#Article 1: Fei-Cuoay Pi-Ke-Miay a tademaw (348 words)


Pi-Ke-Miay a tademaw nu Fei-Cuo (非洲) sa u kaliyuhan nu sumamaday a niyazu' tatayna waluay a mihcaan siwawatu

Pi-Ke-Miay a tademaw i teban nu Fei-Cuo (非洲) telecilal macebed u kilangkilangan, adidi' apuyu' ku uzip nu heni, hinisa u uzip i kilakilanganay a wawa kamim sa, nu sumamaday henay miadup kuni kauzip.

walu ku mihicaan siwawatu, Pi-Ke-Miay a tademaw tangasa i tulu a bataan tangasa i sepat a bataan a mihcaan. kuni kauzip nu heni, itini u tatama taputah miadup, tatayna i limi' misimaw tu lamal, binacadan mami i lalabu nu nisangaan nu uziptu tunu li'ay a luma'.

saka cacay: waluay a mihcaan taneng tu siwawa, mahizamin ama tabesiw tu cacay mi ku katalakaw.

saka tusa: manamuh mukan tu puduh, Pi-Ke-Miay atu lumeni'ay Ni-ge-lu-aw-ta-li-ya (Nigeria-Australasia, 尼格羅-澳大利亞) a tademaw u sacacay yaca malecaday a tademaw, sakukamu kanahatu apuyu' adidi' ku uzip nu heni, nika mahiza min u katalalan kuicelang, uniadupan ku kan henay hawsa amanamuh henay mukan tu canancanan acilekay, wiza u taneng kaenay matepaay hawsa, u kakana nu henimin.

sak tulu: walu a mihcaan balakitu tanektek tu ku uzip, Pi-Ke-Miay a tademaw walu a mihcaan balakitu tanektek tu ku uzip, sisa u heni walu ku mihcaan a taneng tu siacawa a pahabay tu wawa?

ita walu ku mihcaan hawsa,amidang henay i zazanan mabalakas, mibalakas tu canancanan asasalamaan,utau malingatu tu siwawa?

saka sepat: manamuh mikulit tu uzip,atu zumaay malecad tunu sumamaday atademaw a niyazu', Pi-Ke-Miay a tademaw manamuh tunu sumamaday mikuli' tu uzip, winian u lisin atu mawawada' tu sakakaay, nikulitan a kulit aucana ku kanamunha asa wizaan ku kulitan, uzuma u nu sumanaday kuni kulitan.

saka lima: siacawatu hawsa saicelangan sa manuneng, Pi-Ke-Miay a tadebaw u cacayay ku a cawa, siacawatu caay tu misatuutuud manuneng sibalucu' tu acawa, kuyni hakiya usa nu sumamaday henay a sasumidan nu tademaw. akay hakya matenes atu silaed tunu kitaki ani ka uzip laiekalan kalamkam amisanek ku heni, mzhiza u katalalan ku icelang. hakya akay i sumamad kilangkilangan a lalekakan kuni kauzip.

saka apuyu adidi ku uzip ku uzip nu heni, pulung han ku kamu, i Fei-Cuo (非洲) usa malumanay sumamaday a niyazu' akasacacay.




#Article 5: 3EP-salunganay tatayna (240 words)


saayaway a nganan niza ci Zhou Youting周幼婷, ci Guo Tingting郭婷婷 atu ci Lin Weiling林韋伶. Amilika a ngangan niza, inayi' ku Amilika a ngangan. malimula’ a ngangan niza , inayi' ku malimula a ngangan.

u etul niza u tatana amin. nalecuhan, ci Zhou Youting 1977.6.10, ci Guo Tingting1978.11.4 atu ci Lin Weiling1980.2.1 . u kanatal kuheni sa, u ROC.Taywan.

u cidekay kuheni sa, u Hulam. u kakawsan a enengan niza sa, kaaykatineng. u kulit nu banges niza sa, u takuliway. u kulit nu bukes niza sa, u lumeniay. 

u kawaw niza ayza sa, u palaway. u subana’ay niza sa, u tabakiay a cacudadan. kamu niza sa, u Hulam atu Amilika.

sadadiw kakuniza sa, u Hulam malikitay a dadiw. sadadiw sa, inayi'. patahkal a mihcan sa, 1998 a mihcan. patahkal a nalimaan sa, 3EP salungan tatayna a lais, natahkal i 1999.7.1.

sakapahay a nalimaan sa, 3EP salungan tatayna a lais. tanitik a mihcan sa, u 1999 a mihcan. dadiw a kakawawan sa, u Gunse. mikuwanay a kakawawan sa, u Gunse.

palaacawa niza sa, caayhenay. papazaan atu papayzaan(宗教信仰 )niza sa, caaykatineng. takalaw niza sa, caaykatineng. baeked  niza sa, caaykatineng. u kanamuhan niza sa,caaykatineng.

Zhou Youting mipalaw i Binawlan Tilibi. 

Guo Tingting patahkal sakacacay a dadiw CD niza  u demec nu namuh

Lin Weiling mipalaw tu iga, maala ku kawlah ni iga, sakapahay baluhayay a tademaw nu iga, 2002 a mihcan tayza Korea mikawaw.

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1





#Article 7: Acawa (106 words)


u kamu nu Amilika: spouse

u kamu nu Lipun: 配偶者（はいぐうしゃ）

malaacawa ayza a demiad ku saba nu maku.

malaacawa ci Dungy atu Kacaw ayza a demiad.

u malaacawaay ci Kawpil aci Bunga.

u sulitan kuyni a cudad , u malaacawaay ci Dungy atu Kacaw.

ci Panay sa maluacawa ni Kacaw.

mapaacawa tu kiya tatayna.

makasic ci Pasang sa paacawa han ni Emi ku wawa niza.

kina kaying u saacawaan ni Payu.

nayay ku mamidang saacawaen nu maku! 

saacawaen nu wawa aku ku wawa ni Adu!

u sasaacawaen nu maku kuyni a tatama.

siacawa tu mamin ku cabay aku mikuli.

amana ka lemu' tu siacawaay a tademaw.




#Article 8: Adetuman (233 words)


平和部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Adetuman. u kasalumaluma’ nu Adetuman sa, 632 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,615 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 359 ku tademaw, pakalatu 22%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,256 ku tademaw, pakalatu 78%. u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 20%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.

caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis) sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay duut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis). u Cikasuwan a tademaw iniay a niyazu'.

u Cikasuwan a tademaw sa, u kungku nu Sakizaya, caay ku Pangcah ku Cikasuwan.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 9: Adiri (160 words)


u sulit nu Hulam: 阿禮部落

i Pingtung a kuwan ku niyazu’ nu Adiri. u kasalumaluma’ nu Adiri sa, 116 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 347 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 339 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 8 ku tademaw, pakalatu 2%. u kasabinacadan, Rukai 93%, Paiwan 3%, Bunun 1%, zumazuma 1%.

u Rukay a niyazu' kuyni, tuud ku Rukay a tademaw. u zama a tademaw sa u Paywan atu Yuwatan. 

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 10: Afghanistan (122 words)


u sulit nu Hulam: 阿富汗斯坦

u Afghanistan sa ilabu nu Yaco, itiza i 33 00 N, 65 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 652,230 sq km

u ahebal nu lalaay sa 652,230 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km

hamin nu tademaw sa 33,332,025.

kakalukan umah sa 58.10%, kilakilangan umah sa 2.10%, zumaay henay umah sa 39.80%

u tapang tusu nu kanatal sa u Kabul.

kakining nu kanatal demiad sa 19 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Ashraf Ghani Ahmadzai, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 9 bulad 29 demiad.

u kulit nu hata nu Afghanistan sa, sisepat ku kulit, u lumeniay u sumanahay u landaway atu salengacay.




#Article 11: Afih (300 words)


阿飛赫部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Afih. u kasalumaluma’ nu Afih sa,  94 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 293 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 226 ku tademaw, pakalatu 77%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  67 ku tademaw, pakalatu 23%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 70%, Bunun 2%, Tayal 1%, zumazuma 3%.

caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Yincumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay kaduut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) .

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.

hakay izaw tuway, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

 

pulung sausi (565,561), Pangcah (211,031), Tayan (90,884), Paywan (101,472), Yuwatan (58,894), Rukay (13,392), Puyuma (14,340), Cou (6,667), Saysiat (6,662), Yami (4,629), Saw (799), Kabalan (1,482), Taluku (31,826), Sakizaya (958), Sejek (10,193), Laaluwa (404), Kanakanabu (343), zuma (11,585)    

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.  

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay,  

itini uyiniyan a subal, tina subal a ngangan sa ku Taywan,

u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, 

 Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. 

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu',   

caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan(知識).    

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.     

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. 

u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). 

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay,  

sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku ).  




#Article 12: Ageq (185 words)


u sulit nu Hulam: 那羅五部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ageq. u kasalumaluma’ nu Ageq sa, 49 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 151 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 140 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 11 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal)86%, Pangcah(Amis) 1%, SaySiyat 1%, zumazuma 5%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni. u Tayal sananay, cayay katalakaw ku uzip, sangulan ku tatayna, salengacay ku banges, mabana miadupay. u Incumin a tademaw tu, u Tayal a cidekay duut ku tademaw. u luma' nu Tayal i buyubuyuan.

caykaw nu Sakizayaay a niyazu', inayi' ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. 

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. 

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 13: Akihito (156 words)


u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Japan ayza sa ci Akihito, micakat a demiad sa i 1989 a mihcan 1 a bulad 7 a demiad.

Akihito(1993.12.23 ) u saka125 a Hongtei nu Lipun. ayzaay a Hongtei. 1989.1.7 macakat, u ngangan nu Hongtei sa ci Pingchen. cyama niza sa ci Cawhe Hongtei. cina niza sa ci Singachun. u sakakaay a wawa ciniza. i zikuz nu sakatusa a palecawaw nu kitakit, inayi' tu tatengaay a kinli ku Lipun Hongtei. amiazih ku cudad atu misulit ngangan ciniza maka  mangasiw 1000. mikileh maka 200 a labang atu saungay nu binawlan. maka 20 a salisin cacay a mihca.

u ngangan nu Hulam: 明仁天皇

u ngangan nu Lipun: 明仁（あきひと)

明仁是日本第125任天皇，為現任之天皇（今上天皇）。1989年1月7日即位，年號為平成。其為昭和天皇與香淳皇后的長子，出生時稱號繼宮，御印為「榮」（日語：「榮」是桐的別稱）。



#Article 14: Al Bianchi (120 words)


Al Bianchi (3 a bulad 26 a demiad, 1932 a mihcan), tatama, miunduay ku kawaw niza. mimali i Amilka NBA.

艾爾·比安奇，為美國NBA聯盟前職業籃球運動員。他在1954年的NBA選秀中第2輪第18順位被明尼亞波利斯湖人選中。

#Article 15: Alapanay (377 words)


u sulit nu Hulam: 阿拉巴奈部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Alapanay. u kasalumaluma’ nu Alapanay sa, 923 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,795 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 670 ku tademaw, pakalatu 24%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2,125 ku tademaw, pakalatu 76%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 19%, Paiwan 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 3%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kyuni, tuud ku Pangcah(Amis) itini. inay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan u Puyuma atu Paywan.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族) .

pulung sausi (564,120), Pangcah (210,501), Tayan (90,631), Paywan (101,234), Yuwatan (58,711),  Rukay (13,368), Puyuma (14,279), Cou (6,653), Saysiat (6,644), Yami (4,620), Saw (792), Kabalan (1,477), Taluku (31,689), Sakizaya (947), Sejek (10,115), Laaluwa (403), Kanakanabu (340), zuma (11,716)       




#Article 16: Alapawan (434 words)


Alapawan (u sulit nu Hulam: 阿拉巴灣部落)

i Taitung a kuwan  ku niyazu’ nu Alapawan. u kasalumaluma’ nu Alapawan sa, 517 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,430 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 915 ku tademaw, pakalatu 64%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 515 ku tademaw, pakalatu 36%.

台東縣東河鄉泰源村，是一個有100多年以上歷史的部落。位於泰源盆地靠近馬武窟溪下遊附近。 

Taitung sian Tunghe siang Taiyuan chun, si cacay a lasubu a mihcan a niyazu'. itiza macapi nu Mawuku sawac. 

泰源部落分為四個聚落，分別是本、牧場、新以及麻竹嶺聚落。 

Taiyuan niyazu' sisepat a muenengay, u pen, huting, Sin atu Maculing. 

本部落為泰源盆地上最大的阿美族聚落,早期的居民來自富里以及瑞穗等地,有Fasay、Raranges等氏族。 

pen niyazu' u satabakiay a muenengay nu niyazu', saayaway a binawlan namakay Fuli atu Ruisui, u Fasay atu Raranges a ngasaw.   

牧場部落是日治時期輔導原住民養牛的地方，位於泰源橋北左轉,循產業道路行2公里處。 

kya huting a muenengay sa, u pakan tu katalalanay a kakitizaan. itiza i Taiyuan kayakay kawili, maka tusa kungli a zazan. 

於日治時期,日人為了促進當地各產業經濟的發展,成立所謂的「組合」。 

i nu kalipunan a mihcan, kya Lipun patizeng ku kawaw, patizeng ku Cuhe sananay. 

於昭和4年在此地成立「嘎嘮吧灣牛畜販利組合」,輔導原住民飼養水牛,故得此名,阿美族稱牧場為「Pakulungan」。 

新部落是從本部落遷來成立的聚落，位於本部落南1公里的山坡上。 

原名為「to'nong」,其意為「高山上的一點點平地的地方」。 

日治晚期,本部落的人口越來越多,加上漢人進入泰源地區,部分族人於是南遷成立一新聚落,乃稱「新部落」。 

麻竹嶺部落是因前人廣植麻竹得名，位於東23線5.5公里處。

昭和19年林萬當來此墾植,廣植麻竹而得名,阿美族稱此為「sa i'lifan」,意為「道路急轉彎」的意思。

資料來源：

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 62%, Puyuma 0.5%, zumazuma 0.5%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng. inayi' ku Sakizaya itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Puyuma.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini, hakay izawtu ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, caay henay misumad ku ngangan nu cidekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (564,120), Pangcah (210,501), Tayan (90,631), Paywan (101,234), Yuwatan (58,711), Rukay (13,368), Puyuma (14,279), Cou (6,653), Saysiat (6,644), Yami (4,620), Saw (792), Kabalan (1,477), Taluku (31,689),  Sakizaya (947), Sejek (10,115),  Laaluwa (403), Kanakanabu (340), zuma (11,716)      




#Article 17: Albania (172 words)


u sulit nu Hulam: 阿爾巴尼亞

u Albania sa ilabu nu Oco, itiza i 41 00 N, 20 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 28,748 sq km

u ahebal nu lalaay sa 27,398 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,350 sq km

hamin nu tademaw sa 3,038,594.

kakalukan umah sa 43.80%, kilakilangan umah sa 28.30%, zumaay henay umah sa 27.90%

u tapang tusu nu kanatal sa u Tirana.

kakining nu kanatal demiad sa 28 bulad 11 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Bujar Nishani, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 7 bulad 24 demiad.

u kulit nu hata kina kanatal sa ,situlu ku kulit, u lumeniay u sumanahay atu kimay.

阿爾巴尼亞共和國（阿爾巴尼亞語：Republika e Shqipërisë）是一個位於歐洲東南部，巴爾幹半島西南部的國家。阿爾巴尼亞西隔亞得里亞海和奧特朗托海峽與義大利相望，南面則與希臘接壤，東臨馬其頓，東北是科索沃，北接蒙特內哥羅。首都地拉那，其國際代碼為AL。在冷戰時期，阿爾巴尼亞是社會主義國家。阿爾巴尼亞為歐洲中最不發達和低收入的國家之一，但在近年已有顯著的改進。在2009年阿爾巴尼亞正式加入北約。而在2014年6月，歐盟已接納阿爾巴尼亞為歐盟候選國。阿爾巴尼亞國旗上繪有一隻黑色的雙頭雄鷹，沿自15世紀抵抗奧斯曼帝國入侵的領袖斯坎德培的印章，所以雄鷹是民族英雄斯坎德的象徵，故此阿爾巴尼亞也有山鷹之國之稱。




#Article 18: Albert II (115 words)


u ngangan nu Hulam: 阿爾貝二世

u ngangan nu 法語: Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi

阿爾貝二世（法語：Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi），生於摩納哥親王宮，現任摩納哥親王，格里馬爾迪王室首領和摩納哥公國國家元首。他是已故摩納哥親王蘭尼埃三世與王妃格蕾絲·凱莉的獨子，姐姐是漢諾瓦王妃卡洛琳公主，妹妹是史蒂芬妮公主。2005年3月7日蘭尼埃三世病危消息傳出後，阿爾貝於3月31日被宣布為攝政。4月6日，蘭尼埃親王醫治無效去世，作為王儲的阿爾貝成為摩納哥公國的新君主。阿爾貝二世是慈善組織孤兒國際的顧問，以及多家環保、體育、海洋自然組織的忠實成員。




#Article 19: Alex Bradley (108 words)


Alex Bradley,tatama, nalecuhan 1959 a mihcan 10 a bulad 30 a demiad, miunduay, mimali i Amilika NBA.

艾爾利克斯·布萊德利，為美國NBA聯盟的職業籃球運動員。他在1981年的NBA選秀中第4輪第17順位被紐約尼克選中。





#Article 20: Alexander Lukashenko (144 words)


u tabakiay a tapang(Cungtung) nu kanatal (congtung) nu Belarus (白俄羅斯) ayza sa ci Alexander Lukashenko, micakat a demiad sa i 1994 a mihca 7 bulad 20 demiad.

u tatama, i 1994.7 sakacacay maala ku Cungtung ciniza. 2001.9 maala aca ku Cungtung ciniza. palawpes tu ku hulic nu Payeluse, amana pacakat tulu ku mamikuwan tu Cungtung. sisa mamikuwan ciniza limaay a Cungtung. u Wukelan a tademaw ciniza.

u sulit nu Hulam: 亞歷山大·格里戈里耶維奇·盧卡申科

u sulit nu 白俄羅斯語: Алякса́ндар Рыго́равіч Лукашэ́нка‎

u sulit nu 羅馬話: Aliaksándar Ryhóravič Lukašénka

u sulit nu Amilika: Aleksandr Grigoryevich Lukashenko

亞歷山大·格里戈里耶維奇·盧卡申科，現任白俄羅斯總統。他於1994年7月第一次當選總統，2001年9月獲得連任。2004年，白俄羅斯廢除了總統不得連任三次的法律。此後，他又先後在2006年3月、2010年12月和2015年10月當選總統，至今已經連任五屆。自2000年1月26日起，兼任俄白聯盟國務委員會主席職務。盧卡申科在任期間在國內實施辣腕統治，因而受到歐美國家的批評，稱他為「歐洲最後的獨裁者」。在外交政策上，則實行親俄羅斯的政策。他是烏克蘭族人，在2014年烏克蘭親俄羅斯武裝衝突之後對俄羅斯與烏克蘭、歐美國家之間進行多次斡旋。



#Article 21: Algeria (246 words)


u sulit nu Hulam: 阿爾及利亞

u Algeria sa ilabu nu Feico, itiza i 28 00 N, 3 00 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 2,381,741 sq km
u ahebal nu lalaay sa 2,381,741 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km

hamin nu tademaw sa 40,263,711.

kakalukan umah sa 17.30%, kilakilangan umah sa 0.60%, zumaay henay umah sa 82%
u Feico saamisan a kanatal. u subal tina kanatal sa, u satabakiay i Feico, ahebal ku lala' tina kanatal. i kitakit sa sakapulu' ku lala'. itapiingan nu buyu'. yadah ku itapalay a kanatal.

u tapang tusu nu kanatal sa u Algiers.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 11 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Abdelaziz Bouteflika, micakat a demiad sa i 1999 a mihca 4 bulad 27 demiad.

u kulit nu hata nu Algiers sa, situlu ku kulit. u landaway u salengacay atu sumanahay.

阿爾及利亞人民民主共和國，通稱阿爾及利亞，是非洲北部馬格里布的一個國家。阿爾及利亞的陸地面積居非洲國家之冠、地中海國家之冠和阿拉伯國家之冠，排全球第10位。國土瀕臨地中海，東鄰利比亞、突尼西亞，東南和南部分別與尼日、馬里和茅利塔尼亞接壤，西部和摩洛哥相連。


#Article 22: Ali Bongo Ondimba (192 words)


u ngangan nu Hulam: 阿里·邦戈·翁丁巴

u ngangan nu Lipun: アリー・ボンゴ・オンディンバ

u ngangan nu Amilika: Ali Bongo Ondimba (Alain Bernard Bongo)

tatama, 2 a bulad 9 a demiad, Ali Bongo Ondimba, u misingkiway. 1959 a mihcan nalecuhan

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Gabon ayza sa ci Ali Bongo Ondimba, micakat a demiad sa i 2009 a mihca 10 bulad 16 demiad.

napahezek ciniza i Pali sakacacay tabakiay a cacudadan. 

cyama niza u Cungtung tu. 1989-1991 mamikuwan ciniza ku palcabayay a Pu Pucang. 1999-2009 mamikuwan ku palangatay a Pu Pucang.

阿里·邦戈·翁丁巴是一位加彭政治人物，自2009年10月開始擔任加彭總統。邦戈是前總統哈吉·奧馬爾·邦戈的兒子，奧馬爾自1967年直到2009年去世一直擔任加彭總統。在父親擔任總統期間，1989年至1991年他擔任外交部長，1991年至1999年任邦戈維爾在國民議會的副代表，隨後1999年至2009年他擔任國防部長。2009年他父親去世後，在該年8月的總統大選中他成為加彭民主黨（PDG）的總統候選人。根據官方結果，他以42％的得票贏得了大選。他同時也是加彭民主黨的黨魁。




#Article 23: Alishan (145 words)


Alishan a sakuwan ku Chiayi. kumud nu kalesakan, 468.34 km². （kalesakan nu linpanti 389.79 km², kalesakan nu pawliwti 83.84 km²）, u kasabinawlan, 4,081 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,373 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 3,459 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 85%(Cou) ku kasabinawlan. u Cou ku sakalaniyazu’.

Alishan siang a lala' ahebal, u satabakiay a lala' nu Cyayi sian. sawaliyan sa ku Nantou sian Cusan cen. satipan sa u Meisan siang. satimulan sa ku Tapu siang.

u ngangan nu Hulam: 阿里山鄉

u ngangan nu Lipun: 阿里山郷（ありさんきょう）

Alishan mala 12 a cuwen atu 8 ku niyazu’.

kina 8 a niyazu’sa, Niae’ ucna (里佳部落), Tapangʉ (達邦部落), Tfuya (特富野部落), Lalauya (樂野部落), Pnguu (來吉部落), Saviki (山美部落), Sinvi (新美部落), Cayamavana (茶山部落).

阿里山鄉位於臺灣嘉義縣的東部區域，北邊鄰接南投縣竹山鎮，東鄰南投縣信義鄉、高雄市桃源區，西鄰梅山鄉、竹崎鄉、番路鄉，南接大埔鄉與高雄市那瑪夏區，是嘉義縣面積最大的鄉鎮，約佔全縣的1/5，也是嘉義縣唯一的山地鄉。




#Article 24: Aljungic (296 words)


u sulit nu Hulam: 安朔部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Aljungic. u kasalumaluma’ nu Aljungic sa, 332 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 732 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 625 ku tademaw, pakalatu 85%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin, 107 ku tademaw, pakalatu 15%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 78%, Pangcah(Amis) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.

u Paywan a niyazu' kuyni, tuud ku Paywan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcha(Amis) u Yuwatan(Bunun) atu Puyuma.

台東縣達仁鄉安朔村。位於安朔溪下游沖積扇平地

因為地處沿海地區，生活艱困，因此到民國60年代前，僅有幾戶人家。隨著經濟和交通的發展，此地交通與台東的聯結變得重要，而有外來人口的移入。今復興社區臨台九線南迴公路，為鄉公所所在地。

i Taytung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 25: Allan Bristow (108 words)


Allan Bristow

u etul(性別) niza sa, u tatama ciniza, nalecuhan ciniza i 1951 a mihcaan, 8 a bulad, 23 a demiad. u miunduay a kawaw niza, namimali i Amilika NBA. i 1973 a mihcaan, mapili' ciniza nu Feichen 79 tademaw.

阿蘭·布里斯托，為美國NBA聯盟的職業籃球運動員。他在1973年的NBA選秀中第2輪第3順位被費城76人選中。




#Article 26: Almazbek Atambayev (102 words)


u ngangan nu Hulam: 阿爾馬茲別克·阿坦巴耶夫

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) nu Kazakhstan (哈薩克) ayza sa ci Almazbek Atambayev, micakat a demiad sa i 2011 a mihca 12 bulad 1 demiad. u kulit nu hata nu Kazakhstan situsa a kulit, u sumanahay atu takuliway.

阿爾馬茲別克·阿坦巴耶夫，現任吉爾吉斯斯坦總統，吉爾吉斯斯坦社會民主黨主席，曾任吉爾吉斯斯坦總理。




#Article 27: Alolong (169 words)


u sulit nu Hulam: 阿囉隆部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Alolong. u kasalumaluma’ nu Alolong sa, 18 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 58 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 53 ku tademaw, pakalatu 91%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 9%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 90%, zumazuma 2%. u niyazu' nu Pangcah, katuud ku Pangcah itini. u zuma a ingcumin caykatuud.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, caayka tuud, caay pasumad ku ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). u Pangcah cidekay a tademaw si207940, katukuh 2017-9.




#Article 28: Alya Stak (285 words)


Alya Stak (Amilika a kamu:  Arya Stark) u wawa nu mikeliday nu Kasienawan ci Edad aci Katelin, u sakatulu a wawa nu heni.

i kasi’nawan a mihcaan i dadiw nuSulda atu lamalay (權力遊戲) a  tilibiyay a kungku hanany. izaw(idaw) ku tatuluay a kaka nida, u sakakaay ci Lab, u saba sa ci Plan aci Licon, izaw (idaw) aca ku kaka tu kakana ci Sansa, izaw(idaw) aca ku sina kakaan caay kalecad  kuina nuheni ci Cyan Snu. 

mahidaay kuheni a malkaka , sawsawni sa muka simpi tu Alya, ina simpa sa, mah cacayay a malasuldaay a wolf. izaw (daw) ku cacay a mala suldaay a wolf, u ngangan nida  u namakaydaay i saicelangay milpacaw a tatayna nu Luinaay ci Namelia.  

manamuh ci nida tahekal misaculiculil midang, caay kahida u kakana nida ci Sansa, tada' u madimelay a tatayna ci Sansa, sademiad sa minaman tu mala tatenga'ay a kumceday a limecedam cinida.  

maydih ci Alya minanam mala hitay, mi kuning tu balucu’ ngay icelang mipacuk tu ada, mala tatenga'ay a hitay. 

u sakatulu a wawa nu mikeliday nu Kasienawan ci Edad aci Katelin, u sasabaay a wawana nu hehi, izaw (idaw) ku tatulu a kaka nida, u kakaay ci Lab, u saba ci Plan aci Licon, izaw (idaw) aca ku cacayya a kakana ci Sansa, izaw(idaw) aca ku cacay a kaka nu caay kalecad a ina ci Cyan Snu. 

makayi ci Alya mala a silalangawan a limecedam, matalaw ci nida malacawa tu cacay a tau a caay katinengay.   

caay kanamuh nida ninaman tu mudadiw, musalukyaw, atu mitenun hananay, manamuh nida minanam tu mipana', mipacin, midiput tu laluma'an.   


situgusay ci Alya tu kuydaan a nikapatayan ga kawaw hananay:




#Article 29: Amazon a kanatal matuduh ku kilakilangan (1064 words)


Amazon a kanatal matuduh ku kilakilangan u ciyung nu kitakit, u bala’ nu kitakit han a mala u nalinabuan tu.

Amazon a kanatal pitu a mang lima a malebut matuduhay ya kilakilangan maceku’ amin ku kitakit Brazil izay mala u ngayawan tu nu binawlan, “u bala’ nu kitakit” Brazil Amazon a kilakilangan  matamud nu tabakiay a lamal, taykung uysin masasing kiya matuduhay ahemal ku siwacahay i liwliw maceku’ min ku i hekalay a tademaw wangyu malawlaw tu ku balucu' a malawpes ku mauzipay mulanaway atu demiad mangaleb satu a katalawan, miawaw tu binawlan a misalunguc  “padangen ku Amazon” asa. ayza a mihcaan i tini mapelpelay macaliway ku pitu mang lima’ a malebut ya matuduhay a kilakilangan, mahiza nayay tu ku icelang nu Brazila cenbu mala u kakaynahan satu nu kitakit. i hekalay u liyut sapabeli tu bali payhun tusa lasubu i hekal, Amazon a kilakilangan i kitakit u satabakiay a kilakilangan, singangan tu “bala’ nu kitakit ”han, u ahebal sa u latusa nu Amelika a lala’, satu sa u sakahenulan mamipadang miwada' i hekal tu akuti',a iza henay malubic ku  nipalumaan mulangaway aadupan, Amazon a sawac milakui' tu pinaay tu nu South America a kanatal, Amazon a kilakilangan lalabu niya Brazil tulu hun tusa ka ahebal. ya wacah milalad tu tayza i Shengbaoluo a kenis cacay biti maladuutay tu ka labii. ayzasatu kacekukan nu tademaw kinakatuduh na kilakilangan mapatiyak tu i binawlanan, nawacah namakay landaway a kilakilangan muculal tapabaw, na simanta’ an niya lamal kya bukebukelalan maunged tumin, ya lamal payawpyaw satu katukuh i 2735 kungli malabas tu ku Brazil sakacacay satabakiay a Shengbaoluo, walu a bulad sabawsiwa a demiad namalahuk Shengbaoluo a niyazu’ ya tapuku bahal sa duud , nau demiad melit sa mala duudtay tu nu labii, kilul satu mahtik tu ku lumeni’ay a udad, na nihapinangan mihazih tatenga, i udad iza kya saatilad sanay ni katuduhan, European Union sibalucu’ tu Nicolaus patahkal paazih tu  bacu, ya wacah niya lamal mulalad tu, mayza i timulbayu pabesuc micumud i tukus, matahpu tu ku pangkiw a lala’ nu kanatal, tuwaca  mabuwak maliwasak tu katukuh tu i belaw a kanatal u Peru, Bolivia atu Paraguay. pulung han ku nisulitan patahkal tu satebucay a mauzipay mulangaway. Brazil a kanatal taykungsu “LNPE” hinisa, Amazon a kilakilangan cacay culilan matabesiw tu ku cacay izaw ku pangkiwnu hatiza u pitukudan tu pimalian katabaki ku matuduhay nu liwliw. papulung tuni sulitan paazih, ayza a mihcaan cacay bulad katukuh i walu a bulad Amazon a kenis na mapelpel matuduh ya kilakilangan matabesiw tu pitu amang lima malebut, atu 2018 a mihcaan uyaanay tu a mihcaan palecad micunus tu payhun 84. Brazil kakelalan a puu’ hina pelpel matudu ku buyu’, nika hakay u i tiniay tu malukay a tademaw a pahabay tu katalalan pateng sa mituduh malaplap tu matuduh ku belaw. Brozil a cungtung maynah tu. Brozil a cungtung “Jair Boisonaro” , i caynay patahkal tu canancanan tu mahicaay a kawaw hawsa, mihukuku tu cay ku nu cenbu a huwanpaw sakaput  “NGO” hakya milihiza tuynian katuduh a kawaw. kilul satu ciniza musakamu: “aku i ayaw mapangangan tu salutalut a tapanga han, “Captain Chainsaw”, ayza aku mala u palamalay mituduhay tu Amazon a Nero, mituduhay tu Luoma a niyazu’ tu u Luoma a kanata a Hungti”. cay pisikul tu likab nu tau ciniza, sakmu saca uyni u malukay ku mituduh tu kilakilangan a misakapah tu lala' puu' mituduh tu sakalukan . nika paheci tu ciniza, ami pasuwala tu Ouzhou  a hebal tuya tabakiay a Amazon mingayaw a mituduh, Brazil “nayi’ ku mahizaay a laculaculan”. Kitakit atu binawlan musakamu a mikuwan mibaking. France cungtung make hung patahkal tu kamu i pituay tabakiay misanga’ay tu canancana tuudan a kanatal tu misakapu mapulung  matatengil tu mahiniay a kawaw, satu uyni mahiniay u kalihanawa tu nu kitakit. Germany a mikuwanan hicasa wini u “pihacengay kabuluhan a kawaw”. Yingguo a cenhu sakamu satu: “ya tapang sakay Amazom ani katuduh atu kasatiman mahiniay tayniay mihibangay munengay a malasawad kalaluman a kikalawlaw tu nu balucu'’”. Bolsonaro malinges tu patubeli satu maynah: “ uyni tu nilekal i 21 a mihcaan ku caay iza ku misakakuay a balucu'”. ciniza misalunguc tu kitakit binawlan amana picalap mikuwan tu kawaw nu Brazil. uyni  u France, Germany, Aierlan, katuud ku Europe a kanatal lecad sa musakamu, anu Brazil cay piduduc tu nipahecian tu hekal hawsa, a mabidangay ku Europe a sakapu atu timulay a kanatal na kapulungan a iciba macacudad pakaketun tu paydang mamabaliw. Brazil a lacuh kuni pakalisiway. Brazil cebu a tademaw patahkal satu kamu, mahiniay kacekukan nu balucu', cunus han  tu nu Brazil tubakek nu lalabuay tuni kalukay papulung tu kungsanye, a micuduh tu Cungtung a misumad pakay niay i Amazon a kenis tu mahiniay yadah tu piletek tu kilang atu matuduh aca, satusa i kitakit a pabaliway akay ya Brazil nisangaan “ sangalebn u kakaenan” atu ya kilakilangan na kina peci’ maladay a malalitin, a malalid ku Brazil sapatahkal tu nisangaan. tahkal tu kuni kinsaan, iayaw a mihcaan, Europe pacakayay hawsa mawada’ tu ku nu Brazil a nisangaan tu kakanan. i kitakit singanganay wangyu malalitin tu mihazih, Taywan Facebook katuud ku wangyu pawada’ tu mahiniay a sinbun, iza ku pabaliway a tademaw “ u bala’ nu kitakit” a mamin tu matuduh meyti nayi' ku mipalitaay paayaw mipadangay tu Amazon. Brazil u mitesekay hinisa, ya kilakilangan macunis kuni katuduh kanahatu nu hekla a dimiad ku kikahini, nika u tademaw a maydih patabak a ahebal ku sakalukan uyni tu u tademaw ku mipeciay. katabaki ku nikatuduh azihan sa a mahamin masebek malawpes, hani alingaula ku lala’, na uyzaan nipalumaan atu aadupan hawsa, tuyni u hekal a masasuma tu ku liwliw. Brazil a cungtung ci Bolsonaro i waluay a bulad tusa a bataan izaw ku tulu a demiad sakamu satu, paka sitatudungas tuway tu pusu hitay a mipadang mingayaw tu kinatuduh niya  Amazon a kilakilangan, i mahin masasetul kuyni  kenis tu patelacay a kawaw. Brazil a hitay hinisa, i satipan a Amazon a kenis’ miculcul tu sepat a mang sepat malebut ku hitay, a misakawaw u yaanay tu a mingayaway tuya matuduha a kilakilangan, satu ataneng pakay nu zumaay a kinis miala tu katuuday a hitay papipadang. malala' a tademaw i Brazil miculcul tu kitakitday u i cuwcuwaay a tapang i aayaw palekal patahkal tu mahiniay a kawaw, patapabaw tu paya tunu tuwa sa musakamu“padangeng ku Amazon” sa “pauzipen ku i hekalal nu mita”  sa, zuma katuud ku misalungucay misulit tu cudad a papiales ci Bolsonaro.




#Article 30: Anasolay (175 words)


u sulit nu Hulam: 荒野部落

台東縣太麻里鄉美和村。太麻里鄉最北的聚落。 

荒野部落在日治時代稱為「洞坑」，因為美和圳的引水隧道出口處在此而得名。阿美族則稱此地為Mamola，原意是「一種魚的名稱」；漢人因其地人煙稀少，土地荒涼，故稱「荒野」。 

根據文獻的資料記載，馬蘭社和加路蘭社最早移居，承租糖社的土地種植甘蔗，後來加上了池上、東河的阿美族移入，逐漸形成洞坑聚落。

資料來源：

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Anasolay. u kasalumaluma’ nu Anasolay sa, 151 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 436 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 346 ku tademaw, pakalatu 79%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  90 ku tademaw, pakalatu 21%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 74%, Tayan(Tayal) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.

u niyazu' nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini. u zuma a tademaw sa u Tayan(Tayal) u Yuwatan(Bunun) atu puyuma.

i Taitung a kuwan caay katuud ku Sakizaya, inayi' ku Sakizaya itiniay a niyazu'.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. 

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. 

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 31: Ancoh (172 words)


u sulit nu Hulam: 安住部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ancoh. u kasalumaluma’ nu Ancoh sa, 50 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 112 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  59 ku tademaw, pakalatu 53%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 53 ku tademaw, pakalatu 47%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 46%, Bunun 5%, zumazuma 2%.

u Pangcah a niyazu' kuni, duut ku Pangcah a tademaw itini, u zuma a tademaw wa u Yuwatan. siwunciun(akuti'ay a nemnem) intini, akuti ku nanum atu sa'wac, tahkal ku nemnem akutitu.

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 32: Andorra (205 words)


 

u Andorra sa ilabu nu Oco, itiza i 42 30 N, 1 30 E.

u ahebal nu lala’ mapulung sa 468 sq km.

u ahebal nu lalaay sa 468 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km.

hamin nu tademaw sa 85,660.

kakalukan umah sa 43.40%, kilakilangan umah sa 34%, zumaay henay umah sa 22.60%.

adidi' ku lala' tina kanatal, i satimul nu Alepasisan-bayu, i tebal nu France atu Sipanya. u sakamu tu Cyataylung, France atu Sipanya a kamu.

u tapang tusu nu kanatal sa u Andorra la Vella.

kakining nu kanatal demiad sa 8 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Joan-Enric Vives i Sicília, micakat a demiad sa i 2003 a mihca 5 bulad 12 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal , sisepat ku kulit, u semilaway u takuliway u sumanahay atu kimay.

u ngangan nu Hulam: 安道爾

u ngangan nu Lipun: アンドラ公国

u ngangan nu Amilika: Andorra

安道爾侯國，袖珍國家之一，國土面積468平方公里。是西南歐的內陸親王國，位於庇里牛斯山脈東南部，毗鄰法國和西班牙。首都老安道爾（Andorra la Vella）。官方語言為加泰羅尼亞語，通用語言為西班牙語和法語。國內居民多信奉天主教。



#Article 33: Angcoh (445 words)


Angcoh 安通部落 

i Hualien a kuwan ku niyazu’ nu Angcoh. u kasalumaluma’ nu Angcoh sa,  64 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 154 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 148 ku tademaw, pakalatu 96%.   

安通温泉（āntōng wēnquán あんつうおんせん）は台湾花蓮県玉里鎮楽合里、台30線21.3KM地点にある温泉。安通地区の観光地として知られている。

u zuma sa, cay ku Yingcumin,   6 ku tademaw, pakalatu 4%. u kasabinacadan, Pangcah(Amis)95%, Yuwatan(Bunun)1%.   

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. izaw ku malecaday a ngangan nu Sakizaya atu Tayan. maka cacay a bataan ku malecaday a ngangan.

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)  

pulung sausi (564,603), Pangcah (210,658), Tayan (90,719), Paywan (101,346), Yuwatan (58,759), Rukay (13,373), Puyuma (14,303), Cou (6,659), Saysiat (6,648),  Yami (4,625), Saw (792), Kabalan (1,478), Taluku (31,742), Sakizaya (952), Sejek (10,132), Laaluwa (405), Kanakanabu (342), zuma (11,670)       

pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560), Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)      

u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族) .

inayay ku cacudadan(學校) i Angcoh niyazu’. 

inayay ku pakincalan(派出所) i Angcoh niyazu’.

inayay ku pikuwanan(政府單位) i Angcoh niyazu’.

inayay ku pacudacudadan(圖書館) i Angcoh niyazu’.

inayay ku padekuan(醫院) i Angcoh niyazu’.




#Article 34: Angola (186 words)


kina kanatal, itiza i Feico satipad-satimulan. u tabakiaya a tusu sa u Loanta. satipan sa u Tasiyang-bayu'. yadah ku kanatal i liwliw.

u Angola sa ilabu nu Feico, itiza i 12 30 S, 18 30 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,246,700 sq km
u ahebal nu lalaay sa 1,246,700 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km.

hamin nu tademaw sa 20,172,332.

kakalukan umah sa 47.30%, kilakilangan umah sa 46.80%, zumaay henay umah sa 5.90%

u tapang tusu nu kanatal sa u Luanda.

kakining nu kanatal demiad sa 11 bulad 11 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci José Eduardo dos Santos, micakat a demiad sa i 1979 a mihca 9 bulad 10 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit, u sumanahay u lumeniay atu kimay.

安哥拉共和國，為位於非洲西南部的國家，首都羅安達，西濱大西洋，北及東北鄰剛果民主共和國，南鄰納米比亞，東南鄰尚比亞，另有一塊外飛地卡賓達省與剛果共和國、剛果民主共和國相鄰。



#Article 35: Anteng (422 words)


u sulit nu Hulam: 安藤部落

Pingtung sian, Mutan siang, Anteng niyazu'. ci Cou Sucin, u Paywan a tademaw, namisulit namiisac ku  u kungku nu ilabu' nu nanum kitakit、mabulah kaku ciamaan、lalud nu Cono, u kakapahay a cudad nu niyazu'.  u kungku nu ilabu' nu nanum kitakit , sakamu tulu a wawa, tayza i 水庫 miidang, maazih tu sumamaday a liwliw nu Anteng niyazu'. namatatengil tu bayi sa, sisa, matinengtu ku kaliwazaay a niyazu', u kungku kya niyazu'.

屏東牡丹鄉安藤部落。作者周淑琴，排灣族人。著有《水世界下的故事》、《爸爸，我想你》、《佐諾的夏天》的著作。 取材自教育現場真實事件，深刻描寫偏鄉現實生活，是絕佳的本土生命教育繪本。《水世界下的故事》一書，透過3個孩童到水庫下悠游探險，意外發現以前安藤部落的環境樣貌，回家詢問vuvu後，才揭開了這個隱藏在水世界底下神秘部落的面紗。資料來源：原視界分享原世界。〈用愛的筆墨 記錄水世界下的故事〉。

i Pingtung a kuwan ku niyazu’ nu Anteng. u kasalumaluma’ nu Anteng sa, 208 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 495 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 462 ku tademaw, pakalatu 93%.  u zuma sa, cay ku Yingcumin,  33 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 87%, Pangcah(Amis) 2%, Puyuma 1%, zumazuma 3%.

u Paywan a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan a tademaw itini.

i Pingtung inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, inayi' ku Sakizaya itiniay a niyazu'.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族) .

pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)




#Article 36: Antigua and barbuda (138 words)


u Antigua and barbuda sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 17 03 N, 61 48 W
u ahebal nu lala’ mapulung sa 442.6 sq km
u ahebal nu lalaay sa 442.6 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km

hamin nu tademaw sa 93,581.

kakalukan umah sa 20.50%, kilakilangan umah sa 22.30%, zumaay henay umah sa 57.20%

u tapang tusu nu kanatal sa u Saint John's.

kakining紀念日 nu kanatal demiad sa 1 bulad 11 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Elizabeth II, micakat a demiad sa i 1952 a mihca 2 bulad 6 demiad.

u kulit顏色 nu hata nu kanatal sa, silima ku kulit, u sumanahay u salengacay u semilaway u lumeniay atu kimay.

u ngangan nu Hulam: 安地卡與巴布達

u ngangan nu Lipun: アンティグア・バーブーダ

u ngangan nu Amilika: Antigua and barbuda




#Article 37: Apapuro (161 words)


u sulit nu Hulam: 高坡部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Apapuro. u kasalumaluma’ nu Apapuro sa, 286 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 864 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 437 ku tademaw, pakalatu 51%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 427 ku tademaw, pakalatu 49%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 43%, Paywan(Paiwan) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 4%.

katuud ku Pangcah(Amis) itini, u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u zuma a tademaw sa u Paywan u Yuwatan(Bunun) atu Puyuma.

inayi' ku Sakizaya itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. 

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. 

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 38: Argentina (250 words)


u sulit nu Hulam: 阿根廷

u Argentina sa i labu nu Congnanmeico, i tiza i 34 00 S, 64 00 W
u ahebal nu lala’ mapulung sa 2,780,400 sq km

u ahebal nu lalaay sa 2,736,690 sq km, u ahebal nu nanumay sa 43,710 sq km

hamin nu tademaw sa 43,886,748.

kakalukan umah sa 53.90%, kilakilangan umah sa 10.70%, zumaay henay umah sa 35.40%

Argentina izaw ku tusa bataan izaw ku tulu a Seng atu Puyinuseaylise Se, pulung sa patizeng ku kanatal. itiza i timul nu Amilika co. saamisan sa u Poliweiya atu Palakuy, sawaliyan sa u Pasi Palakuy atu Tasiyan-bayu'. satipan sa u Celi, satimul sa u Teleike Bayu'.

u tapang tusu nu kanatal sa u Buenos Aires.

kakining nu kanatal demiad sa 25 bulad 5 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Mauricio Macri, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 12 bulad 10 demiad.

阿根廷共和國，通稱阿根廷，是由23個省和布宜諾斯艾利斯自治市組成的聯邦共和國，位於南美洲南部，占有南錐體的大部分，北鄰玻利維亞與巴拉圭，東北與巴西接壤，東臨烏拉圭與南大西洋，西接智利，南瀕德雷克海峽。領土面積達2,780,400平方公里，位居世界第八，拉丁美洲第二，西班牙語諸國之首，橫跨多個氣候帶。阿根廷主張對南極洲的一部分、福克蘭群島（阿根廷稱馬爾維納斯群島）、南喬治亞島和南桑威奇群島擁有主權。




#Article 39: Ariel Lin (102 words)


Ariel Lin (1982.10.29) tatayna, nalecuhan i Taywan. 2008 a mihcan nay 《mibalakas micepcep 2》maala saka43 Cincung kawlah palaway ngatu tatayna a kawlah, u sakacacay maala nu kanamuhan a palaway. 2011.9 mipalaw tilibi a ngatu《caay kaku maidih tisuwan》singangantu.

林依晨，臺灣知名女藝人，2008年以《惡作劇2吻》獲得第43屆金鐘獎戲劇節目女主角獎，是首位以偶像劇獲獎的女藝人。2009年5月，加盟愛貝克思唱片，同年推出首張國語專輯《幸福遇見》。2011年9月主演電視劇《我可能不會愛你》並造成話題[1]。2012年以電視劇《我可能不會愛你》二度獲得第47屆金鐘獎戲劇節目女主角獎。




#Article 40: Armenia (171 words)


u Armenia (亞美尼亞) sa ilabu nu Yaco, itiza i 40 00 N, 45 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 29,743 sq km

u ahebal nu lalaay sa 28,203 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,540 sq km
hamin nu tademaw sa 3,051,250.

kakalukan umah sa 59.70%, kilakilangan umah sa 9.10%, zumaay henay umah sa 31.20%

u tapang tusu nu kanatal sa u Yerevan.

kakining nu kanatal demiad sa 21 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Serzh Azati Sargsyan, micakat a demiad sa i 2008 a mihca 4 bulad 9 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit, u sumanahay u semilaway atu takuliway.

亞美尼亞共和國，通稱亞美尼亞，是一個位於西亞或外高加索地區的共和制國家，有時也會被視為是東歐的一部分。行政疆界上，亞美尼亞位於黑海與裏海之間，西鄰土耳其，北鄰喬治亞，東為亞塞拜然，南接伊朗和亞塞拜然的飛地納希切萬自治共和國，以葉里溫為首都。在1991年蘇聯解體之前，亞美尼亞曾是蘇聯的加盟共和國之一。




#Article 41: Asiroay (237 words)


阿西路愛部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Asiroay. u kasalumaluma’ nu Asiroay sa, 1,259 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 3,198 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,228 ku tademaw, pakalatu 38%.

台東縣台東市豐年里。語意為阿美族「橘子」的意思 。最初此地種的兩棵橘子成為當地的路標,而阿西落阿的語意就是阿美族的「橘子」。

u zuma sa, cay ku Yingcumin, 1,970 ku tademaw, pakalatu 62%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 26%, Paywan(Paiwan) 5%, Yuwatan(Bunun) 1%, Rukay(Rukai) 1%, Puyuma 1%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 2%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan u Rukay u Puyuma atu Tayan.

inay ku Sakizaya itini.

阿奚露艾部落

i Taitung a kuwan  ku niyazu’ nu Asiroay. u kasalumaluma’ nu Asiroay sa, 175 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 475 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 277 ku tademaw, pakalatu 58%.

台東縣東河鄉北源村。又稱柑仔林,起源於阿美語的A'siro'ay,意思是橘子園。

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 198 ku tademaw, pakalatu 42%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 57%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini. inay ku zuma a cidekay a tademaw itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 42: Atolan (207 words)


阿多瀾部落 Atulan niyazu'

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Atolan. u kasalumaluma’ nu Atolan sa, 107 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 292 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 247 ku tademaw, pakalatu 85%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  45 ku tademaw, pakalatu 15%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 80%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 3%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi'tu ku zuma a cidekay tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 43: Atomo (243 words)


u sulit nu Hulam: 阿陶模部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Atomo. u kasalumaluma’ nu Atomo sa,  81 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 209 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 159 ku tademaw, pakalatu 76%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  50 ku tademaw, pakalatu 24%. u kasabinacadan,

Pangcah(Amis) 74%, zumazuma 1%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini. inayi' ku zuma a cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. 

  

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay,  itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa,  Taywan Yincumin sa mikitinay(有關)  Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng,  u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu',  caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan,  lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay,  sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .




#Article 44: Atonan (176 words)


u sulit nu Hulam: 阿都南部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Atonan. u kasalumaluma’ nu Atonan sa, 863 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,103 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 541 ku tademaw, pakalatu 26%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,562 ku tademaw, pakalatu 74%.

u kasabinacadan, Amis17%, Truku 2%, Tayal 1%, Bunun 3%, Paiwan 1%, Puyuma 1%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku) u Tayan u Yuwatan u Paywan atu Puyuma. yadah ku cidekay itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 45: Australia (1158 words)


u sulit nu Hulam: 澳大利亞

u Australia sa ilabu nu Tayangco, itiza i 27 00 S, 133 00 E.

u ahebal nu lala’ mapulung sa 7,741,220 sq km.

u ahebal nu lalaay sa 7,682,300 sq km, u ahebal nu nanumay sa 58,920 sq km.

hamin nu tademaw sa 22,992,654.

kakalukan umah sa 53.40%, kilakilangan umah sa 19.30%, zumaay henay umah sa 27.30%

u tapang tusu nu kanatal sa u Canberra.

kakining nu kanatal demiad sa 26 bulad 1 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Elizabeth II, micakat a demiad sa i 1952 a mihca 2 bulad 6 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit. u semilaway u sumanahay atu sangelacay.

澳洲聯邦，通稱澳洲，全國整體屬於大洋洲，是大洋洲面積最大、南半球面積第二大和全球面積第六大的國家。澳洲國土囊括了整塊澳洲大陸、塔斯馬尼亞島及聖誕島等數個海外島嶼，國土總面積和美國本土的面積相近。該國沒有陸上鄰國，所有近鄰國家均與其隔海相望。

Australia kapulungan a masakanatal, sipangangan han u Australia, i kanatal nu kakitidaan sa sanu Oceania han, itini sa u saahebalay nu kakitidaan a nikaidaw, sakay nu pangkiw nu natimulanay u sakatusa sikaahebal nu kakitidaan, i kitakit sa u saka a enem nu kasausi ku kakitidaan nu kanatal. u lala nu Australia sa mamin masausi ku masaatilad, pasu nu ya Tasema-niya a subal atu ya Sentan hananay a subal, masausiay nu kaahebal nu kakitidaan nu Australia sa, malecad atu nu Amuhuwanay a kanatal kaahebal. ina Australia sa nayay ku belaw nu kanatal i tukutukusan, masasuayaw atu nu dumaay a kanatal  kasilaadan tu bayu’. 

sakaidaw nu ulic (詞源)

「澳洲」一詞源於拉丁語，意思為「未知的南方大陸」。

u Australial sakaidaw nu ulic sa, nu makay i kamu nu Latingngay a nakamuan, nikasaan sa u sikaliyuhan nu timulay a katabakian a kakitidaan sa.　

sakay nu laylay (歷史)

澳洲在50,000年前已經有人類的蹤跡，如今澳洲原住民的祖先當時從東南亞移來[30]。英國業餘學者加文·孟席斯稱鄭和率領的中國船隊於1422年抵達了澳洲。但孟席斯的觀點沒有得到主流學術界認同。

u Australia sa i ayaw nu 50,000 nu bang a mihcaan sa, idaw tu ku tekiteki nu tademaw, i mahini sa u kakawsan nu Yin-cu-min sa namakay i walian kalatimulan namabulaw tayni. nu aydaay satusa u nu Australia a kakawsan u Yin-cu-min hananay namakay i nu walian kalatimulan a kakitidaan mabulaw tayni. ya nu Igoay a kanatal mikingkiway tu sakay mahiniay a cudad, ci Ciyawen-munsise hinisa ya u nu Hulamay mamikeliday tupabalungaay, a masakaputay ci Cenhe hananay, iti 1422 a mihcaan namakatukuh tu i Australia sa. nika u nakamuan atu nadatengan ni Munsise sa, nayay ku maylayapay nu sitatungusay sakay nu mitesekay i cacudadanay a paheci. 

u mibuksingguay silubucay nu edu (拳擊袋鼠)

拳擊袋鼠的構思來自袋鼠這種動物的自衛本能——短小的前腿（「胳膊」）戴著拳擊手套，同時用粗壯的後腿踢、掃或掏對手。這一姿勢使人感覺袋鼠在戴著拳擊手套「拳擊」。

mibuksingguay sialubucay nu edu sa namakay pidateng i sialubucay a aadupan nu edu,u sapietel tu ningayaw nu udip a piading a wayway, iayaway tusaay nu kuku sa apuyu’, sakalecad nu batac nu lima

sisasisetul tu, kutusi sa sanu dikuday tabakiay a cepi' ku sapitukut, hidaen nu piasik atu misetul tu sangayaw tu ada. nikahinian a wayway sa mahida u sisasetul ku lima a mibuksinggu.  

拳擊袋鼠是澳洲的國家化身，常見於流行文化，尤其在澳洲運動員參與板球、網球和澳式足球等體育競賽，近年來亦伴隨澳洲國家足球隊屢次出現在世界盃足球賽以及亞洲盃足球賽等大型體育賽事中。

mibuksingguay sialubuay a edu sa u kalaliyunan tu udip nu kanatal, sanisani a sikadih i lalangawan a nikalalacal, micidek i pilatlatan nu kanatal sakay nu sapaday a mimali, atu ya sisalilay a mimali, atu saka nu Australiaay tatukudanay a mimali, kalacapian a mihcaan u sasakilulan a pacabay nu Australia tahekal a misasedsed,sakay nu kitakiday atu nu i Yacoay a kadademecan tu mitukuday a mali.

二戰期間，拳擊袋鼠成為澳洲皇家空軍的國家象徵，1941年左右被噴在駐新加坡和英屬馬來亞的第21中隊戰機上，以區別於英國戰機。這一做法迅速普及到其他部隊，乃至澳洲皇家海軍艦艇上也噴有這一圖案。

sakay sakatusa nu kitakitay a malalais sa, ina sialubucay a mibuksingguay a edu sa, masatatungusan nu Australiaay sakay nu tapukuan a hitay ya mamingayaw a hikuki, 1941 a mihcaan sa i Sinciya-po atu ya Malay-siya sakay 21 a masakaputay udip nu hikuki i kakilian sipakuliten tu sialubuay nu edu, u sikatinengan tu nimanimaay a ngayaw hikuki. nikahinian sa kasenun sa malalit ku dumaay a masakaputay a kalahitayan, pasu ya Australiaay nu bayu’ balunga a hitay, malecad sipakulit tu nu sialubuay a edu ku udip nu balunga.

u nayiay ku kikul a tumay (無尾熊)

無尾熊，音譯考拉（英語：Koala），是澳洲的特有種有袋類動物，全世界僅分布在澳洲的東部昆士蘭省、新南威爾斯、南澳洲和維多利亞地區低海拔、不密集的尤加利樹林中。

nayiay ku kikul a tumay, nipangiha sa u Kaw-la nu United Kingdom a kamu sa: u Koala han, sakay nu Australia micidekay nikaidaw tu alubuan a tumay, i kitakit nikaidaw sa wida sa i walian ya Kunse-lan , baluhayay nutimu a ya Wie’lse, satimulanay a Australia atu ya Wituli-ya a kenis, makay bayu’ a kenis, nipakay sausian nu bayu’ sa caay amin katalakaw atu caay ka cebetcebetan a kilangkilangan nu yuciya-li hanany a kilamg. 

關於「Koala」 是源自澳洲原住民的方言（gula）[2][3][4][5][6]，意指「不喝水」。中文音譯成「考拉」或「夸剌ㄌㄚˋ」。

sakay nu masakiketay nu Koala a kamu sa, namakay i nakamuan nu Australia i tidaay a yin-cu-min u gula, nipatudu a imin sa caay pinanum sananay. sakay nu Hulam a nipangiha sa, u kawla atu kuw-la sa.

無尾熊身體長約70至80厘米左右，成年體重8至15公斤，性情溫馴，體態憨厚，長相很像小熊，有一身又厚又軟的濃密灰褐色短毛，胸部、腹部、四肢內側和內耳皮毛呈白色，生有一對大耳朵，耳有茸毛，鼻子裸露且扁平，無尾熊有尾巴，但屬尾椎殘餘，只有約3.5公分長 ，這是因為它順的尾巴經過漫長的歲月已經退化成一個「座墊」，因而能長時間舒適地坐在樹上。

nayiay ku kikul a tumay sa, u udip nida sa, makaala tu 70 hakya tu 80 a hunan katanaya, kabalakian sa nikabae’ket sa makaala tu walu hakya tu sabaw lima kungcin ku daduy, kaladamsayan ku balucu’, u wayway adihen sa masautunasi, misasengi ku bihed atu tumay, kalaidaw nu udip tu kibetulay dawmi aca nu makabanuh, u kulit sa kalaabuabuan apuyu, baluwan, u bili, atu nu kuku kaylabuan atu maylabu nu tangilaay a banges sa masa salengacay, tusa nu tangila sa tabaki, mabanu ku labu nu tangila, mapesek ku cihek i hekal, sikikul tu kinatumay, masa nu liwanay nu kulul a ukak, hakay idaw ku 3.5 a hunan katanayu, nikahini sa namakay tenes nu tatukian nisululan mueneng kakayda satu maeluc, matenesmatenes sa masa nu ae’nengan tu, kyu taneng kina tumay i kilakilangan misaasu misailay matenes mue’neng.

它四肢粗壯，利爪長而彎曲，它的爪尖利，每隻五趾分為兩排，一排為二一排為三，善於攀樹，且多數時間待在高高的樹上，就連睡覺也不下來。以尤加利樹葉和嫩枝為食，因為無尾熊從尤加利樹葉中得到了足夠的水分因此，一般很少飲水，所以當地人稱它「克瓦勒 意思就是「不喝水」.

u lima atu kuku sa tanuhtuh, masinan tanayu ku kanus malikaku aca,nu limaan a taludu sa tusa ku mapasilac, cacay nipasilac sa tusa ku taludu, nu duma sa tulu kutaludu a nipasilac, mitesekay a mikalic tu kilang, katenesan mu kalic i talakaway a kilang, alahicaan sa i kilakilangan tu mabi caay ka tasasa. u papah nu yuciya-li a kilang atu mangaduay henay nu ciid ku kaenen, kusaan namakay i papah nu yuciya-li kalaidaw nu nanum, sisa caay pinanum, kyu itidaay a tademaw sipanganga hantu Kewale u imin sa caay pinanum sananay.

這和它的生活環境有關，它的棲息地土所居住的澳大利亞森林大多是尤加利樹所組成的，使得無尾熊可取得的食物僅限於尤加利樹樹葉。

kahidaan sa masakiket tu nikaudip i kakitidaan, u nina i tida a maudip sa, u nikayadahan tu kilangkilangan nu yuciya-li, u sakaudip nu nayiay ku kikul a tumay sa, uyda sa u papah nu yuciya-li a kilang.

由於，尤加利樹樹葉十分的粗糙，纖維相當堅硬，營養極少，因此，無尾熊每天都必須不停食用並咀嚼上百萬次才能攝取到足夠的營養。成年無尾熊平均每天要吃400g樹葉，其體脂很低，需要不斷進食。

nikasaan, u papah nu yuciya-li sa calekah saan, maikes aca ku papah, ahebet atekak caay kau makemkem, adiding ku iyubung, kyu i paydemiadan sa caay pisatedep mukan, kaala tu lasubuan nu mang a maykemkem itawya taneng ku iyubung. balakiay nayiay kukikul a tumay sa, nitulakan i cacay a demiad mukan tu papah sa makaala tu 400g, nu simal sikala sa adiding, kyu a sademiad asa caay kasatedep mukan.

因為每天不停的咀嚼，無尾熊到了晚年會因為牙齒的磨損導致無法進食而餓死。為消化尤加利樹樹葉中的毒素，無尾熊的消化道達6.5英寸（170公釐），佔整個消化系統的20%，也因為尤加利樹樹葉有毒，使無尾熊沒有爭食上的對手，剛出生的無尾熊因為沒有牙齒無法咀嚼尤加利樹樹葉，因此會吞食母親糞便直到牙齒長出來為止。

kusaan i paydemiad caay kasatedep mukemkem, ina nayiay ku kikul a tumay katukuhan tu nikabalakian sa, a sipakay caay pisengal a mukemkem kaelucan tu ku ngipen, cayay tu pakakaen kakayda satu a mapatay nu ngalay. sipilawpes tu kaidaw nu ledek nu papah sa, sasalawpes nu udip 6.5 ingci katabaki 170 a hunan, kaidaw nu sasalawpesan mamin a sausian idaw ku 20% nu palasubu, sikaidaw nu ledek i papah nu yuciya-li sa, nayay ku sikacacebis tu kakaenenan, mahkanilecu han a nayiay ku kikul a tumay sa, nayay henay ku ngipen caay pakakaen tu papah nu yuciya-li, kyu mukan tu nitepilan nu ulang, katukuh i sinicelakan tu ngipen itawya a masatedep mukan tu tayi.




#Article 46: Austria (1361 words)


u sulit nu Hulam: 奥地利

u Austria sa ilabu nu Oco, itiza i 47 20 N, 13 20 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 83,871 sq km

u ahebal nu lalaay sa 82,445 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,426 sq km

hamin nu tademaw sa 8,902,600 (2020).

kakalukan umah sa 38.40%, kilakilangan umah sa 47.20%, zumaay henay umah sa 14.40%

u tapang tusu nu kanatal sa u Vienna.

kakining nu kanatal demiad sa 26 bulad 10 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Alexander Van der Bellen, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 1 bulad 26 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa , situsa ku kulit, u sumanahay atu salengacay.

奧地利共和國，通稱奧地利，奧地利的德文名稱源自古高地德語，即是-東方的邊藩。另一個可能是該名源自一座山的當地稱呼，斯洛維尼亞語「Ostravica」(意即「尖峰」)，因為山脈兩面都十分陡峭。奧地利的中文譯名就是由德文名稱音譯過來。

u Austria kapulungan nu binacadan a kanatal, sipangangan han tu Austria han, sipakay nu Gemany a ulic ya kasumamadan talakaway a kakitidaan nikalingat, u sakasaan sa nu walianay a liwliway a binacadan. u ya masadumaay a nipangangan sa hakay i sakaidaw nu buyu a nipanganganan nu itidaay tu, u nu Sewuy-ya a kamu sa (Ostravica  a imin sa u tungduh nu buyu), u diheb nu buyu tada masalulu tu. ina Austria nu sipakay nu Gemany ku nibabelih nu hulamay.   

是一個位於歐洲中部的內陸國，地勢西高東低，阿爾卑斯山貫穿奧地利的西部和南部，這使得奧地利成為著名的冬季運動勝地。首都為座落於多瑙河邊的維也納。其它主要城市包括薩爾斯堡、因斯布魯克、格拉茲和林茲等。總面積約83879平方公里。

i na Austria ukakitidaan sa sanu O-cuoway kaylabu nu tukus a kanatal, u nikalahaday a kitidaan sa nu timulan ku talakaway kawalian sa makasasa a nikalihida, ya Ae’lpise a buyu sa kabesulan ku nutipan tu nu timulan a kenis, u nikahida sa malakasingangan tu sakay nu kasienawan palatlatan a tataydaan aca. sakatatanga han nu tuse sa ya i capiay niya Tonaw hananay a sauwac, ya Wiyena. u masadumaay a tuse sa ya Sael-sepaw, Ingse-puluke, Kelace, atu Lingce kayada. u nikaahebalan kaala tu 83879 nu ping-huwan kung-li.

奧地利是當今世界最富裕的國家之一，2012年的人均國民生產總值達到46,330美元。奧地利的市場經濟發達，人民生活水準較高。同時奧地利的工農業都比較發達。奧地利的官方語言是德語，口語使用上德意志語的多種方言。奧地利的德語標準與德國使用的德語標準也有一些區別。根據考古發現，奧地利在舊石器時代已經有人類活動。

ina Austria a kanatal sa katinengan u malasakakitaanay a kalahida nu cacay a kanatal, 2012 a mihcaan nu binawlan a nisapalalen sa, mapulung sakaidaw nu silacul makaala tu 46,330 kalisiw nu Amuhuwan. u nu Austria sakay nu lalacalan a pakalisiway a kawaw sa kalabangbangan, nikaudip nu binawlan sa nutineng atu kulas talakaw amin. kutusi sa u sakay nu Austria a misamukingay atu malukay sa masamitesekay amin kalabangbangan. u masakamuay nu Austria sa u nu Gemanyay ku sasitudung, nu muwananay a nipahecian sa u nu Teyice a kamu, kalayada hananay a masasiduma nu kenisay a kamu. sakay nu Austria nakamuan tu nu Gemany sasawantanan sa, masasiduma tu ku nikalecad idaw aca ku nu ngihaay kasumadan. sipakay masulitay tu nu nikingkiwan tu kamu sa, ina Austria i ti kasumamadan ya kalumanan a ziday nu ba’tuay ku sadikec tu sikayudip sa, idaw tu itini nu tademaw musacaliway.

奧地利產生過很多著名的作曲家，例如莫扎特、舒伯特等。其他著名的奧地利人包括物納粹德國元首希特勒，精神分析學家弗洛伊德等。

itini i Austria a kanatal sa sakasilacul tu kaidaw nu kasenenganay a musangaay tu datuk a taemaw, tinaku ya ci Moca-te, Supo-te. masasidumaay a kasinganganay nu Austria a tademaw pasuya nasuwiy nu Gemanyay a kanatal malatatapangan ci Site-le , atu ya mamikingkiway tu angil i cacudadanay a tademaw ci Foloyi-te. 

觀光業是奧地利經濟的重要產業，奧地利的遊客主要集中在夏季和冬季，峰值是二月和七月至八月。在世界入境遊客數排名中，奧地利排名第12位，達2080萬人。除了薩爾斯堡、維也納等城市之外，阿爾卑斯山的山地景觀也是奧地利重要的旅遊資源。

sakay nu papiidangay a sasikawaw sa, u masa nu Austriaay a sakahenulan a sasilacul i nu sakay nu nipakalisiw, nu tayniay a labang i Austria sa, kasaupuan i lalud atu kasienawan nu tayniay a labang midang, kabelengan nu tayniay midang sa i tusaay a bulad atu pituay a bulad katukuh i waluay a bulad. iti nu kitakitay a maycumuday a labang nisausian mapasilsilay nu tedemaw sa, nu Austria a binawlan masausi a nipasilsilan sa bawtusa ku ngangan, kalaidaw nu nikatuudan sa 2080 nu mang masausi, caay kau ina Sae’lse-paw, Wiyena, a tuse adada, nu taydaay i Ae’lpise a buyu sakay bangcal nu aidangan, u mamicepcep tu nidateng nu sakasilacul tu sakay labang, uyni ku sakahenulan nu Austria a paybalucu’ a milasul.

由於奧地利為多山的地形，所以高山滑雪是一項突出的運動。

足球是奧地利的第一運動，國內的足球聯賽亦是奧地利最受歡迎的體育聯盟，維也納快速隊和奧地利維也納足球俱樂部是國內最為成功的兩隻球會，亦多次參與歐洲冠軍聯賽。

u nikasaan nu Austria a kakitidaan sa u buyu ku yadahay, sisa u sakay nu talakaway saselican nu sulsuldaan sa, u sicidekay a sasilatlat nu tayniay a aidangan. mala nu mamitukuday tu mali  i Austria kuyni a sapilatlat, i kanatal sa nu masakaputay nu mamitukuday tu mali sa, u sakanamuhan a undu nu katuuday, i Wiyena ya kalamkammaya masakaputay nu mamitukuday tu mali, atu nu Wiyena mamitukuday a nikapulungan a masakaputay, mahtatusa i kanatal sa kalaidaw ku nikalekuan atu kasingangan i hekal, sakay nu i Ocoay a nipadademec tu nu icibang kinapinaay tu a situngus midademec.

奧地利的職業運動，除了足球還有奧地利冰球聯賽和奧地利籃球聯賽。

nu Austria  sanu sakikawaw a nipimaliay a latlat sa, caay kau mamitukuday tu mali adada, u masadumaay a sipilatlat sa, idaw henay ku mahidaay ya nu Austria hananay a nu kuliay a masakaputay, misasedsed tu nakatinengan, u duma sa ya mimaliay tu lanciw hananay, iti Austria sa u langciw sa malecad tu kanamuhan nubinawlan, sisa i mihcaan sa idaw tu ku aadihan tu mahiniay a nikadademec.

奧地利在清朝舊譯名為奧斯馬加（當時奧地利是奧匈帝國的一部分）。光緒二十七年（1901年）清朝與奧斯馬加簽訂了《辛丑條約》。總統是奧地利的國家元首，由每6年一次的全民選舉直接選出。總統負責提名總理，總理通常是議會中最大黨派的領袖。

i na Austria sa kasumamadan i kahulamay, kalumanay a nipabelihan a pangangan sa u Ausema-ciya han, (i mahida sa i na Austria sa sanu ya Ausiyun masahungtyay a kanatalay a kakelidan). i nu kahulaman sa ya Kuwan-si hananay 27 a mihcaan (1901 mihcaan) u ya Cingcaw atu ya Ausema-ciya masasulit tu ya (Singco lice). u cungtung sanu Austria a kanatal, sipakay i payenem a mihcaan maysingkiw tu sikaala u katuuday nu binawlan ku misiwasiway tusikaydihan. u cungtung ku pasitungusay tu nu kanatalay ya satalakaway a mamikeliday tu sasikawaw nu tuudtuud, ina satalakaway a mamikeliday tu sasikawaw nu kanatal sa, sipakay i nu satabakiay nu tang hananay a tademaw ku sasitungus.

aidangan a kenis (旅遊小鎮)

被稱作「世界最美麗小鎮」的哈修塔特，一開始其實是以鹽礦著名，當地居民長年也皆以採鹽維生。在1997年被列為世界文化遺產。小木屋是最常見的建築形式，背山面湖的方位，讓人睡醒就可以遠眺哈修塔特湖的全貌。

sipangangan nu i (kitakitay a salungayay a kenis) sa, ya Hallstatt han, nu nikalingatu sa, nau sicikah ku sakasingangan, i tidaay a binawlan sa mamin sikawaw tu piala tu cikah ku sakaudip. iti 1997 a mihcaan sa idaw ku masapasilac tu sakay kitakitay a mapangangan tu lalangawanay a naliwanan. ya masaadidingay a luma nu kilng a nipisangan a patideng misudikut tu buyu, nu ayawan ku banaw a kakitidaan,sikangaay anu mulekal sa taneng a kasenun asa misuayaw tu Hallstatt a nikabangcalan nu banaw.

杜倫斯坦位於多瑙河畔，以葡萄酒聞名，中古世紀保存下來的城牆，更讓杜倫斯坦也擠身在世界文化遺產之一。依歷史記載，這山頂上的梅爾克修道院成立於1089年，巴洛克建築修建於1702年到1736年，有精美的壁畫，圖書館更藏有無數的中世紀手稿，可說是見證了這一千年來人類的發展，非常驚艷！

u eneng nina Durnstein sa i Tonaw a sauwac icapi adada, ya badisusu’ a epahan kusakasingangan, kalatebanan a seci sa nipaliwanan a saliling sa, mala nu kitakitay a naliwanan a zaysan,. masulitay i likisi sa, i tukungnay nu buyu ya Mie’lke a kiwkay mapatideng i 1089 a mihcaan, ya Paloke hananay sa na i 1702 katukuh i 1736 a mihcaan a masanga, ilabu sa idaw ku nu cabengay a nikulitan, i sulul nu cudad sa sinidimud tu kayadah nu kalatebanan a seci nalimaanay a nipisulit, taneng a sasakamuen itini i kalebutan nu mihcaan nicaliwayan a palalekal a sikasi pangengaw tu.

小木屋搭配上花團錦簇的陽台妝點，是阿爾卑巴赫典型給人的印象，也因此這裡也被人稱為「鮮花木屋的童話小鎮」。阿爾卑巴赫夏天可以避暑，冬天可以滑雪，觀光客總是絡繹不絕。

u nisangaan tu nu kilangan a luma sipasiket han tu nu balubalu a nisangaanay i papawalian, u masa nu Alpbach nipaadih tu tademaw a nidatengan, kyu itini sa idaw aca ku sipangangan tu nu dumaay u (kungku nu balubaluay a luma’ masakenisay sa. i lalud sa itini taneng a misasa’pi, i kasienawan sa taneng a misaselic tu sulda. u tayniay nu labang sa caay ka satedep.

說到陶瓷就一定會想到的陶瓷小鎮—格蒙登，格蒙登在古代早已是貴族與上流人士喜愛的避暑勝地，更有許多音樂家特意前往此地長居創作，像是人人皆知的音樂家莫札特，就在此地待了兩年之久。

anu maysakamu tu nu sakay dita’ay a nalimaan sa, makadateng aca tu 

ya adidiay a kakitidaan u Gmunden hananay, i na niyadu’ sa i kasumamadan saku nu kakitaanay a tatungusan kalailayan a tademaw sakanamu han a sasa’pian a kakitidaan, uyni picidek idaw aca ku mamidatukay a tademaw tayni matenes a mueneng misabaluhay tu sasangaan tu kaydihan a datuk, mahida ya katinengan amin nu katuuday a mamidutukay ci Mocate hananay, itini mu’eneng sa makaala tu tusaay a demiadan.

邁爾霍芬又稱「滑雪小鎮」是歐洲冬季滑雪勝地之一，更是音樂迷每年在雪山上舉辦音樂饗宴的聚集地。邁爾霍芬位於奧地利北部和德國交界處的阿爾卑斯山脈間，整個小鎮便是由一座一座的小木屋建造而成。

ina Mayrhofen “saselic tu sulda a niyadu’”, i nu O-cuoay kasienawan a hinataydaan a kakitidaan, micidek u kasanamuhan nu mitengilay tu datuk, i sulsuldaanay a nipapatengilan kasaupuan a kakitidaan. ina Maye’lhuhun aenengan sa itida nu Austria a kanatal kalaamisan, atu nu Gemanyay a kalalitinan a kenis, ya A’elpise a buyubuyuan, kahamin nu nikahida sa u nu ya adidingay a sacacacay sa a nipatideng a luma’.

薩爾斯堡是奧地利歷史最悠久的城市，城市的建築風格以巴洛克為主。學音樂的人肯定也知道，這裡可是音樂神童莫札特的出生地，指揮家赫伯特的故鄉，更是知名電影《真善美》的拍攝地，稱薩爾斯堡是一個「音樂小鎮」一點也不為過！

Salcepaw sa u nu Austria a kanatal satenesay nu laylya a tuse, u sakaidaw nu masangaay a hekal sa au nu Paluke a sasitatungusan. minanamay tu datuk a tademaw u samatinengay, itiniay a kasingangan sa ya ci Mocate a kalecuh han a kakitidaan, ya mamikawihay tu datuk a mitesekay a tademaw ci Hepote’ay a niyadu’, kasatinengan nu igaay ya (Ceng-san-mey) a siliadinguanay a kakitidaan, u sipangangan ya Saelsepaw u masacacayay a “datukay a niyadu’” caay kalakuwit ku nipatinsuan.




#Article 47: Aylik•kael (265 words)


Eric Carle,1929 mihcaan enemay a bulad tusa a bataan izaw ku lima a demiad.

Aylik·kael(Eric Carle,1929 mihcaan enemay a bulad tusa a bataan izaw ku lima a demiad), nu  a nipisangaan atu  atu u wawa a  atu nu wawa tu a .

u sakasenengan tu ku ni pisangaan nu heni tu u kukit atu sapadepi a “mangalay tu ku babayuh”, tangasa 2014 mihcaan, enemay a bataan tu kuni palalucek tu kamu, i tini i kitaki makaala tu tuluay a malebut izaw ku waluay a lasubu nu cudad kuni pacakayan. namakayta 1969 mihcaan, makaala tu nipisulit pituway a cudad, i 2003 mihcaan makaala luola·yingesi·huaidejiang ”u nipadahkal nida tu sulit nu wawa a cudad”.

u Aylik kael tungusay a cudad, 2008 a mihcaan i Amuhuwan u nikulitan makaala tu lima a bataan ku sapaadih tu kakawaw, 《mangalay tu ku babayuh》u sakanamuhan nu tademaw kina sikulitay a cudad,  《mangalay tu ku babayuh》izaw tu ku sepat a bataan izaw ku pituay a kamu tu nipatahkal, mamen nu kitakit mangasiw tu tuluay a malebut a emang, tanengay aadihan nu tuluay atu enemay a wawa kina cudad.

u Aylik kael a sipataayaw pasubanaay a cudad, tanengay nu minanamay tu nu Amuhuwanay a kukit、mahida atu sulit nu wawa a sapiadih. kina cudad han tu izaw ku yadahay a kulit, sakaida pabaluhay naicelangan mitelad tu sapibelih.

malecacatay kina tuluay a cudad nu sikulitay a cudad, izaw ku kalulumenian a tumay、kalulumenian a tumay, u canan ku adihen nisu? tumay, u canan ku matengilay? tumay, u canan ku adihen nisu? nu Amuhuwan Bill Martin Jr. sa kasenengan a kungku, patungus tu Aylik kael a kulit.




#Article 48: Aylismunyuxiancing (128 words)


Alice in Wonderland u Amuhuwan a kamu, Aylismunyuxiancing u Sakizaya a kamu.

《Aylismunyuxiancing》（Amuhuwan a kamu：Alice's Adventures in Wonderland, nu suliten mala Alice in Wonderland）atu Aylis tu nisingpian a musiluyay a kakitidaan, nu Amuhuwan a matenengay tu sulit a nanaman ci chaersi·luteweiqi·daosen i sasulitan a nipisulit tu ngangan luyisi·kaluo tu nasulitan nu wawaay a kungku nu cudad. kina kungkuan tu ci Aylisi a tademaw, namakay puhang mahedik ku pawali aadupan mahida u nu sipian a kitaki, malitemuh tu matinengay musakamu a aadupan. kina nu wawaay a kungku nu cudad 1865 mihcaan tahkal tu, izaw ku tu caayay kalecad a mihcaan u sakaydihan namin nu miadihay a cudad. 《Aylismunyuxiancing》u micitekay a cudad kuynian mahida tu, pataayaw tu kungku nu wawa a cudad. mipasumadan tu cudad 174 a sasakamuwan patahkalay kuyni.




#Article 49: Azerbaijan (1056 words)


u sulit nu Hulam: 亞塞拜然

u sulit nu Lipun: アゼルバイジャン共和国

u sulit nu Amilika: Azerbaijan

u Azerbaijan sa ilabu nu Yaco, itiza i 40 30 N, 47 30 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 86,600 sq km

u ahebal nu lalaay sa 82,629 sq km, u ahebal nu nanumay sa 3,971 sq km

hamin nu tademaw sa 9,872,765.

kakalukan umah sa 57.60%, kilakilangan umah sa 11.30%, zumaay henay umah sa 31.10%

u tapang tusu nu kanatal sa u Baku.

kakining nu kanatal demiad sa 28 bulad 5 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Ilham Aliyev, micakat a demiad sa i 2003 a mihca 10 bulad 31 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, sisepat ku kulit ipabaw. u semilaway u sumanahay u landaway atu salengacay.

亞塞拜然共和國，通稱亞塞拜然，根據現代的詞源考證，亞塞拜然這個名稱來自伊朗北部區域，可根據現代波斯語翻譯為「貯藏庫」、「貯火之庫」或者「火之國/火的土地」。

亞塞拜然共和國，通稱亞塞拜然，根據現代的詞源考證，亞塞拜然這個名稱來自伊朗北部區域，可根據現代波斯語翻譯為「貯藏庫」、「貯火之庫」或者「火之國/火的土地」。

Azerbaijan kapulunganay a kanatal sa, nipangangan sa u Azerbaijan han, nu masulitay sakay nu aydaay naulican a nipawacayan sa idaw tu ku kasasiwantan, in a Azerbaijan a ngangan sa sipakay nu kaamisan ya Ilang hananay a kanatal, a sikaidaw nu ngangan, taneng a sipakay nu aydaay ya Pose hananay a kamu, nipibelihan tu sanuaydaay, ya “sulu nu pidimud tu canacanan”, u mamisupet tu “sakay nu lamalay a sulu sananay” caay sa ya “lamal nu kanatal/ lala nu kanatal”.

「亞塞拜然」這個地名原指伊朗亞塞拜然，而現在的「亞塞拜然」國名是在1918年的亞塞拜然民主共和國時期第一次使用，此後沿用至今。當時用此名稱命名還得到伊朗政府的反對和抗議。

亞塞拜然民主共和國於1918年5月28日正式宣布獨立，成為第一個以穆斯林占絕大多數的世俗化民主共和國，也是第一個有歌劇和戲劇院和現代大學的穆斯林國家。

ina Azerbaijan hananaya kapulungany a kanatal sa, na i 1918 a mihcaan lima a bulad tusa a bataan idaw ku walu a demiadan, sibaluca’ patatenga’ a nipabinawlan pangiha a kunida asa malakanatal, mala u nu sayaway a kaidaw nu dadadiwan atu sakay nu igiay, siladay tu nu aydaay tabakiay a cacudadan nu Muselin sakay nu kanatalay.

亞塞拜然共和國坐落於高加索山脈之南方，該國以地理位置而言大部分屬於亞洲，少部分屬於歐洲，但對外一般自稱歐洲國家。所處地區是連接東歐和西亞的十字路口。境內土地約半數為山地。境內最高峰為巴薩杜茲峰，位於高加索山脈，海拔4,740公尺。

u Azerbaijan a kapulungan a kanatal sa, u eneng i Kawciya-su a buyubuyuan kasatimulan, ina kanatal sa u kasaidaway tu sakay lala sa, u kakitidaan masa nu Yaco, kaadidingan sa sanu Ocoan, nika saka i hekal sa kunida sa pangiha u O-cuo ku kanatal niyam sa, sikala enengan nu kakitidaan sa malalitin tu nu walianay nu Oco, atu masanutipanay nu Yacoay ya sakakiwacing a sasacumudan. i kanatalay a kakitidaan sa kalupangkiwan ku sikaidaw tu buyubuyuan. i labu nu kanatal satalakaway nu buyu sa, ya Pasatu-ce a tatungduh nu buyu, kalaenengan sa i kawciya-su a buyubuyuan, nisausian sipakay nu bayu’ a ditek sa makaala tu 4,740 katalakaw ku depah.

亞塞拜然境內氣候多樣，中部與東部為乾燥型氣候，東南方降雨較為充沛。首都巴庫緊臨裏海，冬天溫暖，一月月均溫為4℃，七月月均溫為25℃。北方與西方的山區氣溫較低，夏天平均溫為12℃，冬天平均溫為-9℃。

Azerbaijan sa u sakay nu demiadan i kkanatal sa masasiduma, kalatebanan atu nu walianay a demiad sa kalaacakacakan, waliay kalatimulan a sikayda sanikaudadan sa kalasibekan macalut a maudad. u masatatangah han nu tuse sa ya Paku han micapi tu ya Lihay hananay a bayu’, i kasienawan sa kaladihekuan ku demiad, sayaway a bulad sa nitulakan a sakademiad sa sepat a tu kasienaw, i pituay a bulad sa nitulakan a sakademiad sa tusa a bataan idaw ku lima nu tu, kaamisan atu nutipanay kasibuyuanay a demiad sa kalasisinawan. i lalud sa u nisapalan a demiad sa makaala tu sabaw tusa ku tu, i kasienawan sa nitulakan a demiad sa makaala tu kaselepan tu -9℃ sakasienaw.

亞塞拜然境內大部分地區一年的降雨量只有200毫米，但少數地區例如高加索山脈的高海拔區以及東南方的蘭克朗平原降雨較多，一年降雨量可達1000毫米。基本上大部分亞塞拜然的國土皆是在春秋兩季較為潮溼，夏季則是乾季。

Azerbaijan kakitidaan sa sakayadahay nu kakitidaan sa, cacay amihcaan  a nikaudadan sa pulung han a misausi sa 200 a lasubu adada kalaidaw, nika i u masaadidingay a kenis sa, tinaku ya Kawciya-su a buyubuyuan, masatalakaway nu sikay bayu’ a nisausianay a kenis sa, atu nu walianay kalatimulan a enal kalasiyadah nu nikaudadan, cacay nu mihcaan sa kalaidaw nu nikaudad 1000 a hawmi a masausi. kasalamitan sa nu Azerbaijan a kakitidaan sa, iti sadingsingan atu i balangbangan tusa a puu’ ku nikayadah a maudad kalalemedan ku demiad, u lalud sa kalaacakan ku nikahida nu demiad.

sakay nu cence (政治)

亞塞拜然憲法中未指明國教，但主要宗教為伊斯蘭教，97%的人口是穆斯林。亞塞拜然不同種族社群信奉其他信仰，根據亞塞拜然憲法，亞塞拜然為世俗國家，宗教信仰自由。

u sakay nu hulicay i Azerbaijan sa nayay ku nipituduan  tu nu kanatalay a sapasubanaan, u sakusaan sa sakunu kiwkayay ya Iselanga kiwkayay, 97% a palasubu ku tademaw nu Muselin. u sakacaay kalecad a binacadan nu Azerbaijan sa, sakay singguan nu udip sa caay amin kalecad, i malasulitay sa ina Azerbaijan a kanatal kaidaw nu hulic, sakay nu singguay a nipicumud sa, masakunidaay ku balucu nu tademaw masasiduma ku nidateng, kyu u sakay kiwkayay sa sakunida han a masasiduma nayay ku nikakelecan.

體育在亞塞拜然有歷史根源，即使是現在傳統和現代體育項目仍然流行。自由式角力傳統上一直視為亞塞拜然的國技。

sapilatlatay a nikatesekan sa, idawaca ku makay laylayay i Azerbaijan a nikasalamitan nu sikalingat, kanahatu masa nu aydaay kalaylayyay a ziday, atu nu masa aydaay a nipilatlat kalabelengan a madaduduc, ya kunida sananay a misemu a sakasasedsed, uyni sa u sakahenulan  nu Azerbaijan a kanatal u kasenengan a mitesekay sa.  

亞塞拜然人類發展指數較高，與大多數東歐國家相當。有較高的識字率和較低的失業率。石油和天然氣資源豐富，是國民經濟中的主要依賴。

憲法上亞塞拜然是一個半總統制的多黨制民主國家，但事實上整個政府運作沒有實際上的民主，民主指數也屬於獨裁。亞塞拜然總統是國家元首，副總統是國家副元首為二號領導人；總理則是政府領導人。立法權由政府和國會所有。亞塞拜然在1991年12月通過了獨立公投，從蘇聯獨立。亞塞拜然現任總統是伊利哈姆. 阿利耶夫，所屬政黨是右翼的新亞塞拜然黨。亞塞拜然的最高立法機構為國民會議。

i hulic nu Azerbaijan sa, u masapangkiway ku sasitungus nu cungtung, kayada han nu masakaputay nu mamikeliday, kyu nikahida sa mahaminay a musakawaw tu sakay nu kanatalay a tuud sa, tatenga’ caay tu pakasakaku, ya misakaku a nikadih sa misasengi tu kalakician. nu Azerbaijan a cungtung u tatapangan, ya mamiedapay a cungtung sa masatusaay a mamikeliday, ya satalakaway a mamikeliday tu cenhu han. u sapatideng tu hulic sa situngusay sa u cenhu atu ya lalubangan nu giing ku sikining. ina Azerbaijan iti 1991 a mihcaan sabaw tusa a bulad, makaawas tu sakunida sananay tu a kanatal a nipisingkiw.sipakay i USSR tahkal a kunida sa malakanatal,aydaay a cungtung sa ci Iliha-mu, aliyiehu, u sikadikec nu sakaaydaay a masakaputay sa, masakawananay ya Azerbaijan, u masatalakaway nu pahulicay nu kalalubangan nu binacadan.

nu kitakitay a nikalcabay (外交)

亞塞拜然是世界衛生組織、國際貨幣基金組織、世界銀行、亞洲開發銀行、歐洲理事會、歐洲安全與合作組織、北約和平夥伴關係計劃（PfP）的成員國，以及不結盟運動的成員國，也是世界貿易組織觀察員國身份和國際電信聯盟的成員國。亞塞拜然是突厥語族6個獨立的國家之一，也是突厥議會和突厥文化國際組織的成員，和獨立國協 (CIS)、古阿姆民主和經濟發展組織 (GUAM) 的創始成員國之一。亞塞拜然於1992年加入聯合國，在2006年5月9日召開的聯合國大會上，亞塞拜然當選聯合國人權理事會理事國（任期從2006年6月19日開始）。亞塞拜然現在與世界上的158個國家建立了外交關係，並加入了38個國際組織。

與亞美尼亞因納哥諾卡拉巴克主權問題交惡。

ina Azerbaijan a kanatal sa u mala nu kitakitay a sakakumecdan, nu kitakitay sanu paysuay, tuuday, nukitakitay sakay nu kalisiway, ya Yaco sapalekalay tu nu ginkuay, nu Ocoaya lise hanany, atu nu O-cuoay nisahaymawan a nikapulunganatu ya (PfP) a sacabayen, pauya caay a nikasaupuan a masakaputay, ya nu kitakitay a maliway u tatapalanay a kanatal nu udip, atu sanu kitakitay ya nutelayay a masakaputay a kanatal. ina Azerbaijan sa u sanu Tuci-yieay a kamu masacacayay a kanatal, masa u nu Tuci-yieay kalalubangan a sasacabayan, atu nu kunidaay a kanatal ya (CIS), atu nu kuamu hanany a sakakuay a pakalisiway tu sakalekal a kaput (GUAM)kalingatuan a kanatal. ina Azerbaijan sa iti 1992 a mihcaan micumud i paykanatal nu kitakitay, i 2006 a mihcaan lima a bulad siwa a demiadan i nikatatengilan, mala nu paykanatalay sanu tademaway a tatungus a sikiningay a kanatal, (u sasikawaw sa sipakay 2006 a mihcaan enemay a bulad sabaw siwa a demiad malingatu). ina Azerbaijan a kanatal sa mapatideng tu ku nikalcabayan sa idaw tu ku 158 a kanatal kunikalalcalan, satusa milihida tu nu 38ay a masakaputay a sidayitay tu kitakitay a tademaw.




#Article 50: A’lripay (240 words)


A’lripay (u sulit nu Hulam: 阿里擺部落)

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu A’lripay. u kasalumaluma’ nu A’lripay sa,  44 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 135 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  91 ku tademaw, pakalatu 67%. 為是卑南八社之一，「」是螞蟻很多之意。alipai u  sananay, ku cacay nu Puyuma cidekay walu niyazu'.

u zuma sa, cay ku Yingcumin,  44 ku tademaw, pakalatu 33%.

u kasabinacadan, Puyuma 49%, Pangcah(Amis) 7%, Paiwan 2%, zumazuma 9%.

u Puyuma a niyazu' kyuni, katuud ku Puyuma a tademaw itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Paywan, inayi' tu ku zuma a cidekay itini mueneng.

i Taytung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya a tademaw, A'lripay caykaw nu Sakizayaay a niyazu', inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. 

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina  a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.




#Article 51: Babau (306 words)


u sulit nu Hulam: 中奎輝部落

i Taoyuan a kuwan nu niyazu’ nu Babau. u kasalumaluma’ nu Babau sa, 58 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 222 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 213 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 9 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Tayal 91%, Amis 1%, Bunun 1%, Truku 1%, zumazuma 1%.

caay kaduut ku tademaw itini, u Tayan(Tayal) a tademaw itini mueneng. u Taoyuan sa i amis nu Taywan, duut ku Tayan atu Pangcah i Taoyuan.

tuud ku Tayan a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah u Yuwatan atu Taluku.

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 52: Bacingul (309 words)


Bacingul , u sulit nu Hulam: 加平部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Bacingul. u kasalumaluma’ nu Bacingul sa,  67 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 274 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 263 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  11 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 84%, Pangcah(Amis) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 9%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu’ kyuni, katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Puyuma. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini, hakay izawtu ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, caay henay misumad ku ngangan nu cidekay.

u niyazu’ sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana’ kami, hina u lalumaay amin i niyazu’, caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu’. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu’, maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi’ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu’ sa, ku Tapalong, u niyazu’ nu Pangcah(Amis).

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 53: Bahamas (1098 words)


Bahamas a kanatal, kadamsayay a nipangangan tu Bahamas han, u eneng i ti Ta-si-yan a bayu kala nu tipan ya Lu-ka-ya kalalitinan a subal a masacacayay a kanatal, pulung han makala tu pitu a lasubu nu subal atu masaadidiay a san-hu hananay kalu ba’tuan. nu eneng i ti Amuhuwan ya Fo-lo-li-ta wali nu katimulanay a subal, u tatungusan nya subal sakay nu Cuba atu ya Is-pa-ni-aw-la a subal i saka ammisan, i ti ya Ke-tes atu Kay-kes a subal kala nu walian atu amisan, nikayadahay a lala’ u eneng i ti ya Pay-mu-ta masadicemay nu kalacapian.

巴哈馬國，通稱巴哈馬，是位於大西洋西側廬卡雅群島上的一個島國，全國包含700座島嶼（以及小島嶼）和珊瑚礁。地處美國佛羅里達礁島群東南面，古巴主島和伊斯帕尼奧拉島（海地和多米尼加）以北，特克斯和凱科斯群島東北部，絕大多數的領土位於百慕達三角附近。

u sataklakaway nu kitakitay nu Bahamas, ya Nassau kitidaan i ti Sin-pu-lo-wei-tens a subal, u katuuday nu tademaw nienengan i tida amin i Nassau, u misiwbayay tu aidangan atu pakalisiway a misiwbayan u sakahenulan nu Bahamas a lalatlatan.

巴哈馬的首都拿索位於新普羅維登斯島上，絕大多數的人口居住於首都拿索一帶；而旅遊業和金融業是巴哈馬主要的經濟活動。

u sulit nu Hulam: 巴哈馬

u sulit nu Lipun: バハマ国
 
u sulit nu Amilika: Bahamas

u Bahamas sa ilabu nu Congnanmeico, i tiza i 24 15 N, 76 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 13,880 sq km

u ahebal nu lalaay sa 10,010 sq km, u ahebal nu nanumay sa 3,870 sq km

hamin nu tademaw sa 327,316.

kakalukan umah sa 1.40%, kilakilangan umah sa 51.40%, zumaay henay umah sa 47.20%

u tapang tusu nu kanatal sa u Nassau.

kakining nu kanatal demiad sa 10 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Elizabeth II, micakat a demiad sa i 1952 a mihca 2 bulad 6 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit, u landaway u takuliway atu lumeniay.


巴哈馬國旗（英語：Flag of the Bahamas）是代表巴哈馬聯邦政府的旗幟，於1973年7月10日在巴哈馬聯邦脫離英國統治之際，正式成為國旗，從而代替了英屬巴哈馬殖民地時期的旗幟。

namisanga’an kanatalay a hata, na ci Dr. Hervis Bain a nipitekel, kalapangkiwan ku sapaadih. ina Bahamas kalalitinan a subal muenengay a tademaw sa, makaala tu tuluay nu mang kayadah nu tademaw. masadumaay nu binacadan sa, u makay i Fei-Cuoay malatubangay a iluiluc sayadahay, kawilian nu hata malasadicemay a lumeni'ay nu kulit, tungusay malu nu subalay a binawlan masabalud ku balucu’. malu tusaay a kalasumilaway nu bayu a kulit, masasiduma tu nitatungusan, misaliyutay tu Bahamas kalalitinay a subal atu Ta-si-yan a bayu atu Cia-le-pi-hai a bayu. i teban silaat tu masacacayay kalawlaway a kulit tungusay saka nu subalay nikasalunganan a sadipasan atu dadipasan, kadihkuan nu nikadamsay a cilal. 

國旗由Dr. Hervis Bain設計，比例為1:2。巴哈馬群島的三十多萬居民多為非洲移民與奴隸的後裔，左側的黑三角形就象徵著島上居民的團結統一。兩條海藍色條紋分別代表著環繞巴哈馬群島的大西洋與加勒比海。夾間的一條黃色條紋象徵著島嶼上美麗的沙灘與海邊溫柔的陽光。 

u Bahamas kalalitinay a subal i tidaay a Yin-cu-min u Lu-ke’-yang Yin-ti-an a binacadan, i 1492 a mihcaan cacay a bulad sabaw tusa a demiad, ya mikinciway tu kitidaan nu subal mitesekay ci Ke-lung-pu makadih tiya tademawan. u kamu ni Ke-lung-pu natayda i Sen-sa-el-to a subal. nika ya Spain a binacadan nayi’ ku balucu’ nuheni tiya subalan, uyda sa micebis tu palukalungay, sisa kaselepan ku nikatuud nu tademaw. 

巴哈馬群島的原住民為路克揚印第安人，1492年10月12日哥倫布探索該群島時瞥見他們。據說哥倫布曾登陸聖薩爾瓦多島。西班牙人對移民該島無興趣，但到此搜刮奴隸，使人口銳減。  

nika kunida sa malukanatal ku United states, i mahida sa idaw ku mabalucu’ay i United kingdom a tademaw mulaliw tu United states, taynien i  Bahamas kalalitinay a subal, i tawya idaw ku nipabangbangan tu tina subalan a nikelaw, kakilukilul sa patideng nipalumaan tu kupa hananay a balu a nipabawbian.  

i nikalalais nu United states sakay nu timul atu nu amisay, mala nu papulu’an tu kunida sananay pabalunga’an a kitidaan. hida satu katukuh i sakatusa nu kitakitay a nikalpacaw, u papiidangay a kalukakawawan, i tawya miteka sakasilacul ya kitidaan, hidahida satu macunusmacunus ku nikamukelaw.  

美國獨立革命之後，當時一些效忠英國的人士逃離美國來到巴哈馬群島，進而帶動了巴哈馬群島的繁榮，陸續建立了棉花種植園。美國南北戰爭期間成為封鎖走私船的中心。一直到第二次世界大戰後，旅遊業才開始發展，使當地持續繁盛。    

i 1964 a mihcaan ina Bahamas kalalitinay a subal idaw ku nikala tu malakunida a tatungusan. i 1973 a mihcaan mapatideng mala u Bahamas a kanatal.    

nikaidaw nu kapulung nu tademaw katukuh i 2010 a mihcaan 351461 kayadah (2010 a mihcaan), u binacadan sayadahay nu makayda amin i O-cuo atu Fei-cuo nikacamulanay a iluiluc, ya Fei-cuo hananay a binacadan na u naayawayay u malatubangay amin i mahida, nikasaupuwan nu katuuday i ti Sin-po-lo-wei-tuns a subal. 

人口351461（2010年），人民多為歐洲人和非洲人混血後裔，非洲人為以前奴隸。人口多集中在新普洛維頓斯島。 

nu Bahamas kalalitinay a subal nikayadahan a kitidaan, u mala nu kaladamsayay a nikacaledes i demidemiadan, amislic(北回歸線) kabalaten i nu kalatebanay a kitidaan. i cacay a mihcaan u waluay a bulad kacaledesan a bulad, nikalecadan a demiad makala tu 24 katukuh i 32 °C nikalaedan, i cacay a bulad atu tusaay a bulad, u sakasienawan a bulad, nikalecadan a demiad makala tu 17 katukuh i 25 °C. 

nu Bahamasay nu mihcaanay a nikalecadan a demiadan pulung han mala nu 23.5 °C, mihmihcaan saka siudad kala tu cacay a malebut (公釐) nikayadah. 

巴哈馬群島大部分的地區都屬溫和的亞熱帶氣候，北回歸線橫貫中部。一年之中8月為最熱月份，平均氣溫介於攝氏24至32 °C之間；1、2月為最冷月份，平均氣溫17至25 °C之間。巴哈馬的年均氣溫約為攝氏23.5 °C，年平均降水量則在1000公釐上下。  

kacaledesanay a adiyuc(龍捲風) atu baliyus alahicaan mudebung i Bahamas kalalitinay a subal. i 1992 a mihcaan, ina baliyus ya Andrew hananay maliwayan kina sakay amisay a subal, i ti 1999 a mihcaan, ya baliyus Floyd hananay micaliway tu nu walianay nina subal. i 2019 a mihcaan, ya do-li-an baliyus, nipipeci’an atu kaicelangan mamin cebisan ku subal, u nikatabaki nu baliyus tatulitulis sa makaala tu 295 paytatukian nu kung-li kakalamkam, katangsulan a bali makala tu paytatukian 354 a kung-li, mala nu kaidaw nu masulitay satabakiay nilawilawan tu  Bahamas atu A-pa-ke kalalitinay a subal mala u nu saicelangay a baliyus.  

熱帶風暴和颶風偶爾會襲擊巴哈馬群島。1992年，颶風安德魯(Andrew)掠過群島北部，1999年，颶風弗洛伊德(Floyd)掠過群島東部。2019年的颶風多利安以破壞性強度掠過群島，持續風速185英里每小時(295公里每小時)，陣風高達220英里每小時(354公里每小時)，成為有記錄以來影響大巴哈馬和大阿巴科群島的最強熱帶氣旋。  

i Harbour a subalay a kalasumasumanahan a sadipasan, na nipangangan nu Amuhuwan ya “ paylipayay a sinbunng” tu sakay nu kitakitay kacadi’ci’anay a sadipasan, kalasumilawan nanum nu bayu, idaw ku adidingay a kalawlaway nu liken, u mala nu tademaw nidatenganay tu aidangan, nika ina Bahamas kalalitinay a subal ya Harbour a subal, u saka caay kalecad u nipicidek a aidangan, u sasalunganay kalasumasumanahan a sadipasan, anu mahicahica u sakaydihan nu tatama atu tatayna kalasepian kakaydihan i nikaudipan kanca a tayda henay miidang. 

哈勃島上的粉紅色沙灘，曾經被美國《新聞周刊》稱為「世界上最性感的海灘」，湛藍的海水、帶點微黃的沙灘，是一般人對於渡假海濱的印象，但巴哈馬群島的哈勃島（Harbour Island）上，沙灘卻有著與眾不同的風景，絕美的粉紅色沙灘（Pink Sands Beach），無論男女都會覺得是夢幻天堂，一生必走一趟！    

u nikahinian kalasumasumahnahan a liken, u nikahinian nina kitidaan, idaw ku mala nu lima a yik nu mihcaan i nu ayaw nikaidaw tu, caay pakaadih ku mata a yu-kung a cilekay, u paduh nida sisumanahay atu kalasumasumanahan midepit i ti Harbour a subal i liwliwan nu baba’tuan, nika habelutan atu nu bayuay a tuudtuud sa, sikahetik i dadipasan nu makay i nu baba’tuan nikahida.    

之所以會有粉紅色的沙子，是因為當地有一種5億年前已經存在、肉眼難以察覺的有孔蟲，牠們有著紅色或者是粉紅色的外殼，會附著在哈勃島四周的礁石上，受到海浪或者是海洋生物的襲擊、衝撞之後，會從礁石上整團掉落再被沖刷到海岸上。        

sikatayda i Harbour a subal, saayaway sa a mukacaw tu hikuki, tayda i nu amisan ya Eleuthera a subal, paliyunen aca tu kadideng anu caay sa u balunga’ ku kacawen, i tawya a makatukuh, kanahatu saka tayda a dadan caay kabaat atu caay kacaluway, nika ya kalasumasumanahan a sadipasan nikasalunganan, i tasepi’an u sakatawitan nu midangay nu labang, sakanamuhan tu ya kalasumasumanahan nu misu, anu makayda tu maycaliway amana kanca kasungaliw.     

要到哈勃島，必須先飛到它北方的伊柳賽拉（Eleuthera）島，再轉乘車子或船方能抵達，雖然路程遙遠也不方便，但粉紅色沙灘絕美夢幻，遊客依然趨之若鶩，喜歡粉紅色的你，走過路過千萬不要錯過！     




#Article 54: Bahrain (1240 words)


u Bahrain sa ilabu nu Yaco, itiza i 26 00 N, 50 33 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 760 sq km

u ahebal nu lalaay sa 760 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km

hamin nu tademaw sa 1,378,904.

kakalukan umah sa 11.30%, kilakilangan umah sa 0.70%, zumaay henay umah sa 88%

u tapang tusu nu kanatal sa u Manama.

kakining nu kanatal demiad sa 16 bulad 12 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Hamad bin Isa bin Salman Al Khalifa, micakat a demiad sa i 1999 a mihca 3 bulad 6 demiad.

Bahrain nu hungtiay a kanatal, nipangangan sa u Bahrain. u eneng sa i Si-ya han, micapi tu nu taetipanay a tatukusan malasubalay a kanatal, ya satalakaway mamukeliday a kakitidaan sa u May-na-ma han. ina Bahrain a subal sa mala u nu satabakiay a subal, namakay i satimulan katukuh i nu amisan sa, nikabatad sa makala tu lima a bataan idaw ku lima nu kung-li, nu walian katukuh i nu tipan sa makaala tu sabaw walu nu kung-li ku nikaahebal, nikapulungan nu kaahebal sa 758 ku nikaidaw tu pin-huwan Kung-li.

u sulit nu Hulam: 巴林

u sulit nu Lipun: バーレーン王国

u sulit nu Amilika: Bahrain

Bahrain nu hungtiay a kanatal, nipangangan sa u Bahrain. u eneng sa i Si-ya han, micapi tu nu taetipanay a tatukusan malasubalay a kanatal, ya satalakaway mamukeliday a kakitidaan sa u May-na-ma han. ina Bahrain a subal sa mala u nu satabakiay a subal, namakay i satimulan katukuh i nu amisan sa, nikabatad sa makala tu lima a bataan idaw ku lima nu kung-li, nu walian katukuh i nu tipan sa makaala tu sabaw walu nu kung-li ku nikaahebal, nikapulungan nu kaahebal sa 758 ku nikaidaw tu pin-huwan Kung-li.

巴林王國，通稱巴林，是一個位於西亞、鄰近波斯灣西岸的島國，首都麥納瑪。巴林島為巴林最大的島嶼，南北長55公里，東西則為18公里寬，總面積約758平方公里。

ina Saudi arabia hananay a nikitidaan sa satipan nu Bahrain, taneng sipakay tiya Fa-he-te nu hungtiay ya satabakiay a sangaw malalitin, ya Iran hananay a kanatal sa u kitidaan sa, i saamisan nu Bahrain makala tu tusaay a lasubu nu Kung-li kabatad, ya Ka-ta’ hananay a kanatal sa i kawalian nu Bahrain kalacapian nu timul.

u demiad kalacaledesan u sakay nu bunabunakan calebacepan a demiad. 2010 nu mihcaan sa Bahrainay a tademaw pulung han sa makaala tu 1,234,571 kayadah, i labu sa idaw ku nipacamulan tu nu masadumaay a binacadan makaala tu 666,172 kayadah.

沙烏地阿拉伯位於巴林西部，並可經由法赫德國王大橋連接；伊朗則位在巴林北方200公里處；卡達半島位於巴林灣東南側。氣候屬熱帶沙漠氣候。2010年，巴林總人口為1,234,571人，其中包括666,172名外籍人口。

u Bahrain hananay sa na u Ti-el-men sakay ulicay a nikabangbangan a kakitidaan. celacan 628 a mihcaan sa, ina Bahrain mala nu I-se-lan a kiwkayay a kenis. sipakay katenesan a nipikuwan nu Ala-po i nudikudan sa, i ti 1521 a mihcaan debungan nu Pu-taw-ya ku Bahrain, kilul satu i 1602 a mihcaan bahbahan niya Sa-huy hananay a nu hangtiay a pikuwan ci Apa-se. i ti 1783 a mihcaan, ya Pa-ni-upa a binacadan, sipakay Ka-ca-el a hungtiay a cebisen ku Bahrain, kakayda satu ya Ale-hali-fa a binacadan ku patidengay tu masahungtiay nipikuwan katukuh ayda, ci Ay-hamay-te·Ael-fata ku malasayaway nu mamikuwanay u Ha-ci-mu hananay.

巴林為迪爾門文明發跡之處。 西元628年，巴林成為伊斯蘭教地區。經過一段時間的阿拉伯人統治後，葡萄牙於1521年占領巴林，又於1602年被薩非王朝的阿拔斯大帝驅逐。1783年，巴尼烏巴族從卡扎爾王朝奪取巴林，並由阿勒哈利法家族建立王朝並統治至今，艾哈邁德·阿爾法塔為巴林第一位哈基姆（統治者）。

sabaw siwa se-ci i nu dikudan, ya Bahrain atu United kingdom nipahulic tu nikalayapan a masasulul, mala nu  United Kingdomay i tidaay a kalatubangan a lala’, u United Kingdom ku miadingay tu henian, 1971 a mihcaan, miliyas ku United Kingdom, ya i tidaay sasiwaay a malatubangay a namakuwanay sa, u Bahrain atu Ka-ta’ masatusaay a kunida sananay mala sidatengay a kanatal ya Ay-mil, nu liwan satu ya pituay a kanatal sa, nikalalubangan nu nikalcadan a patideng, u Ala-po kapulunganay a kanatal.

u Bahrain hananay i 2002 a mihcaan pangiha sipaliyun tu mala hungtiay a kanatal. u Bahrain hananay a kanatal malasaayaway micumud tu mala sadikuday nu simalay a mikalisiway ya Po-se-wan a salupiku hananay a kanatal. i nu aydaay u Bahrain caay ka u miidaay tu simal a nipipakalisiw, sipakay tusa a bataan nu se-ci sa, u Bahrain yadah tu ku nipicunus tu kalisiw sakasilacul palekal tu nu pasu’ay atu nu aidangay nu kalukakawawen. u talakaway a tukay ya May-na-ma mala u nu kanatalay tabakiay nu pakalisiway a kakitidaan. u Bahrain sa idaw ku katalakawan saka nu tademaway nipalekalan a nipatudu’an (i ti kitakit nikasingangan kaayawan 44), mala u nu kitakitay paginkuay nisululan mala u satalakaway a nikaidaw tu pakalisiway.

巴林於2002年宣布改為王國。巴林為首個步入後石油經濟的波斯灣國家。但目前巴林經濟並非單純依賴石油；自20世紀後期，巴林已投入巨資發展金融和旅遊事業。該國首都麥納瑪，是國內外大型金融機構所在地。巴林具有較高的人類發展指數（世界排名第44位），亦被世界銀行認定為高收入經濟體。

i 2001 a mihcaan, u Bahrain mala u nu sakahenulanay sakay  i amisay masakaputay a kaput, u Amuhuwanay a bayuay a hitay sakalalima a masakaputay a balungaay, u salamitan nu mamikeliday i tini i May-na-may ku nipatideng, sanisani misuninip sakay nu Po-se-wan atu In-tu hananay a bayu nikasaungayan.

i nu ayawan nu kung-yen tulu a malebut nu mihcaan idaw tu ku nipatudeng tu tukay. i ayaw nu cacay a malebut nu mihcaan ya Fey-ni-ci a tademaw taynien i tini. i ti pitu a se-ci mala u nu Ala-po hungtiay a kanatal ya Pas-la a kenis. nikalawilawan nu lalangawan nu Ala-po, u nina sa kala nu aydaay a Mu-se-lin. 1507 katukuh i 1602 a mihcaan na nideungan nu Pu-taw-ya a tademaw, nu dikudan sa makuwan nu Po-seay a nu hungtiay sa. 1783 a mihcaan sipaculilan mubelin ku nipikuwan nu Po-se, pabinawlan satu a mala kanatal. i ti 1820 a mihcaan United kingdom cumudan midebung. katukuh i 1892 a mihcaan mala nu United kingdomay a aadingan a kanatal.

公元前3000年即建有城市。前1000年腓尼基人到此。公元7世紀成為為阿拉伯帝國巴斯拉省的一部分。在阿拉伯文化影響下，形成現在的穆斯林習慣。1507-1602年被葡萄牙人佔領，後處於波斯帝國的統治之下。1783年推翻波斯統治，宣布獨立。1820年英國入侵，1892年成為英國的保護國。

sakatusa a nu kitakitay a nikalalais 1940 a mihcaan cacay a bataan a bulad, ya I-ta-li nu tapukuay a hikuki bakudangen ku Bahrain. 1957 a mihcaan ya United kingdom pangiha pabinawlan u Bahrain hananay sa ku nipaadingan nu United kingdom mala u kunida sananay a kanatal. 1971 a mihcaan walu a bulad sabaw sepat a demiad, u Bahrain maedem tu kunida sananay a patideng tu kanatal, nipangangan a Bahrain han kanatal. 2002 a mihcaan tusa a bulad sabaaw sepat a demiad, pasumad aca ku ngangan nu kanatal u Bahrain han nu hungtiay a kanatal, u tapang nu kanatal ci Ay-mil mala u hungti tu, i mahida sa pasumaden nuheni ku kanatalay a hata, na u waluay a kadiceman mala u limaay tu ku nikadicem.

二戰時1940年10月義大利空軍轟炸了巴林。1957年，英政府聲明巴林是「英國保護下的獨立大公國」。1971年8月14日，巴林完全獨立，國號為「巴林國」。2002年2月14日，改國名為巴林王國，國家元首埃米爾改稱國王，並把國旗上的八角變作五角。

masakaputay nu cen-ce nu makay nu hungtiay a nipahulic. kanatalay a tapang u hungti han, sakay nu  satalakaway nu cen-hu u tatungusan masaadidi’ nu kenisay atu niyadu’ay a kaidaw, tabaki ku tatungusan a mikuwan taneng a sipakay nu kenisay a nina nipadadanan a nipikuwan tu sakikawaw, tinaku u nu I-se-lan hananay a kitidaan satiidan tu nu kiwkayay a nipahulic, nu ciw-luay a kiwkay satiidan tu nu ciw-luay tu a nipahulic, nu In-tu a kitidaan satiidan tu nu In-tuay a nu kiwkayay a hulic. 2002 a mihcaan cacay a bataan a bulad patideng tu mala tusaay a patamdaway, u hungti ku pasikiningay tu can-yi-yen, u cung-yi-yen hananay sa u nisinkiwan nikaidaw. u nikahini sa mala nu Ala-po a lupikut mala sayaway nu kanatalay a nipisinkiw, taneng ku tatayna milihida tu nu Ala-poay a kanatal.

政體為君主立憲制王國。國家元首為國王，中央政府的權利很小，地方各部落擁有極大的自治權，可以按照地方的習慣法管理地方事務，如伊斯蘭社區遵循伊斯蘭教法，基督教社區遵循基督教法，印度社區遵循印度教法。2002年10月設參、眾兩院制議會。參議員由國王任命，眾議員由選舉產生。它是阿拉伯灣第一個舉辦國會選舉、讓婦女參政的阿拉伯國家。

milunguc tu sakay nu cen-ceay nipasumadan sisa nipaculian tu cen-huan a nipalatlatan i ti 2011 a mihcaan kalingatuan.

要求進行政治改革的反政府示威活動於2011年發生。

u tatukudan a mali mala nu sakanamuhan a nilatlatan i Bahrain.

足球為巴林最受歡迎的運動。

i ti 1984 a mihcaan kalaludan a puu’ ya Olympiad hananay sayaway nipidademec, katukuh ayda pulung han sa idaw tu ku enemay a milihida tu Olympiad. Bahrain sakaidaw nu laylay nikaala tu kawlah nacacay henay, ci Mali. yusu. hu. cia-ma-el hananay i 2012 a mihcaan lun-tuen Olympiad nu tataynaay cacay a malebut idaw ku lima a lasubu ku depah makademec tu sakatulu a kungpay. ci Cia-ma-el mala nu Po-se-wan a salupiku hananay a kanatal saayaaway makala tu nu Olympiad sakay nu tataynaay mulatlatay sakaidaw nu kawlah.

巴林在1984年夏季奧林匹克運動會首次參賽後，至目前共參加過六屆奧運。巴林史上只有一面奧運獎牌，為瑪麗·尤索夫·賈馬爾在2012年倫敦奧運女子1500公尺項目奪得銅牌。賈馬爾為波斯灣國家第一位奪得奧運獎牌的女性運動員。




#Article 55: Balung (282 words)


u sulit nu Hulam: 中巴陵部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Balung. u kasalumaluma’ nu Balung sa, 82 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 225 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 165 ku tademaw, pakalatu 73%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 60 ku tademaw, pakalatu 27%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 70%, Pangcah(Amis) 1%, Taluku(Truku) 0.4%, zumazuma 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, tuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah atu Taluku.

inay ku Sakizaya itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 56: Banaw (207 words)


池南部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Banaw. u kasalumaluma’ nu Banaw sa, 375 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 885 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 398 ku tademaw, pakalatu 45%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 487 ku tademaw, pakalatu 55%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 38%, Taluku(Truku) 2%, Tayan(Tayal) 2%, zumazuma 2%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku) atu Tayan(Tayal) itini mueneng. 

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caypasumad ku ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.  




#Article 57: Bangladesh (875 words)


Bangladesh hananay nu binacadan nikapulungan a mapatideng a kanatal, mapanganganay i hekal sa u Bangladesh han, satimulan nu Ya-cuo (亞洲) a kanatal, u saka nu walianay a nikaidaw, u kitidaan sa sakaamisan nu Bangladesh a lupikutan, i nu walian kalatimulan nu buyu’ay, masaadidingay nu kalcapian nu Burma (緬甸) hananay a kanatal, nu dumaay a nikaidaw sa malalitin atu nu Indiaay a lala’. nu kanatalay a lala’ nu i Po-la-ma-pu-te-la a sauwac nikabalatan a nikala enalan, u nikitidaan nu Bangladesh a salupikut nikaahebalan nu bayu sikalcad nu enalay kaahebal.

孟加拉人民共和國，通稱孟加拉國，南亞國家，為孟加拉（Bônggôdeś）的東部部分，位於孟加拉灣之北；東南山區一小部份與緬甸為鄰，其他部份都與印度接壤。國土絕大部分為布拉馬普特拉河沖積平原，位於孟加拉灣的海域面積大致等同於陸地面積。

u nu Bangladesh a tademaw sa makala tu 98 a palasubu nu tademaw, mamin musakamu tu nu Bangladeshay a kamu, nu kanatalay a singu sa u I-se-lan hananay a kiwkay, 1.7 nu yik kayadahan nu tademaw, nipasilacan i kitakit sa, sakatatulu i nu Mu-se-lin, mikilul tu nu dikudan nu Indonesia (印度尼西亞) atu nu Pakistan (巴基斯坦) a kanatal, nikacelcelan nu kitidaan nu tademaw sa paydepaan nu kung-li sa, idaw 1138 a nikayadahan nu muenengay (i ti kitakit a nipasilsilan sa makala tu sakapapitu), i nu caay kau nu adidingayay a nipasilac sa sakaiayaway. satabakiay a tuse’ sa ya Dhaka han, ya sakatatusa nikatabakian a tuse’ Ci-ta hananay sa, kaidawan nu satabakiay a minatu nu tuse’ a papabalungaan i kanatal.

孟加拉國98%的人口使用孟加拉語，國教為伊斯蘭教；人口1.7億，排名世界穆斯林國家第三、僅次於印度尼西亞和巴基斯坦，人口密度1138人/平方公里（世界排名第七），在非袖珍國中排名第一。第一大城市是首都達卡，而第二大城市吉大港市同時是該國最大的港口。

u Bangladesh sa i labu nu Ya-cuo, i tiza i 24 00 N, 90 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 148,460 sq km

u ahebal nu lalaay sa 130,170 sq km, u ahebal nu nanumay sa 18,290 sq km

hamin nu tademaw sa 156,186,882.

kakalukan umah sa 70.10%, kilakilangan umah sa 11.10%, zumaay henay umah sa 18.80%

u tapang tusu nu kanatal sa u Dhaka.

kakining nu kanatal demiad sa 26 bulad 3 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Md. Abdul Hamid, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 4 bulad 24 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situsa a kulit, u landaway atu sumanahay.

u sulit nu Hulam: 孟加拉

u sulit nu Lipun: ベンガル地方

u sulit nu Amilika: Bengal

Bangladesh a binacadan sa i ti kalatimulan nu Ya-Cuo, mikilulay tu nu Ta-lu kalatuasan nu binacadan. kitidaan nu Bangladesh sa u satabalay nikatayni a tademaw sa ya Ya-aw hananay. nadikudan sa i tawya idaw ku nu sakamuay tu nu Can-miyen hananay a kamuay, namakay nu Mun-ku a kasasiduma a binacadan, nu i walian kalaamisan micumud tayni, satusa idaw aca ku Ta-lo-pi-tu hananay a binacadan macacamul tu ya Ya-li-an a binacadan malimad tayni. ina kasasiduma a nikatenesan a kalalacalan mapulung a maudip sa, haymaw satu mala nu aydaay a Bangladesh hananay a tademaw.

孟加拉族是南亞次大陸古老民族之一。孟加拉地區的最早居民是亞澳人。爾後有使用藏緬語族的蒙古種人從東北部進來，再後又有與達羅毗荼人混血的雅利安人遷入。這幾部分人經過長期融合，逐漸形成今天的孟加拉人。

i siwaay a seci idaw tu ku nipalecadanay a kanatal kalulangatan ku nadatengan. u Bangladesh i kasumamadan sa, u singu nu heni sa sakayadahay ku misa o-mi-tu-hu-tay a tademaw atu nu India a kiwkay. katukuh i sabaw tulu a seci sa malawilaw nu hekalay kakayda satu sisingu tu nu I-se-lan hananay a kiwkay, i sabaw tu enem a seci sa, i tidaay a kenis sa nikasilaculan, mala nu kalatimulanay kiadidingan ku Ta-lu a tademaw a kalacelcelan nu tademaw, u nipakalisiwan sa kabangbangan, sakay nu lalangawan kasakacumelak sananay a kenis. i sabaw pitu a seci sa namadebung nu Mu-u’-ul nu hungtiay nipidemec. 1757 a mihcaan na malalais kakayda satu palatubangen nu United kingdom a kanatal a mikuwan, na dikudan sa mala nu United kingdom a India hananay a nikaini.

i 1971 a mihcaan tulu a bulad tusa a bataan idaw ku enem a demiad, ya sawalianay a Pakistan pabinawlan tu a sakaku asa mlalasakaku tu, i ti sepatay a bulad nu Indiaan ya Cya-el-ke-ta patideng tu nu Bangladesh hananay a kananunudan a cenhu, kilul satu kay walianay a Bangladesh idaw ku nikalalekal tu tabakiay nu nikasasula’cusan atu muninangay a kakawaw. kyu ya India sipakay kalalaisan a paybalucu’, pacuked tu Bangladesh a sakunidaan maylangat tu Pakistan. i ti sabaw cacay a bulad tusa a bataan idaw ku cacay a demiad sa, u hitay nu India sa nipacukatan nu Su-liyen sa, kabelengan sa ku nipidebung tu walianay a Pakistan, sikalingatuan tu nu sakatulu a kalpacawan. sabaw tusa a bulad, nikalalaisan mulatlat sikatukuh i nu tipan a Pakistan, u nikalekalan sa mala nu hamin hananay a nikangangayaw. i sabaw tusa a bulad kalapituan a demiad, u nu kapulungan nu kitakit a masakaputay nilalubangan sa u kiyadahay ku nikaawasan tu, maylunguc tu mahtatusaay a kasatedep mangangayaw piliyasi sananay pangiha, nika ya hitay nu India caay pisikul pacici sa tatulitulis sa mungayaw, i ti sabaw tusa a bulad sabaw enem a demiadan kacebisan nu heni kida Ta-ka hananay, tuyda sa ya nu walianay a Pakistan sa nayay ku lalungucan a pahata tu salengacay a nikademec.

ya Malaysia hananay a kanatal atu belaway a kanatal ya Indonesia i ti 1972 a mihcaan tusa a bulad tusa a bataan idaw ku sepat a demiadan, tatenga’ paheci tu nikakunidaan nu Bangladesh, i ti Mu-se-lin hananay a kayadah nu kanatalay sa mala u sayaway a paheci. 1999 a mihcaan sa ya Malaysia a satalakaway a tapang ci Ma-ha-ti. mu-ha-mo na mutayda tu mizizaw misadamsay a nikalalacal, i mahida sa u nu Bangladesh a satalakaway a tapang milihida tu masasuzizaw tu Malaysia. nikatatusaan a nikalalacal sa kakayda satu miteka tu kapulungan a maaedapedap tu sakikawaw, sikaidaw nu Bangladesh a musakawaway taneng tayda i Malaysia.

馬來西亞和其鄰國印度尼西亞於1972年2月24日正式承認孟加拉國的獨立，也是首批承認孟國的穆斯林居多國家。1999年，馬來西亞首相馬哈迪·莫哈末曾經訪問孟加拉國，同時孟加拉國總理謝赫·哈西娜也於2000年訪問馬來西亞。兩次訪問使得兩國開始進行合作，使孟加拉國勞工能夠出口至馬來西亞。




#Article 58: Banun (335 words)


u sulit nu Hulam: 碼崙部落

Yilan sian, Tatung siang, Lesui chun, itabal nu Yinse chun, macapi nu Lanyangsi sa'wac atu buyu' nu Yinsesan(buyu'), macekul(遙望) tu tabakiay a zazan. izaaw ju Dorei Barloon Chinau, tatuluay a niyazu'. nuzikuzan u buyu', iayaway u sa'wac, sisi, bangcal tu azih itini. itaban nu Lanyansi(sa'wac) a buyubuyu'an. ahebal kya niyazu'. sizazan katukuh tina niyazu', saaimsan u Niutou niyazu', satimulan u Tuchang niyazu'.  

Lesui chun izaw ku malumanay a sapabetikay a luma' nu kalipunan. 1943 a mihcan, tina luma' sa, sapibetik tu kalipunan a tademaw atu di'di'tuwan.  

宜蘭縣大同鄉樂水村

本村位於大同鄉中部，緊鄰英士村，依傍蘭陽溪與英士山，與公路相隔相望，全村並分東壘【Do rei】、碼崙【Var loon】、智腦【Chi nau】等三個部落，背山面溪風景宜人，有曠野之美。樂水村位於蘭陽溪中游山區，幅員相當遼闊，宜 51 線為主要對外聯絡道路，北通牛鬥，南往土場。

樂水村有一處濁水祠神社殘跡。在日治時期，宜蘭縣大同鄉樂水村 (バヌン；碼崙社，原名濁水) 建有 バヌン (濁水) 祠。根據昭和 18 年 (西元 1943 年) 由臺灣總督府文教局社會課編印的《臺灣に於ける神社及宗教》記載，濁水祠於昭和 9 年 (1934 年) 6 月 10 日鎮社，祭神為北白川宮能久親王、開拓三神 (大國魂命、大己貴命、少彥名命)、天照大神，例祭日為每年的 11 月 28 日。

濁水祠神社原址位在樂水活動中心後方，如今已成為墓地。日治時期非常重視神社的設置，尤其是在都會城鎮重要地點，設置的地理位置通常在山麓平坦地，倚山面視開闊地，有俯視大地之意。而神社的配置，由參拜道到鳥居、拜殿，再到正殿幾乎是成一直線排列，而正殿的大小規模都有規定而不得逾越。

樂水社區的神社名為濁水神社，因為鄉治機關所在地，故規模屬於鄉治大小。而所在地碼崙部落，目前已很少人知道其所在正確位置，憑藉部落耆老口述與摸索揣測，在發掘的過程中，由參拜道的發現，發現神社的正確位置。參拜道筆直緩坡的向上延伸到神社正殿平坦區，兩旁皆有護坡小駁崁，已有部份遭人為破壞，且草木叢生。

資料來源：

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Banun. u kasalumaluma’ nu Banun sa,  65 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 234 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 219 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  15 ku tademaw, pakalatu 6%.  u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 80%, Pangcah(Amis) 2%, zumazuma 12%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, inayi' tu ku zuma a cidekay a tademaw.

inay ku Sakizaya itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  

pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668), Tayan (90,185), Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465), Rukay (13,319), Puyuma (14,170), Cou (6,635), Saysiat (6,630),  

Yami (4,612), Saw (790), Kabalan (1,470), Taluku (31,530), Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335), zuma (11,985)     

inayay ku pikuwanan i Banun niyazu’.     

inayay ku pacudacudadan i Banun niyazu’     




#Article 59: Barbados (1112 words)


ina Barbados hananay a kanatal sa, sipangangan han nu China, Hong kong tu Pa-pa-tu-se han, i tiya Ciya-le-pi a bayu atu nu ya Ta-si-yan hananay a bayu i liwliwanay a subalay a kanatal, i tida nu tipanay a Indian kapulungan a subal, masawalianay a subal, ya tatangahan a tuse sa u Bridgetown han. nikaahebalan nu subal sa makaala tu 430 a lasubu nu ping-huwan kung-li nisausian, u sakusaan sa masawahelul amin ku kalaidaw nu lala', i labu nu subal sa masatukusay sibukubu atu cayay katalakaw a masalunabayay a lala'. u kakitidaan nina Barbados a kanatal sa i kacaliwayan nu laad atu ya Venezuela a kanatal sa, i nu walian kalaamisan hakay idaw ku 434.5 kabaad nu kung-li.

巴貝多，中國大陸、香港稱為巴巴多斯，是位於加勒比海與大西洋邊界上的島國，是西印度群島最東端的島嶼，首都橋鎮。島嶼面積430平方公里，主要是低地，在島的內陸有一些山丘。巴貝多島距委內瑞拉的東北約434.5公里。

ina Barbados hananay a kanatal sa, idaw ku nikatatungusan nu masatedepay nu sakakuay a sakay cence, i 1966 a mihcaan kunida saan a malakanatal, u sanu Ta-ing-ko-shie atu Ta-ing-ko-shie kapulunganay a nikalcabayan a kanatal. ina Barbados a cenhu i ti 2020 a mihcaan siwaay a bulad sabaw enem a demiad pabinawlan, maylasul tu a mikutay tu nu United kingdom ya hungtiay tatayna ci I-li-sa-pay el-se, tu sakay nu mamikelid a tatungusan, anu mapabesuc asa maypalaheci sa, hakya a i ti 2021 a mihcaan sabaw cacay a bulad, pananukas tu a caay tu kau nu katabakian tu ya kapulungan a nipikuwan nu masahungtiay, (nika u masa nu nikapulungan a cabay) kakayda satu masa nu kapulungan a kanatal.

巴貝多有穩定的民主政體，獨立於1966年11月30日，是大英國協以及大英國協王國的成員。巴貝多政府於2020年9月16日宣布，準備取消英女王伊莉莎白二世的國家元首地位；若順利執行，會於2021年11月退出大英國協王國（但仍為大英國協成員）並正式成為共和國。

ina Barbados a ngangan sa nikaidaw namaka i nu Portugal a kamu ya (Os Barbados) atu nu ya Spain (Los Barbados), u imi nu nipatudu'an sa u kahaminan nu lala' i cuwacuwa a nipilatlatan, masa nu bukebukelalanay a nayiay ku balu a siheci sananay a kilang, lakalak sa sikatineng nu hekalay.

巴貝多的名字來自於葡萄牙語「Os Barbados」或西班牙語「Los Barbados」，本意皆為「the bearded ones」，意指遍地都是的野生的無花果樹。

u Barbados sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 13 10 N, 59 32 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 430 sq km

u ahebal nu lalaay sa 430 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km
hamin nu tademaw sa 291,495.

kakalukan umah sa 32.60%, kilakilangan umah sa 19.40%, zumaay henay umah sa 48%

u tapang tusu nu kanatal sa u Bridgetown.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Elizabeth II, micakat a demiad sa i 1952 a mihca 2 bulad 6 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal, situlu ku kulit, u sumilaway u lumeniay atu takuliway.

u hata nu Barbados a kanatal masatulu ku masakulitay, ya sumilaway, kalawlaway, sumilaway ku masabaladay a nikahidaan a misanga', kabalatan masakimay i teban nu masatanayaay sa idaw ku sadikec tu madicemay nikatuluan a sacucuk. ina nitekelan a hata sa sipakadih tu nu Barbadosay a kanatal, sakay nu pakayni nu subal a kakitidaan, kalasicapi tu nu Ciya-le-pi hananay a bayu atu nu Ta-si-yan hananay a bayu kasumadan a nipicidakan. u sumilaway a kulit sa tungusay tu ya kalaahebal nu bayu atu katabaki nu tapuku a nikahida, u masakimay a kulit sa sipaadih tu nu Barbados a kasibekanay kalacaledesan nu demiad ya masakulikulitay atu masakimay a sadipasan nu bayu, ya lumeni'ay a masatuluay nu dicem a sadikec sa, nau kalatubangan henay a tatukianay a sikaidaw nu nipakulit, kunida sahenay sa idaw tu ku nipabaluhay a imi nu nidateng, u situngus sa u binawlan sa idaw ku canancanan atu sakaku sananay a mikuwan atu kunida sananay a mitukay a kanatal sa.

國旗由藍、黃、藍三個長方形組成，金黃色長方形中央有一柄黑色的三叉戟。這一設計反映了巴貝多這個島國地處加勒比海和大西洋交界處的地理特徵。藍色代表浩瀚的海洋和廣闊的天空，金黃色則顯示了巴貝多富有熱帶色彩的金色海灘。黑色三叉戟曾經是殖民地時期徽章上的圖案，獨立時被賦予了新的含義，象徵巴貝多是一個民有、民治、民享的獨立國家。  

u sulit nu Hul am: 巴貝多

u sulit nu Lipun: バルバドス

u sulit nu Amilika: Barbados

i sabaw pitu a seci sa, ya Ing-ke-lan a binacadan i ti Barbados a kakitidaan, patideng tu kasatenesay a palatubanganay a kakitidaan. i ti 1966 a mihcaan, ya Barbados sikaala tu kunida sananay a masakanatal. ci I-li-sa-pay el-se mala u tabakiay a tapang nu kanatal.

ina Barbados a subal sa, u sakaidaw nu kasalahad sa, nu kalaabuabuanay a ba’tu ku sakahida, paymihcaan kasatedepan nu sasulul a bali nipipihpih, atu nu kadihkuanay a kalawilaw, masa nu kalecaldesanay a demiad i bayu, u sadipasanay a masengetay a kakitidaan atu nu kalasumanahay, a kilakilangan nu tatukusan a nikasaupu, i labu nu subal a tatukusan yadah ku nipaluma tu tebus i kenis. u Barbados sa masa nu adidianay a Antili-se kasaupuanay a subal masacacayay a subal, u kakitidaan niya subal sa sikalalitin tu nu dumaay kalawalian, ya Senlusi-ya atu Seng-wuen-sen atu ya Kezeuy-nating, u nu Barbados i capiay nu kanatal. kyu u Barbados ayda sa mala nu aidangan nu sakanamuhan a tataydaan a kakitidaan.

巴貝多島主要由石灰石構成。常年受穩定的信風和暖流影響，形成熱帶海洋性氣候。海岸由濕地和紅樹林灘涂組成。島的內陸地區有大片的甘蔗。巴貝多是小安地列斯群島的一員，它位於主島鏈的最東端，聖露西亞和聖文森及格瑞那丁是巴貝多最近的鄰國。巴貝多現在是旅遊勝地。

nu Barbados sakay nu hitayay a sapilangat a kawaw sa, u sikaidaw nu hitay sasitungus sa, u sakaicelang nu mamilangatay. nikaidaw nu malahitayay sa, pulung han kalaidaw tu enemay a lasubu cacay a bataan kayadah nu hitay.

巴貝多國防軍為巴貝多主要國防武裝力量，總兵力約610名。

ci Ke-li-huy-se a nidateng sa, u sakalihalawan tina Barbados a kawawa sa, u nu kalisiway a bunday, paymihcaan sisubelit tu nikaala tu tadah, idaw ku 2.5 yik nu kalisiw nu Amuhuwan, ya sanisani sananay a nikaakazi a tadah sa, caay kaselep micidek ku nikacakat tu nicunusan a yadahyadah. kaayawan i limaay a mihcaan sa, u nu kanatalay a sapakalisiway a kalihanawan a bunday, ina Barbados a cedang sa u saselep tu nipalumata tu kaselep nu kasitadah, nika kasahini sa a masacacukah atu nu dumaay a masakiketay sakaidaw atu nu pakalisiway a kalisiw, u selep aca nu sikaidaw.

格里菲斯認為，巴貝多最令人擔憂的經濟問題是高達2.5億美元的巨額經常帳戶赤字和不斷增加的債務。過去5年中，巴政府經濟政策的主要目標是減支，但這會導致各種相關稅收和財政收入減少。

i picapian nu aydaay a mihcaan sa u misiwbayay atu nu sakikawaway sa caay kakapah ku nipipakalisiw, u nipaales a sikainayi nu sakakawawan sa macakatmacakat, nu binawlan a sisakawaw kakayda satu kaselepan ku tatukian, u sapadamsu atu sukiti nu misiwbayay sa kalahida sa amin tu a maselep. uyda sa pakatalakaw tu sasapadamsuan sa, u mahiniay a nipadadan sa caay tu a palaheci tu nikatalakawan tu nu cenhuay, sikaidaw nu cunusan tu kalisiw a nipatuduan. anu waniken ku nu cenhuay a saselepan sa, nayay ku masitudungay a nipadadan, u tadah atu sakay nu sumanahay nisausian nu kaselep a sulit sa, caay tu a pakasumad tu sakangaay, u sakay nu pikalisiw sa a macakat ku nipicunusan mangaleb ku nikala’cus.

近幾年商業部門一直不景氣，失業率持續上升，民眾工作時間一減再減，繳納的個人所得稅和企業稅也都在相應減少，僅靠提高稅率的辦法無法實現政府財政收入增收的目標。如果巴政府除了減支以外沒有更加適當的措施，赤字和債務問題都不可能得到改善，經濟狀況將進一步惡化。

u nu Barbados a kakanen sa sinikacamulan tu picidekay tu nu Africa , Ciyale-pihay, u Oco atu nu tipanay ya Ingtu kasaupuan nu subal sikaidaw nu nipicidak. u buting sa u malukakanenan nu Barbados i paydemiadan, kalaidaw sa kanamuhan a timu, ya MahiMahi, kalang, kanasaw, ya hangahi, kalecad nu naniwkuy, atu udang kayadah. 

巴貝多飲食特色融合了非洲、加勒比海、歐洲及西印度群島等地的特點。魚類是巴貝多主要飲食，包括了飛魚、鬼頭刀(Mahi Mahi)、螃蟹、海膽、鮭魚、鱈魚，鯊魚、紅鯛魚、石斑、海蝦及龍蝦等。

sakay nu nipadutucan a kaasuay nu kakanen sa, idaw ku belac, hilintaw, ‘‘ cou-cou ’’ a asuay, atu ya maysulsulay tu balucu’ a nikaasu atu ya siyen-pin. u duma sa sikaidawan nu lumeniay ku bili nu sidi, u heci sa mangadu mangesis aca micidek sakayinayi ku silet nu titi, i kakaenenan sa talakaw ku nipatudu tu taludu, sakanamuhan nu tayniay mitanam.

傳統美食則包括米飯、豌豆、“cou-cou “小吃、通心粉及餡餅等。另巴貝多所產黑肚羊，肉質細緻味美，且無羊羶味，消費市場反應頗獲好評。




#Article 60: Batul (168 words)


u sulit nu Hulam: 泰平部落

i Hsinchu a kuwan ku niyazu’ nu Batul. u kasalumaluma’ nu Batul sa, 24 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 88 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 83 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 92%, zumazuma 2%.

caayka tuud ku tademaw itini, u Tayan(Tayal) a tademaw itini mueneng. u Hsinchu sa satipat nu Taywan, tuud ku Tayal i Hsichu. u Tayan a niyazu' kyuni, inaya ku zuma a cidekay itini.

inay ku Sakizaya itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 61: Belarus (1381 words)


Belarus hanany a kapulungan a kanatal, nipangangan sa u (Belarus) atu nu kantan hananay a nipangangan ya (Berus), nu mamikuwanay sakay nu Hulamay a nipangangan sa u (Belarus) han, u kakitidaan sa iti kawalian nu O-cou maylabuay tukusanay a kanatal, malasayaway a tuse sa ya Minsk han. ina Belarus sa nau Su-uy-ay hananay a sakay nu siyakayay kunidaay a nidateng nikapulungan, i ti 1991 a mihcaan walu a bulad tusa a bataan idaw ku lima a demiad makay i Su-liyen katahkal masakunidaay a kanatal, i kalecadan a mihcaan sa i siwa a bulad sabaw siwa a demiad, maysumad tu u (Belarus kapulung a kanatal).

白俄羅斯共和國，通稱「白俄羅斯」或簡稱「白俄」，官方中文名稱為「白羅斯」，是位於東歐的內陸國家，首都為明斯克。白俄羅斯蘇維埃社會主義共和國於1991年8月25日從蘇聯獨立，於同年9月19日改稱「白俄羅斯共和國」。

ina Belarus sa nu wali atu nu kaamisan sa micapi tu Russia a malbiyaw, tatimulan sa malalitin tu Ukraine a kanatal, nuetipan sa macacapi tu ya Poland, Lithuania, atu Latvia hananay a kanatal, nikaahebalan nu lala’ sa makaala tu 207,600 a pin-fang kung-li, u kaidaw nu tademaw sa makaala tu 950 a mang kayadah (2018 mihcaan a nisausi), u nikaliwasak nueneng sa i tida i Minsk atu dumaay a tuse ku sayadahay atu kalacapicapianay, micapi tu 80 palasubu a tademaw u nu kalamitanay tu a binacadan u Belarus, u makay kaadidingan a binacadan sa u Russia, Poland atu ya Ukraine hananay a tademaw.

白俄羅斯東及北部與俄羅斯為鄰，南部與烏克蘭接壤，西部同波蘭、立陶宛和拉脫維亞毗鄰，國土面積207,600平方公里，人口950萬人（2018年），大部分居住在明斯克或者其他大城市附近，將近80%人口為土生土長的白俄羅斯人，主要少數民族依次是俄羅斯人、波蘭人和烏克蘭人。 

nu dikudan i ti 1995 a mihcaan, ina Belarus atu Russia a kamu sa, kala nu kanatalay a sasakamuen. u Belarus sakay nu hulicay sa nayay ku nipalamadac tu sakakilulan tu papasubana’an tu sakay kamu, katuuday nu tademaw sa sisingku tu nu Russia ya Tung-cen hananay a kiwkay, kilul satu makay nu Lo-maayay a Tin-cu-kiw, ya nu Ciwluay a kiwkay sa nikayadah nu lisin a demiad (sakalecad nu kaudipan a lisin) mapaketun tu nu kanatalay a pahanhanan a demiad. 

u Belarus i ti nu nakamuwanay masulitay u imi sa (u salengacay a rus), ina (rus) a ulic sa nu makay i kasumamadan ya Ku-no-se a kamu (Ruotsi), ya imi sa u papacunaay a tademaw sananay, u sakusaan a nipatudu’ sa i amisay a O-cuo ya Wa-lian-ke a tademaw, u nu Uy-cin a masadumaay a tademaw sananay.

白俄羅斯在白俄羅斯語的字面意思即是「白色的羅斯」，「羅斯」一詞源自古諾斯語的「Ruotsi」，意爲劃漿手，原指北歐瓦良格人，他們是維京人的一支。

iti pituay, waluaya seci sa, ina Wa-lian-ke a tademaw, u icelang ku sangangayaw tu Tung-se-la-bu a binacadan, (ya i aydaay Belarus a tademaw, atu Ukraine, Russia nikapulungan a nipangangan), sadikuday sa iti Tung-se-la-bu a tademawan nu lala’an patideng tu ya Liw-li-ke a hungtiay a kanatal, pahecek tu kanatalay a tadangangan u (rus), zayhan ya kanatalay a tuse mapatideng i Ukraine a Ci-bu, nu laylayay a nipangangan sa ya (Ci-bu Rus) han. uyni sa malasayaway i nu lala’an masacacayay a hungtian a kanatal, nipikuwan sa kalaidaw nu tenes tu 700 a lasubu nu mihcaan, kuyni nu i tidaay tu kueneng ya Tung-se-la-bu a tademaw kakayda satu haymaw sa kakilukilul satu u (Rus) a tademaw satu. uyni sa nikakaydaan nu mahtatusaay a kanatal a ngangan a nikalekalan. 

在七、八世紀左右，瓦良格人以武力征服了東斯拉夫人（即今白俄羅斯人、烏克蘭人和俄羅斯人的統稱），最終在東斯拉夫人的土地上建立了留里克王朝，將國家定名為「羅斯」，因首都在烏克蘭的基輔，史稱「基輔羅斯」。這是東斯拉夫土地上第一個統一王朝，其統治維持了700多年，於是當地的東斯拉夫人便也逐漸稱自己為「羅斯人」了。這就是白俄羅斯和俄羅斯兩國國名的由來。

u Belarus sa ilabu nu Oco, itiza i 53 00 N, 28 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 207,600 sq km

u ahebal nu lalaay sa 202,900 sq km, u ahebal nu nanumay sa 4,700 sq km

hamin nu tademaw sa 9,570,376.
kakalukan umah sa 43.70%, kilakilangan umah sa 42.70%, zumaay henay umah sa 13.60%

u tapang tusu nu kanatal sa u Minsk.

kakining nu kanatal demiad sa 3 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cung-tung) ayza sa ci Alexander Lukashenko, micakat a demiad sa i 1994 a mihca 7 bulad 20 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit. u sumanahay u landaway atu sangelacay.

u sulit nu Hulam: 白俄羅斯

u sulit nu Lipun: ベラルーシ共和国

u sulit nu Amilika: Belarus

iti Kung-yen siwa a seci katukuh i sabaw cacay a seci, nu aydaay a Belarus sayadahay a lala’, sakay nu Uy-cin a tademaw, iti kung-yen 862 a mihcaan nipatidengan a Ci-bu Rus, u masacacayay ya Liw-li-ke a hungtiay a kanatal a nipikuwan a nikaahebal tu nu Tung-se-la-bu a kanatal. i Ci-bu Rus kapulungan ya hungti ci Ya-lo-se-la-bu i 1054 a mihcaan nibelec sa, nudikudan ya Ci-bu Rus kakilukilul satu kalupisakan a kunida sa, mala u masadumaay a sanukenisay a kanatal. 

公元9世紀至11世紀，現代白俄羅斯的大部分領土屬於維京人在公元862年建立的基輔羅斯，一個由留里克王朝統治的遼闊的東斯拉夫國家。在基輔羅斯大公雅羅斯拉夫一世於1054年去世後，基輔羅斯逐漸分裂為許多獨立的地方公國。

i siwa atu cacay a bataan a seci, nu aydaay a Belarus makay nu amis, timul, patideng tu Po-lo-ce-ke’, Tu-lo-bu, Ping-se-ke’ a kapulungan a kanatal.

在9至10世紀間，今白俄羅斯南北部建立波洛茨克、圖羅夫—平斯克等公國。

sabaw tulu katukuh sabaw sepat a seci kalecabayan atu Litaw-wan a kanatal, nikalcabayan atu Litaw-wan a kanatal sa nu nipakalisiwan a pabaluhay tu a nipitapal, satusa u nu cen-ce atu nu sikalecad nu nakamuan iti nalala’an a binacadanay a lalangawan ku nikasa. sabaw tulu a seciay a Mong-ku misuayaw tu 

Belarus nipipenec sa, ya Belarus debungan kaapuyuan micebis nu Mong-kuay, ya Ci-can-hana hananay a binacadan, sipakaynien mingayaw tu nutipan nu O-cuo atu Poland, katukuh i nipidebung nu Litaw-wan kapulungan a kanatal tiya Cihu hananay, kademecan ku hitay nu Mong-ku, ina lala’ sa itawya makalaliw tu sakaini nu kalabadesan. 

mamapahedek tu ku sayaway a nikalalaisan i 1918 a mihcaan tulu a bulad tusa a bataan idaw ku lima nu demiad, ya Pu-liy-sete, Litaw-hu-se-ke' a lice i teban nu kasasuliclic sa, sipakilul han tu nu Germanyay a hitay a Bosing-go a nipilatlatay a nipidebung tu Belarus, Ukraine, Po-lo-ti-hay a kanatal, ya Belarus kunida satu pangiha tu mikiayaw a pabinawlan, mapapuhpuh nu Germany a kanatal patideng tu Belarus hananay a nu tademaway kapulunga a kanatal.

一戰將要結束的1918年3月25日，布列斯特-立陶夫斯克條約尚在談判中時，隨著德軍的拳擊行動佔領白俄、烏克蘭、波羅的海國家，白俄羅斯就首先宣布了獨立，由德國扶植下成立白俄羅斯人民共和國。 

sakatusaay nikapacawan sa, 1941 a mihcaan i enemay a bulad tusa a bataan idaw ku tusa a demiadan sa , ya nasuy u Zi-man beleng saan a midebung tu ya Su-liyen, ya Sute a nikangangayaw miteka tu, pasatebanay nu dadan hitay nu Zi-man macebis nuheni kya Belarus kanatalay a tuse ya Minsk, u Zi-man a kanatal sa sipataydaen kya masaadidingay nu Belarus, ya Po-lo-ti-hay masatuluay a kanatal pulung han pala nu Awse-lan mamukeliday a kitidaan, 1944 a mihcaan ya Su-liyen nipaculianay nu hitay pangayaw tu Zi-man itawya a mahulak ku nikananukasan kabaluhayan a nikadamsay.

二戰時期，1941年6月22日納粹德國全面入侵蘇聯，蘇德戰爭開始，中路德軍攻佔白俄羅斯首府明斯克，德國將白俄羅斯小部份與波羅的海三小國合併為奧斯蘭總督轄區，1944年蘇聯軍隊反攻德國才重新解放。 

nikacaliwayan i 2001 a mihcaan atu 2006 atu 2015 a mihcaan nipisingkiwan tu sakala tu cung-tung sa tatulitulis sa malacung-tung nu kanatalay, situngusay tu nu tademaway a nipitapal sa, ya nu kitakitay a mamipahulakay a masakaputay idaw ku paciliay tu cen-hu, nikelidan ni Lukashenko a kaput sa kalakelecan ku pikuwan tu sakay binawlan sa, sisa katukuh i 2020 a mihcaan sa sipaculian nu mihantayay tu pikuwan, sakaidaw nu 26 a mihcaan u satabakiay a mamubelin tu cen-huay a nipilatlat a kawaw.

在之後的2001年、2006年和2015年選舉中皆連續獲選擔任總統。人權觀察、國際特赦組織對此批評盧卡申科政府有威權主義作風，而盧卡申科的威權統治最終使得該國於2020年爆發了其統治近26年規模最大的反政府示威。 

Belarus a kanatal sa u cung-tungay a nikapulangan a tatungus sakaidaw, cen-hu sa nu cung-tung atu nu kanatalay a masakaputay katatengilan a mapatideng, miida tu masalamitay a hulic a nipasatiidan, a i paylima nu mihcaan sa misaheci pasumad tu cung-tung a misingkiw, nika i ti 1996 a mihcaan sa u nu limaay a mihcaan sipasumad tu pituay a mihcaan nacacay a malacung-tung sa,  sakay nu kanatalay a matatengilay a nikasakaput sa, idaw ku sakaysasa nu pilubangan 110 kayadah nu tademaw, sakay pabaway sa makaala tu 64 ku masakaputay nu nipatideng.

白俄羅斯是實行總統制的共和國，政府由總統和國會所組成，根據1994年憲法所規定，每五年舉行一次總統的選舉，1996年總統任期五年被改為七年任期一次，國會的下議院由110位成員所組成，上議院則由64位成員所組成。

u Belarus i sanutebanan nu O-cuo, u makay lalabuay nu enal, masacapiay a kanatal idaw kya sawalian ya Russia, kaamisan sa ya Latvia, Poland, nutipan kalaamisan ya Lithuania atu satimulan ya Ukraine. ina Belarus a kanatal kaahebal nu kitidaan sa makaala tu 20.76 mang nu kung-li, makay timul katukuh i saamisan sa 560 kabaatan nu kung-li, makay walian katukuh i nutipan sa makaala tu 650 kabaat nu kung-li. ina Belarus a nikitidaan sa pasay nu kawalian nu O-cuo a enal, kasawahelulan nu enal, nikayadahan sa ku sauwac kalalemedan, kilakilangan kahaminan ku 40 nu paylasubu, satalakaway nu buyu' sa ya Cie’l-zen-seke hananay, nakatalakawan sa makay bayu nipisausi sa, idaw ku 345 depah, u saapuyuay sa i ti Ni-man a sauwac 90 ku nikatalakawan a depah.

白俄羅斯位於歐洲的中部，是一個內陸國家，與其接壤的國家有在東部的俄羅斯，北部的拉脫維亞，波蘭，西北的立陶宛以及南部的烏克蘭。白俄羅斯面積20.76萬平方公里，南北相距560公里，東西相距650公里。白俄羅斯地處東歐平原，地勢低平、多為河流溼地，森林覆蓋面積達到40％，最高峰為捷爾任斯克山，海拔345米，最低點在涅曼河為90米。

ina Belarus nikaidaw tu sakasilacul nu kanatal kalasibekan, tulu a bataan nu kayadah sikaidaw nu sikaydih a tuudtuud, kaliwasakan i 4000 a kakutkutan, u sakahenulan sa ya Ciya-yen hananay masupeday sakay nu ayawan nu Oco, taneng a kutkutan tu 20 katukuh i 115 a mihcaan. u nananuman nikaidaw atu sakay nu isingay a nikaydih kasibekan. makay nu mukasiay a kilakilangan sa makaala tu 36 a palasubu, nikaidaw nu sikasupet nu kasuy sa makaala tu 10.93 a yik nu depah, paymihcaan mapacakayay a kasuy sa idaw ku 500 a mang nu tun hananay. u duma sa i Belarus masasidumaay nu aadupen sa idaw ku 3.1 nu mang kayadah.

白俄羅斯礦產資源豐富，30多種礦物分布在4000多個礦區，最重要的礦藏有鉀鹽，貯量居歐洲前列，可供開採20-115年。非礦資源有花崗石、白雲石、石灰石、泥灰和白堊、防火材料和亞粘土等。泥炭貯量44億噸（占原蘇聯總儲量的36％）。飲用礦泉水和醫療礦泉資源豐富。森林覆蓋率為36%，原始森林面積占19%。木材儲量為10·93億立方米，每年出口各種木材約500萬噸。另外，白俄羅斯境內有各種動物3.1萬種。




#Article 62: Belguim (1322 words)


nu Belguim sakay nu hungtiay a kanatal a nipanganganan, i tida i nu tipan ya O-cuoay a kanatal, nikahida sa na u O-cuo a nikapulunganay kalingatuan a masacabayay a kanatal. u satalakaway a tuse sa ya Brussels, iti nu O’mun nikapulungan atu ya kaamisanay a bayuay nikasakaputan, sakay nu satabakiay nikapulung a kakitidaan. ina Belguim a kanatal sa sipakay amis sulul han pasiamis maysaliyut, mitatepal tu Netherlands, Germany, Luxembourg atu France a kanatal, i nu etipan sa micapi tu ya amisan a bayu.

比利時王國，通稱比利時，是個西歐國家，並為歐洲聯盟的創始會員國之一。其首都布魯塞爾是歐盟與北大西洋公約組織等大型國際組織的總部所在地。比利時自北起順時針分別與荷蘭、德國、盧森堡和法國接壤，西面則濱臨北海。

u Belguim kalingatuan a nipangangan, namakay kasumamadan ya Lo-ma hananay a ziday, i tawya sa i tiniay a nipangangan sa, u Belguim Kaw-lu han, nu masulitay a imi sa u nu Pey-el-kay a binacadan ya Kaw-lu sananay. Belguim nipangangan nu Hulaman han sa, na u ci Si-ci-yu hananay nu Hulam a tademaw, i ti 1849 a mihcaan a mapalamit i (Ying-huwan-ce-liye) a cudad.

比利時的名稱，源自羅馬時代，當時此地稱為比利時高盧（拉丁語：Gallia Belgica），字面意為貝爾蓋人的高盧。「比利時」這個中文譯名，源自1849年徐繼畬所編纂的《瀛寰志略》。

u Belgium sa ilabu nu Oco, itiza i 50 50 N, 4 00 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 30,528 sq km

u ahebal nu lalaay sa 30,278 sq km, u ahebal nu nanumay sa 250 sq km
hamin nu tademaw sa 11,409,077.

kakalukan umah sa 44.10%, kilakilangan umah sa 22.40%, zumaay henay umah sa 33.50%

u tapang tusu nu kanatal sa u Brussels.

kakining nu kanatal demiad sa 21 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Philippe of Belgium, micakat a demiad sa i 2313 a mihca 7 bulad 21 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit. u lumeniay u takuliway atu sumanahay.

u sulit nu Hulam: 比利時

u sulit nu Lipun: ベルギー王国

u sulit nu Amilika: Belgium

i kalumanayay nu ba’tuan a ziday, ina Belguim hananay a kanatal idaw tu ku muenengay nu tademaw i tida. kalahecian sa kanahatu i nu kakitidaan atu nu sakay lalangawan sa, u Belguim a nikaidaw mahida tu u kaudip i masakiwacingay a cacumudan nu dadan, iti kalakuwitan nu tusaay a malebut a mihcaan, namapalaheci tu ku masadumaay nu binacadan, sakay nu laylayay a nikabangbangan atu kasinpayan a malawpes. nu nikahinian sisa u Belguim hanany a kanatal mala u nu tatenga’ay masasidumaay nu damsayay nikalalacalan a kakitidaan.

最晚在舊石器時代晚期，比利時已經有先民聚居。其實無論是地理上還是文化上，比利時都處於歐洲的十字路口，在過去的2,000年內見證了各種種族與文化的興盛與衰敗。也正因為這樣，比利時是歐洲真正的種族熔爐。

i celahcan a mihcaan kaayawan nu lima a bataan idaw ku sepat, i mahida sa u sakahenulan a muenengay nu binacadan sa, ya Kay-el-te hananay a binacadan i tida, na mademec nu Lo-ma kapulunganay a kanatal, ci Kay-sa hananay a sibuisay nu mamikeliday tu hitay. ya Lo-ma nu hungtiay a kanatal malaliwasak satu sa, nu dikudan ya Ze-el-man hananay a binacadan iti limaay a seci beleng han a mudebung, i labu sa u ya Fa-lang-ke a binacadan patideng satu Mo-lo-un hanany a masahungtiay a ziday, u nikaidaw nu lala’ sa hamin han ku nu aydaay a Belguim. nu dikudan nu Mo-lo-un a ziday sa mapakutay nu Ka-lo-lin a hungtiay a ziday. 

西元前54年，當時主要由凱爾特人居住的這一地區被羅馬共和國將軍凱撒征服。羅馬帝國崩潰後，日耳曼人於5世紀大舉入侵，其中的一支法蘭克人隨後建立了墨洛溫王朝，其領土包括了現在的比利時。墨洛溫王朝之後由卡洛林王朝取代。 

ina Belguim a kanatal kinapinaan tu mapaliyun a nipikuwan, u kakitidaan nu kenis sa u masadumaay nu kanatal, ya Netherlands, Pu-ken-ti, Spain, Austria, kayadah a makuwan. ini Napulun hananay a nipicebisan a tatukian sa, ina Belguim nau mala nu France a sakaidaw, ci Napulun mademec tusa, patayda han tu i Netherlands mapatideng tu nu kapulungan a hungtiay a kanatal.

比利時後來幾經轉手，各個地區曾由荷蘭、勃艮地、西班牙、奧地利等國統治。拿破崙時期，比利時為法國的一部分，拿破崙一世戰敗後，比利時併入荷蘭，形成荷蘭聯合王國。

ina Belguim namapatideng tu ku kanatal nu dikudan sa palatebanan nu heni ku tatapalan tu cedang, zayhan iti sakatusaan nu kitakitay a nikalalais sa, kacalapan nu Te-yi-ce a hungtiay atu Na-suyi hananay a picalap. nu dikudan sa, ina Belguim sipaales tu ku pasay tebanay a nipitapal a patideng, milihida tu nu kasatipanay a masakaputay. tatulis sa midabu aca tu nu O-couay kapulunganay a pakalisiway.

比利時立國後奉行中立政策，但在兩次世界大戰中都被德意志帝國及納粹德國佔領。二戰以後，比利時放棄中立原則，參加了北約。後來又參加了歐洲經濟共同體。

nu masa aydaay a Belguim sakay nu aydaay, nutineng tu kagak i O-cou a kanatal u sakacumelakay, i nu tukian sa mahida tu mala nu kaamisan atu nu ya O’mun hananay a masacabayay, u sasenengan a tuse sa, ya Brussels han sa u nu mahtatusaay a masakaputayay a kapulungan a pu (部). nika u Belguim hananay a kanatal sa, caay henay kasatedep ku kalcinuwas nu kanatalay atu sakay lupisak nu nikalaheci, sakay nu amisan musakamuay tu nu Netherlands a kamu ya Fo-lay-min a binacadan (misasungaayay tu Netherlands) atu nu kalapangkiwan nu pasay timulay musakamuay tu nu France a kamu ya Wa-lung hananay (misasungaayay tu France) nikatenesan a masasula’cus kapilpilan sa ku nikahida.

現代比利時作為一個現代化、高科技的歐洲國家而興盛，同時也是北約和歐盟的成員國，首都布魯塞爾亦是這兩個組織的總部。但是比利時一直存在國家分裂和解體的可能性，北半部說荷蘭語的佛萊明人（親荷蘭）和南半部講法語的瓦隆人（親法國）之間長期關係緊張。

i 2007 a mihcaan enemay ku bulad, patideng tu nu kapulunganay a nikalalubang a misingkiw. kacaliwayan tu pangkiw nu mihcaan sa, patideng tu nikapulunganay a cen-hu, nika ya kapulunganay a cen-hu sa, pakala tu tuluay a bulad sa kainayian tu.

u kakitidaan nu Belguim sa i O-cou a enal kalaamisanay, masasuayaw tu kabalatan atu United kingdom, pakay amis sibiyaw tu Netherlands, patatimul sa malalitin tu France, walian masatimul sa micapi tu Luxembourg a kapulunganay a kanatal, kasawalian sa malalitin tu Germany kanatal. u nikaidaw kaahebalan nu lala’ sa makaala tu 3.05 mang a pin-fang kung-li kayadah.

比利時位於歐洲大陸西北部，與英國隔海相望。北鄰為荷蘭，南接為法國，東南臨盧森堡大公國，東與德國接壤。國土面積3.05萬平方公里。

ina Belguim hananay a kanatal sa malatulu ku tabakiay nu kenis, nutipan sa kalunubayuay a enal, nu teban sa u buyu’buyu’an, pasu nu kawalianay ya A-ten hanany a buyu’buyu’an. nutipan a enal sa malecad ku nikasapalan, yadah ku namapalangat a culal sananay a masalenuay a enal, sakay nu teban sa malanu katalatalakawan nu enal, kasidamekan nu lala’, nikayadahan nu sauwac, caay kakelah ku sapananum tu nikalukan nu umah, sakusaan sa idaw aca ku ungcung atu dihep. nu walian a buyu’ ya A-ten han, u nikatalakaw sa makaala tu 694 a depah (Po-te-lan nu demiad a buyu’) masakilakilangan, nikayadahan nu baba’tuan maadih tu, caay kakapahan anu kalukan. uynisa u sakaidaw aca nu kayadah nu aadupan i tida a musadibu masaupu a kakaudipan.

比利時分為三大地理區域：西部的海邊平原、中部的高原、以及東部的阿登山脈。西部平原地勢平坦，有諸多圍海造出的窪地。中部為漸漸升高的平原地區，土地富饒，河流眾多，灌溉充分，同時也有一些洞穴和峽谷。東部為阿登山脈，地勢升高，最高點海拔694米（博特朗日山：Signal de Botrange），多森林，多處基岩裸露，不宜耕種。這也是比利時大多數野生動物的棲息處。

nu Belguim a sakahenulan a sauwac sa, idaw ku Se-hay-el-te a sauwac, pakay i Tu-el-nay, Ken-te’, An-te’-uyi-pu atu Mo-ce hanany a sauwac, maycaliway musilsil, caliwayan kya Na-mu-el, Li-ze.

比利時主要河流有：斯海爾德河，流經圖爾奈、根特、安特衛普和默茲河，流經那慕爾、列日。

kaladihkuan ku demiad u mahida bayuay a kalahida, i kasienawan sa kaladihdihkuan, i lalud sa banihiw saan, hina udad, cacay a bulad sa katulakan nu demiad sa 0-3°C, i pituay a bulad sa katulakan nu demiad sa 14-19°C; mihmihcaan a nikaudad sa makaala tu 700-900 haw-mi, i satalakaway a enal atu buyu’buyu’an sa makaala tu 1500 a haw-mi kayadah.

屬溫帶海洋性氣候，冬季溫和、夏季涼爽、多雨，1月平均氣溫0－3 °C，7月平均氣溫14－19 °C；年降水量700－900毫米，高地達1500毫米。

nikatuudan nu kacacelcelan nu tademaw i Belguim, u sakasilacul nu sakay mukingay a kalukawawan a kitidaan, u matabalay a miteka tu nu mukingay iti 19 a seci i O-cou pasumad tu nu mukingnay a kanatal. u Belguim sidahkecan tu sakapahay a mingtu, cacaliwayan a sauwac, silamalay atu nipadadanan tu cacaliwayan nu kadideng, u sakusaan sa sikaydih tu a masasungaay atu belaway a kanatal sakay nu kalisiway a nikalalacal pabaluhay tu u ngalal nu udip. saka u kaidaw nu sisacabayan i O’mon, u Belguim sa maydih a taneng pulung han ku O’mon baluten ku nu O-couay a pakalisiway, Belguim iti 1999 a mihcaan i sayaway a bulad sa mala u nu micukaymasay tu ya O-yen hananay a kanatal, u ya nu Belguimay a Fa-lan hananay sa iti 2002 a mihcaan mahamin a mapakutay.

人口稠密的比利時是世界上工業最發達的地區之一，是19世紀初歐洲大陸最早進行工業革命的國家之一。比利時擁有完善的港口、運河、鐵路以及公路等基礎設施，為與鄰國更緊密的經濟整和創造條件。作為歐盟的創始會員國之一，比利時十分期盼歐盟能整合整個歐洲的各個經濟體。比利時1999年1月成為首批使用歐洲統一貨幣歐元的國家之一，原比利時法郎在2002年被完全取代。

u nu Belguim a nipakalisiw sa miida tu nu kitakitay a kalalacalan. i kanatal sa ya GNP sa makaala tulu a tusa a nipatahkal, nitulakan tu masacacayay nu tademaw sa, malatusa nu tatungduhan nu Germany a kanatal kayadah, lima ku nikiyadahan tu Dipun a nikatatungduhan, ina Belguim nipatahkalan a misiwbay sa u nikakapah sa, sakahenulan ya kakitidaan nu na enengan atu sikaidaw nu satalakaway nutineng atu nu mitesekay, masasidumaay nu kamu, atu maylayay nu binacadan icelang. u sakahenulan sapasiwbay nipiida tu cacakayan sa ya kakanan, kikay, budawang (u sasanga’an henay), simal, u sapacamul tu zayliw a tuudtuud, atu sapitenun tu dikuc a zayliw, sakay i hekal a nipipasiwbay sa, idaw ku Ciw-ke-li, kadideng, u tiking, sapaiyu, budawang (u masanga’ay tu) atu tuud nu dikudikuc.

