#Article 1: Muqdisho (1581 words)


 

Muqdisho waa caasimada Jamhuuriyadda Fedraalka Soomaaliya, waxa ayna ku taalaa galbeedka Badda Soomaaliyeed, waa magaalo qurux badan oo indhuhu soo jiitaan, oo aay Badda Soomaaliyeed kaga wareegsan tahay sadax jiho.
                       
Waxaa magaalada Muqdisho dhidibada loo aasay waqti aad u fog oo aay taariikhyahanada isku qilaafeen in magaaladani la aas'aasay qarnigii 2aad ama kii 3aad ee taariikhda miilaadiga.
                                                                                              
Muqdisho waxey ahaan jirtay xarun ganacsi iyo marin kala qeybiya Hindiya iyo Yurub (inta aan la qodin Kanaalka Suwees) iyo jaziirada carabta iyo xeebta Afrikada bari Magaalada Muqdisho waxey ka koobnaan jirtay 6 xaafadood ama tuulo oo aay deganaayeen qabaail, xaafad kasto waxaa xukumi jiray Sheekh, xaafadaha waxey lahaayeen golaha odayaasha sida qaabka federaalka ah oo kulmiya dhamaan xaafadahaas loogana tashan jiray arimaha magaalada Qarnigii 4aad ee miilaadiga magaalada Muqdisho isku badashay nidaam ama maamul u eg saldanad.

The asalka magaca Muqdisho ayaa aragtiyo badan oo ay ka mid yihiin ka Soomaali erayga Muuq Disho taasoo la micno ah hortiisa-dilaaga , 

ama reer Faaris erayga Maq'ad-i-Shah   ), oo macnaheedu yahay kursiga Shah.  Waxaa loo yaqaanaa Xamar (Af-Ingiriis: Xamar ). Fikrad kale ayaa ah in laga soo qaatay xididka carabiga ee 'mqds', oo macnaheedu yahay meelay ku yaalliin (meel). . Sahamin qarnigii 16-aad Leo Africanus wuxuu magaalada u yaqaanay Magadazo (alt). Magadoxo ).  

Muqdisho qayb ka mid ah uu ahaa Soomaali magaalo-goboleedyada in ku hawlan shabakad ganacsi faa'iido badan xira Soomaali baayacmushtariyaasha la Foynike, Ptolemic Masar, Greece, Parthian Faaris, Saba, Nabataea iyo Boqortooyada Roomaanka . Badmaaxiinta Soomaaliyeed ayaa adeegsaday markabkii hore ee badda Soomaaliya ee loo yaqaan ' sariirta' si ay xamuulkooda u qaadaan.  

Horraantii qarnigii 13aad, Muqdishu iyo magaalooyin kale oo xeebeed iyo kuwa gudaha ah oo ku yaal koonfurta Soomaaliya iyo bariga Abyissina ayaa hoos yimid maamulka Ajuran Sultanate waxayna la kulmeen Da 'Da' kale. 

Intii lagu gudajiray socdaalkiisii, Ibn Saciid al-Maghribi (1213–1286) wuxuu xusey in magaalada Muqdishu ay mar horeba noqotay xarunta ugu sareeya islaamka ee gobolka.  Waqtigii safarka Moroccan ee Ibn Battuta muuqashadiisa xeebta Soomaaliya 1331, magaaladu waxay ku jirtay xudunta barwaaqada. Waxa uu ku tilmaamay Muqdisho magaalo aad iyo aad u ballaaran la baayacmushtariyaasha badan oo hodan ah, taas oo ahayd caan ku tahay tayo sare leh dhar in dhoofiyo Masar, ka mid ah meelaha kale.   Wuxuu kaloo sharaxay soo dhoweynta dadka reer Muqdisho iyo sida ay dadka deegaanku u geliyaan safrayaasha guryahooda si ay uga caawiyaan dhaqaalaha maxalliga ah.  Battuta wuxuu intaas ku daray in magaalada ay xukumayaan Suldaan Soomaaliyeed, Abu Bakr ibnu Sayx 'Umar,   kaas oo asal ahaan ka soo jeeda magaalada Berbera ee waqooyiga Soomaaliya wuxuuna ku hadlaa labada af-soomali (waxaa loo yaqaan Battuta oo ah Benaadir, oo ah koonfurta Soomaaliya ). iyo Carabi si isku mid ah u wada hadla.   Suldaanku wuxuu kaloo lahaan jiray waardiyayaal (wasiirro), khubaro xagga sharciga ah, taliyeyaal, saraakiishii boqortooyada, iyo mas'uuliyiin kale oo joogay gadhka.  Ibn Khaldun (1332 ilaa 1406) wuxuu ku xusay buuggiisa in Muqdisho ay ahayd magaalo weyn . Wuxuu kaloo sheegtey in magaaladu ay aad ugu badneyd oo ay ku badnaayeen ganacsato hodan ah, hadana reer guuraaga dhaqan ahaan.  

Isla muddadaas, ganacsatada Soomaaliyeed waxay u safreen Qaahira, Dimishiq, Mocha, Mombasa, Aden, Madagascar, Hyderabad iyo jasiiradaha Badweynta Hindiya iyo Badda Cas, iyaga oo asaasay jaaliyadaha Soomaalida ee jidka ku sii jiray. Safaradaasi waxay soo saareen shakhsiyaad muhiim ah sida Culimada Muslimka ah Uthman bin Cali Zayla'i ee Masar, Abd al-Aziz oo Muqdishu ka yimid Maldives, iyo sidoo kale sahamin Saciid oo reer Muqdisho ah, oo aakhirkii ka soo safray guud ahaan dunida Muslimka. waxayna booqdeen Shiinaha iyo India qarnigii 14aad. 

Vasco Da Gama, oo soo maray magaalada Muqdisho qarnigii 15aad, wuxuu xusay inay tahay magaalo weyn oo leh guryo leh afar ama shan dabaq oo dhaadheer oo kuyaal badhtamaha waaweyn iyo masaajiddo badan oo leh minaarado siman.  Qarnigii 16aad, Duarte Barbosa wuxuu xusay in maraakiib fara badan oo ka socda Boqortooyada Cambaya ay u soo safreen Muqdisho iyagoo wata maro iyo udgoon ay iyagu kaga soo qaateen dahab, wax iyo fool maroodi . Barbosa waxay kaloo iftiimisay hilibka badan, qamadiga, shaciirka, fardo, iyo miraha suuqyada xeebaha, kuwaas oo ganacsatada u horseeday hanti aad u badan.  Muqdisho, oo ah xarunta warshadaha dhir udgoon ee loo yaqaan 'toob benadir (oo ku takhasustay suuqyada Masar iyo Siiriya ),  ay weheliso Merca iyo Barawa ayaa sidoo kale u adeegsan jiray sidii ay u joojin lahaayeen ganacsatada Sawaaxiliga ee Mombasa iyo Malindi iyo ganacsiga dahabiga ah ee ka yimaada. Kilwa .  Ganacsato Yuhuud ah oo reer Hormuz ah ayaa iyaguna dharkoodii iyo khudradii Hindiya keenay xeebta Soomaaliya si ay uga beddelaan hadhuudh iyo alwaax.  

Boqortooyadii Boortaqiiska ayaa ku guuleysan weyday inay qabsato magaalada Muqdisho halkaas oo uu ku sugnaa taliyihii ciidamada Burtuqiiska ee xoogga badnaa oo la yiraahdo João de Sepúvelda iyo ciidamadii uu watay ay si weyn ugaga adkaadeen ciidamada badda Ajuran intii lagu jiray Dagaalkii Benaadir .  

Marka loo eego sahamin qarnigii 16-aad, Leo Africanus waxay muujineysaa in dadka asaliga ah ee ku nool Muqdishu caasumada Ajuran Sultanate inay yihiin kuwo asal ahaan ka soo jeeda asalka dadka waqooyiga ee Seila caasimada Adal Sultanate . Waxay guud ahaan ahaayeen dherer leh maqaarka saytuunka ah, qaarna mugdi noqdeen. Waxay xidhnaayeen silsilad cad oo qani ah oo duub ah oo jidhkooda ku xidhnayd oo waxay leeyihiin marawalo Islaami ah oo dadka xeebaha ku noolina waxay xidhaan uun sarsarro, waxayna Carabi ugu hadli jireen sidii lingua franca. Hubkooda wuxuu ka koobnaa hubka caadiga ah ee soomalida sida seefta, daggayaasha, warmaha, faashashka dagaalka, iyo qaansooyinka, in kasta oo ay gacan ka heleen gacan-ku-haynta Boqortooyadii Cusmaaniyiinta iyo soo dejinta hub sida muruqyada iyo qumbaha . Intooda badan waxay ahaayeen muslimiin, in kasta oo qaar ka mid ah ay u hoggaansameen dhaqankii beddelka quruxda badnaa; waxaa sidoo kale jiray tiro ka mid ah Masiixiyiinta Abisiniyanka ah oo gudaha kusugan. Magaalada Muqdisho lafteedu waxay ahayd maalqabeen xoog leh, xoogna leh oo si wanaagsan loo dhisay-dawlad-goboleed, kaas oo ilaaliya ganacsiga ganacsiga boqortooyooyinka adduunka oo dhan. Magaalada weyn waxaa ku hareereysan qalcado dhagaxyo ah.  

Taariikhyahanada waa aay isku qilaafsan yihiin waqtiga la aasaasay magaalada muqdisho, qaar kamid taariikhyahanada yurub ayaa sheegay in magaalada Muqdisho la aasaasay qarnigii 7aad ama 8aad ee miilaadiga, laakin kuwo badan ayaa waxey sheegeen wax taasi qilaafsan.
                                                                                    
Kitaabka taariikhda magaalada Baata (xeebta Afrikada bari) ee lagu qoray afka Sawaaxiliga ayaa waxaa ku qoran qofkii ugu horeeyay ee magaalooyinka xeebaha Afikada Bari aasaasay uu ahaa Khaliifkii Cabdulmalik Ibnu Marwaan sannadku markuu ahaa 77 hijriga, kadib markuu maqlay wararka magaalooyinkaas, wuxuu markaas rajeynaayi inuu halkaas ka dhiso boqortooyo cusub Cabdulmalik Ibnu Marwaan wuxuu halkaas usoo diray rag Suuriyiin, kuwaas oo ah dadkii dhisay magaalooyinka (Baata) (Malindi) (Zinjibar) (Laamo).

Taariikhyahan Taliyaani ah ayaa wuxuu sheegay inaay aay magaalada Muqdisho ahaan jirtay Islaamka ka hor magaalo weyn

Markii Islaamka uu ku faafay magaalada Muqdisho waxey noqotay meel aay soo hijroodaan dadkii carabta ahaa, dadkaas oo halkaas ka abuuray ganacsi Iyo fidinta diinta Islaamka ilaa aay magaalada ka noqoto Minaaradii diinta ee Afrika, dadkaas firkoodi ilaa waqtigan xaadirka ah waxey weli ku noolyihiin magaalada Muqdisho iyo xeebaha Banaadir oo dhan nin magaciisa la dhihi jiray Ismaaciil Ibn Cumar Ibn Muxammed, ninkaan wuxuu kasoo jeeday reer Banii Cafaan wuxuu magaalada Muqdisho uu yimid sannadkii 149 hiriyada. (MIcnaha Muqdisho Muqa ayey DISHA).

socday ku dhaheen ninkaan maaha ganacsade ee waa Faqiih, markaas ayey qeyliyeen dhalinyaradii iyagoo ku dhawaaqayay ninkaani wuxuu marti u yahay Qaadiga magaalada. 

Waxey igu dhaheen waxaa caado inoo ah markuu magaalada yimaado Faqiiq ama Shariif amaba nin wanaagsan waxaa markiiba loo geeyaa Qaadiga magaalada si uu ula kulmo Suldaanka markaas ayaa waxaa ley geeyay Suldaanka magaalada oo aan la kulmay.
                                                                                            
Ibnu Batuuta warbixintiisa wuxuu uga waramay qaabkii wanaagsanaa ee loo soo dhaweeyay iyo marti soorkii ee sadexda maalin ah ahaa ee aay reer Muqdisho u sameeyeen.

Ibnu Batuuta wuxuu yiri: maalintii afaraad ee booqashadeydi magaalada Muqdisho ayaa waxaa ii yimid Qaadiga magaalada iyo ardayda iyo mid kamid ah wasiirada, waxeyna iikeeneen maro macawis iyo maro kale garbaha lasaarto iyo camaamad sida kuwa masaarada oo kale, sidoo kale waxe maryo kuwaan oo kale u keeneen dadkii aniga ila socday, kadib waxaan soo aadnay Masjidka jaamica, Suldaanka ayaan salaamay, kadib asigana wuxuu igula hadlay afka Carabiga asiga oo dhahay Qadamta kheyra maqdam, wa sharafta bilaa dana, wa aanastanaa taas la micno ah waxaad timid meel kheyr badan, wadankeena ayaad sharaftay waadna nasoo wehlisay.

Magaalada Muqdisho waxey ku caanbaxday masaajido waaweyn oo taariikh fog leh, oo ahaan jirtay goobahii cilmiga loo soo doonan jiray lagana baran jiray culuunta kala duwan, waxaan looga imaan jiray geeska afrika oo dhan waxaa masaajidadaas aay ku caan baxday xalaqaadka tafsiirka, Xadiithka, fiqhiga.

Maamulkii Muqdisho ka jiray waxey ku tartami jireen dhisida masaajida iyo gaabaha lagu barto diinta Islaamka.

Masaajida Muqdisho waxaa ka mid ah:

 28- Maxamed Cumar Xabeeb  Duqa Magaalada/ Gudoomiya Gobolka 2007-2009

 28a-Eng.Cabdirisaq Maxamed Nuur/ Guddomiyaha Gobolka Banaadir 2009
 29- Maxamud Axmed Nuur Tarsan  Duqa Magaalada ahna Gudoomiyaha Gobolka 2010-2013
 30- Xasan Maxamed Xuseen( Mungaab) Duqa Magaalada ahna Gudoomiyaha Gobolka 2013-2014
 31-Yuusuf Xuseen Jimcaale(madaale) duqa magaalada ahna Gudoomiyaha Gobolka 2015-2016
  32-Thabit Abdi duqa magaalada Ahna Gadoomiyaha Gobolka banaadir 2017

Waxaa magaalada Muqdisho soo xukumi jiray dowlado iyo Saldanado , maamuladaas qaarkoodi waxaa sameeyay dadkii ugu horeeyay carabta ahaa ee halkaas soo degay , qaar kalena waxey kamid aheyd qeyb katirsan qilaafadii Islaamka ee waqtigaas jirtay iyo maamulo aay sameysteen qabaail soomaaliyeed katirsan ee dega kofirta Soomaaliya.

Waxaa Dawladdahaas kamid ahaa:

Bilowgii 50 meeyadii waxey magaalada Muqdisho heshay maamul dowlad hoose ah, intii lagu guda jiray xurnimo raadinta 1950-1960;

Muqdisho wa mid kamid amagaalooyinka caalamka ugu waawayn.

Tareenkii isku xiri jiray Muqdisho iyo Jowhar (Villaggio Duca Degli Abruzzi)




#Article 2: Aljeeriya (713 words)


Algeria (Algeria) / Arabic: الجزائر al-Jazāir, Carabi Algerian Carabi: الدزاير al-dzāyīr; Luqadaha Berber: ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ; Faransiis: Algerian), si rasmi ah Jamhuuriyadda Dadweynaha ee Aljeeriya, waa wadan madaxbannaan oo dhaca qaarada Africa, xeebta badda Mediterraneanka. Caasimadda iyo magaalada ugu dadka badan waa Algiers, oo ku taal waqooyiga dalka xeebta Mediterraneanka. Algeria waa wadanka tobnaad ee ugu weyn dunida, iyo man koowaad ee ugu weyn Afrika ayaa tan iyo markii koonfurta Suudaan ay ka madax banaaneyd Sudan 2011-kii. [11] Aljeriya ayaa xuddun u ah Waqooyi-bari ee Tunisia, dhinaca bariga ee Liibiya, dhinaca Galbeedka ee Morocco, dhinaca koonfur galbeed ee u dhexeeya Galbeedka Saharan, Mauritania, iyo Mali, ilaa koonfur bari ee Niger, iyo waqooyiga badda Mediterranean. Wadanku waa Jamhuuriyad Seddexaad ah oo ka kooban 48 gobol iyo 1.541 wada-dhaqan (gobollo). Abdelaziz Bouteflika wuxuu ahaa madaxweynaha tan iyo 1999kii.
Aljeeriya waxay ogtahay in badan oo ka mid ah boqortooyadii iyo nasteexooyinkii waagii hore ahaa, kuwaas oo ay ka mid yihiin Nimidiyiin, Phoenicians, Carthaginians, Romans, Umayyads, Abbasids, Idrisid, Aghlabid, Rugid, Fatimids, Zirid, Hammadids, Almoravids, Almohads, Boqortooyada. Berbers waa dadka asaliga ah ee Algeria.

Algeria, oo dhaqaalaheedu ku tiirsan yahay batroolka, wuxuu xubin ka ahaa OPEC tan iyo 1969-kii. Waxyaabaha saliidda ee saliida ah waxay u taagan yihiin qiyaastii 1.1 milyan oo foosto / maalin, laakiin sidoo kale waa soo saaraha gaasiga ah iyo dhoofiyaha, oo leh xiriiro muhiim ah oo Europe ah. Hydrocarbons ayaa muddo dheer laf-dhabar u ah dhaqaalaha, taas oo qiyaastii 60% dakhliga miisaaniyadda, 30% ee miisaaniyadda, iyo in ka badan 95% dakhliga dhoofinta. Aljeeriya waxay leedahay kaydka 10aad ee ugu weyn ee gaaska dabiiciga ah ee adduunka ah, waana geedka lixaad ee ugu dhoofiya gaasta. Maamulka Warfaafinta Mareykanka ayaa soo wariyay in 2005, Algeria ay ku leedahay 160 trillion cubic feet (4.5 × 1012 m3) ee kaydka dabiiciga ah ee dabiiciga ah. [104] Waxa kale oo uu ku jiraa 16th ee kaydka shidaalka. [5]

Kobcin la'aanta hydrocarbon ee 2011 ayaa lagu qiyaasay 5%. Si loola tacaalo baahida bulshada, xukuumaddu waxay soo saartay kharashka, gaar ahaan taageerada cuntada aasaasiga ah, abuurista shaqo, taageerada SME, iyo mushahar sare. Sicirada qumbaha sare ayaa kor u qaaday koontada hadda iyo booska kaydka caalamiga ah ee hadda jira. [97]

Dakhliga saliidda iyo gaasta ayaa kor u kacay 2011-kii sababtuna tahay sicirka sicirka sareeya ee sii socda, inkastoo isbedelka mugga wax-soo-saarka uu hoos u socdo. [73] Wax soo saarka saliidda iyo gaasta marka loo eego mugga, ayaa sii waday hoos u dhac, hoos udhaca 43.2 milyan tan oo gaartay 32 milyan tan intii u dhexaysay 2007 iyo 2011. Hase yeeshee, qaybta ayaa ka dhigan 98% wadarta guud ee dhoofinta sanadka 2011, 48% 1962, [105] iyo 70% rasiidhada miisaaniyadda, ama USD 71.4 bilyan. [73]

Shirkadda saliida ee Algeria waa Sonatrach, oo kaalin muhiim ah ka ciyaara dhamaan dhinacyada saliida iyo saliidda dabiiciga ah ee Algeria. Dhammaan wadashaqeeynayaasha shisheeye waa inay si wadajir ah ula shaqeeyaan Sonatrach, oo badanaaba leh lahaansho aqlabiyad ah oo ku saabsan heshiisyada is-weydaarsiga. [106]

Cilmi-baaris iyo ilaha tamarta kale

Aljeeriya waxay maalgelisay qiyaastii 100 bilyan oo dinar ah oo ku aaddan horumarinta goobaha cilmi-baarista iyo bixinta cilmi-baarayaasha. Barnaamijkan horumarinta waxaa loola jeedaa in lagu horumariyo wax soo saarka tamarta, gaar ahaan tamarta qoraxda iyo dabaysha. [107] Aljeeriya waxaa lagu qiyaasaa in ay leedahay awoodda ugu weyn ee tamarta qoraxda ee Badda Mediterranean, sidaas darteed dawladdu waxay maalgelisay abuurista dayuurad dayrta qoraxda ee Hassi R'Mel. Waqtigaan, Algeria waxay leedahay 20,000 oo cilmi-baarayaal cilmi-baarayaal ah oo ka socda jaamacado kala duwan iyo in ka badan 780 shaybaar oo cilmi-baaris ah, oo leh hadafyo dowladeed oo lagu ballaariyo 1,000. Ka sokow tamarta qoraxda, meelaha cilmi baarista ee Algeria waxaa ka mid ah bedka iyo isgaarsiinta satellite-ka, tamarta nukliyeerka iyo cilmi-baarista caafimaadka.

Suuqa shaqada 

Inkastoo ay hoos u dhacday tirada shaqo la'aanta, dhalinyarada iyo haweenka shaqo la'aanta ayaa sarreeya. [97] Shaqo la'aanta waxay si gaar ah u saameysaa dhallinyarada, iyada oo heerka shaqo la'aanta 21.5% ay ka mid tahay kooxda da'doodu tahay 15-24.