比利時的經濟十分倚賴國際貿易。全國GNP大約三分之二來自出口，人均出口是德國的兩倍，日本的五倍。比利時的出口優勢來自於其重要的地理位置以及高度技術化、多語言以及高效率勞動力。比利時主要進口食品、機械、鑽石（未成品）、石油、化工材料、紡織品；主要出口巧克力、汽車、鋼鐵、藥品、鑽石（成品）、紡織品等。

kakitidaan nu Belguim kalaamisan ya An-te-uy-pu u sakatusaay nu katabakiay a minatu, kotosi sa u mala nu kitakitay satabakiay nu maycunusay tu nu nalimaanay a misanga’ tu budawang, sikaidaw nu kasenengan a nipangangan tu budawangay a tuse han. 

位於比利時北部的安特衛普為歐洲第二大港，同時也是世界上最大的鑽石加工地，有鑽石之都的稱譽。




#Article 63: Belize (1033 words)


Belize, u duma nipanganga sa ya Po-li-ce han, kaayawan nu tideng sa nau yin-kuo a nipikuwan ya Hon-tu-la-se han, i tini i kalatebanan nu Mey-cuo iti kawalianay a dadipasan kunidaay a kanatal. Belize kaamisan sa kacapian tu Mexico hananay a kanatal, nu timulan atu nu tipan sa macacapi tu Guatemala, nu wali a nipicapi tu ya Ciya-le-pi a bayu.

貝里斯，又稱伯利茲，前身為英屬宏都拉斯，是中美洲東海岸的一個獨立國家。貝里斯北部與墨西哥接壤，南部和西部與瓜地馬拉接壤，東部瀕臨加勒比海。

u kitidaan nikatanayu' nu lala' sa makaala tu 290 a kung-li, nikaahebalan sa makaala tu 110 kung-li, u masacacayay a kanatal nayiay ku Taypingyan a dadipasan a kanatal.

它的領土長約290公里，寬約110公里，是中美洲唯一沒有太平洋海岸線的國家。

ina Belize hananay sa nikaidaw nu pulung nu kaahebal nu lala' sa, idaw ku 22,800 pin-huwan kung-li, nikaidaw nu tademaw sa 408,487 (hayni 2019 mihcaan a nisausi). u sakainayi'ay ku kacebedan nu tademaw sa, i tini kalatebanan nu Mey-cuo a kanatal. u tademaw i paymihcaan sa nikacelakan idaw ku 1.87% (2015 mihcaan nisausian), sakay nu kacelakan nu tademaw sa i tini a kenisan sa u sakatusaay a talakaway. u sapakay i tippela’ a mayadih u satalakaway nikasilecuh tu tademaw i tini a kanatal sa.

貝里斯的面積為22,800平方公里，人口為408,487（2019年）。它是人口和人口密度最低的中美洲國家。該國人口增長率每年為1.87％（2015年），人口增長率是該地區的第二高，也是西半球人口增長率最高的國家之一。

Belize sidakecan tu sakay yadahan nu masadumaay a kamu, atu kasiyadahan nu masadumaay a lalangawan, u tatapalan tu kuyni nu sakay siyakay laylay, u yingu ku malakamu nu kanatalay, nikahida sa ya Belize Ke-li-se-aw-el a kamu sa u nu i tidaayay tu udipan a kamu, makangasiw tu pangkiway a tademaw, matineng amin musakamu tu nu masadumaay a kamu sikalalacal, ya nu Spain hananay a kamu sa malecad tu sanisani sa sikatengil tu sakacaay kau nu kanatalay a kamu.

貝里斯擁有由多種文化和語言組成的多元化的社會，這反映了其豐富的歷史。英語是貝里斯的官方語言，而貝里斯克里奧爾語是當地人非官方的母語。超過一半的人口能夠掌握多種語言，西班牙語同樣是常見的非官方語言。

Belize sipaheci nu sakay i kalatebanan nu Mey-cuo a kanatal atu sakay i Ciya-le-pi a bayu  i nu lilisan a kanatal, kapulunganay i Ciya-le-pi (CARICOM), mala nu Lating Mey-cuo atu nu le-pi a kapulungan a kanatal (CELAC), atu nu kalatebanan nu Mey-cuo nipalcadan tiya (SICA) a kaput sa.

貝里斯被認為是中美洲國家和加勒比海沿岸國家，是加勒比共同體（CARICOM）、拉丁美洲和加勒比國家共同體（CELAC）以及中美洲一體化體系（SICA）的成員。 

ina Belize u sanu ta-ying nu masakanatalay a masakaputay a kanatal, ci I-li-sa-pay el-se u mala nu mamukeliday nu kanatalay a tapang. 

貝里斯是一個大英國協國家，英國女王伊莉莎白二世是其君主和國家元首。  

u Belize i ti siwaay a bulad kalimulakan a nikaidaw, kiyadahay a tukusay nu baba'tuan ku sakasingangan, atu nu timakuayay a masadadiway ku sakasitineng nu labang.

貝里斯以其九月慶典，廣泛的礁石珊瑚礁和蓬塔音樂而聞名。 

u Belize sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 17 15 N, 88 45 W
u ahebal nu lala’ mapulung sa 22,966 sq km

u ahebal nu lala'ay sa 22,806 sq km, u ahebal nu nanumay sa 160 sq km

hamin nu tademaw sa 353,858.

kakalukan umah sa 6.90%, kilakilangan umah sa 60.60%, zumaay henay umah sa 32.50%

u tapang tusu nu kanatal sa u Belmopan.

kakining nu kanatal demiad sa 10 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Elizabeth II, micakat a demiad sa i 1952 a mihca 2 bulad 6 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, yadah ku kulit.

u sulit nu Hulam: 貝里斯

u sulit nu Lipun: ベリーズ

u sulit nu Amilika: Belize

nipangangan nu Amuhuwan sa ya Belize han, sakay nu Spain a nipangangan sa u Belice.

ya Belize malumanay a nipangangan sa u tungus nu United kingdom ku Hun-tu-la-se (British Honduras), 1973 a mihcaan sipasumad han tu nu aydaay a ngangan katukuh ayda. u mahiniay a nipangangan sa nayay tu kalalubangan, idaw aca ku nakamuan nu makay i cuwacuwa, nu aydaay a ngangan sa namakay i Spain sa nipangiha, picapian a nakamuan sa idaw tu ku masakamuay ina Belize sa, namakay nipatudu' tu ya Ma-ya a kamu sa bel ltza, nipatudu' sa micumuday i Yi-ca (nu Amuhuwan a kamu: Itza) a dadan han.

英語名稱為「Belize」，西班牙語名稱為「Belice」。貝里斯舊稱「英屬宏都拉斯」（British Honduras），1973年後改稱今名。國名名稱已不可考，有一說法指出貝里斯此名稱來自於西班牙語發音，近年來有一說法指出此名稱來自瑪雅語「bel Itza」，指「進入伊察（英語：Itza）的路」。

i mahida sa ya Spain hananay a hungtiay a tapang maysulul tu British a tademaw i tida muletek tu kilangkilang, nika caay pisulul tu misakaku patideng tu masa nuudipay a kakitidaan. 1798 a mihcaan, ya British atu Spain a kanatal malalais, ya muenengay i Yucatánay a mamikuwanay nu Sipan, miucul tu tuluay a bataan idaw ku tusa nu balunga tayda i tida maycebis tu tuudtuud. siwaay a bulad tulu katukuh i cacay a bataan a demiad, uyni sa nikalpacawan sa caay tu kaputun, katukuh i nu dikudan sa ales satu kya Spain. uyni sa Battle of St. George's Caye. i tini i siwaay a bulad cacay a bataan nu demiadan mala u pikiningan a demiadan sa, mikining tu Battle of St. George's Caye.

當時西班牙帝國容許英國人在當地伐木但不許他們建立殖民地。1798年，英西開戰，駐尤卡坦的西班牙官員派32艘船搶奪當地。9月3日至9月10日，貝里斯海岸戰爭不斷，直到西班牙放棄當地。這就是「Battle of St. George's Caye」。9月10日是貝里斯的國定假日，以紀念「Battle of St. George's Caye」。

i ti 18 seci i nu dikudan tu a mihcaan, u British sayaway a nipaucul ku mamikeliday nu tapatapang taydaen i tida. 1840 a mihcaan sa, pabalucu’ ku British a kanatal palutubangan ku Belize hananay a kitidaan nu heni. 1862 a mihcaan sa pacumud hantu nu hungtiay a kalatubangan sa maykuwan, sakaidaw nu ngangan sa ya nu British Honduras sa.

nikaidaw nu masulitay sa ya sakay nu British Honduras hananay sa, i ti 1904 a mihcaan nipikinsaan tu sakay nu tademawan a kawaw, i mahida sa u sakahenulan a tuse kaidaw nu tademaw a nisausian mahini:

根據英屬宏都拉斯1904年人口普查，當時主要城市的人口是： 

Belize a tukay sa: 9969/ 貝里斯城：9969 

ya Stann Creek Town: 2459/ 斯坦克里克鎮：2459

ya Ke-lu-sa-el: 1696/ 科羅薩爾：1696

ya Ci-taw: 1244/ 橘道：1244

ya Pun-ta-ke’l: 706/ 蓬塔戈爾達：706

ya San Ignacio Cayo: 421/ 聖伊格納西卡育：421

ya Monkey River Town: 384/ 猴河鎮：384

ya Ma-lin-se-li-hu: 243/ 馬林斯里弗：243

u kitidaan nu Belize sa sakay nu kalatebanan nu Mey-cuo i wawalian nu bayu, nu tipan saamisan mabiyaw tu ya Mexico hananay a kanatal, nu tipan satimulan sa malalitin atu ya Guatemala a kanatal, masawalian sa micapi tu ya Honduras hananay a kanatal a masakikulay a dadipasan. ya nikatanayu' nu sadipasan sa makaala tu 320 kung-li, lilis nu dadipasan sa yadah ku subal; i labu nu kitidaan sa u subal ku sayadahay, lanulanuan atu kalaakuti'ay a kilakilangan. u masaenalay nu kenis sa palukaamisan atu satimulan tusa a nikahida. nu timulan a buyu' sa ya Ma-ya hananay a buyubuyu'an ku sakakidukidung malalitinay nu buyu' sa, makay nutipan pasatimulen -atu pasay nuwalian kalaamisan a sikakaydaan, u masaciiday nu buyu' sa, ya Ke-ke-se-ke-mu a buyu'ay ya uy-tu-li-ya nikatalakawan makaala tu 1121.97 a depah, i ti kanatal nuheni sa u satalakaway a tadungduh, makaamis nu lilis nu sadipasan sa kawahelulan ku enal, nikapasilacan sa pulung han sa 61 a depah ku nikaidaw, maadihay sa u lanulanuan amin ku yadahay.

貝里斯位於中美洲東部沿海，西北與墨西哥相鄰，西南與瓜地馬拉接壤，東瀕宏都拉斯灣。海岸綫長約320公里，沿海多島嶼；境內多山地、沼澤和熱帶叢林。地形大致可分爲南、北兩部分：南部地形為山地以瑪雅山脈為主體，山脈為西南-東北走向，其支脈科克斯科姆山的維多利亞峰海拔1121.97公尺，為全國最高峰；北部和沿海地區地勢低平，平均海拔不到61公尺，其中大部分是沼澤。

Belize nisakunida sananay i nu ayawan, u kanatal nu Cung-huwa-min-ko atu ya Guatemala namapatideng tu ku kalecabayan a nikasasiketan.

貝里斯獨立前，中華民國已與瓜地馬拉建立外交關係。




#Article 64: Benin (136 words)


u Benin sa ilabu nu Feico, itiza i 9 30 N, 2 15 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 112,622 sq km

u ahebal nu lalaay sa 110,622 sq km, u ahebal nu nanumay sa 2,000 sq km

hamin nu tademaw sa 10,741,458.

kakalukan umah sa 31.30%, kilakilangan umah sa 40%, zumaay henay umah sa 28.70%

u tapang tusu nu kanatal sa u Porto-Novo.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Patrice Talon, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 5 bulad 1 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit. u landaway u takuliway atu sumanahay.

u sulit nu Hulam: 貝南共和國

u sulit nu 法語: La République du Bénin

sulit nu Lipun: ベナン共和国

u sulit nu Amilika: Benin




#Article 65: Bgurah branaw (392 words)


三笠山部落

本社區多為太魯閣族人，因通婚及遷入，逐漸有漢族、阿美族、布農族人。社區居民大多以務農為生，所種植的經濟作物有水稻、玉米、文旦柚、苦茶油、檳榔、及紅龍果。在農忙時節，居民返鄉從事農作物整地、種植、收成。非農忙期間，則遠赴台北或都會區做模板工、鐵工等工作，以賺取足夠的薪資，貼補家用。

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Bgurah branaw. u kasalumaluma’ nu Bgurah branaw sa,  31 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 106 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 104 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   2 ku tademaw, pakalatu 2%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 82%, Yuwatan(Bunun) 2%, Tayan(Tayal) 4%, Pangcah(Amis) 2%, Sejek(Seediq) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, Cou 1%, zumazuma 5%.

u Taluku a niyazu' kuyni, tuud ku Taluku a tademaw itini. u zuma a tademaw cayka tuud. u Yuwatan u Tayan u Pangcah u Seediq u Paywan atu Cou, yadah ku cidekay itini.

u Taluku(Truku)  sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Taluku(Truku)  .

u niyazu’ nu Taluku(Truku)  kuyni, katuud ku Taluku(Truku)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u  Yuwatan(Bunun) u Tayan(Tayal) u Pangcah(Amis) atu Sejek(Seediq). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

izaw tu ku Sakizaya itini, nasiacawaay mueneng tu itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u  a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu .

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku , u Hulam a sulit sa ku .

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關)  saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku 




#Article 66: Bhutan (145 words)


[File:Jigme_Dorji_National_Park,_Bhutan.JPG|thumb|Jigme Dorji National Park, Bhutan

u Bhutan sa i labu nu Yaco, itiza i 27 30 N, 90 30 E, u eneng nu Bhutan kuyni.

u ahebal nu lala' mapulung sa 38,394 sq km

u ahebal nu lala'ay sa 38,394 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km

hamin nu tademaw sa 750,125.

kakalukan umah sa 13.60%, kilakilangan umah sa 85.50%, zumaay henay umah sa 0.90%

u tapang tusu nu kanatal sa u Thimphu.

kakining nu kanatal demiad sa 17 bulad 12 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Jigme Khesar Namgyel Wangchuck, micakat a demiad sa i 2006 a mihca 12 bulad 14 demiad.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit, u takuliway u salengacay atu kamakamaay.

u sulit nu Hulam: 不丹

u sulit nu Lipun: ブータン王国

u sulit nu Amilika: Bhutan

wayway nu kalukakanan......




#Article 67: Bilus (283 words)


u sulit nu Hulam: 石門部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Bilus. u kasalumaluma’ nu Bilus sa, 19 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  33 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 27 ku tademaw, pakalatu 82%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6 ku tademaw, pakalatu 18%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 76%, Pangcah(Amis) 3%, zumazuma 3%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, tuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini, izaw tu ku cayka tuuday a Pangcah(Amis) a tademaw.

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 68: Blangaw (165 words)


u sulit nu Hulam: 桃山部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Blangaw. u kasalumaluma’ nu Blangaw sa, 114 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 300 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 286 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 14 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 93%, SaySiyat 2%.

u Tayal a niyazu' kuyni, tuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Saysiyat , inaytu ku zuma a cidekay a tademaw.

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 69: Blhuy (341 words)


u sulit nu Hulam: 枕頭山1部落

i Taoyuan a kuwan ku niyazu’ nu Blhuy. u kasalumaluma’ nu Blhuy sa, 97 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 285 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 7 ku tademaw, pakalatu 2%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 278 ku tademaw, pakalatu 98%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 0.7%, Pangcah(Amis) 1.1%, Paiwan 0.4%, Yuwatan(Bunun) 0.4%.

u sulit nu Hulam: 枕頭山2部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Blhuy. u kasalumaluma’ nu Blhuy sa, 11 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 43 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 37 ku tademaw, pakalatu 86%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6 ku tademaw, pakalatu 14%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 84%, Yuwatan(Bunun) 2%, zumazuma 2%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini, u zuma tademaw sa u Yuwatan(Bunun) , caay katuud .

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 70: Bngwan (167 words)


u suilt nu Hulam: 圓山部落

宜蘭縣大同鄉松羅村

松羅村位於蘭陽溪支流松羅溪左岸，包括三個聚落，分別是松羅【Sha noh】、圓山【B ngwan】、玉蘭【Ta ma lan】。

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Bngwan. u kasalumaluma’ nu Bngwan sa, 5 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 22 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 19 ku tademaw, pakalatu 86%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 14%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 77%, Pangcah(Amis) 9%.

u Tayan a niyazu' kuyni, tuud ku Tayal a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), cayka tuud ku zuma a tademaw.

inay ku Sakizaya itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 71: Bobby Chen (178 words)


陳昇 (1958.10.29) nalecuhan i Taywan Changhua sien Sicou siang.

待補充

陳昇，本名陳志昇，臺灣省彰化縣溪州鄉出生，台灣創作歌手及音樂製作人，畢業於師大附工汽車修護科，有台灣的桑田佳祐之稱。

國小曾擔任學校合唱團唯一的男生參加比賽，小時候志願是當畫家，後來走上音樂創作之路。在畢業隔天即北上台北發展，在出道前從事過各種工作（修車、電梯維護、美術設計、酒廊吧檯、廣告公司沖照片及唱片業務人員等）。曾經三度投考唱片公司未錄取，改名後即考入綜一股份有限公司（綜一唱片）。1982年開始幕後製作，擔任劉家昌的助理，後擔任齊秦、馬尚仁、楊林的唱片製作人。數年後，開始想嘗試自己作音樂。後來透過麗風錄音室老闆徐崇憲進入滾石唱片，1988年時發表第一張個人專輯《擁擠的樂園》。

陳昇曾為多位歌手（劉若英、金城武、任賢齊、馬尚仁等）創作歌曲及擔任製作人，並且撰寫雜誌專欄，出版個人散文小說、音樂書，自行操刀擔任導演MTV等等，也常代言環保生態公益活動，個人創作不輟至今。

從2009年起至今，陳昇與張宇、黃品源組成三個好男人一起在世界各地舉行多場演唱會，獲得一致好評。





#Article 72: Bolivia (124 words)


u Bolivia sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 17 00 S, 65 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,098,581 sq km

u ahebal nu lalaay sa 1,083,301 sq km, u ahebal nu nanumay sa 15,280 sq km

hamin nu tademaw sa 10,969,649.

kakalukan umah sa 34.30%, kilakilangan umah sa 52.50%, zumaay henay umah sa 13.20%

u tapang tusu nu kanatal sa u Sucre.

kakining nu kanatal demiad sa 6 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Evo Morales, micakat a demiad sa i 2006 a mihca 1 bulad 22 demiad.

u kulit nu hata nu Bolivia,u landaway u takuliway atu sumanahay.

u sulit nu Hulam: 玻利維亞

u sulit nu Amilika: Bolivia

u sulit nu Lipun: ボリビア多民族国

 




#Article 73: Bosnia and herzegovina (131 words)


u Bosnia and herzegovina sa ilabu nu Oco, itiza i 44 00 N, 18 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 51,197 sq km
u ahebal nu lalaay sa 51,187 sq km, u ahebal nu nanumay sa 10 sq km

hamin nu tademaw sa 3,861,912.

kakalukan umah sa 42.20%, kilakilangan umah sa 42.80%, zumaay henay umah sa 15%

u tapang tusu nu kanatal sa u Sarajevo.

kakining nu kanatal demiad sa 25 bulad 11 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Bakir Izetbegović, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 3 bulad 17 demiad.

u kulit nu hata nu Bosnia and herzegovina, u semilaway u takuliway atu salengacay.

u sulit nu Hulam: 波士尼亞赫塞哥維納

u sulit nu Lipun: ボスニア・ヘルツェゴビナ

u sulit nu Amilika: Bosnia and Herzegovina




#Article 74: Botswana (123 words)


u Botswana sa ilabu nu Feico, itiza i 22 00 S, 24 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 581,730 sq km

u ahebal nu lalaay sa 566,730 sq km, u ahebal nu nanumay sa 15,000 sq km

hamin nu tademaw sa 2,209,208.

u tapang tusu nu kanatal sa u Gaborone.

kakining nu kanatal demiad sa 30 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Ian Khama, micakat a demiad sa i 2008 a mihca 4 bulad 1 demiad.

u kulit nu hata nu Botswana, u lumeniay u salengacay atu maabuabuay a semilaway.

u sulit nu Hulam: 波札那共和國

u sulit nu Lipun: ボツワナ共和国

u sulit nu Amilika: Republic of Botswana

u sulit nu 茨瓦納語: Lefatshe la Botswana




#Article 75: Branaw (204 words)


u sulit nu Hulam: 重光部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Branaw. u kasalumaluma’ nu Branaw sa, 114 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 431 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 412 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  19 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 83%, Pangcah(Amis) 3%, Tayan(Tayal) 3%, Yuwatan(Bunun) 2%, zumazuma 4%.

u Taluku a niyazu' kuyni, katuud ku Taluku a tademaw itini, u zuma sa u Pangcah Tayal atu Bunun.

iniyan a niyazu', tuud ku misaydang, matineng micudad winiyanay a micudaday. sisa'wac i tepal nu niyazu', u ngangan nuni sa'wac u Lawsi sananay nu Hulam a kamu.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 76: Brandon Armstrong (111 words)


Brandon Armstrong 

nalecuhan i San Francisco, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. 

Brandon Armstrong  i 2001 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 23, namapili’ tu nu San Diego Rockets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika：National Basketball Association，sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec “Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa “Amilika kanas nisakaput sasasedsed”, sapuyu’en “Amilika syubay kanas”, acasa kakelul han “NBA”.




#Article 77: Brazil (130 words)


u Brazil sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 10 00 S, 55 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 8,515,770 sq km

u ahebal nu lalaay sa 8,358,140 sq km, u ahebal nu nanumay sa 157,630 sq km

hamin nu tademaw sa 205,823,665.

kakalukan umah sa 32.90%, kilakilangan umah sa 61.90%, zumaay henay umah sa 5.20%

u tapang tusu nu kanatal sa u Brasilia.

kakining nu kanatal demiad sa 7 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Michel Temer, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 8 bulad 31 demiad.

u kulit nu hata nu Brazil, situlu ku kulit. u landaway u semilaway u takulaway atu salengacay.

u sulit nu Hulam: 巴西

u sulit nu Lipun: ブラジル連邦共和国

u sulit nu Amilika: Brazil




#Article 78: Brent Barry (140 words)


Brent Barry 

u tatama, u miunduay, u Amilika a tademaw.

ci Brent Barry, nalecuh ciniza i Hempstead, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. 

Brent Barry i 1995 a mihcaan, NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 15, namapili’ tu nu Denver Nuggets putiput.

nalecuhan ciniza i 12 a bulad 31 a demiad, 1971 a mihcaan, u miunduay a kawaw. 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 79: Brunei (1040 words)


u Brunei (汶萊) sa i labu nu Ya-Cuo (亞洲), itiza i 4 30 N, 114 40 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 5,765 sq km.

u ahebal nu lalaay sa 5,265 sq km, u ahebal nu nanumay sa 500 sq km.

hamin nu tademaw sa 436,620.

kakalukan umah sa 2.5%, kilakilangan umah sa 71.80%, zumaay henay umah sa 25.70%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Bandar Seri Begawan.

kakining nu kanatal demiad sa 23 bulad 2 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah, micakat a demiad sa i 1967 a mihca 10 bulad 5 demiad.

u kulit nu hata nu Brunei, u takulaway, u sumanahay, u lumeniay atu salengacay.

u kulit nu hata nu kanatal sa, sisepat ku kulit. u takuliway u salengacay u lumeniay atu sumanahay.

u sulit nu Hulam: 汶萊

u sulit nu Amilika: Brunei

u sulit nu Lipun: ブルネイ・ダルサラーム国

Brunei a kanatal u kakitaan sa u caay kayadah ku tademaw i sawalitimulan a Ya-Cuo (tung-nan-ya, 東南亞). u Brunei sikalisiway u kakitaan micidek ku kapah, 2014 a mihecaan u tademaw i GDP (人均GDP) sikaidaw i Ya-Cuo (亞洲) misilsil tuway u sakalima, anu bulicen ku Bu-Se-Wan a kanatal (波斯灣國家), ku sakatusaay i nikasilsil a singanga i kitakit (maludikudan ku Sin-Cia-Bo tu sakacacay). u simal (石油) atu tahekalsanay (天然氣) nikaidaw atu sapatakekal, hamin i kanatal tu payhunpi (百分比) enen idaw ku pitu saidaway ku kalisiw, u sadak nu simal nu hekalay a tuudtuud kanca siwaay (九成) ku patahekal, i kitakit a simal i kanatal u nikabiyalaw kinaida ku saliemen tu sakalakakitaan nu kanatal kuyni.

nikasisimal tu miida a patahkalay nu tenes, tadamapahabay sikamiida ku niyadu’ nu Brunei sikaidaw ku siykay nikakapah (社會福利), u sapaisin sapasubana’ amin ku sapatahekal nu cenhu (政府) ku mitamudungay. u niyaduay a tademaw sa caay padansu’.

sangalepan misayadah tu nu tawan a patayni tu mamikawaw, idaw ku Mun-Cia-La, Min-Tian a kanatalay a mikawaw, pacunus tu niyadu’ay a sakacaay musakawaway tu adidi’ay ku nikangeluanay a kawaw.

sausihansa, u nisupetan a simal tusa tu a bataan nu mihcaan ku suped nu Brunei, tu nu mihmihcaan hanca, maselep mamin ku aca nu simal i kitakit, idaw tu ku nisabaluhayan a patahekal tu sapakutay a sapisanga tu tuud, maselep tu ku nipatahkal tu simal, zayhan sikasipun tu kalisiw, haymaw sa maadihadih tu i nu ayawan, kanca maselep aca ku nikakapah (福利) nu tademaw, anu macunus yadah ku tadah atu miselep tu kalisiw atu nikakapah nu tademaw sa, hakay caay kalalucek ku binawlan i siykay.

u mamikuwanay tu binawlan caay kalalucek kya Brunei, u su-tan (i-se-lan-ciway a hunti') ku sitatudungay mikuwan tu kanatal, u ucul han ni su-tan Ha-San-Na-Paw-Ci-Ya ku misahulicay tina kanatalan sitatudungay, nai 2017 a mihcaan napadasu tu nikalahuntian nida tu lima a bataan ku mihecaan, u satenesay mala hungti ayda i Tung-Nan-Ya.

i pikawawan a mikawaw ku sakakaay sa, cen-hu pu-huy (政府部會) nu Brunei sinika idaway tu ku sabaw cacay idaw ku tusaay, nu hungti a tademaw mamin idaw ku dumaay a tademaw. ayda u Brunei a hungti sa sasaacawaan nu heni tu i labuay ku saaawan, miadin tu nu hungtiay a iluc, nika tademaw nu hungtiay katuud ku maydih i nu tawan a kanatal micudad.

Brunei namihican ku tenes hakiya u likisi mahiya nu Cung-Kuo (中國), cacay idaw ku tulu a si-ji (世紀) nu nadikudan mala i-se-lan (伊斯蘭化) masadumaduma tu ku laylay alawmasa i-se-lan ku laylay. u yadaay a Brunei nu tatusaay a tatungus a nipasimetekay: Pu-Ni-Kuo (渤泥國) su-tan Ma-Ha-Mu-Sa (Sultan Muhammad Shah) atu Hu-Cian (福建) nu malimatay ci Huang-Sen-Ping (黃森屏) u mikelitay Hwa a tademaw (華人) ku sitatungs. 

sumamadan sa a hungti ci Ming-Cen-Cu (明成祖) ya i yung-le (永樂) nu sumamadan a mihca, Pu-Ni a hungti (渤泥王) Ma-Na-Ze-Cia-Na nanu mahida sakaku sa mikelida tu taniay nu mililiday mididaw tu Cung-Kuo a hungti Min-Cen-Cu, caay kalemed mapatay, balengen i Nan-Cin (南京), hanca ayda a demiad lunem nu Pu-Ni a hungti. likisi nu Brunei u hungtian ku salisinnan nu heni sa ci Huang-Sen-Ping (黃森屏) u saayaway a hungti.

hungti nu su-tan pawadaen ku lala' nu aydaay a Sa-Law-Ye (砂勞越) pawada tu namipadangay cinidaan u misasaay a tademaw u Ing-Kuo a tademaw ci Can-Mu-Se-Pu-Lu-Ke (James Brooke), kapahen a patideng cinidaan tu Sa-Law-Ye a kanatal. namahida tu nadikudan sa, ci Pu-Lu-Ke atu miduducay cinidaanay hansa kinapina tu pacaliw pasuy atu misakaku tu yadahay a lala'. u Brunei yadah tu ku nipawada tu lala' pabeli ci Pu-Lu-Ke nidaay tu kanatal.

kina cedang tatenga' masimaw nu Ing-Kuo ku Brunei tu nudumaan a nikasacabay, maselep ku kakididaan nu Brunei, sisa u Ing-Kuo tu ku paadingay a miading, katukuh i 1984 a mihca kya miliyas tu Ing-Kuo, masacacay satu lihalay. nika namahida u Sa-Law-Ye i 1890 a miheca namisakaku tu Brunei i Pan-Ta-Lu-Anay a kakididaan sa, yu mahida u Ing-Kuo nai’ ku nipipulu' tu mahicahicaay a kawawan.

tademaw nu Brunei hamin sepat a bataan idaw ku cacay a mang (萬), hatida nu Ma-Lay a tademaw (馬來人) tu tusahuntulu (2/3), u yian-cu-min tu payhuenen (6%), sayadahay nu tademaw u saadidi'ay nu binacadan u Hulam (華人), hamin nu tademaw payhu sabaw tu lima (15%), u Hulam ku katuuday misinciya tu bu-ciyaw (佛教), caay kahacica ku misinciya tu i-se-lan-ciyaw u mu-se-lin (穆斯林). u Brunei a Hulam nu tademaw u nu makay Hu-Cian (福建), Cin-Men (金門) a layak (閩南人) ku yadahay nu tademaw, u liwan tu nu tademaw atu dumaay a binacadan payhunpi nu sabaw tusa (12%) idaw ku Ing-Tu (印度) a tademaw.

u kanatalay a kamu ku Ma-Lay-i (馬來語), alahican sa nu kamu nu Ing-i atu nu layak a kamu, zayhan u Brunei nu Hulam a tademaw (華人) namakay Hu-Cian (福建) atu Kuang-Tung (廣東) nu mabulaway a iluciluc ku yadahay, sisa u kamu nu heni nu i Tung-Nan-Ya u layak (東南亞閩南語) atu ngayngay ku kamu (客家話), caay kaw nu Hulam a kamu (華語), nu yadaay matatungusay a layak a kamu (現代標準漢語). nika u Brunei anu pangiha i tilibi atu mihusuay (廣播) nu layak a kamu ku sapatengil (中文節目) kanca nu layak tu ku sapasuni tu ngiha.

naisulitay kya u nu Ma-Lay-wen (馬來文) atu nu layakay tu a sasulitan nu laylayay (繁體中文). malecad ku u sulit nu Ma-Lay-Wen atu Ma-Lay-Si-Ya (Malaysia) nu lo-ma a sulit (羅馬字), laylay nu a-la-pu (阿拉伯) a sasulitan nu cuwa-i-wen (爪夷文) idaw ku kanatalay makay situdungay a tudung. i kanatal ku Brunei u masacacay tu ayda u cuwa-i-wen  (爪夷文) ku sulit.




#Article 80: Bsngan (195 words)


u sulit nu Hulam: 玻士岸部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Bsngan. u kasalumaluma’ nu Bsngan sa, 532 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,669 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,566 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 103 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 81%, Pangcah(Amis) 3%, Tayan(Tayal) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 4%.

u Taluku a niyazu' kuyni, katuud ku Taluku a tademaw itini mueneng. u zuma a tademaw sa, u Pangcah u Tayan u Yuwatan atu Seediq. inayi' tu ku zuma a cidekay a tademaw itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 81: Bsuring (217 words)


u sulit nu Hulam: 秀林部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Bsuring. u kasalumaluma’ nu Bsuring sa, 321 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,054 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,008 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  46 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 82%, Tayan(Tayal) 3%, Pangcah(Amis) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Seediq 1%, zumazuma 5%..

u Taluku(Truku) a niyazu; kuyni, katuud ku Taluku(Truku) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa, u Pangcah(Amis) u Yuwatan(Bunun) atu Seediq.

u Sakizaya a tademaw

izawtu ku Sakizaya itini, caayka tuud. nanusikawaw itini sa , sisa muengentu itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (565,561), Pangcah (211,031), Tayan (90,884), Paywan (101,472), Yuwatan (58,894),  Rukay (13,392), Puyuma (14,340),  Cou (6,667), Saysiat (6,662), Yami (4,629), Saw (799), Kabalan (1,482), Taluku (31,826), Sakizaya (958), Sejek (10,193), Laaluwa (404), Kanakanabu (343), zuma (11,585)   




#Article 82: Bukai (162 words)


u sulit nu Hulam: 武界部落

i Nantou a kuwan ku niyazu’ nu Bukai. u kasalumaluma’ nu Bukai sa, 250 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,057 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,012 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  45 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 91%, Tayan(Tayal) 2%, Pangcah(Amis) 1%, Seediq 1%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) itini, u zuma a tademaw sa, izaw ku Tayan(Tayal) u Pangcah(Amis) atu Seediq. 

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 83: Buklavu (183 words)


u sulit nu Hulam: 布谷拉夫部落

i  ku niyazu’ nu Buklavu. u kasalumaluma’ nu Buklavu sa, 225 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 716 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 689 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  27 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 89%, Paywan(Paiwan) 3%, Pangcah(Amis) 1%, zumazuma 2%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a cidekay sa u Paywan atu Pangcah. izaw ku Yuwatan a dadiw , napangangan namakay kina niyazu' Buklavu. a'su ku ngiha' kina dadiw, manamuh ku kaying atu sining mitengil mudadiw kina dadiw.

台東縣延平鄉武陵村。『武陵村』又稱『布谷拉夫（Buklava）』，取自布農族族語taki-bukzav的諧音，在布農族族群中，意指寬廣平坦的原野，顧名思義，武陵村即是位於山腳下的一塊平坦地，布谷拉夫部落是布農族聚落中，唯一居住在平地者。

資料來源：

inay ku Sakizaya itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 84: Bulbul (168 words)


u sulit nu Hulam: 霧鹿部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Bulbul. u kasalumaluma’ nu Bulbul sa,  58 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 246 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 233 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  13 ku tademaw, pakalatu 5%.

霧鹿部落，指水自地層中冒出來的「虎轆虎轆」的聲音。台東縣海端鄉霧鹿村。最早抵達的是布農族巒社群人,族人約在二一0年前，先從南投縣中央山脈深處的巒大社，遷徏到花蓮卓溪鄉八通關古道附近的「大分」，過廿年後才三遷至此。霧鹿的布農語，意為四周積水的山谷盆地，當年族初抵此時，霧鹿還是一座位於新武呂溪畔高位河階上的沼澤，時時有鹿群徘徊混地草叢覓食。 

霧鹿部落位於南橫公路東段，為一河階地形，布農族原住民世居於此，現今與下馬部落在行政上合為霧鹿村。霧鹿部落附近新武呂溪流域及大崙溪山區，是布農族人自南投、花蓮移入的重要據點，布農族人也由此逐步移居至高雄地區。現今海端鄉有不少居民是由霧鹿移入的，故當地布農族人認為霧鹿聚落是海端地區傳統文化的發源地。

資料來源：

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 84%, Pangcah(Amis) 2%, Puyuma 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 7%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Puyuma atu Taluku(Taluku).

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 85: Bulgaria (143 words)


u Bulgaria (保加利亞) sa ilabu nu Oco, itiza i 43 00 N, 25 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 110,879 sq km

u ahebal nu lalaay sa 108,489 sq km, u ahebal nu nanumay sa 2,390 sq km
hamin nu tademaw sa 7,144,653.

kakalukan umah sa 46.90%, kilakilangan umah sa 36.70%, zumaay henay umah sa 16.40%

u tapang tusu nu kanatal sa u Sofia.

kakining nu kanatal demiad sa 3 bulad 3 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Rumen Radev, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 1 bulad 22 demiad.

u kulit nu hata nu Bulgaria, u sumanahay u landaway atu salengacay, tulu ku kulit.

u kulit nu hata nu kanatal sa , situsa ku kulit, u sumanahay atu salengacay.

u sulit nu Hulam: 保加利亞

u sulit nu Lipun:ブルガリア共和国

u sulit nu Amilika: Bulgaria




#Article 86: Buner (175 words)


u sulit nu Hulam: 宜昌部落

i Hualien Kilayking a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Buner. u kasalumaluma’ nu Buner sa, 1,710 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 4,775 ku tademawan. kasabinawlan nu yuan-cu-min sa, 1,133 ku tademaw, pakalatu 24%.

u zuma sa, cay ku yuan-cu-min, 3,642 ku tademaw, pakalatu 76%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 21%, Taluku(Truku) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Taluku atu Yuwatan,.

izawtu ku Sakizaya itini, cayay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya. katuud ku iluc nu Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 87: Burkina faso (158 words)


u Burkina faso sa ilabu nu Feico, itiza i 13 00 N, 2 00 W

u ahebal面積 nu lala’土地 mapulung總共 sa 274,200 sq km

u ahebal nu lalaay陸地 sa 273,800 sq km, u ahebal nu nanumay水域 sa 400 sq km

hamin nu tademaw sa 19,512,533.

kakalukan umah sa 43.00%, kilakilangan umah sa 20.40%, zumaay henay umah sa 36.60%

u tapang tusu nu kanatal sa u Ouagadougou.

kakining nu kanatal demiad sa 11 bulad 12 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Roch Marc Christian Kaboré, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 12 bulad 29 demiad.

u kulit nu hata nu Burkina faso, u landaway u sumanahay atu takuliway, u takuliway a kulit sa ku bunac i telung.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situlu ku kulit. u sumanahay u takuliway a bunac i teban atu landaway.

u sulit nu Hulam: 布吉納法索

u sulit nu Lipun: ブルキナファソ

usulit nu Amilika: Burkina Faso




#Article 88: Burma (159 words)


u Burma sa ilabu nu Yaco, itiza i 22 00 N, 98 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 676,578 sq km

u ahebal nu lalaay sa 653,508 sq km, u ahebal nu nanumay sa 23,070 sq km
hamin nu tademaw sa 56,890,418.

kakalukan umah sa 19.2%, kilakilangan umah sa 48.20%, zumaay henay umah sa 32.60%

u tapang tusu nu kanatal sa u Nay Pyi DawRangoon (Yangon).

kakining nu kanatal demiad sa 4 bulad 1 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Htin Kyaw, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 3 bulad 30 demiad.

u kulit nu hata nu Burma sa, u sumanahay, u ladaway, u takuliway atu salengacay, sasepat ku kulit nu hata nu Burma.

u kulit nu hata nu kanatal sa, sisepat ku kulit. u takuliway u ladaway u sumanahay atu sangelacaya bunac i teban.

u sulit nu Hulam: 緬甸

u sulit nu Lipun: ミャンマー連邦共和国

u sulit nu Amilika: Myanmar




#Article 89: Burundi (159 words)


u Burundi sa ilabu nu Feico, itiza i 3 30 S, 30 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 27,830 sq km

u ahebal nu lalaay sa 25,680 sq km, u ahebal nu nanumay sa 2,150 sq km

hamin nu tademaw sa 11,099,298.

kakalukan umah sa 73.30%, kilakilangan umah sa 6.60%, zumaay henay umah sa 20.10%

u tapang tusu nu kanatal sa u Bujumbura.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Pierre Nkurunziza, micakat a demiad sa i 2005 a mihca 4 bulad 26 demiad.

u kulit nu hata nu Burundi sa, u sumanahay, u landaway, u sangelacay, sibunac i telung nu hata, tulu ku kulit nu hata nu Burundi.

u kulit nu hata nu kanatal sa , situlu ku kulit. u sumahahay u landaway atu sangelacay, situlu ku bunac i teban.

u sulit nu Hulam: 蒲隆地

u sulit nu Lipun: ブルンジ共和国

usulit nu Amilika: Burundi




#Article 90: Buta (172 words)


u sulit nu Hulam: 武塔部落

宜蘭縣南澳鄉武塔村。

武塔村位於蘇花公路必經之地，人口約五百餘人，是原住民泰雅族聚集孳息的部落，村民多來自上武塔舊社的塔拉幹社，故建村時稱為武塔。

日據時代流行歌曲－莎韻之鐘－即是從本村南溪傳唱開來，到莎韻橋下賞石、戲水、露營，傾聽潺潺的溪水、蛙叫蟲鳴，擁抱充滿綠意的原始之美。 

最早遷來本村者為上武塔舊社的塔拉罕人。武塔舊社位於大南澳南溪上游左岸，距離現今武塔村約24公里的山區，因沿岸常遇到暴雨肆虐，乃遷往大南澳南溪右岸與合流溪合流處西南方約四公里處，其地被稱為新武塔。大正四年（西元1915年）為獲得平地的利益，開始有族人遷往卡拿蘭（Kanalan，今鹿皮地方右下方的平原，今金岳村），後因瘧疾，有些族人移居柑仔頭（Baxallan，今碧候村）。民國40年起，開始準備遷村的工作，至民國43年8月1日遷移完成，並舉行新村落成典禮。

資料來源：

i Yilan a kuwan nu niyazu’ nu Buta. u kasalumaluma’ nu Buta sa, 112 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 349 ku tademawan. 

kasabinawlan nu Ingcumin sa, 317 ku tademaw, pakalatu 91%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 32 ku tademaw, pakalatu 9%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 83%, Pangcah(Amis) 3%, Taluku(Truku) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 2%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, tuud ku Tayan a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku) atu Yuwatan(Bunun), inay ku Sakizaya itini.

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 91: Buting Nukay (190 words)


makadateneng henay kaku yu masawawa tuni picudad nani ku kudu u culil sakatayda i cacudadan nani ku nisulitan sa sawsawni bacuen nu saydan ahicanaca pakuyuc kiyami u duma sa sademiad micudad sa nayi’ kuni piala kakapawanan ku sasakalahukan maduba tu taluma adihan wawahan kiya sataheb nu soupy atu nabi sa nayi ku hicahica.

anu maka adih i kalimucuan tu tubah sa uyda sa misimanda madungdung nima ku ngalay madengan nima ku sulep nubili hananay kyu namahida satu tanu basal sa kubili mitadebut tu kalatan nu basal ku bituka uduma sa mutayi adihan ku tayi nu wawa yadah ku tanayuay a basal u sikahini sa tadayadh kuni pisimanta tu tubah itiya mahini datenghan ayda sa awawawu tada pakuyuc tuku babalaki imahida caay kataneng ku nademiadan uduma sa tadayadah kuni lecuhan tuwawa sisa sika ngeluan kuni kaudip i mahida. 

Katukuh tu sabaw tu Lima sa tayda Satu Kaku mi sigan nu hitayan dayhan sa makayi kaku tuni kangeluan Niama baket ku satemada sakay ini i lalabu nu luma’,sisa tedep hanaku pacudad a tayda nika sipasubana nu cacudadan nadikudan sa malingat tu a tayda i baatay padungus satusa tanu angic sa ciina aku.




#Article 92: Buyu’ nu bilung (270 words)


u buyu' han nu Sakizaya, u pazik(鬼頭刀魚) a buting sa ku Pazik a niyazu’.

Bilung(美崙) a buyu’ itiza aca masabuyu’ i kilay(奇萊) a mukelalan(平原), pakay i kasumamadan a niyazu’ Takubuwan, mimelaw tya buyu' nu pazik, nu amisatalakaw nu timulan i sasa’. mabekaw, mahiza u paynuwaliyan mingaduyay pazik a buting.

u kungku’ nu babalaki atu i kalipunan(日本) misulitay(文獻) tu nikauzip, buyu’ nu pazik u mapatay a tademaw nu Sakizaya, a taluma i kakawsan acaliwayan(經過) naca a zazan, u abenengan nu kawkawsan itiza i nu waliyan a bayu', kakatahkalan nu cilal inu waliyan(東方), sisa a misalisin patungus tu kawkawsan sa, nipatududan apakaydaen i buyu nu pazik, milikeluh miawaw tu kawkawsan sa, a pakayda i buyu’ nu pazik, nama hida u buyu nu pazik amihicahica ku sakidaya, sapatinaku tu salisinan a lala’ caykapawani.

uzuma sa, Sakizaya atu i amisay a Pangcah malecad sikungku tu Alikakay, naytiza i buyu’ nu Pazik micapi' tu ililis nu bayu’. i satipan nu amisan atudi izaw ku tangku sapisupet tu nanum atu nu wiliyan makaamis a songyen(松園別館), makatepa tu kasumamanan a tuud, pakayda ini sangaan mimelan, micapi' i cacay a malebud a mihcaan maka tukuh tusaay amalebud lima a lasubu a mihcaan, nika cayhenay kudkud ti cay katinengi pina tu a mihcaan i nuwaliyan izaw ku niyazu’ nu Sakizaya Pazik, nama kayza nu timulan Cipawkan malimat tayni, unu Sakizaya a kamu, u ngiha sa nu pawkan ku ngiha, nu Pazik ku ngiha, caykaw nu Takubwan a ngiha Pazik sa, mikilul tu i timulay a Pangcah malimad, ina a mihcaan u Pangcah tu katuuday.

nasulitan nay paybalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1, nasulitan ni Nuwantan o Kumud




#Article 93: B’anux (224 words)


u sulit nu Hulam: 天狗部落

i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu B’anux. u kasalumaluma’ nu B’anux sa, 119 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 423 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 407 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 16 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 92%, Pangcah(Amis) 1%, Rukai 1%, Seediq 1%, zumazuma 2%.

u Tayan a niyazu' kuyni, tuud ku Tayan a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah u Rukay atu Seediq, inay tu ku Sakizaya itini.

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u kungku nu Hulam

izaw ku kungku nu Hulam: 天狗

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 94: B’bukeykay (227 words)


u sulit nu Hulam: 巴博凱凱部落

資料來源：

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu B’bukeykay. u kasalumaluma’ nu B’bukeykay sa,  93 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 314 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 286 ku tademaw, pakalatu 91%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 28 ku tademaw, pakalatu 9%.

u asip nu cidekay a tademaw

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 82%, Pangcah(Amis) 2%, Taluku(Truku) 1%, Yuwatan(Bunun) 2%, zumazuma 4%.

u Tayan a niyazu' kuyni, tuud ku Tayan a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah u Taluku atu Yuwatan.

inay tu ku Sakizaya itini. u simsim nu maku sa, izaw tu ku Kabalan itiniay a niyazu'.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 95: Calasiv (208 words)


u sulit nu Hulam: 丹林部落

i Pingtung a kuwan ku niyazu’ nu Calasiv. u kasalumaluma’ nu Calasiv sa, 157 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 538 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 514 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 24 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Paywan 89%, Amis 1%, Tayal 1%, zumazuma 3%.

u Paywan a niyazu' kuyni, tuud ku Paywan a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah atu Tayan, inay tu ku Sakizaya itini.

inay' ku Sakizaya a tademaw itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 96: Calavi (200 words)


Calavi：u sulit nu Hulam: 查拉密部落

i Taitung a kuwa  ku niyazu’ nu Calavi. u kasalumaluma’ nu Calavi sa,  81 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 217 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 211 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   6 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Paiwan 96%.

u Paywan a niyazu' kuyni, katuud ku Paywan a tademaw itini, inay'i ku Sakizaya itini mueneng. inayi' ku zuma a cidekay itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.

u Yuan-cu-min sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yuan-cu-min, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yuan-cu-min-cu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 97: Cambodia (480 words)


Cambodia(柬埔寨)

u Cambodia sa i labu nu (柬埔寨), itiza i 13 00 N, 105 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 181,035 sq km

u ahebal nu lala'ay sa 176,515 sq km, u ahebal nu nanumay sa 4,520 sq km

hamin nu tademaw sa 15,957,223.

kakalukan umah sa 32.10%, kilakilangan umah sa 56.50%, zumaay henay umah sa 11.40%

u tapang tusu nu kanatal sa u Phnom Penh.

kakining nu kanatal demiad sa 9 bulad 11 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Norodom Sihamoni, micakat a demiad sa i 2004 a mihca 10 bulad 14 demiad.

u kulit nu hata nu Cambodia sa, si sepat ku kulit, u semilaway, u sumenahay, u salengacay atu lumeniay.

u kulit nu hata nu kanatal, sisepat ku kulit. u semilaway u sumanahay u sangelacay atu lumeniay. si luma' i taban nu hata.

u sulit nu Hulam: 柬埔寨

u sulit nu Lipun: カンボジア王国

u sulit nu Amilika: Cambodia

柬埔寨王國（高棉語：ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា，羅馬化：Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa），通稱柬埔寨（高棉語：កម្ពុជា，羅馬化：Kâmpŭchéa），位於東南亞中南半島，首都金邊，為聯合國會員國及東南亞國家協會成員國。

柬埔寨西部及西北部與泰國接壤，東北部與寮國交界，東部及東南部與越南毗鄰，南部則面向暹羅灣。柬埔寨領土為碟狀盆地，三面受丘陵與山脈環繞；中部為廣闊而富庶的平原，占全國面積四分之三以上。境內有湄公河和東南亞最大的淡水湖－洞里薩湖（又稱金邊湖）。

Cambodia hung-ti a kanatal(柬埔寨王國)（Kaw-mian a kamu, ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា, Lu-ma a kamu, Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa）,singangan tu Cambodia(柬埔寨)（Kaw-mian a kamu, កម្ពុជា，Lu-ma a kamu, Kâmpŭchéa）i tini i Tepan timul nu bayu’, u kahenulan u Cin-pan, u sakaput pulung kanatal a tademaw atu Tung-nan-ya a kanatal sia siy-huy a tademaw.

Cambodia(柬埔寨) nutipan atu nutipan nuwamisanan matatulus tu Tay-kou a lala’, nuwalian nuamisan tu Liyw-kou salikeluhan, nuwalian atu nuwalian nutimulan atu Yue-nan macapiay, nutimulan, nutimulan masasuayaw tu Xian-luo-wan. Cambodia(柬埔寨) a lala’ masasalaay a masahenulay a lala’, masaliyuk ku tuluay a buyubuyu’an, tepan nu kanatal ahebal usidamekay a enal, u hekal nu lala’ pakala’ tu sepat pakala tu tuluay, lalabu nu lala’ izaw ku Mey-kung a sauwac atu nuwalisan nutimulan u satawakiay banaw u Dung-li-sa’ a banaw “u ngangan sa Cing-bian a sauwac.

柬埔寨的正式全稱為「柬埔寨王國」（高棉語：ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា，羅馬化：Preăh Réachéanachâk Kâmpŭchéa）。其中「ព្រះ」意為「神聖的」，「រាជាណាចក្រ」意為「王國」，「កម្ពុជា」意為「柬埔寨」。「柬埔寨」這個國名衍生自梵語「कम्बोजदेश」（Kambujadeśa），意思是「劍浮沙的土地」。這暗示了高棉王國的建國神話。根據一則神話，柬埔寨是由來自印度的聖人Kambu Swayambhuva同中南半島的貴族女性Mera結婚後建立的，Kambu Swayambhuva之子就是真臘國王Shreshtha Varman。

Réachéanachâk Kâmpŭchéa）,sanad 「ព្រះ」u imi sa “u kasikazanay”, 「រាជាណាចក្រ」u imi sa :hung-tiay, 「កម្ពុជា」u imi sa ”Cambodia(柬埔寨)” Cambodia(柬埔寨) uynian a kanatal a ngangan sa u fan-yu,「कम्बोजदेश」（Kambujadeśa）u imi sa “ u Yin-du-liy-kuo a giy-dsy a sabaw enemay saicelangay a kanatal a lala’”, u niu pisibed tu kamu Kaw-mian hung-tiay a kanatal atu ni palekal tu kanatal a nakamuan a kungkuan,  duduc tunian nakamuan, Cambodia(柬埔寨) namakaniyay i Yin-duay a sitinengay kasenengay a tademaw Kambu Swayambhuva malecad tu Cung-nan-pan a subalay u kakitaan a tadayna ci Mera masiacawa tu ayaw tu patizeng, Kambu Swayambhuva a wawamauyzaan u Shreshtha Varman a hung-ti.

全國總面積181,035平方公里，全國劃分為24個行政省和一個王國首都，北鄰泰國、寮國，南與越南接壤，西南濱臨暹羅灣，海岸線長443公里，境內的洞里薩湖是全東南亞最大的淡水湖，湖中富饒的水產，更是柬國人民飲食的重要來源，其餘境內有豐富的水資源，沼澤多處可見。

uyniay a kanatal a lala’ pakala tu 181,035 ping-bang-kung-li, uynian a kanatal izaw ku tusa bataan izaw ku sepatay a 24 a pikuwanay  atu cacay a hung-tiay kahenulan a tuse,  nuwamisan macapi ku Tay-kuo Liyaw-kkuo, nutimulan macapi u Uay-nan, nutipan mutimulan macapi tu Xian-luo-wan, nadadipasan tanaya izaw ku 443 a kung-li, lalabu nu kanatal izaw ku Tung-nan-ya u satabakiay a banaw u Cung-li-sa-hu, lalabu nu banaw yadah ku kakanan, sangalep ku kahenulanay nu Cambodia(柬埔寨) a tademaway a kakanan, u liwan izaw ku yadah kunilaculan a nanum, u tasuntasunan amin.




#Article 98: Cameron (134 words)


u Cameron sa ilabu nu Feico, itiza i 6 00 N, 12 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 475,440 sq km

u ahebal nu lalaay sa 472,710 sq km, u ahebal nu nanumay sa 2,730 sq km
hamin nu tademaw sa 24,360,803.

kakalukan umah sa 20.60%, kilakilangan umah sa 41.70%, zumaay henay umah sa 37.70%

u tapang tusu nu kanatal sa u Yaounde.

kakining nu kanatal demiad sa 20 bulad 5 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Paul Biya, micakat a demiad sa i 1982 a mihca 11 bulad 6 demiad.

u kulit nu hata nu Cameron sa, situlu ku kulit, u landaway, u sumanahay atu takuliway. sibunac i telung nu hata.

u sulit nu Hulam: 喀麥隆

u sulit nu Lipun: カメルーン共和国

u sulit nu Amilika: Cameroon




#Article 99: Canada (1402 words)


Canada(加拿大)

u Canada sa ilabu nu Pey-mey-cu, itiza i 45 00 N, 75 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 9,984,670 sq km

u ahebal nu lala'ay sa 9,093,507 sq km, u ahebal nu nanumay sa 891,163 sq km

hamin nu tademaw sa 35,362,905.

kakalukan umah sa 6.80%, kilakilangan umah sa 34.10%, zumaay henay umah sa 59.10%

u tapang tusu nu kanatal sa u Ottawa.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Elizabeth II, micakat a demiad sa i 1952 a mihca 2 bulad 6 demiad.

u kulit nu hata nu Canda kanatal sa, situsa ku kulit, u sumanahay atu salengacay. i telung sa u papah nu kilang. uyniyan a kanatal, sienaw i kasienawan, yadah ku suledah i buyubuyuan.

u kulit nu hata nu kanatal sa, situsa a kulit. u sumanahay atu sangelacay.

u sulit nu Hulam: 

u sulit nu Lipun: 

u sulit nu Amilika: 

Canada(加拿大)英語、法語：Canada，IPA讀音：/ˈkænədə/（英）/kanada/（法））為北美洲國家，西抵太平洋，東至大西洋，北濱北冰洋，東北方與丹麥領地格陵蘭相望，東部與聖皮耶與密克隆群島相望，南方及西北方與美國接壤。

加拿大的領土面積高達998萬4670平方公里，為全球面積第二大國家。亦是已開發國家之中的領土面積最大者。該國首都為渥太華，主要城市有溫哥華、多倫多與蒙特婁等，全國由十個省和三個地區組成。加拿大被《富比士》列於2020年退休宜居國的名單中.

Canada(加拿大) kamu nu Ing-ku, kamu nu Fa-ku, Canada, IPA u kaku sa/ˈkænədə/（ing a kamu）/kanada/（ba’a kamu）”i Bey-miy-zuw(北美洲) a kanatal, nutipan i sasa nu Tay-pin-yang, nuwalian a katukuh i Ta-si-yang, nuamisan a kuli a bayu katukuh i Ba-bing-yang, nuwalian nuwamisanay atu Dan-may(丹麥) a lalaan mapapauwan tu Ge-lin-lan(格陵蘭), nuwamisan atu Sen-pi-ye(聖皮耶) mapapauwan tu Mi-ke-lung-yung-daw(密克隆群島), tunulan atu satipan atu Me-ku(美國) matatulas ku lala’, Canada(加拿大) a ku ahebal nu lala’, pakala tu 998 a bang 4670 Ping-bang-kung-li(平方公里), mahamin i kitakit ku a hebal sakatusa nu tabakiay a kanatal, satu u macakatay a kanatalan, u satabakiay nu hekal a lala’. singanga tu   a kanatal han.

uyni u macakatay a kanatalan a hebal ku lala’, uynian a kanatal kahenulan a tuse u Wu-tay-kua(渥太華), kahenulan a tuse u Wen-ke-hua(溫哥華), Du-lun-du(多倫多) atu Men-te-lou(蒙特婁),  hamin u kanatal cacay a bataan a kenis atu nisapulungan tu tuluay a kakitizaan, Canada(加拿大) mapasilut nu Bu-bi-se shì《富比士》i 2020 a mihcaan miales mabulaw nueneng singangan tunian a kanatal.

加拿大在1400年前即有原住民在此生活。15世紀末，英國和法國殖民者開始探索北美洲的東岸，並在此建立殖民地。1763年，當七年戰爭結束後，法國被迫將其幾乎所有的北美殖民地割讓予英國。在隨後的幾十年中，英國殖民者向西探索至太平洋地區，並建立了數個新的殖民地。1867年7月1日，1867年憲法法案通過，加拿大省分裂為安大略和魁北克兩省，與新布藍茲維、新斯科細亞三個英屬北美殖民地組成加拿大聯邦。在隨後100多年裡，其它幾塊英屬北美殖民地陸續加入聯邦，組成現代加拿大。1931年12月11日，英國通過西敏法令，令加拿大成為獨立國家，但國家元首依舊是當時的英國國王喬治五世，且英國國會依舊掌握有加拿大的修憲權。1933年和1949年，加拿大民事案件和刑事案件的終審權分別從英國樞密院司法委員會移交至加拿大最高法院。1982年4月17日，英國女王兼加拿大女王伊莉莎白二世簽署命令，將加拿大憲法修憲權移交加拿大國會，至此加拿大與英國的特殊關係終結。

Canada(加拿大) i ayaw nu 1,400 a mihcaan izaw tu ku Yuan-cu-min mauzip, kasumamadan tu sazikuzan tu 15 a mihcaan, Ying-kuw( 英國) atu Fa-kuw(法國) micumutay a tademawan malingatu tu amisuninip tu Bey-me-cu(北美洲) a nuwalian a tukus satu i tini patizeng tu micunutay a tademaw, 1763 a mihcaan , yu pituay a mihcaan namalepun ku ngangayaw hawsa Fa-ku(法國) mapacici’ tu mahamin tu ku Bey-meay(北美) a micunutay makelap pabeli tu Ying-kuw( 英國). kilul satu tu pinaay a cacay bataan a mihcaan, Ying-kuw( 英國) nu mitebungay a tademaw pasaysatipan amin suninip tu tay-ping -yang a kakitizaan patizeng satu pinaay tu baluhay nu micumutay a tademaw, 1867 a mihcaan 7 a bulad 1 a demiad, 1867 a mihcaan maawas tu ku nipahulican a hulic,  Canada(加拿大) a kenis maletak u An-da-luy

(安大略) atu Kuy-be-ke(魁北克) a kenis, atu baluhay Bu-lan-zi-wiy(布藍茲維) atu Sin-se-ke-si-ys(新斯科細亞) tulu ku Ying-kuw( 英國) tungusay nu Bey-meay(北美) micunutay misakaput tu Cia-na-da-lian-bang(加拿大聯邦), kilul tu pinaay a mihcaan, u zuma tu pinaay tu a lala’an, Ying-kuw( 英國) tungusay nu Bey-meay(北美) nu micunutay tahekalay tunuan a lala’, lalit amicumut tu Lian-bang(聯邦), misakaput tu ayzaay a ziday, nu Canada(加拿大),  1931 a mihcaan 12 a bulad 11 a demiad, Ying-kuw( 英國) maawas tu Si-min(西敏) a saculcul a hulac,u Canada(加拿大) mala u masatekeday a kanatal, nika u mikelitay nu kanatal mahizatu u nitauyaay a nu Ying-kuw( 英國) Hung-tiay a kanatal ci Ciaw-ce-uw-se(喬治五世), u Ying-kuw( 英國) a Kuw-hey(國會) mahizatu ami emec tu Canada(加拿大) ni kayzuan a hulic.

根據考古研究及遺傳學分析，至少在24,500年前育空北部即有人類活動，而南安大略的人類活動可以追溯到公元前7,500年。舊克羅平地和藍魚洞穴遺蹟是加拿大境內最古老的人類居住地。原住民社會的特點包括有永久居住點、農業耕種、複雜的社會等級和貿易網絡。一部分原住民文明在歐洲殖民者抵達加拿大前已瓦解，如今只能通過考古發掘研究那些文明。歷史上曾為英國和法國的殖民地，加拿大文化深受該兩國及原住民的文化和傳統影響。而原住民的語言，藝術及音樂依然影響著加拿大人的身份認同。許多加拿大人十分珍視多元文化，並視多元文化為該國的一部分。

加拿大的國家象徵深受自然，歷史及原住民影響。以楓葉作國家象徵的歷史可追溯至18世紀初，楓葉被描繪在以前及現在的加拿大國旗，一分錢以及在加拿大國徽上。而其它國家象徵還有河狸、加拿大雁、普通潛鳥以及皇家加拿大騎警。

duduc tuni uni micekuway tu susumamaday hehay atu tuud u mi su subelidan tu nipasubanaan pinanaman, sayadah i 24,500 a mihcaan ayaw nayay i tini nuwamisan izaw tu ku tademawan a mi kawaw, i tiniay i tumulay An-da-lue(安大略) a tademaw mikawaway a tademaw, tateng a mikilim i tiza i ayaw nu kasumamadan tu 7,500 a mihcaan,  Ciw-ke-luo-pin-ti(舊克羅平地) masaenalay a enal, atu Lan-uy-dung-siey(藍魚洞穴) buhang nisubelidan i kasasumamadan tu ni kauzip nuheni i lalabu nu kanatal a Canada(加拿大) u kasumamadan u sabalakiay a tademawan i tiza nueneng, siykay nu Yuan-cu-min u mizidekay a kakitizaan pasu matenesay nuenengay u kaluk kukawaw paluma’malalemelay u masaeletay(複雜的) u hini u satalakaw atu pacakayay a Wang-lu(網絡), nu zuma a Yuan-cu-min kacakat nu siy-kay i O-zuw(歐洲) nu micumuday a tademaw katukuh i ayaw nu Canada(加拿大) maliwasak tu imahini pakaawas dada’ tu kutkutan tu nu kasumamadan a tuud micekiw tuyzaan u nu makapatay a siy-kay. 

i laylayan nau In-ku(英國) atu Fa-ku(法國) kumicumudaay yunian a lala’ Canada(加拿大) a lalangawan namalilit nu tusaay a kanatal atu Yuan –cu –min a lalangawan tu nu kasumamadan nu babalaki a nikauzip, unian u kamu nu Yuan –cu –min nalimaan atu dadiw mahizatu malilit nu Canada(加拿大) a tademawan ktuud ku Canadaay(加拿大) a tademaw , sadi’men miazih tu yadahay a lalangawan, maazih ku yadahay a lalangawan uynian akanatal saan.

Canada(加拿大) a kanatal mahiza malilit nu tahak, laylay malilit nu lalay atu Yuan-cu-min i mahiza u alingul(楓葉) nu kanatalay mahiza tu nu laylay mitalaayaw tu kasumamadan tu 18 a mihcaan, matudung makulit ku alingul(楓葉) i ayaw atu ayzaay hata nu Canada(加拿大), cacay a kalibuwa atu I kanatalay atu Canada-ku-huy(加拿大國徽) ipabaw, nu zumaay a kanatal mahiza izaw henay u He-li(河狸), Ka-na-da-yan(加拿大雁) Pu-tung-cang-niaw (普通潛鳥) atu Hung-ya-cia-na-ta-ciy-cing(皇家加拿大騎警).

公元1000年左右，歐洲人首次踏足於加拿大。 紅鬍子艾瑞克曾在紐芬蘭島的蘭塞奧茲牧草地建立短暫的居住點。自北歐殖民者之後加拿大有一段時間沒有與歐洲接觸，直到1497年義大利人喬瓦尼·卡博托（John Cabot）為英格蘭探索加拿大大西洋沿岸。在16世紀早期，巴斯克及葡萄牙海員在大西洋沿岸建立季節性的捕鯨及捕魚點。1534年，法國探險家雅克·卡蒂亞（Jacques Cartier）探索聖羅倫斯灣，並在7月24日以法國國王法蘭索瓦一世的名義占領了那片土地。

kasumamadan tu 1,000 a mihcaanay tu, O-cuw(歐洲) a tademaw saayaway a mipaemek tu nian a Canada(加拿大), sumanahay a ngisngis ci  Ay-zuy-ke(艾瑞克) nai Niw-ben-lan-daw(紐芬蘭島) a subal Lan-say- aw-ce-mu-caw-di(蘭塞奧茲牧草地) patizeng pacena’ nuengen i tiza namakay Pay-o(北歐) nu micumutay hawsa, Canada(加拿大) ketenes tu demiad caay tu katadebin atu O-cuw(歐洲), katukuh 1497 a mihcaan Yi-da-li(義大利) a tademaw ci Caw-wa-ni-ka-bu-tu(喬瓦尼·卡博托)（John Cabot）nu In-ke-lan(英格蘭) nu misuninipay nu Canada(加拿大) i Da-si-yang(大西洋) a bayuan, i kasumamadan tu 16 a mihcaan, Pa-se-ce(巴斯克) atu Pu-taw-ya(葡萄牙) i bayuay a tademaw i Da-si-yang(大西洋) a tukus patizang tu nu puu’ay miala tu cing(鯨) atu mibuting i tiza, 1534 a mihcaan Fa-ku(法國) nu miteswkay tu bayu a tademaw ci Ya-ce-ka-di-ya(雅克·卡蒂亞)（Jacques Cartier）misumimip i Sen-lu-lun-se-wan(聖羅倫斯灣), atu i 7 bulad 24 a demiad tu Fa-ku(法國) ci Fa-lan-suo-wa-i’-se(法蘭索瓦一世) a ngangan tuyza a lala’ miala tuyza a lala’an. 

kasumamadan tu 20 a mihcaan, u misakakuay mikuwanay nu Canada(加拿大) makelap nu Yin-ku(英國) tunu zumaay a kawaw sisa Yin-ku(英國) tuni a ngangayaw pakaynian tu ngangayaw hawsa Canada(加拿大) milihiza tu ngangayaw mapaculcul pasayza i satipan a ngangayawan nu Canada(加拿大) milihizaay a hitay a misakaput mala u tabakiay a salaput a hitay nu Canad-da-cung-tuan(加拿大軍團) uynian a hitay i Wy-mi-ling-can-iy(維米嶺戰役) a ngangayaw au nu zumaay kulahenulan a ngangayawan u mala u sakahenulan a tademaw, milihiza tunian a ngangayaw 650,000 ku tademaw, u nu Canadaay (加拿大) a tademaw, pakala tu 173,000 a mapatayay a tademaw 173,000 madukaay a tademaw.

加拿大占據著北美洲北部的大部分地區，其領土從西部的太平洋地區一直延伸到東部的大西洋地區，北部延伸至北冰洋[75]。格陵蘭在該國的東北部，聖皮耶與密克隆群島在紐芬蘭的南部。按總面積來算（包括陸地面積與水域面積），加拿大是全世界第二大的國家，僅次於俄羅斯；僅按陸地面積計算，它則為全世界第四大[75]。

自1925年起，加拿大宣稱西經60度至141度的北極地區為其領土[76]，但是一直沒有得到廣泛承認。它擁有世界上最北的人類定居點，駐紮在艾爾斯米爾島的加拿大軍隊警報站

Canada(加拿大) maala tu ku nuwamisanay mahamin nu kakatizaan nu Pa-mi-cuw(北美洲), nu zumaay a lala’ makaysatipan nu Tay-ping-yang(太平洋) a kakitizaan, lalid katukuh i nusawalian nu Ta-si-yang(大西洋) a kakitizaan, nuwamisan nayad katukuh i nuwamisan u sikuliay a bayu, u nian Ke-lin-lan(格陵蘭) a kanatal u nu sawalian satipan, Sen-pi-ye-yu-mi-ke-lung-sung-daw(聖皮耶與密克隆群島) i nu tinulan Niw-ben-lan(紐芬蘭) u pulung nu ahebal nu lala’, pasu i hekalay a lala’（atu nanumay a lala’）Canada(加拿大) hamin a kanatal sakatusa tabakiay a kanatal dada’ I E-luw-se(俄羅斯) u nian dada’ i hekalay a lala’ u piasip tu a hebal ciniza mahamin i kitakit, u sakasepat nu satabakiay namakay, 1925 a mihcaan malingatu tu Canada(加拿大) tu kamu satipan 60 du katukuh 141du nu bay-ci a kakitizaan tu uynian a lala’ nika mahiza caay kakatuud ku palatatenga’ay, ciniza i kitakitan u saamisay nuenengay nu tademawan, u hitay i Ay-lel-se-mi-lel-daw(艾爾斯米爾島) subalan tu Canada-cung-tuy-cing-paw-cang(加拿大軍隊警報站). 

加拿大的政治體制為君主立憲下的議會制，並採用三權分立，而立法權、司法權及行政權均源於加拿大君主[87][88][89]。現任君主為女王伊莉莎白二世，她同時也是其它15個獨立的大英國協國家的君主。zen-bu政治

Canada(加拿大) a zen-ze a nikuwan u hung-ti ku mipahulicay tu I-huy-ce(議會制), u nian ku San-cun-ban-li(三權分立), tu ni situngusay Li-ba-cuan(立法權), Se-ba-cuan(司法權) atu Sin-zen-cuan(行政權) makayni I hung-ti nu Ca-na-da-cun-ku(加拿大君主) ku pahulicay ayzaay a hung-ti,u tatayna a hung-ti ci I’-li-sa-bay-e’-se(伊莉莎白二世), cinza mahizatu nu zumaay sabaw limaay u masatekeday tu Da-in-ku-siy(大英國協) a kanatal a hung-ti.

加拿大銀行 為該國的中央銀行，由史蒂芬·朴洛茲管理。財政大臣和工業大臣都會用加拿大統計局的數據來籌備財政計劃。

uynian a kanatal u Canada(加拿大) a gingku uynian a kanatal tu Cung-yan(中央) a gingku, ci Se-di-ben-pu-luo-ce(史蒂芬·朴洛茲) ku mikuwanay u kalisiw nu tapang atu nu kuziay a tapang, u Canada(加拿大統計局) u nisulitan sapasilut tu ni lekakawa u zaysan nu Canada(加拿大)。

根據2016年人口普查，加拿大共有35,151,728名居民，較2011年增長約5.0%，為1871年加拿大第一次人口普查時的10倍。

kilul tunisalitan 2016 a mihcaan tu nipikingsa tu tademaw, Canada(加拿大) nu nuenengay a tademaw pulung izaw ku 35,151,728, palecad tu 2011 a mihcaan macunus tu pakalal tu 5.0%, i 1871 a mihcaan Canada(加拿大) a saayaway ku piking sat u tademaw macunus tu 10 u kacakat.

根據加拿大人權利與自由憲章第十六條以及聯邦官方語言法案，加拿大的官方語言為英語和法語 

kilul tu nusulitan Canada加拿大  a tademaw misakaku atu misatekeday a hulic, sakasabaw tulua ceding,atu nu邦官方語言法案kanatak a hulic,atu nu Canada(加拿大) a kamu anipahulic Canada(加拿大) a kamu u 英語和法語

加拿大是個多民族國家，其文化受各種族影響而呈多樣化，多元文化主義受憲法保護[206]。在魁北克省，魁北克人對自己的身份有十分強烈的身份認同，而魁北克文化與英式加拿大文化有著鮮明的對比。

Canada(加拿大) a kanatal u sayadahay a binacadan a tademaw, u lalangawan paka pabinacadan malilit tu yadah tu masazumaay a lalangawan, kayadah nu lalangawan maading nu ni pahulican i Kuy-bay-ce-seng(魁北克省) ，Kuy-bay-ce-zen(魁北克人) a tademawan, matineng au zanan a tademawan a saan.




#Article 100: Cangcang (162 words)


cangcang sa misalami' misatiti' tu mukan nu tademaw atu aadupan.

paakuti a nanum acasa simal cangcangen, anu macacaktu , kapah tu mukan.

中文中廣義的，可泛指料理與烹煮等意，較無明確分野。日語中與烹飪同義的「料理」一詞也常在中文地區使用，而「料理」又可指「菜餚」、「菜色」等意。

u kamu nu Hulam sa tu micangcang,

調理（ちょうり）とは、食材を加工し、料理を作る過程あるいは行為。なお、日本語では料理が調理をも指す呼称として用いられることがしばしばある。
cangcang: 熱菜、煮

micangcang: 在熱菜

cangcangen: 回鍋加熱 (命令)

(micangcang) micangcang ci Kensin tu lami'.

(cangcangen) cangcangen henay kiya lami'!




#Article 101: Carapongay (261 words)


u sulit nu Hulam: 堺橋部落

i Taitung a kuwan nu Taitung ku niyazu’ nu Carapongay. u kasalumaluma’ nu Carapongay sa,  33 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  82 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  60 ku tademaw, pakalatu 73%.  u zuma sa, cay ku Ingcumin,  22 ku tademaw, pakalatu 27%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 62%, Yuwatan(Bunun) 1%, Tayan(Tayal) 2%, Piyuma(Puyuma) 1%, Truku 2%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) u Tayan(Tayal) atu piyuma, inay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. hakay izawtu, caay henay pasumad tu ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.  u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (561,916),   Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),        

Yami (4,612), Saw (790),  Kabalan (1,470),   Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)               




#Article 102: Cavak (284 words)


u sulit nu Hulam: 青山部落

i Pingtung a kuwan  ku niyazu’ nu Cavak. u kasalumaluma’ nu Cavak sa, 273 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 864 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 794 ku tademaw, pakalatu 92%.  u zuma sa, cay ku Yingcumin,  70 ku tademaw, pakalatu 8%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 88%, Rukai 2%, Pangcah(Amis) 1%, zumazuma 1%.

u Paywan a niyazu' kuyni, katuud ku Paywan a tademaw itini mueneng, u zuma a tademaw sa u Rukay atu Pangcah(Amis), inayi' ku Sakizaya itini mueneng. u Paywan a tademaw lumeni ku banges.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.  hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

inayay ku pakincalan i  Cavak niyazu’.

inayay ku pacudacudadan i Cavak niyazu’.

inayay ku padekuan i Cavak niyazu’.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.  u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay(平地原住民), sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)                 




#Article 103: Cawi (271 words)


u sulit nu Hulam: 靜浦部落 (Fengpin, Hualien)

Fengpin siang itiza i Taywan Kalingku sawalian atu timul nu bayubayuan. saamisan sa ku Soufeng siang, sawaliyan sa u Taypinyang bayu', satipan sa ku Fenglin cen, Kuangfu siang, Ruisui siang, Yuli cen, satimul sa ku changpin siang nu Pusung a kuwan.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cawi. u kasalumaluma’ nu Cawi sa.  151 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 435 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 419 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin,  16 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 94%, zumazuma 2%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, inayi' ku Sakizaya itini mueneng, uzuma a tademaw sa u Hulam. uyniyan a niyazu', i tebal nu bayu. u Taypinyang a bayu i tebal. katuud ku mibutingay a tademaw itini mueneng.

inay'i' ku Sakizaya itini mueneng. hakay izaw tu. cayka tineng kami.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.      




#Article 104: Cayamavana (264 words)


u sulit nu Hulam: 茶山部落

Cayamaavana niyazu' itiza i angangan nu Cenyun talawadaw. i satumulan nu Alisan siang. nu ngangan nu Cou cidekay sa, u Cayamavana. sakaizaway sa ku i tatelecan nu buyu a enal hananay. u satabakiay a lala' nu Alisan siang. sa'pi ku demiad. maka sepat atudi ku tademaw itiza. u baluhayay a niyazu'. 

i Chiayi a kuwan ku niyazu’ nu Cayamavana. u kasalumaluma’ nu Cayamavana sa, 110 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 297 ku tademawan. 

kasabinawlan nu Ingcumin sa, 208 ku tademaw, pakalatu 70%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  89 ku tademaw, pakalatu 30%.

u kasabinacadan, Cou 55%, Bunun 15%.

u Cou a niyazu' kuyni, tuud ku Cou a tademaw itini, u zuma a Incumin atademaw sa u Yuwatan, inay ku Sakizaya itini. tuud ku Hulam intini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini. hakay izawtu , cayka tineng kami sayisaw.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 105: Cealalupalantdlu (263 words)


u sulit nu Hulam: 豐山部落 (Sofeng, Hualien)

Sofeng i teban nu Kalinku, saamisan sa u Cian, sawalian sa u Taypin-bayu', satipan sa u Wanrong, satimulan sa u Fenglin atu Fongpin. 

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cealalupalantdlu. u kasalumaluma’ nu Cealalupalantdlu sa, 841 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,227 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 259 ku tademaw, pakalatu 12%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,968 ku tademaw, pakalatu 88%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 10%, Yuwatan(Bunun) 1%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunan), izaw tu ku Sakizaya itini, caayhen misumat ku ngangaan nu Sakizaya. kina niyazu' katuud ku Hulam, caayka tuud ku Incumin. sikasulin i tebal nu niyazu'.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, cayay pasumad ku ngangan nu cidekay. macamel tu mueneng itiniay a niyazu'.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 106: Central african republic (951 words)


Central african republic(中非共和國)

u Central african republic sa ilabu nu Feico, itiza i 7 00 N, 21 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 622,984 sq km

u ahebal nu lalaay sa 622,984 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km

hamin nu tademaw sa 5,507,257.

kakalukan umah sa 8.10%, kilakilangan umah sa 36.20%, zumaay henay umah sa 55.70%

u tapang tusu nu kanatal sa u Bangui.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 12 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Faustin-Archange Touadéra, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 3 bulad 30 demiad.

u kulit nu hata kina kanatal sa, silima ku kulit, u semilaway, u sangelacay, u landaway, u takuliway atu sumanahay. sibunac a kulit i kalimucu nu hata.

u sulit nu Hulam: 中非共和國

u sulit nu Lipun: 中央アフリカ共和国

u sulit nu Amilik: Central African Republic

中非共和國（法語：République centrafricaine；桑戈語：Ködörösêse tî Bêafrîka），通稱中非，班基（Bangui）- 中非共和國首都,是位於中部非洲的國家。作為一內陸國家，中非從西邊起依順時針方向，分別與喀麥隆、查德、蘇丹、南蘇丹、剛果民主共和國和剛果共和國相接壤。中非成立於1958年12月，初期為半自治的政府型態，後於1960年8月13日正式宣布獨立。首都班基（Bangui，又譯班吉）位於烏班基河（Oubangui）沿岸的邊境城市。

Central african republic(中非共和國)”Fa-yu(法語), République centrafricaine”, “Sang-ke-yu(桑戈語), Ködörösêse tî Bêafrîka”, singangan tu nu  Zung-bey(中非), Ban-ci(班基) u kahenulan a tuse nu Zung-bey(中非), i tini i tebang nu Zung-bey(中非) a kanatal,mala u lalabuay a tukus nu kanatal, Zung-bey(中非) namakaysatipan malingatu duduc tu nu piliyuc nu tuki a pasayzaan, pasazumaen tu Ke-may-lung(喀麥隆), Cha-de(查德), Su-tan(蘇丹), Nan-su-tan(南蘇丹), Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國) atu Congo, the republic of the(剛果共和國) matatules tulala’, Zung-bey(中非) palekal i 1958 a mihcaan 12 a bulad, namalingatu tu pangkiw a misakaku kunu cenhuay satu 1960 a mihcaan 8 a bulad 13 a demiad tatengaay tu manusakamu tu mamisateked, kahenulan a tuse a Ban-ci(班基) upabelin a kamu Ban-cy(班吉) han, i tini i U-ban-ci-he(烏班基河) mililis nu tukus i tapiingan nu tuse.

中非前身為法屬烏班基-夏利領地（Territoire d'Oubangui-Chari），是法國位於非洲的殖民地之一。1960年獨立後，中非共和國被一系列專制領導人所統治，包括一次失敗的君主制嘗試。1993年，在日益高漲的民主呼聲下，中非迎來第一次民主選舉，昂熱-菲利克斯•帕塔塞當選為總統。2003年，中非發生軍事政變，帕塔塞被弗朗索瓦•博齊澤將軍罷免。

ayaw nu Zung-bey(中非) tungusay nu U-ban-ci-siya-li(烏班基-夏利)(Territoire d'Oubangui-Chari）a lala’, nu Fa-ku(法國) i tiniay i Fay-cow(非洲) nu micumutay, 1960 a mihcaan namisateked, Central african republic(中非共和國) mikilul tu nu hulic mikeliday a tademaw ku mikuwanay pasu nacacay mademec mitanam tu nu hung-ti a lice, 1993 a mihcaan, i kacakat nu ka cunusan tu demiad tanutuwa’  saku suni nu binawlan, Zung-bey(中非) kinacacay henay nu binawlan a pisingkiw ci An-ze-fay-li-ke-si-pa-ta-say(昂熱-菲利克斯•帕塔塞) ku mala cung-tungay, 2003 a mihcaan  Zung-bey(中非) masumat kukawaw nu hitay, ci Pa-ta-say-pa-fu-lang-suo-wa-bo-ci-ze(帕塔塞被弗朗索瓦•博齊澤) u sakakaay a hitay mapaales.

儘管中非共和國擁有大量的礦藏和自然資源，如鈾儲量、原油、黃金、鑽石、鈷、木材、水電[4]以及大量的耕地等，其仍然是世界上最貧困的十個國家之一。截止2017年，中非共和國的人均GDP（以購買力平價計算）位於世界倒數第一。[5]2019年，中非的人類發展指數位於世界倒數第二，僅高於尼日。[6]有研究表明，中非是世界上最不健康的國家[7]和最不適宜年輕人的國家[8]。

payawan Central african republic(中非共和國) a kayadah nu kuang-cang(礦藏) atu lalayan(自然) a kasilacul, mahiniay u You(鈾) nisupedan kayadah(儲量) simal(原油), u kimng(黃金), malikaday a ba’tu(鑽石), Cu(鈷) ,kasuy(木材), u nanum dingki atu kakalukan a lala’, mahiniay tu i kitakit u sapakuyucay saka cacay bataan ku cacay a kanatal, katukuh ayza i 2017 a mihcaan, Central african republic(中非共和國) a tademaw GDP ”u nipicakay u lecat nu aca aniasipan”(以購買力平價計算）i tini i kitakit u pasazikuzan a miasip u saayaway, 2019 a mihcaan, Central african republic(中非共和國) a tatemaw nipaalekalan a tinsu i tini i kitakit u pasazikuzan a miasip u sakatusa, i tini dada’ talakaw tu ni-rl(尼日) a kanatal, izaw patahkal  ku nigingkuwan(研究), Central african republic(中非共和國) i kitakitan u cayay ka tanektek a kanatal atu u cayay katatunus tu masakapahay a tademaw nu kanatal.

約10000年前，荒漠化使得狩獵和採集的部落向南遷徙來到中非北部的薩赫勒地區。這些部落開始定居並從事農業活動，這個成為新石器革命的一部分。

ayaw pakala tu 10,000 a mihcaan, malakedakedalan tu umiadupay u mialaay tu misupeday a niyazu’ pasatimul mabulaw katukuh i Zung-bey(中非) nuwamisan a Sa-he-lel(薩赫勒) a kakitizaan, uynian a niyazu’  malinga’tu tu mananel(定居) malukay ku kawaw. kunian mala u baluhay ba’tuay a zi-tay palekal tu zumaay a ngangayaw.

在7世紀，中非已經有眾多居民居住，他們部分被幾大帝國統治，有加涅姆-博努（Kanem-Bornu）、瓦達伊（Ouaddai）、巴吉爾米（Baguirmi）和沿著上尼羅（the Upper Nile）以查德湖為基地的達富（Dafour）部落。後來，多個蘇丹國宣稱擁有現今中非，並將其作為奴隸的來源，成為販售黑奴的交通要道。

kasumamadan tu pitu a mihcaan Zung-bey(中非) katuud tu ku muenengay itizi a tademaw, u heni u zuma makuwan nu pinay tu nu Ta-di-ku(大帝國) a kanatal, cunus tu Jiy-nie-mu--mu-po-nu(加涅姆-博努)（Kanem-Bornu）, Ua-da-iy(瓦達伊)（Ouaddai）,Pa-ci-rl-mi(巴吉爾米)（Baguirmi）atu tutuc tu papaway a Ni-lu(尼羅)（the Upper Nile）, Ca-de-hu(查德湖) u angangan nu Da-bu(達富)（Dafour）a niyazu’, namahiza satu zikuzan satu, katuuday a Su-dan(蘇丹) a kanatal pangiha musakamu izaway tu ayzaay a Zung-bey(中非), mala u makayniay ku kuli, mala u pacakayay tu lumeni’ay a kuli u caculilan a zazan.

中非共和國位置在北緯三度至十一度間，這個國家位在非洲大陸的中心，為南來北往、東西行走必經之路，戰略地位十分重要，全國總面積62萬5900平方公里。中非東北和蘇丹接壤，東接南蘇丹，南界剛果民主共和國，西南鄰剛果，西接喀麥隆，北和查德毗連，距海約一千公里，是個沒有出海口的內陸國家。境內地勢高亢，丘陵起伏，平均海拔約七百公尺，是非洲中南部的高原地帶。

Central african republic(中非共和國) i tini i amisan tulu du katukuh sabaw cacay a du an, uynian a kanatal i tini i fiy-cow-ta-lu(非洲 大陸) tu kapulangan a kasaupuan, u tinulan tayza nuwamisan pasayza nuwalian satipan u kakayzaan mucilil a zazan, u pingayawan a kakitizaan u sakahenulan mahamin a kanatal pulung nu hekal 62 bam 5900 pin-bang-kung-li(平方公里), Zung-bey(中非) a nuwalian nuamisan atu Su-dan(蘇丹) matatules ku lala’, nuwalian mitules tu timulan a 蘇丹, nutimulan a lilis u the republic of the(剛果共和國) , satipan timulan u belaw u Kang-ku(剛果), satipan mitules tu Ce-may-lung(喀麥隆), nuwamisan atu Ha-de(查德) u laet tu bayu pakala tu cacay a malebud kung-li(一千公里), u nayay ku sacumut nu bayu lalabuay nu tukus a kanatal, talabu nu kanatal a lala’ satalakawsa uyni u adidi’ay sahebunghebung(起伏), palalicat tu talakaw pakalatu pitu lasubu a depa 9 kung-ce(公尺),nu Fay cuw(非洲) tepan atu timulan u satalakaway kakitizaanay.

中非境內河流縱橫，主要河流有烏班基河、沙利河、洛公河和曼波河（Mambere）等，河谷地勢較平，兩岸以外都是山地和高原。

i lalabu Zun-bia中非 a kanatal, mabalad u sauwac angangan a sauwac, izaw ku 烏班基河、沙利河、洛公河atu曼波河（Mambere）u diheb a sauwac masaenal ku lala’ tusaay a tukus ilikutay a lala’ atu talakaway a buyubuyu’an.

中非共和國北部屬於熱帶莽原氣候，南部則為熱帶雨林氣候，平均氣溫約攝氏27.8度（華氏82度）。南部一帶，雨季長達八個月，雨水豐富，最南部年雨量約一千兩百毫米，河谷附近地帶，也很潮濕，適於農耕。

Central african republic(中非共和國) atu nuwamisan tungusay i akudi’ay a nalinabuan a kakitizaan a bali, nutinulan uyza u akuti’ay a kilakilangan ku demiad, palalecad tunu akuti’ nu hekal, pakala tu se-se 27.8 du: hua-se82 du, nutimulanay u nikaudad katanayu’ katukuh i walu a buladan tabaki ku udada i satimulan pamihcaan tu udad pakala tu cacay malebud tusa lasubud haw-mi, u diheb a sauwac i capiay masemed(潮濕) aca tatungus tu sakalukan.

叛軍游擊隊2004年12月5日的全民公決通過了新憲法，規定總統為國家元首，由直接選舉產生，任期5年，可連任一次。總理為政府首腦，由總統任命。新憲法生效後的第一屆國民議會有105位議員，由直接選舉產生，任期5年

miciliway a hitay tu mikulinuway 2004 a mihcaan 12 a bulad 5 demiad mamin u binawlan ku paketunay maawas tu balyhay a hulic, lekec tu cung-tung mala u talakaway a tapang nu kanatal, u nikakelul nisingkiuwan ku a Cung-tung, lima a mihcaan ku kala Cung-tungan, taneng malalit kinacacay, cung-li u tapang nu cen-bu, u Cung-tung ku situngusay, baluhay a hulic malaheci hawsa saayaway lekec u cu-min-yi'-huy izaw ku 105 a giing, kakelul sanay tu ku pisingkuw lima a mihcaan pala Cung-tungan.

中非共和國是世界最低度開發國家之一，經濟以農業為主。自獨立以來，政府一直倚賴外國援助。

Central african republic(中非共和國) i kitakit u saadidi’ay nipahalat u kaluk namisatekat cen-bu miida tu nutauwan a kanatal tu pipatang.




#Article 107: Ceroh (285 words)


u sulit nu Hulam: 春日部落 (織羅部落)

Ceroh sananay, u malikad nu lamal  ku sakaizaway. tina niyazu' itiza i Sikuluansi talawadaw atu Lingacay sa'wac malitemuhay.

i Hualien (花蓮縣) a kuwan nu Pusku (玉里鎮) ku niyazu’ nu Ceroh. u kasalumaluma’ nu Ceroh sa, 245 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 638 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 398 ku tademaw,  pakalatu 62%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 240 ku tademaw, pakalatu 38%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 59%, Puyuma 1%, zumazuma 2%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Paywan, izaw tu ku Sakizaya itini, caayhen misumat ku ngangaan nu Sakizaya. kina niyazu' sa tuud ku Hulam macamel itini.

u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu  tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen. 

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 108: Chad (167 words)


i Feico a kanatal, u bunak amin i labu nu kanatal, sakamu sa ku taw mapatayay a balucu' i Feico. inayi' ku bayu' i kanatal. caledes ku demiad hamin a mihca.

u Chad sa ilabu nu Feico, itiza i 15 00 N, 19 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 1.284 million sq km

u ahebal nu lalaay sa 1,259,200 sq km, u ahebal nu nanumay sa 24,800 sq km

hamin nu tademaw sa 11,852,462.

kakalukan umah sa 39.60%, kilakilangan umah sa 9.10%, zumaay henay umah sa 51.30%

u tapang tusu nu kanatal sa u N'Djamena.

kakining nu kanatal demiad sa 11 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Idriss Déby, micakat a demiad sa i 1990 a mihca 12 bulad 2 demiad.

u kulit nu hata nu Chad sa, izaw ku tulu a kulit, u cunusay a semilaway, u cunusay a takuliway atu sumanahay.

u sulit nu Hulam: 查德

u sulit nu Lipun: チャド共和国

u sulit nu Amilika: Chad




#Article 109: Chalami (163 words)


u sulit nu Hulam: 查拉密部落

台東縣太麻里鄉多良村。

傳說故事「長了黑色翅膀的百步蛇」，為了重回大海。

過去早期有一天，一條長有翅膀黑色不好的百步蛇，飛到部落上方，不小心掉到『查拉密部落』的水源地，而受傷的黑色百步蛇為了重回大海，於是衝破池塘回到太平洋，也因此造成泛濫，造成部落的耕地、小米田被淹沒，『查拉密部落』也因此向上遷徙，另外，若從部落往太平洋望去，因洋流性質，在太平洋上彷彿真有一條黑蛇盤踞在太平洋之中，故『查拉密部落』因此又稱『瀧部落』。

『查拉密部落』最早發源於『北大武山』，而後來為尋找可用耕地，有一說為兩個獵人帶著一條狗，最遠曾到達今池上鄉，後因當地有『阿美族』族人與『布農族』族人已在當地居住，認為當地各族角力凶險，便放棄撤回，輾轉來到今『查拉密部落』，而突然獵狗開始停止走動，開始挖洞，獵人們於是按照傳統的判斷，認為今『查拉密部落』是個可耕地，便回報頭目，並遷至此，爾後因發生水災…等，族人便再度遷至他處，陸陸續續遷移四次，最後在日本統治時代時，在遷回最初的遷地，即今『查拉密部落』。

資料來源：

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Chalami. u kasalumaluma’ nu Chalami sa.

i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 110: Changbin (127 words)


u sulit nu Hulam: 長濱鄉

u sulit nu Lipun: 長浜郷

u sulit nu Amilika: Changbin

Changbin a sakuwan ku Taitung. kumud nu kalesakan, 148.86 km². （kalesakan nu linpanti 63 km², kalesakan nu pawliwti 26.59 km²）, u kasabinawlan, 4,089 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,583 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 3,601 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 88%(Pangcah、Bunun) ku kasabinawlan. u Pangcah atu Bunun ku sakalaniyazu’. 

tuud ku Pangcah a tademaw i Changbin, tuud ku mabulaw i Fengbin tayni mueneng.

izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad tu ngangan nu Sakizaya, mananamtu kuheni tu Pangcah.

Changbin mala 6 a cuwen atu 15 ku niyazu’.
kina 15 a niyazu’sa, Mornos（永福部落）, Tapowaray / Saranawan（大俱來部落）, Ciwkangan（長光(石坑)部落）, Makrahay（真柄部落）, Cidatayay（烏石鼻部落）, Ta´man（膽曼部落）, Polo't（大峰峰部落）, Pakara'ac（巴卡拉阿茲部落）, Pasongan（八桑安部落）, Kolado't（樟原部落）, Carapongay（堺橋部落）, Sadipongan（三間屋部落）, Nadan（南溪布農部落）, Cikadaan（南溪阿美部落）, Kinanoka（僅那鹿角部落）.




#Article 111: Chen Man-cing (130 words)


Chen man-cing 陳曼青

Chen man-cing, nalecuhan i 1988 a mihcaan 3 a bulad 4 a demiad. u Amilika a ngangan sa, ci Vela Blue. u ayaway a ngangan sa, ci Ku man-cing. u ngayngay a tademaw, u mipalaway i zazan. izaw ku Pangcah a izang ciniza, pangkiw ku izang nu Pangcah. 2008 a mihcaan, namikelih ciniza tu Tayse(台視) sakatusa a dademec, namacumud saka29 a kawlah. 2009 a mihcaan, namikelih sakaenem a dademec, maala sakasiwa a kawlah. ayzasa, u palaway nu Fel putiput.

saayaway a ngangan：Ku man-cing

malimula' a ngangan：小藍、曼曼 、小陳、老大、阿青

kanatal： Conghuaminko

nalecuhan a demiad：1988 a mihcaan 3 a bulad 4 a demiad）

nalecuhan a kakitizaan：Taywan Taoyuan

kawaw：palaway、mudadiway、izazanay mipalaway

kamu：Hulam、Ngayngay、Taywan、Amilika、Lipun

papazaan atu papayzaan：Kitu cyaw

sadadiw：piano、tuktuk、kital、小提琴

saungayay a mihcaan：2006 a mihcaan katukun ayza

kawaw putiput：Alfa dadiw

mipalaway a putiput：Bunac sakaenem、Whaaaaas UP！




#Article 112: Chenggong (136 words)


u sulit nu Hulam: 成功鎮

u sulit nu Lipun: 成功鎮（せいこうちん）

u sulit nu Amilika: Chenggong Township

Chenggong a sakuwan ku Taitung. kumud nu kalesakan, 143.53 km². （kalesakan nu linpanti   65.53 km², kalesakan nu pawliwti 1.94 km²）, u kasabinawlan, 11,992 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 4,552 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 7,208 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 60%(Pangcah) ku kasabinawlan. u Pangcah ku sakalaniyazu’. 

Taitung sa , u kamu nu Sakizaya sa u Pusung. 

tuud ku Pangcah a tademaw itini, yadah ku Pangcah a niyazu' itini, tabaki tu ku niyazu.

izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad tu ngangan nu Sakizaya, mananamtu kuheni tu Pangcah.

Chenggong mala 8 a cuwen atu 14 ku niyazu’.

kina 14 a niyazu’ sa, Ciliksay（麒麟部落）, Torik（都歷部落）, Sa'aniwan（宜灣部落）, Kalahaay（民豐部落）, Kahciday（和平部落）, Madawdaw（麻荖漏部落）, Dadowacen（玉水橋部落）, Folalacay（小港部落）, Cirarokohay（芝田部落）, Tomiyac（重安部落）, Piyoxo（小馬部落）, Mararo’ong（美山部落）, Pisirian（比西里岸部落）, Paongaongan（八嗡嗡部落）.




#Article 113: Chile (1103 words)


Chile(智利)
Chile智利共和國（西班牙語：República de Chile），通稱智利，是位於南美洲的國家。

Chile(智利) Ze-li-kung-he-ku(智利共和國) “Xi-ban-ya(西班牙) a kamu u República de Chile” ngangan tu Chile(智利), u i Nan-me-zuw(南美洲) a kanatal.

u Chile sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 30 00 S, 71 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 756,102 sq km

u ahebal nu lalaay sa 743,812 sq km, u ahebal nu nanumay sa 12,290 sq km

 sa 17,650,114.

kakalukan umah sa 21.10%, kilakilangan umah sa 21.90%, zumaay henay umah sa 57%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Santiago.

kakining nu kanatal demiad sa 18 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Michelle Bachelet, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 3 bulad 11 demiad.

u kulit nu hata nu Chile sa, u semilaway, u salengacay atu sumanahay. si salengacay a bunac i pabaw nu hata.

Chile智利共和國（西班牙語：República de Chile），通稱智利，是位於南美洲的國家。智利西部與南部瀕臨太平洋，北靠秘魯，東鄰玻利維亞及阿根廷。該國為南美洲國家聯盟的成員國，在南美洲與阿根廷及巴西並列為「ABC強國」。除此之外，智利與厄瓜多同為不與巴西相接的南美洲國家。 

Chile(智利) Ze-li-kung-he-ku(智利共和國) “Xi-ban-ya(西班牙) a kamu u República de Chile” ngangan tu Chile(智利), u i Nan-me-zuw(南美洲) a kanatal. satipan u Chile(智利) atu timulan micapi Tay-pin-yan nuwamisan micapi tu Mi-lu, nuwalian micapi tu Bo-li-wiy-ya(玻利維亞)及A-keng-tin(阿根廷). u nian a kanatal Nan-me-zuw(南美洲) a sakaput a kanatal, i Nan-me-zuw(南美洲)atu A-keng-tin(阿根廷) atu Pa-si(巴西) palecat “ABC icelayay a kanatal”, caay kunian dada’ , Chile(智利) atu E’-kuw-du(厄瓜多) caay kahiza atu Pa-si(巴西) madatulas tu Nan-me-zuw(南美洲) a kanatal.  

智利地處美洲大陸的最南端，與南極洲僅隔德雷克海峽相望，為全球最南端的國家（對南極洲的主權申索不計算在內），因此智利人經常稱自己的國家作「天涯之國」。智利人口約有1,800萬，種族以白人、混血族群居多，與另一國家阿根廷同樣，幾乎沒有非洲裔人口，其他則以本土原住民少數族群相對為多。 

Chile(智利) a kakitizaan i tini satimulan tu nu May-zuw-ta-lu(美洲大陸) atu Nan-ciy-zuw(南極洲) uyza silaet dada’ tu De-ley-ke (德雷克) a bayuan masapauwan, i kitakit u sakatimulanay a kanatal, pakay tu nu Nan-ciy-zuw(南極洲) a sakuwan caay ka saasip kunilalabu ,satu Chile(智利) a tademaw hinasakamu tuni uzipay a kanatal, “ u sabataday nu hekal a kanatal” u tadamaw nu Chile(智利) pakala tu 1,800 mang, u nikasabinacadan u salengacay a tademaw katuud ku malamelay tu nu zumaay a binacadan, atu malecad tu zumaay A-keng-tin(阿根廷) a kanatal, nayay ku nu Fiy-zuw(非洲) a iluc a tademaw, u zuma u nianay tu Yuan-cu-min atu cayay kakatuud a binacadan malecad tu kakatuud. 

智利教育高度發達，其教育素質與水準在已開發國家獲普遍承認。智利在新聞自由、人類發展指數、民主發展等方面也取得很高的排名，與南歐國家相媲美。社會方面，智利約相當於經濟處於發達水平的北美洲及歐洲國家。近年來，有不少亞裔移民專程跨越太平洋移居智利。

Chile(智利) a cacudadan talakaw macakat kunipasubana’, atu pasubana’ tu ni tineng atu singmung atu macakatay a kanatal, palatatenga’ tuni u tineng atu mutesek tu tineng a kanatal, Chile(智利) i sakaku sanay a sinbung u ni kacakat u ni sasulitan kabuwah nu tedamaw, amin a kacakat, u ni pasilut tu ngangan, maala tu satalakaway atu Nan-ou(南歐) a kanatal masapaseneng tu salunganay, i tini i sakayay Chile(智利) u macakatay ku cin-ci tu Bey-mey-zuw(北美洲) atu及Ou-zuw(歐洲) a kanatal, tuynian katuud ku mabulaway a Ya-yi(亞裔) miawas tu Tay-ping-yang(太平洋) mabulaw mueneng i Chile(智利). 

西班牙人迭戈·德·羅薩萊斯[7]的著作里最先出現「Chile」這個名稱，是由當地印第安人土著的克丘亞語「奇里」演化而來的，「奇里」就是他們說的「寒冷」的意思。

其他理論認為，智利的名字可能來自印加人單詞，意思是「地球的盡頭」或「海鷗」

Si-ban-ya a dademaw Di-ke-de-luo-sa-lay-si a cudad izaw ku Chile a ngngan ,I tizaay a tademaw Yin-di-an- zen a binacadan Ke-ciu-ya a kamu makay Chi-le a ngangan,  sakamu sa kuheni “Chi-le” u kasinenawan a ngangan. u ngangan nu Chile(智利) hakay namakay i  Yin-ciy-zen a tademaw, u imi sa, hadikuc nu Di-siw atu kanuma.

智利擁有非常豐富的礦產資源、森林資源，以及漁業資源。智利是世界上銅礦資源最豐富的國家，亦是世界上產銅和出口銅最多的國家，享有「銅礦王國」之美譽。其境內的阿塔卡馬沙漠是世界旱極。此外，智利也是世界上絕大多數天然硝石礦的生產國。

Chile(智利) yadah kuni u lalaculan tu Kang-can(礦產) buyubuyu’an u lalaculan atu mibutingay a lalaculan, Chile(智利) i kitakitan u Tung-kang(銅礦) a lalaculan u sayadahay nu kanatal, i kitakitan sayadahay nu kanatal ni patahekalan tu Tung(銅) si nganagn tu u kapahay a nganagn” Tung-kang(銅礦) a Hung-ti a kanatal”, u zumasatu i lalabuay nu kanatal A-ta-ka-ma-sa-mu(阿塔卡馬沙漠) u sakakeladay i kitakit, uyni satu Chile(智利) uyza aca I kitakit uyzayamin nu tahakay yamin a sanicaway a Siaw-se-cuang(硝石礦) a kanatal.

智利北部在西班牙征服者到達以前是印加帝國的一部分。自16世紀起西班牙人開始征服智利（1541年聖地牙哥建城）。南方的馬普切人頑強反抗西班牙人的入侵。這裡一直到19世紀中才成為智利的一部分。 

nu amisan nu Chile(智利) i Si-pan-ya(西班牙) mialaay katukuh I ayaw u tungusay nu In-ciy-di-ku(印加帝國),namakay kasumamadan tu 16 a mihcaan, mulakal ku Si-pan-ya(西班牙) a tademaw malingatu miala tu Chile(智利) 1541 a mihcaan patizeng tu tuze ku Sen-ti-ya-ke(聖地牙哥), tumulay a Ma-pu(馬普) a tademaw saicelang sa mipacuy tu Si-pan-ya(西班牙) a tademaw nu micumuday i tini katukuh i kasasumamadan tu 19 a mihcaan, kya mala u tungusay tu nu Chile(智利) a kanatal. 

智利南北距離4300多公里，位於安第斯山脈與太平洋之間，東西平均距離卻只有200公里（最寬處大約400公里左右），令國土看起來相當狹窄，幾乎成為全世界國土最狹長的國家之一，因此智利亦有「絲帶國」稱號。 

Chile(智利) nu timulan nuwamisan a laet pakala tu 4300 kung-li(公里), i tini An-di-se(安第斯) a buyu’an atu Tay-pin-yang(太平洋) a bayuan, palalecal tu nu walian satipan a salaet 200 kung-li(公里) dada’ “u saahebalay pakala tu 400 kung-li(公里) dada’”, uynian a lala’ nu kanatal azihan samapepet, mala u i kitakitay yamin u masatanayaay a kanatal, satu izaw kungangan kan lamaymay sanay kunipangangan. 

北部多山，許多山峰在6000米以上。在安第斯山脈的兩條山脊之間是阿他加馬沙漠。這是地球上最乾燥的地方，因副熱帶高壓壟罩，往往終年無雨。過去這裡有硝 

酸礦被開發，現在主要是銅礦。這個地區較大的城市是安托法加斯塔（219,000居民）及伊基克。 

中部氣候地中海型氣候。這個區域土地非常肥沃，人口眾多。首都聖地牙哥（約650萬居民）就在這裡。除此之外還有瓦爾帕萊索（港口，280,000居民）和康塞普西翁（工農業中心，350,000居民）是重要城市。 

南部人煙稀少，降雨極豐富，狂風雷暴非常頻密。海岸前有許多島嶼以及峽灣。大陸南方有火地島，智利和阿根廷各占一半。火地島前的一個島上的合恩角是智利和南美洲的最南點。本區的北冰原與南冰原，是極地以外由冰川冰所構成的最大區域之一。

nuwamisan yadah ku buyu’ yadah ku masaungcuyay buyu’ pakala tu 6,000 a beti’, i An-di-se-san-may(安第斯山脈) a buyu’an tusa ku masakululay a buyu’an u A-ta-ka-ma-sa-mu(阿他加馬沙漠) a likelikenan, kuyni u masaacakay a kakitizaan nu kitakit,。 

tepanay nu kanatal, u demiad mahiza u nu bayu’an a bali, uynian a kenis sidamek ku lala’, katuud ku tademaw u kahenulan a tuse Sen-di-ya-ke(聖地牙哥) ”pakala tu 650 a mang ku nuenengay a tademaw i tini satusa izaw henay Wa-le-pa-lay-suo(瓦爾帕萊索) ”i minatu nuenengay a tademaw pakala tu 280,000 ztu Kang-say-pa-si-weng(康塞普西翁) “ u tapang nu saupu nu kusi atu malukay akawaw i tiza nuengenay a tatemaw 50,000 u kahenulan a tusz. 

nutimulan satu caay kakatuud ku tademaw nikahina udad tabaki ku bali hina sawsawni makeleng, ayaw nu dadipasan yadah ku subal tu manganiway adihep. 

從西向東首先是一條狹窄的海岸，然後是山脈，然後是比較寬的高原。在中部這個高原很肥沃，可以被用作耕地和牧場。智利和玻利維亞和阿根廷的邊界線是安第斯山脈的東山脊。

除此之外太平洋中的胡安·費爾南德斯群島和復活節島也屬智利。

年平均降雨量在智利北部的安托法加斯塔為12.7毫米，在聖地牙哥為375毫米，在南部的火地島為5800毫米。

makay satipan pasayza i sawalian saayaway u ma likecu a dadipasan, satu u buyu’an, satusa usaahebalay a buyu’, I tepanay uyni u talakaway a buyu’, sidabek kapah apalumaan atu pahutinan Chile(智利) atu Bo-li-wey-ya(玻利維亞) atu A-ken-ting(阿根廷) tu lilies nu kanatal u An-di-se-san-may(安第斯山脈) a buyu’an u nuwali kulul a buyu’.

年平均降雨量在智利北部的安托法加斯塔為12.7毫米，在聖地牙哥為375毫米，在南部的火地島為5800毫米。

kanahatu i Tay-ping-yanh I tepan izaw ku Hu-an-biy-bil-nan-an-sung-daw atu bu-huo-cun-daw u nu Chile(智利)a subal.

cacay a bihcaan a cudad I Chile(智利) a nu amisan a An-tuo-pa-ciy-se-ta u 12.7 a haw-mi, i Sen-di-ya-ke 375 haw-mi, iI nutimulan Hu-di-daw 5,800 haw-mi. 

從西向東首先是一條狹窄的海岸，然後是山脈，然後是比較寬的高原。在中部這個高原很肥沃，可以被用作耕地和牧場。智利和玻利維亞和阿根廷的邊界線是安第斯山脈的東山脊。除此之外太平洋中的胡安·費爾南德斯群島和復活節島也屬智利。

年平均降雨量在智利北部的安托法加斯塔為12.7毫米，在聖地牙哥為375毫米，在南部的火地島為5800毫米。從西向東首先是一條狹窄的海岸，然後是山脈，然後是比較寬的高原。在中部這個高原很肥沃，可以被用作耕地和牧場。智利和玻利維亞和阿根廷的邊界線是安第斯山脈的東山脊。除此之外太平洋中的胡安·費爾南德斯群島和復活節島也屬智利。年平均降雨量在智利北部的安托法加斯塔為12.7毫米，在聖地牙哥為375毫米，在南部的火地島為5800毫米。

makaysatipan pasayza katukuh i walian saayaway u tanaya’ay u likecuay a dadipasan, satu u buyubuyu’ay, satu u ahebalay a buyubuyu’an. i tepan u talakaway u sakapahay a lala’,taneng maluk atu u pahutinan. Chile(智利) atu Bu-li-wey-ya atu A-keng-ting i lilies nu A-ti-se-san-may nu walian a buyu’. kanahatu i Tay-ping-yanh I tepan izaw ku Hu-an-biy-bil-nan-an-sung-daw atu bu-huo-cun-daw u nu Chile(智利)a subal.

cacay a bihcaan a cudad I Chile(智利) a nu amisan a An-tuo-pa-ciy-se-ta u 12.7 a haw-mi, i Sen-di-ya-ke 375 haw-mi, iI nutimulan Hu-di-daw 5,800 haw-mi.

智利文化集成歐洲移民傳統，融合印第安人風俗，吸收北美潮流，因此智利文化既有別於世界各文化，又有相似。 

Chile(智利) pisupet tu lalangawan mala nu Ou-zhou(歐洲) mabulaway nu a tademaw nu babalaki pulung tu lisin nu Ing-ti-an(印第安) a tademaw, misulup tu niu Bay-meyay(北美) a liain, satu Chile(智利) alalangawan caay kalecat nu tu kasakitakit a lalangawan nikamisengisengi aca.

由於國土橫跨38個緯度，而且各地區地理條件不一，智利的氣候複雜多樣包括多種形態，很難用一句話總結智利全國的氣候狀況。按照柯本氣候分類法，在智利國境。

maawas ku 38 wiy-du ku lala’, icay icuwacuwaay a kakitizaan a caay kalecad kudemiad 

uyni a kanatal mibalat maawas tu 38 wiy-du, satu ku icuwacuwaay a kakitizaan caay kalecad ku lala’, Chile(智利) pasuyadah masazumaay a wayway nu bali, cay ku sasakamuan mahiniay a demiad nu Chile(智利) a kanadal.

智利是一個多民族的社會，這意味著這個國家的人是由許多國家移民後裔以及印第安人、各種混血人組成的。

Chile(智利) u katuuday a binacadan a siykay, patinaku tu mahiniay a kitakit kuuday a kitakitay a tademaw yadahay a kitakitay a micumutay a tademaw izaw ku印第安人 atu nu canacananan a malamelay a izang a nisakaputan.

u sulit nu Hulam: 智利

u sulit nu Lipun: チリ共和国

u sulit nu Amilika: Chile




#Article 114: China (1007 words)


China(中國)

中國是位於亞歐大陸的國家或地理區域。此名稱最早見於西周，理解為「居天下之中的邦國」。 

China(中國) i tini Ya-ou-talu(亞歐大陸) a kanatal atu i hekal nu kenis, u niyay a ngangan Si-zou(西周) katinengan wini “ u satabakiay nu kanatal lamin”. 

u China (中國)sa ilabu nu Yaco, itiza i 35 00 N, 105 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 9,596,960 sq km

u ahebal nu lalaay sa 9,326,410 sq km, u ahebal nu nanumay sa 270,550 sq km

hamin nu tademaw sa 1,373,541,278.kakalukan umah sa 54.70%, kilakilangan umah sa 22.30%, zumaay henay umah sa 23%

u tapang tuse nu kanatal sa u Beijing.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 10 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Xi Jinping, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 11 bulad 15 demiad.

u kulit nu hata nu China (中國) sa, u sumanahay atu takuliway. sibunac i pabaw nu hata, cacay ku tabakiay, sepat ku adidiay a bunac.

中國是位於亞歐大陸的國家或地理區域。此名稱最早見於西周，理解為「居天下之中的邦國」，是與「四夷」相對的領域概念，有時也用以指「以洛陽盆地為中心的中原地區」，從西周至清的各政權秉持傳統的天下觀念，皆使用「中國」稱呼本國。清末以來，傳統的天下觀念被揚棄，伴隨著中華民族概念的流行，中華民國與中華人民共和國先後用以自稱。

China(中國) i tini Ya-ou-talu(亞歐大陸) a kanatal atu i hekal nu kenis, u niyay a ngangan Si-zou(西周) katinengan wini “u satabakiay nu kanatal lamin” wini u Se-yi(四夷), u masasuayaway a kakitizaan u zuma sa wizaan Lo-yang(洛陽) a masaenalay nu kapulungan a kakitizaan, namakay Si-zou(西周), katukuh i kaHulaman tu pikuwan, mahiza tu nu kasumamadan henay kunizatengan kunipikuwan tu kanatal, a winian a China(中國). 

uyni u sazikuzay nu Hulam alesan tuway ku nu kasumamadan henay ku nipizateng tu pikuwan tu kanatal, kilul tu nu ayzaay nizatengan tu kawaw nu Cung-hua-min- kuw(中華民國), u nu kakilul tu si ngangan tu Cung-hua-min-kuw(中華民國) atu Cung-hua-zen-min-kung-he-kuw (中華人民共和國).

中國疆域隨著歷史演變而有所增減，但大多不脫以中原王朝根基所在的漢地九州為中心，在文化上歷代王朝政權透過與周邊各民族政權的交流與征戰，而互相影響。現今國際上廣泛承認代表「中國」的政權是中華人民共和國 。

Chinese territory (中國疆域)a kenis, kilul tu nu laylay tu nikikasumab atu macunus mawada’ nika katuud u caay piliyas i Cung-yuan (中原) nu tuni Hung-ti (黃帝) a pikuwan u tapang nu ngannganan ,i tini amin a han-ti Ciu-cou(九州) i tini i laylay nu lalangawan tu Hung-ti (黃帝) a pikuwan makayza i nu tapiingan nu kasaniyazu’ nu binacadan tu sanabinacadan a tademaw, u kawaw a malalacal atu mangangayaw, masalalilid ayza i tini kitakit palatatenga’ amin tu tayhiw China(中國) pupikawaw nu Cung-hua-zen-min-kung-he-kuw (中華人民共和國).

中國文明是世界上最早的文明之一。新石器時期，中原地區開始出現聚落組織；公元前27世紀左右出現方國，以共主為首的制度；前20世紀開始，古代中國進入世襲的封建皇朝階段；公元前221年，秦滅六國，完成中國第一次大一統。此後幾千年來，中國的政治制度以半傳統的夏代為基礎的世襲君主制以朝代更換政權運作。

u China(中國) u sakacakat nu kanatal i kitakit u saayaway macakat. i kasumamadan a mihcacan Cung-yuan (中原) a kakitizaan malingatu tahekal ku sakaput a niyazu’, ayaw nu kasumamadan tu 27 a mihcaanay tahekal ku u zumaay a kanatal, wini a tapang ku tengilan, ayaw nu tusa bataan a mihcaan malingatu sasumamadan a China(中國) u ninu micunud tu nu Hung-tiay (黃帝) a pikuwan. ayaw nu kasasumamadan tu 221 a mihcaan malawpes nu 

Cin-kuw(秦國) ku enemay a kanatal, pahecek tu nu China(中國) saayaway a nipapulung mikuwan. satusa i tini pinaay tu malebud a mihcaan hawsa China(中國) u pikuwan nu China(中國) a cen-ze a pikuwan pangkiw ku nu kasumamaday a Siy-tay(夏代) mala u nganganan nu kasumamadan a Hung-ti(黃帝) mipenec tu kasumamaday a mihcaan a paliyun aca tu sapikuwan a kawaw.

此後經多次擴大，破裂，重組，朝代更迭，經過數次統一與分裂交替進行。直到1911年辛亥革命後，中國廢除君主制，實行共和制，清朝被1912年成立的中華民國取代。1945年第二次國共內戰爆發後，中國共產黨逐漸控制中國的大部分領土，最終於1949年10月1日建立中華人民共和國，形成了中華民國與中華人民共和國雙方相隔台灣海峽對峙的局面；惟做為國際關係核心場域的聯合國系統內，中華民國政府仍持擁有「中國」代表權，直到1971年聯合國大會2758號決議通過後，才被中華人民共和國政府完全取代。

zikuzan satu pinaay tu a satabakiay kini u mapela’ atu muliyaw aca masakaput, u kasasumat nu sumamaday a mihcaan, caliway tu pinaay tu nipapulung atu tunipapela’ tu nikakutay tu kawaw, katukuh 1911 a mihcan Sin-hay-ke-min(辛亥革命) a ngangayaw hawsa. China(中國) paalesen tu ku nu Hung-tiay (黃帝) a pikuwan, u nian Cung-he-ce(共和制), i kahulaman a kanatal i 1912 a mihcaan, palekal pakutay tu Cung-hua-min-kuw(中華民國), 1945 a mihcaan sakatusa mabuwah u lalabuay a mangangayaw ku lalabuay a nu kanatal hawsa, 中國共產黨 haymaw satu makelec ku lala’ nu China(中國), nikuzan I 1949 a mihcaan tu cacay bataan a bulad, cacay a demiad patizeng tu Cung-hua-zen-min-kung-he-kuw (中華人民共和國), masa u nu Cung-hua-min-ku中華民國atu Cung-hua-zen-min-kung-he-kuw (中華人民共和國) mahatatusa silae’b tu taywan a bayu, masasulacus 對立ku nuayawan, wini u kitakit u nganganan a kakitizaan atu lalabu a kawaw nu Lian-he-ku(聯合國)Cung-hua-min-ku-zen-hu(中華民國政府) mahiza tu a izaw yaay tu tungusay dayhiy tu China(中國), katukuh 1971 a mihcaan u tatengil nu Lian-he-ku(聯合國)u nipalimaan makaawas tu 2758 a bangku, kya maemin malebun mapakutay nu Cung-hua-zen-min-kung-he-kuw (中華人民共和國) zen-hu. 

中國歷史如果從文字出現的商朝算起約有三千五百年（信史）；從經過二重證據法證明的夏朝算起約有四千二百年；從三皇五帝的傳說時代算起約有四千六百年；從盤古、上帝、女媧等不確定的神話時代算起約有五千年。

China(中國) a laylay a nu makayni i sulit a cudad, tahekal tu i Sang-chaw(商朝) malingatu izaw tu ku tulu malebut lima lasubu a mihcaan, namakay caliway tunu tusa tuni sulitan a hulic pawacay證明, Siy-chaw(夏朝) malingatu izaw ku sepat malebut tusa lasubu a mihcaan, namakay Sang-huang-uw-ti(三皇五帝) atu nakamuan a mihcaan Cuan-suo-se-day(傳說時代) malingatu pakala tu sepat malebut enem a lasubu a mihcaan, makay Pan-ku(盤古)、San-ti(上帝)、Ni-wa(女媧) nakungkuan nu babalaki a mihcaan pakalal tu lima a mihcaan .

古代中國經歷朝代更迭不下數次，統一與分裂交替發生，其中統一的時期有秦漢、西晉、隋唐、北宋（局部統一）、元代、明代、清代等，分裂時期有春秋戰國、三國、五胡十六國時期、南北朝、五代十國、宋遼金元等。

piazihan Cung-ku-caw-tay(中國朝代) kasasumamadan a China(中國) miawas tu pinaay a nikakutay tu laylya nu knatal,Hung-ti (黃帝) mapulung atu malaliyas tu ni u kakutay u zuma satu kapulung tu mihcaan izaw ku Cin-han(秦漢),Ci-cin(西晉),Suy-tang(隋唐),bey-sung(北宋) hatini kakatuud kapulung, Yuan-tay(元代)、Min-tay(明代)、Cin-tay(清代), u ni kalaliyasan a mihcaan izaw ku Chun-ciw-zang-ku(春秋戰國)San-ku(三國)Uw-huw-se-luw-ku-se-ciy(五胡十六國時期)Nan-pe-caw(南北朝)Uw-day-se-ku(五代十國)Sung-liyaw-cin-yuan(宋遼金元) zuku.

公元前二十一世紀，禹的兒子啟建立了中國第一個世襲朝代夏朝。四百餘年後湯推翻夏，創建商朝，是目前通過考古確認的第一個中原王朝。約前1046年周武王滅商建立周朝。周經周武王、周成王和周康王三代的治理，建立完備的禮治社會，成王、康王在位期間後被稱為成康之治。前841年的國人暴動成為中國歷史有確切紀年的開始，此後周朝開始衰退。前771年西周滅亡，東周建立，中原進入諸侯爭霸春秋、戰國時代。

ayaw nu kasumamadan tu 21 a mihcaan, u wawa ni Yu(禹) mipatizeng tu China(中國) saayaway saicelangay a kamihcaan nu Siy-chaw(夏朝), zikuzan tu sepat lasubu a mihcaan Tang(湯), mabelin ku Siy-chaw(夏朝) a kamihcaan, u mahini malakuwit tu kuni u kasumamadan henay a laylay a nikauzipan tatenga’ u saayaway nu Cung-yuan-wang-shaw(中原王朝), ayaw pakala tu 1046 a mihcaan Zew-wu-wang(周武王), malawpes nu Zew-chaw(周朝)。

patizen tu Zew-chaw(周朝), Zew namakay Zew-wu-wang(周武王), Zew-zen-wang(周成王)和Zew-kang-wang (周康王) mikuwan tulu a laylayan a mihcaan. patizeng kapah tuni pikuwan tu saykay mala Hung-ti (黃帝) tu ci,Cen-wang(成王) kang-wang(康王)masangangan tu Cen-kang-ze-ce(成康之治), i tini kala Hung-ti (黃帝) nica sa pangangan han tu Cen-kang-ze-ce(成康之治) a pikuwan. 841 a mihcaan kanatalay a tademaw malebu mala u China(中國) a laylay, tatenga’ malingatu tunian a mihcaan, satu u Zew-chaw(周朝) malingatu tu kalawlawpesan tu, ayaw nu 771 a mihcaan malawpes tu ku Zew-chaw(周朝)，patizeng tu Dung-zew(東周)，u Cung-yuan(中原) maaalaw pingangayaw tu Chun-ciw-zang-ku(春秋戰國) a kanatal a kamihcaan.

公元前221年，秦始皇消滅六國，建立秦朝，統一中國。從此中國結束分封體系，開始中央集權的君主統治時代。前二零七年秦朝滅亡，在隨後的楚漢戰爭中，劉邦打敗項羽於前202年建立漢朝，西漢經歷文景之治、漢武盛世、昭宣之治，中國的國勢來到第一個輝煌的高峰，與西方的羅馬帝國同時成為舉足輕重的世界大帝國。經歷王莽短暫的新朝後，劉秀於公元25年建立東漢。東漢末年，中國又進入分裂戰亂的三國時期。280年司馬炎重新統一，建立晉朝（西晉）。此後不久胡人入侵，在北方先後建立十六國的割據政權，與南方的東晉並存。420年東晉滅亡後，由劉裕建立南朝宋，北方則由北魏於439年統一，中國進入長達170餘年的南北朝對立局面。

ayaw nu kasumamadan tu 221a mihcaan, malawpes ni Cin-se-huang(秦始皇) ku enem a kanatal patizeng satu ku Cin-chau (秦朝)，palacacay hantu ku China(中國). namahica palebung tu u nipikelec pikuwan nu China(中國), malingatu tu ni Cung-yang(中央) a saupu tu sakaku mikuwan nu Hung-ti (黃帝), ayaw nu 207 a mihcaan malawpes tu ku Cin-chau (秦朝)，kilul tu ni ngangayaw nu Cu-han-zan-zen(楚漢戰爭)，mademec ni Liw-pang(劉邦) ci Sang-yu(項羽) i tini i ayaw nu 202 a mihcaan hawsa patineng satu Han-chaw(漢朝)，Si-han(西漢) namilawpes tu Wen-cin-ze-ce(文景之治) icelang tu ku Han-uw(漢武) atu Zaw-sun--ze-ce (昭宣之治), China(中國) u saicelangay tu a kanatal, mala u kakitaan tu. u nu satipan a Lu-ma-di-cu(羅馬帝國) malecat mala u tabakiay tu Hung-ti (黃帝) a kanatal.

u sulit nu Hulam: 中國

u sulit nu Lipun: 中国

u sulit nu Amilika: China




#Article 115: Chishang (159 words)


u sulit nu Hulam: 池上鄉

u sulit nu Lipun: 池上郷

u sulit nu Amilika: Chishang Township

Chishang a sakuwan ku Taitung. kumud nu kalesakan, 79.23 km². （kalesakan nu linpanti   12.44 km², kalesakan nu pawliwti 1.05 km²）, u kasabinawlan, 7,640 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 2,901 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 2,162 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 28%(Pangcah) ku kasabinawlan. u tademaw ilabu nu siyang u paylang ku alumanay.  

i Chishang sa , si kapahay a ngangan nu belac itini, paluma ku tipus ku binawlan amin itini. a'su ku belac nuheni.  

izaw ku tabakiay a banaw  sananay. izaw ku singanganay a kilang  Cinchenwu sananay.   

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini. yadah ku niyazu' itini mueneng. tabaki ku niyazu'. 

inayi' ku Sakizaya a tadamaw itini mueneng.

hakay izawtu, caayhenay pasumad ku ngangan nu cidekay.

Chishang mala 8 a cuwen atu 9 ku niyazu’.
kina 9 a niyazu’sa, Kalokapuk（大埔部落）, Muliyaw（振興部落）, Cikowa’ay（富興部落）, Dihekoay（陸安部落）, Ciataw（福原部落）, Cipuwa（慶豐部落）, Fangafangasan（新興部落）, Kawaliwali（大坡部落）, Cicala'ay（福文部落）.




#Article 116: Chris Anstey (101 words)


nalecuh ciniza i Melbourne, Victoria, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. 

Chris Anstey i 1997 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 18, namapili’ tu nu Portland Trail Blazers putiput.

nalecuhan ciniza i 1 a bulad 1 a demiad, 1975 a mihcaan, Chris Anstey, miunduay. 

tatama u etul niza, i mali putiput a pueneng kakitizaan sa i tebanay .  

talakway a tademaw ciniza, izaw 213 kungfeng atu 115 kungcin.  

sikapahay a uzip niza, sisa namapili nu putiput i sakacacay ku uwac. kya syubay putiput sa ku Portland Trail Blazers.   




#Article 117: Chris Bosh (109 words)


nalecuh i Dallas, Texas, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Chris Bosh i 2003 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 4, namapili’ tu nu Toronto Raptors putiput. nalecuhan niza i 3 a bulad 24 a demiad, 1984 a mihcaan, Chris Bosh, miunduay.

u etul niza ku tatama. u lumeniay a tademaw ciniza. u talakaway a tademaw ciniza, izaw 211 kungfeng atu 107 kungcin ciniza. napahezek ciniza nay tabakiay a cacudadan. kya cacudadan sa ku Georgia Tech. napahezek ciniza nay 2003 a mihcaan.  

ayza sa u mimaliay a puenengan nu kakitizaan ku tabakiay ayaway mimaliay, tebanay mimaliay    




#Article 118: Chunri (106 words)


u sulit nu Hulam: 春日鄉

Chunri a sakuwan ku Pingtung. kumud nu kalesakan, 155.55 km². （kalesakan nu linpanti 67.65 km², kalesakan nu pawliwti   84.62 km²）, u kasabinawlan, 4,802 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,357 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 4,590 ku ingcumin a tademaw itini. u kasabinawlan, Pakalatu 96%(Paywan) ku kasabinawlan. u atu Paywan ku sakalaniyazu’.

inay ku Sakizaya a tademaw itini, u Paywan ku katuuday.

tuud ku Pangcah a tademaw itini. yadah ku Pangcah a niyazu' itini. 

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini.

Chunri mala 6(enem) a cuwen atu 6(enem) ku niyazu’.

kina 6 a niyazu’sa, Lalekeleke（力里部落）, Kasuga（春日部落）, Seveng（士文部落）, Tjuvecekadan（七佳部落）, Kuabar（古華部落）, Kinayiman（歸崇部落）.




#Article 119: Ciamengan (242 words)


u sulit nu Hulam: 壽豐部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciamengan. u kasalumaluma’ nu Ciamengan sa, 718 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,892 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 690 ku tademaw, pakalatu 36%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,202 ku tademaw, pakalatu 64%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 34%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng, izawtu ku Sakizaya itini mueneng,caypasumat ku ngangan nu Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Hulam. uyniyan a niyazu', i tebal nu bayu. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a cidekay sa, u Taluku(Truku).

katuud ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, cayhen pasumad tu ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay,  sakatusa ku ibuyuay,  sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 120: Ciataw (208 words)


u sulit nu Hulam: 福原部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Ciataw. u kasalumaluma’ nu Ciataw sa, 868 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,284 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 264 ku tademaw, pakalatu 12%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2,020 ku tademaw, pakalatu 88%.

池上鄉福原社區。日據時期，大坡池湖面遠較今日廣闊，面積達53公頃，湖沼內魚、鰻、蝦豐富，荷花、菱角遍生，附近不少住戶以捕魚為業，波光粼粼、寒煙澹澹的湖面，常見一葉扁舟漁翁撒網之詩般畫面；岸邊則不乏執竿靜坐之釣客。此外湖區水鳥甚多，且為台灣水雉最大棲息地之一，民國49年(1960年)評選台東十景，「池上垂綸」亦名列其中，惜好景難久，因湖沼已進入濕生演替後期，民國60年代(1970年代)幾次大颱風導致池水日淺，以及水利單位加大北側渠道宣洩湖水，俾利圍湖闢田，天然淤塞加上人為因素介入，促使水域面積急劇縮減，短短二十餘年光陰，即淪為滿水4公頃，枯水2公頃的小濕地。

資料來源：

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 9%, Yuwatan(Bunun) 1%, Paywan(Paiwan) 1%.

u Pangcah(Amis)  a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis)  a tademaw itini,  uzuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun)  atu Paywan(Paiwan), tuud ku Hulalm.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini. mabaat ku Pusun.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 121: Cibarbaran (265 words)


u sulit nu Hulam: 主農部落 / 巴爾巴蘭部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cibarbaran. u kasalumaluma’ nu Cibarbaran sa, 1,593 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 4,544 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 514 ku tademaw, pakalatu 11%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 4,030 ku tademaw, pakalatu 89%.
itawya, uyniyan a niyzau', napatineng tina niyazu' nay Sakizaya. katuud ku Sakizaya a iluc itiza. i Lipun a likisi, nasulitan tuway i cudad. u kamu atu laylay mahiza tu ku Sakizaya. ayza sa, inayi' tu ku ihekalay atu paazihay nu Sakizaya. caay tu misakamu caay tu katineng ku Sakizaya.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 9%, Taluku(Truku) 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah a tademaw itini, uzuma a tademaw sa u Hulam.  

izawtu ku Sakizaya itini,caypasumad ku ngangan nu Sakizaya, nuayaway a tumuk ci Chen Kui-rong, sakamu sa ciniza, u Sakizaya a wawa saan.  

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 122: Cicala'ay (240 words)


Cicala'ay(u sulit nu Hulam: 福文部落)

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Cicala'ay. u kasalumaluma’ nu Cicala'ay sa, 537 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,368 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 309 ku tademaw, pakalatu 23%.  u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,059 ku tademaw, pakalatu 77%.

Cicalaay sa, siukak nu ngazuyay. iayaw nu kalipunan, inayi' ku Pangcah a tademaw mueneng itiza i Fuwen chun. katukuh pazazan tu ku Kalingku-Taitung silamalay a zazan patizeng, mukelaw繁榮 tu tina niyazu', katuud tu ku Pangcah tayni mueneng. 

Cicalaay意思為有顎骸骨的地方。日治初期，福文村一帶並無阿美族人居住，到了花東鐵路通車，此地變得繁榮，不少阿美族人由大埔村來此居住。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 18%, Yuwatan(Bunun) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 1%.

u Pangcah(Amis)  a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini,uzuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) atu Paywan(Paiwan) .

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini.  

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. 

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 123: Cidatayay (115 words)


u sulit nu Hulam: 烏石鼻部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Cidatayay. u kasalumaluma’ nu Cidatayay sa, 121 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 271 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 227 ku tademaw, pakalatu 84%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  44 ku tademaw, pakalatu 16%.

i tepal nu bayu', i sawalian nu Taywan subal. katuud ku mibutingay a tademaw itini.

由於該社附近有許多用以染齒的植物datay（月橘、七里香），因此取名為Cidatayay。 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 80%, zumazuma 4%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah a tademaw itini. i sawalian nu Taywan tina niyazu'. i tepal nu buyu' ku Taypinyang-bayu'. yadah ku pacakay ku buting atu pakanay a patiyamay. kya patiyamay a lami' atu buting sa, asu' mukan.

inay ku Sakizaya itini.




#Article 124: Cihabayan (202 words)


u sulit nu Hulam: 花蓮縣壽豐鄉米棧部落

u Pangcah a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah a tademaw itini, tuud ku Hulalm. 

izawtu ku Sakizaya itini. namakay Ciwidiyan tayni sikawaw, siacawa. uyniyan a niyazu' sa, napatizeng nu Sakizaya a tademaw. 

namakay Ciwidiyan a niyazu'. natayni mibalunga' atu mimukung tu belac, namakay sawaliyan. matenges tu, itini tu mueneng, sisa patizeng tu ku niyazu' itini. kuyniyan a niyazu' caay katuud ku tademaw. masiked mapulung ku balucu', u Salisin nu Cihabayan a niyazu', tabaki tu, katuud ku tayni palabangay.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 125: Cihafayan (291 words)


u sulit nu Hulam: 中興部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cihafayan. u kasalumaluma’ nu Cihafayan sa, 101 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 221 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 183 ku tademaw, pakalatu 83%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  38 ku tademaw, pakalatu 17%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 77%, Taluku(Truku) 1%, Tayan(Tayal) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah a tademaw itini, uzuma a tademaw sa u Tayan Taluku atu Yuwatan, tuud ku Hulalm.

izaw ku Sakizaya itini mueneng. cayhenay pasumad tu ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (565,561), Pangcah (211,031),  Tayan (90,884), Paywan (101,472), Yuwatan (58,894), Rukay (13,392), Puyuma (14,340), Cou (6,667), Saysiat (6,662), Yami (4,629), Saw (799), Kabalan (1,482), Taluku (31,826), Sakizaya (958), Sejek (10,193), Laaluwa (404), Kanakanabu (343), zuma (11,585) 

pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560), Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)     




#Article 126: Cihak (240 words)


u sulit nu Hulam: 志學部落 (壽豐鄉)

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cihak. u kasalumaluma’ nu Cihak sa, 995 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,905 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 379 ku tademaw, pakalatu 13%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2,526 ku tademaw, pakalatu 87%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 9%, Taluku(Truku) 1%, Tayan(Tayal) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah a tademaw itini. katuud ku Cikasuwan a tademaw itini. Cikasuwan sa, caay henay patizengay a cidekay. isumamaday, Cikasuwan a tademaw maydih patizeng ku ngangan nuiza.

uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, tuud ku Hulalm intini.

izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya. caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 127: Cihakay (226 words)


u sulit nu Hulam: 吉哈蓋部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cihakay. u kasalumaluma’ nu Cihakay sa, 282 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 731 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 358 ku tademaw, pakalatu 49%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 373 ku tademaw, pakalatu 51%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 39%, Yuwatan(Bunun) 7%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 2%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah a tademaw itini, inay ku Sakizaya itini, uzuma a tademaw sa u Yuwatan atu Tayan, tuud ku Hulalm itini.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu  tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 128: Cihalaay (213 words)


Cihalaay 吉拉哈艾

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cihalaay. u kasalumaluma’ nu Cihalaay sa, 65 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 116 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 41 ku tademaw, pakalatu 35%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 75 ku tademaw, pakalatu 65%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 34%, zumazuma 2%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, inayay ku Sakizaya itini.

u Pangcah a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah a tademaw itini, inay ku Sakizaya itini.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 129: Cikadaan (277 words)


u sulit nu Hulam: 南溪阿美部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Cikadaan. u kasalumaluma’ nu Cikadaan sa,  51 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 124 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 103 ku tademaw, pakalatu 83%.  u zuma sa, cay ku Ingcumin,  21 ku tademaw, pakalatu 17%.

  廢校多年的南溪國小，當地阿美族跟布農族人，將閒置空間再利用，他們以傳統工法藤編方式，編綁箭竹來美化校舍。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 65%, Yuwatan(Bunun)10%, Tayan(Tayal) 1%, Paywan(Paiwan) 2%, Taluku(Truku) 2%, zumazuma 4%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini.  u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) u Tayan(Tayal) u Paywan(Paiwan) atu Taluku(Truku). yadah ku cidekay a tademaw itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.  u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),   Cou (6,635),  Saysiat (6,630),        

Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)                




#Article 130: Cikasuwan (230 words)


u sulit nu Hulam: 七腳川部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cikasuwan. u kasalumaluma’ nu Cikasuwan sa, 680 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,799 ku tademawan. Cikasuwan sa, 680 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,799 ku tademawan. 

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,122 ku tademaw, pakalatu 62%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 29%, Taluku(Truku) 5%, Tayan(Tayal) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. izawtu ku Sakizaya itini, caypasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Yuwatan u Tayan atu Taluku. yadah ku cidekay a tademaw itini.

tuud ku lalumaay nu Sakizaya kina niyazu'. namakay Sakulay a niyazu'.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 131: Cikeliwan (206 words)


u sulit nu Hulam: 歌柳灣部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cikeliwan. u kasalumaluma’ nu Cikeliwan sa, 602 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,863 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 163 ku tademaw, pakalatu 9%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,700 ku tademaw, pakalatu 91%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 7%, Taluku(Truku) 1%, Tayan(Tayal) 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Tayan atu Taluku. izawtu ku Sakizya a tademaw itini, caypasumad ku ngangan nu Sakizya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 132: Cikep (266 words)


u sulit nu Hulam: 幾可普部落

i sawali nu Pazik. macapi Meilun Hotel.

i Hualien a kuwan ku niyazu’ nu Cikep. u kasalumaluma’ nu Cikep sa, 1,426 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 3,400 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 599 ku tademaw, pakalatu 18%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2,801 ku tademaw, pakalatu 82%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 12%, Tayan(Tayal) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Taluku(Truku) 2%.

tuud ku tademaw itini, cayka tuud ku ingcumin itini,  u Pangcah(Amis) atu Sakizaya a tademaw itini mueneng. u Hualien sa sawali nu Taywan, duut ku Pangcah(Amis) i Hualien.

u Pangcah(Amis) atu Sakizaya a niyazu' kuyni. u tumuk nu niyazu' u Sakizaya a tadamaw tu nuayaw katukuh ayza.

u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) u Taluku(Truku) atu Tayan(Tayal). yadah ku cidekay itini.

izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 133: Cikowa’ay (222 words)


u sulit nu Hulam: 富興部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cikowa’ay. u kasalumaluma’ nu Cikowa’ay sa, 163 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 433 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 147 ku tademaw, pakalatu 34%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 286 ku tademaw, pakalatu 66%.

此地阿美族稱為Gikuwa'ay，意指為產木瓜的地方。此地原稱水墬仔，因為以前利用水力帶動舂米的水墬，故名。在清代時就已有阿美族人居住，但光復後亦有由大坡移來的人。

資料來源：

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 32%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu'. u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 134: Ciku (240 words)


u sulit nu Hulam: 磯固部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciku. u kasalumaluma’ nu Ciku sa, 2,828 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 6,794 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 3,939 ku tademaw, pakalatu 58%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2,855 ku tademaw, pakalatu 42%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 37%, Yuwatan(Bunun) 4%, Tayan(Tayal) 3%, Paywan(Paiwan) 2%, Taluku(Truku) 8%, Puyuma 1%, Sakizaya 1%, zumazuma 1%.

katuud ku Pangcah a tademaw itini. izawtu ku Sakizaya itini, caypasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Tayan u Taluku u Paywan atu Piyuma.

u Pangcah atu Sakizaya a niyazu' kuyni. u tumuk nu niyazu' u Sakizaya a tadamaw tu nuayaw katukuh ayza.

izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 135: Cilafinan (228 words)


Cilafinan (u sulit nu Hulam: 基拉菲婻部落)

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Cilafinan. u kasalumaluma’ nu Cilafinan sa, 209 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 513 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 268 ku tademaw, pakalatu 52%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 245 ku tademaw, pakalatu 48%. 東河鄉『北源村』基拉菲婻（美蘭）部落 Tunghe siang Peiyuan chun Cilafinan niyazu'.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 50%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 1%.

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu'. u Pangcah a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Tayan(Tayal) . 

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 136: Cilakesay (231 words)


u sulit nu Hulam: 吉拉格賽部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cilakesay. u kasalumaluma’ nu Cilakesay sa, 216 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 519 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 152 ku tademaw, pakalatu 29%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 367 ku tademaw, pakalatu 71%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 17%, Yuwatan(Bunun) 8%, Tayan(Tayal) 2%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.

u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu  tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 137: Cilalongay (353 words)


u sulit nu Hulam: 吉拉龍噯部落

台東縣太麻里鄉金崙村。金崙村中唯一的阿美族部落。金崙村內第14鄰居住著一群阿美族人，他們大部分從台東市遷來，也有部分從花蓮玉里遷來居住。

Taitung sian Taimali siang Cinlun chun, u cacay dada' u Pangcah a niyazu' i Cinlun chun. izaw ku  Pangcah mueneng i Cinlun chun 14 lin. namakay Taitung se atu Kalingku Puseku.

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Cilalongay. u kasalumaluma’ nu Cilalongay sa, 100 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 218 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 194 ku tademaw, pakalatu 89%.

u zuma sa, cay ku yingcumin,  24 ku tademaw, pakalatu 11%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 48%, Pangcah(Amis) 36%, Puyuma 4%.

katuud ku Paywan a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini.

u Paywan a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah atu Piyuma. yadah ku cidekay a tademaw itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. izaw ku malecaday a ngangan nu Sakizaya atu Tayan. maka cacay a bataan ku malecaday a ngangan. 

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466),  

Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052) 




#Article 138: Cilamitay (243 words)


u sulit nu Hulam: 吉拉米代部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cilamitay. u kasalumaluma’ nu Cilamitay sa, 235 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 596 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 424 ku tademaw, pakalatu 71%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 172 ku tademaw, pakalatu 29%.

ci Lamulu Kacaw pacakat tu ngangan nu Hala' a belac.

u kasabinacadan, Amis 69%, Bunun 1%, Paiwan 1%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, namakay i Sakul a niyazu'. paacawa ku taytayna tu Cilamitay.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan atu Paywan.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 139: Cilapuk (255 words)


u sulit nu Hulam: 嘉新部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cilapuk. u kasalumaluma’ nu Cilapuk sa, 627 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,524 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 649 ku tademaw, pakalatu 43%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 875 ku tademaw, pakalatu 57%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 27%, Yuwatan(Bunun) 1%, Tayan(Tayal) 2%, Taluku(Truku) 9%, Kevelan(Kebalan) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 1%.

katuud ku Pangcah(Amis) itiniay a niyazu'. u zuma ku katuuday sa ku Tayal a tademaw. izawtu ku Sakizaya itini mueneng. 

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan u Tayan atu Taluku. yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 140: Ciliksay (212 words)


u sulit nu Hulam: 麒麟部落

台東縣成功鎮。

在成功鎮的西南方三公里，海拔約100-150公尺，有個阿美族人稱為chishiyayan的小山坡，它也是一片海階台地連接著山麓前緣的緩坡。

麒麟遺址的發掘，使得台灣史前史確立了麒麟文化的存在，而麒麟文化又僅見於台灣東海岸，可說是東部重要的文化寶藏。目前遺址南段已被闢為魚池，雖魚池隨後又廢棄不用，但遺址已遭受破壞，無法彌補了。

麒麟遺址是麒麟文化諸遺址中，唯一經由考古學家有系統發掘，而且有碳十四絕對年代定年的遺址（有關碳十四年代測年法請參見本書附錄）。出土的巨石遺物，數量多而且類型複雜，包括有：岩棺、石橡、帶肩單石、方孔石輪、鑽孔石塊。更有趣的是，還出土了單石、石像造型小尺寸的縮小物，十分逗人。

而最重要的是找到了這些巨石構造的兩種原本型態。第一種結構由各種不同單石圍成長方形，座落在面海的緩坡上，長軸方向大致是南北走向，長約十一公尺，寬度因被破壞而無法復原，地表所在的緩坡也被修平。在構造物後方挖出一條排水溝，中間一塊板岩石板（好像是床）上面，放了一個小巧可愛的石像。值得注意的是文化層少見有日常生活的陶器和石器，在其中一個立著單石的凹穴裡採取到木炭，經碳十四定年法鑑定出絕對年代是距今3060±280年。

第二種結構是用大塊人工打造及天然礫石堆疊成的石牆，石牆中有也有單石。這些巨石結構無疑是某種建築物，但是從結構內出土的現象和遺物，考古學家推測並不是日常生活的居所，而極可能是宗教崇拜儀式的場所。

資料來源：

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciliksay. u kasalumaluma’ nu Ciliksay sa, 155 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 372 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 270 ku tademaw, pakalatu 73%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 102 ku tademaw, pakalatu 27%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 69%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 3%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Paywan.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 141: Cilo’ohay (213 words)


u sulit nu Hulam: 森榮部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cilo’ohay. u kasalumaluma’ nu Cilo’ohay sa,  43 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 102 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  43 ku tademaw, pakalatu 42%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 59 ku tademaw, pakalatu 58%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 36%, Paywan(Paiwan) 1%, Taluku(Truku) 2%, zumazuma 3%.

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu’.

u Pangcah(Amis) a niyazu’ kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u  Paywan(Paiwan) atu Taluku(Truku).

inayi' ku Sakizaya a tademaw intini mueneng. 

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 142: Cinbulan (255 words)


u sulit nu Hulam: 那羅二, 三部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cinbulan. u kasalumaluma’ nu Cinbulan sa, 109 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 324 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 295 ku tademaw, pakalatu 91%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 29 ku tademaw, pakalatu 9%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 85%, Pangcha(Amis) 2%, Saysia(SaySiyat) 1%, zumazuma 3%.

u Tayan a niyazu' kuyni. tuud ku Tayan a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah atu Saysiyat.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 143: Cinemnemay (229 words)


u sulit nu Hulam: 吉能能麥部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cinemnemay. u kasalumaluma’ nu Cinemnemay sa, 845 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,421 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 506 ku tademaw, pakalatu 21%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,915 ku tademaw, pakalatu 79%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 13%, Yuwatan(Bunun) 6%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.

u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu  tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 144: Cingaroan (219 words)


u sulit nu Hulam: 鳳信部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cingaroan. u kasalumaluma’ nu Cingaroan sa, 338 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 884 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 537 ku tademaw, pakalatu 61%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 347 ku tademaw, pakalatu 39%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 54%, Taluku(Truku) 1%, Saysai(SaySiyat) 1%, zumazuma 4%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng.

uzuma a tademaw sa u Taluku(Truku) atu Saysai(SaySiyat), katuud ku Hulalm intini mueneng.

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya. caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 145: Cinsbu (226 words)


u sulit nu Hulam: 鎮西堡部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cinsbu. u kasalumaluma’ nu Cinsbu sa, 52 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 206 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 199 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 89%, Pangcha(Amis) 2%, zumazuma 4%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 146: Cipurungan (289 words)


u sulit nu Hulam: 隆興部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cipurungan. u kasalumaluma’ nu Cipurungan sa, 149 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 430 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 157 ku tademaw, pakalatu 37%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin, 273 ku tademaw, pakalatu 63%. 

台東縣關山鎮里壠里。於日據時期才形成的聚落。於日治大正8年(1919)，當時日人為了發展樟腦事業，從西部招來會採腦的客家人工作。在1929年結束，部分腦丁留下來居住此地，並從事開墾，也讓同鄉的遷入，形成客籍移民的聚落。而於民國50年前後，有來自雷公火社的阿美族遷入，改變昔日都為客家村的形態。 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 32%, Yuwatan(Bunun) 3%, zumazuma 1%.

tabakiay a niyazu' kuyni, kaduut ku tademaw, kaduut ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng. u Taitung sa u Pusung hananay nu Sakizaya a kamu, i sawaliyna-timul nu Taywan sabal. caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay duut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) .

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun).

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 147: Cipuwa (344 words)


Cipuwa（u sulit nu Hulam:慶豐部落） 

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Cipuwa. u kasalumaluma’ nu Cipuwa sa, 279 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 759 ku tademawan. kasabinawlan nu yingcumin sa, 122 ku tademaw, pakalatu 16%.  u zuma sa, cay ku Ingcumin, 637 ku tademaw, pakalatu 84%. kaduut ku tademaw itini, u Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng. u Taitung sa sawali nu Taywan, duut ku Pangcah i Taitung.  tabakiay a niyazu' kuyni, duut ku tademaw, duut ku Pangcah(Amis) a tademaw. u Taitung sa u Pusung hananay nu Sakizaya a kamu, i sawaliyna-timul nu Taywan sabal. caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay duut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis)

因為在日治時期慶豐地區有日本神社，因而得「宮前」之名，為原七腳川社族人居住地。七腳川事件後社人四散，此地成為日本移民村的位址。直到70年代，村境大批住宅區興建起來，吸引不少阿美族人來此，形成部落。   

u kasabinacadan, Pangcah(Amis)14%, Yuwatan(Bunun) 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Yuwatan.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.  u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),       

Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),               

Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)                 




#Article 148: Cipuypuyan (255 words)


u sulit nu Hulam: 米棧部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cipuypuyan. u kasalumaluma’ nu Cipuypuyan sa, 128 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 279 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 140 ku tademaw, pakalatu 50%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 139 ku tademaw, pakalatu 50%. 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 48%, zumazuma 2%.

tabakiay a niyazu' kuyni, duut ku tademaw, duut ku Pangcah(Amis) a tademaw. u Taitung sa u Pusung hananay nu Sakizaya a kamu, i sawaliyna-timul nu Taywan sabal. caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay duut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) .

izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya. caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 149: Cirakayan (287 words)


u sulit nu Hulam: 山興部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cirakayan. i Fenglin cen.

u kasalumaluma’ nu Cirakayan sa, 119 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 217 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 144 ku tademaw, pakalatu 66%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  73 ku tademaw, pakalatu 34%. 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 58%, zumazuma 8%.

tabakiay a niyazu' kuyni, duut ku tademaw, kaduut ku Pangcah(Amis) a tademaw. u Taitung sa u Pusung hananay nu Sakizaya a kamu, i sawaliyna-timul nu Taywan sabal. caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay duut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) .

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. tuudtu ku Sakizaya a lecuh.

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya. caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 150: Cirakesay (241 words)


u sulit nu Hulam: 基拉歌賽

阿美語稱樟樹為Lakes，遂引以為地名，Cira kesay 之意即指「有樟樹的地方」

日治時期，復興部落是為樟樹保護區，用以製造樟腦。到了日治末期，阿美族人為了尋找耕地遷移至此，原先是居住在阿眉溪中游兩岸，因民國63年颱風入境沖毀部落，阿美族人乃遷移至阿眉溪下游，直到今日。

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cirakesay. u kasalumaluma’ nu Cirakesay sa,  58 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 124 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 102 ku tademaw, pakalatu 82%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  22 ku tademaw, pakalatu 18%. 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 77%, Tayan(Tayal) 1%, Yuwatan(Bunun) 3%, Sejek(Seediq) 1%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, namakay i Sakul a niyazu'. paacawa ku taytayna tu Cilamitay.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis)  itini. u zuma a tademaw sa u Tayan(Tayal) u Yuwatan(Bunun) atu Sejek(Seediq).

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 151: Cirarokohay (335 words)


u sulit nu Hulam: 芝田部落 

tina niyazu' itiza i Taitung sian Chenkung cen Sansian li. naayaway a ngangan sa u Cirarokohay sananay.  

本部落位於台東縣『成功鎮』的『三仙里』『芝田部落』，以前稱之為『芝路古咳、基路古駭、芝路古映』，是阿美語『Cirarokohay』之近音譯字。其名稱由來有此說法，部落南邊的溪流裡有許多鱉，阿美語當中稱『鱉』為『raroko』，所以得此地名。芝路古咳的『阿美族』族人可分兩系統：來自大港口的『Sayiat』、『Ciokakai』、『Vitoror』氏族為『海岸阿美』，來自八里芒的『Panifong』氏族與馬武窟的『Fafokod』氏族為卑南阿美。  

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cirarokohay. u kasalumaluma’ nu Cirarokohay sa, 213 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 575 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 408 ku tademaw, pakalatu 71%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 167 ku tademaw, pakalatu 29%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 68%, Rukay(Rukai) 1%, zumazuma 2%. 

tabakiay a niyazu' kuyni, duut ku tademaw, duut ku Pangcah(Amis) a tademaw. u Taitung sa u Pusung hananay nu Sakizaya a kamu, i sawaliyna-timul nu Taywan sabal. caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay duut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) .

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 152: Ciripunan (209 words)


u sulit nu Hulam: 慶豐部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciripunan. u kasalumaluma’ nu Ciripunan sa, 2,924 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 7,823 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,023 ku tademaw, pakalatu 13%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6,800 ku tademaw, pakalatu 87%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunan) u Tayan(Tayal) u Paywan(Pauwan) atu Taluku(Truku). yadah ku cidekay a tademaw itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 153: Cirocan (231 words)


u sulit nu Hulam: 鶺櫓棧部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cirocan. u kasalumaluma’ nu Cirocan sa, 282 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 699 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 308 ku tademaw, pakalatu 44%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 391 ku tademaw, pakalatu 56%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 47%, Yuwatan(Bunun) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.

Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay tuud ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) . izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Yuwatan atu Taluku.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 154: Citekudan (225 words)


u sulit nu Hulam: 小台東部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Citekudan. u kasalumaluma’ nu Citekudan sa, 104 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 303 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 107 ku tademaw, pakalatu 35%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 196 ku tademaw, pakalatu 65%. 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 32%, Taluku(Truku) 2%.

Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay tuud ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) . izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Taluku.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 155: Ciupus (193 words)


Ciupus（鹿山部落）

i Miauli a kuwan ku niyazu’ nu Ciupus. u kasalumaluma’ nu Ciupus sa, 15 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  35 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  35 ku tademaw, pakalatu 100%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  ku tademaw, pakalatu ??%.

u Tayan a niyazu' kuyni. u Tayan sananay, caykatalakaw ku uzip, matineng miadup caykatineng mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Tayan a cidekay tuud ku tademaw. inay ku Sakizaya itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 156: Ciusinlun (249 words)


u sulit nu Hulam: 寶山部落

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciusinlun. u kasalumaluma’ nu Ciusinlun sa,  55 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 137 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 133 ku tademaw, pakalatu 97%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 4 ku tademaw, pakalatu 3%. u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 96%, Cou 1%, Paywan 1%. yadah ku cidekay itini.

u Yuwatan a niyazu' kuyni. u Yuwatan sananay, lumeni ku banges, caykatalakaw ku uzip, matineng miadup caykatineng mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Yuwatan a cidekay tuud ku tademaw. caaykatineng mudadiw atu musalukiyaw ku Yuwatan. inay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Cou atu Paywan.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 157: Ciwcia (242 words)


sulit nu Hulam: 豐泉部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Ciwcia. u kasalumaluma’ nu Ciwcia sa, 159 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 443 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 130 ku tademaw, pakalatu 29%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin, 313 ku tademaw, pakalatu 71%. 

台東縣關山鎮豐泉里。聚落內有四大水井，故舊稱「水井子」。聚落的形成是由於平埔族在日據時期的遷移。由於此地地下水豐富，被稱為「水井子」，在光復後民國43年，與其道路並稱為「本源」。  

本聚落為多種族群共居，日治末年除平埔族佔三分之一強外，還有來自桃、竹、苗地區的客家移民，以及閩南人與德高班寮社的阿美族人；光復後則客家移民的比例較高，平埔族與阿美族次之，還有少數閩南人與大陸籍者，而不同族群是分類居住的。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 14%, Tayan(Tayal) 2%, Paywan 1%, Yuwatan(Bunun) 9%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 2%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, salengacay ku banges, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay tuud ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) . inayi' ku Sakizaya itini mueneng. 

u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) u Taluku(Truku) u Paywan(Paiwan) atu Tayan(Tayal). katuud ku cidekay itini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a . satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 158: Ciwidiyan (331 words)


u sulit nu Hulam: 水璉部落

u niyazu' nu Sakizaya atu Pangcah, i tiza i sawalian.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciwidiyan. u kasalumaluma’ nu Ciwidiyan sa, 379 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 864 ku tademawan. 

kasabinawlan nu Yinngcumin sa, 526 ku tademaw, pakalatu 61%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 338 ku tademaw, pakalatu 39%. u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 53%, Taluku(Truku) 2%, Sakizaya 3%, zumazuma 2%.

Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay tuud ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) . izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Taluku atu Kabalan. tatenga tuud ku Sakizaya intini, namakay Cipawkan tayni. 1878 lais nu Takubuwan, mabulaw tayni ku Sakizaya, u Sakizaya a tademaw patizeng Ciwidiyan a niyazu'. sisabaw sepat tu ku tumuk kina niyazu', u sabaw cacay ku tumu u Sakizaya a tademaw. sakacacayay a tumuk ci Tiway Kalang. ci Tiway Kalang malatumuk tusa a bataan izaw ku enem a mihca ciniza. 

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) atu Sakizaya kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) atu Sakizaya itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.   




#Article 159: Ciwkangan (244 words)


u sulit nu Hulam: 長光/石坑部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciwkangan. u kasalumaluma’ nu Ciwkangan sa, 239 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 628 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 581 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  47 ku tademaw, pakalatu 7%. 

舊稱石坑，是一個建於一百多年前的阿美聚落，《臺灣輿圖》已有記載。這裡的居民主要來自大港口、納納與奇美三社，現以大港口為多數，係由Pacidal、 Sadipongan、 Monari、 cilangasan等氏族組成。 

初分成二社，一個是Takoliyaw，一個是Ciwkangan（即石坑）。約75年前，日警為了便於管理將二社人遷移至今海岸公路旁，成立Ciwkangan社。不久，屬於卑南阿美族系統的八里芒社人亦遷來，但人數不多，仍以海岸阿美佔優勢，另外亦有來自太巴塱社的秀姑巒系統阿美族，可能也是日治時代遷來的。

本部落還有兩個特色，其一是社區中種植著相當多的台灣黑檀樹，這是一種成長緩慢、樹材堅硬細緻的珍貴樹種，在台灣地已經相當罕見。其二是本社區所面對海，被賞石者認為是東海岸最好的尋找玉髓據點、當地所出產的玉、髓種類之多、密度之高，經常吸引許多遊客專程到此尋寶。

u kasabinacadan, Amis 90%, Puyuma 1%, zumazuma 2%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad tu ngangan nu Sakizaya. u Pangcah a niyazu' kuyni. u zuma a tademaw sa u Puyuma. tusa ku cidekay itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 160: Ciyakang (269 words)


u sulit nu Hulam: 支亞干部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciyakang. u kasalumaluma’ nu Ciyakang sa, 451 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,350 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,307 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  43 ku tademaw, pakalatu 3%. u kasabinacadan, Taluku(Truku) 88%, Pangcha(Amis) 2%, Tayan(Tayal) 2%, zumazuma 4%.

u Taluku a niyazu' kuyni, katuud ku Taluku a tademaw itini, u zuma sa u Pangcah, u Tayal atu Bunun.

iniyan a niyazu', katuud ku misaydang, matineng micudad winiyanay a micudaday. sisa'wac i tepal nu niyazu', u ngangan nuni sa'wac u Lawsi sananay nu Hulam a kamu.

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

izaw tu ku Sakizaya itini. micakay k lala' nu Taluku, sa muenengtu itini. 

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

inayay ku pikuwanan i Ciyakang niyazu’.

inayay ku pacudacudadan i Ciyakang niyazu’.

inayay ku padekuan i Ciyakang niyazu’.




#Article 161: Ciyibangcalay (322 words)


u sulit nu Hulam: 吉野汎扎萊部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ciyibangcalay. u kasalumaluma’ nu Ciyibangcalay sa,  23 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  75 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  14 ku tademaw, pakalatu 19%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  61 ku tademaw, pakalatu 81%. 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 19%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay katuud ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) . izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) atu Taluku(Truku).

izawtu ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, caay henay pasumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 162: Columbia (923 words)


Columbia(哥倫比亞)哥倫比亞哥倫比亞共和國（西班牙語：República de Colombia），通稱哥倫比亞，是南美洲西北部的一個國家

Columbia(哥倫比亞) Ke-lun-bi-ya-kung-he-ku(哥倫比亞共和國)（西班牙語：República de Colombia）, pangangan han tu Columbia(哥倫比亞), u Nan-me-cuw(南美洲) i satipan nu amisanay a kanatal.

u Columbia (哥倫比亞) sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 4 00 N, 72 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,138,910 sq km

u ahebal nu lalaay sa 1,038,700 sq km, u ahebal nu nanumay sa 100,210 sq km

hamin nu tademaw sa 47,220,856.

kakalukan umah sa 37.50%, kilakilangan umah sa 54.40%, zumaay henay umah sa 8.10%

u tapang tusu nu kanatal sa u Bogota (波哥大).

kakining nu kanatal demiad sa 20 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Juan Manuel Santos (胡安·曼努埃爾·桑托斯), micakat a demiad sa i 2010 a mihca 8 bulad 7 demiad.

u kulit nu hata nu Colombia sa ,situlu a kulit, u takuliway u semilaway atu sumanahay.

哥倫比亞哥倫比亞共和國（西班牙語：República de Colombia），通稱哥倫比亞，是南美洲西北部的一個國家。

Columbia(哥倫比亞) Ke-lum-bi-ya-kung-he-ku(哥倫比亞共和國)（西班牙語：República de Colombia）, pangangan han tu Columbia(哥倫比亞), u Nan-me-cuw(南美洲) i satipan nu amisanay a kanatal.

古代為奇布查族等印第安人的居住地。西班牙探險者大約在1500年左右到達這個地區，通過戰爭、勞役、戰利品和疾病徵服當地的奇布查人。他們很快建立定居點，並於1717年發展成為包括了西班牙在南美洲西北部的所有地區的殖民地「新格拉納達」。

i kasumamadan henay u Ci-pu-ca(奇布查) a binacadan u Yin-ti-an(印第安) a tademaw i tini muenengay tina lala’an Si-bng-ya(西班牙 mihephepay(探險者) pakalatu 1500 a mihcaanay, katukuh tu kuynian a kakitizaan maka awas tu mangangayawan, u hitay, unikawlah nu ngangayaw atu libung nu imelang, masulup amin ku balucu’ nu i tiniay Ci-pu-zen(奇布查) a tademaw, u heni kalamkam satu a patizeng a i tiza nueneng satu i 1717 a mihcaan malahatu mala u pasu u Si-bang-ya(西班牙) i Nan-me-cuw(南美洲) nu satipan nuwamisan a kakitizaan nu micumuday a lala’an kakitizaan “a Sin-ke-la-na-ta「新格拉納達」.

哥倫比亞的獨立運動於1810年爆發，7月20日宣布脫離西班牙獨立，最終在1819年取得勝利，1821年與現厄瓜多、委內瑞拉、巴拿馬組成大哥倫比亞共和國。此時新格蘭納達改名為「大哥倫比亞共和國」（Gran Colombia），西蒙·玻利瓦爾出任總統，直至1830年。這段期間西蒙·玻利瓦爾推動該國的民主。國內政治和領土的分裂最終導致1830年委內瑞拉和厄瓜多脫離大哥倫比亞共和國獨立，大哥倫比亞共和國也因而解體，波利瓦爾在失望中死去。大哥倫比亞共和國的其餘領土改名為「新格拉納達」（Nueva Granada）。1856年改名「格蘭納達聯邦」（Confederación Granadina）。1863年又改稱「哥倫比亞合眾國」（Estados Unidos de Colombia）。最後在1886年，名稱變更為「哥倫比亞共和國」，但是境內不同政治勢力割據一方所造就的分裂局面仍然延續下去，並三不五時引發內戰，1903年巴拿馬亦在美國的支持下自哥倫比亞獨立。

迄今，哥倫比亞仍然受到游擊隊起義軍（例如哥倫比亞革命武裝力量（FARC）），以及毒品貿易盛行的困擾，使國內政治、經濟改革變得十分困難，也嚴重威脅公眾的生命安全，影響哥倫比亞的國際關係。

imahini Ke-lung-pi-ya(哥倫比亞) mahiza tu nu padang henay a hitay mahiniay a hitay patinaku u Ke-ling-pi-ya-ke-min-uw-zuan-li-lian(哥倫比亞革命武裝力量)（FARC））, atu pacakayay tu siledekay a sapayu’ malawlaw tu satu, u lalabu nu kanatal a cen-ce kikasumad tu masakangelu’an tu atu pihazen tu kuni papelpel ku ni kauzip nu binawlan amin, amalilit ku lalayan nu Ke-lun-pi-ya(哥倫比亞) a kanatal.

獨立以後至2002年，自由黨和保守黨輪流執政。哥倫比亞總統烏里韋2002年上台後，採取更強硬的右翼路線，FARC遭該國政府大力圍剿。事源哥倫比亞革命武裝力量於1983年曾殺死烏里韋的父親，烏里韋上台後，以打擊哥倫比亞革命武裝力量為首務。由於烏里韋拉近了哥倫比亞與美國的距離，美國大力資助哥倫比亞。因政府打擊力度增強，哥倫比亞革命武裝力量逐漸遭到削弱。

namisateked hawsa katukuh i 2002 a mihcaan, umisatekeday a misakaputay atu u mazekeday a sakaput, Ze-yu-dang(自由黨) atu Paw-su-dang(保守黨) kakutay sa a mikawaw, Ke-lung-pi-ya(哥倫比亞) a cung-dung ci U-li-wey(烏里韋) namala cung-dung tu 2002 a mihcaan, miala tu pasaicelang atekatay a pakawananay a zazanan, FARC malawitan nu uynian a kanatal a zen-bu, u kawaw namakay anitu ni ungangayaw i 1983 a mihcaan namipatay tu wama ni U-li-wiy(烏里韋)， namacakat i pabaw U-li-wiy(烏里韋) hasa, amipelpel tu Ke-lung-pi-ya(哥倫比亞) mingayaw ku saayaway a kawaw satu.  

安地斯山脈縱貫西部，山谷相間，沿海是狹窄平原，西北一帶為馬格達萊納河下游沖積平原；東部為亞馬孫河與奧里諾科河上游支流沖積平原，占全國面積的三分之二。

安地斯山脈 a buyu’an pabesut I nusatipa, malaliting ku buyu’ atu dihep, I lilies nu bayu’ mapetpetay a nenal,satipan nu anisanaynu Ma-ke-da-lay-ma-he(馬格達萊納河) I sasa malikit masaupu I masanenalay, sawalian u Ya-ma-sun-he(亞馬孫河) atu Au-li-nu-ke-he(奧里諾科河) ipabaw nu kasacilis nu sauwac malikit tayza i masanenalay, macalap mahamin ku kanatal u he bala 2/3 ku hekal nu lala’.u demiad nu mauzipay nulangaway Ke-lun-pi-ya(哥倫比亞) tungusay u mauzipay nulangaway u aadupan nu hekal nu lala’ u kakakilac a kakitizaan, u akudiay a kakitizaan.

行政區劃哥倫比亞全國劃分為32個省和1個首都區

哥倫比亞 mahamin a kanatal mala u 3/2 a niyazu’ atu cacay kahenulan a tuse. 

哥倫比亞政治是在一個由總統代議民主制共和國的框架內進行的，在這個框架內，哥倫比亞總統既是國家元首也是政府首腦，實行多黨制。行政權由政府行使。哥倫比亞政府和國會兩院、參議院和眾議院均享有立法權。司法機構獨立於行政機構和立法機構。經濟學人信息社在2016年將哥倫比亞評為「部分民主」的國家。

Ke-lun-pi-ya(哥倫比亞)a zen-ze u cung-tung ku situngusay tu nu Min-cu-ze-cung-he-ku(民主制共和國) i panutek i lalabu a mikawaw, i tini i lalabu a sakakawawan Ke-lung-pi-ya-cung-tung(哥倫比亞總統) u satalakaway nu kanatal u  sibunuay aca a zen-ze mikawaw a tukatuutay a sakaputan, Sin-zen-cuan(行政權) si tungusy mikawaw u zen-bu ku mikawaway, Ke-lung-pi-ya-zem-bu(哥倫比亞政府) atu Ku-huy tusaay a tatengilan a kanatal, Can-iy-uyan(參議院) atuKung-iy-uen(眾議院) situngusay tu hulic Li-ba-cuan(立法權),  Se-ba-ki-go(司法機構) misateked mikawaw tu nu hulic a kawaw King-ci-hiy-zen-sin-si-se(經濟學人信息社) i 2016 a mihcaan u Ke-lun-pi-ya(哥倫比亞) mala tusa nu u kasatademaw a nizatengan nu kanatal.

哥倫比亞當地土著印第安人、西班牙殖民者和非洲奴隸長期混居、通婚，幾百年後產生了混血的印歐混血人群（58%）、白人（20%）、黑白混血兒（14%）、黑人（4%）和印第安—黑人混血兒（3%）。現在，只有大約1%的人被認定是純種而且保有自己語言和風俗的印第安人。哥倫比亞的主要宗教是天主教。

哥倫比亞是拉丁美洲人口第三大國，在巴西和墨西哥之後。農村人口大量湧向城市。城市人口比例從1951年的57%上升到1994年的74%。30個城市的人口超過100,000。東部9個低地省份占哥倫比亞面積的54%，但是只有不到3%的人口，人口密度低於1人／平方千米。

Ke-lung-pi-ya(哥倫比亞) i tiniay a binacadan In-ti-an-zen(印第安人),Si-pang-ya(西班牙) u micunutay a tademaw atu By-cuw nu kuli matenes ku ni kalalamel nueneng malaacawa pinaay tu lasubu a mihcaan hausa siwawa tu malalamelay tu ku izang nu In-o-hun-huy-zen-cun(印歐混血人群) tademaw mala tu（58%）salengacay a tademaw pakala tu（20%）lumeninay salengacay malalemay a wawa （14%）lumeniay a tademaw（4%） atu In-ti-an u lumeniay a tademaw malalemelay a wawa（3%）ayzasatu uyza dada’pakala tu 1% ku tademaw u mapalucekay u tatengaay a tademawan, satu izaw tu nu uzapay a kamu atu lisin nu In-tian-zen(印第安人), Ke-lun-pi-ya(哥倫比亞) a ngangan a lisin u Tan-ku-ciw(天主教). 

Ke-lun-pi-ya(哥倫比亞) nu La-ding-me-cuw(拉丁美洲) a tademaw u sakatulu u tabakiay a kanatal, i Pa-si(巴西) atu Mu-si-ke(墨西哥) hawsa nu malukay a tademaw katuud sa pasayza i tuseay a tademaw palalecat pakay 1951 a mihcaan 57% ku talakaw katukuh 1994 a mihcaan tu 74%. 30 tuse nu tatemaw, malakunit tu 100,000 nuwalian siwa ku i sasaan a kenis micalat tu Ke-lun-pi-ya(哥倫比亞) a hekal nu lala’tu 54%, nika caay pakala tu 3% a tademaw, tademaw u kakatuud nu tademaw i sasacacay kakatuud cacay a tademawan tu ping-ban-cian-mi.

哥倫比亞是拉丁美洲的軍事大國，擁有當地規模最大的軍事力量，現役部隊為445,000人，位居世界第11位，軍費為121.45億美金，在拉美國家中，僅次於巴西。哥倫比亞的國家武裝力量根據其憲法第216條，由正規軍的陸軍、海軍、空軍和準軍事部隊的「國民警察」組成，正規軍以維護國家主權、獨立、領土完整和憲法秩序為根本宗旨

Ke-lung-pi-ya(哥倫比亞) nu La-ting-me-cuw(丁美洲) u satabakiay a kanatal nu kawawa nu hitay izaw ku i tiniay u satabakiay u saicelangay a kawaw nu hity ayza u malahitaay a hitay izaw ku 445,000 ku tademaw, i tuni i kitakit u sakasabaw cacay, u pilawpes tu kalisiw nu hitay 121.45 i’nu amilika a kalisiw, i La-me(拉美) kanatalan uyza dada’ i Ba-si(巴西).

哥倫比亞的經濟長期以來受到國內需求短少、政府預算減少，以及社會、政治秩序不穩定等因素的影響。現今，哥倫比亞政府推動養老金改革，以及各種減少失業率的政策，因應當前各種挑戰。哥倫比亞的兩大出口產業：石油和咖啡前景不明朗，咖啡的收獲量與價格，前景並不樂觀，石油則日益減產，需要持續探勘、開發新的油田。

Ke-lung-pi-ya a cin-ci ha tinikatenes masaadidi’ nu kanatal zen-bu anizatengan mawada tu atu siykay zen-bu a kasilut caay kanetek mahini ku nikalilit ayza satu Ke-lun-pi-ya(哥倫比亞) zen-bu micuzuh tu Iyang-law-cing(養老金) pasumat sapahapay tu babalaki a kalisiw, atu masazumaay mawada tu ku inaay a sakakawawan a hulic, zayhan i ayawway ningangayawan tu mahicahicaay a kawawa.Ke-lung-pi-ya(哥倫比亞) tusa kuni u patahekalan a nilaculan u simal atu kuhi i ayaw caay ka kaph, kuhi u ni alaan kayadah atu aca caay ka kapah, simal paydemiad mawada’ tu kuni patakal, maydih a lalit asa miazih mipatadas tu baluhay a ubah nu sumal.

哥倫比亞擁有全年自成一個體系的節慶活動，例如已經列入「人類非物質文化遺產代表作名錄」的「巴蘭基亞嘉年華」等。此外，哥倫比亞也有豐富的舞蹈文化，例如倫巴、莎莎舞等。

Ke-lung-pi-ya(哥倫比亞) mahamin a mihcaan papulung tu cacay u kalinulakan a kawaw nu lisin, mahiniay u patinaku tu mahiniay u nu “tedemaway caay kunutuuday a lalangawanay u ni subelitan a caysan a nilaculan, tayhiw amipangangan ni sulitan tu Pa-lan-ci-ya-ciy-nian-hua「巴蘭基亞嘉年華」.




#Article 163: Corey Beck (101 words)


Corey Beck

nalecuh ciniza i Memphis, Tennessee, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. nalecuhan i 5 a bulad 27 a demiad, 1971 a mihca, Corey Beck, miunduay. u puenenengsan nu kakitizaan niza sakyami, u misimaw zikuzay mimaliay. talakaw ciniza, izaw 185 kungfen atu izaw 86 kungcin ciniza. namapili'ay ciniza i 1995 a mihcan nay NBA. i niza a mimaliay a mihcaan sa, izaw ku sabaw sepat, sabaw lima atu tusa bataan a bacu ciniza. u mimaliay sa, u zikuc nu heni sa, izikuz nu zikuc, sulitan ku bacu. kyu matineng ku miazihay cima ku milmaliay.




#Article 164: Costa Riga (723 words)


u Costa riga (哥斯大黎加)

sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 10 00 N, 84 00 W.  u ahebal nu lala’ mapulung sa 51,100 sq km. 

u ahebal nu lalaay sa 51,060 sq km, u ahebal nu nanumay sa 40 sq km.  hamin nu tademaw sa 4,872,543.

kakalukan umah sa 37.10%, kilakilangan umah sa 51.50%,  zumaay henay umah sa 11.40%

u tapang tusu nu kanatal sa u San Jose (聖荷西).

kakining nu kanatal demiad sa 15 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Luis Guillermo Solís (路易斯·吉列爾莫·索利斯), micakat a demiad sa i 2014 a mihca 5 bulad 8 demiad.

u kulit nu hata nu Costa riga sa, situlu a kulit, u semilaway u salengcay atu sumanahay.

Costa riga哥斯大黎加共和國（西班牙語：República de Costa Rica），通稱哥斯大黎加，意為「豐饒海岸」，是中美洲國家，北鄰尼加拉瓜，南與巴拿馬接壤，首都為聖荷西。 哥斯大黎加是當今世界上第一個裁撤軍隊的國家。目前哥斯大黎加是中美洲地區經濟發展較佳的國家，擁有較高的生活水平，此外哥國重視生態保育，國內擁有多座自然保護區，被《福布斯》列於2020年退休宜居國的名單中。

Ke-se-da-li-ciy-kung-he-ko(哥斯大黎加共和國)（西班牙語：República de Costa Rica）,ngangan tu Costa riga(哥斯大黎加), u imi malubicay a dadipasan(豐饒海岸),nu Kung-mey-cow (中美洲) a kanatal, nuwamisan belaw u Niy-ciy-la-kuwa(尼加拉瓜) nutimulan u Pa-na-ma(巴拿馬) matatules ku lala’, kahenulan a tuse u Sen-he-si(聖荷西), Costa riga(哥斯大黎加) u ayzaay i kitakit u saayaway mipaelesan a hitay nu kanatal,  imahini nu Costa riga(哥斯大黎加) nu Kung-may-cow(中美洲) a kakitizaan cin-ci u sakapahay nipalahadan(發展) a kanatal, kapah makakat kuni kauzip na mahini  sibalucu’ mipuput tu ihekalay nu mauzipay mulangway i kanatal, yadah ku nu lalayan tu pidiputan, masilut tu i bu-pu-se(福布斯) masilut tu 2020 a mihcaan miales tu namalahitay mananeng tu singangan tu i kanatal.

在前哥倫布時代，就有印第安人居住在哥斯大黎加，是中美洲文明和安第斯文明的交匯處。

iayaw a zitay nu Ke-lung-pu(哥倫布), izaw tu muengen ku In-di-an(印第安) a tdemaw i tini i Costa riga(哥斯大黎加) u Cung-mey-cow-uan-min(中美洲文明) makakatay ku nika uzip atu An-ti-se-wen-min(安第斯文明) i kalikeluhan.

kasumamadan tu 16 a mihcaan, i tiniay a Ya-me(瑪雅) a tademaw a tademaw atu A-ce-tay-ce(阿茲台克) a tademaw,  mademec nu Si-pan-iy(西班牙) a tademaw, satu Costa riga(哥斯大黎加) mala u Si-bang-ya(西班牙) a lala’ baluhay a Si-bang-ya(西班牙) satimulan a kenis,i sebu i tiza i Ka-ta-ke(卡塔戈)（Cartago).

哥斯大黎加逃過了許多侵擾中美洲各國的軍事政變。與其一些鄰國不同，哥斯大黎加是穩定、和平和民主管理的一個例子。19世紀晚期，有兩次短暫的暴力活動迫害了民主的發展。1948年內戰之後哥斯大黎加總統何塞·菲格雷斯·費雷爾宣布解散軍隊，並在1949年將此列入憲法。從那時起，哥斯大黎加進入罕見的無軍隊介入的民主格局。

哥斯大黎加儘管仍是開發中國家，但已經取得相對較高的生活水平，土地所有權普遍擴張，而且旅遊業蓬勃發展。

Costa riga(哥斯大黎加) makalaliw tu nipitebung ilawlaw nu Cung-may-cow(中美洲) paykanatal masumad tu kawaw nu hitay, caay kalecat tu nu belaw nu kanatal,  Costa riga(哥斯大黎加) u tanektekay masungaay atu binawlan kumikuwanay tu mahiniay, kasumamdan tu 19 a mihcaan tu zikuzan, kinatusa pacena tu uni u kalalepu a kawaw masawacu tu kunipalahat nu binawlan, 1948 a mihcaan kangangayaw nu kanatal Costa riga(哥斯大黎加) a Cung-tung( 總統) ci He-say-bey-ke-lay-si-bey-lay-rl(何塞·菲格雷斯·費雷爾) musakamu paliwasak tu hitay, atu i 1949 a mihcaan unian pahulic han, namahini hausa Costa riga(哥斯大黎加) mikaput tu nayay a hitay mikaput tunu binawlanay a nizatengan.Costa riga(哥斯大黎加) anumahinihini mahiza tu palekal tu kanataay(開發中國家), nika malecat tu katalakaw kuni kauzip, izaw amin ku tantuwa’ nu lala’, saaca(而且) papiidangay a kawaw macakat kuni palahat.

哥斯大黎加位於中美洲的狹長地帶，北緯10度；西經84度。東臨加勒比海，西靠北太平洋，有著1290千米的海岸線（東岸加勒比海212千米，西岸太平洋1016千米）。哥斯大黎加北部與尼加拉瓜接壤（邊境線長309千米），東南偏南與巴拿馬接壤（邊境線長639千米）。

Costa riga(哥斯大黎加) i tini i Cung-may-cow(中美洲) tanayu’ay likecu’ay a kakitizaan, amis balattu cacay bataan a tu(北緯10度), tipan balattu walu bataan izaw ku sepat a tu(西經84度), nutimulan micapi tu Ciy-le-pi’ a bayu(加勒比海), satipan micapi nuwamisan a waliyu( 北太平洋),  izaw ku 1,290 malebut miy ku dadipasan （nuwalian a tukus(岸) Ciy-le-pi-hay(加勒比海) 212 malebut nu miy, satipan a tukus u Tayibing-yang(太平洋) 1016 malaebut mi(米）.Costa riga(哥斯大黎加) nuwamisan atu Ni-ciay-la-cuwa(尼加拉瓜) matatules ku lala’, u lilis nu kanatal a katanayu’ 309 malebut miy, nuwalian nutimulan pasayza  i nutimulan atu nu Pa-na-ma(巴拿馬) a lala’ （u lilis nu kanatal a katanayu’ 639 malebut miy).

總共有51100平方公里，其中領土50660平方公里，領水440平方公里，比美國的西維吉尼亞州稍小，也相當於愛爾蘭。哥斯大黎加地形是：海岸邊是平原，而中部被崎嶇的高山所隔絕。該國宣布其專屬經濟區為200海里，領海為12海里。氣候屬於熱帶和亞熱帶，還有一部分是新熱帶。

pulung izaw ku 51,100 ping-bang-kung-li(平方公里), namakasalala’ay  50,660 ping-bang-kung-li(平方公里), i lilis nu nanum 440 ping-bang-kung-li(平方公里), palaleca tu nu May-ko(美國) a Si-wyi-ci-niy-ya-cuw(西維吉尼亞州) kaadidi’, amahiza tu nu Ay-rl-lan(愛爾蘭).

哥斯大黎加地形是：海岸邊是平原，而中部被崎嶇的高山所隔絕。該國宣布其專屬經濟區為200海里，領海為12海里。氣候屬於熱帶和亞熱帶，還有一部分是新熱帶。

Costa riga(哥斯大黎加) u liwliw nu lala’, dadipasan u masaenalay, tepanay  nukanatal masalikaku ku buyu’ masulaed, uynian a kanatal sakamusa uyni simungay (專屬) situngusay tu  sikikalisiwan(經濟) a kenis 200 a kung-li(公里) katanayu’ nu bayu, nubayuwan 12 a kung-li(公里)  katanayu’ nu bayu,u bali u akutiay atu tatungusay a akuti’ izaw henay ku zuma’ u baluhay a akuti’ay.

哥斯大黎加是擁有強大的憲法制衡系統的民主共和國。行政責任歸屬於總統，總統是國家的力量中心。該國有兩位副總統以及由包括一名副總統在內的15人組成的內閣。總統和57名立法會議員由選舉產生，以4年為任期。

Costa riga(哥斯大黎加) u saicelangay nu hulic a nilekecaan tu mahiniay u min-cu-kung-he-kuw(民主共和國), mikawaway tuni cenbu u sidimada (行政) u cung-tung ku situngusay, u icelang nu cung-tung   kapulung nu kanatal, uynian a kanatal tusa ku midabay atu pasu cacay  tademaw midapay tu cung-tung 15 ku tademaw masakaputay nu lalabu nu mikawaway, Cung-tung atu 57 a tademaw nu lipuing a giing u nisikiwan, i sepat a mihcaan mala giing.

哥斯大黎加是中美洲地區經濟較為發達的國家，擁有較高的生活水平及較多元的經濟結構。在一系列經濟改革後，哥斯大黎加已從曾經只依靠農業的單一經濟發展為以旅遊、電子和醫療組件出口及信息技術服務為基礎的多樣化經濟。

Costa riga(哥斯大黎加) u Cung-miy-cu(中美洲) a kakitizaan a sakikalisiw u macakatay a kanatal, kapah kuni kauzip atu kayadah ku sakikalisiwan,  uyni u kikasumat nu sakikalisiwan hawsa, Costa riga(哥斯大黎加) i ayaw namiida tu nikalukan uyni dada’ ku palahatan (發展) tu sakikalisiwan uyni u aidangan u dikiay atu sapangaay tu imelangay pulung han patahakal atu pasubana’ tu tineng nikawaw tu angangan tu yadahay tu canacananay a sakikalisiwan.




#Article 165: Cote d'ivoirie (121 words)


Cote d'ivoirie (象牙海岸)

u Cote d'ivoirie (象牙海岸) sa ilabu nu Feico, itiza i 8 00 N, 5 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 322,463 sq km

u ahebal nu lalaay sa 318,003 sq km, u ahebal nu nanumay sa 4,460 sq km

hamin nu tademaw sa 23,740,424.

kakalukan umah sa 64.80%, kilakilangan umah sa 32.70%, zumaay henay umah sa 2.50%

u tapang tusu nu kanatal sa u Yamoussoukro.

kakining nu kanatal demiad sa 7 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Alassane Dramane Ouattara, micakat a demiad sa i 2010 a mihca 12 bulad 4 demiad.

u kulit nu hata nu Cote d'ivorie sa ,situlu a kulit, u kamakamaay u salengacay atu landaway.




#Article 166: Croatia (994 words)


Croatia (克羅埃西亞)

u Croatia (克羅埃西亞) sa ilabu nu Oco, itiza i 45 10 N, 15 30 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 56,594 sq km

u ahebal nu lalaay sa 55,974 sq km, u ahebal nu nanumay sa 620 sq km
hamin nu tademaw sa 4,313,707.
kakalukan umah sa 23.70%, kilakilangan umah sa 34.40%, zumaay henay umah sa 41.90%

u tapang tusu nu kanatal sa u Zagreb

kakining nu kanatal demiad sa 8 bulad 10 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Kolinda Grabar-Kitarović, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 2 bulad 19 demiad.

克羅埃西亞共和國（克羅埃西亞語：Republika Hrvatska），通稱克羅埃西亞（克羅埃西亞語：Hrvatska，音譯赫爾瓦茨卡），是一個位於中歐、地中海和巴爾幹半島交會處的單一議會共和制國家，首都與最大城市為札格瑞布。克國將行政區劃分為20個縣與一個直轄市兼首都的札格瑞布，其領土面積為56,538平方公里。

Croatia mapulungnay masakaputay a kanatal(克羅埃西亞共和國)（Croatia a kamu：Republika Hrvatska), u ngangan tu Croatia(克羅埃西亞)（Croatia a kamu：Hrvatska）, uynian i Cung-uw(中歐), Di-cung-hay(地中海) atu Ba-rl-kan-ban-daw(巴爾幹半島) kalalitemuhan cacay satadengilan nu cence, mapulungay a kanatal a lice(制), kahenulan a tuse u satabakiay u nu Za-ke-rul-pu(札格瑞布), Croatia(克羅埃西亞) u kenis u Sing-cen(行政) a kakitizaan kenis papiliwasak ku tuse bataan a kasaniyazu’ atu cacay sakakuwaan tu tuse mikawaw haca tu kahenulan a tuse nu Za-ke-rul-pu(札格瑞布), u ahebal nu lala’ 56,538 Ping-bang-kung-li(平方公里).

Croatia(克羅埃西亞)國將行政區劃分為20個縣與一個直轄市兼首都的札格瑞布，其領土面積為56,538平方公里。克羅埃西亞氣候多樣，同時具備大陸性與地中海型氣候，並於亞得里亞海沿岸擁有超過1000座島嶼。2019年克羅埃西亞人口約為407萬人，多數為克羅埃西亞人，自從克羅埃西亞由南斯拉夫獨立後至今該國如同大部分巴爾幹半島國家一樣人口持續減少。

Croatia(克羅埃西亞) kanatal mikawaw tu nu cenbuay makenisan maliwasak tu tusa bataan a niyazu’an, cacay a kenis mikawaw aca tu sakatusa kahenulan a tuse, a Za-ke-rul-pu(札格瑞布), u ahebal nu lala’ 56,538 ping-bang-kung-li(平方公里), Croatia(克羅埃西亞) yadah ku masazumaay a demiad, mahini mahiza nu Ta-luay a demiad atu mahiniay nu Di-cung-hay-sing(地中海型) a demiad, atu i Ya-de-li-ya’(亞得里亞)a bayu a tukus izaw malakuwit cacay lasubu a subal, 2019 a mihcaan Croatia(克羅埃西亞) a tademaw izaw ku 407 a mang, katuud ku Croatia(克羅埃西亞) a tademaw, namakay i Croatia(克羅埃西亞) Nan-se-la-bu(南斯拉夫) namisteked hawsa (獨立後) katukuh ayza nuwini a kanatal i tiniyamin i Ba-rl-kan-ban-daw(巴爾幹半島) a kanatal  malecat lalid mawada tu tademaw.

Croatia(克羅埃西亞)民族自西元7世紀遷移到現在的克國領土生活，他們於9世紀時建立了兩個公國，後於925年由托米斯拉夫將其統一為王國，並成了第一位國王。其歷史是一連串與保加利亞第一帝國、拜占庭帝國和匈牙利王國的衝突，並與威尼斯競爭亞德里亞海東岸。該王國從10世紀開始在統治區域推廣克羅埃西亞語並因此與教宗發生衝突。

Croatia(克羅埃西亞) a binacadan celacan  tu pitu a kasumamadan, mabulaw tayza ayzaay a Croatia(克羅埃西亞) a lala’ mauzip, uheni i kasumamadan tu siwaay a mihcaan patizeng tu tusaay a kanatal, zikuzan i 925 a mihcaan Tu-mi-se-la-bu(托米斯拉夫) papulung palacacay tu hung-ti a kanatal, mala u saayaway tu hung-ti, i laylay masadipadipas tu Bau-ciya-li-ya(保加利亞) saayaway a hung-ti a kanatal, Can-ting-ti-kuw(占庭帝國) atu Sung-ya-li(匈牙利) a kanatal madatemec, saca  atu Wey-ni-se(威尼斯競爭) De-li-ya(德里亞) madatemec tudadipasan, uynian a kanatal namakay cacay bataan a kasumamadan malingatu tu i pikuwanay a kenis mipatiyak tu Croatia(克羅埃西亞) a kamu namahini satu madatemec tu Ciyaw-cung(教宗). 

古代到中世紀時期,現今的克羅埃西亞地域早在史前時期就有人居住，克國北部大量發現了時間可追溯至舊石器時代中葉的尼安德塔人化石，以克拉皮納一地出土的最具代表性。

i kasumamadan a ayzaay i tepang nu kamihcaan nu kasumamadan ayzaay Croatia(克羅埃西亞) a lala’ saayaw nu laylay namihcaan, izaw tu tademaw nuenemay, Croatia(克羅埃西亞) nuamisan yadah ku maazihay tu naayaway a demiad tu Ciw-se-ci-se- day(舊石器時代)Cung-ye(中葉) tu ni u Ni-an-de-ta(尼安德塔) a tdemaw malaba’tu tu, uyni u katahekal nu Ce-la-pi-na(克拉皮納) uyza u aazihan .Ha-bu-se-baw-wang-cen(哈布斯堡王政) katukuh i kamihcaan nu hung-ti a kanatal nu Aw-sun-ti-ku(奧匈帝國)(Ha-bu-se-baw-wan-cen(哈布斯堡王政) katukuh i Aw-sung hung-tiay a mihcaan(奧匈帝國時期).

由於鄂圖曼帝國軍的連捷勝利，奧地利當局於1538年將克羅埃西亞一分為二，分作平民區與駐軍區，後者由帝國政府派遣的軍事長官控制，居民都被武裝了起來、協助奧軍。

uyza u E’-tu-man-di(鄂圖曼帝) hitay nukanatal lalit sana pakatemic, Aw-di-li(奧地利) a cenbu i 1538 a mihcaan u Croatia(克羅埃西亞) cacay pala tusaen, palaliyas tu pakuyucay atu kakitizaan nu hitay atu u hung-tiay a kanatal, cenbu paucul tu sakakaay nu hitay amikedec tu kawaw nuhitay, u binawlan sikuwang tu amin miedap tu Aw-di-li(奧地利) a hitay.

由於鄂圖曼帝國軍的連捷勝利，奧地利當局於1538年將克羅埃西亞一分為二，分作平民區與駐軍區，後者由帝國政府派遣的軍事長官控制，居民都被武裝了起來、協助奧軍。

uyza u E’-tu-man-di(鄂圖曼帝) hitay nukanatal lalit sana pakatemic, Aw-di-li(奧地利) a cenbu i 1538 a mihcaan u Croatia(克羅埃西亞) cacay pala tusaen, palaliyas tu pakuyucay atu kakitizaan nu hitay atu u hung-tiay a kanatal, cenbu paucul tu sakakaay nu hitay amikedec tu kawaw nuhitay, u binawlan sikuwang tu amin miedap tu Aw-di-li(奧地利) a hitay.

克羅埃西亞出身的南斯拉夫領導人——約瑟普·布羅茲·狄托。

二次大戰結束後，克羅埃西亞以社會主義共和國的身份加入「南斯拉夫聯邦人民共和國」，再度成為南斯拉夫的一部分，由「克羅埃西亞共產主義者聯盟」主政，實行一黨專制，狄托為國家最高領導人。

Croatia(克羅埃西亞) u lecuh tu Nan-se-la-bu(南斯拉夫) nu mikeliday a tademaw ci Ye-se-pu-bu-luo-ze-di-tuo(約瑟普·布羅茲·狄托). napahecek tu sakatuse a ngangayaw hawsa, Croatia(克羅埃西亞) i suykay ku ni zateng(社會主義共和國) nu uzip amicaput tu Nan-se-la-bu-lian-bang-zen-min-cung-he-ku(南斯拉夫聯邦人民共和國), muliyaw haca(再度) tu tungusay nu Nan-se-la-bu, u Croatia(克羅埃西亞)cung-can-cu-yi’-ce-len-mung(共產主義者聯盟) misakaku a mikawaw, mikawaw tu cacay a teked a kuwaw(實行一黨專制)，ci Diy-tuw(狄托) u satalakaway mikeliday  mikuwanay a tademaw nu kanatal.

克羅埃西亞地形圖克羅埃西亞地處中歐與東南歐之交，輪廓近似殘月形，國土面積為56,594平方公里，包括56,414平方公里陸地面積和128平方公里的水域面積，領土總面積排名世界第127位，陸地邊界全長2,028公里，海岸線則為1777.3公里（陸地）和4,058公里（島嶼）:2。

Croatia(克羅埃西亞) u liwliw nu Croatia(克羅埃西亞) a kakitizaan Dun-ow(中歐) atu Tung-nan-ow(東南歐) malacabay, u pising nu kanatal mahiza u mapikihay nu bulad,  kanatal ahebal nu lala’56,594 ping-bang-kung-li(平方公里), pasu 56,414 ping-bang-kung-li(平方公里) tukusay a lala’ kaahebal atu 128 ping-bang-kung-li(平方公里) u nanum a kahebal, pulung a ahebal nu lala’, pasilut tu ngangan i kitakit saka 127 , ihekaly a lala’ atu ililisay katanayu’ 2,028 kung-li(公里) sadipasan 1777.3 kung-li(公里)（ihekalay a lala’陸地）atu nu subalan 4,058 kung-li(公里)（daw-yu島嶼).

克羅埃西亞國土大部為溫暖而多雨的溫帶大陸性氣候，每月平均氣溫介於攝氏零下3度（1月）至攝氏18度（7月）之間最冷的地帶為利卡和戈爾斯基科塔爾的海拔1200公尺高的山上，而狹長的近亞得里亞海沿岸區域則受到海洋的調和，為溫暖的地中海型

Croatia(克羅埃西亞) u lala’ nu kanatal hatu u matatudungay a aku’ti, u maudaday a aku’ti nu Taluay kumahiniay a demiad(溫帶大陸性氣候), paybulad palalecad Se-se-ling-siy 3 du (cacay a bulad(攝氏 零下3度1月）katukuh i Se-se18 du pitu a bulad(攝氏18度7月）laed u sienaway a kakitizaan u Li-ka(利卡) atu Ce-rl se-ci-ce-da-rl(戈爾斯基科塔爾) kailabu hay-pa(海拔) 1,200 kung-ce(公尺) dipah katalakaw nu buyu’, u tanayu’ macapi tu Ya-de-li-ya(亞得里亞) mililis tu hekal a kenis malabel nu bayu u cayay kaakuti’ay  mhizaay nu Di-cung-hay-ceng(地中海型) a demiad.

札格瑞布總督府，克羅埃西亞政府所在地。克羅埃西亞為單一民主議會共和制國家。

Za-ce-rul-bu-cung-du-bu(札格瑞布總督府), Croatia(克羅埃西亞) u kakitizaan nu cenbu Croatia(克羅埃西亞) u nu binawlanay a nizateng Min-cu-yi’-huy-kung-he-ze(民主議會共和制)a kanatal.

於2015年8月1日「勝利日」閱兵的克羅埃西亞陸軍M-84戰車隊。

克羅埃西亞的軍隊為「克羅埃西亞共和國武裝部隊」，由「陸軍」、「海軍」以及「空軍與防空軍」三軍組成。

i 2015 a mihcaan 8 a bulad 1 a demiad u niu pakademecan a demiad (勝利日) paazih tu hitay ku Croatia(克羅埃西亞)a hitay, nu zazanay a hitay M-84 ku kazizang a sakaput tu sangangayaw. Croatia(克羅埃西亞)a hitay Croatia mapulungnay masakaputay a kanatal(克羅埃西亞共和國) Wu-cuwang-bu-duy u nu zazanay a hitay, bayuay a hitay atu hikukiay a hitay atu miculuay tu tuud a hitay atu cung-cung atu fang-kung-cung(空軍與防空軍) tulu a hitayay ku nisakaputan.

奧帕蒂亞是Croatia(克羅埃西亞)最早發展旅遊業的城市。旅遊業在克羅埃西亞的經濟扮演非常重要的角色，約佔國民生產總值中的20％，在2014年全年相關收入為74億歐元。

Aw-pa’-di-ya(奧帕蒂亞) u Croatia(克羅埃西亞) u saayaway palahat a tuse tu mikawaway tu papiidangay mikawaway tu papiidangay i Croatia(克羅埃西亞) a sakakikalisiwan u tadakahenulan u kuynian, macalap ku nu i labu nu kuw-min-sen-zang-cong-ze(國民生產總值) a pulung nu aca 20％, i 2014 a mihcaan paymihcaan kumahiniay micumuday a kalisiw 74 i’ nu Oway a kalisiw.

克國的官方語言為克羅埃西亞語，在加入歐盟後也跟著成為該組織的第24種官方語言。克國法律也有規定少數民族可在特定條件下使用捷克語、匈牙利語、義大利語、魯塞尼亞語、塞爾維亞語和斯洛伐克語這些少數民族的語言。

Croatia(克羅埃西亞) u kamu nu kanatal u nu Croatia(克羅埃西亞) a kamu namialapu tu Ou-meng(歐盟) hawsa kilulu satu mala u uynian a  sakaput u saka 24 alamangan nu kanatal a kamu, Croatia(克羅埃西亞) a hulic izaw kunipaketung aca tu cayay kakatuud nu binacadan taneng i panutekang tu tadelekan amusakamu tu kamu Cie-ke a kamu, Siung-ya-li a kamu, i’-ta-li a kamu, Lu-say-ni-ya a kamu, Say-rl-uaw-ya a kamu atu Se-lu’-ba-ke a kamu uynian a kamu cayay kakatuud a binacadan.

領帶是源自17世紀克羅埃西亞的一種服飾。克羅埃西亞的地理位置造就其涵蓋了四種文化的交融，包括東西兩方的拜占庭帝國和西羅馬帝國，以及中歐和地中海文化。

u mikeliday a lalayan namakay kasumamadan tu 17 a mihcaan Croatia(克羅埃西亞) tuzumaay a zikuc, Croatia(克羅埃西亞) i tizaay a angangan masanga’tu pasusepatay malalacanay a lalangawan pasu nuwalian satipan tusaay a kakitizaan nu Zan-ting-di-ku atu satipan nu Lu-ma-ti-ku, pasu Cung-o atu Di-cung-hay a lalangawan.




#Article 167: Cu ki ngo (338 words)


u sulit nu Hulam: 月眉部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Cu ki ngo. u kasalumaluma’ nu Cu ki ngo sa, 337 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 843 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 134 ku tademaw, pakalatu 16%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 709 ku tademaw, pakalatu 84%.

台東縣關山鎮月眉里。亦稱盛豐部落 (Kakakiray /Haloliya)。盛豐部落的形成是由來自苗栗、竹東、竹南的客家移民，與來自花蓮水璉陳、林兩姓家族的阿美人，和兩戶來自玉里富里、潮州老埤的平埔族所組成的，這種多族群組成的聚落型態，至今仍是如此，只是光復後增加了閩南移民，但整體仍以客家人與阿美族為多。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis)13%, Yuwatan(Bunun) 2%.

tabakiay a niyazu' kuyni, tuud ku tademaw, tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Incumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay duut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) .

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. tengilan sa tuud tu ku Sakizaya a lecuh itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 168: Cuba (1223 words)


Cuba (古巴)

古巴共和國（西班牙語：República de Cuba），通稱古巴（Cuba），是美洲加勒比海北部的一個群島國家

Cuba-kung-he- ku(古巴共和國)  “Si-pan-ya a kamu u República de Cuba”, Cuba(古巴) nuamisanay cacay a kapulung kayadahay a subal a kanatal.

u Cuba (古巴) sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 21 30 N, 80 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 110,860 sq km

u ahebal nu lalaay sa 109,820 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,040 sq km
hamin nu tademaw sa 11,179,995.

kakalukan umah sa 60.30%, kilakilangan umah sa 27.30%, zumaay henay umah sa 12.40%.

u lumeniay ku banges nuheni, takalaw ku tedemaw.

u tapang tusu nu kanatal sa u Havana.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 1 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Raúl Castro, micakat a demiad sa i 2011 a mihca 4 bulad 19 demiad.

u kulit nu hata nu Cuba, situlu ku kulit, u semilaway u salengacay atu sumanahay.

古巴共和國（西班牙語：República de Cuba），通稱古巴（Cuba），是美洲加勒比海北部的一個群島國家

Cuba-kung-he-ku “Si-pan-ya a kamu u República de Cuba”, Cuba(古巴) nuamisanay cacay a kapulung kayadahay a subal a kanatal.

墨西哥灣入口處，西與墨西哥尤卡坦半島隔尤卡坦海峽，南有牙買加和開曼群島，東與海地共和國和多米尼加共和國隔向風海峽，東北方有巴哈馬群島，與美國隔佛羅里達海峽相對，與佛羅里達州最南端的基韋斯特的陸地最短距離約為145公里。作為加勒比地區面積最大和人口第二多的島嶼，古巴扼守巴拿馬運河與美國東岸之間的海路要道。被形容為墨西哥灣的鑰匙。領土包括古巴主島及其附屬群島和青年島。哈瓦那是古巴的首都和最大城市，聖地亞哥是第二大城市

i tini i sacumut Mu-si-ke-wan(墨西哥灣), satipan atu Mu-si-ke-yu-ka-tan-ban-daw(墨西哥尤卡坦半島) laet tu Yu-ka-tan-hay-siy(尤卡坦海峽), nutimulan izaw ku Ya-may-giya(牙買加) atu  Kay-man-sun-daw(開曼群島), nuwalian atu Hay-di-kung-he-ku(海地共和國) atu和Du-mi-ni-cey-kung-he-ku(多米尼加共和國) laet pasayza i bayuan Sian-bun-hay-sia(向風海峽), nu tinulan nuwamisan izaw ku Ba-ha-ma-cung-daw(巴哈馬群島), atu  Mey-ku(美國) si laet masasuayaw tu Bu-luo-li-da-hay-sia(佛羅里達海峽) atu Fu-luoli-da-zou(佛羅里達州) satimulan tu nu Ci-wiy-se-te(基韋斯特) a tukus u sapuyuay a laet pakalatu 145 kung-li(公里).

mala u Ciya-le-pi(加勒比) a kenis kakitizaan u ahebal u satabakiay atu sakatusa u yadahay nu subal atademaw, Cuba(古巴) mipuput tu Ba-na-ma-yung-he(巴拿馬運河) atu Mey-ku(美國) tu dadipasanay tu nu bayuay a zazanan, mahiza u Mu-si-ke-wan(墨西哥灣) a sacukcuk, u lala’ pasu Cu-ba-zuw-daw(古巴主島) u kahenulan a subal atu tungusay Fu-su-cung-daw(附屬群島) nukatuuday a subal atu Cing-ning-daw(青年島),Ha-wa-na(哈瓦那) u kahenulan a tuse nu Cuba(古巴) atu satabakiay a tuse , Seng-ti-ya-ke(聖地亞哥) u sakatusa u satabakiay a tuse.

在西班牙人抵達之前，古巴島上居住著泰諾人、西波內人和瓜納哈塔貝伊人。他們的祖先自北、中和南美洲大陸漂泊而至。

i ayaw nu katukuhan nu Si-bang-ya(西班牙) Cuba(古巴) subalan u nu enengay u Tay-nuo(泰諾) a tademaw,  Si-bu-ney-zen(西波內人) atu Kuw-na-ha-ta-ba-yi(瓜納哈塔貝伊) a tatemaw, u tuas nu heni namakay nuwamisan tepanan atu  Nan-mey-zuw-ta-lu(南美洲大陸) miduduc katukuh i tini.

古巴於1492年10月被哥倫布發現。1511年成為殖民地。1515年，哈瓦那建立。不願皈依基督教的原住民被西班牙殖民者強迫淘金。1529年在古巴爆發的麻疹殺死了三分之二倖存自天花的原住民，他們對來自歐洲的傳染病毫無抵抗力，在一個世紀之內幾乎全部滅絕。為了填補勞動力空缺，自16世紀開始大批非洲黑奴被輸入，從事種植園勞動和採礦作業。1762年，哈瓦那被大英帝國短暫占領，最後由西班牙放棄佛羅里達而換回。1790年，古巴出現初期要求獨立的運動，獲得自由的農奴何塞·安東尼奧領導了奴隸起義。

i Cuba(古巴) i 1492a mihcaan 10 buladmaazih nu matepa’ nu  Ke-ling-bu(哥倫布), 1511 a mihcaan mala u micunuday a  tademaw tu nian a lala’, 1515 a mihcaan patizeng ku Ha-wa-na(哈瓦那), makai’ tu cuwluay a kiukay Ci-tu-ciw(基督教) u Yuan-cu-min mapacici’ nu Si-ban-ya(西班牙) nu micunutay a tademaw miala’ tu king, 1529 a mihcaan i Cuba(古巴) mabuwah siimelang tu makebingay patayen tu tulu hum a tusa ku tademaw tu beduhul a imelang u cayay ku kalalit tuimelang a Yuan-cu-min, u heni pakaniyay i Ou-zou(歐洲) u malalitay a imelang humis nayay ku icelang i kasumamadan a mihcaan mahamin amasebek a mapatay ku tademaw. sapicunus cayay katenes nu sakawaway, makay sumamadan tu 16 a mihcaan malingatu pacumut tu saluyaluy ku Be-zou(非洲) lumeniay a tademaw malakuli mikawaw tu mangeliay paluma’ atu mikimay mi kung(礦) ngay a kawaw,1762 a mihcaan Ha-wa-na(哈瓦那) macena’macalap nu Da-ing-di-ku(大英帝國), sazikuzay u Si-ban-ya(西班牙) alesan tu ku Bou-lu-li-da(佛羅里達) satu a panukas, 1790 a mihcaan Cuba(古巴) nuculal tu nu saayaway a milunguc tu amisakaku tu sakawaw(獨立的運動), pakaala tu nu misakaku tu nu malukay a kuli, He-say-an-dung-ni-aw(何塞·安東尼奧) a mikeliday palekal ku kuli.

奉命維護美國利益的緬因號戰艦在哈瓦那港爆炸，美國指這是西班牙所為，由此介入戰爭，史稱美西戰爭，最後西班牙將古巴割讓給美國。1902年美國承認古巴獨立。

papikawaw mipuput tu Me-kuw(美國) tu siacaay緬因號戰艦 itini 哈瓦那minatu mapuwah, sakanusa ku Me-kuw(美國) u Si-ban-ya(西班牙) kumihiniay, satu picumut tunian a ngangayawan i lalay pangangan hantu 美西戰爭, sazukuzay satu u Si-ban-ya(西班牙) u Cuba(古巴) kelit han apabeli tu Me-kuw(美國), 1902 a mihcaan Me-kuw(美國) palatatenga’ tu pisateked.

主條目：古巴地理

比尼亞萊斯山谷

古巴陸地由古巴島，青年島以及大大小小共4,195個島嶼組成

古巴的領土總面積為110,861平方公里。古巴陸地由古巴島，青年島以及大大小小共4,195個島嶼組成，古巴島為主島，周圍環繞四個較小的島群，包括西北海岸以外的科羅拉多群島、主島中北段大西洋沿岸以外的薩瓦納 - 卡馬圭群島、中部南岸外的王后花園群島和北部南岸外的卡納雷奧斯群島。古巴島形狀狹長，從西端的聖安東尼奧角到東端的邁西角，長度為1,225公里，最寬處寬約210公里，最窄處不到32公里，平均約80公里，全島面積為105,006平方公里，是加勒比海中最大的島嶼，世界第17大島。

nu Cuba(古巴) a lala’nu Cuba(古巴) ay a subal Cin-niyen-daw(青年島) atu tabakiay adidi’dy a sakaputasubal, pakala tu 4,195, Cuba(古巴) a subal ngangan nu subal I liyut  miliwliw tu seoat u sa adidi’ay a subal,pasu satipan nuwamisan a dadipasan u zuma’ u Ke Ke-luw-la-do-cung-daw(科羅拉多群島), ngangan nu subal u tepan nu nuwamisan anutipan a bayu a tukus u zuma’ u Sa-wa-na-ka-ma-kuy-cung-daw(薩瓦納 - 卡馬圭群島), tepanay timul a dadipasan i likut u Wang-how-hua-yun-sung-daw(王后花園群島) atu nu wamisan timulan a dadipasan u likut u Ka-na-ley-aw-cung-daw(卡納雷奧斯群島).

u lala’ nu Cuba(古巴), pulung nu hekal 110,861 Ping-bang-kung-li(平方公里), Cuba(古巴) a subal u wayway tanayu’,makaysatipan a Sen-an-dung-ni-aw(聖安東尼奧) a kalimucu’ katukuh i sawalian pasayza’ satipan a kalinucu’, tanayu’ 1,225公里,u ahebal pakala tu 210公里, u likecu caay pakala tu 32公里, u kalaleca’ pakala tu 80 Kung-li(公里), mahamin u hekal nu subal 105,006 Ping-bang-kung-li(平方公里), nu a Ciy-le-pi-hay(加勒比海) nu bayuay u satabakiay a subal, i kitakit sakasabaw pitu u tabakiay a subal.

受墨西哥灣暖流增溫增濕影響的當地氣候為熱帶草原氣候，氣溫年較差相較於日較差很小，季節變化由降水量決定。旱季從十一月持續到次年四月，雨季從五月持續到十月。

malilid nu Mu-si-ke-wan(墨西哥灣)  akuti’ nu lahud macunus ku akudi’ macunus ku sumed malaid ku i tiniay a bali, mala u akudi’ay tu bali nu nalinabuan(草原), kaakudi’an nu bali a mihcaan palalecad tu nu demiad saadidi’ay, u puu’ nu mihcaan tu pakasumad nu makay suyza u elep nu nanum a paketun, u puu’ nu kaketal puu’ nu kakelalan makaysabaw cacay a bulad lalit katukuh i nu cila a mihcaan tu sepatay a bulad, puu’ nu kaudad annamakay lima a bulad lalit katukuh i cacay bataan a bulad.

古巴共和國是現今少數幾個由共產黨執政的社會主義國家之一。古巴1976年的憲法規定該國為社會主義共和國。

Ku-ba-kung-he-ku(古巴共和國) u ayzaay caay katuud tu pinaay nu Kung-can-dang(共產黨) tu mikawaway tu nu zen-buay nusiykay a teked nizatengan nu kanatal. Cuba(古巴) 1976 a mihcaan u panutek nu hulic u uynian a kanatal u saykay a sateked nizatean nu kung-he-ku(共和國).

古巴採用中央集權的政治體制。全國分為14個省、一個省級市（哈瓦那市）和青年島特區， 

Cuba(古巴) uyzaan u nu 中央 a nisakaku  mapulung tusakuwan, hamin ku kanatal malalacal mala1 4 a kasasiniyazu’ cacay u sakakaay a niyazu’,（哈瓦那 a tuse atu青年島 u micidekay a kakitizaan. 

古巴政府軍稱為古巴革命武裝力量。2006年，軍費占古巴國內生產總值的3.8%。[40]，裝備得到中國和朝鮮的供應。古巴是一個長期實行義務兵役制的國家，年滿17歲的男青年均有服兵役的義務。服役期1年或2年，長度取決於是否被高等教育機構錄取。年滿17歲的女性公民如果自願，並符合軍隊需要，也可參軍服現役。

Cuba(古巴) hitay nu zen-bu pangangan han 古巴革命武裝力量 u saicelangay mingayaw a Cuba(古巴) han, 2006a mihcaan u kalisiw nu hitay maamin nu Cuba(古巴) a kanatal tu nilaculan pulung ku siaca 3.8%, uyni u sacatungngan(裝備) nu hitay pakala tu ni pawapenan nu Cung-ku(中國) atu Caw-sian(朝鮮), 

古巴政府認為，古巴遵守國際法的基本原則：尊重各國的主權、獨立和領土完整，支持民族自決、各國平等，反對干涉別國內政。認為國際合作應在平等基礎上互惠互利，堅持和平共處，遵守《聯合國憲章》。古巴外交政策的基礎是國際主義、反帝國主義和團結第三世界國家。

Cuba(古巴) a zen-hu hizasa, Cuba(古巴) a miduduc tu hulic nu kanatal a hulic, Cuba(古巴)kasicas tu paykanatal tu pikuwan, u niu satekad atu pasakapah ku lala’ ku kakitizaan a lala’, midama’ ku binacadan a tademaw u nuzip ku paketunay tu palalecad tu paykanatalan, caay kakai’ amikuwan u tunu zumaay, a kanatal tu pikuwan tu lalabuay nu zen-ze, hinisaku kanatalay a malakaput a malalecat tu ngangaan masasukapah ku kaizaw, pacici’ sa amapulung mueneng miduduc tu Lian-he-cu-sian-cang《聯合國憲章》, Cuba(古巴) a dayhiu a kanatal a kawaw u ngangan nu kanatal a teked nizatenagn mibelin tu Di-ku-cu-iy(帝國主義) atu malacacay ku balucu’ tu nu sakatulu nu kanatal i kitakit .

主條目：古巴經濟

古巴政府以社會主義原則實施計劃經濟，大部分生產資料由國家控制，並且大部分勞動力為國家所僱傭。

主條目：古巴經濟

Cuba zen-hu(古巴政府) nu siykay a nizatengan mikawaw sibalucu’ tu nu cing-ci(經濟), wiza amin nilaculan a nisulitan u kanatal kumikelecay satu mahamin u misakawaway tu mangelu’ay wiza amin u kuli kulala’an nu kanatal.

據2015年版《世界概況》，古巴國內生產總值的構成如下：農業占4%，工業占23.5%，服務業占72.7%[64]。

duduc i 2015 a mihcaan Cuba(古巴) anilaculan, pulung ku aca,uyni u malukay 4%，u kikayay a kusi 23.5%, misakakaway mi patangay midapay a kawaw 72.7%.

巴拉德羅海灘

Pa-la-de-luo(巴拉德羅)a dadipasan1959 a mihcaan napakademec tu ngangangaw hawsa i lalabu nu 30 a mihcaan, Cuba(古巴) uyza dada’ kuni alaan tu namakay Su-lian(蘇聯) nay a kaDung-ou(東歐) kanatal tu caay kakatuuday a labang nu tademaw, namakay1990 a mihcaan mikawaway tu a idangay malingatu tu a mahulak uynian a kanatal kalamkan satu malahat ku mikawaway tu aidangan mala u nu yu La-mey(拉美) a kakitizaan ku sakasiwa tabakiay a aidangan, nu kakatayzaan nu kanatal a kakitizaan.

古巴有約49,000公里的公路，其中鋪面公路14,478公里，高速公路682公里，中央公路橫貫古巴島。古巴是加勒比島國中唯一有客運鐵路的國家，鐵路長14,838公里，其中一半以上為甘蔗運輸專線.

Cuba(古巴) a zazan pakala tu 49,000 Kung-li(公里) ,u zumaan nu hekalay a zazan 14,478 Kung-li(公里), siwzazan 682 Kung-li(公里), Cung-yang-kung-lu(中央公路) mibalatay nu Cuba(古巴) subal, Cuba(古巴) u nu Ciya-le-pi(加勒比) a subal i kanatalay uyza dada’ izaway ku basu atu silamalay a zazan nu kanatal. 

古巴如同一個熔爐，融合了以傳統西班牙文化和非洲文化為主的多種移民文化，也融入了濃厚的政治氣氛。

Cuba(古巴) mahiza u palut malunekud, mahiza u malungeday a balut mapulang tu babalakiay pulung tu kasumamadan tu babalakiay nu Si-bang-ya-wen-ha(西班牙文化) atu Fiy-cuw(非洲) a lalangawan a ngangan tu kayadah nu pasazumaay nu mabulaway a tatemaw a lalangawan, mapuingen aca tu mahizaay a sen-ze a kawaw.




#Article 169: Culiu (319 words)


u sulit nu Hulam: 高山部落

Fengbin siang itiza i Taywan Kalingku sawalian atu timul nu bayubayuan. saamisan sa ku Soufeng siang, sawaliyan sa u Taypinyang bayu', satipan sa ku Fenglin cen, Kuangfu siang, Ruisui siang, Yuli cen, satimul sa ku changpin siang nu Pusung a kuwan.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Culiu. u kasalumaluma’ nu Culiu sa,  34 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  87 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  79 ku tademaw, pakalatu 91%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   8 ku tademaw, pakalatu 9%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 41%, Sakizaya 1%, Kevelan(Kebalan) 2%, Yuwatan(Bunun) 38%, zumazuma 8%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah a tademaw itini mueneng, inayi' ku Sakizaya itini, uzuma a tademaw sa u Hulam. uyniyan a niyazu', i tebal nu bayu'. u Taypinyang a bayu i tebal. katuud ku mibutingay a tademaw itini mueneng.

inay'i' ku Sakizaya itini. hakay izaw tu. cayka tineng kami. caay henay pasumad tu ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (564,120), Pangcah (210,501), Tayan (90,631), Paywan (101,234), Yuwatan (58,711), Rukay (13,368), Puyuma (14,279), Cou (6,653), Saysiat (6,644), Yami (4,620), Saw (792), Kabalan (1,477), Taluku (31,689), Sakizaya (947), Sejek (10,115), Laaluwa (403), Kanakanabu (340), zuma (11,716)    




#Article 170: Cyan Sno (164 words)


Cyan Sno (Amilika a kamu: ) u wawa ni  aci , u cacay tada a wawa nu heni. i nunisulitan a cudad, i nu saayaway sa, u pucud(私生子) a wawa ni  aci  hananay. u masakapahay i  ya tilibi a kungku hananay.

mabalaki nida ci Cyan Sno atu calekaka nida (niza)(wawa ni  ).

(Amilika a kamu : )u wawa nu mikeliday nu Kasienawan ci Edad aci Katelin, u sakatulu a wawa nu heni. u siwaay a mihcaan i dadiw nu Sulda atu lamal ya tilibi a kungku hanany. izaw (idaw) ku tatulu a kaka nida, u kakaay ci Lab, u saba ci Plan aci Licon, izaw (idaw) aca ku cacayya a kakana ci Sansa, izaw(idaw) aca ku cacay a kaka nu caay kalecad a ina ci Cyan Snu. 

mahida tu calekakaay nida, sawsawni misimpi tu Alya, ina simpa sa, malacacayay a masuldaay a wolf. izaw (daw) ku cacay a masuldaay a wolf, u ngangan nida namakay u saicelangay milpacaw a tatayna nu Luinaay ci Namelia.




#Article 171: Cyasi (283 words)


kumu nu Hulam: 佳志部落

i Taoyuan a kuwan ku niyazu’ nu Cyasi. u kasalumaluma’ nu Cyasi sa, 53 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 165 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 155 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 6%. u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Pangcah(Amis) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 3%.

caykatuud ku tademaw itini, u Tayan a tademaw itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah u Yuwatan(Bunun) atu Taluku(Truku) . yadah ku cidekay itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 172: Cyocuy (253 words)


u kamu nu Hulam: 鳥嘴部落

i Hsinchu a kuwan niyazu’ nu Cyocuy. u kasalumaluma’ nu Cyocuy sa, 68 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 221 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 201 ku tademaw, pakalatu 91%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 20 ku tademaw, pakalatu 9%.

caykatuud ku tademaw itini, tuud ku ingcumin itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 173: Cyprus (964 words)


Cyprus (賽普勒斯)

u Cyprus (賽普勒斯) sa ilabu nu Yaco, itiza i 35 00 N, 33 00 E.

u ahebal nu lala’ mapulung sa 9,251 sq km.

u ahebal nu lalaay sa 9,241 sq km, u ahebal nu nanumay sa 10 sq km.

hamin nu tademaw sa 1,205,575.

kakalukan umah sa 13.40%, kilakilangan umah sa 18.80%, zumaay henay umah sa 67.80%

u tapang tusu nu kanatal sa u Nicosia.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 10 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Nicos Anastasiades, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 2 bulad 28 demiad.

u kulit nu hata nu Cyprus sa, situlu ku kulit.

賽普勒斯共和國（希臘語：Κυπριακή Δημοκρατία；土耳其語：Kıbrıs Cumhuriyeti），通稱賽普勒斯（希臘語：Κύπρος；土耳其語：Kıbrıs），是位於位於歐亞大陸交匯處地中海東部的一個島國[8]，面積9,251平方公里。

Cyprus mapulungnay masakaputay a kanatal(賽普勒斯共和國)（Si-la a kaamu：Κυπριακή Δημοκρατία；Tu-rl-ciy a kamu：Kıbrıs Cumhuriyeti）u ngangan tu 

Cyprus(賽普勒斯)（kamu nu Si-la, Κύπρος；kamu nu Tu-rl-ci：Kıbrıs）, i tini i O-ya-ta-lu tu cacaliwaay tu Ty-cung-hay nuwalian a cacay subal akanatal, u ahebal 9,251 ping-bang-kung-li.

已知人類在賽普勒斯的活動足跡最早可以追溯至西元前10,000年，此一時期的遺址有喬伊魯科蒂亞，為新石器時代保存至今依然完好的建築群。賽普勒斯因地處地中海進入西亞地區的要衝，從古至今已被西臺、亞述、埃及、波斯、阿拉伯哈里發王朝、烏邁耶王朝、威尼斯及土耳其鄂圖曼帝國等外來勢力侵略或佔領過。

matinengay u tademaw i Cyprus(賽普勒斯) mauzep nzipaan saayaw taneng a micilim, katukuh i ayaw nu celacan(西元) tu 10,000 a mihcaan, itawya a ziday a nadipaan izaw ku Ciyaw-i-lu-ke-di-ya(喬伊魯科蒂亞), u baluhay ba’tuay a ziday masupet tu tukuhay ayza kapah henay ku saluyaluy ku nipatizengay nisangaay, Cyprus(賽普勒斯) zayhan nakakitizaan Cuw-hay9中海) micumut tu Si-ya(西亞) a kakitizaan amacebus(衝),namakay sumamadan katukuh ayza u Si-tay(西臺),Ya-su’(亞述), Ay-ci(埃及), Po-se(波斯),A-la-po-ha-li-ba-uang-caw(阿拉伯哈里發王朝), U-may-ye-wang-caw(烏邁耶王朝) Way-si-se(威尼斯) atu Tu-rl-ci-e’-tu-man-ti-ku(土耳其鄂圖曼帝國) nu cumudan atu alaen nu icelangay nu tayniay.

西元前333年，亞歷山大大帝從波斯人手中接管了此島。1878年起，為英國所管理，直至於1960年獲得獨立，隔年成為大英國協會員國。賽普勒斯獨立後的主體民族希臘人和少數民族土耳其人零星衝突不斷，直至1974年爆發嚴重的種族流血衝突。主要居住於該島北部的土耳其人在土耳其的干預和支持下於當地另立政權北賽普勒斯土耳其共和國。

ayaw nu celacan(西元) tu 333 a mihcaan, Ya-li-san-ta-tu-ti(亞歷山大大帝) namakay Po-se(波斯) a tademaw na i lima milayap(接管) mikuwan tunian a subal, 1878年 malingatu u In-ku(英國) ku mikuwanay, katukuh i 1960 a mihcaan pakalatu(獲得) tu  misateket, tucila a mihcaan mala u Ta-in-ku(大英國) kanatal nu huy-uyan-ku(會員國), Cyprus(賽普勒斯) namisakeket hawsa u angangaan u binacadan希臘 a tadenmaw atu cayay kakatuud nu binacadan Tu-rl-ciy(土耳其) a tademaw haymaw satu makacukah a malasawat, katukuh i 1974 a mihcaan, mapuwah pihaceng satu kunicacukah maizang tuni kawaw nu banacadan, angangan mueneng  tunian a subal, nuwamisan nu Tu-rl-ciy(土耳其) a tademaw ,micalap atu micukep tu i tiniay izaw kuni zuma a patizeng tu sapikuwan tu nuwamisanay a Cyprus Tu-rl-si mapulungnay masakaputay a kanatal(賽普勒斯土耳其共和國).

前58年起，Lma-di-ku(羅馬帝國)在這裡建立賽普勒斯行省，持續400年。395年歸屬拜占庭帝國。1489年被威尼斯共和國吞併。1571年由土耳其鄂圖曼帝國占領，1573年正式割讓。1878年由英國吞併賽普勒斯，英國開始對賽普勒斯長達82年的管理。1925年為英國的直轄殖民地。

ayaw i 58 a mihcaan linga’tu, Lu-ma-di-ku(羅馬帝國) itini patizeng tu Cyprus(賽普勒斯) a kanatal, palalit tu 400 a mihcaan, 395 a mihcaan u ni Bay-can-ding a kanatal, 1489 a mihcaan  Wey-nu-se mapulungnay masakaputay a kanatal mataemut, 1571 a mihcaan nu Tu-rl-ci-e’-tw-di-cu pakaseneng tuway, 1573 a mihcaan makakelac.1878 a mihcaan nu In-ku a kamatal pakaseneng tu Say-pu-le-se,u In-ku malinga;tu tu Say-pu-le-se makala tu 82 a mihcaan a mikuwan. 1925 a mihcaan namakay Ing-ku u kakitizaan nu midebengay.

希臘文為「Κυπριακή Δημοκρατία」（拉丁文字轉寫:「Kypriakí Demokratía」），簡稱「Κύπρος」；土耳其文為「Kıbrıs Cumhuriyeti」，簡稱「Kıbrıs」，中國大陸官方譯之為塞浦路斯共和國，台灣通常譯為Cyprus mapulungnay masakaputay a kanatal(賽普勒斯共和國)在政治意義上，與北賽普勒斯相對，又稱南賽普勒斯。

Si-la’(希臘) a sulit ”Κυπριακή Δημοκρατία”La-ding a sulit tuni kaniyulan a sulit(文字轉寫) ”Kypriakí Demokratía”, ngangan「Κύπρος」,Tu-rl-ci a sulit “Kıbrıs Cumhuriyeti”, ngangan “Kıbrıs” han，Cung-ku(中國) Ta-lu( 大陸) a kanatal u imi u Cyprus mapulungnay masakaputay a kanatal(賽普勒斯共和國) i cence a nizatengan atu nuamisan Cyprus(北賽普勒斯) masasuayaw,nutimulan Cyprus(南賽普勒斯).

早在8000年前就已有定居的村落。前16世紀，希臘人移居。賽普勒斯島在古時包括亞述帝國時期被猶太人稱為基提島(Kittim,כתים)。前709年－前525年間，先後被亞述、埃及和波斯人征服。

kasumamadan ayaw nu 8,000 a mihcaan, izaw tu ku mananelay(定居) tu i tiniay a nuyazu’, ayaw nu 16 a mihcaan, Si-la’(希臘) a tademaw mabelaw nueneng. Cyprus(賽普勒斯) a subal i kasasumamadan pasu Ya-su-ti-ku(亞述帝國) a ziday pangangan han nu Yu-tay(猶太) a tademaw tu Ci-ti( 基提) a subal (Kittim,כתים), ayaw nu 709 a mihcaan ayaw nu 525 a mihcaan a laed, kakilul mademec Ya-su(亞述)Ay-ci(埃及) atu Po-se(波斯) a tademaw.

前58年起，Lma-di-ku(羅馬帝國)在這裡建立賽普勒斯行省，持續400年。395年歸屬拜占庭帝國。1489年被威尼斯共和國吞併。1571年由土耳其鄂圖曼帝國占領，1573年正式割讓。1878年由英國吞併賽普勒斯，英國開始對賽普勒斯長達82年的管理。1925年為英國的直轄殖民地。

ayaw i 58 a mihcaan linga’tu, Lma-di-ku(羅馬帝國) itini patizeng tu Cyprus(賽普勒斯) a kanatal, palalit tu400 a mihcaan,395 a mihcaan u ni Bay-can-ding a kanatal, 1489 a mihcaan  Wey-nu-se mapulungnay masakaputay a kanatal mataemut, 1571 a mihcaan nu Tu-rl-ci-e’-tw-di-cu pakaseneng tuway, 1573 a mihcaan makakelac.1878 a mihcaan nu In-ku a kamatal pakaseneng tu Say-pu-le-se,u In-ku malinga;tu tu Say-pu-le-se makala tu 82 a mihcaan a mikuwan. 1925 a mihcaan namakay In-ku u kakitizaan nu midebengay.

Cyprus imahini malaliyas tusa ku sakuwan(賽普勒斯目前分裂為兩個政權)

賽普勒斯：南部的希臘人政權，即賽普勒斯共和國（希臘語：Κυπριακή Δημοκρατία），得到國際社會的承認。是聯合國會員國和歐盟成員國。

北賽普勒斯土耳其共和國.：北部的土耳其人政權，即北賽普勒斯土耳其共和國，僅得到土耳其和自行宣布獨立的亞塞拜然的納希切萬自治共和國的承認，目前由土耳其人有效控制。

Cyprus(賽普勒斯), nutumulan a Si-la’(希臘) a tademaw kupikuwan, atu Cyprus mapulungnay masakaputay a kanatal(賽普勒斯共和國)

（kamu nu 希臘：Κυπριακή Δημοκρατία）, pakala tu ni palatatenga nu kitakit a sayhuay, masakaputay a kanatal a tademaw atu O-men(歐盟) masakaputay a kanatal.

nuamisan Cyprus Tu-rl-si mapulungnay masakaputay a kanatal(賽普勒斯土耳其共和國), nuwamisanay a Tu-rl-ci(土耳其) a tademaw mikuwan, atu  nuamisan Cyprus Tu-rl-si mapulungnay masakaputay a kanatal(賽普勒斯土耳其共和國), adidi’ ku nikala’ tu Tu-rl-ci(土耳其) atu sakaku sa musakamu amisateleday a Ya-se-pay-dang(亞塞拜然) tu Na-si-cia-wan(納希切萬) misakaku tu palatatenga imahini u Tu-rl-ci(土耳其) a tademaw malaheci kunipikelac.

sakawaw tu kenis kakitizaan行政區劃

Cyprus a macu’賽普勒斯地圖

賽普勒斯上共可分為四個分屬不同管轄實體的區域，包含賽普勒斯共和國實際掌控的領土，與名義上屬於賽普勒斯共和國、實際上卻是由北賽普勒斯土耳其共和國實際控制的區域，由聯合國暫管與統治權，仍在英國手上的小部分地區

Cyprus(賽普勒斯) pulung malaliyas sepat ku sacaay ka lecat ku kawawan a kenis, Cyprus mapulungnay masakaputay a kanatal(賽普勒斯共和國) pasu pikuwan tu lala’ u uyni a nganganan tungusay nu Cyprus mapulungnay masakaputay a kanatal(賽普勒斯共和國), tatengaay nuyaan nu nuwamisan a Cyprus mapulungnay Tu-rl-si masakaputay a kanatal(賽普勒斯土耳其共和國) uni u pikelec tu kenis , u Lian-he-ku(聯合國) pacena’ mikuwan atu misakaku amikuwan, i tini i Ien-ku(英國) a lima’an u adidi’ay a kasiwasak nu kakitizaan.

賽普勒斯位於亞洲西部，是地中海東部的島國。賽普勒斯島是地中海第三大島，僅次於西西里島和薩丁尼亞島，海岸線長537千米。北部為狹長山脈，多丘陵；西南部為山脈，地勢較高；中部是美索利亞平原。島上無常流河，只有少數間歇河。屬亞熱帶地中海型氣候，夏季炎熱乾燥，平均氣溫28－35℃，冬季溫和濕潤，氣溫4－10℃。

Cyprus(賽普勒斯) i tini i  Iy-cuw(亞洲) a satipan, nu Ti-cung-hay(地中海) sawalian a supal nu kanatal, Cyprus(賽普勒斯) a subal i tini i Ti-cung-hay(地中海) u saka tulu tabakiay a subal, sakacacay i Si-si-li(西西里) a subal atu  Sa-ding-ni-ya(薩丁尼亞) a subal, u dadipasan katanayu’ 537 malebut a min, nuwamisan tanayu’ licecu’  ku buyu’ , yadah ku apuyu’ay a buyu’,satipan nutimulan u buyu’ , masatalakaw ku lala’, tepanay u May-su-li-ya(美索利亞) a enelay, subalay a sawuwac mahicatu uyza dada’ caay ka yadah ku macelahay a sauwac, tungusay u tanengay a akuti’ nu Ti-cung-hayay(地中海) a demiad , lalut akuti’ makelad , palalecad tu akuti’ 28－35℃, kasienawan tatutung ku kasienaw masumed u akuti’4－10℃.

賽普勒斯為傳統的農業國，並著重旅遊業的發展。人民相對富足，人均國內生產總值高於歐盟平均數。

u Cyprus(賽普勒斯) nu kasumamadan nu malukay a kanatal, satu a palahat tu papiitangay a kawaw, u kakitaan tu ku binawlan, u palalecat nu tademaw i kanatal nilaculan pulung nu aca katalakawan ku nu Ou-meng(歐盟) malecat ku ni u tinsu.

帕夫洛斯·康蒂德斯在2012年夏季奧林匹克運動會帆船比賽小艇雷射型項目奪得銀牌，為賽普勒斯的首面奧運獎牌。網球運動員巴格達蒂斯也是賽普勒斯人。

Pa-bu-lu-se-kang-ti-de-se(帕夫洛斯·康蒂德斯) i 2012 a mihcaan tu lalud i Aw-ling-pi-ce( 奧林匹克) a kadupaan payapay a balunga madatemec tu adidi’ay a pabesut a balunga u kakademec pakala tu ging a paya’ u Cyprus(賽普勒斯) u saayaway a Aw-yun(奧運) a kawlah a paya’, u Uang-ciw(網球) miwatawatay a tademaw ci Pa-ce-ta-ti-se(巴格達蒂斯) u Cyprus(賽普勒斯) aca a tademaw.




#Article 174: Czechia (115 words)


u Czechia (捷克) sa ilabu nu Oco, itiza i 49 45 N, 15 30 E.

u ahebal nu lala’ mapulung sa 78,867 sq km.

u ahebal nu lalaay sa 77,247 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,620 sq km.

hamin nu tademaw sa 10,644,842.

kakalukan umah sa 54.80%, kilakilangan umah sa 34.40%, zumaay henay umah sa 10.80%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Prague.

kakining nu kanatal demiad sa 28 bulad 10 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Miloš Zeman, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 3 bulad 8 demiad.

u kulit nu hata nu Czechia sa, situlu ku kulit, u salengacay u semilaway atu sumanahay.




#Article 175: Dadowacen (287 words)


u sulit nu Hulam: 玉水橋部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Dadowacen. u kasalumaluma’ nu Dadowacen sa, 122 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 276 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 194 ku tademaw, pakalatu 70%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  82 ku tademaw, pakalatu 30%. u kasabinacadan, Pangcah (Amis) 66%, Yuwatan (Bunun) 1%, zumazuma 2%. 

台東縣成功鎮忠孝里。 

為戰後自東河鄉的都蘭、長濱鄉的膽曼、關山鎮及成功鎮的重安、嘉平等地移來的阿美族組成的新部落。和石雨傘部落一樣，皆是光復後才成立的部落。 

tuud ku Pangcah (Amis) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yuan-cu-min, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yuan-cu-min-cu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 176: Dai-ni (316 words)


u sulit nu Hulam: 二集團部落

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Dai-ni. u kasalumaluma’ nu Dai-ni sa, 59 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 173 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 166 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 4%. u kasabinacadan, Yuwatan (Bunun) 90%, Cou 2%, Paywan (Paiwan) 1%, Tayan(Tayal) 2%, Rukay(Rukai) 1%, zumazuma 1%.

u niyazu’ nu Yuwatan (Bunun) kuyni, katuud ku Yuwatan (Bunun) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan, u Cou, u Tayan. inayi' tu ku zuma a cidekay a tademaw.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay (學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay (南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 177: Dakus (319 words)


u sulit nu Hulam: 樟山部落

i Kaohsiung a kuwan ku niyazu’ nu Dakus. u kasalumaluma’ nu Dakus sa,  28 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 59 ku tademawan. 

kasabinawlan nu Ingcumin sa, 54 ku tademaw, pakalatu 92%.

u zuma sa, cay ku yingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 8%. u kasabinacadan, Yuwatan (Bunun) 88%, Pangcah (Amis)  2%, Tayan (Tayal) 2%.

katuud ku Yuwatan a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u Yuwatan a niyazu' kuyni. u zuma a tademaw sa u Pangcah atu Tayan.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. izaw ku malecaday a ngangan nu Sakizaya atu Tayan. maka cacay a bataan ku malecaday a ngangan.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 178: Damayan (305 words)


u sulit nu Hulam: 大馬遠部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Damayan. u kasalumaluma’ nu Damayan sa, 86 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 246 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 239 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 3%. u kasabinacadan, Yuwatan (Bunun) 87%, Paywan (Paiwan) 2%, zumazuma 8%.

u niyazu’ nu Yuwatan (Bunun) kuyni, katuud ku Yuwatan (Bunun) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 179: Dana Barros (111 words)


Dana Barros nalecuhan i Boston, Massachusetts, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Dana Barros i 1989 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 16, namapili’ tu nu Seattle SuperSonics putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.

izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 180: Danadanaw (268 words)


sulit nu Hulam: 龍過脈部落

i Taitung a kuwan  ku niyazu’ nu Danadanaw. u kasalumaluma’ nu Danadanaw sa, 161 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 412 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 189 ku tademaw, pakalatu 46%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin, 223 ku tademaw, pakalatu 54%. 

panganganen nu Puyuma a tademaw Dandannaw, u taku sananay. u Hulam a tademaw sakamu sa u Lonkuomay 龍過脈. (卑南族稱此地為 Dandannau，是「水池」的意思，漢人稱此地為龍過脈。)

u kasabinacadan, Puyuma 29%, Pangcah (Amis) 9%, Tayan (Tayal) 1%, Yuwatan (Bunun) 3%, zumazuma 3%.

tuud ku Puyuma a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u Puyuma a niyazu' kuyni. u zuma a tademaw sa u Pangcah u Tayan atu Yuwatan.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 181: Darrell Allums (112 words)


Darrell Allums nalecuhan i Los Angeles, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Darrell Allums i 1980 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 5 ku uwac atu silsil 103, namapili’ tu nu Dallas Mavericks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.

izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 182: Datong (119 words)


Datong (Hulam a sulit: 大同鄉) a sakuwan ku Yilan. kumud nu kalesakan, 765.42 km². (kalesakan nu linpanti 651.59 km², kalesakan nu pawliwti 79.16 km²), u kasabinawlan, 5,751 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 1,768 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 5,038 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 88% (Tayal) ku kasabinawlan. u Tayal ku sakalaniyazu’. milakuid Taypinsan buyu', katukuh tina chun ipabaw nu Fansekengsi sa'wac.

Tatong mala 9 a cuwen atu 19 ku niyazu’.

kina 19 a niyazu’sa, Stacis（寒溪巷部落）, Pyanan（南山部落）, Skikun（四季部落）, Cinaw（智腦部落）, Toruy（東壘部落）, Syanox（松羅部落）, Kalan dalah（崙埤部落）, L.muan（茂安部落）, Rgyax（新光部落）, Sqbwh（長嶺部落）, Qba（九寮溪部落）, Tamalon（玉蘭部落）, Bngwan（圓山部落）, Knbung（梵梵部落）, Pekus（排骨溪部落）, Banun（碼崙部落）, Sengan（牛鬥部落）, Kulu（華興部落）, ‘Syabutay（四方林部落）.

u Tayal a tademaw amin itiniay, mahiza ku Taluku ku Tayal, malecad ku kamu atu wayway, namaka Nantou tayni.




#Article 183: Dauqpusan (420 words)


u sulit nu Hulam: 崙山部落

u Bunun a cidekay(族) sa, sakamu nu Sakizaya sa u Yuwatan. u Taywan yuancumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan(文獻) sa u  Wulun cidekay sananay. mueneng(居住) i buyu' ipabaw 1500m. maka lima a mang(萬) ku tademaw.

布農族 (布農語: Bunan)，撒奇萊雅語：Yuwatan。是臺灣原住民的一個族群。清代文獻稱為武崙族，台灣原住民的一個族群，主要居住在海拔1,500公尺以上的高山上，現在的人口約五萬餘人。

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Dauqpusan. u kasalumaluma’ nu Dauqpusan sa, 177 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 684 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 655 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 29 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 68%, Pangcah(Amis) 2%, Tayan(Tayal) 3%, Taluku(Truku) 3%, Sejek(Seediq)15%, zumazuma 4%.

u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yuancumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).

u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u  Pangcah(Amis) u Tayan(Tayal) u Tuluku(Truku) atu Sejek(Seediq). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yuancumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.

pulung sausi (565,561), Pangcah (211,031), Tayan (90,884), Paywan (101,472), Yuwatan (58,894),  Rukay (13,392), Puyuma (14,340),    Cou (6,667), Saysiat (6,662), Yami (4,629), Saw (799), Kabalan (1,482), Taluku (31,826), Sakizaya (958), Sejek (10,193), Laaluwa (404), Kanakanabu (343), zuma (11,585)     




#Article 184: Davugele (219 words)


u sulit nu Hulam: 大武窟部落

台東縣金崙村排灣族

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Davugele. u kasalumaluma’ nu Davugele sa, 109 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 252 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 198 ku tademaw, pakalatu 79%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  54 ku tademaw, pakalatu 21%.

u kasabinacadan, 與金崙部落混居. macamul mueneng tu Kinlun niyazu'.

u Paywan a niyazu' kuyni, katuud ku Paywan a tademaw itini mueneng.

i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.

inayay ku cacudadan i Davugele niyazu’.

inayay ku kyukay i Davugele niyazu’.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.  si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.  satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),         

Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),   Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)                




#Article 185: Dayas Siku (576 words)


我名字叫李喨翌，

ci li lyen yi ku ngangan nu maku,

我是撒奇萊雅族，

u Sakizaya nu maku,

族語名字叫 Dayas Siku，

u binacadan nu ngangan nu maku ci Dayas Siku,

家裡有四個兄弟姐妹我排行老二，

i luma’ sasepat kami calakaka sakatusa kaku,

我在花蓮縣北埔部落長大，

nabakuwan i hupu niyazu palaki kaku,

從小，

nanuadidi',

出生在幸福美滿家庭，

nalecuhan kaku i matumes daesu i lalabu nu luma’,

父親是公務員，

kumuinng ku wama aku,

母親是服務員，

midibutay ku wina aku,

他們呵護我，但不溺愛，

madipud takuwanan，nika caay kalakui’ kuni pidipu’,

鼓勵我們做有用的人、

micucul tamiyanan kamaylayay a tademaw、

為人群服務，

kapipadang tu katuuday a tademaw,

在他們良好的教育，

Kapah ku pasubana’ nuheni’,

養成了我踏實做事做人的精神。

nikananam kaku tu angil nu kamaylayay a tademaw.

我的個性隨和

u kapahay a cabay tademaw kaku

具有耐心、

saKapihaymaw、

責任心強、

u icelangay asi balucu、

不喜歡與人計較、

caay kanamuh tu muadadday(計較) a tademaw,

好脾氣， 

nay'kulinges,

做事細心又有耐心。

kapihaymaw madimel a misakawaw.

mihaymaw ku kawaw a muhemhem.

也喜歡認識朋友，

atu matineng manamuh tu cabay,

我的信仰是基督教，

u ciyulu kaku,

在教會中有各種活動與課程，

i kiyukay izau ku sazuma(各種) a kawaw nu cudad,

參與各種不同活動，

milihiza tu sazuma sanay a kawaw,

認識到不同行業的朋友，

a matinengtu mahicahica:ay a kawaw zumaay a cabay,   

大家從各自不同的生活經驗中學習、成長，

namakacuawcu:waay a minanam makayza tu sazuma saka uzip mananam balaki, 

像是一家人般的相處，

malecad(像) tu tademaw nu luma’, 

感到很愉快。

mahemek malimulak.

我喜歡跳舞，

manamuh kaku salukaw,

從小參與豐年祭,

naadidi’ milihiza tu kaku tu laliki,

都會開心練習原住民舞蹈,

malimulak kaku tu nu babaliki a lukaw,

唱著歌和大家一起跳舞。

mapulang kita min mudadiw misalukaw.

我也喜歡畫畫，

a manamuh kaku mikulit,

所以去學習指甲彩繪,

atu minanamtu mikulit tu kanus,

畫出漂亮的圖案,

mikulit tu salunganay a kulit’,

我的心情也會跟著很美好。

a mahidatu ku balucu’ aku kapah.

在求學過程中，

yu micudaday henay .

就讀於花蓮高工，

yu micudad i 花蓮高工 kaku sa.

因熱愛原住民舞蹈及文化，

zayhan manamuh kaku tu nu mita laylay lukaw nu yicumin.

加入了校了原住民舞蹈社學習原住民舞蹈，

micumut tu yicumin a pisalukaw minanam tu lukaw nu yicumin.

並參與原民舞蹈演出。

atu milihiza paazih tu lukaw nu yicumin.

就讀於大學時，

sa micudad tu talakaway.

擔任系學會活動組組長，

mala mikuwanay tu kawaw nu micudaday.

舉辦各項活動，

padaesu tu mahicahica:ay kawaw.

藉此培養企劃組織能力，

papisa upu nabalucuan celak tu siicelangay.

以及透過活動協調，

atu pakayni matatengil tu kawaw.

及彈性的溝通方式，

atu nayaden kuni pisasakamu.

使活動能夠順利進行。

nay malingatu ku kawaw taneng pabesu’. 

mahemek malimulak.

在大學時期，

na i tabakiay micudad henay, 

為了當上幼稚園老師，

amadih mala saydan nu mulaay,

很認真的學習。

amalimel a miananam.

大學畢業後，

pahezek I tabakiay a cacudadan,

也進入了幼稚園擔任老師，

ami mucumud tu mulaay a cacudadan mala saydan,

將學校所學到的知識運用在工作上。

nani minanaman i cacudadan minhan i sakakawawan.

小朋友天真又可愛，

manungen a salungan kya adiwawa 

教導他們生活禮儀、

pasubana tu henian saka uzip kawaw.

禮貌與知識。

sakatineng i aayaw.  

我認為孩子是我們未來的棟樑，

nilatengan nu maku U wawa umamaladedek numita,

所以身為老師必須做好自己的工作，

sisa mala saydangay sakapahe tu kunu uzip a kawaw,  

陪伴孩子成長，

pacabay tu wawa balaki,

給與關心和愛。

pipaayaw atu idihen.  

之後回到花蓮工作期間，

zikuzan taluma’ i nabakuwan mahiza misakakawaw, 

接觸到沙奇萊雅族語教學，

amitebing pasubana tu kamu nu sakidaya ,

我深感興趣，

nabalucuan aku,

也樂於學習。

atu malimulak a minanam.

語言是民族的根本，

anganganngan nu binacadan a kamu.

我們不能忘了我們族群的根本，

angangan nu mita u pinacadan a mana mapawan,

要傳承我們的文化。

ami padutus(傳承) tu lalangawan nu mita.  

而現在撒奇萊雅語瀕臨滅絕的危機，

atu ayza u kakatalawan amalakesi ku kumu nu sakidaya,

這不是我們所希望的。

kuyni cayay ku kaydihan nu mita.

為了不讓我們的語言、族群消失，

nika cayaynay kalawbes ku kamu nu mita pinecadan, 

我加入了家庭族語計畫，

nabalucuhan nu maku a kamu nu pinacadan pacumuden i lalabu nu luma’ ,

積極的投入族語學習，

manikes tu sacacayan a minanam tu kamu nu pinacadan,

從基礎開始學習，

makayni i kakalingatuan malingatu minanam,

從生活中開始聽說讀寫，

makayni miteka i nikauzapan ami tangil misulin sakamu micucdad,

使用族語，

aunianhan u kamu nu pinacadan,

讓族語稱為生活中的一部分，

nay nikauzapan ku zuma a kamu nu pinacadan,

雖然起步晚，

hanca amelak talaayaw,

但我相信透過我們的學習，

nika palatatenga’ amakayni numita pinanam,

之後教導我們的孩子，

saikuzay basubana tu wawa nu mita,

一代傳一代，

sadutudutus sa amadadadawys tu lalangawan,

用心傳承我們的文化，

pakabalucuen ami padutus lalangawan nu mita,

我們的族群將會越漸強大、興旺，

apatabaki aicelang ku pinacadan atu mabuwah kita,

讓更多的人知道我們。

nay kakatuud ku matineng titaan a tademaw.




#Article 186: Democratic Republic of the Congo (1044 words)


Democratic Republic of the Congo(剛果民主共和國)

u Democratic Republic of the Congo (Hulam a sulit: 剛果民主共和國) sa ilabu nu Feico, itiza i 0 00 N, 25 00 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 2,344,858 sq km
u ahebal nu lalaay sa 2,267,048 sq km, u ahebal nu nanumay sa 77,810 sq km
hamin nu tademaw sa 81,331,050.
kakalukan umah sa 11.40%, kilakilangan umah sa 67.90%, zumaay henay umah sa 20.70%

u tapang tusu nu kanatal sa u Kinshasa.

kakining nu kanatal demiad sa 30 bulad 6 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Joseph Kabila, micakat a demiad sa i 2001 a mihca 1 bulad 26 demiad.

Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國) （法語：République démocratique du Congo，簡寫為RDC），是位於非洲中部的國家，簡稱民主剛果（DR Congo）、剛果（金）（Congo-Kinshasa）。陸地面積約234.5萬平方公里，是非洲第2大（僅次於阿爾及利亞）、暨世界第11大的國家。人口超過8700萬[6]，是世界人口第16多、非洲人口第4多的國家，同時是世界人口最多的法語國家。首都暨最大都市為金夏沙。 

Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國) ,Fa-kuw a kamu, République démocratique du Congo, miwada tu nisulitan,”RDC”,i tini i Fey-zhou(非洲)  i tepan nu kanatal, u kamu tu Min-cu-kang-kow(民主剛果)（DR Congo）han, Cang-kow-cing剛果（金）（Congo-Kinshasa）han, tukus nu lala’ kaahebal pakala tu 234.5 a mang ping-bang-kung-li(平方公里), sakatusa tabakiay uynu dada’ i A-rl-ci-li-ya(阿爾及利亞) atu kitakit tu saka sabaw cacay a tabakiay a kanatal, u tademaw malabas tu 8,700 a mangaan i kitakit a tademaw saka sabaw enem ka katuud, Fey-zhou(非洲) a tademaw saka sepat nu katuuday a kanatal, satusa i kitakiday a tademaw saktuuday nu Fa-yu-kow-cia( 法語國家) a kamu nu kanatal, kahenulan a tuse u Cin-sia-sa(金夏沙).

民主剛果的前身為剛果自由邦與比屬剛果，1960年6月30日獨立建國。由於建國時與鄰近稍早獨立的原法屬剛果同樣以「剛果共和國」做為國號，國際社會在兩國名稱後括注首都名稱以作區別，因此又被稱作剛果共和國（利奧波德維爾）[註 2]，簡稱剛果（利）。1964年8月1日改國名為剛果民主共和國[8]。1971年10月27日，時任總統蒙博托為去殖民化而將國名更改為薩伊（法語：Zaïre），1997年5月17日，洛朗·卡比拉領導的剛果解放民主力量同盟攻占金夏沙推翻蒙博托政權，並恢復國名為剛果民主共和國至今。

nu binawlanay a nisakaku Kang-kow-ze-yu-bang(剛果自由邦) kakuniza a sakaput atu By-su-kang-kow(比屬剛果), 1960 a mihcaan enem a bulad tulu bataan a demiad misakaku patizeng tu kanatal, uyni patizeng tu kanatal hasa, atu belaw i saayaway misateket tu uyzaanay u Fa-kow(法國) tungusay nu malecaday tu Kang-kow-kung-he-kow「剛果共和國」, mala u macu’ tu nu kanatal a syakay,

i tusaay a kanatal a ni pangangan hawsa, pasu kahenulan a tuse, u ngangan pala u kasazuma , namahini a singangan aca tu Kang-kow-kung-he-kow「剛果共和國」Li-aw-bo-de-wey-lr（利奧波德維爾）[, Cang-kow-cing剛果（金）（Congo-Kinshasa）han ku ngangan, 1964 a mihcaan pitu a bulad cacay a demiad, pasumat tu ngangan nu kanatal Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國)  han tu, 1971 a mihcaan cacay bataan a bulad tusa bataan izaw ku pitu a demiad i kala cung-tungan ni Men-bo-tuo(蒙博托) u tayzaay micumut a tademaw pasumat han ku ngangan nu kanatal Sa-yi(薩伊)（法語：Zaïre）han, 1997 a mihcaan lima a bulad sabaw pitu a demiad ci Luo-lang-ka-pi-la(洛朗·卡比拉) amikeliday tu Cang-kow-cya-fang-min-cu-li-lang-tung-meng(剛果解放民主力量同盟) micumut mingayaw tu Cing-sya-sa(金夏沙) pabaelin tu ni kuwanan Men-bo-tuo(蒙博托), mahiza a panukas tu ngangan nu kanatal Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國) katukuh ayza.

laylay歷史

現被稱為剛果民主共和國的地區，在8萬年前即有人類居住。早期的歷史開始於剛果班圖人的遷移浪潮，他們在公元前2000年到公元前500年從西北遷移到盆地地區，期間包括前殖民地時期至推翻殖民者時期。班圖人的遷徙取代了本地土著俾格米人，他們將其文化融合進現代剛果南部地區。班圖人從西非地區學習了農業和鐵器的使用方法，以剛果的班圖語系語言為主要方言。

ayza nipangangan tu Kang-kow-kung-he-kow「剛果共和國」a kakitizaan, ayaw nu  waluay a mang a mihcaan izaw tu tademaw nu muengay, i saayaw nu kasumamadan a laylay malingatu tu ku Congo(剛果) Ban-tu-cen(班圖人) a tademaw mabulawamin uheni i ayaw nu kasumamadan tu 2000 a mihcaan katukuh ayaw nu kasumamadan tu 500 a mihcaan namakay saetipan nuwamisan mabulaw tayza i masahelingay a kakitizaan, uyniantu a mihcaan pasu nu ayaway mabulaway a mihcaan, katukuh tu pabelin tu micunuday a tademaw, Ban-tu(班圖) a tademaw mabilaw mikitay tu i tizaay nuenengay nu By-ke-mi-zen(俾格米人) binacadan a tademaw, kuheni u lalangawan papulung pacumut tu ayzaay a Congo(剛果) nu timulan a kakitizaan, Ban-tu(班圖) a tademaw namakay satipan  Si-fey(西非) a kakitizaan nu Fey(非 ), minanam tuway tu sakalu atu numukingnay a sadiket atu mikawaw, nu Congo(剛果) Ban-tu(班圖) a kamu ku angangan a kamu.

民主剛果位於中部非洲西部，赤道橫貫其中北部，東接烏干達、盧安達、蒲隆地、坦尚尼亞，北鄰南蘇丹、中非共和國，西界剛果共和國，南界安哥拉、尚比亞。剛果河自東向西流貫全境，另外有烏班基河、盧阿拉巴河等重要支流。東部邊界自北向南有艾伯特湖、愛德華湖、基伍湖、坦干依喀湖和姆韋魯湖等湖泊。

Min-cu-kang-ko(民主剛果) i tepanay nu kanatal satipan nu Fey-cow(非洲) , teleklal (赤道) mibaladay nu tepan a nuwamisan, nuwalian matatules tu U-kang-da(烏干達),Lu-an-da(盧安達),Pu-long-di(蒲隆地),Tan-san-niy-ya(坦尚尼亞), nuamisan nu belaw Nan-su-dan(南蘇丹), Cung-fay-cong-he-cow(中非共和國), nusatipan a kenis tuKang-kow-kung-he-kow(剛果共和國), nutimulan a kenis u An-ke-la(安哥拉),San-piy-ya(尚比亞) Kang-ko-he(剛果河) a sauwac, namakay nuwalian pasayza satipan malikit i mahamin nu kanatal, nuzuma izaw ku U-pan-ci(烏班基) a sauwac, Lu-a-la-pa(盧阿拉巴) a sauwac u kahenulan nu likit nu sauwac, nuwalian a lilis nu kenis namakay amis pasayza i nutimulan izaw ku Ay-bu-te(艾伯特) a taku,Ay-de-hua(愛德華) a taku,Ci-u(基伍) a taku,Tan-kan-i-ke(坦干依喀)a taku atu Mu-uay-lu(姆韋魯) a takuan.

剛果民主共和國的位置在非洲中部，位於非洲赤道心臟地帶，地大物博，為非洲僅次於阿爾及利亞的第2大國。全國總面積2344858平方公里[20]。北鄰中非共和國，東北和南蘇丹接壤。東鄰東非地塹，峭壁深谷，水深奇秀，與烏干達、坦尚尼亞、盧安達和蒲隆地相接。南與安哥拉毗連，東南界尚比亞，西界剛果。西南部剛果河下游一隅瀕大西洋，海岸線只有37公里長[21]。

Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國) a kakitizaan i teban nu Fa-cow(非洲)nu kanatal , i tiza i Fey-cow(非洲) balicu’ nu teleklalan a kakitizaan, tabaki ku lala’, tabaki ku lala’ aazihan tu aatupan, Fey-cow(非洲) uyni dada’ A-el-ci-li-ya(阿爾及利亞) u sakatusa tabakiay a kanatal, mahamin a kanatal pulung nu hekal a lala’ 2 344,858 Ping-bang-kung-li( 平方公里_) nuwamisan a balaw u Cung-bey-kung-he-ko(中非共和國), nuwalian nuamisan atu Nan-su-dan(南蘇丹) matatules ku lala’, nuwalian a balaw u Dung-bey-kung-he-kow(東非地塹) masaapilis ku ilabu ku diheb, talulung ku nanaum salungan azihen atu U-kan-da(烏干達) Tan-san-ni-ya(坦尚尼亞)Lu-an-da(盧安達) atu pulung-di(蒲隆地) matatulas, nutimulan atu An-ke-la(安哥拉) matatules mababelaw nuwalian nutimulan San-pi-ya(尚比亞), satipan kenis nu Kang-ko(剛果), satipan nutimulan i salikit a sauwac Kang-ko-he(剛果河) , i salikit kalimucu’ Ta-si-yang (大西洋), dadipsan 37 Kung-li(公里) katanayu’ dada’.

cen-ce政治

cin-ci經濟

自1980年代中期以後，剛果的礦產資源已經大幅減少，雖然在1960年獨立後是繼南非之後非洲第二個工業化國家，但是它誇大了「高速」發展中的採礦業和農業部門的勞動生產率。第一次和第二次剛果戰爭及1996年開始的衝突[34]大大地衰弱了剛果的國民產值和財政收入，並給國庫增加了高額外債。數次戰爭共造成500多萬人喪生，其引發的饑荒和疾病導致該國約三分之二的人口營養不良。

經濟

makay 1980 a mihcaan a tepan nu ciday hausa,  Congo(剛果) a 礦產 nulaculan mawada tu, kanahatu i 1960年 namisateket tulin i Nan-bey(南非) hausa Fa-cow(非洲) a sakatusa ku kikay kusi nu kanatal, nika satabaki satu uyni kasakalamkam a malahat u mikimmay atu miba’tuay atu malukay u niu kange’luan kaizaw, saayaway atu sakatusa pingangayaw nu Congo(剛果) atu1996年 mmalinga’tu tu macacukah, tabaki satu kini sakalawacu’ nu Congo(剛果) a tademaw nu kanatal nisangaan a aca atu caysan nu kanatal nu micumuday, a pabelinen ku suku nu kanatal micunus tu ku talakaw, tu ku nu nutawan a kinapinanay tu a ngangayaw, mapatay tu 500 a man kakatuud nu  mapatayay a tademaw, malilit tu a makunga’lay( 饑荒) atu imelang uynian a kanatal, pakala tu tulu (三分)a tusa ku tademaw caay ka kapah ku uzip.

malukay農業

剛果民主共和國是一個農業國家，農業發展具有很大潛力。由於境內氣候溫濕，土地肥沃，因此農產品十分豐富，大多數為熱帶農作物，主要的農產品有棕櫚樹，其所產製的棕櫚油佔重要地位。此外也盛產咖啡、可可、椰子、棉花、菸葉、稻米、蔬菜、鳳梨、玉蜀黍、甘蔗、落花生、橡膠、香蕉和茶葉等。

剛果民主共 u malukay a kanatal, malahad發展 tu nikalukan, u lalabu nu kanatal masenged sidamek tu lala’ mahini u nikalukan atuud yadah satu, hatu i kakuti’ay paluma’, u ngannganan nu nipalumaan u a zung-gu-su(棕櫚樹) a kilang, misangatu zung-gu(棕櫚) a simal u kahenulan  kuni , uyza satu nipalunaan nu kuhy(咖啡) ce-ce(可可)、sanasay(椰子),kupa(棉花),papah nu katasaku(菸葉),tipus(稻米),lami’(蔬菜), padingat(鳳梨), kubkub(玉蜀黍), tebus(甘蔗), kalitang(落花生),galasu(橡膠), paza’(香蕉) atu uza(茶葉)amin.

tademaw人口

據2016年人口統計資料，剛果民主共和國境內共計有254個部族，以班圖語系為語言的約占總人口的84％，主要為剛果族、恩加拉族、盧巴族、蒙戈-恩庫恩杜族、隆達族、蘇古族等，其餘為講蘇丹語的阿贊德族和尼洛特語系的阿盧爾族和俾格米人等；官方語言為法語，主要語言有林加拉語、基剛果語、契盧巴語和斯瓦希里語。居民中55％信仰天主教，35％為新教，其他宗教共計10％。

tutuc tu 2016 a mihcaan年 pulung nisulitan a tademaw Democratic Republic of the Congo (剛果民主共和國) i lalabu nu kanatal pulung izaw ku 254個 ku ni kasaniyazu’ nu binacadan, Pang-tu a kamu(班圖語系) a kamuan musakamuay tuynian a kamu pakala tu pulung 84％ ku tademaw, Congo(剛果)a binacadan, Nen-ciy-la a binacadan(恩加拉族), Lu-pa a minacadan(盧巴族), Men-ke-en-ku-en-tu a men-ke-en-du a minacadan(蒙戈-恩庫恩杜族), Lung-da a binacadan(隆達族), Su-ku a binacadan(蘇古族) amin, u liwan satu u kamu Su-dan a kamu(蘇丹語)A-can-de a binacadan(阿贊德族) atu Ni-lu-de a kamu(尼洛特語系)A-lu-rl a binacadan (阿盧爾族) atu Pa ke-mi a banacadan(俾格米人)amin, kamu nu kanatal u  Fa a kamu(法語), angangan a kamu izaw ku Lin-ciy-la a kamu(林加拉語)Ci-kang-ku a kamu(基剛果語) Ci-lu-pa a kamu(契盧巴語) atu Se-wa-si-li a kamu(斯瓦希里語), u binawlan 55％ ku u Tin-si-kiw,35％ u baluhay a singku, nu zumaay pulung 10％. 




#Article 187: Denmark (1285 words)


u Denmark (Hulam a sulit: 丹麥) sa i labu nu O-Cuo, itiza i 56 00 N, 10 00 E. u ahebal nu lala' mapulung sa 43,094 sq km. u ahebal nu lalaay sa 42,434 sq km, u ahebal nu nanumay sa 660 sq km. hamin nu tademaw sa 5,593,785. kakalukan umah sa 63.40%, kilakilangan umah sa 12.90%, zumaay henay umah sa 23.70%.

Tan-Mai, (nu Amilika a kamu: Denmark,  : Danmark), u  (北歐國家) atu  Danmark nu hungtiay (Danmark a kamu : Kongeriget Danmark) sikasaan u sikalaheci tu masakanatalay tu, u pikuwan nu hungti a ulic haw sa u pitengil nu niyadu'ay a misakaku, u su-tu (tapang tusu, 首都) i Ke-Pen-Ha-Ken (哥本哈根) atu Danmark nu hungtiay nipatizeng a pahecek tu nu tusa nikahida mala kanatal a niyadu' Fa-Luo a subal (法羅群島) atu Ke-Lin-Lan (Greenland) mikawadwad mala Danmark a wan-kuo (丹麥王國), ina kitakit u saamisay nu kanatal. uyda u Danmark atu Nuo-Wey (Norway), Zuy-Tian (Sweden) misasengi ku kamu, u lalangawan, laylay atu likisi (歷史), pakumud han sa u Si-Kan-Ti-Na-Wi-Ya a kanatal (斯堪地那維亞國家).

Danmark nu O-Cuo misakakuay malpadan cacay sa ku hulic a kanatal, sakalankanmay yadah ku kalisiw, namahida u matinengay midiputay (福利) a kanatal, u pakuyucay atu kakitaan adidi' ku laed, i kitaki u sayaway macakad milacul tu sakangaay a kanatal. ya Danmark ku Amisay Ta-Si-Yang a hulic musakaput (北大西洋公約組織, North Atlantic Treaty Organization) nu sayaway palekal a kanatalay. Danmark a nikawanan nu hungtiay a hulicay a nipilubang, nu aydaay a hungti ci ma-ke-li-te u sakatusa nu tatayna a masahungtiay, u cung-yang-cen-hu u satabakiay a tatungus, ya u niku wananay a lala’ Fa-Luo a subal atu Ke-Lin-Lan (Greenland) nu maan a sakawawan.

u tapang tusu nu kanatal sa u Copenhagen.

kakining nu kanatal demiad sa 5 bulad 6 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Margrethe II, micakat a demiad sa i 1972 a mihca 1 bulad 14 demiad.

Danmark (Danmark) cacay ku tatangahan a sulid, sangalepan u Danmark, tademaw nu Danmark atu pakumud tu Danmark a pasacacay tu masahungtiay a nika tademec tu sakay itini nu apet, a nika tademec masaupu i Danmark a kamu nu sulit nu taayawan Dan, kanca mitudu pangangan u Dan han nu   Zi-Er-Man (日耳曼, ) a niyadu' ya sapangangan u Dan han a hungti (皇帝), atu nu dikudan a sulit u mark han tatenga siimiay kuyni. siidaway nu cudad tu aadihan atu nu i tebatebanay a si-ji (cung-se-ci, 中世紀) nu misulitay sakay i Danmark a tademaw nu a enengan a nipatinsu caay kalecalecaday, sisa u Danmark a sulid sangalepan tu ku nika dademedemec. kamu nu Hulam a nipanganga tu cung han, u satabalay yumahida nu mikuwanay a hungti madih mikunkun tu itepalay masasuala’ mikialaw sisa u lian-ku (嗹國), idaw ku lian-ma (嗹馬). lin-mu (領墨), lin-in (吝因), tin-mu (丁抹), ta-ni (大尼),  tan-ma-er (丹麻爾), ta-ma-er-ci (大馬爾齊), siy-ci-ya (雪際亞), su-er-ci (蘇厄祭), in-li-ma-lu-cia (盈黎馬祿加), ti-na-ma-er-cia (低鈉馬爾加) atu kanatal nu takuliyaway hata (黃旗國) amin. 

namakayda i waluway a si-ji (世紀) katukuh cacay a bataan a si-ji (世紀), Danmark a tademaw atu Nur-Wey (Norway) a tademaw, Zuy-Tian (Sweden) a tademaw masaupu amin, pala way-cin a tademaw (維京人) han, nu liwanay tu a tademaw sa midebungan tu i patiyamay mamin tu lakalakan tacuwacuwa nu O-Cuo. u heni i  Bu-Lie-Tian (不列顛) atu tipay a O-Cuo (西歐) u malcabaay a muculil, mikuwanay tu ku Ing-Ke-Lan (英格蘭), Ay-Er-Lan (愛爾蘭) atu Fu-Lan-Si (法國). yu mahida idaw kya nituktukan a sulit i Ye-Lin batu' (), u Ha-La-Er nu cacay (哈拉爾一世, Harald Bluetooth) tu liyut nu liyut  pinaay tu i kung-yin. 965 a mihcaan pakumuten tu ku Danmark, milabu amin tu kiwkay nu cu-lu. miawas tu sabaw cacay a se-ji (世紀) nu sayaway, ka-niw-te a hungti (克努特大帝, kamu nu Amilika: Canute the Great) malcapu tu ku Danmark, Ing-Ke-Lan (英格蘭) atu Nuo-Wey (挪威) tuluway a bataan nu mihcaan ku tenes. tebatebanay a si-ji (中世紀) tu namakay tebanay atu mautanngay a tatukian nu Danmark a lala' pasu nu Se-Ke-Na (斯科納) a kakididaan, ya u kakuwanan namakay i sawali katukuh i Ay-Sa-Ni-Ya (愛沙尼亞), i satimulan sa katukuh i Se-Le-Si-Wi-Si (什勒斯維希) atu Hu-Er-Si-Tan (霍爾斯坦) a kanatal. 

i Zuy-Tian masacacay satu, u Danmark nakinatusa tu mitaneng misabaluhay misimaw tu Zuy-Tian, pituway a mihcaan namingayaw tu kinacacay i saamisan, u sakatusa i Ka-Er-Ma mingayaw (卡爾瑪戰爭). nakinatusa misabaluhay mingayaw caay tu pakakuwan ku Danmark tu Zuy-Tian, nika u Zuy-Tian mabakin tu nikangayawan a kalisiw. numahida a demiaday, Danmark namitanam tu he-lan namakay waliay a ing-tu patideng tu Danmark a kusi, misausi tu itiniay a tademaw nu si-li-lan-ka, nikasan u nipikunkun tu hadidaay a nipikuwan tu u ing-tu-te-lan-kuy-pa. 

i tulu a bataan nu mihcaan ku nipingayawan（1618-1648）ay, Danmark a hungti ke-li-si-ti-se-se madih mitanan mala nu lu-te-cung nu kitakiay a hungti, nika i 1626 a mihcaan lu-te-can-i’ sa mademec; i 1627 a mihcaan, a’-r-pu-雷 he-te,pun-huw-lung-si-tan u mikuwanay tu ting-su-kiw nu hitay midebung mialaw tu ze-te-lan a subal, midemec a mibahbah tu sakyitini i kalpapacawan. u Danmark namalpacaw sa mademec u hitay hacacat sa malawpes, nuida sa u Zuy-Tian a malingatu tu a mingayaw. 1643 a mihcaan, Zuy-Tian midebung tu z’-te-lan a subal, pakatusa a mihcaan  pasubana tu bu-si-ke-na malanu Zuy-Tian ku lala'. kasaan madebung nu Zuy-Tian kyu nai’. ku tuud nu tusu a kakanan i dida, macunus aca i dida nai’ ku aalaan a kakanan atu silibung tu imelangay, u Danmark a tademaw  maselep ku pasintu tu tusaay a bataan, ahican a caay pisasulid tu Zuy-Tian tu pu-le-mu-se-pu-lu tiw-ye, ya u ha-lan, ke-te-lan, nanu iy-sa-ni-ya atu  hapungay nu nu-wi a pawada pabeli i Zuy-Tianan. 1657 a mihecaan, hungti nu Danmark ci Fw-l-te-li-ke san-se madih tu a mingayaw tu Zuy-Tian, anu tabaad i pu-lay-mi-huy-r-ten, sakadihian tu sa’din namingayaw tu nikadebec aca, mikelap tu si-ke-na, pu-lay-cin-e’, te-lun-de-la-ke atu po-en-he-mu a subal pabeli i Zuy-Tian. nadikudan nu tusa a mihcaan, Danmark maala ku te-lu-de-la-ke atu pu-en-he-muay a subal.  

namilpacaw henay i na-pu-lun, Danmark namitanam i ing-ku atu Fwa-ku samenmen sa caay tu pakucungkucung. nika u ing-ku miyadih tu Danmark namilabu tu kinatusa micumud a pawayway misamenmen u nikakumud wapatalaw, kyasaan kinatusaan tu mipacaw ku ke-pe-ha-ken, u kamu nu laylayay a nu balungaay a nikalalaisan. u ing-ku mingayaw tu ke-pen-ha-ken henay sa, u nu-wiy masakunida satu, u Danmark atu nu-wiy masasuliyas ku nikalcapucapuan.  

Danmark ya pakunida a nipisakaku i 1830 a mihecaan namahida idaw ku nipatektek tu palucek ku sakatukuh a mikiayaw, 1849 a mihecaan enen a bulad idaw ku limaay a demiad, Danmark naw u hungti henay ku nikuwan sasulul satu  katukuh nu hungti ku nikahini nu hulic. 1864 a mihecaan, Danmark na i pu-tan na mipacaw sa mademec, sisa mapacici ku se-le-si-wi-si atu fo-r-si-tan mipela a pabeli i pu-lu-se.   

sayaway a kitaki u satabakiay a makakuwang, Danmark samenmen sa caay tu pisakaku, nika u r-siyi a nikasasulid wamipela’ a papeli i pu-lu-se a kakididaan wapabeli i Danmark. saka lihanawan nu te-ko ku maylabuway a lala’ a maala, Danmark pahedek tu tina kakididaanay u tantandaw tu ku nisakakuwan a pahedek wapabeli’. sadikuday u makaamisay mapabeli tu Danmark, u timulay sa a ididaen sanu te-koen tu.    

sakinatusa namakakuwang tu nadikudan,Danmark micumud tu o-co-pakunida sa mababaliy tu u mamapulung, saamis nu Taysiang a nika sasulitan a saupu atu paykanatal a nipadideng, sisa u Danmark sakay tu mahiniay a kawaw nikawawada' nu saayaway milihida a malaladay nu micumuday a kitaki. 1973 a mihcaan, namakayni i nu tademawan a nipai’na haw sa Danmark micumud tu i aw-cu kinacaca han tu ku kalisiw. 1993 a mihcaan Danmark makaawas tu nipainaan ma-se-cwy-ke a nikasasulid, micumud tu o-mong, mamilihida ku O-Cuo palcad han. 2000 a mihcaan, Danmark a tademaw caay kalalucek kya nipaina a micumud i o-iyn ci. Danmark nu tusaay a tungus nu kakididaan a lala' u Fa-Lo a subal atu ke- lin-lan wamamiadin tu nu idiniay tu a babutingan u dadatengan sisa kai’ satu milabu tu o-mung. namahida satu, Danmark yu mahida henay i  caay kalecadlecad a ziday ku mikuwanay mamin ku 北-o a kanatal.      




#Article 188: Dihekoay (312 words)


u sulit nu Hulam: 陸安部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Dihekoay. u kasalumaluma’ nu Dihekoay sa,  76 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 198 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 167 ku tademaw, pakalatu 84%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  31 ku tademaw, pakalatu 16%.

此地阿美族稱Lihekoai，其中liheko為氣候暖和的意思。陸安部落因北方有山阻擋風勢，因此東季吹不到北風，氣候暖和。此地阿美族人稱Lihekoai，光復之後稱陸安。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 80%, Puyuma 1%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 3%.

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu'. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Puyuma atu Sejek(Seediq). yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 189: Dikidiki (285 words)


u sulit nu Hulam: 利吉部落

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Dikidiki. u kasalumaluma’ nu Dikidiki sa, 110 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 300 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 211 ku tademaw, pakalatu 70%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  89 ku tademaw, pakalatu 30%.

itiniay a Pangcah sa, u Hengchun Amis a kakuniza, namabulaw tayni saan, izaw ku kakitizaan Liki niyazu', namakay makazateng a kuizaway. (此地的阿美族大多屬於恆春阿美系統。據簡金木的說法，當族人遷來此地時，有個地方叫做Liki社，遂以Likiliki為名，以示「懷念」之意。)

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 66%, Rukay(Rukai) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 2%.

u Pangcah(Amis) a  kyuni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) atu Puyuma.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.




#Article 190: Dipit (354 words)


u sulit nu Hulam: 復興部落

Fengbin siang itiza i Taywan Kalingku sawalian atu timul nu bayubayuan. saamisan sa ku Soufeng siang, sawaliyan sa u Taypinyang bayu', satipan sa ku Fenglin cen, Kuangfu siang, Ruisui siang, Yuli cen, satimul sa ku changpin siang nu Pusung a kuwan.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Dipit. u kasalumaluma’ nu Dipit sa,  41 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  77 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  76 ku tademaw, pakalatu 99%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   1 ku tademaw, pakalatu 1%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 94%, zumazuma 5%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah a tademaw itini mueneng, inayi' ku Sakizaya itini, uzuma a tademaw sa u Hulam. uyniyan a niyazu', i tebal nu bayu. u Taypinyang a bayu i tebal. katuud ku mibutingay a tademaw itini mueneng.

inay'i' ku Sakizaya itini. hakay izaw tu. cayka tineng kami. caay henay pasumad tu ngangan nu Sakizaya

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 191: Djelunavunavuk (207 words)


u sulit nu Hulam: 德魯那弗那弗克部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Djelunavunavuk. u kasalumaluma’ nu Djelunavunavuk sa, 27 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 116 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 112 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 4 ku tademaw, pakalatu 3%.

民國三十九年間位於南大武山「舊賓茂部落」之「巴法法瀧家族」是第一個家族遷徙於此視為部落（開拓者），次年四十年間北大武山「布頓部落」的「邏法尼耀家族」陸續遷徙於此，民國四十三年間南大武山「近黃部落」(卡里阿帆)的「德路那弗那夫克」、「給你路古洋」、「糾佳阿斯家族」、「都飛龍家族」四家族及南大武山「舊賓茂部落」的「古沙查家族」陸續遷徙於此，民國四十二年「史卡多部落」的「史卡多家族」陸續遷徙於此，由以上八大家族共同形成一個部落─撒布優(sapulju)。 

撒布優(sapulju)部落位於台東縣金峰鄉新興村，是座三面環山與一面環海的東排灣原住民部落，南鄰太麻里鄉大王部落、北鄰太麻里鄉魯巴卡茲部落、東鄰太平洋、西鄰金針山。

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 192: Djineljepan (260 words)


u sulit nu Hulam: 安坡部落

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Djineljepan. u kasalumaluma’ nu Djineljepan sa, 167 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 559 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 520 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 39 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Paiwan 95%, Amis 2%, Tayal 1%, Bunun 1%, zumazuma 4%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 193: Djumulj (208 words)


u sulit nu Hulam: 賓茂部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Djumulj. u kasalumaluma’ nu Djumulj sa, 34 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 116 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 114 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2 ku tademaw, pakalatu 2%.

台東縣金峰鄉賓茂村。Geomoru是排灣語「經常豐收，糧食堆積如山之地」的意思。

村人隸屬西排灣群，和金崙村之東排灣群不同，因此儘管村子在太麻里鄉內，卻獨立屬金峰山地鄉管轄。

賓茂村是由原本分布在金崙溪上游的「九汶」、「讀古梧」、「近黃」、「甲比澇」等四個排灣族部落遷徙下山後組成，當中最主要的是九汶社，社人的祖先來自屏東瑪家鄉的舊「射鹿」部落，約二五０年前由頭目率眾越過北大武溪抵達知本溪源頭，因為該地為卑南族獵場而繼續往南遷，最後在金崙溪上游的舊賓茂社開墾而居，地名九汶是排灣語「經常豐收，糧食堆積如山之地」的意思。

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 194: Dominica (1127 words)


u Dominica (多米尼克) sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 15 25 N, 61 20 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 751 sq km

u ahebal nu lalaay sa 751 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km

hamin nu tademaw sa 73,757.

kakalukan umah sa 34.70%, kilakilangan umah sa 59.20%, zumaay henay umah sa 6.10%

u tapang tusu nu kanatal sa u Roseau.

kakining nu kanatal demiad sa  bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Charles Savarin, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 10 bulad 2 demiad.

國旗啟用於1978年11月3日獨立日，並在1981、1988和1990年稍作修改。旗地綠色，黃、黑、白三色的十字貫穿旗面，中央的十字交叉處為紅色圓地，內有1隻鸚鵡及周圍有十顆黃色五角星。綠色象徵遍及全島的香蕉園和茂密的森林，黃色代表檸檬、柑橘、可可、椰子等水果，白色象徵河流、瀑布和人民的純潔，黑色代表當地主要為黑人和黑白混血種人及肥沃的土地。十字形代表人民的宗教信仰-天主教。紅色圓地象徵該國所執行的社會發展計畫，10顆五角星代表該國的10個地區。

namicukaymas tu hata’ i 1978 a mihcaan sabaw cacay bulad idaw ku tulu a demiad masacacayay tu, yu i 1981, 1988 atu 1990 a mihcaan misumad tu kulit nu hata’ sumilaway, sikalawlaway, lumeniay, salengacay a tulu ku kulit masaciuzika mibesul i hata’, u i tebannay a ciuzika nikasasungaliwayay u sumanahay a nikasamulu nu i labu idaw ku cacay a takelulu atu i liwliw idaw kya cacay bataanay u kalawlawan nu masakalimucuay a bunas. ya sumilaway mahida u hami nu subal malu padapadaan atu macebetay nu kilangkilangan, u kalawlawan sa kalu ni-mungan kama keke sinayasay amin aheci, u salengcay sa mahida u nanum nu sauwas cacas atu tamelacay nu balucu’ a tademaw u lumeniay sa malukayda i lumeniay a tademaw atu malanlanay tu lumeniay salengcay a tademaw atu kasitayhi’ nu lala’. u ciwzika sa mahida u sinciya nu tademaw- tu tin-sukiw. u sumanahay sa mahida u kina kanatal mikawaw tu nu siykaya a sapalahad, kya cacay bataan masakalimucuan a bunas mahida tu kina subalan nu muketepay a kakitidaan.

國慶日：11月 3日

加入聯合國日期：1978年12月18日

首都：羅梭(Roseau)

面積：751 平方公里

kalimulakan nu subal a demiad: sabaw cacay a bulad tulu a demiad

milabu tu malcapuay a kanatal nu demiad: 1978 a mihcaan sabaw tusa a bulad idaw ku sabaw walu a demiad.

tatangahan nu niyadu’: Lo-cin(羅梭) “Roseau’’

liwliw nu kanatal: 751 a kakekilis.

多米尼克地處東加勒比海向風群島中間位置，北面為法屬瓜地洛普島(Guadeloupe)，南面為法屬馬丁尼克島(Martinique)，是加勒比海最後成為歐洲殖民地的島，原係英國殖民地，於 1978 年獨立並加入大英國協。

Tu-mi-ni-kek(多米尼克) i sawali nu Ciya-le-pi-hay(加勒比海) misuayaw tu bali nu subal i teban nu kakitidaan, i saamisan u nu Kuwa-ti-lu-pu(瓜地洛普) a subal “Guadeloupe’’, u satimulan sa nu Ma-tin-ni-kek(馬丁尼克) a subal “Martinigue’’, nu Ciya-le-pi-hay u sadikuday mala nu O-co a malimatayay tu a subal, nanu In-kul nu malimatay a lala’, i 1978 a mihcaan masacacay kyu milabu i tu In-kul-siye(大英國協).

約74,243人，歷年來外移人口散居美國、加拿大、英國及東加勒比海地區各島。(2020年預估數,資料來源:The World Factbook)

hatida 74,243 ku tademaw, u sayadahay nu malimatay tu mihcaan mabuliyas ku enen i Amilika, Ciya-na-ta(加拿大), In-kul(英國) atu Tung-ciya-le-pi-hay(東加勒比海) a kenis nu subal. “2020 a mihcaan nu sapiasipan, ce-liyaw-lay-yin: The World Factbook’’.

羅馬天主教徒61.4%、新教徒28.6%、拉斯特法理安1.3%、耶和華見證人1.2%、其他0.3%、未指定1.6%、無信仰佔6.1%。(2001年預估 資料來源:The World Factbook)。

u Lu-ma(羅馬) tinsukiw ku sinciya tu 61.4 a bayhunpi, u baluhay a sinciya sa 28.6 a bayhunpi, La-se-te-huw-li-an(拉斯特法理安) 1.3 a bayhunpi, u Ye-he-huw-ciyin-cen a tademaw(耶和華見證人) 1.2 a bayhunpi, nu duma sa 0.3 a bayhunpi, caay kasiwatanay sa 1.6 a bayhunpi, nu caayay kasisinciya sa 6.1 a bayhunpi. “ 2001 a mihcaan nu sapiasipan ce-liyaw-lay-yin: The World Factbook”. 

多米尼克當地使用東加勒比海幣（簡稱東加幣 EC) (Eastern Caribbean Dollars, XCD)。多年來東加幣緊盯美元，匯率從未變動，即當地銀行買入美元支票為 1 美元對 2.6882 EC（固定匯率）。另銀行賣出美金支票之匯率為 1 美元對 2.7169 EC，買入美元現金為 1 美元對 2.67 EC，賣出美元現金為 1 美元對 2.7169 EC經折算後，1 EC約折合新臺幣 12 元。

Tu-mi-ni-kek(多米尼克) nicukaymasay u Tung-ciya-le-pi-hay(東加勒比海) a kalisiw “kantan han nu Tung-ciya(東加) a kalisiw nu EC’’ “Eastern Caribbean Dollars, XCD’’. pina tu a mihcaan u Tung-ciya(東加) a kalisiw mikelec tu Amilika a kalisiw, u kalisiw caay hen kasumadsumad, nu i tidaay tu a kingku ku micakayay tu sukiti nu Amilika a kalisiw tu cacay a Amilika a kalisiw nu 2.6882 EC “masalimengay a kalisiw’’. u dumaay a kingku sa mapacakay nu sukiti nu Amilika a kalisiw nikasasikalisiw nu cacay a Amilika a kalisiw tu 2.7169 EC. micumud pacumud tu nicakayan nu Amilika a kalisiw tu nu cacay a Amilika a kalisiw nu 2.67 EC. mapacakayay nu Amilika a kalisiw palakalisiwen sa cacay a Amilika a kalisiw nu 2.7169 EC nikapapidek a niasipan sa, IEC asip han tu nikapidek nu kalisiw tu nu Taywan a kalisiw sabaw tusa nu kalisiw.

固定匯率：1美元= 2.7東加勒比海元(XCD)

masalimengay a sacakad tu kalisiw: cacay a Amilika a kalisiw nu 2.7 Tung-ciya-le-pi-hay(東加勒比海) a kalisiw “XCD’’.

電壓規格為220-240伏特，50Hz。插座一般為扁型三插座，與英國相同，亦有住家及飯店或同時設有220-240伏特及110伏特之插座。

u sakaidaw nu dingki a tungus u 220-240 ku pulika icelang, 50HZ. u sapacucuk nu mapipiay amin u masatuluay ku sapacucuk, malecad tu nu Yin-kul(英國), idaw ku nu lumaay atu nu pikanan a kakitidaan atu nu idaway tu nisanga’ 220-240 a pulika sapacucukan.

主要報紙計有2家，太陽報(每週一發行)與記事報(每週五發行)。重要電視台則有政府新聞電視台、薩特有線電視台。另主要電台則有多米尼克廣播公司、 Q95及凱瑞調頻。新聞網站則以 “多米尼克在線” 為主要網站。

tusa kya kahenulan a sinbung, u nu cilalay a sinbung “cacay a demiad kina cacay patahkal’’ atu misulitay a sinbung “paylimaay sa patahkal’’. u kahenulan a tilibi atu nu cen-hu a tilibi, u satesekay a tilibi. nu dumaan a tilibi sa, idaw ku Tu-mi-ni-kek(多米尼克) u pamuwaay a kusi, Q95 atu Kay-zuy(凱瑞) tu lalinengan a mipiled. u sinbung wang-can ku nu “Tu-mi-ni-kek(多米尼克) i labu’’ u kahenulan a wang-cang ku mahiniay.

根據憲法規定，實行英國憲政模式採議會民主制，議會和總統組成國會。總理為政府首腦，權力來自議會。另總統為國家元首，由總理和反對黨領袖提名後經議會投票選舉產生，任期5年。總理掌握國家行政權，在議會選舉獲多數席位的政黨領袖經總統任命後出任總理。政府內閣經總理提名後再由總統任命組成，任期5年。另國會由性質中立之議長、21 位民選議員及 9 位由執政黨與反對黨分別任命之參議員組成，任期五年。現任總理為羅斯福.斯凱里特(Roosevelt Skerrit)，總統為查爾斯.薩瓦林(Charles Savarin)。

namakayni nu hulic nikelecan, milihida tu nu In-kul(英國) a hulic ku nipikuwan tu nikaykian a masatademaw, mikayki atu cung-tung masakaputay a kanatalay, u sakakaay nu sihu u cung-li han, u tatungus namakayni i nikaykian. duma a cung-tung nu kanatal a sakakaay, u cung-li atu mibabelihay a mikelitay a nipangangan tu nikaykian kya tahekal ku nipaingnaan kyu idaw lima sa ku kawaw. cung-li ku midikecay tu kawaw nu kanatal, i nikaykian nipaingna maala nu kaduutay ku saenen a cen-tang nikelitay namakayni u cung-tung ku situngusay mala cung-li. u kawaw nu cen-hu makayni ku pangangan kya u cung-tung ku palaheciay tu kawaw kyu makumud, lima a mihcaan ku nikawaw. nu dumaay a kul-huy palucek tu tatudung a yi-cang, tusa a bataan idaw ku cacay nu tademaw a nisinkiw tu kiing atu siwaay a tademaw nu ci-cen-tang atu mibabelihay a cen-tang tu nipatudung can-yi-yun nikakumudan, lima tu ku nikawawan. ayda u cung-li ci lo-se-hu.s-kay-li-te “RooseveIt Skerrit’’, cung-tung ci ca-ar-s-.iung-wa-lin “CharIes Savarin’’.

多米尼克係因哥倫布於1493年星期日發現而得名。17、18世紀英、法兩國曾數度爭奪該島，1763年依照巴黎條約規定劃歸英國管轄。但法國於1778年攻佔該島，1783年始歸還英國。1805年法國再度入侵並焚毀首府羅梭，嗣經英國支付法國一萬二千鎊後法軍始告撤退。1958年1月多島加入西印度聯邦（Federation of the West Indies），一直至該聯邦於1962年5月23日解體後脫離。1967年3月1日，多島成為大英國協成員，內政自主，外交及國防由英國代理。1978年11月3日正式成為一主權獨立國家。

Tu-mi-ni-kek(多米尼克) naw u Ke-lung-pu(哥倫布) i 1493 a mihcaan tu pilipayan makadih kyu makaala tu ngangan. sabaw pitu, sabaw walu a ziday nu yin, fa tusaay a kanatal kinapina malalaw tina subalan, 1763 a mihcaan pasukaydaan tu nu sulit atu nikasukamuan niciwkaan panukas i yin-ku a nikuwanay. nika u huw-ku i 1778 a mihcaan midebung tina subal, 1783 a mihcaan panukasen tu yin-ku. 1805 a mihcaan u huw-ku kinacacay aca midebung mituduh palawpes tu su-hu-lu-cin, u nikahini nu yin-ku paaca tu huw-ku cacay a mang idaw ku tusaay a malebud nu kalisiw hawsa u huw-ahitay kya tadikuden ku nipiliyas. 1958 a mihcaan cacay a bulad katuuday a subal milabu mamin tu si-in-tu malkapukaputay “Federation of the West Indies’’,kina makaputay hini satu i 1962 a mihecaan lima a bulad tusa idaw ku tulu a demiad muliyas kiyu mulaliw. 1967 a mihcaan tulu idaw ku cacay a demiad, yakatuuday a subal malu nu tabakiay tu nu yin-ku nu tademaw, nu labuay tu ku misakakuay, nikasacabay i hekal atu nu ku-huwng u yin-ku tu ku midayliay. 1978 a mihcaan sabaw cacay a bulad tulu a demiad malu tatengaay tu masacacay tu a kanatal.




#Article 195: Dominican republic (903 words)


u Dominican republic (多明尼加) sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 19 00 N, 70 40 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 48,670 sq km

u ahebal nu lalaay sa 48,320 sq km, u ahebal nu nanumay sa 350 sq km

hamin nu tademaw sa 10,606,865.

kakalukan umah sa 51.50%, kilakilangan umah sa 40.80%, zumaay henay umah sa 7.70%

多明尼加共和國（西班牙語：República Dominicana），通稱多明尼加，是位於加勒比海的島國，與西側的海地共處於西班牙島，陸地面積48,670平方公里，首都與最大都市為聖多明哥，官方語言為西班牙語，貨幣為多明尼加比索。據美國中央情報局的統計，2013年人均生產總值（以購買力平價計算）約為9700美元。

to-min-ni-ciy masakaputay a kanatal  （si-pan-ya a kamu：República Dominicana），pulung u to-min-ni-ciy, kakididaan sa i ciy-le-pi-hay a subal kanatal, atu i satipan nu hay-ti mapulung tu si-pan-ya a subal, u ahebal nu lala’ 48,670 pin-fang-kun-li, u tatanga  han atu satabakiay a tu-su i sen-tu-min-ke, u kamu nu tatapangan nu si-pan-ya a kamu, u sakalisiwan nu heni sa to-min-ni-ciya-pi-su. sa ku amilika nu cung-yang-cin-paw-ci a niasipan,2013 a mihcaan nu tademaw nipatahekal hamin nu sausi ( u micakayay ku sapiasip a asipan ) hakya 9700 a mi-yin.

多明尼加原為泰諾族等阿拉瓦克人世居之地，哥倫布於1492年踏上西班牙島後，現今多明尼加的部分被西班牙統治了三百多年，並在1795年至1801年間被法國統治，當地主要種族為西班牙殖民者與當地原住民混血的後代。

to-min-ni-ciya u tay-zu a binacadan nu a-la-wa-keay a tademaw nu i tidaay tu muenen nu kakitidaan, ke-lun-pu i 1492 a mihcaan tayda tu i si-pan-ya a subal tu i nadikudan, aydaay u tu-min-ni-ciya kya dumaay makuwan tu tuluay a lasubu nu mihcaan, i 1795 a mihcaan katukuh i 1801 a mihcaan naw u fawa-ko ku mikuwanay, ya itidaay tu muenen a binacadan nu malimatay i si-pan-ya atu itidaay tu muenen nu yin-cu-min-cu malalamel tu ku iluciluc.

u tapang tusu nu kanatal sa u Santo Domingo.

kakining nu kanatal demiad sa 27 bulad 2 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Danilo Medina, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 4 bulad 16 demiad.

多明尼加Dominica：聖多明哥咖啡

風味口感特徵：清新淡雅，顆粒飽滿，酸度極佳，香味怡人。

多明尼加共和國位於西印度群島中海地島的東部，西鄰海地共和國，北臨大西洋，南瀕加勒比海。面積約有49000平方公里，人口710萬，多明尼加共和國與海地共和國共存於一個島上，與海地為鄰。像它的鄰居一樣，多明尼加共和國也曾有過革命和貧窮的歷史，但現在已經實行了民主選舉，國家也相對穩定。

tu-min-ni-ciyaDominica：sen-tu-min-ke a kuhi

masaduma kubangsi a minanum; aabesaan tamelac sa, mabuceliceli ku kamulumulu, taneng sa ku cilemin, bangsi sa makasanek.

tu-min-ni-ciya masakaputay mapulungn a kanatal i satipan nu ing-tu a subal nu teban nu hay-ti a subal tu sawalian, i nu tipan micapi tu hay-ti masakaputay mapulung a kanatal, nu saamisan sa u ta-si-yan, u satimulan sa mitepal tu ciya-le-pi-hay u ahebal nu lala’ idaw ku 49000 a pin-fang-kung-li, u tademaw sa 710 a mang, tu-min-ni-ciya  masakaputay mapulung a kanata atu hay-ti  masakaputay mapulung a kanatal, mapulungi i cacay a subal, malbelaw tu hay-ti. mahida tu malbelawbelaway kalecad, tu-min-ni-ciya  masakaputay mapulung a kanatal namalpacawpacaw atu pakuyuc i laylay, nika ayda kapah tu ku nikaudip masatandaw tu ku nisikiw, nikahida u matungusay tu ku kanatal.

在18世紀早期，咖啡從馬提尼克島傳入多米加，以希巴歐為代表的北部地方以及包括奧卡亞巴尼聖多明哥在內的南部地區，都出產上等的咖啡。其中，聖多明哥和巴尼出產的咖啡，幾乎是多米加咖啡的代名詞，是世界聞名的優質咖啡。聖多明哥咖啡，其特點是清新淡雅、顆粒飽滿、酸度極佳、香味怡人，所以物有所值。多明尼加咖啡的挑選一般是採用人工方法進行。挑選的主要依據是根據咖啡顆粒的飽滿程度，是否均勻，然後分出等級。一般來說，顆粒飽滿均勻的咖啡更易保存。只有顆粒最飽滿最均勻的咖啡豆才可以烘焙代表本國最優質，最上乘的咖啡。

inaayaw i sabaw walu a ziday, ya kuhi namakay i ma-ti-ni-ke a subal patatni i tu-mi-ciya, i si-pa-o midaykiw tu nu i saamisan a kakitidaanay atu  i aw-ka-ya-pa-ni-sen-tuo-min-ke tu nu i labuay nu makkatimul a kakitidaanay,  idaw amin ku nipalumaan tu kapahay a kuhi . u sakasa , sen-tuo-min-ke atu pa-ni idaw tu ku nipaluma’ tu kuhi , unu tuo-niciya a kuhi ku sasakamuen kina ngangan ,i kitaki u tatengian a singangan u sakapahay a kuhi. sen-tuo-min-ke a kuhi’ , masadumaay ku bangsi nu takelal a saneken, mabucelcel ku heci, taneng sa ku kacilemin, miseme tu tademaw kya bangsi, sisa u matatudungay a tuud kuyni. tuo-min-ni-ciyaay a kuhi’ sa u nu tademaw amin a nipilian mipili ku kawaw. mipili tu kuhi sa ya papilian mipili tu mabuceliay atu maluhacay a mibabenis, hakya malecadlecad tu sanay, kya sikaidaw ku nakababenisan. u sakamuan saansa, anu mabuceliay masadi ku heci nu kuhi sa kapah singaen. u nikabuceli nu heci a kuhi’ kiyu tanen palananumen kya a midayhiw tu udipay a kanatal ku kapah, u kasidaitanay  tu a kuhi’.

與海地生產的咖啡不同，多明尼加共和 國種植的咖啡大多數都被洗過，這也是高品質的象徵。米尼加咖啡使用的是水洗法處理咖啡豆，這樣處理過的咖啡豆品質更有保證。用水洗法處理的咖啡豆，比乾燥法保留了更多原味，香氣純正而柔和。

atu nu hay-ti nipalumaan a kuhi’ caay kalecad, tuo-min-ni-ciya masakaputay kapulungn a kanatal ya nipaluma tu kuhi’ u nibanawan amin ku yadahay, u nisa u kapahay tu ku mahiniay a tuud. mi-ni-ciya a kuhi’ u nanum ku sapibanaw tu kuhi’an , u nihinian a nisinanud tu kuhi’ sangalep ku kapah. u nu nanumay a nisinanud mibanaw a kuhi sa , kikapahan ku niacakan tu kiyu mahida tu , ya bangsi misemel ku sanek sadensen.

按如此方法精心挑選，製作的多明尼加高品質咖啡，散發出淡淡的香味，喝來能讓人感到一種隱隱的果香味，餘味纏繞，柔滑順口。

anu hidaen ku nipipili sadimel han, u kuhi’ nu tuo-min-ni-ciya misakuhi’an u kapahayay , bengaw sa ku nikabangsi a masanek, misemel tu tademaw naminanum sabangsi sa mahida nu heciay ku sanek, sinadikudan ku bangsi, tesek sapi sa a nanumen.

多明尼加的咖啡分高地種植及低地種植，口味上也略不相同。高地種植的偏酸，但滋味豐富；低地的較不酸，口感較平順一些。近年來精品咖啡盛行，一些多明尼加莊園所生產的高品質咖啡豆香氣濃郁，口感醇厚，帶有適度明亮的酸味，已和較負盛名的波多黎哥豆或牙買加豆相去不遠，也是值得品嘗的咖啡。多明尼加咖啡豆酸度適中和並且有豐富的水果風味。

tuo-min-ni-ciya a nipaluma tu kuhi’ i masaenalay a paluma atu i enal a paluma, caay kalecadlecad ku nanum. u masaenalay nipaluma sa kacicileminnan, nika kapah nanumnen; nu enalay sa caay kacilemin, sadisa a nanumnen . ayda tu nu mihcaan u nananuman tu ayda ku kuhi, siidaway ku tuo-min-ni-ciya ya nipalumaan i umah u matatudung ku bangsisay niya kuhi amin , sadensen ku saneh, sinikatanengan tu ku cilemin, mikihida tu singangay nu pu-tuo-li-ke atu ya-may-ciya kya kuhi , u tatanaman tu a minanum tinakuhian. tuo-min-ni-ciya a kuhi taneng sa ku kacilemin atu saasusa nu heciay ku bangsi.

伊斯帕尼奧拉島西部，海拔 1500米以上山區的收穫，顆粒飽滿的咖啡 多米尼亞共和國（Dominican Republic）與海地為鄰，二者擁有伊斯帕尼奧拉島（Hispaniola）。最好的生產地是西南部的巴拉奧納（Barahona）地區，但是洪卡力 托（Juncalito）和奧科亞（Ocoa）也出產一種上等的咖啡――聖多明哥（Santo Domingo）咖啡，其特點是清新淡雅、顆粒飽滿、酸度極佳、香味怡人，所以物有所值。與海地生產的咖啡不同，多明尼加共和國種植的咖啡大多數都被洗過，這也是高品質的象徵。

i-s-puo-ni-aw-la a subal nu satipan, nayibayuan ku nikatalakaw tu buyu’ay hatida 1500 ni, mabuceliceli ku heci nu kuhi tuo-min-ni-ciya masakaputay kapulung a kanatal （Dominican Republic）atu micapi tu hay-ti, kini tusaay sikaidaw amin tu i-s-puo-ni-aw-la a subal（Hispaniola )。u sakapahay sa katahkal i satipan nu timulay i pa-la-awo-na （Barahona）a kitidaan，nika hung-ka-li-tu （Juncalito ) atu awo-ke-ya（Ocoa）idaw ku nipalumaan tu kapahay a kuhi –– sen-to-min-ke （Santo Domingo ) a kuhi，u masadumaay ku takelal nu bangsi, mabuceli amin kya heci, tanengay sa ku cilemin, mitesek ku bangsi i tademaw, sisa u kapahay malecad amin. atu nu hay-tiay a nipaluma’ tu kuhi caay kalecad, tuo-min-ni-ciya masakaputay kapulungan a kanatal u nipaluma’ tu kuhi u nibanawan amin, u sikasaan sa u sakapahay a tuud kuyni. 




#Article 196: Donkuan (303 words)


u sulit nu Hulam: 東光部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Donkuan. u kasalumaluma’ nu Donkuan sa, 151 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 553 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 541 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  12 ku tademaw, pakalatu 2%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 83%, Pangcha(Amis) 3%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 10%.

u niyazu’ nu  Yuwatan(Bunun)  kuyni, katuud ku  Yuwatan(Bunun)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Tayan atu Taluku. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

izaw tu ku Sakizaya itini. micakay k lala' nu Taluku, sa muenengtu itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 197: Douglas MacArthur (981 words)


ci Douglas MacArthur (Hulam a sulit: 麥克阿瑟)

ci Douglas MacArthur hananay a tademaw sa, u sikatinengan nu kitakitay a sakasenengan a mikeliday tu hitay, i mahida nika lalaisan nai 1880 a mihcaan katukuh i 1964 nikaudipan sa, u tatapangan nu mamikeliday tu hitayan mala sakakaay cinida nipahemekan nu Taywanay sa ci May-suway (麥帥) saan, nika idaw kunu Dipunay nipaseneng tu ci May-yun-suway (麥元帥) sa.

ci Douglas MacArthur hananay sa nai 1930 a mihcaan mala u nu sakakaay i sasay a hitay mamikeliday imahida sa nikatusaan nu kitakitay nikalalais i bayubayuan mapulungay a hitayay a patataay a tatapangan nikasasungayaw i Fey-Lu-Bin (菲律賓) imahida sa kapah ku nipililitan tu hitay, sisa sikawlah cinida tu sakasenengan a kunpay sakay hitay. ya Dipun hananay namademec i sakatusaay a nika lalaisan nadikudan sa pataydaan cinida mala sakakay nu mikeliday i tida sikatukuh i 1950 a mihcaan sa, masasungayaw tu Kaw-li (高麗）hananay a kanatalay nika nadatengan nida atu sakakay nu Amuhuwan (美國) ci Tu-lu-men (杜魯門) hananay a cung-tung (總統) masasula'cus ku heni, sisa i 1951 a mihcaan mapaales ku sakaidaw nu canancanan sakay kawaw nida mahida satu sa, miales cinida tu nu hitayay a kakawaw (退休) nika imahida sa namay taneng tu cinida tu nu (共和黨) hananay midademec tu malecaday tu nikakaputan a tademaw, nika sikademec nu namalasabaay i hitay a kakasubanaan tuway ci Ay-Sen-Haw (艾森豪) hananay a malecaday tu mikeliday tu hitay a tademaw.

u (韓戰) hananay sa nai 1950 a mihcaan ya sakakay nu Su-lien (蘇聯) a kanatalay ci Se-ta-lin (史達林) hananay atu nu amisay a kanatalay ya Pey-han (北韓) hananay nipabalucu'an tayda milakuwit tu tiya (38 度) a nipiditekan a sakacaay picalap, a nika sasakamuwan tu a saketun (決議) pabesus saan mingayaw katukuh i nu timulan nu Han-Kuo (韓國) a satabakiyay a kakitidaan, imahida sa macebis debungan ku Han-Zen (漢城) hananay a tuse (都市) u Suo-Er (首爾) han nu aydaay nipangangan, sisa sakakaay nu Amuhuwan ci Tu-lu-men (杜魯門) misabalucu' patayda tu hitay nuheni, mikilihida mingayaw tu nika saupuwan nu Su-lien a maladayay. nadikudan sa pabalucu' tuku Amuhuwan maydih tayda mikilihida mingayaw, ya mihcaan sa ya lekec nu kanatal (聯合國) a nipilubangan sipakayda i Amuhuwan makaala tu nisaketunan, ya masakaputay u paykanatalay a mapulungay a hitay taydaan i tida malalais ci May-ke-a-se(麥克阿瑟) ku mamikelid malasakakaay. i teban nu nikalalais sa sipakaydaan nu masakaputay a hitay i Zen-Cuan (仁川) hananay a kakitidaan maydebung sipibateluan kya (朝鮮) a nu binacadanay a hitay sikalaliwasak tu nu ada, imahida sisa kasenun saan ku hitay nu sakaput nu kung-can-tan (共產黨聯軍), nadikudan sa milunguc kya mamikeliday nu Pey-han (北韓) ci (金日成) hananay milatuh tiya sakakaay nu (中國) ci Maw-Ce-Tong (毛澤東)an miedap pasaicelang sakay ngayaw tu hitay nu paykanatalay, hang saan ci Maw-Ce-Ton (毛澤東) patayda tu hitay nu heni papikelidan ci Pong-Hway-Te (彭德懷). ya mihcaan nu cacay a bataan a bulad idaw ku sabaw siwaay a demiadan sa, nu paykanatalay a hitay sikalaheci nuheni midebung tu (平壤) hananay a kakitidaan nu Pey-han (北韓), nika imahida sa sunuk saan masatedep kya hitay nu (中國人民志願軍) masatuluay kuni picumud i (朝鮮) misaicelang mingayaw tu hitay nu paykanatalay a hitay.

katukuh satu i 1950 a mihcaan nudikudan tu niya bulad sa, nikasungayaw nu (朝鮮) hananay tada icelang tu ku nipaculi u mamademec tu ku Amuhuwan ya ci May-ke-a-se sa, idaw ku nipacukatan tu sakay pidemec tu hitay nu Pey-han (北韓) maydih mikawida tu ya (核武) hananay a pabesut asa mingayaw katukuhen i kanatal nu Cung-Kuo (中國) mahida kuni pidateng, nika ya sakakaay nu Amuhuwanay a cung-tung ci Tu-lu-men (杜魯門) sa, i 1950 a mihcaan cacayay a bataan a bulad idaw ku sabaw limaan a demiad takusan nida ci May-ke-a-se i tida i (威克島) hananay a subal nilubangan nuheni sa, uyda sa maydih kasenun sa a misaketun tu nikalalais makayi tada matenes mingayaw, nadikudan satu caay kangaay ku nidatengan ni May-ke-a-se mubelih tu nakamuwan nu sakakaay pauculan nida ku hikuki pabesut saan milakuwit midebung tu kakitidaan nu Cung-Kuo (中國).

i 1951 a mihcaan sepatat a bulad idaw ku sabaw cacay nu demiadan, ya masakakaay a cung-tung nu Amuhuwan ci Tu-lu-men (杜魯門) hananay saketunen nida papialesen mamikelitay nu hitay ci Douglas MacArthur caay katatudung ku saketun saan, sisa sipaliyunen cinida, paliyung han sa ci (李奇威) ku mamikelit tu paykanatalay a hitay, namahida satu sikatinengan ni Douglas MacArthur sa milihud tu acawa nida ci (珍) hananay taneng tu kita mumul taluma‘ sa, mahida ku nikasibalucu’ mangaay cayay pilaliwngiw. namahida satu mumul taluma‘ i niyadu’ nu heni a malemed i tida i kanatal sikanamuhan nu binawlan, ya tademaw militemuhay sa macacelcel i nu dadanan. pasu nu dumaay a tuse, mahida u malalaway ku nikahida, sisa yadah ku paayaway cinidaan, mipaculi ci Tu-lu-men (杜魯門) makayi tu nikahida mapaales milihida tu dikecan ku sapihpih, pasuhata (標語) paculi nakawawan nu dikudan satu, u mipaayaway tiya mala cung-tungan, ngay sa siliwan satu maka idaw tu 26% a dada ku tademaw, idaw aca ku micuduhay tu sepatay a lalalubangan (州議會) ku nisaketunan milunguc tiya mala cung-tung a tatapangay, dimut i ku nabalucu’an han nu binawlan maylunguc, sisa katukuh i 1951 a mihcaan sepatay a bulad sabaw siwaay a demiadan papelu ci Douglas MacArthur a Kawaw i tida nu kanatal nu Amuhuwanay a lalubangan tiya (老兵不死) hananay sakatinengan nu kitakitay a nipapeluan.

ya nipapeluan nisulitan i cudad hini saan “katukuh han tu a ma’deng tu ku limaay a bataan idaw ku tusaay a mihcaan nu hitayay a nipalamitan nikalahitayan nu maku sa. na i nu ayawan nu sabaw siwaay a se-ci (世紀) nikalingatu nu mihcaan. uyni sa nu masawawaay henay sakaydihan atu nasimpian a pacukatan. namakay ya (西點) hananay nu hitayay a cacudadan sa, nisabalucu’an i nakitakit kinapinaay tu idaw ku nikasumad, zayhan u idih nu maku atu nasimpian inaayaw tu mamalawpes nika idaw henay kuni katinengan cayay kapawan, ya cacay a sakanamuhan nu imahida nu hitayay a dadiw, sakasenengan nu hitay sa cinida, cayay kau nikabelec nu tuas nu hitay. nika haymaw sananay mabadi a dada (老兵不死，只會慢慢的凋零而已).

nasulitan ni Butin Nukay i 2019 a mihcaan.




#Article 198: Dowmung (279 words)


u sulit nu Hulam: 都門部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Dowmung. u kasalumaluma’ nu Dowmung sa, 264 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 908 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 856 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  52 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 86%, Pangcha(Amis) 2%, Tayan(Tayal) 2%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 3%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 199: Dowras (354 words)


u sulit nu Hulam: 道拉斯部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Dowras. u kasalumaluma’ nu Dowras sa, 211 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 615 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 558 ku tademaw, pakalatu 91%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  57 ku tademaw, pakalatu 9%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 80%, Tayan(Tayal) 4%, Pangcha(Amis) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Sakizaya 1%, zumazuma 2%.

caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Taruku a niyazu' kuyni. u Taruku sananay, cayay katalakaw ku uzip, sangulan ku tatayna, salengacay ku banges, mabana miadupay. u Incumin a tademaw tu, u Taruku a cidekay duut ku tademaw. u luma' nu Taruku i buyubuyuan. 

u Taruku a niyazu' kuyni. tuud ku Taruku a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayka tuud. u zuma a tademaw sa u Pangcah u Yuwatan atu Tayan. 

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 200: Draki (283 words)


u sulit nu Hulam: 四林部落

四林社區舊名為stagi，位於牡丹鄉最南側，恆春鎮的東北方，是中央山脈餘脈中最南端的排灣族，部落範圍環繞整個恆春半島。四林村與高士村斜角對應，成為牡丹鄉與滿州鄉交界的南排灣文化屏障。另外在地理環境的因素下，此村分為兩個自然聚落，分別為四林部落及虎頭部落。

四林社區為牡丹鄉古老的部落之ㄧ，人口組成多為南排灣族人。原始聚落遺址，即在現今村落之鄰近較高的山區中，西元1931年，日本人在該部落施行部落集中政策，當地的族人遷移到現在的四林部落及虎頭部落居住。日劇時代，四林格社的南排灣族人為了捍衛部落，爆發了與日軍正面衝突的「四林格事件」，部落居民攻擊日警萬里得、蚊蟀、四重溪等地的派出所。

最後，日軍靠著優勢武力，以大砲等先進武器全力反擊，並著以誘殺之計射殺部落頭目，四林格社戰役宣告落幕。

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Draki. u kasalumaluma’ nu Draki sa, 250 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 618 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 594 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 24 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 95%, Yuwatan(Bunun) 0.5%, zumazuma 0.5%.

u Paywan a niyazu' kuyni. tuud ku Paywan a tademaw itiniay a niyazu'.

inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 201: Dralendren (291 words)


u sulit nu Hulam: 新興部落

台東縣金峰鄉新興部落。

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Dralendren. u kasalumaluma’ nu Dralendren sa,  34 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 83 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 80 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 95%, zumazuma 1%.

u Paywan a niyazu' kuyni, katuud ku Paywan a tademaw itini mueneng.

i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 202: Efong (267 words)


u sulit nu Hulam: 瑞源部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Efong. u kasalumaluma’ nu Efong sa, 376 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,038 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 452 ku tademaw, pakalatu 44%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 586 ku tademaw, pakalatu 56%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 38%, Yuwatan(Bunun) 2%, Puyuma 1%, zumazuma 2%.

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu'. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) atu Puyuma. yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.  

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan , izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku .  

pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668), Tayan (90,185), Paywan (100,775), Yuwatan (58,465), Rukay (13,319), Puyuma (14,170), Cou (6,635), Saysiat (6,630), Yami (4,612), Saw (790), Kabalan (1,470), Taluku (31,530), Sakizaya (940), Sejek (10,023), Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)               




#Article 203: Egypt (1374 words)


u Egypt (埃及) sa ilabu nu Feico, itiza i 27 00 N, 30 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,001,450 sq km

u ahebal nu lalaay sa 995,450 sq km, u ahebal nu nanumay sa 6,000 sq km

hamin nu tademaw sa 94,666,993.

kakalukan umah sa 3.60%, kilakilangan umah sa 0.10%, zumaay henay umah sa 96.30%

埃及阿拉伯共和國（阿拉伯語：جمهوريّة مصرالعربيّة‎， 發音 說明·資訊），通稱埃及，是東北非洲人口最多的國家，面積為1,001,450平方公里，2020年2月人口突破1億。

u ay-ci-a-la-pu(埃及阿拉伯) masakaputa kapulungan a kanatal “a la-pu a kamu(阿拉伯語): ngiha” hamin han pangangan u ay-ci nu sawali tu nu saamis u huwi-cu a sayadahay nu tademaw a kanatal, u ahbal nu lala’1,001,450 pin-huwan-kung-li, 2020 a mihcaan tusaay a bulat u tedebaw macabi tu ku cacay a i’ ‘’3 

原存在於當地的古埃及是世界文明古國之一，與兩河流域文明有一定程度的交流，不過在在希臘與羅馬人的統治下，古埃及文明在西元前逐漸沒落，後來被阿拉伯文化所取代。二戰後，埃及於1953年由阿拉伯人建立共和國，地理上該國地跨二洲即亞洲和非洲，西奈半島位於西南亞（西亞），而該國大部分國土位於北非地區。

nanutawya nu nisupedan nu itidaay nu ku-ay-ci u nu kasumamadanay a kanatal i kitaki, atu tusaay a talawadaw  kanca yamasatunusay nu kasumamadanay a nikacacaliwayan, nika i si-la atu lo-ma a tademaway ku nikuwanay sa, ku-i-ci u sumama tu si-yin haymaw satu malawpes, nadikudan satu maala tu nu a-la bu ku nalaylayan, kinatusa a nikalalaisan tu nadikudan, u ayi-ci i 1953 a mihcaan u a-la-pu a tademaw patideng tu masakaputay kapulung a kanatal, kididaan nina kanatalan miawas tu tusaay a kakididaan a kenis u ya-cu atu fuy-cu, u si-nay-pan-taw i tida i si-nan-ya ’’si-nan’’, kina kanatal hamin nu kanatalay a lala’ i saamisan nu fuy a kenis a kakitidaan.

伊斯蘭教為國教。埃及人大部分信仰伊斯蘭教遜尼派，最大的宗教少數派為科普特正教。另外還有基督教其他教派和伊斯蘭教什葉派；官方語言為阿拉伯語，通用英語和法語。埃及經濟的多元化程度在中東地區名列前茅。

埃及也被認為是一個中等強國，各項重要產業如旅遊業、農業、工業和服務業有著幾乎同等的發展比重，埃及的蘇伊士運河是亞洲與歐洲的橋樑。在地中海、中東和伊斯蘭信仰地區尤其有廣泛的影響力。埃及計劃於2019年底正式遷往新首都，緩解開羅人口壓力。

i-se-lan-ciyaw pipasubanaan a kanatal. ay-ci haman u i-se-lan-ciya ku nisiciya tu sun-ni-pay, u satabakiay atu a didiay nipisinciya tu kiwkay u ke-pu-te ku tatengaay a sinciya. u duma sa idaw ku ciwlu’ idawhen ku dumaay a sincita atu i-se-lan-ciyaw sen-葉-pay; u kamu nu kanatal u a-la-pu a kamu, taneng kina i-ci palu nu tanengay ku kaicelanngay a kanatal, u nu masadumaay a sikalisiway nu a i dangan, nu malukay atu nu mikawaway atu mipadangay a kawaw masasulecdlecaday masapalahad ku baket, i-ci nu su-i-se-i’ng-he u padadanay tu ya-cu atu o-cu . i ti-cung-hay, cung-tung atu i-si-lan-ciyaw a nipisinciya saahebal sa ku kalalingulanay. i-ci i naybalucuab nu 2019 a mihcaan tu sadikuday tatenga malimad tayda i baluhay a su-tu, miwada’ tu katuuday nu tademaw i kay-lu tu nikacacelcel. 

u tapang tusu nu kanatal sa u Cairo.

kakining nu kanatal demiad sa 23 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Abdel Fattah el-Sisi, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 6 bulad 8 demiad.

埃及是四大文明古國之一，境內的蘇伊士運河是亞、非兩大洲的分界線，同時，也是人類文明的發源地之一。尼羅河畔的開羅、盧克索是世界著名的古城，胡夫金字塔、獅身人面像、盧克索神廟、國王谷的陵墓、圖坦卡蒙黃金面具、阿布辛貝神廟等，都是舉世聞名的歷史遺産。除了這些，埃及西部還有全世界最大的撒哈拉沙漠，東部西奈半島沿岸的紅海海域，被評爲全世界最好的十大潛水點之一。

i Ay-ci(埃及) sa idaw ku sepadtay nu sumamadanay a kanatal nu paycacayay, ilabu sa u su-se-i’ng-he nu ya, huyi kina tusaay a cu u satabakiay nikapapelaan, nika u nu tademaway tu a tatangahan nu paycacay a kakitidaan. ni-lo-he-pan i kay-lo , lu-ke-su sa u singanganayay tu i kitaki tu nu naayaway a kitidaan , u-hu-cin-ce-ta, u nu layungay a udip u masatademaway a sasing, lu-ke-su a misamiay, nu hungtiay a lunem, tu-dan-ka-mung nu kinmay a bihit, u a-pu-sin-貝abiyu a salisinan hansa u singanganay tu i lalaylayyan a zaysan. caay kahatini, u i-ci i satipan idaw hen ku satabakiay i kitaki tu sa-ha-la a liken, i sawalian a si-nay-pan-taw ya tukus sa u sumanahay a bayu’ nu masatukusay, u kasenengan i kitaki u sakapahay a sapicelen tu nu mutepay a kakataydaan tu paycacayay.

埃及雖然地處非洲，但日平均溫度卻並不高，早晚的溫差非常大。爲地中海式氣候，兩季分明，每年5月——10月爲夏季。11月—4月爲秋季，氣候宜人，最冷溫度在0度以上，是最佳旅遊時間。11月中旬白天溫度在25度左右，夜晚在15度左右。因此在帶夏裝的同時也要帶一些防寒衣物。

u kakitidaan nu Ay-ci(埃及)  i Huy-cu(非洲), nika tu demidemiad caay kacaledes ku akuti’, nika sananal atu sasandep tabaki ku nikasasienaw atu akuti’. u ti-cung-hayay a demiad, tusa a puuan malaliked, tu mihcaan nu limaay a bulad katukuh i cacay a bataan u lalud. sabaw cacay katukuh i sepatay u balangbangan u tanengay a nademiatan, u sacudetay a demiad sa i lin-tuay, u sakapahay a aidangan. sabaw cacay a bulad payteban nu demiad sa i tusa idaw ku lima a nikasasuakuti’ nu demiad, i labii’ sa i sabaw lima ku nikasasuakuti’. zayhan sa anu muala tu laluday  a dikuc sa a muala tu nu kasienawan a dikuc.

開羅是埃及的首都，坐落在尼羅河三角洲頂點以南約14km處，不僅是非洲最大的城市，也是世界上最古老的城市之一，還是中東政治活動中心，交通便利，熱門旅遊景區眾多，是埃及旅遊住宿的首選。其次，可以選擇入住赫加達，這裡面臨紅海，大部分的飯店和高檔度假村也都沿紅海而建。

u Kay-lul(開羅) sa nu Ay-ci(埃及) a su-tu u eneng i Ni-lo-he(尼羅河) masatuluay a likaku u sadicenmay i satimulan i sabaw sepad am kakitidaan, kanca u satabakiay nu hiy-cu a tukay, i kitaki sa u satenesay nu kasumamadan a tukay tu paycacay, u kakitidaan nu cun-tun cen-c’ anu sikawaw, sakangay muculi, u kalimulakan nu midangay u sayadahay a aidangan, u kadihan mipili a sapilabin a mabi’ ku iy-ci. kilu sa, idaw hen kupapilian a milabin i he-ciya-ta, i tini micapi tu sumanahay a bayu’, u i tiniay amin a kakitidaan a milabin a mabi’ u sakapahay a kakitidaan sa miduduc mamin tu sumanahay a bayu’ a nisanga.

埃及國家博物館位於開羅市中心的解放廣場附近，內部陳列著古埃及時期至古羅馬統治時期的遺物，是世界上最著名的博物館之一，也是世界上最大的古代埃及珍寶的館藏地之一。博物館爲古樸的磚紅色建築，分爲兩層。博物館的一樓按照埃及古代歷史發展順序展出，你可以在這裡看到從古國王時期到公元五、六世紀的羅馬統治時期的珍貴文物。二樓是以專題陳列室的形式展出，在此你可以親眼目睹法老金碧輝煌的黃金葬禮面罩、黃金棺材、黃金寶座等。

u Ay-ci(埃及) a kanatal nu pu-u’-kuwan i kay-lu-su nu tebanan a paydangan i liwliw nu a kitidan, i labu yadah ku nisilac tu nu naayaway henay a nikaudip nu iy-ci atu  kasumamadan nu lo-ma nikuwanan a nikaudip tu nalaculan, kina paycacayay a  pu-u-kuwan u singanganay tu i kitakian, u sadimel tu kasaetiman a nisingaan tu tuud i satabakiay nu kasumamadan i kitaki kinamahiniay.  ya pu-u-kuwan u nu sumamadan u sumanahay a linka ku sapisang, u matatungduhay. sakacacay a tungduh u sapatahkal tu aadihan i labu pasaydaen tu nu iy-ciay tu nalaylayan sapasilac a sipaadih, i tini maadih isu tu nu makayni i sumamaday anu hungti henay katukuh i kun-yin tu limaay,enenmay a puu’ nu lo-ma a nikuwanan tu zitay nu kasatinman a tuud. sakatusa a tungduh sa u nu simung a sitatudung tu tatungusay a sipatahkal, naitini makaadih kisu tu nisangaan hatida kamelic nu bancal mahida u nu ekin a nitabuan kya lunen, nu ekin a tangulan, u nu ekin a kasenengan a kakitidaan.

開羅塔坐落在尼羅河河中的扎馬雷克島上，仿照埃及的國花蓮花所建。登上開羅塔不僅可以將現代開羅的都市風光盡收眼底，晚上更是俯瞰夜景的最佳地點。這座鋼筋混凝土結構的電視塔高187米，相當於60層的高樓，是北非最高的建築物。在開羅塔的入口處上方鑲有一只高8米、寬5米的銅鷹，是埃及共和國的標誌。整個塔身鑲有250萬塊米黃色的瓷磚，塔身設計如蓮花狀，十分優雅。眺望台位於第16層，接近中午或黃昏時，站在圓形眺望台上俯瞰開羅全景，視線最爲清晰。

u Kay-lu-ta yaenen sa i ni-lo-he nu talawadaw i Ca-ma-le-ke-taw, mitudungay tu nu Ay-ci(埃及) a nu kanatal a balu tu nu balubaluan a nisangaanay. anu tababaw tu i masatungduday ya masacacaay a tungduh i kat-lu tanen makaadih tu aydaay a tusu nu kay-lo kasamelic nu bancal i tida, labii’ satu micekul tu labiay a bancalay u sakapahay a kakididaan. kina nisanga tu malad atu nu amutuay masanga tu ku nu tilibiay katalakaw nu cacay a lasubu walu idaw ku pitu ku katalakaw, mahida u enem a bataan ku nikatatungduh nu talakaw, nu 北非 u satalakawayay a nisangaan tu luma. i masatungduday ya masacacayay a tungduh i pabaw nu sacumudan tu nisangan i tida idaw ku waluay kalakawan, lima ku ahebal nu ton-in, nu iy-ci nikakumudan a kanatalay hata. hamin nisangaan kina katatungduh idaw ku tusa amang idaw ku lima a bataan.

尼羅河是埃及的母親河。傍晚，乘坐尼羅河遊輪（大約2小時）沿著尼羅河行駛，可以一邊觀賞尼羅河兩岸的美麗夜景，一邊在船上品嘗到遊輪自助晚餐和甜品。還可以欣賞到中東地區有名的肚皮舞。肚皮舞是獨具中東風情的一種舞蹈，舞者打扮美麗、穿著特定的表演服裝，在極具中東特色音樂的伴奏下，翩翩起舞。

u Ni-lo-he(尼羅河) sa mahida u sawacay a ina. kalamian, mikacaw tu balunga i Ni-lo-he(尼羅河) “makaala tu tusaay a tatukian” miduduc tu ni-lo-he a paculil, taneng miadih tu mahtusaay a ni-lo-he ya tukus kabangcal nu labi’, tangen i balunga mukan tu asuay a kakanan atu sicedamay a kakanan mukan. idaw hen ku piadihan i cung-tung a kitidaan u aadihan tu musalukiyaway nu bili. musalukiyaway a bili sa u micidekay a masacaca i cung-tung a lukiyaw. ya musalukiyaway sa sabangcal sa ku nibihunan, u masadumaay ku nisadikuc a misaiki, u masadumaay a micidekay i cung-tung a dadiw mikungkung sa sadawdawmi satu musalukiyaw.

吉薩金字塔位於開羅的西南郊，是埃及最著名的金字塔區域，也是現存的世界七大奇迹之一。吉薩金字塔中三座最大、保存最完好的金字塔分別是胡夫金字塔、卡夫拉金字塔和孟卡拉金字塔，三座金字塔的排列是按照獵戶星座而排列。此外還有獅身人面像、太陽船、河谷神廟等世界著名遺跡。參觀完三座金字塔還意猶未盡的話，可以來到胡夫金字塔後面的太陽船博物館，館內著名的展品就是一艘用優質黎巴嫩杉木做出的大船。經考究是胡夫法老生前使用過的，是他的殉葬品。船長43.5米，是迄今爲止世界上發掘出的最完整、最壯觀的船只。

Ci-lung masadicemay a nikatatungduhay nu masakinmay i kay-loay i satipan nu timulan nu inaka, i iy-c u singanganay tu a matatungduhay a tungduh nu sikinmay a kitidaan, u nu aydaay henay a nisupedan i kitakit nu satabakiay nu sakapitu a  micidekay a adihan nu paycacay. u satabakiay i ci-lung nu masadicemay a nikatatungduhay u masakinmay nu yatuluay, u nisakapahayan a nisupedan tu pahedekan nu masadicemay a nikatungduhay nu masakimay yu mababenis i 湖夫 tu masadicenmay a nikatatungduhay nu masakinmay, i ka-hu-la a masadicenmay a nikatatungduhay nu masakinmay atu nu mun-ka-la masadicenmay a nikatatungduhay nu masakinmay kina tuluay a masadicenmay a nikatatungduhay nu masakinmay u payden nipasilsil tu niadupan nu layung a nipasilac. hansa idaw hen ku layungay a udip u masatademaway a sasing, u nu cila a balung nu sawac a miw i kitakit u singanganay tu a nadipaan. anu mamin satu miadih  diya tuluay a masadicemay a nikatatungduhay nu masakinmay hakiya caay hen kapahedekan sa taneng tayda i  湖夫 tu masadicenmay a nikatatungduhay nu masakinmay i nu dikudan a cilaay nu balunga a pu-u-kuwan, ya i labuway a tuud sa unu kilingay a nisangan u sakapahay tabaki aca kya balunga. u nikinkiwan nihu-hu a kelas yu maudip henay a micukaymas, u sapabaleng kya tuud. tanayu niybalunga sepat 43.5 ku tanaya. nu aydaay i kitakit katukuh i nipikudkud u mapahedekay henay, u salungan u tanektekay a balung kuyda. 




#Article 204: El salvador (733 words)


u El salvador (薩爾瓦多) sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 13 50 N, 88 55 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 21,041 sq km

u ahebal nu lalaay sa 20,721 sq km, u ahebal nu nanumay sa 320 sq km

hamin nu tademaw sa 6,156,670.

kakalukan umah sa 74.7%, kilakilangan umah sa 13.60%, zumaay henay umah sa 11.70%

u tapang tusu nu kanatal sa u San Salvador.

kakining nu kanatal demiad sa 15 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Salvador Sánchez Cerén, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 6 bulad 1 demiad.

境內70%為岩溶高原和山地，除南部沿海狹長平原外，國內其餘為山地高原，境內多火山，被稱為「火山之國」。中美洲中面積最小、人口最稠密、工業化程度最高的國家。

maylabuay 70 payhunpi u maelucay nu talakaway a buyu’ atu buybuyan a lala’ , caay kuni dada nu timulan u miduducay tu tanayuay a bayu’ nu masaenalay sa , u nu maylabuay nu kanatal tu liwliwan sa u tatalakaway ku buyu’buyu’, i maylabuay u silamalay amin ku yadahay a buyu’, mapanganga han ‘’ u silamalay a buyu’ han a kanatal ‘’, u ahebal nu lala’ i cung-mi-co u saadidiay , u madeketay u sayadahay ku tademaw , u satalakaway tu a pikawawan nu kanatal.

薩國海岸地帶是標準的熱帶氣候，擁有許多知名的海灘渡假勝地。高山地區或許涼爽許多，但溫度還是在攝氏10度以上，一年四季都是生長季節。

Sa-kol u dadipasan a kitidaan u cadesay a demiad , idaw ku yadahay a katinengan kapahay tayda a aidangan nu bayu . i talakaway nu buyu’ a kenis hakiya masaduma ku saepi , nika u akudi nu demiad hatida tu i akuti nida tu cacayay bataan nu a kuti , pay cacay a mihca sepad a puu’an u mulangaway a mamin a demiad.

數世紀的殖民統治後，當地的印第安人已經被同化，只有少數仍能夠保留其印第安文化、傳統和語言。深受天主教影響的薩爾瓦多，可以在其眾多和天主教有關的節慶日中表現出來。

pina tu a ziday makuwan ku midebungay tu nadikudan , u itiniay tu a Yin-ti-an a tademmaw malamelamel tu , pinaay tu hakiya caay tu kakatuud ku liwan nu Yin-ti-an a laylay , lalangwan atu kamu . makalalid nu tinsukiw malilit tu ku Sa-er-wa-tul , taneng i sakay katuuday atu tinsukiw nu lisinan makakumukumud i hekal. 

這裡的居民以玉米、豆類為主食，隨處可見一種叫做「普普薩 ( Pupusa )」的玉米捲餅，以玉米餅包入豬肉餡、豆類或起司，是非常傳統且受歡迎的當地美食。薩爾瓦多以咖啡聞名，該地區得天獨厚，高品質咖啡的產量在全球名列前茅。

i tiniay a tademaw hawsa u kupkup, kuhum a min ku kakanan, anu i cuwacuwa kanca maadih kina tuudan u “pupusa han(Pupusa)” kina nu mihungnay a nisangaan kya nu  kupkuppay a piyang, nu kupkup a piyang satabu tu sititiay a mitabu, kuhum atu ci-si, u sakanamu han nu i tiniay u lalangawan kina kakanan . u sakasingangan nu Sa-er-wa-tul u kuhi, kina kenis nai’ ku makacalapay tu nipiading nu paudipay , u sakapahay a kuli a nipalumaan i kitakit nu i nu ayawan ku yadah.