Qiyaasta guud ee shaqo la'aanta waxay ahayd 10% sannadkii 2011, laakiin waxay ku badantahay dadka dhallinyarada ah, iyada oo qiyaas ahaan 21.5% loogu talagalay kuwa da'doodu u dhaxayso 15 iyo 24 jir. Dawladdu waxay xoojisay sanadka 2011 barnaamijyadii shaqo ee la soo saaray sanadkii 1988, gaar ahaan qaab barnaamijka caawinta

Aljeeriya/Jasaa'ir waa dal ku yaala Waqooyiga qaarada ee Afrika.
אפיע==




#Article 3: Afrika (749 words)


Afrika (; ) waa qaarada labaad ee ugu weyn qaaradaha aduunka kadib qaarada Aasiya dhanka baaxada iyo dhanka dadkaba. Baaxada Afrika waxay la'egtahay c. 30,244,050 km² (11,677,240 mi²) tiradaas waxaa ku jira dhamaan jasiiradaha lagu xisaabo Afrika. Afrika baaxadeeda waxay dabooshaa 20.3% baaxada dhulka oo dhan. Sida lagu xusay tirokoob caalami ah oo la sameeyay sanadkii 2013ka waxaa ku nool qaarada Afrika dad tiradooda ay dhantahay 1.1 bilyan taasi oo ah tiro u dhiganta todobo qeyboodoo qayb dadka dunida ku noolo maanta. 

Qarnigii 19aad ayaa wadamada reer Yurub go'aan ku gaadhay gumeysashada Afrika. Dawladda kaliya ee xor ahaa waqtiga halgankaas waa dawladda Darwiish ee abaanduulkii guud ka ahaa Ismaaciil Mire, iyo Qusuusi kale waliba u talin jirtey.

Qaarada Afrika waxaa ku hareersan biyo; Bada Mediterraniyanka waxay ka xigta waqooyi, sidoo kale Gacanka Suweys iyo Bada Cas waxay ka xigaan waqooyibari, Badweynta Hindiya ayaa kaga taala koonfurbari, iyo Badweynta Atlantika oo ka xigta galbeed. Intaas waxaa dheer, wadanka jasiirada Madagaskar iyo gasiirado kale ayaa soo hoosgala qaarada. Sida rasmiga ah waxaa qaarada Afrika degan 54 wadan oo la aqoonsan yahay, sagaal deegaan iyo labo wadan oo wali la aqoonsan.

Xaga bulshada, qaarada Afrika waxaa ku dhaqan dadka ugu da'da yar caalamka marka tirada guud laga hadlayo; 50% dadka Afrikaanka ahi waa da'da ka yar 19 sano. 
Juquraafi ahaan, wadanka Aljeeriya ayaa ugu wayn dhulka iyo baaxada, halka Nayjeeriya ugu dad badan tahay; waxaana guud ahaan caalamka la isku raacay in badhtamaha iyo Bariga Afrika yihiin meesha aadamuhu ka soo beermeer markii ugu horeeysay. Waxaa deegaanadan laga helay lafo aad u da' weyn oo muujinaya horaantii dadka. Tusaale ahaan, wadanka Itoobiya waxaa laga helay lafaha ugu da'da weyn inta la ogyahay midaasi oo jirta 200,000 kun sano. 
Guud ahaan qaarada Afrika waxaa dhex mara dhulbadhaha, waxayna leedahay noocyo badan oo cimilo kala gedisan ah. Waana qaarada keli ah ee laga helo astaamaha cimilada waqooyi ilaa koonfurta dhulka.
Sidoo kale, qaarada Afrika waxaa loo qeybiyaa shan gobol kuwaasi oo ku salaysan juquraafiga deegaanka. Waxay kala yihiin: Bariga Afrika, Badhtamaha Afrika, Waqooyiga Afrika, Galbeedka Afrika iyo Koonfurta Afrika.

Afrika dadka kunool dhamaan waa dadka madow marka laga reebo wadamada Waqooyiga Afrika oo ay ku nool yihiin dad Carab ahi iyo wadamada sida Koonfur Afrika iyo Simbaabwi iyo Nambiya oo laga helo dad tiro yar oo cadaan ay ka tageen gumeystihii reer Yurub.

Ereyga Ifri waxa lagu magaacaabi jiray dad ku noolaan jiray waqooyiga Afrika meel ku dhaw boqortooyadii la odhanjiray Qardaaj. Magaca Afrika waxa laga raad raacikaraa luqadii ay isticmaali jireen dadkii lagu magacaabi jiray Fonesiyaanka, waxa la sheegay in kalmada afri ay tahay boodhka waxa kale oo lasheegay in dadkii looyaqaanay barbarku ay u yaqaaneen kalmada afri godka taasoo markaas noqonaysa dadkii godka. 

Dadka paleoantropologo intooda badan waxay ay aaminsan yihiin in qaarada Afrika ay tahay meesha ay asal ahaan bani-aadanka ka yimaadeen. Qarnigi labaatanaad dhexdeeda, antropologi waxa ay dhulka kasoo heleen lafaha dad badan dhintay oo fossilika taasi ay caddeneysaa in fikiroodi run tahay:asal ahaan bani-admigu wa dad ku noolaan jirey Afrika 7 milyoon sano ka hor.
hadaba afirca wexey leedahahay tariqo farabadan ku waasoo ey ugu weynyihiin: faraacintii Masar, iyo waliba is adoosi waqti dheer kajirijiray Afrikada madow.

Sidaan horay u soo sheegnay, qaarada Afrika waxaa loo qeybiyaa shan gobol kuwaasi oo ku salaysan juquraafiga deegaanka. Waxay kala yihiin: Bariga Afrika, Badhtamaha Afrika, Waqooyiga Afrika, Galbeedka Afrika iyo Koonfurta Afrika.

Bariga Afrika (; ) waa gobolka dhaca bariga qaarada Afrika, taasi oo aad ugu kala duwan deegaan ahaan, juquraafi ahaan iyo siyaasad ahaan. Sida ku xusan qawaaniinta gobolada ee dejisay Jimciyada Qarama Midoobay deegaanka Bariga Afrika waxay ka kooban tahay ilaa 20 wadan, kuwaasi oo kala ah:

Badhtanka Afrika (; ) waa deegaan xudun u ah badhtamaha qaarada Afrika, taasi oo ka kooban tiro wadano ah, sida: Burundi, Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika, Jad, Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo, iyo Ruwanda. 

Waqooyiga Afrika (; ) waa deegaanka ugu xiga waqooyiga dhamaan gobolada qaarada Afrika, taasi oo ka kooban ilaa todoba wadan iyo deegaano, sida: 
Aljeeriya, Masar, Libya, Marooko, Suudaan, Tuuniisiya, iyo Saxaraha Galbeed. 

Intaas waxaa dheer, wadanada Aljeeriya, Marooko, Tuuniisiya iyo Liibiya waxaa guud ahaan loo yaqaana Gobolka Maghreb.

Galbeedka Afrika (; ; sidoo kale loo yaqaano Dadka Galbeedka Afrika People of Western Africa) waa deegaan balaadhan oo dhaca galbeedka qaarada Afrika, taasi oo leh 18 wadan kuwasi oo kala ah: Benin, Burkina Faso, the island of Cape Verde, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Liberia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, the island of Saint Helena, Senegal, Sierra Leone, Sao Tome and Principe and Togo.




#Article 4: Marka (444 words)


Marka (Carabi: ماركا, Ingiriis: Merca, Talyaani: Merca) waa magaalo ku taala gabaldhaca magaalada Muqdisho una jirto ☃☃☃☃, Marka waa caasimadda gobolka Shabeellaha Hoose waxaana lagu yaqaan quruxdeeda iyo dhaqanka eey dadka degan haaystaan kaasoo aad uga duwan kuwa kale. Waxaa bariga ka jirta Badweynta Hindiy Sannadle ah sida (Shiribta,Bereyda, Heleyda IWM.), Magaalada waxay kaloo caan ku tahay soo saarida Dharka Aliindiga.waxaa dagao qabiilo badan oo somali ah iyo inyaroo carab ah qabilada somaalid waxa ugu badan magala iyoo drgana da ku teed san 80%ah bulsha ahan beesha biimaal maxamed iyo shaanshi gaamidle  magalada waa maaalo taariq fac ween leh dhanka lada galankii gumaysoga talyaaniga

Dadka Marka jooga badanaa weey tacliin badanyahiin waxeeyna ka shaqeeystaan badda una dhoofaan wadamada Carabta sida Yemen si eey usoo iibiyaan badeecaadkooda kana soo iibsadaan kuwa kale. Badanaa waxeey yihiin Injineeryo iyo Macalimiin. Sidoo kale waxaa dadka Marka badanaa ka yimaado lagu yaqaan Qaalli iyo Ganacsada yaal. Dugsi tacliin iyo Quraan labado weey ku badanyihiin magaalada Marka waxaana caruurta lagu dheerri geliyaa inay tacliin tooda ka fikiraan si eey u caawiso mustaqbalkooda inkastoo uu hadda dowlad la'aanta eey ka tanbadisay waalidiinta meesha dagan ku waasoo dhib eey ku tahay in eey bixiyaan lacagta dugsiga ama jaamacadda. 

Magaalaga marko waxey ka kooban tahay sadex xaafadood oo kala ah Horseed, Wadajir iyo Howlwadaag waxaana waxaa hoos taga xaafado yar 

Sidoo kale magaalda Marka waxey leedahay hoteelo caan ah dalxiisna loogu imaado sida , Hotel Madiina iyo kuwo kaloo la mid ah. 
Waxaa kaloo laga heli karaa magaalada Marka maqaayado la fadhiisan la cunaayo sida sambuuska, bajiyaha, kabaabka . 
Suuqyaasha ku yaalo magaalada waa labo suuq po kala ah kaas oo ku yaalo horseed midna wa Suuqa Weyn ee magaalada Marka. 
Dadka magaalada Marka joogo badanaa ma cunaan hilibka sida loogu cuno qeybaha kale ee dalka. Dadka badanaa waxeey cunaan malaayga ama kaluunka iyo doorada . Waxaa galabyadii lagu yaqaan in aay cunaan macmacaan yada caanka ka ah Koonfur Soomaaliya ku waasoo lagu cabo qaxwo kharaar. Marmarka qaarne waxeey cunaan bajiye iyo sambuus iyo bisbaas.

Dadka Marka degan waxeey leeyahiin lahjo af somali ah iyo ku gaar ah taasoo u dhaw mida loogu hadlo Xamar. Lahjadaan waxaa loo yaqaan Af Marka ama Af Asharaaf waxaana badana ku hadlo dadka gibilcadka iyo lahjad arow la dhaho oo ay ku hadlaan Biyomaalka ee degan koonfurta wadanka. Dadka Reer Marka waxey dhahaan;

Taasoo aay ka wadaan qof walbo waa inuu magaalada soo booqdaa oo uu nan dhaafin haddii uu imaado kuunfor Soomaaliya. Waxeey ka wadaan Marka waa gurigii Ow Osman kaas oo ahaa nin caan eh waano magaalo lagu yaqaano cuntaba tii uugu macaanayd ee wadanka taalo. Marti walbana waa inay soo booqataa mar intey nooshahay.




#Article 5: Ogaden (370 words)


Soamlaigalbeed.

Ogaadeen (loogu dhawaaqo Ogadēn; , ) ama Ogadenia waa deegaan ku yaallaa dhulka Soomaali Galbeed kaasi oo ay degaan Dad Soomaali ah. Deegaanka Ogaadeeniya waa ilaa 200,000 square kilometres, taasi oo xad la leh Itoobiya, Djibouti, iyo Kenya. Intaasi waxaa dheer, magaalooyinka ugu caansan waxaa ka mid ah Jigjiga, Dhagaxbuur, Godey, Qabri Dahar, Fiiq, Shilavo, Kelafo, Wardheer iyo Danaan. 

Soomaali Galbeed ama dowlad deeggaanka Soomaalida DDS. waa Ismaamul goboleed oo ku hoos jira gumeysiga XabashidaItoobiya.maamulkaan woxoo leeyahay madax iyo ciidan u gooni ah waxoon ku yaalaa Geeska Afrika.Ismaamulka Soomaali galbeed waxee daris latahay gobollada Woqooyiga,bariga, iyo Koonfurta.Koonfur galbeed neh waxaa xigo dalka kenya, galbeedka neh gobolada itoobiya.Ogadenia waxee ka midtahay dhulka Soomaaliya.Ogadenia waxee leedahay taariikh aad u dheer. gumeestihii ingriiska ayaa soo gumeestay dhamaadkii 1890ki, waxaana la dhihi jiray ingriiska somaliland, waxoona ku daray dalka itoobiya 1897. ingriiska markale ayoo isku dayay in oo ka soo saaro ogadenia dalka itoobiya,waa markii oo ingiriiska iyo talyaaniga ee wada shaqeen ee sameeyeen, sida ee gobolada soomaalida u miday lahaayeen. Dagaalkii Labaad ee Aduunka itoobiya waxee isku dayday in ee qaadato, dhulka Eratareya iyo ogadenia. ingriiska dhul yar ayoo ka qaatay ogadenia oo ka bilaawdo, magaalada haud ilaa fransiiska somaliland oo hatta la dhoho Jabuuti. ingriiska dhulkaas ma ku darin itoobiya ilaa sanadka marka oo ahaa 1954tii. 1977 ayaa waxaa dhacday, dagaalkii xoreenta Soomaali galbeed, waa markii ee itoobiya dhibaateysay shacabka ogadenia, waagaas itoobiya waxee iskugu wici jirtay libaaxyada afrika, laakiin madaxweynihii soomaaliya Maxamed Siyaad Barre oo dhalasho ahaan ka soo jeedo dhulka soomaali galbeed ayaa aad uuga xumaaday, dhibaatada ee itoobiyaanka ku haayeen dhulkaas, waa markii oo duulaan ku qaaday itoobiya.ciidamada Soomaaliya, ayaa isku dayay, in ee itoobiya ka bixiyaan dhulka ogadenia. ciidmada soomaaliya waxee markaas gacanta ku haayeen dhulka ogadenia oo dhan, caasimada addis ababa waxyar ee u jireen.
aduunka marka oo arkay, itoobiya oo dhamaaneeso ayaa waxaa garab siiyay wadamada Ruushka oo markaas ahaa Midowga Sofiyet,Kuuba iyo Koonfur Yemen. ciidamada soviet unionka ayaa askarta somalida dib u celiyay, markii ee XDS ee dareemeen in ee ku aadin ciidamada ruushka, dhaqaalihii neh oo ku yaraaday. qaar ka mid ah ciidamada xooga ayaa sii joogay dhulka soomaali galbeed, ayaga oo wadaniyad ka muuqato, waxeena la dagaalamaayeen ciidamada shisheeye iyo kuwa itoobiyaanka.




#Article 6: Daarood (176 words)


Daarood (; ) waa beel ka mid ah beelaha Soomaalida kuwaasi oo degan Geeska Afrika. Beesha Daarood waxaay degtaa wadanka Soomaaliya , Jubaland Galmudug iyo Puntland wadanka Itoobiya iyo deegaano ka tirsan wadanka Kiinya.
Guud ahaan, beesha Daarood waxaa ka farcama reero badan oo ka mid ah Mareexaan: Absame, Harti (Majeerteen, Beesha Darawiish, Dishiishe iyo Warsangali)  Lailkase iyo beelo kale.

Daaroodku Wuxuu ku hadlaa lahjad isku mid ah waase jiri karaan waxyaabo yar yar oo lagu kala gedisnaan karo taas oo intii hadba isku deegaanii ay ereyada qaybtood isku si u adeegsadaan'ama ugu dhawaaqaan.

Asal ahaan shacabka Daarood waxay ka yimaadeen Dawlada Jabarta. Ismaaciil Jabarti wuxuu ahaa amir horseed iyo hogaamiye oo faafiyey diinta  Islaamka gaar ahaana waxa uu ka soo degay meel u dhaw degmada Laasqoray ee gobolka Sanaag waxaa uu mudo diinta Islaamka ka faafinayey dhulka Bariga iyo Bartamaha Geeska Afrika. Daarood waxaa dhashay Doombiro Dir.

Odaygii ay ka soo tafiirmeen beesha Daarood wuxuu ku aasan yahay magaalo la yidhaahdo Haylaan, taasi oo 35 km u jirta magaalada Badhan ee waqooyi-bari gobolka Sanaag, Soomaaliya.




#Article 7: Wikipedia (140 words)


Wikipedia (loogu dhawaaqo [ˌwiˑkiˈpidi.ə]). Waa bar laga helo Web-ka oo ah Qaamuus qoran. Waxaa qorey dad iskood ugu qora luuqadadooda oo aan dawlad ama haayadi diran. Qofkwalba oo guriga khatka internetka ku heysta, yaqaanana sida loo isticmaalo wuu ka qeybqaadan kaaraa Qaamuuskan oo sidii cilmi Soomaaliga ku qoran loo soo gelin lahaa halkan. Arintan oo la bilaabay 2001 Ingiriiskuna (english) ugu horeysey ayaa waxaa ku xigey luuqado badan oo kuwa ugu waaweyn ay yihiin Jarmal , Faransiis , Isbanish iyo Talyaani .

taariikhdu markii ay ahayd 18/01/2012 ayaa waxa hawada ka baxay wikipedia laakiinse isla maalin ka bacdiba waa ay ku soo noqotay hawada.qabiilada daga HOBYO waxan ugu horeeyo beesha habargidir have ayaan (Salebaan gaar ahaan Cigalle ) iyo Sacad), beesha Murusade have ayaan Habargidir maxamad iyo Habarta ceene), iyo beesha for gaar ayaan sure iyo beesha shanaad.waxaan

wikipedia Kaleh




#Article 8: Internet (259 words)


Internet waa hab aduunka oo dhan u furan iney isku dhaafsadaa waranka, cilmiga, ganacsiga iwm. Internet wuxuu ka kooban yahey Shabakadda Kumbuyuutarrada (Ingriis: Computer Network). Kuwaasoo xogta (Ingriis: Data) isku dhaafsadda habka loo yaqaan internet protocol. Wuxuuna ka kooban yahey malyuunaad shabakkadood (English: network) sida kuwa jaamacaddaha, ganacsiyada, dowladoha, shirkadaha. Kuwaas oo si wadojir ah isku dhaafsada xog kala duwan oo noocwalba leh sida sawiradda, fiidhyoowyada, codadka, iyo qoraaladda.

Magaca internet wuxuu ka yimid ereyga interconnection network, oo loo soo gaabiyey internet.

Internetku waxow ahaa natiijo ka dhalatay Mashruuc ay sii daysay Hey'ada ARPANET sanadii 1969 kaas oo ahaa mashruuc kasoo baxay wasaarada gaashaandiga Mareekanka barnaamijkaas waxaa loo aasaasay isku xirka Ciidanka Mareykanka iyo jaamacadaha iyo dhamaan hay'adaha cilmi baarista si looga faa'iideysto Aalada mobil
Koowda Janaayo ee 1983 ayaa wasaarada Gaashaandhiga Mareekanka badashay Baratakoolkii NCP kuna wareegtay TCP/IP.
Shabakada Internetka waxaa

Sida hada ka muuqato Internetku wuxuu yareeyay waxyaabo badan oo ay ku bixi jirtay tamar sida tusaale ahaan waxaa maanta wax ka baran kartaa Internetka adigoo joogo xaafadaada ama gurigaada, Sidoo kale waxaa laga maarmay inaad maanta tegto meel ganacsi oo aad sheey ka iibsato adigoo heli karo dukaameysi Qadka (Online Shopping). Sidoo kale waxaad arkeysaa Shaneemooyinkii in laga maarmay oo Netka aad heli karto Film ama riwaayada aad rabtid.
Sida ay leeyihiin Khubarada Aduunka in uu Netka noqon aduunka khiyaaliga ah Tusaale ahaan in qof jooga gurigiisa laga xakumo Maxkamad si Online ah.
sidoo kale maanta waxaa laga maarmay in Qaamuusyadii Buugaagtii ha ahaado mid Cilmi iyo mid Taariiqeed
 marka la fiirsho xaga isku xirka aduunka




#Article 9: Talyaaniga (473 words)


Talyaaniga, ama Jamhuuriyadda talyaaniga () waa dawlad ku taala qaarada yurub. Waxa uuna xuduud la wadaagaa wadamada Faransiiska iyo wadanka Iswiisarland iyo wadanka Ostariya.

Waqtiga gumeysiga, qusuusiga Maxamuud Macallin Cagadhiig oo Darwiish ahaa, baa guuldarray Talyaaniga magaalada Beletweyne dhexdeed.

Talyaaniga mustaqbalkii dhalinyarada ma jirin 30 sano hada, warbaahintu waa musuqmaasuq waxayna ku beeraysaa nacasyada maskaxda dadka, TV-ga dowliga ah wuxuu jecel yahay nidaamka.  laakiin tan ugufiican ayaa wali soo socota, iskuuladii dhamaantood waa duugoobeen oo hoos ayey udhaceen, waxaa jira dagaal aan dhamaad laheyn oo aflagaado ah oo udhaxeeya waqooyiga iyo koonfurta dalka, qof walba wuxuu dhahaa dowlada xatooyada, caruurta yar iyo kuwa yar ayaa dhasha, wasiirada ma yaqaanaan sida wax loo sameeyo  mihnadda, kuwa garanaya sida loo sameeyo shaqadooda marwalba waa laga reebay, Talyaaniga waxaa ka jira qaran Capitalism, wax walba waxaa gacanta ku haya xafiisyada shaqada, taas oo aan shaqeynaynin, suuqa xorta ah wuxuu ula jeeday in hadda 1/5 dadka degan aysan awoodin inay  imaadaan dhamaadka bisha laakiin waxay umuuqataa in dhibaatada ugu weyni ay tahay had iyo jeer sida tuugada siyaasadeed ay isu soo bandhigaan, sidee yihiin kuwa ku nool nolol raaxo, laakiin dhibaatadu waxay tahay in qofna uusan rabin inuu kacaan sameeyo, Talyaanigu waxay u muuqdaan kuwo jilicsan oo aan xishood lahayn, si kastaba ha noqotee,  sidii hore loo sameeyey, dad badan ayaa jeclaan lahaa inay wax beddelaan, laakiin cidina ma oggola.  Ka fikir inta qof ee daacada ah ee laga reebay howsha runta, ka fikir kuwa gaajaysan malaayiin muwaadiniin ah, oo ii sheeg haddii tani tahay dimuqraadiyad.