差不多500年前，西班牙人來到現在稱為薩爾瓦多的地方。當地最大的部族叫這個地方做庫斯卡特蘭，意思是「珍寶之地」。今天，大部分薩爾瓦多人都是當地的原住民和歐洲移民的後代。

i naayay pinaay a mihcan lima a lasubu, u Si-pan-ya a tademaw tayni katukuh ayda palu han u Sa-er-wa-tul a kitidaan. u itiniay a binacadan uyini a kitidaan u Ku-si-ka-te-lan han, hawsa tu “u kasatiman a kitidaan”. ayda, u muenenay nu Say-er-wa-tul a tademaw hamin nu  yin-cu-min a binacadan atu nu malimatay nu O-cul a tademaw.

薩爾瓦多人大都勤奮、友善，而且待人恭敬有禮。薩爾瓦多人在跟人交談或買東西的時候，總會先跟對方說「早安」「午安」等等。在鄉下或小村鎮生活的薩爾瓦多人甚至認為，在路上見到任何人都應該跟對方打招呼，否則就是沒有禮貌。

Sa-er-wa-tul a tademaw u malalukay amin, mangaayay, matinengay tu nu tademaw sakay tademawan. anu micakay atu masakamu ku Sa-er-wa-tul a tademaw  hawsa , kanca mikiayaw musakamu tu “matabal”“malahuk”ku nikasaan. i inaka atu niyaduay nieneg a nikaudip nu Sa-er-wa-tul a tademaw u nikasaan sa, anu i dadang makaadih tu cimacimaan a tademaw  kanca mapapalita i niw tu haw sa, anu caay kanini sa u caayay katineng tu tademaw.

一種最受薩爾瓦多人歡迎的食物是玉米餡餅。這種餅以玉米粉或米粉做餅皮，用乾酪、豆、豬肉等食材做餡，吃的時候蘸點番茄醬，配上沙拉一起吃。沙拉通常用卷心菜、胡蘿蔔、洋蔥和辛辣的醋來做。吃玉米餡餅時有些人會用刀叉，但薩爾瓦多人習慣用手拿著吃。

u kanamuhan a kakanan nu Sa-er-wa-tul a tademaw u nitabuan tu kubkubay a mihung. kina nitabuan pikanan u nu kubkubay a mihung atu mihung a nisangan tu sapitabu, nu kan-lul, u lihun u titi nu basi ku sapisanga’tu satabu, mukan satu situstus tu nu kamulaw a satustus, sicamul aca tu sa-la a mukan. u sa-la u satabuay tu mamumuday a lami’u nizin, tamaniki atu adahay a su nisangaan. mukan tu kupkuppay a nitabuan nu mihung a sakan idaw ku hanu katinien u sacucuk , nika u Sa-er-wa-tul a tademaw u nanam nu heni mihanulima mukan.

薩爾瓦多被稱為「火山之國」。國內有20多座火山，其中有些是活火山。在洛斯特西奧斯瀑布有很多高聳的六角形石柱，這些石柱就是由火山活動產生的。薩爾瓦多有超過3萬8000個耶和華見證人，組成了大約700群會眾。他們用西班牙語、英語和薩爾瓦多手語幫助大約4萬3000人學習聖經。

Sa-er-wa-tul sinipangangan “silamalay a buyu’nu kanatal”. nu i tiniay tu a kanatal idaw ku tusaay a bataan ku silamalay a buyu’, nikahini idaw henay ku caayay katinengan a silamalay a buyu’. i Lul-si-te-si-aw-si a cascas idaw kya talakaway u masakakuay a ba’tu , kina ba’tu nu makayniay i silamalay a buyu’ nika idaw tahkal. u Sa-er-wa-tul malakuwid tu ku tuluay a mang waluay a balebud ku makaadihay nu ya-he-huw a tademaw, pakumud han sa makaala tu pituay a lasubu nikacapu nu tademawan. u heni u nu si-pan-ya a kamu, yin a kamu atu Sa-er-wa-tul han nu limaen masakamu malpadang minanam tu sen-cin hatida u sepaday a mang idaw ku tuluay a balebud nu tademaw.




#Article 205: Equatorial guinea (742 words)


u Equatorial guinea (赤道幾內亞) sa ilabu nu Feico, itiza i 2 00 N, 10 00 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 28,051 sq km
u ahebal nu lalaay sa 28,051 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km
hamin nu tademaw sa 759,451.
kakalukan umah sa 10.10%, kilakilangan umah sa 57.50%, zumaay henay umah sa 32.40%.

赤道幾內亞共和國，簡稱赤道幾內亞（西班牙語：Guinea Ecuatorial；法語：Guinée équatoriale；葡萄牙語：Guiné Equatorial），中文亦簡稱赤幾，位於非洲中部。2019年人口為93萬5983人。該國國名雖然帶有赤道字樣，但實際上赤道只通過其領土之間的海域，並未直接穿過該國陸地領土。

Ce-taw-ci-nya-ya a masakaputay kapulung a kanatal, u nipanganga Ce-taw-ci-nya-ya (Si-pan-ya a kamu: Cuine Equatorial; fo a kamu: Guinee equatoriale; Pu-taw-ya a kamu: Guine Equatorial ) , nu layakay a nipanganga sa Ce-ci, i Fe-cul nu teban kya kitidaan. 2019 a mihcaan u tademaw makaala tu 93 a mang 5983 a tademaw. kinanganga nu kanatal kanaha tu idaw ku telek a dadan a sulid, nika tatenga tu u telek a dadan micaliwa dada tu lala’ atu nu bayu , sakay caay tangsul sa micaliway tina lala’an nu kanatal. 

u tapang tusu nu kanatal sa u Malabo.

kakining nu kanatal demiad sa 12 bulad 10 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, micakat a demiad sa i 1979 a mihca 8 bulad 3 demiad.

赤道幾內亞大陸部分的原始居民為俾格米人，他們的領地後來被班圖人占有。1471年至1472年，葡萄牙航海家斐南·德·波（Fernão do Pó）在尋找通往印度的航路過程中發現了斐南多波島，將其命名為「福爾摩薩」（Formosa）。安諾本島是在新年發現的，並由此得名。

Ce-taw-ci-ni-ya sakay i talu u nu kasumamadan hen nu muenengay u pi-ke-mi a tademaw, u lala’ nu heni tu nadikudan maalaw nu pan-tu ay a tademaw. 1471 a mihca katukuh i 1472 a mihca. u pu-taw-ya sibalungaay Ci pi-nan.te.pu ( Fernao do Po ) mikilin tu dadan nu sakatayda i ing-tu a dadan nu balunga micaliway makaadih tu huy-nan-to-po a subal , kiyu sipangangan han tu ‘’hu-r-mu-sa ‘’( Formosa ) . u an-nu-pen a subal naw i piusiwkacuan makaadih han  , sakamahini kiyu singanganay.

赤道幾內亞領土面積為28,051平方公里，包含兩大部分，一部分稱為木尼河地區（也稱「姆比尼地區」），位於非洲大陸，大致呈東西長、南北窄的長方形，與喀麥隆、加彭接壤，木尼河斜貫該地區。該區以巴塔為主要都市。二是位於木尼河區西北、幾內亞灣中的比奧科島（殖民地時期稱費爾南多波島），赤道幾內亞首都馬拉博即位於比奧科島北部。此外在比奧科島西南595公里處還有安諾本島。

Ce-taw-ci-ni-ya u ahebal nu lala’ i 28, 051 pin-huwng-kung-li, palatusa hamin han, u duma sa palu mu-ni a talawadaw nu kenis (singangan “mu-pi-ni a kenis”), i tida Huy-cul-ta-lu, namakay sawali satipan nu tanaya, nu timulan i amis u makitiway satadaya saan, atu Ke-may-lung, Ciya-pung sulul pabeli, mu-ni-he mibesul dina kitidaan. kina kitidana sa nu pa-ta u kahenulan a tu-su. sakatusa pasayda i satip nu amis tida i mu-ni-he a kitidaan , u Ci-ni-ya-wanay i Pi-aw-keh a subal (natawya tayniay  malimatay singangan tu fuy-r-na-to-po a subal), Ce-taw-ci-ni-ya a tusu u Ma-la-pul nai pi-aw-keh nu amisay a subal . namahida i Pi-aw-ke a satipan nu timul a subal 595 a kilisan idaw hen ku itiniay tu a An-zu a kenis.

赤道幾內亞是撒哈拉以南非洲的開發中國家，其經濟以種植業為主，主要的出口產品是可可，其次為咖啡。該國長期以來被列入世界最低度開發國家名單，但是1996年在赤道幾內亞領海內發現了大量石油資源，此後該國經濟快速增長，1997年至2001年的年平均經濟增長率達41.7%。至2004年，赤道幾內亞已經成為撒哈拉以南非洲的第三大石油生產國，石油產量達每天36萬桶。

Ce-taw-ci-ni-ya u Sa-ha-la nu dimulan a nitadasan a kakitaan. u sakay idaw ku kalisiw u paluma ku kawaw, sakasaan patahkal tu tuud u ke-ke, ancaay sa u kuhi . kina kanatal u matenesay tu i kitaki u sanai’ay a mitadas a kanatal i minkiw , nika i 1996 a mihca i Ce-taw-ci-ni-ya ilabu nubayu’ katinengan yadah ku a alaan tu simal, namahini kakayda satu kina kanatal kalankan sa tu sikalisiw . 1997 a mihca katukuh i 2001 a mihca tu paymihmihcaan u kalisiw sayadah satu 41,7 payhunpi . katukuh aca i 2004 a mihca, Ce-taw-ci-ni-ya malu nu sa-ha-la i satimulan nu Nan-huy u sakatulu a kanatal u satabakiay tahkal ku sisimalay, ya nikatahkal nu simal tu demidemiad makaala tu  sabaw tulu idaw ku enen a mang nu a patangan.

下設眾議院100席參議院75席，赤道幾內亞有世界現存，在位最久的總統特奧多羅·奧比昂·恩圭馬·姆巴索戈。

u sikaidaw nu cung-i’yin cacay a lasubu ku si- u can-i’-yin sabaw pitu idaw ku lima a si- ,ce-taw-ci-ni-ya ayda idaw i kitakiay , u satenesay nu enen a cung-tung Ci te-aw-tu-lo.-aw-pi-ang.en-kuy-ma.mu-pa-so-ke.

中華民國與赤道幾內亞關係是指中華民國與赤道幾內亞共和國之間的關係。兩國無正式外交關係，目前也沒有在對方首都互設具大使館性質的代表機構。對赤道幾內亞的相關事務由駐西班牙臺北經濟文化辦事處兼轄。

u Cung-huw-min-kul atu Ce-taw-ci-ni-ya nikalcabay u nu masakaputay kapulung a kanatal tu Cung-huw-min-kul atu Ce-taw-ci-ni-ya ku heni. kina tusaay a kanatal sa caay kaw u tungus ku way-ciyaw, ayda kina tusaay nai’ ku ta-si-kuwan nipadeng i tusu tu tungus sapikawaw nu dayhiw a malpadang . sakay i ce-taw-ci-ni-ya a tatungus nu kawaw u nu i Si-pan-ya i taypak nu sapikalisiw a laylay a nikuwanan mikawaw.

兩國公民皆須申請簽證方可入境對方國家。持中華民國護照與邀請函的中華民國公民可至赤道幾內亞駐西班牙、英國、法國與美國的使領館申請觀光和商務簽證。持赤道幾內亞護照的赤道幾內亞公民抵臺參加國際會議、運動賽事、商展活動，則可以電子簽證入境中華民國，停留最多30天並不得延期。

kina tusaay a kanatal nu tademaw wamasasulid aca a misinsi’ tu nikasasulitan kya taneng macacumud tayni i nu mitaan a kanatal . anu midikec tu cung-fuw-min-ko a fu-caw atu nipacudad muawaw kya tu cung-fuw-min-koay a tademaw kiyu taneng i ce-taw-ci-ni-ya u nipadeng i si--pan-ya yin-ko , fuw-ko, atu amilika nu lin-se-kuw a misinsi’ tu sapidang atu sang-u’-cin-cen . anu idaw tu ku ce-taw-ci-ni-ya a fu-caw nu ce-taw-ci-ni-ya a tademaw tayni i taywan milabu tu kitakiay a nikayki , miungduay a kawaw u sapacakay a kawaw kiyu taneng u dingkiay a ciyA-cen micumud tayni i cung-fuw-min-ko , nikatayni i tini sa sayadahay nu demiad tulu a bataan lacus misataad u teki nu demiad .




#Article 206: Ethiopia (102 words)


Ethiopia(衣索比亞)

u Ethiopia (衣索比亞) sa ilabu nu Feico, itiza i 8 00 N, 38 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,104,300 sq km

u ahebal nu lalaay sa 1,000,000 sq km, u ahebal nu nanumay sa 104,300 sq km

hamin nu tademaw sa 102,374,044.

kakalukan umah (耕地) sa 36.30%, kilakilangan umah(林地) sa 12.20%, zumaay henay umah sa 51.50%

u tapang tusu nu kanatal sa u Addis Ababa.

kakining nu kanatal demiad sa 28 bulad 5 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Mulatu Teshome, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 10 bulad 7 demiad.




#Article 207: Fafokod (308 words)


u sulit nu Hulam: 發富谷部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Fafokod. u kasalumaluma’ nu Fafokod sa, 454 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,127 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 784 ku tademaw, pakalatu 70%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 343 ku tademaw, pakalatu 30%.

u asip nu tademaw

為阿美族古老的部落之一。清初就以「貓武骨社」見稱於世。清末以「大馬武勿」、「大馬武窟」等出於文獻記載,日治時期改成大馬,源自於阿美語Fafokod。此村內的氏族佔約三分之一,在許多地方遷移,最後才在東河定居,光復後,有些族人因耕地不足而往北源村一帶,甚至移到關山鎮遷徙。另一方面,也有從泰源盆地的阿美族來此定居。光復後改稱東河。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 66%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng. inayi' ku Sakizaya itini mueneng. u zuma a tademaw sa u  Paywan(Paiwan) atu Puyuma.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini, hakay izawtu ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, caay henay misumad ku ngangan nu cidekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 208: Fahol (310 words)


u sulit nu Hulam: 馬佛部落  

阿美族是臺灣原住民的一個族群。主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶。總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群。 

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Fahol. u kasalumaluma’ nu Fahol sa, 133 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 337 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 229 ku tademaw, pakalatu 68%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 108 ku tademaw, pakalatu 32%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 65%, Taluku(Truku) 2%, zumazuma 1%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 50%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 2%.

u pangca(Amis) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Pangcah(Amis).

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen(廖守臣).ci Liaw Socen sa, u Talukuay a tademaw, matenes ciniza migankiw tu Pangcah(Amis) atu Sakizaya. 

 

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .  




#Article 209: Fakong (284 words)


u sulit nu Hulam: 豐濱部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Fakong. u kasalumaluma’ nu Fakong sa, 443 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa.1,193 ku tademawan. kasabinawlan nu Yuangcumin sa, 821 ku tademaw, pakalatu 69%.

u zuma sa, cay ku Yuangcumin, 372 ku tademaw, pakalatu 31%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 64%, Tayan(Tayal) 1%, Puyuma 1%, Kevelan(Kebalan) 1%, zumazuma 2%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu’.

u Pangcah(Amis) a niyazu’ kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini. u zuma a tademaw sa u Kevelan(Kebalan).

u Yuancumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yuancumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yuancumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 210: Falangaw (203 words)


u sulit nu Hulam: 馬蘭部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Falangaw. u kasalumaluma’ nu Falangaw sa, 1,382 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 4,212 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 731 ku tademaw, pakalatu 17%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3,481 ku tademaw, pakalatu 83%.

在阿美族和其他部分族群的話語裡Falangau就是指臺東市。 

馬蘭社曾經處於卑南族壓力之下，當地的阿美族在卑南族統治下，過著類似農奴般的生活。馬蘭社直到一位傳奇性的英雄人物「馬罕漢」出現後，才獲得了獨立自主的地位。當年利家社的卑南人頻頻侵襲馬蘭，連馬蘭社頭目都因戰敗而喪生，由馬罕漢繼任後，終於擊敗強敵，以縱橫捭闔的手腕與附近各族交往，讓馬蘭社人走向強大與自主。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 12%, Paywan(Paiwan) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Rukay(Rukai) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, namakay i Sakul a niyazu'. paacawa ku taytayna tu Cilamitay.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan) u Yuwatan(Bunun) u Rukay(Rukai) atu Puyuma.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 211: Fan yichen (159 words)


Fan yichen (范逸臣), u ngangan nu Pangcah sa, ci Lingas. nalecuhan i 1978 a mihcaan, 11 a bulad 3 a demiad. u Taytung sian Tunghe siang Tayuan chun a tademaw. u Pangcah binacadan a tademaw ciniza. palekal ciniza i 2002 a mihcaan. namudadiw ciniza tu iga a dadiw u mapacebu'ay (寵壞) a tatayna mamidang ku maku (我的野蠻女友). u singanganay a mudadiway ina mihcaan.

kya tatengaay a ngangan niza ci Lingas. u Amilikaay a ngangan sa ci Van Fan. u malimulaay a ngangan sa ci Syawfan (小范). u kanatal niza sa u Conghuaminko. u binacadan sa u Pangcah. u kawaw niza sa, u mudadiway atu mipalaway. matineng ciniza musakamu tu Pangcah, Hulam atu Taywan a kamu. u nasubana' nu cacudadan sa u Seyu kochong. u nalimaan nu iga sa, u kalimucu' nu bayu' sakapitu (海角七號) atu paceba'ay a putiput (混混天團). nasaungay a mihcaan sa nay 2002 a mihcaan katukuh 2016 a mihcaan.  

范逸臣的新浪微博

范逸臣_酷愛樂團國際論壇

范逸臣Facebook

酷愛樂團Facebook

范逸臣官方部落格

酷愛樂團豐華網站

范逸臣新浪博客

范逸臣搜狐博客




#Article 212: Fanaw (236 words)


u sulit nu Hulam: 法淖部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Fanaw. u kasalumaluma’ nu Fanaw sa, 188 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 468 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 209 ku tademaw, pakalatu 45%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 259 ku tademaw, pakalatu 55%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 41%, Tayan(Tayal) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.

u pangcahay a niyazu' kuni, izawtu ku Sazakaya a tademaw, caay kaduut ku tademaw itiniay a niyazu'.

itiniay a niyazu' a tademaw paluma' ku kahiu pacakay ku kahiu.

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya. hakay caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.

katuud ku Sakizaya a tademaw namakay Maibul niyazu' tayni itini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 213: Fangafangasan (237 words)


u sulit nu Hulam：新興部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Fangafangasan. u kasalumaluma’ nu Fangafangasan sa, 376 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,013 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 222 ku tademaw, pakalatu 22%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 791 ku tademaw, pakalatu 78%.

台東縣金峰鄉新興村

本村位太麻里之北上方，東鄰太平洋，西靠知本山脈，南鄰大王村，北與北里社區以北里溪為界線，本村舊名「撒浦路」（ SA PU RU ），台灣光復改稱為「路巴卡特」，國語譯為「新興部落」。或稱都達卡斯部落(Tjudjaas)。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 18%, Yuwatan(Bunun) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, Taluku(Truku) 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) u Paywan(Paiwan) atu Taluku(Truku).

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 214: Fata’ an (198 words)


u sulit nu Hulam: 馬太鞍部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Fata’ an. u kasalumaluma’ nu Fata’ an sa, 1,988 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 5,474 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 2,968 ku tademaw, pakalatu 54%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2,506 ku tademaw, pakalatu 46%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 50%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 2%.

阿美族是臺灣原住民的一個族群。主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶。總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群。

u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu  tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). u Pangcah cidekay a tademaw si207940, katukuh 2017-9.




#Article 215: Finland (1054 words)


u Finland (芬蘭) sa ilabu nu Oco, itiza i 64 00 N, 26 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 338,145 sq km

u ahebal nu lalaay sa 303,815 sq km, u ahebal nu nanumay sa 34,330 sq km

hamin nu tademaw sa 5,498,211.

kakalukan umah sa 7.50%, kilakilangan umah sa 72.90%, zumaay henay umah sa 19.60%

芬蘭共和國（芬蘭語：Suomen tasavalta，瑞典語：Republiken Finland），通稱「芬蘭」（芬蘭語：Suomi，瑞典語：Finland， 雙語發音 說明·資訊），是北歐國家，也是個雙語國家，瑞典語和芬蘭語平等成為芬蘭官方語言。陸地上與瑞典、挪威和俄羅斯接壤，西南面被波羅的海環繞，東南部為芬蘭灣，西面則為波的尼亞灣。芬蘭是世界高度的已開發國家和福利國家，國民享有極高標準的生活品質。聯合國公布的《世界幸福感報告》中芬蘭在2018至2020年連續三年排為世界上最幸福的國家。

u hun-lan a kapulungan a kanatal ‘’ kamu nu hunlan; Suomen tasavaIta, zuy-tin nu kamu; RepubIiken FinIand’’ pulung ‘’nipanganga’’ ‘’kamu nu hunlan; Suomi, zuy-tin nu kamu ; Finland, mahtusaay a nipangiha’’, nu piy-o a kanatal, u nu maltusaay tu kamu  nu kanatai, zuy-tina kamu atu nu hun-lan a kamu palcad han malu kanatal a kamu nu hun-lan, u ena atu zuy-tin, nu-uy atu e’-lu-si misulul a pabeli, misuayaw tu sadip satimul mapaliyud nu  pu-lu ku bayu’, sawali satimulan u nu malikakuay nu hun-lan, nu satipanayay u malikakuay nu pu-de-ni-ya, u hun-lan i kitaki u satalakaway nu nitadasan a kanatal atu sikalisiway a kanatal, u tademaw nu kanatal misaasu tu nikaudip a maudipay. makapukaputay a kanatal pabinaulan tu kamu ‘’ a maaymacay i kitaki kinakamu’’ u hun-lan i 2018 a mihcaan katukuh i 2020 a mihcaan matulin i tuluay a mihcaan pahedekan u sakamusepiay a kanatal.

u tapang tusu nu kanatal sa u Helsinki.

kakining nu kanatal demiad sa 6 bulad 12 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Sauli Niinistö, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 3 bulad 1 demiad.

芬蘭憲法規定：「居住在芬蘭的每個人都有權維護和發展自己的語言和文化。」國家教育委員會更強調：「為什麼母語很重要？因為母語是代表一個人內心、情感、身份和思維的語言。」母語是建立社會關係的關鍵，也是身份認同的重要元素，孩子對自己語言和文化的欣賞會影響其他語言的學習，精通母語有利於學習其他語言，也有助於其他學科的學習。

hulic nipahecek nu hun-lan: “ya muenengay i hun-lan mamin a tademaw idaw ku tatungus paading atu sapalahad tu nu udipay a kamu atu lalangawan.’’ u nipimahida nu kanatalay a picudadan nipasubana’ tu wyu-yuan: “mahica kya u kamu masakahenulan? zayhan u kamu sa mahida u nu udipay nu maylabu, sibalucu’ay, nu udipay a nidatengan a kamu.’’ kamu a palekal situngus tu nu siyakay kina kawawan, mahida tu nu udip katinengan tu sakahenulan a yin-su, minanamay nu wawa mapalalit a matineng tu nu udipay tu a kamu atu lalangawan nu kamu tu nananaman, kya matineng tu sakay kamu ku sapinanam tu binacadan, mapadang tu ku dumaay nu maydihay a minanam.

芬蘭對於母語教育非常的重視，回想起剛來芬蘭，和移民預備班的老師第一次開會時，曾經問過她：「家裡沒有人會講芬蘭語，要怎麼在家幫助孩子學習呢？」老師的回答令我印象深刻，她說：「不用啊！芬蘭語在學校學就好，在家就是講母語、學母語，把母語學好學什麼語言都很容易！」

tada saka henulan nu hun-lan ku kamu nu binacadan a i picudadan pasubana, dateng sa ansa makatayni i hun-lan, atu malimatay nu himin nu micunbiay a saydang sayaway  nipikayki sa, namipalita cinidaan; “ i luma’ nayay ku matinengay musakamu tu kamu nu hun-lan, a hicaen mipadang tu adiwawa minanam i luma’ saw?” mitesek kunipatubeli nu saydang i balucu nu maku, sakamu sa cinida “caayyu! u kamu nu hun-lan taneng tanen tu i cacudadan minanam saansa, anu i luma’ u nu binacadan tu kukamu, minanam tu kamu nu binacadan, sakapahen tu ku kamu nu binacadan a minanam zayhan sa minanam tu kamu kya madayum tu!’’.

除了鼓勵父母跟孩子講母語，教育局也提供移民學生每週兩小時的母語課程，目前有五十多種語言可以選擇，只可惜華語課只有簡體課程，於是我們決定自己在家學繁體字與台語。

kanca mibangbang ku ama ina atu wawa masukamu tu kamu nu binacadan, ciyaw-i’-ci mipadang tu mabulaway nu micudaday tu paytusa a lipay kina tusa a tatukian sinanaman tu kamu nu binacadan a sapicuda, ayda idaw tu ku lima a bataan taneng tu sipapilian tu kamu nu binacadan, nika kasatinman u hulan a pinanaman u kantanay dada ku pinanam,sisa pahedek tu kami a i luma tu udip ku minanam tu nu hulan a sulit atu kamu nu layak.

在學校，移民班老師常會讓孩子利用母語來學芬蘭語，例如芬蘭語筆記就在旁邊寫上自己的母語，課堂活動會讓孩子用母語發表，全校性的表演活動如聖誕節、春季慶典，也讓孩子上台用自己的母語說話。

i cacudadan, u malimatay nu himin a saydang hina mipadang tu wawa a pasubana tu kamu nu binacadan a pasubana tu nu hun-lan a kamu mahida tu nu hunlan a kamu nu nasulitan maleca i tepalay tu nisulidan nu udip tu kamu nu binacadan, anu micudad tu i cacudadan sa kanca pasakamuen tu kamu nu binacadan a pangiha, hamin nu cacudadan sa a misaiki a nipilatlat tu nu sen-tan-ci, pilisinan nu lalud, taneng ku wawa i pikamuwan nu pabaw tu nu udip tu a kamu nu binacadan a musakamu.

有一次在課程中，每個人要向同學介紹自己的國家與語言，最後的活動是用自己的語言翻譯寫出一些簡單的芬蘭語問候，接著找兩位不同母語的同學，請他們教你他們的母語，並記錄下來。女兒得意的說，班上每個同學都想學她寫的字，因為覺得很漂亮，然後在教學過程中，同學覺得漢字實在太難了，所以她想了一個方法，就是教他們寫注音，後來同學也教了她自創的阿拉伯文拼音。

nacacay i nipinanaman sa, paytademaw a misuayaw  tu kaput maysiwkay tu nu udipay a kamu atu kanatal, sadikuday sa au nu udipay a kamu belihen tu nu Hu-lanay a kamu maytadihan tu sasasuliten, kilul satusa mutakus tu nu cayay kalecaday a kamu nu binacadan, mionegay simas tu henian pasubana tu nu heniay a kamu, kakayda hantu a mucebang. u tataynaan a wawa aku sa kayilayan a maysakamu, i picudadan a kaput sa mahmin maydih minanam tu nu sulit aku sa, zayhan tada bangcalen tu nasulitan aku, iti nipasubanaan aku sa, u kaput aku nidateng tada caay tu kadayum ku sulit nu Layak saan, sisa makadateng ci nida tu sapadadan, uyda u sacunus tu ngiha nu salit, kilul satu sipasubana nu kaput tu nu Ala-poun tu nipabaluhayan sakay ngiha a aasipen.

不只是移民班，普通班老師也會鼓勵孩子使用母語，在學校經常可以看到各種不同母語的海報與推廣活動。

caay kau nu mabulaway a masakaputay adada, nu kalahidaanay a kaput sa pasimal mibangbang ku sadan, tu micudaday a minanam tu nu binacadan a kamu, iti cacudadan sa.

芬蘭國家教育委員會的研究報告指出：多語言孩子對語言有更廣泛的了解，因此通常更容易學習新語言，多語言也有益於大腦的發育，因為他們在 不斷變化的情況下往往能夠更加適應，並會區分重要信息與無關信息，更能掌握語言的技能，不同的語言會相互影響並形成一個語言庫，提供多語言孩子在不同情況下依據需要使用和更改語言。而未來的工作生活需要的正是更多的語言技能和跨文化理解，多語言能力以及文化知識會具有強大的優勢。

u hun-lan a kanatal u picudadan nu uy-yin-huy a nikingkiyuwan hinisa sa ku kamu; yadah ku katinengan nu wawa hawsa a yadah tu ku katinengan tu kamu a matineng tu sayadahay, sisa namakaykayni ku ninanaman tu nisabaluhay kya a madayun musakamu, matineng tu yadahay a kamuwan sa u sakakapah tu punu a mucelik, zayhan u heni i anu mahicahica ku nikasasumad tanengay tu 更加適應 , matineng tu a mibungkay tu kapahay a kahenulan atu lacusay a kawaw, sangalepan tu milekec tu kamu nu binacadan satinengay,  u caay kalecadlecaday a kamuwan sa mapalilit tu masacacay ku kamu mala u cudad nu suku, sapaadih tu wawa nu yadahay tu caay kalecad a kamu sakaidaw atu misumad tu sasakamuan nu binacadan, anu ayaw mikawaw tu nikaudip mangalep misayadah tu tineng nu kamu nu binacadan atu miawas tu lalangawan a matineng, yadah ku tineng nu kamu nu binacadan atu lalangawan sa u saicilangay tu ku tineng.

支持孩子學習母語便是促進孩子的多語言能力，以及身份及自我認同的發展，這是父母能送給孩子的珍貴禮物。

kaca a mibangbang tu wawa papinanam tu kamu kya c icelang ku nipinanam tu kamu nu yadahay nu kamu nu binacadan a tinengan, atu nu udipay atu nisakakuwan tu hekalay, u sakasatiman tu nu babalaki a sapabeli tu wawa a  sakiningan.

因為深深感受到芬蘭對於母語的重視，讓自己也重新省思母語的意義，努力落實在日常生活中和女兒講台語，每一種母語都是值得保護與寶貴的，希望我們能將優美的母語與文化一代代傳承下去。

zayhan mitesek i balucu u kahenulan nu hun-lanay ku kamu,kya u udip tu ku sibalucuay tu sakay kamu nu binacadan sakasiacaay nu tineng, a misaiceiang tu demidemi a nikaudip atu wawa tu tatayna musakamu tu nu layakay a kamu, payduma nu kamu nu binacadan u sakahenulan amin a miading atu kasatinman, maidih kita misakapah tu salungan nu kamu .atu  binacadan nu lalangawan padududuc sa ku iluciluc.




#Article 216: Folalacay (222 words)


u sulit nu Hulam: 小港部落

Taitung sian(縣) Chen-kung cen(鎮) Zong-siaw li(里), namakay Chin-chao(清朝) a sumamad demiad, u sakacacayay a kang-ko(港口) i nusawaliyan, u Kangku nu Pa-tung-kuwan(八通關). 

台東縣成功鎮忠孝里。從清朝光緒年間起就是為東部唯一的天然港口，是八通關古道出海的港澳。其地形是一座三面為礁石環抱的海灣，宛如紅蟳的雙螯環護，清代稱為「蟳管澳」，後雅稱「成廣澳」。本村村民的祖先原本住在瑞穗西方的紅葉溫泉附近一個稱做「古躍」的部落，約乾隆年間，因為從南投遷徒過來的布農族人，多次下山出草，村人的祖先只好遷居到鶴岡，但因為捕魚的糾紛得罪馬太鞍社，據說馬太鞍社人唆使賽德克族夜襲古躍，導致村驚惶四散，一部份族人終於逃到小港此地建立新居。

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Folalacay. u kasalumaluma’ nu Folalacay sa, 115 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 278 ku tademawan. kasabinawlan nu yuan-cu-min sa, 145 ku tademaw, pakalatu 52%.

u zuma sa, cay ku yuan-cu-min, 133 ku tademaw, pakalatu 48%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis)48%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 3%.

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u  

Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 217: France (1460 words)


u France (法國) sa ilabu nu Oco, itiza i 46 00 N, 2 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 551,500 sq km

u ahebal nu lalaay sa 549,970 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,530 sq km

hamin nu tademaw sa 66,836,154.

kakalukan umah sa 52.70%, kilakilangan umah sa 29.20%, zumaay henay umah sa 18.10%

法蘭西共和國（法語：République française，發音：[ʁepyblik fʁɑ̃sɛːz] ），通稱法國（法語：France，[fʁɑ̃s] （ 聆聽）），是本土位於西歐並具有海外大區及領地的主權國家，自法蘭西第五共和國建立以來實行單一制與半總統制，首都為歐洲大陸最大的文化與金融中心巴黎。該國本土由地中海一直延伸至英吉利海峽及北海，並由萊茵河一直延伸至大西洋，整體呈六角狀。海外領土包括南美洲的法屬蓋亞那及分布於大西洋、太平洋和印度洋的諸島嶼。全國共分為18個大區，其中5個位於海外。法國與西班牙及摩洛哥為同時擁有地中海及大西洋海岸線的三個國家。法國的國土面積全球第四十一位，但卻為歐盟及西歐國土面積最遼闊的國家，歐洲面積第三大國家。

u fuw-lan-si nu makumukumuday a kanatal (fuw a kamu;Republigue francaise, pangiha;[ʁepyblik fʁɑ̃sɛːz] ), pulung han fuw-ko ( fuw a kamu; France，[fʁɑ̃s] （ mitengi）), nu i tiniay i si-o u nu i tiniay tu i ci-o kiyu nu idaway tu i nu baatay nu bayu u satabakiay a kakitidaan atu nu u dipay tu a kakididaan tu nu tatungusan a kanatal. naw nu fuw-lan-si paykay lima nu kalpulungay a kanatal napatiden tu mahcacay a nipikuwan atu u mamapaliyunay tu a cung-tung, u tatangahan nu o-co u ta-lu ku satabakiay nu laylay atu nu sakay kinkuay i pa-li. kina i tiniay tu a kanatal i ti-cung-hay patelek malitin katukuh i yin-ci-li-hay-siy atu amisbayu, sika i lay-yin a talawadaw laliting satu katukuh i ta-si-yang,  hamin maluenenmay nu cukeday.  baatay nu bayu a kitidaan idaw ku nan-mi-cuay nu fuw-su-iy-na atu maliwasak i ta-si-yang, u ta-si yang atu yin-tu-yang nu subal. hamin nu kanatal malu sabaw waluay  nu tabakiay a kitidaan, nikahida ya limaay i tidahen i nu tawan henay. fuw-ku atu si-pang-ya atu muo-lo-ke malecad amin idaw ku ti-cung-bayu’ atu ta-si-ying-an-sin nu tuluay a kanatal. fuw-kuo a kanatal nu ahebal a lala’ sa hamin i kanatal hamin nu kitaki sakasepad idaw ku cacayay, nika malu nu o-mong atu si-o a kanatal u ahebal nu lala’ u saabalay a kanatal, i o-cu u ahebal nu lala’ u sakatuluay nu satabakiay a kanatal.

u tapang tusu nu kanatal sa u Paris.

kakining nu kanatal demiad sa 14 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci François Hollande, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 5 bulad 15 demiad.

法國歷史開始於人類第一次踏足這片後來被稱為法蘭西的土地。從舊石器時代和新石器時代起，就陸續有人定居於此。到了青銅器時代和鐵器時代，凱爾特人又源源不斷地湧入。後來，公元三世紀時，日耳曼人（法蘭克人，西哥特人，阿拉曼人，勃艮第人）來到這裡；公元四世紀，來自斯堪地那維亞的諾曼人也加入了這一族群。

fuw-ko a laylay nikalingatu i nu tademawan sayaway miepin tinalala’an nadikudan sasingangan satu u fuw-lan-si a lala’. namakayni i malumanay a zitay atu baluhay a zitay kalingatu kiyu idaw ku tademaw kakilukilu satu tayni muenen itini. katukuh nu langdaway a angtan nu zitay atu nu angtangay a zitay, kay-r-te a tademaw tayni satu caay tu kaputungputung micumud. nadikudan, i celahcan paytulu se-ci henay, u ze-r-man a tademaw (fuw-lan-ke a tademaw, si-ke-te a tademaw, a-la-man a tademaw, po-ken-ti  a tademaw ) tayni i tini; i celahcan paysepad se-ci, namakaaayni i s-sen-ti-na-wiy-ya a nuo-man a tademaw milabuay tu dina binacadanan.

法蘭西這個名字來自於一支叫法蘭克的日耳曼部落。公元500年左右，撒利族法蘭克的國王克洛維在蘭斯受洗，皈依基督教，從而使法蘭克的王權同天主教會形成聯盟。這一事件影響深遠，法國直到1905年才實現政教分離。克洛維合併了法蘭克的撒利族和里普利安族兩個部落，在高盧和日耳曼尼亞征服了廣袤的土地，建立了法蘭克王國，開啟了墨洛溫王朝。他的後代使法蘭克王國的領土進一步擴大。公元751年，墨洛溫王朝被加洛林王朝取代，但這並未影響到法蘭克王國擴張的步伐，尤其是查理曼，他征服了德意志的北部（薩克森）、奧地利、以及義大利。公元843年，加洛林帝國被查理曼的三個孫子瓜分，通過《凡爾登條約》，禿頭查理獲得了西法蘭克王國。公元987年，于格·卡佩成為西法蘭克國王，建立了第三個法蘭克王朝——卡佩王朝。腓力二世及其以後的國王為法蘭西王國的領土統一提供了新的動力，從購買多菲內（1349年），到兼併阿爾薩斯（1648—1681年），將法蘭西王國的東部邊界從羅訥河推到阿爾卑斯山，從索恩河推到萊茵河。

fuw-lan-si kinangangan namakayni i ci fue-lan-keay ze-r-man a niyadu. i celahacan a mihcaan u mahida, ya sa-li-abinacadan fuw-lan-ke a hungti ci ke-luo-uwi i lan-si mamin tu nisinlian misasiciya tunu ciwlu a kiwkay, namahini satu u faw-lan-ke yatungus mahida nu tinsukiway a kiwkay makakumutay. kinakaw hawsa mapalalit tu i baad, u faw-ko katukuh i 1905 a mihcaan kiya tatengaay tu malaliyas ku kiwkay. ke-lo-uwi pakumu han tu ku fa-lan-keay  nu sa-li a binacadan atu li-pu-li-an a binacadan kinatusaay a niyadu’, i kaw-lu atu zi-r-man malekec tu kya linubuay  a dahac nu lala’, patideng tu faw-lan-ke a hungti, mibawah tu mu-lo-ung a hungti. u i luc nifaw-lan-ke a hungti macakad ku ahebal nu lala’ nida. celahacan nu 751 a mihcaan, mu-luo-un nu hungtian mapakutay tu nu ciya-luo-lin a hungti, nika kina caay kalawilaw ku fuw-lan-ke a hungti ku nisatabaki tu nikawawan, sangled tu ku ca-li-man, mikelec tu te-i’-ce tu nu walian i (sa-ke-sen ), aw-ti-li, atu i’-ta-li. calehacan 843 a mihcaan, ciya-lo-lin a kanatal palaliwasaken niya tatuluay a baki nica-li-man, makaawas《fan-r-ten a nikasasulitan》, ya maanalay ci ca-li maala tu nu si-fuwa-lan-ke a kanatal. calehacan nu 987 a mihcaan, yi-ke‧ka-pyA malu nu si-fawa-lan-ke a kanatal, mapatiden tu sakatulu nu fawa-lan-ke a kanatal — ka-pyA a kanatal.fuw-li-r-se atu anuayaway nu hungti u fawa-lan-si-a kanatal pakumu han tu ku lala’ patahkal misabaluhay tu nisaungayan, namicakay tu tuo-foy-ni ( 1349 a mihcaan ) , katukuh makunkun nu a-r-sa-se ( 1648—1681 a mihcaan ) , ya fawa-lan-si a kanatal nu sawalian nu lilis namakay i lo-na-he macuduh tayda i a-r-pyA-se a buyu, namakay i so-en-he macuduh tayda i lay-yin-he.

法國菜（法語: Cuisine française, IPA: [kɥi. zin fʁɑ̃.sɛz]）是一種源於法國，並在全世界廣為流傳的烹飪系統。法國君主具有較強王權，在路易十四時達到頂峰，宮廷奢華風氣在飲食上十分講究，各種烹飪方法通過效仿的貴族流入民間。法國烹飪重視烹飪方法和餐桌禮儀並推廣了使用刀叉，法國盛產葡萄酒（法語：vin）和起司（法語：fromage），成為法國烹飪必不可少的調味料，法國各地大約出產450多種不同風味的起司，每一種起司以最先發明其做法的村鎮名命名，有的村鎮如Camembert在任何普通地圖中都找不到，但在任何一本法語詞典甚至英語詞典中，都能找到這個代表起司名稱的詞。

lami nu fawa-ko ( kamu nu fawa-ko：Cuisine francaise, lPA：[kɥi. zin fʁɑ̃.sɛz]）nu makayniay tu i fawa-ko, u sasakamuwan nu kitaki natacuwcuway tu ku nipisalami’ ku mahiniay. u saicelangay a hungti nu fawa-ko a masakakuay, i lu-i’ sabaw sepad a tatukian katukuh i tungduh, u enen ilabu caay kadengin kumelic nu bangcal u sakanan madimel tu kakanan, u canancanan a nisalami’an sa namakayni mitudung tu nu kapahay a nikaudip tayda tu i tatamdawan.

fawa-ko nisalami’an pidimela tu a nisalami’ atu nuneng ku wayway i pikanan micuduh pasubana tu katini atu sacucuk, i fawa-ko u budu’ kuyadahay a epah (kamu nu fawa-ko：vin）atu cis-se （kamu nu fawa-ko：fromage），malu nu fawa-koay tu a misalami’ lacus i nayay ku sapacamul a zayliyaw, i fawa-ko anu i cuwcuw yadah ku tahekalay nu tuud tu epad a lasubu idaw ku lima a bataan ku caayay kalecad nu bangsi anikan tu ci-se, anu i cuwa ku ayaway makasanga tya tuudan a uwiyda a miyadu’ ku sipangangan tiya nganganan, idaw ku nu dumaay a niyaduan mahida Camembert anu mikilin i kantan a ti-tu caay kawmatepa, nika anu icuwa nu cacay a cudadan nu fawa-a kamu nu zitin atu yin-a kamu nu zitin sa, mikilin itini kanca idaw amin matepa midayhiway kina nipanganga tu ci-se.

除了重視禮儀外更因為在近現代法國在烹飪和飲食科技和文化的巨大貢獻，發明了包括壓力鍋、罐頭、分子料理等新的處理食物的方式，所以法國菜被視為西餐的正宗。

satu pidimela tu waywayan mangalep tu ku aydaay a fawa-ko i nipisalamian atu nisangaan tu nanum atu nu laylay u satabakiay a nipatahkal, mikinkiw tu idaw ku ya-li-ku, kanzumi, fun-ce niliywlian amin nisabaluhayan tu nisakapahanay tu a kakanan, sisa u fawa-ko a lami’ u sasitungusay a pikanan tu tatengaay tu. 

法國烹飪在各地區根據其特產，也具有不同特色，南方沿海多使用橄欖油，南方、西方沿海多水產，北方、東方則多肉食。整體來說，法國人不太喜歡素食。

fawa-ko a nisalami’ anu i cuwacuwa a kenis u nu i tidaay tu a kakanan, idaw henay ku caay kalecad ku sakanan, nu satimulan miduducay tu bayu’ u nu cukanaay a simal mamin ku yungen, i satimuan, i satipan nu miduducay tu bayu’ hawsa nu i nanumay a tuud, i saamisan, i sawali kya u titi’ amin kukaen. u sakamuan amin, u fawa-ko a tademaw caay kanamuh mukan tu caay kasititi’ay a lami’.

法國比較具有特色的食品有：青蛙腿（grenouille）、燉雞（coq au vin）、法國蝸牛（（coq au vin）、油封鴨（confit de canard）；主食主要是麵包，具有法國特色的麵包有可頌（croissant）和棍式麵包（baguette）。

u fawa-ko u sakaidaw ku caay kalecad nu kakanan idaw kya balaud a alipatu (grenouille), nihenhenman a tulakuk (coq au vin), fawa-ko a kacumuli (cog au vin), yu-hung a taduk (confit de canard); u kakanan nu heni sa u minpaw, u nu masadumaay a minpaw idaw ku ke-sung (croissant) atu masacungkulay a minpaw (baguette).

法國人就餐非常講究禮儀，一般用長條型餐桌，男女主人各坐餐桌兩頭，家中其他成員或客人在餐桌兩旁按從女主人一側向男主人一側重要程度遞減方式排列，餐具使用各種不同形狀的餐刀、叉子和勺子，用餐盤就餐，桌面上只能存在一道菜，撤去前一道才能上第二道，但餐具根據本次用餐情況全部擺放到就餐人餐盤兩側，由外側往內側使用。一般第一道菜是開胃濃湯（soupe），然後是冷盤（hors-d'œuvre），接著才是主菜（plat de résistance），最後是甜點（dessert），麵包隨時取用，比英美人消耗多。餐前喝利口酒，餐中水產和禽類菜配乾白葡萄酒。肉類菜配乾紅葡萄酒，法國人消耗葡萄酒較多，幾乎每餐必備，和英美法律也不同，未成年人也允許飲用葡萄酒。法國人的就餐禮儀已經成為西方宴會的經典模式。

anu mukan tu ku fawa-ko a tademaw sa kanca u likitasang, masaduma sa  u tanayuay ku takal, u tapang nu luma tu tatama tatayna masasuayaw aca muenen i takal nu pikanan, u luma tu cimacima sa  atu tayniay nu labang a tademaw i tapiingan ku henimuenen nu tataynaay makayda i  nu tataynaan a silac nu tatamaay makayda i nu tatamaan hamin muenen kiya lihalay a pasisi misilacen, u sapikan tu sala caay amin kalecadlecad sala i pikanan sikatini sacucuk atu kaliling, u sala ku sakaen, i pabaw nu takalal cacay ku lami’, mamin i nai’ tu kya patahkal tu dumaay a sakatusa, nika u pikanan a sala sa anu mamin tu mukan sa pakilul han patatungduhtungduh han ku sala i tapiingan  tepal nu tusaay a kakannay nu tademaw , namakaynuhekal makayda a paduduc hawsa maylabu satu ku lingatu.anu saayaway ku lami’ u kabi’ ku miasu’ay tu kaen (soupe), kilusansa u cudety a nikabadasan （hors-d'œuvre）, kilu satu tada u kakananay tu a lami’ （plat de résistance）, sadikuday tu u sicedanmay a kakanan （dessert），alaala han tu ku minpaw, kya dahan ku nilawpes tu nu yin amilikaay a tademaw, ayaw mukan misuen ku layaw tu epah, teban mukan u nu nanumay a kakanan atu titi’ay lami’ sapacabay mukan tu salengacay nu budu a epah. anu titi’ay sa u sumanahay a budu a epah, u fawa-ko a tademaw sayadahay ku nilawpes tu pudu a epah, anu mukan tu kanca idaw aca,atu yin amilika nu hulic caay tu kalecad, anu caay henkaw muhelup tu budu a epah sa kapah tu muhelup. u sasakamuan a tatudung tu nu satipan ku fawa-ko a tademaw i kakanan u satinengay tu liki nu pikanan.

法國餐館以其豪華的禮儀和風味著稱，世界各大城市中最豪華昂貴的餐館幾乎都是法國餐館。法國是世界著名的飲食文化大國，在法國不同地區有不同的特色美食。由於法國人相當地重視美食，所以吃法國菜時所需要的餐具也是非常多的。

u pikanan nu fawa-ko u sasakamuan mancalaay a liki atu asuay a kakanan, i kitaki nu tabakiay a cen-se u mancalay satekesay a pikanan mahida u nu fawa-ko ku satekesay a pikanan. u fawa-ko i kitaki kya singangan tu kakanan tu nu laylayay a kanatal, i fawa-ko caayay kalecadlecad a kakitidaan sa ya kitidaan caay tu kalecad ku dumaay a kakanan. tada i kaen ku fawa-ko misa asu tu kakanan, sisa mukan ku fawa-ko tu lami’ kanca yadah ku sapikaen tu lami’ idaw ku sala katini kalilin sapicucuh hatidakayadah nu tuud.




#Article 218: Fred Boyd (111 words)


Fred Boyd nalecuhan i Bakersfield, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Fred Boyd i 1972 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 5, namapili’ tu nu Philadelphia 76ers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 219: Fudafudak (259 words)


u sulit nu Hulam: 莿桐部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Fudafudak. u kasalumaluma’ nu Fudafudak sa,  67 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 152 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  10 ku tademaw, pakalatu 7%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 142 ku tademaw, pakalatu 93%.

杉原海灣是此地刺桐部落（又作莿桐部落）阿美族人的傳統領域。刺桐部落與美麗灣BOT案的六年對峙，「還我杉原灣，拆掉美麗灣！」2012年09月20日爭議多時的台東美麗灣渡假村開發案，最高行政法院認定這起開發案需經過環境評估，但美麗灣渡假村在未經環評就擅自興建，違法事證明確，20日判決定讞，環保團體勝訴。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 3%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 2%.

u Pangcah a niyazu' kyuni, katuud ku Pangcah itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Puyuma.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 220: Fukid (266 words)


u sulit nu Hulam: 新馬蘭部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Fukid. u kasalumaluma’ nu Fukid sa,  69 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 199 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 103 ku tademaw, pakalatu 52%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  96 ku tademaw, pakalatu 48%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 42%, Paywan(Paiwan) 5%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 3%, zumazuma 1%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kyuni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan) u Yuwatan(Bunun) atu Puyuma.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.




#Article 221: Fulufuluan (276 words)


u sulit nu Hulam: 勝安部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Fulufuluan. u kasalumaluma’ nu Fulufuluan sa, 2,180 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 5,725 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 348 ku tademaw, pakalatu 6%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5,377 ku tademaw, pakalatu 94%. 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 5%, Taluku(Truku) 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku). yadah ku cidekay a tademaw itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 222: Furkan Aldemir (152 words)


tatama, nalecuhan niza i 8 a bulad 9 a demiad, 1991 a mihcan, Furkan Aldemir, miunduay. takuliway a banges niza. 

Furkan Aldemir nalecuhan i Konak, Izmir, Turkey. u Amilika kanatal a tademaw ciniza.

Furkan Aldemir unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u tabakiay ayaway mimaliay,u tebanay mimaliay.

Furkan Aldemir i 2012 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 53, namapili’ tu nu Los Angeles Clippers putiput.

singisnigsay a tademaw, sangelacay a banges, talakaway a tatama.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.

izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 223: Fuxing (127 words)


Fuxing (復興區) a sakuwan ku Taoyuan. kumud nu kalesakan, 336.75 km². （kalesakan nu linpanti 195.32 km², kalesakan nu pawliwti 120.65 km²）, u kasabinawlan, 10,692 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 3,655 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 6,817 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 64%(Tayal) ku kasabinawlan. u Tayal ku sakalaniyazu’.

Fuxing mala 10 a cuwen atu 58 ku niyazu’.

kina 58 a niyazu’sa, Pyasan（比雅山(角板山)部落）, Rahaw（Takan）（溪口台部落）, Wsilung（詩朗部落）, Hbun（霞雲坪部落）, Hbun-sinqumi（合流部落）, Kinyawpan（羅浮部落）, Rangay（斷匯部落）, Kawbu’（高坡部落）, Khpan（大彎部落）, Raga’（楓香部落）, Rahu’（下宇內/小烏來部落）, Qapu’（卡普部落）, Qus（和平部落）, Yubang（上宇內部落）, Triqan（大利幹部落）, Zihing（義興部落）, Kayu-baliq（新村部落）, Kzyay（水流東部落）, Tuba（大窩部落）, Luhung（基國派部落）, Blhuy（枕頭山1部落）, Blhuy（枕頭山2部落）, Bilus（石門部落）, Qoyaw（下高遶部落）, Qoyaw（中高遶部落）, Silong（喜龍部落）, Qoyaw（上高遶部落）, Snazi（竹頭角部落）, Kin‘lwan（金暖部落）, Sqiy（志繼部落）, Cyasi（佳志部落）, Yuwhbun raka（優霞雲部落）, Kayway（卡外部落）, Qus（庫志部落）, Qmocyan（下奎輝部落）, Babau（中奎輝部落）, Qnau（上奎輝部落）, Ksunu'（嘎色鬧部落）, Qehuy（內奎輝部落）, Kuli（上高義部落）, Sbunaw（雪霧鬧部落）, Quri（下高義部落）, Uruw（中高義部落）, Tkasan（下蘇樂部落）, Raka（上蘇樂部落）, Piyaway（比亞外部落）, Tgleq（鐵立庫部落）, Saruc（砂崙子部落）, Twan nokan（武道能敢部落）, Zihing（爺亨部落）, Qrahu（嘎拉賀部落）, Tqwiy（哈嘎灣部落）, Ngurus（後光華部落）, Qphay（下巴陵部落）, Balung（中巴陵部落）, ‘Bu balung（上巴陵部落）, Qara（卡拉部落）, Quzi（中心部落）.




#Article 224: Gabon (833 words)


Gabon (kamu nu Hulam: 加彭)

Gabon mibalad tu ce-taw (赤道), itiza i etip nu Aflika (西非) i lilis nu Tay-Pin-Yang, u akuti'ay a kilakilangan a kanatal i kacaledesan a kakitizaan.

misiwkay tu kanatal nu Gabon.

caay kai liwliw nu Taywan. 

u Gabon (加彭) sa ilabu nu Feico(非洲), itiza i 1 00 S, 11 45 E. u ahebal nu lala’ mapulung sa 267,667 sq km. u ahebal nu lalaay sa 257,667 sq km, u ahebal nu nanumay sa 10,000 sq km. hamin nu tademaw sa 1,738,541. kakalukan umah sa 19%, kilakilangan umah sa 81%, zumaay henay umah sa 0%.  u kulit nu hata sa, situlu ku kulit, izaw ku landaway, takuliaway atu semilaway. naayaway a demaid, inayi' ku katinengan tu nu Gabon kanatal. 1400 a mihcaan, musakamu tu Patu a kamuay a binacadan, mabulaw tayni. 1500 a mihcaan, napasubayay a tademaw, taynitu. sakacacay tayniay a binacadan u Pantu. uzuma sa, u Potawya(葡萄牙) Yinkulisi(英國) atu France(法國) a tademaw tayni. 

u kuwanay a kamu sa u France a kamu.

u tapang tusu nu kanatal sa u Libreville.

kakingingan nu kanatal demiad sa i 17 a bulad 8 a demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Ali Bongo Ondimba, micakat a demiad sa i 2009 a mihca 10 bulad 16 demiad.

yu caay henay kalcacayat atu Yulpa a tademaw (O-Cuo, 歐洲人), inayay ku matinengay tu likisi nu Gabon.

sabaw sepat a se-ci (世紀), u musakamuay tu Pan-Tu a tademaw (班圖人) malingatu tu mabulaw tayzaitiza.

i zikuz tu sabaw lima a se-ci, uyza mitahaway a Pu-Taw-Ya a tademaw (葡萄牙人) u misuybayay makatukuh  itiza.

i sabaw enem a se-ci, itiza i lilis nu bayu u nu He-Lan (Netherlands), Ing-Kuo (英國), Fa-Kuo (法國) a cacakayan tu malakuliay a kakitizaan.

經濟

加彭的經濟比周圍的國家繁榮，「人均國民收入」（全國人民的平均收入）是「撒哈拉沙漠」以南的非洲國家平均的4倍。這主要歸功於「海中的石油」生產。

keyzay nu Gabon kikapahen ku liwliway a kanatal nuheni, u lipida nu binawlan nu heni sa, 4 bay kayadah tutibul nu aflika. zaysa sisimal i labulabu nu bayu kuheni.

低人口密度加上豐富的自然資源，以及外國的個人投資，讓加彭成為非洲中西部最繁榮的國家，其「人類發展指數」（英語：Human Development Index）是「撒哈拉沙漠」以南的非洲國家裡最高的。

caay kakatuud ku tademaw itiza yadah ku nu laylayan a lacul, atu nu taw a kanatal u tayzaay mipalacul a tademaw, kyu tabaki tabaki satu ku Ga-bon, u sakanibociay itiza

nu tibulan nu Aflika.

專業的批評家和觀察者指出，加彭的國家收入並沒有投資到「現代化建設」，也沒有發展「經濟多樣化」，所以發展經濟的方式，仍然太依賴自然資源。

hini sa ku tada seynbon a tademaw, u lacul nu Gabon caay henay kapatizengen i ayzaay

a lekakawa. nayay henay ku cacananay a keyzay hananay,u sapacakat tu keyzay tada  nu laylayan a lacul adada’ ku aidaan. 

yu kalingatuan nu 1990 a mihca, patahkal ku Gabon tu yadahay a ceng-tang (政黨) a lekakawa atu baluhay a min-cu siyen-fa (民主憲法), u patucekan sa misingkiw (選舉) amangaleb kananihal, misumad aca tulekakawa nu cenfu misakakawawan (政府機構).

u cong-li (總理) nu Gabon, u cong-tung (總統) ku mienaay. nu ayzaay a cong-tung ci Bang-Ke (Ali Bongo Ondimba), na i 2009 a mihca malacong-tung ciniza katukuh ayza. 2020 a mihca pituay a bulad, maena ni Bang-Ke ku sakaenemay a cong-li, yuza naayaway a ko-fan pu-cang (國防部長) ci Ha-Pong-Ta (Rose Christiane Ossouka Raponda).

u saayaway a tatayna a cong-li nu Gabon ci Ha-Pong-Ta. u tabakiay a kawaw niza sa amisakapah tu COVID-19 a libung, sakadaecus nu keyzay (經濟) atu syakay (社會) nuheni. zaysa ci Ha-Pong-Ta na micudaday tu keyzay, uyza ya libung u COVID-19 sakadaecus nu keyzay (經濟) i hamin nu hekal, sikadaecus tu nipacakay tu simal (石油) nuheni, kyu apacakat tu keyzay a kawaw malaangangan tu a kawaw nu cong-li.

micidek ku nipiena ni Bang-Ke ci Ha-Pong-Taan. ayza yuza u cay-ye (在野) a kaput atu nu binawlan a kaput pabaliw tu ataneng henay ci Bang-Ke malacong-tung hakiya, zaysa i 2018 a mihca cacay a bataan a bulad maepi' ciniza, i 2019 a mihca tayza ciniza i nu taw a kanatal paising, naizaw tu mamibelin i cinizaan.

paseneng kuheni katuud ku mudaiway nuheni. u sadadiw nuheni sa u obala, u ngombi, u balafon, izaw aca ku nu tuas a satumtum nuheni. izaw ku namakayzaay i Ing-Kuo (英國) atu Amilika a dadiw mahizaay u yaw-kun (搖滾) a dadiw.

加彭有豐富的民間傳說和神話故事。各族群中「善於講故事的人」現在正在做保護傳統文化的工作例如「芳族」的Mvett和「Nzebis族」的Ingwala等。

i 21 a se-ci (世紀), katuud katuud ku micudaday nuheni, matineng tu misulit atu miasip, masumad tu caay tu kahiza nu sumamad u musakamuwan (口傳).

yadah ku nakamuan nu binawlan atu u kungku nu tuas.u matinengay a pakungku a tademaw nu bibinacadan, ayza midama kuheni tu lalangawan a kawaw, mahiza u fang-zuk ci Mvett atu Nzebis a binacadan ci Ingwala.

加彭在國際上以「面具」而聞名，像「芳族」的n'goltang和「科塔族」的relicary figures。每個部落都有自己的面具，並用於不同的場合，例如結婚、出生和葬禮這樣的傳統儀式中。追求傳統的人會用當地稀少的木材和珍貴的材料進行儀式。

singangan ku sakibihid a tuud, mahiza fang-cuay ci n'goltang aci relicary figures. payniyazu’ izaw t uku nuheni tu a sakibihid a tuud, i masazumaay a kawaw masazumaay tu kasisakibihid, i kalaacawaan, kalecuhan, kapatayan u mahiniay nu laylayan a lisin a sisakibihid amin. u miduducay tu nu laylay a kawaw miala tu kasaetiman a kilang misanga'.

自然保護

加彭以對保護自然環境所作出的努力而聞名。2002年，加彭總統「奧馬爾·班戈·奧迪巴」指定國土大於11%的面積要作為國家公園，於是成立了13個國家公園，包含世界上最大的自然公園之一。

這讓加彭成為了國際上重要的「生態旅遊地點」。

katinengen nu hekal ku nikabilil nu Ganon amidama tu lala'yan. i 2002 a mihca, u cong-tung nu Gabon ci Aw-Ma-Al Bon-Go Aw-Pa-Ti tuzu' han niza kiza lala' a kitabakian tu

sabaw cacay a paseyntu (11%) a lala’ a palako-yuanen sa ciniza, kyu malasabaw tuluay a kanatal a ko-yuan tu, u satabakiay a ko-yuan itini i hekal.

mala angangan tu a sapidang a kakitizaan itini i hekal ku Gabon.




#Article 225: Gadu (207 words)


u sulit nu Hulam: 卡多部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Gadu. u kasalumaluma’ nu Gadu sa,  65 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 208 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 198 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 5%.

為一排灣族部落 。本村位太麻里之北上方，東鄰太平洋，西靠知本山脈，南鄰大王村，北與北里社區以北里溪為界線，本村舊名「撒浦路」（SA PU RU），台灣光復改稱為「路巴卡特」，國語譯為「新興部落」。

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 226: Gali-hwan (186 words)


u sulit nu Hulam: 南灣部落

i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Gali-hwan. u kasalumaluma’ nu Gali-hwan sa,  61 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 188 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 162 ku tademaw, pakalatu 86%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  26 ku tademaw, pakalatu 14%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 82%, Pangcha(Amis) 1%, Saysia(SaySiyat) 2%, Yuwatan(Bunun) 3%.

u Tayan(Tayal)  a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal)  a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Saysia, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 227: Gambia (824 words)


u Gambia (甘比亞) sa i labu nu Fey-Cuo (非洲), itiza i 13 28 N, 16 34 W. 

u ahebal nu lala' mapulung sa 11,300 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 10,120 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,180 sq km.

hamin nu tademaw sa 2,009,648.

kakalukan umah sa 56.10%, kilakilangan umah sa 43.90%, zumaay henay umah sa 0%.

caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.

甘比亞全名「甘比亞共和國(Republic of the Gambia)」，甘比亞是非洲最小的國家，面積不到台灣的⅓.

Kan-Pi-Ya (甘比亞) tadangangan Kan-Pi-Ya kun-he-kuo (甘比亞共和國, Republic of the Gambia). Kan-Pi-Ya (甘比亞) u saadidi’ay nu Fey-Cuo (非洲) a kanatal, u lala' nuheni mala tulu nu cacayay nu Taywan.

u tapang tusu nu kanatal sa u Banjul.

kakinging nu kanatal demiad sa 18 bulad 2 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Adama Barrow, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 1 bulad 19 demiad.

甘比亞位於非洲西部，西鄰大西洋，國土形狀是一道東西方向的狹長平原，北、東、南三面被「塞內加爾」緊緊包圍，屬熱帶草原氣候。

Kan-Pi-Yi (甘比亞) i Fey-Cuo (非洲) nu etipan, nutipan a belaw u Ta-si-yang (大西洋), u liwliw nu lala’ masa wali etip kuni kasatanuu’ sa, unal ,amis,wali,etip mala tulu matabu nu Say-Na-Cia-Er (塞內加爾), u sakadihekuay a kacaledesan nu lutuklutukan a demiad (熱帶草原氣候).

全國位在「甘比亞河谷狹長平原」，地勢低平，海拔40～50米。「甘比亞河」橫貫東西，流入大西洋。水網密布，有許多季節性泛濫沼澤（季節到了就會淹水的沼澤），小汽船全年可沿甘比亞河至國境東部。雨季時，吃水5.79米以下的海輪，可沿河上溯240公里，到達「昆陶爾」（Kuntaur）。

pulung nu kanatal i Kan-Pi-Ya (甘比亞) sauwac nu masatanayuay a enal, kapah kuni kasalala’, namakay bayu kusausi sepat a pulu’ katukuh tu lima a pulu' a lawat (depah, 公尺). Kan-Pi-Ya (甘比亞) a sauwac makayda wali atu nutipan, musilsil ku nanum tayda i Ta-si-yang (大西洋). macacelcel ku nanum yadah kunu puu'ay a nanum mala tapetapedan (katukuhan maenep tu mala u tapetapedan tu), adidi'ay nu balunga paimihecaan taneng misaliyud tu Kan-Pi-Ya (甘比亞) sauwac katukuh i hamin nuwalian nu Kan-Pi-Ya. kaudadan hantu cumudan nu nunum (吃水) 5.79 a lawat (depah, 公尺) kunu bayu a bihel, taneng tapabaw tu 240 a kun-li (公里), katukuh i Kun-Tao-Er (昆陶爾, Kuntaur).

甘比亞只有200萬人。90％的人信奉伊斯蘭教。

Kan-Pi-Ya (甘比亞) a tademaw nuheni 200 a mang (萬), siwa a bataan a pasintu (90%) a tademaw u I-se-lan ciw (伊斯蘭教).

其餘人口幾乎是基督徒。甘比亞人對這兩個宗教的節日，態度包容。

liwan nu tademaw han u kilisetu (基督徒). Kan-Pi-Ya (甘比亞) misu ayaw tu tina sinzaan masasu ngaay namin.

甘比亞族群之間較少衝突。每個族群持自己的語言和習俗。英語是甘比亞官方語言。 由於甘比亞95%的人口為穆斯林，所以甘比亞加入了伊斯蘭會議組織。

yadahay a an-Pi-Ya (甘比亞) a binacadan caay kasasu laecus tu lawlaw. u binacadan hantu idaw ku kamu atu lisin nuheni. siwa a bataan idaw ku lima a pasintu (95%) nu Kan-Pi-Ya (甘比亞) a tademaw ku Mu-Se-Lin (穆斯林), sisa u Kan-Pi-Ya (甘比亞) milihida i I-Se-Lan kapulunga a kakaygiyan (伊斯蘭會議組織).

甘比亞是全世界最低度開發的國家之一，5歲以下兒童死亡率超過6成，生活在貧窮線（可以維持生活的最低收入水準）以下的人民也超過6成。瘧疾、愛滋病、結核病盛行。

Kan-Pi-Ya (甘比亞) sacacayay kacemulak nu kitakit a kanatal, milakuud tu ku 60% nu limaay a mihecaan a wawa amapatay, milakuud tu ku 60% nu tademaw u pakuyucay, caay kataneng tu sainaiay a laheci kuni kaudip/kauzip). hina libung tu malaliya, ay-ce-pin (愛滋病), bala' a imelang.

甘比亞曾是「加納帝國」和「桑海帝國」的一部份。關於此地的文字紀錄，最早來自9世紀和10世紀的阿拉伯商人。阿拉伯商人建立了橫跨「撒哈拉沙漠」的貿易路線，買賣奴隸、黃金和象牙。15世紀葡萄牙人入侵甘比亞，在海上建立貿易路線。那時甘比亞是「馬里帝國」的一部份。

Kan-Pi-Ya (甘比亞) naw Cia-Na-Ti-Kuo (加納帝國) atu San-Hai-Ti-Kuo (桑海帝國) a niyadu’. u kiluk nu sasulitan sa, satabalay namakayda i siwaay a se-ci atu cacay a bataan a se-ci nu A-La-Puo a patiyamay. nu misiwbayay nu A-La-Puo (阿拉伯) patideng milakuud tu Sa-Ha-La likelikenan (撒哈拉沙漠) a dadan a nipisiwbay, idaw kuni pacakay tu mikuliay, u kim atu ngipen nu zu. sabaw lima a se-ci Pu-Taw-Ya (葡萄牙) a tademaw midebung tu Kan-Pi-Ya (甘比亞), i bayubayuan a misiwbay. u tawyaay a Kan-Pi-Ya (甘比亞) u Ma-Li-Ti-Kuo (馬里帝國) henay.

sabaw enem a se-ci, makatukuh ku Iing-Kuo (英國) atu Fa-Kuo (法國). 1783 a mihecaan Fan-El-Say (凡爾賽) nika sasulitan pawada' tu lilisay a lala' nu Kan-Pi-Ya sauwac (甘比亞河) i Iing-Kuo (英國), Say-Ney-Cia-Er (塞內加爾) hantu u Fa-Kuo (法國) a lala'.

在300年的跨大西洋奴隸貿易中，多達3百萬奴隸被帶離此地。

tulu a lasubu a mihecaan nu misiabayan (貿易) tu nu-li (奴隸) miawas tu Ta-si-yang (大西洋) a kakitidaan, maala ku 300 mang (萬) a nu-li (奴隸) amikuli papiliyasin nuheni dina niyadu'an.

甘比亞、台灣與中國之間的外交關係，十分複雜。1968年1月，甘比亞與台灣建交。1974年12月兩國斷交，甘比亞與中國建交。1995年7月，甘比亞和台灣恢復邦交，與中國斷交。2013年11月，甘比亞與台灣再度斷交。2016年3月，甘比亞與中國再度建交。

反反覆覆的外交政策，主因就是掌權20多年的賈梅（Yahya Jammeh）。

sakay nu Kan-Pi-Ya (甘比亞) atu Taywan atu Cun-kuo (中國) a nikalecabay, mahicay kya. 1968 a mihecaan cacay a bulad,  Kan-Pi-Ya (甘比亞) atu Taywan masasungaay malecaby tu.1974 mihecaan sabaw tusa a bulad maputung kuni kale cabayan, Kan-Pi-Ya (甘比亞 ) atu Cun-kuo (中國) malecabay tu, 1995 a mihecaan pitu a bulad, Kan-Pi-Ya (甘比亞) atu Taywan malecabay yaca. maputung tu kuni kalecabayan tu Cun-kuo (中國). 2013 a mihecaan sabaw cacay a bulad Kan-Pi-Ya (甘比亞) atu Taywan caay tu kalecabay, 2016 a mihecaan sakatulu a bulad Kan-Pi-Ya (甘比亞) atu Cun-kuo (中國) malecabay yaca.

sabelihbelih’ sa kunika lecabay, uida u tusa a bataan ku mihecaan amikuwanay a tademaw ci Cia-Mey (賈梅) ku misanga'ay tuni pilihida.

長期以來，歐盟（European Union）一直援助甘比亞，但賈梅政府侵犯人權，惡行眾多。雖然歐盟要求改善，但總統賈梅（Yahya Jammeh）拒絕改善。因此2010年開始，歐盟停止援助甘比亞。

hatidaay tu nutenes, nu O-Cuo a malasacabayay (European Union, 歐洲聯盟) mipadang tu Kan-Pi-Ya (甘比亞), u ci Cia-Mey (Yahya Jammeh) a cen-fu (政府) midebung palulecus tu tadecaw, yadah ku laecusay nu ngangan nu heni. amica mangalay ku O-Mun (歐盟) misumad palakapah tu sakaudip, u cong-tung nu heni ci Cia-Mey (賈梅) kaisa misakapah. sisa 2010 a mihecaan a malingatu, putunen hatu nu O-Mon (歐盟) ku sapipadang tu Kan-Pi-Ya (甘比亞).

因土地貧瘠，花生為主要經濟作物，而「花生加工業」則是甘國唯一的工業。

另外有種植稻米及玉米，但大片土地閒置、荒廢。有限的耕地也只在雨季種植，糧食不能自給自足，主要依靠從國外進口食物。

makedal ku lala', u kalitang ku saka si ngangan nu langaw nuheni, u kalitang ku yadahay nu kakuliyan nuheni, sa u kalitang ku sakakawawan nu heni.

dumasatu u idaw ku nu paluma' tu tipus atu kubkub, hatiday tu kaahebal nu lala’ pakunida han caay kaluki. nu kapahay a umah yu maudad kya paluma’, caay kataneng kuni paluma'an a mukan, nama kaydaay tu i nutalwan a kanatal ku sakakaen nu maudipau.




#Article 228: Gary Alcorn (120 words)


Gary Alcorn nalecuhan i Fresno, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput

Gary Alcorn unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u tebanay mimaliay.

Gary Alcorn i 1959 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 16, namapili’ tu nu Detroit Pistons putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.

izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 229: Gary Alexander (105 words)


Gary Alexander (蓋瑞·亞歷山大) nalecuhan i Jacksonville, Florida, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u adidi’ay ayaway mimaliay, pahanhanan tu kawaw ayza.

tatama, 11 a bulad 1 a  demiad, 1969 a mihca, Gary Alexander, miunduay. 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 230: Gary Bergen (112 words)


Gary Bergen nalecuhan i Independence, Missouri, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Gary Bergen i 1956 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 11, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.

izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 231: Gary Bradds (111 words)


Gary Bradds nalecuhan i Jamestown, Ohio, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Gary Bradds i 1964 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 3, namapili’ tu nu Baltimore Bullets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 232: Gary Brokaw (128 words)


Gary Brokaw nalecuhan i New Brunswick, New Jersey, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Gary Brokaw i 1974 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 18, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.

tatama, nalecuhan i 1 a bulad 11 a demiad, 1954 a mihcan, Gary Brokaw, miunduay. 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 233: Gbayang (319 words)


u sulit nu Hulam: 新白楊部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Gbayang. u kasalumaluma’ nu Gbayang sa, 120 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 368 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 359 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   9 ku tademaw, pakalatu 2%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 88%, Pangcah(Amis) 1%, Tayan(Tayal) 2%, Kebalan(Kavelan) 1%, zumazuma 5%.

u Taluku a niyazu' kuyni, tuud ku Taluku a tademaw itini, u zuma sa u Pangcha Tayal atu Yuwatan(Bunun).

iniyan a niyazu', tuud ku misaydang, matineng micudad winiyanay a micudaday. sisa'wac i tepal nu niyazu', u ngangan nuni sa'wac u Lawsi sananay nu Hulam a kamu.

izaw tu ku Sakizaya itini. micakay k lala' nu Taluku, sa muenengtu itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 234: Gene Banks (112 words)


Gene Banks nalecuhan i Philadelphia, Pennsylvania, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Gene Banks i 1981 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 28, namapili’ tu nu San Antonio Spurs putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 235: Gene Berce (104 words)


Gene Berce nalecuhan i America, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Gene Berce i 1948 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.

 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.

izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 236: George Adams (113 words)


George Adams nalecuhan i Kings Mountain, North Carolina, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. George Adams i 1972 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 46, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.

izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 237: George Bon Salle (111 words)


George Bon Salle

George Bon Salle nalecuh i Chicago, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput(聯盟). George Bon Salle i 1970 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka cacay ku uwac(順序) atu silsil(排行) pitu, namapili’(選秀) tu nu Syracuse Nationals putiput(組織).

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali-cebang(球團), mikitinay tusa a subal(區), sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu(組), cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  

kya madademec(比賽) Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed(競賽), acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en(縮寫) Amilika syubay kanas, acasa kakelul(直接) han NBA.




#Article 238: Georgia (683 words)


u Georgia (喬治亞) sa i labu nu Ya-Cuo, itiza i 42 00 N, 43 30 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 69,700 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 69,700 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km.

hamin nu tademaw sa 4,928,052.

kakalukan umah sa 35.50%, kilakilangan umah sa 39.40%, zumaay henay umah sa 25.10%.

caay ka mucabaya a kanatal nu Taywan.

喬治亞橫跨歐亞兩洲，但因文化上受歐洲影響，所以也被認為是歐洲的國家。

Georgia miawas tu O-Cuo atu Ya-Cuo tusaay a cu (洲), nika u sikasaan ku O-Cuo nu lalay hawsa, sisa pala O-Cuo han tu kya kanatal.

u tapang tusu nu kanatal sa u Tbilisi.

kakinging nu kanatal demiad sa 26 bulad 5 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Giorgi Margvelashvili, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 11 bulad 17 demiad.

喬治亞位於地區的黑海沿岸，北鄰俄羅斯，南部與土耳其、亞美尼亞、亞塞拜然相接。

Georgia u kakitidaan mulilis tu masalumeniay a bayu’ (黑海), micapi tu amisan u Er-Lo-Se (俄羅斯), satimulan sa u Tu-Er-Ci (土耳其), Ya-Mey-Ni-Ya (亞美尼亞), Ya-Say-Pay-Zan (亞塞拜然) malalitin.

主要民族為喬治亞族（70.1％），其他主要少數民族有亞美尼亞族、俄羅斯族和亞塞拜然族等；官方語言為喬治亞語，當地居民亦多熟悉俄語；多數人信仰東正教，少數信仰伊斯蘭教。

wini u niyadu'ay a Georgia nu binacadanay hawsa (70.1 a kilac/%/pasintu), u dumaay nu itiniay tu a tademaw caay kahacica ku binacadan nu Ya-Mey-Ni-Ya (亞美尼亞) a binacadan, Er-Lo-Se (俄羅斯) atu Ya-Say-Pay-Zan (亞塞拜然) a binacadan mamin; nu i talakaway a kamuway sa nu Georgia mamin ku kamu, muenenngay i tiniayay tu a tademaw sa u nu Er-Lo-Se (俄羅斯) a kamu; u katuuday tu a tademaw hawsa nu tun-ce a kiwkay (東正教) ku lihayen, caay kahacica ku milihayay tu nu i-se-lan-ciyaw.

傳統上喬治亞是一個農業國家，種植水果和茶葉。喬治亞葡萄酒已有八千多年歷史。此外尚有礦產，包括錳和銅。2001年，喬治亞貧窮人口佔全國人口的54%。

i tikay Georgia u nu malukay a kanatal, u heci atu uciya ku nipalumaan. Georgia budu’ a epah idaw tu ku waluay a malebud nu mihecaan ku tenes nu likisi. u saka idaw hena tu kuwan-can, atu mun (錳) atu ton (銅). 2001 a mihecaan Georgia a tademaw i kanatal 54 a kilac (%, pasintu) ku pakuucay a tademaw.

自21世紀以來，喬治亞的經濟有了明顯的發展。2007年，喬治亞國內生産總值，比去年增加了12％，這使喬治亞成爲東歐增長最快的「經濟單位」之一。世界銀行（World Bank）將它稱爲「世界第一的經濟改革者」。

namakay i 21 a sikiay, Georgia u manamecay u katinenga tu sisapalahad tu. 2007 a mihecaan, Georgia a kanatalayay tu hawsa ku nikatahkal mamin, kiyadahan ku naayaway a mihecaanay tu 12 a kilac (%, pasintu), kuynian u Georgia mala nu Ton-O (東歐) u sakalankanmay ku nikacakadan manamec tan-uy (經濟單位) tu cacay. nu kitakit a kinku (World Bank) kiyu pala u saayaway i kitakit u manamecay a nikasumad.

喬治亞曾經是「蘇聯加盟共和國」之一。也就是「蘇維埃社會主義共和國聯盟」的成員國。1991年「蘇聯」解體後，當時的15個加盟共和國全部獨立。

u Georgia naw pacacay nu Su-Lian milabuway tu kung-he'-kuo. u nu Su-Wey-Ay a siykay tu nikalecad a nikalcabaycabay (蘇維埃社會主義共和國聯盟) nu kanatal. 1991 a mihecaan u Su-Lian malaliyas tu nadikudan, yu mahida henay idaw ku sabaw tu limaay nu milabuway tu sakalcabay mahamin tu masacacay kiya kanatal.

mibabelih tu Er'-Lo-Se (反俄羅斯)

喬治亞是蘇聯前領導人史達林（Joseph Stalin）的故鄉，但是喬治亞與蘇聯的關係一直都有矛盾。喬治亞從蘇聯獨立後，外交政策非常親近歐洲和美國。甚至與俄羅斯爆發戰爭並斷交，其最終目標是加入歐盟。

Georgia naw u Su-Lian (蘇聯) henay ku mikuwanay tapang Ci Se-Ta-Lin (史達林, Joseph Stalin) a niyadu', nika u Georgia atu Su-Lian caay kasasukapah ku nikalcabay. Georgia namakay masacacay ku su-lin tu dikudan sa. nu taway a nikuwan micapi' tu nu O-Cuo atu Amilika. alahican makakuwang tu Er'-Lo-Se caay tu kacacumud, nu sadikuday sa wamasasikedaan tu a papicumud a malcabay tu O-Cuo a malasacabayay (歐盟).

喬治亞本身內部有很多不同族群，喬治亞跟境內的「南奧塞提亞」民眾衝突不斷，後來南奧塞提亞乾脆就成立了自己的共和國。南奧塞提亞土地面積3900平方公里，人口有7萬多人。

Georgia nu ilabuay tu ku katuuday u caay kaleca nu binacadan, u Georgia atu maylabuwayay nu “na-aw-say-di-ya” hinalalebu kutademaw masasuedes,kiyu nu dikudan u nan-aw-say-ti-ya pakunida satu u heni tu ku patideng masacabaay a kanatal. Nan-Aw-Say-Ti-Ya hamin nu lala’ sa idaw ku 3900 a pi-fang-kung-li (平方公里), u tademaw idaw ku pituay a meng (萬) a nikayadah.

喬治亞西部的「阿布哈茲地區」，有24萬人口、面積約8600平方公里，在1992年就宣布獨立，喬治亞軍隊多次希望平定叛亂都無法成功，2008年俄國軍隊大舉支援，將喬治亞軍隊全部驅逐，俄國軍隊更進一步在當地進駐，等於將「阿布哈茲地區」變成了俄羅斯的保護國。

nutipan nu Georgia “A-Pu-Ha-Ce a kakitidaan”, idaw tu ku 24 a meng (萬) nu tademaw, lala’ sa idaw ku 8600 a pi-fang-kung-li (平方公里), i 1992 a mihcaan masacacay sa tu, Georgia a hetay kinapina mayhidih pa satedep tu nikakuwangan cacay kalaheci, 2008 a mihecaan Er-Kuoay (俄國) a hitay hamin sa mipadang, ya Georgia a hitay mamin mabahbah, u Er-Kuoay (俄國) a hitay mikiayaw aca itida micumuh muhalhal tiya a “A-Pu-Ha-Ce a kakitidaan” bala nu Er’-Lo-Se a nipaading tu kanatal.

「阿布哈茲地區」跟「南奧塞提亞」兩個地區佔了喬治亞國土的18％，俄羅斯嚴重影響喬治亞國土安全，使兩國關係惡劣。

這個行為引發民眾不滿、爆發衝突，約一萬名抗議民眾包圍喬治亞國會大樓，部分抗議人士突破警方防暴警戒線，闖入國會庭院。法新社記者目擊，多輛救護車到場撤離幾名受傷民眾。

u mahiniay a kawaw yadah tu ku caayay kaedem nu tademaw, masasulacus tu masuedes tu, cacay tu a emang ku tademaw mipuluay tu sakaykian nu Georgia, idaw ku milihidaay a tademaw mucelcelay tu mipulu' nu tailing (警察), micumud tu kuo-hui kakaykian (國會庭院). u Ba-Sin-Se (法新社) pangihaay a misullid makaadih, yadah tu kumakatukuhay nu mitupinnay tu madukaay a papiliyas tu tademaw.




#Article 239: Germany (957 words)


u Germany (德國) sa i labu nu O-cuo, itiza i 51 00 N, 9 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 357,022 sq km.

u ahebal nu lala‘ay sa 348,672 sq km, u ahebal nu nanumay sa 8,350 sq km.

hamin nu tademaw sa 80,722,792.

kakalukan umah sa 48%, kilakilangan umah sa 31.80%, zumaay henay umah sa 20.20%

caay kamu cabaya a kanatla nu Taywan.

u tapang tusu nu kanatal sa u Berlin.

kakinging nu kanatal demiad sa 3 bulad 10 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Frank-Walter Steinmeier, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 3 bulad 19 demiad.

德意志聯邦共和國,通稱德國（德語：Deutschland），首都與最大城市為-柏林。其國土面積35.7萬平方公里。德國氣候溫和，季節分明，人口約8,142萬，為歐洲聯盟中人口最多的國家。

u Te-i-ce lian-ban (聯邦) kasaupuan a kanatal (德意志聯邦共和國) hananay sa, kananaman Te-Ku (德國) han (namakayzaay nu kamu nuheni: Deutschland) a pangangan.satabakiay tapang tuse nu kanatal u Pu-ling (柏林), ahebal nu lala'ay 35.7 mang sq km.

misademiaday nu Te-Ku (德國), caay ka tadaakuti' caay ka tadasienaw , tanengay ku misademiaday itiza, atu matatungusay katinengaw ku pupuu’nu bulabuladan. katuud nu tademaw 8,142 a mang (萬), sisa i O-Cuo a malasacabayay (O-cuo makakitikitinay kasaupuanan a kanatal, 歐洲聯盟), u sakatuuday ku katuud nu tademaw kuheni.

德國是世界大國之一，已開發國家，諸多工業工程和科技部門位居世界前列，例如全球馳名的德國車廠、精密部件等，為世界第三大出口國，生活水平居世界前列。

u Te-Ku (德國) sa, mala u kalicacayay satabakiay a kanatal i kitakit atu u matadasay tu a kanatl aca. u kung-yey kung-ceng (工業工程) atu Ke-ci pu-meng (科技部門) nuheni , u saicelangay sakacacayay a kanatal i kitakit. tinaku: misanga’ay tu kazizengay , pasusaadidiay a tutuudan, u sapatahekal nu tuudtued sa u sakatuluay i kitakit. u satanektekay ,salimulakay ku nikauzip nu binacadan nuheni i kitakit aca.

nanutawya u Te-Ku (德國) sa, namalatusaay maliyasay ku kanatal nuheni.

德國大多數地區受西風帶影響，屬溫帶海洋性氣候。德國年均降水量為789公釐（31英寸），無穩定的乾燥期。冬季溫和，夏季溫暖，氣溫可超30 °C。

misademiaday nu Te-Ku (德國) matatungusay makawaw a kawaw nu i saetipan a balibalian, sisa u tanengay bayubayuay ku misademiadan. u nikaalaan tu mayudadudaday nu nanum pulung sa, i paymihcaan nu nanum ku 789 kung-li (公釐), u 31 ing-cueng (英寸), nayay ku mazatengay maacakay nu demiad, kyu u misademiadan i kasienawan sa caay katadaakuti’ i lalud, u  dihkuay  ku demiad, nika  sacaledesay nuheni a demiad malakuwit tu 30 °C.

德國是世界大國之一，已開發國家，諸多工業工程和科技部門位居世界前列，例如全球馳名的德國車廠、精密部件等，為世界第三大出口國,生活水平居世界前列。

u Te-Ku (德國) sa, mala u kalicacayay satabakiay a kanatal i kitakit atu u matadasay tu a kanatal aca. u kung-yey kung-ceng (工業工程) atu nutinengay a pu-meng (科技部門) nuheni, u saicelangay sakacacayay a kanatal i kitakit. tinaku: misanga’ay tu kazizengay , pasusaadidiay a tutuudan, u sapatahekal nu tutuud sa u sakatuluay i kitakit. u satanektekay, salimulakay ku nikauzip nu binacadan nuheni i kitakit aca.

nanutawya u Te-Ku (德國) sa, namalatusaay maliyasay ku kanatal nuheni. 1990 a mihcaan wyza nanuyayaway henay ya limaay Waliay Te-Ku (德國) a kanatal micumud tayza mala Te-Ku (德國) kuheni, imahini satu sa malacacay icelangay a kanatal tu ku Te-Ku (德國).

德國屬於西歐或中歐，國土面積為35.7萬平方公里,為歐洲面積第7大國家,。德國地勢總體南高北低，萊茵河、多瑙河及易北河等大河穿流而過德國中部的森林高地及北部低地。

u kakitizaan nu Te-Ku (德國) sa, i etipan atu teban nu O-cuo (歐洲), u ahebal nu lala'ay sa 35.7 mang sq km. sisa i O-cuo (歐洲) a kanatalay u ahebal nu  lala' ay a sausi , u sakapituay ku ahebal nu  lala' ay nuheni. azihan ku liwliw nu lala’ nu Te-Ku (德國) sa, talakaw talakaw i satimulan, apuyu'apuyu' i taamisan, izaw aca ku tabakiay a sauwc , tinaku: Lay-ing a sauwac (萊茵河), Tu-naw a sauwac (多瑙河)  atu I-pey a sauwac (易北河), kina sauwac namin micaliway tu i tebatebanan talakaway a kilakilangan atu i nuamisay a takutakuan nu Te-Ku (德國).

德國境內共有超過400家動物園及動物公園，數量居世界之冠。柏林動物園為德國歷史最悠久的動物園，展示物種超過1,500種，為世界上展示物種最多的動物園。

i lalabu nu lala’ay nu Te-Ku (德國) , izaw ku nipatizeng tu nu aadupan a luma’luma’an , malakuwit 400 ku nipatizengan tu aadupanan atu aduadupan, hatiniay kayadah nu nipatizeng tu aadupanan, malasayadahayay ku aadupanan i kitakit ku Te-Ku (德國). atu ya Bu-Lin aadupanan (柏林動物園) sa, u matenesayay matuastuasayay a aadupanan, nipatahkal taazihen a aadupan  malakuwit  tu 1500 ku sausien, kyu u sayadahayay ku nipatahkal tu aazihen tu aadupan i kitakit.

德語是歐洲聯盟中第一語言使用者最多的語言，德國所承認的少數語言包括丹麥語、低地德語、索布語、羅姆語及菲士蘭語，並受歐洲區域或少數民族語言憲章保護。

Te-Ku (德國) a kamu sa, u sasakamuen saayaway sakatuuday a kamu nu O-cuo makakitikitinay kasaupuanan a kanatal (歐洲聯盟) a kamu kuyni.

zumaay sa, izaw aca ku mazatengay tu nu Te-Ku (德國) a kumu, tinaku: Tang-May a kamu (丹麥語), Te-Ku a kamu nu pu'nelay a lala' (低地德語), Su-pu a kamu (索布語), Lu-Mu a kamu (羅姆語) atu Fi-Se-Lang a kamu (菲士蘭語), kina masasizumaay a kamu mapadiput nu likec .

德國民間節日傳統頗具名望，如慕尼黑啤酒節和聖誕傳統。德國是全歐洲第二大及世界第四大音樂市場，諸多世界著名古典音樂作曲家來自德國。2014年德國列50個全球最受尊重國家之首（位於美國、英國及法國之前）。

katinengan ku nu Te-Ku (德國) laylayay nu niyazu’ay a sasalisinan, tinaku Mu-Ni-Hye biluay a lisin (慕尼黑啤酒節) atu laylay nu seng-tang (聖誕) henanay .

wiza mipacakayay tu dadiw a papacakayan , u sakatusaay atu sakasepatay ku papacakayan tu dadiw nu Te-Ku (德國) i O-cuo.

ya katinengan nu kiktakit misanga’ay tu laylayay a dadiw a tademaw sa katuud ku namakayniay i Te-Ku (德國).

Maheniay tu a katinengan ku icelangan nu kanatal nu Te-Ku (德國) , sisa i sakasenengan nu tabakiay a tapang nu kanatal i kitakit, u lima a battan ku sausi nu Te-Ku (德國), pikiayawan tu nu A-Mi-Li-Ka (美國), Eing-Ke-Li-si (英國) atu Fu-lan-si (法國).

德國是世界上最早擁有高速公路的國家，總里程約1.3萬公里，居世界第六，

德國的鐵路總長度近5萬公里，居世界前十位。

漢莎航空是德國最大的航空企業。法蘭克福機場和慕尼黑機場為德國最大機場。

sakasenengaw nu Te-Ku (德國) , caay kahatiza adada', u saayaway siuzazanay a kanatla kuheni aca, ya siuzazanay nu tanayu’ a km makaala 1.3 mang Km (萬公里), hatiniay nu siuzazanay, u sakaememay ku tanayu’ nu siuzazanay i kitakit.

wyza u tanayu’an nu saculilan nu silamalay nu Te-Ku (德國) asipen sa mamin micapi tu limaay a mang km (萬公里) mahiniay ku tanay’u nu saculilan nu silamalay sa ,u  cacay a bataan ku tanayu’ i kitakit.

u satabakiay hikukiay a kusi (航空企業) sa, u Han-Sa-Hang-Kung (漢莎航空) henanay. i Te-Ku (德國) sa, satabakiay sapipahanhanan kakitizaan nu hikukiay u Fa-Lang-Ke-Fu (法蘭克福) atu Mu-Ni-Hey (慕尼黑) sa.

愛因斯坦和普朗克為近代物理學的重要奠基者。航空航天工程家沃納·馮·布勞恩開發第一枚太空火箭，使阿波羅計劃得以實現。

nutinengi (科技) nu Te-Ku (德國) , katinengan ci Ay-Ing-Se-Tang (愛因斯坦) atu ci Pu-Lang-Ke (普朗克), u mipatizengay tu u-li-sey (物理學), sitanga’ay a tademaw kuheni tatusa, zuma a sitanga’ay nu hang-kung hang-tian kung-ceng (航空航天工程) ci U-na-Fun-Pu-Law-En (沃納·馮·布勞恩) hananay, u saayaway mipatahkalay tu tapukuay silamalay a pana'ay a tademaw, namakayni nipatahkal niza tu mahiniay a kawaw, izaw tu ku matatungusay a kawaw, malaheciay tu ku A-Pu-Lu (阿波羅) a kawawan, imahini satu sa tanengay tu ku tademaw tapabaw i taputapukuan.




#Article 240: Ghana (966 words)


u Ghana (迦納) sa i labu nu Fey-Cuo, itiza i 8 00 N, 2 00 W.

u ahebal nu lala' mapulung sa 238,533 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 227,533 sq km, u ahebal nu nanumay sa 11,000 sq km.

hamin nu tademaw sa 26,908,262.

kakalukan umah sa 69.10%, kilakilangan umah sa 21.20%, zumaay henay umah sa 9.70%.

迦納共和國通稱迦納，是非洲西部的國家，首都阿克拉。迦納西鄰象牙海岸，北靠布吉納法索，東邊是多哥，南邊為幾內亞灣。

Ghana kang-he-kuo (迦納共和國) sa Ka-Na (迦納) han ita. inutipan nu Fey-Cuo (非洲) a kanatal. u tapang tusu sa  A-Ke-La (阿克拉). nu tipan nu Ka-Na (迦納)  izaw ku mitenpalay a kanatal u Siyang-Ya-Hay-An (象牙海岸). nu amisan nu  Ka-Na (迦納) izaw ku Pu-Ci-Na-Fa-So’ (布吉納法索) a kanatal. nu walian  nu  Ka-Na (迦納)  izaw ku mitenpalay Do-ke (多哥) a kanatal. nu timulan  nu  Ka-Na (迦納) izaw ku Ci-Ney-Ya-Wan (幾內亞灣).

u tapang tusu nu kanatal sa u Accra.

kakinging nu kanatal demiad sa 6 bulad 3 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Nana Akufo-Addo, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 1 bulad 7 demiad.

面積約238,537平方公里。氣候乾濕季分明，沿海平原和西南部阿散蒂高原屬熱帶雨林氣候，伏塔河谷和北部高原地區屬熱帶草原氣候，氣溫較高，降雨量由西南往東北遞減。

mian-ci (面積)  238,537 ping-fang-kung-li (平方公里). itizaay a demiad sa alahicaan sa maacakay, alahicaan malalemed, i lilisay a enal atu i nutipan atu timulan a A-san-ti a takalaway a enal u kacaledesan a maudaday a kilangkilangan (akuti’ay maudaday a kilakilang) a demiad, Bu-ta’ a sauwac atu iamisay a takawlaway a buyu' sa u kacaledesan nu lutuklutukan a demiad (akuti’ay a lutulutukan), mahiniay a aenengan akuti’ay ku demiad, sisa makay etipan nutimulam ku udad adidi'ngadidi'ng tu.

迦納離赤道很近，擁有典型的熱帶氣候。大部屬熱帶草原氣候，年降水量800～1200毫米；西南部屬熱帶雨林氣候，年降水量1200～2200毫米。南部有兩個雨季，5月-6月，和8月-9月。在北部，這兩個雨季連成一個。1月-2月時會刮很乾的東北風。

ina Ghana kang-he-kuo (迦納共和國) sa, micapi tu ci-taw (赤道), sisa izaw ku mihizaay tada akuti’ay a nisademiadan, nika u kacaledesan nu lutuklutukan a demiad ku yadahay; paymihcaan nikatasasa a udad sa, makaala tu walu a lusubu ~cacay a malebut hawmi; i nutipan tu timulan u kacaledesan a maudaday a kilangkilangan sa, paymihcaan nikatasasa a udad sa, makaala tu cacay a malebut tu tusa a lasubu ~ tusa a malebut tu tusa a lasubu haw-mi (毫米). i nutimulan sa tusa ku hinamaudaday a puu’, i sakalima a bulad - sakaenem a bulad atu i sakawalu a bulad - sakasiwa a bulad. nika i nuamisan  makakitin a malacaay  kya tatusaay a  maudaday a puu’. kyu i cacayay a bulad -tusaay a bulad sa, belew sa ku maacakay a nuwaliay tu amisay a bali.

沿海與沃爾塔河沿岸為平原、盆地，海濱多沙洲、潟湖；西南部和北部為高原，東南部和中部有山地，海拔600～700公尺。

talilisan atu talilisan nu Wu-Er-Ta' a sauwac, izaw ku enal, apuyu’ay a buyu’, i sadadipasan sisibunukay a enal atu takubuwan.i nutipan tu  timulan atu taamisan u talakaway a buyu’buy’uan, i nuwalian tu timulan atu teban sa izaw ku buyu’, makaala tu enemay a lasubu - pituay a lasubu a depah (公尺).

迦納東南部的沃爾特水庫是世界上最大的人工湖，從Yapei城到Akosombo大壩，長達520公里。這個湖現在主要用來發電和內陸水運，也可以用於灌溉和漁業。

tawalian tu timulan nu Ghana kang-he-kuo (迦納共和國) sa, izaw ku satabakiay nu kitakit a nalimaan nisanga'an a banaw itaza. namakay Yapei a tukay katukuh i Akosombo izaw ku tanayuay a ta-pa (大壩), makaala tu lima a lusubu izaw ku tusa a bataan ku kung-li (公里). ina nalimaan nisanga’an a banaw, u  sapikasidinki tu tatademawan atu sapiculil nu balunga.

迦納於1957年3月6日宣告獨立，由原來的英國殖民地「黄金海岸」是和第一次世界大戰後從德國取得的「英屬多哥」合併建國，成為非洲英屬殖民地中首個獨立的國家。

Ghana sa, i 1957 a mihcaan tulu a bulad  enem a demiad  patahkal tu kamu tu  misatataday tu a kanatal kuheni sa. mapulung tu ya nipikuwan nu In-kuo a Hung-cin-hay-an atu ya  nazikuzan nu satabakiay sakacacayay  malalais nu kitaki namakay i Tekuo a nialaen  tu In-kuoay (英國) a Tuo-ke,mapuling mapatizing tu Ghana kang-he-kuo (迦納共和國), atu  mala saayaway mapatizingay a kanatal.nu In-kuo (英國)a pikuwanan i Fey-Cuo (非洲).

它的首任總理恩克魯瑪於1960年廢除由「英王兼任迦納國王」的君主立憲制，又將國號由「加納自治領地」改為加納共和國，並擔任共和國首任總統。

u saayaway a cung-li nuheni ci En-ke-lu-ma, i 1960 a mihcaan  sa ketunen bakahen  niza ku nipatizingen nu In-kuo(英國)Ghana a Tabang a likec nu kanatal

namayzaay u Ghana cize a lala’ (加納自治領地) a ngangan, pabaluhay han ku pangangan u Ghana kang-he-kuo (迦納共和國),satu sa u ciniza ku saayaway a cung-tung.

阿散蒂位於加納中南部，原為西非大國，首都位於庫馬西，曾為西方白人提供黑人奴隸。後來被英國納為殖民地，逐步北上征服阿散蒂，形成今日加納的雛形。

A-san-ti sa, i teban tu timul nu Ghana a niyazu’, na u satabakiay a niyazu’ i nutipan nu Fey-Cuo i sumamad,u saayaway a tuse nuheni sa u Ku-ma-si,na mipadangay tu  nutipan sanlacay a tademaw tu  mahizaay musakakaway lumeniay a tademaw kuheni,satu sa mala ci-min-ti tu nu IN-ku,alaw taamis midebun tu A-sa-ti,hizahiza satu mala ayzaay a Ghana tu.

英國人的行動激起阿散蒂人激烈反抗，阿散蒂土王亦於1902年被逐，但加納一帶變得更難管治，英國人於是在1924年恭迎土王回國，1938年舉行「阿散蒂復國儀式」，恢復「阿散蒂酋長會議」的間接管治。

namihantay tu pikuwan nu  IN-ku ku A-san-ti,sisa mulaklak kya Tu-wan nu  A-san-ti i 1902 a mihecaan,nika caay kadayum mikuwan tu  Ghanaan imahini,kyu pataluma’an aca ci Tu-wan nuheni i 1924, u mamikuwanay tu A-san-ti saan,katukuh i 1938 a mihecaan misalisin  miliyaw patahkal tu A-san-ti a niyazu’, imahini sa palekal tu A-san-ti tumuk a kayngi, atu ci  Tu-wan ku mikuwan tu A-san-ti.

當加納在二次大戰後獨立期間，英國多次要求阿散蒂另搞獨立，並不成功，但阿散蒂土王至今在加納具有崇高地位。阿散蒂王位一脈單傳到今。現任土王「奥通富沃·納納·奥塞·圖圖」二世在1999年繼位，擁有美國博士學位，被稱為「現代所羅門王」。

nanutawya yu malakitakit ku Ghana i nazikuzan nu sakatusaay malalais nu kitakit sa,numaydih ku  IN-ku misazuma a pasacacayay a kitakit tu henian, nika caay ka mamalekuay,imahini sa malasaicelangay mamikeliday ci Tu-wan nu Ghana tu. A-san-ti sa inayi tu ku mikilul katukuh ayza .

ya ayzaay sakatusaay a Tu-wan sa  ci Aw-Tung-Nana-AwuSay·Tutu ku ngangan i 1999 a mihcaan malasakakaay ,atu izaw aca ku nu Amilikaay sitanga’ay hananay a nicudadan, atu pipangangan aca tu Ayzaay a Su-lu-meng Wung han.

迦納有著豐富的自然資源，人均產出是西非更貧窮國家的2倍。儘管如此，迦納仍然有些依賴於貿易和國際援助，以及海外迦納人對本國的投資。

大約有28%的迦納人口生活在國際貧困線以下，日收入僅為1.25美元。而來自世界銀行的數據，迦納在過去45年裡人均收入僅僅增加了1倍。

yadah kapah ku lalayanay  nu  Ghana,pipatahkal tu tademaw sa,tusaay ku kapah tu nu nutipanay  wiza  pakuyucay a kitakit.nika u Ghana sa a padangan henay nu taw kuheni,makalala tu 28% a tademaw nu   Ghana sa u pakuyucay henay namin, 1.25Mey-Yuan adaka’ ku kaalaan a   kalisiw nu misakakawaway tu demiad .mahizaay tu ku pipatahkal  nu Kitakitay a Ngingku,kamu sa makaala tu  45 a mihecaan ,u nikaalaan tu kalisiw nu heni sa , cacay adada’ ku nicakatan. 

迦納在殖民時代以出產黃金聞名，現在它仍然是世界主要黃金生產國之一(非洲第二大產金國)。其他的出口產品包括可可、木材、電力、鑽石、礬土和錳，它們是外匯的主要來源。在2007年一個報告宣稱，發現一座儲量接近30億桶（480000立方千米）的輕質油油田。石油開採正在進行，石油的儲量也在繼續增加。 

Akosombo大壩，1965年建於沃塔河之上，為迦納及其鄰國提供水力發電。

itayaay hehay yu  pikuwan ku Ghana,u sayadahay  siekimku lala’ a kitakit kuheni,nipatahkal a ekim sa u sakatusaay a siekimay a kitakit i katukuh ayza,kilul sa izaw aca ku Ku-ku, kilang, ding-ki, cuwang-se, bang-tu atu mung. u sapacakayan kyuni namin. u pipatahkal a kamu i 2007 a mihcaan sa, namakatepa tu (480000 Li-bang -cian -mi) simalay a umah itiza. miala tu simalay a umah tu simal ayza, yadahyadah tu ku kaalaan. 

satusa, izaw aca ku Akosombo Ta-Pa nuheni, na i 1965 a mihcaan nipatizeng i Ul-Ta a sauwac, u sauwac sa sinanumay a dingku u sapipadang tu Ghana atu ya capiay a kutakit.




#Article 241: Giannis Antetokounmpo (111 words)


Giannis Antetokounmpo nalecuhan i Athens, Greece, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Giannis Antetokounmpo i 2013 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 15, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 242: Gongxidaye (116 words)


Gongxidaye(u kamu nu Lipun: Gongxidaye, 1956 a mihcaan－) i Lipun jing gang xian qing shui ding lecuhen u misakulitay a kulit tu cudad a tatama. 

i Lipun mamin micudad tu talawkaway a cacudadan, Gongxidaye mamusakawaw tu sikulitay a misangaay tu kulit、u nu tademaw a kulit a kawaw nida. sisa Gongxidaye malinga tu tu pasayni nu wawaan a kuit misanga, mamin sa 1999 a mihcaan wucu nu buyu i kilakilangan makaadih tu adidiay a kiwma nu kungku 《kapah ayda sakapahay a nikalalitemuh》（きょうはなんてうんがいいんだろう）kyu makaala tu tuluway a sakasengan a kawlah nu kulit.

matatulin kina kawaw nida mikulit tu cudad, Gongxidaye misanga tu nu wawa a sapasubana tu sikulitay a cudad、sawni nisulit; atu nu Lipun a sipakungku i tatacuwacuwa.




#Article 243: Gowryu (183 words)


u sulit nu Hulam: 合流部落

i Hsin-chu(新竹) a kuwan nu Kilayking(奇萊，花蓮) ku niyazu’ nu Gowryu. u kasalumaluma’ nu Gowryu sa, 53 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 156 ku tademawan. kasabinawlan nu Yuan-cu-min sa, 81 ku tademaw, pakalatu(超過) 52%.

u zuma sa, cay ku Yuan-cu-min, 75 ku tademaw, pakalatu 48%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 47%, Pangcha(Amis) 3%, Paywan(Paiwan) 2%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izawtu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 244: Greece (797 words)


u Greece (希臘) sa i labu nu O-cuo, itiza i 39 00 N, 22 00 E

u ahebal nu lala' mapulung sa 131,957 sq km

u ahebal nu lala'ay sa 130,647 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,310 sq km.

hamin nu tademaw sa 10,773,253.

kakalukan umah sa 63.40%, kilakilangan umah sa 30.50%, zumaay henay umah sa 6.10%.

caay kamu cabaya a kanatla nu Taywan.

希臘共和國，是位於歐洲東南部的跨大洲國家。希臘位於歐洲、亞洲和非洲的十字路口，其位於巴爾幹半島南端,戰略地位重要, 2019年其人口為1,080萬。雅典為希臘首都及最大城市，塞薩洛尼基為第二大城市。

u aenengan nu Si-la kapulungan patizeng a kanatal (希臘共和國), i nuwali-timul nu O-cuo (歐洲), miawasay tu ta-cu (大洲) a kanatal, u kakapikuan nu zazan nu O-Cuo (歐洲), Ya-cuo (亞洲) atu Fey-cuo (非洲), i nutimulan aca nu Pal-kang pankiway a subal (巴爾幹半島), yu kalalaisan sa u satabakiay a sasakamuan itini.

愛琴海位於希臘本土東側，希臘海岸線長達13,676公里（8,498英里）。希臘擁有大量島嶼，其中227個島嶼有人居住，自公元前270,000年起即有人居住，希臘為世界上歷史最悠久的國家之一，其被稱作西方文明的搖籃，希臘擁有18項世界遺產。

i tapiingan nuwalian nu lala'ay nu Si-la (希臘), itini izaw ku katinengan i kitakit a bayu nuheni u Iy-cing a bayu(愛琴海), tanayu＇ku dadipasan nu Si-la u(希臘),  makaala 13,676 Km, atu yadah ku subal nu Si-la (希臘) aca, ya sitademaw  muenengay a subal sa makaala 227 ku subal, nanutayaw ayaway i kung-yuan (公元) 270,000 a mihcaan sitademaw  muenengay itiza. sisa u Si-la (希臘) u kalicacayay matenesay silikesiay a kanatal, u nu saetipan selalacian tananuyan  han , hatiniay katenes nu Si-la (希臘), sisa izaw ku sabaw-waluay mahizaay tu ku piazih nu paykitakitay masiwatiday nu  babalaki  a lacul.

u tapang tusu nu kanatal sa u Athens.

雅典是希臘首都，也是希臘最大的城市。雅典位於巴爾幹半島南端，是世界上最老的城市之一，至今仍保留了很多歷史遺蹟和大量的藝術作品，其中最著名的是雅典衛城的帕提農神廟，是西方文化的象徵。雅典是現代奧運會起源的地方。1896年曾舉辦過第一屆夏季奧運會。

u tapang atu satabakiay a tuse nu Si-la (希臘) ku Ya-ten(雅典) , kakitizaan nina tuse i nutimulan nu Pal-kang pakiway a subal (巴爾幹半島), u kalicacayay matenesay a tuse i kitakit, katukuh ayza yadah ku masupeday silikesiay masiwatiday a luma'luma'an  atu nalimaan a nisagna'an, katiengan taazih a nisanga'an sa itizaay i Ya-dian wey-cen (雅典衛城), u Pa-ti-nung dietu a biyu (帕提農神廟), u matatungusay nu i etipay a lalangawan.

itini i Ya-tian (雅典) malalalangawan a kakitizaan nu ayzaay a Aw-yung-huey (奧運會), atu i 1896 a mihcaan napalekal tu saayaway nu laluday a Aw-yung-huey (奧運會) kina tuse.

kakining nu kanatal demiad sa 25 bulad 3 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cung-tung) ayza sa ci Prokopis Pavlopoulos, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 3 bulad 13 demiad.

該國由巴爾幹半島南端的伯羅奔尼撒半島作為主體，包括克里特島、羅德島及其他愛琴海島嶼。

u angangan nu Si-la (希臘), i timulay nu Pa-el-kang kumay (巴爾幹半島) a Pu-lu-peng-ni-sa a kumay (伯羅奔尼撒半島), itini izaw ku Ke-li-te a subal (克里特島), Luo-te a subal (羅德島) atu zumaay i Ay-cing a bayu a subal namin (愛琴海島嶼).

希臘屬地中海型氣候。此氣候最大特徵為夏乾冬雨，因此除冬季外，幾乎不會下雨。全境日照充足。

mahizaay nu Ti-cung-hay-sing( 地中海型) ku kasademiad nu Si-la (希臘) ,maheniay a misademiaday , maacakacakay i lalud,maudadudaday i kasienawan , i kasienawan maudad adada', sisa tanengay ku nupacilal nu dedemiad ,caayay ka hinaudadudad, i kasienawan adada’ maudad.

農產品以橄欖、棉花和菸草為三大支柱。希臘還出產一種著名的乳製品——羊奶酪，世界各地習慣性地將羊奶酪成為「希臘式奶酪」。

u nikalukan a tutuud nuheni ,izaw ku tuluay matatungusay a tuud, tinaku cukana (橄欖), kupa (棉花) atu tabaku (菸草), izaw aca ku katinengan nipatahkal a tuud , uyza payni nu siziay a cacucuwan a nisanga'an-Siziay cis (羊奶酪) hananay, mahiniay a tuud pangangan sa u Si-la-Se Cis (希臘式奶酪) han.

國內運輸以公路和海運為主，希臘本土和個島嶼之間的空運飛速發展，有7家私人航空公司.

i lalabuay nu kanatal nu Si-la (希臘) , u payniay i zazanay atu bayuay ku sasakamuan.

sakatatayzaen i lala’ay nu Si-la (希臘) tu tayzaay i subasubalan macakatay tu ku hikukiay a macacubelisay a sapiculu’a kawaw tu , papitu tu ku sihikukiay nu luma’ay a Kungse(公司) itiza.

希臘的旅遊業非常興旺。每年來希臘的外國遊客約1,600萬人次，超過希臘的總人口數。

u aidangan i Si-la (希臘) macakat tu ayza, paymihcaan makaala 1,600 a mang(萬) ku tayniay midangay a datademaw, macabi’en tu ku katutd nu tademaw nu Si-la (希臘) 1,080 a mang (萬).

pilaylay (運動)

馬拉松（英語：marathon）是一項考驗耐力的長跑運動。這項運動的名稱來自公元前490年古希臘時代雅典與波斯之間的馬拉松戰役。相傳希臘在這場戰役中擊敗波斯軍隊，雅典士兵菲迪皮德斯為了傳達獲勝訊息，由馬拉松平原跑回雅典報捷，之後過世。

馬拉松在1896年的首屆奧林匹克運動會中已列為正式競賽項目之一，但長度並沒有精確固定。

前幾屆奧運會的馬拉松比賽長度大約是40公里（25英里）。

直到1921年，馬拉松的長度才被嚴格規定為42公里195米或26英里385碼，而這個標準一直沿用至今天。

現考慮近年地球氣候熱化，部份賽程改成半馬。

ma-la-sung (馬拉松) hananay sa, u mitanengay tu icelang nu uzip, u satanayu'ay nu dadaduba'en kyini. kina ma-la-sung (馬拉松) a daduba'an, payni i nanutawya i Kung-yuan (公元) 490 a mihcaan babalakiay nu Si-laay (希臘) a zitay, makayza namalalais ku Ya-ten(雅典)atu Pu-se (波斯) i ma-la-sung a kalalaisan (馬拉松戰役).

sikamu kina ma-la-sung a kalalaisan (馬拉松戰役), namadademec ku hitay nu Ya-ten(雅典) atu Pu-se (波斯), zikuzan mademec ku Ya-tian (雅典) .

Izaw kiya hitay ci Huey-ti-pi-des (菲德皮德斯) hananay, namakayza i Malasung (馬拉松) a enal, maydih a tayza i Ya-tian (雅典), pasubana' tu binawlan mademec tu nu Ya-tian (雅典) ku Pu-se (波斯), zayhan katukuh i Ya-tian (雅典), alaw mapatay satu ciniza.

nika nanuayaway a Aw-Lin-Pi-Ke pilaylay a hey (奧林匹克運動會), yu macacabi'tu ma-la-sung (馬拉松) sa, makaala 40 km (25 in-li [英里]) ku cacabi'an tu tanayu'.

katukuh i 1921 a mihcaan cacabi'an tu tanayu'nu ma-la-sung (馬拉松) makaala tu 42 km (26 In- li), 385 ma (碼)，kina 42 km cacabi'an tu tanayu' hiza satu katukuh ayza.

nika akuti'akuti'tu ku misademiad numita, sisa misazuma tu kawaw, pankuiw han ku dadaduba'en ayza.

現時全世界每年舉行的馬拉松比賽超過八百個。

paymihcaan madademeay maduba'ay tu ma-la-sung (馬拉松) a kanatal malakuwit tu pituay a lasubu i kitakit, kanamuhan a sapilaylay kuma-la-sung (馬拉松).

希臘的石頭藝術很著名，主要有石頭建築和石頭雕刻。

古希臘最主要的大型建築是神廟。希臘神廟的建築特點是廣泛地運用石柱。

katineng'an ku nalima'an nu baetu nu Si-la (希臘), wiza ya nu baetu a misaluma'ay atu hanu u baetu a nituktukan ku sasakamuen.

i sumamad nu Si-la (希臘) satabakiay a misaluma'ay sa u Biu nu Dietu (神廟), sapaukak tu Biu nu Dietu (神廟) hanu u baetu ku yadahay.




#Article 245: Greenland (954 words)


u Greenland (格陵蘭) sa i labu nu O-Cuo (歐洲), itiza i 72 00 N, 40 00 W.

u ahebal nu lala' mapulung sa 2,166,086 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 2,166,086 sq km, u ahebal nu nanumay sa. 

hamin nu tademaw sa 57,728.

kakalukan umah sa 0.60%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 99.40%.

格陵蘭是世界最大島， 80%的土地都被冰雪覆蓋。

satabakiya nu  kitakit a subal ku Ke-lin-lan (格陵蘭), pitu a bataan nu pasintu matelep namin nu suleda ku lala’.

u tapang tusu nu kanatal sa u Nuuk.

kakinging nu kanatal demiad sa 0 bulad 0 demiad.

格陵蘭名義上（具有頭銜、但沒有實際管理）的國家元首是丹麥君主，現任為「瑪格麗特二世」，丹麥政府會任命一位高級專員（Rigsombudsmand／High Commissioner）到格陵蘭，代表丹麥君主和政府。

nuni kasi ngangan nu Ke-lin-lan (格陵蘭), (tuni kasi ngangan sa, inai ku kaka kuwana ) skakaay nu kanatal u Dan-May (丹麥) cuncu, ayda han ci Ma-Ke-li-Te-E-Se (瑪格麗特二世), u siyfu nu Dan-May(丹麥) cacay ku nipaka singanga tu satalakaway a tademaw mamikuli （Rigsombudsmand／High Commissioner）taydai Ke-lin-lan (格陵蘭), mitayhiw tu Dan-May(丹麥) cuncu atu siyihu.

格陵蘭是世界最大的島嶼，屬於「大陸島」（原本和大陸相連，下降之後才變成島的土地），位於北美洲的東北方，在北冰洋和大西洋之間。西邊隔巴芬灣和戴維斯海峽，與加拿大的北極島嶼（在北極圈內的島嶼）相望。東邊隔丹麥海峽，和冰島（Iceland）對望。由於面積龐大，格陵蘭常被稱為格陵蘭「次大陸」（比較小的大陸）。全島約4/5位在北極圈之內，為極地氣候。

satabakiya nu  kitakit a subal ku Ke-lin-lan (格陵蘭), nu Talu a subal (namama lutin henay atu Talu, maselep ku lala sisa mala subal), nai Pai-Mai-Cuo(北美洲) pasayda i wali amis, i Pai-pin-yung(北冰洋) atu Ta-Si-Yang (大西洋) kulaad. nutipan silaad tu Pa-Fun-wuan(巴芬灣) atu Tay-Wi-Se-Ha-Cir (戴維斯海峽) atu Cia-Na-Ta (加拿大) a Pa-Ci (北極) a subal ( itini i labu nu Pye-Ci (北極) a subal) masasa su adih. wali hantu silaad tu Dan-May (丹麥) a bayu, atu Pin-Taw (冰島) masasu adih tu. tabaku ku pala’ nu heni sisa u Ke-lin-lan (格陵蘭) panganga sa tu  Ke-lin-lan (格陵蘭) tu sakatusa nu Ta-lu (大陸) (nu a didiay a Ta-lu). mamin nu subal tu lima ku sepad a bemis i labu nu Pa-Ci (北極) u saka picidekan nu demiad.

格陵蘭是除南極洲以外，大陸上冰河面積最大的地區。幾乎全島都被「冰蓋」（冰川面積連續超過5萬平方公里）覆蓋，只有島的最北部、東西兩邊的狹長地帶例外。

由於該等地區的空氣異常乾燥，難以形成積雪，所以地表才會暴露出來。

因為中部地區長期受冰雪蓋壓，故中部地區，若去除冰，就會比島的邊緣地區低矮。

Ke-lin-lan (格陵蘭) sa naw Na-Ci-Cuo (南極洲) caay kawnumitaan, i pabaw nu Talu satabakiya a kakitidaan. mamin kya subal matelep nu suleda’ (yasuleda malalid milakuud tu lima a ubad pinfun kunli kuni katelep) uyda saamisan a subal,wali nutipan satanayu sa kina lala’.

nina niyadu’ mahicaay kya kuyu bali kalaacaacakan ,utiih amala suleda’ , sisa tahekal ku lala’.

zayhan tebanay a niyadu’ matenes tu matahepu nu suleda, sisa teban tu kakitidaan , anu palawpesen ku kuli, alaw ami ki  subal tulilis mikisasa.

歷史

格陵蘭的原住民為「因紐特人」。他們何時來到這裡、以及為何要選擇這個荒涼的島嶼，目前皆未有確定的說法。

來自冰島（Iceland）的北歐（nuamisan nu O-Cuo）殖民者，於西元982年抵達格陵蘭，他們在格陵蘭島的最南端建立三個據點，居住至今。

u Ke-lin-lan (格陵蘭) a yuncumin u inniwtet a tademaw. nayaan ku heni tayni i tini, atu kiya maydih ku heni i tini u aniwiway a subal, katukuh ayda nayi ku tatengaay a kamu.

namakayni i Pin-Daw (冰島)（Iceland）Pa-O (北歐)（nuamisan nu O-Cuo）patidengay, i siyun 982 a miheca katukuh ku heni i Ke-lin-lan(格陵蘭) i nutimulan nu Ke-lin-lan (格陵蘭) misanga ku heni tu tuluay akakitidaan katukuh ayda i tini mueneng.

格陵蘭這個名字是北歐的「斯堪地那維亞人」取的。根據北歐神話史詩（記載歷史的詩）「薩迦」（冰島語：saga）記載，「紅鬍子艾瑞克」因為犯謀殺罪，從冰島流亡至此。

Ke-lin-lan (格陵蘭) a ngangan sa u Pa-O (北歐) a Skantinawiy a tademaw ani pangangan. namaka di’tuwya a kamu (sisulit i likisi) 「薩迦」（冰島語：saga）tuni sulitan, sumanahay a ngisngis ci Ea-Zui-Ke (艾瑞克), namisausi manglay mipacuk tu tademaw, sisa namaka Pin-Daw (冰島) paceba’ satu milaliw katukuh i tini.

艾瑞克一家及他們家的奴隸，從冰島往西北航行，尋找傳說中存的陸地。當他們在島上定居下來後，便把這座島取名格陵蘭，意思就是「綠色的土地」），希望能吸引更多的移民。這一個妙計果然成功，最終有約4000名北歐人移入。

Ea-Zui-Ke (艾瑞克) cacaya nu luma' nuheni atu kalung, namaka Pin-Daw (冰島) pasaida i timulan amisan a paka balunga, mikilim tu nakamuwan a lala'. patideng sa kunuheni tu kakitidaan, panganga hantu nuheni kina subal tu Ke-lin-lan (格陵蘭), iminida u langtaway a lala han, mangalay a pakatineng tu katuuday  tayni mabulaw. tuni sausiyannida malaheci, sa sepat a patek ku  Pa-O (北歐) a tademaw tayni i tini mabulaw.

北歐人的定居點在15世紀突然消失，這很可能是因為「小冰期（全球氣溫下降的一小段時期）」引起普遍的食物缺乏造成的。現代挖掘出來那個時期的居民遺骨，都有營養不良的特徵。不過，從另一個角度來說，因紐特人土著居民並沒有受到太大影響。

Pa-O (北歐) nu muenenga itini i 15 seci alw malawpes, uinihantu u adidiay ani kasi sulaan (diheku nami ku kitakit a puyu kunika dihekuan) sisa kai naian ku cancana a kakanen. aydaay a tademaw makudkud nuheni ku naayaway a u kak. inai nami kuyu iyu sa. nika nudumaan a sasakamuen, nu Niu-Te (妞特) a tademaw caay ka hicahica sa.

目前所知道「北歐人定居在格陵蘭」的最後一項證據，是一封西元1424年由格陵蘭寄至冰島的信件，之後就再沒有發現過北歐人定居格陵蘭的歷史證據。
katinenga ayda ( Pa-O (北歐 a tademaw patideng tu luma i Ke-lin-lan (格陵蘭) ) a sadikuday a kakatinenga, nu cacaya a tigami siyun 1424 mihcan namaka Ke-lin-lan (格陵蘭) patayda tu tigami i Pin-Daw (冰島), nikudan satu caaytu paka adih tu  Pa-O (北歐) a tademaw siluma a patideng i  Ke-lin-lan (格陵蘭) a sasa kamuen nu likisi.

格陵蘭的人口密度非常低，而且人數呈下降趨勢。這是因為當地晝夜時間非常極端，影響當地人作息，所以當地人患上心理疾病的風險，比世上仼何一個地方都要高。自殺率也因此極高。

Ke-lin-lan (格陵蘭) mada decdec ku tademaw nuheni, maselep ku tademaw nuheni. uyu demiad nuheni mahicay kiya, malawlaw kuni kaudip nu heni, sisa ui tidaay a tademaw si imelalang tu namaka balucu'ay a adada, miki talakaw tu nutaw a niyadu’, kina pataya miki talakaw tu.

格陵蘭文化以「因紐特人」的文化為主，並受到維京人（Vikings）的探險文化的影響。部分因紐特人仍然以捕魚為生。

Ke-lin-lan (格陵蘭) a lalangawan u  Niu-Te (妞特) a tademaw a lalangawan ku ngangan, mapatapal nu 維京人（Vikings）mitahaw tu lalangawan a kakawaw. unipi buting ku kawaw nuhini.

格陵蘭開始吸引遊客參觀，遊客在這裡可以參加狗拉雪橇比賽、捕魚、健行和跨島（在不同的島）滑雪。

在第40屆「世界聖誕老人大會」上，格陵蘭被公認是「聖誕老公公真正的故鄉」。

Ke-lin-lan (格陵蘭) malingatu mililid nu labang tayni miadih, labang hantu taneng milihida tuni pitengteng tu nu wacu i sulesuleda’an masasedsed, mibuting, muculil milaylay tu udip, atu tayda i nutawan a subal (caaya kalecad a subal) misalama’ tu lamenenga a suleda.

saka sepat a pulu (kitakid nu sentan lawden a kawaw), Ke-lin-lan (格陵蘭) pala (sentan lawkunkun nu tadengaay a niyadu’ay)

格陵蘭的植物以「苔原植物」（像青苔的植物）為主，包括大麻、苔草、羊鬍子草和地衣。一些無冰地區，除了矮小的樺樹、柳樹外，幾乎無的樹木生存。

langaw nu Ke-lin-lan (格陵蘭) (u damay a langaw) (mahida u langaw nu damay) sa. idaw ku tama, damay a lutuk, ngisngis nu sidi a lutuk atu nu lala' a dikuc nu lutuk. nui naiay ku suleda nu niyadu’, apuyu ku hawsu’, liwsu’, caay ka udip namin kuni paluma'an.

格陵蘭在漫長的冬季沒有太陽（極夜現象）。但在夏季由於24小時的日照（極晝現象），因此有大量來此繁殖的鳥類。許多植物在夏天生長旺盛。

雖然許多鳥類在冬季來臨之前又飛向南方，但也有些鳥全年都居住於此，包括雷鳥和小雪巫鳥。

Ke-lin-lan (格陵蘭) hatidaay tu nutenes ku kasienewan i naay ku cilal (du’ud sa). u lalud hatu sabaw tu sepat ku takelal (takelal sa) sisa yadah ku tayniya nu mabahela a ayam tayni i tini sidibu siwawa, yadah ku i laluday  a langaw kapah ku langa.

amica kuni ka yadah nu ayam tayni i tini kasinewan hantu mubahel tu pasayda i timulan amabahel, idaw ku pamihmihcaan i tini a mueneng, u lei ayam atu ciwciu ayam.

格陵蘭島是北極熊的家園。其他動物還有狼、北極狐、北極兔、馴鹿和旅鼠等。大批麝牛分布於島的北部，牠們有極厚的外皮，能保護牠們不受冰冷的北極風凍害。
在沿岸水域常見鯨和海豹。鹹水魚有鱈、鮭、比目魚和大比目魚。

Ke-lin-lan (格陵蘭) u luma' nu paci tumay. idaw hinay ku lang, pacihu, paci a du’ kakakunga a ngabul atu laladayan a edu sa. yadah ku sekatalan mababenis i subal nu amis, kubatul ku bangs nu heni caay katalaw tu paci bali nu suleda ani ka duka.




#Article 246: Greg Anthony (113 words)


Greg Anthony nalecuhan i Las Vegas, Nevada, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Greg Anthony i 1991 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 12, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 247: Greg Ballard (112 words)


Greg Ballard nalecuhan i Los Angeles, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Greg Ballard i 1977 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 4, namapili’ tu nu Washington Bullets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 248: Guatemala (718 words)


u Guatemala (瓜地馬拉) sa i labu nu Cong-Nan-Mei-Cuo, itiza i 15 30 N, 90 15 W.

u ahebal nu lala' mapulung sa 108,889 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 107,159 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,730 sq km.

hamin nu tademaw sa 15,189,958.

kakalukan umah sa 41.20%, kilakilangan umah sa 33.60%, zumaay henay umah sa 25.20%.

caay kamu cabaya a kanatal nu Taywan.

瓜地馬拉，位於中美洲，西瀕太平洋，東臨加勒比海，北與墨西哥接壤，東北鄰貝里斯，東南鄰宏都拉斯和薩爾瓦多。

u tapang tusu nu kanatal sa u Guatemala City.

瓜地馬拉的首都「瓜地馬拉市」（Guatemala City）有250萬居民，是瓜地馬拉最大的城市。旅遊中心有阿蒂特蘭湖、老首都舊瓜地馬拉、古老的馬雅城市蒂卡爾和一些其它著名的城市，如克薩爾特南戈和奇奇卡斯德南哥。

tapang tusu nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) u Kuwa-Ti-Ma-La se (瓜地馬拉市, Guatemala City) izaw ku 250 a mang a maluay nu tademaw. u satabakiay a tukay nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉). u tatungusay a midangan izaw ku A-Ti-Te-Lan (阿蒂特蘭) a banaw, satabakiay malumanay a tukay nu ayaway Ma-Ya (馬雅) a tukay Ti-Ka-El (蒂卡爾), atu u singanganay a tukay, u Ke-Sa-El-Te-Nan-Ke (克薩爾特南戈) atu Ci-Ci-Ka-Su-Te-Nan-Ke (奇奇卡斯德南哥). 

kakinging nu kanatal demiad sa 15 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Jimmy Morales, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 1 bulad 14 demiad.

瓜地馬拉位於中美洲，其北部的低地平原「佩滕」是熱帶雨林，中部的高地上的火山可達4200米，太平洋畔狹窄富饒的平地屬於熱帶氣候。

Kwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) i Cung-May-Cuo (中美洲) ku kakitizaan nu kitakit. i amis enalay a kakitizaan ku Pey-Ten (佩騰) i kacaledesan a maudaday a kilangkilangan (akutiay a bukbuklalan kilakilangan, 熱帶雨林), u hinaudaday a kakitizaan, i tebanay a kakitiazan, 4200 m ku talakaw silamalay a buyu' i capiay nu Tay-Ping-Yang (太平洋). enalay a kakitiazan u akutiay ku demiad, maipuca sidamekay ku sela.  

瓜地馬拉境內有數個湖泊，其中最大湖泊為「伊薩瓦爾省」境內的伊薩瓦爾湖、最深湖泊為「索洛拉省」境內的阿蒂特蘭湖。

i Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) yadah ku banaw, satabakiay a banaw I-Sa-Wa-El banaw (伊薩瓦爾湖) i I-Sa-Wa-El kenis (伊薩瓦爾省), salabungay a banaw i Su-Lu-La kenis (索洛拉省) nay a A-Ti-Te-Lan banaw (阿蒂特蘭湖).

中部的高原也是瓜地馬拉的文化中心，高原地區海拔約1300到1800公尺，全年氣溫溫和，白天溫度約攝氏18到28度之間，在更高處一月和二月往往比較冷。

i tebanay talakaway a kakitizaan sa, u tatebanan nu lalangawan nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉), u talakaw nu kakitizaan 1300 m tangasa i 1800 m, paminhca a mangay ku demiad 18℃ ~ 28℃ ku diheku nu demiad i satalakaway a kakitizaan, i cacay a bulad atu sakatusa a bulad cuedet ku demiad.

瓜地馬拉有37座火山，其中四個是活躍的：帕卡亞火山、聖地亞古多火山、富埃戈火山及塔卡那火山。富埃戈火山和帕卡亞火山曾在2010年噴發。2018年富埃戈火山再次噴發，導致數百人傷亡。

「聯合果品公司」在瓜地馬拉擁有其最大的莊園，而且還擁有中美洲國際鐵路公司和瓜地馬拉僅有的一個海港。

Liyen-He-Kuwe-Pin kusi (聯合果品公司) u satabakiay p palumaay tu lusay i Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) izaw aca ku Kuwe-Ci-Tiye-Lu (國際鐵路) a kusi atu cacay dada u picumudan nu balunga.

在聯合果品公司的驅使下，美國外交部對瓜地馬拉展開宣傳戰，以反共的名義打擊阿本斯總統（Jacobo Arbenz Guzmán）的政權。中央情報局與瓜地馬拉軍隊中的反對派合作，共同策劃1954年瓜地馬拉政變。

mapaucul nu way-cyaw-pu nu A-Mi-Li-Ka (美利堅眾合國) a pasasulaceus tu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) mipaculi tu kung-cang (共產) sa ku kamu a mibelin ci A-Pen-Sean (Jacobo Arbenz Guzmán). Cung-Yang-Cin-Paw-Ci (中央情報局) masasupadang atu paculiay tu hitay nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉), mibelin i 1954 a mihca tu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) . 

瓜地馬拉軍隊對原住民馬雅人的迫害近似種族滅絕，1982年9月里奧斯·蒙特當政時期，就有9000位馬雅人慘遭殺害。1983年起瓜地馬拉政府逐步減少迫害原住民，國家重啟民主化歷程，1985年重新舉行大選。但全國人民貧富不均的現象依然沒法解決，今天僅佔1%的少數人卻擁有瓜地馬拉60%以上的可耕地和財富。

hitay nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) cayay pitantan a mihemin mipatay tu seselaay a yen-cu-min nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉), 1982 a mihca siwa a bulad ci Li-Aw-Se-Meng-Te (里奧斯蒙特) ku malasatapangay, 9000 ku nipatayan tu tademaw nu Ma-Ya (馬雅). 1983 a mihca misulal ku sihu nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) a milisapen tu siselaay nu maluay a yencumin, malingatu aca a min-cu-hwa (民族化), 1985 mihca paliway a misingkiw. nika kakitaan atu pakuuc cayay ka lecad. ayza 1% dada a tademaw ku sitatudungay tu 60% a sela atu kalisiw nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) .

剛剛當選總統的賈麥岱（Alejandro Giammattei）曾經競選過四次，年紀稍長。賈麥岱是出身基層的外科醫生，曾經當過惡名昭彰的瓜地馬拉監獄獄政人員，也因此捲入過幾起獄政醜聞。他的政治立場相當保守，但作風親民，上任伊始就和左派的委內瑞拉政府斷交，被認為是跟在美國的屁股後面跑。

baluhay nipatizeng a tatapangan ci Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei), kina sepat hen a masadak a misingkiw tu tapang nu kanatal. tabakitu ku mihcaan niza, naw mikuwanay tu salaecusay ku nagnagan pa pilubuan nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉), sisa malabu na mibulibul tu pilubuan, dihemay kapah ku balucu' niza sakay binawlan. yu malignatu a mala tatapangan, cayay tu ka lecabay tu Way-Nay-Zyu-La (委內瑞拉). u mikeliday i kuling nu A-Mi-Li-Ka (美利堅眾合國) hantu nu misakamuay.

不過這次武漢肺炎的疫情當中，賈麥岱也批評過川普（Donald Trump）政府的移民遣返政策造成瓜地馬拉防疫的難題。

nika ayza U-Han-Huy-Yen (武漢肺炎) a libung palulaccusen ni Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei) ci (Donald Trump) a cen-hu. u mabulaway a tademaw patatikuen, pakabiyawen ku sihu nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) tu libung.

賈麥岱的前任總統莫拉雷斯（Jimmy Morales）長得很好看，他在當總統前是一位喜劇演員，政治立場也是偏保守，但他和賈麥岱的關係並不好，賈麥岱上任就說要反貪腐，莫拉雷斯被認為是首當其衝。不過到目前為止，雖然醜聞纏身，但莫拉雷斯起碼還是自由之身。

u ayaw ni Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei) a mala tatapangan nu mikeliday ci Mu-La-Ley-Se (Jimmy Morales) malakapah ciniza, ayaw yu malatapang he ciniza u misacuweay tu makemutay, manamet ku cen-ce (政治) niza, nika cayay ka kapah aci Alejandro Giammattei mapatizeng ci Cia-May-Tay (Alejandro Giammattei), cayay pisulul a mitakaw a mikaen palawdes tu kalisiw nu binawlan, pabaliwan ayza ci ci Mu-La-Ley-Se (Jimmy Morales) nika kapahen ciniza a tacuwacuwa a midang.

瓜地馬拉民主化的時間不長，1996年他們才掙脫軍政府的掌握。在此之前，瓜地馬拉經歷軍人統治、內戰、種族清洗的苦難歷史。瓜地馬拉的內戰好幾次成為聯合國安理會的話題，安理會常任理事國中國還曾經為了瓜地馬拉不承認中華人民共和國，而動用過否決權，引起不小的國際爭議。

min-cu-hwa (民主化) nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) , cayay hen katenes ku demiad, 1996 a mihca kiy masatelep a kuwanen nu hitay. u nikuwanana nuhitay i awaw ku Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉) saka sinaadaan ku binawlan, lisapenan kasikinihan ku salangawan lisisi nayza sasakanuwan i lekec nu kanatal (聯合國) An-Li-Huy(安理會).  An-Li-Huy(安理會) Cang-Zen-Li-Su-Kuo (常任理事國) u Cung-Kuo (中國) cayay pisulul nu Kuwa-Ti-Ma-La (瓜地馬拉)  a pangangan ku Cung-Huwa-Zen-Min-Kung-Hu-Ku (中華人民共和國) i lekec nu kanatal (聯合國) sika cacengan nu sananal i matiya.




#Article 249: Guguc (609 words)


u sulit nu Hulam: 哥各滋部落 

mahizaay Klesan(Nan-aw) cebang(群) mabulaway a kungku, naayaw nu tusa a lasubu a mihcaan,  Saykawleyke cebang atu Ceawli cebang i lemangawan a demiad, mahinisa(由於) katuud tu ku tademaw, caay makalasubau tu lala', sisa, kya niyazu' kakelidan ci Meya Box miucul(派、讓)  sepat tanektekay a kaph, ci Takun Bato, Wasao Payas, Batu Naui atu ci Me Bako, tayza mikilim tu baluhayay a puenengan. itawya, Me Boko katukuh ayzaay ipabaw nu Lanyangsi(sa'wac) , mahiza itiza i Yilan sian Tatung siang. zuma kya tatuluay matepa' Hepin-amis sa'wac atu Nan-aw-timul sa'wac a lala', tina tusa a kakitizaan, kayadah ku aadupen, inayi' ku tademaw itini mueneng, masitungus(適合) binawlan mabulaw tayni mueneng. Takun Bato atu Wasao Payas saayaw tayza i Kumoyaw niyazu', zuma satu tayza i Kugungu. Takun Batu mikelid binawlan pueneng i capi nu Kugungu, nazikuzan sa, masatu ku Cinyang niyazu'ay a tademaw. u zumaay a tademaw sa, masatu ku Ceawli cebang Mapaala saba-cebang(亞群).

關於Klesan（南澳）群的遷徙傳說，在二百多年以前，賽考列克群和澤敖利群在發源地Pinsbkan時，由於人口日漸增多，生活空間日趨不足，部落領導人Meya Box命令部落四位強壯有能力的年輕人，Takun Bato、 Wasao Payas、Bato Naui和Me Bako，前往遠處找尋新住地。當時Me Bako到達現今蘭陽溪上游（宜蘭大同鄉）的地方，而其他三人則找到日後南澳泰雅人定居的和平北溪與南澳南溪上游，這兩個地方因獵物豐富，且無人居住，適合族人遷移至此。來到南澳山區的三人之中，Takun Bato和Wasao Payas先到庫莫瑤社，再移到Kngungu（各姆姆，位於金洋社下方）。Takun Bato與族人便分散定居於Kngungu(各姆姆部落)附近，日後成為金洋社人，他們是屬於賽考列克族群根哈艮亞群人。此外，根哈艮亞群人沿著相近的海拔高度，分別建立庫巴博、克魯模安、格勒亞賀、哈卡巴里斯及塔貝賴等部落。澤敖利群的領導者Wasao Payas與族人則沿著和平北溪河床向東前進，定居於和平北溪與布蕭丸溪匯合附近的Tebunan，日後建立流興、哥各茲、奇諾斯、武塔、塔壁罕等社，他們是屬於澤敖利群的馬巴阿拉亞群。

u ngangayaw nu Klesan cebang

nazikuzan nu Taluku ngangayas(1914.5.8), palimad tu hitay nu Lipun tayza i Su-aw, amisaungay sakatusa a ngangayaw- Klesan ngangayaw. izaw tusa patusukan(目的) nu Lipun, sakacacay sa, amizakep lalilaliway a tademaw nuTaluku. sakatusa sa, amicumud i buyubuyu'an amikilim tu kuwang nu Klesan niyazu'. sakamialaw tu kuwang nu Klesan, tuzuma malihanaw tu Klesan mabalud tu Taluku a tademaw mingayaw tu Lipun. sisa, midebung ku Lipun tu Klesan. uyniyan sa, nasulitan i likisi, u Klesan ngangayaw sananay. kya patusukan amialaw amin ku kuwang ni Nan-aw a tademaw.

Klesan 群的戰役

太魯閣戰爭(1914年5月至8月間)之後，日本人將部隊移至蘇澳整隊，以進行第二期行動計畫─Klesan戰爭。目的有二：其一，為了要抓捕逃往南澳與陶塞社之太魯閣族人；其二，是為進入山區清搜Klesan各部落的槍枝。為了沒收Klesan群的槍枝，又擔心Klesan群與鄰近的花蓮太魯閣群聯合對抗日本，日警在太魯閣戰役打完後，移師至花蓮夜宿一晚。7月21日之後永田隊長帶著643人在蘇澳登陸，四天後以松尾部隊為先鋒，從蘇澳出發，向大南澳前進。經過二天後，移住東澳的社人擔任嚮導，帶隊進入南澳，進行軍事行動，隔天開始執行清槍行動。自7月28日開始進攻Klesan群，這是歷史上所稱的「Klesan戰役」。目的在於沒收南澳族人所有的槍械。

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Guguc. u kasalumaluma’ nu Guguc sa,  98 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 331 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 295 ku tademaw, pakalatu 89%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  36 ku tademaw, pakalatu 11%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 81%, Pangcah(Amis) 2%, Taluku(Truku) 1%, Cou 1%, zumazuma 2%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini mueneng, u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku) atu Yuwatan(Bunun), inayi' ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱), u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族) .

pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)




#Article 250: Guinea (1020 words)


u Guinea (u sulit nu Hulam: 幾內亞) sa i labu nu Fey-cuo, itiza i 11 00 N, 10 00 W.

u ahebal nu lala’ mapulung sa 245,857 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 245,717 sq km, u ahebal nu nanumay sa 140 sq km.

hamin nu tademaw sa 12,093,349.

kakalukan umah sa 58.10%, kilakilangan umah sa 26.50%, zumaay henay umah sa 15.40%.

caay kamu cabaya a kanatla nu Taywan.

幾內亞共和國（法語：République de Guinée），通稱幾內亞（法語：Guinée），是位於西非的國家，東南接象牙海岸，南臨賴比瑞亞，西及獅子山，北鄰幾內亞比索、塞內加爾，北和東北與馬里接壤。

Guinea kun-he-kuo (nu Fa-kuo a kumu: République de Guinée), u Guinea satu (nu Fa-kuo a kumu: Guinée), idai Si-fa (西非) a kanatal, wali timul mitepal tu Sian-Ya-Hay-An (象牙海岸) , timulan Lay-pi-zua-ya (賴比瑞亞), nutipan atu Se-ce-san (獅子山), amis micapi tu Ci-Ney-Ya-Pi-Suo (幾內亞比索), Senegal (塞內加爾), amis atu wali amis atu Ma-li (馬里) mababiyaw.

尼日河、塞內加爾河、甘比亞河在幾內亞發源。幾內亞本來是指非洲撒哈拉沙漠以南，幾內亞灣以北的整個地區，它來源於柏柏爾語，意思是「黑人的國家」。

Niger sauwac, Senegal sauwac, Kan-pi-ya sauwac (甘比亞河) itini i Guinea (幾內亞). Guinea (幾內亞) naw Fey-cuo (非洲) Sa-ha-lasamuo (撒哈拉沙漠) nu timulan，Guinea wan (幾內亞灣) amisan nu niyadu'an，naenenga a kamu u puopuoe a nakamuwan, iminida han u kanatal nu lumeniay a tademawan.

幾內亞的經濟主要依賴農業和礦產生產。它是世界上第二大鋁土礦生產國，擁有豐富的鑽石和黃金礦藏。

Guinea (幾內亞) sakaudip nu anganganan mamiida’tu sakay liwmah atu silaculan tu ba’tu. nu kitakit sakatusa a tabakiay sakasilaculay tu litu akatahekalan, saka idaway nu cunse atu kimman a ba’ba’tuan.

u tapang tusu nu kanatal sa u Conakry.

kakining nu kanatal demiad sa 2 bulad 10 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Alpha Condé, micakat a demiad sa i 2010 a mihca 12 bulad 21 demiad.

幾內亞境內過去曾有過許多帝國，它們興旺又覆滅。1235年桑迪亞達·凱塔建立的馬里帝國消滅了過去的索索帝國。馬里帝國後來被從北方入侵的人消滅。1591年摩爾人入侵今天的幾內亞。

Guinea (幾內亞) naayaw nayadah ku kanatal, sawni mapalekal sawni malawpes. 1235 a mihcaan San-ti-ya-da．kai-ta (桑迪亞達．凱塔) patideng tu Ma-li (馬里) kanatal malawpes tu nuna ayaway a Suo-suo (索索) ti-kuo (帝國). Ma-li (馬里) ti-kuo (帝國) nikudan satu debungan nu amisay a tademaw amilawpes. 1591 a mihcaan Muo-El (摩爾) a tademaw midebung tunu aydaay a Guinea (幾內亞).

從1735年到1898年穆斯林在幾內亞中部建立了一個擁有憲法的國家。歐洲人從16世紀到19世紀在海岸地區從事奴隸貿易。從1850年開始法國開始對幾內亞殖民，但尤其在內陸遭到頑強抵抗。

namaka 1735 a mihcaan katukuh i 1898 a mihcaan Mu-se-lin (穆斯林) itini i Guinea (幾內亞) teban patideng tu sinfa nu kanatal. O-cuo (歐洲) a tademaw namaka sabaw enem a seci katukuh i sabaw siwa a se-ci itida nu dadipasan a kakitidaan misakakawaw tu nu kuli a sapisiwbayan. namaka cacay a malebut walu a lasubu lima a bataan a mihcaan malingatu Fa-kuo (法國) malingatu mikuwaw tu Guinea (幾內亞), nika micidek itini i labutu kalisapenan paculian tu.

今天的幾內亞的前身是一個法國於1890年建立的殖民地。首都柯那克里也是1890年創建的。

aydaay a Guinea (幾內亞) nu ayawan u Fa-kuo (法國) i 1890 a mihcaan patideng tu kakuwanan a kakitidaan. tapang tusu u Kenake’li (柯那克里) itini tu i 1890 a mihcaan anipatidengan.

當天，一名叫穆薩·卡馬拉的上尉在幾內亞國家廣播電臺發表講話說，幾內亞從即日起停止一切政治和工會活動，同時成立一個由軍方和民間代表組成的協商委員會，暫時管理國家事務。

tawya a demiad, cacay ci Mu-sa．ka-ma-la (穆薩·卡馬拉) sakakaay nu hitay itini i Guinea (幾內亞) a kanatal patahekal i lagiu sakamusa, Guinea (幾內亞) ayda saluimengngatu amanatu paka laluwayluway tu cen-ce atu kunhui a kawaw, patideng tu nu hetayan atu nu binawlan a tademaw misakaput tu sakakapah nu masakaputay a tademaw sa, uytatu kumi silutay tu kawaw nu kanatal numita sa.

幾內亞位於非洲西部，北鄰幾內亞比索、塞內加爾和馬里，東接象牙海岸，南界獅子山和賴比瑞亞，西瀕大西洋，海岸線長352公里,面積約24.6萬平方公里。

Guinea (幾內亞) itida i Fa-cuo (非洲) nutipan, amis sibiyaw tu Guinea-pisuo (幾內亞比索), Senegal (塞內加爾) atu Ma-li (馬里), wali miala tu Sin-ya dadipasan (象牙海岸), timulan mababenis tu Si-ce-san (獅子山) atu Lay-pi-zuy-ya (賴比瑞亞), nutipan u Tasi-ynan (西瀕大西洋)，tanayu’ ku dadipasan 352 a kun-li (公里), ahebal sa tusa a bataan idaw ku sepat enem a manga pin-fan-kun-li (平方公里).

地形複雜，全境分4個自然區：西部面積為狹長的沿海平原。全區多沼澤，氣溫濕熱，全年6-8個月為雨季，是主要經濟作物區。該區大面積淤陷濕地為紅樹林區。

mahicay kay ku kakitidaan, mala sepat ku saka lihalay a niyadu'an: nutipan a lala’ satanayu’sa mililis tu dadipasan a enal. mamin u lanulanuan ku niyadu’, kala sengedsengedan ku calese nu demiad, tu mihcaan enem-walu a bulat u kaudaan, u angangan nu sakaudip sa u kakaliwmahan a kakitidaan. nina kakitidaan nu ahebal u lanulanuan a sumanahay a kilangkilangan a kakitidaan.

中部為平均海拔900米的富塔賈隆高原，西非3條主要河流——尼日河、塞內加爾河和甘比亞河均發源於此，被稱為「西非水塔」。

teban a niyaduan talakaw nu buyu' han siwa a lasubu a lawat a Futa-cialun buyu (富塔賈隆高原)，Sifa (西非) tulu ku anganganan nu lalaliwan nu nanum i sauwac—Niger sauwac (尼日河)、Senegal sauwac (塞內加爾河) atu Kanpiya sauwac (甘比亞河) naaenengan itini nu nanum, pangangan han tu Si-Fey a tanku (西非水塔).

東北部，為平均海拔約300米的台地。全區地勢平坦，多灌喬木樹林。布勒地區的黃金聞名於世。主要經濟活動為畜牧業。

wali amisan a niyadu'an, talakaw nu buyu han 300 a lawat nu kakitidaan. masa enal kya kakitidaan u kilngkilngan namin. Pu-le (布勒) a kakitidaan kasiekiman nuni kasi nganganan. angangangan nu sakaudip han u papahabayan tu cancanan。

東南部為幾內亞高原，有大片熱帶原始森林，有海拔1752米的寧巴山，為全境最高峰。

waliyan a niydu'an u Guinea buyu (幾內亞高原), idaw ku ahebalay nu kilangkilangan, talakaw nu buyu' han 1752 a lawat nu Nin-pa buyu (寧巴山), satalakaway nu buyu' itida.

幾內亞沿海地區為熱帶季風氣候，內地為熱帶草原氣候。

Guiena (幾內亞) dadipasan a niyadu'an u kacaledesan a demiad, i labu han u kacaledesan nu lutuklutukan a demiad.

幾內亞是聯合國公布的最低度開發國家之一。經濟以農業、礦業為主，工業基礎薄弱。糧食不能自給。

nasa u sakaputay a kanatal (聯合國) Guiena (幾內亞) ku sainaiay nu kacelakan nu kanatal. sakaudip han u sakayliwmah, ba’ba’tuan ku angangan, inai ku kakulian. caay kataneng kuni kaliwmahan a mukan tu sakaudip.

鋁礬土、咖啡、可可和橡膠是幾經濟的主要支柱，但經濟作物開發規模不大，難以同西非其他農業強國競爭。出口品種有限，國際收支失衡，絕大多數消費品完全依賴進口。

liu-fan lala' (鋁礬土), kuhi, ke-ke (可可) atu ciulin (橡膠) u Guiena (幾內亞) u tada sakaudip nu angangan, nika u sakaudip nu cacanan caay kakapah, ahican palecad tu Si-fye (西非) nu malukay a icelangan a kanatal amasa setset. saka tahekal nu tuud caay ka hacica, kanatal nu sasilacul caay henay kakapah ku sakasilaculan, nuhatidaay tu sakaudip miida’tu namaka nutawan a kanatalan ani patayni.

主要進口商品為燃料，採礦和建築設備，大米，水泥，化工產品，電氣設備等。主要出口商品為鋁礬土，黃金，氧化鋁。

sakatayni nu tuud han u lalikatan, nikutkutan tu ba’tu atu papatidengan tu luma’ a tuud, belac, amutu, huwa-kun (化工) a tuud, nu tinkiay a tudu. angangan nu sakatahekal a tuud han u liu-fan a lala’ (鋁礬土), kim (黃金), yang-huwa-liyu (氧化鋁).

幾內亞現為聯合國、世界貿易組織、不結盟運動、伊斯蘭合作組織、法語國家組織、非洲聯盟、西非國家經濟共同體、西非經濟貨幣聯盟、馬諾河聯盟等組織成員。

aydaay Guiena (幾內亞) ku u masakaputay a tademaw nu sakaputay a kanatal, kitakitay a masakaputay, caay pililitay milaylay, I-se-lan nikapulungan a masa kaputay, nu Fa-kuo a kamu a kanatal masakaputay, Fey-cuo lanman, Si-Fey kanatal sakaudip nikapulungan, Si-Fey sakaudip nu kalisiw a lian-mun, Ma-nuo-he lian-mun (馬諾河聯盟).

幾內亞重視與西非國家的往來，曾與獅子山等國爆發衝突，後與獅子山和賴比瑞亞簽署友好條約。

Guiena (幾內亞) saetim atu Si-Fey a kanatal nuni kasasungaayan, nama sasuada atu Sece- san (獅子山) a kanatalan, nikudan satu masa sungaay atu Si-ce-san (獅子山) atu Lay-pi-zuy-ya (賴比瑞亞) masasulit tu sakakapah a cacudaan kuheni.

索馬利亞外交與國際合作部部長阿瓦德於次日在摩加迪休宣布「因為幾內亞侵犯了索馬利亞主權與統一，索馬利亞同幾內亞斷絕外交關係」。

Suoma-liya (索馬利亞) sakay putah atu kanatal numa pulungay a sakakaay ci Awade (阿瓦德) tu saka tusa a demiad itini i Muocia-disiw (摩加迪休) mihapu sa Guiena (幾內亞) nami debung tu Suoma-liya (索馬利亞) a kawaw atu misakapah, Suoma-liya (索馬利亞) malecad atu Guiena (幾內亞) putunhan kuni  kalecabayan.

幾內亞屬撒哈拉以南非洲，文化被北非阿拉伯國家和歐洲前宗主國法國影響，農村保留部落形態，國慶節為10月2日

Guiena (幾內亞) u Nan-Fey-cuo (南非洲) i Sa-ha-la (撒哈拉) nu timulan a lalangawan hiyan nu Pafa alapuo (北非阿拉伯) a kanatal atu O-cuo (歐洲) nuayawan mikuwanay nu Fa-kuo (法國) kanatl mapa singalih, kaliwmahan mahida tu naayaway a niyadu' a wayway, saka limulak nu demiad nuheni sa pulu’ a bataan tusa a demiad ku kalimulakan nuheni a demiad.




#Article 251: Guinea-Bissau (1157 words)


u Guinea-Bissau (u sulit nu Hulam: 幾內亞比索) sa i labu nu Fey-Cuo, itiza i 12 00 N, 15 00 W.

u ahebal nu lala' mapulung sa 36,125 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 28,120 sq km, u ahebal nu nanumay sa 8,005 sq km.

hamin nu tademaw sa 1,759,159.

kakalukan umah sa 44.80%, kilakilangan umah sa 55.20%, zumaay henay umah sa 0%.

caay ka mucabaya a kanatal nu Taywan.

幾內亞比索是一個位於西非的國家，曾為葡屬幾內亞。幾內亞比索北鄰塞內加爾，東方、南方鄰幾內亞，西鄰大西洋。幾內亞比索是世界上「低度開發國家」之一。

Ci-Ney-Ya-Bi-So ku cacay a kanatal i nutipan nu Fay-Cuo (西非), na Pu-Taw-Ya (葡萄牙) Ci-Ney-Ya-Bi-So. saamisan nu Ci-Ney-Ya-Bi-So ku Say-Ney-Cia-Er (塞內加爾), katimulan atu sawalian nu Ci-Ney-Ya-Bi-So ku Ci-Ney-Ya (幾內亞), i satip u capi' ku Ta-Si-Yang (大西洋). Ci-Ney-Ya-Bi-So sa u mapaheci sanayay ku nipalekal i kitakit.

u tapang tusu nu kanatal sa u Bissau.

kakinging nu kanatal demiad sa 24 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci José Mário Vaz, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 6 bulad 23 demiad.

幾內亞比索位於非洲西部，包括比熱戈斯群島（Bijagos Archipelago）等島嶼，西鄰大西洋，北鄰塞內加爾，東方、南方鄰幾內亞，面積達36,120平方公里，海岸線長達350公里，最高點約300米，境內東部為熱帶稀樹草原（savanna），地勢較高，大部分地區則為海岸平原。

Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) itida i nutipan nu Fey-Cuo (非洲), mapulung tu Bijagos Archipelago (比熱戈斯群島) masabelengay a subal (群島), sibiyaw tu Da-Si-Yang (大西洋), amishan u Say-Ney-Cia-Er (塞內加爾), waliyan atu timulan micapi tu Ci-Ney-Ya (幾內亞), u kakitidaan nu lala’ nuheni han 36’120 ping-fan-kun-li (平方公里), u tanayu’ nu lilis nu bayu sa 350 kun-li (公里), u satalakaw han 300 a depah (lawat), u labu nu kanatal nu waliyan u kacaledesan a adidi’ay a kilang nu lutuklutukan  (稀樹草原, savanna), talakaw ku lala', nu yadahay hantu a kakitidaan u enal i lilis nu bayu.

幾內亞比索屬「熱帶海洋性季風」氣候，通常炎熱潮濕。6月到11月是「季風型」雨季，吹西南風。12月到5月是旱季，吹東北「哈馬丹風」（harmattan）。

Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) u caledesan nu bayu a puu’ nu bali (季風) a demiad, hina caledes masenget. enemay a bulad katukuh i sabaw cacay a bulad han u puu’ nu bali han udaudadan, u bali namakaydaay i nutipan timulan. sabaw tusa a bulad katukuh i sakatusa mihcaan a limaay a bulad ku makedalan, namakayda i waliyan amisan sa u Ha-Ma-Dan a bali (harmattan, 哈馬丹風).

幾內亞比索是聯合國所認定的最低度開發國家之一。該國經濟以農業和漁業為主。但在1998年至2000年間，幾內亞比索經濟和基礎建設，因內戰遭嚴重破壞。

Ci-Ney-Ya-Bi-So sa lekec nu kanatal (聯合國) u mapaheci sanayay ku nipalekal. itina kanatal mimalukay atu mibutingay a kawaw. nika namakayni i 1998 a mihcaan katukuh i 2000 a mihcaan, Ci-Ney-Ya-Bi-So a sakaudip atu u dingki, namum atu dadan nu patizengan, masasinsu piha’ceng mabuliyas.

namakay i 2013 a mihecanan Ci-Ney-Ya-Bi-So a yaw-kuo (腰果) katahkalay tatenga maazih tu kuni ka yadah, ayza Ci-Ney-Ya-Bi-So sa u sakaenem a tabakiyay a yaw-kuo (腰果) katahkalay a kanatal i a kitakit. Ci-Ney-Ya-Bi-So patahkal tu nu namaka bayuay a kakanan, adidi aca kya kalitang, heci nu cong-lu (棕櫚) atu u kaysin. hapay sa Ci-Ney-Ya-Bi-So u sakauzip mazeket kya kakanan.

幾內亞比索1974年3月15日同中華人民共和國建交。1990年5月26日，幾內亞比索因六四事件一度改與中華民國建交，同年5月31日與中華人民共和國中止外交關係。直至1998年4月23日與中華人民共和國恢復外交，同年4月24日，中華民國終止與其外交關係。

Ci-Ney-Ya-Bi-So i 1974 a mihecaan 3 a bulad 15 a demiad mapatideng malecabay nu Cung-Hwa-Zen-Ming-Kung-He-Kuo (中華人民共和國). 1955 a mihecaan 5 a bulad 26 a demiad, Ci-Ney-Ya-Bi-So kya “Enem-Sepat-se-cian” (六四事件) patatikuwaca misacabay nu “Cung-Haw-Ming-Kuo-Taywan”, widaan tu a mihecaan 5 a bulad 31 a demiad maputun tu malecabay nu “Cung-Hwa-Zen-Min-Kung-He-Kuo”. katukuh 1998 a mihecaan 4 a bulad 23 a demiad mananukas malcabay nu Cung-Hwa-Zen-Ming-Kung-He-Kuo, malecaday a miheca 4 a bulad  24 a demiad, Cung-Hwa-Ming-Kuo maputun kuni ka papadang.

直至2009年3月，幾內亞比索人口為1,548,159人，99%的國民為黑人，當中分為3類，包括「集中於北部和東北的Fula和說Mandinka話的人」、「住在南部海岸地區的Balanta及Papel」、「居於中央和北部海岸地區的Manjaco和Mancanha」。餘下的多是穆拉託人（黑人和葡萄牙人混血兒的後裔）。純葡萄牙人屬極少數，因為幾內亞比索獨立後大多葡萄牙殖民者遷出幾內亞比索。 

idaw ku 1,548,159 a tademaw i 2009 a mihcaan sakatulu a bulad. 99 a kilac (%) a kanatalay a tademaw ku lumeniay a tademaw. idaw ku tulu a duma. sakacacay: u Fula a tademaw i amisan atu i  sasawalian nu amis a kakitidaan, atu u sasakamuwan nu Mandinka a kamu. sakatusa: u Balanta atu Papel a tademaw i timulan a lilis nu bayuan. sakatulu: u Manjaco atu Mancanha a tademaw i nutibenan atu i amisan a lilis nu bayuan. idaw kuzuma u Mu-La-To (穆拉託) a tademaw (u ilucilucay nu lumeniay a tademaw atu Pu-Taw-Ya a tedemaw). idaw ku adidi'ay adidi'ay a tatenga' Pu-Taw-Ya a tademaw, kya nadikuan nu malacacay, yadah ku Pu-Taw-Ya a midebungay (殖民者) miliyas tu Ci-Ney-Ya-Bi-So.

幾內亞比索人口增長率是2.07%。出生率十分高，每1000人中有49.92個新生嬰孩，平均每名婦女出生7.56個嬰孩。但死亡率亦高，每1000人中有16.53人死亡。幾內亞比索人口的預期壽命比已開發國家短，男性的預期壽命只有45.05歲，女性預期壽命為48.75歲。

Ci-Ney-Ya-Bi-So nicunusan tu tademaw a 2.07 kilac (%). sayadahay ku nilecuhan, ya cacay a malebut idaw ku 49.92 a nilecuhan tu baluhay a lutungay, tu mihcaan a tatayna mulecul tu 7.56 a lutungay. nika yadahtu ku mapatayay, paymalebut nu tademaw idaw ku 16.53 mapatay. u sakaudip/sakauzip ku apuyu’ kikapahan nu nikaudip nu kanatal. mikisaba tu nikikapahay a kanatal tu tademaw ku nikaudip nu Ci-Ney-Ya-Bi-So. u nikaudip nu tatama 45.05 a mihcaan, u nikaudip nu tatayna 48.75 a mihcaan.

sapat a bataan idaw ku sepat a kilac (%) a tedemaw musakamu tu “Kriol”. uni a kamu nu Pu-Taw-Ya (葡萄牙) mapalalid ku Ke-Li-Aw-El a kamu (克里奧爾語). idaw ku sabaw sepat a kilac (%) a tademaw musakamu tu kalakaway a kamu nu Pu-Taw-Ya. u dumaay tu a kamu nu Fey-Cuo a kamu. 

約50%的人口信奉傳統宗教。信奉伊斯蘭教佔總人口的45%，主要是Fula和說Mandinka話的人。5%的人口信奉基督教，當中多為天主教徒。

anu lima a bataan a kilac a tademaw u misinzyaay amin tu kiwkay. u I-Se-Lan-ciyaw (伊斯蘭教) a tademaw u sepat a bataan idaw ku lima a kilac (%), u “Fula” atu “Mandinka” a tademaway amusakamu. lima a kilac (%) a tademaw u ciwlu (基督教), u tinsukiw (天主教) ku yadahay.

醫療設施極為欠缺，常見傳染病包括瘧疾、痢疾、傷寒、肺結核、黃熱病等，2008年雨季曾爆發大規模霍亂疫情。前往旅行時，應特別注意防蚊、防蠅、飲食衛生，並斟酌自備基本藥物（需附醫生處方）。此外，由於幾內亞比索大部分地區通訊、運輸、水電設施嚴重不足，如果發生重大傷病，難以及時取得妥善醫療照護。

caay kataneng kuni patideng tu padakuwan atu misaydang, hinaadih kumi laliday a libung u malaliya, mabanic, mapatay nu sienew (傷寒), haykikac, hun-ze-pin (黃熱病) sa, kaudadan nu 2008 a mihcaan tabaki kuyu libung i tawya. anu miliwku sa piadihi tu likes, tangalaw, atukan, alaen tu ku sapaiyu amidang (alaen tu kuni pasilusi nu misaydang a cudad), sa u Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) inai ku papatelayan ,kakacawan, u nanum atu dinki caay kataneng, anu micidek ku imelang sa inai ku kapahay a misaydang atu nipidiput.

幾內亞比索的音樂多與多節奏的gunbe有關。Gunbe是幾內亞比索音樂的標誌，但多年的社會動盪令Gunbe和主流聽眾脫節。

yadahay a dadiw (datuk) nu Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) ku gunbe hanaay. Gunbe sa u Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) datuk a cudad a kulit. nika unikabawbaw nu tapang paka Gunbe miales ku mitangilay a tademaw. 

葫蘆是該國主要的樂器，用於演奏極快和富節奏感的複雜舞曲。幾內亞比索人常用Crioulo語（幾內亞比索克里奧爾語，一種深受葡萄牙語影響的語言）創作歌詞，內容幽默，亦和時事息息相關，特別關於愛滋病。

bangah sa u sadatuk (樂器) nu kanatal nuheni. sakalamkamen atu hamaw sananay anika saeleday a dadiw. Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) a tademaw hina cukamas tu Crioulo a sasakamuen (u Ci-Ney-Ya-Bi-So Crioulu 克里奧爾語 u namakaydaay i Putawya a sasakamuen) nuni pisulit tu dadiw, ulabu sa sakatawaan, atu nu aydaay akawaw malidin, misiteked tu nu Aycepin (愛滋病) hananay.

Gunbe有時泛指幾內亞比索的任何音樂，但往往特指一種融匯該國十種民間音樂傳統的獨特音樂風格。Tina和tinga是其他流行的音樂類型。

Gunbe alahican patuduan nu Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) ku canancanan a datukan, nika patuduan tu cacaya nuni kalamlam atu nu pulu’ aca nu luma'luma'ay a tademaw hu dadatukan micidek aca kyayu latuk a wayway. u “tina” atu “tinga” u singanganay a datuk.

足球係幾內亞比索民眾最喜歡的運動，其他諸如藍球與網球亦受到歡迎，另在鄉村地區則流行一種自由格鬥的比賽，水上遊憩活動亦係幾國民眾經常的育樂活動。

tatukudan a mali (足球) sa u sakanamuhan nu Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) a yayatan, duma sa u lan-ciu(藍球) atu wan-ciu (網球) u sakanamuhan tu nu heni, i niyadu'ay hananay a yayatan han sau lihalay a sakalalebu (malalebu 打鬥) a sasedsedan, nu isauwacay a yayayatan han kanamuhan tu nu katuuday a tademaw.

幾內亞比索民眾的穿著因所處的地區、年齡、經濟情況而有著許多的差異。一般來說，內陸城市的居民大多穿著傳統服飾，但重要大城市的居民，如成年人及年輕人則因工作形態與社交場合，而多選擇現代的裝扮。

Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) tuni kasidikuc nuheni masaniyaniyadu’ ,mihcaan , atu nikakapah nu sakaudip caay kaw maleca kuni kasicaluk. nu tadetademawanac, nu ilabuay a tukay a tademaw tuni kasidikuc han u nulalay adiku ku lusid. u masa babalakiyatu atu nu masakapahay numi kuli atu skatayda i patiyamay amilihida, sisa idaw kuni pilian tu aydaay a cacaluken.

由於幾內亞比索係回教國家，因此幾內亞比索婦女的傳統服裝大多包裹全身，但卻絕少帶面紗。幾內亞比索婦女傳統服裝慣極繁複且多層次。男士則喜著短袖襯衫與短褲等非正式服裝。

Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) u hui-ciw (回教) a kanatal, sisa Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) nu tatayna nikasidikuc tunu lalay han mamin a tabuen ku udipudipan, caay kasi luseki ku bihid. u laylay nu dikuc nu Ci-Ney-Ya-Bi-So (幾內亞比索) sa, yadah kuni ka tungtungduhan. tatama hantu manamuh tu tanayuay a syace (襯衫) atu apuyuay a caaya kaw nu laylay nuheni a calaped.




#Article 252: Gukut (187 words)


u sulit nu Hulam: 吾谷子部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Gukut. u kasalumaluma’ nu Gukut sa, 174 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 543 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 508 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  35 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 83%, Pangcah(Amis) 3%, Tayan(Tayal) 4%, Paywan(Paiwan) 2%, zumazuma 3%.

u niyazu’ nu Taluku(Truku) kuyni, katuud ku Taluku(Truku) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Tayan atu Paywan. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izawtu, caay henay pasumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

 




#Article 253: Gus Bailey (108 words)


Gus Bailey nalecuhan i Gibson, North Carolina, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput. Gus Bailey i 1974 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 23, namapili’ tu nu Houston Rockets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 254: Guyana (1124 words)


u Guyana (u sulit nu Hulam: 蓋亞那) sa i labu nu Cong-nan-mei-cuo, itiza i 5 00 N, 59 00 W

u ahebal nu lala’(國土面積) mapulung sa 214,969 sq km

u ahebal nu lalaay (陸地面積) sa 196,849 sq km, u ahebal nu nanumay (水域面積) sa 18,120 sq km

hamin nu tademaw sa 735,909.

kakalukan umah sa 8.40%, kilakilangan umah sa 77.40%, zumaay henay umah sa 14.20%

caay kamu cabaya a kanatla nu Taywan.

蓋亞那合作共和國（英語：Cooperative Republic of Guyana），通稱蓋亞那，位於南美洲北部，是南美洲唯一以英語為官方語言的國家，也是大英國協成員國。

Cooperative Republic of Guyana (蓋亞那合作共和國, kamu nu Ing-Kuo: Cooperative Republic of Guyana), pangangan han tu Guyana (蓋亞那), itida i amisan nu Nan-Mey-cuo (南美洲), u masacacayay a musakamuay tu Igu (英語) a tapang nu nakamuan a kanatal i Nan-Mey-cuo (南美洲), u satabakiya nu Ing-kuo (大英國協) a tademawan a kanatal. 

u tapang tusu nu kanatal sa u Georgetown.

kakinging nu kanatal demiad sa 23 bulad 2 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci David A. Granger, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 5 bulad 16 demiad.

隨後三個世紀該地區輪流由英國、荷蘭、法國佔領，直到19世紀初1814年英、法、荷三國訂立界約，蓋亞那地區正式由英國殖民統治，稱為英屬蓋亞那。

nikudan satu tu tuluay a se-ci nina niyadu makakutay kunuheni u Ing-kuo (英國)、He-lan (荷蘭)、Fa-kuo (法國) a midebung, katukuh tu sabaw siwa a se-ci, cacay a malebut walu a lasubu cacay a bataan idaw ku sepat a mihcaan Ing-kuo (英國), He-lan (荷蘭), Fa-kuo (法國) masasulit kunuheni tunika babenis nu lala’ Kay-ya-na (蓋亞那) a niyaduan tatenga u Ing-kuo (英國) kumi kuwanay, sisa pangangan han nu Ing-kuo (英國) Kay-ya-na (蓋亞那). 

蓋亞那山深林密，人口稀少約80萬人，英國殖民者最初利用由非洲購得之奴隸來開墾，1834年奴隸制度廢除。

Guyana (蓋亞那) cebedcebetan ku buyu'buyu'an, tada adidi tu ku tademaw nuheni walu a mang nu tademawan, Ing-kuo (英國) mahka mikuwanay sa nuni kataydaan i Fey-cuo (非洲) micakay tu kalung a tademaw tayni mami sakakawaw, 1834 a mihcaan lapesen nuheni ku kalung hananay a kawawan.

殖民當局轉由南亞的印度與東南亞地區，以契約模式引進廉價勞工，使蓋亞那的農業及礦業能持續發展，此舉也使蓋亞那成為多民族地區。

numi kuwanay a kanatal malimad pasayda i Nan-ya (南亞) nu Ing-du (印度) atun wali timul-ya (東南亞) a kitidaan, maka kiyaku masasulit cakayen ku ahemi’a mamikuli aca’, sisa Kay-ya-na (蓋亞那) nu sakaliyumah atu baba’tuan taneng matulin amakawaw, sisa Kay-ya-na (蓋亞那) mala yadahay nu binacadan a kakitidaan. 

蓋亞那挖到石油，經濟成長4.4%狂飆到86%

Kay-ya-na (蓋亞那) maka kutkut tu simal tapabaw ku sakaudip tu sepat.sepat a kilac, kasenusa macakat tu walu a bataan idaw ku enem a kilac (%)

南美洲北部的委內瑞拉，是全球最大石油儲量的地區，與其相鄰的國家蓋亞那（Guyana），

Na-ma-cuo (南美洲) amisan nu Venezuela (委內瑞拉), u kitakit satabakiay nu suku nu simal a kakitidaan, atu mababiyaway a kanatal Kay-ya-na (蓋亞那)，

在2015年也發現石油，蓋亞那位於赤道附近，屬熱帶雨林氣候，森林占全境面積80%以上，有鋁土、金、鉭、鐵等礦藏，財政部長溫斯頓·喬丹（Winston Jordan），

itini i 2015 a mihcaan maka adih tu simal, Kay-ya-na (蓋亞那) itida i ce’taw nu biyawbiyawan, kacaledesan a udatan a demiad, kilangkilangan ku yadah walu a bataan a kilacan, idaw ku lui lala’, kim, tan, mukim atu ba’ba’tuwan, saan ku sakakaay nu sakaudip ci Wuen-se-tun．Ciyaw-dan (溫斯頓·喬丹) .

未來將會使用石油開採的特許權利金，興建從海岸線延伸到內陸的高速公路，以利開採礦藏。

anumahida amicukamas kita tu ni kudkudan tu cunlicen, misanga tu dadan namaka lilis nu bayu katukuh i lab utu besud sananay a dadan, saka ngaay nunipi kukudan tu ba’tu. 

不過，由於蓋亞那經濟體較小，IMF也提出警告，石油市場的波動會對蓋亞那的經濟造成較大的影響。

nika, adidi’ku salacul tu sakaudip nu Kay-ya-na (蓋亞那), IMF patudu’sa, unika sakatayda i iciba’amalawlaw misuayaw tu Kay-ya-na (蓋亞那) nu sakaudip tabaki kuni kacayatan。

蓋亞那政府預估，2022年第2座海上油井開始生產後，每年利潤分享和特許使用費也將翻倍，這些錢將為發展計畫提供資金，並用於國家建立的主權財富基金，以防止因油價波動造成國內經濟動盪。

Kay-ya-na (蓋亞那) sifu sausisa, 2022 a mihcaan saka tusa ani patidengan tu nu bayuay nikalingantuan asika si lahecian sa, tu mihmihcaan sapawada’atu sapi cukaymas tu cancanan macunus kuni ka babelih ku sakaudip, nina kalisiw taneng pacuwah tu cancanan naca nuni ka sasulitan, sakay tini i kanatal nu sakasilaculan a cicin, saka talaw anu malawlaw ku nidang nu simal alaw malaup ku nika lawlaw nu sakaudip. 

東鄰蘇利南，南臨巴西，西鄰委內瑞拉，北鄰大西洋。蓋亞那與蘇利南和委內瑞拉有國界爭議。

walian mitepal tu Su-li-nan (蘇利南), timulan sibiyaw tu Pa-si (巴西), nutipan a biyaw han u Wey-Ney-Zuwey-La (委內瑞拉), amisan u Tasiyung (大西洋). Kay-ya-na (蓋亞那) atu Su-li-nan (蘇利南) atu Wey-Ney-Zuwey-La (委內瑞拉) cinglaw tu babenisan a kanatal nu lala’.

尤其委內瑞拉一再聲稱埃塞奎博河以西的土地─西屬蓋亞那屬於委內瑞拉。蓋亞那雖地處南美洲，為南美洲國家聯盟的成員國，但傳統上及歷史上與加勒比海諸島的關係較為密切。

micidek ku Wey-Ney-Zuwey-La (委內瑞拉) pacicisa musakamu tu Ay-se-kuey-puo sauwa (埃塞奎博河) nutipanay a lala’ ─ nutipan a Kay-ya-na (蓋亞那) nu Wey-Ney-Zuwey-La (委內瑞拉). Kay-ya-na (蓋亞那) amica kya kakitidaan i Nan-mey cuo (南美洲). u Nan-mey cuo (南美洲) a kanatal lanman a tademawan a kanatal, nika i laylay nu babalaki atu likisi atu Cia-le-pi bayu (加勒比海) a subalan masasungaay naming kunuheni.

u Guyanas a kakitidaan caay ka Guyana a kanatal.

蓋亞那（西班牙語：Las Guayanas、英語：The Guianas、法語：Guyanes、荷蘭語：Guyana's、葡萄牙語：Guianas），是南美洲北部、西北部的一個地區，並被劃分為了數個主權國家和區域。

Kay-ya-na (蓋亞那, kamu nu se-ban-ya [西班牙]: Las Guayanas, kamu nu In-Kuo [英國]: The Guianas, kamu nu Fa-Kuo [法國]: Guyanes, kamu i nu He-Lan [荷蘭]: Guyana's, kamu nu Pu-taw-ya [葡萄牙]: Guianas) u Nan-mey cuo (南美洲) amisa, nutipan amsan a niyaduan, pababenis han tu yadahaya a kanatal atu kitidaan. 

前哥倫布時期，蓋亞那地區的主要居民為加勒比人和阿拉瓦克人，在17世紀後此地區逐漸被歐洲國家瓜分為殖民地，形成了如今的格局。

nuayawan nu Ke-lun-pu (哥倫布) a zitay, Kay-ya-na (蓋亞那) a niyaduan tada angangan nu tademawan sa u Ciya-le-pi a tademaw (加勒比人) atu Alawawke’ a tademaw (阿拉瓦克人) itini i 17 a se-ci nikudan nina niyadu’hamaw han nu O-cuo kanatal (歐洲國家) mibenis amikuwan, mala aydaay a wayway nu kawaw。

這一地區因遠離了多個南美洲國家（接壤國家為委內瑞拉、哥倫比亞和巴西），其文化、政治方面獨立於周邊的亞馬遜盆地、南美洲南部、西南部國家，更接近於加勒比地區。

nina niyadu’mibatad tu kutuuday a Na-ma-cuo (南美洲) a kanatal (mitulinnay a kanatal u Venezuela (委內瑞拉), Ke-lun-pi-ya (哥倫比亞) atu Pa-si (巴西), u lalangawan, sence a kawaw micidek ku i lilisay nu Ya-ma-sun penti (亞馬遜盆地) , Na-ma-cuo (南美洲) nu timulan, nutipan timulan a kanaaatl, micapiya tu Cialepi (加勒比) a kakitidaan.

有「天空浮島」(Mount Roraima)之稱的蓋亞那高原，位於南美洲委內瑞拉的蓋亞那高原，是地球上最原古老的地表，山頂平坦，猶如一張四方型的大桌子。

idaw ku Mount Roraima tapuku mabawbaway a kanatal nipa ngangan tu Kay-ya-na buyu' (蓋亞那高原)，itida i Na-ma-cuo (南美洲) Venezuela (委內瑞拉) a Kay-ya-na buyu' (蓋亞那高原), i kitakitay nu samukasiay a lala’, masa enal ku tungduh nu buyu’, mahida unu masikakuay a tabakiay nu takalan kya buyu'. 

擁有2億年歷史的蓋亞那高原，面積高達3萬平方公里，橫跨6個國家，原本只是地層變動隆起的一塊地表，但在長時間的暴雨侵襲後，

makaala’tu tusaay a walewalen a mihcaan nu likisi nu Kay-ya-na buyu' (蓋亞那高原), ahebal nu lala’ maka alatu tuluay a mang nu pinfunkunli, milauyd tu enemay a kanatalan, sayaway hamawsa masa apulud ku lala’, matenes matenes mapaudad mapabali. 

山頂鬆軟的土石掉落，只留下表面平整的堅硬岩塊，成為現在聳立雲端的「桌山」，而且在蓋亞那高原上，至少還有100座像這樣的桌山，其中一座最大的2560公尺桌山，目前已經被登錄為世界自然遺產。

u tungduh nu buyu' mabuhabuk ku lala’ mahetik ku ba’tu atu lala’, masa enal kuni kahetikan nu lala’ u atekakay satu a ba’tu kuliwan, mahida nu aydaay a mutidengay ai ladenman nu buyu' a takal, itida aca i Kay-ya-na buyu' (蓋亞那高原), idaw henay ku cacaya a lasubu ku misengiay a takalan nu buyu', dumasatu idaw kumi cidekay nu satabakiay niyabuyu' 2560 a kunce a takalan nu buyu', aydahan mapatukitu i kitakit nu lahad nuni pahetikan nu babalaki.  

被當地稱為「特普伊」的平頂高原，是一片熱帶稀樹草原的景象，四週覆蓋著棉花糖般的雲，邊緣攀爬著前所未見的熱帶植物，上百個瀑布把山體切割成一個個小塊，遠看恍如浩瀚碧海上散佈著一個個小島。

mapa ngangan nu niyadu'ay tu “ Te-pu-e (特普伊)”a masaenalay a buyu', u sakacaledesay a kainai’an nu kilangkilangan a kitidaan, liklik matahap nu mahida u kupaay a piyang a latem, lilis hatu idaw kumi kayatay nu caya henay ka adih nu saka caledesan a langawlangawan, nu panaay a cascas nu buyu' cikciken mala adidiay a buyu', bataden amiadih mahida uibayuay a adidiay a subal.

在這片高原的另一頭，藏著世界上落差最大的瀑布——天使瀑布（Angel Falls）。

nuayawan nina buyu', miculimekay nu kitakit a satabakiay nu cascas—u tian-Se (天使) a cascasan (Angel Falls, 天使瀑布).

從陡壁隙縫直瀉下來的它又名安赫爾瀑布，座落在委內瑞拉最大的自然保護區卡奈瑪國家公園（Canaima National Park），高度足足有979公尺，是尼加拉瓜瀑布的16倍！

numaka buhangbauhngay nu mulecisay a kasenun sananay mahetikay a nanum u Anhee-cascas (安赫爾瀑布), eneng i Venezuela (委內瑞拉) satabakiay nu lahad dadiputen a Canaima National Park (卡奈瑪國家公園), talakaw sa 979 a kunce hatida kunika talakawan, nu Nicaragua cascas (尼加拉瓜瀑布) nu 16 a bey (倍)!

保護區內河流交錯，高山壁立，並有一望無際的熱帶雨林和開闊的草地，除了著名的天使瀑布，還有眾多的瀑布群，因此被譽為「瀑布之鄉」。

masasungaliway a sauwac nu nanum, talakaway a buyu', pa’ngawhan u kacaledesan lanulanuan nu kilangkilangan atu ahebalay nu lutuklutukan, tuni kasi nganganay nu Angel Falls a cascasan (天使瀑布), idaw henay ku yadahay a cascas, sisa pangangan hantu cascas a niyadu'an (瀑布之鄉). 




#Article 255: Haciliwan (336 words)


u sulit nu Hulam: 八里灣部落 Paliwan puluo

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Haciliwan. u kasalumaluma’ nu Haciliwan sa,  28 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  79 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  77 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   2 ku tademaw, pakalatu 3%.

taneng tayza u lalangawan nu Pangcah - Cilangasan a buyu. izaw ku zazan katukuh Cilangasan.

caay kakapah ku zazan tayza tina niyazu'. anu tabaki ku udad saca mabaliyus, maputun tu ku zazan.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 94%, zumazuma 3%.

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu’.

u Pangcah(Amis) a niyazu’ kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Kevelan(Kebalan), inayi' tu ku zuma a cidekay itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. hakay izawtu caay henay pasumad tu ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 256: Hacining (288 words)


u sulit nu Hulam: 干城部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Hacining. u kasalumaluma’ nu Hacining sa, 319 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 573 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 225 ku tademaw, pakalatu 39%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 348 ku tademaw, pakalatu 61%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 20%, Pangcah(Amis) 12%, Tayan(Tayal) 5%, Puyuma 1%, Kebalan 1%, zumazuma 1%.

u Truku a niyazu' kuyni. tuud ku Truku itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Tayan(Tayal) atu Puyuma. yadah ku cidekay a tademaw itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 257: Hagaparis (189 words)


u sulit nu Hulam: 哈卡巴里斯部落

「哈卡巴里斯」，是台灣原住民泰雅族位於宜蘭縣南澳地區的一個分支，也是台灣最晚移居平地的原住民部落；在歷史變遷下，「哈卡巴里斯」先後接受過日本政府及國民政府統治，並陸續從山上遷徙至平地，逐漸與平地文化融合。

重返祖靈地 《哈卡巴里斯》紀錄泰雅族現代原住民重返山林尋根歷程的《哈卡巴里斯》紀錄片，歷經兩年拍攝。

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Hagaparis. u kasalumaluma’ nu Hagaparis sa,  35 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 113 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 112 ku tademaw, pakalatu 99%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   1 ku tademaw, pakalatu 1%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 95%, Pangcah(Amis) 3%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), atu Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 258: Haiti (1463 words)


u Haiti (海地) sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 19 00 N, 72 25 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 27,750 sq km

u ahebal nu lalaay sa 27,560 sq km, u ahebal nu nanumay sa 190 sq km

hamin nu tademaw sa 10,485,800.

kakalukan umah sa 66.40%, kilakilangan umah sa 3.60%, zumaay henay umah sa 30%

u cabayay a kanatal nu Taywan.

u tapang tusu nu kanatal sa u Port-au-Prince.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 1 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Jovenel Moïse, micakat a demiad sa i 2017 a mihca 2 bulad 7 demiad.

海地共和國（法語：République d'Haïti；海地克里奧爾語：Repiblik Ayiti），通稱海地，是位於加勒比海的島國。全境位於加勒比海第二大島伊斯帕尼奧拉島（又稱海地島）西半部，東與多明尼加共和國接壤。

Haiti masapulungay masakaputay a kanatal “Ba-kou a kamu: République d'Haïti Haiti Repiblik Ayiti”  Haiti han,  itizaay i cya-le-pi-hai a kanatal. mahamin u hekal itini i cya-le-pi-hai u sakatus tabakiay a subal nu I-s-pa’-ni-ou a subal “ u Haiti han aca” satipan tu pangkiw, nutimulan atu tuo-min-ni-cya masapilungay masakaputay a kanatal matatules ku lala’. 

海地人的原生種族為阿拉瓦克人，自西班牙入侵後原住民急速減少到已經滅絕，殖民主為了補充勞力並自非洲引進大量黑奴，海地從此變成黑人國家，開展農業經濟。海地為世上第一個非裔黑人主導，奴隸起義建國的國家，和加勒比地區第一個獨立的地區。在2012年，海地更宣布其有意尋求在非洲聯盟的準會員地位。 

Haiti a tademaw nauyzaanay tu a binacadad u Ala-wa-ke a tademawan, nanidebungan nu si-pan-ya a tademaw hawsa Yin-cu-min kalamkam satu mawada a malawpes, micumuday a tademaw a micunus tu mikawaw tu mangeluay satu Bei-cou katuud ku nipacumud tu lemeniay a kuli, u Haiti namahizasa mala u lumeni’ay tu a tademaw ku kanatal, malingatu tu palahad tu malukay cin-ci. Haiti i kitakit u saayaway u Bei-cou  a ilic lumeni’ay a tademaw ku mikeliday, u kuli ku palekalay patizengay tu kanatal, atu cya-le-pi-hai a kakitizaan u saayaway misatekeday a kakitizaan. i 2012 a mihcaan, Haiti sangaleb a musakamu sibalucu’ a mikilim misalunguc tu i Bei-cou-lin-mung a misilic tu sakaput a tademaw tu aenengan.

海地是美洲唯一以黑人為主體民族（95%以上）的共和國。然而，該國與隔壁拉丁裔為主的多明尼加發展上卻有著天壤之別，海地是美洲唯一的極度貧窮國家，2015年人均年收入804美元、處於低人類發展指數，是世界上最低度開發國家之一。2019年，海地的人均預期壽命為64歲。

Haiti u Mei-cuo uyza dada’u lumeni’ay a tademaw ku tapang nu binacadan 95% ka i pabaw” masakaputay mapulungay a kanatal. saaca, uynian a kanatal atu tapiingay a La-tin a iluc ku angangan nu Tu-min-ni-cy uyni u palahad masazuma caay kalecad, Haiti nu Mei-cuo uyza dada’ u sapakuyucay a kanatal. 2015 a mihcaan u tademaw palalecad tu paymihcaan micumuday a kalisiw 804, u saisasaay nu tademaw a tinsu nu palahadan, kitakitay u sainai’ay nipalahadan a kanatal a cacay. 2019 a mihcaan, Haiti a tademaw palalecad tu paliayaw a nikauzipan a mihcaan enem a bataan izaw ku sepat.

海地原為印第安人部落阿拉瓦克族居住地。1492年哥倫布航行至此，將該島命名為伊斯帕尼奧拉島（西班牙島），1502年正式成為西班牙殖民地。受天花影響，缺乏免疫力的阿拉瓦克族絕跡。西班牙人遂從非洲販運大量黑奴，成為島上主要的勞動力。

Haiti nauyazan u In-ti-an a tademaw niyazu’ u A-la-wake a binacadan ku muenenngy. 1492 a mihcaan Ke-lun-pu payhikuki paybalunga teyni itini, uynian a subal pangangan han Hispaniola a sumal “si-pan-ya”, 1502 a mihcaan tatengaay mala u micumuda nu si-pan-ya. namalilid nu penu’ a imelang nai’ tu ku  icelang nu uzip nu A-la-wa-ke a binacadan  malawpes tu. Si-pan-ya a tademaw pakayza  i Bei-cou pacakay tu lumeni’ay a kuli, mala misakakawaway tu mangeluay a kawaw nu subal.

海地獨立後，未能建立起有效的民主體制，政局動盪，獨裁者不斷上台不斷被推翻，據統計，從海地獨立到1915年一百年間，共有近90位統治者相繼上台。1957年，依託軍隊，杜瓦利埃贏得1957年海地大選，作為民間運動領袖，當選為海地總統，建立起家族統治，直到1986年被推翻。

Haiti namisateked hawsa, caay patizeng tu sipucay nu binawlad ku ngangaan a nizatengn, mahuyahuy tu ku kawaw nu cin-ce, u mikuwanay kakutaykutay sa mala u mikeliday duduc tu pulung nisulitan, namakay misateked ku Haiti katukuh 1915 a mihcaan tu cacay a lasubu a mihcaan, pulung izaw macapi tu 90 ku tademaw makakutay malaCungtung. 1957 amihcaan, I-Tou a hitay, Tu-wa-li-ai pakademec tu 1957 a mihcaan misingkiw ku Haiti, mala u mikelada a kawaw nu binawlan, mala u Cung-tung nu Haiti, patizaeng palekal tu nu lalabuay nu luma’ ku mikuwanay, katukuh 1986 a mihcaan mapabelin tu.

海地位於伊斯帕尼奧拉島西部，國土面積27,750km²，其中27,560km²是陸地，190km²內水。海地的海岸線長1,771km，與鄰國多米尼加的邊境長360公里。海地所在的伊斯帕尼奧拉島西部海岸十分曲折，但是沿海只有少數幾個附屬島嶼。海地屬於科迪勒拉山系的中段，具有明顯的山地特徵，分為四條大致平行的東西走向山脈。

Haiti itini i Isi-pa-ni-ola a subal tu nutipan, lala’ nu kanatal 27,750 ka kaahebal, u zuma i hekalay a lala’ 27,560km, 190km lalabu a nanum. Haiti a dadipasan a katanayu’ 1,771km, atu belaw a kanatal Tu-mi-ni-cya i lilis nu kanatal a katanayu 360 a kungli. Haiti a kakitizaan tu Is-pa-ni-au-la a subal u satipan a dadipasan malikakung ku zazan,nika u lilis nu bayu caay ka pina ku zumaay a sulal.Haiti tungus nu Ke-ti-le-la-sanay nu tebanay, mahapinang ku wayway nu buyu’ a lala’, malasepat ku malecaday a buyu’ nuwalian satipan muculil pasayza i buyu’.

cin-ce kilu tu 1987 a mihcaan nipahecekan tu Haiti a hulic, Haiti u cacayay a leke nu  

masapulungay masakaputay a kanatal, Tung-tung u ngangan nu kanatal. situngusa tu kawaw u cen-bu ku mikawaway, ce-bu nu sitangahay u Cung-li, situngusay a pahulic u cin-bu atu tatengilan tu binawlan u milahizaay a binawlan tusa ku Li-baw-yen ku pawadaay. 

海地總統由選民通過直接選舉產生，任期為5年，最多連任兩屆。總理人選由總統指定，國民會議批准。總理任命各部部長和國務秘書，其執政綱領需要得到國民會議的信任案批准。

Haiti a Cung-tung u binawlan ku misingkiway maawas tu nipisangkiw kakelu satu mala Cung-tung, lima a mihcaan malaCung-cung, sayadahay mala Cung-tung kina tusa a kelad. u Cung-li a tademaw u Cung-tung ku panutekay, u Kuo-min huy-yi ku patubeliay. Cung-li ku situngusa tu sakakapu a sakakaay atu mikawaway nu kanatal a misu,  mikawaway tu cin-ce a milala tu Kou-min-huy-yi’ tuni u palatatenga tuynian a kawaw a misulul.

海地是世界上最低度開發國家之一。聯合國開發計劃署的人類發展指數評價中，海地在177個國家中名列第153位。2004年，海地的GDP（按購買力計算）為120.5億美元，排名第145位；人均GDP為380美元，排名第150位。2004年海地通貨膨脹率為22%，外債為14億美元。十分之七的海地人每天收入只有一至二美元。

Haiti i kitakit u saadidi’ay a nipalahadan a kanatal. u pulung a sakapu a kanatal palahaday milekakawaw a tademaw palahad tu nisulitan a aca, Haiti i 177 a kanatal u pasiluc a ngangan saka153. 2004 a mihcaan, Haiti a GDP “ u nipaasip tu picakay” 120,5 a i’k ku kalisiw, pasiluc tu ngangan saka145 , palalecad tu tademaw GDP 380 ku kalisiw, pasiluc tu ngangan saka150.2004 a mihcaan Haiti u katumus tu sakalacal nu tuud u lili 22%. nuzuma a tadeh 14 a i’k ku kalisiw.cacay batan a pitu nu Haiti a tademaw paydemaad u micumuday a kalisiw cacay katukau tus a kalisiw dada’.

在1791-1802年海地黑人起義期間，北部乾燥平原上的白人建立的灌溉系統被黑人奴隸破壞，至19世紀初因老化失修被徹底廢棄，導致占海地人口50%的北海地人只能在占全國耕地總面積17%的耕地上生活。

i 1791-1802 a mihcaan Haiti u lumeni’ay a tademaw nu palekalan a demiadan, nuwamisan maacak ku enal u salengacay a tademaw patiseng tu sapananu a zazan mapeci’ nu kuli nu lumeni’n a tademaw, katukuh i kasumamadan tu 19 a mihcaan tu kalingatuan sayhan balakitu caay sangaen bakah hantu, macalap tu ku Haiti u tademaw 50% nuwamisan a Haiti macalapay uyza dada’ mahamin a kanatal a nikalukan pulung nu hekal 17%  mauzip itiza nikalukan a lala’.

ayaw nu 1987 a mihcaan, Haiti a kanatal izaw ku belac mahiza tu pawapen tu kakaydihan nu kanatal, uyza satu yumahiza Haiti a tademaw u belac ku kakanan, nika ayaway a Cung-tung nu Mei-kou ci Ke-lin-tun tu kala Cung-tungan hena “1992 a mihcaan-2000 a mihcaan” ci Ke-lin-tun cen-bu mipenec tu Haiti a cin-bu paselep tu nu Mei-kou a belac micumuday a sata pakay 35% katukuh 3%, Mei-kou yadah ku kaizaw nu belac, kaydahan ku nu Haiti a binawlan a belac mihcaan tu picakay pulung tu kayadah sepat a bataan kungtun u sepat hun a tulu. ka izaw ku nikalukan angangan mahamin malasawad, ci Ke-lin-tun i kapulung sakaput a kanatal itizaay a Haiti misacidek i kadayhiwan nu kanatal satu a miyumali.

根據2008聯合國報告估計，海地的人口980萬，分布非常稠密。大多數人居住在沿海地區和山谷的平原。大約95%的海地人是西非黑人的後裔，剩餘大多是穆拉托人。93%的海地人住在農村和2,000人以下的小城鎮。85%的人口從事農業。穆 拉托人地位高，多數住在太子港從事政治和工商業，黑人住在叫康拜特的西非式小村。海地人按黑人血統區分，黑人血統7/8的馬拉布，3/4的格里夫，1/2的穆拉特，1/4的夸特龍，1/4的穆斯蒂夫。

duduc tu 2008 a mihacaan masapulungay masakaputay a kanatal papelu tu nisulitan.Haiti a tademaw 980 a emangan, paliwasak mazekec  ku tademaw. katuu day a tademaw muenengay mililis tu bayu a kakitizaan atu masaenalay a diheb nu buyu’. pakala tu 95% nu Haiti a tademaw nu satipan a Bei-cou u iluc nu lumeni’ay a tademaw, u liwan katuud ku nu Mula-tuo a tademaw. 93% nu Haiti a tademaw mueneng itiza i malukay a niyazu’ atu 2,000 ku tademaw i adidi;ay a Tu-se. 85% a tademaw u kaluk ku kawaw. Mula-tuo a tademaw talakaw ku aenengan, katuuday mueneng i Tay-ce a minatu mikawaw tu cen-ce atu kusi paliwalay, lumeni’ay a tademaw nueneng i Kang-pay-te nu satipan u adidi’ay a niyazu’. Haiti a tademaw kiluw tu makay nu punaay a lemeni’ay a tademaw a pasazuma, makay punaay a lumeni’ay a tademaw payhun ⅞ u La-pu, ¾ u ke-li-bu, ½ u kow-te-lung, ¼ u Mu-s-ti-bu.

約85%的海地人口宣稱信仰基督教，絕大多數目前從屬於羅馬天主教。海地也有相當多非常虔誠的天主教徒，國內亦有不少殖民時期建立的天主教堂。

pakala tu 85% u Haiti a tademaw musakamu u singku u ciwlu, katuuday a tademaw i mahini u tingsikiw amin. Haiti katuud ku mitesekay ku singku tu tingsikiw, kanatalay katuud ku midebungay a tademaw, tuyzaan a mihcaan patizeng tu tingsikiw.

另有相當數量海地人信奉伏都教（又稱巫毒教）。這種起源自非洲的傳統多神崇拜，同時融入了一些源於天主教文化傳統的魔鬼崇拜的元素，因而為傳教士所不齒。 該教因法國人由非洲擄走大量黑人到法國的殖民地做奴隸，從而傳入海地。前總統老杜瓦利埃就曾利用此崇拜，建立名為「通頓馬庫特」（吃人魔王）的私人武裝，嚴格控制人民。

u zuma izaw ku katuuday u Haiti a tademaw ci singkuay tu bu-tu cyaw “ u uw-tu-cyaw han”. u lalekalan nu mahiniay makay Bei-cou nu kasumamadan nu bablaki u yadahay a kamisama a tabaungan, imahini micumud tu nu zumaay makayniay i tingsikiw a lalangawan nu kasumamadan nu babalakiay nu Dituay a pibaungan ku mahiniay, satu u lindusi a tadema cay palatatenga’. uyniay a tingsikiw sayhan u Ba-Kou a tademaw u Bey-cuo miala tu katuuday nu lumeni’ay a tademaw tayza i Ba-Kou u micumuday a tademaw malakuli,nama  mapalaylay i Haiti. ayayaw a Cung-tung ci Law-tu-wa-li-ay nauyzaay uyni u pibaungay, patizeng tu ngangan tu “Tung-tun-ma-ku-te” “ mukanay tu tademaw a ditu” nu uzipay a nizatengan, mikedec mipenec tu tademawan.

海地的交通並不發達。該國只有一條長約135公里的鐵路，從太子港向北通往阿蒂博尼特平原的韋雷特。由於乘客人數下降，這條鐵路在1960年終止了客運服務（該年的乘客只有2,200人次）。在北方的甘蔗和劍麻種植園中，有總長度約120公里的私有窄軌鐵路。

Haiti a caculilan caay ka cakat.uyzaan a kanatal uyza dada’ cacay u silamalay a zazan pakala tu 135 kungli, makay Tay-ce a minatu pakay nuwamisan sakatayza i A-ti-po-si-te a enal nu Wi-lei-te. u mikacaway a labang maselep tu, uynuan silamalay a zazan i 1960 a mihcaan hatizatu ku kawaw nu mitupinay tu labang a basu ( uynian a mihcaan u mikacaway a labang 2,200 ku” tademaw. i nuwamisan u tebusatuatu nipalumaan tu ciye-ma, u pulung nu tanayu’ pakala tu 120 kung-li izaw ku nu uzipay likecuay zazan nu silamalay.




#Article 259: Haitutuan (166 words)


u sulit nu Hulam: 山平部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Haitutuan. u kasalumaluma’ nu Haitutuan sa, 108 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 344 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 286 ku tademaw, pakalatu 83%.

u zuma sa, cay ku yuangcumin,  58 ku tademaw, pakalatu 17%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 69%, Pangcah(Amis) 3%, Paywan(Paiwan) 3%, Puyuma 1%, Rukay(Rukai) 1%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 5%.

u Yuwatan a niyazu’ kyuni, tuud ku Yuwatan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Puyuma.

inayI' ku Sakizaya itini mueneng.

u niyazu’ sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana’ kami, hina u lalumaay amin i niyazu’, caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu’. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu’, maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi’ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu’ sa, ku Tapalong, u niyazu’ nu Pangcah(Amis).




#Article 260: Halusipun (154 words)


u sulit nu Hulam: 筆石部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Halusipun. u kasalumaluma’ nu Halusipun sa, 46 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 128 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  51 ku tademaw, pakalatu 40%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 77 ku tademaw, pakalatu 60%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 38%, Pangcha(Amis) 1%, Cou 2%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 261: Hamaybaki (177 words)


u Hamabaki (長者賜福) a lisin nu Sakizaya sa, i kalalikidan a demiad, pasisien nu babalikid tu tunuz, titi nu ayam atu alipatu ku wawa, palemed tu mamiselea a wawa. sakakalamekam a malahad a miducus tu kakaselal a midiput tu niyazu’. u babalaki nu niyazu’ ku pacakatay tu cacay a selalan. u kakaselal ku pasibana’ay tu sabaselal a malatanektekay a adipel nu niyazu’. i kasilisinan nu niyazu’ sa, mahaen u pihamaybakian ku babalaki pasisi tu kakaenen, palemed a pasibana’ tu sakalatadem nu kauzip nu wawa.

u Ciwidiyan a niyazu’ sa, i baluhay a hehecaan a misadabek ku papacakaten a miselalay a wawa. liliden nu kakaselal misanga’ tu dabek, minanam mililid ku kakaselal tu sabaselel. kalahukan pasisien nu babalaki ku miselalay a wawa tu tuzuz, titi nu ayam atu alipatu, palemed a pasibana’ tu sakalatademaw nu uzip.

Simawen nu selal, langaten nu selal ku niyazu, caay pidebung ku lais, kiyu yadah ku nisamihecaan, malemed ku piadup nu babalaki i buyubuyu’an. sisa, satabutabu han nu babalaki ku kimit nu tuzuz atu titi nu ayam tu sapasisi i wawa nu binawlan.




#Article 262: Hana Ating (441 words)


Hana Ateng i siwsiwan.

u nalecuhan nu maku i Nabakuwan tu satipan nu Sakul ci Siwsiwan ku niyadu' nu maku, ci Hana ku ngangan aku. lalima ku calkakaan niyam, u sakatusa kaku, nika i siwaay ku mihcaan nu maku, kapatayan tu nu ina kami. u wama sa tu musakakawaw i padingkiay, yu mahida hen pakuyuc ku nikaudip, sadakaydakay sa misaicelang tu sakaudip, sisa madateng tu ku kamu  nu babalaki atu nu baki, nu wama, nu wina, cacay ku nakamuwan a kamu tu sakay  udip a maudip nu kawaw, cacay ku kamu lisimeten tu ku udip saan i tamiyan. sakatusa satu ku kamu saicelangeng tu micudad, anu caay kalaluk, nayi' ku laheci a pakuyuc tu ku nikaudip nu luma', sisa  kalaluk tu musakakawaw kya masatademaw ku nikaudip saan ku nipangiha nu babalaki nu maku.

malaki satu sa siacawa tu kaku  mikadabu i  Ci siwsiwan nayuwawa henay kami nu malcabayay balaki , tatusa ku nilecu han aku, sakakaay u tatamaan, sakatusa u tatayna. u acawa satu nu maku sa u 公務員, malasaydan ku kawaw nida, yadah ku katinengan tu nalimaan a canancanan a sasanga'an tu tuud cinida, u sakadihan nida  misanga' tu luma', u luma' niyaan misanga'an nida sacacay sa misanga',matenes makaala tu cacay a mihcaan kya  luma' haymaw han nida, misanga' masaduma ku nisanga'an, nayay ku malacaday tu nisangaan kya luma'an  masaduma salungan a dihan sapi' sa ku balucu makaadih.  

namicudad i cacudadan henay, u caay pitengilay kaku micudad, caay kakapah ku nicudan u tanengay nika matineng misanga tu nalimaan miapid mikawid tu tuud, namicudad satu kaku makaala i cacudadan tu kawlah nu nubu nu cacudadan  sisa sadakaydakay sa minanam a misaicelang tu cudad kaku , caay pakalihalaw tu luma'ay a tademaw kaku, caay pakalibut tu babalaki atu laluma'an, sacacay saan kaku misaicelang maudip hanikabalaki katukuh ayda.

balakisa tu hatini ku nikaudip tayni i hekal maudip nu maku alaw enemay tu a bataan ku mihecaan, keme han mikilul tu mihmihcaan balaki tu ku nikaudip baketu ku balucu midate tu nidatean,  balaki balaki satu  matenes tu demiad makadateng tu i baatay u macapiay a nikaudipan pinaay tu hakya ku demiad nu nita a maudip, ayda u sakay i luma'ay kaku musakawaw, yu mahida hatida ku labades namaudip a hicanaca tu nikangelu u mahida izaw ku nu makaybalucu'ay a nidatengan sabaaden tu ku nidatengan sisa a mikukay kaku tu paudipay atu pahabayay nu babalaki, pabelien i takuwanan sakakapah nu luma’ a maudip nu maku, izaw tu ku cilemin,sicedamay ,akenekay , aledahay tu nikaudip nu maku, yadah ku sakatawaan  aku sakapah limulaken tu kuni datengan nu balucu', a hicanaca u nikaudip nu maku pakedu han tu  sakapah han tu ku udip ayda kya tadayu ku nikaudip.




#Article 263: Hanbizan (204 words)


u sulit nu Hulam: 涵碧蘭部落

i Nantou a kuwan ku niyazu’ nu Hanbizan. u kasalumaluma’ nu Hanbizan sa,  74 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 245 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 158 ku tademaw, pakalatu 64%.  u zuma sa, cay ku Ingcumin,  87 ku tademaw, pakalatu 36%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 64%.

u niyazu’ nu Yuwatan(Bunun) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunun) itini mueneng. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),            

Yami (4,612),  Saw (790),   Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),   zuma (11,985)                       




#Article 264: Hank Beenders (118 words)


Hank Beenders

Hank Beenders nalecuh i Haarlem, Netherlands, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput.

nalecuhan ciniza i 6 a bulad 2 a demiad, 1916 a mihcaan, Hank Beenders, u miunduay ku kawaw niza. 

mapatay ciniza i 2003 a mihcaan, walu a bataan izaw pitu ku mihcaan niza.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 265: Harawan (257 words)


u sulit nu Hulam: 哈拉灣部落 Halawan niyazu'

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Harawan. u kasalumaluma’ nu Harawan sa, 203 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 519 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 501 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin,  18 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 88%, zumazuma 8%.

caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Yincumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay kaduut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) .

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.

hakay izaw tuway, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu sananay, u saayaway a mueneng(居住) itiniay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal(島嶼).

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan(文化), lisin, kamu(語言), atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 266: Harrison Barnes (112 words)


Harrison Barnes nalecuhan i Ames, Iowa, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Harrison Barnes i 2012 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 7, namapili’ tu nu Golden State Warriors putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 267: Harry Barnes (111 words)


Harry Barnes nalecuhan i American, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Harry Barnes i 1968 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 37, namapili’ tu nu San Diego Rockets putiput. 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 268: Hassan Adams (114 words)


Hassan Adams nalecuhan i Inglewood, California. Hassan Adams unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u misimaw zikuzay mimaliay.

Hassan Adams i 2006 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 54, namapili’ tu nu New Jersey Nets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 269: Hbun (321 words)


u sulit nu Hulam: 霞雲坪部落

u bangcalay a niyzau' kuyni, itawya u tabakiay a kakelidan nu Taywan Cyang Cong Ceng mueneng itini.

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Hbun. u kasalumaluma’ nu Hbun sa, 69 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 180 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 116 ku tademaw, pakalatu 64%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  64 ku tademaw, pakalatu 36%.

u kasabinacadan, Tayal(Tayan) 62%, zumazuma 3%.

因為日治時期角板山駐在所所在，故初期命名為「角板村」。在國民政府接收臺灣之後，因為設有蔣中正的行館及國民政府政令宣導習慣，故村名命名為「澤仁」。本里為復興區行政中心所在，包括角板山（本村西面有牌仔山Pyasan。角板山該地古稱Kijai，榕樹繁茂之地）、霞雲坪、溪口台(在大漢溪石門水庫集水區以南)、詩朗(Shiron，原三峽大豹社遷居)等部落。

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 270: Hbun-Qramay (144 words)


Hbun-Qramay

u sulit nu Hulam: 煤源部落

i  a kuwan ku niyazu’ nu Hbun-Qramay. u kasalumaluma’ nu Hbun-Qramay sa, 109 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 386 ku tademawan. kasabinawlan nu yuangcumin sa, 359 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku yuangcumin, 27 ku tademaw, pakalatu 7%.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 271: Hbun-Rangay (182 words)


u sulit nu Hulam: 下水田部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Hbun-Rangay. u kasalumaluma’ nu Hbun-Rangay sa, 108 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 293 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 262 ku tademaw, pakalatu 89%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 31 ku tademaw, pakalatu 11%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, zumazuma 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 272: Hbun-lesa (183 words)


u sulit nu Hulam: 合汶壘上部落

i Hsinchu a kuwan  ku niyazu’ nu Hbun-lesa. u kasalumaluma’ nu Hbun-lesa sa, 19 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 61 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 50 ku tademaw, pakalatu 82%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin, 11 ku tademaw, pakalatu 18%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 75%, Pangcha(Amis) 2%, zumazuma 5%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 273: Hbun-sinqumi (304 words)


u sulit nu Hulam: 合流部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Hbun-sinqumi. u kasalumaluma’ nu Hbun-sinqumi sa,  91 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 233 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 170 ku tademaw, pakalatu 73%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  63 ku tademaw, pakalatu 27%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 67%, Yuwantan(Bunun) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 3%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini. mabaat tina niyazu', i buyubuyuan, sisa inayi' ku Sakizaya itiza.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 274: Hbun-tunan (190 words)


u sulit nu Hulam: 控溪部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Hbun-tunan. u kasalumaluma’ nu Hbun-tunan sa, 105 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 318 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 295 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 23 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 84%, Pangcha(Amis) 2%, Yuwatan(Bunun) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 275: Hbun kramay (148 words)


u sulit nu Hulam: 煤源中部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Hbun kramay. u kasalumaluma’ nu Hbun kramay sa, 109 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 386 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 359 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  27 ku tademaw, pakalatu 7%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 276: Heku’ (184 words)


u sulit nu Hula: 黑崮部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Heku’. u kasalumaluma’ nu Heku’ sa, 24 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  59 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  57 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   2 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 92%, Saysia(SaySiyat) 3%, Pangcha(Amis) 2%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Taluku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 277: Henry Akin (115 words)


Henry Akin i 1966 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 11, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.

Henry Akin unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u tabakiay ayaway mimaliay, u tebanay mimaliay, pahanhanan tu kawaw ayza.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 278: Henry Bacon (112 words)


Henry Bacon nalecuhan i Louisville, Kentucky, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
Henry Bacon i 1972 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 6 ku uwac atu silsil 93, namapili’ tu nu Golden State Warriors putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 279: Henry Bibby (113 words)


Henry Bibby nalecuhan i Franklinton, North Carolina, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Henry Bibby i 1972 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 58, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 280: Hilton Armstrong (116 words)


Hilton Armstrong nalecuhan i Peekskill, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Hilton Armstrong i 2006 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 12, namapili’ tu nu New Orleans / Oklahoma City Hornets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 281: Himoti (163 words)


u sulit nu Hulam: 電光部落

i Taitung a kuwan a niyazu’ ku Himoti. u kasalumaluma’ nu Himoti sa, 230 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 635 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 421 ku tademaw, pakalatu 66%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 214 ku tademaw, pakalatu 34%.

電光此地舊稱為雷公火，族人則稱之曰Kaadaadaan。據說原本是「卑南族」的稱呼，其意義不明。相傳過去此地在夜晚出現怪火，住里瓏的居民非常驚訝，認為那怪火是閃電，閩南語將閃電說成雷公，遂以雷公火為社名。

電光阿美族人多屬於「恆春阿美群」，電光部落的阿美族人認為Arapanay(今知本溪出海口南方)為全體阿美族人的發祥地，族人後來分成幾群氏族向各地遷移。而電光的阿美族人又因為各地耕地駔族，紛紛遷往恆春，之後又因恆春地區有漢人遷入，導致耕地不足等問題，各氏族再以不同遷徙路線，到達現在的電光。 

電光目前共有8個氏族：Ciwidian、Malulang、Pacidal、Pawtawan、Rarangs、Kakupa、Tarisakan、Sakayangay。在電光每一戶阿美族人家都有木製的氏族門牌，標誌著該戶的氏族名、戶長阿美名及戶長漢名，以顯示該住戶身分(《電光石火─電光部落文史紀錄》2008，東縣電光社區發展協會出版)。 

(《電光石火─電光部落文史紀錄》2008，東縣電光社區發展協會出版)

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 63%, Puyuma 2%, zumazuma 2%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Puyuma.

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 282: Honduras (983 words)


u Honduras (宏都拉斯) sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 15 00 N, 86 30 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 112,090 sq km

u ahebal nu lalaay sa 111,890 sq km, u ahebal nu nanumay sa 200 sq km

hamin nu tademaw sa 8,893,259.

kakalukan umah sa 28.80%, kilakilangan umah sa 45.30%, zumaay henay umah sa 25.90%

u tapang tusu nu kanatal sa u Tegucigalpa.

kakining nu kanatal demiad sa 15 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Juan Orlando Hernández, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 1 bulad 27 demiad.

宏都拉斯共和國（西班牙語：República de Honduras），中美洲共和制國家，西鄰瓜地馬拉，西南接薩爾瓦多，東南毗尼加拉瓜，東、北方濱加勒比海，南臨太平洋的洪塞加灣。大陸以外的加勒比海上還有天鵝群島、海灣群島等領土。首都德古西加巴。

Hongdulasi u “ Spain a kamu Repu’blica de Honduras”, Cung-me-cuw Kung-he-kuw a kanatal, satipan a belaw u Kuwa-ti-mala, satipan timulan matatules tu Sa-al-wa-tu, nuwalian nutimulan u Pini-ciya-la-kuw, nuwalian, nuwamisan u Pin-cya-le’-pihay, nutimulan micapi tu Tay-ping-yang a Hung-say-cya-wan. i likut nu Ta-lu tu Cya-le-pihay a bayu izaw henay ku Tiane-qundao, Hay-wan-cyun a subal a lalaan. kahenulan a tuse u Te-gu-xi-jia-ba.

「宏都拉斯」國名來歷最普遍的一說是由於航海家克里斯託弗·哥倫布於1502年在該地登陸時，發現船隻無法擱淺，海底深不可測，故將其地命名「hondura」（西班牙語中「深邃」之意）。 明代《坤輿萬國全圖》稱之為「酆度蠟」。

Hongdulasi (宏都拉斯) u ngangan nu kanatal namakay nakamuan nu mitesakay nu paybalunga ci Kelis- tuw-bu Ke-lun-pu i 1502 a mihcaan itini a lala’an a tukus tahkal hawsa, maazih ya balunga la’cus i pantaay a bayu kaliyuhan ka talulung nu bayu, pa’teng han a pangangan tu nu zumaay a ngangan “Hondura” han “u kamu nu Spain “ talulungay han” a imi. i kasumamadan mamin i kanatal a ti-tu pangangan han tu Hungdula’(酆度蠟).

kasumamadan tu 4～7 a mihcaan, Hungdulasi(宏都拉斯) satipan u Ma-ya u kapulungan nu talakaway a lalangawan. 1502 a mihcaan Kelun-pu katukuh i Hungdulasi ( 宏都拉斯) a Hay-wan-cyun a subal, Hungdulasi(宏都拉斯) atu Ouzhou namalingatu mapulung, 1524 a mihcaan Spain a hitay malingatu tu misulul tu Hungdulasi( 宏都拉斯), uyzaan a mihcaan mala u nu micumuday tu nu Spain a tademaw. 1537～1539 a mihcaan ci Lay-mu-pila a Cung-tung tulu a mang ku Yin-di’-an a tademaw ku palekalay a misabalucu’, micuay tu micumuday nu Xibanya a tademaw tu pikuwanan. 1539 a mihcaan, Hungdulasi(宏都拉斯) makelac tu panukas tu Kuwa-ti Ma-la u pikuwanan tu hita a kenis.

宏都拉斯於1821年9月15日宣布獨立，但1822年被併入墨西哥第一帝國。1823年加入中美洲聯邦，1838年10月退出中美洲聯邦，成立共和國。1840年宏都拉斯在瓜地馬拉獨裁者拉斐爾·卡雷拉支持下，保守派弗朗西斯科·費雷拉建立獨裁政府。1853年以後，宏都拉斯國內的自由派和保守派經常發生政變和內戰，政權更迭頻繁。金、銀礦業遭到破壞、影響經濟發展甚鉅。從1840年代起，英國侵占宏都拉斯東部地區和巴亞群島，修建鐵路，並取得大片土地的租讓權。

Hungdulasi(宏都拉斯) i 1821 a mihcaan siwa a bulad sabaw lima a demiad musakamu tu a misateked, nika 1822 a mihcaan papulung a pacumud tu Mo-si-ke u saayaway Hung-ti a kanatal. 1823 a mihcaan micumud tu Federacion de Centro America, 1838 a mihcaan cacay bataan a bulad miliyas tu Federacion de Centro America, patizeng tu Kung-he-ku. 1840 a mihcaan Hungdulasi (宏都拉斯) i Kuwa-ti-mala misakakuay  mikuwanay pidamaen ni La-fei-er Ka-ley-la, u misatekeday ci Fulang-sis-ke Fere-la patizeng tu masakakuay mikuwanay tu Cen-bu. zikuzan nu1853 a mihcaan, Hungdulasi (宏都拉斯) i lalabu nu kanatal u misakakuay atu misatekeday hina kikasubad ku nipikuwan atu mangayaw ku lalabu, sangaleb satu ku nikakutay ku mikawaway nu cun-bu. u kim, ging kwang mapeci’ tuway, malilid tu ku tabakiay a sapalahad tu cin-ci’. makay 1840 a mihcaan malingatu. u Yingguo micalap tu Hongdalasi (宏都拉斯) nu nuwalian a kakitizaan atu Ba-ya-qundao, misanga’ tu zazan nu silamalay, a maala ku ahebalal a lala’ a situngus a micaliw atu pacaliw.

kasumamadan tu19 a mihcaan tu zikuzan, Meiguo miala tu Sheng-hu-anxi-tuo a kakitizaan situngus tu sapiala tu ging kuwang. kasumamadad tu 20 a mihcaan tu kalingatu, Meiguo pulung tunu heci piyangay a kakanan a kusi tatungusay a heci piyangan a kakanan a kusi mialaw tu nuwamisan mililis tu bayu masaenalay a lala’ , palahad paluma tu paza’, a mihamin mialaw tu zazan nu silamalay, nu bayuay a saculu’, dingkiay atu sapacakay tu paza’. katukuh i 1913 a mihcaan Hungdulasi (宏都拉斯) payhun 90% kayadah ku pasay nu zumaan a kalaliwnan maemec nu Meiguo. i saayaway a ngangayaw nu kitakit hawsa, Meiguo sangaleb kalamkam satu tu Hungdulasi (宏都拉斯) a cen-ce miemec atu mialaw tu cin-ci. kinapina tu patahkal tu hitay a mikuwan tu lalabuay a kawaw nu Hungdulasi(宏都拉斯), miemec a misakaku mikuwan tu lalabu nu kanatal. i pulung nu piyangan hecian a kusi tu piemec hawsa, Hungdulasi(宏都拉斯) mala u ngangaan tu nu palumaay tu paza’ uynian cacayay  nu kanatal a cin-ci. dadawa malahad ku nipalumaad a paza’. katukuh 1930 a mihcaan nipacakayan a paza’ u saayaway mutizeng i kitakit.

宏都拉斯位於太平洋和加勒比海之間，主要是山地，內陸為熔岩平原，在海岸有狹窄的平原地帶。氣候包括從低地的熱帶氣候到山地的溫帶氣候。濱海地帶和山地向風坡年降水量可高達3000毫米。

Hungdulasi (宏都拉斯) i Tay-pin-yang atu Cye-le-pi-hay, u angangangan u buyu’ a lala’ lalabu nu kanatal u lanu’ nu ungcuy a enal i dadipasan izaw kya likecuay a masaenalay a kakitizaan. u bali pasu pakay sasa nu lala’ a akuti’ay a bali katukuh i buyu’ alababay tu ku bali. i bayuay atu buyu’ay pasay bung-puw a mihcaan u udad katuku i tulua malebut haw-mi.

宏都拉斯經濟狀態在中美洲算中下，2012年估計宏都拉斯的人均GDP為2,323美元，產值最高前五種產業為咖啡栽種業、香蕉栽種業、養蝦及吳郭魚養殖業、棕櫚油業及成衣加工業。

Hungdulasi (宏都拉斯) a cin-ci a wayway i Cung-mey-cuw u tu tungusa tu, 2012 a mihcaan u piasip Hungdulasi (宏都拉斯) a pademaw palalecad GDP 2.323 ku kalisiw nu Meiguo, nisangaan a aca satalakaway ayaw tu lima a lamangan u nilaculan nipalumaan tu kuhi, paza’ ku nipalumaan, nipahabanay u kabus atu nanpukuy, cung-li a simal atu misangaay tu zikuc.

宏都拉斯有兩項世界遺產，為科潘的馬雅遺址與普拉塔諾河生物圈保護區。

Hungdulasi (宏都拉斯) izaw ku tusa a lice nu niliwanan a saysang i kitakid, nu ke-pan Ma-ya i kasumamadanay u mapeciay tu kakitizaay a luma’ atu Rio Platano Biosphere Reserve.

至2018年止，宏都拉斯的人口總數為9,587,522人。 2010年15歲以下人口的比例為36.8％，15至65歲為58.9％，65歲或以上為4.3％。

katukuh ayza 2018 a mihcaan, Hungdulasi (宏都拉斯) u pulung nu tademaw 9,587,522. 2010 a mihcaan sabaw lima a mihcaan a tademaw palalecad pahun 36,8%, sabaw lima katukuh enem a bataan izaw ku lima a mihcaan payhun 58,9%, enem a bataan izaw ku lima a mihcaan atu pikakaan tu payhun4,3%.

宏都拉斯社會的種族比例為90％的麥士蒂索人，7％的美洲印第安人，2％的黑人和1％的白人。

Hungdulasi (宏都拉斯) a saykay a kasabinacadan palalecad payhun90% u may-s-ti-suw a tademaw, payhun 7% u Me-cuw in-ti-an a tademaw, payhun 2% u lemeniay a tademaw atu payhun 1% u salengacay a tademaw.

宏都拉斯有兩大主要國際機場，分別為德古西加巴的通康丁國際機場與汕埠的拉蒙·比列達·莫拉萊斯國際機場。宏都拉斯陸上交通以公路為主，鐵路只用於運輸香蕉和甘蔗等農產品。宏都拉斯有科爾特斯港、特拉、拉塞瓦等海港，該國也是權宜船旗國之一。

Hungdulasi (宏都拉斯) tusa ku tabakiay nu kanatal a pahikukian, itini i List of airports in Honduras atu Saeropuerto Internacional Ramon Villeda Morales. Honngdulasi (宏都拉斯) u tapang a saculul u zazan nu basu, u silamalay a zazan u sapiculu’ tu paza’ atu tebus tu nikaluky a tuud dada’ Hondulasi (宏都拉斯) izaw ku Puerto cortes, tela, lasay-wa a minatu, uynian a kanatal uyzaan aca u sihataay a balunga’ ku sitatngusay a mikuwan.

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan




#Article 283: Howak (213 words)


u sulit nu Hulam: 乎哇固部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Howak. u kasalumaluma’ nu Howak sa, 342 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 471 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 106 ku tademaw, pakalatu 23%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 365 ku tademaw, pakalatu 77%.

台東縣東河鄉北源村。此部落附近為舊河道的遺跡,有許多水塘或濕地,也棲息了「白腹秧雞」這種鳥,當牠們在繁殖期的時候,早晨常聽到ngo-wa ngo-wa的叫聲,與ho-wa ho-wa的音類似,所以阿美族人以此聲音做為地名,稱為「ho'wak」; 因重音節在「wak」,光復後,取其諧音稱為「花固」。居民最早是從東河村移來,後來也有來自小馬的阿美族。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 22%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u  sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa,  Yincumin sa mikitinay  saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 284: Howard Bayne (133 words)


Howard Bayne 

ci Howard Bayne ku ngangan niza, nalecuhan ciniza i Dayton, Ohio, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Howard Bayne i 1966 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 15 ku uwac atu silsil 107, namapili’ tu nu Baltimore Bullets putiput.
 
tatama, nalecuhan i 7 a bulad 28 a demiad, 1942 a mihcaan, Howard Bayne, miunduay.  

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 285: Hrung (262 words)


u sulit nu Hulam: 哈崙台部落

i Taichung a kuwan ku niyazu’ nu Hrung. u kasalumaluma’ nu Hrung sa, 231 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 553 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 230 ku tademaw, pakalatu 42%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 323 ku tademaw, pakalatu 58%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 38%, Pangcah(Amis) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.

caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Tayal(Tayal) a niyazu' kuyni. 

u Tayal(Tayal) sananay, cayay katalakaw ku uzip, sangulan ku tatayna, salengacay ku banges, mabana miadupay. 

u Yincumin a tademaw tu, u Tayal a cidekay duut ku tademaw. u luma' nu Tayal i buyubuyuan.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 286: Hualien (136 words)


Hualien (u sulit nu Hulam: 花蓮市) a sakuwan ku Hualien(花蓮縣).

Hualien a sakuwan ku Hualien.kumud nu kalesakan, 29.31 km². （kalesakan nu linpanti 0 km², kalesakan nu pawliwti 0.22 km²）, u kasabinawlan, 53,601 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 21,389 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 13,788 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 26%(Pangcah, Sakizaya) ku kasabinawlan. u tademaw ilabu nu siyang u paylang ku alumanay. u tapang nu Hualien city sa(2017) ,ci Weijiasian (Hulam: 魏嘉賢), siyancumin a izang ciniza. 

魏嘉賢，台灣政治人物，中國國民黨籍，現任花蓮市市長，曾任三屆花蓮縣縣議員。2016年代表國民黨參與因時任花蓮市長田智宣逝世而舉行的市長補選，以五成四得票率擊敗民進黨提名的田智宣遺孀張美慧而當選。

Hualien mala 45 a cuwen atu 12 ku niyazu’.

kina 12 a niyazu’sa, Cibarbaran（主農部落）, Cipawkan（德安部落）, Cikep（幾可普部落）, Tuwapun（華東部落）, Singsiya（新夏部落）, Kenuy（根努夷部落）, Ciku（磯固部落）， Sakul（撒固兒部落）, Takubuwan Sakul（達固部灣撒固兒部落）, Lasutan（拉署旦部落）, Kanian（嘎尼按部落）, Tasutasunan（達蘇達蘇湳部落）

katuud ku Sakizaya a tademaw itini, yadah ku niyazu'. u Sakizaya a niyazu' sa ,u Sakul, u Takubuwan Sakul , u Tasutasuna, u Lasutan, u Tuapun atu Singsiya.




#Article 287: Hungary (1123 words)


u Hungary (匈牙利) sa ilabu nu Oco, itiza i 47 00 N, 20 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 93,028 sq km

u ahebal nu lalaay sa 89,608 sq km, u ahebal nu nanumay sa 3,420 sq km

hamin nu tademaw sa 9,874,784.

kakalukan umah sa 58.90%, kilakilangan umah sa 22.50%, zumaay henay umah sa 18.60%

caay kamu cabaya a kanatla nu Taywan.

u tapang tusu nu kanatal sa u Budapest.

kakining nu kanatal demiad sa 20 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci János Áder, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 5 bulad 10 demiad.

匈牙利（匈牙利語：Magyarország）是一個位於中歐潘諾尼亞平原的內陸國家，面積為93030平方公里，北鄰斯洛伐克，東北鄰烏克蘭，東和東南鄰羅馬尼亞，南鄰塞爾維亞，西南鄰克羅埃西亞，西鄰斯洛維尼亞，西北鄰奧地利。官方語言為馬札爾語，為歐洲最廣泛使用的非印歐語系語言。為歐盟中型面積成員國之一。首都和最大城市為布達佩斯，其餘的大城市分別有德布勒森、塞格德、米什科爾茨、貝赤、焦爾。

Hungary (匈牙利) Hungary (匈牙利) a kamu “Magyarorsza’g” han u i  Cung-ow Pannonia  masaenal ku lalabu nu kanatal, 93030 kungli kaahebal, nuwaminsa a belaw u Slovakia, nuwalia amis a belaw u Ukraine, nuwalian atu nuwalian timul balaw u Romania, nutimulan a belaw u Serbia, satipan timul belaw Croatia, satipan belaw Slovenia, satipan nuwamisan a belaw u Austria. kanatal a kamu Magyarok han, nu Ouzhou ku kamu. caay ku nu Yindu Ouzhou a kamu. u Oumeng tatudungay a ahebal nu kanatal. kahenunal a tu-se atu satabakiay a tu-se u Budapest, nu zumaay a tabakiay tu-se zuma satu u Debrecen, Szeged, Miskolc, Bei-chi, Jiaoer.

今匈牙利國土在過去千年間曾被多個民族統治，包括達契亞人、凱爾特人、羅馬人、日耳曼人、匈人、西斯拉夫人和阿瓦爾人等。9世紀馬扎爾人在阿爾帕德大公的帶領下征服了喀爾巴阡盆地，其曾孫伊什特萬一世在1000年登基為王，並立基督教為國教。12世紀，匈牙利成為歐洲的地區強權之一。15世紀，其文化和政治達至高峰。1526年第一次摩哈赤戰役後匈牙利被鄂圖曼帝國局部控制（1541-1699）。18世紀開始被哈布斯堡帝國統治。19世紀與奧地利合組奧匈帝國，並成為歐洲的超級強權之一。

ayzaay a Hungary (匈牙利)a kanatal i ayaw tu malebut a mihcaan namakuwan nu pinaay a binacadan, pasu Dacia a tademaw, Kai-er-te a tademaw, Romae a tademaw, Rierman a tademaw, Hungary a tademaw, Slavic-peoples a tademaw, atu Avaria a tademawan. kasumamadan tu 9 a mihcaan , Magyar a tademaw ci Aer-pa-de a tapang ku mikeliday mademec ku Karpat-medence, u baki a wawaan niza ci Isn-te’-wan cacay a lasubua a mihcaan i cacay a malebut a mihcaan malahungti, patizeng satu tu ciwlu a kiwkay. kasumamadan tu 12 a mihcaan, Hungary(匈牙利) mala Ouzhou a kakitizaan u saicelangay a misakakuay. kasumamadan tu15 a mihcaan, u lalangawan atu cen-ce katukuh tu i satalakaway. 1526 a mihcaan u saayaway nu Mo-ha-chi a ngangayaw hawsa Hungary (匈牙利) makelec nu E-tu-man “1541-1699 a mihcaan”. kasumamadan tu18 a mihcaan malingatu  makuwan nu Habsburg Monarchy. 19 a mihcaan atu Austria  masakapu tu Austria Hungary (匈牙利) a kanatal, mala u saicelangay mikuwan nu Europe.

第一次世界大戰後，奧匈帝國瓦解，在簽下特里亞農條約後匈牙利失去了71%的領土和58%的人口，以及32%的馬扎爾人。在其後的動盪期，匈牙利加入了軸心國並參與第二次世界大戰，並且傷亡慘重。二戰後匈牙利成為蘇聯的衛星國直至1989年。在1956年匈牙利革命失敗後，匈牙利改行古拉什共產主義。1989與奧地利互相開放邊界加速了東方集團和蘇聯的瓦解。1989年10月23日，匈牙利成為議會民主國家。

saayaway a ngangayaw nu kitakit hawsa, Ao-Hungary a kanatal maliwasak tu, namasasulit tu Te-li-ya-nung a katatelekan hawsa Hungary (匈牙利) malasawad tu ku payhun 71% a lala’ atu payhun 58% ku tademaw, atu payhun32% ku tademaw nu Mazar. zikuzan tu kalawlawan a mihcaan, Hungary (匈牙利) micumud tu nitungusay i balucu'ay u kanatal milihiza tu sakatusa a ngangayaw nu kitakit, satu pihaceng ku madukaay mapatayay. zikuzan nu sakatusa a ngangayaw, Hungary (匈牙利) mala nu Sulian a uysin a kanatal katukuh i 1989 a mihcaan. i 1956 a mihcaan u Hungary (匈牙利)  mikawaw tu misapakutay caay kalaheci  hawsa, Hungary(匈牙利) pasumad tu Ku-las-sen kung-can a nizatengan. 1989 a mihcaan atu Austria masasu patahkal tu lilis nu kanatal kalamkam satu maliwasak ku nuwalianay a sakaput atu Sulian.  

saayaway a ngangayaw nu kitakit hawsa, Ao-Hungary a kanatal maliwasak tu, namasasulit tu Te-li-ya-nung a katatelekan hawsa Hungary (匈牙利) malasawad tu ku payhun 71% a lala’ atu payhun 58% ku tademaw, atu payhun32% ku tademaw nu Mazar. zikuzan tu kalawlawan a mihcaan, Hungary (匈牙利) micumud tu nisakapu milihiza tu sakatusa nu kitakit a ngangangan, satu pihaceng ku madukaay mapatayay. zikuzan nu sakatusa a ngangayaw, Hungary (匈牙利) mala nu Sulian a uysin a kanatal katukuh i 1989 a mihcaan. i 1956 a mihcaan u Hungary (匈牙利)ke-min mademec hawsa, Hungary(匈牙利) pasumad tu nu Ku-las-sen kung-can a nisabalucu’an. 1989 a mihcaan atu Austria masasu patahkal tu lilis nu kanatal kalamkam satu maliwasak ku nuwalianay a sakaput atu Sulian. 1989 amihcaan cacay a bulad tusa bataan izaw ku tulu a demiad, Hungaty (匈牙利) amala u tatenglan nu binawlan a kanatal. 

西元前9年，羅馬人征服了當地的原住民達契亞人並建立了潘諾尼亞行省。395年，羅馬帝國分裂後，各民族陸續地遷移至此。5世紀中，匈人在阿提拉（434-453）的領導下建立了匈帝國。453年阿提拉死後，匈帝國滅亡，多個日耳曼部落如格皮德人、歌德人、汪達爾人、倫巴底人先後接管此處近百年。匈人的前附庸格皮德人先在此建立了格皮德王國，其後各個斯拉夫部落亦開始進駐當地。560年阿瓦爾人建立了阿瓦爾汗國並在這地區實行霸權統治達200年之久。790年，阿瓦爾汗國被法蘭克王國的查理大帝所滅。9世紀中，附庸於法蘭克人的西斯拉夫人在多瑙河西岸建立了巴拉頓公國，而保加利亞第一帝國則征服了多瑙河東岸並接管了當地的斯拉夫部落和殘餘的阿瓦爾人。

ayaw nu kasumamadan tu 9 a mihcaan, Luoma a tademal mapenec tu ku tizaay a Yin-cu-min ci Dacia a tademaw patizeng satu tu Pannonia a kenis. 395 a mihcaan, Luoma diguo mangeli’ hawsa, paybinacadan lalid satu  mabulaw tayni. kasumamadan tu 5 a mihcaan tu teban, Hungary (匈牙利) a tademaw i A-ti-la i “434-453” a mihcaan, ku nikelid patizeng tuway tu Hungary Hungti a kanatal. 453 a mihcaan mapatay tu ci A-ti-la hawsa, malawpes tu ku Hungary. 

katuud ku nu Rierman a niyazu’ mahiniay u Gepids a tademaw, Gede a tademaw ,Wang daer a tademaw, Lunba-di a tademaw kakilukilu sa mikuwan tu itiniay pakala tu cacay a lasubu a mihcaan. Hungary( 匈牙利) a tademaw ci Gepidae a tademaw ayaw itini patizang tu Gepidae a Hungti a kanatal, zikuzan satu kasaniyazu’ nu Slav a niyazu' malingatu tu micumud mueneng itini. 560 a mihcaan Avar a tademaw patizeng tu Avar-han a kanatal atu itini a kakitizaan mikawaw mialaw mikuwan katukuh i 200 a mihcaan katenens. 790 a mihcaan, Avar-han a kanatal malawpes nu Frankish- Kinngdom atu 

Chali-dadi, kasumamadan tu 9 a mihcaan, cay ku tungusay nu Frank a tademawan tu ci Silaf a tademaw i Duo-nao-xian-an patizeng tu Palaton a kanatal, i Baojialiya u saayaway a Hungti a kanatal maala tu nu Duonaohea a nuwalian a tukus mikuwan tu itizaaytu a Silaf a niyazu’ atu liwanliwan tu nu Avar a tademaw.中世紀 teban nu kasumamadan a mihcaan（895年至1526年）

匈牙利國家的形成起源於9世紀時，東方遊牧民族馬扎爾人從烏拉山西麓和伏爾加河一帶、今巴什基爾，向西遷徙，於896年在多瑙河盆地定居。馬扎爾人的到來結束了此一地區的紛爭。傳統上，馬扎爾人國家被認為由阿爾帕德大公建立，他於9世紀末期帶領馬扎爾人來到潘諾尼亞平原。

Hungary(匈牙利) a kanatal mala u lalekal nu kasumamadan tu 9 a mihcaan hawsa, sawaliayan u pahabayay tu aadupan a binacadan Magyar a tademaw namakay Ula-san-silu atu Voga-River a sauwacan, nu yazaay a Basgort-tele, pasayza i satipan mabulaw, i 896 a mihcaan i Donau a masahelungay a kakitizaan mueneng. katayni nu Magyar a tademaw pahezek tu ku nikacaculi nu itiniay a kakitizaan. laylay nu babalaki, Magyar a tademaw kanatal asaan nau Aer-pa-de a kanatal ku patizegay a saan, ciniza i kasumamadan tu 9 a mihcaan tu sazikuzay a mihcaan mikelad tu Magyar a tademawan tayza i enal nu Pannonia.1000年，

匈牙利大公伊什特萬一世在匈牙利推行並以基督教為國教，並且獲得教宗加冕成為首任匈牙利國王，建立匈牙利王國。其早期歷史同波蘭和波希米亞密切相關，同時受到教宗和神聖羅馬帝國皇帝的影響。

該國自然資源貧乏，主要礦產是鋁土，蘊藏量居歐洲第三。全國2/3的地區有地熱資源。農業占重要地位，主要產品有小麥，玉米，馬鈴薯和甜菜。工業以機械製造，精密儀器，食品加工和紡織為主，葡萄酒釀造非常出名。自2004年5月1日成為歐盟新成員之一，匈牙利經濟增長繼續表現出強勁勢頭。目前私有企業已貢獻占該國80%以上的GDP。2007年以後，由於全球經濟危機影響，匈牙利經濟迅速衰退。據統計，匈牙利是本次全球經濟危機的重災國之一。為了實現2020年加入歐元區的目標，該國需要進一步的經濟改革以增強市場自由化程度。

uyniay a kanatal caay kadadah ku nu tahakay a laculan, u tapang u ku’ng-can u Lu-tu, pisuped a kayadah sakatul i Ouzhou. mamin i kanatal 2/3 a kakitizaan izaw ku akutiay a lalaculan. u kalukan ku tapang a kahenulan. tapang nipalumaan izaw ku habay, kubkub, malinsu, atu sicedamay a lami’. u kung-ye u kikay ku misangaay, nu keciay a kikay, misabaluhay tu kakanan atu mitenunay ku tapang, misaepah tu badisusu’ kya singangan.namakay 2004 a mihcaan lima a bulad cacay a demiad mala baluhay a tademaw nu Oumenng, Hungary (匈牙利) a cin-ci lalid sa icelang macakat. imahini izaw ku nu uzipay a kusi patahkal paanina uynian a kanatal payhun 80% katalakaw tu GDP. 2007 a mihcaan hawsa, mahamin ku kitakitay malilid tu kapelpel nu cin-ci, Hungary(匈牙利) kalamkam satu malawacu ku cinci. ducduc tu pulung nisulitan, Hungary(匈牙利) i kitakit u sapihacengay kalihanawan a cinci nu kanatal. maydih a malaheci’ tahkal i 2020 a mihcaan sibalucu’ micumud tu  Ouzhou a kalisiwan, uynian a kanatal maydih a talaayaw ku cin-ci pasumad.




#Article 288: Hunhungaz (326 words)


u sulit nu Hulam: 古楓部落

u Bunun a cidekay sa, sakamu nu Sakizaya sa u Yuwatan. u Taywan yincumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan sa u  Wulun cidekay sananay. mueneng i buyu' ipabaw 1500m. maka lima a mang ku tademaw.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Hunhungaz. u kasalumaluma’ nu Hunhungaz sa,  65 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 229 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 219 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  10 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 84%, Pangcah(Amis) 4%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 6%.

u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).

u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) , atu Tayan(Tayal). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .




#Article 289: Husida (156 words)


u sulit nu Hulam: 藤枝部落

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Husida. u kasalumaluma’ nu Husida sa,  41 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 133 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 123 ku tademaw, pakalatu 92%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  10 ku tademaw, pakalatu 8%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 86%, Rukay(Rukai) 5%, Cou 1%, Paywan(Paiwan) 1%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 290: Ibuh (196 words)


u sulit nu Hulam: 依柏合部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ibuh. u kasalumaluma’ nu Ibuh sa, 164 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 583 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 554 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  29 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 83%, Pangcha(Amis) 2%, Tayan(Tayal) 3%, Paywan(Paiwan) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 3%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.

inayay ku cacudadan i Ibuh niyazu’. inayay ku kyukay i Ibuh niyazu’. inayay ku pakincalan i Ibuh niyazu’. inayay ku pikuwanan i Ibuh niyazu’. inayay ku pacudacudadan i Ibuh niyazu’. inayay ku padekuan i Ibuh niyazu’.




#Article 291: Iceland (1632 words)


u Iceland (冰島) sa ilabu nu Oco, itiza i 65 00 N, 18 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 103,000 sq km

u ahebal nu lalaay sa 100,250 sq km, u ahebal nu nanumay sa 2,750 sq km

hamin nu tademaw sa 335,878.

kakalukan umah sa 18.7%, kilakilangan umah sa 0.3%, zumaay henay umah sa 81%

caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.

u tapang tusu nu kanatal sa u Reykjavik.

kakining nu kanatal demiad sa 17 bulad 6 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Michael D. Higgins, micakat a demiad sa i 2011 a mihca 11 bulad 11 demiad.

冰島（冰島語：Ísland）[註 1]是北大西洋中的一個島國，位於北大西洋和北冰洋的交匯處，通常被視為北歐五國之一[9]。冰島國土面積為10.3萬平方公里，人口為36萬，儘管面積不大，卻是歐洲人口密度最小的國家[10]，也是世界範圍內人口密度很小的國家之一。冰島的首都是雷克雅維克，也是冰島的最大城市[11]，首都附近的西南地區人口占全國的三分之二。冰島地處大西洋中洋脊上[12]，是一個多火山、地質活動頻繁的國家。內陸主要是平原地貌，境內多分布沙質地、冷卻的熔岩平原和冰川。冰島雖然位於北極圈邊緣，但有北大西洋暖流所以氣溫適中。

Bing-dao (冰島)Bing-dao (冰島) a kamu island han, u amisbayuan u cacay subal a kanatal, itini i Bei-daxiyang atu Beibingyang a lalikeluhan, Beiou u sakalima a kanatalan a cacay. Bing-dao (冰島) kanatal a lala’ u ahebal 10.3 a mang pen bang kungli, 36 a mangn ku tademaw, kanahatu caay ka ahebal ku hekal, Ouzhou a tademaw u ze’ket saadidi’ay nu kanatal, i kitakit u liwliw u ze’ket nu tademaw u saadidi’ay nu kanatal aca. Bing-dao (冰島) u sakahenulan a tu-se u Reykjavik, u satabakiay aca nu Bing-dao(冰島)a tu-se, kahenulan a tu-se tapiingan nu satipan timulan a kakitizaan mahamin u tademaw nu kanatal tulu hun a tusa. Bing-dao(冰島) itiza i kulul nu Daxiyang, u yadahay au yadehay a lamal nu butu’, u yadahay a satebuc a kanatal, i lalabu nu kanatal u enal ku amin ku hekal, lalabu u liken amin ku lala’, u mabasaway nu maluminakay a ba’tu enal atu kuli a sawac. Bing-dao(冰島) kanahatu i lilis nu Arctic, nika izaw ku nu Bei-daxiyang kutiay a lahud sisa tatungus sa ku akuti’

根據《殖民之書》的記述，歐洲定居者的歷史最早可追溯至公元874年，維京人殷格•亞納遜一行人是冰島最早的永久定居者，其他更早的定居者僅在冰島過冬[13]。其後的幾個世紀，斯堪地那維亞人在冰島定居，他們也帶來了蓋爾人奴隸。1262至1814年冰島成為了挪威的一部分，之後屬丹麥挪威聯合王國治下。1918年冰島宣布獨立並在1944年成立共和國。20世紀前，冰島人主要依靠漁業和農業為生，冰島亦曾是歐洲最低度開發國家。二戰時納粹德國於1940年4月9日攻占了丹麥和入侵挪威，冰島暫時取得獨立。

duduc tu nisulitan nu micumudan a tanemaw, Ouzhou ku nieneng i lalay u saayaway duduc katukuh tu kasumamada tu 874 a mihcaan, Wei-jing a tademaw ci Ingolfur Arnarson a tademawan nu Bing-dao (冰島) u saayaway itizaay nu matenesay nu mueneng, u zuma u saayaway muenengay itiza dada’ i Bing-dao tu kasienawan. sazikuzay tu pinaatu tu a mihcaan, Si-kan-de-na-wei-ya a tademawan i Bing-dao(冰島) satu ku eneng, mikelid ku heni tu kuli nu Gai-er a tademawan. 1262 a mihcaan katukuh 1814 a mihcaan Bing-dao(冰島) mala u Nuowei a tademawan ku zuma, zikuzan satu tungusay Danmai Nuowei a lin-he-kuw tu pikuwan hawsa. 1918 a mihcaan Binngdao (冰島) sakamu satu a misateked atu i 1944 a mihcaan patizeng tu Kung-he-ku. ayaw tu kasumamadan tu 20 a mihcaan, Bing-dao(冰島) a tademaw tapang miida tu mibutingay atu malukay ku nisakauzip, satu Bing-dao(冰島) nau Ouzhou u mahaymaway macakat a kanatal. sakatusa a ngangayaw u Deguo i 1940 a mihcaan sepat a bulad siwa a demiad mingayaw tu Denmark atu midebung tu Nuowei, Bing-dao (冰島) pacena’ a misateked.

德國海軍在北海游離嚴重威脅英國使英國於1940年5月佔領了冰島，以防德軍登陸冰島威脅英國北部，1941年6月美國及加拿大軍隊進駐冰島，英美加三國占領冰島直至二戰結束，可見冰島的戰略地位。漁業的工業化以及二次大戰後美國馬歇爾計劃的援助帶來了冰島的繁榮，1990年代冰島成為了世界最發達的國家之一。1994年冰島加入了歐洲經濟區，其經濟結構也因金融服務業的引入而趨向多元化。

Deguo bayuay a hitay i amisa bayu pihaceng ku nilakalak masawacuan ku Yingguo satu u Yingguo i 1940 a mihcaan lima a bulad maala tu ku Bing-dao (冰島), matalaw a tatukusan nu Deguo a hitay Binngdao(冰島) a sawacuan nuwamisan a Yingguo, 1941 a mihcaan enem a bulad Meiguo atu Canda a hitay micumud misadabe muene i Bing-dao(冰島),Yingguo Meiguo cunus tu tuluay a kanatal miala tu ku Bing-dao(冰島) katukuh i pialesan tu sakatusa a ngangayaw, piazih hatini ku pingayaw nu Bing-dao(冰島). mibutingay u kikayam atu sakatusa a ngangayaw hawsa Meiguo Maxieer sibalucu’ a mipadang a pakalahad tu Bing-dao(冰島), 1990 a mihcaan u Bing-dao(冰島) mala u macakatay tu a kanatal i kitakit. 1994 a mihcaan Bing-dao(冰島) micumud tu Deguo a cin-cian, satu uyni u pikawaw nu cin-ci nu ngikuay a kawaw malilid tu payzayzaay yadahay a ku sasisumaay.

冰島文化與其他北歐斯堪地納維亞文化有很深淵源，大多數冰島人是斯堪地納維亞人和蓋爾人的後裔。冰島語屬北日耳曼語支，起源於古諾爾斯語並與法羅語及挪威西部方言接近。冰島的文化遺產主要為傳統冰島菜、詩歌和中世紀的冰島薩迦。在北約成員國中，冰島人口最少並且是唯一沒有常備軍隊的國家，僅有海巡部隊。

Bing-dao(冰島) a lalangawan atu nu zumaay a Beiou Si-kan-de-na-wei-ya a lalangayan talulung ku nikalalayatay tu lalangawan, katuud ku nu Bing-dao(冰島) a tademaw u Si-kan-de-na-wei-ya a tademaw atu iluc nu Gai-er a tademaw. Bing-dao(冰島) a kamu tungusay nu Bei-rierman a kamu, lalekalan i Gu-nuoer-si-yu a kamu atu Ho-ra a kamu satu Nowei misengi tu i satipanay a kamu. Bing-dao a lalangawan a nilaulan tapang u kasumamadanay a Bing-dao (冰島) a lami’ , u dadiw atu teban kasumamadan a mihcaanay nu Bing-dao9冰島) a Sa-jia. i Beiyue a nisakapu a tademaw nu kanatalan, Bing-dao(冰島) a tademaw u cayay ka katuud a tademaw atu uyza cacay nayay ku zikuzanay a hitay nu kanatal, uyza dada’ u mizizaway tu bayu a hitay.

斯堪地那維亞人和凱爾特人在第9和10世紀間移民到冰島之前，冰島是除紐西蘭以外世界上最後一個無人居住的大島。公元930年，建立世界上最早的議會，並成立冰島聯邦，雖然這一議會此後並未運行多久。某些文字證據顯示，愛爾蘭人的僧侶曾經在北方人到達之前在冰島生活過，不過沒有考古學上的證據證明這一推斷。

Si-kan-de-na-wei-ya a tademaw atu Kai-er-te a tademaw i saka siwa atu cacay a bataan a mihcaan tu kasumamadan ayaw nu kabulawan tayza i Bing-dao (冰島), Bing-dao (冰島) uyza dada’ u New-Zealand i kitakit u sazikuzay nayay ku muenenga nu tademaw a subal. kasumamadad tu 930 a mihcaan i kitakit patizang tu saayaway pitatengilan nu tapang, satu 

patizeng tu Bing-dao(冰島) a lin-pang, kanahatu uynian a katatengil caay ka tenes ku pikawa. uzuma nisulitan mapatahkalal tu ku cun-ci’, Aierlan a tademaw u micyacayay a tademaw na i saamisay a tademaw ayaw na katukuhan namauzip i Bing-dao (冰島), nika nai’ ku nu 

kauw-ku-secya tu nakamuan nisulitan a cin-min. 

冰島保持了300年的獨立，隨後被挪威和丹麥統治。1814年丹麥-挪威聯合王國根據《基爾條約》分治之前，冰島是挪威國王的殖民地，此後成為丹麥的附屬國。1874年，丹麥政府給予冰島有限的自治，1918年，丹麥與冰島簽訂聯合法案，丹麥承認冰島王國（國王為丹麥國王兼任）為丹麥王國附屬的主權國。自此，冰島在內政方面進一步獲得了類似於保護國的獨立和主權，外交和國防方面丹麥仍保留權力。

Bing-dao (冰島) mahizatu misateked tu 300 a mihcaan, kilul satu makuwan tu nu Nu-wi atu Tan-may.1814 a mihcaan Nu-wi atu Tan-may tuni sakaput a kanatal duduc tu Ci-al a katatelekan ayaw tu pikuwan, Bing-dao (冰島) u micumuday nu Na-wi a Hunngti, satu mala u tngusay nu Tan-may a kanatal. 1874 a mihcaan, Tan-may a cin-bu patulas tu sateked a mikuwan tu Bing-dao (冰島), 1918 a mihcaan,Tan-may atu Bing-dao (冰島) matatelek tu sakapu a hulic,Tan-may palatatenga’ tu Hungti nu Bing-dao (冰島) Hungti Tan-may a Hungti mikawaw henay tu zumaay, saki Tan-may a kanatal u misakakuay a kanatal. ayza satuway, Bing-dao (冰島) a pikawaw tu cin-ce macakatu mahiza miadingay tu kanatal a misakaku amikuwan, tatengilan nu kanatal atu mipuputay a hetay u Tan-may miliwan tu sakaku a mikuwan,

新的冰島共和國是北約的成員國，並於1949年和美國簽訂了防衛冰島的協議。根據這一協議，美國在基夫拉維克設有軍事基地，一直到2006年9月底美軍單方面撤出。到目前為止冰島還沒有自己的軍隊。

baluhay a Bing-dao(冰島) Kung-he-kuw nu Beiyue a kanalal u sakaput nu kanatal a tademaw,  i 1949 a mihcaan atu Meiguo makaketun malakapu mipuput tu Bing-dao(冰島). duduc tu nikaketunan a kamu, Meiguo i Jifu-la-wei-ke izaw ku nipatuzeng tu a enengan nu hitay, katukuh i 2006 a mihcaan siwa a buld u hitay nu Meiguo uzuma miliyas. katukuh imahini Bing-dao(冰島) nai’ henay ku nu uzipay a hitay. 

戰後幾十年來，冰島的經濟依賴於漁業，並因為這一資源和周邊國家發生過數次衝突，其中包括和英國著名的「鱈魚戰爭」。近年，因為大量投資重工業，冰島經濟逐漸多樣化，煉鋁業發展起來，經濟不斷自由化和私有化。2008年冰島發生了金融危機，並引發了一系列政治運動和變動。冰島通過EEA成為了歐洲經濟區的成員，但未加入歐盟。2009年7月17日，冰島政府向歐盟輪值主席國瑞典和位於比利時首都布魯塞爾的歐盟執委會正式申請加入歐盟，但於2015年3月12日宣布放棄加入歐盟。

zikuzan namangangayaw tu pinaay tu a mihcaan, Bing-dao(冰島) a cin-ci miida tu mibutingay, satu sayhan uynian nilaculan atu liwliw nu kanatal kinapinaay tu macacukah, u zuma pasu atu Yingguo u singngayay tu “Xueyu a ngangayaw”. ayzaay tu a mihcaan sayhan yadah pasayzaamin ku kalisiw tu nu kikayay a kusi, Bing-dao(冰島) a cin-ci hamaw satu yadah ku masazumaay, misaalumiay mapaleka tuway, u cin-ci lalid satu izaw ku nu uzipay atu kakuniza sanay. 2008 a mihcaan Bing-dao(冰島) caay tu kakapah ku gingku nilacilan, u cen-ce amin a kawaw masazuma tu. Bing-dao(冰島) makaawas tu EEA mala Ouzhou tu nu cin-ci kenis a sakaput, nika nacanay picumud tu Oumeng. 2009 a mihcaan pitu a bulad sabaw pitu a demiad, Bing-dao(冰島) a cin-bu pasayza i Oumeng makakutay ku tapang nu kanatal Ruidian atu itizaay i Bilishi a kahenulal a kenis Bulusaier a Oumeng nu wiyen-buy tatengaay tu misinsi sapicumud tu Oumeng, nika i 2015 a mihcaan tulu a bulad sabaw tusa a demiad musakamu miales micumud tu Oumeng.

冰島的阿爾庭建立於930年，是世界上最早的現代議會。

現在的國會自1991年實行一院制，共有63名成員，一般由全國人民每四年選舉一次。

國家元首是總統，任期四年，可以連任，不限次數。

Bing-dao tu A-al-tin patizeng i 930 a mihcaan, i kitakit u satabalay nu ayzaay a syakay a tatengilal. Ayzaay a tatengilan nu kanatal namakay 1991 a mihcaan mikawaw tu cacayay a lekec nu kanatal, mapulung 63 ku tademaw, mahamin u tademaw nu kanatal sapet a mihcaan kanacacay a misingkiw. u Cung-tung nu kanatal, sepat a mihcaan malaCung-tung, kapah a malalid, nai’ ku tulas.

冰島經濟主要依靠海洋漁業。漁業佔冰島60%的出口收入，雇用了8%的勞工。

Bing-dao a cin-ci angangngan miida tu mibutingay i bayu. mibutingay i Bing-dao izaw ku 60% ku nipatakayan a kaliyuw, miyung tu mamikuli a tademaw 8%. 2008 a mihcaan Bing-dao kalihanawan ku nikalalacal nu ginhku. i ayaw tu cacay a mihcaan, Bing-dao a kalisiw tuyni Ouzhou a kalisiw zumaay a aca nu kalisiw maselep tu walu. siwa a bulad tulu a bataan a demiad. mikuwan tu hamin nu kinatal saka tulu tabakiay a bingku. cacay bataan a bulad pitu a demiad, ngaleb mikuwan tu mahamin ku kanatalay sakatusa tabakiay a gingku Bing-dao a kanatalay a gingku “Landsbanki Islands”. Bing-dao a tatengilan nu kanatal sakalah satu palekal tu hulic a miselep tu nu kalihanawan a macacukah ku kalalacal nu gingku. zayhan uynian a gingku tu nilaculan nu Bing-dao tu 140 ei’ nu Ouzhou a kalisiw nilaculan nu kanatal mapulung ku aca “GDP” palabas tu siwa, Bing-dao hakay a musuayaw tu nikakihkih nu gingku. situngusay mikelida ci Gai-er-ha-er na mitudawa tu Bing-dao a mahamin i kanatal a musuaya tu kalihanawan nu kakihkih. 

冰島自然風光獨特，有很多只有冰島才有的特色旅行項目，冬季冰島還是熱門的看北極光的目的地。冰島曾多次被著名媒體評為最佳旅行目的地，包括《動物星球》、《國家地理雜誌》、《衛報》等[23]。2008年金融危機之後，冰島克朗大幅貶值。作為重振經濟的舉措之一，冰島開始有意吸引外國遊客前來觀光旅遊，冰島旅遊業迎來爆發式增長。[24]自2010年以來，冰島的遊客數目不斷刷新。2018年，前往冰島的遊客數量突破230萬，冰島由此成為世界上遊客/居民比例最高的國家。[25]。不過在冰島越來越受歡迎的同時，旅遊業的發展也帶來了一些負面影響，引起冰島本地人的熱烈討論[26]。

Bing-dao u micidekay salunganay a hekal, yadah ku masazumaay a idangan u Bing-dao dada’ ku izaway, kasienawan u Bing-dao sacingalawan miazih tu pey-ci-kung u kakaydihan tayza. Bing-dao kinapina tu nu singanganay a ey-ti musakamu tu sakapahay kakatayzaan nu miidang, pasu aadupan-sin-ciw, kanatal a hekal a lala’ a cudad, uy-paw. 2008 a nihcaan, kalihanawan ku nikalalacal nu giku hawsa. Bing-dao a Krona kanatalay a kalisiw tabaki ku nikaselep. u sapalekal tu cin-ci a mikawaw tu zumaay a sapacakan, Bing-dao malingatu a maydih a mililid tu zumaay a kanatal patayni papiidang tu labang, Bing-dao u mikawaway tu papiidang sapiwah satu macakat.2010 a mihcaan, Bing-dao katuud satu ku miidangay nu labang. 2018 a mihcaan, tayzaaay i Bing-dao miidangay a labang katuud tu malamas tu 230 a mang, Bing-dao nahahini sa i kitakit nu miidangay a labang muenengay a tademaw palalecad u satalakaway nu kanatal. nika i Bing-dao imahini katuud satu ku manamuhay, mipaidangay a  kawaw tu nikalahad a izaw ku patelac a malilid, a malilid ku i Bing-dao a tademaw makangkang tu masasukamu.

冰島是世界上最快樂的國家之一[來源請求]。2010年6月27日，冰島正式成為世界上第九個承認同性婚姻的國家。同一天，冰島時仼總理約翰娜•西於爾扎多蒂與她的長期同性伴侶結婚。

Bing-dao(冰島) i kitakid u salipahakay a kanatal. 2010 a mihcaan enem a bulad tusa nataan izaw ku pitu a demiad, (Bing-dao(冰島) u tatengaay i kitakid saka siwa u nipalatatengaan u  a kanatal tatama atu tatami tu malaacawa. Uyzaan tu a demiad, (Bing-dao(冰島) nu ayzaay a mucuwayay ci Johanna Sigurzardottir atu kalecad niza u tatayna malaacawa.




#Article 292: Icep-tatama a ngangan nu Pangcah (105 words)


tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah(Amis) a cidekay.

yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yuan-min-huy a nangan sa, tatama izaw 77, tatayna izaw 77. namakay Ran-chan-ruy(阮昌銳) sa, tatama izaw 6261, tatayna izaw 5181, ngasaw izaw 417. namakay Lipunan sa, tatama izaw 7290, tatayna izaw 5914. namakay Cheng-zhi Tabakiay Cacudadan sa, tatama izaw 305, tatayna izaw 150, petun izaw 44.

tina ngangan sa namakay i Cheng-zhi Tabakiay Cacudadan a lacul.

u tademaw a nikayadah sa  mangasiw 207715 (2017.9).

pulung nikayadah nu yancumin a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)

tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.

原住民族委員會-原住民族傳統名字登記-原住民族人名譜, 政治大學原住民族研究中心編, 2014- p55

    

    

   

 




#Article 293: Ihownang (207 words)


u sulit nu Hulam: 紅葉部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ihownang. u kasalumaluma’ nu Ihownang sa, 436 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,296 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,223 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  73 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 75%, Pangcha(Amis) 2%, Tayan(Tayal) 2%, Sejek(Seediq) 1%, Yuwatan(Bunun) 6%, zumazuma 8%.

u Taluku a niyazu' kuyni, katuud ku Taluku a tademaw itini mueneng, u zuma sa u Pangcha Tayal atu Bunun.

iniyan a niyazu', tuud ku misaydang, matineng micudad winiyanay a micudaday. sisa'wac i tepal nu niyazu', u ngangan nuni sa'wac u Lawsi sananay nu Hulam a kamu.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 294: Ike Borsavage (111 words)


Ike Borsavage nalecuhan i Plymouth, Pennsylvania, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Ike Borsavage i 1950 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 5 ku uwac atu silsil 51, namapili’ tu nu Philadelphia Warriors putiput. 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 295: Ilausan (276 words)


u sulit nu Hulam: 依勞善部落

i Nantou a kuwan ku niyazu’ nu Ilausan. u kasalumaluma’ nu Ilausan sa, 110 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 392 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 266 ku tademaw, pakalatu 68%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 126 ku tademaw, pakalatu 32%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 67%, Tayan(Tayal) 1%, Puyuma 1%.

u Tayal a niyazu' kuyni. u Yuwatan(Bunun) sananay, cayay katalakaw ku uzip, kizumu ku uzip, mabana miadupay a cidekay. u Incumin a tademaw tu, u Bunun a cidekay kaduut ku tademaw.

u zuma a tademaw sa u Tayan atu Puyuma. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw mueneng itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), 

Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320) 

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), 

Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052) 




#Article 296: Imaorod (261 words)


u sulit nu Hulam: 紅頭部落

Imaorad niyazu' itiza i satipan-satimul nu Lanyu subal, u kamu u Tau cidekay sa u  I-mowrod, sakaizaway sa u masaupu tu tademaway a niyazu'.  u lalangawan nu kungku nu timu. itebal nu Yulen niyazu', u salaedan nu lala' namakay 核廢廠 katukuh i Hoto sa'wac. izaw ku padekuan itiza, izaw ku yubin itiza. ya 核廢廠 itizatu. 

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Iratay. u kasalumaluma’ nu Iratay sa, 260 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 751 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 632 ku tademaw, pakalatu 84%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 119 ku tademaw, pakalatu 16%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.  u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.   

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),          

Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)                 




#Article 297: Imas-tatama a ngangan nu Pangcah (115 words)


ngangan nu tatama : Imas

tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a cidekay. yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yuan-min-huy a nangan sa, tatama izaw 77, tatayna izaw 77. namakay Ruanchanruy(阮昌銳) sasaydan(教授) a cudad sa, tatama izaw 6261, tatayna izaw 5181, ngasaw izaw 417. namakay Lipunan(日本)  a cudad sa, tatama izaw 7290, tatayna izaw 5914. namakay Chengci Tabakiay Cacudadan(政治大學)  a sulit sa, tatama izaw 305, tatayna izaw 150, petun izaw 44. tina ngangan sa namakay i Chengzhi Tabakiay Cacudadan a lacul. u Pangcah a tademaw a nikayadah sa  mangasiw 207715 (2017.9). pulung nikayadah nu yuan-cu-min a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)

tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu.




#Article 298: India (113 words)


u India (印度) sa ilabu nu Yaco, itiza i 20 00 N, 77 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 3,287,263 sq km

u ahebal nu lalaay sa 2,973,193 sq km, u ahebal nu nanumay sa 314,070 sq km

hamin nu tademaw sa 1,266,883,598.

kakalukan umah sa 60.50%, kilakilangan umah sa 23.10%, zumaay henay umah sa 16.40%

wama nu kanatal sa ci Kandi.

caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.

u tapang tusu nu kanatal sa u New Delhi.

kakining nu kanatal demiad sa 26 bulad 1 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Pranab Mukherjee, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 7 bulad 25 demiad.




#Article 299: Indonesia (591 words)


u Indonesia (印度尼西亞) sa ilabu nu Yaco, itiza i 5 00 S, 120 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,904,569 sq km

u ahebal nu lalaay sa 1,811,569 sq km, u ahebal nu nanumay sa 93,000 sq km

hamin nu tademaw sa 258,316,051.

kakalukan umah sa 31.20%, kilakilangan umah sa 51.70%, zumaay henay umah sa 17.10%

caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.

u tapang tusu nu kanatal sa u Jakarta.

kakining nu kanatal demiad sa 17 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Joko Widodo, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 10 bulad 20 demiad.

印度尼西亞共和國（印尼語：Republik Indonesia，IPA讀音：[rɛpʊblɪk ɪndɔnɛsɪa]），通稱「印度尼西亞」或簡稱「印尼，為東南亞國家；由17,506個島嶼組成，是世界上最大的群島國家，疆域橫跨亞洲及大洋洲，別稱「萬島之國」。印度尼西亞人口超過2.8億，為世界上人口第四多的國家。

Indonesia kapulungan a masakanatal (Indonesia a kamu RepubliIndonesingiha, IPA a ngiha: [rɛpʊblɪk ɪndɔnɛsɪa]) pangangan han Indonesia pangangan aca tu “In-ni”, tini i tung-nan-ya a Kanata, i 17,506 a subal a nisakaputan, i kitakitay u satabakiay masacacayay a subal a  kanatal, i liwliw nu hekal, mibalat maawas ku Ya-cou atu Ta-yang-cou, nganga tu “Wan-taw a kanatal”. Indonesia a tademaw maawas ku 2.8 a yi’ i kitakit u saka sepat u katuuday a tademaw nu kanatal. 

由於島嶼遍布，印度尼西亞人分屬數百個不同民族及語言，最大的族群為爪哇族，並在政治上居主導地位。國家語言、種族多樣性、穆斯林占多數人口、殖民歷史及反抗殖民為印度尼西亞人的共同身分。印度尼西亞國家格言「Bhinneka Tunggal Ika」（存異求同）闡明了多樣性及國家的型態。 

uyza subal amin, Indonesia a tademaw tungusay lasubu masaisal ku masasumaay a kamu nu binacadan, u satabakiay a binacadan u Cuwa-wa a binacadan, tini i cence u tapang situngus a mikelid. u kamu nu kanatal, yadah ku mahicahicaay nu binacadan, Mu-s-lin katuuday a tademaw, midebungay i laylay atu paculiay micumiday u Indonesia a tademaw ku pulung u malecaday tu. Indonesia a kanatal u kamu “Bhinneka Tunggal Ika” (caay ku nizateng) sikamu tu mhicahicaayay a kawaw nu kanatal. 

國家的天然資源豐富，但貧窮仍相當普遍，因而在世界各地有不少的印尼籍移工，但也有針對該地天然資源保育或收穫而來的西方人，國際交流程度不低。 

kanatal  yadeh ku nu lalayanay a lalaculan, niku katuud ku pakuyucay, zayhan i kitakit i cuwacuwa a kakitizaan katuud ku mabulaway nu In-niay a  kuli, nika izaw ku tucek sanay tu tiniay lalayanay a lalaculay tu pahabay atu nilagecad nu i satipanay a tademaw tayni, kitakit kuni kalalacal nu kanatal caay ka a didi’.  

ayaw nayay henay ku tademaw a mihacaan 史前時期

由化石及使用工具顯示直立人約在150萬至3.5萬年前生活於印度尼西亞群島，稱之為爪哇猿人。智人約於4.5萬年前進入該地區。於2011年在鄰國東帝汶發現遺跡，推測在4.2萬年前當地居民及有高超的航海技術；由於發現捕捉及食用大量深海魚如鮪魚，可能具備跨海至澳大利亞或其他島嶼的技術。

yu masubelidaay i ba’tu a niyungan a nalimaan mahapinang maazih u mutizengay a tademaw ayaw i 150 a mang katukuh 3.5 a mang a mihcaan mauzip i Indonesia a sacacay sanay a subal pangangan han Cuwa-wa ungay a tademaw. u sitinengay a    tademaw ayaw nu pakalal tu 4.5 a mang micumud tu tiniay a kakitizaan. i 2011 a mihcaan i biyaway a kanatal Tung-ti-un makazihtu nazipaan, pitapal ayaw i 4,2 a mihcaan tiniay muenengay a tademaw atu u macakatay sitinengay paybalungaay i bayu, namakazih namizakep atu yadah mukan ku nikanan tu nu bayuay a mabulul a buting, hakay milakuit tu bbayu katukuh i Aw-ta-li-ya atu zumaay sitinengay a subal.  

南島民族由臺灣移居東南亞，約於西元前2000年移入印度尼西亞，構成現代多數印度尼西亞人，且遍布於群島，侷限了美拉尼西亞人分布範圍，美拉尼西亞人僅分布在印度尼西亞東部。最早於西元前八世紀具備理想的農業環境及掌握水田種稻，促使村莊、城鎮、及小型王國於西元1世紀興起。印度尼西亞航道的戰略重要性促進了島嶼間及國際貿易，包括於西元前數世紀時即建立與印度及中國間的貿易關係，貿易也在印度尼西亞歷史上具有重要地位 。  

timulan a binacaden a tademaw nau Taywan mabulaw mueneng i Tung-nan-ya, ayaw nu celacan i 2000 a mihcaan mabulal micumud tu Indonesia, masa nu ayzay a kamihcaan yadahay a tademaw nu Indonesia. satu u sacacay sanay a subal, tini dada’ i Miy-la-ni-si-ya a tademaw maliwasak i liwliw, Miy-la-ni-si-ya a tademaw tinidada’ maliwasak i nutimulan nu Indonesia. u saayaway ayaw nu celacan kasumamadan nu waluay a mihcaan, matinengay mizateng tu sakaluk nu hekal atumatineng tu umahay palumatu tipus, micuzuh tu niyazu’y, tuse, atu aadidi’ay a hungti a kanatal i celacan kasumamadan tu cacay a mihcaan malingatu. Indonesia bayuay a zazan a pikawaw u kahenulan nu micuzuh tu subalay atu malaliyunay pacakayay tu tuud nu kitakit, pasu ayaw nu celacan  tu pinaay tu a kasumamadan a mihcaan hawsa patizeng i In-tu atu i kanatalay a kakacayat nu malaliyunay pacakayay tu tuud, malaliyunay pacakayay tu tuud  

i Indonesia a laylay izaw tu kahenulan a tatizengan.




#Article 300: Ining (192 words)


u sulit nu Hulam: 伊濘部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Ining. u kasalumaluma’ nu Ining sa, 769 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,487 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 581 ku tademaw, pakalatu 23%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,906 ku tademaw, pakalatu 77%.

伊濘部落大會舞

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 18%, Paywan(Paiwan) 3%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, namakay i Sakul a niyazu'. paacawa ku taytayna tu Cilamitay.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan) atu Puyuma.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 301: Ip’ipa’an bato (158 words)


u sulit nu Hulam: 朱家莊部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ip’ipa’an bato. u kasalumaluma’ nu Ip’ipa’an bato sa, 25 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 69 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 68 ku tademaw, pakalatu 99%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1 ku tademaw, pakalatu 1%.

u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 87%, Tayan(Tayal) 9%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 302: Iran (1364 words)


u Iran (伊朗) sa i labu nu Ya-cuo, itiza i 32 00 N, 53 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,648,195 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 1,531,595 sq km, u ahebal nu nanumay sa 116,600 sq km.

hamin nu tademaw sa 82,801,633.

kakalukan umah sa 30.10%, kilakilangan umah sa 6.80%, zumaay henay umah sa 63.10%.

caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.

伊朗伊斯蘭共和國（波斯語：جمهوری اسلامی ایران‎，Jomhuriye Eslâmiye Irân，[dʒomhuːˌɾije eslɒːˌmije ʔiːˈɾɒn]），通稱伊朗（波斯語：ایران‎，Irān，[ʔiːˈɾɒːn]  ( 發音) ），1501年之前很長一段歷史時間被外界稱波斯[註 2]，位於西亞，為中東國家，其中北部緊靠裏海、南瀕波斯灣和阿拉伯海。

Iran I-s-lan kapulungan masakaputay a kanatal, Iran Pou-s a kamu‎, Jomhuriye Eslâmiye Irân Iran han a pangangan,, iayaw nu 1501 a mihcaan kananayu’ pinaay tu a lalay a demiadan nu zumaan a kanatal panganga han tu  Iran, tini i Si-ya, nu inutebanan nu wali a kanatal, pulung ii satipan micapi tu Ii-hay, nutimulan micapi tu Pou-s-wan atu A-la-pou a bayu.

人口8320萬人，為多民族國家，其主體民族為波斯人，約占總人口的52%，其餘有亞塞拜然人、庫德人、阿拉伯人等。官方語言為波斯語。伊斯蘭教什葉派的十二伊瑪目宗（信眾超過全國人口的90%）為伊朗國教，憲法承認的其餘教派有伊斯蘭教遜尼派、祆教、猶太教、基督宗教等。首都為德黑蘭。 

u tademawanan 8320 a mang ku tademaw, u katuuday a binacada nu kanatal, angangan binacadad nu Pou-s a tademaw, u pulung nu tademaw pakala tu 52%, nu zuma izaw ku Ya-sai -pay-zan a tademaw ku kou-te a tademaw, A-la-pou a tademawan, kanatal a kamu nu Pou-s-wan a kamu. I-s-lan cyaw nu Sen-ye a sakaput tu sabaw tusa I-ma-mu a singku ( u sinziya matabesiw ku 90% u hamin nu kanatal a tademaw) u kanatalay nu Iran a kiwkay,  palatatengaan nu hulic u zumaay a singku izaw ku I-s-lan a singku, sun-ni a sakaput, siyen a singku,yu-tay a singku, ciwlu a singkuan. kahenulan a tuse u te-hiye-lan. 

u tapang tusu nu kanatal sa u Tehran.

kakining nu kanatal demiad sa 1 bulad 4 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Hassan Rouhani, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 8 bulad 4 demiad.

伊朗古稱波斯，在公元前28世紀建立的古埃蘭王國和之後建立的米底王國是伊朗高原文明的發源地。到公元前550年，由居魯士大帝建立了大一統的古代大帝國波斯帝國。公元7世紀中葉，波斯的薩珊王朝被阿拉伯征服，包括伊朗高原的中東地區開始伊斯蘭化，而曾占統治地位的祆教則日漸式微。

Iran kasumamadan Pou-s han pangangan, ayaw celah nu 28 a mihcaan patizeng tu Ku-ay-lan  hungti a kanatal atu zikuzan patizeng tu Mi-ti hungti a kanatal nu Iran macakatay a syahuy a lalayan a kakitizaan. kutukuh ayaw celah tu 550 a mihcaan, ci Ci-lu-se a hungti patizeng tu pulung nu kasumamadan a ziday nu tabakiay a hungti a kanatal nu Pu-s a hungti a kanatal. celah tu pitu a mihcaan tu cung-ye, Pou-se nu Sa-san a hungti a mihcaan mademec tu nu A-la-pou, pasu talakaway nu Iran a buyu’ nu inutebanan nu walian a kakitizaan malingatu masa I-s-lan tuway, na mikuwanay tu siyen a singku haymaw satu a malawpes.

kasumamadan a ziday (古代時期)

包括伊朗在內的西亞（又稱中東地區）遠在舊石器時代已有先民居住，約3000年前已建立一些邦國，當時曾稱為埃蘭，然後又先後經歷了亞述、米底王國、阿契美尼德王朝等。西元前4世紀中葉，波斯的阿契美尼德王朝國力式微，遭馬其頓王國亞歷山大大帝所滅。亞歷山大大帝死後帝國分裂，伊朗一帶落入塞琉古帝國手中，之後又經歷了波斯的安息和薩珊王朝。

kasumamadan a ziday pasu Iran a Si-ya ( pangangan aca tu Cung-tung a kakitizaan) i baat tu malumanay ba’tu a ziday izaw tu ku tuas muenengay , ayaw nu tulu a bataan a malebut a mihcaan patizeng tuway tu zuma a sakaput a kanatal, itawya na panganngan han tu A-lan, zumasatu kilul namilawat tu Ya-su,Mi-ti a hungti a kanatal, A-cye-me-ni-te a hungti a mihcaan. ayaw celah tu sepat a mihcaan cung-ye, Pou-se a A-cye-me-ni-te a hungti a mihcaan caay tu ka icelang ku kanatal, Ya-li-san-ta a tabakiay hungti a kanatal masibek malawpes nu Ma-ci-tun hungti a kanatl. Ya-li-san-ta a tabakiay hungti a kanatal mapatay tu hawsa maliwasak tu ku kanatal, Iran a sakuwanan mucelem tayza i lima nu Say-liw-a kasumamadan hungti a kanatal, zikuzan satu namilawit aca tu Pou-s a kabelecan a demiad atu Sa-san hungti a kanatal.  

kasumamadan tu nu ayzaay a mihcaan (中古與近代時期) 

伊朗東鄰巴基斯坦和阿富汗，東北部與土庫曼接壤，西北與亞塞拜然和亞美尼亞，以及國際上屬亞塞拜然的納希切萬自治共和國為鄰，西接土耳其和伊拉克（庫德斯坦）。國土面積為1,648,195平方公里，國土主要位於伊朗高原上，氣候較為乾燥。

Iran nuwalian belaw u Pa-ci-s-tan atu A-bu-han, nuwalian nuwamisan matatules ku lala’ atu-Kou-man, satipan nuwamisan u Sa-pay-zan atu Ya-mei-ni-ya, atu kitakitan tungusay nu Ya-sai -pay-zan nu Na-si-cye-wan a misatekeday kapulungay masakaputay a kanatal malabelaw, satipan matatules tu Tu-al-ci atu Iraq (kuw-te-s-tan). lala’ nu kanatal 1,648 pinbwng kungli, lala’ nu kanatal angangan i tini i talakawawy a buyu’ nu Iran, maacakayku demiad. 

地貌大多是由高原、盆地或山脈所構成，只有在海邊的一小部分是平原。境內最大的高原為伊朗高原。人口較多的西部是多山地形，由高加索山脈、札格羅斯山脈和厄爾布爾士山脈等構成。整體而言，伊朗大多數地區屬乾燥或半乾燥氣候，降雨集中在十月至四月間，平均年降雨量在250公釐以下。

u liwliw nu lala’ hatu u talakaway a buyu’, masahelungay a lala’ atu buyu’an a  nikasabuyu’ , uyza dada’ i dadipasan u adidi’ay a enal. lalabu u satabakiay talakaway a buyu’ u Iran a buyu’an, u tademaw katuuday i satipan u buyu’ amin ku liwliw, u Kau-ciya-su a buyu’an, Ca-ke-lou-s a buyu’an atu e-la-pu-al-se a buyu’an a nikasabuyu’an. uyni a kamu, Iran a kakitizaan a demian u tatungusa ku akuti’ maudad sanad i cacay bataan a bulad katukuh i sepatay a bulad a laed, palecad tu mihcaan niditekan tu naudadan i sasa nu 2250 a kungli.  

伊朗是一個由什葉派主導的伊斯蘭共和制國家。伊斯蘭教在伊朗擁有至高無上的道德權威，是公共生活的最高準則。伊朗的建國領袖即明確拒絕西方民主體制，首任最高領袖霍梅尼清楚地表示，在理想的政體中，國家權力應該由烏理瑪執掌，議會僅有有限的權力。伊朗的穆斯林激進派在二十世紀八十年代將本國歸入「意識形態指導型」國家，同蘇聯並列。

Iran nu Sen-ya sakaput ku mikeliday tu I-s-lan kapulung masakaputay lekec a kanatal. I-s-lan a singku i Iran u satalakaway kasenengan sitinengay a mililid tu binawlan, u tatungusay nikapulung nu kauzipan. Iran patizeng tu kakelidan nu kanatal mahapinang makai tu nu satipan nu binawlan  nizatengan a lekec, u saayaway nu mikeliday ci Hou-mai-ni hapinang sa musakamu, i nizatengan a pulung a kawawan, kanatal nu situngusay tatengaay ci U-li-ma ku situngusay a mikawaw, i tatengilan u sitatungu situlas tu. Iran a Mu-s-lin u macakenuhay a sakaput i tusa a kasumamadan a mihcaan i walu bataan a mihcaan a pacumud tuynian a kanatal, mahiniay a nizatengan u pasubanay tu kanatal, palalecad han tu Su-liyen. 

根據國際貨幣基金組織的數據，2012年伊朗的名義國內生產總值為5489億美元，居世界第21位，人均為7207美元，居世界第76位；購買力平價的國內生產總值為9974億美元，居世界第17位，人均為11395美元，居世界第78位。

duduc tu nu kitakit a kalisiw nu pisuped a sakaput a nisulitan , 2012 a mihcaan Iran a ngangan kaizaw kalisiw nu kanatal pulung nu kasiaca 5489 a yi’  nu Amelikaay a kalisiw, u ngangan i kitakit u saka tusa a bataan izaw ku cacay, u tademaw palalecad tu nu Amelikaay a kalisiw 7207, u kasingangan i kitakit u saka pitu a bataan izaw ku enem, u picakay palecad tu aca nu kanatal ka izaw nu kalisiw pulung nu kasiacay 9974 a yi’ ku kalisiw, kasingangan i kitakit a singangan u sakasabaw pitu, u tademaw a palalecad tu kalisiw 11395 a kalisiw nu Amelika. u kasingangan i kitakit u saka pitu a bataan izaw ku walu.

伊朗經濟以石油開採業為主，伊朗的石油化工、鋼鐵、汽車製造業也比較發達，電子工業、核工業、計算機軟硬體業發展很快。伊朗的機械製造業有了長足的進步。胡齊斯坦為石油工業區與重要出海門戶。伊朗的石油出口是經濟命脈，石油生產能力和石油出口量分別位於世界第四位和第二位。伊朗是石油輸出國組織成員。

Iran a sakikalisiw u tapang u piala tu simal, Iran simal nu kikay, mukin kazizeng macakat ku nipisanga’, pulung telayay a kusi, he-neng a kusi, asipki tinnaw a kusi kalamkam malaad. Iran misangaay tu kikay a kusi matenes tu kunikacakat. u Bu-ci-s-tan u simal a kusian u kahenulan a panan nu sakatabayu. Iran a sakikalisiw u nipacakayan tu simal, kaizaw nu simal atukayadah ku nipacakayan tu simal i kitakit u saka sepat atu saka tusa ku ngangan.

美國自伊斯蘭革命後就從未進口伊朗石油，而歐盟也已對伊朗實施制裁，禁止成員國與伊朗續簽石油進口協議。2005年末，中國與伊朗簽署了一項價值1000億美元的石油合作協議，成為該國重要的石油貿易夥伴。

Me-kou napasumad tu syakay hawsa caay tu pacumud tu simal nu Iran, u Ou-mung satu mikawaw mipatut tu sakay Iran, pasatezepan tu sakaput a kanatal Iran lalid sa matatelek misukapah tu sapacumud tu simal. zikuza tu 2005 a mihcaan, Cung-kou atu Iran masasepaw tu cacay lice u aca cacay a malebut a yi’ ku kalisiw  u simal makakadung masunngaay. uyni a kanatal mala kahenulan a cabay u paliway tu simal. 

伊朗曾一度實施計劃生育政策。2012年8月2日，伊朗衛生部証實，伊朗已經廢除計劃生育政策，希望能夠迎來一個「嬰兒潮」，令伊朗人口增加一倍。

Iran nacacay mikawaw sibalucu’ tu lalekuen tu sapulecuh. 2012 a mihcan walu a bulad tusa a demiad, Iran a acek yayan a patatenga’, Iran mapalasawad tu ku lekakawaw tu sapulecuh a lalekuan, adasay taneng a izaw ku lutungay a likid, mitulun tu Iran amicunu tu kayadah nu tademaw.

伊朗在藝術、音樂、建築、詩歌、哲學、傳統和思想體系，都具有悠久的歷史。

波斯語已有超過2,500年的歷史，留下了可觀的文獻記錄。波斯文學舉世都予以很高的評價，詩人如：哈菲茲、魯米、歐瑪爾·海亞姆、尼扎米、薩迪·設拉茲和菲爾多西等留下許多佳作，伊朗詩韻和歌詞的優美，也獲得全世界的讚譽。

Iran i nalimaan, dadiw, nipatizang, sakazahkez a dadiw mipudacay micekiway, kasumamadan pulung nizatengan, kasumamadad a ziday matenesay tu a laylay. Pou-s a kamu matabesiw tu 2,500 a mihcaan a laylay, nisumelaidan tu kapahay a azihan tu masulitay i cudad.Pou-s a kuhaku sitangahay u siacaay, misulitay tu sakazakec a tademaw mahiniay :ci Ha-beyce,Lu-mi, Ou-ma-al-Hay-ya-mu, Ni-ca-MI, Sa-ti-Se-la-ce atu ci Be-al-tu-si nisubelidan yadah ku kapaha a nisulitan, Iran a dadiw a ngihah atu nisulitan a dadiw damsay salungan, mapailay tu nu kitakitay.

伊朗總統艾哈邁迪-內賈德於2008年8月15日宣布，伊朗將會於近期發射本國第一顆自行研製的人造衛星。用於發射衛星的火箭和發射架等設施完全由伊朗自行研發。據伊朗通訊社祚8月17日援引軍方發表的聲明說，軍方當天成功發射「信使號」火箭，並將一顆名為「希望號」的自製人造衛星送上太空。

Iran a cungtung ci ay-ha-man-ti-niy-cya-te i 2008 a mihcaan walu a bulad saba lima a demiad musakamu, Iran a caay ka tenes a mipana’ tu saayaway nu kanatal nu uzipay nicekiwan nisangaan  tu nu tademaw nisangaan a uysin. sapipana a uysin lamal acin atu pidamaad nu sapipana’ u pisanga’ u  Iran nu uzipay nicekiwan nisangaan. duduc  tu nu  Iran a pakatinengay i walu a bulad sabaw pitu a demiad mililid  tu hitayan a patahkal tu kamu, u hitay tuyaan a dimiad malaheci tu kunisangaan’ u pakatineng a bacu tu lamal acin, satu ya cacayay  pangangan han tu (maydih bangngu) han. nu uzipay nisangaan a uysin patayzaen i taykung.

伊朗境內計有公路179388公里（2003年），鐵路8367公里（2006年），機場331座（2007年），河運航道850公里（2006年）。

Iran a caculilan i kanatal nisulitan izaw ku nubasu  zazan 179388 kungli ( 2003 a mihcaan), silamalay a zazan 8367 kungli ( 2006 a mihcaan), pahikukian 331 a pahikukian (2007 a mihcaan), nu nanumay a sapiculu’ a zazan 850 kuli (2006 a mihcaan).




#Article 303: Iranmeylek (286 words)


u sulit nu Hulam: 東清部落

台東縣蘭嶼鄉東清村，台灣第一道曙光照耀的部落。

Iranmeylek是「天神的女兒」之意，相傳天神曾經將女兒許配給東清村一名男子，故稱之。部落耆老表示東清部落原居住在一個叫「Aly like ya duji pijange」的地方，後因人口增加，原居住地已無法負荷，因而遷徙至他處，一共遷徙了五次，才到達現在的東清部落。在長程的遷徙過程當中，也發展出一些用地的觀念、禁忌。

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Iranmeylek. u kasalumaluma’ nu Iranmeylek sa, 205 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 596 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 521 ku tademaw, pakalatu 87%.  u zuma sa, cay ku Ingcumin,  75 ku tademaw, pakalatu 13%.

u kasabinacadan, Yami(Tao)81%, Pangcah(Amis)2%, Paywan(Paiwan)1%, Yuwatan(Bunun)1%, Puyuma1%, zumazuma　1%.

u niyazu’ nu Tau(Yami) kuyni,  katuud ku Tau(Yami) itini mueneng.  u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), Paywan(Paiwan), Yuwatan(Bunun) atu Puyuma itini mueneng.      

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini,  hakay izaw tu,  caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.  izaw ku malecaday a ngangan nu Sakizaya atu Tayan. maka cacay a bataan ku malecaday a ngangan.   

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.  inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),        

Saysiat (6,630),  Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),   Sejek (10,023),   Laaluwa (401),   Kanakanabu (335),   zuma (11,985)             




#Article 304: Iraq (1019 words)


u Iraq (伊拉克) sa i labu nu Ya-cuo, itiza i 33 00 N, 44 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 438,317 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 437,367 sq km, u ahebal nu nanumay sa 950 sq km.

hamin nu tademaw sa 38,146,025.

kakalukan umah sa 18.10%, kilakilangan umah sa 1.90%, zumaay henay umah sa 80%.

caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.

伊拉克共和國 位於西亞—中東地區的共和國。伊拉克與南方的沙烏地阿拉伯、科威特，北方的土耳其，西北的敘利亞，東方的伊朗和西方的約旦接壤。伊拉克所在的地區在歷史上曾被稱為美索不達米亞，是人類文明的主要發源地之一。

Iraq (伊拉克) kapululan a kanatal (共和國) tini i Si-ya (西亞) - inutebanan nu wali a kakitizaan nu kapululan a kanatal. Iraq atu nu timulan a Sa-uti-a-la-pou, Ke-wi-te, nuwamisan u Tu-al-ci, satip nuwamisan u Si-li-ya, nuwalian u I-lang  atu satipana Ye-tan matatules ku lala’. Iraq a kakitizaan i lalayan napa ngangan tu Su-pu-ta-mi-ya,nu  tademaw a macakatay a syahuy namakayni ku anganga.

Mei-su-pu-ta-ya a nipikuwan tu lala’ pahezek tu nipatudud papikuwan nu Ying-kou, Iraq a kanatal sakamu satu a misateked. i 1958 a mihcaan, Iraq Ha-si-mu a Hungtiay a ziday namasumad ku kawaw nu hitay mahamin malawpes, Iraq patiseng satu kapulung masakaput a kanatal.

u tapang tusu nu kanatal sa u Baghdad.

kakining nu kanatal demiad sa 14 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Fuad Masum, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 7 bulad 24 demiad.

伊拉克地域至少在二十萬年前已經有人類活動。位於幼發拉底河和底格里斯河之間美索不達米亞平原富饒的土地曾經孕育了幾個世界上最古老的文明——蘇美文明、巴比倫文明、亞述文明和加爾底亞（新巴比倫）文明。

Iraq a kenis iayaw saadidi’ay iayaw nu tusa a bataan a manga a mihcaan izaw tu ku tademaw mauzip. tini i Yu-ba-la-ti a sauwac atu Ti-ke-li-s a sauwacan laed tu Mei-su-pu-ta-mi-ya a enal bu-yaw a lala’ sibili pahabay tu pinaay tu a kitakit macakatay a syahuy Su-mei a macakatay a syahuy, Pa-pi-lin macakatay a syahuy, Ya-su macakatay a syahuy atu Cya-al-ti-ya (baluhay a Pa-pi-lun) u macakatay a syahuy.

伊拉克位於亞洲西南部，阿拉伯半島東北部，北接土耳其，東鄰伊朗，西毗敘利亞、約旦，南連沙烏地阿拉伯、科威特，東南瀕波斯灣，海岸線長度為58公里。

Iraq tini i Ya-cou-satipan nutimulan, A-la-puw pangkiw a subal nuwalian nuwamisa, nuwamisan matatules tu Tu-al-ci, nuwalian a belaw u I-lang, satupan micapi tu Si-li-ya, Ye-tan, nutimula malalitin tu Sa-u-ti- A-la-pow ,Ke-wi-te, nuwalian timulan micapitu Pow-s-wan, sadipasan katayayu’ 58 kungli. 

伊拉克的大部分國土都是沙漠。但位於幼發拉底河和底格里斯河之間的地區宜於農耕，物產豐富。兩條大河每年將7千萬立方米的泥沙送入河口三角洲地區。 

Iraq a kanatal a lala’ u likelikenan amin. nika tiniay i Yu-ba-la-ti a sauwac atu Ti-Ke-li-s a sauwacan a salaed kakitizaan kapah a kalukan, yadah malubic ku nipalumaan, tusa tabakiay a sauwac paymihcaan pakala tu pitu a malebut amang libangmi ku lanu’ patayza i sacumudan nu sauwac tuluay a kalimucu’ ay a Cou nu kakitizaan. 

伊拉克東南部有海岸線與波斯灣相接。臨海地區和阿拉伯河沿岸都曾是沼澤濕地，但很多濕地在1990年代被排乾。伊拉克的北部主要是山地，最高點為Haji Ibrahim，海拔3600米。 

Iraq nuwalian nutimulan izaw ku sadepasan atu matatules tu Pow-s-wan. micapiay tu bayu a kakitizaan atu A-la-pou a sauwac miililis tu tukus u tasutasunan ku lala’, nika yadah ku masemetay a lala’ i 1990 a kamihcaan mapasisil maacak tu. Iraq a nuwamisan u angangan nu buyu’ ay a lala’, u satalakaway u Haji Ibrahim, 3600 a mi ku i labu. 

伊拉克直至2003年前都是由伊拉克復興社會黨控制的一黨執政專制獨裁統治，特別是薩達姆成為總統之後。在2002年總統選舉中，薩達姆獲得了99%以上的選票；而他是唯一的候選人。伊拉克議會為一院制，稱為國民議會或「Majlis al-Watani」，擁有250個議席，議員任期四年。

mikelec tu cacay a sakapu mikawan tu teked a kawaw misakaku mikuwan, micidekay u Sa-ta-mu zikuzan namala Cungn-tung hawsa. i 2002 a mihcaan pisingkiwan tu Cung-tung, Sa-ta-mu pakala tu 99% katalakaw ku nisingkiwan a paya, ciniza dada' ku mamisingkiw a tademaw. Iraq a pitatengilan nu giing u cacayay lekec, pangangan han tu binawlan kasaupuan katatengil atu Majlis al-Watani han, izaw ku 250 ku pisingkiwan kala giingan sepat a mihcaan.  

石油工業是伊拉克的經濟支柱，原油儲量排名世界第四，傳統上提供95%的國家外匯收入。1980年代，由於兩伊戰爭大量的戰爭開銷以及石油生產能力的破壞，伊拉克政府不得不緊縮開支，大量借款，並拖延還款時間。戰爭造成的經濟損失估計超過1000億美元。1988年戰爭結束後，隨著採油和管道設施的重建，石油出口逐步恢復。

simal nu kikay a kusi u micukelay tu Iraq a sakakikalisiw Iraq, nisupedan tu tadasimal nipasisil tu ngangan i kitakit u sakasepat, kasumamad ni pawapenan tu 99% nu kanatal a wayhuy micumuday a kalisiw. 1980 a mihcaan a ziday, uyza u tusaay Iraq a ngangayaw yadah ku nipalawpes tu kalisiw atu nisangaan a simal matineng mipeci’ Iraq a ce-bu a misakelec  tu nipalawpes tu kalisiw, yadah tatu kunipicali tu kalisiw, atu caay ka dadawaw a panukas tu kalisiw. tupingangayaw u sakakikasisiw malawpesay asip han matabesiw ku cacay malebut a yi’k nu Amei-lika a kalisiw. 1988 a mihcaan zikuza pahezek nangangayaw, kilul piala tu simal atu pisumad misanga’ tu sazazanan, u sapatahkal tu simal itauwan haymaw satu a kapah. 

Iraq i 1990 a mihcaan walu a bulad tayza ku hitay miala tu Ke-wi-te, kilul malilid  nu kitakit a syahuy maketun ku sakikalisiw. 1991 a mihcaan cacay a bulad malingatu ku Hay-wan a ngangayaw pihaceng ku kapeci’ masetul ku sakakilalisiw nu Iraq, Iraq a cen-bu tunu hitay a palawpes tu kalisiw, mipuputay tu kanatal a hitay atu micukelay tu situngusay mikuwanay matukenih ku icelang, nai’ ku sapipadeng a masusuz ku sakikalisiwan.  

自1996年12月聯合國的石油換食品計劃有限度的改善了普通伊拉克平民的生活條件。在該計劃下，伊拉克被允許出口限量的石油以換取食物、藥品和一些基礎設施備件。  

na 1996 a mihcaan sabatusa a bulad sakaputay a kanatal a simal nu kikay palaliyunen tu kakanan misabalucu’ izaw ku sapitatungus misakapah tu nikauzip nu banawlan nu Iraq. i salekakawawan, Iraq mapasulul patahkal tu tatungus nu simal a paliyun miala tu kakanan, sapayu atu canancanan saayaway a kawaw a sapisanga’.   

伊拉克人口於2013年估計約31,858,481人，於1878年時僅約200萬人，大約75%的伊拉克居民為阿拉伯人；居住在北部山區和東北部的庫德人是另一個主要民族，占總人口大約15%-20%；其他少數民族包括：亞述人，亞美尼亞人，土庫曼人，高加索人和波斯人等，組成了5%的伊拉克人口。阿拉伯語是國家的官方語言。庫德語則在北方廣泛使用。現代阿拉米語則在亞述人聚集區內使用。

Iraq a tademaw i 2013 a mihcaan kuniasipan tu tademaw pakala tu 31,858,481, i 1878 a mihcaan hawsa hatini tu ku tademaw pakala tu 200 a mang. pakala tu 75% Iraq muenengay nu binawlan nu A-la-pouay a tademaw, muenengay i nuwamisan a buyu’ a kakitizaan atu nuwalian nuwamisan nu Ku-te a tademaw nu zumaay angangan a binacaan macalap ku pulung makal tu 15%-20%, nuzuma u caay kakatuuday a binacaan pasu, Ya-su a tademaw, Ya-mei-ni-ya a tademaw, Tu-man a tademaw,Kaw-cya su a tademaw atu Pou-s a tademawan, nipapulung tu tademaw nu  Iraq 5%. A-lapou a kamu u kamu nu kanatal. Ku-te a kamu i nuwamisan uynan ku kamu. ayzaay a ziday i A-la-mi a tademaw pisaupuan a kakitizaan uyni ka kamu.

在伊拉克，信仰伊斯蘭教的阿拉伯人大部分都屬於什葉派。遜尼派穆斯林在人口中也占很大比例。大多數庫德人是遜尼派穆斯林，但他們的語言服裝習俗都與阿拉伯人不同。

i Iraq, a lisin u I-s-lan-cyaw A-la-pou a tademaw tungus nu Sen-ye-pay amin. Sun-ni-pay mu-s-lin i tademawan tabaki kuni palalecad. uyza amin nu Sun-ni-pay-s-lin a tademaw, nika u kamu u zikuc u lisin caay ka lecad tu nu A-la-pou a tademaw.

伊拉克有許多東儀的基督徒，分屬於東方亞述教會、迦勒底天主教會、敘利亞正教會、敘利亞天主教會和亞美尼亞使徒教會等各個東方基督教派，其人口一度非常可觀。

Iraq katuud ku nu Tung-i a ciwlu a sinzya, palaliwasak tungusay nu tung-ban-Ya-su a kiwkay, Cya-le-ti a tinsikiw, Si-li-ya u cen kiwkay, Si-li-ya a tin-si-kiw atu Ya-mei-ni-ya u sinziya nu kiwkay i cuwacuwa a tung bang nu nuwalian, ka tuud ku tademaw. 

但自從2003年美軍占領伊拉克以後，伊拉克安全局勢不斷惡化，大量亞述基督徒被迫離開伊拉克，逃往鄰國或西方國家，導致伊拉克基督徒人口銳減。現在伊拉克的基督徒人口僅剩餘60萬左右。 

nika namakay 2003 a mihcaan namiala ku A-mei-li-ka tu I-la-ke hawsa, A-mei-li-ka caay tu ka lihalay lalid satu a la’cus , katuud ku Ya-su sinziya nu ciwlu mapacici paliyas i iIraq, mulaliw pasayza i belaw a kanatal atu satipen a kanatal, u ciwlul nu I-lakek a tademaw maselep tu. ayzaay a I-la kek misinziyaay tu ciwlul a tademaw siliwan tu enem abataan a mangan. 




#Article 305: Iraraley (314 words)


u sulit nu Hulum: 朗島部落

iayaw inayi' henay ku ayzaay a zazan, u napacaliway a zazan ku Iraaraley. sayadah ku aazihan i Lanyu subal, izaw ku ipabaway a niyazu' atu isasa'ay a niyazu'. izaw ku sumamaday a luma', izaw ku ayzaay a luma'. 2007 a mihcaan, namisanga' tu balunga, taneng pakacaw tu 14 a tademaw. saupuen enem a niyazu' a tademaw, malalikit mibalunga' tayza Taywan, u tabakiay a kawaw kuyni i Lanyu subal. 

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Iratay. u kasalumaluma’ nu Iratay sa, 260 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 751 ku tademawan. kasabinawlan nu yingcumin sa, 632 ku tademaw, pakalatu 84%.

u zuma sa, cay ku yingcumin, 119 ku tademaw, pakalatu 16%.  

u Tau(Yami) a niyazu' kuyni, katuud ku Tau(Yami) itini mueneng. inayi' ku zuma a cidekay a tademaw itini mueneng. Tau sananay u tademaw saan.  

inayi' ku Sakizaya itini mueneng.  hakay izawtu ku Sakizaya mueneng itini,  caay henay pasumad tu ngangan nu cidekay.  

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.  u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),           

Saw (790),  Kabalan (1,470),   Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)                        




#Article 306: Iratay (177 words)


u sulit nu Hulam: 漁人部落

台東蘭嶼。漁人部落在達悟語為I ra tie，意思為廣大的平原，曾因洪水而遭受襲擊，外村的人又稱此地為Irasapen，意思為被洪水掩沒的地方。

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Iratay. u kasalumaluma’ nu Iratay sa, 260 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 751 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 632 ku tademaw, pakalatu 84%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 119 ku tademaw, pakalatu 16%.

u kasabinacadan, Yami(Tao)81%, Pangcah(Amis)2%, Paywan(Paiwan)1%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 307: Ireland (1656 words)


u Ireland (愛爾蘭) sa i labu nu O-cuo, itiza i 53 00 N, 8 00 W.

u ahebal nu lala' mapulung sa 70,273 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 68,883 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,390 sq km.

hamin nu tademaw sa 4,952,473.

kakalukan umah sa 66.10%, kilakilangan umah sa 10.90%, zumaay henay umah sa 23%.

caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.

愛爾蘭（英語：Ireland；愛爾蘭語：Éire），通稱愛爾蘭共和國（英語：Republic of Ireland；愛爾蘭語：Poblacht na hÉireann），是一個西歐國家，歐盟成員國之一。位於歐洲大陸西北海岸外的愛爾蘭島，約占該島南部的5/6面積。剩餘東北部的1/6面積屬於英國，稱北愛爾蘭。首都位於愛爾蘭島東部的都柏林。愛爾蘭在2020年時有497萬人口，是一個議會共和制國家。

Ireland  愛爾蘭（ing-won a kamu：Ireland；Ireland a kamu：Éire，pangangan han Ireland kapulungay masakaputay a kanatal, （ing-won a kamu：Republic of IrelandIrland a kamu：Poblacht na hÉireann）u satipan Si-ou a kanatal, Ou-mung a sakaput nu kanatalan. tini i Ou-cou Ta-lu a satipan nuwamisan a sadipasan likut nu Ireland, macalap kuyzian a subal tu nutimulan u hekal pakala tu 5/6. u liwan i nuwalian nuwamisay u hekal 1/6 nu Inng-kou a lala’ pangangan han Irland. kahenulan a tuse i Ireland a subal nuwalian a Tu-po-lin. Ireland i 2020 a mihcaan hawsa izaw ku 497 a mang a ku tademaw, u cacay yi-huy kapulungay masakaputay a kanatal.

此外愛爾蘭也是歐洲聯盟、歐洲理事會、經濟合作與發展組織、世界貿易組織和聯合國等國際組織成員。愛爾蘭共和國成立於1922年的愛爾蘭自由邦，愛爾蘭獨立戰爭後簽訂了《英愛條約》，但愛爾蘭島東北方的六個郡繼續留在英國內，形成了北愛爾蘭。1949年完全結束了大英帝國統治，脫離大英國協，1973年加入歐洲聯盟前身歐洲共同體。

namahini satu u Irland nu Ou-cou a saabang a sakaput, Ou-cou li-s-huy, sakikalisiw kakadung atu sakaput a palahad, kitikit a sapaliway a kusi sakaput atu pulungay masakaputay a kanatal nu kitakit a sakaputan a tademaw. Irland kapulung masakaputay a kanatal patizeng i 1922 a mihcaan Irland nu paydang a nisakaputan, Irland misateket mingayaw hawsa misulit tu tatelek tu (Ing-ay a katatelekan ), nika Irland a subal nuwalian nuwamisan a enemay a hungti lalalid misubelid i Ing-kou mueneng, masa nuwamisan tu a Irland. 1949 a mihcaan mahamin mapahezek tu nipikuwan nu Ta-Ing-Kou,miliyas tu Ta-Ing-Kou a syehuy, 1973 a mihcaan mikaput tu Ou-cou a saabang sakaput ayaw u pulung nu Ou-cou.  

u tapang tusu nu kanatal sa u Dublin.

kakining nu kanatal demiad sa 17 bulad 3 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Michael D. Higgins, micakat a demiad sa i 2011 a mihca 11 bulad 11 demiad.

古希臘探險家皮西亞斯是目前已知最早紀錄愛爾蘭的人，在他的書中稱呼該地為「Iérnē」，羅馬時期學者托勒密則將該名轉寫為「Iouerníā」。而羅馬歷史學家塔西佗則在著作阿古利可拉傳中，將該名稱意譯為拉丁文「Hibernia（冬之地）」；在明代《坤輿萬國全圖》中，愛爾蘭島被標示為「喜百泥亞」。今日愛丁堡的球隊希伯尼安足球俱樂部亦得名於此。

kasumamadan a Si-la u simungay miazihay tu kaliyuhan a kakitizaan ci Pi-si-ya-s  imahini matineng tu iayaw izaw tu ku nisilitan tu Irland a tademaw, i cudadan niza panganga tu itiniay (Iérnē) han, Lou-ma a zidayan misulitmutesekay migingkiway a tademaw ci Tou-le-mi uynian a ngangan paniyul misulit tu (Iouernia) han. nu Lou-ma a laylay mutesekay migingkiway ci Ta-siTou nisilit tu nakamuan ni A-ku-li-ke-la, uynian a ngangan a imi nu La-tin Hibernia( kasienawan a lala’) han, i Hungtiay henay a ziday izaw tu i pulung nu kitakit a tituan, Irland a subal papaya pakatineng tu ( Si-pay-ni-ya). ayza a demiad Ai-tin-paw a mipangciway Si-pou-ni-an nu mitukuday tu mali a cilepu kasingangan tuyni.

今日的國家名稱「愛爾蘭」，是以前聯合王國和愛爾蘭間的爭議來源。會出現這些疑慮，是由於愛爾蘭島的一部份屬於英國，也使得Ireland此名稱在英國視為不適當的名稱。

ayzaay a ngangan nu kanata (Irland) han, nu i ayaway sakaput pulung nu hungti a kanatal atu Irland a nikacaculi lalekalan. izaw muculal ku mahiniay nipabaliw, uynian Irland a subal nuzuma tungusay nu Ing-kou, uyni Ireland a ngangan i Ing-kou caay ku tatungusay a ngangan.

緊張關係結束後，在1998年耶穌受難日通過協定，協議解決的問題有關北愛爾蘭問題，及愛爾蘭共和國的聲明。之後英國接受了愛爾蘭國家名稱作為「愛爾蘭」及都柏林政府的國際協議，並使用該名稱。

kabiyalaw a kacacayat pahezek hawsa, i 1998 a mihcaan u kangeluan a demiad ni Ye-su maawas tu nikaketun, misakapah mikawaw tu patelacay pakayniay i nuwamisan Irland a bunday, atu Irland a kapungn misakaputay a kanatal musakamu. zikuzan u Ing-kou milayap tuway tu Irland a kanatal ngangan Irland han tuwaca Pou-lin cenbu a kitakit sasungaay, uyni satu ku ngangan.

愛爾蘭在1922年之前為大不列顛和愛爾蘭聯合王國的一個組成部分。1845年因為馬鈴薯欠收問題造成愛爾蘭大饑荒，英國政府在能進口美洲糧食的情況下卻未提供太多協助，造成愛爾蘭人口減少了四分之一，讓許多愛爾蘭人對英國產生不滿。

Irland i 1922 a mihcaan ayaw nu Ta-ley-tin atu Irland kapulung masakaput a kanatal u cacayay nisapaputan.1845 a mihcaan zayhan u malinsu caay kataneng ku nipiala a bunday satu makihkih mangalay tu ku Irland, Ing-kou a cinbu i taneng picumud tu nu Mei-cou a kakanan nu mahiniay a kawaw caay pawapen tu yadah a saedap, mawada’ tu palasepat tu cacay ku tademaw nu Irland, pakatuud tu Irland a tademaw uyni u Ing-kou caay ka edemen.

當時，愛爾蘭沒有得到國際上的承認，但在英愛戰爭（亦稱愛爾蘭獨立戰爭）後，英愛雙方代表達成英愛條約，給予愛爾蘭合法的自治權，即自治領地位。愛爾蘭成立愛爾蘭自由邦，領土包括愛爾蘭全島，但條約允許北方六郡（即北愛爾蘭）不參加愛爾蘭自由邦。愛爾蘭自由邦憲法同時規定，愛爾蘭為君主立憲制，愛爾蘭國王由英國國王兼任，同時設立總督職位，議會實行兩院制，成立「行政委員會」（即內閣），設立行政委員會主席職務。

i tawyaw, u Irland caay palatatengaen nu kitakit, naka i Ing-ay a ngangnayaw ( pangangan aca  Irland misateket mingayaw) hawsa, Ing-ay Irland mahatatusa dayhiw malaheci ku katatelekan nu Ing-ay, pabeli tu Irland u matatungusay a hulic tu tungusay a cece. Irland patizeng tu Irlan paydang sakaput, ulala’ pasu mahamin a subal nu Irland, nika katatelekan misulul ku nuwamisan a saka enem a kenis ( u nuwamisan a Irland) caay pilihiza tu nu Irland a paydang a sakaput, Irland paydeng a sakaput a hulic malecad amilekec, Irland saki hungti patizeng tu hulic, Irland a hungti u Ing-kou a hungti a sakatusa a nikala Cungtung, malecad patizang tu cung-tu a enengan, yi-huy mikawaw tu  tusa a giing alekec, patizeng tu sin-cen uy-yen-huy (satalakaway mikawaway tu nu cin-bu) patizeng tu sin-cen uy-yen-buy mikeliday situngusay tu kawaw.

愛爾蘭為單一制共和國，實行議會共和制。愛爾蘭總統為國家元首，任期為7年，直選產生，可連任一屆。總統並無實際行政權，但在愛爾蘭國務院的建議下有一定的權力和職務，包括解散國會。愛爾蘭總理由國會提名，總統任命，一般上由第一大黨黨魁或聯合政府首領擔任。

Ireland u cacayay a lekec a kapulungan misakaputay,mikawaw kalacapuan tatengilan mamulung milice. Ireland a Cung-tung u talakaway a tapang nu kanatal, u kala Cung-tungan pitu a mihcaan, kakelul a misingkiw taneng a matulin tu cacay a lekal. Cung-tung caay ka situngus mikawaw tu nu hulic, nika Ireland satalakaway situngusay tu kawaw nu kanatal patahkal tu nizatengay izaw saca ku tungus tu kawaw, pasu maliwsakay kalacapuan tatengilan. Irland ku situngusay mikeliday nu kalacapuan tatengilan ku panganganay, u Cung-tung ku situngusay. uzuma u saayaway tabakiay sakapaut nu caculculan nu sakaput atu mipulung tu cenbu u tabakiay mikeliday nu kanatal ku situngusay.

愛爾蘭國防軍包括陸軍、海軍、空軍和儲備國防軍。軍隊規模小但是裝備精良，有近10,000名現役軍人。1922年建軍，國防力量分為常備部隊(PDF)和後備役部隊(RDF)。常備軍包括路、海、空三軍，後備役部隊則由陸軍後備部隊和海軍後備部隊組成, 總統為武裝部隊最高統帥。

Ireland u mipuputay tu kanatal a hitay pasu tukusay a hitay, bayuay hitay, hikukiay a hitay atu zikuzan mipuputay tu kanatala a hitay. hitay caay ka katuud nika sicadeng tu kapahay a sapingangayaw a tuud nu hitay, macapi 10,000 ku tademaw nu ayzaay a hitay nu tademaw.1922 a mihcaan patizeng tu hitay, mipuputay tu kanatal a hitay u icelang paliwasaken tu tanayu’ay a kalahitay (PDF) atu mialesay tu a hitay (RDF). tanayu’ay a kalahitaya pasu zazanay, bayuay, hikukiay tulu ku kasahita mialesay tu a hitay u tukus a hitay a mialesay tu a hitay atu bayuay a hitay mialesay tu a hitay ku palacapuen. Cungtung ku mikeliday tu hitay u satalakaway nu mikelida.

愛爾蘭島面積為84,421平方公里，其中愛爾蘭共和國約占70,273平方公里，其餘部分為英國所轄的北愛爾蘭。愛爾蘭島西臨大西洋，東北隔北海峽與蘇格蘭相望，東臨愛爾蘭海，東南隔聖喬治海峽與威爾斯相望，南臨凱爾特海。

Irland a subal u hekal 84,421 pin-hang kungli, nuzuma Irland kapulungan misakaputay a kanatal pakala tu 70,73 pin-hawng kungli, u maliwanan nu Ing-kou a sakuwan a kenis tu nuwamisana  Irland. Irland a subal satipan micapi tu tipanbayu, nuwalian nuwamisan silaed tu nuwamisan a bayu atu Su-ke-lan mapapauwang. nuwalian micapi tu Ireland a bayu, nuwalian nutimulan silaed tu Sen-cyaw-ce a bayu atu Uy-al-s a mapapauwang, utimulan micapi tu Kay-al-te a bayu.

愛爾蘭經濟規模較小，主要依賴出口貿易。1995年至2000年之間，愛爾蘭取得了10%的經濟增長率，在歐洲名列前茅，2003年成為世界上人均GDP排名第二的國家（僅次於盧森堡），因而贏得了凱爾特之虎的美譽。農業的主導地位已被工業所取代，而工業占GDP的38%，總出口量的80%，以及勞動力資源的28%。雖然出口貿易依然是愛爾蘭經濟的主要支柱，但近年來國內消費額的提高以及建築業和投資方面的復甦也帶動了經濟的持續發展。

Irland a sakikalisiw caay ka yadah adidi’, angangan miida tu nipatahkalan nipaliwalan i nu tauwan tu nisangaan a tuud. 1995 a mihacaan katukuh 2000 a mihcaan, Ireland pakala tu10% ku nikacakat nu sakikalisiwan, i Ou-mong nipasilucan tu ngangan u saayaway, 2003 a mihcaan mala u i kitakitay a tademaw palalecad tu GDP a pasiluc tu ngangan sakatusa nu kanatal (kinacaca dada’ i Lu-sen-paw), zayhan namapakademec pakal tu Kai-al-te a tula’ a nganga. malukay ku kawaw mapakutay tu nu kusi, u kusi macalap ku GDP tu 38%, pulung nu nipatahkalan a kayadah 80%, atu mangelu’ay a kawawnilaculan tu 28%. kanahatu nipatahkalan tu nipaliwalan mahiza tu u Irland a sikikalisiw u angangan nu hecek, nika ayzaay tu a mihacaan tayniay i kanatal mipalapesay tu kalisiw macaka tu atu misangaay tu luma’ makakadumay tu kalisiw mahiniay mulekala aca mikelid tu sikikalisiw a tulin palahad.

根據愛爾蘭中央統計局2006年出版的人口年鑑，截至2006年4月，全國人口達到420多萬，自2002年以來增長了8.1%，這是由於近年來，愛爾蘭出現了一些移民，其中來自歐盟以內的主要是英國人、德國人、法國人、羅馬尼亞人、波蘭人，來自歐盟以外的主要是美國人（位於美國的愛爾蘭人高達4,000萬名）、奈及利亞人及華人。

根據愛爾蘭中央統計局2006年出版的人口年鑑，截至2006年4月，全國人口達到420多萬，自2002年以來增長了8.1%，這是由於近年來，愛爾蘭出現了一些移民，其中來自歐盟以內的主要是英國人、德國人、法國人、羅馬尼亞人、波蘭人，來自歐盟以外的主要是美國人（位於美國的愛爾蘭人高達4,000萬名）、奈及利亞人及華人。duduc tu Irland cungyang nipulungan nisulitan nu hukusiw i 2006 a mihcaan patahkal tu nikingsaan tu mihcaan a tademaw, katukuh 2006 a mihcaan sepat a bulad, mahamin i kanatalay a tademaw katukuh tu 420 a mang  ku katuud, makay 2002 a mihcaan macunus tu 8,1%, uyni nu ayzaay a mihcaan, Irland muculal tu ku  zumaay nu micumuday a tdemaw, uzuma makayniay i Ou-mungan u angangan u Ing-ku a tademaw,Te-kou a tademaw, Bea-kou a tademaw, Luma-ni-ya a tademaw, makay Ou-mungay caay dada’ angangnan u Mei-kou a tademaw (  i Mei-kou u Irland a tademaw katukuh tu 4,000 a mang ku tademaw) Nai-ci-li-ya a tademaw atu tung-nan-yaay a tademaw.

天主教為愛爾蘭的主要信仰，約占人口84%。愛爾蘭是歐洲少有的幾個虔誠信仰宗教的國家之一，1973年時定期彌撒出席率超過90%。天主教教義是愛爾蘭社會和生活方式的基礎，人工流產則是違法的，就算是因為健康因素都無法實施。近年宗教有衰落趨勢。1990年代，天主教會也經歷了一系列的性醜聞。1995年，愛爾蘭公民投票以50.28%的得票率決定廢止一項延續了58年的禁離婚法。

singnku tinsikiw u angangan nu Ireland (愛爾蘭) a lisin. pakala tu 84% ku tademaw.  Irland nu Ou-cu caay kakatuud ku mikilulay tu kamisama u cisingkuay a kanatal, 1073 a mihcaan panusek ku mimisaay u milabuay mangasiw’ tu 90%. tinsikiw u sakakiwkanan nu Irland a syakay atu angangan nu sakauzip, uyni u papialaay mipatayay tu wawaw u micuisay tu hulic, anu mahiniaytu zayhan pakayniay a tanektek ku uzip ancaay pikawaw tu mahinian. ayzaay tu a mihcaan u sangku mahiza a malasawad tu. 1990 a namihcaan, u tinsikiw a kiwkay namilawat tu mahiniay kacikian a sinbud.1995 a mihcaan, Irland misingkiwan a tademaw i 50,28% a paya pakala paketun palasawan tu cacay lice lalidasa tu 58 a  mihcaan pahulic tu la’cus milikung.

愛爾蘭教會（愛爾蘭聖公會，為基督教新教的一派）為第二大教，20世紀衰落，最近天主教又有反彈的趨勢，新教同時一些基督教的小教派以及伊斯蘭教信徒也有增長的趨勢。愛爾蘭的猶太教社區人口有下降趨勢。

Irland a kiwkay (Irland sin-kou-huy, baluhay nu ciwluay kasa ciwlu) u saka tusa nu tabakiay a ciwlu, kasumamada tu 20 a mihcaan haymaw satu a malawpes, nu ayzaay tu a tinsikiw panukas kuni ka selep, namahini baluhay a ciwlu tu adidi’ay a kanaciwlu atu I-s-lan cyaw mikilulay tu kamisama macakat tu aca.Irland a Yu-tay cyaw a kenis nu tademaw hamaw satu maselep.

愛爾蘭的三個主要國際機場位於都柏林、香農和科克，也有許多歐洲和洲際航線的定期和包機服務。其中倫敦與都柏林之間的航線是歐洲最繁忙的國際航線，每年有450萬人在這兩個城市之間的飛行，2006年，愛爾蘭航空為愛爾蘭的國家航空公司，但瑞安航空卻是愛爾蘭全國最大的航空公司。瑞安航空公司也是歐洲最大的廉價航空公司，在乘客數量方面是世界第二大。

Irland nu tuluay ku angangan  nu kitakiday a pahikukian tini i Tu-pou-lin,Sing-nung atu Kek-ke, katuud aca ku nu Ou-cou atu Cou a kitakit a zazan nu hikuki tanusek tu demiad a mibaw tu ku hikuki, u zuma Lun-tun atuTu-pou-lin a laed u zazan nu hikuki nu Ou-cou u cayay ka silawad a zazan nu hikuki a kanatal, paymihcaan izaw ku 450 a mang ku tedemaw itini na tusaay a tuse a laed mubahel, 2006 a mihcaan, Irland a pahikukian nu Irland a kanatala a pahikukian a kusi, nika Luy-an a pahikukian tatenga’ nu Irland i kanalat amin u satabakiay pahikukian a kusi. Luy-an hikuki a kusi nu Ou-cou u satabakiay mayasuyay ku aca a pahikukian a kusi, i pikacaw nu labang a katuudan i kitakit u sakatusa nu tabakiay.

蓋爾式足球和板棍球是愛爾蘭最流行的兩項運動，是由蓋爾運動協會所推動的四大蓋爾運動當中的兩項。此外足球亦是極受到普羅大眾歡迎的運動，愛爾蘭國家足球隊亦是國家的象徵之一。

kai-al a tukud mali atu sapad culay mali nu Irland愛爾蘭 masawaywayay nu tusa lice a undukay, ni kai-al a undukay syehuy ni cuzuhan tu sepat tabakiay kai-al a undukayan tu satusa a lice. caay kuyni dada’ mitukuday tu mali u kakaydihan nu  pu-luw a binawlan u kanamuhay a undukay,Irland a kanatal tukud mali a sakaput u tinaku nu kanatal. 




#Article 308: Irv Bemoras (107 words)


Irv Bemoras nalecuhan i Chicago, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput. Irv Bemoras i 1953 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 18, namapili’ tu nu Milwaukee Hawks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 309: Isaac Austin (110 words)


Isaac Austin nalecuhan i Monroe, Louisiana, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Isaac Austin i 1991 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 48, namapili’ tu nuUtah Jazz putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 310: Isaetipan pahikukian (217 words)


u sulit nu Hulam: 仁和部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Isaetipan pahikukian. u kasalumaluma’ nu Isaetipan pahikukian sa, 1,927 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 5,066 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,247 ku tademaw, pakalatu 25%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3,819 ku tademaw, pakalatu 75%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 20%, Taluku(Truku) 2%, Tayan(Tayal) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Tayan atu Taluku atu Yuwatan. yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 311: Isawalian pahikukian (284 words)


u sulit nu Hulam: 仁安部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Isawalian pahikukian. u kasalumaluma’ nu Isawalian pahikukian sa, 972 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,516 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 646 ku tademaw, pakalatu 26%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,870 ku tademaw, pakalatu 74%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 18%, Tayan(Tayal) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Tayan atu Yuwatan. yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 312: Isingan (152 words)


u sulit nu Hulam: 雙龍部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Isingan. u kasalumaluma’ nu Isingan sa, 227 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 819 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 808 ku tademaw, pakalatu 99%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  11 ku tademaw, pakalatu 1%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 95%, Tayan(Tayal) 3%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 313: Israel (106 words)


u Israel (以色列) sa ilabu nu Yaco, itiza i 31 30 N, 34 45 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 20,770 sq km

u ahebal nu lalaay sa 20,330 sq km, u ahebal nu nanumay sa 440 sq km

hamin nu tademaw sa 8,174,527.

kakalukan umah sa 23.80%, kilakilangan umah sa 7.10%, zumaay henay umah sa 69.10%

caay kau cabayay a kanatal nu Taywan.

u tapang tusu nu kanatal sa u Jerusalem.

kakining nu kanatal demiad sa 14 bulad 5 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Reuven Rivlin, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 7 bulad 24 demiad.




#Article 314: Ita thao (210 words)


u sulit nu Hulam: 伊達邵部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ita thao. u kasalumaluma’ nu Ita thao sa, 348 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 970 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 296 ku tademaw, pakalatu 31%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 674 ku tademaw, pakalatu 69%.

u kasabinacadan, Saw(Thau) 27%, Yuwatan(Bunun) 2%, Pangcah(Amis) 1%, Tayan(Tayal) 1%.

u niyazu’ nu Cou kuyni, katuud ku Cou itini mueneng. u zuma a tademaw sa u tayan, u Yuwatan(Bunun), u Pangcah, u Tayan. inayi' tu ku zuma a cidekay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

inayay ku kyukay i Ita thao niyazu’.

inayay ku pikuwanan i Ita thao niyazu’.

inayay ku padekuan i Ita thao niyazu’.




#Article 315: Italy (104 words)


u Italy (義大利) sa ilabu nu Oco, itiza i 42 50 N, 12 50 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 301,340 sq km

u ahebal nu lalaay sa 294,140 sq km, u ahebal nu nanumay sa 7,200 sq km

hamin nu tademaw sa 62,007,540.

kakalukan umah sa 47.10%, kilakilangan umah sa 31.40%, zumaay henay umah sa 21.50%

caay kai liwliw nu Taywan.

u tapang tusu nu kanatal sa u Rome.

kakining nu kanatal demiad sa 2 bulad 6 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Sergio Mattarella, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 2 bulad 3 demiad.




#Article 316: Ivalino (181 words)


u sulit nu Hulam: 野銀部落

野銀舊部落位於蘭嶼東部，鄰近東清灣，為達悟族(雅美族)保存最完整的傳統聚落。

「野銀」達悟族稱之為Ivalino，指的是馬鞍藤。相傳，野銀的祖先本來是菲律賓巴丹島人，他與同伴六人渡海來到蘭嶼，並在當地與紅頭部落的寡婦結婚。婚後，寡婦拋棄原本所生的兩個小孩，隨夫返回巴丹島，生下兩子。不久，島上竟然發生飢荒，迫於無奈，只好再度舉家遷回蘭嶼，原本想投靠岳父家，卻被岳父趕了出來。夫妻倆帶著小孩漂泊無依、無家可歸，只好來到當時還無人居住的東南海岸，在荒野中建立了今日的野銀部落。

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ivalino. u kasalumaluma’ nu Ivalino sa, 299 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 891 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 831 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  60 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Yami(Tao) 89%, Pangcah(Amis) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 1%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 317: Izukan (330 words)


u sulit nu Hulam: 崙天部落

u Bunun a cidekay sa, sakamu nu Sakizaya sa u Yuwatan. u Taywan yincumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan sa u  Wulun cidekay sananay. mueneng i buyu' ipabaw 1500m. maka lima a mang ku tademaw.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Izukan. u kasalumaluma’ nu Izukan sa, 109 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 403 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 391 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  12 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 86%, Pangcah(Amis) 3%, Tayan(Tayal) 2%, zumazuma 5%.

u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).

u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Tayan(Tayal). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal (島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u sasubana'ay (學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay (有關) Timul Subal kamu cidekay (南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday (相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay (平埔族).




#Article 318: J. J. Anderson (113 words)


J. J. Anderson nalecuhan i Chicago, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. J. J. Anderson i 1982 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 136 namapili’ tu nu Philadelphia 76ers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 319: Jamaica (944 words)


u Jamaica (牙買加) sa ilabu nu Congnanmeico, itiza i 18 15 N, 77 30 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 10,991 sq km

u ahebal nu lalaay sa 10,831 sq km, u ahebal nu nanumay sa 160 sq km

hamin nu tademaw sa 2,970,340.

kakalukan umah sa 41.40%, kilakilangan umah sa 31.10%, zumaay henay umah sa 27.50%

u tapang tusu nu kanatal sa u Kingston.

kakininan nu kanatal demiad (國家紀念日)==
kakining nu kanatal demiad sa  bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Elizabeth II, micakat a demiad sa i 1952 a mihca 2 bulad 6 demiad.

牙買加（英語：Jamaica）是加勒比海地區的一個島國。面積為10,990平方公里（4,240平方英里），是大安地列斯群島和加勒比海第三大島（僅次於古巴島和伊斯帕尼奧拉島）。牙買加位於古巴以南約145公里，位於伊斯帕尼奧拉（包含海地和多明尼加共和國的島嶼）以西191公里。

Jamaica(牙買加) （ Ing-un：Jamaica）nu Jia-lebi-hai a kakitizaan u cacayay a subal a kanatal. u hekal 10,990 pin-bang kung-li (4,240 pin-hang ing-li), u Greater Antillesu atu Jia-lebi-hai sakatulu tabakiay a subal (uyni dada’ i ku-pa atu Hispaniola a subal). Jamaica tini i ku-pa i nutimulan pakala tu 145 kung-li, tini i Hispaniola (pasu Hai-ti atu Tu-min-ni-ca nu pulungay sakapit a suba) i satipan 191 kungli.

該島原為操阿拉瓦克語系的阿拉瓦克人和泰諾族居住地，後來受到西班牙殖民統治。原住民因無法抵抗疾病而大量死亡，因此西班牙人從非洲大量搜捕奴隸到牙買加作為勞工。1494年哥倫布來到牙買加，1509年成為西班牙殖民地。在1655年被英國占領，在1866年成為英國直轄殖民地。1962年8月6日牙買加宣告獨立，目前是大英國協範圍內的大英國協王國主權國家。

uynian a subal nauynian nu A-la-wa-ke a kamuwan nu A-la-wa-ke a tademaw atu Tay-nu a binacadan ku muenengay itini, namahiza sa makuwan tuway nu midebungay a Si-pang-ya. zayhan Yin-cu-min caay pakalawa’ tu libung a imelang sisa katuud ku mapatayay, namahini Si-pang-ya a tademaw namakay Bei-cuoay a nizakepan a kuli  patayzaen i Jamaica mala mikawaw tu mangelu’ay a kawaw. 1494 a mihcaan Ke-lun-pu tayza i Jamaica, 1509 a mihcaan mala u midebungay nu Si-pang-ya a tdemaw. i 1655 a mihcaan maala nu Yingguo, i 1866 a mihcaan mala nu Yingguo a pikuwanan nu midebunga. 1962 a mihcaan walu a bulad enem a demiad Jamaica musakamu a misateked, imahini u Ta-ing-kou sakaput a sye-huy i labu nu Ta-ing-kou a sye-huy a kanatal u situngusay u kanatal.

牙買加有290萬人，是美洲第三多人口的英語國家（僅次於美國和加拿大），也是加勒比人口第四多的國家。金石城（Kingston）是該國的首都和最大的城市。牙買加人大多數是撒哈拉以南非洲人，有大量的歐洲、東亞（主要是中國人）、印度、黎巴嫩和混血兒少數民族。

Jamaica 290 a mang ku tademaw, nu Mei-cou u saka tulu katuuday nu tademaw u Yingguo ku kamu nu kanatal (uyza cacay u Mei-kuo atu Jia-na-ta), uyza aca nu Jia-le-pi-hay a tademaw saka sepat nu katuuday a kanatal. (Kingston) uynian a kanatal kahenulan a tuse atu satabakiay a tuse.Jamaica a tademaw  uyzaamin u Sa-ha-la i nitumulan a Bey-cou a tademaw, katuuday u Ou-cou, Tung-ya(angangan u Cung-kou a tademaw),In-tu,Li-palnen atu malamelay a izang a wawa caay kaka tuuday a binacadan.

牙買加本島至遲在公元前5世紀便已成為美洲人阿拉瓦克族居住地，牙買加一名即是源自阿拉瓦克語Xaymaca，意為「水和樹木之地」。明代《坤輿萬國全圖》稱之爲「牙賣加」。

Jamaica uynian a kanatal katukuh ayaw celah a kasumamadan tu lima a mihcaan mala nu Mei-cou tu a tademaw nu A-la-wa-ke a binacadan ku muenengay itiza, Jamaica cacay a tademawan u lalangaw namakay A-la wa-ke a kamu Xaymaca, u imi “ nanum atu kilang a lala’”. nu Hungtiaynay a ziday “nidetekn nikuladn tu hamin nu kantalay a ti-tu “Jamaica”  han pangangan.

從16世紀後期開始，牙買加多次遭到來自法國、英格蘭、荷蘭等國的海盜襲擊。1655年5月，一支由威廉·賓和勞勃·維納布爾斯聯合率領的英國艦隊佔領了牙買加。他們立刻邀請海盜來到島上最大港口賀雅爾港，協助防守西班牙人可能的反撲。在1657年和1658年間，西班牙人數次從古巴出發反撲，均以失敗告終。

makay kasumamadan tu 16 a mihcaan tu sazikuzay a malingatu, Jamaica kinapina tu makuliniw nu makayniay i Ba-kou,In-ke-lan, He-lan a kanatalan. 1655 a mihcaan lima a bulad, ci Wi-len-pin atu ci Law pou-wi-na-pu-al-s mapulung mikelid tu nu In-kou nu blung’ay a hitay miala tu Jamaica. kasenun sa ku heni mitakus tu miubiay nu bayu tayni na subalan  satabakiay a minatu He-ya-al a minatu, miedap misebeng tu Si-pang-ya a tademaw hakay a pacuay. i 1657 a mihcaan atu 1658 a mihcaan, Si-pang-ya a tademaw napina tu makay Ku-pa mumul a pacuay, mademec sakamu satu mahamin mapatay.

在之後的150年時間中，牙買加成為了世界上著名的蔗糖、蘭姆酒和咖啡產地。為了維持數量眾多的種植園，英國於1672年成立皇家非洲公司，從西非，尤其是獅子山大量販運黑奴。由於受到殘酷的對待，黑奴起義此起彼伏，甚至一度在山區建立起了一些獨立的聚落，被稱為馬隆人。

zikazu satu 150 a mihcaan a demiaaan, Jamaica mala u singanganay i kitakit u tebus waneng, Lan-mu epah atu kuhi, madih a yadah  katuud ku nipalumaan, Ing-kou i 1672 a mihcaan patizeng tu Hungti luma’ Bei-cou a kusi, makay satipan nu Bei-cou sangaleb u S-ce-san katuud ku nitupin tu sapacakay tu lumeni’ay a kuli. namasawacu’, lumeniay a kuli sibacu’  a mulekal tuyniay u pisawacu’, tuwaca muliyaw aca i buyu’an patizeng tu zumaay  sateked a niyazu’. pangangan han Ma-lung a tademaw.