[BR]

reer taliyaanigu waxa ay haystaan diinta kiristanka raysal wasaaraha wadanku hada waa salfiyo barlaskooni lacagta wadankaa lagu isticmaalaa waa lacagta midawga yurub ee yoorada loo yaqaano taliyaanigu waa dawlad wayn oo caana taariikh soo jireenan wuu leeyahay dawlada taliyaanigu waxa ay ka midtahay dawladaha loo yaqaano G8 ee xaga warshadaha hore uga maray taliyaanigu waxa uu gumaystay wadamu kamida qaarada afrika sida soomaaliya ertariya iyo libiya luqada wadanku waa taliyaani 
taliyaanigu waa jamhuuriyad dimuquraadi ah taliyaanigu waxa uu ku yaala bada dhexe halkaas oo ay ku taalo jasiirada sisiiliya oo ah qayb ka mid ah wadanka taliyaaniga taliyaanigu waxa uu leeyahay warshado badan oo wax soo saara ganacsiga taliyaanu badanaa waxa uu gaadhaa Afrika bogan waxaa qoray.

Waxay ku taalaa gacanka Itaaliya ee yurubta koonfureed, iyo labada jasiiradood ee ugu weyn badda dhexe sida Sasiiliya iyo Sardiiniya. Talayaaniga wuxuu soohdinta la wadaagaa wadamada kala ah Faransiiska, Iswiizerlaan iyo Isloveeniya.
Labada gobol ee madax-banaan oo ah saanmarino iyo Faatikanaka waxay ku dhex yaalaan gacanka Talyaaniga.

Talyaani ama Itaaliya Waa dowlad yurub ah waxeyna dhacdaa Koonfurta qaarada yurub.
Talyaaniga wuxuu ka koobanyahay 3 qeybood; Dhulka la xiriirsan yurub iyo 2da gaziirad ee lakal yiraahdo sicilia iyo sardegna.
Dhanka woqooyi waxaa ka xiga talyaaniga buuraha Alpine. waxaana ku taala gudaha talyaaniga labo dowladood oo madax banaan oo kala ah; Faatikaan iyo Saan Mariino.




#Article 10: Berbera (707 words)


Barbara (, ) waa magaalo xeebeed oo ku taalo gobolka Saaxil ee Somaliland. Magaalada Berbera waxay leedahay dekad ugu wanaagsan qaybta Bada Cas ka hooseysa, waana ilaha dhaqaalaha ee wadanka somaliland

Berbera waa magaalo caan ah, oo aad u da wayn, sidda ay ku tilmaaman tahay buugaagta taariikhdda ee ay qoreen rag uu ka mid yahay Ibnu batuta. Waxa magaaladda dagan dad ku dhow ilaa iyo 223,000 oo qof qoyaastii, waana ay sii kordhaysaa tiradda dadku.

Jawiga magaalada aad ayuu u kulushahay, khaasatan xilliga xaggaga oo uu heerkulku gaaro illaa 45 degree.

Waxaa hoos u dhac ku yimid adeegsiga dekadda taas oo ay ka dambeysey xayiraadi Carabtu kusoo rogtey xoolihi Soomaalida sanadadii la soo dhaafay oo hada la furay. Shaqada ugu weyn ee hadda dekada kala wado waxaa wayn alaabta ugu soo degta dalka Etoobiya kadib markii wadanka Eritrea ka go'day dalkaas, ka xidhayna xidhiidhka Badacas.

)Magaalada Berbera waa ilaha dhaqaale ee Soomaaliland waxaa ku taal Dekadda ugu wayn Soomaaliland ee ay ka soo dagaan wax la quuto wadanka oo dhan waxaana ilaha uga wayn ee dhaqaaluhu ka soo galo dalka.

Waxaa ku nool magaalada Berbera Dadwayne shaqaale u badan waa magaalada kaliya ee aad odhan karto samayn kuma laha Shaqaalo la'aanta wadanka rakaadisay subaxnimada hore ee aroortii waxaad arkaysa dadbadan oo shaqo tagaya intooda badana ay ku sii qulqulayaa Dekada walow ay u badan yihiin muruqmaal ka xoogsada dekada.
                                                                                                    
Ardayda waxbarashada ku jiraa ma badan oo magaalada wax ay leedahah dugsiyo hoose/dhexe iyo secondry iyo jaamacada Golis oo ah Jaamacad priveta ah sidaas darteed waxaan odhan karnaa xaga waxbarashada dhaqdhaqaaq sidaas u badan ma jiro marka aan barbardhigno Magaalooyinka Borama,Hargaysa iyo Burco.
                                                                                                
Mar aan Booqday Dekada oo ag ilaha Dhaqaale ee Wadanka wax ay indhahaygu qabnayeen sawiraduna muujinayaa Dekada oo aad u maqshuul ah shaqo xoog lehna ka socoto waxaa kale oo aan la sheekaystay qaar ka tirsan Shaqaalaha Dekada waxayna ii sheegeen in uu fiican yahay Dhaqaalaha Dekadu guud ahaan waxa kale oo intaas ku dareen in ay jiraan hoos u dhac xaga dhaqaale oo shaqaalaha saameeyey waqti uu kor u kacay dhaqaalaha dekadu taas ay ku sheegeen in mushaarka la kordhiyey aanay wali dhan dhamin hadii wax la kordhinayana ay iyagu xaq u leeyihin.

sidoo kale intii aan ku gudo jiray socdaalka wadad dheer ayaa waxaan ku arkayey baraha Kantrol ee gaadhi joogsanayey ciidamada booliska ah ee ku sugna in ay dirawalka gaadhiga waydiinayey 1000 Sh Sl oo ah lacag aad u yar taas oo muujinaysa baahida haysa ciidanka booliska oo uu dhawaan madaxwaynuhu ku dhawaaqay in uu mishaarkii u kordhiyey 100%100 taas oo aan wali hir galin mar aan wax ka waydiiyey mid ka mid ah ciidanka booliska ayaa wax uu ii sheegay wax la kordhiyey daayoo inaanay wali qaadan mushaarkii bisha oo dhanba.

Dhanka kale Magaalada Berbera waxaa ka dhisan Dhismayaal qadiimi ah oo dun dunsan kuwaas oo aan wali wax dib u dhis ah aan lagu samayn sidoo kalena magaalda waxaa ku yar guud ahaan dhaqdhaqaaqa dhisme.

Magaalada berbera waxa dega  qabiiloyin farabadan oo 4 ah 1-habar awal 2-habar.jeclo 3-h.yoonis iyo 5-beelaha la haybsoco
Iyago degan magalada gudeheda iyo marka looga kaco degaanadeda miigaba dhinaca waqoyi iyo galbed  waxa degan ciise muuse dhanka bariga waxa degan muuse abokor ilaa gobolka sanaag
Dhanka konfurta gaobeed  waxa degan Garxajis  ilaa gobolka oodweyne

                                                                                                    

                                                                                                       
Magaalada Berbera oo mar loo yaqaanay Malawo waxay ka mid tahay magaalooyinka ay warbixinta faahfaahsan ka bixiyeen Richard Burton iyo Johnston -ba, waxayna labadooduba ku tilmaameen sebenadaa, inay magaaladu ahayd magaalo weyn, oo laga samayn jirey carwooyin ganacsi, gaar ahaan xilliyada magaaladu qabawdahay. 

Qarnigii 19-naad horraan-tiisii ilaa dhammaadkiisii, magalaada Berbera dadka deggenaa waxay u badnaayeen Carab iyo Hindi, balse waxaa dadkaa ajaanibka ah u ahaa Abbaan dad soomaaliyeed, waayo suurtagal may ahayn in qof qalaad uu Abbaan la'aan ku dhexjoogo magaalooyinka xeebaha Somaliland.

Nin la odhan jiray Drake-Brockman oo Somaliland ka qoray buug aad u faahfaahsan 1912-kii wuxuu ku qiyaasay tirada dadka Berbera inay u dhaxay-say 20,000 ilaa 40,000 xilliga qaboobaha, balse xilliga xagaaga ama kulaylaha ay tiradaasi hoos ugu soo dhici jirtay 5000-10,000 oo qof. Berbera waa dakeda uguwayn Geeska Afrika.
magaalada berbera iyo gobolka saaxil waxa dega qabiilka isaaq oo dhan iyo qabiilooyinka la hayb sooco, waxaa kaloo dhismayaasheeda wax ku leh beelaha kale ee soomaaliland dega sida hartiga.




#Article 11: Isaaq (186 words)


Isaaq (; ; sidoo kale loo yaqaano Isaaq ama Isaxaaq) (guud ahaan loo yaqaano Reer Sheekh Isaxaaq) waa beel ka mid ah Dadka Soomaalida ee ku dhaqan Waqooyiga Soomaaliya, maanta loo yaqaano Somaliland. Beesha Isaaq waxay ka mid tahay beel-weynta Dir, waxaanay deegaan ahaan ku dhaqan yihiin Waqooyiga Soomaaliya, wadanka Itoobiya iyo wadanka Jabuuti.

Sida ku xusan buugaag wakhtiyo hore la qoray iyo Dhaqan Soomaaliga, beesha Isaaq waxay ka soo tafiirmeen Sheekh lagu magacaabi jirey Sheekh Isxaaq ibn Axmed al-Hashimi kaasi oo la sheegay inuu asal ahaan ka soo ambobaxay wadanada Carabta wakhti lagu qiyaaso intii u dhexaysan qarnigii 12aad ilaa qarnigii 13aad.

Intaas waxaa dheer, Sheekhu wuxuu gabadh ka guursaday oo la degay beesha Dir halkaasi oo ku tafiirmay.

Sheikh Isxaaq Bin Axmed waxaa ka soo tafiirmay reeraha hoos ku xusan:

Isaaqu wuxuu dagaa dhulka Soomaaliyeed, gaar ahaan,  Somaliland oo buuraha Karkaar ee waqooyiga Soomaaliya badhka galbeedka ka degaa; weliba Naivasha Kenya, iyo Kililka shanaad ee somalida Itoobiya. Deegaan ahaan, wuxuu isaaq soohdin qabiil la leeyahay Ogaden dhinaca koonfureed, iyo Gadabuursi dhinaca galbeed, iyo dhinaca bariga wuxuu Isaaq soohdin la leeyahay reer darawiish iyo Warsangeli.




#Article 12: Saylac (861 words)


Saylac (; ) waa magaalo xeebeed taariikhi ah oo ku taala gobolka Salal ee dalka Somaliland. Magaalada waxay ku taalaa waqooyi-bari Gobolka Awdal, waxayna aad ugu dhowdahay wadanka Jabuuti oo u jirtaa ilaa 120 km. Magaalada Seylac oo ah mid qadiimi ah oo aad u taariikh dheer ayaa wakhti xaadirkan magaalo-madax u ah gobolka Selel oo ah gobol cusub ooy magacaabtey dowlada Somaliland. Seylac waxaa loo aqoonsan yahay ineey jirtey tan iyo wakhti ka horeeysay soo bixitaanka diinta Islaamka, midaasi oo ah goobaha ugu taariikhda dheer qaarada Afrika, iyada oo ay ku yaalaan meelo fara badan oo taariikhi ah hase yeeshee ka turjumaaya taariikhda geeska Afrika gaar ahaan tan Soomaalida. Waxa laga soo xigtey sahamiyayaal Roman iyo Giriig ah in qarnigii 1aad Sey|lac dhisneyd isla markaana lahayd maamul caasimadeed iyo hogaan heer sare ah. Tan iyo horaantii soo bixitaanka diinta Islaamka magaalada Seylac waxay ahayd hooy waxbarasho, ganacsi, dhaqan, ilbaxnimo, xadaarad iyo maamul boqortooyo. Qiyaastii qarnigii 7aad ilaa 8aad ayaa diinta Islaamku ku soo fidey magaalada Seylac oo wakhti kooban ku noqotay hooyga diinta ee guud ahaan qaarada Afrika, gaar ahaan gobolka geeska Afrika.

Badhtamihii qarnigii 9aad ayaa maagaalada Seylac waxay aasaas iyo saldhig u noqotey biloowgii Boqortooyadii Adal, midaasi oo ka talin jirtey deegaanadaas mudo qarniyo ah ilaa laga soo gaadhayay qarnigii 14aad markii ay gaadhay meesha ugu sareeysay ee deegaanada geeska Afrika. Wakhtiyadii ku xigay waxaa caasimada qadiimiga ah la wareegay Boqortooyadii Cusmaaniyiinta oo xukumayay tan iyo goortii ay kala wareegtay Boqortooyada Ingiriiska.

Magaalada Seylac waxay ku taalaa waqooyiga Soomaaliya, gaar ahaan xeebta waqooyi ee gobolka Awdal. Magaaladu waxay xarun u tahay Degmada Saylac. Sanadkii 2008da ayaa dowlada Somaliland u magacaawdey magaalo-madaxda gobol cusub oo lagu magacaabey Selel. Bari iyo waqooyi waxaay Saylac la wadaagtaa gacanka Cadmeed, galbeed waxaa ka xiga wadanka Jabuuti, magaalada Borama waxay dhacdaa 243.3 kilomitir koonfur-bari, halka magaalada Berbera u jirto 270 km bariga magaalada Seylac. Magaalada qadiimiga ah ee Harar waxay u jirtaa 320 km galbeedka.
Deegaanka magaalada Seylac waxaa uu leeyahay caro bataax coowlaan ah, taasi oo ka dhigtey magaalada lama-degaan la mood. Waxayna dhinaca u saaran tahay Banka Giriyaad ee dhaca waqooyiga gobolka Awdal, maanta lagu xisaabiyo gobolka Selel. Intaas waxaa dheer, in Seylac agagaarkeeda ku yaalaan ilaa dhowr-iyo-toban gasiiradood oo yaryar, kuwaas ooy ka mid tahay Gasiirada Saacadiin ee loogu magaca daray suldaan Saacadiin oo ka mid ahaa madaxdii boqortooyada Adal. Wado xumo iyo biyo yaraan ayaa magaalada Seylac ku haya dhibaato weyn.

Magaalada Saylac waxaa soo booqday qoraagii caanka ahaa ee Ibn_batuutah 1330-kii, halkaasoo uu ku tilmaamay inay ahayd magaalo weyn xilligaa. Qarnigii 16-naad waxay magaalada Saylac ahayd caasimaddii maamulkii caanka ahaa ee Adal. Qoraalada laga hayo Saylac way farabadan yihiin, balse aan ku soo koobo, laba socdaal oo ay kusoo kala mareen nin la odhan jiray Johnston iyo ninkale oo la odhan jiray Richard Burton.
Richard iyo Johnston labaduba, waxay soo mareen sebenkii uu ka talinayay magaalada Saylac Sheekh Sharmaarke Ali Saalax oo magaalada ka ahaa guddoomiye muddo dheer. Labadaa nin-ba waxay ku tilmaameen magaalada Saylac inay ahayd magaalo weyn oo uu ka socday ganacsi aad u xoogbadani.

Sida ay ku bilaabantey iyo goorta ay aasaasantey magaalada Seylac taariikhyahanadu weli weey isku khilaafsan yihiin. Laakiin waxaa la isla garoowsadey in magaalada Saylac ay jirtey qarnigii 1aad, wakhtigaasi ooy soo siyaarteen bad-mareeno u dhashay Romanka iyo Giriiga. Warbixin laga soo xigtey ragaasi ayaa lagu ogaaday in magaalada Saylac ahayd mid aad u dhisan, maamul iyo kala dambeyn leh, ganacsi aad u balaadhan ka socdo, isla markaana leh mid ka mida xadaaradiihii ugu sareeyay wakhtigaasi. Magaalada Saylac aad ayay u awoodaysatey wakhtiyadii ku xigay, isla markaana ku fidey deegaanada jaarka la ahaa kuwaas oo dagaalo qadhaadh dhex maray.

Saldanadii Cadal (micno ahaan Cadaalad) waxay aheyd boqortooyo xukumi jirtay deegaano badan oo ka tirsan Gobolka Awdal ee waqooyiga Soomaaliya, meelo ka mid ah dhulka Itoobiya iyo Jabuuti ilaa Eratareya. Boqortooyada Cadal waxey ka mid ahayd boqortooyada ugu taariikhda dheeraa uguna awooda weynaa gayiga iyo deegaanada ay dagaan dadka Soomaalida iyo agagaarkooda. In kastoo boqortooyadu ka bilaabantey magaalada taariikhiga ah ee xudunta u ahayd ee Saylac waxay saldhigyo waaweyn ku lahayd magaalada Harare iyo nawaaxigeeda. 
Magaalada Saylac ayay ka bilaabantey boqortooyadu ka dib ku fidey deegaanka geeska Afrika. Sanadihii 1415 ilaa 1577 ayay boqortooyada Cadal ugu awood badneyd goortaas ooy maamuleysay in ka badan shan kun oo kilomitir isku wareeg ah.

Maamul Goboleedka Saylac  Lughaya ee Soomaaliya waa maamulgoboleed dhaca waqooyigalbeed wadanka Soomaaliya, kaasi oo dhinac ahaan ka tirsan dhulka maanta loo yaqaano Somaliland. Xarunta degmadani waa caasimada qadiimiga ah ee Saylac. 

Deegaanada hoosyimaada Degmada Saylac waxaa lagu cabiraa dhul baaxadiisu le'eg tahay ilaa 18,566 km kaasi ooy ku dhaqan yihiin dad gaadhaya ilaa 105,000. Sida caadiga degmadani waxaa xarun u ah magaalada qadiimiga ah ee Saylac. Magaalooyin kale oo hoosyimaada maamulkani waxaa la mid ah Lughaya, Caasha Cado, Xariirad, Jidhi iyo Lawyacado kuwaasi oo dhamaantood ah magaalooyin iyo tuulooyin.

Maamulida iyo talada deegaanadan waxaa in badan isku heystay maamulka Somaliland, maamulgoboleedka federaalka ah ee Awdalland iyo qeybo kale oo dhamaantood sheegtay ineey si gaar ah u maamulaan deegaankaasi.

Gobolka Saylac iyo Lughaya waa maamul goboleed ka mid ah maamul goboleedyada Soomaaliya, waxa uuna ku yaalaa waqooyiga Soomaaliya. Magaalo madaxda gobolkaan waa Saylac.




#Article 13: Midabtakoor (798 words)


Midab Takoor waa yasid lagu yasaayo qof kale midabkiisa ama muuqaalkiisa.Midab Takoorka waxaa soo raaca Addoonsi Takoor iyo Quudhsi

Addoonsigu waa yasid, xaqirid, liidid, khasbid iyo jujuubid dadka loola dhaqmo si axmaqnimo, waxashnimo iyo bahalnimo ah oo dadnimada ka baxsan, iyadoo dadka loo isticmaalayo ama loo munaafacaadsado sida xoolaha oo kale. Adoonsigu waa ku shaqaysiga muruqa qofka iyadoo bahdil iyo maskax dulayn loo gaysanayo. Sidoo kale waxa uu leeyahay quudhsi, midab-sooc iyo sinji-takoor. Addoonsiga; wuxuu qofku ka mid noqonayaa hantida nafleyda ah ee qofka wax addoonsanayaa leeyahay. Wuu iibsan karaa, sida dibida oo kale ayuu beerta ku fashaa, sida dameeraha oo kale ayuu biyaha ku soo dhaansadaa. Haddii qofku amar qaadan waayona, waxa la markiyaa ciqaab daran oo arxan la’. Wuu garaacaa, oomiyaa, gaajaysiiyaa, geed intuu ku xidho ayuu qudhaanjo ama shinni ku cariyaa, dabadeedna qaniinyo ayey diirka iyo cadka kaga siibtaa, milic intuu ku miigeeyo ayaa raran, oon iyo diihaal naftu uga baxdaa ama uu la suuxaa. Addoonsigu waa denbiga ugu daran ee bani’aadamka laga galo. Carabta islaamka hortii iyo caddaanka (siiba repor galbeedka inta hadda laysku yidhaahdo) ayaa aad ugu caansa naa addoonsiga iyo kala gadashadooda.

Taaaaaakoorku waa fogeyn, karantiimayn, dullayn, yasid iyo xaqirid dad ama qof lagu xad gudbo dadnimadiisai iyo karaamadiisa, iyadoo lagu takoorayo caafimaadkiisa ama isirkiisa (qoladiisa). Takoorku waa dulayn iyo karaamo-dil qofka cirdigiisii iyo sharaftiisii hoos loo dhigo, lagana duudsiyo xuquuqdii uu bulshada ku dhex lahaa, laga fogeynayo bulshada inteeda kale xag dhaqan, dhaqaale, feker, siyaasadeed iyo xag kartiyeedba. Takoorku waa laba mid: caafimaad-takoor iyo isir-takoor. Caafimaad-takoorku wuxuu dhacaa marka qof uu ku dhaco cudur dilaa ah oo la kala qaado, dabadeedna qofkaa la karantiimeeyo, lagana fogaado oo xidhiidh loo jaro; aan wax la la cunin, aan meel lala seexan, makhaayad lala fadhiisan, weel wax lagula cunin, dharka aan lala isticmaalin iwm. Isir-takoorkuse waa marka bulsho isirkeeda la takooro, laga faquuqo; aan laga guursan, loona diido inay bulshada inteeda kale ka guursadaan, loona geysto nasab cay, yasid, liidid, maagid, hanjabaad, maskax-dil iyo jidh-dil intaba. Isir-takoorka (haybsooc) waxa aad looga adeegsan jirey dhulalka carabeed, ilaa haddana waxa si darran looga isticmaalaa dhulalka soomaalida iyo dalalka tolnimada ku dhisan. 