在1865年又一次大規模的起義後，1866年英國宣布將牙買加變為直轄殖民地。在19世紀末，牙買加的蔗糖業逐漸衰落，取而代之的是香蕉種植業。1872年，京斯敦正式成為牙買加首府。 

i 1865 a mihcaan kinacacay haca sibalucu’ a palekal tu satabakiay a kawaw hawsa, 1866 a mihcaan Inng-kou sakamu satu Jamaica pasumaden u sakuwan a kenis tu micumuday. i kasumamadan tu 19 a mihcaan tu zikuzan,  Jamaica a tebus waneng a skakawawan haymaw satu a malawpes, u mikutayay u nipalumaan tu paza’. 1872 a mihcaan, Cin-s-tun tatengaaytu mala nu Jamaica a kahelulan a tuse. 

在此後的數十年中，牙買加的經濟逐漸繁榮，但是社會和文化發展卻始終受到殖民當局的壓制。特別是在大蕭條時期，本地各階層均對凋敝的社會情況非常不滿。1938年，全島工人舉行起義。之後，殖民當局被迫給與當地一些自治權利。1944年，首次舉行了普選。 

namahini hawsa pinaay tu cacay bataan a mihcaanay, Jamaica  a cin-ci haymaw satu mabuwah, nika u syabuy atu palahad tu lalangawan nika mapenec nu tizaay cen-bu. uzuma i cayay kakapahan ku nilaculan nu kanatal a mihcaan, itiniay sapalalecad tu cin-ce cin-ci sya-buy tu sakangelu’ nu tademaw amin mahiniay a kawaw caay kazakezen. 1938 a mihcaan, mahamin i subal sibalucu’ palekal tu mahiniay a kawaw.. zikuzan satu, midebungay tiniay a cin-bu mipacici’ pabeli tu itiniay tu zuma a misakaku situngus a misakaku. 1944 a mihcaan, u saayaway a misingkiw aca.  

內多山嶺、石灰岩高原和伏流河，並多泉水，沿海有數處較大平原。熱帶雨林氣候；向風坡年降水量一般1800－2000毫米；常年平均氣溫約27℃。

lalabu nu kanatal tanubuyu’sa, apuk ba’tu a ungcuy u talakaway a buyu’ atu i sasa kalikidan nu nanum yadah ku nemnem nu nanum, duduc han ku bayu yadah ku masaenalay. u akutiay nu kilakilangan, pasayza kabalian a mihcaan maselep ku1800 hawmi, paymihcaan palalecad tu akuti’ pakala tu 27 a pasentu.

國家元首為牙買加君主伊麗莎白二世，牙買加總督是她在當地的全權代表。牙買加總理大臣是具實權的政府首腦，由眾議院多數黨的黨魁出任。

sakakaay a tapang nu kanatal nu Jamaica a Hungti ci I-li-sa-pay saka tusa a Hungti, Jamaica a Cung-tu ciniza itiza ku situngusa mikuwan. Jamaica tapang mikeliday mikawaway tu kawaw nu cenbu, u tatengilan u mikeliday nu cen-bu, u cung-yi-yen u yadahay a sakapu u sakaput ku situngusay i zikuzan mikelecay tu kawaw. 

眾議院（House of Representatives）有63名議員，直接由民選產生，任期最多5年。與之組成牙買加國會的參議院（Senate）共21名議員，由總督分別依總理大臣及反對黨領袖提名（13及8人）任命之，權力比前者小。 

cung-yi-yen (House of Representatives) izaw ku 63 ku giing ,kakelul u binawlan ku misingnkiway a mala, malagiingan sayadahay lima a mihcaan. papulung han Jamaica a tatengilan nu kanatal a can-yi-yen (Senate) tusa a bataan izaw ku cacay ku pulung tu giing, u cung-tu tu pasazuma u cung-li ta-cen atu paculiay sakaput nu cencea mikelida a nipangangan (sabaw tulu atu walu ku tademaw) ku mikawaway, u situngusa tu kawaw kadidi’an ku nuayawan.  




#Article 320: James Anderson (113 words)


James Anderson nalecuhan i El Dorado, Arkansas, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. James Anderson i 2010 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 20, namapili’ tu nu San Antonio Spurs putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 321: James Augustine (111 words)


James Augustine nalecuhan i Midlothian, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. James Augustine i 2006 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 41, namapili’ tu nu Orlando Magic putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 322: James Bailey (111 words)


James Bailey nalecuhan i Dublin, Georgia, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. James Bailey i 1979 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 6, namapili’ tu nu Seattle SuperSonics putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 323: Jamison Brewer (112 words)


Jamison Brewer nalecuhan i East Point, Georgia, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jamison Brewer i 2001 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 40, namapili’ tu nu Indiana Pacers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 324: Jay Arnette (111 words)


Jay Arnette nalecuhan i Austin, Texas, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jay Arnette i 1960 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 9, namapili’ tu nu Cincinnati Royals putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 325: Jerome Allen (111 words)


Jerome Allen nalecuhan i Philadelphia, Pennsylvania, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jerome Allen i 1995 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 49, namapili’ tu nu Minnesota Timberwolves putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 326: Jerome Anderson (112 words)


Jerome Anderson nalecuhan i Mullens, West Virginia, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jerome Anderson i 1975 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 53, namapili’ tu nu Boston Celtics putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 327: Jerome Beasley (129 words)


Jerome Beasley nalecuhan i Compton, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jerome Beasley i 2003 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 33, namapili’ tu nu Miami Heat putiput. 
 
tatama u etul ciniza, nalecuhan i 5 a bulad 17 a demiad, 1980 a mihca, Jerome Beasley, miunduay. 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 328: Jerry Bird (111 words)


Jerry Bird nalecuhan i Corbin, Kentucky, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jerry Bird i 1956 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 18, namapili’ tu nu Minneapolis Lakers putiput.
 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 329: Jerryd Bayless (111 words)


Jerryd Bayless nalecuhan i Phoenix, Arizona, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jerryd Bayless i 2008 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 11, namapili’ tu nu Indiana Pacers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 330: Jesse Arnelle (114 words)


Jesse Arnelle nalecuhan i New Rochelle, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jesse Arnelle i 1955 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 13, namapili’ tu nu Fort Wayne Pistons putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 331: Jesse Branson (145 words)


Jesse Branson 

ci Jesse Branson ku ngangan niza, nalecuh ciniza  i North Carolina, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jesse Branson i 1965 a mihcaan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka tusa ku uwac atu silsil cacay bataan izaw ku tulu, namapili’ tu nu Philadelphia 76ers putiput. nalecuhan ciniza i cacay a bulad pitu a demiad, 1942 a mihcaan. u miunduay a kawaw niza. mapatay ciniza i 2014 a mihcaan.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 332: Jianshi (117 words)


Jianshi (尖石鄉) a sakuwan ku Hsinchu. kumud nu kalesakan, 522.98 km². （kalesakan nu linpanti 397.38 km², kalesakan nu pawliwti 114.53 km²）, u kasabinawlan, 9,456 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 2,825 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 8,569 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 91%(Tayal) ku kasabinawlan. u Tayal ku sakalaniyazu’.

Jianshi mala 7 a cuwen atu 49 ku niyazu’.

kina 49 a niyazu’sa, Mkzihing（義興部落）, Mkmatuy（馬胎部落）, Piling（比麟部落）, Paqiy（吹上部落）, Yutak（小錦屏部落）, Kbaqeh（那羅一部落）, Cinbulan（那羅二、三部落）, Kuxan（那羅四部落）, Ageq（那羅五部落）, Micista（那羅六部落）, Mknahuy（拿互伊部落）, Mksuzing（麥樹仁部落）, Mklapay（加拉排部落）, Lkuxan（過水橋部落）, Hbun-Rangay（下水田部落）, Mkslaq（上水田部落）, Qwayux（武漢部落）, Hbun-Qramay（煤源部落）, Pololan（福祿灣部落）, Uraw（宇老部落）, Libu（李埔部落）, Llyung（馬里光部落）, Ulay（烏來部落）, Batul（泰平部落）, Mami（馬美部落）, Quri（石磊部落）, Plmwan（平論文部落）, Tayax（抬耀部落）, Ponaway（帛納外部落）, Smangus（司馬庫斯部落）, Thyakan（泰崗部落）, Smangus（斯馬庫斯部落）, Cinsbu（鎮西堡部落）, Yuluw（養老部落）, Gowryu（合流部落）, Rahaw（拉號部落）, Cyocuy（鳥嘴部落）, Hbun kramay（煤源中部落）, Hbun-tunan（控溪部落）, Kin lwan（錦路部落）, Qolu（上田埔部落）, Qyuws（下田埔部落）, Hbun-lesa（合汶壘上部落）, Metapay（梅達拜部落）, M’yutak（梅阿尤達克部落）, Mrmurak（梅拉姆拉克部落）, Spwan（司普萬部落）, Melukux（梅魯庫互部落）, Metuiy（梅杜依部落）.




#Article 333: Jim Ard (111 words)


Jim Ard nalecuhan i Seattle, Washington, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Ard i 1970 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 6, namapili’ tu nu Seattle SuperSonics putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 334: Jim Baechtold (135 words)


Jim Baechtold 

Jim Baechtold nalecuh i McKeesport, Pennsylvania, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Baechtold i 1952 a mihcaan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka cacay ku uwac atu silsil tusa, namapili’ tu nu Baltimore Bullets putiput. nalecuhan ciniza i 12 a bulad 9 a demiad, 1927 a mihcaan, Jim Baechtold, u miunduay. (mapatay ciniza i 2011 a mihcaan)

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 335: Jim Barnes (112 words)


Jim Barnes nalecuhan i Tuckerman, Arkansas, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Barnes i 1964 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 1, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 336: Jim Barnett (111 words)


Jim Barnett nalecuhan i Hopkinsville, Kentucky, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Barnett i 1966 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 8, namapili’ tu nu Boston Celtics putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 337: Jim Bostic (113 words)


Jim Bostic nalecuhan i Yonkers, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Bostic i 1975 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 8 ku uwac atu silsil 139, namapili’ tu nu Kansas City Kings putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 338: Jim Bradley (113 words)


Jim Bradley nalecuhan i East Chicago, Indiana, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Bradley i 1974 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 48, namapili’ tu nu Los Angeles Lakers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 339: Jim Brasco (113 words)


Jim Brasco  nalecuhan i Brooklyn, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Donald L. Adamse i 1952 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 17, namapili’ tu nu Syracuse Nationals putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 340: Jim Brewer (112 words)


Jim Brewer nalecuhan i Maywood, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jim Brewer i 1973 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 2, namapili’ tu nu San Diego Rockets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 341: Jimmie Baker (111 words)


Jimmie Baker nalecuhan i Philadelphia, Pennsylvania, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jimmie Baker i 1975 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 5, namapili’ tu nu Philadelphia 76ers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 342: Ji’an (101 words)


Ji’an (吉安鄉) a sakuwan ku Hualien. kumud nu kalesakan, 62.65 km². （kalesakan nu linpanti 0 km², kalesakan nu pawliwti 0.68 km²）, u kasabinawlan, 78,633 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa, 29,613 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 14,299 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 18%(Pangcah, Truku) ku kasabinawlan. u tademaw ilabu nu siyang u paylang ku alumanay. 

Ji’an mala 18 a cuwen atu 23 ku niyazu’.

kina 23 a niyazu’sa, Natawran（那荳蘭部落）, Pukpuk（簿簿部落）, Lidaw（里漏部落）, Mabuwakay（南華部落）, Cikasuwan（七腳川部落）, Isaetipan pahikukian（仁和部落）, Isawalian pahikukian（仁安部落）, Taracan（達拉贊部落）, Citekudan（小台東部落）, Cikeliwan（歌柳灣部落）, Atonan（阿都南部落）, Ciripunan（慶豐部落）, Sarad（撒樂部落）, Kungkung（大鼓部落）, Hacining（干城部落）, Fulufuluan（勝安部落）, Alang gnaalu（博愛新村部落）, Alang mkibuhw（南華部落）, Alang kiyumi（福興部落）, Alang miyamay（慶豐部落）, Buner（宜昌部落）, Sirakesay（永安部落）, Ciyibangcalay（吉野汎扎萊部落）.




#Article 343: Joe Alexander (117 words)


Joe Alexander (喬·亞歷山大) unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u misimaw zikuzay mimaliay, u adidi’ay ayaway mimaliay, tabakiay ayaway mimaliay, tebanay mimaliay. Joe Alexander i 2008 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 8, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 344: Joe Arlauckas (113 words)


Joe Arlauckas  nalecuhan i Rochester, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Joe Arlauckas i 1987 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 74, namapili’ tu nu San Diego Rockets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 345: Joel Bolomboy (108 words)


Joel Bolomboy unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u p’agal tins’ tay suruw. Joel Bolomboy i 2016 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 52, namapili’ tu nu Utah Jazz putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 346: John Arthurs (110 words)


John Arthurs nalecuhan i American, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. John Arthurs i 1969 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 6 ku uwac atu silsil 73, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 347: John Austin (111 words)


John Austin nalecuhan i Washington, D.C., nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. John Austin i 1966 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 38, namapili’ tu nu Boston Celtics putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 348: John Bagley (111 words)


John Bagley nalecuhan i Bridgeport, Connecticut, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. John Bagley i 1982 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 12, namapili’ tu nu Cleveland Cavaliers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 349: John Barber (110 words)


John Barber nalecuhan i American, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. John Barber i 1956 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 7 ku uwac atu silsil 50, namapili’ tu nu Minneapolis Lakers putiput. 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 350: John Barnhill (134 words)


John Barnhill nalecuhan i Sturgis, Kentucky, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput. John Barnhill i 1959 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 11 ku uwac atu silsil 77, namapili’ tu nu St. Louis Hawks putiput.

u John Barnhill ku ngangan niza, tatama, nalecuhan i 3 a bulad 20 a demiad, 1938 a mihcan, John Barnhill, miunduay. (mapatay i 2013 a mihca)

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 351: John Battle (134 words)


John Battle 

John Battle, u tatama ku etul,  nalecuh ciniza i Washington, D.C., nanu syubay  miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. John Battle i 1985 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka sepat ku uwac輪 atu silsil 84, namapili’ tu nu Atlanta Hawks putiput.

nalecuhan ciniza i 11 a bulad 9 a demiad, 1962 a mihcaan, u miunduay ku kawaw niza. 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 352: John Beasley (111 words)


John Beasley nalecuhan i Texarkana, Texas, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. John Beasley i 1966 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 5 ku uwac atu silsil 45, namapili’ tu nu Baltimore Bullets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 353: John Block (113 words)


John Block nalecuhan i Los Angeles, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. John Block i 1966 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 3 ku uwac atu silsil 27, namapili’ tu nu Los Angeles Lakers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 354: Johnny Baum (111 words)


Johnny Baum nalecuhan i Philadelphia, Pennsylvania, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Johnny Baum i 1969 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 23, namapili’ tu nu Chicago Bulls putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 355: Jon Barry (130 words)


Jon Barry nalecuhan i Oakland, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jon Barry i 1991 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 21, namapili’ tu nu Boston Celtics putiput.

tatama, sangelacay ku banges, nalecuhan ciniza i 7 a bulad 25 a demiad, 1969 a mihcan, Jon Barry, miunduay. 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 356: Jon Brockman (112 words)


Jon Brockman nalecuhan i Snohomish, Washington, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jon Brockman i 2009 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 38 namapili’ tu nu Portland Trail Blazers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 357: Jonathan Bender (111 words)


Jonathan Bender nalecuhan i Picayune, Mississippi, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Jonathan Bender i 1999 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 5, namapili’ tu nu Toronto Raptors putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 358: Jordan (1011 words)


u Jordan (約旦) sa ilabu nu Yaco, itiza i 31 00 N, 36 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 89,342 sq km

u ahebal nu lalaay sa 88,802 sq km, u ahebal nu nanumay sa 540 sq km

hamin nu tademaw sa 8,185,384.

kakalukan umah sa 11.40%, kilakilangan umah sa 1.10%, zumaay henay umah sa 87.50%

 

約旦哈希姆王國（阿拉伯語：الأردنّ‎）通稱約旦，是位於西亞的中東的國家，它北臨敘利亞，東臨伊拉克，東南臨沙烏地阿拉伯，西臨以色列和巴勒斯坦。 

死海位於約旦的西方國界上，紅海則位於極西南方。戰略上，約旦處於歐亞非大陸的交匯點。首都安曼是約旦國內人口最多的城市，也是經濟、政治與文化的中心

Jordan Ha-si-mu nu Hungtiay a kanatal, “A-la-pu a kamu” pangangan han tu Jordan itizaay i Si-Ya a Cung-tung a kanatal, ciniza nuwamisan micapi tu Si-li-ya, nuwalian micapi tu Yi-la-ke’, nuwalian nutimulan micapi tu Sa-u-ti-ala-po, sapipan micapi tu Yi-se-lie atu Ba-le-sitan. Sihal itini i Jordan a satipanan lilis nu kanatal, Hong-hai i tiza i sazikuzay nu satipan nu timulan. lekakawaw a ngangayaw, Jordan itiza i Ou-ya fei Da-lu a salalikeluhan. kahenula a Tu-se An-man nu Jordan a kanatal u sakatuuday a tademaw nu Tu-se, nu cin-ci aca, cen-ce atu pulung nu lalangawan. 

u tapang tusu nu kanatal sa u Amman.

kakining nu kanatal demiad sa 25 bulad 5 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Abdullah II of Jordan, micakat a demiad sa i 1999 a mihca 2 bulad 7 demiad.

至少在200,000年前，約旦就有人類居住的痕跡。因為地處人類從非洲向外拓展的路徑上，約旦境內有許多舊石器時代（距今約2萬年前）的遺址。這個時期的人們在富饒湖岸留下他們使用工具的遺跡。考古學家在有14,500年歷史的納圖芬（Natufian）文化遺址發現世界上最古老的麵包，該遺址位於現在約旦東北方的沙漠。新石器時期（10,000-4,500 BC），人們從游獵採集轉向發展農業。安曼東部的艾恩加扎爾（Ain Ghazal）是這個時期的史前聚落之一，人們在遺址中挖掘出數十個石膏製人像，它們是在公元前7250年製作的。

sadidiay ayaw nu 200,000 a mihcaan, Jordan izaw tu ku tademaw nazipaan nu muenengay. zayhan tizaay muenengay a tademaw namakay Fei-zhou pasayza i nu zumaan kakayzaan a zazan palahad, Jordan lalabu nu kanatal yadah ku nu malumanay nu ba’tuaynay a ziday “lae’d tu ayzaay pakala tu tusa a mang ku nisubelidan nazipaan. uynianay a mihcaan a tademaw amin i Bu-yaw a taku a tukus nisubelid tu niyungan nu heni tu dadikecan a nisubelida a nazipaan. mitesekay micekiway a tademaw i 14,500 a mihcaan laylay nu “Natufian” nisubelidan nazipaan a lalangawan maazih i kitkit nu kasumamada sabalakiay a men-paw, uyniay nisubeladan a nazipaan itini i nu ayzaay a Jordan  nutimulan nuwamisan a likelikenan. baluhay nu ba’tuay a mihcaan tu “10,000-4,500BC” tademaw amin nau pahutinay miadipay mialaay misupeday maniyul pasayza i malukay a palahad. An-man nusawali tu “Ain Ghazal” uynianay a mihcaan naayawan nu lalay a niyazu’ aca. tademaw amin i kasumamadan nisubelidan a nazipaan makutkut tahekal ku  pinaay a sabaw cacay a bataan ku nu ba’tu apukay nisangaan tu tademaw, u heni i kasumamadan ayaw nu 7250 a mihcaan a nisangaan. 

第一次世界大戰後，約旦由英國代國際聯盟管理。1921年，英國以約旦河為邊界，把西部稱為巴勒斯坦，東部稱外約旦。英國於東部設立了一個半自主的保護國，立漢志國王海珊次子阿卜杜拉一世為外約旦酋長國酋長。1946年5月25日，約旦獲得獨立，阿卜杜拉登基為王（埃米爾，即國家元首），國名為外約旦哈希姆王國；1948年約旦占領約旦河西岸的巴勒斯坦地區。1950年4月，約旦河西岸和東岸合併稱為約旦哈希姆王國， 所有原西岸的阿拉伯居民成為約旦國公民。

saayawy nu kitakit a ngangayaw hawsa, Jordan u Yingguo ku mikutay mikuwan tu Ko-ci-lin-mung. 1921 a mihcaan. Yingguo i lilis nu Jordan a sauwac, i satipan u Balesitan han, nuwalian alikut u Jordan. Yingguo i nuwalian patizang tu cacay a pangkiw tu nu uzipay nisakakuan a miading tu kanatal. patizeng tu Han-ce a Hungti sakatusa ni Hay-sen a wawa ci A-bo-du-la a Hungti likutay nu Jordan tumukay a kanatal tu tumuk nu niyazu’. 1946 a mihcaan lima a bulad tusa izaw ku lima a demiad, Jordan misateked tuway, ci A-bo-du-la mala Hungti tu “ci Ai-mi-er u tapang tu nu kanatal”, u ngangan nu kanatal tu likutay a Jordan ci Ha-xi-mu a Hungti nu kanatal, 1948 a mihcaan maala nu Jordan ku Jordan a sauwac satipan a tukus nu Balesitan a kakitizaan. 1950 a mihcaan sepat a bulad, Jordan a sauwac satipan a tukus atu nuwalian a tukus papulung u Jordan Ha-xi-mu a Hungti a kanatal han, mahamin nuyzaanay nu satipan a tukus nu A-la-puo a tademaw mala Jordan a tademaw nu kanatal. 

約旦支持巴勒斯坦人，反對以色列建國。它參加了第一次阿拉伯國家聯合對以色列的戰爭。在阿拉伯國家戰敗後，約旦獲得了對西岸的控制。1967年約旦又與埃及、敘利亞和伊拉克一起對以作戰。以色列占領了約旦河西岸地區與整個耶路撒冷。戰後以色列又允許投降的約旦人回到耶路撒冷， 管理聖殿山的清真寺。

Jordan paaya tu Balesitan a tademaw, paculi tu Yiselie palekal tu kanatal. milihiza ciniza tu saayaway nu A-la-pu a kanatal mapulung pakay Yiselie a nganngayaw. i mazemec nu ngayaw ku kanatal nu a-La-pu hawsa, Jordan pakala tu sapikelec tu satipan a tukus. 1967 a mihcaan Jordan atu Ai-ji, Xi li-ya atu Yi-la-ke maladay mangangayaw. Yiselie maala tu ku Jordan a sawac tu satip a tukuh nu kakitizaan atu mahamin ku Ye-lu-sa-leng. zakiza nu ngangawaw Yi-se-lie misulul mialesay a Jordan a tademaw tayza tu i Ye-lu-sa-leng, mikuwan tu Sen-tin a buyu’ tu Cin-cin a biw.

兩次戰爭中，都有大量阿拉伯難民包括約旦公民逃至約旦河東岸，使巴勒斯坦人在約旦的勢力大為增加。巴勒斯坦人的增加，使約旦王室非常不安。1970年，在巴勒斯坦解放組織多次劫機後，約旦開始對他們開火，這影響到全阿拉伯世界。

sakatusa a ngangayawan, katuud ku nu A-la-puay milaliway a tademaw pasu Jordan a tademaw milaliw katukuh i Jordan a sauwac tu nuwalian a tukus,u Balesitan a tademaw i Jordan macunus tu ku icelang. Balesitan a tademaw macunustu, u Jordan Hungti a luma’an caay kalihalay. 1970 a mihcaan, i Balesitan u mihulakay a sakapu kinapina tu mialaw tu hikuki. Jordan malingatu tu palamal i tuhenian, uynian malilid tu ku hamin a kitakit nu A-la-pu.

敘利亞在約旦的北部邊境上，集中坦克部隊以對約旦施加壓力。1970年9月22日，在開羅的阿拉伯國家外交部長會議的調停下，雙方熄火，但此後仍有小戰鬥持續發生。一直到1971年7月，約旦將巴勒斯坦解放組織逐出其國境。在1973年的贖罪日戰爭中，約以邊境上沒有戰火。但約旦派出一個旅的兵力進入敘利亞，抵禦那裡的以色列軍隊。約旦沒有介入1991年的海灣戰爭。

Xi-li-ya i Jordan nu nuwamisan lilis nu hekal, sanad tan-ke a hitay mipenec tu Jordan. 1970 a mihcaan siwa a bulad tusa izaw ku tusa a demiad, i Cairo nu A-la pu a kanatal u dayhiw nu kanatal a sakakaay a tatengilan tuni pasumad a misatezep, mahatatus mapadeng tu ku lamal. Naka zikuzan izaw tu ku adidi’au a nngangawawlald sa mapepel. Katukuh 1971 a mihcaan petu a bulad, Jordan a Balesitan sahulak a sakapu mabahbah tunu zumaan a kanatal. i 1973 a mihcaan tu pihulakan tu cumi a demaad tu ningangayawan, Jordan a lilisan  nu kanatal nai’ ku lamal nu ngangayaw. nika Jordan miculcul patahkal tu cacy a sakapu a hitay micumud tu Xi-li-ya, mitena’ tu itizaay hitay nu Xi-li-ya. Jordan caay picumud tu 1991 a mihcaan tu Hay-wan a bgabgayaw.

約旦全國缺水，同時缺乏石油之類的自然礦產品，因此關稅為政府重要的財源。安曼為其商業中心，阿卡巴港為唯一進出口港，主要商品仍賴進口，對奢侈品、菸酒、電氣用品電及汽車課徵重稅，以收寓禁於徵之效。約旦每年進口金額約為出口金額的3倍。為照顧低收入民眾，約旦政府對米、麵、糖及汽(重)油等基本民生必需品採補貼政 

Jordan mahamin u kanatal caykataneng ku nanum, namahiza azau aca ku simalan nu tahak a kuang a tuudan, mahini sa u sata nu Cin-bu sakahenulan a kalisiw. An-man u kasaupuan nu paliwalay, A-kaba a minatu uyza dada’ u sacumud a minatu, angangan a tuud miidatu nu i cuwacuwaay a nipacumun tu sapalawpes a tuudan, tabaku uepah, dingki a yungan a tuud atu kazizeng baket ku sata, baket ku sata a mapasatezep ku pisiwba. Jordan paymihcaan nipacumuda a kalisiw pakala nipatahkalan malabas tu tuluay tu a kalisaw. amidiput tu pakuyucay a binawlan, Jordan a cin-bu mipabeli tu sakauzip nu tademaw tu belac, walay, waneng, atu baketay simal nu kazizeng. 

約旦人口中約93%是阿拉伯人，其他民族包括高加索人、希臘人和亞述人（含古阿拉米人後裔）等。人口增長率是2.89%。嬰兒死亡率是1.961%。期望壽命為77.71歲。 

Jordan a tademaw pakala tu 93% sa u A-la-po a tademaw, zuma a binacadan a tademaw pasu Gaojiasuo a tademaw, Si-la a tademaw, Ya-su a tademaw “pasu Ku-la-mi a iluc” . cunus nu tadema 2,89%. u mpatayay nu litungay 1,961%. maydihan a tanayu’ ku nikauzip tu 77,71a mihcaan.




#Article 359: Jordan Adams (103 words)


Jordan Adams nalecuhan i Atlanta, Georgia. Jordan Adams i 2014 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 22, namapili’ tu nu Memphis Grizzlies putiput, u adidi’ay ayaway mimaliay.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 360: Josh Boone (109 words)


Josh Boone unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u p’agal tins’ tay suruw. Josh Boone i 2006 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 23, namapili’ tu nu New Jersey Nets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 361: Junior Bridgeman (113 words)


Junior Bridgeman nalecuhan i East Chicago, Indiana, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Junior Bridgeman i 1975 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 8, namapili’ tu nu Los Angeles Lakers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 362: Justin Anderson (111 words)


Justin Anderson nalecuhan i Montross, Virginia, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Justin Anderson i 2015 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 21, namapili’ tu nu Dallas Mavericks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 363: Kaala (119 words)


Kaala (Dipun a kamu: Gaara, ガアラ, 我愛羅) u tademaw nu nikulitan nu Dipun Naluto 火影忍者, sakalima a tumuk nu likelikenan a niyazu', u satenasay a tumuk nu kikelikenan a niyazu'. u Isita Akila (Dipun a kamu: 石田彰 いしだ あきら) ku pangiha'ay nida.

wayway: kaymaw tu udip (sakacacay a pu), 慈愛 (sakatusa a pu)

maydih a milalubuay: Uciha Sasuke (宇智波佐助) (sakacacay a pu), maydih milalubu tu ada(sakatusa a pu)   

kaydihan a kakanen: 粉肝、 niid'idan a sema nu katalalan.   

kabidangan a kakanen: yukan (羊羹) atu sicedan a lice (栗)

kahenulan a tademaw: Taymali (手鞠), Kankulo(勘九郎)   

kaydihan a kamu:  kaymaw tu udip(sakacacay a pu),慈愛 (sakatusa a pu) 

malkakaay:  Naluto, Uciha Sasuke, Taymali (手鞠), Kankulo (勘九郎)  

wayway nu icelang: sibali, sikelekeleng, silala' 

weykipayke- 




#Article 364: Kaaluan (386 words)


u sulit nu Hulam: 卡阿魯彎部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kaaluan. u kasalumaluma’ nu Kaaluan sa, 129 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 395 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 385 ku tademaw, pakalatu 97%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 3%.u kasabinacadan. Taitung sian Cinfeng siang Cyalan chun, u sakacacay a niyazu' nu pitu a niyazu' nu Cyalan chun. u ngangan nu niyazu' namakay sa'wac, i tebal nu Taymali sa'wac. nuayaway a ngangan sa, u Pulupulusen. u kayadah ku lesing atu uul, isasa'ay a lala'. papulung pitu a niyazu'. na i ka Lipunan, bucici paeneng i Cepen sa'wac. i Mikoku a demiad, 34 a mihcan 10 a bulad 25 a demiad, tayni tu ayzaay a kakitizaan.   

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 365: Kahaehaeoan (190 words)


u sulit nu Hulam: 泰平部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kahaehaeoan. u kasalumaluma’ nu Kahaehaeoan sa, 27 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 60 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 54 ku tademaw, pakalatu 90%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6 ku tademaw, pakalatu 10%.

u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 73%, Tayan(Tayal) 15%, Pangcha(Amis) 2%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

inayay ku cacudadan i Kahaehaeoan niyazu’.

inayay ku kyukay i Kahaehaeoan niyazu’.

inayay ku pakincalan i Kahaehaeoan niyazu’.

inayay ku pikuwanan i Kahaehaeoan niyazu’.

inayay ku pacudacudadan i niyKahaehaeoan azu’.

inayay ku padekuan i Kahaehaeoan niyazu’.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 366: Kahciday (179 words)


u sulit nu Hulam: 和平部落

台東縣台東市和平里

和平部落阿美族群屬於恆春阿美，其中氏族有Raranges、Usod、Kakopa等大三氏族遷移定居。

和平部落原名為「kahciday」（阿美語係指『鹹』味之意）、部落文獻翻譯成「加只來」。

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kahciday. u kasalumaluma’ nu Kahciday sa, 351 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 859 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 706 ku tademaw, pakalatu 82%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 153 ku tademaw, pakalatu 18%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis)76%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 5%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 367: Kaidi (254 words)


Kaidi（楓林部落）

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kaidi. u kasalumaluma’ nu Kaidi sa, 174 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 530 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 492 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 38 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Paiwan 88%, Bunun 1%, Amis 2%, zumazuma 2%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 368: Kainisungan (334 words)


u sulit nu Hulam: 卡努舒岸部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Kainisungan. u kasalumaluma’ nu Kainisungan sa,  27 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  89 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  79 ku tademaw, pakalatu 89%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  10 ku tademaw, pakalatu 11%.

u kasabinacadan, Bunun 66%, Amis 4%, Paiwan 1%, Truku 6%, Rukai 1%, Tayal 4%, zumazuma 6%.

台東縣延平鄉。布農族，卡努舒岸部落。

山神的子民

布農族由5個社群組成，即郡社群(isbukun)、巒社群(taki banuaz)、丹社群(taki vatan)、卡社群(takibakha)、卓社群(taki tudu)等；在花東縱谷居住的布農族以郡社群(is bukun)最多，分佈在台東縣的延平鄉、海端鄉，其次是巒社群(taki banuaz)，分部於花蓮縣的卓溪鄉；丹社群(taki vatan)居住於萬榮鄉的馬遠村及瑞穗鄉的奇美部落。

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni. katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 369: Kakawasan (312 words)


u sulit nu Hulam：石山部落

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Kakawasan. u kasalumaluma’ nu Kakawasan sa, 180 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 478 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 367 ku tademaw, pakalatu 77%.u zuma sa, cay ku Yingcumin, 111 ku tademaw, pakalatu 23%.

石山部落，台東富豐社區，阿美族稱之為ka-kawas-an，意思為聖靈聚集之地。即今猴子山，富岡到石頭山一帶。 緣由其一為該山地底有天然氣，突如其來大火被族人認是祖靈所為，於是稱此地為Kawas(神鬼)之意。 其二是該社以前有很好的打鐵屋，卑南族來訂製鐵器，卻被殺死埋在地下。卑南社人尋找至此並大舉來攻，卑南社人怒將打鐵的道具埋了。此後，地上會噴出火來，阿美族認為這是祖靈(Kawas)所為，乃稱此地為Ka-Kawas-an (台東縣史 阿美族篇，P174、P176)。

Kakawasan a niyazu', kuizaway nu ngangan sa u sikahemekan a dietuay a kakitizaan. isasa' nu lala' izaw tu gas, taneng palamal, macekuh ku tademaw, sisa izaw ku dietu itiza sa.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 72%, Paywan(Paiwan) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 2%, zumazuma 1%.

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan u Yuwatan atu Puyuma. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal (島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday (相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.




#Article 370: Kala Idiw (333 words)


iniw tu haw kita? kapah tu haw kita?

ci Kala ku ngangan nu maku, nilecuhan naku caay-siwa-walu-walu a mihca limaay a bulad tusa a bataan idau ku tulu a demiad, katukuh ayda tulu a bataan a mihca ku mihcaan naku.

大家好嗎?

我的名字叫Kala，出生1988年5月23日，現今30歲。

i Sakul ku luma' nu maku. u niyadu' nu niyam yadah ku sakul a kilang, kyu sakul han ku ngangan nu niyadu` niyam.

我的家在Sakul。我們的部落有很多茄苳樹，所以我們的部落稱Sakul。

i luma` kami, idau ku wama nu maku, maniket tu lalabu` nu luma`, lalima malekaka cacay kaku tatama, ci wama niyam tu demidemiad sakatini i lalabu nu luma`, mihica hi:ca tatengilan nu lalabu` nu luma`, makatukuh nibalaki niyam, i tini i balucu` niyam u sakapahay a wama niyam.

u wina niyam, sakatini i luma` matineng i lalabu` nu luma`, kapah ku nipikuwan tu lalabu` nu luma`, i sananal mata:pal misahemay tu, mamin tu malanam sa padungus tu itamiyan amicudad, yu taluma` kami namicudad, idau tu ku wian niyam i cacudadan muhalhal itamiyan micudad ataluma`, cina niyam i tini i balucu` niyam, u sakapahay a wina.

我的家庭，我們在家爸爸是嚴謹的腳色，兄弟姊妹中只有我一個男生，爸爸每天都會在家管理我們所做的事情，直到我們長大，在我們的心裡他是一位好爸爸。

我們的媽媽，在家中打理家庭的腳色，很照顧家庭，早上很早就煮飯了，吃完早飯後還送我們去學校，我們讀完書要回家了，我們的媽媽已經在學校等我們放學了。我們的媽媽在我們的心裡是一位好媽媽。

yuadidi` kaku pahanhan ku micudaday tayda: sa kaku i luma` nu baki amidang, i tida i buyu yadah ku kilakilangan yadah ku cilkay yadah ku aadupen.

yudawya adidi` makasimsim kaku tu baki aku, i nu ayawan nu luma` mikawit tu tabukud atu sali, u sali sapiayam, u tabukud sapibuting. kyu misalami` ku baki aku pakan itakuwan tu buting atu ayam.

小時候，我放假的時候會去阿公家玩，在山那裡有很多森林、很多昆蟲、很多動物。那個時候，我想想我的阿公在家前面編勾八卦網、長型網，長型網可以捕鳥、八卦網可以捕魚，所以我的阿公都煮魚肉跟鳥肉給我吃。

u wama aku u NGayngay, u wina aku u Sakidaya, nanuadidi` kaku caay pisangka tu lisin nu niyadu`.

makasimsim kaku yuadidi` milalamel kaku, kyu makasimsim maku tu nipilalamel tu lisin nu niyadu`,

milalamel kaku tu kakaselal mata:pal tu sananal matuba tayda i Ilisu, matalaw cina aku makatubaay hakya mutupin itakuwan pataluma`.

nanu tusa a bataan idau ku tusa ku mihcaan, taluma` kaku i niyadu`, milalamel tu lisin nu niyadu`, minanam tu ponka nu niyadu`.

我爸爸是客家人，媽媽是撒奇萊雅人，從小時候很少參加部落祭典。我想到小時候對部落祭典的印象，一大早我參加了年齡階層跑馬拉松跑到水源地，我媽媽擔心我能跑完馬拉松嗎?把我載回家了。

nanu tusa a bataan idau ku tusa ku mihcaan, taluma` kaku i niyadu`, milalamel tu lisin nu niyadu`, minanam tu ponka nu niyadu`.

當我22歲的時候，我回到了部落回家了，參與部落的祭典，學習部落的文化。




#Article 371: Kalahaay (180 words)


u sulit nu Hulam: 民豐部落

台東縣成功鎮

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kalahaay. u kasalumaluma’ nu Kalahaay sa, 738 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,154 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 316 ku tademaw, pakalatu 15%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,838 ku tademaw, pakalatu 85%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 13%, Paywan(Paiwan) 0.4%, Puyuma 0.4%, zumazuma 0.5%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 372: Kalala (234 words)


u sulit nu Hulam: 迦納納部落 Kalala niyazu'

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kalala. u kasalumaluma’ nu Kalala sa, 151 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 459 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 347 ku tademaw, pakalatu 76%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 112 ku tademaw, pakalatu 24%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 73%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 2%.

u pangcahay a niyazu' kuni, izawtu ku Sazakaya a tademaw, caay kaduut ku tademaw itiniay a niyazu'.

itiniay a niyazu' a tademaw paluma' ku kahiu pacakay ku kahiu.

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya. hakay caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.

katuud ku Sakizaya a tademaw namakay Maibul niyazu' tayni itini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 373: Kalaluran (333 words)


u sulit nu Hulam：卡拉魯然部落

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Kalaluran. u kasalumaluma’ nu Kalaluran sa, 193 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 536 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 484 ku tademaw, pakalatu 90%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 52 ku tademaw, pakalatu 10%.

Kalalulan a niyazu' itiza i Pusung Taytung se. u kamu nu Paywan sa u namakay pay niyazu' makapahay a kakitizaan. cacay ku niyazu' i Taytung se, u malukayay a niyazu'. (台東市的新園里為「卡拉魯然」（Ka-La-Lu-Lan）部落，排灣族語意「來自各社共榮的地方」，是台東市唯一的排灣族部落，也是典型的農村部落。)

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan)74%, Pangcah(Amis) 5%, Tayan(Tayal) 1%, Rukay(Rukai) 2%, Puyuma 2%, zumazuma 5%.

u Paywan  a niyazu' kyuni, katuud ku Paywan itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Tayan(Tayal) u Rukay(Rukai) atu Puyuma.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin a kamu (語言) nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal (島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

inayay ku cacudadan i Kalaluran niyazu’.

inayay ku pakincalan i Kalaluran niyazu’.

inayay ku pikuwanan i Kalaluran niyazu’.

inayay ku pacudacudadan i Kalaluran niyazu’

.inayay ku padekuan i Kalaluran niyazu’.




#Article 374: Kalan dalah (195 words)


u sulit nu Hulam: 崙埤部落

宜蘭縣大同鄉崙碑村。大同鄉的行政中心。

崙碑村位於宜蘭縣大同鄉，昔稱崙埤子社，崙字代表山的意思，碑是指潭之意，是一座歷史不到九十年的泰雅族部落，村人的祖先原來住在桃園復興鄉大漢溪畔的義興發電廠附近，因為地勢高冷、山多田少，才於民國初年，趁著日本人已經控制台灣治安的局勢下，翻過桃園、宜蘭兩縣的分水嶺，來到最靠近宜蘭市的這處蘭陽溪畔定居。民國六十年六月崙埤村從松羅村轄內升格為村，民國六十六年鄉公所及鄉各機關由樂水村遷設於此，成為本鄉行政中心。近年來崙埤社區對於九寮溪封溪生態保育工作成效卓著，目前沿溪南岸綠美化完成並開放民眾遊憩休閒，接觸大自然。 

崙埤包括三個聚落，分別是崙碑【Ta lah】、長嶺【S g bwh】、九寮【G ba】。

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kalan dalah. u kasalumaluma’ nu Kalan dalah sa, 173 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 611 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 560 ku tademaw, pakalatu 92%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 51 ku tademaw, pakalatu 8%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 83%, Pangcah(Amis) 2%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 4%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 375: Kalatadrang (417 words)


u sulit nu Hulam: 卡拉達蘭部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kalatadrang. u kasalumaluma’ nu Kalatadrang sa,  69 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 230 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 214 ku tademaw, pakalatu 93%. u zuma sa, cay ku Ingcumin,  16 ku tademaw, pakalatu 7%.u kasabinacadan.

Taitung a kuwan Cinfeng siang Zhengsing chun, itiza i Cyalan chun Taymali sawac betan saamisan. nasiicelangay a niyazu'. kya ngangan nu niyazu' sa, namakay Paywan,u nanunuzay (臨時)  a niyazu' sananay. mahinisa caay kakapah ku zazan i capi, caay kangaay ku pazazan, alawhani (然而) patizeng kya niyazu' itini, caay kaetem ku binawlan, sisa, panganganen ku Karataran. izaw ku tusa a niyazu' kya malumanay (舊的) niyazu'. itiza malecaday a buyu', mueneng ipabaway a niyazu' u Sangcyeta (nutakalaw namakay bayu’ 690-790 kungce) , u matenesay a niyazu'. isasa'ay a niyazu' sa kya nutakalaw namakay bayu’ maka 300 kungce. natayni ku Minkoku sa, sumaden kya ngangan u Cyeta sananay. 

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 376: Kalibuan (191 words)


u sulit nu Hulam: 望鄉部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kalibuan. u kasalumaluma’ nu Kalibuan sa, 191 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 692 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 632 ku tademaw, pakalatu 91%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  60 ku tademaw, pakalatu 9%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 86%, Tayan(Tayal) 1%, Pangcah(Amis) 2%, Cou 12%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 1%.

u niyazu’ nu  Yuwatan(Bunun)  kuyni, katuud ku  Yuwatan(Bunun)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Cou atu Paywan. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw mueneng itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

 




#Article 377: Kalifangar (245 words)


Kalifangar==
u sulit nu Hulam: 佳尼發納部落

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Kalifangar. u kasalumaluma’ nu Kalifangar sa, 272 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 589 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 360 ku tademaw, pakalatu 61%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 229 ku tademaw, pakalatu 39%.

malusulit (根據記載) ni Yichuancececang (u kalipunan a sacudaday 學者) migakiw tu niyazu', nasulitan kya mabulaway a zazan sa, namakay Hosawtaw- ungau a buyu'- Sinwu zazan a sawac- Kalala' niyazu'-Wulaw. (根據移川子之藏的調查，Kalifangar部落所傳的移動路線為火燒島→猴仔山→新武路溪的溪岸→加納納社→烏漏。)

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 59%, zumazuma 2%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng,uzuma cidekay a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) atu Paywan(Paiwan).

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 378: Kalisahan (190 words)


u sulit nu Hulam: 卡里沙汗部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kalisahan. u kasalumaluma’ nu Kalisahan sa, 51 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 180 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 176 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   4 ku tademaw, pakalatu 2%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 82%, Pangcah(Amis) 4%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 1%, Saw(Thau) 1%, zumazuma 10%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a cidekay sa u Paywan atu Pangcah. izaw ku Yuwatan a dadiw , napangangan namakay kina niyazu' Kalisahan. a'su ku ngiha' kina dadiw, manamuh ku kaying atu sining mitengil mudadiw kina dadiw.

inay ku Sakizaya itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 379: Kalito'od (264 words)


u sulit nu Hulam: 山里部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kalito'od. u kasalumaluma’ nu Kalito'od sa, 97 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 276 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 251 ku tademaw, pakalatu 91%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 25 ku tademaw, pakalatu 9%.

阿美族稱此地為Kanatolan，其意不明。光復之後，因為聚落位於山腳下，故名「山里」，亦即「山裡的聚落」。 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis)79%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 7%, zumazuma 3%.

u Pangcah a niyazu' kyuni, katuud ku Pangcah itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) atu Puyuma.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 380: Kaliyawan (240 words)


nu Hulam: 噶瑪蘭族加禮宛人、花蓮縣新城鄉加禮宛部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kaliyawan. u kasalumaluma’ nu Kaliyawan sa, 1,751 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 4,493 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,266 ku tademaw, pakalatu 28%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3,227 ku tademaw, pakalatu 72%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 15%, Yuwatan(Bunun) 2%, Tayan(Tayal) 2%, Taluku(Truku) 6%, Kebalan(Kevalan) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 1%.

u tademaw nu Kabalan, u ziyazu' nu Kabalan i tiza i Sinchen.

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 381: Kalokapuk (284 words)


u sulit nu Hulam: 大埔部落

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Kalokapuk. u kasalumaluma’ nu Kalokapuk sa, 259 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 715 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 296 ku tademaw, pakalatu 41%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 419 ku tademaw, pakalatu 59%.

Kuangwun chun iayaw sa itiza i Haduan siang (海端鄉) sawali-saamisan. yamalyilu Kuangwun(Tapu), Lungchun atu Cinpin tulu a niyazu'. ilabuay a Kuangwun atu Lungchun mikitinay Lungchun sawac a subal, Cinpin mikitinay Sinwulu sawac a subal. iayaw nu kalipunan a kuwan sa, u Yuwatan cidekay Tanase atu Wangchuse mueneng. natayni tu ku Minkoku, sumadan ku ngangan balicen tuway, panganganen tu ku Kuwangwun.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 39%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 1%.

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu'. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay  saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku .




#Article 382: Kalotong (178 words)


u sulit nu Hulam: 加里洞部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kalotong. u kasalumaluma’ nu Kalotong sa,  88 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 214 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 154 ku tademaw, pakalatu 72%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  60 ku tademaw, pakalatu 28%.

u kasabinacadan, Amis 65%, zumazuma 7%.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). u Pangcah cidekay a tademaw si207940, katukuh 2017-9.

pulung sausi (561,916),   Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),         

Saysiat (6,630),  Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335), zuma (11,985)




#Article 383: Kalʉvʉnga/Ngani (193 words)


u sulit nu Hulam: 桃源部落

i Kaohsiung a kuwan ku niyazu’ nu Kalʉvʉnga/Ngani. u kasalumaluma’ nu Kalʉvʉnga/Ngani sa, 252 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 825 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 739 ku tademaw, pakalatu 90%.  u zuma sa, cay ku yingcumin,  86 ku tademaw, pakalatu 10%.  u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 80%, Tayan(Tayal) 1%, Cou 3%, Laaluwa(Hla’alua) 4%, Paywan(Paiwan) 1%.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong太巴塱, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),          

Saw (790),   Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)                




#Article 384: Kamcing (344 words)


u sulit nu Hulam: 崁頂部落

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Kamcing. u kasalumaluma’ nu Kamcing sa, 135 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 472 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 452 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  20 ku tademaw, pakalatu 4%.

na kalipunan a demaid, yaayaway a ngangan nu niyazu' sa u Likansan. katukuh tayni ku Minkoku sa, sumadan ku ngangan u Kanting. pulung ku Kanting chun, izaw ku 203 a luma', izaw ku 739 a tademaw, ilabu' sa, 654 ku Yincumin.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 82%, Pangcah(Amis) 6%, Puyuma 1%, zumazuma 6%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini mueneng. inayi' ku Sakizaya itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Puyuma.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini, hakay izawtu ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, caay henay misumad ku ngangan nu cidekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 385: Kaminu (328 words)


u sulit nu Hulam: 卡米努部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kaminu. u kasalumaluma’ nu Kaminu sa,  27 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  75 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  65 ku tademaw, pakalatu 87%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  10 ku tademaw, pakalatu 13%.

布農族由5個社群組成，即郡社群(isbukun)、巒社群(taki banuaz)、丹社群(taki vatan)、卡社群(takibakha)、卓社群(taki tudu)等；在花東縱谷居住的布農族以郡社群(is bukun)最多，分佈在台東縣的延平鄉、海端鄉，其次是巒社群(taki banuaz)，分部於花蓮縣的卓溪鄉；丹社群(taki vatan)居住於萬榮鄉的馬遠村及瑞穗鄉的奇美部落。

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 67%, Pangcah(Amis) 12%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 7%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni. katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 386: Kamisatu (316 words)


u sulit nu Hulam: 卡米莎度部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kamisatu. u kasalumaluma’ nu Kamisatu sa,  ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  ku tademaw, pakalatu .

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  ku tademaw, pakalatu .

u kasabinacadan.

布農族由5個社群組成，即郡社群(isbukun)、巒社群(taki banuaz)、丹社群(taki vatan)、卡社群(takibakha)、卓社群(taki tudu)等；在花東縱谷居住的布農族以郡社群(is bukun)最多，分佈在台東縣的延平鄉、海端鄉，其次是巒社群(taki banuaz)，分部於花蓮縣的卓溪鄉；丹社群(taki vatan)居住於萬榮鄉的馬遠村及瑞穗鄉的奇美部落。

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni. katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 387: Kanadun (190 words)


u sulit nu Hulam: 金崙部落

本社區地處台東縣太麻里鄉之南，人口數約2350人，原為排灣族聚落社會，光復後續有阿美族、閩南人、退伍榮民陸續遷入，各族相處融合。金崙社區為多部落所形成的社區,所居住居民以排灣族人為多數,社區內有卡拿崙部落.達布格勒部落.塔羅塔羅莫部落,阿美部落.溫泉部落。

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Kanadun. u kasalumaluma’ nu Kanadun sa, 611 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,469 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,211 ku tademaw, pakalatu 82%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 258 ku tademaw, pakalatu 18%.

u kasabinacadan, 與大武窟部落混居.

i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 388: Kanahcian (325 words)


u sulit nu Hulam: 加和部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kanahcian. u kasalumaluma’ nu Kanahcian sa,  39 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 145 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 142 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 2%.

台東縣海端鄉加拿村加和部落。加拿，布農語原稱 kanachan ，有「平坦山腹」之意。大正八年（1919），官方曾勸誘部份歸順的拉庫拉庫社布農人移住至此，至昭和七年（1932）末已有 21戶159 人在此定居，散居於傾斜的山腹地帶。昭和十六年官方為將大崙溪流域部落徹底移出，再度將拉庫拉庫社原住民遷移至此。此時加拿人口已達200 餘人，每年可生產陸稻 90~100 石，且聚落中有豬舍、堆肥等，儼然為一典型的農耕部落。 

光復後海端鄉將加拿溪左岸的加樂納入，稱加拿村，民國 85 年年底全村共 121 戶，760 人。

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 89%, Pangcah(Amis) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 5%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini mueneng. inayi' ku Sakizaya itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Paywan(Paiwan) ,u Puyuma atu Taluku(Truku). 

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini, hakay izawtu ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, caay henay misumad ku ngangan nu cidekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 389: Kanaluk (163 words)


u sulit nu Hulam: 加樂部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kanaluk. u kasalumaluma’ nu Kanaluk sa,  50 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 232 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 229 ku tademaw, pakalatu 99%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 1%.

布農語稱加奈鹿（カナロク），其義不詳。戰後取其音而簡化為加樂。 受到大關山事件逢阪事件的影響，於昭和九至十年間（1934－35）分別有布農族自新武呂溪左岸的兩社遷來，昭和十六年大崙溪流域的全面遷出過程中，又有拉庫拉庫社及拔六頭社的部分社眾遷至此地。戰後取其音而簡化為加樂，隸海端鄉加拿村。

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 88%, Pangcah(Amis) 5%, Paywan(Paiwan) 3%, zumazuma 3%.

u Yuwatan a niyazu’ kyuni, tuud ku Yuwatan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Paywan(Paiwan).

inay ku Sakizaya itini.

u niyazu’ sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana’ kami, hina u lalumaay amin i niyazu’, caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu’. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu’, maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi’ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu’ sa, ku Tapalong, u niyazu’ nu Pangcah(Amis).




#Article 390: Kanao’pu (232 words)


u sulit nu Hulam: 卡拿吾部部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kanao’pu. u kasalumaluma’ nu Kanao’pu sa, 363 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 884 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 244 ku tademaw, pakalatu 28%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 640 ku tademaw, pakalatu 72%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 24%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 2%.

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu'. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma a Yincumincuay a cidekay tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 391: Kanian (256 words)


u sulit nu Hulam: 嘎尼按部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kanian. u kasalumaluma’ nu Kanian sa, 1,864 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 4,713 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 517 ku tademaw, pakalatu 11%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 4,196 ku tademaw, pakalatu 89%.

u kasabinacadan, Amis 8%, Bunun 1%, Truku 1%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 392: Kapanan (379 words)


u suilt nu Halum: 石門部落

屏東縣牡丹鄉石門村

牡丹社事件，沿著牡丹溪流域分布的本布排灣族部落，幾乎都被日軍重創而人口大減，日本據臺之後，由當時的日警主導，除了將倖存的族人集中管理外，也將周圍深山的部落強遷下山，最遠的甚至包含獅子鄉的排灣族。

石門聚落因地形較平坦、交通便利且為行政中心所在，成為各方移住的地點，但主要人口由頂加芝來社及竹社居民組成。

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kapanan. u kasalumaluma’ nu Kapanan sa, 404 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,002 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 938 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  64 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 89%, Pangcah(Amis) 2%, zumazuma 2%.

u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun).  inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.  Paywan(Paiwan,Payuan) a cideaky sa, u Taywan Yincumincu, nalemangaw nay Amis-Tawu buyu' (Kavalugan). ayzasa, mueneng isasa' 1000m bayu-talakaw. saungay i timul nu Taywan. mikitinay ku Timul Subal kamu cidekay.  satimul katukuh Henchun zen, saamis katukuh Santimen siang, sawali sa katukuh Tamali siang timulan.  yamalyilu ilabu nu Pingtung sian atu Taytung sian, u sakatusa tabakiay a cidenay nu Taywan Yincumincu, izaw maka mangasiw cacay bataan a mang ku tademaw.  saca uzamaay a mililiday nu niyazu', matekesay (貴族), makapahay atu habutud binawlan, uzumaay a selal-hecek (階級制度). singangan nu mapalaway atu nalimaan lalangawan.     

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.  u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)




#Article 393: Karamemedesane (103 words)


u sulit nu Hulam: 佳暮部落 

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Karamemedesane. u kasalumaluma’ nu Karamemedesane sa, 127 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 417 ku tademawan. kasabinawlan nu yingcumin sa, 414 ku tademaw, pakalatu 99%.  

u zuma sa, cay ku yingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 1%.  u kasabinacadan, Rukai 88%, Paiwan 9%, zumazuma 1%. 

u niyazu’ nu Rukay kuyni, katuud ku Rukay itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.




#Article 394: Karoroan (317 words)


u sulit nu Hulam：加路蘭部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Karoroan. u kasalumaluma’ nu Karoroan sa, 114 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 284 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 191 ku tademaw, pakalatu 67%. u zuma sa, cay ku Ingcumin,  93 ku tademaw, pakalatu 33%.

Tunhe siang a niyazu' nu Pangcah(Amis), u sakaizaway nu Kaluluan sa, u mibanaw tu bukesay saan. sikatuuday a 礦物質 i sa'wac, sisa bangcal ku bukes.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 61%, zumazuma 6%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kyuni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. 

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.   

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),         

Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)                 




#Article 395: Kasavakan (332 words)


u sulit nu Hulam: 射馬干部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Kasavakan. u kasalumaluma’ nu Kasavakan sa, 604 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,637 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 799 ku tademaw, pakalatu 49%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 838 ku tademaw, pakalatu 51%.

Kasabakan ku sakuizaway sa u  i helunay a niyazu', itawya i Chinchaw sa pabelihan ku  Semakan. itini saan, izaw ku cacay a kakitizaan, u saayaway macakatay a lala' nu Puyuma a tademaw nay Taypinyan, panganganen sa ku Lerpuwa'an. natayni tu ku Minkoku sa, pabalicen tu ku ngangan Ciyanhe. i saayaw pay mihcaan, pasaungay tu ku ciuchan, sisa u niyazu' nu ciuchan satu.

u kasabinacadan, Puyuma 38%, Pangcah(Amis) 5%, Yuwatan(Bunun) 1%, Paywan(Paiwan) 2%, Rukay(Rukai) 1%, zumazuma 1%.

u Puyuma  a niyazu' kyuni, katuud ku Puyuma itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Yuwatan(Bunun) u Paywan(Paiwan) atu Rukay(Rukai). 

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.




#Article 396: Kasuga (197 words)


u sulit nu Hulam:春日部落

屏東縣春日鄉春日村

「春日」社原稱「萃芒」社(Subon)，其自稱Kasuvongan，日人以其與「春日」之日語讀音Kasuga近似，故改為「春日社」。並沿用至今。 

春日鄉全境大部分是排灣人。相傳，原來居住在大武山山境，祖先們在一隻靈犬的帶領下，遷到大漢山山境。當他到達士文溪上游時，靈犬被急流沖走，而後被岸邊的樹枝卡住，救回靈犬的命。在排灣語中「士文」(Subon)兩個字的意思，就是指在流面漂流，被岸邊的樹枝卡住的東西。而祖先們為紀念那次事件，便以此為部落名稱，就是現在的春日村。

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kasuga. u kasalumaluma’ nu Kasuga sa, 342 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,125 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,098 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  27 ku tademaw, pakalatu 2%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 95%, Pangcah(Amis) 1%, Yuwatan(Bunun) 0.5%, Rukay(Rukai) 0.5%.

u  Paywan a niyazu' kuyni, tuud ku  Paywan a tademaw itini.

inay tu ku Sakizaya itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 397: Katanka (211 words)


u sulit nu Hulam: 佳林部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Katanka. u kasalumaluma’ nu Katanka sa, 415 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,143 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 327 ku tademaw, pakalatu 29%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 816 ku tademaw, pakalatu 71%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 26%, Yuwatan(Bunun) 4%, Taluku(Truku) 15%, Tayan(Tayal) 2%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Yuwatan u Tayan atu Taluku. yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 398: Katatipul (372 words)


u sulit nu Hulam: 卡地布部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Katatipul. u kasalumaluma’ nu Katatipul sa, 542 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,521 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 510 ku tademaw, pakalatu 34%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,011 ku tademaw, pakalatu 66%.

u Puyuma a kamu sa, Katatipul sananay u baluden ku balucu' asaca papulung amin saan. natayni ku Minkoku sa, pabelihen u Zhipen, kya kuizaway sa u mateneng tu saayaway sananay.   

u kasabinacadan, Puyuma 25%, Pangcah(Amis) 4%, Tayan(Tayal) 1%, Paywan(Paiwan) 2%, zumazuma 2%.

u Puyuma  a niyazu' kyuni, katuud ku Puyuma itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Tayan(Tayal) atu Paywan(Paiwan).

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)                 

pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668),  Tayan (90,185), Paywan (100,775), Yuwatan (58,465), Rukay (13,319), Puyuma (14,170), Cou (6,635), Saysiat (6,630),  Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470), Taluku (31,530), Sakizaya (940), Sejek (10,023), Laaluwa (401), Kanakanabu (335), zuma (11,985)              




#Article 399: Kaw Huychun (192 words)


Kaw Huychun 高慧君

Kaw Huychun, u ngangan nu Cou binacadan ci Paicu Yata'uyungana. nalecuhan i 1972 a mihcaan walu a bulad 24 a demiad. u Cou binacadan a tatemaw. u ngangan niza nu Cou, kya sakaizaway sa u bunac. Yatauyungana sakamu sa u tuas niza namakay Uyungana. u kawaw niza sa, u mudadiway nu Taywan atu mipalaway. nalecuh ciniza i Cyayi sian Alisan siang Tapang chun. ci baki niza  ci Kaw Yiseng, atu wina baki ci Wang Chinsan, tina tatusaay a babalaki, mapatay i 228 a kawaw. 

u tatenga'ay a ngangan: Paicx Yatauyungana

u Amilika a ngangan: Francesca Kao

kanatal: Conhuaminko

binacadan: Cou

nalecuh a kakitizaan: Taywan Cyayi sian Alisan siang Tapang chun

kawaw: mudadiway, mipalaway (演員)

kamu: Hulam, Cou

dadiw kakunizaan: Hulam dadiw

sadadiw: dadiw

palekal a demiad: 1998 a mihcaan katukuh ayza

namudadiw ciniza i Taychong Pub, namalitemuh ci Niwtake, sisa, tayza ciniza i Paolicin mudadiw. 1998 a mihcaan, pulung ci Cangseiyu (張學友), singangan tuway. 2007 a mihcaan, maala ciniza tu saka 42 Cincung kawlah sakapahay tatayna mipalaway. 2010 a mihcaan, maala aca ciniza tu Cincung kawlah sakapahay tatayna mipalaway. 2018 a mihcaan, mipalaw tu sumanahay a tatayna wawa sakatusa.




#Article 400: Kaw Leya (181 words)


Kaw Leya 高蕾雅

Kaw Leya, Taywan tatayna mudadiway. nalecuh i Cyayi sian Alisan siang Tapang chun. ci baki niza sa, ci Kaw Yiseng atu ina baki ci Wang Cinsan, tina tasu a babalaki niza, mapatay i 228 a kawaw. u kawaw niza u mudadiway, mutelungay atu mipalaway. izaw nazipaan nu mudadiw niza, a'su ku ngiha' niza.

u tatenga'ay a ngangan niza sa, ci Yinguyu Yatauyungana. u kanatal niza u Conhuaminko. u binacadaan niza u  Cou. nalecuhan niza i 1980 a mihcaan, 12 a bulad, 22 a demiad. nalecuh ciniza i Taywan Cyayi sian Alisan siang Tapang chun. u kawaw niza u mudadiway, mipalaway atu mitelungay. matineng musakamu tu Hulam, Cou atu Amilika a kamu. singanganay a lalumaan niza ci Kaw Huychun, kakana niza. u kakunizaan nu dadiw sa u Hulam a dadiw. inayi' ku katinengay a sadadiw. mulekal ciniza i 2003 a michaan. katukuh ayza sa, mudadiw henay ciniza. 

namudadiw ciniza i Kaosiung Niwawliang patahkaan (餐廳), Kaosiung Lise patahkaan, Kaosiung semilaway paceba' mizateng patahkaan, Kenting Cinwan, Taynan Wutopang, Taynan timu patahkaan, Taypak EZ5 patahkaan, Taypak acawana patahkaan, Taypak Yitali a'suay patahkaan.  




#Article 401: Kaw Sengmey (200 words)


Kaw Sengmay 高勝美

Kaw Sengmay nalecuhan i 1969 a mihcaan 1 a bulad 27 a demiad. u Taywan Yincumincu Bunun mudadiway. namaala sakasepat Cinchiw kawlah sakapahay kanatal a kamu tatayna mudadiway.

Kaw Sengmay sa, u 1990 a mihcaan a mudadiway nu Taywan, u singanganay a tademaw. namudadiw nu labii a tilibi iga a dadiw, sisa, singangan ciniza tu Kaw walu. cina niza u Kaoshung sian Tayuan siang Bunun a tademaw. cyama niza pangkiw ku Hulam, pangkiw ku Yincumin, u kincal ciniza. itawya 18 a mihca ciniza, tayza midademec tu mudadiw, caay kakapah ku palaw niza, sisa, caay kaala tu kawlah. 1977 a mihcaan, i Kaoshung maala tu ku kawlah nu mudadiw a dademec. itiza i 華視 minanam tu mudadiw tusa a mihca. 1992 a mihcaan, maala ciniza tu sakasepat Kinchiu kawlah sakakapahay  kanatal a kamu tatayna mudadiway a kawlah. namudadiw ciniza tu 青青河邊草, 啞妻, 三朵花, 望夫崖, 海鷗飛處彩雲飛 a dadiw. 

Loma a sulit: Gao Sheng-Mei 

Amilika a ngangan: Malas Kao   

kanatal: Conghuaminko

binacadan: Bunun

nalecuhan a demiad: 1969.1.27

nalecuh a kakitizaan: Kaoshung sian Fonshan zhen

kawaw: mudadiway

kamu: Bunun, Hulam, Taywan

kakunizaan nu dadiw: Hulam a dadiw

sadadiw: inayi'

mulekal a mihcaan: 1986 a mihcaan

nalimaan a dadiw: 緣, 千年等一回, 青青河邊草




#Article 402: Kaw Yiseng (252 words)


Kaw Yiseng 高一生Kaw Yiseng，kamu nu Cou binacadan sa u Uong'e Yatauyungana. nalecuhan i 1908 a mihcaan, mabelec i 1954 a mihcaan 4 a bulad 17 a demiad. nalecuh i kalipunan Taywan Alisan siang Tefuye Lalauya niyazu'. namikawaw tu kincal, saydan, misanga' tu dadiw, tapang nu Alisan siang. u singanganay a tademaw nu Cou binacadan. u pasubana'ay, u misinkiway(政治家), u musadadiway(音樂家) atu misaulicay(詩人). napalekal tu 自治區 a zateng. napapululan i 228 事件, masatebuctu ciniza itawya.  

sipunu'ay a tademaw ciniza, nay wawa henay kapahtu ku tangah niza. namicudad ciniza i Alisan Yincumin wawa cacudadan. itiza lima a mihca. nazikuzan sa tayza tu Cyayise micudad. 1924 a mihcaan, micudad ciniza i Taynan pasubana'ay a cacudadan. micudad 4 a mihca, atu minalay (實習) 2 a mihca. manamuh ciniza mipiano (彈鋼琴). 1930 a mihcaan, pahezektu, tayzatu i Alisan Tapang cacudadan pasubana'. mikelid tu binawlan palekal tu palumaan. paluma tu auk atu tipus. misanga' tu dadiw. palaacawa ciniza i 1931 a mihcaan, u acawana niza ci Kaw Chunfang. sisiwa ku wawa kuheni.   

kakaydihan acawa aku ci Chunfang:    

kapah kisu haw                

sakakumceden ku uzip isu, u paysu u pida u kim u budawan (寶物) caay sapidemec tu wawa niyam

mazateng kisu haw kya dadiw

kakapah izaw henay tu luma' atu lala'

u wawa niyam malakapah u makademecay (優秀超群)

alaen nu taw ku tuud sa akakalalum

amatiengtu ku binawlan tu kawaw nu maku

maydih kaku sizikuc nu sanga'en nu misu

u salengacay a sasubin (巾)

u umah atu buyu'

izaw ku adingau nu maku pasamataen

akapacakay tu lala'

Kaw Yiseng




#Article 403: Kawabata (186 words)


u sulit nu Hulam: 河頭部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kawabata. u kasalumaluma’ nu Kawabata sa, 54 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 174 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 164 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 91%, Pangcha(Amis) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, Saysia(SaySiyat) 2%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 404: Kawaliwali (268 words)


u sulit nu Hulam: 大坡部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kawaliwali. u kasalumaluma’ nu Kawaliwali sa, 147 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 371 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 276 ku tademaw, pakalatu 74%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 95 ku tademaw, pakalatu 26%.

u saayaway patizengay a niyazu' kuyni. namabulaw tayni saan, naizaw tu banaw itini, sisa, panganganen ku Banaw, izikuzay sa, sumaden tu ku ngangan u Tapo. izay i sawali nu banaw, sisa pangangaen aca ku Sawaliwali, u sawaliay a niyazu' sananay.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis)71%, Puyuma 1%, Kavelan(Kebalan)1%, zumazuma1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, caayhen pasumad ku ngangan nu Sakizaya. u zuma a tademaw sa u  Puyuma atu Kavelan(Kebalan).

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay (南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 405: Kawbu’ (340 words)


u sulit nu Hulam: 高坡部落

i Taoyuan a kuwan ku niyazu’ nu Kawbu’. u kasalumaluma’ nu Kawbu’ sa, 31 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 110 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  93 ku tademaw, pakalatu 85%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin,  17 ku tademaw, pakalatu 15%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 76%, Pangcha(Amis) 6%, zumazuma 2%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.

pulung sausi (564,603), Pangcah (210,658), Tayan (90,719), Paywan (101,346), Yuwatan (58,759), Rukay (13,373), Puyuma (14,303), Cou (6,659), Saysiat (6,648),  Yami (4,625), Saw (792), Kabalan (1,478), Taluku (31,742), Sakizaya (952), Sejek (10,132), Laaluwa (405), Kanakanabu (342), zuma (11,670)




#Article 406: Kayok-tatama a ngangan nu Pangcah (110 words)


ngangan nu tatama: Kayok

tina ngangan sa, u tatama a ngangan nu Pangcah a . yadah ku ngangan nu Pangcah. namakay Yun-min-huy(原民會) a nangan sa, tatama izaw 77, tatayna izaw 77. namakay Ranchanruy(阮昌銳) sa, tatama izaw 6261, tatayna izaw 5181, ngasaw izaw 417. namakay Lipunan(日本) sa, tatama izaw 7290, tatayna izaw 5914. namakay Chengce Tabakiay Cacudadan(政治大學) sa, tatama izaw 305, tatayna izaw 150, petun izae 44. tina ngangan sa namakay i Chengce Tabakiay Cacudadan a lacul.  u tademaw a nikayadah sa  mangasiw(大約) 207715 (2017.9).  pulung nikayadah nu yuan-cu-min a tademaw sa mangasiw 557355 (2017.9)

tina ngangan namakay cuwaay sa, cay katineng tu, cay kabana' tu. u naayaway a ngangan kuyni.




#Article 407: Kayu-baliq (308 words)


u sulit nu Hulam: 新村部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kayu-baliq. u kasalumaluma’ nu Kayu-baliq sa, 150 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 359 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 8 ku tademaw, pakalatu 2%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 351 ku tademaw, pakalatu 98%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 1.4%, Pangcha(Amis) 0.3%, Puyuma 0.3%, zumazuma 0.3%.

caykaw nu yincuminay a niyazu', caykaduut ku yincumin, u paylang ku katuuday.

izawtu ku incumin itini, u Tayan(Tayal), Pangcah(Amis) atu puyuma a tademaw. inayi' tu ku zuma a cidekay a tademaw.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 408: Kayuwabis (284 words)


u nikatinengan aku tu ci Kayuwabisan sa, namalatumuk i Sakul a niyadu’an, yu malatumuk henay ci nida sa sa, matineng muwanan tu niyadu‘, itini i niyadu’ay a tademaw, makadih tu tademaw nu inayayay, hida han nida u siluma’ amin, hatida ku nikasidait tu i niyadu’ay a tademaw, i nayay ku pasusunay i cinidaan, u sakasaan hida han nida u siwawa ku binawlan.

u sadiput tu sakay tini inyadu’ sa, inayi’ ku makademecay i ci nidaan, namakay nika limulakan nu ingatuay, tu maliwmah katukuh i pisaliliu  hacacay hanida muleku amin ku lisin nu nyadu’, caay pihibang pay mihmihcan, duducen nida ku nama kaniyay i tuas nu binacadan, anu mahica ku kawaw nu kasumamadan, hidan nida amudepah kinikadaan nu tuas, kyu manaul ku nyadu’ palatumuk i ci nidaan.

uy canacanan a lisinan inayi’ ku kakliyuhan nida, yu kalcabi’an nu nyadu’sa, maluayaayaw tayda i kakaduba’an, amaluaya milcabi’ tu katuuday, anu pila’disanas, maluayaayaw muala tuliyaka a sapibuting, taluma’ tu ku selal milhida taluma’ ci nida. anu pibih misapunis caay kalikut mibihkac, musakamu amin ku babalaki nu nyadu’, ma’kek amin ku selal  tu nikahida nu tumuk, wydatu kasenengan aku, yu tabuyu’ midungec ku nyadu‘ay, balaki tu kaku cay kasa, milhidahida tu tu katuuday mudungec, caay kademec nu selal ku nialaan tu dungec, apikiyadahan ku niselal a dungec. 

yu maciyung ku nyadu’, haminen nida ku banti palcapu, mapulung milubang tu sapiedap muisid tu maluhay a luma’ nu binawlan, inayi’ ku maglikutay nu paylumaluma tahekal amin, tayda i kasaupuwan nu nyadu’, muhalhal tu nipibunpay nu tumuk tu sakakawawen,  iniw tu amin sa haw malingatu tu hacacay hantu muisid ku maliyuhay nu luma’. u malenekay a luma’ sa paludikuden ku mahiniyay, mamin tu amin ku malebekay kya musalingatu tu misanga’ tu maluyuhay.     




#Article 409: Kayway (300 words)


u sulit nu Hulam: 卡外部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kayway. u kasalumaluma’ nu Kayway sa, 7 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  15 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 15 ku tademaw, pakalatu 100%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,     ku tademaw, pakalatu 0%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 100%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 410: Kazakhstan (1031 words)


u Kazakhstan (哈薩克斯坦) sa ilabu nu Yaco, itiza i 48 00 N, 68 00 E.

u ahebal nu lala’ mapulung sa 2,724,900 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 2,699,700 sq km, u ahebal nu nanumay sa 25,200 sq km.

hamin nu tademaw sa 18,360,353.

kakalukan umah sa 77.40%, kilakilangan umah sa 1.20%, zumaay henay umah sa 21.40%.

千百年來原先他們是以遊牧維生的民族，逐水草而居，四處被其他的民族驅趕，沒有自己的居住定所與未來，但現在卻成為獨立國協中最富有的國家，重要的太空科技 與天然氣輸出國。

maketukuh tu ayda, malebutay a mihecanan tu binacadan u ini u Kasakestan a tademaw hananay, papikanan tu katalalan atu sizi, subayu ku sakahenulan a sakauzip nu heni. anu i cuwa ku ci lutukay mabulaw tayza mauzip, manay sawacu han nu belawbelawan a binacadan mibahbah,nayi ku saaenegan nu heni atu sakuayaw,  azih han ayza mipatekeday a kanatal u heni ku cikalisiway, kahenulan nu kakalayan a keci atu tahaday a gasu ku sapadahekalay.

年覆一年、世世代代就是如此，千百年來，只要夏天到來，哈薩克牧人就帶著他們的氈毛蓬和羊群從戈壁沙漠轉入山中，在天池湖畔搭棚落戶。這群牧人多是避難或遊牧者，突厥語則稱這些人為「哈薩克」。也有另一種說法是十三世紀時天山以北的部落為了反抗帖木兒汗國的統治，而得名「脫離者」，突厥語也稱作哈薩克。哈薩克在九至十二世紀建有喀喇汗國，十三世紀被蒙古韃靼人所征服，十五世紀建立哈薩克汗國，十七世紀逐漸衰退，直至十八世紀中葉至十九世紀被俄羅斯帝國所統治，1936年成為蘇聯加盟國，1991年12月16日獨立。

cacay a mihecaan tabesiw sa u cacay tu a mihecaan, sadayday sa mahiza tu, malebutay nu mihecaan, anu i lalud tu, Hasakek a tademaw a midikec tu sibanuhay a luma’ , atu nihabay nu heni tu sizi manakayza i Ke-pi a likelikanan a micumud tu buyubuyu’an. i capi nya taku u tyen-ce hananay mueneng. ya pahabay amin a tademaw sa, u mulaliway amin a tedemaw atu papikanay tu sizi atu katalalan. u “Hasake” han nu Tu-cye a tademaw ku mahiniay. u zuma satu, namakai sabaw tuluay a si-ci sa, i nu amisan nu Tyen-san a niyazu’ay, amihantayay tu Tye-mu-el-han a kanatal, pangangang han tu “milaliway”.    

i suwaay katukuh tu sabaw tusaay a se-ci sa, patizeng ku heni tu ke-la-han a kanatal sa, i sabaw tuluay a se-ci sa, madebung, mademec nu Meng-ku ku ta-ta a tademaw. i sabaw limaay a se-ci, patizeng ku heni tu Ha-sa-ke-han a kanatal, adidi’ adidi’ satu ku heni i sabaw pituay  a se-ci, i teban nu sabaw waluay a si-ci katukuh i sabaw siwaay a se-ci mademec ku heni nu el-lo-si a kanatal. i 1936 a mihcaan malasu-lyen-cya-meng a kanatal. misateked tu i 1991 a mihcaan 12 a bulad 16 a demiad.      

國名則取哈薩克民族名稱，但全國哈薩克族只佔43﹪，俄羅斯人佔36﹪，其餘有烏茲別克族、和日耳曼族。主要宗教為回教和東正教。

哈薩克面積達二百七十一萬七千三百平方公里，是中亞最大的國家，也是世界最大的內陸國，西臨裹海與土庫曼，東與中國相交，南與吉爾吉斯、烏茲別克為界，北與俄羅斯相臨。 

u ngangan nu kanatal sa, u nu Ha-sa-kek a tademaw a nipangangan. nika u Ha-sa-kek a tademaw itiza sa, tada 43 a pasento, u el-lo-se a tademaw sa, 36 pasento hananay. u zuma sa, izaw ku u-ce-pey-ke a binacadan atu le-el-man a binacadan, u pisiked nu i tizaay u Huy-caw atu Tung-ceng-caw a sinzya.

u lala’ nu Ha-sa-kek makaala tusa a lasubu pitu a bataan izaw ku cacay a emang, pitu a melabut izaw ku tulu a lasubu a pin-fang-kung-li. u sasatabakiay a kanatal i teban nu Asia. u sasatabakiay tu nu hamin nu hekal a i labulabuway a kanatal. i etipay, u i li-hay atu Tu-ku-man, i waliay sa, i biyaw nu Cung-kwo. i timulay sa u ci-el-ci-si atu u-ci-pey-ke, i nu amisan micapi tu el-lo-si hananay.

u tapang tusu nu kanatal sa u Astana.

u sakahenulan a tukay

首都原先為為阿拉木圖(亦有譯做阿爾馬提) ，由於地理位置太接近中國的邊界，所以首都就搬到阿斯塔那，塞米巴拉金斯克、烏拉爾斯克古蹟林立，是中亞文化之旅必遊的勝地。

u saayaway a sakahenulan a tukay sa, na u a-la-mu-tu sanay, zaysa macapi tu i Cung-kwo sa, kyu mabulaw kina tukay tayza i a-se-ta-na. 

i tiza i say-mi-pa-la-cin-se-ke atu u-la-el-se-ke sa, u sayadahay ku malumanay a nipatizengan, u tatayzaan a midang a kakitizaan i Cung-ya.

哈薩克為中亞最大經濟體，發展也較為良好，基於原油出口量及油價上漲，哈薩克於2013年之前維持平均8%的經濟成長率，但2014年、2015年面臨增長趨緩，哈薩克為第一個還清國際貨幣組織債務的前蘇聯共和國，較預期提前了7年還清。

u satabakiay a key-zay nu i tebanay Asiya ku Kasakesdan, kapah aca ku sapalekal nu kitakit, izaw ku lumeniay a simal atu macakaday u sapacakay a simal nu kalisiw. i 2013 ayaw nu mihecaan u key-zay nu kasaedan sapalalen tu i 8%  ku mucelak a padahekal. i 2014, 2015 mihecaan caay kaazih ku picelak nu key-zay, namahini sa u saayaway tu panukas ku micaliwan i Su-lyen-kung-he-kwo, pitu a mihecaan nipiayaw a panukasan a demiad.

隨著世界石油價格上漲，哈薩克於2000年至2007年間經濟成長率介於8.9%至13.5%間，2008年、2009年因全球金融危機降至1~3%，2010年經濟成長率再次提高 ，其他主要出口品包括小麥，紡織品和牲畜，哈薩克為鈾礦主要出口國。

kilul sa macakay ku aca nu pacakayen a simal, Kasakedan a key-zay i 2000-2007 mihecaan mucelak ku key-zay izaw tu 8.9% -13.5% katalakaw, 2008, 2009 a mihecaan kalihanawan ku key-zay nu kitakit manay debu satu i 1-3%, 2010  mihecaan mucelak aca ku key-zay. nu zumaay a patahekal izaw ku mugi, nu pisangaan mitenunan atu nipahabayen tu katalalan, sizi, a izaw aca ku Yiw-kwang patahekal i zumaay a kitakit.

哈薩克2014年經濟成長率為4.6%，經濟成長趨緩係因油價下跌及烏克蘭危機影響，哈薩克貨幣於2014年因而貶值了19%，2015年8月再貶值了22%。

i 2014 mihecaan u key-zay nu Kazakhstan macakad tu 4.6%, mahaymaw ku sakacakad tu key-zay sa debu nikahetik ku aca nu simal atu lawilaw kalihanawan nu Ukelan. i 2014 mihecaan mahetik tu 19% ku aca, i 2015 mihecaan nu waluay a bulad mahetik aca  tu 22% kalisiw.

哈薩克財政狀況穩定，政府持續進行保守的財政政策，藉由控制預算支出、累積石油出口資金，全球經濟危機迫使哈薩克增加公共借貸以支撐經濟，公債於2013年為13.4%，而2008年僅8.7%，2012年與2013年間，政府整體盈餘達到4.5%

hinasumad ku key-zay nu Kasakhstan, u sebu nu heni sa mutuling tu malumanany a key-zay tatuzu’an, misimawan tu sabatahekalay a kalisiw, sacunusan a dang

nu simal, mahemin nu kitakit kalihanawan nu key-zay sa mipacici tu pabinawlanay a sapacaliw tu tatizengan nu key-zay, u datah nu sebu i 2013 mihecaan 13.4%, katukuh i 2008 mihecaan 8.7% a dada, 2012-2013 tusa amihecaan, nu sebu a key-zay pidang tu picunus makaala tu 4.5% kacakad.

哈薩克經濟以石油、天然氣、採礦、煤炭和農牧業為主，加工工業和輕工業相對落後。大部分日用消費品依靠進口。哈薩克獨立後實施經濟改革，分階段推行市場經濟和私有化。近年來，政府採取了加強宏觀調控、積極引進外資、在重點發展油氣領域和採礦業的同時，實施進口替代政策，扶植民族工業，大力發展中小企業、實行自由浮動匯率等一系列措施。國內生產總值（2002年）：37472億堅戈。人均國內生產總值（2002年）：252677堅戈。 

i lumeniay a simal,i lahaday a gasu, kwang, sumi’ kalanga atu nipahabayen, a palimaan kunye,ahemaway kunye izikuzay tu.u nusakauzipay a tuud canzay tu nu zumaay a kitakit. namateked tu Kazakhstan sa sumaden tu ku key-zay, sacaay cacay han miculuh tu kakaydihan a i ciba, atu nu sakakuay a key-zay. makaala ku sibu mangaleb aca ku pisimaw, tubuh sa mikawih ci kalisiway a zumaay kitakit. u zumaay sakadepuc kusapalekal tu nu lumeniay simal atu kwang, misanga tu sapadalabu a kawaw, miadap tu sapacakad akawaw nu binacadan, saicelang sapaekal tu caay katabakia a kaysha, tatenga micuzuh tu sakusay mananuwang a huy-li a kawaw, i labuay nu kanatal namulecuhan a key-zay i 2002 mihecaan sidang sa 37472 a ogu gingu, nu makatademaway a lalecuhan a key-zay sa pulung han i 2002 mihecaan izaw ku 252677 gingu.

截至2002年12月、哈薩克累計吸引外商直接投資210億美元，主要投資國包括：美國49.2億美元、英國17.8億美元、韓國15.6億美元、義大利6億美元、中華人民共和國5.6億美元、土耳其5.1億美元、日本3.36億美元。

現時哈薩克是世界上第六大糧食出口國，和第一大麵粉出口國

katukuh sabaw tusaay a bulad, namaka i zumaay a kanadal talabuay a kalisiw izaw tu $210 a ogu, u pakalisiway a kanatal sa, izaw ku U.S.A. $49.2 ogu , U.K. $17.8 a ogu, Kuliya $15.6 a ogu, Itali $6 a ogu, Cung-kwo $5.6 a ogu, Terky $5.1 a ogu, Nihun Japen $3 .36 a ogu. azaay a Kazakhstan sa, nu kitakit sa enemay nu kakaenan a patahekalay a kanatal, atu sayatahay a bihun ku sapatahekal.

kakining nu kanatal demiad sa 16 a bulad 12 a demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (Congtung) ayza sa, ci Almazbek Atambayev, micakat a demiad sa i 2011 a mihecaan, 12 a bulad 1 a demiad.




#Article 411: Kazangiljan (291 words)


u sulit nu Hulam: 佳義部落

屏東縣瑪家鄉佳義村。

傳說故事--煙草的由來

在很久很久以前的某一天，遠從魯凱族烏查布安（qucapungan）部落有四位男士。想要在巴烏瑪烏瑪峨，找尋可以締結關係擴充勢力範圍的部落。他們先選擇從古拉魯茲（kulaljuci）部落。但被拒絕，故又轉往普悠瑪部落。

他們來到普悠瑪 瑪法流家族屋時，當時瑪法流家屋在位的是一位年輕的少女。當他們到達瑪法流之前院時，這位年輕在位者，已將大門關上。因此他們要求女孩說：請你開門讓我們進去，並給予我們食物吃，我們肚子餓了。但女孩堅持不肯，並回應說：我拿什麼給你們吃？我只是一位單身可憐的小女孩，請你們走吧﹔臨走時別忘了將你們所帶來的穢物帶走。他如此吩咐這四位來自烏查布安部落的男士們。但是當他從屋內糧倉後面往外窺視他們時，他們仍然猶疑遲遲不肯離去，並且還蹲坐在前院抽著煙。最後故事會怎麼發展呢？

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kazangiljan. u kasalumaluma’ nu Kazangiljan sa, 294 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,052 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,015 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  37 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 93%, Rukay(Rukai) 1%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 1%.

u Paywan a niyazu' kuyni. tuud ku Paywan a tademaw itiniay a niyazu'.

inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Rukay u Pangcah atu Puyuma

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 412: Kbaqeh (258 words)


u sulit nu Hulam: 那羅一部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kbaqeh. u kasalumaluma’ nu Kbaqeh sa, 34 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 109 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 90 ku tademaw, pakalatu 83%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 19 ku tademaw, pakalatu 17%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 77%, Yuwatan(Bunun) 2%, zumazuma 4%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.

pulung sausi (564,120), Pangcah (210,501), Tayan (90,631), Paywan (101,234), Yuwatan (58,711), Rukay (13,368), Puyuma (14,279), Cou (6,653), Saysiat (6,644), Yami (4,620), Saw (792), Kabalan (1,477), Taluku (31,689), Sakizaya (947), Sejek (10,115),  Laaluwa (403), Kanakanabu (340), zuma (11,716)          

pulung sausi (564,603), Pangcah (210,658), Tayan (90,719), Paywan (101,346), Yuwatan (58,759), Rukay (13,373), Puyuma (14,303), Cou (6,659), Saysiat (6,648),  Yami (4,625), Saw (792), Kabalan (1,478), Taluku (31,742), Sakizaya (952), Sejek (10,132), Laaluwa (405), Kanakanabu (342), zuma (11,670)        




#Article 413: Kb’bu (215 words)


u sulit nu Hulam: 庫巴博部落

宜蘭縣南澳鄉南澳村

「南澳」泰雅原名為「基男」，意思是說非常美麗的環境，三面環山東臨太平洋，居民以泰雅族居多，有少部份之漢人，大都以務農為業，少數為公務人員及靠運輸業維生，風景優美，民風純樸 。 

文獻上南澳地名，開始見於清嘉慶15年（西元1810年），當時因此地位居蘇澳之南，便稱為「大南澳」。大正元年（西元1912年，改稱南澳，昭和 7 年（西元1932年）成上一社，名曰「南澳社」，南澳這個地名就為大家所接受。

目前住在南澳部落的是從和平北溪上游的「比亞毫」舊社遷徙下山的泰雅族後代，社人的祖先兩百多年前，原居霧社北方眉溪上游的「庫馬依堡」部落，因為人口增加，有次偶然到南湖山區狩獵，發現讓地野獸繁生、廣大的沃土都尚無人居，返社後經過會商，由一位頭目率領男女廿多人，翻山抵達南湖北山東側山腳下的和平北溪建立新社，到了第三代頭目再二遷到比亞毫之地，日據時代中期以後，再遷到目前的南澳鄉現址。

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kb’bu. u kasalumaluma’ nu Kb’bu sa,  70 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 268 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 250 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 18 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 85%, Pangcah(Amis) 1%, Taluku(Truku) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 2%.

u Tayan a niyazu' kuyni, tuud ku Tayan a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah u Taluku atu Yuwatan.

inay tu ku Sakizaya itini.  

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 414: Kdusan (227 words)


u sulit nu Hulam: 格督尚部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kdusan. u kasalumaluma’ nu Kdusan sa, 364 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,201 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,069 ku tademaw, pakalatu 89%.

u zuma sa, cay ku yuangcumin, 132 ku tademaw, pakalatu 11%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 70%, Pangcha(Amis) 9%, Tayan(Tayal) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Sejek(Seediq) 0.5%, zumazuma 4%.

u niyazu’ nu  Taluku(Truku)  kuyni, katuud ku  Taluku(Truku)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun), u Tayan atu Sejek. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). 

pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560),  Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)   




#Article 415: Keith Benson (111 words)


Keith Benson nalecuhan i Cleveland, Ohio, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Keith Benson i 2011 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 48, namapili’ tu nu Atlanta Hawks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 416: Keith Bogans (111 words)


Keith Bogans nalecuhan i Washington, D.C., nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Keith Bogans i 2003 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 43, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 417: Keith Booth (111 words)


Keith Booth nalecuhan i Baltimore, Maryland, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.
Keith Booth i 1997 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 28, namapili’ tu nu Chicago Bulls putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 418: Ken Austin (112 words)


Ken Austin nalecuhan i Los Angeles, California, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Ken Austin i 1983 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 101, namapili’ tu nu Detroit Pistons putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 419: Ken Bannister (112 words)


Ken Bannister nalecuhan i Baltimore, Maryland, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Ken Bannister i 1984 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 7 ku uwac atu silsil 156, namapili’ tu nu New York Knicks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 420: Ken Boyd (112 words)


Ken Boyd nalecuhan i Frederick, Maryland, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Ken Boyd i 1974 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 9 ku uwac atu silsil 154, namapili’ tu nu New Orleans Jazz putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 421: Kenny Anderson (113 words)


Kenny Anderson nalecuhan i Queens, New York, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Kenny Anderson i 1991 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 2, namapili’ tu nu New Jersey Nets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 422: Kenny Battle (112 words)


ci Kenny Battle nalecuhan i Aurora, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput(聯盟), pahanhanan tu kawaw(退休) ayza. Kenny Battle i 1989 a mihcaan NBA sapapili’(選秀) mimaliay a kawaw, saka cacay ku uwac(第一輪) atu silsil(排名) 27, namapili’ tu nu Detroit Pistons putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 423: Kent Benson (129 words)


Kent Benson nalecuhan i New Castle, Indiana, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza.

ci Kent Benson, u tatama, nalecuhan ciniza i 12 a bulad 27 a demiad, 1954 a mihcaan. Kent Benson i 1977 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 1, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 424: Kenuy (252 words)


i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kenuy (根努夷部落). u kasalumaluma’ nu Kenuy sa, 2,351 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 5,974 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 597 ku tademaw, pakalatu 10%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5,377 ku tademaw, pakalatu 90%.

u kasabinacadan, Amis 7%, Bunun 1%, Truku 1%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 425: Kenya (1098 words)


u Kenya (肯亞) sa ilabu nu Feico, itiza i 1 00 N, 38 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 580,367 sq km

u ahebal nu lalaay sa 569,140 sq km, u ahebal nu nanumay sa 11,227 sq km

hamin nu tademaw sa 46,790,758.

kakalukan umah sa 48.10%, kilakilangan umah sa 6.10%, zumaay henay umah sa 45.80%

Kenya 肯亞

肯亞共和國（斯瓦希里語：Jamhuri ya Kenya，英語：Republic of Kenya，/ˈkɛnjə/，或/ˈkiːnjə/） 通稱肯亞，是位於東非，瀕臨印度洋，與索馬利亞、衣索比亞、南蘇丹、烏干達、坦尚尼亞接壤，面積約58萬平方公里。肯亞人口約5051萬，一共有42個民族，分成班圖、尼羅和庫施特三大語系，官方語言是英語和斯瓦希里語。全國分為47個縣市，首都為奈洛比。

Kenya Kunghekul (sewasili a kamu: Jamhuni ya Kenya, nu yenkelish:Republic of Kenya/k nja/,atu/ki:nja/) u Kenya haamin, i sawali nu Afilika, micapi tu In-du-yang, Su-ma-li-ya, I-su-pi-ya, i temulay a Su-tan, U-kang-ta,Tan-sa-ni-ya sapatutud, u 58 emang a pin-fang-kung-li. u tademaw nu Kenya izaw tu 5051 emang, 42 ku binacadan, izaw ku Bantu, Ni-lwo atu kused saka tuluay a kamu nu binacadan, nu seebuay a kamu u Engelih atu Swasili ku mananamay a kamu. u kanatal nu Kenya papelaen tu 47 a kenes, Nay-lwu-pi ku henulan.

肯亞曾是英國殖民地，1963年12月12日從英國獨立。東非大裂谷將肯亞分為兩半，恰好與橫貫全國的赤道相交叉，肯亞因此獲得了「東非十字架」的稱號。肯亞是撒哈拉以南非洲經濟基礎較好的國家之一，農業、服務業和工業是國民經濟三大支柱，受基礎設施投資及私人消費增長的影響，肯亞2015年國內生產總值為614.1億美元，經濟增長率達5.6%。

ina Kenya a kitakit nu makuwanay tu nu U.K., i 1963 mihecaan tusaay a sabaw-tusa maka U.K. sumaden  miteked. i waliay a Afilika u tabakiay mapela’ a diheb palatusaan ku Kenya, adudi tu i teleklel macacubelis, manay izaw ku waliay nu Afilika a ciwcika a ngangan. Kenya i timulay nu Sahala likelikenan a kitakit, u sakapahay a key-zay nu kitakit, nu mikalukan, sapi’edapay a kawaw, atu kung-ye saanganganan nu key-zay a tatulu tektek tatizengan, namisanga’ patektek a engenan, cin-cu a patahekal, sakakuay nu micakayay katuud tu a lawilaw, i 2015 mihecaan nu labuay namulecuhan izaw tu $614.1 a ogu, macakad ku key-zay sa 5.6%.

肯亞是聯合國、非洲聯盟、不結盟運動、七十七國集團和東非共同體成員國。聯合國人居署及聯合國環境署（又名聯合國環境規劃署）總部設置在肯亞首都奈洛比。

nu lyen-he-kwo ku Kenya, atu masakaputay nu Afilika, caay kasaputayay a paculiay atu pitu a bataan izaw ku pita a masakaputay, nu walian a Afilika a masakaputay a kanatal hananay. i tida i Nay-lwo-pi ku sahenilan a kakitizaan nu lyen-he-kwoay a nu kaenengan nu tademaway a Shu atu Lyen-he-kwoay a nu hekalay a Shu.

肯亞是人類發源地之一，境內曾出土約250萬年前的人類頭蓋骨化石。到西元7世紀，東南沿海地帶已形成一些商業城市，阿拉伯人開始到此經商和定居。16世紀，葡萄牙殖民者佔領了沿海地帶。

nu kalingatu nu tademaw ku Kenya, labuay a lala nu Kenya sa na makudkud tu ukak nu tangah nu tademaw i 250 emang ayaw nu mihecaan. katukuh tu i siyen 7 a se-gi, wali-timul mililisay tu bayu malasang-yeay a tuse, u tademaw nu Alabe malingatu tu tayni midang, mueneng.16 a se-gi, Putaw-ya mikuwan sa hamin han nu heni midebung i bayuay a tuse.

i 1890a mihecaan ,U.K. Te-kwo midebung tu wali-Afilika,u Kenya paanin tu U.K.

i 1895a mihecaan U.K. a sebu pakatineng u Kenya sa i waliay-Afilika a dadiputan.i 1920 mihecaan tatenga mala U.K. mikuwan tu Kenya. i sapikuwanay sa i 1956-1960 mihecaan Gikuyu a binacadan a tademaw pahaka mihanday tu nipikuwan nu U.K..

i 1963 a mihecaan, na mipili tu cung-tung ke heni, matademec ku masakaputay nu i Afilikaay a binacadan. i malecaday a mihecaan sa, mapatizeng ku misateked a ceng-bu ku heni, i sabaw tusa a bulad sabaw tusa a demiad mipangiha’ ku heni tu nikateked nu Kenya, mamin tu ku nikuwanan nu U.K. tu pitu a bataan a mihecaan. i 1962 a mihecaan sa, mapatizeng tu ku Kenya kung-ge-kwo, nika izaw i labu nu masakapatay nu U.K. hananay.

i 1978 a mihecaan, sakacacay a cung-tung ci Jomo Kenyata, f-cung-tung ci Taniel Alapu Moyi, 1982 a mihcaan, enemay a bulad, malacacayay a tang ku Kenya hananay. 1991 a mihecaan sabaw tusa a bulad, i zaw tu ku zumaay a tang, ci Moyi ku cung-tung matenes ci nida misakakawaw tu tusa a bataan izaw tu sepat a mihecaan, makatukuh tu i 2002 a mihecaan. tusa a belebu izaw ku pita a mihecaan sabaw tusa a bulad, malacing-tung ci Muwayi Cipeyci, matademec cinida tu zumaay a pipiliay a tademaw. u zama satu, ceng-se-min-cu-win-tung makaala tu kiyadahayay a aenengan nu Yi-huy, u mekeliday nu heni ci Yila Awtincya mala cung-li tuway. nika u manamuhay tu Tila Awtincya sa, mangayaw ku heni i cuwacuwaay a kakitizaan. i 2013 a mihcaan sa, malacing-tung tu ci Uhulu Kenyata.  

u tapang tusu nu kanatal sa u Nairobi.

肯亞土地面積約58.3萬平方公里，位於非洲東部，赤道橫貫中部，東南瀕印度洋，東鄰索馬利亞，北與衣索比亞交界，西北與南蘇丹，西連烏干達，南接坦尚尼亞。最北點是圖爾卡納郡埃萊米三角的卡魯夸凱利斯山；最東點是曼德拉郡、索馬利亞和衣索匹亞的三邊交界；最南點是夸勒郡和坦尚尼亞鄰近印度洋的海岸；最西點是布希亞郡的維多利亞港。

u pala’ nu Kenya sa makaala tu limaay a bataan izaw ku walu, tulu a malabu a pin-fan-kung-li, i nu walian nu Afilika, i teban ku teleklal nu Kenya, nu timulam micapi tu In-tu-yang, i nu amisan micapi tu I-so-pi-ya, i ‘tip-amisan malalitin  tu Nansudan, i ‘tipan militin tu Ukanda, i timul militin tu Tansanniya. i saamisay sa Tulkanagin-ailayme tuluay a kalimucu Kalukukaylissan, i sawaliay sa Mandelacim, Su-ma-li-ya atu I-so-pi-ya malalitin, i sa timulay sa u Kulegin atu Tansanniya capi tu In-du-yan datipasan, i sa’tipan sa Busiyagin a wiydoliyakang.

肯亞地形豐富，大部為高原山地，平均海拔1500米；其中東部海拔500米，西部是東非裂谷帶的東支，海拔2000－3000米；印度洋沿岸是寬約200公里的平原。肯亞地勢由海岸平原向中央高原爬升，高原區被東非大裂谷分為東西兩部分。

kakapah ku nikapala’ i Kenya, u katizaan sa i buyubuyu’an a enal, delek nu bayu katalakaw tu 1500 kung-ci a enal, izaw ku sawaliay a talakaw nu enal limaay a lasubu a kung-ci, i ‘etip sawaliay nu Afilika mapela’ay i sawali a caay, namakai 2000 katukuh tu 3000mi katalakaw a enal, In-du-yanay a sadipasan 200 a km kaahebal a enal. nu Kenya a pala’ay maka i enal pasayza i telungay katalakaw telek nubuy a enal, ina enal mala tusaan nu tabakiay a papela’ tu i waliay, atu i ‘etipay.

大裂穀穀底在高原以下450－1000米，寬50－100公里，分布著深淺不等的湖泊，並屹立著許多火山。肯亞山位於肯亞中部，赤道以南約16.5公里，主峰巴蒂安峰海拔5,199米，山頂有積雪，為肯亞最高峰及非洲第二高峰，肯亞的國名也因肯亞山而來。肯亞山中部有面積達715平方公里的地區被指定為國家公園，於1997年成為聯合國教科文組織世界遺產。由肯亞可見位於邊境、坦尚尼亞界內的非洲第一高峰吉力馬札羅山 。

i mapela’ay  a enal nu sasa sa i 450-1000 a kung-ci a talakaw, 50-100 a km kaahebal, izaw ku i labu i hekal a taku, yadah ku mabuwak tu lamal a buyu’. Kenya-buyu i telungay nu Kenya a kanatal, i satimulan nu teleklal 16.5 a km a laad, u satalakaway a buyu’ sa 5199 a mi katalakaw, samihecaan sa sisuleda, satalakaway a buyu’ nu Kenya atu sakatusaay a buyu’ nu Afilika,nu pangangan tu Kenya makayni i Kenya a buyu’ ku ngangaan. ya Kenya buyu’ i telungay a ahebal 715 pin-fan-kung-li sa tuzu’ sa u kwo-cya-kung-yen, i 1997 a mihecaan mala Len-he-kwoay a ciaw- ke- wun- cu ze tu nu kitakit a yi-cang. u Kenya i tapiing nu Ailika, Tan-san-ni-ya labuay nu Afilika satalakaway a buyu’ Ci-li-ma-ca-lwo a buyu’.

肯亞氣候多樣，全境位於熱帶季風區，沿海地區濕熱，高原氣候溫和，3500米以上高山有時落雪。全年最高氣溫為攝氏26℃，最低為12℃。赤道以南主要屬熱帶森林和熱帶草原氣候；沿海地區為熱帶氣候，全年高溫多雨；越往內陸，其氣候就越乾旱，北部沙漠和半沙漠地帶面積約占全國的56％。受季風氣候的影響，肯亞沒有溫度凸顯的四季，只有雨季和旱季的區

u demiad nu Kenya masa zumazuma, i zeday- cihun-zi, i sadipasanan a demiad masemed a kutiay, i talakaway a eanl a demiad dihekuay, malawit tu 3500mi talakaway a buyu’ sawsawni ci suleda. nu mihecaan a demiad i sese 26 du C, sa kasienawan sa 12 du C.i satimulan nu teleklal sa u ze-day kilangkilang atu ze-day enal a demiad, i dadipasanan sa u za-day a demiad akuti’, maudad aca, anu pasayda i labu nu enal, ya demiad maacek, i amisay  u likenliken atu caay ku kalutukay a enal 56%, malawilaw nu zi-hun a demiad, nu mihecaan a pu’u nayi ku cidekay a masauzuma a demiad, izaw sa maudaay atu makedalay a demiad.

kakining nu kanatal demiad sa 12 bulad 12 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Uhuru Kenyatta, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 4 bulad 9 demiad.




#Article 426: Kevin Brooks (112 words)


Kevin Brooks nalecuhan i Beaufort, South Carolina, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Kevin Brooks i 1991 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 18, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 427: Khpan (212 words)


u sulit nu Hulam: 大彎部落

i Taoyuan a kuwan ku niyazu’ nu Khpan. u kasalumaluma’ nu Khpan sa, 30 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  91 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  80 ku tademaw, pakalatu 88%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin, 11 ku tademaw, pakalatu 12%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 75%, Pangcah(Amis) 3%, zumazuma 10%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (565,561), Pangcah (211,031), Tayan (90,884), Paywan (101,472), Yuwatan (58,894),  Rukay (13,392), Puyuma (14,340), Cou (6,667), Saysiat (6,662),   Yami (4,629), Saw (799), Kabalan (1,482), Taluku (31,826), Sakizaya (958), Sejek (10,193),  Laaluwa (404), Kanakanabu (343), zuma (11,585)




#Article 428: Kiku (223 words)


i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kiku (溪口部落). u kasalumaluma’ nu Kiku sa, 420 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,084 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 413 ku tademaw, pakalatu 38%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 671 ku tademaw, pakalatu 62%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 33%, Taluku(Truku) 1%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 2%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni mueneng. katuud ku Pangcah (Amis)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Tayan(Tayal) atu Taluku(Truku). yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. 

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 429: Kim Anderson (112 words)


Kim Anderson nalecuhan i Sedalia, Missouri, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Kim Anderson i 1977 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 28, namapili’ tu nu Portland Trail Blazers putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 430: Kin lwan (256 words)


i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kin lwan (錦路部落). u kasalumaluma’ nu Kin lwan sa, 54 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 183 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 172 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 11 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Tayal 91%, Amis 2%, Paiwan 1%, zumazuma 1%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 431: Kinanoka (251 words)


u sulit nu Hulam: 那鹿角部落

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Kinanoka. u kasalumaluma’ nu Kinanoka sa,  93 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 249 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 246 ku tademaw, pakalatu 99%. u zuma sa, cay ku Ingcumin,   3 ku tademaw, pakalatu 1%.

Cinaluan sa u ngiha' nu Pangcah a ngangan Kinanuka, u sakuizaway sa u damay sananay. iayaw sa, tina niyazu' mahmin ku kilang atu damay, sisa panganganen tu Kinanuka. maka cacay a lasubu a mihcan, saayaway a kakitizaan i Cyangsuetian a buyubuyuan, nazikuzan sa tayni tu ku Lipun, sisa mabulaw tu ku binawlan, tayza i Pisilian atu dadipasan a zazan (台11線海岸公路). 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis)97%, zumazuma2%.

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 432: Kinayiman (324 words)


u sulit nu Hulam: 歸崇部落

屏東縣春日鄉歸崇村

部落名稱－kinariman或kalevuan兩者各有典故，kalevuan－依據台灣高砂族系統所屬研究一書記載歸重崇舊社早期是有望嘉社（vuqalit）白鷺（pailjus ）七佳（tjuvckazan）古華（kuabal）及部份力里（lareklek）等族群由排灣族發源地paiwan南移的部落之一，故取名為kalevuan有聚合kinaluvluvuan之意義。

Kinaliman之說法－傳說歸崇舊社族群，最多實力最大的是望嘉社，所支配的地區含現在枋寮鄉新開村、中莊、蜈蜞溝等地區，後來為平埔族所使用之地方直到清末民初仍有歸崇舊社taljimalau代表望嘉社，向平埔族地區收租稅之說法，後來因受平埔族侵襲而分別遷移舊kalevuan。

在望嘉遷回望嘉社時期有這樣的傳說：有一個小嬰兒在搬遷的路上不斷的哭鬧直到河邊（約力里溪）仍不停的哭於是族人認為他不願離開舊社而折返kalevuan，並以樹葉鋪地以樹果為食留在原地kalevuan1而離去，第三天再折返嬰孩只留下幾滴血已經不見小孩的蹤影，後來就稱此地為kinaliman（被遺忘的地方）。

據研判兩者先後應該都指歸崇舊社，位於歸崇村東南方約三公里山坡上kalevuan、kinaliman為再次利用的地方，遷移現址tjualesir（石頭營南面山角）仍援用舊社名稱為部落名，日本時代記載為歸化門，臺灣光復後譯名為歸崇。  

i Pingtung a kuwan ku niyazu’ nu Kinayiman. u kasalumaluma’ nu Kinayiman sa, 243 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 781 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 696 ku tademaw, pakalatu 89%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin,  85 ku tademaw, pakalatu 11%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 88%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%, u zuma sa, cay ku Yingcumin.

u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun).  inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.  

Paywan(Paiwan,Payuan) a cideaky sa, u Taywan Yincumincu, nalemangaw nay Amis-Tawu buyu'(Kavalugan).  

ayzasa, mueneng isasa' 1000m bayu-talakaw. saungay i timul nu Taywan. mikitinay ku Timul Subal kamu cidekay.

satimul katukuh Henchun zen, saamis katukuh Santimen siang, sawali sa katukuh Tamali siang timulan.

yamalyilu ilabu nu Pingtung sian atu Taytung sian, u sakatusa tabakiay a cidenay nu Taywan Yincumincu, izaw maka mangasiw cacay bataan a mang ku tademaw.

saca uzamaay a mililiday nu niyazu', matekesay (貴族), makapahay atu habutud binawlan, uzumaay a selal-hecek (階級制度). singangan nu mapalaway atu nalimaan lalangawan.     

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.    

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 433: Kinilukuljan (210 words)


u sulit nu Hulam: 給你路古洋部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kinilukuljan. u kasalumaluma’ nu Kinilukuljan sa,  52 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 205 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 198 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 3%.

民國三十九年之前撒布優（sapulju）部落是太麻里鄉魯巴卡部落的領域範圍，被化為狩獵之禁地，此領域部落族人稱為撒布優 (sapulju)，以排灣族語意來說，是「寂寞、荒蕪」之地。 　　 

民國三十九年間位於南大武山「舊賓茂部落」之「巴法法瀧家族」是第一個家族遷徙於此視為部落（開拓者），次年四十年間北大武山「布頓部落」的「邏法尼耀家族」陸續遷徙於此，民國四十三年間南大武山「近黃部落」(卡里阿帆)的「德路那弗那夫克」、「給你路古洋」、「糾佳阿斯家族」、「都飛龍家族」四家族及南大武山「舊賓茂部落」的「古沙查家族」陸續遷徙於此，民國四十二年「史卡多部落」的「史卡多家族」陸續遷徙於此，由以上八大家族共同形成一個部落─撒布優(sapulju)。 

撒布優(sapulju)部落位於台東縣金峰鄉新興村，是座三面環山與一面環海的東排灣原住民部落，南鄰太麻里鄉大王部落、北鄰太麻里鄉魯巴卡茲部落、東鄰太平洋、西鄰金針山。

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 434: Kinulane (250 words)


i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kinulane (吉露部落). u kasalumaluma’ nu Kinulane sa,  53 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 209 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 201 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   8 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Rukai 93%, Paiwan 3%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 435: Kinus (190 words)


u sulit nu Hulam: 基諾斯部落

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kinus. u kasalumaluma’ nu Kinus sa,  60 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 179 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 174 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Pangcah(Amis) 1%, Taluku(Truku) 2%, Yuwatan(Bunun) 3%, Paywan(Paiwan) 2%, zumazuma 2%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), atu Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). 




#Article 436: Kinyawpan (258 words)


u sulit nu Hulam: 羅浮部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kinyawpan. u kasalumaluma’ nu Kinyawpan sa, 245 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 667 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 411 ku tademaw, pakalatu 62%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 256 ku tademaw, pakalatu 38%.

u kasabinacadan, Tayal 58%, Cou 1%, Paiwan 1%, zumazuma 1%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 437: Kin’lwan (402 words)


u sulit nu Hulam: 金暖部落

i Taoyuan a kuwan ku niyazu’ nu Kin’lwan. u kasalumaluma’ nu Kin’lwan sa, 21 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 66 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 63 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 95%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關)  Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a  cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay,  sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族) .           

pulung sausi (560,820),  Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466),  Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975),  Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)           

pulung sausi (561,916), Pangcah (209,668), Tayan (90,185), Paywan (100,775), Yuwatan (58,465), Rukay (13,319), Puyuma (14,170), Cou (6,635), Saysiat (6,630), Yami (4,612), Saw (790), Kabalan (1,470), Taluku (31,530), Sakizaya (940), Sejek (10,023), Laaluwa (401), Kanakanabu (335),  zuma (11,985)                




#Article 438: Kiring (206 words)


u sulit nu Hulam: 給陵部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kiring. u kasalumaluma’ nu Kiring sa,  18 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  38 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 37 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 89%, zumazuma 8%.

u Paywan a niyazu' kuyni, katuud ku Paywan a tademaw itini mueneng.

i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 439: Kiwit (259 words)


u sulit nu Hulam: 奇美部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kiwit. u kasalumaluma’ nu Kiwit sa, 120 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 396 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 356 ku tademaw, pakalatu 90%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  40 ku tademaw, pakalatu 10%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 66%, Yuwatan(Bunun) 22%, zumazuma 1%.

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.  u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (561,916),   Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),        

Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),   zuma (11,985)               




#Article 440: Kling (184 words)


u sulit nu Hulam: 竹林部落

i Taichung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kling. u kasalumaluma’ nu Kling sa, 154 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 368 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 135 ku tademaw, pakalatu 37%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 233 ku tademaw, pakalatu 63%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 35%, Pangcha(Amis) 2%, Paywan(Paiwan) 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 441: Kmuyaw (174 words)


u sulit nu Hulam: 莫瑤部落

宜蘭縣南澳鄉澳花村

本鄉最南端的村落，與花蓮縣僅一水之隔。

澳花是一座日據時代才出現的移民部落，因為恰好位於舊稱大濁水溪的和平溪畔，故原稱「大濁水」光復後以名稱不雅才改稱澳花。根據日據時代的部落調查，社人的祖先在古代原居大甲溪上游的「耿姆躍（意為堅硬或石頭)」社，因為人口增加耕地缺乏，聯合一部份賽德克族陶塞群人，共同翻山抵達和平北溪上游的「莫根溪」、一處拉近舊金洋的台地建立新社。 

澳花村是由原來的莫瑤社（Moyau ）、巴玻凱凱社（Babo-Kaikai）、巴波里奧社（Babo-Lelao庫巴玻）、利有亨社（Leyoxen）、太魯閣群（Taroko）遷入後組成。  

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kmuyaw. u kasalumaluma’ nu Kmuyaw sa, 101 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 309 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 293 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  16 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 86%, Pangcah(Amis) 3%, Taluku(Truku) 3%, Rukay(Rukai) 1%, zumazuma 2%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, tuud ku Tayan a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku) atu Yuwatan(Bunun), inay ku Sakizaya itini.

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 442: Knaziy (186 words)


u sulit nu Hulam: 紅香部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Knaziy. u kasalumaluma’ nu Knaziy sa,  84 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 264 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 253 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  11 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Yuwatan(Bunun) 2%, Sejek(Seediq) 3%, Cou 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 443: Knbung (187 words)


u sulit nu niyazu': 梵梵部落

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Knbung. u kasalumaluma’ nu Knbung sa, 128 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 377 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 339 ku tademaw, pakalatu 90%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  38 ku tademaw, pakalatu 10%.

宜蘭縣大同鄉英士村

梵梵部落又稱英士部落。為宜蘭縣大同鄉鄉與桃園縣復興鄉界之地，轄內棲蘭神木區及明池森林遊樂區為全國頗具盛名之風景區。

清朝時期，梵梵係溪頭族群獵區，尚無人居住，當時泰雅族居住於梵梵對岸山腹，及其以西山區，建有巴墾、塔他罕、塔波三小社，因居梵梵山西南，故名梵梵。

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 83%, Pangcah(Amis) 2%, zumazuma 5%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 444: Kngungu (205 words)


u sulit nu Hulam: 各姆姆部落

關於Klesan（南澳）群的遷徙傳說，在二百多年以前，賽考列克群和澤敖利群在發源地Pinsbkan時，由於人口日漸增多，生活空間日趨不足，部落領導人Meya Box命令部落四位強壯有能力的年輕人，Takun Bato、 Wasao Payas、Bato Naui和Me Bako，前往遠處找尋新住地。

當時Me Bako到達現今蘭陽溪上游（宜蘭大同鄉）的地方，而其他三人則找到日後南澳泰雅人定居的和平北溪與南澳南溪上游，這兩個地方因獵物豐富，且無人居住，適合族人遷移至此。

來到南澳山區的三人之中，Takun Bato和Wasao Payas先到庫莫瑤社，再移到Kngungu(各姆姆，位於金洋社下方)。Takun Bato與族人便分散定居於Kngungu(各姆姆部落)附近，日後成為金洋社人，他們是屬於賽考列克族群根哈艮亞群人。此外，根哈艮亞群人沿著相近的海拔高度，分別建立庫巴博、克魯模安、格勒亞賀、哈卡巴里斯及塔貝賴等部落。

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kngungu. u kasalumaluma’ nu Kngungu sa, 97 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 351 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 332 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 19 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Pangcah(Amis) 3%, Taluku(Truku) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Saysia(SaySiyat) 1%, zumazuma 1%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku) atu Saysia(SaySiyat), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 445: Knlibu (184 words)


u sulit nu Hulam: 克尼布部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Knlibu. u kasalumaluma’ nu Knlibu sa, 326 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,044 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 648 ku tademaw, pakalatu 62%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 396 ku tademaw, pakalatu 38%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 52%, Pangcah(Amis) 4%, Tayan(Tayal) 3%, zumazuma 2%.

u niyazu’ nu  Taluku(Truku) kuyni, katuud ku  Taluku(Truku) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Tayan. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 446: Kodic (312 words)


u sulit nu Hulam: 立德部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kodic. u kasalumaluma’ nu Kodic sa,  77 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 208 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 173 ku tademaw, pakalatu 83%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  35 ku tademaw, pakalatu 17%.

u kasabinacadan, Kevelan(Kebalan) 46%, Pangcah(Amis) 31%, Tayan(Tayal) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, Rukai 1%, zumazuma 4%.

caay kaduut ku tademaw nu  Kebalan, katukuh ayzasa, cacay a malebut sepat a lasubu ku tademaw, matineng musakamu ku kamu nu Taywan, matiengtu musakamu ku kamu nu Pangcah.

u Kebalan a tademaw, naayawsa u Kaliwan hananay. u niyazu' nu Kebalan i tebal nu Sakizaya. u kapahay a cabay nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 447: Kolado’t (248 words)


Kolado’t u sulit nu Hulam: 樟原部落

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Kolado’t. u kasalumaluma’ nu Kolado’t sa, 106 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 266 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 244 ku tademaw, pakalatu 92%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 22 ku tademaw, pakalatu 8%.

nuayaway a ngangan nu Kolado't u Kucilui. inu kalipunan, pasumad ku ngangan tu Zhangyuan. itiniay a Kabalan a tademaw namakay Kalingku Fengpin siang Sinshe niyazu'. 

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 87%, Kevalan(Kebalan) 1%, zumazuma 4%.

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Kabalan. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

izaw ut ku Sakizaya a tademaw itini mueneng , katuud caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 448: Komaw, Kumaw (114 words)


u sulit nu Hulam: 台灣五葉松

kumaw sa, u tabakiay a kilang, takalaw maka 15-25m. izaw tu ku tademaw paluma' ku kumaw, sapaazihay a kilang. uyniyan a kilang sa, u Taywanay a kilang. silima a papah mahiza ku zunem saca ceka. sisa u ngangan nu Hulam sa, lima-papah a kilang saca lima-zunem a kilang satu. 

臺灣五針松（學名: Pinus morrisonicola Hayata）是松科松屬的植物，是臺灣的特有植物。分布於臺灣海拔300米至2300米的地區，一般生於針闊混交林中，目前已由

《中國高等植物資料庫全庫》. 中國科學院微生物研究所. [2009-02-24].

行政院原住民族委員會-原住民族藥用植物2009-p74




#Article 449: Korea, north (100 words)


u Korea, north (北韓) sa ilabu nu Yaco, itiza i 40 00 N, 127 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 120,538 sq km

u ahebal nu lalaay sa 120,408 sq km, u ahebal nu nanumay sa 130 sq km

hamin nu tademaw sa 25,115,311.

kakalukan umah sa 21.80%, kilakilangan umah sa 46%, zumaay henay umah sa 32.20%

u tapang tusu nu kanatal sa u Pyongyang.

kakining nu kanatal demiad sa 15 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Kim Jong-un, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 5 bulad 9 demiad.




#Article 450: Korea, south (497 words)


u Korea, south (南韓) sa i labu nu Yaco, itiza i 37 00 N, 127 30 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 99,720 sq km

u ahebal nu lala'ay sa 96,920 sq km, u ahebal nu nanumay sa 2,800 sq km

hamin nu tademaw sa 50,924,172.

kakalukan umah sa 18.10%, kilakilangan umah sa 63.90%, zumaay henay umah sa 18%

大韓民國（韓語：대한민국／大韓民國 Daehan Minguk），簡稱韓國（한국／韓國 Hanguk），亦稱南韓，是位於東亞朝鮮半島南部的共和制國家，首都為首爾。韓國國土三面環海，西南瀕臨韓國西海（黃海），東南緊接大韓海峽（朝鮮海峽），東邊是韓國東海（日本海），北面隔著三八線（朝韓非軍事區），與朝鮮民主主義人民共和國相臨，總面積約10萬平方公里（約佔韓半島總面積45%），人口5170萬。

Nan-Han

Da-Han-Min-Kwo, taneng tu Han-kwo han pangangan, atu Nan-Han han pangangan, i waliay-Asiya Caw-seng-band-daw nu timulay a Kung-He-Ce Kwo, u kahenulan a tukay u Sual. u lala’ nu Han-kwo tuluan tatuzu’an i bayu, i etip-timul sa u Sihay, wali-timul lingig Da-Han Hay-Sea, i walian  lingig tu Han-Kwo Dung-Hay, i amisan silahad tu 38 san, milingig tu Caw-sen mincu cu-i zen-min kung-he-kwo, ahebal nu lala’ pulung han 10 emang Ping-hun kung-li, hadiya nu Han-kwoay 45% kahebal nu lala’. u tademaw sa, u 5170 a emang katuud.

u tapang tusu nu kanatal sa u Seoul.

大韓民國聲稱其為朝鮮半島唯一合法政權，自稱「韓國」（한국／韓國），得名於古代的三韓，而將朝鮮民主主義人民共和國稱做「北韓」（북한／北韓）；朝鮮民主主義人民共和國亦聲稱其為朝鮮半島唯一合法的政權，自稱「朝鮮」（조선／朝鮮），而將大韓民國稱為「南朝鮮」（남조선／南朝鮮）。

DaHan-minKwo hansa ku kamu a tatatayay kami nu panganganan, u Han-Kwo, na maka i sumamaday a san-han kina ngangan, ya Caw-Sen-Min-cu-cu-i-zan-min-Kung-he-Kwo, u Bey-han han pangangan,

ya Caw-Sen-Min-Cu-Cu-i-Zen-Min-Kung-He-Kwo heni sa misakamu, ami ku cacayay a kanatal pangangan, heni sa Caw-Sen kami, u Da-Han-Min-Kwo pangangaan han Nan-Caw-San a kanatal.

kakining nu kanatal demiad sa 15 bulad 8 demiad.

San a kanatal.

根據考古所得，早在遠古時期朝鮮半島就已有原始人類居住。平壤祥原郡黑隅里遺址、忠清南道公州石壯里和馬岩里遺址、忠清北道上詩里和浦田裡遺址相繼發現表明舊石器時代朝鮮半島南北部都有人類生息。朝鮮半島歷史最初的奴隸制國家是古朝鮮。

nu malusulit, matenes tu i sumamad izaw tu ku tademaw i Caw-San band-daw muengen. Pinzan Sanuyenceng he-u-li tu nazikuzan, Zun-cin-nan-daw kung-zu Se-Zang-Li atu Ma-Yan a nazikuzan, Zun-cin-be-daw Sam-se-li atu bu-ten-li a nazikuzan izaw tu ku azihay namaka Ciw-se-ci a ziday i Caw-san-band-daw,i timul atu i amis izaw ku tademaw itiza mauzip. i Caw-san-band-daw a likisi saayaway ci kuliay a kanatal sa ci Ku-caw-san.

「朝鮮」一詞最早見於中國古籍《山海經·海內經》：「東海之內，北海之隅，有國名朝鮮」。《尚書大傳》對其含義的解釋為「朝日鮮明」。對於古朝鮮的建國存在檀君朝鮮和箕子朝鮮兩種說法。由於文獻中箕子朝鮮內容的矛盾，加之考古發現的不足和南北韓民族主義因素等原因，箕子朝鮮的說法已被南北韓主流所否定。

Caw-San a ngangaan azih sa i Zun-kwoay katelang a cudad:sanhaycin haynecin, i labu nu Dun-Hay, i kalimucu nu Be-Hay, u Caw-San pangangaan a kitakit. San-su-da-zuam heni sa zaw-ze-sing-min a imi. ku sumamaday a Zaw-san mapatizen i tan-cin Zaw-san atu Ci-ze Zaw-san tusaay ku kamu.

nu maka nusulitan nu Ci-zeZaw-san patelatay, mi sapaazih a saplekal caay kataneng atu i timul i amis min-cu-cu-i tu papisatiidan.nu maka Ci-ze Zaw-San a kamu paculian nu mabaladay.

有人甚至認為箕子朝鮮是漢四郡時期的漢人或是後世慕華者編造出來的。公元前194年，衛滿發動政變推翻古朝鮮准王即位，但繼續沿用古朝鮮的國號，史「衛滿朝鮮」。公元前108年，衛滿朝鮮被西漢所滅。

izaw ku maheniay pizateng hansa u Ci-ze Zaw-san nu Han-se-cinay a Han-zen Hulam, a nu caay sa u nu zikuz a teluc pasaHulamay ku balucu’ nu tulik nu heni. i kung-yen 194 mihecaan nu ayaw, ci Wey-mam mihaka tu amibelin tu Ku-zaw-san mala sakakaay ciniza, tulisen niza ku ngangaan nu K-zaw-san, i Wey-man Zaw-san han. kun-yen nu ayaway 108 a mihecaan, ya W-mamZaw-san sakalawpes nu Si-han.

進入四世紀以後，高句麗在鴨綠江流域興起，統一北部的各部落國家及滅亡漢四郡。在西南部，百濟滅馬韓54國。東南部的辰韓也由12國合併為新羅。朝鮮半島形成高句麗、新羅、百濟三國鼎立時期，史稱「三國時代」。

katukuh tu i 4 se-ci nu zikuzan,Kaw-ku-li i Ya-li-cyang mapacakep tu, maka amisay  a niyacu’, kanatal sa cacay han mikuwan, sakalawpes tu Han-se-cin. itip-timul, Bay-ci sakalawpes tu Ma-Han 54 Kwo. i waliay-timul ci Cen-han 12ay a kanatal u Sin-luw. Zaw-san-ban-daw izaw ku Kaw-kuw-li, Sin-luw, Bay-ci tuluay a kanatal, i likisi San-kuw-se-tay.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Hwang Kyo-ahn, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 12 bulad 9 demiad.




#Article 451: Koyo (239 words)


u sulit nu Hulam: 溫泉部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Koyo. u kasalumaluma’ nu Koyo sa, 424 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 976 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 283 ku tademaw, pakalatu 29%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 693 ku tademaw, pakalatu 71%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 20%, Sakizaya 1%, Taluku(Truku) 3%, Tayan(Tayal) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini.

uzuma a tademaw sa u Taluku(Truku)  Tayan(Tayal) atu Yuwantan(Bunun) katuud ku Hulalm intini mueneng.

zumasatu izawtu ku Hulam itini mueneng.

izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya. caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.

katuud ku Sakizaya a tademaw namakay i Maibul niyazu' tayni mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 452: Ksunu’ (185 words)


u sulit nu Hulam: 嘎色鬧部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ksunu'. u kasalumaluma’ nu Ksunu' sa, 71 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 245 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 231 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 14 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 89%,Pangcha(Amis) 1%, Yuwantan(Bunun) 2%,Paywan(Paiwan)1%, zumazuma 1%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 453: Ku shu shu (320 words)


u sulit nu Hulam: 和平部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ku shu shu. u kasalumaluma’ nu Ku shu shu sa,  67 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 141 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 116 ku tademaw, pakalatu 82%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  25 ku tademaw, pakalatu 18%.

和平部落，有百年以上歷史的部落 。台東縣鹿野鄉鹿野村

舊稱為擺那擺或是擺仔擺社,為阿美族 parayapai 的譯音,意思為「雙手交換東西的動作」。昔日此地阿美族以狩獵為主要生活,在海岸山脈狩獵,常與馬蘭阿美、北絲鬮社卑南人相遇，並交換東西以物易物,故以此名稱之。據文獻記載,此地阿美族是清朝時期,由恆春阿美北遷所形成的聚落,還有當地耆老指出,原來是遷遷到馬蘭,於150年前和部分卑南阿美遷到此地定居。另外根據調查,民國41年時,部分來自都蘭部落的卑南阿美族人,因發生火災而翻越海岸山脈遷居和平。

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 74%, Pangcah(Amis) 2%, Tayan(Tayal) 1%, Puyuma 1%, Rukay(Rukai) 1%, zumazuma 1%.

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Tayan(Tayal) u Puyuma atu Rukay(Rukai).

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 454: Kuabar (362 words)


u sulit nu Hulam: 古華部落

屏東春日鄉古華村

春日鄉地處屏東縣東南隅，是以排灣族人為主的原住民鄉鎮，東與臺東縣達仁鄉為界，南隔士文溪支流草山溪與獅子鄉為鄰，西於山麓與枋寮鄉、枋山鄉相接，北則以力里溪與來義鄉鄰界，目前全鄉共分為六個村。春日村、古華村、士文村、歸崇村、力里村及七佳村。

清末時屬於臺南府鳳山縣番社。

日治時期明治三十七年(1904)間部分屬於恆春廳枋山支廳率芒番，包括萃芒、南平、丁的、小籬藕、龜仔籠藕、割肉、大茅茅、媽嘮喇等社，部分屬於阿緱廳枋寮支廳的排灣番，包括歸化門、 rikiriki 、 chikatan 等社，分別由萃芒、大茅茅等警察官吏派出所管轄。大正九年(1920)以後，本區行政區屬於高雄州潮州郡番地，由，rikiriki社、歸化門（kinaliman社）、率芒(svon社、nanpln社)、割肉(koabal社、chivovo社)等四個駐在所。

i Pingtung a kuwan ku niyazu’ nu Kuabar. u kasalumaluma’ nu Kuabar sa, 224 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 821 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 788 ku tademaw, pakalatu 96%. u zuma sa, cay ku Yingcumin,  33 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 94%, Pangcah(Amis) 1%, zumazuma 1%, , u zuma sa, cay ku Yingcumin.  

u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis).  inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

Paywan(Paiwan,Payuan) a cideaky sa, u Taywan Yincumincu, nalemangaw nay Amis-Tawu buyu'(Kavalugan).  

ayzasa, mueneng isasa' 1000m bayu-talakaw. saungay i timul nu Taywan. mikitinay ku Timul Subal kamu cidekay. 

satimul katukuh Henchun zen, saamis katukuh Santimen siang, sawali sa katukuh Tamali siang timulan. 

yamalyilu ilabu nu Pingtung sian atu Taytung sian, u sakatusa tabakiay a cidenay nu Taywan Yincumincu, izaw maka mangasiw cacay bataan a mang ku tademaw.  

saca uzamaay a mililiday nu niyazu', matekesay (貴族), makapahay atu habutud binawlan, uzumaay a selal-hecek (階級制度). singangan nu mapalaway atu nalimaan lalangawan.   

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. 

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 455: Kuangka (252 words)


i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kuangka (橋西部落). u kasalumaluma’ nu Kuangka sa,  87 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 261 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 250 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  11 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Paiwan 81%, Amis 1%, zumazuma 13%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 456: Kucapungane (252 words)


i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kucapungane (好茶部落). u kasalumaluma’ nu Kucapungane sa, 181 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 495 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 480 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 15 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Rukai 91%, Paiwan 4%, zumazuma 1%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 457: Kudrengere (256 words)


i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kudrengere (谷川部落). u kasalumaluma’ nu Kudrengere sa,  68 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 193 ku tademawan. kasabinawlan nu yingcumin sa, 187 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku yingcumin, 6 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 48%, Rukai 47%, Yuwatan(Bunun) 1%, Pangcah(Amis) 1%, zumazuma 1%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 458: Kuhkuh a cacudadan (309 words)


Kuhkuh a kucung mipaydang tu miluingay adasay midangay alabang mapulung misanga’ tu nayay a tatuni’ nu cacudadan.

Kuhkuh kucung nuniantu a mihcaan mipaydang tu midangay a labang, micumud i cacudadan miluing, nika iayaw maazih i labu nu cacudadan i kilakilangan i liwliw aca yadah kuni batungan tu tatuni’ sakamu satu ku cacudadana.

amica anu kakatuud ku tademaw, kilulen tu kunisulitan tu nayay a tatuni’ a cacudadan, nika izaw henay ku paceba sanay mi bakah tu tatuni’,adada ku tangah nu cacudadan, adasay u midangay a labang atu binawlan taneng mapulung mipuput tu liwliw amilisimet, azihan satabutabu sa ku tatuni’ mipazeng i cacudadan mabiyalaw tu ku saydan atu micudaday, ami pihibangan tu mipaydang tu i cuwacuwaay a tademaw binawlan tuyni i cacudadan miazih atu cabay i cacudadan, anu i cuwcuw izasaca ku tatuni’ anu u cana kuni alaan a tuud tayni i cacudadan hawsa azasay u binawlan a alaentu kunialaan atuud pataluma’, kasadep amana pikayadah tu tademaw tu pakayniay tatuni’ i cacudadan satu panukasentu ku tamelacay a cacudadan, angangan hawsa u cacudadan ku milisimetay, anu maydih i tamiyanan a papiedap miala tu tatuni’ kyami hawsa a midap tu kami, anu izaw matepa ku tademaw hang tatenga a ciniza ku mibakahay sasa akapah amabaking tu cacay malebut tusa lasubu katukuh enem malebu a kalisiyu ku baking, ayza ku cacudadan lingatu sanay mipahabay tu lutuk, aca u midangay a labang sakacaawtu i cacudadan silutukay a lala’ palakat tu kazizeng.

Kuhkuh kucung ahebal ku cacudadan, acasatu macacapi ku pibalakasan pipacakaya tu tuud atu pangiluay, izaw tada lihalay kuni kauzip, amakelid ku katuuday a midangay a tademw, cacudadan adasay i cuwcuway a binawlan atayni kapikelitu nisalitan tu nayay tutuni’ a cacudadan, pulung amidama tu milisimet tu liwliw, panukas tucacudadan tu tamelacay a cacudadan.

kasadep amana pikayadah tu tademaw tu pakayniay tatuni’ i cacudadan satu panukasentu ku tamelacay a cacudadan, angangan hawsa u cacudadan ku milisimetay.




#Article 459: Kukung (331 words)


u sulit nu Hulam: 出河部落

i Hsinchu a kuwan ku niyazu’ nu Kukung. u kasalumaluma’ nu Kukung sa, 25 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 67 ku tademawan. kasabinawlan nu yingcumin sa, 63 ku tademaw, pakalatu 94%. u zuma sa, cay ku yingcumin, 4 ku tademaw, pakalatu 6%.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin(原住民) a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha'(發音) nu Hulam a kamu nu 原住民.  u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan,  u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa,  Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.   u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw,  pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu',   caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan,   lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.  satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong(太巴塱),  u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza(分類) nu Yincumincu,  sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族) .         

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),  Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),  Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),  zuma (11,985)                 




#Article 460: Kuli (309 words)


u sulit nu Hulam: 上高義部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kuli. u kasalumaluma’ nu Kuli sa, 33 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 130 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 124 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 86%, Pangcha(Amis) 3%, Paywan(Paiwan) 2%, Taluku(Truku) 2%, zumazuma 3%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 461: Kulilay Amit (162 words)


Kulilay Amit (古歷來.阿密特)

u ngangan nu Hulam niza sa ci 張惠妹, nalecuhan i 1972 a mihcaan 8 a bulad 9 a demiad. u malimulaay a ngangan ci 阿妹. u tatayna mudadiway. nalecuh ciniza i Taytung sian Peinan siang tapa69 niyazu' (kammu nu Puyuma: Tamalrakaw). 1996 a mihcaan, sinalimaan nu dadiw tu ciniza, katukuh ayza sa, izaw 5500 a mang a 唱片, atu 270 演唱會. u sayadahay a tu nu Hulam a kamu mudadiway. namaala ciniza ku 1998 a mihcaan Yaco kanamuhay a mudadiway. 2000 a mihcaan, maala tu Conghwaminko sakapahay a sining.

Kulilay Amit namakay Taywan Taytung sian Peinan siang Tamalakaw niyazu'. i luma' niza izaw ku siwa a wawa, u sakapitu ciniza. cina niza namakay Malaysiya.i nu wawa henay ciniza, makuyuc ku luma' niza, sisa caay pasubana' tu kapahay. sitangahay ciniza tu dadiw, matineng ciniza mudadiw. sisa, maala yadah a kawlah.

張惠妹 A-mei/A-mit的Facebook專頁

張惠妹得獎與提名列表的新浪博客

aMEI_feat_阿密特的新浪微博

YouTube上的聲動娛樂官方頻道 Mei Entertainment LTD頻道

aMEI_feat_阿密特的Instagram帳戶

nasulitan ni Tuku Sayun nay pabalucu'ay a kawaw nu Yincumincuweiyuanhuy 2018-tusa




#Article 462: Kuljaljau (252 words)


i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kuljaljau (古樓部落). u kasalumaluma’ nu Kuljaljau sa, 389 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,321 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,275 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  46 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Paiwan 92%, Amis 1%, zumazuma 2%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 463: Kulu (308 words)


u sulit nu Hulam: 固祿部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kulu. u kasalumaluma’ nu Kulu sa, 213 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 760 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 728 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  32 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 81%, Pangcah(Amis) 5%, Tayan(Tayal) 4%, Yuwatan(Bunun) 1%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 4%.

u sulit nu Hulam: 水源部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kulu. u kasalumaluma’ nu Kulu sa, 414 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,510 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,383 ku tademaw, pakalatu 92%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 127 ku tademaw, pakalatu 8%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 84% Pangcah(Amis)3%, Tayan(Tayal) Tayal 2%, zumazuma 2%.

u sulit nu Hulam: 華興部落

i Yilan a kuwan ku niyazu’ nu Kulu. u kasalumaluma’ nu Kulu sa,  75 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 235 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 187 ku tademaw, pakalatu 80%.

u zuma sa, cay ku yuangcumin,  48 ku tademaw, pakalatu 20%.

位於宜蘭縣大同鄉寒溪村

包含：寒溪社、四方林社、小南社、大元社、古魯社。

居民為泰雅族南澳氏族（klesan），自大甲溪上游，遷徒至東北之南澳鄉大濁水溪，再北進小南澳流域，形成寒溪、大元、古魯、四方林村落計四社，今為寒溪村。 

華興部落原本居住在距寒溪西南方三公里的山地，稱為古魯社。至民國36年，因感山中生活不便，遷至現今寒溪部落對岸，另建一社，也稱古魯。

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 72%,  Pangcah(Amis) 1%, Taluku(Truku) 1%, Puyuma 2%, zumazuma 3%.

u Yuancumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 464: Kumud Pazik (122 words)


Kumud Pazik 

Kumud Pazik (nay ? mihcan makatukuh i cacay walu pitu walu a mihcan siwaay a bulad walu a demiad), u Sakidaya i Taywan Takubuwan, u Takubuwa a kawaw atu nu kaliyawan a kawaw itawya u kakelidan nu Sakidaya milpacaw, palapaudipay nu lamal hantu nu katuuday.

i kahulaman nu mukeliday tu Takubuwan a tumuk, u tatengilan nu kilayay a nyadu’.

i tawya sa Takubuwan, Sakul, Cipawkan, Cibabalan atu ciwediyan lima ananyadu’an.

u acawa nida ci Icep Kanasaw.

i 2008 a mihcan, sayaway anipalekal tu palamal ku Sakizaya, mahiza unipicudet nu hulam i nyadu’ tu lamal, pakilul a mipetik ici Kumud Pazikan aci Icep Kanasawan a malapaudipay nu lamal.

Pakilul aca tu mapatayay itawya a babalaki.mmmmmm

nasulitan ni Miku Kumud i 2018




#Article 465: Kungadavane (158 words)


u sulit nu Hulam: 多納部落

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kungadavane. u kasalumaluma’ nu Kungadavane sa, 186 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 614 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 592 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  22 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Rukay(Rukai) 87%, Paywan(Paiwan) 6%, Yuwatan(Bunun) 1%, Pangcha(Amis) 1%, zumazuma 1%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 466: Kungkung (248 words)


u sulit nu Hulam: 大鼓部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kungkung. u kasalumaluma’ nu Kungkung sa, 1,212 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 3,340 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 670 ku tademaw, pakalatu 20%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2,670 ku tademaw, pakalatu 80%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 467: Kunuan (188 words)


u sulit nu Hulam: 固努安部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kunuan. u kasalumaluma’ nu Kunuan sa, 141 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 521 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 512 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 9 ku tademaw, pakalatu 2%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 89%, Pangcha(Amis) 2%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 5%.

u niyazu’ nu Yuwatan(Bunun) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunun) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Tayan atu Taluku. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 468: Kuo Yingnan (117 words)


Kuo Yingnan (郭英男), u ngangan nu Pangcah sa, ci Difang Tuwana', u Amilika a ngangan sa, ci Difang Duana. nalecuhan i 1921 a mihcaan 3 a bulad 20 a demiad. mapatay i 2002 a mihcaan 3 a bulad 29 a demiad. u malukay itiza i Taywan Taitung Pangcah a binacadaan, u Malan niyazu' a tademaw. u nalimaan a dadiw u dadiw nu mucelip tu epahay a babalaki.

kanatal niza u Conhuaminko. nalecuh kakitizaan i Taitung. u kamu niza u Pangcah a kamu. acawa niza ci Cyang Yelan atu ci Kuo Fengcyaw. tulu ku wawa niza, sakakaay u tatama ci Cyang Cinsin, sakatusa a wawa, u tatayna, ci Kuo Siwchu. sakatulu a wawa, u tatayna, ci Kuo Fengcyaw.




#Article 469: Kus kus (402 words)


u suilt nu Halum: 高士部落

Pingtung sian, Mutan siang, Kawse chun. Kawse niyazu' naayaw sa u Kawsefo ku ngangan. caaytu katineng ku sakuizaway, hakay yadah ku lutuk, kapah ku lala' saisaw, hakay u mibelisiw sananaay.

屏東縣牡丹鄉高士村，高士部落舊稱高士佛，原義不詳，可能是最初部落土地肥沃雜草易生，居民需費力除草，因此為日語「除草之音」的轉訛，也可能是因為最初祖先居住的地方，地勢高風非常強，意指風像小刀一樣把花草樹木刮得一乾二淨。據說該部落有六百年以上的歷史。日治時期建有神社。光復後高士佛再簡化為高士。高士村區分為上、中、下三個部落，或分別稱為yubuz、chiapachiz、sabujikan部落，大致呈南北方向分布，前部落地勢最低，中部落居中，後部落地勢較高，派出所位於中部落。

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kus kus. u kasalumaluma’ nu Kus kus sa, 225 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 631 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 606 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  25 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 93%, Pangcah(Amis) 1%, zumazuma 2%.

u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun).  inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

排灣族（排灣語：Payuan，書寫系統制定前慣以 Paiwan 拼寫）為台灣原住民，發源於北大武山（Kavulugan）一帶，屬於南島民族。目前居住在海拔1,000公尺以下的山區。以台灣南部為活動區域，分布北起三地門鄉，南達屏東縣恆春鎮，東到台東縣太麻里鄉以南海岸。包括屏東縣、台東縣境內，為台灣第二大原住民族，總人口約十萬餘人。擁有台灣原住民特有的部落領袖、貴族、勇士、平民的階級制度，並以巫術及工藝文化出名。

u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis).  inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.  Paywan(Paiwan,Payuan) a cideaky sa, u Taywan Yincumincu, nalemangaw nay Amis-Tawu buyu'(Kavalugan).    ayzasa, mueneng isasa' 1000m bayu-talakaw. saungay i timul nu Taywan. mikitinay ku Timul Subal kamu cidekay.  satimul katukuh , saamis katukuh , sawali sa katukuh  timulan.  yamalyilu ilabu nu  atu , u sakatusa tabakiay a cidenay nu Taywan Yincumincu, izaw maka mangasiw cacay bataan a mang ku tademaw.  saca uzamaay a mililiday nu niyazu', matekesay(貴族), makapahay atu habutud binawlan, uzumaay a .singangan nu mapalaway atu nalimaan lalangawan.     

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.  u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)




#Article 470: Kusunuki (167 words)


u sulit nu Hulam: 紅石部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kusunuki. u kasalumaluma’ nu Kusunuki sa,  68 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 267 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 255 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  12 ku tademaw, pakalatu 4%.

紅石與紅石溪之名皆來自原布農族之「紅石頭社」，據稱該地有一顏色赭紅的大石頭矗立山頭，布農族語稱batu daing，其址應該在今紅石部落西南紅石溪支流沖積扇扇頂附近。日治時期設有分遣所。大正十四年（1925）以後，「紅石頭」之地名始出現於官方文獻上，戰後官方稱其地為紅石。今日的紅石部落大約在民國四○年代形成。

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 85%, Pangcah(Amis) 3%, Paywan(Paiwan) 2%, Puyuma 1%, Cou 1%, zumazuma 3%.

u Yuwatan a niyazu’ kyuni, tuud ku Yuwatan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) atu Puyuma.

inay ku Sakizaya itini.

u niyazu’ sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana’ kami, hina u lalumaay amin i niyazu’, caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu’. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu’, maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi’ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu’ sa, ku Tapalong, u niyazu’ nu Pangcah(Amis).




#Article 471: Kuwait (102 words)


u Kuwait (科威特) sa ilabu nu Yaco, itiza i 29 30 N, 45 45 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 17,818 sq km

u ahebal nu lalaay sa 17,818 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km

hamin nu tademaw sa 2,832,776.

kakalukan umah sa 8.50%, kilakilangan umah sa 0.40%, zumaay henay umah sa 91.10%

u tapang tusu nu kanatal sa u Kuwait City.

kakining nu kanatal demiad sa 25 bulad 2 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Sabah Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabah, micakat a demiad sa i 2006 a mihca 1 bulad 29 demiad.




#Article 472: Kuxan (182 words)


u sulit nu Hulam: 那羅四部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kuxan. u kasalumaluma’ nu Kuxan sa, 51 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 142 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 133 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 9 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 90%, zumazuma 4%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 473: Kyle Anderson (108 words)


Kyle Anderson unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u p’agal tins’ tay suruw. Kyle Andersoni 2014 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 30, namapili’ tu nu San Antonio Spurs putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 474: Kyu’ang (152 words)


u sulit nu Hulam: 下比來部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kyu’ang. u kasalumaluma’ nu Kyu’ang sa, 20 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 40 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 36 ku tademaw, pakalatu 90%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 4 ku tademaw, pakalatu 10%.

u kasabinacadan, Saysia(SaySiyat) 75%, Tayan(Tayal) 15%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 475: Kzyay (299 words)


u sulit nu Hulam: 水流東部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Kzyay. u kasalumaluma’ nu Kzyay sa, 141 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 355 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 42 ku tademaw, pakalatu 12%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 313 ku tademaw, pakalatu 88%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 11%, Sejek(Seediq) 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw. u zuma a tademaw sa u Sejek, inayi' tu ku zumaay a cidekay a tademaw itini.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 476: K’babaw (258 words)


u sulit nu Hulam: 庫巴博部落

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu K’babaw. u kasalumaluma’ nu K’babaw sa,  31 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 101 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  99 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2 ku tademaw, pakalatu 2%. u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 92%, Rukai 1%, Taluku(Truku) 3%, zumazuma 2%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 477: K’yang (188 words)


u sulit nu Hulam: 金洋部落

宜蘭縣南澳鄉金洋村

南澳鄉最內山、距蘇花公路最遠的部落，也是最後完成遷徙、保存最多泰雅文化的部落。

金洋村人的祖源來自泰雅族澤敖利亞族的「萬大群」，以及東賽德克族的「陶塞」群，大約兩個世紀多以前，有一群霧社北方的泰雅人，因為狩獵經常遠征南湖山區，最後索性在頭目率領下，舉社搬到南湖大山東側一座稱為「畝耀」的台地，因為鄰近東賽德克族陶塞群的部落，所以也加入後者的血緣，如此經過十年，又有一部份人往北遷徙，在和平北溪上游另建部落，這就是日治時代所稱的「舊金洋」。民初，舊金洋曾飽受瘧疾之患，隨後又遇到霜害而發生飢饉，日本殖民者即藉著賑災之便勸誘族人遷下山，而與來自大元社的姻親合併搬到現址。由於上游曾經淘過沙金，因此被日本人稱為「金洋」且沿用至今。 

以金洋國小為界，以東的村民 ( 又稱上部落 ) 來自舊金洋的金洋社人，以西的 ( 又稱下部落 ) 主要是奎諾其社人。 

居於下部落博愛路的奎諾斯社人，歷經五度遷徙後定居於此，行政上原屬於武塔村。大濁水北溪上游的舊金洋族人，因久居深山與世隔絕，習於無拘束的狩獵生活，歷經三個遷徙階段，最後於民國52年由村長游新來以及耆老何精山率領移居至仲岳，完成全部族人的遷村後，再移居於金洋國小以東的金洋路，族人稱之為上部落。因舊金洋族人的遷入，在行政緊鄰的上、下部落才合併為一村，因金洋社人佔多數，故以金洋村命名。57年正式落成設村，人口數五百餘人。 

金洋村原來有許多的樟樹，因此村人自稱此地為 Knus，現在栽種「薑」為部落的主要經濟來源。沿著金洋村後方的產業道路向上走，可往海拔 1200 公尺的神秘湖，自然資源豐富，過去曾是族人經常狩獵的地方，曾經在此與太魯閣族發生激烈戰役。

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu K’yang. u kasalumaluma’ nu K’yang sa, 159 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 440 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 423 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  17 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Pangcah(Amis) 1%, Taluku(Truku) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 2%, zumazuma 3%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, tuud ku Tayan a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku) atu Yuwatan(Bunun), inay ku Sakizaya itini.

inay ku Sakizaya a tademaw itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 478: L.muan (187 words)


u sulit nu Hulam: 茂安部落

位於宜蘭縣大同鄉深山林內裡的一處蘭陽溪溪谷平原。

範圍大致包括了：嘉蘭、留茂安、茂安。

留茂安部落裡有一棵樹齡很老的青楓樹，是台灣山區最美麗的楓葉，也是村民們最重視的圖騰。

i Yilan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu L.muan. u kasalumaluma’ nu L.muan sa,  72 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 223 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 213 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  10 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 85%, Pangcah(Amis) 2%, zumazuma 7%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 479: LaMarcus Aldridge (126 words)


LaMarcus Aldridge (拉瑪庫斯•阿爾德里奇) unu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, u tabakiay ayaway mimaliay,u tebanay mimaliay. LaMarcus Aldridge i 2006 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 1 ku uwac atu silsil 2, namapili’ tu nu Chicago Bulls putiput.

nalecuhan ciniza i 7 a bulad 19 a demiad, 1985 a mihca, LaMarcus Aldridge , miunduay. 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 480: Labuwan (250 words)


i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Labuwan (大武部落). u kasalumaluma’ nu Labuwan sa, 159 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 490 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 480 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  10 ku tademaw, pakalatu 2%.

u kasabinacadan, Rukai 92%, Paiwan 5%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 481: Lacihakan (278 words)


Lacihakan niyazu', u sulit nu Hulam: 拉基禾幹部落 

Fengbin siang itiza i Taywan Kalingku sawalian atu timul nu bayubayuan. saamisan sa ku Soufeng siang, sawaliyan sa u Taypinyang bayu', satipan sa ku Fenglin cen, Kuangfu siang, Ruisui siang, Yuli cen, satimul sa ku changpin siang nu Pusung a kuwan.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lacihakan. u kasalumaluma’ nu Lacihakan sa, 197 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 497 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 262 ku tademaw, pakalatu 53%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 235 ku tademaw, pakalatu 47%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 51%, zumazuma 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah a tademaw itini mueneng, inayi' ku Sakizaya itini, uzuma a tademaw sa u Hulam. uyniyan a niyazu', i tebal nu bayu. u Taypinyang a bayu' i tebal. katuud ku mibutingay a tademaw itini mueneng.

inay'i' ku Sakizaya itini mueneng. hakay izaw tu. cayka tineng kami. caay henay pasumad tu ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 482: Laeno (291 words)


u sulit nu Hulam: 大港口部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Laeno. u kasalumaluma’ nu Laeno sa,  65 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 145 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 119 ku tademaw, pakalatu 82%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  26 ku tademaw, pakalatu 18%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 74%, Paywan(Paiwan) 1%, Puyuma 1%, Sakizaya 1%, zumazuma 6%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu’, inayay ku Sakizaya itini.

u Pangcah(Amis) a niyazu’ kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini. u zuma a tademaw sa u  Paywan(Paiwan)  Puyuma atu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 483: Lahaw (188 words)


u sulit nu Hulam: 信賢部落

i New Taipei City a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lahaw. u kasalumaluma’ nu Lahaw sa, 193 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 605 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 266 ku tademaw, pakalatu 44%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 339 ku tademaw, pakalatu 56%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 41%, Pangcah(Amis) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, Taluku(Truku) 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Paywan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 484: Laidazuan(malavi) (156 words)


u sulit nu Hulam: 潭南部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Laidazuan(malavi). u kasalumaluma’ nu Laidazuan(malavi) sa, 227 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 782 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 757 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  25 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 94%, Sejek(Seediq) 1%, Pangcha(Amis) 1%, zumazuma 1%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 485: Lalauran (283 words)


u sulit nu Hulam: 拉勞蘭部落 (Taitung sian Taymali siang Sianglan chun)

panganganen ku Pangcah u Sasadakkan, u sinemnemay sananay. mapulung tu ku Pangcah Paywan atu Puyumaay a baluhayay a niyazu'.  

malumanay Sianglan a ngangan nay kalipunan a ngangan. naayaway a ngangan sa u Hocelan, u nu Pangacah a niyazu', u kaizaway sa u maydih tahkalay a kakitizaan. i kalipunan a demaid, namakay Sincu atu Miauliay a Ngayngay a tademaw mabulaw tayni. sawsawni madademec tu Pangcah. 1930 a mihcaan, mabyalaw tabaki ku demec nu heni, sisa palimaden tu ku Pangcah, patayza i baluhayay a Sianglan. kya Ngayngay sa, mueneng i malumanay a Sianglan.

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Lalauran. u kasalumaluma’ nu Lalauran sa,  60 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 151 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 136 ku tademaw, pakalatu 90%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  15 ku tademaw, pakalatu 10%.

i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 486: Lalauya (179 words)


u sulit nu Hulam: 樂野部落

i Chiayi a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lalauya. u kasalumaluma’ nu Lalauya sa, 378 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,165 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 787 ku tademaw, pakalatu 68%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 378 ku tademaw, pakalatu 32%.

u kasabinacadan, Cou 56%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 2%.

u niyazu’ nu Cou kuyni, katuud ku Cou itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun), inayi' tu ku zuma a cidekay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 487: Lalekeleke (203 words)


u sulit nu Hulam: 力里部落

屏東縣春日鄉力里村

力里部落是由勒克勒克、鋼脆社合併而成。力里村內的力里山是屏東縣頗為著名的大眾化登山路線，春日鄉運動公園是一座小型森林公園，浸水營古道文化遺址及生態豐富，大漢山有機蔬菜農場，可以休閒觀光，大漢林道可賞楓。

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lalekeleke. u kasalumaluma’ nu Lalekeleke sa, 154 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 577 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 562 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  15 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 97%.

u  Paywan a niyazu' kuyni, tuud ku  Paywan a tademaw itini.

inay tu ku Sakizaya itini.  hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 488: Laliavan (283 words)


u sulit nu Hulam: 拉里亞灣部落 (台東縣金峰鄉賓茂社區)

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Laliavan. u kasalumaluma’ nu Laliavan sa, 26 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 83 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 80 ku tademaw, pakalatu 96%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 4%. 

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini mueneng, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118),  Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)    

pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279),   Tayan (91,021), Paywan (101,560),  Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541) 




#Article 489: Lalumaang (224 words)


u sulit nu Hulam: 東方羅馬部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lalumaang. u kasalumaluma’ nu Lalumaang sa, 204 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 542 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 214 ku tademaw, pakalatu 39%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 328 ku tademaw, pakalatu 61%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 26%, Yuwatan(Bunun) 1%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 7%, Kebalan(Kevelan) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 2%.

u Pangcah(Amis) atu Sakizaya a niyazu' kuyni. u tumuk nu niyazu' u Sakizaya a tadamaw tu nuayaw katukuh ayza.

u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku) atu Tayan(Tayal). yadah ku cidekay itini mueneng.

izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 490: Lami' Kulang (245 words)


Lami' Kulang

wawa ni Kulang  aci Buting.

nalecuhan i Fakung (hulam a kamu: u 豐濱 hananay), makaudip i Hupu.

u sasalungayay a tatyana nu Hupu nida.

malasaydan i 101 a mihcan nu Sakizaya a kamu.  

i Hupu ku niyazu’ nu maku, nanuadidi’ kaku itini a niyazu’ mauzip.

izaw ku bayu’, izaw ku buyu’. sikawaw amin ku biyaw.

yadah ku lami’ u kakanen. yadah ku buting atu kalang i sa’uwac.

tabayu’, yadah ku lalacan, u uzang, u kanasaw, u muli; manamuh kaku mukan.

tabuyu’, izaw ku dungec, izaw ku pwakih, izaw ku tana’; palamel hang u buting atu kalang, amazengang nima ku asu’.

manamuh kaku tu niyazu’ nu maku. 

sakanamuhan nu maku, u miazih tu cudad, izaw ku nalipaan a cudad, izaw ku masasunidanay a cudad , izaw ku Harry Potter, izaw ku Game of thrones, atu hicahi:ca a kalawcudad

manamuh mitengil tu datukan, mitengil tu kulasik a datukan atu hicahica:nan kya nidatukan.

sakanamuhan aku tayza izuma a niyazu’ midang. natayza kaku i Macau (澳門), HongKong（香港）, Philippines（菲律賓）atu Vitenam（越南）, namakadih kaku tu tabakiay a buting (豆腐鯊) i Bohol (薄荷島) subal, kapah kay miazihan.

maydih kaku tu tayza kitakit midang.

manamuh mukan tu canaca:nan a kawawan a kaka’nan, izaw ku kanasaw, izaw ku salipit, izaw ku damay, izaw ku muli.

manamuh kaku minanam tu canaca:nan a kawawan nu Sakizaya, izaw ku yadahay a nananaman nu laylay nu Sakizaya.

micudad tu nukamuwan a kaput amicudaday kaku i nasihuan Cing-Hua talakaway a cacudadan, malalid kaku pakaala tu ciang-sye-cin a mihmihcaan.




#Article 491: Lamuan (408 words)


Lamuan 南安部落

malumanay a ngangan tina niyazu' ku Namuan. kuizaway sanay ku sumanahay a lala'. natayni tu ku Minkoku pangangan tu ku 南安. u kuizaway nu Namuan sanay, laup ku buyu' i liwliw nu niyazu'. tina niyazu' mikitinay Luanse luyaluy. maka 140 a mihcan, izaw cacay a luma' 18 a tademaw, namakay Siukuluan sa'wac mabulaw tayni. patizeng 南安 niyazu'. Minkoku 13 a mihcaan, Lipun kincal mibuhad zazan nu Patungkuan, midebung niyazu' nu Yuwatan(Bunun). macalmel tu ku niyazu'.  

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lamuan. u kasalumaluma’ nu Lamuan sa,  34 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 146 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 144 ku tademaw, pakalatu 99%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   2 ku tademaw, pakalatu 1%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 88%, Pangcah(Amis) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, Cou 1%, zumazuma 8%.

u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).

u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u  Pangcah(Amis) u Paywan(Paiwan) atu Cou. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Bunun a cidekay sa, sakamu nu Sakizaya sa u Yuwatan. u Taywan yincumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan sa u  Wulun cidekay sananay. mueneng i buyu' ipabaw 1500m. maka lima a mang ku tademaw.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal (島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u sasubana'ay (學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay (有關) Timul Subal kamu cidekay (南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday (相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan (Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah (Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay (平埔族).




#Article 492: Langas (284 words)


u sulit nu Hulam: 拉加善部落 Langas niyazu'

Fengbin siang itiza i Taywan Kalingku sawalian atu timul nu bayubayuan. saamisan sa ku Soufeng siang, sawaliyan sa u Taypinyang bayu', satipan sa ku Fenglin cen, Kuangfu siang, Ruisui siang, Yuli cen, satimul sa ku changpin siang nu Pusung a kuwan.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Langas. u kasalumaluma’ nu Langas sa, 136 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 342 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 304 ku tademaw, pakalatu 89%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  38 ku tademaw, pakalatu 11%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 68%, Yuwatan(Bunun) 18%, Paywan(Paiwan) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah a tademaw itini mueneng, inayi' ku Sakizaya itini, uzuma a tademaw sa u Hulam. uyniyan a niyazu', i tebal nu bayu. u Taypinyang a bayu' i tebal. katuud ku mibutingay a tademaw itini mueneng.

inay'i' ku Sakizaya itini mueneng. hakay izaw tu. cayka tineng kami. caay henay pasumad tu ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 493: Lanngdun (154 words)


u sulit nu Hulam: 人倫部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lanngdun. u kasalumaluma’ nu Lanngdun sa, 312 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,219 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,156 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  63 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 91%, Tayan(Tayal) 2%, Pangcha(Amis) 1%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 494: Larepaq (407 words)


u sulit nu Hulam: 拉里巴部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Larepaq. u kasalumaluma’ nu Larepaq sa, 126 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 326 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 324 ku tademaw, pakalatu 99%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin, 2 ku tademaw, pakalatu 1%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 96%, Pangcah(Amis) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 2%.

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu'.

Taitung sian Talen siang Taypan chun, pangangan nu binawlan ku itiniay a niyazu'. tina niyazu' sa, itiza ipabaw nu Taycukaw sa'wac a lala'. sawaliyan sa u Taymali siang Toliang chun. satipan sa ,u Tupan chun. satimul sa, u Tawu siang Aypu niyazu'. saamis sa, izaw ku Pinmaw chun. nuayaw a demiad, izaw ku niyazu' itini. sawsawni sa, sizuma tu ku sakatusa a niyazu' itini. u Taypan atu Lalipa.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)

pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560), Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859), Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)    




#Article 495: Laso‘ay (107 words)


u sulit nu Hulam: 拉索艾部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Laso‘ay. u kasalumaluma’ nu Laso‘ay sa, 237 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 641 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 284 ku tademaw, pakalatu 44%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 357 ku tademaw, pakalatu 56%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 42%, zumazuma 2%.

阿美族是臺灣原住民的一個族群。主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶。總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群。

u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu  tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.




#Article 496: Lasutan (308 words)


u sulit nu Hulam: 拉署旦部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lasutan. u kasalumaluma’ nu Lasutan sa, 1,940 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 4,942 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 633 ku tademaw, pakalatu 13%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 4,309 ku tademaw, pakalatu 87%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 9%, Tayan(Tayal) 1%, Taluku(Truku) 1%.

u Pangcah(Amis) atu Sakizaya a niyazu' kuyni. u tumuk nu niyazu' u Sakizaya a tadamaw tu nuayaw katukuh ayza.

u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku) atu Tayan(Tayal). yadah ku cidekay itini.

izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 497: Laulauzan (292 words)


u sulit nu Hulam: 美園部落

位於屏東縣瑪家鄉三和村。

居民多由霧台、三地、瑪家三個鄉深山的原住民移住。

三和村原為隘寮溪荒蕪之地，於民國42年政府為改善原住民生活，僱用兵工開墾400公頃交與屏東縣攻府，鼓勵霧台、三地、瑪家三個鄉深山的山胞移住，從事土質改良，改善生活，及至民國五十六年交由本鄉接管成立一村。本村鹽埔段屬鹽埔鄉，番子寮段屬長治鄉；犛頭鏢段，隘寮段屬內埔鄉，周圍都是平地村落包圍。本村有 北村、中村、南村三個部落組成，當時本村名稱為隘寮墾區山胞移住地，經村民大會議決改名為三和村。

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Laulauzan. u kasalumaluma’ nu Laulauzan sa, 224 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 759 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 718 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  41 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Rulay(Rukai) 73%, Paywan(Paiwan) 17%, Pangcah(Amis) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 3%.

u Paywan a niyazu' kuyni. tuud ku Paywan a tademaw itiniay a niyazu'.

inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Rukay u Pangcah atu Puyuma

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 498: Lavulan (189 words)


u sulit nu Hulam: 拉芙蘭部落

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lavulan. u kasalumaluma’ nu Lavulan sa,  81 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 222 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 219 ku tademaw, pakalatu 99%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   3 ku tademaw, pakalatu 1%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 96%, Tayan(Tayal) 0.5%, Rukay(Rukai) 0.5%, Puyuma 0.5%, Paywan(Paiwan) 0.5%, zumazuma 0.5%.

u niyazu’ nu Yuwatan(Bunun) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunun) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Tayan, u Roukay, u Paywan. inayi' tu ku zuma a cidekay a tademaw.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 499: Lawrence Boston (111 words)


Lawrence Boston nalecuhan i Cleveland, Ohio, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Lawrence Boston i 1978 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 81, namapili’ tu nu Washington Bullets putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 500: Lemiyau (252 words)


i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lemiyau (伊屯部落). u kasalumaluma’ nu Lemiyau sa, 59 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 146 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 136 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 10 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Paiwan 90%, Rukai 1%, zumazuma 3%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.
u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.
u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.
silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.
i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.
u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).
situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  
Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 
Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 
Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 
Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 
Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 501: Leon Benbow (112 words)


Leon Benbow nalecuhan i Columbia, South Carolina, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Leon Benbow i 1974 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 27, namapili’ tu nu Chicago Bulls putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 502: Leon Blevins (110 words)


Leon Blevins nalecuhan i American, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Leon Blevins i 1950 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 7 ku uwac atu silsil 81, namapili’ tu nu Indianapolis Olympians putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 503: Liberia (100 words)


u Liberia (賴比瑞亞) sa ilabu nu Feico, itiza i 6 30 N, 9 30 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 111,369 sq km

u ahebal nu lalaay sa 96,320 sq km, u ahebal nu nanumay sa 15,049 sq km

hamin nu tademaw sa 4,299,944.

kakalukan umah sa 28.10%, kilakilangan umah sa 44.60%, zumaay henay umah sa 27.30%

u tapang tusu nu kanatal sa u Monrovia.

kakining nu kanatal demiad sa 26 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Ellen Johnson Sirleaf, micakat a demiad sa i 2006 a mihca 1 bulad 18 demiad.




#Article 504: Libu (183 words)


Libu (u sulit nu Hulam: 李埔部落)

i Hsinchu a kuwan ku niyazu’ nu Libu. u kasalumaluma’ nu Libu sa, 27 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 103 ku tademawan. kasabinawlan nu yuan-cu-min sa, 99 ku tademaw, pakalatu 96%. u zuma sa, cay ku yuan-cu-min, 4 ku tademaw, pakalatu 4%. u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 93%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 2%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 505: Lidaw (255 words)


u sulit nu Hulam: 里漏部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lidaw. u kasalumaluma’ nu Lidaw sa, 1,118 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,835 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 899 ku tademaw, pakalatu 32%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,936 ku tademaw, pakalatu 68%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 29%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.

u Pangcah (Amis)  a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Taluku(Truku).           

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan,  katuud ku Hulalm intini mueneng. yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.   

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan.

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay,  sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.  

inayay ku pakincalan i Lidaw niyazu’.

inayay ku pikuwanan i Lidaw niyazu’.

inayay ku pacudacudadan i Lidaw niyazu’.

inayay ku padekuan i Lidaw niyazu’.




#Article 506: Likau-uan (286 words)


u sulit nu Hulam: 錦屏部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Likau-uan. u kasalumaluma’ nu Likau-uan sa, 103 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 443 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 419 ku tademaw, pakalatu 95%.  u zuma sa, cay ku Ingcumin,  24 ku tademaw, pakalatu 5%.

位於新武呂溪池上沖積扇扇頂，與海端村初來隔溪相望，有初來橋相聯絡。附近山區原為布農族網綢社居住。由於鄰近池上原野，此地早在明治四十一年（1908）即設有「網綢蕃務官吏駐在所」，後來蕃務駐在所撤廢，大正十年（1921）日人復在此設立品川警察官吏駐在所。昭和十二年（1937）更將參與大關山事件的兇嫌所居住之坑頭社與大崙社布農族遷移至此。光復後繼續將聚落集中，目前居民除由原網綢社遷來者為主外，部分亦由初來遷來。錦屏為光復後所取的名稱。

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 82%, Pangcah(Amis) 4%, Paywan(Paiwan) 1%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 7%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu’ kyuni, katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis)  u Paywan(Paiwan) atu Tayan(Tayal).

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini, hakay izawtu ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, caay henay misumad ku ngangan nu cidekay.

u niyazu’ sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana’ kami, hina u lalumaay amin i niyazu’, caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu’. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu’, maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi’ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu’ sa, ku Tapalong, u niyazu’ nu Pangcah(Amis).  u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

pulung sausi (561,916),  Pangcah (209,668),  Tayan (90,185),  Paywan (100,775),  Yuwatan (58,465),  Rukay (13,319),   Puyuma (14,170),  Cou (6,635),  Saysiat (6,630),  Yami (4,612),         

Saw (790),  Kabalan (1,470),  Taluku (31,530),  Sakizaya (940),  Sejek (10,023),  Laaluwa (401),  Kanakanabu (335),   zuma (11,985)               




#Article 507: Likavung (317 words)


u sulit nu Hulam: 利嘉部落

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Likavung. u kasalumaluma’ nu Likavung sa, 466 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,247 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 857 ku tademaw, pakalatu 69%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 390 ku tademaw, pakalatu 31%.

kuizaway a ngangan nu niyazu' sa izaw yadah ku kamu, sakacacay sa u paluma' tu tali. mazuhemay a tali, kya papah sa mahiza tu tupel kumavokavon. u zuma a kamu sa, tina niyazu' pueneng i Pusung enal ipabaw nu buyu', ibaad sa miazih mahiza ku tupel, sisa pangangan.

u kasabinacadan, Puyuma 54%, Pangcah(Amis) 7%, Paywan(Paiwan) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Rukay(Rukai) 2%, zumazuma 2%.

u Puyuma a  kyuni, katuud ku Putuma itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Paywan(Paiwan) atu Yuwatan(Bunun).

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 508: Lilang (189 words)


u sulit nu Hulam: 裡冷部落

i Taichung a kuwan ku niyazu’ nu Lilang. u kasalumaluma’ nu Lilang sa, 145 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 388 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 294 ku tademaw, pakalatu 76%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  94 ku tademaw, pakalatu 24%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 71%, Pangcha(Amis) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Cou 1%, Taluku(Truku) 1%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Cou atu u Truku(Taluku) inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 509: Lingacay (291 words)


u sulit nu Hulam: 苓雅仔部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lingacay. u kasalumaluma’ nu Lingacay sa, 223 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 741 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 700 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  41 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 89%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 4%.

caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. u Pangcah(Amis)  sananay, katalakaw ku uzip, matineng miadup  atu mibuting. u Yincumin a tademaw tu, u Pangcah(Amis) a cidekay kaduut ku tademaw. matineng mudadiw atu musalukiyaw ku Pangcah(Amis) .

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng. 

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.

hakay izaw tuway, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u sakaizaway saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 510: Lionel Billingy (110 words)


Lionel Billingy nalecuhan i American, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Lionel Billingy i 1974 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 72, namapili’ tu nu Milwaukee Bucks putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 511: Lisin (364 words)


u lisin nu mita,caay kalecad,masazumazuma tu ayza.pakaynien i nika sazuma nu dadiw atu zikuc.

anu cekiw han sa a malatulu ku kakitizan nu zuma, sa amisan, nu tebanan, atu satimulan.itini saamisan

henay sa, makayza i Kiku atu Ciwidian, pasaamis katuku i Takidis, u teban sa , makayza i Hulin pasatimul 

katukuh i Kumpu. nu pasawali sa, maka Bakung pasatimul katukuh i Tumiyac, u nutimulan han, maka Banaw 

atu Madawdaw. pasatimul i katukuh i Palidaw i teluc nu Taywan. 

lisin,anu malecadle ad ku pikabitan tunu amisan, nu itebanan, atu nu satimulan,kilamit, masazuma nu 

payniyazuan, atu kakawaw tu sapilikc ku niyazu’,sisa masazuma tu ku lisin nu niyazuay.

pakayni i zuma nu mikuwanay, kinapinapina tu malaliyun ku lisin nu mita, i kalipunan sa, u labads nu matuasay

(babalaki) a misakuli(kakawaw), u saka padeteng saan kuheni, a misacacay a bulad milisin,uynian sa,micapi

tu a malawwid ku lipun palacacay hantua palalen. a misacacay a lipay ku pilisin. ayza satu, nu sasizuma sa

malaliyun , izaw ku cacayay a demiad, anu tusaay nu tusaay, nu zuma saan izaw ku misacacayay a lipay a lisin.

lisin a dadiw nu mita,  caay ka nga’ay a cecay a mudadiw, izaw ku mikieciway, izaw ku micaladaway, tu cilaheci ku 

dadiw nu sakailisin. milikuda satu ,caay ka aca makakayat. uniyan i tila kita a mabana’ tu nika u sa kalekec nu niyazu’

ku pilisin henanay.

u milisin hanaay, u sapasubana tu binawlan,nika u malaheci tu kamu nu babalaki atu kakakaka ku tademaw a mauzip

caay ka nga’ay a micungangah, a paculi tu babalaki atu kakakaka u sanaay a palatademaw, matineng tu kita kaylaan

i tini i pipa’aluduan atu pipa’ketedan i kailisinan.

nu makayni i kalisinan, kasiwantan nu mita ku uzip nu mita tu, nika caay piliyas tu  u kawkawsan a mauzip. i pipakumudan

atu pisapatulunan a demiad, u nu kawakawasan ku kawaw nu niyazu’ zakep(ti’elen). nu mahini, i dawya kataynian nu

Kilistukiw, caay ka lalima ku tademaw a milayap tu pakaylaan nu misakilistuay. ayza sa mananam tu mikaputay tu kawas

a uzip nanutu’as.

u dadiw i kalisinan, u zuma tu nu misalukiyaway a dadiw. sizuma caay ka saan a mudadiw tu kaludadiw i kalisinan.

masitudung ku kasasilul ku dadiw,saka tadamaan ku sapiazih numita tu lisin.




#Article 512: Lisin Kubung (439 words)


Lisin Kubung

ci Lisin Kubung ku nganga aku, i linahemay kaku, nalulecuh i sangaayay ahelka apaluma’an ku kakitilaan niyam muenen, lipahakay a wawa nu yunzumen kaku, u wama aku u amis, u ina aku u sakidaya. sasepatay ku lupu nu luma’ niyam, u wama, ina,sabama atu waku, u kincal ku wama aku, u saydan nu penacadan ku ina aku,cakaw talakaway kunizudadan nu ina atu wama aku, ni ka mangaya sakay dademaw ku heni a tadusay, i labu nu luma’usa kakaay kaku, i dawku sabama aku micuda henay i talakaway, matanen kusa kaudip niyam.

u ameday sacabayan u lipahakay a dademaw kaku, nanuadidin u ina atu ama atu saydan caay piuwac midulun i takuwan, kyu sakaydademaw maheda tu hana paayaw tudaw. musakamu tu ku wama ina aku, anu hacica ku icilang hatidan tu kunipaayaw i dawan. anu mapulung miadih tu sinbun i tilibe sa, wydaan u tedep sananay paayaw tu imelangay a kangguhu 護士, mahemek kaku miadih, lihud sakaku i dakuwan,anubalaki kaku ahidan aku u kawaw nuheni hana paapaayaw,mudiput tu dadiputen a tademaw. 

mi 高中 cumut i 中華工商 i saliput akaput micuda, itawya matalaw ku palucu, mananamay hakya,kapahay hakya kuninanamam? hannitulun ku saydan itakuwan, picutadan sa pasubana’ itamiyan tu saliput a gicu, sacinacacay aliyayd, niadi ku cacudadan tu misaydan pasubana i tamiyan tu mangaayay tu saliput agicu, i nipasubanan nu saydan, kalamkam matineng tu mitesekay agicu.

i nipinanamam,hanca i yadah ku kakaluwhan 困難, nika pacicitu ninanam i saydan tu kapunuay anipinanam, i tini i sakapuday,masatep 積極 atu manamuh 誠懇 ku balucu aku, yu singalih ku kaput tu saedap, nisaicilang kaku nidatu kaput, kyu, i kaput sanisanisay ku saydan, kaput cuduh pala 幹部 i takuwan, pasusun amed 容易 nicapi 接近 kaku ku palucu,i picudadan mangaay kaku tu kaput.

i talakaway i 繁星計劃  kaku micumu i 長庚 gicu talakaway sadiput tu mulaay, pibunbay nu cacudadan tayda inu kakabi’an malakakelidan 幹部, nay 社員 salingatu mudimada 擔任, i dadan manikes, saameday ku sapikawaw aku, pasusun palika tu yadahay a 活動 atu sakakapah nu kakabian a ciusay 檢查 , malakuciu, malakelidan nu kakabi’an i tawya 期間, namansatu kaku tu sapa palekal tu 活動, atu sakay tademaw, tineng satu kaku tu sakelid tu katuuday atu sapatiden 建立 tu sakanaye’ nu wencung.

i tuluay sahanem a sacuda, i dawku cacay sakapalaw nu mulaay a pinanaman,punpayan nu saydan ku sakakaay nu 九歌劇團 tayni pasubana tu enemay tatukiyan anipicuda, pataydan i mulaay tabakiyay a kapalawan, i nipinanam tapapaan ku kakaydih han a mulaay apalaw, saydan atu kaput manamuh tu sakaydini i tesekay a punuh, kya idaw ku saka palaw audep nu maku,mapacumu kuni nanaman i nikapalaw atu kungku, anumapalaw tu mangalep ku nika tabaki kuni wat tawat tu lima.




#Article 513: Litu (190 words)


u sulit nu Hulam: 利稻部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Litu. u kasalumaluma’ nu Litu sa,  80 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 335 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 318 ku tademaw, pakalatu 95%. u zuma sa, cay ku Ingcumin,  17 ku tademaw, pakalatu 5%.

利稻部落，因以往多枇杷，布農語稱枇杷為lito，光復後改名為「利稻」。 利稻的主要聚落位於利稻溪和新武呂溪的交會處的平坦台地，南橫公路開通後，是健行隊重要的落腳地。

tina niyazu' sa, yadah maluma' tu pipa(枇杷), panganganen tu Bunun u lito, sisa tina niyazu' a ngangan u Litu satu.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 82%, Pangcah(Amis) 2%, Paywan(Paiwan) 2%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 8%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Paiwan(Paywan) atu Tayan(Tayal).

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 514: Lkuxan (196 words)


u sulit nu Hulam: 過水橋部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lkuxan. u kasalumaluma’ nu Lkuxan sa, 11 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  18 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 13 ku tademaw, pakalatu 72%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 28%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 61%, Paywan(Paiwan) 6%, zumazuma 6%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

tademaw nu Yincumin, pulung sausi katukuh 2017 a mihca 10 a bulad




#Article 515: Lloyd Batts (112 words)


Lloyd Batts nalecuhan i Chicago, Illinois, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Lloyd Batts i 1974 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 4 ku uwac atu silsil 60, namapili’ tu nu Kansas City–Omaha Kings putiput.

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.




#Article 516: Llyung (185 words)


u sulit nu Hulam: 馬里光部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Llyung. u kasalumaluma’ nu Llyung sa, 13 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 69 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 67 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 75%,Pangcha(Amis) 13%, SaySiyat 1%, zumazuma 7%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 517: Lohok (150 words)


u sulit nu Hulam: 洛合谷部落

i Hualien a kuwan nu Pusku (玉里鎮) ku niyazu’ nu Lohok. u kasalumaluma’ nu Lohok sa, 289 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 791 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 499 ku tademaw, pakalatu 63%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 292 ku tademaw, pakalatu 37%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 59%, Yuwatan(Bunun) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 2%.

tangan:Amis_Malikuda_01.jpg|link=Malikuda 01]

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini, u zuma a tademaw sa u Paywan, izaw tu ku Sakizaya itini, caayhen misumat ku ngangaan nu Sakizaya. kina niyazu' sa tuud ku Hulam macamel itini.

u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu  tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.




#Article 518: Lonny Baxter (112 words)


Lonny Baxter nalecuhan i Silver Spring, Maryland, nanu syubay kanas-mali miunduay nu Amilika NBA nisakaput, pahanhanan tu kawaw ayza. Lonny Baxter i 2002 a mihcan NBA sapapili’ mimaliay a kawaw, saka 2 ku uwac atu silsil 43, namapili’ tu nu Chicago Bulls putiput.

 

kanatal kanas-mali putiput, Amilika: National Basketball Association, sapuyu’en NBA, u Amis-Amilika tatama syubay kanas-mali putiput.
 
izaw 30 a mali cebang, mikitinay tusa a subal, sawaliyan atu satipan. cacay subal izaw tulu a cu, cacay a cu izaw lima a cebang, cacay cebang namakay Canada, u zama sa namakay Amilika.  
kya madademec Amilika syubay kanas-mali nisakaput sasasedsed, acasa Amilika kanas nisakaput sasasedsed, sapuyu’en Amilika syubay kanas, acasa kakelul han NBA.



#Article 532: Luhung (221 words)


u sulit nu Hulam: 基國派部落

i Taoyuan a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Luhung. u kasalumaluma’ nu Luhung sa, 248 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 749 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 597 ku tademaw, pakalatu 80%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 152 ku tademaw, pakalatu 20%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 75%,Pangcha(Amis) 2%,Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 2%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 533: Luluna (152 words)


羅娜部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Luluna. u kasalumaluma’ nu Luluna sa, 467 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,617 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,394 ku tademaw, pakalatu 86%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 223 ku tademaw, pakalatu 14%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 83%, Pangcha(Tayal) 1%, Pangcha(Amis) 1%, Paywan(Paiwan) 1%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 534: Lunilunan a niyazu’ nu Pangcah (439 words)


ingata nu pasawaliay 11 a lalan 157K itini i pala nu Piyuma u Bulabulangan ku ngangan nu na niyazu’, itini masa’up malaniyazu’ ku Pangcah itini, pangangan han nu binacadan Bulabulangan han, u Siwkulan i u Lunilun han, u lunilun akizawn. u itiniay a Pangcah sahetu i 1950 a miheca, nai Kalulan a atu i Etulan a niyazu’ ku tayni a mabulaw “Itiya hu u niyazu’ nu Bulabulangan, anini satu nu kaluluan tu” anu sa’usien u macelemay tu a izaw kuni niyazu’.

u tada kasasiluma nuna Kaluluan a niyazu’, tu mihecahecaan saka 7 a bulad 10 a lumi’ad misatapang tu miilisin, tu cecay a miheca itini i pasawali a niyazu’ nu Pangcah sa latalay miilisin a niyazu’. tumihecahecaan miilisin ku binacadan nu Kaluluan itini ika’ayaw nu “Lunilunan a sebi” miilisin masakelu cangla, izaw hu ku pisalisin palemed tu kawas nu bayu’ atu mibetek tu tu’as, itizaw i bayu’ nu Kaluluan misataluan micelem anca pasalil mibuting. Tuna pina a lumi’ad pisalisinan pasalizawn kinayla a buting, nu pulung nu niyazu’ a kinayla, emineng pakizawc ku binacadan malacecay a kumaen.

zuma satu, u ilisin nu Kaluluan, luma i mipalecad tu misapusungay a binacadan tu ilisin nu luma aniyazu’ atu laylay nu palabangay a kawaw. Matu pitu ku kasabinacadan nu Yincumin tuna Pusung, maeming tuna pahanhanan nu mitiliday miilisin tu ku kasabinacadan. tu mihecahecaan nu misa Pusungbay u Kaluluan ku misatapangay a miilisin, izaw hu kunu Pusung makapahay sanay mapulungay a ilisin, itizaw nu piyuma Katipu a niyazu’ misalisin tu pilidung tu habay, atu nu Lukay a ilisin, Nengneng han maemin, unini tu Kaluluan ku salakat a milengatay tunini a kawaw.

tuna pina a mihecaan, u Pangcah nuna Lunilun a niyazu’, pakaynien nangla tuna patilengan “Yubayub nu Kaluluan a siyaku” nu aniniay kasawasil nu Siyaku, unini tu a yubayub ku paluwaday tu sakacakat nu kawaw atu paluwad tu selangawan nu binacadan. unini a yubayub i 2008 a miheca 1a bulad 13 a lumi’ad mapatileng kuni yubayub, mikaputay a tamdaw 40 ku tamdaw, u Kalulu a tamdaw ku saalumanay a mikaput. tuni Kaluluan a niyazu’ yadah ku kasasiluma nangla nu pakatiliday tahulican nu bayu’ atu kasasiluma nu selayan, nika anini satu malecad tu misi’ayaw tu kicay atu kasadak nu tamdaw talapaputal mikilim tu ka’ulipan, malasaka u ’ulip atu nu tileng tu a selangawan, catu ka palaylay. Ulasaka unini tu a “Yubayub nu Kaluluan” itinien tu nika tumileng nu palalanay tu pisalamaan nu niyazu’ nu Lunilun, mitanam matatelek atu tata’akay pitilidan nu Pusung, kinkiwing nu Ceng-bu, paluwad tu sakacakat nu Siyaku atu mipa’es tu talihucan a kawaw, lalangen ku mikali’angay tu kinaizaw, itinien i nu tamdawan atu talihucan a misatapang a palaylay.

u sakamuan nu niyza' 




#Article 535: Lupakatj (247 words)


u sulit nu Hulam: 魯巴卡茲部落

台東縣，太麻里。魯巴卡玆部落位於台東61縣道，撒布優部落前，進入部落映入眼簾的是圍牆上的美麗的原住民圖騰及壁畫。充分展現原住民藝術天份及成果，魯巴卡茲原愛木工坊是由鄭漢文校長的協助規劃成立，以原住民朋友擁有的藝術天份做出發點，運用漂流木為材料，製成獨一無二的木製家具。

Taitung sian, Taymali siang. itiza i Taitung 61 bacu a zazan ku Lupakatj niyazu'. iayaw nu Sapuyu niyazu'. izaw ku bangcalay a kulit i sacabengan nya niyazu'. sayadah ku nalimaan a icel tuni yincumin.

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lupakatj. u kasalumaluma’ nu Lupakatj sa, 220 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 484 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 250 ku tademaw, pakalatu 52%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 234 ku tademaw, pakalatu 48%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 48%, Pangcah(Amis) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 1%.

u Paywan a niyazu' kuyni, katuud ku Paywan a tademaw itini mueneng.

i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 536: Lupo (219 words)


u sulit nu Hulam: 露埔部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lupo. u kasalumaluma’ nu Lupo sa,  91 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 251 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  61 ku tademaw, pakalatu 24%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 190 ku tademaw, pakalatu 76%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis)24%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, namakay i Sakul a niyazu'. paacawa ku taytayna tu Cilamitay.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini. 

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 537: Luxembourg (1073 words)


u Luxembourg (盧森堡) sa i labu nu O-Cuo (歐洲), itiza i 49 45 N, 6 10 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 2,586 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 2,586 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km.

hamin nu tademaw sa 582,291.

kakalukan umah sa 50.70%, kilakilangan umah sa 33.50%, zumaay henay umah sa 15.80%.

盧森堡位於歐洲的內陸國家（不靠海的國家），被法國、德國和比利時包圍，也是現今歐洲大陸剩下的最後一個大公國。大公國就是雖然上層有皇帝，但可以保持自治、有獨立主權的國家。

Lu-Sen-Paw Luxembourg a kanatal i labu nu O-Cuo, u caayay picapi tu bayu a kanatal (內陸國家), malaupay nu Fa-Kuo (法國), Te-Kuo (德國) atu Pi-Li-Se (比利時), hansa nu aydaay i O-Cuo ta-lu (歐洲大陸) nu liwanliwanay tu sadikuday a ta-kung-kuo (大公國). u ta-kung-kuo (大公國) katinengan ku nikaidaw henay i pabaway ku hun-ti, nika u masamenmenngay caay pisakaku a hulic, u masakunida’ cu-quan (主權) nay a kanatal.

u tapang tusu nu kanatal sa u Luxembourg.

kakining nu kanatal demiad sa 23 bulad 6 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Henri, micakat a demiad sa i 2000 a mihca 10 bulad 7 demiad.

盧森堡位於西歐內陸，地勢北高南低，東鄰德國，南接法國，北部和西部接連比利時接。北部為亞爾丁高地，森林茂密，南部為丘陵（矮山）。氣候溫和，屬溫帶海洋性氣候，風景優美。首都盧森堡城被稱為「花都」。鐵礦豐富。這裡也是中世紀的交通重要中心。地理上最高點為克內夫山，海拔約560公尺。

lu-sen-paw ‘’Luxembourg’’ ya kakididaan i labu nu si-o, u kakididaan sa talakaw ku pasaamisay a puyu’ ku masatimulay, sawali sa micapi tu te-ko nu timulan sa maliting tu fuw-ko, u saamisan atu satipan sa militing tu pi-li-se. ya saamisan masatalakaway ku ya’-al-tin, macebedcebed ku kilang, ya masatimulay sa u tukustukus nu buyu’ ‘’a puyuay nubuyu’’’. u tanengay kalihawlihawan ku demiad, u satanengay nu demiad kalihawan ku bayu’, salungan sa kya aadihan i tida. so-tu nu lu-sen-paw ‘’u salihalaay pakunida sanay’’ ku nikasingangan. yadah ku mukinmukin tu u aalaan.u i tiniay tu hansa nu pangkiway tu a puuan ku kahenulan tu nikacacaliwayan kuynian. i nakakitidaan sa u satalakaway ya ke-ni-hu-san, nu maylabuway nu bayu’ makaala’ tu limaay a lasubu idaw ku enenmay a bataan nu ditek.

盧森堡是歐洲聯盟（European Union）的創始成員國之一。歐盟三個首都，其中之一就是盧森堡的首都盧森堡市（另兩個是比利時的布魯塞爾和法國的斯特拉斯堡），盧森堡一直在歐盟事物中發揮關鍵的作用。                                                     

u Lu-sen-paw nu O-Cuo a malasacabayay (European Union, 歐洲聯盟) nu nipatiden a malaheci nu kanatalay kya idaw. u o-men idaw kya  mahtuluay a so-tu, ya lu-sen-paw i kanatal u   mahsacacay hansa nu lu-sen-paw a so-tu ‘’nu dumaan kya tusa a kanatal u pi-li-se i pu-lu-sa-r atu nu fa-ko i se-te-la-se-paw’’, u lu-sen-paw i o-mong u tatengilan pasakawaw tu kawaw nu kawaw sakyi nu mahiniay masasuala.

盧森堡擁有全球最高的人均GDP。自1999年以來，盧森堡一直是歐元區（使用歐元的地區）的一部分。盧森堡的經濟過去以工業為主，現在盧森堡則是全球最大的金融中心之一。盧森堡是歐元區內最重要的私人銀行中心，也是全球第二大的投資信託中心（第一大是美國）。

Lu-sen-paw u saka idaway i kitakit u satalakaway nu tademaw a GDP. namakay i 1999 tu nu mihmihcaan, u lu-sen-paw wida tu u nu o-yin a kakitidaan tu sakaidaw tu nu mahcacay. nanuayaw u mikuliay ku kawaw kyu manamec ku Lu-se-paw, nu aydaay a Lu-sen-paw u satabakiay a sasingaan mamisuped tu kalisiw hamin i kitakit tu mahcacayay. u Lu-sen-paw sakahenulan nu udipay tu a kinku i o-yin nu kakididaan ku maylabuay, sakay i kitaki u sakatusaay nu malcalecaday a sasingaan tu kalisiw pakumudkumud i kakitidaan (u satabakiay sa u America).

盧森堡的外國僑民（移民）特別多，占全國人口的三成以上，最大的移民團體是葡萄牙人和義大利人。他們也同時帶來了自己的語言。不過，葡萄牙語和義大利語基本上只在移民團體內部使用，少見大範圍的公共使用。

sayadahay ku namakay nu tawan a niyadu’ namalimad a tayniay nu tademaw i lu-sen-paw, u enen nu tademaw i kanatal sa hakya makaala tu sakatuluway nu malimatay, sayadahay nu makumutay nu malimaday sa u pu-taw-ya a tademaw atu i’-ta-li a tademaw. sakasaan u heni tu ku mikelitay tu kamu nu heni tayni. nika, u kamu nu pu-taw-ya atu u kamu nu i’-ta-li kay u henian tu yu malimad tu malcapu’ u heni tu ku masasakamuay, caay tu kaadih i katuuday tuni kapulung  musakamu.

盧森堡被德國、法國、比利時環繞，盧森堡當地的語言也被影響。
盧森堡人的母語是「盧森堡語」，這是日爾曼語的一種，跟德文很像，從小在家、上幼稚園，都會使用。因為盧森堡語無論在文法結構、發音、拼寫，都跟德文很相似，所以盧森堡人在孰悉母語之後，學習德文相對來說比較少遇到困難，因此小學低年級就開始使用德文上課。

maliwaliw nu Te-kuo, Fa-kuo,atu Pi-li-se ku Lu-sen-paw, sisa u kamu nu i tiniay malawlaw tu ku kamu nu Lu-sen-paw hansa. 
u ‘’ kamu tu nu lu-sen-paw’’ tadakamu tu nu heni nu Lu-sen-paw, uynian a sasakamu sa nu zc-r-manay, mahida nu te-unay, nanu adiwawa hen katukuh a micudad tu ucuyin uyni, matineng mamin tu sakaytini. zayhan sa u kamu nu lu-sen-paw anu i sulid, u ngiha, yasasulitan a misulid  mahida misengi’ay tu te-un, kiyu u sakatangulan nu lu-sen-paw a nakamuwan a kamu, minanam tu te-un kasacaay tu pakatepa tu u tiihay a sakamuwan, kiyu nanu adidihenay malingatu tu  micudad tu sakay malihida a micudad tu te-un. 

上小學後，學生開始學習第一外語（第一個學的非母語）：法文。法文必須學好，因為小學高年級開始就全面用法文上課，高中、大學以上都是以法文教學。其實法文在盧森堡的地位，就像臺灣人非常習慣使用「國語」一般，是當地最強勢的語言，從小已經習慣，因此他們在小學低年級開始學法文的時候，也並非完全零基礎。學英文則是小學以後的事了。 

micudad tu a didiay a cacudadan sa, u micudaday malingatu minanam tu sayaway nu dumaay a kamu (u sayaway a minanan tu caay kaw nu udip tu a kamu): nu kamu nu Fa-Kuo. a misakapah minanam tukamu nu fuw-un,sisa u micudaday nanu adidihen hayni katukuh i kaw-nin-ci malingatu tu mahamim u nu fuw-un ku cudadan,kaw-cun, tabakiay a cacudadan mahamin nu fuw-un ku sapasubana.zayhan sa u fuw-un i lu-sen-paw u sakahemekanay, mahida nu i taywanay a tademaw mananam tu kamu  nu udip tu a kamu ‘’nu layak’’, tada’ u kamu tu nu i diniay tu a sasakamuan, naadiwawa henay sa mananam tu, kiyu nanuadidi henay kuheni sa malingatu tu minanam tu nu fuw-un, caay kaw i nai’ay ku nikatalayawan. a minanam tu inku a micuda henay tu adidi'ay hen a cacudadan nu anayaway a kawaw. 

盧森堡全國人口不多，在首都的常住人口約有11萬，但每日來往這個城市的人數多達40萬人，大多是從相鄰的法國、比利時、德國前往。頻繁的交通大多都是私家車，造成嚴重的交通壅塞問題。現任盧森堡首相Xavier Bettel在競選連任時，曾承諾優先解決環境及公共交通，這次的全國交通免費措施就是是其中之一。

caay kakatuud ku tademaw nu Lu-sen-paw i kanatal, u muenenay nu tademaw hawsa idaw ku sabaw cacay a mang (萬) i su-tu, nika u tayniay nu tadema i patiyamay makaala tu sepatay a bataan nu mang (萬) kina tademaw i tiniay tu demidemiad, u taniay sayadahay namakay belawan nu mitepalay a kanatal u Fa-kuo (法國), Pi-li-se (比利時), Te-kuo (德國). u kadideng  nu heni ku saculilan, kiyu pihaceng ku saculil mapuud tu ku caculilan. matulin namisinkiw ku aydaay a satabakiay a mikuwanay (首相) nu Lu-sen-paw ci Xavier Bettel, napahedek talayaw misakapah tu hekal atu makumutay a sakacaw i caculilan, u saculil nu kanatal ayda u caay pakalisiw a mikacaw tu caculilan ku mahiniay. 

在新政策下，盧森堡全國的大眾交通工具都不會收費，除了火車的頭等艙以及部分深夜交通會有特別收費之外，基本上居民都可以完全免費乘坐。 

nisabaluhayan nanay sa, caay pakalisiw ku mikacaw tu saculil nu katuuday a tademaw nu kanatal i Lu-sen-paw, ya silamalay nu i tatangahan a enengan atu nu i tebanay nu  labi’ kiyu paaca tu kalisiw tu nikacawan, u niyadu' mamin taneng amin caay paaca tu kalisiw a mikacaw tu kakacawan.

有報導指出，盧森堡本身的公共交通車費收入每年只有3千萬歐元左右，但營運成本就有10億歐元，相較之下，營收很少，因此全面變成免費，對現況影響不大。
但如果變成免費之後，可以吸引更多人使用大眾交通工具，減輕道路擠塞問題，同時減少了收費的行政成本，也是一個划算的方式。

idaw ku patahekalay pangiha satu, i Lu-sen-paw nu heniay ku sakaca tu nu basuay tu sapaaca tu kalisiw nu mihmihcaan adada’ tulu a malebut nu man (萬) nu o-yin (歐元), nika ya sakawaw tu amisakalisiwa sa makaala tu cacay a bataan nu i'k (億) nu o-yin, sausihansa nai’ ku nitannan tu kalisiw adidi', sisa hamin hantu caay papaysui’, kina ida nu aydaay caay katabaki.

nika anu caay paaca i’ sa, sangalepen tu kakatuuday nu tademaw milihida tu sakacaw nu katuuday, mayselep tu i dadanay nu puuta tu saculil, zayhan sa miselep tu sakay papaacaan nu mikawaway sakay tini, sausi han sa u maaymacay tu ku mahiniay.




#Article 538: Lwax khu’ (180 words)


雲山部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Lwax khu’. u kasalumaluma’ nu Lwax khu’ sa, 44 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 80 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 31 ku tademaw, pakalatu 39%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 49 ku tademaw, pakalatu 61%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 34%, Saysia(SaySiyat) 4%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 539: L’olu (188 words)


u sulit nu Hulam: 達觀部落

i Taichung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu L’olu. u kasalumaluma’ nu L’olu sa, 123 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 385 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 221 ku tademaw, pakalatu 57%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 164 ku tademaw, pakalatu 43%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 54%, Paywan(Paiwan) 1%, Yuwatan(Bunun) 2%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 540: Mabanan (250 words)


永安部落

i Miaoli a kuwan ku niyazu’ nu Mabanan. u kasalumaluma’ nu Mabanan sa,  87 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 235 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 221 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  14 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 92%, Paywan(Paiwan) 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 541: Mabatuan (182 words)


大坪部落

i Miaoli a kuwan ku niyazu’ nu Mabatuan. u kasalumaluma’ nu Mabatuan sa,  99 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 327 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 226 ku tademaw, pakalatu 69%.

u zuma sa, cay ku yuangcumin, 101 ku tademaw, pakalatu 31%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 65%, Pangcha(Amis) 1%, Saysia(SaySiyat) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Saysia, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 542: Mabuwakay (206 words)


u sulit nu Hulam: 南華部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mabuwakay. u kasalumaluma’ nu Mabuwakay sa, 484 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,344 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 388 ku tademaw, pakalatu 29%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 956 ku tademaw, pakalatu 71%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 26%, Taluku(Truku) 2%, Tayan(Tayal) 1%.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah itini. u zuma a tademaw sa u Tayan atu Taluku. yadah ku cidekay a tademaw itini.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 543: Macaran (414 words)


u suilt nu Halum: 旭海/馬查蘭部落

Pingtung Mutan sian Shihay chun. inuayaw sa, Shihay inayi' ku niyazu' itiza, katuhuh kalipunan, izaw ku yincumin militangah i Puyuma a zazan. matalaw ku pacakayay a tademaw. napasakamuwan nu Lipun, sisa tayza patadas(開墾) atu mueneng itiza ci Panwuncye tumuk. sisa, izawtu ku Shihay niyazu' itiza.  

屏東縣牡丹鄉旭海村。旭海原本是沒有固定部落的無人海岸，直到日治早期，卑南道沿途仍有原住民伺機出草，影響過往商旅安全，因此在日人勸說下，由住在滿州的「恆春下番社大頭目」潘文杰，派遣長子潘阿別，率同包含排灣族、阿美、漢人在內的族親，入墾旭海，從此才有旭海部落。資料來源：

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Macaran. u kasalumaluma’ nu Macaran sa, 193 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 420 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 333 ku tademaw, pakalatu 79%.  u zuma sa, cay ku Ingcumin,  87 ku tademaw, pakalatu 21%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 50%, Paywan(Paiwan) 27%, zumazuma2%.

u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun).  inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

排灣族（排灣語：Payuan，書寫系統制定前慣以 Paiwan 拼寫）為台灣原住民，發源於北大武山（Kavulugan）一帶，屬於南島民族。目前居住在海拔1,000公尺以下的山區。以台灣南部為活動區域，分布北起三地門鄉，南達屏東縣恆春鎮，東到台東縣太麻里鄉以南海岸。包括屏東縣、台東縣境內，為台灣第二大原住民族，總人口約十萬餘人。擁有台灣原住民特有的部落領袖、貴族、勇士、平民的階級制度，並以巫術及工藝文化出名。

u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis).  inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.  Paywan(Paiwan,Payuan) a cideaky sa, u Taywan Yincumincu, nalemangaw nay Amis-Tawu buyu'(Kavalugan).    ayzasa, mueneng isasa' 1000m bayu-talakaw. saungay i timul nu Taywan. mikitinay ku Timul Subal kamu cidekay.  satimul katukuh , saamis katukuh , sawali sa katukuh  timulan.  yamalyilu ilabu nu  atu , u sakatusa tabakiay a cidenay nu Taywan Yincumincu, izaw maka mangasiw cacay bataan a mang ku tademaw.  saca uzamaay a mililiday nu niyazu', matekesay(貴族), makapahay atu habutud binawlan, uzumaay a .singangan nu mapalaway atu nalimaan lalangawan.     

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.  u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.  u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.  silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.  i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.  u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).  situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)




#Article 544: Macau (652 words)


u Macau (澳門) sa i labu nu Ya-Cuo (亞洲), itiza i 22 10 N, 113 33 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 28.2 sq km. 

u ahebal nu lala'ay sa 28.2 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km.

hamin nu tademaw sa 597,425.

kakalukan umah sa 0%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 100%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Macau.

kakinging nu kanatal demiad sa 20 bulad 12 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Ho Iat Seng, micakat a demiad sa i 2019 a mihca 12 bulad 20 demiad.

Aw-Men (kamu nu Amilika: Macau, kamu nu Hulam: 澳門) nu mukasi aenengan nu lacu Ta-Paw-Tay (大炮台, kamu nu Pu-Tao-Ya: Fortaleza do Monte), u aydaay satenesay a nu mukasi nisanga'n a nipatideng. yu naayaw hantu u sakalepacaw a tuud, ayda hantu palu' likisi han.     

u aenengan nu tabakiyay nu lacu i Si buyu' (柿山) inutebanan nu Aw-Min pantaw (澳門半島), nahitay ku mikuwanay. u teban nu Ta-Paw-Tay ku 1998 a mihecaan a nipatideng tu Aw-Men (澳門) po-wu-kuan (博物館), u tungduh nu ta-paw-tay (大炮台) u balubaluan. Ta-San-Pa bungpay (大三巴牌坊) atu ta-paw-tay tusaay ku aidangan idaw ku nu Cung-Kuo atu Pu-Tao-Ya (中國與葡萄牙) a sakacaay kalecad a lalangwan, mala Aw-Men (澳門) nu micidekay a sakawaluay a sakapahay a aaidangan.

Aw-Men (澳門) Ta-Paw-Tay (大炮台) nay 1617 a mihecaan a nisangan, nanu yi-su-huay sen-paw-lu nu cacudadan a kiwkay (耶穌會聖保祿學院教堂) a saday, midipud tu yi-su-huay tuitiniay a kawaw, nikudan hantu nu Aw-Pu cen-hu (澳葡政府) sihuw tu namin. Ta-Paw-Tay (大炮台) maka sabaw a bataan a nipatideng, 1626 a mihecaan a mahedek a sanga'an.

Ta-Paw-Tay atu Ma-Ke-Paw-Tay (媽閣炮台) atu Dun-Wan-Yang-Paw-Tay (東望洋炮台) u satanektekay a liklik nu langat nu hitay, sakacaay kacumud mialaway. namaka 1623 a mihecaan katukuh 1740 a mihecaan, mala nu Cen-Fan-Si-Lin (城防司令) atu Aw-Men (澳門) nu satalakaway (總督) a enengan a luma'.

Ta-Paw-Tay (大炮台) nu hitay henay caay kakacumud itini tu i 1966 a mihecaan mahedek, mapa hedek satu mala aidangan tu nu katuuday. caay kakacumud mahedek satu sumadenaca mala Aw-Men papatinakuwan tu demiad (澳門氣象局), nizikudan satu  Aw-Men (澳門) papatinakuwan tu demiad i 1996 a mihecaan malimad tayda i Dan-Cai (氹仔). Ta-Paw-Tay (大炮台) nay 1992 a mihecaan, 1993 a mihecaan atu 1996 a mihecaan misumad tu sapatideng. 1998 mihecaan, teban nu Ta-Paw-Tay (大炮台) sanga'en tu Aw-Men (澳門) po-wu-kuan (博物館) a inuayawan.

u saayaway a mitaneng a labang sa ku Ing-Caw a mimaliay (英超球隊) Man-Lian (曼聯).

sakacacay a nisang'an a kawaw nay 2007 a mihecaan waluay a bulad tusa a bataan idaw ku waluay a demiad malingatu patahekal i binawlan, tiya labiay pituway ku tuki amalingatu paadih tu katuuday, lingatu sahenay tu limaay a tatukiyan micumuday a tademaw hantu pituay a mang (萬) kumi cumuday nu tademaw, sayaway nu tuluay a demiad tulu a bataan a mang (萬) ku micumudah miadih nu tademaw. i tini i nipisiwbay (經營) nu kakanan tu epah lingatu sa i sakacacay a mihecaan nu hulam i sakaenemay a demiad nu nipisiugacu (農曆), saka lingatu nu kakanan tu epah i saka 169 a demiad misuayaw militemuh tu 1000 mang (萬) a tayniay nu tademaw. 2008 a mihecaan mapili' nu likat nu bunac kawlah tu kakanan tu epah (酒店星光獎) ku Aw-Men-Wey-Ni-Si-Zen (澳門威尼斯人) tu sakapahay tu i batadan a kakanan tu epah a singangan saan.

nipangangan hantu nu aydaay a aiydangan han u Aw-Men-Wey-Ni-Si-Zen (澳門威尼斯人度假村) aaidangan han, Wey-Ni-Si-Zen (威尼斯人), Wey-Ci (威記) sa. ina kakanan tu epah aaidangan sa u Wey-Ni-Si-Zen kusi i Aw-Men ku palekalay atu misiwbaya, wini patidengay amisanga' hidaan tu nu Amilika La-Si-Wey-Cia-Si (拉斯維加斯) a Wey-Ni-Si-Zen kakanan tu epah kuni pisanga'.  Aw-Men-Wey-Ni-Si-Zen kakanan tu epah han a sisauwac atu sitalawadaw (運河) ku aadihan sa, mahida u Wey-Ni-Si a kenis ku aadihan. u likelike hantu nu kakanan tu epah sa a sikayakay adidi'ay a sauwac atu sapad nu ba'tu a dadan. nina Aw-Men-Wey-Ni-Si-Zen  aaidangan a kakanan tu epah a nisanga'an hidaan tu u La-Si-Wey-Cia-Si-Wey-Ni-Si-Zen  aaidangan a kakanan tu epah, sisa satu umi kilulay tuni pitudung sa.




#Article 545: Macedonia (623 words)


u Macedonia (馬其頓, Ma-Ce-Dun) sa i labu nu O-Cuo (歐洲), itiza i 41 50 N, 22 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 25,713 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 25,433 sq km, u ahebal nu nanumay sa 280 sq km.

hamin nu tademaw sa 2,100,025.

kakalukan umah sa 44.30%, kilakilangan umah sa 39.80%, zumaay henay umah sa 15.90%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Skopje.

kakinging nu kanatal demiad sa 8 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Gjorge Ivanov, micakat a demiad sa i 2009 a mihca 5 bulad 12 demiad.

西元6世紀末斯拉夫民族開始遷入馬其頓並定居，並改信奉東正教。西元9世紀馬其頓之斯拉夫王國成立，而在10世紀時衰落。馬其頓頻遭外族侵入並更換諸多外族統治者，自11世紀起，馬其頓人曾發動數次起義，均為統治者撲滅，自1392年起馬其頓淪入鄂圖曼土耳其帝國統治達五世紀之久。

nikudan ni kilisetu 6 a seci (世紀) tu lawpes Se-La-Hu a binacadan (斯拉夫民族) malingtu malimad tayda i Ma-Ci-Dun (馬其頓, Macedonia) mueneng, u nipisigiaan nuheni u tuncingcaw (東正教). i 9 a se-ci mapatudeng ku Ma-Ci-Dun Se-La-Hu wan-kuo (馬其頓斯拉夫王國), tinii 10 se-ci sa caay tu lekal. hinamalimad ku nutaw a niyadu'ay tayni i Ma-Ce-Donia (馬其頓) micumud paliyuna tu nutaw a mililiday, namaka 11 a se-ci lingatu Ma-Ce-Dun (馬其頓) a tademaw kinapina manglay palekal, mademec tu udaw tu ku mikuwanay, namaka 1392 a mihecaan Ma-Ce-Dun (馬其頓) mala makuwan nu Er-Tu-Man-Tu-Er-Ci-Di'-Kuo (鄂圖曼土耳其帝國), matenes ku makuwanan nu 5 a se-ci.

i 1913 a mihecaan malepacaw ku sakatusa a Pa-Er-Kan bulawan (巴爾幹戰爭), namamin satu maka kiya ku tu Pu-Cia-Le-Se-Te' sulul (布加勒斯特合約), Paw-Cia-Li-Ya (保加利亞), Si-La (希臘), Sai-E-Wui-Ya (塞爾維亞) ina tatuluay a kanatal makakilac tu Ma-Ce-Dun (馬其頓). 1919 a mihacaan nipihezek tu sakacacay a kitakitay a bulawan (第一次世界大戰) nikalepacawan malingatu misuayaw tu tuluay a kanatal mikilactu Ma-Ce-Dun (馬其頓).1944 a mihecaan waluay a bulad patideng ku Nan-Se-La-Hu ming-cu-lyan-pan (南斯拉夫民主聯邦), kacuwacuwaay a mikeliday i Ma-Ce-Dun (馬其頓) mahmin panutek hantu milihida tu Nan-Se-La-Hu lyan-pan (南斯拉夫聯邦). 1945 a mihecaan sepatay a bulad palekal ku Nan-Se-La-Hu ming-cu-lyan-pan cong-tung (總統) Dituo tu Ma-Ce-Dunan (馬其頓) mala misakaputay i Nan-Se-La-Hu ming-cu-lyan-pan, enemay a sakicabay kung-he-kuo (加盟共和國) u maasipan tu i labu ku Ma-Ce-Dunan, mipulung tu enemay a kung-he-kuo (共和國), sa masacacay tu kunuheni. 

北馬其頓(前「馬其頓」)憲法於1991年11月20日生效。總統為國家元首及軍隊統帥，任期5年，由人民直接選舉產生，總統選舉採兩輪決選制。政體係議會民主制。內閣由總理及各部首長組成，行使行政權。

Pai-Ma-Ce-Dun (naayawan Ma-Ce-Dun) i hulic sa 1991 a mihecaan sabaw cacay tu cacay a bulad tusa a bataan a sidadeng. Cun-tun (總統) hantu u tadengay nu kanatal a sakakaay atu mikuwanay tu hitay, lima a mihecaan ku kiyaku nuheni, u binawlan ku misingkuway (選舉) a patapabaw, nipi singkuw kina tusaan a singkuwan. cen-ti (政體, wayway nu cen-ci) sa u giing kumisa kapahay tu tademaw. u labu nu mikuliya u cun-li (總理) atu nu katuuday a sakakaay nu pulung a nipakatideng () mikuwan atu misakakawaw. 

總理掌行政權，為最高行政首長，由國會多數黨領袖出任，須經總統提名並獲國會同意。重要職權包括：向國會提出法案、執行法律、承認外國政府、與外國締結邦交、提名駐外使節等。

Cunli kumi kuwanay tu mikuliay, tadengay u sakakaay nu tapang. nu katuuday nu kanatal a sakakaay a tahekal, aw cungtun ku panganganay a tuiyan nu katuuday a kanatal. u kasaetiman kawaw sa, patahekal i kuohui (國會) tu sasakamuen, patahekal tu hulic, palu tadenga tu nutaw a sihu, atu nutaw a kanatal sakalecabay, patahekal panganga tu sakay putah a sakakaay.

「馬其頓共和國」與鄰國希臘因國名爭議（希臘境內有馬其頓省，希臘人認為馬其頓之國名影響希臘之權益），兩地未能直接飛航，兩國關係自1991年馬其頓獨立後向來緊張。為解決爭議，兩國經過27年後，終於在2018年6月12日簽署普雷斯帕協議(Prespa Agreement)，該協議至2019年初生效，希臘撤回在歐盟及北約對馬其頓入會之否決權，而馬其頓共和國則於同年2月12日正式改名為「北馬其頓共和國」。

Ma-Ce-Dun kung-he-kuo(馬其頓共和國) atu sakabiyaw nu kanatal Si-La (希臘) masasu alaw tu ngangan (ilabu nu Si-La (希臘) idaw ku ) Ma-Ce-Donia (馬其頓) niyadu’, Si-La (希臘) a tademaw hinisa tu kanatalay a ngangan u Ma-Ce-Dun (馬其頓) micayatay tu Si-La (希臘) a kawaw sa), nu tusaay a pala caay kasa su bahel tu belbel, nina tusaay a kanatal namakayda i 1991 a mihecaan masa cacay kina Ma-Ce-Donia (馬其頓) sa mabiyalaw tu. mangalay misakapah tu nikacinglawan, nina tusaay a kanatal namakayda tusa a bataan pitu a mihecaan, iniwtu i 2018 a mihecaan enem a bulad sabaw tusa a demiad masasulit kunu heni tu Lasepa’a sasulitan (Prespa Agreement), nika nikasasulitan katukuh i 2019 a mihecaan asiwantan, Si-La (希臘) hatu patalumaen nui O-Mon (歐盟) atu Peieyi tuni picumud nu Ma-Ce-Dun (馬其頓) tuni kai kaiyan a nipatideng, u Ma-Ce-Dun (馬其頓) kunhekuo i nuyda a mihecaan tusa a bulad sabaw tusa a demiad tatenga masumad ku ngangan u Amisay Ma-Ce-Dun kun-he-kuo (北馬其頓共和國) han.




#Article 546: Madagascar (918 words)


u Madagascar (馬達加斯加) sa i labu nu Fei-Cuo (非洲), itiza i 20 00 S, 47 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 587,041 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 581,540 sq km, u ahebal nu nanumay sa 5,501 sq km.

hamin nu tademaw sa 24,430,325.

kakalukan umah sa 71.10%, kilakilangan umah sa 21.50%, zumaay henay umah sa 7.40%.

馬達加斯加島的面積稍略大於美國加利福尼亞州(Califomia),是世界第四大島,僅次於格陵蘭(Greenland),新幾內亞(New Guinea)和婆羅洲(Bomeo)。馬達加斯加島位於印度洋(the Indian Ocean)西部,行程距離美國(the United States)西海岸相當遙遠。自美國西岸舊金山(Sna Francisco)到馬達加斯加首都,安塔那那利佛(Antananarivo),飛程約17,700公里(11,000英里),而至少需23小時的飛行時。

Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) a subal mikitabaki tu Ca-Li-For-Ni-Ya (加利福尼亞州) nu Amilika, u sakasepat nu kitakit a subal mikilu tu Ke-Lin-Lan (格裬蘭, Greenland), Sin-Ci-Ney-Ya (新幾內亞) atu Puo-Luo-Cuo (婆羅洲). Ma-Ta-Cia-Se-Cia a subal (馬達加斯加島) idai nuatipan nu Ing-Du’-Yang (印度洋), u culil tu laad i walian nu Amilika a bayu masasu batad. namakay satipan nu Amilika a Ciw-Cin-San (舊金山) katukuh i Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) a tapang tusu, An-Ta-Na-Na-Li’-Fuo (安塔那那利佛, Antananarivo), mubahel ku hikuki sawusi han maka ala idaw ku 17,700 kung-li (公里), amaka ala tu 23 a tatukian mikacaw tu hikuki.

u tapang tusu nu kanatal sa u Antananarivo.

kakinging nu kanatal demiad sa 26 bulad 6 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Hery Rajaonarimampianina, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 1 bulad 25 demiad.

馬達加斯加可分為五個地形區域:東部沿海,北部察拉塔納納山地(the Tsaratanana Massif),中部高地,西部沿海及西南部地區。中央高原地區,南北長綿延島嶼,且海拔為800〜1,800公尺的高原地形。察拉塔納納山地位於島嶼北端,擁有全島最高的山峰。

Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) idaw ku limaay a kenis nu kakitidaan: inuwalian a bayuay a lala', inuamisan a Cai-La-Ta-Na-Na (察拉塔納納) a buyu' (the Tsaratanana Massif), inutebanan a talakaway a buyu', inutipan a bayu atu satipan timulan nu kakitidaan. u talakawayay a buyu' i teban nu subal, laludin nu tanayu nu subal makay timulan katukuh amisan, u talakaw nu kakitidaan (高原) sa 800〜1800 depah (公尺) kuyu talakaw nu buyu', Cai-La-Ta-Na-Na (察拉塔納納) a buyu' idai nuamisan nu subal, u satalakaway nu hamim nu subal a buyu'.

馬達加斯加因遍佈著紅土壤,常稱為「大紅島」(the Great Red Island),紅土普遍對農耕貧瘠。馬達加斯加西部和北部也有一些特別的石灰岩構造地形。著名的欽吉自然保護區(Tsingy de Bemaraha National Park),經年的雨水侵蝕作用,而形成這些獨特的石灰岩台地。

Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) u sumanahay namim kuyu lala' sisa pangangan han tu tabakiyay a sumanahay subal han (the Great Red Island), sumanahay a lala' milaecus tu nipaluma' tu tuudtuud. nutipan atu amisan nu Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) idaw ku micidakay a ngatu nu se-huy-yan (石灰岩結構). u singanganay a Cin-Ci kanatalay a kakitidaan (Tsingy de Bemaraha National Park) han u dadadipudan sa. mihmihcaan sa mapauda, sisa masacacay micidak kuyu bangcal nu se-huy-yan tai-ti (石灰岩台地) sa. 

由於地形環境因素，馬達加斯加的氣候變化差異顯著。馬達加斯加大致可分兩個季節：從11月到第二年4月的溼熱雨季，以及5月到10月較涼爽的旱季。

tada u hekal tu nu lala' a kakitidaan, Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) a demiad katinengan kunika sasumad. Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) malatusa kuyu demiad nuheni, namakayda i sabaw cacayay a bulad katukuh tu anuayaw a mihcan (次年) tu sepatay a bulad tu nikasenget nu demiad, atu limaay a bulad katukuh i pulu’a bulad sapi’ kuyu nidakedal nu demiad.

島國的東海岸是最潮濕的區域，且因而有一脈熱帶雨林的生長地區。此外，這區域會遭遇到季節性強烈熱帶風暴和颶風。中央高原地區相較涼爽和乾燥，且馬達加斯加大多的農業區位於此處，尤其為稻米。西部海岸是乾燥落葉林的生長地區。旱季期有6至8個月，為樹葉落盡的落葉林。

subal nu waliyan nu dadipasan u masengeday a kakitidaan, idaw ku masa caledasay nu langaw a kilakilangan, sisa tina niyadu' han tu hina katayniyan nu tabakiya nu bali atu maliyucay a bali. yadah inutebanan nu subal a kaw-yung (高原) sapi’aca ku demiad atu kala acakacakan nu demiad, u Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) nu kakitidaan nu malukay a kakalukan, u tipus ku satabakuyu nu papaluma'an nuheni. tipan nu dadipasan kakedalan nu lalangawan nu kakitidaan a kilakilangan. tini kakedalan hantu idaw ku enemay a bulad katukuh tu waluway a bulad, tuni kahetik sa nu papah nu kilakilangan.

當雨季再來臨時，森林鮮綠的葉子艷映著海色。馬達加斯加島最乾燥的氣候於島嶼的西南部。因為少有降雨，此地區的部分區域則為沙漠。

nika tayniyan tu nu udad sa, bangcal kuyu nika langdaw nu papah nu kilang ami mahida milihedaay tu bayu. Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) a subal saacakay nu demiad a subal sa i etip timul nu kakitidaan. caay ka hina udad itida, nina kakitidaan hantu adidi kuyu nikasi likelikenan a niyadu'. 

馬達加斯加有一些地球上最高生物多樣性的生態。

在馬達加斯加已發現大約200,000種的物種中，約有150,000種是當地特有的物種--表示著特有的物種為地球上其他地方所沒生長的珍貴物種。島上獨特生物，包括超過50種的狐猴，99％馬達加斯加的蛙類，和36種的鳥類。馬達加斯加為特有生物們的家園，地球上100%狐猴的種類，變色龍總類的半數，以及6％特有的青蛙種類（但是沒有任何蟾蜍）都生長在島上。

Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) idaw ku masahicahicay itini i kitakit nu yadahay a aadihan tu aadupan atu kilakilangan. Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) nama adih tu ku 200,000 nu hatiniya a canacanan nu aadihan (物種), idaw ku 150,000 aadihan tu nu kanatal nu niyadu'ay dada' a canacanan nu aadihan, sisa idaw ku nu masahicahicaay a aadihan tu canacanan nu kanatal, i kainaian nutaw aadihan nu canacanan nu sasaetiman nu aadihan, nu mahicaay tu nu mahicaay a maudipay a aadihan, pulung han malakuud ku lima a bataan nu mahidaay u kapulusay a salu (狐猴, ), sabaw siwa idaw ku siwa a pasintu (99%) nu Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) a balaut, atu sabaw tulu idaw ku enem nu mabahelay nu ayam. Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) nu mahichicaay a maudipay nu aadihan a niyadu'an, nu kitakit han lasubu nu lasubu (百分之百) nu pasintu (100%) nu mahidaay u kapulus nu salu (狐猴, ), malatusaay nu misasumadsumaday a kakitil, atu lasubu nu enenmay (6%) nu mahicaay nu balaut (nika i nai ku kakunakunas) itida nami i subal amaudip.

有些在馬達加斯加發現的物種，其近親是生長在南太平洋（the South Pacific）和南美洲（South America），而不是在非洲（Africa）。

idaw henay i  Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) kaadihan nu mahicahicaay a aadihan tu cancanan, umi capiya amaudipay mulangawa a cacana i timulan nu Tai-Ping-Yang (南太平洋, the South Pacific) atu timulan nu Mey-Cuo (南美洲, South America), caaya kaw kakitidaan i Fey-Cuo (非洲. Africa) sa. 

關於最早於馬達加斯加定居的居民有一些爭論。一些人類學家認為二千年前最初定居於馬達加斯加的居民是印尼人（Indonesians），而不是非洲黑人（black Africans），稍後才有居民自非洲大陸移到馬達加斯加。

masai sayaway nu kakitidaan nu Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) nu palumaan idaw kuni ka cinglaw. numi kikiway tu nu tademaway a tademaw satu nu tusa a malebud nu sumamad sa syaway nu muenenga sa u Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) a tademaw u In-Ni a tademaw (印尼人, Indonesians）a tademaw, caay kaw lumeni'ay nu Fey-Cuo (非洲黑人, black Africans) sa, zikudan satu u namakayniya i tabakiyay a lala' nu Fei-Cuo (Africans, 非洲大陸) mabulaway a tademaw tayni i Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加).

也有人推測馬達加斯加的人民，他們的祖先在到達島上以前，已為印尼人與非洲人的混血後裔。無論如何，多數專家認為，馬達加斯加為近期才有居民居住（在馬達加斯加，沒有石器時代的證據），後繼而來其他族群的移民者（如阿拉伯人[Arabs]和印度人[Indians]）再與當地人民融合混血。

idaw ku pabaliyuway tu Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) a tademaw, nababalaki nuheni mahka maka tuku i subal sa, u In-Ni a tademaw (印尼人, Indonesians）atu Fey-Cuo a tedemaw (Africans, 非洲人) umalamlaman nu miduducay a tademaw sa. anuhicasa nu katuuday a mikikiway a tademaw sa, nuaydaay a Ma-Ta-Cia-Se-Cia (馬達加斯加) ku patidenga a mueneng sa (itini i Ma-Ta-Cia-Se-Cia, inai henay ku seciseday a nisulitan nu shi-gi-se-tay [石器時代]), numi kilulay tumabulaway a duma a binacadan sa（sakamu sa 阿拉伯人[Arabs] atu 印度人[Indians]) malalamlam tu kuitiday a tademaw sa.




#Article 547: Madaljalu (318 words)


u sulit nu Hulam: 馬達壓路部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Madaljalu. u kasalumaluma’ nu Madaljalu sa, 99 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 278 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 273 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 2%.

台東縣金峰鄉嘉蘭村。為嘉蘭村七部落之一 。

源自知本溪上游之「卡阿麓灣」遷居現址。嘉蘭村位於太麻里溪畔，原名「布魯布魯深」（ PULER PULRE SHEN ）（譯：多霧窪地），由七大部落所聚成，日本佔據台灣時對各族原住民實施理番政策，民國二十八年強迫居住於知本溪、麻立霧溪、馬奴蘭溪、麻利都部溪上游各部落遷居。民國34年10月25日在台灣光復後各部落陸陸續續遷居現址。

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 548: Madawdaw (262 words)


u sulit nu Hulam: 麻荖漏部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Madawdaw. u kasalumaluma’ nu Madawdaw sa, 1,085 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 3,046 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 1,796 ku tademaw, pakalatu 59%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,250 ku tademaw, pakalatu 41%. u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 55%, zumazuma 3%.

台東縣成功鎮三民里。

根據文獻記載，此地建部落已有120年以上的歷史，其常被認為是海岸阿美的南界，或是卑南阿美的北界。

最初在此墾植的是來自丁仔漏及大港口的海岸阿美，主要是Ciwidian、Cilangasan、Ciokakai、Sapiat四個氏族。日治時恆春阿美的Maronang氏族，從都蘭遷來，而這時都歷與八里芒的卑南阿美也相繼有族人遷來，因此，麻荖漏是由三個阿美族群混居的聚落。

資料來源：

u niyazu’ nu Pangcah(Amis) kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 549: Mahavun （Mamahavunna） (184 words)


久美部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mahavun （Mamahavunna）. u kasalumaluma’ nu Mahavun （Mamahavunna） sa, 256 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 943 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 830 ku tademaw, pakalatu 88%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 113 ku tademaw, pakalatu 12%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 69%, Cou 15%, Tayan(Tayal) 2%, Pangcah(Amis) 1%.

u niyazu’ nu  Yuwatan(Bunun) kuyni, katuud ku  Yuwatan(Bunun) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Cou, u Tayan atu Pangcah(Amis). inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 550: Maia/Mangacun/Mangacun (160 words)


瑪雅部落

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maia/Mangacun/Mangacun. u kasalumaluma’ nu Maia/Mangacun/Mangacun sa, 218 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 788 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 757 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  31 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 60%, Paywan(Paiwan) 5%, Tayan(Tayal) 3%, Pangcha(Amis) 1%, Cou 10%, Laaluwa(Hla’alua) 7%, Kanakanbu(Kanakanavu) 9%, zumazuma 1%.

inay’ ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 551: Maibagah (180 words)


司馬限部落

i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maibagah. u kasalumaluma’ nu Maibagah sa,  64 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 239 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 221 ku tademaw, pakalatu 92%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  18 ku tademaw, pakalatu 8%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Saysia(SaySiyat) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 552: Maibul a niyadu (119 words)


u maibul a niyadu itida i teban nu kalingku atu taytu a buyubuyuan, isasa nu hecek nu sapat u kaliking sapat a niyadu’ lukulin anikuwana.
i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maibul.

Maibul u satimulan a niyadu’ nu sakidaya, sakidaya a niyadu’ maupu i kalingku, i taytu idaw ku nu milaliway a sakidaya cayka hacica ku tamdaw, cayka hida tu i kalingkuway masa niyaniyadu. Maibul a niyadu cay kalcad, nika maniket malacawa tu i masasubiyaway a niyadu kalala sapat a pangcah manikek, nika malcad ku balucu nu maibulay a niyadu, saka tahkal a dadan caykakapah malawa, itidaay a kiwkay malaluk pasubana tu kamu nu sakidaya sisa u maibul aniyadu’ sikamu henay tu nu sakidaya a kamu.




#Article 553: Makazayazaya (225 words)


u sulit nu Hulam: 瑪家部落

東與舊筏灣村，西與北葉村，北隔隘寮南溪與 霧台鄉好茶村，南與泰武村連接。本村居民全屬排灣族。

瑪家鄉為排灣族瑪卡札亞札亞社（Makazayazaya）、馬須利德、娃卡巴、卡扎給蘭、排灣（Payuan）的居住地，瑪卡札亞札亞在排灣族語中是指「傾斜的山坡地」，意指其部落是居住在溪流坡地上。

瑪家在史前時期到日治時期前，一直由Vavulengan大頭目家族分別擔任最高領袖，目前Vavulengan當家長嗣為徐春美（Eleng Vavulengan），目前此家族已記載到十六代，而排灣地區則由排灣道旮督（Tjaugadu）家族擔任領導。

日治時期將部分居民遷居，設置警察駐在所治理一切事務，在1920年的地方改制中劃入高雄州潮州郡。戰後初期將上述五村名字改為瑪家、北葉、涼山、佳義、筏灣（後又正名為排灣），因文獻及口傳歷史都認為大武山（Kavulugan）排灣（Payuan）部落是台灣原住民排灣族的發祥地，於是經台灣省政府在1986年4月2日將音譯錯誤的筏灣村正名排灣村，原定的鄉名為「瑪佳沙」，後於1946年改為瑪家鄉，劃歸高雄縣管轄，1950年改隸屏東縣至今。

資料來源：

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Makazayazaya. u kasalumaluma’ nu Makazayazaya sa,  86 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 261 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 256 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   5 ku tademaw, pakalatu 2%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 92%, Rukay(Rukai) 1%, Tayan(Tayal) 1%, zumazuma 3%.

u Paywan a niyazu' kuyni. tuud ku Paywan a tademaw itiniay a niyazu'.

inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Rukay atu Tayan

inayay ku cacudadan i Makazayazaya niyazu’.

inayay ku kyukay i Makazayazaya niyazu’.

inayay ku pakincalan i Makazayazaya niyazu’.

inayay ku pikuwanan i Makazayazaya niyazu’.

inayay ku pacudacudadan i  Makazayazaya niyazu’.

inayay ku padekuan i Makazayazaya niyazu’.

u Sakizaya a binacadan azihan i 

u Pangcah(Amis) a binacadan azihan i 

u Tayal a binacadan azihan i 

u Paywan a binacadan azihan i 

u Bunun a binacadan azihan i 

u Piyuma a binacadan azihan i 

u Rukay a binacadan azihan i 

u Takuku a binacadan azihan i 

u Sejek a binacadan azihan i 

u Saysia a binacadan azihan i 

u Kabalan a binacadan azihan i 

u Kanakanabu a binacadan azihan i 

u Laaluwa a binacadan azihan i 

u Saw a binacadan azihan i 

u Chou a binacadan azihan i 

u Tau a binacadan azihan i 




#Article 554: Makotaay (392 words)


u sulit nu Hulam: 港口部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Makotaay. u kasalumaluma’ nu Makotaay sa, 146 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 415 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 402 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  13 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 93%, Kevelan(Kebalan) 1%, zumazuma 3%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu’.

u Pangcah(Amis) a niyazu’ kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini. u zuma a tademaw sa u  Paywan(Paiwan) atu Taluku(Truku).

inayay ku cacudadan i Makotaay niyzau’.

inayay ku pakincalan i Makotaay niyazu’.

inayay ku pikuwanan i Makotaay niyazu’.

inayay ku pacudacudadan i Makotaay niyazu’.

inayay ku padekuan i Makotaay niyazu’.

瑪谷達璦部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Makotaay. u kasalumaluma’ nu Makotaay sa, 159 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 524 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 438 ku tademaw, pakalatu 84%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 86 ku tademaw, pakalatu 16%.

u kasabinacadan, Amis 79%, Paiwan 1%, zumazuma 3%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu’.

u Pangcah(Amis) a niyazu’ kuyni. tuud ku Pangcah(Amis) itini. u zuma a tademaw sa u  Paywan(Paiwan) atu Taluku(Truku).  

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 555: Makrahay (256 words)


Makrahay（真柄部落）

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Makrahay. u kasalumaluma’ nu Makrahay sa, 180 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 496 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 478 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 18 ku tademaw, pakalatu 4%.

資料來源：

u kasabinacadan, Pangcah(Amis)92%, zumazuma 3%.

u Pangcah(Amis) a  kyuni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. inayi' tu ku zuma a cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 556: Malabang (182 words)


馬那邦部落

i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Malabang. u kasalumaluma’ nu Malabang sa,  51 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 200 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 187 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  13 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 89%, Pangcha(Amis) 2%, Yuwatan(Bunun) 2%, Paywan(Paiwan) 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 557: Malaloong (385 words)


u sulit nu Hulam: 東興部落

Fengbin siang itiza i Taywan Kalingku sawalian atu timul nu bayubayuan. saamisan sa ku Soufeng siang, sawaliyan sa u Taypinyang bayu', satipan sa ku Fenglin cen, Kuangfu siang, Ruisui siang, Yuli cen, satimul sa ku changpin siang nu Pusung a kuwan.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Malaloong. u kasalumaluma’ nu Malaloong sa, 137 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 342 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 310 ku tademaw, pakalatu 91%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  32 ku tademaw, pakalatu 9%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 68%, Paywan(Paiwan) 1%, Rukay(Rukai) 1%, Kevelan(Kebalan) 18%, zumazuma 4%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah a tademaw itini mueneng, inayi' ku Sakizaya itini, uzuma a tademaw sa u Hulam. uyniyan a niyazu', i tebal nu bayu. u Taypinyang a bayu i tebal. katuud ku mibutingay a tademaw itini mueneng.

inay'i' ku Sakizaya itini mueneng. hakay izaw tu. caykatineng kami. caayhenay pasumad tu ngangan nu Sakizaya.

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), 

Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320) 

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), 

Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族) .  




#Article 558: Malawi (740 words)


Malawi（馬拉威）

u Malawi sa i labu nu Fey-Cuo, itiza i 13 30 S, 34 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 118,484 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 94,080 sq km, u ahebal nu nanumay sa 24,404 sq km.

hamin nu tademaw sa 18,570,321.

kakalukan umah sa 59.20%, kilakilangan umah sa 34%, zumaay henay umah sa 6.80%

u tapang tusu nu kanatal sa u Lilongwe.

kakinging nu kanatal demiad sa 6 bulad 6 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Lazarus Chakwera, micakat a demiad sa i 2020.

十九世紀中葉，葡萄牙、英國殖民者相繼侵入；1891年淪為英國保護國；1904年英國政府直接管轄，名尼亞薩蘭；1953年成為中非聯邦一部分；1964年7月6日獨立，改名馬拉威。

inuteban nu 19 a seci, Pu-Taw-Yia (葡萄牙), Ing-Kuo (英國) a tademaw makakilul micumud. 1891 a mihcaan u Ing-Kuo (英國) tu masimaway a kanatal, 1904 a mihcaan kasenu satu ku Ing-Kuo (英國) mikuwan, panganga hantu Ni-Ya-Sa-Lan (尼亞薩蘭), 1953 a mihcaan mala Cuo-Fa (中非) linpan a kanatal,1964 a mihcaan pitu a bulad enem a demiad masacacay, sumad han ku ngangan tu Ma-La-Wi (馬拉威).

馬拉威差不多整個國家都處於高山之上，所以大部份地區的氣候垂直差異顯著，為熱帶乾濕季氣候區的高地氣候，普遍來說高山平原的氣溫十分溫和和穩定，但冬天的氣溫可以低至攝氏4度。而盆地的氣溫較為悶熱，最熱的時候可以攝氏39度，而每年的降雨量也因地理環境而有所差別，平均由600mm至3000mm不等。通常雨季由11月開始至5月，而5月至11月的降雨量很低。馬拉威因處於高原地帶，所以極少受到颶風、洪水等威脅。

Ma-La-Wi (馬拉威) mipi i pabaw tu buyu' ku nina kanatal, sisa masaduma kina demiad nuheni kya takalaw, unika diheku maacak masenget a nikatalakaw nu lala a demiad, nuni ka talakawan nu buyu pinyun diheku taneng ku tanestes nu demiad, kasienawan hantu micidek ku sienaw sasabaay nunika sienaw sepat a du' C. i enal hantu halemhem ku demiad, sacaledasay makaala tu tulu a bataan idaw ku siwa a du' C, nu mihmihcaan nika udadan u lala' nu kitidaan ku sausi, hucunus a mihca namakay enen a lasubu nu mm katukuh tuluay a malebut nu mm sa. tuni ka udad nu bulad han namaka sabaw tu cacay a demiad katukuh tu sakatusa a mihcaan tu lima a demiad, lima a demiad katukud tu sabaw cacay a bulal caay ka udad. Ma-La-Wi (馬拉威) han u talakaway a enal, sisa inaya ku balangbanga a bali, atu balad.

馬拉威曾被聯合國評為世界上最不發達的國家之一，全國約有55%的人生活在貧窮線以下，人均國民生產總值只有600美元，是全世界最低收入的一群。本國政府長期舉債度日，國債佔國民生產總值的228.3%。因受愛滋病及高生育率影響，馬拉威勞動力人口比例過低，大概只有50%的人處於15-64歲之間。加上人民的教育程度很低，國內低技術勞工過剩，但同時嚴重缺乏高技術人才。

Ma-La-Wi (馬拉威) hantu i tini nu lekec nu kanatal (聯合國) han u sapakuyucay nu kanatal, nina kanatal idaw ku lasubu nu lima a bataan idaw ku lima a kilac (%, pasintu) u pakuyucay ku katuud, tuni ka pakanay han enem a lasubu nu Amilika a kalisiw, nu saadidi'ay nu kitakit a nikaudip. nina cen-hu (政府) hatu u tadah ku yadah a maudip, u tadah nu cen-hu nuheni makaala tu tusaay a lasubu tusaay a bataan idaw ku walu tian (點) nu tuluay a kilac (%, pasintu). tunika maala nu ay-ce-pin (愛滋病) atu nika yadah nuni ka siwawaan, Ma-La-Wi (馬拉威) numi kuliya a tademaw nuhini caay ka hacica, nusi sa adidi'ay kawaway numi kuliay tada yadah tu, sisa caay kataneng ku nu sitalakaway a kawaw nu tademaw.

該國經濟長期倚賴於農產品出口，農業人口超過90%，因而國家經濟很容易受農產品的國際價格影響。農民主要種植菸草、棉花、玉米等，是非洲主要菸草生產國之一，菸草出口占國家外匯收入70%。如果農產品收成時候價格回落，農民只能以低價出售。新總統最近推出多項措施改善國家經濟，包括發展市場經濟、反貪污及加強國民教育。

nina kanatal han tu matenes kuni piida’ tu nu umahay a nilaculan tuni ka tahekal, nu malukay hantu malakuud ku siwa a bataan a kilac (%) nu pasintu, sisa u sakaudip nuheni sawni hina ala nu heci nu umah a nidang, sakay umah hantu nuni palumaan u langaw nu tabaku, kupa a langaw, kupkup sa, u Fey-Cuo (非洲) ku sakasini palumaan tu tabaku nu langaw a kanatal, tabaku nu sapacakay i nutawan a kanatal miki yadah tu nu udip a kanatal tu sakaudip a kalisiw nu pitu a bataan a kilac (%, lasubu nu pasintu), anu la’cus kuni ka siheci atu nikaselep ku kalisiw, nu malukay hantu ahicannaca kyahaw ama seleptu ku aca a pacakay. u baluhay a cong-tun (總統) tahekal ku kamu, ahican nu mita ku kanatal numita apatidengn tu misa kapah tu aca nu sakaudip sa, mipulung tunu icibaay a sakaudip mibelin tu maanupay a tademaw atu micunus tu nipipasubana tu micudaday sa.

馬拉威是眾非洲國家中其中一個政局最穩定的國家，也是少數沒有受內戰影響的非洲國家，該國於1966年7月6日改制共和，為總統制。馬拉威總統為國家元首、最高行政首長及軍事統帥，以選舉方式產生，任期五年，每五年舉行一次普選。總統下設一至兩位副總統，內閣閣員由總統直接任免。國會採一院制，稱「國民議會」。地方政府則分設北、中、南，全國共有26個縣。

Ma-La-Wi (馬拉威) sa hatiniyatu nu Fa-Cuo (非洲) a kanatal u satanektekay a kanatal sa, caay pikinawlay a nipi kalepacaw nu Fa-Cuo (非洲) a kanatal, nina kanatal i 1966 a mihcaan pitu a bulad enem a demiad misumad tu ngangan mala kun-he (共和) a cung-tun ce (總統制). Ma-La-Wi (馬拉威) cung-tun sa u sakakaway nu kanatal, nu sakakaway tu nu sin-cen (行政) nu sakakaway atu nu hitay a sakakaway, u nipisinkiwan nu katuuday kina kala cung-tun, limaay a mihcaan ku misanga'an tu cung-tun, katukuhan tu ku sakalima a nikaala cung-tun, tu sakalima a mihcaan a misinkiw aca. u cungtun hantu taneng mikilim tu cacay hatu tusa ku hu-cung-tun (副總統), nuilabuway amikuliya han taneng ku cungtun apaales tunuheniyan, kuo-hua hantu u cacayay ku yung ce (院制), sisa pangangan han tu kuo-min-yi-huay (國民議會). nu niyadu'ay a cen-hu hantu patideng satu amis, teban, timul, u pulung nu kanatal makaala tu tusa a pulu' idaw ku enem a niyadu'an a kenis (縣).




#Article 559: Malaysia (253 words)


Malaysia（kamu nu Hulam: 馬來西亞）

itiza ku Malaysia i teban nu wali aca timul nu Asia(亞洲), belaw ku Singapore(新加坡), Indonesia(印尼), Thailand(泰國) atu Philippines(菲律賓). usakasa belaw nu Equator line(赤道線), sisa caledes ku demiad iti.

u Malaysia sa i labu nu Ya-Cuo (亞洲), itiza i 2 30 N, 112 30 E
u ahebal nu lala' mapulung sa 329,847 sq km

u ahebal nu lala'ay sa 328,657 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,190 sq km

hamin nu tademaw sa 30,949,962.

kakalukan umah sa 23.20%, kilakilangan umah sa 62%, zumaay henay umah sa 14.80%

adihan ku caay ka lecat ku demiad i wali atu tipan nu Malaysi, malecat tu akuti ku demiad i tiza, dalecacat ku utangenay a kaubti i inutebanan ku 22°C atu 32°C, uladulad ku palapatan i wali nu Malyasia (Sabah沙巴、Sarawak砂勞越) paka i cacay a batan izau ku cacay a bulad izau ku tusaay a bulad tu zikuz a miheca, nika i tipan nu Malyasia i walu a bulad.

(東馬與西馬的氣候差異頗大，均屬於熱帶氣候，平均氣溫(utangenay a kabuti)介於(inutebanan)攝氏22至32度，白天氣溫較高，夜晚則相當涼爽(sa'pi')。11月(cacay a batan izau ku cacay a bulad)到翌年(zikuz a miheca)2月(tusa a bulad)為東馬(Sabah沙巴、Sarawak砂勞越)的雨季(sadingsing)，西馬則八月為降雨高峰期。)

u tapang tusu nu kanatal sa u Kuala Lumpur.

馬來西亞的法定首都為吉隆坡（Kuala Lumpur），是一座對東南亞的文化、教育、財政、經濟、商業、金融都具有極大影響力的國際都會。作為法定首都，吉隆坡也是馬來西亞國會以及國家皇宮的所在地。吉隆坡曾經是聯邦中央政府行政中心和馬來西亞聯邦法院所在地，但已於1999年遷往吉隆坡以南20公里的布城（行政首都）。2001年2月1日，馬來西亞政府宣布布城成為馬來西亞第三個聯邦直轄區，而本次宣布也確立了布城的行政首都地位。

kakinging nu kanatal demiad sa 31 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Yang di-Pertuan Agong, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 12 bulad 31 demiad.

masakiket(有關) ku kapulungan hulic (Common Law 英美法系) nu Malaysisaay hulic. nika anu pisadaecus kiya Muslimay, ami amating ku Muslimay huting. u hulic nu kitakit ku Malyasia mikelec(緊縮) tu icelang(力量) ku huting nu Muslim.

馬來西亞的法律屬普通法(英美法系)，但是倘若穆斯林人犯錯(犯法)時會由穆斯林法庭進行審判，不過馬來西亞憲法也緊縮(限制)穆斯林法院的力量(權力)。

馬來西亞憲法也限制了穆斯林法庭的權利




#Article 560: Malaysia apatahkal tuni nu adidiay a wawa malaacawa a kawaw maynah tu ku UN (344 words)


Malaysia apatahkal tuni nu adidiay a wawa malaacawa a kawaw maynah tu ku UN

Malaysia cacay a tademaw sabaw lima a mihecaan a tatayna a wawa mikadabu i pikakaan niza a tatama pikakaan nu uzip tu tuluay api(倍) a tatama,uayza a demiad(sabaw siwa a demiad) amiauza tu聯合國(UN) ,amikaynah nay auyni 穆斯林ku tapang nu Malaysia，kina cacay amilayap aca tu baeketay pasatezep tu a adidiay a wawa malaacawa.
Malaysia媒體報導，i cayhenay kapalemang a吉蘭丹州(Kelantan) i伊斯蘭法院 palilid tu tatusa a tademaw malacaway,uyni a tatayna a wawa pitu a bulad malasakatusaay acawa niya sepat abataan izaw ku sepat a mihecaan a tatama.ayaw naitini,enem a bulad mapulung i Malaysia adidiay a wawa malaacawa amahiniay a kawaw kiya sapililid tu cuwacuwaay a kitakit tu malinges,itawya sa cacay abataan a mihecaan a tatayna a wawa mikadabu i吉蘭丹州(Kelantan) a sepat bataan izaw ku cacay amihecaan a 橡膠貿易商.

amahini ku Malaysia likec paketun makatatudungay sa saadidiay a malaacawa a mihecaan a sabaw enem mihecaan,nika anu singku yu pililid ku 當局,穆斯林 taneng i saadidiay henay a mihecaan a malaacawa.

聯合國兒童基金會(UNICEF) Malaysia nipakatineng瑪莉恩(Marianne Clark-Hattingh)paayaw,“aizaw henay ku adidiay a wawa asiacawa tu balakiay a tatama ,atada caay ka layap nu tademaw ku mahiniay.” 瑪莉恩acunusen,a kaydih ku 大馬 “amisanga’ la’cus tu mahiniay a wayway“.

telung tu kawaw a unianmin u huzingkay amitatengil tu 副首相 ci旺阿芝莎(Wan Azizah Wan Ismail) a kamu,當局 namicucul tu tapang atu tatayna a wawa masukazih.nipainiy(據報) uyni a tatana a wawa mapulung sabaw tusa calakakaan , i道北縣(Tumpat) ku tademaw nu wama wina.
nika旺阿芝莎(Wan Azizah Wan Ismail) a patahekal,ahicanaca amilalang nu cengbu tatusaay a malaacawa,zayhan 伊斯蘭法院 izaw ku tungus sapaketun tu 穆斯林 a sakasiacawa.

nisulit nu Malaysia mihatusaan alikec體制,伊斯蘭法院kapah milisimet tu singku atu lalabu nu luma’ akawaw nu 穆斯林,a 穆斯林 i Malaysia munengay tulu malebut tusa lasubu mang sa,micalap maka alatu enem bataan pasen(%).

Malaysia「星報」(The Star)mililid tu kamu nu wama a wawa ami patehekal tu nisakamuan,palilid mikadabu ku tataynaan a wawa niza zayhan cayaytu kakaydih tu pakuyuc ku sakauzip niza,atu hinien sa amitudawa ku wama tu wawa”limulak ami kadabu”.sakamu sa ku masakapahay a acawana amahica, ciniza namatineng tu tatama caykapapina a bulad,a palilid tu miladay tu tatama siacawa.




#Article 561: Maldives (725 words)


Maldives（馬爾地夫）

u Maldives sa i labu nu Ya-Cuo, itiza i 3 15 N, 73 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 298 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 298 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km.

hamin nu tademaw sa 392,960.

kakalukan umah sa 23.30%, kilakilangan umah sa 3%, zumaay henay umah sa 73.70%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Male.

kakinging nu kanatal demiad sa 26 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Abdulla Yameen, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 11 bulad 17 demiad.

加堯姆在位近30年，他打壓反對黨，曾於2006年11月11日反對黨大遊行前非法逮捕反對人士。

ci Cia-Yiw-Mu (加堯姆) mikuwan tu tulu a pulu’, hepingan nida kumi belihay cinidaan a tademaw , nai 2006 mihcan sabaw cacay a bulad atu sabaw cacay a demiad mibelinany cinidaan a tademaw tayda mapulung muculil, dakepen nuhini kumi hantaya tu cinidaan a tademaw.

馬爾地夫人口以迪維希人為主要組成族群，該族群在歷史上活動範圍包括現今馬爾地夫諸島及印度的米尼科伊島、拉克沙群島。迪維希人有著共通的文化，並以迪維西語作為溝通媒介，其屬於印度-雅利安人，與僧伽羅人有密切關係，在基因學分析上，與中東、南亞、南島民族與非洲之痕跡。

Maldives (馬爾地夫) a tademaw u Di-Wi-Si (迪維希) a tademaw ku binacadan nu heni, itini i likisi nu binacadan tu sakaudip a kakitidaan tunu aydaay a Maldives (馬爾地夫) a subal namin atu Ing-Du’ (印度) a Mi-Ni-Ke-E (米尼科伊) a subal, La-Ke-Sa masabelengay a subal (拉克沙群島). Di-Wi-Si (迪維希) a tademaw idaw ku nikapulungan nu lalangawan nuheni, u kamu nu Di-Wi-Si (迪維希) kusaka kapulunga nu sasakamuen, u Ing-Du’(印度) Ya-Li-An (雅利安) a tademaw, atu Sen-Cia-Luo (僧伽羅) a tademaw kapah kuni kalecabayan nuheni. itini i ci-in (基因) hananay idaw ku daduducen nu Cuo-Dun (中東), Na-Ya (南亞) Na-Daw (南島) a binacadan atu Fa-Cuo (非洲) sa.

於2006年人口普查，馬爾地夫人口為298,968人，馬爾地夫人口成長率於1985年達到最高，為3.4%，而2000年的人口普查顯示該國人口成長率為1.9%。1978年預期壽命為46歲，現已增至72歲。嬰兒死亡率亦由1977年的12.7%降至今日的1.2%。於馬爾地夫有超過4萬名孟加拉人，為該國最大的外來勞動力來源國。其他移民包括菲律賓外籍勞工及少數西方國家人士移居。

tusa a malebut idaw ku enem a mihcaan mikilim misausi tu tademaw, Maldives (馬爾地夫) nu masausiyay a tademaw han 298,968 ku tedemaw, Maldives (馬爾地夫) nu nicunusan tu tademaw hantu i cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku lima a mihecaan u satalakaway a nicunusan tu tademaw, tulu a sepat nu kilac (%), itini i tusa a malebut a mihecaan nu nicunusan tu tademaw macelak tu cacay a siwa nu kilac (1.9%). cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku walu nu mihcaan nu nisausiyan tu sakaudip han sebat a bataan idaw ku enem a maudip, ayda hantu macunus tu ku pituay a bataan idaw ku tusa ku nikacunusan a maudip. nuni kapatayan nu lutungay sa nuw cacay a malebat siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku pitu a mihcaan nu sabaw tusa a pitu nu kilac (12.7%) katukuh ayda nu cacay a tusa nu kilac (1.2%). itini i   Maldives (馬爾地夫) milakuud tu sepat a mang (萬) u Men-Cia-La (孟加拉) a tademaw, u satabakiyay nu namaka nutawan a kanatal tayni itini nu mikuliyay a tademaw (勞工). nuduma satu nu mabulaway namakayda i Fa-Li-Pin (菲律賓) nu dumaan a kanatal nu tayniyay a mikuli, adidi' ku nama amuhunay a kanatalay a tademaw tayni amabulaw (移民).

迪維西語為馬爾地夫官方語言及通用語言，屬印度-雅利安語支，與僧伽羅語有相似之處。最早以迪維西語記載的文獻為Eveyla Akuru，係針對國王的記載。而稱為Dhives Akuru的書寫系統則在相當長的一段期間被使用，今日使用的它拿字母，則是由右向左書寫。英語在馬爾地夫亦常被當地人所使用。

Di-Wuy-Si (迪維西) a kamu u Maldives (馬爾地夫) tapang a kamu atu sakalecad nu kamu nuheni, nu Ing-Du (印度) Ya-Li-An a kamu (雅利安語支), malecad tu Sen-Cia-Luo (僧伽羅) ku kamu nuheni. sayawyay satu ku nisulitan i cudad nu Di-Wuy-Si (迪維西) a kamu u Eveyla Akuru, naw nu kuo-wan (國王) a nikilukan sa. u Dhives Akuru nisulitan tu sasulitan (書寫系統) matenes ku sulitan nutaw, aydaay a sasulitan tu ta-na sulit (它拿字母) nuuna nu sasulitan, sipakayda i kawana katukuh i kawili amisulit. u Ing-Guo a kamu (英語) hantu i tini i Maldives (馬爾地夫) hina ala nu niyadu'ay a tademaw amusakamu.

馬爾地夫是個穆斯林國家。著裝比較保守，婦女上街要著遮體長裙，男人要著長褲。馬爾地夫雖然是著名的海島旅遊目的地，但是裸泳在馬爾地夫是違法的。

Maldives (馬爾地夫) u Mu-Se-Lin (穆斯林) a kanatal. u nikasidikuc, caay kaw mailaya, u taytayna hantu anu tayda i patiyamay atu dadadanan kanca asitanaya'ay a sukun (hakama) apu'tan ku yu udip, tatama hantu asimunpi (asicalaped). Maldives (馬爾地夫) amica kuni kasingangan nu aidangan a subal, nika anu midanguy sa tyu kanca asidikuc anu walesay sa inaya ku dikuc udada kepan pululen ku mahidaay a tademaw sa.

在飲食文化上按照清真教規不吃豬肉以及螃蟹和貝類，平時常用肉類有家禽、羊肉、蛋和魚。咖爾迪亞是用來招待客人和宴會食物，它包含有主食—面糕、薯類和蒸香蕉；湯—椰肉、洋蔥、檸檬汁和魚片湯。

kakanen nu lalangawan han pasaidaen inipi siciw nuheni a caay kan tu titi nu pabuy atu kalang atu sipatuhay a lalacan, hucunu demiad yu mukan satu titi sa awni pahabayan tu tulakuk, sizi, ti'kuk atu buting. u sapalabang nu Cia-Er-Ti-Ya (咖爾迪亞) nu tayni a labang, kanca idaw ku  mifun nisanga'an tu kakanen tu tankaw, tubah atu nihudhudan tu pada' (paza'), kabi hatu u heci nu yasi (abinung), tamanigi, nanum nu ning-mong (檸檬) atu kabi nu buting.

馬爾地夫的歌舞文化深受東非文化和南亞文化的影響。BODUBERO是一種椰樹木質鼓，是用於歌舞演奏時的打擊樂器。

Maldives (馬爾地夫) a palaw atu dadiw kanamuhan a lalangawan nu Dun-fa (東非) atu Nan-Ya (南亞) a lalangawan. BODUBERO u nu yasi a kilang ku sapisanga' tu tatuktukan, u sapidadiw atu sakapalaw nuheni asa tuktuk.




#Article 562: Maledep (318 words)


u sulit nu Hulam: 麻勒得泊部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maledep. u kasalumaluma’ nu Maledep sa, 94 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 242 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 239 ku tademaw, pakalatu 99%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3 ku tademaw, pakalatu 1%.

台東縣金峰鄉嘉蘭村，為嘉蘭村七部落之一 。

源自麻利霧溪上游，36年遷至「奇那奧爾勒」。族人因不明並因大量死亡，部落族人認為該處為不祥之地，遂於39年遷居現址。嘉蘭村位於太麻里溪畔，原名「布魯布魯深」（ PULER PULRE SHEN ）（譯：多霧窪地），由七大部落所聚成，日本佔據台灣時對各族原住民實施理番政策，民國二十八年強迫居住於知本溪、麻立霧溪、馬奴蘭溪、麻利都部溪上游各部落遷居。民國34年10月25日在台灣光復後各部落陸陸續續遷居現址。

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 563: Malepa (235 words)


新望洋部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Malepa. u kasalumaluma’ nu Malepa sa, 200 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 645 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 625 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Yincumin,  20 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 93%, Sejek(Seediq0 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Pangcha(Amis) 1%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izawtu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. izaw ku malecaday a ngangan nu Sakizaya atu Tayan. maka cacay a bataan ku malecaday a ngangan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

pulung sausi (565,561), Pangcah (211,031), Tayan (90,884), Paywan (101,472), Yuwatan (58,894), Rukay (13,392), Puyuma (14,340), Cou (6,667), Saysiat (6,662), Yami (4,629), Saw (799), Kabalan (1,482), Taluku (31,826), Sakizaya (958),  Sejek (10,193), Laaluwa (404), Kanakanabu (343), zuma (11,585)    




#Article 564: Mali (996 words)


u Mali (馬利) sa ilabu nu Feico, itiza i 17 00 N, 4 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,240,192 sq km

u ahebal nu lalaay sa 1,220,190 sq km, u ahebal nu nanumay sa 20,002 sq km

hamin nu tademaw sa 17,467,108.

kakalukan umah sa 34.10%, kilakilangan umah sa 10.20%, zumaay henay umah sa 55.70%

u tapang tusu nu kanatal sa u Bamako.

kakining nu kanatal demiad sa 22 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Ibrahim Boubacar Keïta, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 9 bulad 4 demiad.

「這是一場沒有『好人』的政治死鬥...」深受貪腐與恐怖主義侵蝕的西非國家——馬利——，一批變節逼宮的首都駐軍以「支持人民起義」為由，攻入總統官邸，強行將民選但近期盡失民心的總統凱塔（Ibraahim Boubacar Keïta）抓回政變軍基地。

「nina kakitidaan ini’ku ‘’kapahay a tademaw’’ nu cence masasuad’」numa tesekay nu anup nu sakatalawan numi cepcepay a Si-Fye (西非) nu kanatal –Ma-li (馬利)--, nu cacaya anikasakaputan paciciyan nu haitay midebung ku tapang tusu nu kanatal (首都) 「patideng tu sakalakal nu kawaw」sa, debungan nuheni ku cungtun a luma’, paciciyan nuheni kuni singkiwan inaiay ku laheciay caay palutadenga ku binawlan tu nu aydaay a cungtun ci (Ibrahim Boubacar Kay-Ta) (凱塔), dakepen cinida pataydan i hetayhetayan.

儘管馬利軍中的保皇派隨即與政變軍激烈交火，非洲聯盟、西非經濟共同體、歐盟、聯合國，以及駐軍5,000人反恐的法國政府，全對馬利政變抱持著譴責與反對的態度。

mabilil ku hetay nu Ma-Li (馬利) a hitay midiput cinidaay atu malingatu tu malepacaw, Facuo lenmuom (非洲聯盟), Si-Fye cincei kuntunti (西非經濟共同體), O-Mon (歐盟), Lan-He-Kuo (聯合國), atu nuitidaay tu a hitay lima a malebut a tademaw mihantaya tu Fa-Kuo (法國) sifu, pasayda namim ci Ma-Li (馬利) yan a maynah tu waywaynida atu mibabelihay cinidaan a kawaw.

然而總理一同被軍隊抓走的凱塔總統，卻公開宣佈「自己已經解散政府、解散國會...並辭去總統職位」，新聞傳出國際一片錯愕，但首都巴馬科街上卻是歡欣鼓舞——哪怕整起政變牽扯的不僅是軍人干政與政府貪腐，更還有宗教極端主義、屠村戰爭罪、甚至是國際毒梟的犯罪暗雲。

pasu cungli malecad a dakepen nu hitay ku Kay-Ta (凱塔) cungtun, pahelak sa musakamu “aku mabulasak tu ku sifu sa, mabulasak tu ku kuohua sa, mialestu kaku tu cungtun sa” , tahekal sa isinbung mapaaw naming ku kanatal a tademaw, nika sudu nu Pa-Ma-Ke (巴馬科) a patiyamay tanu namuhsa amituktuk—nina hamin nu kawaw caay kawnika sasuada’nuhitay a acacay pasu sifutu nuni kaanupan, idaw henay kunu kiwkaya a linges, misawacu tu niyaduay asasasuad’a cumi, idaw henay kunu kanatal nu pacakay tu sidukuay a cadumiyan.

馬利的軍事政變，在首都巴馬科西北方15公里的「卡提陸軍基地」（Kati）。由於卡提基地自法國殖民時期開始，就是馬利軍隊現代化的大本營，過去幾次的軍人干政、甚至是2012年的軍事政變，都以此地為「臨時軍政府」總部，因此基地傳出的激烈交火才會迅速傳開，並大舉驚動了國際社會。

Ma-Li (馬利) nuni kacinlawan nu hetay, itini i suodu Pa-Ma-Ke (巴馬科) nu amisan cacay a bataan idaw ku lima a kuli nu “Ka-ti nu kaygungan (卡提)” . u Kati kakitadaan namakay Fa-Kuo (法國) kitidaan a malingatu, sa unuaydaay nu Ma-Li (馬利) nu satabakiya a kakitidaan, naayaway nu hitay nikuwanan, katukuh nu tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tusa a mihcaan nika lawlaw nu hitay, numa kayniay “milinzi a hitay nu sifu” a humbu’, sisa nikalaecus nuheni ilabu masasuada’sisa kasenu a tahekal ku kamunuheni, mabiyalaw naming ku kanatal.

但不久後，陸軍的軍用車隊開始離開基地，成千上百的武裝部隊兵分多路，一支部隊開火排除了保皇黨同袍的抵抗，直接開入了首都巴馬科市中心，與歡欣鼓舞的反政府示威者「街頭合流」；

caay ka tenes, kayngu nuheni kadideng nuheni malingatu tu miliyas tu kitididaan, nuhatidaay tu a tademaw nu hitay mabulasak amiliyas, nu cacaya a hitay han midiput henay tu cungtun nuheni, pacumud hannida ku kadideng nu suodu Pa-Ma-Ke (巴馬科) atu nu manamuhay henay nu mihantayay a tademaw itdai “patiyamay mapulung”

另一支部隊則停在了首都北郊包圍了總統官邸，並以「恢復政治秩序」為名強行逮捕了總統凱塔，連同內閣總理一同抓回了卡提基地

nucacayan a hitay musaluimeng nu suodu iamis liwliwan nuheni ku luma nu cungtun, sakukamu “misa kapah tu tademaw” pacici hantu midakep ku cungtun ci Kay-Ta (凱塔), pasu cungli a dakepen pataydaen i Ka-Ti (卡提) a kakitidaan.

軍隊叛變並抓走總統的消息，在馬利首都街區引發了歡天喜地的全民慶祝；但國際社會上，對於馬利援助最深的非洲聯盟（AU）與歐盟（EU），都在第一時間發出了「對於軍事政變的嚴厲譴責」，並揚言轉變態度、對叛亂的馬利陸軍發動制裁。

nuni kalawlawan nu hitay madakeptu ku cungtun a kamu, itida i suodu Ma-Li (馬利) a patiyamay tanunamuh sanamin a limulak, itini satu nu kanatal, numi padangay tu Fye-Cuo-Liyan-Mon(非洲聯盟AU) atu O-Mon (歐盟EU), tusayaway malingad「maynah tunika sasuada nu hitay a kawaw」, sakamusa amisadawmi’tu wayway, misuayw tu Ma-Li (馬利) a hitay palekal mibelih.

與此同時，自2013年以來就一直參戰馬利反恐戰爭、迄今仍駐有5,000法軍的法國政府，一方面透過大使館發出了「緊急警報」，呼籲所有僑民不要離開家門、以免遭遇被捲入動亂；一方面則透過「西非國家經濟共同體」（ECOWAS），試圖勸說政變軍釋放總統，「避免進一步逼這個國家墜入總崩潰。」

nanutawya, namaka tusa a malebut cacay abataan idaw ku tulu a mihcaan caay henay ka putun kuni kalepacawan tu Ma-Li (馬利) nika balihnawan ani kale pacaw, katukuh ayda lima a malebut ku hitay nu Fa-Kuo (法國) nu Fa-Kuo (法國) a sifu, caay pisengal pasayda i tasekun patahekal tu “kakalahen nu sasakamuen” ,sakamusa amana katuhekal miliyas tu panan, kaltepaw nuni kalepacaw, pasaiyda i “Si-Fye (西非) kanatal nu sakaudip anikapulungan” (ECOWAS), mitaneng tayda masasakamu patahekalen ku cungtun sa, “amana pacici tina kanatalan a adadaa ku balucu’ ”

但ECOWAS與法國的地下斡旋還未見結果，被捕的凱塔總統就已放棄了抵抗。最終，凱塔透過被政變軍控制的國家電視台，於清晨現身發出了政府總辭聲明：「總統、總理與國會將於即刻起解散下台...包括我本人的執政權力，都將自此結束。」

nika ECOWAS atu Fa-Kuo (法國) tuni kasasakamuwaw inai henay ku laheci, madakep satu ci cungtun Kay-Ta (凱塔) caay tu piwawiis. nikudan satu pasaydatu cinida i mikuwanay cinidaan a kanatal nu tilibi, tu sananal patahekal tu sapiales nuda tu mamiales tu sasakamuen nida :「cungtun ,cungli atu kuohui adahan maminamakaysan sa –pasuaku acaytu pikuwan tu kawaw hatidatu.」

現年75歲的凱塔，是2013年國際介入「馬利內戰」以來，被各方推派、負責重建國家的過渡領導人。

pitu a bataan idaw ku lima nu mihcaan ni Kay-Ta (凱塔), namakayda i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tulu a mihcaan micumud ku kanatal tu (nikalepacawan nu lalabu nu Ma-Li (馬利) ), papatahekalan, sakawaway nu patidengay tu kanatal nu micidekay tu mililiday a tademaw.

但在位7年間，凱塔的執政內外無力，由法軍支持的反恐戰爭陷入消耗戰泥沼，國內的經濟、治安與部族分權，也都因貪腐、蕭條而陷入無政府狀態。於是民間的長期積怨，這才藉由2020年3月的國會改選爭議，而引燃了全國性的反政府大抗爭。

pitu a mihcaan mikuwan, naiku laheci mikuwan ci Kay-Ta (凱塔), nu Fa-Kuo (法國) ku patidengay amibelinay mahida mahetikay i lanulanuan, sakauip nu kanatal, sakakapah nu niyadu atu nika babenis nu binacadan, nunika anupan, mahetik ku sakaudip nu kainai nu laheci nu sifu. hatidaay tu nu hemhem nu tademaw, itinitu tusa a malebut tusa a bataan a mihcaan tulu a bulad nunipisingkiwan anika lalaecus, hida satu ku kanatal a tademaw mibelih tu sifu miwawies.

在這場極度爭議的國會改選中，儘管非盟、ECOWAS與法國大力鼓勵，但大規模買票、舞弊、以及馬利北部戰亂區的計票問題，卻都嚴重地損害了投票的公信力。

itini kuni kacinlawan nu kuohuiy nisingkiwan, amica ku Fye-Mon (非盟) ECOWAS atu Fa-Kuo (法國) nipaicelangan, nika unipicakay tu paya, paceba’, atu Ma-Li (馬利) amisay nuni kalepacawan a niyadu, micidek palulaecus tu nipalutatenga nubinawlan.

因此在選後的訴訟過過程中，馬利憲法法庭才會作出選舉無效的判決，但凱塔總統卻以此結果逕行指派了「執政黨候選人」合法當選。

sisa nunikaminatu misikiw tuni katalahuing, Ma-Li (馬利) nuhuing sa nunisingkiwan aydy sa naikulaheci sa, nika ci Kay-Ta (凱塔) cungtun imahin patuduan nida ku「cecendan mamisikiw a tademaw」nutatengan nisingkiwan sa.

凱塔總統的行動，隨即引爆反對派的憤怒抗爭。因為對在野黨而言，凱塔的作法等同於獨裁。

wayway ni cungtun Kay-Ta (凱塔), pakilulan tu numihantaya malinges tunika sasuad. zayhan u cayidan sakamusa, ukawaw ni Kay-Ta (凱塔) tada umicidekay tusa.

儘管凱塔總統不斷強調「情報指出西賽還活著」，但憤怒的民眾與反對派卻徹底失去了對政權合法性的信任，並公開質疑策動綁票的幕後黑手，就是貪圖權位的凱塔本人。

pacici sa ci Kay-Ta (凱塔) musakamu「kamusa maudip henay ci Sisay sa」, malingesay henay nu binawlan atu mihantaya caaytu palu tatenga tu kawaw nida, pahelak satu misimsim tu ahican misiked nuinikudanay misulitay a tatemaw, sisa inamaanupay a tatemaw uci Kay-ta (凱塔).

自7月中開始，凱塔總統就已察覺到了「軍方氣氛不對」的躁動風聲。因為在動亂的馬利，軍隊不僅是最有組織、資源與獨立性的政府單位，在過往——特別是2012年的政治危機時——軍方就有「政變干政...重整秩序」的爭議傳統。

pitu a bulad malingatu, Kay-Ta (凱塔) cungtun maka tadengtu 「caay kakapah ku hetay」nika lawlaw nusuni. zayhan inika lawlawan nu Ma-Li (馬利), numasa kaputay nu hetay silaculay atu micidekay nu sifu, itida picidekan nu tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tusa a mihcaan nu kabalihenawan nu cence, hitay hantu idaw kuni pi「kasumad nu sifu—misumad tu kawaw」a kacilawan nu laylay.




#Article 565: Maliwang (235 words)


u sulit nu Hulam: 馬里旺部落

「馬里旺」這個地名由來不明，位於花蓮縣富里鄉學田村。學田部落早在清光緒初年就有許多阿美族人前來居住，是富里鄉目前所知最早成立的阿美族部落，大多來自恆春的阿美族人。 早在恆春阿美族人遷入前就已經存在。

日治初期，布農族人常常侵擾馬里旺部落，所以大部分族人選擇遷至富南村居住，之後在學田地區設置日警，才又有阿美族人陸續遷入，但仍以恆春阿美族人較多，直到戰後才漸漸有許多來自秀姑巒群的拔仔、屋拉力、烏漏及掃叭等社的阿美族人遷入，因為秀姑巒群的阿美族人原居住耕地不足，才遷移至學田部落，久而久之，在人數方面秀姑巒群阿美族人已超越了恆春阿美族人。

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maliwang. u kasalumaluma’ nu Maliwang sa, 112 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 327 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  54 ku tademaw, pakalatu 17%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 273 ku tademaw, pakalatu 83%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 13%, Paywan(Paiwan) 1%, Yuwatan(Bunun)1%, zumazuma 1%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, namakay i Sakul a niyazu'. paacawa ku taytayna tu Cilamitay.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis)  itini. u zuma a tademaw sa atu Yuwatan(Bunun).

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 566: Maljipa (495 words)


u sulit nu Hulam: 東源部落

Pingtung sian, Mutan siang, Tuyuan niyazu'. Tuyuan niyazu' a binawlan namueneng i Fangsansi(sa'wac) seci siang. i kalipunan a demiad, mapabulaw tayza i Mutan siang bukebukelalan, itawya sa u Mutanse ku ngangan. caay kayadah ku tayzaay a tademaw, sisa, makapah henay kya liwliw. u singanganay a banaw muwangic banaw, kabangcal pamuwangic tu taw. azihen kya ngangan, hakay izaw ku paangic tu taway a kungku sa. u tatenga' sa, tina ngangan namakay Paywan binacadan a kamu Kudku a ngiha', kya sakaizaway sa u masaupu ku sa'wac a kakitizaan. caay katabaki kya banaw, uyzasa, si kilangkilangan i liwliw, sayadah ku lemangwan. izaw ku tabakiay a tawha kilang. i balangbangan a demiad, izaw ku lalengac, sabangsis i bali, sisa, maydih muwangic tu tademaw.   

屏東縣牡丹鄉東源部落。東源部落族人原本世居枋山溪上游獅子山鄉，日治時期 被遷移至平地的牡丹鄉，當時稱為新牡丹社。由於地處偏僻，除了部落族人，外人很少進入此境，因此保留了完整的自然生態。東源部落知名的「哭泣湖」，美到令人哭泣的湖泊。乍看名稱還以為有什麼哀哀泣訴的傳說， 事實上這名稱來自排灣族語「Kudji」 的音譯，意為「水流匯集之處」。湖泊面積雖不大，但周圍山林環抱， 植物生態豐富，湖邊樹林有著高大珍貴的桃花心樹，水中保留了瀕臨絕種的台灣水韭；秋季時，野薑花盛開，空氣中飄著甜 甜淡淡的清香，浪漫到讓人想哭。

資料來源：

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maljipa. u kasalumaluma’ nu Maljipa sa, 180 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 492 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 477 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 15 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 94%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 2%.

u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun).  inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

排灣族（排灣語：Payuan，書寫系統制定前慣以 Paiwan 拼寫）為台灣原住民，發源於北大武山（Kavulugan）一帶，屬於南島民族。目前居住在海拔1,000公尺以下的山區。以台灣南部為活動區域，分布北起三地門鄉，南達屏東縣恆春鎮，東到台東縣太麻里鄉以南海岸。包括屏東縣、台東縣境內，為台灣第二大原住民族，總人口約十萬餘人。擁有台灣原住民特有的部落領袖、貴族、勇士、平民的階級制度，並以巫術及工藝文化出名。

u niyazu’ nu Paywan(Paiwan) kuyni, katuud ku Paywan(Paiwan) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis).  inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

Paywan(Paiwan,Payuan) a cideaky sa, u Taywan Yincumincu, nalemangaw nay Amis-Tawu buyu'(Kavalugan).  

ayzasa, mueneng isasa' 1000m bayu-talakaw. saungay i timul nu Taywan. mikitinay ku Timul Subal kamu cidekay.

satimul katukuh , saamis katukuh , sawali sa katukuh  timulan.

yamalyilu ilabu nu  atu , u sakatusa tabakiay a cidenay nu Taywan Yincumincu, izaw maka mangasiw cacay bataan a mang ku tademaw.

saca uzamaay a mililiday nu niyazu', matekesay(貴族), makapahay atu habutud binawlan, uzumaay a .singangan nu mapalaway atu nalimaan lalangawan.     

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (562,395), Pangcah (209,851), Tayan (90,309), Paywan (100,872), Yuwatan (58,509), Rukay (13,326), Puyuma (14,199), Cou (6,632), Saysiat (6,624), Yami (4,615), Saw (788), Kabalan (1,471), Taluku (31,552), Sakizaya (944), Sejek (10,046), Laaluwa (401), Kanakanabu (338), zuma (11,918)




#Article 567: Maljivel (414 words)


u sulit nu Hulam: 馬里弗勒部落

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Maljivel. u kasalumaluma’ nu Maljivel sa, 32 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 124 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 119 ku tademaw, pakalatu 96%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 4%. Taitung sian Jinfeng Cyalan chun, u sakacacay a niyazu' nu pitu a niyazu' nu Cyalan chun. u ngangan nu niyazu' namakay sa'wac, i tebal nu Taymali sa'wac (太麻里溪). nuayaway a ngangan sa, u Pulupulusen. u kayadah ku lesing atu uul, isasa'ay a lala'. papulung pitu a niyazu'. na i ka Lipunan, bucici paeneng i Cepen sa'wac. i Mikoku a demiad, 34 a mihcan 10 a bulad 25 a demiad, tayni tu ayzaay a kakitizaan. Cyalan chun sa, ku satabakiay paluma' tu Losen-balu (外來語: 洛神花) a subal. paymihcaan patizeng ku Losen-balu a saungay a kawaw. yadah ku saungay, izaw ku kakaenan, izaw ku mibalakasan.   

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad tu cidekay a ngangan nu Sakizaya ku heni.

u Yuan-cu-min a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yuan-cu-min, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 568: Malta (843 words)


u Malta sa ilabu nu Oco, itiza i 35 50 N, 14 35 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 316 sq km
u ahebal nu lalaay sa 316 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km
hamin nu tademaw sa 415,196.
kakalukan umah sa 32.30%, kilakilangan umah sa 0.90%, zumaay henay umah sa 66.80%

u tapang tusu nu kanatal sa u Valletta.

kakining nu kanatal demiad sa 21 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Marie-Louise Coleiro Preca, micakat a demiad sa i 2014 a mihca 4 bulad 4 demiad.

馬爾他（Mal-ta），初次聽來，會覺得這個國家名字很奇特。詞源派認為「Malta」一詞來自希臘語μέλι（音meli），意為「蜜」。希臘人稱此島為Μελίτη（音Melite）；另一種民間說法是馬爾他出產一種品味獨特的蜂蜜，故得暱稱「蜜地」。

Ma-El-Ta (馬爾他), mahka makatangil kita, mahicay kya tengilan kina kanatal. numatinengay sa Malta sa namakayda i Si-La (希臘) μέλι(suni meli), u imi sa (udal) Si-La (希臘) atademaw u subal sa Μελίτη(suni Melite); dumasa nakamuwan nu Ma-El-Ta (馬爾他) nu micidekay nu wadu sa, pangan han tu (kakitidaan nu wadu).

馬爾他位於南歐，義大利西西里島以南90公里，地中海之心位置，故被稱為「地中海心臟」。國土面積狹小，只有316平方公里。

adidi kya niyadu’,tulu a lasubu cacay a bataan idawku enem a pinfan kunli. Ma-El-Ta (馬爾他) idai Nan-O (南歐), Yi-Ta-Li-Si-Si-Li-Daw (義大利西西里島) nutipan siwa a bataan kunli, Ti-Cung-Hay (地中海) teban a niyaduan, pangangan han tu “Ti-Cung-Hay a balucu’ (地中海心臟)”。adidi kya niyadu’,tulu a lasubu cacay a bataan idawku enem a pinfan kunli.

對於很多亞洲人來說，馬爾他可能不是很熟悉，甚至很少聽過；但是在歐洲，馬爾他則是最受歡迎的投資、居住、旅遊、和度假勝地。素有「歐洲後花園」、「南歐瑞士」、「歐洲新加坡」等美譽。除馬爾他本地人口以外，島上還居住著來自阿拉伯、義大利、英國等不同國家的居民。

nuhina tengilay nu Ya-Cuo (亞洲) a tademaw, Ma-El-Ta (馬爾他) caay ka nanam matengil nu katuuday, nika itini I O-Cuo (歐洲), Ma-El-Ta (馬爾他) saka namuhan nu katuuday amisiwbay, kitidaan, laliwkuwan, atu aidangan. pangangan han tu (O-Cuo nikuda aadihan tu balubaluan) (歐洲後花園), Nan-O-Zuye-Se (南歐瑞士) O-Cuo Sin-Ka-Puo (新加坡) ngncal nu ngangan. tu nuitiniay tu Ma-El-Ta (馬爾他) a tademaw, subalay a tademaw idaw kunu namakaydaay i A-La-puo (阿拉伯), Yi-Ta-Li(義大利), Ing-Kuo (英國) nu caaya kalecad nu kanatal a tademaw.

島國雖小，但卻擁有7000多年的流長歷史，相比之下久過四大文明古國。因地處地中海重要戰略位置，作為連接歐洲、北非、中東等地區重要橋樑，自古以來都是兵家必爭之地。

amica kuni ka adidi’ nina kanatal, hatidatu kutenes pitu a malebut ku pina am mihcaan ku hatidaay tu ku tenes nu likisi, sasa sedseden mikikaka tu nu sepatu a nika lihalay nu mukasi a kanatal. kakitadaan han i Ti-Cung-Hay (地中海) sakalepacawan a niyadu’, saka lalitin nu O-Cuo (歐洲), Pye-Fye (北非), Cun-Dun (中東) angangan nu kayakay. nanu mukasitu nika alwalwan kya kakitidaan.

馬爾他在歷史上曾被多個民族占領，直到1964年，馬爾他正式宣布獨立，為大英國協成員國；1974年更改憲法，成為馬爾他共和國（Republic of Malta）。2004年，馬爾他加入歐盟，並於2007年成為申根公約會員國；如今，馬爾他是全球唯一集歐盟國、申根國、歐元區國家、大英國協成員國四位於一體的國家。

Ma-El-Ta (馬爾他) itini likisi sa nama tebung nu yadahay nu binacadan, katuku i cacay a malebut siwawa lasubu enem a bataan idaw ku sepat a mihcaan, Ma-El-Ta (馬爾他), mihapu misa taked tu kamisa, u Ta-Ing-Kuo (大英國) a kaput sa; cacay a malebut siwa a lasubu pitu a bataan idaw ku sepat a mihcaan misumad tu Sin-Ye-Fa (憲法), mala Republic of Ma-El-Ta (馬爾他共和國). tusa a malebut idaw ku sapat a mihcaan , micumud ku Ma-El-Ta (馬爾他) i O-Mung-Kuo (歐盟國), Sen-Ken-kuo (申根國), O-Yun-Ci (歐元區) a kanatal, Ta-Ing-Kuo (大英國) a kaput nina sepatay mala cacaya a kanatal.

與大多數歐洲國家相比，最與眾不同的是，馬爾他是個官方語言為英語的國家。政治上，馬爾他採用中立政策，不參加其他國家之間的戰爭，也不會主動發動戰爭，這些都保障了馬爾他的國際安全性。

tuni kasa sedsed nu O-Cuo (歐洲) a kanatal, nusacaaya kalecad sa, u Ma-El-Ta (馬爾他) nu tapang asasakamuen sa u igu a kamu nu kanatal. sakaytini i cence, Ma-El-Ta (馬爾他) caay pisaaywayw tu kawaw, caay pilihida tunutaw a kanatal a malepacaw, caay pikiayaw tudaw malepacaw, itinikita madiput tunu Ma-El-Ta (馬爾他) a kitakit a sakakapah.

藍色，是馬爾他的代名詞，因為他擁有全世界最美的海景，其中最為著名的就是「三藍」景觀：藍洞、藍窗和藍湖。

langdaway a kulit, u nganga nu Ma-El-Ta (馬爾他), idaw ku tada nganga nu kanatal nu sabangcalay a bayu nu aaidangansa, paluplup han ku tada singanganay sa idaw ku tuluay a langdaway aaidangan: langdaway a buhang, langdaway a sasingalan atu langdaway a banaw.

但大自然就是很神奇，除去「三藍」，仙人掌與椰樹並存，戈壁偶遇海洋，火山碰到冰川，仿佛一切的不可能事情，在馬爾他這個小城看來似乎都有無限可能，也就造就了馬爾他處處皆風景。

pakunida hananay a nisangaan nu di’du, miwada’tu tuluay a langdaw, sandalu atu yasi malecad masuped, lilis alahican kaletepan nu bayu, nika bakuhac nu buyu malitamuh tu suleda’, u caaya ku kasasikawaw, itini i adidiay nu Ma-El-Ta (馬爾他) kaadihan tu asikawaw sa, ninikahidaan sisa Ma-El-Ta (馬爾他) yadah ku aaidangan i tida.

古城瓦萊塔、古代神殿、地下陵墓、騎士團宮殿、維多利亞城、CALYPSO岩洞、神廟遺蹟、大力水手村、丁力懸崖、姆迪娜街景等都是馬爾他獨具特色旅遊勝地。

mukasi Wa-la-ta (瓦萊塔)nu luma Wa-Lay-Ta (瓦萊塔), mukasi nu biyu (古代神殿), sasa nu lumen (地下陵墓)，mikacaw a biyu (騎士圑宮殿), Wi-Dou-Li-Ya-Cen (維多利亞城), CALYPSO (岩洞), di’du nipahetikan namaka babalaki (神廟遺蹟) , Ta-Li-Suyi-Sau (大力水手村) niyadu, Ti-Li tepad (丁力懸崖), Mu-Di-Na (姆迪娜) patiyamay unu Ma-El-Ta (馬爾他) numicidekay nu aidangan .

馬爾他是一個國家，因為被許多民族統治過，文明在這裡交匯，歷史在這裡轉折，所以整個島上充滿了歷史的文化遺跡，非常值得深度旅遊以及度假！ 

Ma-El-Ta (馬爾他) u kanatal, yadah ku binacadan mikuwan, nuni kalihalayan itini masasuadih, itini ku likisi misumad, sisa mamin kina kanatal u likisi nu lalangawan nu babalaki, taneng micumud a matineng tu aaidangan.

馬爾他的面積加起來只有香港的三分之一大，由三個島組成：由下而上是主島Malta島、中間的小餅乾屑Comino島、最上面的Gozo島。 基本上大多數景點都在主島Malta，但是Comino島和Gozo島也有各自著名的小景點值得搭船出去。

Ma-El-Ta (馬爾他) u lala nuheni pulung han hatida nu Si-Yang-Kan (香港) nu palatulu nu cacaya a tabaki, nu tuluay nu saubal anipulungan: sipakay sasa tapabaw han nu tada subal Malta subal, tebanay mahida u nikahtikan nu piyun a Comino subal, satalakaway han u Gozo subal. u tada subal hatu nu yadahay itidatu i Malta a subalan, nika Cominu subal atu Gozo subal idaw ku adidiay aaidangan taneng maka balunga tahekal midang.

基本上馬爾他一年四季都適合旅遊，不過5月-9月是馬爾他的熱門旅遊時間，也是最多歐洲人出沒在馬爾他的季節。

kapah namin asipidang tu maybulad, nika limaay a bulad-siwaay a bulad sa u Ma-El-Ta (馬爾他) aaidangan a bulad, sayadahay nu O-Cuo (歐洲) atataydaan i Ma-El-Ta (馬爾他) a bulad. 

馬爾他菜是幾個世紀以來島上居民與來馬爾他定居的外來者在烹調習慣上互相影響的結果，這種結合使馬爾他菜混合了地中海周圍各地的飲食口味。儘管許多菜式是島上特有的，然而一部分很受歡迎的菜式的做法卻是源自西西里島、義大利南部以及中東地區。被當地人稱為ftira biż-żejt、ġbejniet和pastizzi的食物便是很好的例子

Ma-El-Ta (馬爾他) nu pinaay tu a seci nui subalay a tademaw atu Ma-El-Ta (馬爾他) nui kitidaananay makaputahay taniay a tademaw nuni ka nanaman tu anika sasumelaw ani salamian, numahiniay ani kalamlam tu Ma-El-Ta (馬爾他) a lami tu Ti-Cun-Hay (地中海) nu liklik tu a kaen. amica kuni kaw nu subal tu a micidekay a lami, kanamuhan tuni salamian nama kaydaay i Si-Si-Li-Daw (西西里島), Yi-Ta-Li (義大利) timulan atu Cun-Dung (中東) a niyadu. pangangan han ftira biż-żejt, ġbejniet atu pastizzi sa u sakapahay a adihan.




#Article 569: Malungayangay (1693 words)


Malungayangay (kamu nu Hulam:  hananay)

u Malungayangay hannanay sa, u namaka hicahicaay aca sa, i kasumamadan naidaway tu haw, aca sa ku mitapalay, katuud ku pabaliway tina kungku nu Malungayangay, ayda a pasubana’en aku kamu tu namaka babalakiyay a kamu nu babalaki, nu katuuday a kamu palacacay han aku pasubana’ kita. 

i kasumamadan saan, naidaw ku cacayay a masakapahay a tatama, tayni i niyadu’ nu Takubuwan mikadabu saan, kadabu satu sa, u duma ku kasic, caay kataumah maluk, caay piedap misakakawaw i luma’, sademidemiad sa misanga’ tu culen, tumes satu nu nisanga’an tu culen ku labu nu tumunaw, sakamu han nu kakadabuwan, caay pitengil, anu cimacima ku musakamuway mahida tuway kacaay pitengil. mangaleb ku nikasandeb misanga’ tu culen. mabidang tu ku kakadabuwan, sakaydihan tu mubahbah, u sasahican ku mahiniyay a kadabu sa, hatida ku nikaynah mahida tuway ci Butung. tedep han tu.

cacay a mihcan pila’disan nu niyadu’, matabal amin ku selal taumah mibuting, nika a makatukuh tu i kalahukan i luma’ henay ci Butung, muhalhal ku ali ni butung i nuayawan nida amaladay mibuting, nika ci Butung tu ni Butung, caay kasakasakalah aca, mahida tu ku nikasadeb misanga’  tu culen. mahanghang tu ku ali nida muhalhal a mibuting, satu amangahngah ci Butung, amatukutukuh tu i kalahukan sa, lekal satu ci Butung muena tu ali taumah. dateng satu ku ali ni Butung, i nudikudan, ngaliwngiw musakamu, makatengil ci Butung mangaleb ku nipasusun, eneng satu i sasa nu kilang misasa'pi’, mangaleb tu ku nu kangaliwngiw.  

sakamu satu awu kalahukan tu sa, mueneng han aca saw sa musakamu. sakamu hantu ni Butung. ba’tungen ku tabukud isu i nuayawan han nida ku ali. patukil satu ku ali nida. u maapaay haw a ba'tung sa i cebecebedan satu, sakamu hantu ni Butung, tanengilmay hanaca ni Butung, hangi miladay aca maapa satu ba'tung satu tu tabukud, tadu’ ciba’ saca ku nikahetik nu tabukud, tengteng satu ci kamatengteng isaw, kitatusa hantu nu heni, matumes nu buting tu nu namuh satu taluma’, tayda satu i katuuday ma’kek amin ku binawlan tu buting makadih tu heniyan, namahida satuway,  papalita hantu nu katuuday ku ali ni Butung, namakayda salingatu tu pasayda ku katuuday i ci Butungan, uycanacanan ku a kawaw sa mikilim aca ku katuuday cinidaan palawama.  

namahida satu mangaleb ku nikakasic ni Butung, samuhmuh sa tu ci Butung i pakelakela’an misanga’ tu culen, anu hicahican nu katuuday musakamu cibutung i cuwa saw mahidatu kacipitengil mahida tu ci kasumad ku kawaw, malibutu ku katuuday tedeb satu katukuh i kaliwmahan nu nyadu’, ahica tu ku sakaluk nu luma’ sakyai, pasusun mahamin tu amin ku selal maliumah, halhal sananay tu tu nipitumun nu binawlan, matineng ci Butung tu nika tukuhan tu saka liwmahan a demiad, sudad satu ci nida namaka pakelakela’an, mukunuy tu tupukaw nu kelakela’ a taumah, adihan ku kelakela’ matumes nu culen, maekek amin ku katuuday ci Butingan, mabiyalaw makadih tu nilacul nida i kelaela’ tu culen a patacuwan sakyai, katukuh ci Butung i umaumahan silac han tu  ni Butung kya culen i umaumahan, caycay ku nibedbeban ni Butung  tu laic, lineng han tu laic kya culen kengsatu malineng amin kya culen. makatengil ku binawlan tu nikasuni sa, bengbeng nu suni nya culen, tada mahida u mikusiway ku suni, maekek amin ku binawlan tu nika sa cacacacay nu nikalebek nikilang, mamin mikaykung cibutung tu umah. papiculu’ han tu ni butung kya culen tu kilang, balutebut satu kukilang talilis nu umah, sa telitelis satu masanebaak ku nikaydaan nu culen, caay tu aca pisanebak cibutung kaykayda satu paluma tu sapal. 

mulangaw tuwamin kuni paluma nu binawan tu habbay, langaw satu kuni butung canu  caaay kautamulak sa uhabay atu luni ,

taumah satu ku kakadabuwan, makadih tuni paluma ni butung tutamulak atu bangah uluni. ma ngaleb tu kunika baallucu’, taluma’sa mapatay kaynahan ci butung, tengil satu cibutung satu a patukil cibutung, u tebep ku wayway nida, nika caay pahahan kulaway nu kakadabuwan mu ngaliungiu inyadu’, nayi’ tu kumaliuhay tu kawaw ni butung matineng tuamin ku tademaw, tu nipaluma nida iumah tulami’ namahida sa tatenga’isaw cikatenes, katuud tu kutaumahay mi adih tuni paluma nibutung, tepuk satuu ku talitalingan kaydaan nu tademaw muculil.  

malcad tu pauliday kuduba’. nucilal, tikatenes katukuhan twaca ku pilangecan, milangec kuselal sadakadakay mumuku tu ni laningecan, adihan kunibutungsa matumes nu tamulak. atu bangah luni awyca ku mamaala,tenesen mu padeng anusa ama muni’tuway, sa amin kunipiadih nu katuuday, (nika katukuh inika acak nuni pawaliyan tu kya, nineng satu kuheni), katukuh satu ini kaacak

u malungayangay hannanay sa, u namaka hicahicaay acasaw, i kasumamadan naidaway tuhaw, a saca kumi tapalay, katttuud ku pabaliuway tina kungku nu malu

ngayangay, ayda a pasubana’en aku kamu, tu namaka babalakiyay akamu nu babalaki, nu katuuday a kamu palacacay han aku pasubana’ kita,

i kasumamadan saan, na idaw ku cacayay a masakapahay a tatama, tayni i nyadu’ nu takubuwan mi kagabu saan, kadabu satusa u duma ku kukasic, caay kataumah maluk caay pi edap misa kakawaw i luma’, sa demidemiad sa mi sanga’ tuculen, tumes satu nu nisanga’an tuculen ku labu nu temunaw, sakamu han nu kakadabuwan, caay pi tengil, annu cimacima ku musakamuway mahidatuway kacay pi tengil.mangaleb kuni kasadeb misanga’ tu culen. mabidang tu ku kakadabuwan may sa kaydih hawtu mu bahbah, u sasaycan ku mahiniyay a kadabu saa,, hatida kuni kaynah mahidatuway cibutung.tedep hantu.

cacay a mihan pi la’disan nu nyadu’, matabal amin kuselal taumah mi buting, nika a. makatukuh tu i kalahukan i luma’henay cibutung, muhalhal ku ali ni Butung i nuayawan nida amaladay mibuting, nika cibutung tuni butung caay ka sakasakalah aca, mahida tu kunika sadeb misanga’ tuculen. mahanghang tu kuali nida muhalhal ami buting, hatu ama ngahngah ci butung, ama

tukutukuh tu i kalahukan sa, lekal satu cibutung muena tuali taumah. dateng satu kuali nibutung, i nudikudan, ngaliungiu musakamu, makatengil ci butung mangaleb kuni pasusun, eneng satu isasa nukilang misasapi’, mangaleb tu ku nukaka ngaiungiu. sakamu satu awu. kalahukan tusa mueneng hanaca saw sa musakamu. sakamu hantu nibutung. ba’tungen ku. tabukud isu i nuayawan hsnnida kualli. patukil satu kuali nida. u maapaay haw a batungsa i cebecebedan satu, sakamu hantu ni Butung, tanengi may hannaca ni Butung, haangi mi ladaya aca maapa satu batung satu tu tabukud, tadu’ciba’ saca kuni kahetik nu tabukud, tengteng satu cika ma tengteng isaw, kitatusa hantu nuheni, matumes nu buting tunu namuh satu taluma’ matumes

nu buting, tayda satu i katuuday ma’kek amin ku binawlan tu buting makadih tu heniyan, na mahida satuway ki papali palita hantu nu katuuday ku ali ni Butung, namakayda. salingatu tu pasayda ku katuuday i ci Butungan, wycanacanan ku a kawaw sa mikilim aca ku kauday cinidaan palawama.

namahida satu mangaleb kunika kasic ni Butung, sa muhmuh satu ci Butung i pakelakela’an misanga’ tu culen, anu hicahican nu katuuday mu sakamu ci Butung icuwa saw mahidatu kaci pitengil mahida tu cikasumad ku kawaw, malibutu ku katuuday tedeb satu katukuh i kaliumahan nu nyadu’, ahicatu ku sakaluk nuluma’ saakyai, pasusun mahamin twamin ku selal maliumah, halhal sananay tu tunipi tumun nu binawlan, matineng ci butung tunika tukuhan tu saka liumahan a demiad, sudad satu cinida namaka pa kelakela’an, mu kunuy tu tupukaw nu kelakela’ a taumah, adihan ku kelakela’ matumes nu culen, maekek amin kukatuuday cibutingan, mabiyalaw makadih tunilacul nida i kelaela’ tu culen a patacuwan sakyai, katukuh ci butung i uma umahan silac hantu nibutung kyaculen i umaumahan, caycay kuni bedbeban nibutung tulayc, lineng hantu tu laic kyaculen kengsatu malineng amin kyaculen. makatengil ku binawlan tunika suni sabengbeng nusuni nyaculen, tadamahida umikusiuway

kusuni, maekek amin ku binawlan tunika sa cacacacay nunika lebek nikilang, mamin mikaykung cibutung tuumah. papiculu’ hantu ni butung kyaculen tu kilaang, balutebut satu kukilang talilis nu umah, sa telitelis satu ma sanebaak kuni kaydaan nuculen,caay twaca pi sanebak cibutung kaykayda satu paluma tusapal.

paluma tu tamulak

mulangaw tuwamin kuni paluma nu binawan tu habbay, langaw satu kuni butung canu caaay kautamulak sa uhabay atu luni, taumah satu ku kakadabuwan, makadih tuni paluma ni butung tutamulak atu bangah uluni. ma ngaleb tu kunika baallucu’, talu ma’sa mapatay kaynahan ci Butung, tengil satu cibutung satu a patukil cibutung, u tebep ku wayway nida, nika caay pahahan kulaway nu kakadabuwan mu ngaliwngiw i niyadu’, nayi’ tu kumaliuhay tu kawaw ni Butung matineng tuamin ku tademaw, tu nipaluma nida iumah tulami’ namahida sa tatenga’isaw cikatenes, katuud tu kutaumahay mi adih tuni paluma nibutung, tepuk satu ku talitalingan kaydaan nu tademaw muculil. katukuh inika hamin pa wali tuhabay, muculu’ tu amin ku binawlan tawya sa , cibutung muculu’ tu nipawali tu tamulak.

mamin mu culu’ tu nipawali ci Butung, ala han nida ku cacay a tamulak mupela’ pela’ han nida kya tamulak, ciyas satu kuhabay ma seni’ maekek tu amin kumi adihay, yah ka hatidatu ku tineng ni butung, u hica a tademaw ci butung, sanamin ku taydaay mi adih cinidaan, matineng ku kakadabuwan ni butung, tu nakamuwan nu katuuday, ku manamuh ku balucu’ nika caay caay ka sumad, mahida tu ku balucu’ sakay ci butungan, dateng.satu ci butung, tadacaay haw ka sumad kunipi tapal nina kakadabu wan, sakamu hatu ni butung ci kinli sa, anu mahida ku balucu’ nu babalaki numisu sa, ami laliu tukaku hanida ku acawa ci kinli sakamu satu ci kinli manatu ka hida kisu, patukil satu ci butung , a kina cacay tukaku paadih i tamuwan, tu babutingan nu mita u binawlan, a mumul tu kaku mi liyas tu nyadu’,han tu nibutung ci kinli musakamu,   

sadi kuday tu ni butung sa, ladayen ni butung ku bu nawlan, papi adihen ni butung ku binawlan tu malungayangay, sakamu satu ci butung mu tudu’tu malungayangay, wyniyan a alalduwan sa aw babutingan nu binawlan kuyniyan, anu taluma’ tu kaku yada i pabaw sa aytini tu kamu mi buting i malungayangy, uni patungus nu ipabaway tu binawlan kuyniyan a babutingan, u teluc nuteluc nu dayday nu sakidaya, aytini tu mi buting, han ni butung ku binawlan musakamu , namahida satu i nadikudan ni butung tu tulutulu ademiad tadu’ tahekal saca ku lenu nu nanum i malungayangay, matineng satu ku binawlan mu luyaluy tu tayda miadih, idaw ku makadihay tu idaw nu buting, pasubana’hantu ku i nyadu’ay, tu beleng satu amin ku binawlan, mapa pu putuamin tayda mi buting, namahida satu caaytu ka putuputun ku mibutingay ij malungayangay katukuh ayda, selenan tu kyu i nayi’ tu ku babutingan.     




#Article 570: Mami (181 words)


u sulit nu Hulam: 馬美部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mami. u kasalumaluma’ nu Ｍami sa, 30 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 99 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 86 ku tademaw, pakalatu 87%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 13 ku tademaw, pakalatu 13%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 83%, zumazuma4%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 571: Mananigay (244 words)


u sulit nu Hulam: 馬拿尼開部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mananigay. u kasalumaluma’ nu Mananigay sa, 34 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 116 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 114 ku tademaw, pakalatu 98%. u zuma sa, cay ku Ingcumin, 2 ku tademaw, pakalatu 2%. 台東縣金峰鄉賓茂社區

u Paywan(Paiwan) a niyazu' kuyni. katuud ku Paywan(Paiwan) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)




#Article 572: Mangcelan (113 words)


滿自然部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mangcelan. u kasalumaluma’ nu Mangcelan sa, 164 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 502 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 460 ku tademaw, pakalatu 92%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  42 ku tademaw, pakalatu 8%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 85%, zumazuma 5%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 81%, Yuwatan(Bunun) 1%, Sakizaya 1%, zumazuma 8%.

阿美族（阿美語：Amis／Pangcah）是臺灣原住民的一個族群。主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶。總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群。

u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu  tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.




#Article 573: Mararo’ong (177 words)


u sulit nu Hulam:美山部落

台東縣成功鎮忠孝里

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Mararo’ong. u kasalumaluma’ nu Mararo’ong sa, 250 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 579 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 363 ku tademaw, pakalatu 63%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin, 216 ku tademaw, pakalatu 37%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 58%, Paywan(Paiwan) 1%, zumazuma 3%.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 574: Maribasi (202 words)


馬里巴西部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maribasi. u kasalumaluma’ nu Maribasi sa, 104 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 365 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 335 ku tademaw, pakalatu 92%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  30 ku tademaw, pakalatu 8%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 65%, Pangcha(Amis) 4%, Tayan(Tayal) 10%, Sejek(Seediq) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 8%.

u Taluku a niyazu' kuyni, tuud ku Taluku a tademaw itini, u zuma sa u Pangcah Tayal atu Bunun.

iniyan a niyazu', tuud ku misaydang, matineng micudad winiyanay a micudaday. sisa'wac i tepal nu niyazu', u ngangan nuni sa'wac u Lawsi sananay nu Hulam a kamu.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 575: Marorok (232 words)


馬聚集部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Marorok. u kasalumaluma’ nu Marorok sa, 267 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 708 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 328 ku tademaw, pakalatu 46%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 380 ku tademaw, pakalatu 54%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 38%, Paywan(Paiwan) 2%, Yuwatan(Bunun) 3%, Taluku(Truku) 2%, zumazuma 1%.

u pangcahay a niyazu' kuni, izawtu ku Sazakaya a tademaw, caay kaduut ku tademaw itiniay a niyazu'.

itiniay a niyazu' a tademaw paluma' ku kahiu pacakay ku kahiu.

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya. hakay caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.

katuud ku Sakizaya a tademaw namakay Maibul niyazu' tayni itini mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 576: Masilid (186 words)


u sulit nu Hulam: 北葉部落

屏東縣瑪家鄉北葉村。

本村發源於隘寮溪上游南岸山腹地帶，距平地約6公里的地方由原名「馬須利德」及「山上鳥路」二個村社組成，因二個村社均有設頭目統治，風俗習慣相同，地緣接近互有婚姻關係及來往，日治時期設置警察駐在所治理，至光復後合併成立為北葉村，在民國42年遷居現住地，現在設有鄉行政中心的中心地帶。

本村原名「馬須利德」，在日治時期經日人改稱「巴苦黑友」，至光復後改為「北葉」。

資料來源：

i Pingtung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Masilid. u kasalumaluma’ nu Masilid sa, 334 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 994 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 946 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  48 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 90%, Pangcah(Amis) 1%, Rukay(Rukai) 3%, zumazuma 1%.

u Paywan a niyazu' kuyni. tuud ku Paywan a tademaw itiniay a niyazu'.

inayay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Rukay atu Pangcah 

u Sakizaya a binacadan azihan i 

u Pangcah(Amis) a binacadan azihan i 

u Tayal a binacadan azihan i 

u Paywan a binacadan azihan i 

u Bunun a binacadan azihan i 

u Piyuma a binacadan azihan i 

u Rukay a binacadan azihan i 

u Takuku a binacadan azihan i 

u Sejek a binacadan azihan i 

u Saysia a binacadan azihan i 

u Kabalan a binacadan azihan i 

u Kanakanabu a binacadan azihan i 

u Laaluwa a binacadan azihan i 

u Saw a binacadan azihan i 

u Chou a binacadan azihan i 

u Tau a binacadan azihan i 




#Article 577: Masinghalan (152 words)


瑪星哈蘭部落

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Masinghalan. u kasalumaluma’ nu Masinghalan sa, 147 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 592 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 569 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  23 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 89%, Cou 5%, Paywan(Paiwan) 1%, Kanakanavu 1%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 578: Masitoban (182 words)


瑞岩部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Masitoban. u kasalumaluma’ nu Masitoban sa, 188 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 450 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 422 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  28 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 90%, Sejek(Seediq) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Pangcha(Amis) 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 579: Masuhuaz (177 words)


梅山部落

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Masuhuaz. u kasalumaluma’ nu Masuhuaz sa, 101 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 306 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 291 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  15 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 93%, Pangcah(Amis) 1%, Rukay(Rukai) 1%.

u niyazu’ nu Yuwatan(Bunun) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunun) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Rukay, u Pangcah. inayi' tu ku zuma a cidekay a tademaw.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 580: Matabalay (178 words)


榮安部落

i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Matabalay. u kasalumaluma’ nu Matabalay sa, 142 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 380 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 283 ku tademaw, pakalatu 74%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  97 ku tademaw, pakalatu 26%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 71%, Saysia(SaySiyat) 1%, Pangcha(Amis) 2%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Saysia, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 581: Matadim (105 words)


馬太林部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Matadim. u kasalumaluma’ nu Matadim sa, 134 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 376 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 237 ku tademaw, pakalatu 63%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 139 ku tademaw, pakalatu 37%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 61%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 2%.

阿美族（阿美語：Amis／Pangcah）是臺灣原住民的一個族群。主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶。總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群。

u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu  tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.




#Article 582: Matang (292 words)


Matang (u sulit nu Hulam：馬當部落)

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Matang. u kasalumaluma’ nu Matang sa, 872 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,542 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 967 ku tademaw, pakalatu 38%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,575 ku tademaw, pakalatu 62%.

台東市馬當部落，是台東市14個阿美族部落中人口最多的部落。全里的阿美族超過3000人

i Pusuung ku Matang niyazu', u sakatuutay a niyazu' ilabu' nu 14 Pangcahay a niyazu'. u asip nu tademaw sa maka 3000.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 30%, Paywan(Paiwan) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 1%, zumazuma 3%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kyuni, tuud ku Pangcah(Amis) itini. inay ku Sakizaya itini. u zuma a tademaw sa u Paywan(Paiwan) atu Puyuma.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.




#Article 583: Matanki (191 words)


馬太鞍部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Matanki. u kasalumaluma’ nu Matanki sa, 121 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 331 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 322 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   9 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 79%, Pangcha(Amis) 2%, Tayan(Tayal) 5%, Sejek(Seediq) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Paywan(Paiwan) 2%, zumazuma 8%.

u niyazu’ nu Taluku(Truku) kuyni, katuud ku Taluku(Truku) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun) , u Tayan, u Sejek atu Paywan. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

izaw tu ku Sakizaya itini. micakay k lala' nu Taluku, sa muenengtu itini.

inayay ku cacudadan i Matanki niyazu’.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 584: Mauli hananay a binacadan Haka a lukiyaw (448 words)


u Haka a lukiyaw hananay i Niwsilan masa Mauliay a tademaw makay lalangawan nuheni a lukiyaw. itini Taypinyan a kakititaan, pasu Tungcia hungti a kitakit, Tasiti a subal atu Samuya a kitakit idaw amin ku adidiay caay kalecad a Haka a lukiyaw.

namakay Hawai atu Polinisiya. Haka a lukiyaw u nisaungayan, mideladela, ngiha atu dadiw u mapulungay a lukiyaw.

u sakasaan musalukiyaw paadih, pasubalakas, palimulakay tu tayniay nu labang ku sakasaan, u nika hini sa mahizaay micidekay sakasenengan sapaadih tu katuuday atu niyadu’ay masaupuay a kakawaw sa, ayda satu, u sayadahay ku matinengay sa u Niwsilan a kitakitay mimaliay mamin lumeniay, i ayaw nu sakadademec paadih tu Haka a lukiyaaw hananay kuyni.”Ka Mate!”  

i syakay sawsawni nikaadihan a Haka a lukiyaw nanu tatama a tademaw kuni mapalaway, ancaay sa i nu dikudan nu tatama ku tatayna micalataw.

sakay lalangawan a kamu, u tatayna hananay matineng pabulilah tu mata ”u kamu nu Mauli sa pangangan pukana kuyza”, i tini i Haka mapalaway i capi paini sakapahay a kakitidaan.

yadah ku midikecay tu sangayaw, midipu tu tapiingan, u saka idaw nuheni, u sapacaka tu mapalaway nu katanektek, u duma sa idaw tu ku adidiay a Haka a lukyaw au tatayna paadihay, mahida u sakasi nganganay ”Ka Panapana”, micitek kunu wawaay a nipaadihan.

nu saayaway tatangahay

itini i Mauli nakamuwan idaw ku cilal a Ra, tutusa ku acawa nida, saka i laluday sa ci Hine-raumati atu kasienawan sa ci Hine-takurua.

u sakalingatu nu lukiyaw sa, nau laluday a acawa sika nilecuhan a tatama a wawa sapaini ci Ra, sipanganganhan sa ci Tannalu “Tanerore”, paadihan ni Tannalu “Tanarore” ci ina nida tu lukiyaw, sisa sakasilacul tunu aydaay Haka a lukiyaw.

u Mauli hananay a lukiyaw nu cacayay a wayway, nu saicelangan tu lima tungusay nu laluday a demiad nikaadihan sakamilmilan a piyat, u duma sa mamin musalukiyaw sa, misalukiyaway sipatahekal satanayu’ nuheni ku sema, tungusay u malaadaay nipadayan, nu dikudan sa militabalan a tangah sa, sipacaithan i teluc nu deku a wayway.

hidaen nu Mauli hananay a tademaw nika silsilan, Haka a lukiyaw itaneng tu pasasiduma:

Whakatu waewae

Tutu ngarahu

Ngeri-cayay pidikec tu sangayaw, uyda satu nu balucu’an pasaicelang tu hitay.Peruperu-nika ngayawan nu Haka sa, anu misuayaw tu ngayawan nipaadih, milungus tu ngayaawan a kakawsan, idaw ku nipidiput, patahekalay tu saicelangay atu cayay katalaw, patalaw aca tu ada, malalikeluh tu ada, taneng henay paadih tu Haka.

Haka tparahi-uyda sa u lisin sapaadih haw tu Haka hananay, cayay pidikec tu sangayaw, i mahini a ziday sakanamuhan minanam ku aydaay a  Haka a wayway.

Manawa wera Haka-hida saan u lisin nu mabelecay atu idaway makay i mapadayay a kakititaan kuni kahidaan, cayay sidikec tu sangayaw, nayi’ ku balucu’ milacul tu sakaayaw nu wayway.




#Article 585: Maurice Bernard Sendak (165 words)


Maurice Bernard Sendak nu Amuhuan ngangan a kamu,  Mulisis·bunade·sangdake nu Sakizaya a kamu.

Mulisis·bunade·sangdake (Amuhuan a kamu: Maurice Bernard Sendak, 1928 mihcaan enem a bulad cacay a bataan tu demiad－2012 mihcaan lima a bulad waluay a demiad), nilecuhen i Amuhan a New York City Brooklyn, namisulit tu nu wawaay a sulit atu sikulitay. u sakaydihan nisulitan i 1963 mihcaan sulitan ku sakatalawanay a aaduban nu niyadu’ (Where the Wild Things Are) paadih, uyni nisulitan sumaden malaiga tu aadihan 《sakatalawanay a aaduban nu niyadu’ 》. kina limaay makaala tu nu Amuhuanay a nipikulit tu satalawkaway nu kasenengan katikecang (Caldecott Medal). yu mahida u sayaway tu cinida makaala tu guojiantusheng tu nu kulitan a kawlah (Hans Christian Andersen Award) nu Amuhuanay a tademaw.

sangdake i 2012 mihcaan limaay a bulad walu a demiad tu sananal siimelangay cinida tu tangahay a imelang, caay pakademec tu adada’, sisa mangalep ku imelang sa, patay sa tu i Amuhuan kangnadikecu tanbuli (美國康乃狄克州丹伯里), waluay idaw ku tulu a mihcaan ku nikaudip nida. 




#Article 586: Mauritania (906 words)


Mau-Yi-Ta-Ni-Ya (Mauritania 茅利塔尼亞）

u Mauritania sa ilabu nu Feico, itiza i 20 00 N, 12 00 W
u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,030,700 sq km
u ahebal nu lalaay sa 1,030,700 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km
hamin nu tademaw sa 3,677,293.
kakalukan umah sa 38.50%, kilakilangan umah sa 0.20%, zumaay henay umah sa 61.30%

茅利塔尼亞伊斯蘭共和國(Islamic Republic of Mauritania)首都是諾克少，面積約103萬平方公里，人口數約約3,984,110 人。

(Mau-Li-Ta-Ni-Ya I-Se-Lan-Ci-Yaw Kung-He-KuoIslamic Republic of Mauritania) (茅利塔尼亞伊斯蘭共和國) suodu Nuo-Kke-Ssaw (諾克少) kakitidaan 103 mang pinfankunli, tademaw sa 3,984,110 ku tademaw.

地理位置上茅利塔尼亞國位於撒哈拉沙漠西南部，西瀕大西洋，北部鄰接西撒哈拉及阿爾及利亞，東部與東南鄰接馬利，西南與塞內加爾為界。茅利塔尼亞北部及東部氣候乾燥酷熱，日夜溫差懸殊，僅西南臨塞內加爾河一帶及沿海地帶較為溫和，12 月至 2 月較為涼爽。

Kakitidaan nu Mau-Li-Ta-Ni-Ya ( Mau-ri-ta-ni-a 茅利塔尼亞) a kanatal idai Sa-Hha-Lla-Ssa-Mmuo (撒哈拉沙漠) nutimulan, nutipan u Tasiyung, amishan sibiyaw tu kawanan Si-Ssa-Hha-Lla (西撒哈拉) aatu A-eEl-Cci-Lli-Yya (阿爾及利亞), wali atu wali timul micapitu Ma-Lli (馬利), nutipan atu Sa-Nyenia-Ci-Ya-Elciw-e (塞內加爾) ku benis. Mau-Li-Ta-Ni-Ya (Mau-ri-ta-ni-a 茅利塔尼亞). amis atu waliya nu makedal caledaes, demiad atu labiy masasiduma ku capiwac, kana nutipan timulan nu Say-Nye-Ci-Ya-Elnai-ciw-e (塞內加爾) a sawac atu bayubayuwaw diheku atudi, cacay a bataan idaw ku tusa katukuh tu laynik nu tusaay a bulad sapi’atudi. 

u tapang tusu nu kanatal sa u Nouakchott.

kakining nu kanatal demiad sa 28 bulad 11 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Mohamed Ould Abdel Aziz, micakat a demiad sa i 2009 a mihca 8 bulad 5 demiad.

最早的居民是巴富爾黑人民族。後北非柏柏爾人遷入毛北部。 44年，成為羅馬帝國行省。7世紀阿拉伯人傳入伊斯蘭教，10世紀北非的穆拉比特王朝統治毛大部分地區。

lalangawan nu muengengan sau Pa-Hu-El (巴富爾) lumeniay a binacadan, nikudan satu u Pae-fa-pu-opu-oe (北非柏柏爾) a tademaw mabulaw tadai banuh amisan. sepat a bataan idaw ku sepat a mihcaan mala Luo-Ma (羅馬) kanatal nu niyaduay. pitu a seci A-La-Pul (阿拉伯) a tademaw midintu tu Yi-Se-Lan-Ci-Yaw (伊斯蘭教), sabaw a seci nu Pye-Fye (北非) a Mu-La-Pi-Te (穆拉比特) wanciaw mikuwan tu itidaay a niyaduan.

cacay a bataan idaw ku tusa a seci nikudan Mau-Yi-Ta-Ni-Ya (茅利塔尼亞) timulan alaw mala Ma-Li (馬里) atu Sang-Hay-Ti-kuo (桑海帝國) a layak. cacay a bataan idaw ku lima a seci malingatu, idaw tu ku Pu-Taw-Ya (葡萄牙), He-Lan (荷蘭) atu Ing-Kuo (英國) kumuenengay

cacay a malebut siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku tusa a mihcaan u Fa-Kuo (法國) ku muenengay, cacay a malebut siwa a lasubu tusa a bataan a mihcaan mala Fa-Kuo (法國) nutipan a Fa-Kuo (法國) a niyadu.

茅利塔尼亞摩爾人u tademaw nu Mau-Yi-Ta-Ni-Ya-Mu-El a tademaw

摩爾人是茅利塔尼亞的一個主要民族，他們女兒的婚事都是由母親做主，父親不能干預。小夥子看中哪位姑娘，男方母親便帶禮物到姑娘的母親那提親，姑娘的母親如同意婚事便定下來。

Muo-El (摩爾) tademaw sau Mau-Yi-Ta-Ni-Ya (茅利塔尼亞) a binacadan, mikikung ku tataynaan nuheni u ian kusi kawaway, wamahan acaay pilihida. anucima kuma namuhay tiya limucedan, ina nu tatama miawit tu aawitan tayda i limucedan a luma nuina amasasuwal, anu miduitu ku winanu limucedan sa kapahaytu maleacawa sa.

婚禮時，新郎身嶄新白色或藍色的肥大長袍，頭上纏一條長達三米多的白頭巾。新娘穿著色澤鮮豔的花裙子，頭上纏同裙子一色的布圍巾。婚禮結束後，夫婦共度一星期，便各自回父母家。兩個月後，再共同生活幾天，隨後再分開。這樣持續兩年時間。

kikung satu , tatami sidikuc tu sanglacay atu langdaway a tabakiya a tengliyaw, betbeten nu tulu a lawat nu sanglacay a dawaw. limucedan hantu balubaluwan ku hakama, tangah hantu bedbedan tu malecaday ku ilunu nu balu ku tangah. hedek satu sikawaw, taleacawaan malaledi’tu cacay a lalipayan, sa taluma tu nuudipi tu aluma.

tusa a bulad, mapulungaca tu pina ademaad, sa amalaliyas aca. hinisa tu tusa a mihcaan.,

然後，新郎同親朋好友一道，牽著數頭駱駝來到新娘家，將新娘接回去。從此互不分開。

sa, cabay nu tatama atu lalumaan , mikitin tu Luo-Tuoluoetuoe (駱駝) tayda i nutataynaan a luma, militamuh pataluma tuni kaleacawawan. hidasatu caay tu kalaliyas u tatengay tu ani kaleacawaan.

過去，茅利塔尼亞人結婚都很早，女孩十多歲就出嫁。婚後每隔幾天回娘家，將新婚各種事情講述給母親，母親則仔細教導她。兩年後，新娘長大成人，分居兩地生活結束。

naayaw satu, Mau-Yi-Ta-Ni-Ya (茅利塔尼亞)  Mau-li-ta-ni-a(茅利塔尼亞) a tademaw matabaltabal ami kikung, tatayna sabaw ku pina taneng tu siacawaw. namikikung sat utu pina a demiad taluma tu i luma nuina, pasubana tuni kaleacawaan nuheni i wina, hamaw satu kuwina pasubana cinidaan. tusa a mihcaan sinika balakiyan tu nu tatayna caytu kasasu liyas kukawaw nuheni.

摩爾人女人審美觀是腰身粗、脖子短、臀部突出、乳房高聳。肥胖女人是財富的象徵。小夥子娶肥胖超群的妻子，其婚禮必然異常隆重，親人會遠道趕來一睹新娘芳容。

Muo-Ele (摩爾) a tademaw mimelaw tu tatayna han aw tabakiya ku tatelacan, apuyu’ku lie’l, tabaki ku menah, madicem ku  cucu. kidemuay nu tatayna sa u silaculay sa. anu siacawaw tu kidemuay a tatayna sa , micidae kuni ka kapah nunipi kawawan, numa kacuwawcuwaay a lalumaan tayni namin miadih tu tatayna sa.

母親總是競相研究肥胖之道。富貴人家女子，從七八歲開始，每日喝羊奶，吃富含脂肪的食物，很少參加戶外活動，由女僕人在身上抹油脂。普通人家父母要求女兒喝下大量駱駝的駱駝奶。此外，女孩幾乎每天還要定時脫去衣服在軟沙上轉動打滾， 將身體上凹凸不平的地方磨平，只見肉不見骨。

wina satu kanca mikikiw tu kidemuay a tademaw. nusi idaay aluma nu tatayna, namakayda i pitu walu a mihcaan malingatu, pakan hanuina cinida tu nu sidi a buling, mukan tu sisimalay a kaen, caayka tahekal milihida tu katuuda amidang, u kalung kumidiputay apasipasip tu simal i udipudipan. pakuyucay a luma miyukiw kuwina nida sayadahen kuninipan tu Luotuo (駱駝) a buling sa. satu tatayna asademiade mahulak tudikuc tayda i likenlkenan misabalidbulid, masa pucuay a saditen sa, awhecisa acaay kaadih ku ukak sa.

在非洲西岸的茅利塔尼亞，早在 17世紀北非柏柏人來到當地之後，當地哈拉廷人便成為世襲的柏柏人奴隸。

itini i Fyea-Ccuo (非洲) nutipan a Mau-Yi-Ta-Ni-Ya Mau-yi-ta-ni-a (茅利塔尼亞), matabal i cacay a bataan idaw ku pitu a seci nu pae-fa-puo-puo (北非柏柏) atademaw nika tayniyan, nuitadaay atademaw Ha-La-Tinlatin (哈拉廷) tademaw mala nuitidaay Puo-Ppuo (柏柏) tademaw a kalung.

茅利塔尼亞位於北非阿拉伯馬格里布(Maghreb)地區和撒哈拉沙漠之間，自 17世紀起說阿拉伯語的柏柏人(Arab-Berbers)來到茅利塔尼亞之後，當地膚色黝黑的哈拉廷人(Haratines)和非裔茅利塔尼亞人(Afro-Mauritanians)受到膚色相對較白的柏柏人歡迎。

Mau-Yi-Ta-Ni-Ya (茅利塔尼亞)Mau-yi-ta-ni-a (茅利塔尼亞) idai Pyae-Fyefa A-La-Puo-Ma-Ke-Li-Pulapuo Maghreb (北非阿拉伯馬格里布) kakitidaan atu Sa-Hha-Lla-Ssa-Mmuo (撒哈拉沙漠), cacay a bataan idaw ku pitu a saci nakamuan nu A-La-Puorab- Puo-PuoBerbers (阿拉伯) (柏柏) a tademaw katukuh i Mau-Yi-Ta-Ni-Ya Mau-yi-ta-ni-a (茅利塔尼亞) sa, nu tada lumeniay a tademaw u Ha-La-Tin Haratines (哈拉廷) a tademaw atu iluiluc nu Mau-Li-Ta-Ni-YaAfro-Mau-ri-ta-ni-a (非裔茅利塔尼亞) a tademaw kanamuhan nu sanglacay a Puo-Ppuo (柏柏) a tademaw.

雖然茅利塔尼亞政府認為自己在廢除奴隸制度有功，也說到現今茅利塔尼亞面臨的問題是當年的奴隸制度遺留下的社會、經濟問題，但非洲聯盟認為，茅利塔尼亞只輕判蓄奴的主人，並沒有完全消除奴隸制度。

amica kunikahida nu Mau-Li-Ta-Ni-Ya (Mauyitania (茅利塔尼亞) saan ku sifunuheni paales tu nika malakalungan nu kawaw asilaheci, misakamutu nu aydaay a Mau-Li-Ta-Ni-Ya (Mau-yi-ta-ni-a (茅利塔尼亞) misuayawtu nu naayaway a kawaw nuni kalakalung nuni pasubeli itini i siakay, sakaudip a kawaw, nika Fyea-Ccuo lanmun (非洲聯盟) saan, Mau-Li-Ta-Ni-Ya (Mau-yi-ta-ni--a (茅利塔尼亞) ahemaw kuni pibakin tu namisawacuay a tademaw, caay ka hamin amalawpes ku nipi sawawcu misakalung tu kawaw sa.

自此，阿拉伯柏柏人掌管了整個茅利塔尼亞地區，他們在政府體系下掌握較多的資源，薪資收入也比膚色黝黑的哈拉廷人、非裔茅利塔尼亞人來得高。

hidasatu, A-Lla-Ppuo Ppuo-Ppuo (阿拉伯柏柏) a tademaw mikuwan tu Mau-Li-Ta-Ni-Ya Mauyitania (茅利塔尼亞) niyaduay a tademaw, sifu nu heni yadah ku aalan tu cancan a kawawan, lipida hatu mikiyadah tu lumeniay a tademaw nu Ha-Lla-Ttin (哈拉廷) a tademaw, mikiyadah tu iluiluc nu Fye-Cuo a Fa-iy (非裔) Mau-Li-Ta-Ni-Ya Mau-yi-ta-ni-a (茅利塔尼亞) a tademaw.




#Article 587: Mauritus (1323 words)


Mauritus（模里西斯）

tangan:Flag of Mauritius.svg|thumb|u hata nu Mauritius. 國旗說明：模里西斯國旗由紅、藍、黃、綠四個平行相等的長方形構成。紅色象徵為獨立自旅遊業。sakamu tu hata: hata nu Mau-ri-tus (模里西斯) sisumanahay, landaway, kalawlawan, landaway sepat a kulitan nu palu tanayu’han tu nipalecad tuni sulitan. sumanahay han micidekay tu saka lihalayn a tataydaan a midang.|alt=Flag of Mauritius.svg

u Mauritus sa i labu nu Fey-Cuo, itiza i 20 17 S, 57 33 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 2,040 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 2,030 sq km, u ahebal nu nanumay sa 10 sq km.

hamin nu tademaw sa 1,348,242.

kakalukan umah sa 43.80%, kilakilangan umah sa 17.30%, zumaay henay umah sa 38.90%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Port Louis.

kakinging nu kanatal demiad sa 12 bulad 3 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Ameenah Gurib, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 6 bulad 5 demiad.

隨著1955年和1957年在倫敦召開的兩次模里西斯制憲會議，部長會議制度開始在模里西斯實施，並在1959年3月9日舉行了大選，模里西斯開始自治。

kilul satu cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku lima a mihcaan atu cacay a malebut siwa lasubu lima a bataan idaw ku pitu a mihacaan itini i Lun-dun (倫敦) kina tusa amikaygi tu Mu-Li-Si-Se (模里西斯) a kakaygian, naitida ku puceng nika lingatuwan nu Mu-Li-Si-Se (模里西斯) malingatu, sa itini tu i cacay a malebut siwa a lasubu lima a bataan idaw ku siwa a mihcaan tula a baulad siwaw a demiad nu tabakiya nuheni pisingkiwan, Mu-Li-Si-Se (模里西斯) itini a malingatu ku mikuwan tu nida.

cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku cacay a mihcaan i Lun-dun (倫敦) milingtu aca matatengil a misa sian-fa (制憲會議), patala ayaw tu baluhay anisumadan tu nikagian. cacay a malebut siwaway a lasubu enem a bataan idaw ku lima a mihcaan, Ing-kuo (英國) u hitay kulikucu nuheni, usi sakalepacawan a kawaw, naw nu Mu-Li-Si-Se (模里西斯) a lala' nu Ca-ke-se masabelengay a subal (查哥斯群島) kelican, patideng tunu Ing-kuo (英國) nu In-du-yang (印度洋) a lala', saka lihalay atu Amilika (美國) mapapadang itini i In-du-yang (印度洋) patideng tu nuhitayan a kakitidan.

模里西斯當局當時並沒有提出反對，但後來重申擁有查哥斯群島的主權，並認為分割行為違反國際法，這個說法更獲得聯合國的認同。

tawyaay nu Mu-Li-Si-Se (模里西斯) caay patahekal tuni pibelihan tu kawaw, nikudan satu alaw misinsi kunuheni tu Ca-ke-se masabelengay a subal (查哥斯群島) tu sitantuwaway kaku sa, satu uni pikelican numi belihay tu nu kanatal ani cudadan sa, nina kamu nuheni makaala’ nu lekec nu kanatal (聯合國) a kasingalihan.

cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan idaw ku lima a mihcaan sadikuday nipikaygian upadadanay tu Mu-Li-Si-Se (模里西斯) sapasitekeday tu adadan. cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku pitu a mihcaan nikudan namisingkiw, Mu-Li-Si-Se (模里西斯) milakuud tu baluhay a sian-fa (憲法), sa itini tu i cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku walu a mihcaan sakatulu a bulad sabaw tusa a demiad mihaputu misiteked tusa.

獨立後的模里西斯仍是大英國協的成員，全稱是模里西斯主權國（Dominion of Mauritius）以英女王伊莉莎白二世為國家元首，並由其總督代行國家元首權力。模里西斯獨立後的首任總督是約翰·蕭·雷尼爵士。

misiteked satu ku Mu-Li-Si-Se (模里西斯) nu Ta-Ing-kuo-sia (大英國協) a tademaw kunuheni. tada ngangan nuheni u Dominion of Mu-Li-Si-Se (模里西斯主權國) u Ing-kuo (英國) niwan ci I-Li-Sa-Pay (伊莉莎白) e’se u sakakaay nu kanatal, u cundu kumi tayliya tu sakakaay nu kanatal si kawaw. Mau-ri-tu-s (模里西斯) misitekeda satu nu sayaway a cungdu sa ci Yaw-Han Siw Ley-Ni jue-se (約翰．蕭．雷尼爵士).

cacay a malebut siwa a lasubu siwaw a bataan idaw ku tusa a mihcaan sakatulu a bulad sabaw tusa a demiad, patideng tu Mu-Li-Si-Se kun-he-kuo (模里西斯共和國), sadikuday nu cung-tu (總督) ci Lin-Cia-Tu (林嘉杜) milingiay nu cungtun. cacay a malebut siwaw a lasubu siwaw a batana idaw ku tusa a mihcaan enem a bulad tulu a bataan a demaad Ka-sa-mu U-ti-mu (卡薩姆.烏提姆) mala Mu-Li-Si-Se kun-he-kuo (模里西斯共和國) sayaway nu tadengay nu cung-tun.

模里西斯的環境是典型的熱帶沙灘加上山區樹林。季節性的氣旋會對動植物造成損害，但他們卻會迅速恢復。

Mu-li-si-se (模里西斯) a kakitidaan u saka caledesay a likelikenan atu kilangkilangan nu buyu'buyu'an. aiyuc milaecus tu canacanan nu mulangaway a tuud, nika amelik tu amasamata.

模里西斯是沉浸在海洋中的火山島嶼，山勢從南部陡升到中部往北緩降，除南部一小段海岸線外，整島幾乎均為珊瑚礁包圍。海浪長期淘洗珊瑚、貝殼，使得模里西斯的海岸有著長白柔細的沙灘。

Mu-Li-Si-Se (模里西斯) mahida midikuay i bayubayuan nu silamalay a buyu' (火山) a subal, buyu' namakay timul masa likelun tapabaw katukun i teban nu amisan masa likelun tasasa’, nutipan a puu’ ku bayu, nina subal mami liwliw malawaw nu sansanguan. nika sademiadan nu laing mabanaw ku sansangu, sadipit, sisa ina Mu-Li-Si-Se (模里西斯) masatanayu’ ku nikasadid nu sanglac a likelikenan.

模里西斯的沙灘沙質細膩，海景怡人。著名的海灘包括北部地區的Trou Aux Biches海灘、Mon Choisy海灘、La Cuvette海灘；東部地區的Poste La Fayette  Roches Noires海灘、Palmar-Belle Mare海灘；南部地區的Souillac海灘、Riambel海灘、Pointe Aux Roches海灘、Tamarin海灘等。

Mu-Li-Si-Se (模里西斯) masadid ku likelikenan, sakanamuhan sa ku bayu. saka singanganay nu bayuan nuiamisay a niyadu‘ han tu Trou Aux Biches a likelikenan, Mon Choisy likelikenan, La Cuvette likelikenan, waliyana niyadu' han Poste La Fayette atu Roches Noires likelikenan, Palmar-Belle Mare likelikenan. idaw ku inutimulan nu likelikenan u Souillac likelikenan, Riambel likelikenan, Pointe Aux Roches likelikenan, Tamarin likelikenan sa.

模里西斯南部Le Chamarel村莊的「七彩土」國家公園是世界上唯一同時擁有七種不同顏色泥土的地區，這是火山灰形成的奇觀。

inutimulan nu Mau-ri-tus (模里西斯) idaw ku “Le Chamarel” a niyadu’an pitu nu kulit a lala'kanatal a aidangan nu kitakit nu cacaya tusi idaway tu pituay nu caaya kalecad nu lala' a niyadu'an, uiniyan unika hetikan nasilamal ku buyu' nihetikn nuabu nu masahicaay kya aadihan.

模里西斯北面的龐波慕斯植物園（Pamplemousses Botanical Garden），建於1767年，最初由一位法國植物學家在此種植喜愛的植物，後來擴建為現今面積800多畝的植物公園。

nuamisan nu Mu-Li-Si-Se (模里西斯)  Pamplemousses Botanical Garden (龐波慕斯植物園), patideng i cacay a malebut pitu a lasubu enem a bataan idaw ku pitu a mihcaan u cacay nu Fa-kuo (法國) mikinkiway tu langaw nu cancanan itini paluma' tu kanamuhan nidatu cancanan, ahebal satu kuni palumaan walu a kubu’kuni palumaan tu kilangkilang a aaidangan.

模里西斯是世界上空氣品質最好的國家之一，在世界衛生組織公布的全球空氣品質排名中列第二位。

Mu-Li-Si-Se (模里西斯) sa nu kanatal abali u sakapahay nu kitakit sa, nu sakatusa nunipi hapu nu kitakit nu way-sen cu-ce (衛生組織) tu sakapahay nu kanatal a bali.

模里西斯是世界知名的旅遊勝地，自然景觀和人文景觀極其豐富，海景和陸景俱佳。

Mu-Li-Si-Se (模里西斯) u sakasi nganganay a kitakit nu aaidangan, pakunida hananay kyayu aidangan atu tademaw nu kasilaculan nu aadihan, nu bayu aca atu nu enal aca kapanamin ku aadihan.

模里西斯擁有舒適的亞熱帶氣候、清潔溫暖的海水、讓人流連忘返的沙灘、各種熱帶動植物以及熱情好客的當地人。

Mu-Li-Si-Se (模里西斯) sapi’sa halawhaw kuyu demiad, takelal sapi’halawhaw sa ku bayubayuwan, caay kangalay taluma namieping tu liken nu aidangan, nu cancan tu a mulangaway a tuud atu nika hina labangay nu tademaw nuheni.

模里西斯旅遊設施完善，遍布設施完備服務周到的賓館和度假村。2010年，北部地區的Trou Aux Biches海灘被當年世界旅遊大獎評選為印度洋地區最佳旅遊海灘目的地。

Mu-Li-Si-Se (模里西斯) kapah kuyu aidangan nuheni, kapah ku sakay tademawan nu liwliw kanngan. tusa a malebut cacay a bataan a mihcaan, nu amisan a niyadu' nu Trou Aux Biches likelikenan yu mahida u kanatal aaidangan nu nisinkiwan a satabakiay nu In-du (印度) nu bayu a niyadu' sakataydaan nu midanga a kakitidaan

tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tusa a mihcaan cacay a bulat, Mu-Li-Si-Se (模里西斯) saka kina tulutu nu kanatal aaidangan nu kitakit ani kasi kawlahan kitakit micidekay a subal nu aaidangan, uyu sakapahay nu kitakitay sakapahay a likelikenan

模里西斯還是世界上贏得最多回頭客的旅遊地。 美國著名作家馬克·吐溫也在其個人遊記作品《赤道漫遊記》（Following the Equator）中提到：「有人說上帝創造天堂之前先創造模里西斯，而那個天堂其實是依照模里西斯創造出來的。」

Mu-Li-Si-Se (模里西斯) nu kitakit nu saka tikuwan nu katuuday anikatayniyan a midang. matinengay numi sulitay ci Ma-Ke Tu-Wen (馬克.吐温) ini nunipidangan nida nisulitan tu ce-daw-man-yu-ci (赤道漫遊記, Following the Equator）saan cinida idaw kumusakamuay misanga ku paudipay sa misanga tu Mu-Li-Si-Se (模里西斯), u kakalayan han unipi tudung tu Mu-Li-Si-Se (模里西斯) sa.