Dadka ay soomaalidu takoorto waxa ka mid ah: Midgo, shekhaal, Tumaallo, Gabooye, Yixirro, Yibro, Boon, Xuryeel iyo Low-jir iwm. Dadkan waxa lagu fogeeyaa haybtooda (qolada ay ka soo jeeddaan), waa la haybsoocaa, waxaana lagula kacaa dhaqan qalafsan oo naxariis daran, waxa laga gawdhiyaa dhaqanka guurka, talada dalka, qabaqadda sare ee bulshada sida; maalqabeennada, tijaarta, aqoonyahannada, indheer-garadka iyo maamulka sare ee Dawladda iwm. Waxa horyaalla gidaar weyn oo nusqaan, xaqiraad, bahdil, quudhsi iyo karantiimayn ku dhisan oo aan u oggolaanayn inay bulshada caadiga ah ka mid noqdaan. Iska daa dadkaa in soomaalinimo loo qirsanaadee, xitaa bani’aadanimo looma aqoonsana. Wax liita oo naf aan lahayn oo uraya ayaa loo arkayaa.

Quudhsigu waa cay, yasid, liidid, maagid, hanjabaad iyo bahdil. Had iyo jeerle waxa la quudhsadaa ama la soocaa dadka dacdaran/ildaran. Quudhsigu waa saddex nooc: midab-sooc, muuq-sooc, caafimaad-sooc. Waa nooc gooni ah oo laga biyo diidayo abbuurta Rabbaaniga ah, isla markaan bulshada inteeda badan muuqaalka, midabka iyo caafimaadka loogu jaangoynayo, ciddii ka midab duwan, ama ka muuqaal geddisan, amaba caafimaadkoodu aanu taam ahayn lagu yasayo, laguna quudhsanayo. 
Midab-sooc: soomaalidu dadka ay midab-soocdo waxa ka mid ah ‘Xamar Cad-cadka’ ama Shaashida oo ay aaminsan yihiin in shaki ku jiro soomaalinimadooda, iyagoo ku dura in aanay soomaali dhab ah ahayn. Waxa lagu gawdhiyaa xukunka iyo dabaqadda sare ee bulshada. 

Muuq-sooc: soomaalidu waxay muuq-soocdaa dadka timo-adagta ah “Jareerta” . oo ay ku quudhsato ama ku yasto abuurtooda (timahooda adag iyo daloolka sankooda weyn) sidaasi awgeed ayey soomaalidu xuquuqdii dadkaasi ummadda dhexdeeda ku lahaayeen ugu duudsideen, uguna tumteen, isla markaana ay bulshada gooni uga faquuqeen. Waxa xusid mudan in reeraha difaaca adag leh, (kuwa isir ahaan iyo dhaqan ahaanba soomaalinimada isu qirsan) inay ku jiraan kuwo timo adag oo san dalool weyn leh balse xijaabka qaraabanimo iyo kan qabyaaladeed ayaa kaga gudban inay isir la noqdaan dadka la muuq-sooco. 

Caafimaad-sooc: waa xaqiraad, iin-sheeg, naaqusid, laxaad-quudhsi iwm. Caafimaad-soocu waxa lagula kacaa dadka laxaadka daran, kuwa iinta Rabbaamiga ah leh; waxa loogu yeedhaa magacyo ka dhan ah muuqaalkooda, sida dhegaweyne, gacma-dheere, food-buur, indhoweyne, gaabani, buurane (gaabow, kuusow, goobbe)iwm. Waa dhaqan-xumo bulshadeenna raggaadsatay, in badanna soo taxnayd. Waa turxaan la qarin kari lahaa, balse laga doorbiday in la sheeg sheego. Waa cay la joogteeyey iyo aflagaaddo la sharciyeeyey. Waxaad maqlaysaa magacyo loogu yeedhayo kuwa lugaha iinta ku leh sida: laangadhe, cuguf, jeeri, luglow, curyaan, dalboole, cagoole iyo jiis iwm. Kuwa gacmaha wax ka qaba; gacanlow, faroole, gacmadheere; kuwa indhaha wax ka qaba; indhoole, cawar, weershe iyo ildab; kuwa afka wax ka qaba; carablow, gaagaale, hag-hagaale, shigshigaaye, aflow, afqalooc iwm. Kuwo meelo kale wax ka qaba, sida dhegoole, indhoole iyo maalaayiin magac oo foolxumo, cay, iin iyo aflagaaddo huwan oo la joogteeyey dabadeedna sidaa ku qabatimay.




#Article 14: Hindiya (687 words)


Hindiya ama Jamhuuriyadda Hindiya waa wadan ku yaala Aasiya waana wadanka Aduunka ugu dadka tirada badan marka laga reebo Shiinaha. Wadanka waxoo xuduud la leeyahay, wadamada Bakistaan, Shiinaha, Nebal, Butaan, Bangladesh iyo Burma. Dhinaca xeebaha neh waxoo xuduud la leeyahay wadamada Siri Laanka, Jasiirada Maldiif, iyo Indonesia. Magaalo madaxda wadanka waa New Delhi. Wadanka Hindiya waxaa degan dad gaaraayo in ka badan 1 Biliyan oo qof, waxaana lagu hadlaa luqado gaareeso in kabadan 100af. Hindiya waa wadanka afaraad oo ugu ganacsiga badan aduunka.

Isku-duwaha Hindiya wuxuu ku noolaa magaalada Indus Valley Civilization ee Bilihii 3-aad ee BCE. Miliicda soo socota, qoraallada ugu da'da yar ee la xidhiidha Hinduism ayaa bilaabay inuu ka koobmo. Dhaqanka bulshada, oo ku saleysan calaamad, ayaa ka soo baxay kumanaankii kowaad ee BCE, Buddhism iyo Jainism ayaa kacday. Iskudhicii hore ee siyaasadeed ayaa ka dhacay Maurya iyo Gupta; boqortooyooyinka badhtamihii u danbeeyay waxay saameyn ku yeesheen dhaqanka illaa bariga Asia. Xilligii dhexe, Judaism, Zoroastrianism, Kiristaanka, iyo Islaamka ayaa yimid, iyo Sikhism soo baxday, kuwaas oo intaa ku daray in dhaqanka kala duwan ee gobolka. Inta badan waqooyiga waxay ku dhufteen Sultanate Sultanate; Koonfureed waxay ku midoobeen Boqortooyada Vijayanagara. Dhaqaalaha ayaa balaariyay qarnigii 17aad ee Mughal Empire. Qarniga bartamihii 18-aad, ayaa hoos-u-dhac ku yimid xukunka British East India Company, iyo bartamihii 19-aad ee hoos-u-dhigga xukunka Britishka. Dhaqdhaqaaqa wadaniga ah ayaa soo ifbaxay qarnigii 19aad, kaas oo markii danbe Mahatma Gandhi loo aqoonsaday inuu yahay is-diidmo aan toos ahayn oo horseeday madaxbannaanida Hindiya 1947.

Sannadkii 2017, dhaqaalaha India wuxuu ahaa kii lixaad ee adduunka ugu weyn ee soo gala GDP [20] iyo saddexaadna ugu weyn iyada oo la iibsanayo sinaanta awoodda. [16] Ka dib markii dib loo habeeyay dhaqaalaha suuqa ee sannadkii 1991, Hindiya waxay noqotay mid ka mid ah dhaqaalaha ugu wayn ee koraya, waxaana loo tixgeliyaa waddan cusub oo warshad leh. Si kastaba ha ahaatee, waxay sii wadi doontaa caqabadaha saboolnimada, musuqmaasuqa, nafaqo-xumada, iyo daryeel caafimaad oo aan ku filnayn. Dawlad hubka nukliyeerka ah iyo awoodda gobolka, waxa uu leeyahay ciidanka labaad ee ugu weyn dunida oo dhan, waxana uu ku jiraa shanaad kharashka militari ee ka dhex jira quruumaha. Hindiya waa Jamhuuriyad Federaali ah oo ay maamusho nidaamka baarlamaanku waxayna ka kooban tahay 29 dawladood iyo 7 dhul-beereed. Waa jaaliyado badan oo kala duwan, jinsiyado kala duwan iyo jinsiyado kala duwan, waxayna sidoo kale ku nool yihiin noocyo kala duwan oo duur joog ah oo ku yaal deegaanno kala duwan.

Hindiya waxee leedahay Taariikh aad u dheer. wadanka waxuu jiri jiray kumanaan sano kahor. Gumeestihii ingriiska ayaa soo gumeestay Hindiya iyo pakistaan, markooda hore waxee ahaayeen hal wadan. waxeenaxornimada qateen1947kii, waa markii ee Bakistaan iyo Bangladesh ee ka go'day Hindiya.pakistan waxee hindiya ooga go'day kala duwanaashaha diinta. Hindiya waa wadan laga caabudo hindu, pakistaana waa wadan muslimiinta ku badanyihiin labada qeebood dagaalo badan ayaa dhexmaray sanado badan. Kadib sanadka marka uu ahaa 1948kii ilaa 49kii, Hindiya iyo pakistaan waxaa ka dhex jiray dagaalo dagaaladaas oo sabab u eheed kala qeebintii Gobolka Kashmir. Luqada ugu ween oo Hindiya looga hadlo waa af hindi iyo luuqada ingriiska Wadanka Hindiya waxaa laga caabudaa Lo'da

doorashaddii ka dhacday hindiya 2007ii, waxaa madaxtinimada ku guuleestay, abuukaataha Pratibha Patil, waa naagta ugu horeeysay oo madaxweyne ka noqotay, wadanka Hindiya.

Hindida waxee Khatar kuyihiin film soo saarka iyo heesaha, waxeena ka midyihiin kuwa aduunka ugu film soo saarka badan. Filmaha hindida waxaa badanaa aduunka looga yaqaanaa, Bollywood. Waxee isku magac egyihiin Hollywood laakiin Bollywood waxee soo saartaa filmada hindida kaliya. heesaha iyo filmaha hindida waxoo ka koobanyahay Jaceel. filmada hindida waxaa laga daawadaa wadamo badan oo ku yaalo Aasiya iyo geeska afrika, gaar ahaan, somalida oo xiiseeso.

Hindiya goboladeeda dhinaca woqooi bari, waxaa kaga dhagan (Himalaaya) qeebaha kale ee woqooyiga, dhaxbartanka ilaa dhinaca bariga waxaa ka baxo beero aad u badan oo dalag faro badan laga gurto. Dhinaca galbeedka oo xuduudka pakistaan kaga dhegenyahay waxaa ku yaalo saxaarada dahaar, Koonfurta wadanka waa meel baadiyo ah. Wadanka Hindiya waxuu leeyahay wabiyaal aad u badan oo waaweyn iyo Jasiirado markooda hore ka sameesmay fulkaano.

Hindiya waa wadan dhax dhaxaad ah, oo roob ka da'o.

Gobolada hindiya waxee ka koobantahay 28 gobol.




#Article 15: Itoobiya (485 words)


Itoobiya (; , , ) sida rasmiga ah loo yaqaanno Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya, waa wadan ku yaal Geeska Afrika, waxa uuna xuduud la leeyahay wadamada Jabuuti, Suudaan, Ereteriya, Soomaaliya iyo Kiinya. Caasimada Itoobiya waa Addis Abeba. Wakhtiga gumeysiga, dagaal badan baa udhaxeeyey dawladda Darwiish ee abaanduul guud ka ahaa Ismaaciil Mire iyo Menelik II.

Itoobiya waa wadan weyn oo bad laheen, waxa uu leeyahay 4 wabi oo waaweyn kuwaas oo kala ah:- wabiga Niil, omo, Awash, iyo Wabiga Shabeelle. Itoobiya markeeda hore waxaa la dhihi jiray (Abessinia), laakiin waxaa lagu bedelay itoobiya, oo micnaheedu yahay (mugdi ama waji gubtay). Waayadii hore madaxdii gariis iyo Roman. waxee la shaqeen jireen madaxda itoobiyaanka. 

Itoobiya waxee ku taalaa Geeska afrika, waxeena xuduud la leedahay, wadamada, Eratareya, Jabuuti, Soomaaliya, Kiinya iyo Suudaan. Itoobiya waxaa dhaxmaro, wabiga ween ee looyaqaan Wabiga Niil. Itoobiya waxaa ka baxo Bun iyo qamadi. Eratareya sida ee uga go'day itoobiya wax xeeb ah badda kumalahan. 

Itoobiya waa dhul cagaaran laakiin waqooyiga itoobiya aad ayee u kulushahay, roob badan maka dao.
Xili yaasha oo roobka ka dao itoobiya waxaa ka mid ah, bisha maarso iyo abriil, oo roob aad u yar ka dao, juun ilaa Sebteembar neh, waxaa ka dao roob xoogaa ween.
Waqooyiga itoobiya waa meel qaleel ah, meelo badan oo ka mid ah neh waxaa lagu magacaabay, meesha aduunka uugu kulul.
Gobalka somaalidu waa gobalka 2 aad ee ugu wayn dalka ethiopia marka laga reebo gobalka oromia. Waana qowmiyada 3 aad somalidu ee ugu badan dalka ethipoa. 1 oromada. 2 Amharada. 3 Somaalida. 4 Tigrey.

Wadanka itoobiya, .
Waxaa u badan Oromo 40 % iyo Amxaaro 25 %  Soomaalinta waa 20%  
Kuwa kale oo 6 % ah waa Tigrayga.

Dadka degen wadanka Itoobiya waxee ku hadlaan luqado gaaraayo 70 ilaa 80 luqadood oo kamidtahay afka soomaaliga.

Luqada ugu ween oo lagu wada hadlo waa Amxaari.

itoobiya waxaa laga caabudaa diimo aad u badan. 35% waa krishtaan, 61,8% neh, waa Muslimiin.

Itoobiya waxee leedahay, kalandar u gooni ah.
Sanadkooda waa 13 bilood, 11 Sebteembar waa maalinta uugu horeeyso sanadka.

Kalanderka itoobiya, waxoo raacsanyahay, waqtigii oo nabi ciise, dhashtay kadib.

Itoobiya waxee ku dadaaloosa kordhinta dhaqaaloheeda, waxeena sanadihii nasoo dhaafay noqotay wadanka kaliya ee qaarada afrika oo wax saliid ah ku xirneen oo dhaqaalohiisa kor u kacay. Dhinaca kale siyaasiinta itoobiya ma ku dadaalaan horumarinta bulshada ku nool dalka itoobiya. Wadanka itoobiya waxaa ka jirto abaar aad u badan, waana wadan beero iyo wabiyaal badan leh. Dadka ku nool itoobiya 100kiiba 80 waa reer baadiye. Marka aa fiirino gobolka soomaali galbeed kaliya, run ahaantii gobolkaan waa gobol ismaamulo, oo wax caawin ah ka helin siyaasiinta itoobiya, waxaana ka jiro dagaal. Waxaa u maleenaa dhaqaalaha gobolkaan in ee ku tiirsantahay dalka soomaaliya, sababto ah, waxyaabaha laga gado dalka soomaaliya, wee ka raqiisanyihiin kuwa itoobiyaanka.

Wadanka itoobiya wuxuu ka mid yahay wadamada Afrika cudarka HIV AIDS-ka saamayn aad u weyn ku yeeshay

Geeska Africa intee dhacdaaa Itobiya




#Article 16: Keligii taliye (601 words)


kaligii taliye waa nin aan dadkiisa soo dooran oo xoog ku qabsaday.
sida aan wada ogsoonahayna marka laga yimado xiligii kaligii alaha u naxariistee kaligii taliye maxamed siyad bare ayad moodaa sida loo maleynayay dhicida siyaad iney dan u noqoneyso somaliyoo idil ayaa waxa dhacday in caqabad aad u dhib badneyd runtiina dhimasho iyo dhawacyo halisaa iyo waliba faqri gaajooyin wataahi ku habsaday umada somaliyeed, waxeyna noqotay rajadii somali kud kaguur ee qanje u guur.
Waxaa dhacday in Cali Mahdi Maxamed ey si xooga ku saren qabiilki uu kadhashay ee ahaa hawiye.Halkaana waxa cali halkaa kaga yimid awood kaloo kaligii tali janaraal ceydiid isaguna watay, waxaana halkaa ka dhacay iska hor imaadyo saameyn ku yeshay qabiil wajigii hore, si sax ahna u noqday markii danbe qabiil.Halkaas oo cali durba gaashaanka loo daruuray ayadoo uu sababay cali kaligii taliye kadib markuu ku duulay qabiilka daarood siduu u dhanyahay asagoo isaga sii jedinayay ceydiid.Halkaas oo cali qorshihii uu watay siduu rabay ku noqon wayay oo ceydiid markuu gacanta uga dhigay hubkii hawiye hayay ku soo rogaal celiyay cali iyo xulufadiisii afar jeeblayaashii markaa jiray.
Halkaana ceydiid gadigood dabada kaga dhacay.Hasa yeeshee markii la,eryay cali, ceydiidna dhintay, markii caato ilaah ku saladay oo ina adeerkiis ah, ayaa waxa yimid c/qasin salaad xassan oo isaga lagu soo doortay wadanka Jabuuti oo uu markaa ka talinayay madaxweyne Ismaaciil Cumar Geelle oo isaga somalidu runti u aragto in uu yahay nin maslaxada somali jecel, ayaa isku dayay in uu isugu keeno Soomaaliya inta ku dagalameysa.Xukunka Magalada Jabuuti oo iyadu markii hore laga dhacay wadanka Soomaaliya.
Muddo sanad dha dhaw ah ayaa markii halkaa lagu falan qeyay gogol baarlamaan iyo wasiro iyo waliba madaxweyne,ayaa halkaa ey suura gal ku noqotay in lagu soo doorto,
c/qaasin salaad xassan, oo isagu noqday madaxweyne muda gaaban, kadib markii ey isku kaceen jufadii uu ka dhashay iyo waliba kuwii la shaqeynayay oo iyagu qilaaf ka,dhex dhacay,markii lacago dibada laga keenay leysku qab qabsaday nooqeeybi iyo qeybin mayo qaran ayaa ~leh ! si,kastaba ha,ahaatee waxaa halkaa markii c/qasin laga turay xilka dib doorasho misna dalka keenya lala tagay lagu soo calemo saray madaxweyne cabdullahi yusuf mudo kadibna iyadoon dowladiisu wax ka,bedelneyn sida kuwii hre ee cali c/qasin , ayey isqilafeen asaga iyo ra,iisul wasarahiisii geedi oo isaga sida sida somalida afkoodu u batay la yiri ithopia ayaa maamuleysay , sikastaba ha,ahaatee Dawladdaasina halkaas ayey ku burburtay waxaana ku soo booday wadaadadii oo iyagu si weyn u soo baxay kadib markey sumcad kaheleen shacabka oo isagu lahaa diin bey ku dhaqayaan wadankoo dilkaa dhamaan , waxey jiitantaba malxalado kadib ayaa waxaa sura gasshay in loo magacaabo madaxweynaha Soomaaliya Sheekh Shariif Shekh Axmed oo noqday madaxweynaha Soomaaliya ayadoo durba qas dhashay oo culeys kabilaawday awood kaligii taliye nimo xukunkii uu kororsaday asagoo kasoo korosaday wadanka ugaandha halkaasoo ey iska horyimaadeen isaga iyo golaha baarlamaanka halka walaacaa kayimid kororsiga durba lagu bedelay walaac kaloo ku wajahnaa ra,iisul wasaraha dalka ninkii loo magacabay ee C/llaahi Farmaajo oo haatan xilka laga qaaday. lasoco qeybta kale.
Waxaa u maleenaa in oo maqaalkaan u baahanyahay in laga saaro meeshan, sababtoo ah waxoo ka hadlaa dagaalo qabiil iyo is qabqabsiga Siyaasadda

Dalka Jabuuti aw ka taliyo keligii taliye ismaaciil cumar geele ayaa kamid ah keliigood u taliyaasha bulshada somaaliyed ka madax ah. Jabuuti oo kooxaha mucaaradka dhib aad uwey ay haysato marwalba. Dibta dalka jabuuti ayaa adunweynuhu indaha iska qabtaa, dibtaas oo dadka reer jabuuti ay saameyso maalinwalba. Laakin hada dawladaha u waaweyn oo raba amba rajaynaya in uu isbadal aw kadaco dalka jabuuti xaga madaxtooyada si aw keligii taliye ismaaciil xilka looga wareejo iyadoon wax dagaal ah ana kadicin dalka.




#Article 17: Baardheere (890 words)


 

Bardhere waa magaalo ku taala  koonfurta Soomaaliya waxayna ka tirsan yahay Gobolka Jubada Sare ama loo yaqaan Gedo ee koonfurta Soomaaliya.

Magaalada Bardhere waa magaalo aad u weyn waxay oo ku taal koonfurta gobolka Jubada Sare ama loo yaqaan Gedo. 

Magaca Bardhere wuxuu ka koobanyahay labo qeybood oo kala ah Baar + Dhere Bar waa geed si aad ah uga baxo Bardhere, Wejiba weyn ee Jubba ayaa magaalada labo qeybood u kala bara.

Magaalada Bardhere waxay ka mid tahay magaalooyinkii Soomaaliya ugu horreeyey uguna facaweyn oo laga aasaasey meel ka fog xeebta koonfureed ee dalka Soomaaliya. Bardhere waxay u jirtaa xeebta Baraawe masaafo qiyaastii dhan 250 km. Juqraafi ahaan, Bardhere waxa u dhow Dhulbara oo u qeybiyo dunida waqooyi iyo koonfur).
Cimiladeeda Bardhere waa mid diiramad ah, taas oo u sahlineysa in sanadka oo idil beeraha laga faa'ideysankaro marka la istimaalayo waraabka beeraha.

Waxa magaalada Bardhere laga dhisi rabay oo oo gabo-gabo ku sugnaa kahor inta aysan burburin dowldii dhaxe mashruucii biyo xireenka markabley  kasoo ahaa mid dowladii dhexe ay rabtay in karoonto laga dhaliyo kadibna looga qeybiyo dhamaan gobolada dalka iyo wadamada dariska Kenya iyo Ethiopia.