模里西斯提供多種休閒活動，尤其是四周溫和的海水讓這裡成為水上運動的天堂，海釣、衝浪、帆板、滑水、潛水、遊艇應有盡有。

Mu-Li-Si-Se (模里西斯) yadah ku sasalamaan, micidek ku liwliw nu halwhaway a nanum bayu hatu mala nanum nu sapilaylay a tinkuku, papacemutan tu buting, micukay tu laing, kilul satu bali a balunga, saselican tu nanum, picelema tu nanum, balunga tu cancan ku aedawan.

陸上運動則有高爾夫、網球、跳傘、獵鹿、四驅車、山地車、繩降、騎馬和徒步。由而鬥爭，藍色表示模里西斯位於藍色的南印度洋，黃色象徵獨立的光芒照耀島國，綠色表示國家的農業渡渡鳥已絕種的渡渡鳥。

ienalay a laylay han idaw ku sasalamaan tu kaw-el-fu (高爾夫) salama’tu galasan (跳傘)、miadup tu ganbul (獵鹿)、sepatay nu muli a batikal (四驅車)、nu pacah a kakacawan (山地車)、nisaselican tu sedaysa nu tuwawsu’(繩降), mikacaw tu subayu (騎馬) atu muculil. nika aalawan, u langdaway han nu kanatal a skaliyumah nu du’du’ayam (渡渡鳥) kainai’an tu ayam u du’du ayam (渡渡鳥).

當葡萄牙人於十六世紀初發現模里西斯時，他們見到一種前所未見的新品種雀鳥，並把其命名為渡渡鳥，意即「呆子」（蠢鳩）。

mah’kamaka adih nu Pu-taw-ya (葡萄牙) a tademaw i sabaw tu enem a se-ci tu Mu-Li-Si-Se (模里西斯) sa, caay henay kunuheni paka adih tu baluhaya tu cilucilukay a ayam, pangangan han nuheni tu du’du’ ayam, kala apaapaan han nuheni a pangangan.

到了1681年，島上已不見渡渡鳥的蹤影，原因主要是葡萄牙和荷蘭殖民者大量獵殺渡渡鳥，而且為了建造城市而砍伐森林，破壞了渡渡鳥的生存環境。也有說法認為由殖民者帶到模里西斯的野豬被放生到野外後，嚴重威脅到繁殖速度不高的渡渡鳥。無論原因為何，渡渡鳥在被人類首次發現之後不過二百年時間，就從地球上消失。

katukud satu cacay a malebut enem a lasubu walu a bataan idaw ku cacay a mihecaan, caay tu kaadih i subal ku du’du’ aayaman, tada nu angangan han u Pu-taw-ya (葡萄牙) atu He-lan (荷蘭) tada yadah tu kunipi adup tu du’du’ ayam, pasu patideng tu luma' yadah kunipi letek tu kilang, kainaian tu nu kaledabuwan nu ayam. idaw henay ku duma a sasakamuwan nuitidaay a tademaw alan nuheni i Mu-Li-Si-Se (模里西斯) kuyu kiwma pahutin, sisa caaya kaw siwawaway a ayam hidasatu a malawpes sa. anu mahicaay tu anakamuwan sa nama adihay tu nu tademaw ku du’du' ayam han hatidaay yaca nu tusa a lasubau amaka adih ku tademaw, hini satu i kitakit a malawpes.




#Article 588: Maybalay (178 words)


和平部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Maybalay. u kasalumaluma’ nu Maybalay sa, 35 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 70 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 57 ku tademaw, pakalatu 81%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 13 ku tademaw, pakalatu 19%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 74%, SaySiyat 7%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 589: Mayhuman (164 words)


花園部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mayhuman. u kasalumaluma’ nu Mayhuman sa, 68 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 183 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 175 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 8 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 87%, Saysia(SaySiyat) 7%, Cou 1%, zumazuma 1%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.

inayay ku pacudacudadan i Mayhuman niyazu’.

inayay ku padekuan i Mayhuman niyazu’.




#Article 590: Maylubung (196 words)


梅園部落

i Miau-li(苗栗) a kuwan nu Kilayking ku niyazu’ nu Maylubung. u kasalumaluma’(聚落) nu Maylubung sa,  66 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 191 ku tademawan. kasabinawlan nu yuan-cu-min sa, 178 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku yuan-cu-min, 13 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 91%, Pangcha(Amis) 1%, Yuwantan(Bunun) 1%, Cou 1%, Sejek(Seediq) 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izawtu, caay henay misumad ku cidekay(民族) a ngangan nu Sakizaya. maydih kalamkanen misumad tu ngangan nu cidikay, kyu katuudtu ku tademaw nu mita.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 591: Mayl’ux (154 words)


大冬田部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mayl’ux. u kasalumaluma’ nu Mayl’ux sa, 62 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 143 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 127 ku tademaw, pakalatu 89%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  16 ku tademaw, pakalatu 11%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 72%, Saysia(SaySiyat) 12%, Pangcha(Amis) 3%, Yuwatan(Bunun) 1%, Taluku(Truku) 1%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 592: Maytayax (218 words)


Maytayax 大安部落

i Miaoli a kuwan  ku niyazu’ nu Maytayax. u kasalumaluma’ nu Maytayax sa, 123 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 384 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 371 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  13 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Tayal 93%, Amis 1%, Seediq 1%, zumazuma 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.

pulung sausi (566,129), Pangcah (211,279), Tayan (91,021), Paywan (101,560), Yuwatan (58,994), Rukay (13,390), Puyuma (14,358), Cou (6,668), Saysiat (6,676), Yami (4,635), Saw (803), Kabalan (1,482), Taluku (31,859),  Sakizaya (961), Sejek (10,202), Laaluwa (405), Kanakanabu (345), zuma (11,541)   




#Article 593: Ma’olaway (300 words)


Ma’olaway（u sulit nu Hulam: 瑪屋撈外部落）

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Ma’olaway. u kasalumaluma’ nu Ma’olaway sa, 135 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 319 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 100 ku tademaw, pakalatu 31%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 219 ku tademaw, pakalatu 69%.

台東縣東河鄉瑪屋撈外部落(尚德村)。

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 27%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 3%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng. inayi' ku Sakizaya itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun).

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini, hakay izawtu ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, caay henay misumad ku ngangan nu cidekay.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 594: Me too (269 words)


tulisen ku nalipayen ‘’ namahidatu ‘’(me too) a kawaw. namaka ci 哈維·韋恩斯坦 midebunan sananay a kawaw. katu’ud tu tademaw. mipuelac ci 哈維·韋恩斯坦. mipiyazih tu namahitatu a kawaw.

paengaway Tanara Berk sangay han niza ku namahidatu.

u bacu, pisatudud a nu mahicahica tu kina kawaw.

manay izaw ku cacay malahayay ci 艾莉莎·米蘭諾 husuen niza, katu’ud tu kumatinengay a tademaw nu malabatesay a balucu’ kataayaw misakamu namahica madebun sala’cusay tu kawaw papilawaten kuheni. pazeng i 維持 mipasibana’ tu tademaw. 

yadah tu ku mahitaay a kawaw, amana pasulin tu latul, sapangangaw a kawaw. sisa tiyung i debunen nu tademaw. nabalucuan nu tatayna kuyni. 

hansatu katu’udtu’ud tu ku matingeay ‘’ namahizatu’’ a kawaw. 

tusa a malebut izaw ku sabaw pitu a mihcaan. cacay a bataan a bulad, cacay a bataan a demiad. izaw ku pisulitay nu NBC 羅恩·法羅 itini i《紐約客》acudad mikesu’ ci 溫斯坦 mikawaw, mitiyung, mitebun i kaysay misakakaway a tatayna. izaw ku sawbaw tulu a tatayna ku pikawaw, pitiyung. izaw ku tuluay pidebunan tu ni 溫斯坦 sa. u cacay han kadebunay a tatayna. paalesen niza, pahpahen niza, maydih mipulu misaynay kina kawaw. u matinengay a tademaw. caay pasulin tu kamu ni 溫斯坦. uyni a kawaw simsimhen, salacusay a tademaw ku mahiniay, a sasupaen nu mita.

ayaw i tusa a malebut izaw ku sabaw pitu a mihcaan, cacay a bataan a bulad, lima a demiad, misulitay nu紐約singbun, saayaway nisuliten ku la’cusay a wayway nu Harvy Weinstein. itini i nasulitan, i ayaw tulu a bataan a mihcaan, mitebing ciniza tu uzip nu tatayna a misakakaway atu milinziay niza; namakayda sa, malaheci nika sasakamuan u saka nga ayay (sakapahay) izaw ku walu sapabaysyu(補償) a kawaw.




#Article 595: Melukux (186 words)


u sulit nu Hulam: 梅魯庫互部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Melukux. u kasalumaluma’ nu Melukux sa, 43 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 114 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 108 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 6 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 90%, Taluku(Truku) 2%, SaySiyat 1%, zumazuma 2%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 596: Mepuwal (186 words)


象鼻部落

i Miaoli a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mepuwal. u kasalumaluma’ nu Mepuwal sa,  55 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 177 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 165 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  12 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 89%, Pangcha(Amis) 1%, Yuwatan(Bunun) 1%, Paywan(Paiwan) 1%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 597: Metapay (184 words)


u sulit nu Hulam: 梅達拜部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Metapay. u kasalumaluma’ nu Metapay sa, 89 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 281 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 263 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 18 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 88%, Pangcha(Amis) 1%, zumazuma 5%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 598: Metuiy (188 words)


u sulit nu Hulam: 梅杜依部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Metuiy. u kasalumaluma’ nu Metuiy sa, 27 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 72 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 67 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 85%, Paywan(Paiwan) 1%, SaySiyat 1%, Sejek(Seediq) 3%, zumazuma 3%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 599: Mexico (1103 words)


u Mexico (墨西哥) sa i labu nu Peimeico, itiza i 23 00 N, 102 00 W

u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,964,375 sq km

u ahebal nu lala'ay sa 1,943,945 sq km, u ahebal nu nanumay sa 20,430 sq km

hamin nu tademaw sa 123,166,749.

kakalukan umah sa 54.90%, kilakilangan umah sa 33.30%, zumaay henay umah sa 11.80%.

墨西哥是美洲大陸印第安人古老文明中心之一。世界聞名的古瑪雅文化、托爾特克文化和阿茲臺克文化都是墨西哥印第安人創造的。

Muo-Si-Ke (墨西哥) nu Mye-Cuo talu In-Ti-An a tademaw (美洲大陸印第安) nu babalakiya a niyadu’.kitakit kasi nganganan nu Ku-Ma-Ya (古瑪雅) lalangaw, Tuo-El-Te-Ke (托爾特克) lalangaw atu A-Ce-Tay-Ke (阿茲臺克) lalangaw u Muo-Si-Ke (墨西哥) In-Di-An (印地安) a tademaw kupa lekalay.

墨西哥在不同歷史時期贏得了「仙人掌的國度」、「玉米的故鄉」、「白銀王國」、「浮在油海上的國家」等美譽。

Muo-Si-Ke (墨西哥) nuni kacaayan nu likisi idaw ku sandalu a kanatal「仙人掌的國度」、kupkupan a niyadu’ (玉米的故鄉), sanglacay a kinkinman「白銀王國」、munabaway i bayubayuwan a kanatal「浮在油海上的國家」a nika bangcalay asingangan.[4]

u tapang tusu nu kanatal sa u Mexico City.

kakining nu kanatal demiad sa 16 bulad 9 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Enrique Peña Nieto, micakat a demiad sa i 2012 a mihca 12 bulad 1 demiad.

西班牙人於公元十六世紀四十年代因在附近找到礦藏而在瓜納華托築起堡壘，並於 1548 年把當地定名為 Real de Minas de Guanajuato，1555 年築起第一座教堂。

Si-Pan-Ya (西班牙) tademaw i kunyun sabaw enem a seci sepat a pulu’icapitu makatepatu ba’tu misangan i Kuw-Na-Huw-Tuo (瓜納華托) tu pawlai, ini i cacay a malebut lima a lasubu sepat a bataan idaw ku walu a mihcaan pangangan han tu Real de Minas de Guanajuato, cacay a malebut lima a lasubu lima a bataan idaw ku lima a mihcaan misanga tu misataday a kiwkay.

到了十八世紀，瓜納華托已成為一個白銀開採基地，曾經是墨西哥最富裕的城市，支持在市內築起華麗的巴洛克式建築。採礦業為社會上層帶來無窮之餘，卻加劇了貧富懸殊，埋下瓜納華托於十九世紀成為獨立革命基地的種子。

katukuh i sabaw walu a se-ci, Kuw-Na-Huw-Tuo (瓜納華托) mala sanglacay a kin nu ka kutkutan, naw kalimucisang nu Muo-Si-Ke (墨西哥) a tukay, patideng tu bangcalay a Pa-Luo-Ke (巴洛克) a wayway nu luma’. mikutkut tu ba’tu sakakapah nu sakaudip, micunus tu saka sipida atu pakuyucay a nikaudipan, patideng tu Kuw-Na-Huw-Tuo (瓜納華托) i sabaw tu siwaw a se-ci mala misitekeday a icelangny a tademaw.

瓜納華托沿河谷而建，屢受洪水破壞。殖民地年代防洪的方法是提升建築物底層的位置，並在城市多處築起大型排水隧道，但始終不能根治水患。直到 1960 年代，工程師築起大壩，並將河水改經地下溶洞才把水患控制著。

Kuw-Na-Huw-Tuo (瓜納華托) mililis tu sauwac patideng tu luma’, sawni kaletepan nu balad. nuiniy a niyaduay a tademaw tu sapipuud tu balat sa misa kapah tu i sasaay a ni papatidengan, i duse yadah kuni patideng tu sapalaliw tu nanum, caay ka hamin milaliw ku nanum. katukuh i cacay a malebut siwa a lasubu enem a bataan a mihcaan, sanga' satu tabakiay a cacascassan, pakayda satu i sasa nu buhung mapalaliw kuyu nanum.

當年遺下來的排水隧道，後來被改為人行和車行的隧道，成為瓜納華托一大特色，幫助瓜納華托於 1988 年榮登聯合國世界文化遺產。

nanutawya unu babalaki ni sangan tu buhung nisa cilis sapalaliw tu nanum, samad hantu nu aydaay a tademaw mala caculilan atu kakaydan nu kadideng, mala Kuw-Na-Huw-Tuo (瓜納華托), mipadang tu Kuw-Na-Huw-Tuo (瓜納華托)i cacay a malebut siwa a lasubu walu a bataan idaw ku walu a mihcaan macakat i Languku tu kitakit nu lalangaw uliwan namaka babalakiya.

墨西哥西臨太平洋，東傍墨西哥灣與加勒比海，通向大西洋，位於北緯14~33度及西經86~119度間。

Muo-Si-Ke (墨西哥) nutipan taypinyung, walian Muo-Si-Ke (墨西哥) atu Ciya-Le-Pi-Hay (加勒比海), pasayda i Ta-Si-Yang (大西洋), i peiwa sabaw sepat—tulu a bataan idaw ku tulu atu kadaan tutipan walu a bataan idaw ku enem –cacay a lasubu cacay a bataan idaw ku siwa.

沿海地區是海岸平原，而中部則是高原而且多山，包括許多火山。西部包括狹長的下加利福尼亞半島，把太平洋與加利福尼亞灣分隔開，東南部為地勢平坦的猶加敦半島，墨西哥最高點奧里荷屬沙巴山.

midungdung tu bayu u hayan pinyung, i cuopu’u kilangkilangan yadah ku bayu, pasu yadah nu nalamalan nu buyu’. tipan satanayu’sa nu Siya-Ciya-Li-Fu-Ni-Ya-Ban-Daw(下加利福尼亞島), taypinyung atu Ciya-Li-Fu-Ni-Ya-Wan (加利福尼亞灣) mababenis, waliyan timulan masa enal a Yiw-Ciya-Dun-Ban-Daw (猶加敦半島), Muo-Si-Ke (墨西哥) satalakaway nu Aw-Li-He (奧里荷) a Sa-Bak-San (沙巴山).

．四百多年歷史的西班牙殖民地建築

．貫通市中心的地下行車隧道網

．彎彎曲曲、依山而建的城市佈局

．在墨西哥享負盛名的木乃伊博物館。

sepat a lasubu tu pina a mihcaan likis nu Si-Pan-Ya (西班牙) nisangan tu luma’.

idaw kuni pisangan tu pukang i sasa nu macimacian kaydaan nu kadideng.

sangangiwngangiw sa duducen ku buyu misanga' tu luma’.

sasingangany nu Muo-Si-Ke (墨西哥) u maacakay nu tademaw i puoukun.

瓜納華托是墨西哥中部高原上一個美麗的西班牙殖民地山城，納華托比較繁華；亦可能因為適逢聖誕節假期關係，街上人非常多，只有早上才能感受到瓜納華托較寧靜的一面。

Kuw-Na-Huw-Tuo (瓜納華托) i Muo-Si-Ke (墨西哥) teban nu niyadu’ talakaway nu buyu' sabangcalay nu Si-Pan-Ya (西班牙) kakitidaan a buyu'. Na-Huw-Tuo (納華托) kusa limulakay; katukuhan tu ku pikulisimase , katuuda ku muculilay i patiyamay, sananal inai kumu culilay i patiyamay nu Kuw-Na-Huw-Tuo (瓜納華托).

瓜納華托蜿蜒的石子路和地下隧道是當地的一大特色，不過墨西哥人似乎覺得那裡的木乃伊博物館才是當地的最大特色，要排隊近一小時才能進場！

Kuw-Na-Huw-Tuo (瓜納華托) ngangiwngangiw sa ku adidiay a bebetuwan a dadan atu picidekan nu punkan, nika itidaay a tademaw saan uyu maacakay tu nu mapataya a tademaw ku sakapahay sa, anu mangalay micumud miadih a cacay a tatukiyan kya macumud sa.

海拔5700米，馬德雷山脈則是墨西哥的主要山脈。墨西哥大部分位於北美洲板塊，而下加利福尼亞半島則位於太平洋及科科斯板塊，地理上，有部分地理學家認為特萬特佩克地峽以東的部分屬中美洲；惟就地緣政治上而言，墨西哥與美國及加拿大同屬北美洲。

utalakaw lima a malebut pitu a lasubu a lawat, Ma-de-la (馬德雷) a buyu' nu Muo-Si-Ke (墨西哥) u angangan nu buyu'. Muo-Si-Ke (墨西哥) idaac i Pye-Mye-Cuo (北美洲) pankai, Siya-Ciya-Li-Fu-Ni-Ya-Ban-Daw(下加利福尼半島) ida i Tay-Pin-Yang (太平洋) atu Ke-Ke-Se (科科斯) pankai, kitidaan sa, idaw ku kitidaan nanay misulitay a tademaw saan Te-Wan-Te-Pye-Ke (特萬特佩克) ticir nuwalian sa Cun-Mye-Cuo (中美洲), nuitidaay a nakamuwan nu cence sa, Muo-Si-Ke (墨西哥) atu A-Mi-Li-Ka (美國) Ciya-Na-Da (加拿大) u Pye-Mye-Cuo (北美洲) ku sausi.

墨西哥氣候多樣，北部是熱帶沙漠氣候，而在南部則有熱帶雨林氣候。墨西哥的主要河流有布拉沃河、巴爾薩斯河和亞基河。

Muo-Si-Ke (墨西哥) masa hicahica ku demiad, nuamisan sacaledasay nu likenlikenan a demiad, timul han kacaledesan a kilangkilangan a demiad. Muo-Si-Ke (墨西哥) angangangan nu lalaliwan nu nanum u Pu-La-Wo (布拉沃) sauwac, Pa-El-Sa-Se (巴爾薩斯) sauwac atu Ya-Ci (亞基) sauwac.

cacay a malebut siwaw a lasubu cacaay a bataan idaw ku lima a mihcaan Si-Pan-Ya (西班牙) a niyadu’tebunga nu Muo-Si-Ke (墨西哥), cacay a malebut lima a lasubu tusa a bataan idaw ku cacay a mihcaan mala Si-Pan-Ya (西班牙) a niyadu’,cacay a malebut lima a lasubu tusa a bataan idaw ku tusa a mihcaan itini i Muo-Si-Ke (墨西哥) patideng tu baluhay a Si-Pan-Ya (西班牙) cungduci han.

cacay malebut walu a lasubu cacay a bataan a mihcaan siwa a bulad cacay a bataan idaw ku enem a demiad, E-Da-El-Ke (伊達爾戈) palekal malepacaw, misatadas malepacaw, mikining tuni kalepacawan, patideng satu siwaw a bulad cacay a bataan idaw ku enem a demiad u pisitekedan nu Muo-Si-Ke (墨西哥).

cacay a malebut walu a lasubu tusa a bataan idaw ku cacay a mihcaan walu a bulad tasa a bataan idaw ku sepat a demiad mihapu misiteked sa. saka tusa a mihcaan tu lima a bulad Yi-Tu-El-Bi-De (伊圖爾比德) patideng tu Muo-Si-Ke (墨西哥) ti-kuo (帝國)。

cacay a malebut walu a lasubu sepata bataan idaw ku enem a mihcaan A-Mi-Li-Ka (美國) milepacaw midebunga tu Muo-Si-Ke (墨西哥). cacay a malebtu walu a lasubu sebat a bataan idaw ku walu a mihcaan Muo-Si-Ke (墨西哥) A-Mi-Li-Ka (美國) masasulit tu sakakapah, Muo-Si-Ke (墨西哥) pabeli hantu ku amisay tusa a lasubu tulu a bataan a wang pin-fun kunli a lala' kelicen sipabeli i A-Mi-Li-Ka (美國).

cacay a malebut walu a lasubu enem a bataan idaw ku pitu a mihcaan Fa-Kuo (法國、Ing-Kuo (英國)、Si-Pan-Ya (西班牙) numi tebunga bahbahen patayda i Muo-Si-Ke (墨西哥). cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan nu mihcaan malawlaw ku balucu misa ada’kalingtuwan, saka tusa a mihcaan belinen nuheni ku Ti-ya-se (迪亞斯) a kawaw. cacay a malebut siwa a lasubu cacay a bataan idaw ku sapat, cacay a malebut siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku enem a mihcaan A-Mi-Li-Ka (美國) miculcul tu hitay midebung tu Muo-Si-Ke (墨西哥), nina tatusaay a kanatal mapudun kani kasasu kapah. cacay a malebut siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku pitu a mihcaan patahekal tu sinfa, mihapu tu kanatal u Muo-Si-Ke (墨西哥) pulung nu kanatal.

Muo-Si-Ke (墨西哥 Mexico)




#Article 600: Micista (186 words)


u sulit nu Hulam: 那羅六部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Micista. u kasalumaluma’ nu Micista sa, 19 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 51 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 46 ku tademaw, pakalatu 90%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 5 ku tademaw, pakalatu 10%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 80%, Yuwantan(Bunun) 2%, Saysia(SaySiyat) 2%, zumazuma 6%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 601: Micronesia (902 words)


Mi-ke-luo-ni-si-ya (Micronesia 密克羅尼西亞）

u Micronesia sa ilabu nu Tayangco, itiza i 6 55 N, 158 15 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 702 sq km
u ahebal nu lalaay sa 702 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km
hamin nu tademaw sa 104,719.
kakalukan umah sa 25.50%, kilakilangan umah sa 74.50%, zumaay henay umah sa 0%

密克羅尼西亞群島上原住民（密克羅尼西亞人）約4000年前就在該處生活。約1100年，紹德雷爾王朝在波納佩島興起。

Micronesia密克羅尼西亞kitidaan a yuncumin (Micronesia密克羅尼西亞tademaw) kiya sepat a malebut a mihcaan itini tu maudip . kiya cacay a malebut cacay a lasubu a mihcaan , Saw-te-la-e-wancaw (紹德雷爾王朝) itini Pu-na-pei (波納佩) subal patideng.

最早到達該群島的歐洲人是西班牙人，時為16世紀，並於1885年被其佔領。之後在1899年，西班牙人把卡羅林群島轉讓給普魯士。

sayaway makatukuh tina niyaduan u O-cuo (歐洲) a tademaw a Si-pan-ya (西班牙) a　　tademaw, tawya cacay a bataan idaw ku enem a seci, i cacay a malebut walu a lasubu walu a bataan idaw ku lima a mihcaan tebungan. Nikuda nu cacay a lasubu walu a mihcaan siwaw a bataan idaw ku siwaw a mihcaan , Si-pan-ya (西班牙) a tademaw hiyan nuheni ku Ka-luo-lin-cundaw (卡羅林群島) sipabeli ci Pu-lu-se (普魯士)．

第一次世界大戰後德國在太平洋的殖民地被安排給予日本作託管地，第二次世界大戰後由美國佔領。

misapatas tu kitakit nikale pacawan nikudan nu Te-kuo (德國) itini Tay-pin-yung (太平洋) a kakitidaan sipasilac i Di-pun (日本) mikuwaw. saka kinatusa nikale pacawan nikudan satu u Amilika (美國) kumi debungan.

cacay a malebut siwa a lasubu sepat a bataan idaw ku pitu a mihcaan, lanhekuo hiyan nu Mi-ke-luo-ni-si-ya (密克羅尼西亞) pabeli i Amilika mikuwan, aydaay a Mi-ke-luo-ni-si-ya (密克羅尼西亞) lanpan kitidaan u Tay-pin-yung 太平洋 cindaw sipapikuwan tu sakaenem a kakitidaan nu duma a sakatuluay mamikuwan. cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku lima a mihcaan cacay a bulad patideng tu ehun, hida satu manglay mikuwantu .

cacay a malebat siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku siwaw a mihcaan , lanhekuo atu Amilika mikiyaku tu (Mi-ke-luo-ni-si-ya sinfur密克羅尼西亞憲法) singkiwan nu katuuday i sakaenem a kakitidaan amisingkiw, sinfur misingkiw sa i Puo-liw (帛琉) atu Ma-saw cindaw (馬紹爾群島) caay ka lakuud, sepat tu kuliwan misapatas kuheni misakaput tu Mi-ke-luo-ni-si-ya linpan (密克羅尼西亞聯邦).

cacay a malebut siwaw a lasubu walu a bataan idaw ku enem a mihacaan sabaw cacay a bulad tulu a demiad ,atu Amilika kapah tu kuni ka kiyakuwan, Mi-ke-luo-ni-si-ya linpan (密克羅尼西亞聯邦) maala tu nuheni ku sapikuwaw tu niacen atu wawciw a kawaw, nika u hitay hantu u Amilika tu ku mikuwanay.

u tapang tusu nu kanatal sa u Palikir.

kakining nu kanatal demiad sa 10 bulad 5 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Peter M. Christian, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 5 bulad 11 demiad.

位在亞太地區的密克羅尼西亞，為西太平洋島國，首都為帕理基爾（Palikir），人口約10萬5千人，面積約702平方公里，官方語言為英文，當地亦使用楚克語、科斯雷語、波納佩語、雅浦語。

Itidai Ya-tay binawlan a Mi-ke-luo-ni-si-ya (密克羅尼西亞), i nutipan a taypinyung a kanatal , sudu u Pa-li-ci-e （Palikir） 帕理基爾，kya tademaw cacay a bataan a mang lima a malebut ku tademaw, ahebal nu lala han pitu a lasubu idaw ku tusa a pinfun kunli, tapan nu sasa kamuen u igu, kamu nuitidaay u cu-ke akamu (楚克語) 、ke-se-la a kamu (科斯雷語)、puo-na-pai a kamu (波納佩語)、ya-pu a kamu雅浦語。

宗教分布包括50%為羅馬天主教徒、47%為新教徒、3%為其他宗教信仰。

sinzia nuheni lima a bataan a kilac ku Luo-ma 羅馬 tinsukiw, sepat a bataaan idaw ku pitu a kilac u baluhay a sinzia, tulu a kilac nu dumaan a nipisiziaan.

另外，密國主要進、出口國為美國、泰國、新加玻、關島及台灣。密國曾被西班牙、德國、日本殖民，1947年為聯合國建立太平洋群島託管地，並於1986年獨立，1991年9月17日加入聯合國。

duma satu, Mi-ke-luo-ni-si-ya  (密克羅尼西亞) angangan nu sacumud sakatahkal nukanatal u Amilika (美國)、Tay-kuo (泰國)、Sin-ka-puo (新加玻)、Kun-daw (關島) atu Ta-wan (台灣)。Mi-ke-luo-ni-si-ya  (密克羅尼西亞) nani kuwanan nu SI-pan-ya (西班牙)、De-kuo (德國)、Di-pun (日本) niyaduay, itini i cacay a malwbut siwaw a lasubu waliu a bataan idaw ku enem a mihcaan misiteked kunuheni, cacay a malebut siwaw a lasubu siwaw a bataan idaw ku cacay a mihcaan siwaw a bulat cacay a bataan idaw ku pitu a demiad micumid i Lan-he-kuo (聯合國).

密克羅尼西亞是607個島嶼組成，其中沃萊艾環礁（Woleai）是一個較為保守傳統島嶼，嚴格要求穿著，不論男女，都必須穿著棕櫚纖維編織的圍裙，並且赤裸上身，上方則以航海或天主教圖案的墨水紋身；另外，在烏力西里環礁（Ulithi）則規定，不能隨意穿著，而是根據年齡決定服裝。

Mi-ke-luo-ni-si-ya  (密克羅尼西亞) nu enemay a lasubu idaw ku pitu asa subalan, idaw ku cacay Woleai (沃萊艾環礁) nika kelecan a subal, micidek kuni ka niked a sica’dun, anu tatayna atu tatami, kanca asilusid tuni tenunatu a langdaway a hahakamaen, acaya kasidiku ku udip, u baluwan han a kulidan tu nu kakelic atu nu tinsukiw a kulit: duma satu i Ulithi (烏力西里環礁) nipi kuwaw, acaay pacebasa muca’dun, aw mihcaan kumi kuwawnay tuni kasidikuc numita sa.

雅浦島（Yap）之外的婦女一旦成年後，就必須穿著一種編織的裹身裙，末端帶有流蘇。在成年之前，女孩可穿圍裙，僅用織物包裹在腰上，寬鬆的褲子或裙子。

Yap (雅浦島) balaki satu ku limucedan, kanca asica’dun tuni tenuna tu dawaw amitabu tu udip, aidaw ku sasikedan. caay henay kasa kiwkiw, tatayna taneng asi sukun, itida sa i tadelecan ku kuni telec, nu ahebal nu calaped atu sukun.

傳統上，年輕女孩應該穿著用椰子葉製成的草裙，儘管有時女孩在烏利西里環礁遵守這一規範，但在莫格莫格上，大多數女孩都做到了穿草裙。

nikekelican sa, masa wawaway henay a tatayna aw yasi kuni sangan tu sukun amica’dun, alahican tatayna itini i Ulithi (烏力西里環礁) mitengil tu kamu nuheni,

itini i Muo-ke-muo-ke 莫格莫格 sa, sisukun namin kuitidaay a tatayna.

密克羅尼西亞群島上原住民約四千年前就生活於此。最早的西方人是西班牙人在16世紀到達，1885年佔領。後來西班牙人在1899年把群島轉讓給德國。

Mi-ke-luo-ni-si-ya  (密克羅尼西亞) niyaduay a yungcumin i sepatay a malebut itidatu a maudip. sayaway nu nutipanay a Si-pan-ya (西班牙) itini i sabaw enem a seci makatukuh, cacay a malebut walu a lasubu walu a bataan idaw ku lima a mihcaan midebung. nikudan sa tu itini i cacay a malebut walu a lasubu siwaw a bataan idaw ku siwaw a mihcaan kelicen nu Si-pan-ya (西班牙) sipabeli i De-kuo德國。

第一次世界大戰後德國在太平洋的殖民地被轉交給日本統治；1947年，聯合國將密克羅尼西亞交美國託管，現今密克羅尼西亞聯邦範圍為太平洋群島託管地六區的其中三區。

name satadas satu kitakit namalpacaw De-kuo德國 nui Tay-pin-yung (太平洋) ngay a lala sipabeli i Di-pun (日本) mikuwan; cacay a malebut siwaw a lasubu sepat a bataan idawku pitu a mihcaan, sipabeli nu Lan-he-kuo (聯合國) ku Mi-ke-luo-ni-si-ya  (密克羅尼西亞) i Amilika mikuwan, aydaay nu Mi-ke-luo-ni-si-ya  (密克羅尼西亞) linpan nu Tay-pin-yung (太平洋) cindaw sipapikuwan tu saka enemay nu tuluay a niyaduay。

cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku siwaw a mihcaan , u lanhekuo atu Amilika masasulit tu Mi-ke-luo-ni-si-ya sinfa (密克羅尼西亞) singkiw sai saka enem a kitidaan . misingkiw satu i Puo-liw (帛琉) atu Ma-saw-e cindaw (馬紹爾群島) caay kasi laheci, nu sepatay a kaput misakaput tu Mi-ke-luo-ni-si-ya (密克羅尼西亞) lanpan.




#Article 602: Midayhiw tu Syifu ci Cayinwen Cungtung miuyamali tu Incumin a cudad (1736 words)


ayaw nu tusa bataan izau ku tusa a mihcaan ayza a demiad, i tini i hulic tu 「sanpaw」 hananay balican tu「Incumin」hantu. nipangangan tuyni, u mibakahay tu misawacuay a piawaw, katinengan u Incumin i Taywan「i tinitiniay aca a tademaw」 sananay.

u angangan nu kamu kuyni, ayza, taayawen ku awas nu mita. midayhiw kaku tu Syifu, misuayaw tu pulung nu Incumin a tademaw, patahkal tu naybalucu’ay a piuyamali. namakayza ayaw nu sepat lasubu a mihcaan, u pisamsam pisepen pisawacu sakalabades namu, midayhiw kaku tu Syifu, miuyamali i tamuwan

pulekal nu likisi sa, debungan nu tau, alawan kiya itiniay a tademaw. sakainaynayi' nu sakauzip atu aenengan malupisak tu kuheni, mahiza tu u palabangay, nayi’ tu ku hahuhahul a mauzip.

Sakasilahci nu cacay a binacadan, hakay namakayzaay i pisawacu tu zuma a binacadan. caay pikamu tu kau mutelekay a kanatal kami asa, tabakien ku piazih tina likisi itawya, patahkalen misakamu ku tatenga'ay a likisi. Zikuz sa, u matatungusay, u Syifu kanca pisazatezateng tu itawyaay a kawaw, wini ku saputizeng aku itini ayza a demiad.

patatenga' kaku, katukuh ayza, i labu nu mita, izau henay ku sapihica miuyamali sananay a tademaw. wini sa, izayhan u saka pidayhiw nu maku tu Syifu miuyamali.mahica u mamahinihini ku itawyaay sananay, saca atu, u labades nu zuma a binacadan, mahinihini aca ku nikauzip nu tademaw sananay, wini ku saputizeng nu maku ayza i tini, maydih a pasasiyul mibalic tu mahiniay a nizateng.

pakayzaen aku i aludayay a kamu, kiya patahkal tu nabalucu'an aku miuyamali. Ina lala' i Taywan, ayaw nu sepat a lasubu nu mihcaan izau tu ku tademaw. tademaw itini nakapah ku nikauzip, izau ku nu teked a kamu, bunka, aluday, sakauzip.kilul sa, caay patubeli kuheni sa, ina aenengan debungan nu zuma a tademaw.

Amuhwan atu ci Cencenkung kawaw nu heni tu Pinpucu a binacadan mipacuk tu tademaw atu mialaw tu kalisiw, nu Kukung pikuwan u satabakiay a kawaw mipatay atu misawacu, kaLipunan mitesek ku pikuwan tu Incumin, katukuh nazikuzan malalais i kaHulaman mikawaw tu buyu'ay saenalen ku pikawan. sepat lasubu a mihcaan, kahacacay nu tayniay i Taywan a mikuwanay, pakayzaen i kuwang mibulibul, mialaw tu lala', tadamalawlaw ku kawaw nu Incumin. wini sa, midayhiw kaku tu Syifu miuyamali tu Incumin.

aluday nu laylay i niyazu' malalid ku kawaw nu Incumin, atu malalid kapah ku taneng mikuwan tu kalutuud. nika, imahini teban nu pipatizeng nu kanatal tu likec, malawpes ku nizateng nu Incumin tu kawaw, atu teked nu Incumin a pikuwan. lalay nu niyazu' sakalawpes, tungus akawaw nu binacadan caay ka pisulul. wini sa, midayhiw kaku tu Syifu miuyamali tu Incumin

izau ku cacay a cudad 「Taywan tongse」 sananay. saayaway a kamu hinisa; 「inayi’ ku likisi nu Taywan. Amuhwan ku palekalay, Cencenkung ku misanga’ay, kukung ku milekuay.」mahini ku nu layak a piazih tu nakawawan a likisi. Incumin a binacadan, ayaw nu pinapina malebut a mihcaan, itini tu a mauzip, kadubah ku bunka atu taneng, masalaylay katukuh wawa nu wawa wawa. nika, paicelang sa kami u niyam a piazih ku picudad i likisi, wini sa, midayhiw kaku tu Syifu miuyamali tu Incumin.

na izau ku kamu nu Incumin, milakec tu pikuwan nu hungti nu kaLipunan, atu 1945 a mihcaan sa, la'cus musakamu tu kamu namu han nu Syifu, masa pihaceng ku nika lawpes nu kamu. yadah tu ku malawpesay a kamu nu Pinpucu. hatiniay tu a Syifu, makayza i nu bunka a laylay nu Incumin caay kataneng ku pidiput, wini sa, midayhiw kaku tu Syifu miuyamali tu Incumin

sumamad, maliyuh ku Butud a tademaw tu kawaw nu Syifu, tu pipazeng i Butud tu kinabakah nu misadingkiay a hefyiliaw. i Butuday a tademaw mihadidi tu misawacu nu kinabakah nu misadingkiay a hefyiliaw. wini sa, midayhiw kaku tu Syifu miuyamali tu Butuday a tademaw

yudebungan nu tauku Taywan sa , maluay aayaw kusa'tipay a Pinpucu abinacadan masamsam. palawpesan nu tayniay mikuwan ku Pinpucu a tademaw, wini sa, a midayhiw kaku tu Syifu, miuyamali tu Pinpucu.

yu mabalic tu ku sakibinacadan a kawaw, napatubeli ku kanatal tu pilunguc nu Incumin. paluayaw tu ku Syifu patubeli, namisaicelang tu tu kawaw. imahini, izau tu ku kapahay 《angangan nu hulic nu Incumin》, nika, inahulic, caay kaimata nu Syifu. caay kakalamkam ku kawaw niyam, caay kahamin, caay kataneng. wini sa, midayhiw kaku tu Syifu, miuyamali tu Incumin.

sikamu ku Taywan 「yadahay kasasizuma nu bunka」 a binacadan. nika, katukuh ayza, payni i sakatanektek nu uzip nu Incumin, pasubana', sakauzip a kalisiw, atu pilihiza tu cence a kawaw, caay kahiza u nu layak. atu wiza henay tawyaay ku nipiazih tu Incumin, uzuma misawacu henay, caay henay kalawpes. caay kataneng ku kawaw nu Syifu tu saki Incumin, caay henay pilakec ku zumaay a binacadan tu malitemuhay nu Incumin a kawaw, atu malitemuhay a labades atu ngelu’. wini sa, midayhiw kaku tu Syifu, miuyamali tu Incumin.

pasakamuen aku tu sitanengay a kamu nu Incumin, ayzaay a saupu. kamu nu Tayalu,「tatenga'ay」, Balay han nuheni. u「masasulul」Sbalay han, cunusen i nuayawan nu Balay ku S a ngiha'. tatenga'ay atu masasunga’ay u malecaday i nizateng. zuma satu sa, tatenga'ay a masasulul, payni i tatenga'ay nabalucu'an misuayaw a dada', itawya taneng malaheci ku kawaw.

caay kataneng ku pisaicelang niyam, nanu sumamad katukuh ayza, caay kakalamkam a katinengan caay kataneng ku pisaicelang niyam, sisa u ngelu' namu, katukuh imahini. tatenga' hicaen naca haw.

ayzaay a piuyamali, anu matenetenes ku nikautang, nika u piteka kuyni. caay pizateng kaku sepat lasubuay tu a mihcaan ku labades nu Incumin, wini a nicudadan tu sasakamuen aku, piuyamali hakay caay pakalupay tu balucu namu. nika mihalhal kaku, ayzaay piuyamali, lalabu nu kanatal a tademaw ita mitekaay pasayza i kasasusulul.

wini ku nihalhalan nu maku a saupu, u nu Syifu atu Incumia a Sbalay. u ngangaw i sumamad, tatenga'ay a kawaw i sumamad, hamin han nu maku patahkal musakamu. anu sawni, Incamin a salikaka, a pasakamu tu nabalucu'an. matalaw kaku milunguc tu pisulul namu ayza, nika, milunguc kaku tu pihalhal nu binawlan, caay tu piliyaw ku nu samamaday ngangaw, wini a kanatal, hakay anu yaan tu a demiad, tanengay a masasulul.

i lalabu nu bunka nu Incumin, anu misala'cus tu niyazu'ay ku cacay a tademaw, maydih masasulul sa, pasaupuen nu kalas kuheni, masasuayaw caay pikasenun miuyamali, papipatahkalen henay tu i balucu’ay. mahamin pasakamu sa, papienipen nu kalas tu epah, itawyaay ku itawyaay satu. （masasulul）Sbalay han kuyni.

mitekaay tu ayza a demiad, a masasunga’ay hakiya, caay kai Incumin atu Pinpucu abinacadan, u Syifu ku sikawaway. matineng kaku, tanulaway sa miuyamali caay katatungus, mikawawan i Incumin, itini a katinengan ku nu kanatal a tatengay taneng masasulul asa.

itini kaku patahkal tu kamu, a patizeng ku Cungtungfu tu 「Incumicu mutelekay likisi atu masasiyul mutelekay sakakapah a Wyiyinhuyi. 」a u kaku u kakelidan nu kanatal, ku pasaupuay, atu dayhiw nu paybinacada mikilim tu tatenga’ay likisi, a pasepadacen ku katatengil tu kakawawen nu kanatal anu ayaw

paicelang kaku misakamu, Cungtungfu a Wiyinhuyi, takalawen ku piazih, u kanatal atu Incumin malecaday masepadacay. sakaizau nu paybinacadan a dayhiw, atu Pinpucu, a u binacadan atu niyazu'ay a piazih ku maluangangan nu kawaw. wini a kawaw, a u kalacacay nu piketun nu Incumin tu kawaw, kapah a patahkal ku binacadan tu tatenga’ay a nabalucu'an.

ayzaay a hulic atu laylay nu bunka nu Incumin, yadah ku caay kalecad, patizeng kami tu izauay ku bunka a 「pipadangan tu hilic nu Incumin」, pakayzaen i hulic, milupay tu bunka nu Incumin atu lalabu nu hulic nu kanatal, yadah ku masasuadaay.

milunguc kami tu situngusay tu kawaw, kalamkamen milusimet, zayhan lalay a kawaw nu Incumin, i lalabu nu kauzipan a lala', caay kau idih pacakay, miadup caay ku mamalawpesay a aadupen ku niadupan, u mamalubu atu malubuay tu. mahiniay kawaw, masasakamu kita a hicaen mihulak.

uzuma sa tu, a milunguc kaku tu Sincenyin a pasaupu「micuzuhay tu Incumin angangan nu hulic a saupu.」u kalacacay nu sasakamuen nu Wiyanhuyi , anu ayaw u Syifu, a palacacay mikawaw tu kawaw. kawaw namin sa mikilim tu mazatengay likisi, micuzuh tu Incumin cece, malecad ku kasikalisiw, sapasubana’ atu palaylay tu bunka, atu sakatanektek tu uzip, sakakapah nu i tuseay a binacadan.

milunguc kaku tu situngusay tu kawaw, pipazen tu kinabakah nu misadinkiay tu hefyiliaw i Butud mahicaay ku piketun tu kawaw, patahkalen cimaay kuyza. ayaw nu pilimad tu kinabakah nu misadinkiay tu hefyiliaw, pabelien tu ku Yamiay a tademaw tu kalisiw.

atu kasikazen tu ku Pinpucu a binacadan tu pisakaku nuheni, Incumin kaku sananay, kami i ayaw nu siwa a bulad tulu bataan a demiad, a matatengil tu mahicaay a hulic, saka kapah nu Pinpucu a tanengay ku nuheni miteked.

ayza a mihca cacay bataan izau ku cacay a bulad cacay a demiad, miteka kami tu kawaw, patahkal tu nu Incumin a sakauzip a lala'.pakahulican tu ku saupu nu niyazu', malaheci tu masaungay niyam, anu ayaw, nabalucu’an nu Incumin a misateked, a hacacay asa malaheci. sakalamkamen niyam, kasimataan nu Incumin a《pisateked nu Incumin a hulic》,《nu lala’ay atu bayuay nu Incumi a hulic》、《sapalekal tu kamu nu Incumin a hulic》a kawaw, patayzaen i Lifayin papiazih.

ayza namalahuk, a masaupu kami tu pakayzaay i nu Incumin a kaygi. labu nu kaygi, pasakamu tu yadahay a kawaw nu Syifu. paymihca waluay bulad cacay demiad, pasakamuen nu Syifu ku pulung nu Incumin tu nikawawan tu binacadan likisi atu misumad tu la’cusay palakapah a nakawawan. milahci mikawaw tu tatenga’ay a likisi, patizeng tu angangan nu piteked nu Incumin, u Syifu Incumin tuluay a sasuayawen a kawaw

mikukay kaku tu pulung nu Incamin a salikaka, kamu ku pacekilay tina kanatal a tademaw, nipasazipa'an a lala', atu sumamaday a laylay, inayi' ku pakademecay. u mahiniay, kuna pabelien tu kakasikazan, tungusay u aca.

zikuz tu, pakayzaen niyam i picuzuh tu kawaw, teluc nu binacadan, laylay nu wawa wawa, atu Tawan a tadmaw amin nu binacadan, caay tu kalawpes ku kamu, caay tu kapawan, mangaleb a caay tu piliyas tu lalangawan nu uzip, caay tu kapilakalak i nu uzipan a lala'.

mitakus kaku ayza tu itiniay, i tilibiay atu wangluay Incumin a salikaka, mapulung pawacay. mitakus kaku titaan mikuking, caay ku pihusiw. miadasay tamuwanan paicelang mitudawa, pasubana', palahci tu nakamuan nu Syifu, hay masalub ku tawyaay a ngangaw

milunguc kaku tu pulung nu tademaw ita misaicelang, matineng tu likisi ita, matineng tu aenengan a lala' ita, a matineng tu kasasizuma nu binacadan a lalangawan. pasayza i masasunga'ay ay ku culil, pasayza i sikapulung asa mauzip, pasayza i misabaluhay ku nikauzip a Taywan.

milunguc kaku tu binawlan nu kanatal, ayza a demiad, misaicelang kita misakapah tu kanatal ita, tatenga'ay u malacacayay ku kasasizuma nu binacadan.

salikaka mapulung kukay 

nasulitan nay pabalucu'ay a kawaw nu subana'ay a pu 2018-1




#Article 603: Miku Kumud (152 words)


ci Miku Kumud ku ngangan nu maku

i enemay a bulad tusa idaw ku cacay a demiad ku pilecuhan nu maku

nay Sakul lecuhan

papitu ku tademaw nu luma' niyam

u Sakizaya ci ama aku, u Amis ci ina aku

malatusa ku idang aku i udip

pangkiw ku Sakidaya

pangkiw ku Amis

u ngangan aku u pingangan tu bayi

maymaw kaku tu bayi aku

u adiding henay u bayi aku u ku muladayay i takuwan

caay katineng tu nu hulam a kamu ci bayi aku

u nu Amis ku sakamu nida

kyu ayda Amis ku katineng aku a kamu

na misucugiu tu tida satu i Tuyngay(桃園) mikuli

cikatenes pataydaan nu tawki i 大陸上海

makatukuh satu

adihan ku luma' atu kakuliyan

baw! 

u nika cakatan mademet ku Taypak

hanca tataytay kaku tayni unheni a tademaw kuka tu uday

nika manamuh kaku tayni misakakawaw

nikatidaan mikuli idaw ku kanamuhan atu caay kanamuhan a hicahica




#Article 604: Minami (187 words)


u sulit nu Hulam: 米娜咪部落

台東縣延平鄉。

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Minami. u kasalumaluma’ nu Minami sa,  47 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 148 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 142 ku tademaw, pakalatu 96%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,   6 ku tademaw, pakalatu 4%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 91%, Pangcah(Amis) 1%, Rukay(Rukai) 1%, zumazuma 3%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni, tuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itini, u zuma a cidekay sa u Paywan atu Pangcah. izaw ku Yuwatan a dadiw , napangangan namakay kina niyazu' Minami. a'su ku ngiha' kina dadiw, manamuh ku kaying atu sining mitengil mudadiw kina dadiw.

inay ku Sakizaya itini.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 605: Minse (142 words)


民生部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Minse. u kasalumaluma’ nu Minse sa, 13 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 69 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 27 ku tademaw, pakalatu 39%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 42 ku tademaw, pakalatu 61%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 606: Minsiong(mudadiway) (259 words)


Minsiong 民雄

Minsiong (Paywan binacadan a kamu: Balai, nalecuhan i 1970 a mihcaan 6 a bulad 9 a demiad). Taywan mudadiway, mipalaway, namakay i Pingtung sian Sici siang Silu niyazu', u Paywan binacadan a tademaw. naayaway a ngangan: ci Lee minsiong. malimula' a nganganː ci Minsiong ke. kanatal: Conghuaminko. binacadan: Paywan. nalecu i Taywan Pingtung sian Sici siang. nalecuhan i 1970 a mihcaan 6 a bulad 9 a demiad. kawaw niza: mudadiway, mipalaway, mitelungay, misanga' tu dadiw. misanga' tu palaw. matinengay a kamu: Hulam, Paywan, Taywan. pahezek a cacudadan: Pingtung kawkung. nalimaan: kalimucu' sakapitu (海角七號).

Minsiong i kawcung henay sa, mudadiwtu i Pingtung, Kaosiung. sisa, matinengtu katuuday ku mipalaway a tademaw. 

pulungan a nalimaan:《mududu' tu bulad 跟著月亮走》（1999 a mihcaan palekal）

teked a nalimaan:《maazih tu cilal 看見太陽》（2001 a mihcaan）（aci wanposen、Lincyayi、Coyun pulung mudadiw)

teked a nalimaan:《sicedamay a luma' 甜蜜的家》（2008 a mihcaan）[2][3]（大愛劇場 - 我的尪我的某片頭曲） 

adidi'ay a nalimaan:《Less and More民雄巴萊》（2012 a mihcaan palekal）

Taywan tilibi（2001 a mihcaan）- u ngangan aku ci Lianhua 我的名字叫蓮花（與王宇婕、蕭瑤主演）

Yincumincu tilibi（2005  a mihcaan）- miadupay（與高慧君、高家惠等人共同演出）

Yincumincu tilibi（2009  a mihcaan）- misaydan i Lanyu（與羅美玲主演）

Binawlan tilibi（2009  a mihcaan）- kakasenengan 痞子英雄（客串）

Manamuh tilibi（2010  a mihcaan）- muwa atu kilang（與羅美玲主演）

Taywan tilibi（2011  a mihcaan）- kakasenengan i umah 田庄英雄（飾演孫勇志）

Manamuh tilibi（2012  a mihcaan）- buyu 山RXAY（飾演文豪）

Sanli tilibi（2013  a mihcaan）- maymaw takuwanan 就是要你愛上我（飾演張鐵雄）

Sanli tilibi（2014  a mihcaan）- 熱海戀歌（飾演阿強）

limulak tilibi（2015  a mihcaan）-PMAM之慾望俱樂部（飾演老闆）

Tademaw tilibi（2015  a mihcaan）-星座愛情系列(雙魚女)(飾演巴霧不浪)

Taywan tilibi（2016  a mihcaan）- 必勝練習生（飾演趙宣男）

Taywan tilibi（2016  a mihcaan）- 惡作劇之吻 (2016年電視劇)（飾F班老師）

misalukyaw ku Tuas 搖滾祖靈

kapah tu Taywan台灣真好康（固定來賓）

palud ni ina 媽媽的廚房

tansul sa singangan tuway 成名一瞬間 超級童盟會（擔任評審）

nuayaway a simpi cacekulan 原夢舞台

u zuma ku kapah nu palaw 綜藝菲常讚 第5~9集助理主持




#Article 607: Mintuyu (180 words)


民都有部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mintuyu. u kasalumaluma’ nu Mintuyu sa,  54 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 166 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 154 ku tademaw, pakalatu 93%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  12 ku tademaw, pakalatu 7%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 90%, Saysia(SaySiyat) 2%, Puyuma 1%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan, u Taluku(Taluku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 608: Mizuhu (154 words)


勤和部落

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mizuhu. u kasalumaluma’ nu Mizuhu sa,  99 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 286 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 271 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  15 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 90%, Tayan(Tayal) 1%, Pangcha(Amis) 1%, Laaluwa(Hla’alua) 1%, Paywan(Paiwan) 1%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 609: Mklapay (156 words)


u sulit nu Hulam: 加拉排部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mklapay. u kasalumaluma’ nu Mklapay sa, 69 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 179 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 113 ku tademaw, pakalatu 63%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 66 ku tademaw, pakalatu 37%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 59%, Yuwantan(Bunun) 1%, Saysia(SaySiyat) 1%, zumazuma 3%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis),

saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 610: Mkmatuy (195 words)


u sulit nu Hulam: 馬胎部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mkmatuy. u kasalumaluma’ nu Mkmatuy sa, 163 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 452 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 384 ku tademaw, pakalatu 85%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 68 ku tademaw, pakalatu 15%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 82%, Yuwatan(Bunun)1%, Saysia(SaySiyat) 1%, zumazuma 1%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 611: Mknahuy (267 words)


u sulit nu Hulam: 拿互伊部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mknahuy. u kasalumaluma’ nu Mknahuy sa, 115 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 321 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 248 ku tademaw, pakalatu 77%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 73 ku tademaw, pakalatu 23%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 74%, Pangcha(Amis) 2%, zumazuma 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya. izaw ku malecaday a ngangan nu Sakizaya atu Tayan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052




#Article 612: Mkslaq (188 words)


u sulit nu Hulam: 上水田部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mkslaq. u kasalumaluma’ nu Mkslaq sa, 77 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 242 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 216 ku tademaw, pakalatu 89%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 26 ku tademaw, pakalatu 11%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 84%, Pangcha(Amis) 1%, Rukay(Rukai) 1%, Saysia(SaySiyat) 1%, zumazuma 2%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 613: Mksuzing (220 words)


u sulit nu Hulam: 麥樹仁部落

i Hsinchu a kuwan ku niyazu’ nu Mksuzing. u kasalumaluma’ nu Mksuzing sa,  69 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 161 ku tademawan. kasabinawlan nu Yingcumin sa, 140 ku tademaw, pakalatu 87%.

u zuma sa, cay ku Yingcumin, 21 ku tademaw, pakalatu 13%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 80%, Pangcah(Amis) 2%, zumazuma 4%.

u Tayan(Tayal) a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan(Tayal) a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis), u Yuwatan(Bunun), u Taluku(Truku), inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tuway, caay henay pasumad tu cidekay a ngangan nu Sakizaya. 

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.  

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). 

pulung sausi (564,603), Pangcah (210,658),   Tayan (90,719), Paywan (101,346), Yuwatan (58,759), Rukay (13,373), Puyuma (14,303), Cou (6,659), Saysiat (6,648),  Yami (4,625), Saw (792), Kabalan (1,478), Taluku (31,742), Sakizaya (952), Sejek (10,132), Laaluwa (405), Kanakanabu (342), zuma (11,670)      




#Article 614: Mkzihing (188 words)


u sulit nu Hulam: 義興部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Mkzihing. u kasalumaluma’ nu Mkzihing sa, 51 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 147 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 111 ku tademaw, pakalatu 76%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 36 ku tademaw, pakalatu 24%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 71%, Paywan(Paiwan) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Taluku(Truku) 1%, zumazuma 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 615: Moldova (849 words)


u Moldova (摩爾多瓦) sa ilabu nu Oco, itiza i 47 00 N, 29 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 33,851 sq km

u ahebal nu lalaay sa 32,891 sq km, u ahebal nu nanumay sa 960 sq km

hamin nu tademaw sa 3,510,485.

kakalukan umah sa 74.90%, kilakilangan umah sa 11.90%, zumaay henay umah sa 13.20%

u tapang tusu nu kanatal sa u Chisinau.

kakining nu kanatal demiad sa 27 bulad 8 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Igor Dodon, micakat a demiad sa i 2016 a mihca 12 bulad 23 demiad.

原文網址：

Mo-El-Duo-Ba (Moldova摩爾多瓦)

提到摩爾多瓦這個國家，恐怕大多數人的第一反應是沒聽說過。這個東歐小國在世界上的存在感確實很低。

tahsakamu tina Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) a kanatalan, katuuda kayhaw kucaaya paka tengil tina kanatalan, nina Tu-no (東歐) adidiay a kanatal itini i kitakit caay katinengi.

論人口，摩爾多瓦只有區區三百多萬人，而領土面積相當的荷蘭卻有一千六百萬人。論經濟，摩爾多瓦排歐洲倒數第一，人均國內生產總值只有不到2000美元，是中國的三分之一，比烏克蘭、科索沃還要低。

tademaw nuheni, i Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) tulu a lasubu ku pina dada’kyayu tademaw, u kakitidaan tu lala hatida u He-Lan (荷蘭) hatida cacay a malebut enem kupina a mang kuyu tademaw. sakaudip hantu nu Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) i O-Cuo (歐洲) ku sausi u sadikuday tu a maudip, nu cacaya nuheni tu sakaudip han caay pakaala tu tusa a malebut nu A-Mi-Li-Ka (美國) a kalisiw, nu layak a saka tulu nu cacaya, miki saba’henay tu U-Ke-Lan (烏克蘭), Ke-Suo-Wou (科索沃).

摩爾多瓦和羅馬尼亞淵源深厚，因為摩爾多瓦的大多數居民都是將羅曼語的羅馬尼亞人。

Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) Ro-ma-ni-ya (羅馬尼亞) tada cabay kunu heni, Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) katuuday nu niyaduay a tademaw nuheni sa u Luo-man 羅曼 a kamu nu Ro-ma-ni-ya (羅馬尼亞) a tademaw.

歷史上的摩爾多瓦地區包含了喀爾巴阡山到普魯特河之間的西半部分，和普魯特河到德涅斯特河的東半部分，其中東半部分又叫比薩拉比亞(Bessarabia)。

likisi nu Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) kitidaan kapulungan Ke-El-Pa-Cin (喀爾巴阡) buyu’ katukuh Pu-lu-te’sawac (普魯特河) katukuh Pu-Lu-Te(普魯特) sawac  mala tusa nu nutipan, atu Pu-Lu-Te(普魯特) sawac mala tusa nu waliya, u sakala tusa nu walian u Bi-Sa-La-Bi-Ya (比薩拉比亞).

如今的摩爾多瓦共和國位於比薩拉比亞，位於羅馬尼亞的西半部分也叫摩爾多瓦地區（羅馬尼亞由瓦拉幾亞、摩爾多瓦和特蘭斯凡尼亞組成。

ayda nu Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) kunhekuo idai Pi-Sa-La-Bi-Ya (比薩拉比亞) idai Ro-Ma-Ni-Ya (羅馬尼亞) nutipan a pangkiw u Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) a kitidaan (Ro-Ma-Ni-Ya (羅馬尼亞) u Wa-La-Ci-Ya (瓦拉幾亞), Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) atu Te-Lan-Se-Fan-Ni-Ya (特蘭斯凡尼亞) nika pulungan patideng .

十五世紀中，斯特凡三世統一了從喀爾巴阡山到德涅斯特河的摩爾多瓦公國，並且成功抵抗了奧斯曼帝國的擴張。但是後來奧斯曼帝國還是占領了摩爾多瓦，並統治了兩百多年。

teban nu cacay a bataan idaw ku lima a seci, Se-Te-Fan (斯特凡) sanse palicaden makayda i Ke-El-Pa-Ciyen (喀爾巴阡) buyu katukuh Te-Nye-Te (德涅斯特) sawac nu Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) kapulunga a kanatal, malaheciya tu miwawies tu Auo-Se-Man-Ti-Kuo (奧斯曼帝國) nu ahebal. nika nikudan satu Auo-Se-Man-Ti-Kuo (奧斯曼帝國) tebungan nida ku Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦), mikuwan satu tusa a lasubu ku pinapina.

十九世紀初的俄土戰爭中，奧斯曼帝國戰敗並割讓了比薩拉比亞給俄羅斯帝國。

misatadas tu cacay a bataan idaw ku siwaw a seci E’se nikal pacawan, mademec ku Auo-Se-Man-Ti-Kuo kilacan pabeli tu Pi-Sa-La-Bi-Ya (比薩拉比亞) sipabeli i El-Luo-Se-Ti-Kuo (俄羅斯帝國)。

二十世紀初，比薩拉比亞短暫獨立，但隨後又被蘇聯重新占領。蘇聯把比薩拉比亞的南半部劃給了烏克蘭，北半部成立了「摩爾達維亞蘇維埃社會主義自治共和國」，也就是現今摩爾多瓦共和國的前身。

Misatadas tu tusa a bataan a seci, apuyu’kunipi siteked nu Pi-Sa-La-Bi-Ya (比薩拉比亞), kilul satu alawan nacanu Su-Liyen (蘇聯). kilacen naca nu Su-Liyen (蘇聯) ku Pi-Sa-La-Bi-Ya (比薩拉比亞) nu malatusa nu timulan kelicen pabeli tu U-Ke-Lan (烏克蘭), mapatideng tu ku amisan「Muo-El-Ta-Wye-Ya-Su-Wye-Ay (摩爾達維亞蘇維埃) nu siakay a kawaw nu kunhekuo」sa nu aydaay nu ayawan nu Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) kunhekuo.

cacay a malebut siwaw a lasubu sepat a bataan a mihcaan enem a bulad sumanahay a hitay tebungan nuheni ku sudu Ci-Si-Na-Wu (基希訥烏), kina pinatu a kelicen ku Pi-Sa-La-Bi-Ya (比薩拉比亞), nu hatidaay tu a Pi-Sa-La-Bi-Ya (比薩拉比亞) a lala’atu Te-Nye-Se-Te (德涅斯特) sawac  lilis nu Muo-El-Ta-Wye-Ya-Su-Wye-Ay (摩爾達維亞蘇維埃) nu siakay a kawaw nu kunhekuo mapulung,

成立摩爾達維亞蘇維埃社會主義共和國，當年10月發生芮氏7.3級地震，摧毀了大部分城市。第二年，德國空軍趕來，把城裡剩下的東西炸成碎片。

patideng tu Muo-El-Ta-Wye-Ya-Su-Wye-Ay (摩爾達維亞蘇維埃)  nu siakay a kawaw nu kunhekuo, tawya pulu’a bulad maninel pitu tin tulu ku tabaki nu ninel, malekep maluyuh naming ku lumalumaan nu duse. saka tusa a mihcaan , tayniya nu kungun nu De-Kuo (德國), nucaaya kaluyuhay nu luma’hamihatu nu De-Kuo (德國) amiluyuh mala enal.

cacay a malebut siwaw a lasubu sepat a bataan idaw ku sepat a mihcaan siwaw a bulad, Su-Liyen (蘇聯) atu Ro-Ma-Ni-Ya (羅馬尼亞) masaluimengn kuni kalepacawan patideng tu cacay a malebut siwaw a lasubu sepad a bataan a mihcaan a Su-Liyen (蘇聯) atu Ro-Ma-Ni-Ya (羅馬尼亞) a lilis. cacay a malebut siwaw a lasubu siwaw a bataan a mihcaan enem a bulad misumad tu ngangan pangangan han tu「Muo-El-Ta-Wye-Ya-Su-Wye-Ay (摩爾達維亞蘇維埃) nu siakay a kawaw nu kunhekuo」.cacay a malebut siwaw a lasubu siwaw a bataan a mihcaan siwaw a bulad tusa a demiad Te-Nye-Se-Te (德涅斯特) sawac mililisay mihapu misiteked tu sa; kilul sa patidenga tu Te-Nye-Se-Te (德涅斯特) sawac pililisan tu Muo-e-ta-wi-ya-su-wi-ya (摩爾達維亞蘇維亞) kunhekuo.

如今的摩爾多瓦前途未卜，雖然風景秀麗確實，歐洲遊客訪問量最少的國家，如今摩爾多瓦是歐洲的幾個未被普遍承認的國家之一，雖然曾多次公開要求加入俄羅斯聯邦，但是沒有得到俄羅斯的正面回應。

ayda Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) caay ka tinengi kuni ka talaayaw, amica kuni ka bangcal nu kakitidaan, O-Cuo (歐洲) saadidiay nu palitay a tademaw nu kanatal. ayda Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) u O-Cuo (歐洲) caaya henay kasi wantanay a kanatal, kinapina miyuwkiw mangalay micumud tu E’-luo-se-lanpan (俄羅斯聯邦)，katukuh ayda caay henay patukili nu E’-luo-se 俄羅斯.

國家甚至三年沒有總統，直到2012年，摩爾多瓦才選出了老總法官尼古拉·蒂莫夫蒂（Nicolae Timofti）為總統，在917天內首次有了領導人。 

蘇聯解體後摩爾多瓦成娼妓之國，10%的婦女涉入其中。

tulu a mihcaan inai ku cungtun nina kanatal, katukuh i tusa a malebut cacay a bataan idaw ku tusa a mihcaan ,Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) singkiw satu babalakiay tu fakun ci Ni-Ku-La．Ti-Mo-Fu-Ti (尼古拉·蒂莫夫蒂) amala cungtun.

摩爾多瓦盛產美女，男女比例嚴重失調，二戰結束後，該地區為了保持人口增長，甚至扣留被捕的德國軍戰俘，並且獎勵生產。

bangbangcal ku Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) a limucedan, caay ka yadah ku tatami nuitidaay, hedek satu kinutasa a malepacaw, mangalay micunus tu tademaw, dakepen nuheni ku hitay nu De-kuo (德國), atu pahubien pakanay.

蘇聯解體後，摩爾多瓦經濟也隨之崩潰，全國約有四分之一人口失業，據專家估計，小小的摩爾多瓦國竟有40萬婦女被迫淪為妓女，摩爾多瓦女人也形成一個特殊的群體，她們大都漂亮，但缺少教育，孤立無援，正好成為皮條客的獵物。

Su-Liyen (蘇聯) mabuliyask satu, Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) mahetik ku sakaudip, hamin nu, mala sepat tu cacay a tademaw inay ku kakulian. sausihan adidiay nu Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) sepat a mang ku tatayna mala paculiyaway, masakaputay nu Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) a tatayna, bangbangcal naming kuheni, inai’kuni picudadan, nai’kumipadangay, sisa mala aadupen nu tatamaan.

如今的摩爾多瓦的經濟開始增長。但到了現在的摩爾多瓦仍為全歐洲最貧窮的國家，比阿爾巴尼亞還要貧窮，而國民尤其是婦女的境況更是不容樂觀。

mucelak tu ku sakaudip nu Mo-El-Do-Ba (摩爾多瓦) ayda, katukuh ayda u sapakuyucay tu nu O-Cuo (歐洲) a kanatal, miki saba henay tu Pi-A-El-Pa-Ni-Ya (比阿爾巴尼亞), uyu tatayna hantu sainaiay nu laheci sa.




#Article 616: Monaco (102 words)


Monaco（摩納哥）

u Monaco sa i labu nu O-Cuo (歐洲), itiza i 43 44 N, 7 24 E

u ahebal nu lala' mapulung sa 2 sq km

u ahebal nu lala'ay sa 2 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km

hamin nu tademaw sa 30,581.

kakalukan umah sa 1%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 99%

u tapang tusu nu kanatal sa u Monaco.

kakinging nu kanatal demiad sa 19 bulad 11 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Albert II, micakat a demiad sa i 2005 a mihca 4 bulad 6 demiad.




#Article 617: Monating (303 words)


u sulit nu Hulam: 姆拉丁部落

在日治時期，萬寧村被開闢成為樟腦園，許多阿美族人為要應徵成為樟腦園的工人或是尋找適合的農耕地，所以前來萬寧，逐漸形成一個部落，此部落的阿美族人大多來自瑞穗鄉的拔仔、加拉拉、鶴岡(Ao' can)等地。 

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Monating. u kasalumaluma’ nu Monating sa,  68 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 276 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 164 ku tademaw, pakalatu 59%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 112 ku tademaw, pakalatu 41%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 58%, zumazuma 1%.

tuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu', izawtu ku Sakizaya itini, namakay i Sakul a niyazu'. paacawa ku taytayna tu Cilamitay.

u Pangcah a niyazu' kuyni. tuud ku Pangcah(Amis)  itini

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini. namabulaw i Kalinku tayni. namiacawa sa tayni muenengtu itini.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 618: Mongolia (119 words)


Mongolia（蒙古）

u Mongolia sa ilabu nu Yaco, itiza i 46 00 N, 105 00 E
u ahebal nu lala’ mapulung sa 1,564,116 sq km
u ahebal nu lalaay sa 1,553,556 sq km, u ahebal nu nanumay sa 10,560 sq km
hamin nu tademaw sa 3,031,330.
kakalukan umah sa 73%, kilakilangan umah sa 7%, zumaay henay umah sa 20%

tapang tusu nu kanatal(首都)
u tapang tusu nu kanatal sa u Ulaanbaatar.

kakininan nu kanatal demiad(國家紀念日)
kakining nu kanatal demiad sa 11 bulad 7 demiad.

tabakiay a tapang nu kanatal(元首)
u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Tsakhiagiin Elbegdorj, micakat a demiad sa i 2009 a mihca 6 bulad 18 demiad.

malalitin tu ihekalay atu zumaay a natinengan




#Article 619: Montenegro (650 words)


u Montenegro (蒙特內哥羅) sa i labu nu O-Cuo, itiza i 42 30 N, 19 18 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 13,812 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 13,452 sq km, u ahebal nu nanumay sa 360 sq km.

hamin nu tademaw sa 644,578.

kakalukan umah sa 38.20%, kilakilangan umah sa 40.40%, zumaay henay umah sa 21.40%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Podgorica.

kakining nu kanatal demiad sa 13 bulad 7 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Filip Vujanović, micakat a demiad sa i 2003 a mihca 5 bulad 22 demiad.

蒙特內哥羅15世紀時為塞爾維亞境內之一公國。 第一次世界大戰後，蒙特內哥羅成為塞爾維亞/克羅埃西亞/斯洛維尼亞王國之一部分。2006年5月蒙特內哥羅獨立，2006年6月蒙國獨立並加入聯合國。2017年成為北約會員國，目前致力加入歐盟。

i 15-seci (世紀) na u lalabuay nu Say-Er-Wey-Ya (塞爾維亞) a kanatal ku Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅). katukuh nanuayaw nazikuzan nu sakacacayay malalais nu kitakit sa, milamlam i Say-Er-Wey-Ya (塞爾維亞)/ Ke-Lu-Ay-Si-Ya (克羅埃西亞)/ Se-lu-wey-ni-ya (斯洛維尼亞) a wun-kuo (王國) ku Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅). 2006 a mihcaan limaay a bulad mala tadakitakit (獨立國家 ) tu ku Mon-te-ne-gro (蒙特內哥羅). 2006 a mihcaan sakaenem a bulad micumud i lekec nu kanatal (聯合國). 2017 a mihcaan mala cacay a kaput i Pey-Ye Hey-yuan-kuo (北約會員國), maydih aca a talabu i O-Cuo a malasacabayay (歐盟) hananay kuheni.

蒙特內哥羅位居東南歐，首都：波德里查（Podgorica），面積：13,812平方公里。西與波士尼亞與赫塞哥維納及克羅埃西亞接壤，東鄰塞爾維亞與科索沃，南接阿爾巴尼亞，而西南則濱亞得里亞海，海岸線共283公里。

kakitizaan nu Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅) sa i nuwali-timul nu O-Cuo (歐洲), tapang tusu (首都) nineni sa u Pu-Te-Li-Ca (波德里查, Podgorica), makaala tu 13,812 pin-fang (平方) a kung-li (kilumita, 公里).   

satipan nu  ku Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅) ku Pu-Se-Ni-Ya (波士尼亞), He-Say-Ke-Wey-Na (赫塞哥維納) atu Ke-Lu-Ay-Si-Ya (克羅埃西亞). i wanlian niza micapi tu Say-Er-Wey-Ya (塞爾維亞) atu Ke-su-u (科索沃), i satimulan matatepal tu Al-pa-ni-ya (阿爾巴尼亞), i tip-timulan niza ku Ya-de-li-ya (亞得里亞海) a bayu, u dadipasan makala 283 a kung-li (公里).

蒙特內哥羅（Montenegro）又稱為黑山共和國 ，顧名思義就是「黑色的山」，是因為這個國家內陸地區有著連綿黝黑的山脈。

u Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅) singangan aca tu lumeniay buyu' masaupuay a kitakit (黑山共和國 ) han, azihan ku nisulit sa tungusay lumeniay a buyu' sananay, sakasingangan sa na u tanayu’ tanayu’ay makakitikitinay lumelumeni’ay a buyu'buyu'an sa.

是巴爾幹半島上神秘的小國度，西南部、亞得裡亞海東岸蘊藏著的是世界文化遺產的古鎮、堪比挪威的壯麗峽灣、連綿山脈間的湖水風光，和多種文化及宗教融合的建築奇觀。

u aenengan sa i Pa-Er-Kan pakiway a subal (巴爾幹半島), u caayay henay kakatinengan nu taw, adidi'ay a kanatal .

Ina Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅) a kanatal, i nutip-timulan nu Ya-te-li-ya a bayu (亞得裡亞海 ) a walian nu dadipasan. yadah ku matenesay babalakiay bangcalay a niyazu'niyazu'an itiza, malecalecad tu nu Nuo-Wey (挪威) ay ku salungan ; i tebanan nu buyu'buyu'an, izaw ku sabangcalay a banaw,kapahay masasizumaay a lalangawan atu masaupuay nu u-mi-tu-fu (宗教) micidekay a luma'luma'an.

蒙國自脫離塞爾維亞獨立後，已加入歐銀、世界銀行、國際貨幣基金等組織，此刻正爭取加入世界貿易組織，並自2002年元月起使用歐元。

該國失業率甚高，為重大政經問題，蒙國積極將國營事業民營化及改革稅制，以爭取國外投資及觀光。

yu miliyas tu ku Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅) tu Say-Er-Wey-Ya (塞爾維亞), mapatizeng malakanatal sa, milihiza tu O-Cuo a gingku (歐洲銀行) atu gingku nu kitakit (世界銀行) atu paykanatal kalisiway ci-cim a kasaupuan (國際貨幣基金組織), maydih aca micumud i paykanatal maw-i a kasaupuan (世界貿易組織), katukuh i 2002 a mihcaan u O-Yuan (歐元) ku sakalisiwan nuheni .

kanahatu micumud tu i mahizaay a kasaupuan ,nika katuud ku caay henay kasikakawauay a tademaw, pakuyucay a kanatal kuheni.

蒙特內哥羅（Montenegro）用的是「蒙特內哥羅語」也可以說是「黑山語」，由於在「南斯拉夫社會主義聯邦共和國」時期， Montenegro（蒙特內哥羅）與塞爾維亞、克羅埃西亞、波士尼亞同樣都使用一種稱為「塞爾維亞-克羅埃西亞語」。

hanu u Mon-te-ney-luo a kamu masasukamu ku Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅) a tademaw ayza, mahiniay a kamu sa u lumeniay nu buyu' a kamu han. nika i Nan-se-la-fu siyakayay cu-i kasaupuay a kanatal (南斯拉夫社會主義聯邦共和國) henay sa ,nu u Say-Er-Wey-Ya-Ke-lu-ay-si-ya (塞爾維亞-克羅埃西亞語) a kamu, ku masasukamu ku Say-Er-Wey-Ya (塞爾維亞), Ke-lu-ay-si-ya (克羅埃西亞), Pu-Se-Ni-Ya (波士尼亞) atu Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅) i sumamad sa.

蒙特內哥羅（Montenegro）屬於地中海型氣候，「夏乾冬雨」，冬天是他們的雨季，而夏天最熱的時候，氣溫可以高達30多度，7、8月的時候天氣最熱，也是蒙特內哥羅（Montenegro）國的旅遊旺季.

demiad nu Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅) sa, u Ti-Cung -hay-sin(地中海型) ku demiad , mahiniay a demiad sa , maacaacakay aca i lalud ,maudaudaday aca i kasienawan, sisa yu kasienawan , u sayadahay kaudaudadan a buladbuladan, kanahatu sacaledesay nu lalud makala tu 30 tu (度) ku hahanhannan. atu i sakapitu atu sakawalu a bulad sa u sacaledesay a demiad, nika u kakaydihan nu miidangay a tayni miidang a bulad.

Podgorica（波德里查）是蒙特內哥羅（Montenegro）的首都，但附近的歷史性的建築幾乎在二戰時期就被轟炸光光了，但是一個非常方便的中轉站。

Podgorica (波德里查) hananay sa, u tadatuse nu Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅), namasamsam i sakatusaay kalalais nukitakit, nika u sakapahay sapicaliway nu miidangay .

科托爾（Kotor）是位在蒙特內哥羅（Montenegro）沿海地區的海岸城市，科托爾峽灣（Boka Kotorska）是大部分前往蒙特內哥羅（Montenegro）旅行的大重點！蒙特內哥羅（Montenegro）是名符其實的「麻雀雖小五臟俱全」，小小的國度裡蘊藏著豐富的自然景觀，從高山到大海都是世界級的美景

Ke-To-Er (Kotor, 科托爾) a tukay sa, mililisay tu bayu a tuse nu Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅), izaw kya Ke-To-Er sya-wan (Boka Kotorska, 科托爾峽灣) a dadipasan itiza, u sapatahkal nu Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅) a aidangan kyuni. sisa kanahatu u tadaadidi'ay a kanatal ku Mon-te-ney-luo (蒙特內哥羅), nika izaw ku kitakitay ku bangcal nu buyu'buyu'ay, bayubayuay a lalangawan a aidangan, u matatungusay a kakatayzaan nu miidangan.




#Article 620: Mornos (381 words)


Mornos（u sulit nu Hulam：永福部落）

i Taitung a kuwan nu Pusung ku niyazu’ nu Mornos. u kasalumaluma’ nu Mornos sa,  94 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 240 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 221 ku tademaw, pakalatu 92%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  19 ku tademaw, pakalatu 8%.

原名大掃別，約在一百多年前（清末），原位於今竹湖西側鹿寮溝一帶的阿美族，因與當地的西拉雅平埔族有土地糾紛，且有動武的傾向，平埔族遂咒詛該地有鬼靈，不能久居，否則會發生災變，阿美族信以為真，乃往南、北移動，其中往北移動者即成「大掃別」（今之永福）。大掃別社與竹湖社原來的部落位在今竹湖後方鹿寮溝附近的高台上，由此至海岸間敷滿鵝卵石，且附近的溪流底也有很多小石頭，阿美族人稱之為gorosu（或ngeros、mornos，意為「多碎石」），故稱社名為gorosu，後來轉成morunosu（一說mornos）。清政府時代，將道路的石頭除去，在改修之際，命名為大掃別。傳說大掃別自日治時代起，少年每至傍晚都會生病，連身體健康者都不能免，故戰後鄉長陳光福，為祈部落平安，而將之改稱「永福」，取「永遠平安幸福」之意。 

naayaway a ngangan sa u Tasawpei, iayaw sungaliw 100 a mihcan, namueneng i satipan  nu Chuhu a Pangcah, silala'ay a salibudan, mahiza matatiik atu masuadaay. sisa paa'kay ku Tanganulan tu tiniay a lala', kyu caay tu teneng mueneng itini, anu mueneng sa, amalabades atu malitemuhay. palutatenga' tu ku Pangcah, sisa mabulaw tayza i timulan atu i amisan. namalimad tayza saamisan a Pangcah, malatu  ku Tasawpei. naayaway a Tasawpei niyazu' atu Chuhu niyazu' mueneng i zikuzay a takutakuan, yadah ku adidiay a baetu, sisa panganganen ku Pangcah u Gorosu saca Ngeros saca Mormors. katukuh namihcaan nu Chin koku, limaden tu kya baetu, panganganen tu ku Tasawpei. nakamuwan sa, maimelang tu ku binawlan. kyu sumadan ku ngangan u Yunfu, sakadahi haynisazikuz sananay.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 87%, Puyuma 1%, zumazuma 4%.

u Pangcah(Amis) a  kyuni, katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Pangcah(Amis) u Puyuma.

inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. caay kaw nu Sakizaya a niyazu' kuyni. haykay izawtu ku Sakizaya a tademaw, caay henay misumad ku ngangan nu cikdekay.

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan.

si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 621: Morocan (257 words)


牧魯棧部落 Morocan niyazu'

豐濱鄉位於台灣花蓮縣東部海岸南段，北鄰壽豐鄉，東濱太平洋，西鄰鳳林鎮、光復鄉、瑞穗鄉、玉里鎮，南接台東縣長濱鄉。

Fengpin siang itiza i Taywan Kalingku sawalian atu timul nu bayubayuan. saamisan sa ku Soufeng siang, sawaliyan sa u Taypinyang bayu', satipan sa ku Fenglin cen, Kuangfu siang, Ruisui siang, Yuli cen, satimul sa ku changpin siang nu Pusung a kuwan.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Morocan. u kasalumaluma’ nu Morocan sa, 161 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 389 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 256 ku tademaw, pakalatu 66%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 133 ku tademaw, pakalatu 34%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 58%, Tayan(Tayal) 1%, Yuwantan(Bunun) 5%, zumazuma 2%.

u Pangcah a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah a tademaw itini.

uzuma a tademaw sa u Taluku(Truku)  Tayan(Tayal) atu Yuwantan(Bunun) tuud ku Hulalm intini.

izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya. caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 622: Morocco (1203 words)


Morocco（摩洛哥）

u Morocco sa i labu nu Fey-Cuo (非洲), itiza i 32 00 N, 5 00 W

u ahebal nu lala' mapulung sa 446,550 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 446,300 sq km, u ahebal nu nanumay sa 250 sq km.

hamin nu tademaw sa 33,655,786.

kakalukan umah sa 67.50%, kilakilangan umah sa 11.50%, zumaay henay umah sa 21%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Rabat.

kakinging nu kanatal demiad sa 30 bulad 7 demiad.

ayza sa ci Mohammed VI of Morocco u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統), micakat a demiad sa i 1999 a mihca 6 bulad 23 demiad.

mingcu cuiy  Palesetan a tademaw Muo-luo-ke (摩洛哥) kuowan nu maaalaw

從摩洛哥內部情勢來看，穆罕默德六世同意跟以色列關係正常化，認定人民對西撒哈拉的民族主義熱情，會超越對巴勒斯坦人的支持力度。

namaka Mo-Luo-Ke (摩洛哥) a kawaw amiadih, mi hang ci Muo-han-muo-de (穆罕默德) saka enem a sa mi hang tu Yi-se-ley (以色列) masasungay sa, mihang tu tademawan nu Si-sa-ha-la (西撒哈拉) a binacadan nu balucu', miki kaka tu Pa-le-se-tan (巴勒斯坦) a tademaw nuni alekalan.

摩洛哥人民都支持巴勒斯坦人的權利，摩洛哥跟併吞東耶路撒冷的以色列謀和，當然會引發部分人民的憤怒，並傷害國王在保守派穆斯林心中「信仰捍衛者」的形象。然而，獲得美國承認摩洛哥對西撒哈拉的主權，似乎勝過所有這一切。

Muo-luo-ke (摩洛哥) tademaw palekal tu Pa-le-se-tan (巴勒斯坦) a tademaw nu kawaw, Mo-Luo-Ke (摩洛哥) atu mialaway tu walian Ye-lu-sa-len (耶路撒冷) a Yi-se-lei (以色列) masasungaay, alaci kalingesan nu duma a tademawan, miadada tu balucu' nu kuowan itida imasilutay a Mu-se-lin (穆斯林) nu balucu' midiputay tu singciw (信仰捍衛者) a wayway. sisa makaala ku nuheni tu nu A-Mi-Li-Ka (美國) palu tadengaay nu Mo-Luo-Ke (摩洛哥) atu Si-sa-ha-la (西撒哈拉) a kakuwawnan, malahica kyahaw ku hatidaay a kawaw.

摩洛哥外長波利塔(Nasser Bourita)在宣布政府的這項決定時就警告說，「任何批評這項協議的人，就是反對摩洛哥對西部撒哈拉的主權。」

Muo-luo-ke (摩洛哥) mamikuwan tu way-ciyaw (外交) ci Nasser Bourita sakamusa tu cen-hu (政府) namihang tu tinakawawan umipatuduaytu sa, anucima kina mi palulcusay tina kawawan a tademaw, u mibabelihay tu Mo-Luo-Ke (摩洛哥) misuayaw tu Si-sa-ha-la (西撒哈拉) a kawaw sa.

摩洛哥和以色列雖然沒有正式外交關係，兩國在軍事和情報方面早已密切合作。而美國為此改變數十年來對西撒哈拉的立場，才是摩洛哥意外的重大收穫。

Muo-luo-ke (摩洛哥) atu Yi-se-ley (以色列) amica kuni kacaay kalecabay kunuheni, nina tusaay a kanatal u hitay atu kawaw nu masasu kapahy tu kunuheni,

kapah tu kuni kalecabayan nuheni. A-Mi-Li-Ka (美國) masumad tu pina a mihcaan misuayaw tu Si-sa-ha-la (西撒哈拉) a nikalecabayan, u Muo-luo-ke (摩洛哥) nu saka tawidan nu saka datengan. 

距今40萬年前便有古人類在摩洛哥活動。考古發現證明這裡很早就有人居住了。最早在這裡定居的柏柏爾人的來歷已無以考證。

micapitu ayda tu sepatay a bataan a mang idaw kunu mukasiay a Mo-Luo-Ke (摩洛哥) a tademaw misaculilculi tu. saan kumikinkiway a tademaw nanu tawya tu ku tademaw idaw tu kumuenengan. satabalay nu itidaay a mueneng u Puo-Puo-El (柏柏爾) a tademaw tada matenes tu caay tu kakatinengi a misilut.

pitu a seci, A-La-Puo (阿拉伯) a tademaw iniw tu, itini i walu a se-ci patidengtu tu wankuo. teban nu seci itini mikuwawnay a tademaw idaw tu ku Puo-puo-e (柏柏爾) a tademaw, idaw ku A-La-Puo (阿拉伯) a tademaw. nu layak nu mukasi a cudad idaw tu ku Mo-Luo-Ke (摩洛哥) numatabalay ani sulitan, idaw ku Sun a tademaw ci Caw-zu-se (趙汝適)《cufanse諸蕃志》Muo-cia-lai kanatal (默伽獵國).

從15世紀開始，摩洛哥受到多個西方國家的入侵。20世紀初期的摩洛哥危機是導致第一次世界大戰的重要原因之一。1912年3月，法國占領摩洛哥。1956年3月，獲得獨立。

namaka sabaw tu lima a se-ci malinga tu, Mo-Luo-Ke (摩洛哥) debungan nu pina a nutipanay nukanatal. tusa a bataan a se-ci mahkamalinga tu Mo-Luo-Ke (摩洛哥) misatadasay nuni kalepacawan nu angnganan nu kitakit. cacay a malebut siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku tusa a mihcaan tulu a bulad, mialaw ku Fa-Kuo (法國) tu Mo-Luo-Ke (摩洛哥). cacay a malebut siwaw a lasubu lima a bataan idaw ku enem a mihacaan tulu a bulad misiteked tu kunuheni. 

現今摩洛哥阿拉維王朝是在17世紀開始的，1957年，摩洛哥蘇丹穆罕默德五世宣布改稱國王，摩洛哥蘇丹國改制為摩洛哥王國。實行君主立憲制，但君主較內閣和國會擁有相當大的權力，所以是二元君主制。

aydaay a Mo-Luo-Ke (摩洛哥) A-La-Wye (阿拉維) wancaw u i sabaw pitu a se-ci a malingatu, cacay a malebut siwaw a lasubu lima a bataan idaw ku pitu a mihcaan，Mo-Luo-Ke (摩洛哥) Su-Dan-Mu-Han-Muo-De (蘇丹穆罕默德) lima a se mihapu misumad tu kuowan sa. mikilul tu cuncu lisin a kawaw, masasedsed ku cun-cu naike atu kuohun malecad ku tabaki nuheni amikuwan, sisa u sakatusa a cun-cu-ce han.

Mo-Luo-Ke (摩洛哥) pakay kankanngan tu buting a kawaw摩洛哥魚罐頭產業

摩洛哥最主要的經濟部門是旅遊業、漁業和磷酸礦的出口，磷酸鹽儲量1100億噸，占世界首位。農業與牧業也比較重要，但受氣候影響比較大。

Mo-Luo-Ke (摩洛哥) anganganan nu sakaudip u aidangan, mibutingay atu linsun-kun a sakatahelan misiwbay, unisupedan tu linsun-en cacay a malebut cacay a lasubu a walwalen a dun’, sakakaay nu kitakit. sakaliwmah atu papahabayan u anganganan tu, nika malalid nu demiad mahecay tu kiya.

摩洛哥在許多方面依靠外來資助，法國是其第二大援助國，西班牙是其第一大援助國。國民經濟發展緩慢。2010年摩洛哥國內生產總值為917億美元，人均2,839美元。經濟增長率3.2%，通貨膨脹率則為1.4%。

Mo-Luo-Ke (摩洛哥) yadah ku mipadangay tunuheniyan, Fa-Kuo (法國) saka tusa mamipadang a kanatal, u Si-Pan-Ya (西班牙) ku satabakiay ampadanay a kanatal. 

mahamaw ku sakaudip nu binawlan. tusa a malebut cacay a bataan a mihcaan Mo-Luo-Ke (摩洛哥) sakasilacul nu kanatal nu pulung nu saka tahekal han siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku pitu a walwalen nu Amilika a kalisiw, sakaudip nu tademaw tusa a malebut walu a lasubu tulu a bataan idaw ku siwaw anu Amilika a kalisiw. macunus ku sakaudip tulu a tin nu tusa a kilac, sakayadah sa cacay a tin nu sepat a kilac.

阿拉伯語為國語，不過柏柏語和法語也是受到承認的官方語言，伊斯蘭教為國教。

A-La-Puo (阿拉伯) akamu u tada kamu nuheni, nika u Puo-Puo (柏柏) a kamuatu atu Fa-Kuo (法國) a kamu palu tatengan tu ku sakakaay tu nakamuwaw nuheni, Yi-Se-Lan-Ciyaw (伊斯蘭教) u tada kiwkay nuheni.

cacay a malebut siwaw a lasubu siwaw a bataan idaw ku tulu a mihcaan walu a bulad napatideng tu Hasan e’se Cin-Cen-Se (清真寺), u eneng i Ka-Sa-Pu-Lan-Ka (卡薩布蘭卡) nu Ta-Si-Yang a bayu (大西洋海濱), u sanglacay a talise ku sangan’, upapaypayan tusa a lasubu a lawat ku talakaw, mikilul tu May-Ciya-Cing-Cen-Se (麥加清真寺) aatu Ay-Ci (埃及) nu A-Ce-Ha-El-Cing-Cen-Se (阿茲哈爾清真寺) nu sakatulu nu tabakiay a kitakit nu Cing-Cen-Se (清真寺), kapah kuyu labu itini nu E-se-lan a kitakitan u taludu’ku sapatahekal.

摩洛哥目前仍控制著西撒哈拉地區80%的土地。

Mo-Luo-Ke (摩洛哥) mimedmed tu Si-sa-ha-la a niyadu tu walu a kilac nu lala'.

自從摩洛哥於1956年獨立以及國王穆罕默德五世去世後，國王哈桑二世宣稱大量的領土主張。除了在與西班牙進行了伊夫尼戰爭（the Ifni War）後獲得了塔爾法亞地帶（Tarfaya Strip）之外，對休達與梅利利亞以及撒哈拉地區也有大量的領土主張。

namakayda i Mo-Luo-Ke (摩洛哥) tu cacay a malebut siswaw a lasubu lima a bataan idaw ku enem a mihcaan nami siteked satu atu kuowan ci Mu-Han-Muo-De (穆罕默德) lima a se namapatay satu, kuowan ci Ha-sang (哈桑) ese mihapu tu yadahay a lala' sa. tuni kalepacawan nu Si-Pan-Ya (西班牙) ayda nu Yi-Fu-Ni (伊夫尼the Ifni War）maalaw tu nuheni ku Ta-El-Fa-Ya (塔爾法亞) a lala' (塔爾法亞地帶Tarfaya Strip), manglay henay tu Siw-Ta (休達) atu Mye-Li-Li-Ya (梅利利亞) atu Sa-Ha-La (撒哈拉) aniyadu idaw kuyu anup nuhini a mangalay tiya niyadu'an。

cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku tulu a mihcaan A-El-Ci-Li-Ya (阿爾及利亞) siteked sa alaw malepacaw, Mo-Luo-Ke (摩洛哥) madebung tu ku A-El-Ci-Li-Ya (阿爾及利亞) nutipan a Tin-Du-Fu (廷杜夫) atu Pai-Sa-El (貝沙爾), tunika sasuadaan itini i nu cacayan a bulad anikalepacawan anu pinatu a lasubu kuyu mapatay a katukuh ayda caayhenay kasasulul.

在非殖民化時期的初級階段，摩洛哥的政客，尤其是摩洛哥獨立黨的一些成員，例如Allal al-Fassi，在摩洛哥獨立後的幾年裡主張要求更廣闊的領土。蘇丹不支持這意見。

caay henay pikuwan tulingatu sa, idaw ku Mo-Luo-Ke (摩洛哥) a tademaw, micidekay nu misitekeday a tademaw, ci Allal al-Fassi, Mo-Luo-Ke (摩洛哥) nuni pisitekedan nu pina a mihcaan miyukiw tu anup nu ngalay tu lala'. u Su-Tan (蘇丹) caay kangalay misulul tu nakamuwan nida.

Al-Fassi的野心在1960年代依然獲得了相當一部分人的支持，直到1969年，摩洛哥才承認早已在1960年就獨立的茅利塔尼亞政權。在敵對的幾年裡，茅利塔尼亞一直譴責摩洛哥參與恐怖襲擊，入侵領土；而在1970年代中期，衝突又在西撒哈拉問題上展開。

nabalucuan nida ci Al-Fassi itini I cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan a mihcaan katuud kumi sululay tu kawaw nida, katukuh tu cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku siwaw a mihcaan, Mo-Luo-Ke (摩洛哥) palu tatengan tunika cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan a mihcaan misiteked ku Maw-Li-Ta-Ni-Ya (茅利塔尼亞政權). itini i nikasasuad’an, Maw-Li-Ta-Ni-Ya (茅利塔尼亞) maynah tu Mo-Luo-Ke (摩洛哥) miliheda tu saka balihenawan a nu kalepacawan , atu midebung mialaw tu lala', itini i cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan nu mihcaan , masasulaecus tu atu Si-Sa-Ha-La (西撒哈拉).

儘管摩洛哥政府依然堅稱西撒哈拉和其北部的西班牙飛地：休達與梅利利亞為其領土，但是大摩洛哥的領土主張在1960年代後期已經被摩洛哥主流所放棄。代表撒拉威阿拉伯民主共和國的波利薩里奧陣線則獲得了非盟的席位。

pacici ku Mo-Luo-Ke (摩洛哥) a sifu tu Si-Sa-Ha-La (西撒哈拉) atu amisan nu Si-Pan-Ya (西班牙) mibahel tiya lalaan, Siw-ta (休達) atu Mye-li-li-ya (梅利利亞) u tadalala nuyam sa, nika tabakiya a Mo-Luo-Ke (摩洛哥) a lala misaayaw itini i cacaya a malebut siwaw a lasubu enem a bataan a mihcaan maalestunu Mo-Luo-Ke (摩洛哥) nusi tangahay a tademawan, numi tayhiwan nu Sa-la-wi-a-la-puo (撒拉威阿拉伯) nu micu kunhe kuo (民主共和國) atu Puo-li-sa’-li-aw’(波利薩里奧) sakalecad macumudtu fa-mun a tademaw.   




#Article 623: Mozambique (950 words)


u Mo-San-Pi-Ke (莫三比克 Mozambique) sa ilabu nu Feico, itiza i 18 15 S, 35 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 799,380 sq km

u ahebal nu lalaay sa 786,380 sq km, u ahebal nu nanumay sa 13,000 sq km

hamin nu tademaw sa 25,930,150.

kakalukan umah sa 56.30%, kilakilangan umah sa 43.70%, zumaay henay umah sa 0%

u tapang tusu nu kanatal sa u Maputo.

kakining nu kanatal demiad sa 25 bulad 6 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Filipe Nyusi, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 1 bulad 15 demiad.

Mo-San-Pi-Ke (莫三比克 Mozambique) 

莫三比克的前身，就是葡屬東非，鄭和下西洋時最遠曾達莫三比克的貝拉港。1498年3月，葡萄牙航海家達伽馬率領船隊到達莫三比克，當時就有阿拉伯的貿易站在沿海一帶設立。 

nuayawan nu Mo-San-Pi-Ke (莫三比克), u Pu-Taw-Ya (葡萄牙) nu Dun-fa (東非)，Cenhesai siyung sabataday ni taydaan u Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) nu Pye-La-Kang (貝拉港)。cacay a malebut sepat a lasubu siwaw a bataan idaw ku walu a mihcaan tulu a bulad, Pu-Taw-Ya (葡萄牙) u sayhu nu bayubayuwan a tademaw ci Ta-Cia-Ma (達伽馬) mililiday tu masakaputay nu balubalungan a tademaw makatukuh i Mo-San-Pi-Ke (莫三比克), tawya idaw ku A-La-Puo (阿拉伯) numi siwbaya mililis tu bayu anipatideng tu kakitidaan.

自1505年開始，成為葡萄牙的殖民地，葡萄牙在沿海興建了許多貿易站和堡壘，並且使它成為非洲東岸航行船隻經常停泊的港口。葡萄牙的商人、傳教士和探險家更深入內地。到了十九世紀初期，當地的奴隸制度才被廢止。

namakayda i cacay a malebut lima a lasubu ku lima a mahcaan malinatu , mala Pu-Taw-Ya (葡萄牙) nu mikuwanay, lilis nu Pu-Taw-Ya (葡萄牙) yadah kuni patiden tu yadahay nu sasiwbayan atu nikatatunduhan tu ba’tu, mala Fye-Cuo (非洲) nuwalian kakaydaan nu balungan sasaluemengan a minatu. misiwbaya nu Pu-Taw-Ya (葡萄牙) a tademaw, mitintuay a tademaw atu mitahaway a tademaw micumud i labu

nuheni. mahka lingatu nu sabaw nu siwaw a seci, nu kalung a kawaw mahka mi lawpes.

經過了近五世紀的漫長殖民統治後，莫三比克人民也開始政治覺醒，要求獨立自主的呼聲高唱入雲，但是葡萄牙政府對這個殖民地不肯放手，因此爆發了為期15年的叢林游擊戰爭。

kaydaan tu nu limaay a seci nu matenesay anikuwanan sa, Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) a tademaw mahka mapalal ku balucu, mangalay misiteked ku katuuday malawlaw tu naming ku balucu, nika, nika sifu nu Pu-Taw-Ya (葡萄牙) kaisa miales tu kakuwawneng, sisa malepacaw satu tu sabaw lima a mihcaan tui kilangkilangan nuni kalepacaw.  

莫三比克解放陣線的黑人組織，在他們首領薩莫拉·馬謝爾的領導下，和葡萄牙軍隊展開了武裝鬥爭。

Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) mihulakay nuni kasakaputan nu lumeniay a tademaw, mililiday nu sakakaay nuheni ci Sa-Muo-La．Ma-Sye-El (薩莫拉·馬謝爾), atu Pu-Taw-Ya (葡萄牙) ahitay malingatu a malepacaw.

到了1971年，莫三比克解放陣線游擊隊在蘇聯的武器援助下控制了境內廣大的鄉村地帶，全境四分之一的土地都落入游擊隊的掌握中。

Katukuh tu cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku cacay a mihcaan , Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) numi samawmaway a hitay itada i Su-Liyan (蘇聯) mipadangan tu sakalepacaw a dugu’ masiluday nuheni ku ahebalay a niyaduaay, nu mala sepatay tu cacay a lalalaan mami ka asipan nu hitay. 

cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku tulu a mihcaan , Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) macunus kunika lawlaw nu sakalepacawan, macunus aca kuni ka tabaki nu hitay nuheni, adada henay ku balucu ku hitay nu Pu-Taw-Ya (葡萄牙) pacicin pasaida i kilankilangan patadikuden pakatukuh tu pina a tukayan. 

葡萄牙政府只好和莫三比克解放陣線展開談判，準備放手讓莫三比克獨立。

Pu-Taw-Ya (葡萄牙) a sifu atu Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) ahitayan masasakamu, ahican a pabeli ku Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) ami siteked sa.

同年9月8日19時，葡萄牙外交部長馬里奧蘇爾斯和莫三比克解放陣線領導人馬奇，在尚比亞首都盧薩卡進行會談，雙方簽署協定立即停戰，葡萄牙允許莫三比克解放陣線領導組織黑人臨時政府，並且在9個月內完全獨立。

tawya a mihcaan tu siwaw a bulad walu a demiad tu labiy pituay a tatukiyan, sakakaay nu Pu-Taw-Ya (葡萄牙) ci Ma-Li-Aw-Su-El-Se (馬里奧蘇爾斯) atu Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) nu mililitay a tademaw ci Ma-Ci (馬奇)，itida i San-pi-ya (尚比亞) suodu Lu-Sa-Ka (盧薩卡) masasakamu，masasa kamu kunuheni  a tatusa a kanatal masasulit ahicaan pasaluimeng tuni kalepacawan sa, Pu-Taw-Ya (葡萄牙) mililid tu nabalucuan nuheni Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) numi lilitay anisakaputan nu lumeniay a tademaw numi liziay a sifu, tini i siwawa abuladan amihedek tu nipi siteked nuheni.

從2017年10月5日開始，莫三比克德爾加杜角省北部地區遭到與索馬利亞青年黨有關聯的武裝分子襲擊，占領了濱海莫辛布瓦港口兩天和周邊小鎮。

namaka tusa a malebut cacay a bataan idaw ku pitu a mihcaan cacay a bataan a bulat lima a demiad malingatu , Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) Te-El-Ciya-Du-Ciyaw (德爾加杜角) a kitidaan nu amisan kadebungan nu Suo-Ma-Li-Ya (索馬利亞) nu masakapahay a tademaw madebun tu nuhitay nuheni, madebungay nuheni u Pi-Hay-Muo-Sin-Pu-Wa (濱海莫辛布瓦) minatu tusa a demiad kuni pidebung atu liklik nu niyaduay。

同時武裝分子與伊斯蘭國集團建立了非正式的聯繫，接受來自國外聖戰分子的訓練和進行軍事和宗教研究。

tawya nusidikucay tu nuhitay a dikuc nu tademaw nu Yi-Se-Lan (伊斯蘭) anipatidengan tu caaya kaw kaka dalinlakuwan, miala tu namaka nutawan a kanatal a hitay nuni pikunningan atu hitay atu kiwkaya a mikinkiway.

從那以後，戰爭迅速擴大，莫三比克政府與青年黨展開激戰，但未能奪回被占領的領土，濱海莫辛布瓦港口更兩度被青年黨和伊斯蘭國占領。

namakayda satu, ahebal satu kuni kalepacawan, Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) a sifu atu nu masakapahay malingatu tu malepacaw , nika caay paka alaw kunuheni tu lala, Pi-Hay-Muo-Sin-Pu-Wa (濱海莫辛布瓦) minatu kina tusaan a debungan nu masakapahay atu Yi-Se-Lan-Kuo (伊斯蘭國) amidebung.

tusa a malebut tusa a bataan a mihcaan walu a bulad sabae tusa a demiad, Yi-Se-Lan-Kuo (伊斯蘭國)a hitay midebung tu Pi-Hay-Muo-Sin-Pu-Wa (濱海莫辛布瓦) minatu, hatida kuni kalepacawan, u sifu hatu caay ka hamin amiliyas tu niyadu.

siwaw a bulad Yi-Se-Lan-Kuo (伊斯蘭國)a hitay paculi tu Muo-Sin-Pu-wa (莫辛布瓦) nu tepalay a subal nu Wa-Mi-Ce-Daw (瓦米茲島) atu Mye-Kuwung-Ke-Daw (梅坤戈島), u kapahay a luma’atu lalabinnan a liwkan mamin maluyuh, Mo-San-Pi-Ke (莫三比克) a sifu nai’tu ku balucu tu sakay tuluay a niyaduay amisilud, makaala tu cacay a malebud lima a bataan ku ni pipacuk amapatay, tusa a bataan idaw ku lima a mang a tademawan milaliw tu luma.

這個國家地跨三比西河下游，南部有平原，東部沿海一帶為狹窄的平原，西北部為高原。

nina kanatal miawas tu sasa nu San-Pi-Si (三比西) sawac, t a imulan masaenal, waliyan mililis tu maipucay a masaenalay a lala, nutipan talakaway a buyu.

北部地勢高亢，好像樓梯，一級又一級地向海岸方向下降；並且有很多森林。沿海一帶海岸曲折，有很多良港。境內最大的河流有贊比西河和魯伏馬河。

amisan masatalakaw, mahida u kayakay, hamaw sa pasayda i lilis nu bayu mudebu; u kilangkilangan, sangagiwngagiw sa kulilis nu bayu, yadah ku minatu. satabakiay nu sawac idaw ku Can-Pi-Si (贊比西) sawac atu Lu-Fu-Ma (魯伏馬) sawac.

南回歸線在南部通過，因此莫三比克的氣候，北部屬熱帶。南部是副熱帶，所以境內氣候炎熱潮濕，全年平均氣溫為攝氏19.4。

nahunkuasin milawid tu nutimulan, sisa u demiad nu Mo-San-Pi-Ke (莫三比克), amisan sacaledes sa. timulan caay ka caledes sa, sisa u demiad nu niyadu kacalecaledesan masenged aca, tu mihcaan a demiad kala dihdihkuwan, sabaw tu siwaw tin sepat a du’.

這個國家年分乾濕兩季，乾季比較短，為每年四月至八月；濕季很長，為每年九月到次年五月。因此雨水豐富，幾乎常年都會下雨，年雨量約500公釐到1000公釐。中部三比西河下游沿岸雨量最多，年雨量差不多有1000公釐到1500公釐。

nina kanatal malatusa maacak maudad tusa kina puu’, apuyu ku caledes, tu mihmihcaan nu sepatay a bulad katukuh tu waluay a bulad, tanayu ku kasengedsengedan, tu mihcamihcaan tu siwaw abulad katukuh tu sakatusa a mihcaan tu lima a bulad. sisa yadah ku lacul nu nanum i sacac, hina udad tu mihmihcaan, uni kaudadan hatida ku yadah lima a kunli katukuh cacay a malebut a kunli. teban nu San-Pi-Si (三比西) sawac mililisay sayadahay ku udad, tu mihmihcaan sa cacay a malebut katukuh tu cacay a malebut lima a lasubu a kunli.




#Article 624: Mrmurak (182 words)


u sulit nu Hulam: 梅拉姆拉克部落

i Hsinchu a kuwan ku niyazu’ nu Mrmurak. u kasalumaluma’ nu Mrmurak sa, 43 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 124 ku tademawan. kasabinawlan nu yuangcumin sa, 117 ku tademaw, pakalatu 94%.

u zuma sa, cay ku yuangcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 6%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 92%, Pangcha(Amis) 2%, zumazuma 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 625: Mulinaga (359 words)


u sulit nu Hulam: 森永部落

Taitung sian Talen siang Senyung chun. u satimulan a niyazu' nu Taitung sian. (台東縣達仁鄉森永村。台東縣最南端的村落。 )

i Taitung a kuwan ku niyazu’ nu Mulinaga. u kasalumaluma’ nu Mulinaga sa,  30 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  53 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  45 ku tademaw, pakalatu 85%. u zuma sa, caykaw yuancumin,   8 ku tademaw, pakalatu 15%.

u kasabinacadan, Paywan(Paiwan) 85%.

u Paywan a niyazu' kuyni, katuud ku Paywan a tademaw itini mueneng.

i mikoku 42 a mihcan, siang a kuwan patuzu' tu Paywan cidekay malumad niyazu' Taku atu i capiay a niyazu'- Kutaase, Chinpalan a tademaw, mabulaw tayni itini. mala satangahan nu Senyung chun. Senyung chun i kalipunan a demiad sa, napaluma' tu kuning, kahiw, cha, u kitizaan nu Senyung singnay. namabulaw tu sa, palalid(繼續) sa tuniay a ngangan.

於民國42年，鄉公所主導排灣族舊社大古(Talilik)以及鄰近部落古達阿斯(Gutanas)、慶帕蘭(Chinpalan)等地的人，遷移至此地，成為了今森永村的主體。 

森永村在日治時代為種植奎寧、咖啡、茶作之森永星奈園株式會社所在地，遷村之後仍沿用農場之名為地名。

i Taitung a kuwan, caay katuud ku Sakizaya. inayi' ku Sakizaya a tademaw itini mueneng. izaw tu hakya, caayhenay pasumad tu ngangan nu cidekay.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.

pulung sausi 560820 ku tademaw, Pangcah izaw 209203 ku tademaw, Tayan izaw 89958 ku tademaw,  

Paywan izaw100591 ku tademaw, Rukay izaw 13303 ku tademaw, Puyuma izaw 14118 ku tademaw, 

Cou izaw 6635 ku tademaw, Saysiat izaw 6601 ku tademaw, Yami izaw 4599 ku tademaw, 

Saw izaw 780 ku tademaw, Kabalan izaw 1466 ku tademaw, Taluku izaw 31446 ku tademaw, 

Sakizaya izaw 930 ku tademaw, Sejek izaw 9975 ku tademaw, 

Laaluwa izaw 398 ku tademaw, Kanakanabu izaw 330 ku tademaw.




#Article 626: Muliyaw (228 words)


Muliyaw（u sulit nu Hulam:振興部落）

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Muliyaw. u kasalumaluma’ nu Muliyaw sa, 196 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 499 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 359 ku tademaw, pakalatu 72%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 140 ku tademaw, pakalatu 28%.

原稱白毛寮。振興部落的阿美族在日治時期末才來此地，為了逃避日本人的義務勞動和信教的禁令，由大埔村來此開墾居住，光復之後，又有數十戶遷來，使得此村的阿美族為池上鄉第二多人的地方。

資料來源：

u kasabinacadan, Pangcah(Amis)70%, Yuwatan(Bunun) 1%, zumazuma 1%.

katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itiniay a niyazu'. u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah(Amis) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun). yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 627: Murisaka (200 words)


摩里莎卡部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Murisaka. u kasalumaluma’ nu Murisaka sa, 148 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 463 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 448 ku tademaw, pakalatu 97%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 15 ku tademaw, pakalatu 3%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 80%, Pangcha(Amis) 4%, Tayan(Tayal) 3%, Payan(Paiwan) 2%, zumazuma 7%.

u Taluku a niyazu' kuyni, tuud ku Taluku a tademaw itini, u zuma sa u Pangcha Tayal atu Bunun.

iniyan a niyazu', tuud ku misaydang, matineng micudad winiyanay a micudaday. sisa'wac i tepal nu niyazu', u ngangan nuni sa'wac u Lawsi sananay nu Hulam a kamu.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.    

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 628: Myawan (188 words)


米亞丸部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Myawan. u kasalumaluma’ nu Myawan sa,  44 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 166 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 162 ku tademaw, pakalatu 98%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 4 ku tademaw, pakalatu 2%.

u kasabinacadan, Taluku(Truku) 82%, Pangcah(Amis) 5%, Tayan(Tayal) 2%, Paywan(Paiwan) 1%, Yuwatan(Bunun) 2%, zumazuma 5%.

u niyazu’ nu Taluku(Truku) kuyni, katuud ku Taluku(Truku) itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan(Bunun), u Paywan, u Tayan atu Pangcah. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 629: M’ihu (192 words)


u sulit nu Hulam: 雙崎部落

i Taichung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu M’ihu. u kasalumaluma’ nu M’ihu sa, 208 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 526 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 413 ku tademaw, pakalatu 79%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 113 ku tademaw, pakalatu 21%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 69%, Pangcha(Amis) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Paywan(Paiwan) 2%, Saysia(SaySiyat) 1%, Sejek(Seediq) 1%, zumazuma 3%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 630: M’yutak (190 words)


u sulit nu Hulam: 梅阿尤達克部落

i Hsinchu a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu M’yutak. u kasalumaluma’ nu M’yutak sa, 50 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 133 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 126 ku tademaw, pakalatu 95%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 7 ku tademaw, pakalatu 5%.

u kasabinacadan, Tayan(Tayal) 89%, Pangcha(Amis) 2%, Yuwatan(Bunun) 1%, Puyuma 1%, SaySiyat 1%, zumazuma 1%.

u Tayan a niyazu' kuyni, katuud ku Tayan a tademaw itini. u zuma a tademaw sa u Pangcah, u Yuwatan, u Taluku, inayi' tu ku zuma a cidakay itini mueneng.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 631: Nabakuwan Bakung a niyazu’ nu walian u walibayu (182 words)


Nabakuwan Bakung a niyazu’ nu walian u walibayu

Nabakuwan Bakung a niyazu’ nu walian u walibayu、satipan u sadipasan a buyu’ musuayaw tu bayu musuzikus tu buyu’ ku liwlw, micidek ku salungan nu buyu’ nanum,

nu Nabukuwan u singanganay piidangan a kitizaan, duduc han ku 11 a zazan mayzaay i timul a zazan itini i 31.5 kungli, itini i paciy u satalakaway a picekulan,taynihan micekul taneng maazih ku liakung nu bayu nu kaluluwan atu takemu mahizaay u bilanga a buyu’ atuwca u tepad nu patelungan, salungan mahapinang ku kulit nu bayu buyu’  

a mililid tu labang a pateng sa atayni pasaluimeng tu kazizeng miazih tu liwliw.i sadipan nu kaluluwan takemu piidangan piculilan a buyu’ u tanaya niya buyu’ sa 910 depah, tanga sa i satalakaway a maazih min ku liakung a bayu nu kaluluwan a niyazu’; 

uzuma izawnay ku cacay baluhay kanamuhan a piidangan, tunu sumamadaynay a zazan u “kaliyuhan nu ina ku wawa mahetik i bayu„, 2017 a mihcaan pihibangan nu micudaday kya tatengaaytu pacumud tu labang a papiazih , uyni tapiingan nu tepad dadinguay zazan, katalawan kamilmillan nu midangay a labang,




#Article 632: Nadan (215 words)


u sulit nu Hulam：南溪布農部落

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Nadan. u kasalumaluma’ nu Nadan sa,  25 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa,  73 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  59 ku tademaw, pakalatu 81%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  14 ku tademaw, pakalatu 19%.

南溪部落位於台東縣長濱鄉北部三間村的一個小部落，在海岸山脈水母丁溪旁的小村落，現住有約120人之布農族原住民，年輕人都到外打拼，真正留在部落的只有5、60人。

相對於台東縣境內延平鄉、海端鄉的布農族的聚落，南溪部落並非日治時期集團移住政策執行的產物，民國39年，花蓮卓溪鄉發生洪水氾濫，住在當地的布農族獵人，為了尋找獵場及待開墾的土地，翻過了海岸山脈，找到現在長濱鄉南溪部落，因環境優美，獵物和食物豐富，於是這群獵人回去攜家帶眷移居到南溪。

資料來源：

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun)75%, Tayan(Tayal)1%, Taluku(Truku)1%, zumazuma3%.

u niyazu’ nu Yuwatan(Bunun) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunun) itini mueneng. inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 633: Naihunpu (196 words)


明德部落

i Nantou a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Naihunpu. u kasalumaluma’ nu Naihunpu sa, 656 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 1,803 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 575 ku tademaw, pakalatu 32%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,228 ku tademaw, pakalatu 68%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun)30%, Paywan(Paiwan)1%, Tayan(Tayal)0.5%, Pangcha(Amis)0.5%.

caykaw nu Sakizayaay a niyazu', u Tayal a niyazu' kuyni. u Bunun sananay, cayay katalakaw ku uzip, kizumu ku uzip, mabana miadupay a cidekay. u Incumin a tademaw tu, u Bunun a cidekay duut ku tademaw.

matineng mudadiw ku Bunun , mahizaay a dadiw siwaluay a suni sananay. 

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 634: Nakahila (318 words)


中平部落

布農族 (布農語:Bunan)，撒奇萊雅語：Yuwatan。是臺灣原住民的一個族群。清代文獻稱為武崙族，台灣原住民的一個族群，主要居住在海拔1,500公尺以上的高山上，現在的人口約五萬餘人。

u Bunun a cidekay sa, sakamu nu Sakizaya sa u Yuwatan. u Taywan yincumin cacay a cidekay. i Chin kanatal a nasulitan sa u  Wulun cidekay sananay. mueneng i buyu' ipabaw 1500m. maka lima a mang ku tademaw.

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Nakahila. u kasalumaluma’ nu Nakahila sa,  55 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 211 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 195 ku tademaw, pakalatu 92%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  16 ku tademaw, pakalatu 8%.

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun)84%, Pangcah(Amis)2%, Tayan(Tayal)1%, Tuluku(Truku)1%, Sejek(Seediq)1%, zumazuma 3%.

u Yuwatan(Bunan) sa, u cidekay nu Taywan Yincumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. katuuday a cidekay u Yuwatan(Bunan).

u niyazu’ nu Yuwatan(Bunan) kuyni, katuud ku Yuwatan(Bunan)  itini mueneng. u zuma a tademaw sa u  Pangcah(Amis) u Tayan(Tayal) u Tuluku(Truku) atu Sejek(Seediq).inayi' tu ku zuma cidekay a tademaw itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u  a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu .

u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku , u Hulam a sulit sa ku .

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關)  saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw.

satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku 




#Article 635: Nakanu (324 words)


Nakanu（u sulit nu Hulam: 拿卡努部落）

i Taitung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Nakanu. u kasalumaluma’ nu Nakanu sa,  80 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 273 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 244 ku tademaw, pakalatu 89%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin,  29 ku tademaw, pakalatu 11%.

台東縣延平鄉鸞山村。其布農族是屬Isbubukun（郡社群）。

目前『鸞山村』總共12個鄰，共有225戶，總人口數為713人，包括原住民630個族人。

資料來源：

u kasabinacadan, Yuwatan(Bunun) 80%, Pangcah(Amis) 1%, Paywan(Paiwan)1%, Puyuma1%, zumazuma 5%.

u Yuwatan(Bunun) a niyazu' kuyni. katuud ku Yuwatan(Bunun) a tademaw itiniay a niyazu', inayay ku Sakizaya itini mueneng.

inayi' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u Yincumin a kamu nu Sakizaya sananay, u ngiha' nu Hulam a kamu nu 原住民. u sakaizaay saan, u saayaway mueneng itiniay a tademaw sananay, itini uyiniyan a subal, tina subal(島嶼) a ngangan sa ku Taywan, u Hulam a sulit sa ku 台灣. u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay(有關) Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan. u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday(相同) a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiayay a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis). situlu ku kakuniza nu Yincumincu, sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangabulanay(平埔族)  .

pulung sausi (560,820), Pangcah (209,203), Tayan (89,958), Paywan (100,591), 11Yuwatan (58,336), Rukay (13,303), Puyuma (14,118), Cou (6,635), Saysiat (6,601), Yami (4,599), Saw (780), Kabalan (1,466), Taluku (31,446), Sakizaya (930), Sejek (9,975), Laaluwa (398), Kanakanabu (330), zuma (12,320)

pulung sausi (561,327), Pangcah (209,430), Tayan (90,059), Paywan (100,689), Yuwatan (58,390), Rukay (13,314), Puyuma (14,140), Cou (6,635), Saysiat (6,607), Yami (4,606), Saw (785), Kabalan (1,465), Taluku (31,501), Sakizaya (929), Sejek (9,992), Laaluwa (399), Kanakanabu (334), zuma (12,052)




#Article 636: Nalalacanan (269 words)


u sulit nu Hulam：貝塚丘

u kakitizaan：花蓮縣新城鄉七星潭四八高地

Nalalacan han nanay a niyadu’,

有關 Nalalacanan 的部落之說

nay tawya tu i Tumay yay henay mueneng kitasa idaw tuwaytu ku niyadu’,

來自當時還沒有離開Tumay之前就已經存在

pakakilic ku pinacadan a tayda i Nalalacanan,

族人都乘坐竹筏來到 Nalalacanan

tayni i bayubayuan mikilim tu kakanen.

到這裡撿拾海產類食物

buting atu i bayubayu'ay a lami'.

魚類及海生植物

yadah ku aalan tu langaw nu sasalami’en,

這裡的海生物種很多也非常的豐富

sawsawni sa maladay tu cabay u biyaw tayni talabayu' miala misaput mikilim,

族人常常與朋友或鄰居作結伴來這裡撿拾

anu mautang tu atu laetus tu ku demiad sa alahican kyahaw pakabalunga sa 

有時太晚了或是變天了無法開船回鹽寮

labin satu i Nalalacanan mabi’,

只好在此過夜

u duma malibuten palalacal limad satu tayni mueneng,

漸漸就遷徙到這裡來居住

kyu pangangan nu binawlan kina niyadu’ tu Nalalacanan.

因此族人就稱這裡為 nalalacan 部落

yu malulaway ku niyadu’ namaka Tumay tayni i palidaw sa itinitu ku itiniyay,

caay pikil hida malimad,

namahida satu caay kaputun ku sakatayni nu niyadu’ay talabayu' misadipit,

nika caytu pakabalunga tayni culil satu i dasapan nu bayu a tayni,

lihalay tu caytu katalaw tu nika latus nu demiad amautel sa demidemiad satu a tayni,

a malpadang tu itiniyay a pinacadan malaluwaluwah.

itiniyay satu a pinacadan katuud katuud satu kasaniyadu' itini.

yu mabulaway ku palidaw a niyadu'an 

(tala amis atudisa sumad hantu ku ngangan Lidaw,

itawya sitatimulay nu pinacadan malimad patideng tu niyadu' i Baliyalaw,

udumasa, tala nu amisan i Tamasaydan),

itiniyay a pinacadan caypikil hida malimad mangaleb twaca kunika katuud nu  tademaw,

katukuh ini katayni nu Alikakay midebung i Pazik a buyu',

matalaw a tahini ku tademaw a malisapen nu Alikakay sananay kyusa,

limad satu tala tabakiyay a niyadu',

hatida kuni sa niyadu' uni Nalalacanan hananay  a niyadu'.

nasakamuwan atu nasulitan ni Nuwa Watan o Kumud 2018.01.28




#Article 637: Naluto (210 words)


,(Lihun a kamu: NARUTO -ナルト-) ninja. nikulitan nu Anpen Cise(Lihun a kamu:  )

(sakacacay makatukuh tu tasa a bataan izaw ku pitu a zi), i ayaw nu cacay a bataan a mihcan, izaw ku la'cusay a yokay(妖怪), u jiu-uwe-yaw-hu (九尾妖狐：siwaay a kikul ku sikuyu), mitebung nida tu niyazu' nu ninja u papah (木葉), sakesepat a mukeliday nu niyazu' mapatay tu milulul tu ngangan i wawaan(Naluto) nida. masatedep satu. nika misawacu ku binawlan i Nalutoan, inayay ku cabay, pisinawid, nida, u masipuluay nida, aw aw aw. ma'dem ku cacay a bataan a mihcan, u kapah ku Naluto tayda i cacudadan nu ninja nu niyazu' a papah, malacabay nida ci Naluto aci Sasuke aci Sakula.   

(Lihun a kamu:うちはサスケ，Uchiha Sasuke).   

 ( Lihun a kamu:春野サクラ，Haruno Sakura).   

(sakasabaw tusa a bataan izaw ku walu makatukuh tu pitu a bataan izaw ku tusa a zi)

iayaw nu kungku musakamu nu nisakaput a (曉), i nuzikuzan nu kungku, u misamanman ni  (Lihun a kamu:うちはマダラ，Uchiha Madara), kakelitan nu kina nisakaput, malingatu ku sakasepat a nikapacaw nu kitakit a ninja. 

i zikuzan, makatemec tu ci Naluto aci Sasuke, matemec kuheni tu Uciha Madala, mapulul tu paudipay nu malingatu a kitakit. nika, mapatay tu ku  (Lihun a kamu:うちはオビト Uchiha Obito), malakabutulay nida nu sakasepat a nikapacaw nu kitakit a ninja.   




#Article 638: Namasia (121 words)


Namasia（那瑪夏區）

Namasia a sakuwan ku Kaohsiung. kumud nu kalesakan, 172.33 km². （kalesakan nu linpanti  117.75 km², kalesakan nu pawliwti 38.04 km²）, u kasabinawlan, 3,027 ku tademaw. u kasalumaluma’ sa,  813 ku luma’. ilabu nu kasaniyazu’ nu siyang sa, 2,691 ku ingcumin a tademaw. u kasabinawlan, Pakalatu 89% (Bunun, Hla’alua, Kanakanavu) ku kasabinawlan. 
u Bunun atu Hla’alua atu Kanakanavu ku sakalaniyazu’.

talakaw tina kakitizaan, maka 500m tu talakaway. tusa ku sa'wac macaliw, u Nacesi(楠梓希) atu Laonongsi(荖濃溪). u Bunun binacadan kayadah mueneng itini. i 2009 a mihcaan, walu-walu a balad, yadah labades(災害) atu malitemuhay(事故). maenep(淹沒) amin kya niyazu' atu cacudadan, tanu bunak atu nanum i niyazu'. 

Namasia mala 3 a cuwen atu 4 niyazu’. tina 4 a niyazu’sa, Nangnisalu（南沙魯部落）, Maia/Mangacun/Mangacun（瑪雅部落）, Takanua /Takanua（達卡努瓦部落）, Masinghalan（瑪星哈蘭部落）.




#Article 639: Namibia (1078 words)


u Namibia (納米比亞) sa ilabu nu Feico, itiza i 22 00 S, 17 00 E

u ahebal nu lala’ mapulung sa 824,292 sq km

u ahebal nu lalaay sa 823,290 sq km, u ahebal nu nanumay sa 1,002 sq km

hamin nu tademaw sa 2,436,469.

kakalukan umah sa 47.20%, kilakilangan umah sa 8.80%, zumaay henay umah sa 44%

u tapang tusu nu kanatal sa u Windhoek.

kakining nu kanatal demiad sa 21 bulad 3 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (congtung) ayza sa ci Hage Geingob, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 3 bulad 21 demiad.

原稱西南非洲，北同安哥拉、尚比亞為鄰，東、南毗波札那和南非，西瀕大西洋。海岸線長1600公里。全境大部分地區在海拔1000～1500米。西部沿海和東部內陸地區為沙漠，北部為平原。主要河流有奧蘭治河、庫內內河和奧卡萬戈河。

naw nutipan timulan Fa-Cuo (非洲), amisan An-Ke-La (安哥拉), San-Pi-Ya (尚比亞) mababiyaw, walian, timulan biyaw Puo-Ca-Na (波札那) atu Nan-Fye (南非), nutipan mitepal tu Ta-Si-Yang (大西洋). lilis nu bayu nu tanayu’ cacay a malebut enem a lasubu a kunli. hamin nu niyaduay a talakaw cacay a malebut ~ cacay a malebut lima a lasubu a lawat. nutipan mililisay tu batu atu walian nu labu a nuyaduan nu likenlikenan, amis u enal. anganganan nu lalaliwan nu sawac idaw ku Aw-Lan-Ce sauwac (奧蘭治河), Ku’-Nai-Nai sawac (庫內內河) atu Aw-Ka-Wang-Ke sawac (奧卡萬戈河). 

sabaw lima ~ sabaw walu a seci, Pu-Taw-Ya (葡萄牙), Ing-Kuo (英國) nu mikuwanay haymawsa mdebung. cacay a malebut walu a lasubu siwaw a bataan a mihcaan debungan nu De-Kuo (德國). cacay a malebut siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku lima a mihcaan, Nan-Fye (南非) milihida tu Yu-Kuo (約國) misuayaw tu De-Kuo (德國) malepacaw, tahekal kuhitay midebung tu nutipan timulan Fa-Cuo (西南非洲). 

cacay a malebut siwaw a lasubu tuda a bataan a mihcaan, kanatal lanman paida’tu Nan-Fye (南非) mikuwan tu nutipan timulan nu Fye-Cuo (非洲). cacay a malebut siwaw a lasubu sepat a bataan idaw ku siwaw a mihcaan, Nan-Fye (南非) alaw sa midebung tu nutipan walian a Fye-Cuo (非洲). cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan a mihcaan sepatay a bulad, nutipany timulanay a Fye-Cuo (非洲) a tademaw misa kaput kunuheni, malingatu mialaw tu binacadan amisiteked masaualaw.

cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku enem a mihcaan, kasaupu nu paykanatal midui tu kawaw nuheni, alesen nuheni ku Nan-Fye (南非) misuayaway tu nutipany timulanay a Fye-Cuo (非洲) mamikuwan. cacay a malebut siaw a lasubu enem a bataan idaw ku walu a mihcaan, kasaupu nu paykanatal a tahun saan sa nutipany timulanay a Fye-Cuo (非洲) a tademaw idaw kuni pabalucuan tu nutipany timulanay a Fye-Cuo (非洲) mangalay misumad tu ngangan aw Na-Mi-Pi-Ya (納米比亞).

cacay a malebut siwaw a lasubu pitu a bataan idaw ku walu a mihcaan , kasaupu nu paykanatal malakuuyd tu ku sepatay a lasubu tulu a bataan idaw ku lima a sasulitan, patideng tu Na-Mi-Pi-Ya (納米比亞) ami siteked sa.

溫荷克是納米比亞首都，政治、經濟、文化、商業中心，納米比亞第一大城市。

Wun-He’-Ke’u (溫荷克) Na-Mi-Pi-Ya (納米比亞) a sudu, cen-ce, sakaudip, lalangawan, telungan nu sasiwbayan, Na-Mi-Pi-Ya (納米比亞) misatekeday a tukay。

斯瓦科普蒙德--納米比亞著名海濱城市。西鄰浩瀚無垠的南大西洋，東毗綿延千里的奈米布沙漠。

Se-Waw-Ke-Pu-Mun-De (斯瓦科普蒙德)-- Na-Mi-Pi-Ya (納米比亞) sasi nganganay nu hapin a tukay. nutipan micapi tu satabakiay nu Na-Ta-Si-Yang (南大西洋), waliyn hatidaay tu nu Nay-Mi-Pu a likenlikenan (奈米布沙漠)。

環境整潔、風景秀麗、氣候宜人，頗具歐洲風格。商業、旅遊業興旺，為納最著名的避暑勝地。距首都370公里。人口3萬多，三分之一是德裔。1892年建市。在德國佔領期間，曾是西南非洲的主要港口，後被沃爾維斯灣取代。

masilud ku liklik, bangcal ku pala, sakdihkuwan sa ku demiad, mahida u O-Cuo (歐洲) ku kapah. sasiwbayan, mabawbaw ku kataydaan a midang, u Na-Mi-Pi-Ya (納米比亞) tataydaan nu kadihkuwan aaidangan. mibatad tu sudu tulu a lasubu pitu a kuli kupi batadan. tademaw tulu a mang ku pinapina, mala tulu nu cacay ku De-Kuo (德裔) a laylay. cacay a malebut walu a lasubu siwaw a bataan  tusa a mihcaan a patideng tu tukay. nani debungan nu De-Kuo (德國) han, naw nutipany timulanay a Fye-Cuo (西南非洲) nu anganganan nu minatu, nikudan satu alawan nu Wuo-El-Wi-Se-Wan (沃爾維斯灣) amialaw.

納米比亞最大的深水港，可停泊萬噸巨輪。轄區面積1124平方公里，人口約5萬。

納米比亞最大的深水港，可停泊萬噸巨輪。轄區面積1124平方公里，人口約5萬。

Na-Mi-Pi-Ya (納米比亞) satabakiay sailabuay nu minatu, taneng misaluimeng tu mang dun nu satabakiay nu balunga. Kitidaan sa cacay a malebut cacay a lasubu tusa a bataan idaw ku sepat a pinfun kunli, tademaw han lima a mang ku pina.

有鐵路通往納內地和南非，有公路與周邊五國相通。又稱「鯨灣」，南極洲本格拉寒流挾帶豐富的浮游生物北上至此，漁業資源非常豐富，每年10月引來眾多鯨群，故得名。

idaw ku silamalay makayda I Na-Nye-Ti (納內地) atu Nan-Fye (南非), idaw ku nu kunlucuc atu nu limaay a kanatal masasuala. pangangan han tu Cin-wan (鯨灣), Na-Ci-Cuo (南極洲) Pen-Ke-La (本格拉) nusienaw idaw kunipi laday tu silaculay nu munabaway a langaw ta amisen katukuh itini，babutingan han matatungus, tu mihmihcaan idawtu ku tabakiay a buting, kya kasinganganan.

Cacay a malebut sepat a lasubu walu a bataan idaw ku pitu a mihcaan sayhu i bayubayuwan a tademaw ci Di-Ya-Se (迪亞士) sayaway amkatukuh, nikudan satu alawan nu Ing-Kuo (英國) atu Nan-Fye (南非) amidebung, palekalan sangaan i nu timulan nu Fye-Cuo (非洲) tu angangangan nu minatu.  

世界最古老的沙漠，納米比亞最具特色的景觀之一。位於奈米布沙漠中部，距納納首都溫荷克約500公里。沙丘含有豐富的鐵元素，在陽光照耀下通體緋紅，故名「紅沙漠」。

世界最古老的沙漠，納米比亞最具特色的景觀之一。位於奈米布沙漠中部，距納納首都溫荷克約500公里。沙丘含有豐富的鐵元素，在陽光照耀下通體緋紅，故名「紅沙漠」。

kanatal satenesay nu mukasi a likenlikenan, Na-Mi-Pi-Ya (納米比亞) numi cidekay nu aaidangan. Itida i Nay-Mi-Pu a likenlikenan (奈米布沙漠) nu teban,  micapi tu Na-Na (納納) a suodu nu Win-He-Ke’(溫荷克) tu lima a lasubu a kunli.

該地偶有降水，生長著耐旱沙漠植物，常有羚羊、大象、犀牛和獅子等出沒。這裡有世界最高的沙丘，高達325米。

alahican asinanum, si mulangaway i makedalay nu likenlikenan a mulangaw, sawsawni idaw ku sidi, zo, katalan atu tula. itini idaw ku satalakaway nu kitakit a masabuyuay a liken, talakaw hun tulu a lasubu tusa a bataan idaw kulima a lawad.

「45號」沙丘因距離公園入口約45公里得名，以其婀娜身姿和迤邐風光被譽為世界最美沙丘。「死亡谷」（Dead Vlei）是蘇絲斯黎沙漠中一處低洼鹽鹼地帶，是觀看日出、日落和千年古樹化石的好去處，每年吸引大批歐美遊客和攝影愛好者來此觀光。

sepat nu bataan idaw ku lima a banggu nu masabuyuay a liken milaad tu sacumud sepat a bataan idaw kulima a kunli ku sacumud a kasinganganan, tada bangancal tu sabangcalay nu kitakitay a masabuyuay a likenlikenan. (Dead Vlei, Se-Wang-Ku (死亡谷)) u Su-Se-Se-Li likenlikenan (蘇絲斯黎沙漠) nui sasaay nu cikacikahan a niyadu, u tatay daan miadih tu kakatahekalan nu cidal, tahceleman nu cilal atu malebutay nu kilang nu mala ba’tuay a aidangan, tu mihmihcaan kutuud ku nama kaydaay i O-Mai (歐美) a labang atu misasingay a tayda midang. 

非洲最大、歷史最悠久的野生動物園之一，面積達2.2萬平方公里。1907年成為動物保護區，此後保護區面積不斷變化，至1956年達10萬平方公里，一度成為世界最大的野生動物保護區。

satabakiay ku Fye-Cuo, satenesay nu likisi a aadupen aadihan, kakitidaan han tusa a tin tusa a mang nu pinfan-kunli. cacay a malebut siwaw a lasubu idaw ku pitu a mihcaan mala aadupen tu dadiputen, sawni masumad ku kakitdaan, katukuh tu cacay a malibut siwaw lasubu lima a bataan idaw ku enem a mihcaan makaala tu cacay a bataan a pinfan-kunli, nawma kaalaay tu nu satabakiay nu kitakit nu aadupen a dadiputen a kakitidaan.

園內有一處面積達5000平方公里的巨大低洼鹽鹼地——「愛淘沙盆地」。 雨季時有水注入，周圍常年生活著約300多種非洲野生動物，包括許多瀕危物種如黑犀牛、黑臉羚羊和非洲大象等。

ilabu nu aidangan idaw ku lima a malebut a pinfan kunli a tabakiay nu isasaay masababuybabuyan a cikahcikahan u Ay-Taw-Sa-Pen-Ti (愛淘沙盆地). kaudadan idaw ku nanum micumud, i liklik yadah ku Fa-Cuo (非洲) nu aadupen, idaw ku ainaiaytu a lumeniay a katalan, lumeniay a bihid nu sidi atu Fye-Cuo (非洲) nu zu sa. 

園內共棲息著340餘種鳥類。該地還是南部非洲火烈鳥的重要繁育地之一。每年雨季時，數以百萬計的火烈鳥來此繁衍後代。遊客可自駕車在公園內觀賞野生動物。

ilabu nu mapulungan amaudip nu ayam tilu a lasubu sepat a bataan ku pinapina a aayaman. nina niyadu nu timulan nu Fye-Cuo (非洲) a Huo-Lye ayam(火烈鳥) u kakitidaan a kalalebu’wan a kasidibuwan lalecuhan a kakitidaan. tumihmihcaan kaudadan sa iniw tu ku Huo-Lye-ayam (火烈鳥) tayni a malelabu tayni mulecuh tu waw. taneng ku kadideng micumud amiadih tu aadupen tu cancana.




#Article 640: Namisan (103 words)


拿彌散部落

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Namisan. u kasalumaluma’ nu Namisan sa,  76 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 187 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa,  87 ku tademaw, pakalatu 47%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 100 ku tademaw, pakalatu 53%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 46%, Paywan(Paiwan) 1%.

阿美族（阿美語：Amis／Pangcah）是臺灣原住民的一個族群。主要分布於花東縱谷平原與海岸平原地區，少數分布於屏東縣牡丹、滿州鄉一帶。總人口數約二十萬餘人，是台灣原住民中人數最多的族群。

u pangca sa, u cidekay nu Taywan Incumin. tusa a bataan a mang ku tademaw. mueneng i Kalinku i Pusung atu i dadipasan nu bayu'an. satuuday a cidekay u Pangcah.

izaw tu ku Sakizaya a tademaw itini, namabulaw i 1878 tayni milimek. siiluc tu  tina niyazu'. nasulitan ni Liaw Socen.




#Article 641: Nangnisalu (152 words)


南沙魯部落

i Kaohsiung a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Nangnisalu. u kasalumaluma’ nu Nangnisalu sa, 205 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 649 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 407 ku tademaw, pakalatu 63%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 242 ku tademaw, pakalatu 37%.

u kasabinacadan, Rukay(Rukai) 52%, Paywan(Paiwan) 6%, Cou 1%, Pangcha(Amis) 2%.

inay' ku Sakizaya a tademaw mueneng itini, hakay izaw tu, caay henay misumad ku cidekay a ngangan nu Sakizaya.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw. silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'. i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah, saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa. u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah.




#Article 642: Narowan (229 words)


娜魯灣部落 Naluwan niyazu'

i Hualien a kuwan nu Kalinku ku niyazu’ nu Narowan. u kasalumaluma’ nu Narowan sa, 814 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 2,080 ku tademawan. kasabinawlan nu Ingcumin sa, 457 ku tademaw, pakalatu 22%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 1,623 ku tademaw, pakalatu 78%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 17%, Sakizaya 1%, Taluku(Truku)1%, Tayan(Tayal) 1%,  Yuwatan(Bunun) 1%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni, katuud ku Pangcah(Amis) a tademaw itini mueneng.

uzuma a tademaw sa u Taluku(Truku)  Tayan(Tayal) atu Yuwantan(Bunun) katuud ku Hulalm intini mueneng.

izawtu ku Sakizaya itini mueneng, caykatuud ku Sakizaya. caay henay misumad ku ngangan nu Sakizaya.

katuud ku Sakizaya a tademaw namakay Maibul niyazu' tayni mueneng.

u Yincumin sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yincumin sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yincumin, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).

situlu ku kakuniza nu Yincumincu,sakacacay ku ibukelalay, sakatusa ku ibuyuay, sakatulu sa ku tangbulanay.




#Article 643: Natawran (212 words)


u sulit nu Hulam: 那荳蘭部落

i Hualien a kuwan nu Kilaykin ku niyazu’ nu Natawran. u kasalumaluma’ nu Natawlan sa, 1,761 ku luma’. kumud nu kasabinawlan sa, 4,923 ku tademawan. kasabinawlan nu Yuan-cu-min sa, 1,491 ku tademaw, pakalatu 30%.

u zuma sa, cay ku Ingcumin, 3,432 ku tademaw, pakalatu 70%.

u kasabinacadan, Pangcah(Amis) 27%, Taluku(Truku) 1%, Yuwatan(Bunun) 0.5%,Paywan(Paiwan) 0.5%.

u Pangcah(Amis) a niyazu' kuyni. katuud ku Pangcah itini mueneng. u zuma a tademaw sa u Yuwatan u Tayan atu Taluku. yadah ku cidekay a tademaw itini mueneng.

izawtu ku Sakizaya itini, caykatuud ku Sakizaya, uzuma a tademaw sa u Taluku Tayan atu Yuwatan, katuud ku Hulalm intini.

u Yuan-cu-min sananay, u saayaway a muenengay a tademaw itini, itini uyiniyan a subal.

u sasubana'ay(學術) a kamu sa, Taywan Yuan-cu-min sa mikitinay Timul Subal kamu cidekay(南島語族) saan.

u niyazu' sa, u luyaluy nu tademaw, pulung muengeneng, u kabana' kami, hina u lalumaay amin i niyazu', caay kayadah ku ihekalay a tademaw.

silecaday a lalangawan, lisin, kamu, atu kabanaan. si kalilidan(Tumuk) saca babalaki mililid tu niyazu'.

i Taywan Yuan-cu-min, izaw ku 16 cidekay puluung sa 748 a niyazu', maka 55 a mang a tademaw. satabakiaya a cidekay ku Pangcah(Amis), saadidi'ay a cidekay ku Laaluwa.

u tabakiaya a niyazu' sa, ku Tapalong, u niyazu' nu Pangcah(Amis).




#Article 644: Nauru (1166 words)


u Nauru sa i labu nu Ta-yang-cuo, itiza i 0 32 S, 166 55 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 21 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 21 sq km, u ahebal nu nanumay sa 0 sq km.

hamin nu tademaw sa 9,591.

kakalukan umah sa 20%, kilakilangan umah sa 0%, zumaay henay umah sa 80%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Yaren District.

kakinging nu kanatal demiad sa 31 bulad 1 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung) ayza sa ci Baron Waqa, micakat a demiad sa i 2013 a mihca 6 bulad 11 demiad.

約3000年前密克羅尼西亞和玻里尼西亞人已在諾魯定居，共有12個部落，國旗的十二角星是代表這十二個部落。

kya nu ayawan nu tuluay a malebut Mi-ke-luo-ni-si—ya (密克羅尼西亞) atu Pue-li-ni-si-ya (玻里尼西亞) a tademaw mueneng tu itida, sabaw tusa ku niyadu' nuheni, i hata nu heni idaw ku singawa' tu sabaw tusa a bunac, tatungus sa  sabaw tusaay a niyadu'an.

在18世紀後期，一位紐西蘭船長在海上航行時發現了諾魯，當時只看到島上有很多土著和茅屋，但這船長並未登陸或加以重視。

i nikudan nu sabaw tu walu a se-ci, cacay nu maka balungaay a tademaw nu Niw-si-lan pcunasa maka adih tu Nuo-lu (諾魯), tawya udasa kumaadihay i subalay a tademaw atu uli’nu luma', caay saluimen kya pakabalungaay a tademaw atu misaheci. 

cacay a malebut pitu a lasubu siwaw a bataan idaw ku walu a mihcaan, Ing-kuo (英國) pacunaay tu balunga a tademaw ci Yu-Han Fey-In (約翰·費因) milili tu balunga u miadupay makatukuh i Nuo-lu (諾魯), pangangan han kakaymawan a subal (Pleasant Island, 可愛的島), lingatu sa katinengan nu nutipanay a kitakit atu Nuo-lu (諾魯) saka malecabaya a likisi.

第一個成功到島上定居的白人，是英國的威廉·哈利斯（William Harris），1842年，29歲的他來到島上為當地姑娘而著迷，流連忘返，定居下來，前任諾魯總統勒內·哈里斯（René Harris）便是他的後代。

misatadasay malaheciay makatukuhay nu patidenga tu luma'ay a sanglacay a tademaw, u Ing-kuoay (英國) a tademaw ci Wey-Lian Ha-Li-Se (威廉·哈利斯, William Harris), i cacay a malebut walu a lasubu sebat a bataan idaw ku tusa a mihcaan, tusa a bataan siwaw a mihcaan cinida makatukuh i subal u kaying kuma adihaynida, madatengtu caay kapawan, sisa eneng satu siluma' cinida, sayaway a cung-tun nu Nuo-lu (諾魯) ci Le-Ney Ha-Li-Se (René Harris 勒內·哈里斯) u iluc nida.

hedek nu sabaw siwa a se-ci, misaahebawl ku De-kuo (德國) katukuh i natimulan nu Tay-pin-yang (南太平洋), namakay cacay a malebut walu a lasubu walu a bataan idaw ku walu a mihcaan Nuo-lu (諾魯) mala De-kuo (德國) tu kumi kuwanny. tawya caay kanamuh ku De-kuo (德國) tu Nuo-lu (諾魯), uyusubal u yasi a cacay, inai’tu ku cancanan. cacay a milebut siwaw a lasubu a mihcaan Ing-kuo (英國) nu lin kung (磷礦) a kusi numi kuliay itida i subal maka adih tu ba’tu, sisa maka tepatu hamin nu subal tunika idaw nu lin kung (磷礦), hidasatu masumad ku sakaudip nui subalay a tademaw.

第一次世界大戰期間，諾魯被澳洲佔領，並自1919年起由英國、澳大利亞和紐西蘭共管，其中澳洲代表三國行使職權。

misatadas tuni kalepacawan nu kitakit, Nuo-lu (諾魯) debungan nu Aw-cuo (澳洲), namaka cacay a malebut siwaw a lasubu cacay a bataan idaw ku siwaw a mihcaan a malingatu naw Ing-kio (英國)、Aw-ta-li-ya (澳大利亞) atu Niw-si-lan (紐西蘭) mapulung mikuwan, u Aw-cuo (澳洲) ku dayhiw mamikuwan。

第二次世界大戰期間，德國人為了報復，擊沉了該島附近的四艘船隻，並砲轟島上的磷礦設施。

sakatusa satu anamalepacaw, mangalay ku De-kuo (德國) paculi, kuwanngen nuheni masikeda’ku balungan nu biyaway a balunga maenep ku sepatay a balungan, pakilul bakuhacen nuheni ku ba’ba’tuwan a tudud.

cacay a malebut siwaw a lasubu sepat a bataan idaw ku tusa a mihcaan, milepacaw mibakuhac ku Di-pun (日本) tu Nuo-lu (諾魯), milaliw naming ku niyaduay a tademaw taydan i Aw-ta-li-ya (澳大利亞) amilaliw alaw a kaletepan nu Di-pun (日本) a patayan, Di-pun (日本) hantu i wawluay a bulad tusa a bataan idaw ku enem a demiad midebung tiya kanatalan, yasubal hantu mala nu Di-pun (日本) itida nu timul Tay-pin-yung (南太平洋) a sakalpacawan nu kakunlinngan a kakitidaan.

日軍派2,000人駐守，並帶來大批日本人和韓國人，在島上布署重防和建築兩個小型飛機場。但軍事設施被盟軍發現，島上15架飛機遭轟炸，日軍便槍決島上5名未撤走的歐洲人。日軍亦把島上1,200名諾魯人放逐到楚克島工作。

tusa a malebut ku tademaw nu Di-pun (日本) itida mueneng, alan nuheni ku katuuday nu Di-pun (日本) atu Han-kuo (韓國) a tademawan, itiya subalan patideng tu tusaay a adidi'ay nu pahikukiyan. u hitay atu tuud nu sakalepacaw nuheni kaltepan nu Mun-cun (盟軍), sabaw tu lima ku hikuki nu Di-pun (日本) i subal bakuhacen nu Mun-cun (盟軍), Di-pun (日本) hantu kuwanngen patayen nuheni ku caaya pilaliway nu limaay a O-cuo (歐洲) a tademaw. Di-pun (日本) satu hiyan nuheni kui subalay a nu cacay a malebut tusa a lasubuay a Nuo-lu (諾魯) a tademaw pataydaen i Cu-ke’ (楚克) a subalan mikuli。

二戰之後，諾魯由聯合國委託澳大利亞、英國及紐西蘭共同管理，每年須向聯合國報告，但他們實際上更著重於如何開採島上的磷礦，對於諾魯人的福祉並不重視。

hedek satu sakatusa ani kalepacawan, Nuo-lu (諾魯) u kasaupu nu paykanatal a pasubelit tu Aw-ta-li-ya (澳大利亞), Ing-kio (英國) atu Niw-si-lan (紐西蘭) mapulung mikuwan, tu mihmihcaan pasayda i kasaupu nu paykanatal amisakamu, nika katinengan ku balucu' nuheni mangalay mikutkut tui subalay a ba’ba’tuwan, misuayw tu sakaudip nu Nuo-lu (諾魯) nai ku balucu' sakay tunuheniyan.

聯合國多次要求澳洲政府公布每年開採的磷礦數量、成本和售價，以期使諾魯人在輸出的同時得到合理的回報，但澳洲政府卻不予理會。

lekec nu kanatal kinapina mi yukiw tu Aw-cuo (澳洲) a sifu mihapu tu mihmihcaan nuni pi kudkudan tu ba'tu,  uni patahekalan atu nipacakayan a nidan, kya matineng ku Nuo-lu (諾魯) a tademaw itida tuni kapatahekalan nu kapahay a nidan nu kamu, nika u Aw-cuo (澳洲) a sifu caay pikeda tu nabalucuan nuheni.

諾魯人隨著民智漸開，對澳大利亞人的統治深感不滿，尤其是磷礦的開採，於是全力爭取獨立，收回採礦權。

Nuo-lu (諾魯) a tademaw matineng satu, misuayaw satu tu Aw-ta-li-ya (澳大利亞) a tademaw caay pisakapah tu balucu' itunuhenian, mangalep tu sakay ba'tu anipi kudkudan , sisa ngalay satu kunuheni misiteked, apataluma’ tu sakay pikudkudan tu ba'tu.

澳洲政府在強大的國際壓力下，無可奈何地結束對諾魯的管治，於1968年1月31日，諾魯共和國宣布正式獨立，由漢姆·戴羅伯（Hammer DeRoburt）出任總統，並於同年11月成為大英國協特別成員國。

Aw-cuo (澳洲) a sifu itini i paykanatal nu niepingan, beli satu sakay Nuo-lu (諾魯) akakuwanan, sisa itida i cacay a malebut siwaw a lasubu enem a bataan idaw ku walu a mihcaan cacay a bulad talu a bataan idaw ku cacay a demiad, Nuo-lu (諾魯) kunhekuo satu mihapu i kanatal amisiteked tu kita sa, ci (Hammer DeRoburt, 漢姆·戴羅伯) ku mala cung-tunay, i tunuyda a mihcaan tu sabaw cacay a bulad palikal tu Ta-ing-kuo-sie (大英國協) numi cidekay a tademaw nu kanatal.

cacay a malebut siwaw a lasubu walu a bataan idaw ku siwaw a mihcaan, Nuo-lu (諾魯) pasayda i kanatal fuing misuayaw tu Aw-ta-li-ya (澳大利亞) paka fuingan, patuduan tu A w-cuo (澳洲) a sifu pikuwanan sa caay ka kapah kunipi diput tu liklik, caay piwada’tuni kalaecus nunipi kudkudan tu misakapah tu liklik sa.

諾魯在第三世界中屬於較富裕的國家，國家經濟以磷酸鹽開採和國外房地產為主要支柱。

Nauru (諾魯) itini i sakatulu a kitakit u saka silaculay nu kanatal, u yadahay sakaudip nu kanatal ku kakudkudan nu lin-sun-yen (磷酸鹽) atu nutaw a kanatal anisangan tuluma' ku anganganan.

磷酸鹽礦分布佔全島面積的70%以上，是世界主要磷酸鹽生產和出口國之一，是國家主要的收入來源，磷礦乃繼承自億萬年所累積的海中有機物和鳥糞。

lin-sun-yen (磷酸鹽) mamin ku nu pitu a bataan a kilac nu subal, u kitakit nu anganganang nu saka silaculan tu lin-sun-yen (磷酸鹽) a katahkalan, anganganang nu sakaudip nu sakasilacul nu kanatal, lin-kung (磷礦) milaylay tunu namakaydaay i walwalen ubad a mihcaan nisupedan tu nu namakayniay i bayu nu tuud atu tai nu ayam.

採礦公司的礦場和工廠都是聘請外國人操作，大部份是吉里巴斯和中國人。磷礦主要銷往澳大利亞、英國、日本、紐西蘭等地；以往磷酸鹽外銷所得曾佔政府收入的半數，然而在長期密集開採之下，該項礦藏已面臨耗竭。

mikudkuday a kunsi nu kitidaan atu kakulian u nutaw naming kutaydaay amikuli, u Ci-li-pa-se (吉里巴斯) atu layak a tademaw. anganganang nu sapatayda tu lin kung (磷礦) u Aw-ta-li-ya (澳大利亞), Ing-kuo (英國), Di-pun (日本), Niw-si-lan (紐西蘭); u sapatayda tu lin-sun-yen (磷酸鹽) kasilaculan mikikaka tu sifu nu pangkiw nu sakaudip, hatida tu kuni pikudkudan, mamin tu a kudkudan tuheni kainaian tu. 

除了礦業外，地上還有許多椰子、甘蔗、香蕉和蔬菜等農作物，一般農產品和魚類勉強可以自給自足，但是主要的糧食、淡水和日用品都要依賴進口，其中米和麵粉多由英國、澳洲和紐西蘭輸入，肉類由澳大利亞供應，日用品多來自台灣、日本和香港。

nuba' tu saca, idaw henay ku i lala'ay anipi paluma'an yadah ku abinung, tebus, paza' (pada’) atu canacanan aca a lalami'an, nu nipalumaan tu lami' atu buting tanengasa a maudip, nika u anganganang nu kakanen, nu nanum a cancanan atu tuudac numa kaydaay namin i nutawan anipatayni, dumasatu u belac atu minfun namaka Ing-kuo (英國), Aw-cuo (澳洲) atu Niw-si-lan (紐西蘭) namakayniay, titi hantu namaka Aw-ta-li-ya (澳大利亞) nipatayni, tuduma aspicukamas namakada i Taywan, Dipun (日本) atu Sian-kan (香港).




#Article 645: Nauru a subal (411 words)


Nauru a subal i tiza i timulbayu nu satipan nu Micronesis, singangan tu kakalayan a subal han, Nauru a subal u ahebal nu lala’ sa tusa bataan izaw ku cacay kaahemal, i kitakit u saadidiay a subal.

nahatini i malebut a mang a mihcaan hawsa, pinaay tu cay tu kaasip kuni bayu ayam tayni kunian  adidiay a subal pahanhan tini mueneng tina subalan, yadah kuni subelidan tu tayi’ nu ayam, satu sa macaliway tu ku pinaay tu a mihcan a bulad, ya tayi’ niya ayam masuma tu, mala u kapahay tu a damek sadangdang sa pakala tu cacay bataan a mit kakibetul, pangangan han tu nu tademaw min tu “phosphate”, ya subal mahamin payhun lima a tulu matahpu tu nu “phosphate”, uyza ya “phosphate” u kakaydahan nu kusi atu malukay, ahebal yadah satu ku kakaydihan, satu ayadah masebek satu kuni patahkal i zumaay a kanatal, zayhansa u nu uzip a kanatal sikulisiw tu kakitaan tu, kapah kuni pidiput tu binawlan min, sisa “Nauru” a tademaw caay tu pisakakawaw u wawa cay tu picudan u sapihica micudad sa, satu yadah masebek satu kuni patahkal i zumaay a kanatal tu phosphate, uyni u sapasubana' sapaising u sapisaluma’ patizeng tu canancanan amin hawsa cay pakakulisiw, ngaleb satu payluma’ micakay min tu hikuki, misanga tu pahikukian mahiniay u “phosphate” hananay u siacaay a laculaculan a caay tu ka izaw ku mahiniay, masebek kuni pikutkut miala, hahini tatenga’ acaay tu ka tulin tahedauc kuni palekal tu “Nauru”, “Nauru” a subal u kalisiw hamin han miyung i pidiputan tu binawlan sapahabay tu babalaki sapicudad nu wawa mulecuhay atu mapikihay a tademaw, mahamin caay tu taneng a palekal midama tu nilaculan nu“Naurur”. “Naprer” i 80 a mihcaan mala u kakitaanay tu i kitakit a kanatal. u kakitaan tu sa i tiniay a tademaw masumad tu na uyaanay tu kuni kauzip, mahiniay u tatuni’ a kakanan atu tabaku, alikulu, epah, nikauzip nu tademaw siledek maduka tu ku uzip, cay kahatiza dada’, nanialaan tu “phosphste” hawsa mapeci’ tu kuya masatunduhay a ba’tu, satuway mahiza tu u bukelal maanal tu, ayza satuway “Nauru” payhun 75 a lala’ lacus tu a enengan, nau kapahay alala’ caay tu kalecad tu nu ayza, napatahtah kuni kauzip malakui’ tu, nanihabelut han kupalawpes tu kalisiw macunus saca nu cenbu tu cayay katatudung kuni makakadum patahkal tu kalisiw haw sa, “Nauru”  azihan sa maluayaw tu makihkih ce'bu, ce’nbu uyzasatu dada’ atu “Australia” macacudad masasukapah, a musumad misanga’ tu kapulungn nu mapululay amiala tu sapipadeng tu zumaay a kanatal.   




#Article 646: Nepal (884 words)


Nepal, i sasa nu Ci-Ma-La-Ya buyu (喜馬拉雅山), Di’tu mikiyadah tu tademaw, biyu hantu mikiyadah tu luma, liwanen ku kakelidan nu babalaki a kanatal.

u  sa i labu nu Ya-Cuo (亞洲), itiza i 28 00 N, 84 00 E.

u ahebal nu lala' mapulung sa 147,181 sq km.

u ahebal nu lala'ay sa 143,351 sq km, u ahebal nu nanumay sa 3,830 sq km.

hamin nu tademaw sa 29,033,914.

kakalukan umah sa 28.80%, kilakilangan umah sa 25.40%, zumaay henay umah sa 45.80%.

u tapang tusu nu kanatal sa u Kathmandu.

kakinging nu kanatal demiad sa 28 bulad 5 demiad.

u tabakiay a tapang nu kanatal (cong-tung, 總統) ayza sa ci Bidhya Devi Bhandari, micakat a demiad sa i 2015 a mihca 10 bulad 29 demiad.

博達哈大佛塔於加德滿都東北方向約10公里處。塔高38米，周長100米，是全世界最大的圓佛塔，也是聯合國人類文化遺產之一。[3]也是加德滿都最神聖的佛教朝拜聖地之一。博達哈大佛塔的白色巨大穹形（圓拱形），象征寬大為懷的思想，穹形上方還有一個方形尖塔，塔尖是金色的，四面都畫有巨大的佛祖眼睛。[2]塔底的外緣，刻有108尊阿彌陀佛的小浮雕。[3]

peo-da-ha tabakiay a fu-ta (博達哈大佛塔, Boudhanath Stupa) i Cia-De-Man-Du (加德滿都) nu waliyan amisan a pasaydaan i 10 kunli a kakitidaan. talakaw sabaw tulu idaw ku walu a lawat, tanayu han cacay a lasubu a lawat, satabakiyay nu kitakit nu makimulmulay a fuota (佛塔) u nika pulunga nu binacadan atu lalangawan.

duma satu Cia-De-Man-Du (加德滿都) u hina taydaan nu micingaway a tataydaan. peo-da-ha (博達哈) sa tabakiya nu salengacay a makimulmul nu nisangan tu amituhu, mami sa midiputay tu katuuday atu sapidatengaw tu kawaw, ipabaw numa kimulmulay nu masikakuway amadicemay, yudicem hantu ukimkiman, iliwliw hantu idaw kunipikulit tu satabakiyay nu mata. sasa nu liwliwan, idaw kunipi tuktukan tu suli tu 108 cung tu nikabawbaw nu amituhu a sulit.

佛塔周圍掛滿了隨風飄揚的經幡（上面寫經文的旗子），有紅、綠、藍、白、黃五種顏色，分別代表構成世界的五種基本元素。尼泊爾信徒在博達哈大佛塔祈禱時，會順時針方向繞行，一邊數念珠、背經文，一邊轉動祈禱輪。

liwliw nu amituhu a sasing mabihbih tu nu payapay ku sulit i hata’ (i pabaw idaw kusulit i payapay) idaw ku sumanahay, sumilaway, langdaway, sanglacay, kalawlawan lima a kulit, sisa mala nu kitakitay a limaay nu sakasiwantan.

每年藏曆新年期間（西曆2月左右），都會有喇嘛在此舉行盛大的祭典，成千上萬的朝聖人潮從四面八方湧入，將博達哈佛塔裝點得熱鬧非凡。

numihmihcaan tu baluahay amihecaan (nu amuhun a demaad tu tusaay a bulad) idaw ku Lama (喇嘛) itini asikawaw tu tabakiya a nipisalisin, nunamaka cuwawcuwaway atdemaw atani misalisin, sakapah nuheni ku peo-da-ha tabakiay a fu-ta (博達哈大佛塔) misa bangcal sakacinglawan.

庫瑪麗是尼泊爾的「活女神」，由還沒有月經的處女擔任，被視為守護皇家的女神「塔蕾珠」的化身。這個風俗起源於17世紀。包含加德滿都在內，幾個大城市都有守護當地的庫瑪麗女神。

Ku-Ma-Li (庫瑪麗) u Nepal (尼泊爾) maudipay nu tatayna a Di’tu, nu caaya henay kabulad a sikawaw, sakaadihan mamidipud tu hun-cia (皇家) a tatayna a Di’tu ci Talacu (塔蕾珠) nu mapalaway.

加德滿都的庫瑪麗地位最高。女孩一旦確認成為加德滿都的庫瑪麗，就要離開家，住在寺廟中。她平日走路都要坐神轎，雙腳不能碰地。平日她閉門不出，只有在特殊的節日和時間段才會讓民眾前往膜拜，並受她祝福。如果庫瑪麗月經來了，或流血，她就要退位。

Cia-De-Man-Du (加德滿都) a Ku-Ma-Li (庫瑪麗) satalakaway ku ngangan nida. u tatayna anu mala Cia-De-Man-Du (加德滿都) a Ku-Ma-Li (庫瑪麗), sa amiliyastu tu luma, aydatu i biyu a mueneng. muculil tu demidemiad cinida sa ahuwaden nutaw cinida a mueneng i labu, u kukuhantu acaay pitiyung tu lala'. tu demidemiad hantu ilumatu acaay ka tahekal, itida sa acacay picidekan nu kalimulakan atu niditekan a demiad kya taneng tayni ku katuuday mipaipai, kya pada'suen nida. anu ci Ku-Ma-Li (庫瑪麗) mabulad tu , anu maidangtu sa atahekal tu cinida. 

庫瑪麗在信眾前不輕易流露感情，如果她對信眾作出突然的行為或表情，那可能表示信眾將有的不幸。例如：

突然嚎哭或大笑：重病甚至死亡

抽泣或揉眼睛：生病，瀕臨死亡

發抖：牢獄之災

拍手：國王會有不測

動手抓食供品或禮物：破財

Ku-Ma-Li (庫瑪麗) itini nu ayawan nu singaw caayka dihemay kuyu bihid, anu misa takah tu wayway, asi kawaw tu ku singaw sa:

alaw muangic alaw matawa: nupihaceng nu imelang mapatay

mitengteng tu simal atu mi necnec tu mata: imelangay , mamapatay

mamilmil: u sakapulul

mitalatela: ainai ku laheci nu kuowan

ulima’ ku sapiyala tu cancanan : malawpes mala pakuyucay

i  idaw ku kitakitay a lalangawan liwan nuni pahetik nu babalaki (遺產). nanu malebut nuni culilan nu babalaki ku tuluay a malumanay a hun-kun (皇宮) a putah: Cia-De-Mang-Du-Du'-Pa (加德滿都杜巴) putah, Pa’-Tam-Du’-Pa (帕坦杜巴) putah atu Pa-Te-Kang-Du’-Pa (巴特崗杜巴) putah.

i labu nu Cia-De-Mang-Du diheb/helung (加德滿都谷), idaw ku tuluway a malumanay a niyazu': Cia-De-Mang-Du (加德滿都), Pa’-Tam (帕坦) atu Pa-Te-Kang (巴特崗), atu liwliw nu niyadu', mala tapang tusu nu Ni-Puo-Er (尼泊爾). ina tuluay malumanay a niyazu', idaw ku cacay a Du’-Pa pudah (杜巴廣場), naw niya tatuluay a wan-kuo (王國) a Wan-Kun putah (王宮廣場). Ni-Puo-Er (尼泊爾) Ma-La-Wancaw (馬拉王朝) sakaenemay a kuo-wan (國王) namapatay, nu tatuluay nida a wawa mala kuo-wan, miliwasak tu lala', makiayw nida ku Si-Can (西藏) tuni pipuud du sapisiwbay, mababulaw , satabaki han nida kuni pisanga' tu Wan-Kun Putah (王宮廣場). u Du'-Pa putuh hami hanida ku Ni-Puo-Er (尼泊爾) 16 a seci katukuh 19 a seci tu laad nu Ni-Wa-Li (尼瓦利) nu malumanay a biyu (寺廟) nipisanga'an atu kun-tian (宮殿), ayda hantu mala sakadimelan a kitakit nuni pahatik nu babalaki. 

i sasa nu Si-Ma-La-Ya buyu' (喜馬拉雅山) ku Ci-Wan (奇旺) kanatalay a aaidangan, u saadidiay a nipecian nu katuuday a masengetay a kakitidaan, kakitidaan naw Iin-Du' (印度) atu Ni-Puo-Er (尼泊爾) a buyu'. i labu nu buyu' yadah ku canacanan a kilakilangan atu aadupan, idaw ku nu mapulungan atu muengenana Ya-Cuo (亞洲) nu cacayay a singawa' nu si-niw (單角犀牛), idaw henay ku Mem-Cia-La a lukedaw (孟加拉虎), sadikuday a dadiputen nu kakitidaan sa.

Ni-Puo-Er (尼泊爾) laylay a kakanen u bangcal nu kulid bangsis ku kali (咖哩) niliyulian.

Ni-Puo-Er (尼泊爾) inayi' ku cidek nu kakanen nuheni sa, yadahay ku kakanen nika unama kayday i Iin-Du' (印度) a ninanamim sumaden nuheni kuyu kanen, idaw kunu namakadaay i Si-Can (西藏) a nipinanam sa sumaden tu kuyu kanen. Ni-Puo-Er (尼泊爾) a tademaw manumuh mukan tu hemay atu nisanga'an tu nu mimhun tu piyan, malinsu’ (馬鈴薯), lami' atu titi nu sizi, sakanamuhan u buling (牛奶) atu ucia (茶), yu misalami’ satu anu u titi atu lami’, paaledahen tu canacanan a bangsis palamel. caay kalecad ku laylay nu nisalami'an nu binabinacadan.

mukan satu tabakiyay a kapiya, idaw ku hemay atu nisang'an tu nu mimhun (麵粉) tu piyang, nu madimelay a luma’sa kaw u adidi'ay a kapiya idaw ku nilacul nu lami’ atu nipacikahan atu kabi nu lumingay, sa u kawanan a lima ku sapimimi tu hemay palami' aca amukan.




#Total Article count: 645
#Total Word count: 199710