Magaalada Baardheere ma sugna waqtigii deegaan rasmi ah noqotey walow ay ku jirto magaalooyinka Soomaaliyeed kuwooda ugu fac weyn. Baardheere waxay aheyd magaalo soo jiidasho leh Soomaaliya oo dhan ayaa looga imaan jiray iyada oo cilmu dalab iyo macalimiin naxwaha yaqaan ah ay u soo shaqo tegi jireen ilaa inta taariikhda lagu hayo. Taariikhyahan Cali Dhuux Maxamuud wuxuu cadeeyay, ...in magaalooyinka koonfurta Soomaaliya kuwa ugu faca wayn ay ku jirto magaalada Baardheere. . Aas aaskii Baardheere, markii hore beerofalato iyo dhalinyaro dugsiyo makacdo ah u soo diin barasho raadsaday aaa degay Baardheere. Waxaa yiri Cali Dhuux Maxamuud. 

Baardheere waxay ku jirtey magaalooyinkii istaraajiiga ahaa ee uu gumeystaha saldhigyada ka dhigtey. Qarnigii 19aad ilaa bartimihii qarnigii 20aad ee tagey ayuu gumeystaha marba si u degenaa magaalada Baardheere iyo magaalooyinjka kale ee degmada. Waxaa taariikhda ku cad in taariikhda Miilaadiyada 1890 ilaa 1960kii ay waddamo badan oo Afrikaan ah ay gumeysi gacantii ku jireen iyadoo qoraalo badan oo xusayo dhacdooyin taariikh leh ay ka dhaceen Baardheere.
baardheere caadi ma ahan

Baardheere oo mudo aad u dheer deegaan rasmi ah ahayd, waxaa mar walba tirada dadka ay ku salaysanayd marxaladaha nolosha. Dagaalo culculus ayaa ka dhowr jeer ka dhacay degmada Baardheere sidaasna barokac ku riday bulshada. Tusaale sanadadii 1941, 1942 Ingiriiska iyo Talyaaniga ayaa gacan ku haynta magaalada ku loolamay. Sanadkii 1930 Baardheere waxaa degenaa bulsho lagu qiyasay 8,000 oo qof. 

Tan iyo bilowgii dagaalka sokeeya ee bilowday 1991, bulshada Baardheere 100,000 boqol kun oo qof ka badan ayaa mar walba ku noolayd. Tirakoobyada waxay u dhexaysiiyaan bulshada magaalada 106,000 ilaa 120,000 oo qof.

Dagaaladii dib u cusboonaaday sanadadii 2006, 2007 iyo 2009 barakacayaal badan ayaa Muqdisho, Balad Wayne ilaa Kismaayo ka yimid ayaa soo dagay magaalada Baardheere. 

Xiligii xoriyada wixii ka dambeeyay, xasilooni ayay bulshada reer Baardheere ku noolaayeen. Barakacii ugu balaarnaa wuxuu dhacay sanadkii 1992 markii makii beesha marixaan ay moqdisho kasoosaareen Caydiid ciidamadiisa oo asagana hogaaminaayey beesha hawiya ayey bilaabeen in ayladagalaman dad kii rayid ka haa ee ku noolaa magalada oo walaalaha ahaayeen oo ay ku soodhaweeyeen baardheere abaar tii tabadhee kadib. xataa waxaa dhacday in guryaha lagala baxo colamdii uga caasanayd baardheere.
Waxaa run ahaantii ammaan aan lakoobikarin iskaleh Beesha Sade Mareexaan oo aad u qaderisa Qabaa,ilaadka Soomaaliyeed ee deriska la ah, iyo weliba dadka isoo qaxa deeganadooda khaasatan intii ay socdeen dagaaladii sokeeye. 

Baardheere oo caan ku ah soo saarka khayraadka beeraha ayaa waxaa qiyaastii ku yaal ilaa 400 oo ah beeraha waaweyn oo ay iskaashatooyin iyo shaqsiyaad hodan ah leeyihiin iyo ilaa 2,000 oo ah nooca yar yar ee bulshada tabcato.

Xiligii Dawladdaha beeralayda degmada Baardheere waxaa taageero badan siin jirey wasaarada Beeraha Soomaaliya. Agab, keyd abuur iyo adeegyo badan ayay Dawladda ku taakuleyn jirtey beeraladay gobolka Gedo iyo dhamaan gobolada leh dhul beeraadka. Suuqgeynta saraca soo baxa waxaa qaabilsanaa wakaalado iyo waaxyo hoos yimaada Wasaarada Beeraha iyo Xanaaanada Xoolaha, Dhirta iyo Daaqa.

Maamulka degmada iyo xafiiska duqa magaalada ayaa maamul u ahaa degmada Baardheere. Ilaa burburkii waxaa jirey nidaam talis oo ka koobnaa Gollaha Odayaasha Degmada Baardheere oo hab doorasho ah ku dhaca. Nidaamkaas ayaa inta badan ahaa meel marxaladaha murugsan lagu xaliyo.

Sanadkii 2008 ayaaa waxaa maamulka degmada la wareegay maamulka Al Shabaab oo nabad iyo kala dambeyn soo hoyey. Weli waxaa dhaqan ahaan ka jira Gollihii Odayaasha oo maamulka uu tixgeliyo.

Baardheere da' yarteeda waxay aad u jecelyihiin ciyaarta kubada cagta. Webiga oo leh meelo uu ka saweeyo iyo dhowr goobood oo xaafadaha ku ag yaal oo kubadda lagu ciyaaro ayay idkugu yimaadaan dhalinyarada ciyaaraha kubbada Cagta.

Cayaaraha abaabulan waxaa ka mid ah kuwo ay ku loolamaan dhalinta afarta xaafadood ee magaalada Baardheere ka koobtanahay. Tartamada abaabulan waxaa ka mid ah dabaal Webiga Jubba iyo cayaaraha kubadda cagta oo aalaaba degmooyinka Garbahaarreey, Luuq iyo Beled Xaawo inta badan sanad walba is aragyo xiiso leh fooda is dara.

Tababarayaal aad caan u ah ayay leedahay magaalada Baardheere. Tababare Maamazuu iyo gudoomiyahii muddada dheer daadihinayay ciyaartoyda Baardheere Yaxye Faarax Jaamac ayaa dhowr jeer cayaartoyda Baardheere gaarsiiyay magaalooyinka Kismaayo iyo Baydhabo.

Sanadki 2002 kooxda xulka Baardheere koob ayay ka qaadeen dhowr gobol oo isku timid; Gedo, Bay, Bakool, Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose. Koobkaas maanta wuxuu yaal xafiiska Xiriirka Kubadda Cagta ee Baardheere ay u soo hoyisay gobolka Gedo.




#Article 18: Somaliland (5445 words)


 
Somaliland () sida dowliga ah loo yaqaano Jamhuuriyada Somaliland, waa dowlad iskeed isugu dhawaaqday madaxbanaanid oo caalamka u aqoonsan ismaamul goboleed ka mid ah  Soomaaliya. 
Somaliland waxee ku taala Geeska Afrika, waxay xad la leedahay Jabuuti, Itoobiya iyo Somalia]. Somaliland waxey kamid tahay dhulkii soomaalida ee Ingiriisku gumaysan jirey. Waxeyna xornimadda qaadatey Juun 26 1960 afar maalmood ka dibna waxay la midowday Soomaliya inteeda kale oo Talyaanigu guumeysan jiray. magaalada caasimada wa Hargaysa oo ah caasimadda labaad ee Soomaaliya. Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur oo ahaan jirey hogaamiyihii Ururkii Dhaqdhaqaaqa Wadaniga Somaliyeed SNM, ayaa loo doortay inuu noqdo madaxweynahii ugu horeeyay ee  maamulka Somaliland. Waxaa ku xigey Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaaloo noqdey Madaxweynihii Labaad ee Somaliland, waxaana ka danbeeyay Daahir Rayaale Kaahin. Kahina waxa ku xigay Axmed Maxamed Maxamuud (Siilaanyo). Madaxweynaha maanta waa Muuse Biixi Cabdi. Somaliland waxaa ka jira saddex xisbi siyaasadeed oo kala ah Kulmiye, Wadani iyo UCID.

      

                
Somaliland waa magac aad ucusub marka la eego taariikhda uu maamulkani leeyahay  somaliland waxaa horay loogu magacaabijiray dhulkii uduga iyo cadarka iyo bukhuurka ama uduga waa sida ay u yaqaaneen masaaridii horee. halka giriigii hore ay u yaqaaneen dhulkii berbera waa halka uu kasoo jeedo magaca berbera xiligii muslimka amaba qarniyadii uu muslimku soo gaadhay somaliland waxa looyaqaanay dhulkii saylac ugu danbayntii xiligan aan joogno waxa lagu magacaabaa somaliland. 

Taariikhdii bilawga ahayd ee casri jaahiligii Somaliland waxay ku taal geeska Afrika, dhinaca Waqooyi galbeed waxa ka xigay deris la tahay dalka Jamhuuriyada Jabouti, galbeedna waxaa ka xiga Ethiopia, barina waxaa ka xiga somalia. Tirada dadka  Somalilad waxaa lagu qiyaasaa 5 malyan iy badh. Baaxadda dhulka ay ku fadhido Somaliland waa 139,000 km2. Somaliland waxaa dhinaca waqooyiga ka xiga badda cas oo ku fadhida xeeb dhererkodu yahay 908 km2. Somaliland oo leh taariikh aad u balaadhan dadkuna aanu wada aqoon. Waxay kamid tahay meelaha ugu horraysay ay ka hana qaaday ilbaxnimada adduunku. Dadka taariikhda ku xeeldheeri waxay sheegeen in farraaciintii hore asalkoodu Somali kasoo jeedaan. Deganaana jireen dhulka xeebaha badda cas, taasoo markii danbana ay xidhiidh qoto dheer la lahaayeen Somaliland. Waxaana xaddaaradda Somaliland ku simantahay ilaa 7000 sanadood ciise hortii.

Markii diintu soo degtay qarnigii 7aad, geeska Afrika waxay noqotay meel aad u muhiima markii uu muslimay boqorkii Xabashida ee Nataashi. Waxaana xeebaha Somaliland ahaayeen meel istiraaji ah oo asxaabtii usoo xijrootay. Qarnigii 13naad waxaa culimadii carbeed ee dalka timid kadhiseen saldanad la odhan jiray Bebad oo ay xukumi jirtay boqortooyadii Walaashma. Waana markii koowaad inta taariikhda lagu hayo qabaa'ilkii Somalidu yeeshaan maamul dhexe.

Somaliland waxaa ay kamid tahay bariga Afrika marka laga yimaado Itoobiya dalkii ugu horreyey ee ay ka hanaqaaday maamul dawladeed, inkastoo aan runta laga sheegin taariikhda dhab ah ee Somaliland haddana waxaan muran ku jirin in Somaliland qarnigii 15naad ay lahayd dawlad dunida laga ictiraafsanyahay gaar ahaana markii uu hoggaanka qabtay Immam Ahmed Qasali( Guray). Maamulkaas oo markii danbe la magac baxday dawladii Awdal. Xukumina jirtay inta u dhaxaysa xeebaha badda cas ilaa Herer.

Horraantii xilligii casriga ahaa, dowladihii kala dambeeyay ee Saldanadii Adal iyo Ajuran Sultanate waxay bilaabeen inay ka hanaqaadaan Soomaaliya. Kuwaas waxaa ka mid ahaa Isaaqa Saldanada iyo Habr Yunis Sultanate.

Hawlgalkii ugu horreeyay ee dhexmara Soomaalida gobolka iyo Ingriiska wuxuu ahaa 1827 Maqaallo Saaxiibtinimo iyo Ganacsi oo u dhexeeya Qabiilka Habr Awal iyo England. Tan waxaa xigay heshiis Ingiriis ah oo lala galay Badhasaabkii Saylac 1840. Ka dib hawlgal ayaa la bilaabay inta u dhaxaysa Ingiriiskii iyo odayaashii Habar Garxajis iyo Habar Toljaala ee reeraha Isaaqa 1855, sanad ka dib ayaa la soo gabagabeeyey Qodobadii Nabadda iyo Saaxiibtinimada ee u dhexeeyey Shirkadda Habar Awal iyo East India Company. kuna dhammaaday heshiisyadii rasmiga ahaa ee Ingiriisku la saxeexday wixii hadda ka dambeeya qabiilooyinkii 'British Somaliland', oo dhacay intii u dhexeysay 1884 iyo 1886 (heshiisyada waxaa lala saxeexday Habar Awal, Gadabursi, Habar Toljaala, Habar Garxajis, Esa, iyo beelaha Warsangali), kan waxay gogol xaar u ahayd Ingriisku inuu ka sameeyo maxmiyad goboleed loogu magac daray British Somaliland, Ingriiskuna wuxuu gaashaan u ahaa maxakamadda Cadan waxayna u maamushay sidii qayb ka mid ah Bri tish India ilaa 1898. British Somaliland ka dibna waxaa maamulayay Xafiiska Arimaha Dibada ilaa 1905, ka dibna Xafiiska Gumeysiga

 

 

Ololaha Somaliland, oo sidoo kale loogu magac daray Dagaalkii Anglo-Somalia ama Dagaalkii Dervish, wuxuu ahaa safarado milateri oo isdaba joog ah oo ka dhacay intii u dhaxeysay 1900 ilaa 1920 geeska Afrika, oo ay iskaga hor yimaadeen Dervishes-kii uu hoggaaminayey Mohammed Abdullah Hassan (oo lagu naanaysi jiray Mad Mullah ) ka dhan ah Ingiriiska. Ingiriiska waxaa ka caawiyey weeraradoodii Xabashi iyo Talyaani. Intii lagu jiray Dagaalkii Koowaad ee Adduunka (1914–1918), Xasan wuxuu sidoo kale gargaar ka helay Ottomans, Jarmal iyo, in muddo ah, oo uu ka helay Imbaraadoor Iyasu V-kii Itoobiya. Colaadda ayaa dhammaatay markii Ingriiska uu si milatari u duqeeyey magaalo-madaxda Dervish-ka ee Taleex bishii Febraayo 1920-kii.

Safarkii Shanaad ee ololihii Somaliland ee 1920-kii wuxuu ahaa safarkii ugu dambeeyay ee Ingiriisku kaga soo horjeedo xoogaggii Dervish-ka ee Maxammed Cabdillaahi Xasan (oo had iyo goor Ingiriisku ugu yeedho Mad Mullah sharaf dhac), hoggaamiyaha diinta ee Soomaaliya. In kasta oo dagaalkii ugu badnaa dhacay bishii Jannaayo ee sannadka, haddana ciidammada Ingiriisku waxay bilaabeen u diyaar garowga weerarkan horraantii Noofambar 1919. Ciidammada Ingiriisku waxay ka koobnaayeen xubno ka tirsan Royal Air Force iyo Somaliland Camel Corps. Dagaal seddex usbuuc ah kadib, Dervishes-kii Xasan waa la jabiyay, taasoo keentay wax ku ool ah iska caabintii 20-ka sano ahayd.

Qabsashadii Talyaanigu ee British Somaliland waxay ahayd olole milatari oo ka dhacay Bariga Afrika, kaas oo dhacay bishii Ogos 1940kii kaas oo dhex maray xoogaggii Talyaaniga iyo kuwii dhawr waddan oo Ingiriis iyo Barwaaqo-sooran ah. Socdaalkii Talyaanigu wuxuu qayb ka ahaa Ololihii Bariga Afrika

Bishii Meey 1960kii, dawladda Ingiriisku waxay sheegtay inay diyaar u tahay inay madax-bannaani siiso maxmiyaddii xilligaa ee British Somaliland, iyada oo ujeedkeedu ahaa in dhulku la midoobo maamulkii Talyaanigu xukumi jiray ee Somaliland ee hoos-tagi jiray Maamulkii Talyaaniga (Talyaanigii hore ee Somaliland) . Golaha Sharci Dejinta ee British Somaliland wuxuu qaraar ka soo saaray bishii Abriil 1960 oo ay ku codsanayeen madaxbannaanida iyo la midowga dhulka la aaminay ee Somaliland, kaas oo qorshuhu ahaa in ay madax-bannaanideeda hesho 1-dii Julaay ee sanadkaas. Golayaasha sharci dejinta ee labada deegaan ayaa isku raacay soo jeedintan ka dib shir wadajir ah oo ay ku yeesheen magaalada Muqdisho. 26-kii Juun 1960, Maxmiyaddii hore ee British Somaliland waxay muddo kooban qaadatay madax-bannaanida iyada oo ah Dawladdii Somaliland, iyada oo Territori-ka Somaliland la raacay shan maalmood ka dib. Intii lagu jiray muddadii koobnayd ee ay la soo noqotay madax-bannaanida, Qaranka Somaliland wuxuu ka kasbaday ictiraaf shan iyo soddon iyo shan dal oo madax-bannaan. Maalintii ku xigtay, 27kii Juun 1960kii, Golaha Sharci Dejinta ee dhowaan la qabtay waxay ansixiyeen sharci si rasmi ah ugu oggolaanaya midowga Qaranka Somaliland iyo Gobollada Amaanada ee Somaliland 1dii Luulyo 1960

Dawlada Ethiopia ayaa waxay qorshaynaysaa sidii ay u aqoon san lahayd somalailand. Bishii febraayo 1960kii ayaa wafdi uu hoggaaminaayo Alle ha u naxariistee Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal u anbaxaxeen dalka Ingiriiska, waxaana heshiis ay la soo galeen dawladdii ingiriiska in Somaliland xirnimo buuxda lasiiyo. 26 Juun 1960kii bay markii maxmiyadii ingriiska ee Somaliland British Somaliland protectorate xornimadeeda ka qaateen dawladii Ingiriiska,sida aan la socono intii ka horraysay 01 Luulyo 1960kii Somaliland waxay ahayd dawlad gooniya( indepedent state). waxayna noqdeen dawlad madax bannaan oo la aqoonsan yahay ilaa 01 Luulyo 1960kii. Isla maalintaas Koonfurtu xorayday ayaa labada dal midoobeen inkastoo midawgaas mad madaw badani ku jiro. Dad badanina u haystaan in midowgaasi ahayn mid sharciya.
Bishii Luulyo1961kii waxaa dadka reer Somaliland gaashaanka ku dhufteen oo cod aqliyad ah ku diideen distoorkii qeexayey ee lagu sharciyeynaayey israaca labada dal ee Somaliya iyo Somaliland. Laakiin nasiib darro dawladdii markaas jirtay oo reer Koonfureedka ahayd waxay diideen inay aqoonsadaan maxsuulkii doorashadaas sababtoo maslaxad baan ugu jirin arrintan. Bishii december 1961 waxaa madaxdii ciidamada qalabka sida ee Somaliya isku dayeen inay dhigaan inqilaabkii dhicisoobay. Inqilaabkaasna waxay doonayeen inay kula soo noqdaan madaxbannaanidii luntay. 1967kii waxaa dalka ka noqday raysal wasaare Mohamed X.Ibrahim Cigaal. Halka uu madaxweynaha ka noqday Cabdirashid Cali sharmake. 15 Oktober 1969kii waxaa magaalada laascaanood lagu dilay madaxweynihii Jamhuuriyadda Somalida ee Cabdirashid Cali Sharmaake.

Kacdoonkii 1961 ee Soomaaliya wuxuu ahaa kacdoon aan guuleysan oo isku day afgambi ah oo ka dhacay waqooyiga Soomaaliya imikana ah Somaliland kaasoo dhacay bishii Diseembar 1961.

Waxaana midnimadii 60kii guul darro ku dhamaatay markii 21 Oktober 1969kii uu dalka ka dhacay inqilaab aan dhiig ku daadan ee ay dhigeen ciimada qalabka sidaa, waxaana talada la wareegay ciidamada  oo uu hoggaaminaayo mujrimkii Gen. Mohamed Siyaad Barre. 10 januari 1970kii waxaa kelidii taliyihii Siyaad Barre sameeyey maxkamadii badbaada oo xukumi jirtay xukunka dilka si looga takhaluso dadka aan taageersanayn madaxweynaha.

Oktober 1972kii waxaa lagu dhaqaaqay in la qoro Af-soomaliga oo uu noqdo luqadda rasmiga ah ee dalka.

Awooddii akhlaaqeed ee dowladdii Barre si tartiib tartiib ah ayay u lumisay, iyadoo Soomaali badan ay ku hungoobeen nolosha xukunka militariga. Bartamihii 1980-meeyadii, dhaqdhaqaaqyo iska caabin ah oo uu taageerayay maamulkii shuuciga ahaa ee Derg ee Itoobiya ayaa ka billowday waddanka oo dhan. Barre wuxuu kujawaabey isagoo amrey in talaabooyin ciqaab ah laga qaado kuwa uu u arko inay gudaha ka taageerayaan jabhadaha, gaar ahaan gobolada waqooyi. Qabqabashada waxaa ka mid ahaa in la duqeeyo magaalooyin, xarunta maamulka waqooyi-galbeed ee Hargeysa, oo ahayd xaruntii Dhaqdhaqaaqa Waddaniga Soomaaliyeed (SNM), oo ka mid ahayd aagagga la bartilmaameedsaday 1988. Duqeyntan waxaa hoggaaminayey Jeneraal Maxamed Saciid Xersi Morgan, wiilka uu sodogga u yahay Barre.

Sida laga soo xigtay Abou Jeng iyo aqoonyahanno kale, xukunkii taliskii Barre waxaa lagu calaamadeeyay cadaadis arxan darro ah oo lala beegsaday qabiilka Isaaq. Max’ed Xaaji Ingiriis iyo Chris Mullin waxay caddeeyeen in qabqabashadii maamulkii Barre ee ka dhanka ahaa Dhaqdhaqaaqii Qaranka Soomaaliyeed ee fadhigiisu ahaa Hargeysa lala beegsaday beelweynta Isaaq oo ay ka tirsan yihiin inta badan xubnihii SNM. Waxay ku tilmaamayaan isku haynta inay tahay xasuuqii Isaaq ama xasuuqii Hargeysa. Baaritaan ay sameysay Qaramada Midoobay ayaa lagu soo gabagabeeyay in dambiga xasuuqa uu ahaa mid ay maleegtay, qorsheysay oo ay ka fulisay Dowlada Soomaaliya dadka Isaaqa. Tirada dadka rayidka ah ee ku waxyeeloobay waxaa lagu qiyaasaa inta udhaxeysa 50,000–100,000 sida laga soo xigtay ilo wareedyo kala duwan, halka wararka qaarna ay ku qiyaasayaan wadarta dhimashada dadka rayidka ah inay kor u dhaafeyso 200,000 oo rayid Isaaq ah. Dhimashooyinkaas, taliskii Barre wuxuu duqeeyey oo burburiyey magaalooyinka labaad iyo saddexaad ee ugu weyn Soomaaliya, Hargeysa iyo Burco siday u kala horreeyaan. Tani waxay u barakicisay dad lagu qiyaasey 400,000 oo dadka deegaanka ah oo u qaxay Hartasheikh ee dalka Itoobiya; shaqsiyaad kale oo gaaraya 400,000 ayaa iyaguna gudaha ku barakacay. Dagaalkii ka soo horjeedka ee taliskii Barre ee ka dhanka ahaa SNM wuxuu bartilmaameedsaday saldhigii rayidka ee kooxda mucaaradka, isaga oo isu beddelay xasuuq xasuuq ka dhan ah beesha Isaaq. Tani waxay horseeday fowdo iyo ololeyaal dagaal oo ay gaystaan ​​maleeshiyooyin kala jabay, ka dibna awooddii heer degmo la wareeray. [86] Cadaadiskii maamulkii Barre kuma koobnayn Isaaqa oo keliya, maxaa yeelay wuxuu bartilmaameedsanayay qabaa’illada kale sida Hawiye. Taliskii Barre wuxuu burburay Janaayo 1991. Intaa kadib, markii xaalada siyaasadeed ee Somaliland xasiloonayd, dadkii barakacay waxay ku noqdeen guryahoodii, maleeshiyooyinkii waa laga daad gureeyay ama waxaa lagu daray ciidanka, tobanaan kun oo guri iyo meherado ahna dib ayaa looga soo dhisay burburka.

In kasta oo SNM markii la aasaasay ay lahayd dastuur midow, haddana waxay ugu dambayntii bilawday inay raadiso madax-bannaanida, iyada oo doonaysa inay ka go'do Soomaaliya inteeda kale. Intii uu hoggaaminayey Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur, maamulka maxalliga ah wuxuu ku dhawaaqay gobollada waqooyi-galbeed ee Soomaaliya madax-bannaanida shirkii ka dhacay magaalada Burco intii u dhaxeysay 27-kii Abriil 1991-kii illaa 15-kii May 1991.

Bishii Ogast 2000, Dawladdii Madaxweyne Cigaal waxay kumanaan nuqul oo ka mid ah dastuurka la soo jeediyey u qaybiyey guud ahaan Somaliland si dadku u tixgeliyaan oo dib u eegis ugu sameeyaan. Hal qodob oo xasaasi ah oo ka mid ah 130ka qodob ee dastuurka u gaarka ah ayaa ansixin doona madax-bannaanida iskeed ugu dhawaaqday madaxbannaanida ee Somaliland iyo kala-goynta kama dambaysta ah ee Soomaaliya, taasoo soo celinaysa madax-bannaanida qaran markii ugu horreysay tan iyo 1960. Dabayaaqadii bishii Maarso 2001, Madaxweyne Cigaal wuxuu cayimay maalinta aftida loo qaadayo Dastuurka May 31, 2001. [98]

Afti dastuurka ayaa laga qaaday Somaliland 31 May 2001. [99] Aftida ayaa loo qaaday dastuurka qabyada ah ee xaqiijinaya madaxbanaanida Somaliland ee Soomaaliya. 99.9% ee codbixiyaasha xaqa u leh ayaa kaqaybqaatay aftida waxaana 97.1% kamid ah ay ucodeeyeen dastuurka

Somaliland waxay dhacdaa waqooyi-galbeed Soomaaliya, taasi oo udhexaysa dhigaha 08°00' – 11°30' waqooyiga dhulbadhaha iyo loolasha 42°30' – 49°00' ee bariga Greenwich. Waxa dhinaca galbeed ka xiga wadanka Jabuuti, dhinaca koonfureed wadanka Itoobiya, iyo dhinaca bari oo ka xigto maamul-goboleedka Puntland. Somaliland waxay leedahay xeeb-badeed dhererkeedu le'eg yahay ;viyo dhul baaxadeedu le'eg yahay .
Somaliland waxa ay dhul ahaan fidsantahay 137000 km laba jibbaaran dhulaka ay ka koobantahya jamhuuriyadani waxa uu u badanyahay dhul deegaana am waaba lawada daganyahay waxa uuleeyahay buuro iyo meelo banaan ah haddii lysidhaahdo taariikhda uu wadankani lereyahay iyo taariihda uu shacabkani leeyahayba ka sheekeeya waxay noqonaysaa mid aad u dheer.

Sanadkan 2020, Somaliland waxa ay ka kooban tahay 6 gobol, kuwaasi oo ugu weyn tahay gobolka sanaag. Gobolada somaliland intii u dhaxaysa 22 maarso ilaa 22 may, 2008,   waxa uu madaxwaynihii horore ee Somaliland magacaabay gobolo cusub oo lagu daray goboladii hore ee lixda ahaa taas oo kadhigatay gobolada somaliland 13 gobol, gobolda cusub ee kuwii hore lagu daray waxa ay yihiin sidan.

Somaliland waxay dhacdaa waqooyiga dhulbadaha. Waa deegaan qalalan (Lamadegaan la mood), isku celceliska heerkulku yahay  taasi oo hesha roob dhan  sanadkii. Deegaanada Somaliland waxaa loo qeybiyaa sadex nooc oo kala ah: (1). Guban: dhul lamadegaan qalalan (2) Oogo: xooggag sare (3) Hawd: dhul daaqsiimeed. 

Guurtidu waxay la shaqeysay hoggaamiyeyaashii jabhadda si ay u soo dhisaan dowlad cusub, waxaana lagu soo daray qaab dhismeedka dowladnimada, waxayna noqotay Golaha Guurtida ee Barlamaanka. iyo guryaha Hoose oo si saami ahaan loogu qoondeeyey qabaa'ilka iyadoo lagu saleynayo qaacido horay loo sii dejiyey, in kasta oo reeraha oo dhami aysan ku qanacsanayn matalaadooda. Sannadkii 2002, ka dib markii dhawr jeer loo kordhiyey dawladdan ku-meel-gaadhka ah, Somaliland waxay u gudubtay dimuqraadiyadda xisbiyada badan. Doorashadu waxay ku koobnayd saddex xisbi, iyada oo la isku dayayo in la abuuro doorashooyin ku dhisan fikrad halkii laga dooran lahaa qaab qabiil. Laga bilaabo Diseembar 2014, Somaliland waxay leedahay saddex xisbi siyaasadeed: Xisbiga Nabadda, Midnimada, iyo Horumarka, Xisbiga Caddaaladda iyo Horumarka, iyo Wadani. Sida ku xusan dastuurka Somaliland, ugu badnaan saddex xisbi siyaasadeed ayaa loo oggol yahay.

Fulinta waxaa hogaamiya madaxweyne la soo doortay, oo dowladdiisa ay ka mid yihiin madaxweyne-ku-xigeen iyo Golaha Wasiirrada. Golaha Wasiirrada, oo mas'uul ka ah howlaha caadiga ah ee dowladda, waxaa soo magacaaba Madaxweynaha, waxaana oggolaada Golaha Wakiillada ee Baarlamaanka. Madaxweynuhu waa inuu ansixiyaa hindise sharciyeedyada ay ansixiyeen Baarlamaanku intaanay dhaqan gelin. Doorashada madaxtinimada waxaa xaqiijiyey guddiga doorashooyinka qaranka ee Somaliland. Madaxweynaha wuxuu shaqeyn karaa ugu badnaan laba xilli oo shan sano ah.

Golaha Wakiilada (Aqalka Hoose) ee Baarlamaanka Somaliland.
Awooda sharci dejinta waxaa leh baarlamaanka labada aqal. Aqalkiisa sare waa Golaha Guurtida, qolkan waxaa gudoomiye ka ah Suleiman Mohamoud Adan, aqalka hoose waa Golaha Wakiilada. Aqalka hoose waxaa gudoomiye ka ah Baashe Maxamed Faarax. Guri kasta wuxuu leeyahay 82 xubnood. Xubnaha Golaha Guurtida waxaa si dadban u doorta beelaha deegaanka muddo lix sano ah. Golaha Guurtidu wuxuu la wadaagayaa awooda gudbinta shuruucda Golaha Wakiilada, sidoo kale wuxuu leeyahay doorka xalinta khilaafaadka gudaha, iyo awood gaar ah oo lagu kordhiyo muddada Madaxweynaha iyo wakiilada iyadoo lagu jiro duruufaha doorashada ka dhigaya mid aan macquul aheyn. Xubnaha Golaha Wakiillada waxaa si toos ah u doorta dadku shan sano. Golaha Wakiiladu wuxuu la wadaagayaa awooda codbixinta Golaha Guurtida, in kasta oo ay soo saari karaan sharci Golaha Guurtidu diidayo hadii ay u codeeyaan sharciga aqlabiyada 2/3, waxayna awood buuxda ku leeyihiin arimaha dhaqaalaha iyo xaqiijinta magacaabista Madaxweynaha. (marka laga reebo Guddoomiyaha Maxkamadda Sare).

Nidaamka garsoorku wuxuu u qaybsan yahay maxkamadaha degmada, (oo ka hadlaya arrimaha sharciga qoyska iyo isku xigxiga, dacwadaha oo gaaraya ilaa 3 milyan oo SL ah, kiisaska ciqaabta oo ciqaabtiisu tahay ilaa 3 sano oo xarig ah ama 3 milyan oo ganaax lacageed ah oo SL ah, iyo dambiyada ay galaan dhalinyarada) , maxkamadaha gobolka (kuwaas oo ka shaqeeya dacwadaha iyo kiisaska ciqaabta ee aan ku hoos jirin xukunka maxkamadaha degmada, sheegashooyinka shaqada iyo shaqaalaynta, iyo doorashooyinka dawladaha hoose), maxkamadaha rafcaanka ee gobolka (kuwaas oo wax ka qabta dhammaan rafcaannada ka imanaya maxkamadaha degmooyinka iyo gobollada), iyo Maxkamadda Sare (kaas oo ka hadlaya arrimaha u dhexeeya maxkamadaha iyo dawladda, isla markaana dib u eegis ku sameeya go'aannadeeda), oo ah maxkamadda ugu sarraysa sidoo kalena u shaqaysa sida Maxkamadda Dastuuriga ah.

Sharciga Jinsiyadaha Somaliland wuxuu qeexayaa qofka muwaadin Somaliland ah,

Haweenka reer Somaliland, oo xidhan midabada calanka Somaliland, ka hor doorashadii baarlamaanka ee 2005.
Dawladda Somaliland waxay sii waddaa inay ku dhaqanto xeerka ciqaabta ee Jamhuuriyadda Soomaaliya 1962dii. Sidan oo kale, falalka khaniisiinta ayaa sharci darro ka ah gayiga.

Guriga Freedom wuxuu ku qiimeeyaa dawladda Somaliland qayb ahaan dimuqraadiyadda. Seth Kaplan (2011) wuxuu ku doodayaa in si ka duwan koonfurta Soomaaliya iyo dhulalka ku dhow, ay Somaliland, gooni u goosadka waqooyiga-galbeed ee Soomaaliya, ay ka dhistay qaab dimoqraadi ah oo maamul hoosta ilaa kor, iyadoo aan haba yaraatee lahayn wax kaalmo shisheeye ah. Si gaar ah, Kaplan wuxuu soo jeedinayaa in Somaliland ay leedahay nidaamka siyaasadeed ee ugu dimuqraadiyadda wanaagsan geeska Afrika maxaa yeelay waxaa inta badan laga soo cayimay cunsuriyiinta xagjirka ah ee ka jira Soomaaliya inteeda kale waxayna leedahay hanaan doorasho iyo sharci dejin iyo sidoo kale nidaam gaar ah oo adag.

Somaliland waxay xidhiidh siyaasadeed la leedahay dalalka deriska la ah ee Itoobiya iyo Jabuuti, Jamhuuriyadda Shiinaha oo aan xubin ka ahayn Qaramada Midoobay, iyo sidoo kale Koonfur Afrika, Sweden, Boqortooyada Ingiriiska iyo waddan yar oo Liberland ah. 17-kii Janaayo 2007, Midowga Yurub (EU) wuxuu wafdi u diray arrimaha dibedda si ay uga wada hadlaan iskaashiga mustaqbalka. Midowga Afrika (AU) wuxuu kaloo diray wasiir arrimo dibadeed si uu ugala hadlo mustaqbalka ictiraafka caalamiga, 29kii iyo 30kii Janaayo 2007, wasiiradu waxay sheegeen inay ictiraafka kala hadli doonaan dowladaha xubnaha ka ah ururka. Horraantii 2006, Golaha Qaranka ee Wales ayaa casuumaad rasmi ah u fidiyay dawladda Somaliland si ay uga soo qayb galaan furitaanka boqortooyada ee Senedd ee Cardiff. Tallaabadan ayaa loo arkay inay tahay tallaabo ay Golaha Welsh ku aqoonsadeen sharcinimada dowladda gooni u goosadka ah. Xafiiska Arimaha Dibadda iyo Barwaaqo Sooranka ayaanan wax faallo ah ka bixin casuumaada. Gobolka Wales waxaa ku nool jaaliyad Soomaali ah oo muhiim ah oo ka timid Somaliland.

Sanadkii 2007, wafdi uu hogaaminayo Madaxweyne Kaahin ayaa goobjoog ka ahaa shirkii madaxda dowladaha xubnaha ka ah Barwaaqo Sooranka ee ka dhacay magaalada Kampala ee xarunta dalka Uganda. In kasta oo ay Somaliland codsatay ka mid noqoshada Barwaaqa Sooranka iyada oo ku hoos jirta xaalad goobjooge, codsigeedii weli waa la sugayaa.

Madaxweyne Siilaanyo ee Somaliland bishii Noofambar 2010 si uu ugala hadlo sidii loo kordhin lahaa wax ka qabashada Ingiriiska ee Somaliland. Madaxweyne Siilaanyo wuxuu yidhi safarkiisii ​​London “Waxaan la shaqeynaynay beesha caalamka beesha caalamkuna way nala shaqeyneysay, annaga oo bixinayna anaga oo naga caawinay kanala shaqeynayna barnaamijyada dimoqraadiyeynta iyo horumarka. Waxaan aad ugu faraxsanahay sida bulshada caalamku ay noola macaamileen, gaar ahaan UK, Mareykanka, quruumaha kale ee Yurub iyo deriskeena oo weli raadinaya ictiraaf Ictiraafka Somaliland ee Boqortooyada Midowday (UK) waxa kale oo taageeray Xisbiga Madaxbanaanida ee UK, oo ku soo galay kaalinta 3aad ee codadkii dadweynaha ee doorashadii guud ee 2015. Hogaamiyaha UKIP, Nigel Farage, ayaa la kulmay Cali Aadan Cawaale, Madaxa Ergada Somaliland ee UK Uk maalinta qaranimada Somaliland, 18 May, 2015, si ay u muujiyaan taageerada UKIP ee Somaliland. Nigel Farage wuxuu yidhi “Somaliland waxay 24-kii sano ee u dambeeyay u ahayd ilayska nabada, dimuqraadiyada iyo ku dhaqanka sharciga, ee Geeska Afrika 24-kii sano ee la soo dhaafay. Waxay ku beegan tahay wakhtigii UK iyo bulshada kale ee caalamku aqoonsadeen qadiyada Somaliland ee aqoonsiga. Waa waqtigii nabada la abaalmarin lahaa. In UK ay dhabarka u jeediso dalabkooda sharciga ah ee madaxbanaanida, waa khalad, waa wax aan caadi aheyn inaanan u ololeynin aqbalitaankooda Barwaaqo Sooranka. Sanadihii la soo dhaafay, waxaan taageernay aqbalida dalal ay ka mid yihiin Mozambique oo aan xidhiidh taariikhi ah la lahayn Ingiriiska, laakiin Somaliland, oo hore u ahaan jirtay maxmiyad ayaa hartay qabow. Tani waa inay isbedeshaa.

Sannadkii 2011, Somaliland iyo gobolka deriska la ah ee Puntland wuxuu mid waliba la galay heshiis is-afgarad oo la xiriira nabadgelyada Jasiiradda Seychelles. Iyadoo la raacayo qaab dhismeedka heshiis hore oo ay kala saxiixdeen Dowladda Federaalka Ku Meel Gaarka ah iyo Seychelles, qoraalka ayaa ah in dadka la xukumay loo wareejiyo xabsiyada 'Puntland' iyo 'Somaliland'.

Burburkii dowladdii militariga ee ka talineysay Soomaaliya 1991 AD, hoggaamiyeyaashii Dhaqdhaqaaqa Waddaniga Soomaaliyeed waxay qaadeen tallaabo ay ku dhawaaqeen gooni u goosadka gobolka woqooyi ee Soomaaliya, oo markaas ku jiray shan gobol oo ka tirsan Soomaaliya inteeda kale, isla sannadkaas. . Intaa wixii ka dambeeyay, Somaliland waxay ku guuleysatay inay gaarto dib u heshiisiin dhab ah oo dhex marta beelaha wada dega gobolka, waxayna ka shaqeysay fidinta amniga, kala dambeynta iyo sharciga, waxayna ku ansixisay dastuurkeedii ugu horreeyay afti laga qaaday 2001. Waxay sidoo kale abaabushay, xilliyo kala duwan, bilaash iyo doorashooyin guuleysta oo ay kujiraan doorashooyinka dowladaha hoose, sharci dejinta iyo madaxweynaha.

Waxa wadankan ka dhacay doorashooyin madax banaan oo shacabku si run ah ay u dooranayeen waxa kale oo horay uga dhacay somaliland doorashooyin doorashaddii, uguhoraysay ee kadhacady somaliland waxa ay hayd dheceen sanadii 1997 waxca ku gulaystay madaxwayne Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal doorashada labaad ee kadhacady somalilad waxa ay dhacday sanadii 2003 halka tii sadexaad oo ah in ay jabisay rikoodhkii u yaaly afrika oo ahaaa in laba doorasho oo isku xiga wax kacadani aany wadan afrikaana kadhici iyada oo lagu yaqaanay in haddii doorasho sadexaad loodhaqaaqo uu wadankasta oo afrika kuyaala dagaal sokeeye ka bilaabmi jiray . ayaa wadanka somaliland waxa uu marayaa doorashaddii sadexaad ee si habsamiya uga dhacda doorashadan ugu danbaysay waxa ay djacday sandkii aynu soodhaafanay ee 2010ka waxaana madaxwayne loo doortay mujaaahidka wayn ee axmed maxamed maxamuud siilaanyo

Ciidamada Somaliland (Ciidanka Qaranka) Somalilanad waxa ay leedahay ciidan militari oo si habaysan u tababaran kaas oo ah ilaaliyaha koobaad ee ciida somaliland. ciidamada somaliland waxa ay fadhiisimo iyo saldhigyo ku leeyihiin dhamaan wadanka. ciidamada somaliland waxa ay leeyhiin dhamaan qaybaha ciidan ee wadan yeesho. waxaa sharci ahaan loo ogolyahay dadka wixii kawayn 18 ilaa 49 ciidanka somaliland waxa lagu qiyaasaa ilaa 20.000 oo askari. Ciidamada somaliland waxay ka qaybqaatan ilaalinta ciidooda taaso oo ah arin muqaddas ah. 

 
Astaanta Qaranka Somaliland waxaa la abaabulay Oktoobar 1996dii, ayada iyo calankaba. waxa ay kakoobantahay laba kafadood iyo miisaan isleeg, oo muujinaya cadaalda dhextaala shacabka somaliland iyo gorgor sare u haya miisaanka oo isna tusaale u ah dimuquraadiyada ay somaliland kudhaqanto waxa kale o kamida astaanta qaranka laba gacmood oo issisalaamya. waxaanay tasi tusaale u tahay sinaanta iyo cadaalada iyo dimuquraadiya dhextaala dadka reer somaliland waxa kale oo kamida calaamdaha ay kakoobantahay astaanta qaranka somaliland laan geed oo muujinaysa nabada ay haystaan shacabku waxa kale oo kamida halka danbe oo ah huruud taas oo muujinaysa dhaqan wanaaga shacabka somaliland waxa kale oo walaiba kamida bisinka oo kaga yaala halka sare oo muujinaya in shacabka somaliland ay yihiin dad islaama.

Calanka Somaliland waxa markii uguhoraysay la isticmaalay calanka somaliland ee xilagan 14 0ktoba 1996kii waxa uu calanka somaliland ka koobanyahay sadex khad ama kald oo jiif ah waxa ugu koreeya cagaar waxa cadaan oo dhexda ah iyo casaan oo hoosta ah dehexdana waxaa kaga taala calanka xidig madaw waxa dhanka sare ee calanka ku taala shahaadada (لا إله إلا الله, محمد رسول الله) oo far cad kuqoran
Heesta calanka samo kuwaar waa heesta calanka somaliland ee hada waxaana loogu dhawaaqaa sidan 

    Samoo ku waar samoo ku waar
    Sareeye calanka sudhan biley dhulkissa
    Samoo ku waariyo iyo bogaadin sugan
    Hambalyo suuban kugu salaanee samoo ku waar
    Hambalyo suuban kugu salaanee samoo ku waar
    Geesiyaashii naftooda u sadqeeyey qaranimadad somaliland
    Geesiyaashii naftooda u sadqeeyey qaranimadad somaliland
    Xuskooda dhawrsan kugu salaanee samoo ku waar
    Xuskooda dhawrsan kugu salaanee samoo ku waar
    Guul side xambaarsan soo noqoshaddiisa
    Guul side xambaarsan soo noqoshaddiisa
    Kalsooniduu mutaystayee dastuurka 
    Distuurka ku salaan kugu salaanee
    Midnimo walaalnimo gobonimoo
    Midnimo walaalnimo gobonimoo
    Islaamnimo kugu salaanee
    Samoow saamidiyo samoo ku waar 
    Samoo ku waar saamo ku waar

Maalinta xoriyada Somaliland waa maalinta ee maamulka Goboleedka la aqoonsan ee u dabaaldagto xoriyada ee aaminsanyihiin in ee ka heleen soomaaliya isla markaasneh ee ka go'een soomaaliya inteeda kale.Xuskii ugu danbeeyay waxee dhacday 18 may 2011.

Somaliland shilling waa lacagta laga isticmaalo somaliland waxa lahirgaliyay daabacaada iyo isticmalka lacagtan, 18 aktobar 1994, waxa ay ka koobantahay lacagta somaliland waraaqo iyo biro kal ah sidan soo 1,5,10,20,100,500, iyo 5000 
Sidan lawada socono astaanta qaranku waa shayga kaliyata ee lagu garto dawlad amaba lagu aqoonsado qaran keena, somaliland waxuu leeyahay astaan iyo lacag u gaar ah taa oo uu kaga duwan yahay bulshada caalamka iyo Gobolka geeska afrikaba, hadaba tan iyo waxii ka adan beeyay sanadkii 1991 somaliland waxay lahayd lacag u gaar ah taasi oo aan gabi hanba wada gaadhin gobolada somaliland oo dhan , iyadoo inta badan ku kooban hargaysa oo ah caasimada somaliland. 
halka aan lagaba aqoon gobola da kale dalka sida gobolada Bariga ee ay ka mid ka yihiin gobolka togdheer,sanaag iyo sool ,waxaana laga isticmalaa badiba lacago qalaad oo kala duwan ku wasi oo iskugu jira lacagta itopiyanka iyo lacagtii faqashta ee soomaliyadii hore, dhinacakale waxad arkaysaa markaad tagto magaloyinka aan kor ku soo xusay iyo qaar kaleba inaad markaad dhex marayso goobaha lacagaha lagu sarifo anad arkayninba wax lacag shilinka somalialand ah mana jiraan lacago somaliland ah oo ay indha haagu qabanayaan, 
dhinacakale´shilinka somaliland hadad is tidhaah do suqa wax kaga so iibso ama ba wax kaga soo cun hotelada laga cunteeyo lagama yaabo inaad wax lagaga iibiyo, waxa yaduna nasiib daraa in qaar kamid ah lacagta shilinka somaliland ah guud ahan ba wadanka gudihiisa lagama qaato xataa casimada inana waxba lagaga iibin ibin mayo lacagtaas oo inta badan musha har loo ´siyo ciidamada qaranka marka ay isku dayaan inay ku soo adeegtana aan lagaqadan lacagtaas aan kor ku soo xusayna waxa kamid ah 5ta´shilin 10´ka shilin iyo 20´ka shilin lacagtasi la diidayaana waa lacagtii qaranka hadaba, waxa nasiib Daraa inay somaliland ku faanto inay hormar ka gaadhay dhinacyo badan sida dimuqraadiyada ´ dhaqaalaha´ Tignolajiyada iyo waxbarashada, hadana hormar ay gaadho iska dhaafo ay lacagteedii ayaa weli saaran Geedka Madhaafto

Somaliland waxa ay leedahay warbaahin madaxbanaan oo aanay cidi kormerin haba yaraatee war baahintaasi waxa ay isugu jirataaa warbaahinta la akhriyo tan ladaawdo iyo tan la dhagaysto. kuwa ugu waawayn ama ugu caansana waxa kamida, wargayska jamhuuriya
wargayska haatuf, tv ga horm kabel tv iyo shabakadda wararka caalamiga ah ee xoriyonews.com  waxa jira warbaahin kale oo aad iyo aad u fara badan oo wadanka ka jira ciidamada qarnka ee somaliland waxa ay u kalabaxaan sida aan horeba usoo sheegnay qaybaha ciidan ee  uu wadan yeesho 

Dawlada Ethiopia ayaa la filaayaa inay bisha tobnaad aad aqoonsato somaliland sida lagu baahiayay boga internetka ee ay dawaldu maamusho.
Isgaadhsiinta Somaliland Shirkadaha Isgaadhsiinta Somaliland			
Shirkadaha Isgaadhsiinta Somaliland oo  si rasmiya ugu Dhawaaqay inay Isu- Fureen Adeegyadoodii Taleefoonada iyo Madaxweyne Ku-xigeenka oo ka qayb galay Xafladii lagu Daah-furay.
Munaasibada lagu Daahfurayay Isku-xidhka Shirkadaha Isgaadhsiinta Somaliland ayaa  lagu qabtay Hoteelka Maansoor ee Magaalada Hargeysa.
Xafladan oo lagaga dhawaaqay isku-xidhka shan Shirkadood oo ka mid ah Shirkadaha Isgaadhsiinta Somaliland oo kala ah Somtel, Nation Link, Telcom, Soltelco, African Online., waxa ka qayb galay Madaxweyne ku-xigeenka Somaliland C/raxmaan Saylici, Wasiirka Boosaha iyo Isgaadhsiinta Axmed Xaashi Oday, Wasiirka Diinta iyo awqaafta Sh. Khaliil C/laahi, Maareeyaha Hawlaha shaqada ee Shirkadda Somtel Cali Saalax Cabdi, Mahdi Daahir Jaamac oo ah Maareeye ku-xigeenka Shirkadda Nation-link, Madax Shirkada Telcom Aadan C/laahi, Mareeyaha Shirkada Soltelco Mukhtaar Osman iyo Marti sharaf kale.
Madaxweyne ku-xigeenka Somaliland C/raxmaan C/lahi Ismaaciil oo Munaasibadaasi ka hadlay ayaa soo dhaweeyay isku xidhka shirkadahan isgaadhsiinta oo wax badan ka tari doona dhibaatooyinkii Bulshada ka haysatay dhinaca  Isgaadhsiinta, gaar ahaan wada hadal la’aanta dadka isticmaalada adeegyada kala duwan ee Shirkadaha Isgaadhsiinta.
Waxaanu yidhi “Runtii waxa maanta Farxad ii ah inaan ka soo qayb galo, isku xidhkii shirkadaha Isgaadhsiinta oo runtii baahi weyn loo qabay inaynu ku wada xidhiidhno, iyadoo laga maarmayo sadexdii Telefoon iyo afartii Telefoion ee markii hore la sitay, arintan oo runtii ka mid ahayd balanqaadyadii Xisbiga Kulmiye ee in adeegyada Bulshada la mideeyo”.
Mr. Saylici isagoo hadalkiisa sii wata waxa uu sheegay “Maanta waxaan ku faraxsanahay in talaabada koowaad ee la qaaday inteedii badnaydna Wasiirka Boosaha iyo Isgaadhsiintu halkan ka sheegay , shirkadaha laftoodiina ay ka marag kaceen, muhiimada aynu u soconaana waxay tahay inaynu shacbigeena u wada adeegno oo aynu ka saarno qoqobkii ku kala jiray ama kala xidhnaantii ku kala jirtay ,maadaama oo suuqeenu yahay suuq mid  xor ah, waxaan qabaa inaanu dawladu mar walba ka madhnayn shirkadaha isgaadhsiinta oo waxa loo sameeyaa Cashuur dhaaf”.
Wasiirka Boosaha iyo Isgaadhsiinta Somaliland Axmed Xaashi Oday oo Munaasibadaasi ka hadlay ayaa sheegay sheegay in Wasaarada Boosaha iyo isgaadhsiintu si isku mid ah u maamuli doonto iska Xidhka Shirdahan adeegyadooda Xidhiidhka laysku furay, isagoo hoosta ka xarriiqay inay si caadalad iyo sinaan ah ay u ilaalin doonaan dhamaan shirkadahan xuquuqdooda Ganacsi iyo sirta Adeegyadooda.
Guddoomiyaha Guddidii ka soo shaqaysay isku xidhka shirkadahan Isgaadhsiinta ee mideeyay Adeegyadooda Isgaadhsiinta  Mr: Jaamac  X. Maxamed Cigaal ayaa isna munaasibadaasi ka sheegay qaabka ay dadku ugu wada Xidhiidhayaan shanta shirkadood ee laysku xidhay, waxaanu halkaasi ku soo 

Luqadaha Somaliland Somaliland waxa lagaga hadlaa luqada somaliga oo boqolkiiba boqol ay kuhadalaan dadka kudhaqan somaliland waliba lahjada afsoomaaliga ugu nadiifsan amaba ugu dhaw marka laeego luqada somaliga ee qadiimka ah dadka kudhaqan somaliland lahjada afsomaliga ee ay kuhadlaan waxa ay shabahdaa ta wararka lagusiidaayo amaba saxaafada loo adeegsado. waxa kale oo somaliland lagaga hadlaa Carabiga iyo Ingiriisiga oo ah laba luqadood oo iyana wadanka si rasmi ah looga isticmaalo, qodobka lixaad ee wadanka uyaala waxa kuqoran in somaliga carabiga iyo ingriisugu ay yihiin sadaxda luqadood ee wadanka sirasmi ah looga isticmaali karo

Dalka Somaliland wuxu leeyahay deegaan ballaadhan oo dhul badhka uu ku fadhiyo lagu qiyaaso 136200KM2 iyo bad leh xeeb dhererkoodu dhanyahay 850Km2 laga bilaabo Lawyacaddo dhinaca galbeed illaa Ceelaayo dhinaca bari.  Somaliland waa qaran ka nasiib badan qoomiyado badan oo caalamka ah marka laga eego cimillada iyo hawada meel dhexadka ah xilli kasta, dhulka fidsan iyo deegaanka kala nooc nooca ah.
Goobaha aad loo dalxiiso ee Somaliland waxa ka mid ah daljirka dahsoon ee Hargeysa ku yaalla, dhammaan magaalooyinka qadiimiga ah ee dalka sida Berbera, xaruntii daraawiishta talex,  Zeilac, Bullaxaar, Maydh  Xiis, Laas-qoray, jasiiradaha  Sacaadadiin    iyo ceebood, buurta Daallo, buurta Gacan-libaax (Waxa waliba lagu sameeyay dhisme iyo dayactir buurta dusheeda( buurta Saw, Laasgeel (Goob aasaar qadiimi ah oo sannad dhawaa khubaro faransiis ahi ka heleen degmada hore loo odhan jiray Dacar-budhuq, haddana loogu magac daray Laasgeel) ɖɦaɦaʀ ɖɦʊʟҡɨɨ զʊʀʊxɖa ɖaʀɨstɨɨ զʊʀxօօռaʏɖ ɖɦaɦaʀ ċʀɛɛռʟaռɖ iyo goobo kale oo aan xusi doonno.
Waxannu ugu bushaaranaynaa soo booqdayaasha bartan inaanu boggan idiin ku soo gudbin doonno xogo iyo macluumaad faahfaahsan oo la xidhiidha dhammaan goobaha taariikhiga ah ee la dalxiiso Somaliland,  xaqiiqooyin ku xeeran iyo is bedello ku yimi goobo ka mid ah.

Guud ahaan, gobolkasta Somaliland waxa ka jira goobo caana ah, taariikhi ah ama lagu tilmaami karo fursadaha iyo/ama khayraadka  qaaliga ah ee dalku leeyahay dhinaca dalxiiska iyo taariikhda.
Laasgeel waa goob leh godod hoose oo leh xaradh iyo astaamo qadiimiga ah oo lagu qiyaasay   inay noqon karayaan aasaarta taariikhiga ah ee ugu da’da weyn geeska ama qaarada Afrikaba guud ahaan marka loo eego sawirrada farshaxanka iyo astaamaha muujinaya quruumo qarniyaal badan ka hor dhulka ku noolaa. Aasaartan qadiimiga ah waxa goobtan ku ogaaday khubaro faransiis sannadkii 2002, illaa immikana waxay ka midtahay goobaha taariikhiga ah ee aad loo dalxiiso, isla markana ay Wasaaradda Dalxiiska iyo Dawladda xaqiijiyaan nabadgelyada iyo ilaalinta aasaartan iyadoo si taxadir leh loogu oggolaado dalxiisayaashaa gaarka ah.Goobta Laasgeel waxa 6km woqooyi looga weecdaa tuulada Dhubato ee Degmada Laasgeel   ee  hore loo odhan jiray Dacar-budhug, immikana loogu magac daray Laasgeel oo 55KM bari ka xigta Hargeysa, kuna taalla wadada halbawlaha ah ee Hargeisa-Berbera.

Ciyaaraha Somaliland Tartanka ciyaaraha somaliland oo ah mid sanadkiiba mar laqabto ayaa sanadkan ahaa mid xiiso leh,waxa sanadkan kamid ahaa ciyaaraha lagusoo bandhigay sida ciyaaraha orodada Kubada cagta Kubada Kolayga iyo waliba qaarkale oo  badan.waxa sanadkan ciyaaraha 2011 ciyaaraha somaliland lagu qabtay magaalo madaxda gobolka Togdheer ee magaalda Burco gaar ahaan garoonka ciyaaraha ee caanka ah ee looyaqaano Alamsay.

Kahor intii aan lasoo gaadhin ciyaaraha kama danbaysta ah waxa lasoomaray isreebreeb ay ka qaybqaateen dhamaan gobalada Somaliland  waxaana iskusoo hadhay sideedan Gobol oo soo bandhigay ciyaaro aad iyo aad u xiiso lahaa waxaa ay ahyd markii ugu horaysay ee ciyaaraha somaliland sitoosa caalamkka looga daawado waxa siidaynta ciyaarta hawada dadaka usoo marinayaay warbaahinta qaranka iyo tan madaxa banaan waxaana laga daawanayay daafaha caalmaka.




#Article 19: Yurub (244 words)


Yurub (; ) waa qaarada ugu xigta dhinaca galbeed ee arliga weyn ee la isku yidhaahdo Eurasia kaasi oo ka kooban qaarada Aasiya iyo Yurub. Qaarada Yurub waxaa dhinaca waqooyi ka dhaca Bada Arktik, dhinaca galbeedka waxaa ka xiga Badweynta Atlaantik, dhinaca koonfureed waxaa ka dhaca Bada Mediterraniyan. Si kastaba ha ahaatee, dhinaca bari iyo koonfurbari qaarada Yurub waxaa inta ugu badan loo yaqaanaa Xadka Qaaradaha; taasi oo laga wado meesha qeybisa qaarada Aasiya iyo Yurub. Sida caadiga ah labada qaaradood ee Aasiya iyo Yurub waa kuwo isku-xidhan deegaan ahaan; waxaana badhtanka u dhaca wadano dhowr ah oo ka mid tahay wadanka Turkiga oo labada qaaradoodba ka tirsan.

Guud ahaan, qaarada Yurub waxay ku fadhidaa deegaan dhan , ama 2% oogada sare ee Dhulka (taasi oo u dhiganta 6.8% dhulka aduunka). Dhinaca siyaasada, qaarada Yurub waxaa ku yaala ilaa 50 dowladood oo madax-banaan, kuwaasi oo wadanka Ruushka noqonayo kan ugu weyn ee ugu bulshada badan - taasi oo qiyaas ahaan noqon karta 39% dhulka qaarada iyo 15% bulshada qaarada.
Dhinaca kale, qaarada Yurub waxaa ku nool dad dhan 740 million (qiyaastii ilaa 11%  bulshada aduunka) tirokoob 2012.) Taariikh ahaan, qaarada Yurub waxay leedahay taariikh dheer oo ka soo bilaabanta wakhtiyadii ilbaxnimada ugu horeeysay, inkastoo dadka reer Yurub aad u horumareen markay bilaabantey kacaankii wershadaha.

Qaaradda Yurub waa mid kamida qaaradaha shanta ah juquraafi ahaan waa qarad u eeg ama jaziirad u eeg. Waxa ay dhererantay ilaa buuraha oral waa dhanka bari iyo Bada Qaswiin.




#Article 20: Faransiiska (808 words)


Faransiiska (; ) sida dowliga ah loo yaqaano Jamhuuriyadda Faransiiska (; ) waa dalka mid ah dalalka kuyaala galbeedka qaarada Yurub. farnsiisku waxa uu kakoobanyahy dhul kal fog fog iyo jasiirado kuyaala goobo aad uga fog dhulwaynaha faransiiska waxa kale oo farnsiiska kamida halka looyaqaano Faransiis Guyana iyo jasiirado aad ubadan oo cidhifyada caalamka kuyaala dadka wadanka farnsiiska udhashay waxa wadankooda ay uguyeedhaan (Hexagone) oo macneheedu tahay Lix geesood. wadanka farnsiisku waxa uu xuduud la wadaagaa Wadamada
Midowga boqortooyada Britan Beljim Luksemburg Jarmalka Iswisarland Talyaaniga Monako Andorra Isbania sida oo kale farnsiisku waxa uu xuduud la wadaaga wadamo kabaxsan qaarada Yurub sida, Barasiil Surinam Nederlaan Antiilis. Farnsiisku waa mid kamida Aasaasayaasha Midawga Yurub.waana wadanka ugu wayn midawga yurub. sidoo kale waxa uu farnsiisku kamid ahaa xubnihii aasaasy Qaramada Midoobay.waxa kale oo kamidyahay xubnaha rigliga ah ee Golaha Amaanka inta badan dadka farnsiiska ahi waxa ay haystaan diinta Masiixiyad waxa kunool sidoo kale dad gaadhaya ilaa shan milyan oo haysta diinta Islaamka

Inta badan dhulka faransiisku waxaa dhulkii ay qabsadeen dadkii lagu magacaabi jiray (Gaule) oo asal ahaan kasoo jeeday meesha looyaqaano katalaaniya.wadanka waxa katalinjirtay ambaradooriyadii roomaanka .kadib xiligii qarnigii 4aad waxaa qabsaday mid kamida qabaa'ilka Jarmaanka.kuwaas oo looyaqaany (Franch).wadnkan maanta looyaqaano farnsiiku waxa uu midoobay markii ugu horaysay sanadii 486.farnsiisku waa wadan leh taariikh aad iyo aad u dheer oo aan lasoo koobi karin.

Taariikhdu waxay qortaa in boqorada Faransiiska soo maray uu ka mid yahay Napolian Bonabert oo dhawr wadan oo Yurub qabsaday

Faransiiska oo ah dalka ugu weyn wadamada ku yaala galbeedka Yurub sidoo kale waa dalka Sadexaad ee Yurub oo dhan ugu weyn dunnidana waxaa uu ka yahay dalka 42,aad ee ugu weyn dhul ahaan.

Caasimada wadanka waa Paris dadka Faransiiska ah waxaa lagu qiyaasaa in ka badan 67 million oo ruux taasi ayaana keentay in loo aqoonsado inuu yahay dalka 20,aad ee dunnida ugu dadka badan iyo dalka labaad ee Yurub oo dhan ugu dad badan.

Faransiisku waxaa uu ka mid yahay wadamada la yiraahdo awood ayay leeyihiin illaaa qarnigii 19 aadna waxaa uu ka mid ahaa wadamada dunnidaan wax ka gumaystay.

Dalkaan Q,M waxay ku taxgalisaa inuu ka mid yahay wadamada ugu badan ee ay kasoo baxeen dad taariikh ku leh dhanka cilmiga waxaana dalkaan kasoo jeedaa dad badan oo wax badan hindisay.

Hay’adda UNESCO waxaa ay sheegtay in dalka Faransiis waxay u aqoonsatahay dalka 4,aad ee ugu dhaqanka weyn dunnida taas ayaana sabab u ah in si joogto ah ay dalkaasi u booqdaan oo ay u dalxiis tagaan dad tiradoodu gaarayso 83 million oo ruux.

Lacagta wadanka waa Yuuroo seedka gaadiidku isku dhaafaana waa dhanka midig luuqada wadanka looga hadlana waa Faransiis.

Xagga dhaqaalaha marka aanu eegno Faransiisku waxaa uu ka mid yahay wadamada ugu waa weyn ee dhaqaalaha leh dalkuna warshado badan ayuu leeyahay.

Sidoo kale dalxiiska ayay dawlada Faransiisku dhaqaalo aan yareyn ka heeshaa.

Xagga ciidamada Faransiiska oo ka mid ah wadamada ku jira ururka gaashaanbuurta NATO dawlada Faransa waxay ka mid tahay dawladaha dhaqaalaha badan ku bixiya dhanka ciidamada sidoo kalena dawlada Faransiisku waxay xubin ka tahay 15 xubnood ee golaha amaanka iyo ururka midawga Yurub ururka ganacsiga adduunka ee WTO iyo booliska adduunka ee Interpol waana dal haysta hubka Nuclear,ka ah.

Xagga Diimaha haddii aynu eegno dadka Faransiisku badankood waa masiixiyiin waxana ay dalkaasi ka yihiin 94%

Muslimiin oo dalkaasi dadka ku nool ka ah 4% waxaa tiradooda guud lagu qiyaasaa 5 illaa 6 million oo ruux.

Dhaqan ahaan dadka Faransiiska waxay isku eg yihiin dadka Talyaaniga waxaana dumarka Faransiiska dhaqan ahaan u xirtaan maro u sameysan sida cambuurka oo kale oo dhanka hoose u weyn qaarka sarana u yar halka raggooduna ay xirtaan maryo qamiiska u qaab eg.

Dhanka cunnadda dadka Faransiisku waxay dhaqan ahaan u cunaan hilbo la dubay oo haddana maraq loo yeelay oo dalkaasi looga yaqaan Foie gras

Ugu dambeyna haddii aanu eegno xagga cayaayara Faransiiska kubbadda cagta aad baa loga xiiseeyaa waxaana xulka K/cagta dalka Faransiisku uu qaaday koob adduun hal mar oo aheyd sanadkii 1998 oo Faransiiska lagu qabtay.

Cayaartoyda Faransiiska ayaa Sadex gool iyo waxba kaga adkaaday cayaartii kama dambeysta ee ay la cayaareen xulka dalka Brazil

Sidoo kale xulka Faransiisky waxaa uu guulo ka gaaray cayaaro kale oo caalami ah waxaana dalkaasi kasoo jeeda cayaartoy fara badan oo dhanka cayaaraha sumcad weyn ku leh.

In kabad $74 dadka farnnsiisku waxa ay kunoolyihiin magaalooyinka waawayn magaalda Baaris iyo hareereheeda kaliya waxaa dagan dad gaadhaya ilaa 9 milyan oo qof.dadkuna waxy daganyihiin guryo aad iyo aad udheer.sidoo kale qaar kamida dadka kunool farnsiisku waxy xiiseeyaan in ay degaan guryo qadiima.

Nolosha miyiga waxa kunool %24 dadka farnsiiska,waa beeralay,cuntada farnsiisk waa mid kamida cuntooyinka ugu caansan Caalamka.

Farnsiisku waa dawlad cilmaaniya xoriyada diintuna waa xaq distoori ah.waxay gaadhaysaa tirada Masiixiyad Kaatooliga ahi %65 dadka aan diinba haysan waxaa lagu qiyaasaa %25 halka islaamku uu yahay %6 dadka faransiiska.

Magaalo :

Faransiiska Shanka Republica




#Article 21: Kismaayo (424 words)


Kismaayo (; ; loo qoro: Kīsmāyū; Italian: Chisimaio) waa caasimada gobolka Jubbada Hoose, waxaayna caasimada Muqdisho u jirtaa 528km. Kismaayo waxaa hormaro Wabiga Jubba oo biyahiisa ku shubo Badweynta Hindiya. Waxa uu maraa meel 15km u jirta magaalada. oo u dhaw Goobweyn, Shacabka degan magaalada Kismaayo waxaa ay gaarayaan ilaa 73,300 oo qof, (dad tiriskii lagu soo qiyaasay sanadka 2011). Dadka dago magaalada kismaayo waa dad is jecel kahor dagaaladi sokeeyana qabiil lagama aqaanin magaalada waxaana la isgu yeeri jirey reer kismaayo ama reer jubada hoose. Dowladii Ajuuraan, waxaana ku xigay Saldanada Geledi. Sanadka marka oo u dhaxeeyay 1836di ilaa 1861di waxaa deegaanada jubooyinka oo markii hore loogu yeeri jiray Bassa Jubba sheegan jiray saldaanadii Muscat (hadda loo yaqaano Cumaan).
Sanadka marka oo ahaa 1925 goblada jubooyinka waxaa ka mid noqdeen Talyaaniga ee Soomaaliya. Taariikhda marka ee ahayd 1 Luuliyo 1960 kii waxaa labadii gobol ee Koonfur ta iyo Woqooyiga kismaayo waxay qayb ka noqotay goboladii xoroobey ee Jamhuuriyada Soomaaliya, kismaayo waxaa ka mid eheed meelaha ee dagaalada ka dhacaan.

Afmadoow,Jamaame,Badhaadhe, beerxaani, beerxaani waxaa hoos yimaado hoosingaw maxamud xareed oo geel ku raaci jiray

Kismaayo waxay ka koobanan jirtay dagaaladii ka hor 4 Xaafadood oo waawayn. waxayna kala yihiin: Farjanno, Faanoole, Calanleey,iyo Shaqaalaha. hada waxaa lagu daray 2 xaafad oo kala ah ISKU FILAN iyo GUULWADE

Muqdisho Hargaysa Kismayo iyo Baydhabo ayaa balaartay iyaga oo saldhig u ahaa labadii gumayste ee wadanka soo kala maamulay, Talyaaniga iyo Ingiriiska, sida ay isugu xigaan. 

Kismaayo waa caasimada afaraad ee Soomaaliya xiligii xukumadii siyaad bare waxayna ku taalaa koonfurta fog ee Soomaaliya. Waxaa magaalada xariir dhaqaale la leh magaalooyinka waawayn ee dhaca somalia iyo weliba gobolka somalida ee kenya oo la dhihi karo waa magaalooyin ay mataano yihiin . Ganacsiga Kismaayo wuxuu gaaraa dhamaan gobolada Soomaalida Kenya ilaa wadanka Itoobiya.
waana magaalo caan ku ah dhoofinta dhuxusha iyo ganacsiyo kale oo waweyn
Waa gobolada ugu qanisan Somalia Jubooyinka haddii ay tahay xoolo beero bad iwm, 

Magaalada Kismaayo waa isha dhaqaalaha Dowlad goboledka jubaland : waxaa ku yaal 4 dugsi sare iyo wax ka badan 7 dugsi hoose dhexe. Afarta dugsiyada sare waxaa kamid ah Iskuulka Max'ed Jaamac, Faanoole, Jubba, Guulwade iyo weliba dugsiga Axmed Bin Xambal.

Bahda waxbarashada ee degmada Kismaayo iyo guud ahaanba gobolka J/hoose waxay ku mideeysanyihiin dallad lagu magacaabo (JEN) JUbba Education Network, taasoo saldhigeedu yahay Kismaayo.

Sidoo kale magaalada Kismaayo ayaa waxaa siweyn looga bartaa culuumta kala duwan ee diinta Islaamka, iyadoo ay magaalada ku yaallaan madaaris kala duwan oo lagu barta diinta suuban ee islaamka.

Magaaladda Kismaayo waxaa hada maamula mamul km 




#Article 22: Raxanweyn (421 words)


Raxanweyn waa qabiil ku yalo Somalia oo ka mid ah Digil iyo Mirifle. Waa beel Soomaaliyeed ee ku dhaqan gobolada Bay, Bakool,Gado,Jubada Dhexe, Jubada Hoose  Shabeelada Hoose.

Digil iyo Mirifle waa beel kamid ah beelaha soomalida , waa dad tariikh weyn ku leh dhulka somalida iyo wadamada Soomaaliya xaduudda la leh. Raxanweyn waa dad ilaah ku maneystay Kheyrad fara badan meelaha ay ka degaan dhulka soomaaliya, waayo meelaha ay ka degan yihiin dalka waa meesha laga helo 10% dhaqaalaha waddanka.

Digil Mirifle waxay ku hadlaan lahjado fara badan; Beelaha Digilka waxey ku hadlaan ilaa 4 Lahjadood; Beelaha Mirifle waxay ku hadlaan Maay-Maay, oo xoogaa ka duwan Luqadda Soomaalida kale ku hadasho oo ah Lahjadda Maxaa-Tiri-ga loo yaqaano.

Digil  Mirifle waa dad xoolo dhaqato iyo beeroley ah .Digil iyo Mirifle waa bulsho dhulkeeda aad barwaaqo u ah oo laga soo saaro dhammaan waxa dalka laga cuno sida: Galleyda Masagada Qudaarta noocyadeeda kala duwan iyo waxyaabaha la dhoofiyo inta badan sida: Mooska oo ay Soomaaliya aad caanka ugu tahay, Babaayga, Qaraha,Bombeelmada iwm. 
Digil iyo Mirifle waa dad aaminsan wax soo saarka dhulka iyo dhaqidda xoolaha waana dad jecel nabad ku wada noolaashaha iyo martgelinta walaalahooda kale ee beelaha dalka wax ka deggan.
Sidoo kale DM waxay caan ku yihiin xafidka Qur,aanka iyo baridiisa Dhamaan geyiga Soomaaliya iyo xitaa dalalka deriska nala ah sida Kenya  Itoobiya. Macallimiinta qur'aanka ka dadka bara meel kasta oo soomaali ay ku nooshahay 90% waa Digil iyo Mirifle, Taasi oo ah hibo uu allaah ku manneystey. Digil iyo Mirifle waa qowmiyada keli ah ee laga heli karo (Aabe iyo hooyo iyo wiilashooda iyo gabdhahooda oo subac qur'aan u wada fadhiya, ayagoo xaafidiin wada ah) Taasi waa dhaqankooda soo jireenka ah ee Rabbi ku manneystay. Maanshaa Allaah.
Digil- Mirifle waa dad nabada jecel samir badan.

D  M waxay degaan dhamaan koonfur galbeed soomaaliya labada webi iyo xitaa Ethopia,Kenya iyo meelo kale ee ka mid ah bariga Afrika.waaqabiilka ugu dhul qurxoon wuxuna dagan yahay labada wabi waxaana laga quudiyaah 18 ka gobol somalia tusaaale ahaaan waxaa ka baxa qudrada laga cuno dalka Soomaaliya oo dhan sida muuska cambaha liinta isbaandheys ka. sido kale beeshani waxa ay degtaa Baay, bakool, jubbada dhexe, jubbada hoose, Gedo, iyo shabeelaha hoose.

waxay ukala baxaan sagal iyo sideed Dhalsha haan qaar waa digil qaarna waa ilma cumar diin khuduub faqi cumar.

waxa iga su aal ah hubeer iyo raxaweyn hageey isaha yimaadaan mahadsanidiin

waxaa la sheegaa in digil uu ka koobanyahay todobo qabiil, ma aha sidaasi ee eeg qabaa'ilada kale iyo kuwa kaloo ka maqan halkan:




#Article 23: Kenya (553 words)


Kenya waa wadan ku yaal bariga Afrika. Waxey xal la wadaagtaa wadammada Tansaaniya, Ugaandha, Harta Fiktooriya, Soomaaliya iyo Itoobiya. Dhinaca barina waxaa kaga dhagan Badweynta Hindiya. caasimada wadanka Kenya waa Nairobi.
Wadanka Kiinya wuxuu ka mid yahay wadammada ee ku badan yihiin xayawaanaadka ee Qaarada Afrika, sida libaaxa, waraabaha iyo shabeelka. Waa wadan ee dadka adduunka soo dalxiisaan oo na dhaqaalo hiisa kor u socdo. Wadanka magaciisa waxaa lagu magac daray Mount Kenya (buurta Kiinya). Waa buurta ugu weyn wadanka Kiinya, waana midda labaad oo ugu weyn qaarada Afrika. Waayadii hore waxaa la dhihi jiray wadanka British East Africa, waa markii oo Ingriiska gumeynsan jiray Kiinya iyo Yugaandha.

Waayadii hore inta oo wadanka soo galin gumeysigii Ingriiska, wadanka gudihiisa waxaa ku noolaa dad ayaga ismaamuli jiray oo Bantu ah ama jareer, laakiin dhinaca xeebaha waxaa ganacsi ka sameyn jiray Carabta oo waqtigaas ka ganacsan jirtay Bariga Afrika, Bortuqiiska waqtiga oo maamulkiisa bilaabay 1500, waxay la canacsan jireen Carabta oo waagaas ka shaqeenaayeen magaalada Mombaaso. Dadka Bantuga ahaa oo deggenaan jiray gudaha dalka Kenya, uma shaqeyn jirin sida dadka deggenaa xeebaha, Laakiin dadka Masaayda ayaa bilaabay dhaqdhaqaaq dhinaca xukunka ah taariikhda marka ee ahayd 1800, laakiin dhaqdhaqaaqaas wuu joogsaday sannado badan ka dib markii oo wadanka qabsaday cudur oo xoolaha dhameeyay. Wadanka Kenya gaar ahaan dhinaca xeebaha wuxuu markiisa hore ahaa meel ee Carabta ku ganacsan jirtay adoomada, gaar ahaan meesha ee Carabta u gaarka ahayd ee Zanzibar. Kenya waxaa qabsaday Ingriiska taariikhda marka ee ahayd 1895tii, Muran ayaa ka socon jiray shirkii Barliin oo ahaa meesha dhulalka lagu kala qaybsan jiray, shirkaas wuxuu ku dhamaaday Ingriiska oo qaatay Zanzibar, Kenya iyo Yugaandha, waxaana loogu magacaabay Ingriiska Bariga Afrika. Markii la dhameeyay jidkii tareenka oo ku yaalay meesha biyo deegaanka ah ee Fiktoriya 1902dii, waxaa lagu go'aan gaaray in ee shacab Yurubiyaanka ee u soo guuraan Kenya intii ee san jecleysan wadankii la dhihi jiray (Rhodesia) oo maanta ku yaalo Simbaabwi iyo Koonfur Afrika. Kenya waxay lahayd dhul beeraad aad u weyn, dhulkaas neh waxaa degay ajaanibta Ingriiska, isla markaas neh dadkii u dhashay dalka Kenya gaar ahaan dadka Kikuyuga ah iyo dadka Masaayda ayaa la soo dajiyay dhulka, waxaana loo sameeyay shaqo oo wax soo saarkooda loo dhoofin jiray wadammada Yurubiyanka,badanaa dadka qaarkood lacag raqiis ee ku shaqeyn jireen ama amar, Kenya waxay Ingriiska ka xoroowday 1963dii.

Kiinya wuxuu ku fadhiyaa dhul balaaran oo gaaraayo 582,646 km2. waxay ka mid tahay wadammada waaweyn. Kiinya waa wadanka afartan iyo toddobaad oo ugu weyn Aduunka.
Kiinya waxay xuduud la leedahay wadammada Tansaaniya , Ugaandha , Harta Fiktooriya , Soomaaliya, Itoobiya iyo Konfuur Suudaan .

Jawiga Kiinya waa kuleyl, dhinaca xeebaha.
woqooyiga Kiinya waa meel doog ah oo roob badan ka dain.
Roob badan ayaa Kiinya ka da'o bilaha Maarso iyo Maajo.
Roob yarna wuxuu da'aa Oktoobar iyo Nofeembar.
xaraaradaha neh, Kuleyl ayuu ku egyahay.

Sanadka 2013 ilaa iyo 2017, dhaqaalaha Kenya wuxuu kubcay 5.5% waxaa lagu qiyaasi in uu lubci doono 6.1% sanadka 2019

wadanka Kiinya sida oo u xoroway, dhaqaalihiisa kor ayuu u socdaa.
waxayna soo saaraan, sonkor, biyaha macaanka, qamadi, qamri, warqado, nalal, alaabta baabuurta iyo wax badan oo kale.
Dadka adduunkana wey u soo dalxiisaan. Dhaqaalaha Kenya maanta wuxuu gaaray Dhaqaalaha ugu xoogan Bariga Afrika. Wadanka Kenya wuxuu ku dadaalooyaa horumarinta shacabka Kenyaatiga iyo dhismaha dalka.

Gobolada uu dalka ka koobnaan jiri




#Article 24: Gaalkacyo (260 words)


Madax banaanidii kadib Magaalada gaalkacyo si aad ah ayey u koraysay waqtiyadii ugu dambeysay waxayna noqotay udub dhaxaadka ganacsi ee dalka

Galkacyo is basically a big shit hole

Ka dib markii madax-bannaani ay qaadatay Soomaaliya sanadii 1960, Gaalkacyo waxaa laga dhigay caasimada gobolka mudug. [10]

Galkacyo waxay ku taallaa waqooyiga bartamaha Soomaaliya, gaar ahaan bartamaha gobolka Mudug. Degmooyinka u dhow waxaa ka mid ah bariga Godad (7.1 nm), waqooyi bari: Bali Busle (16.2 nm), waqooyiga: Halobooqad (4.4 nm), waqooyi galbeed: Beyra (12.8 nm), galbeed :Xera Jaalaaley (23.8 nm ), dhinaca koonfureed: Saaxo (30 nm), koonfurta: Laasacadalle (10.2 nm), iyo dhinaca koonfureed: Arfuda (13.0 nm). [11] [12] Magaalooyinka ugu waaweyn ee Galkacyo u dhow waa purtinlle, (290 km), Garoowe (219 km) iyo dhusamareeb  (258 km).Xarardheere 300 km 

Gaalkacyo waxay leedahay cimilo kulul.  Heerkulkaugu kulul wuxuu dhacaa inta lagu jiro bilaha jiilaalka bisha 21 desembar illaa 21 maarso, marka akhrinta heerkulbeeggu wuxuu u dhexeeyaa 23 ilaa 25 ° C (73 ilaa 77 ° F). Cimiladu waxay si tartiib tartiib ah u qabataa guga, maaddaama xilli-roobaadka bisha April bilaabmaa. Heerkulka heerkulku wuxuu gaari karaa ugu badnaan qiyaastii 41 ° C xagaaga xagaaga. Kaalay Sebtembar, dabacsanaan tartiib tartiib ah ayaa bilaabmaysa mar kale.  

[15]
Waqooyiga gaalkacyo waxaa daga Leelkase, majeerteen  'Cumar-maxamuud, reer biciidyahan, Wagardhac, Amaanlle, Arab Saalax iyo Awrtable iyo Dir, 

dhanka koonfurta galmudug waxaana daga Habar gidir  Sacad , shiiqaal, iyo madhibaan, Qabiilka ugu badan ee daga gobalka mudug waa Majeerteen. 
 
Gaalkacyo waxaa lagu qiyaasaa inay daganyihiin 545,000 oo qof.

Gen. Mohamed Abshir 

Gaalkacyo waxaay ka kooban tahay 11 xaafadood oo kala ah:




#Article 25: Kumbuyuutar (666 words)


Kumbuyuutar (; ) waa aalad elektaroonig ah u habaysan inuu qaabilo macluumaad iyo samaynta qoraallo ama xog muhiim ah isla markaasna u samysan inuu ku kaydiyo meelo kala gaar ah, badanaa kumbuyuutarku wuxuu xogtaas la wadaagi karaa qalab ama kumbuyuutar meel kale yaala iyadoo loo marayo adeegsiga internetka, kuwa ugu degdega badan ayaa maanta awood u leh bilyano xog ah inay kaydiyaan kana shaqaysiiyaan sikimo aad u yar, kumbuyuutarada ayaa ku shaqeeya barnaamijyo loo yaqaano OS ama (operating system) la'aantiis kumbuyuutarku waa caag ama daasad meel taal, barnaamijkaas ayaa ku cadaynaya qaabka aad u shaqayn lahayd, sidoo kale wuxuu boos siiyaa kuwo barnaamijyo kale ku dhexsamaysta. 

Kumbuyuutarka waxaa laga adeegsadaa meelo aad u tiro badan oo ka mid ah nolosha bulashada. Nolosha casriga ah oo aan hada ku jirno waxaa aad u adag in la'helo xirfad lagu shaqeeyo oo aanan la’isticmaalin aaladan kumbuyuutarka ah. Waxaa hubaal ah in uusan aduunka jirin kumbuyuutar uu sameeyay wax aan beniaadam ahayn. Sababaha ugu wacan in ay kumbuyuutarada ku soo bataan goobaha wax soo saarka sida warshadaha, isbitaalada IWM (Iyo Wixii laMid ah), waa sida ay u qabankaraan howlaha soo noqnoqda asaga oo aanan daalin uun qaladkiisuna aad u yaryahay haddii loo fiiriyo mida uu qofka beniaadamka ah qabto.

Arinka kale oo uu kumbuyuutarka kaga duwan yahay dadka ayaa wax ay tahay in uu si dhaqsileh ku qaban karo howlaha xisaabaadka u baahan. Sida aynu ognahay xisaabta laga rabo in uu kumbuyuutarka yaqaano ayaa waxay tahay oo kaliya Iskudar iyo Kalajar. Iskudhufashada iyo Isu qaybinta waxay ka yimaadaan labada aanu horey u soo sheegnay.

Kumbuyuutarka oo gebigiisaba ku salaysan farsamada elektarooniga ah ayaa waxa uu yaqaanaa oo kaliya tirada 0 iyo 1 kuwaas oo luqada Ingriiska ahi lagu yiraahdo bits. Sababta uusan kombuyuutarka u aqoonin wax aanan ahayn 0 iyo 1 waxaa ugu wacan ku tiirsanaanta uu ku tiirsanyahay korontoda. Si ay qaybaha kala duwan ee kombuyuutarka u wada xiriiraan, ayaa waxa ay isku fahmi karaan oo kaliya koronto waa joogtaa ama koronto ma’joogto. 1 wuxuu u dhigmaa korontaa joogto meesha 0 uu u dhigmo koronto ma’joogto. Sidaasi darteed ayaa xisaabaadka uu xisaabo kumbuyuutarka loogu magacaaba binary-math.

kumbuyuutarku waxa uu u qaybsamaa laba qaybood oo kala ah HARDWARE oo ah samayska iyo walxaha uu ka kooban yahay kumbuyuutarku, iyo SOFTWARE oo ah barnaamijyada uu ku shaqeeyo kumbuyuutarku.

Taariikhda horu marinta kumbuyuutarka iyo horu marintiisu waa wax ilaa hadda socda sidii loo kordhin lahaa xawaarihiisa, ama loo yarayn lahaa qaab dhismeedkooda ama loo kor loogu qaadi lahaa qaadkooda. Intaan la samayn kumbuyuutarka qabanaya hawlaha badana dadku waxay isticmaali jireen inay isticmaalaan hababka caadi ah si ay wax u xisaabiyaan Ilaa uu soo baxay kalkuleetarka waxa lagu xisaabiyo kaas oo fududeeyay xisaabtii. Kalkuleetarkii ayaa la horu marinayay maalinba maalinka ka danbaysa ilaa sannadihii afartaneeyadii kaas oo sees u noqday in lasoo saaro qalab badan oo loo adeegsado isgaadhsiinta iyo waxbarashadaba.

Guusha laga gaadhay soo saarida kubyuutarka waxay bilaabantay wixii ka danbeeyay soddomeeyadii ilaa afartameeyadii qarnigii labaatanaad, waxaana loogu soo daray astaamaha gaarka ah ee kumbuyuutarka casriga ah sida adeegsiga elektrooniga ah ee ku shaqeeya nidaamka digita ama nambarada ( waxa badankooda daahfuray kalood shanon sannadkii 1937dii) iyo habka barnaamijaynta.
kombuyuutarkii ugu horreeyay ee qabanayay shaqooyin guud waxa uu ahaa ENIAC oo lagu sameeyay maraykan kuna salaysnaa habka toban tiriska 1946

Kombuyuutarada waxaa loo kala qeybiyaa: Kumbuyuutarada miiska, kuwa dhabta, kuwa calaancahsa iyo kuwa waaweyn oo loo yaqaano Super Computers (Kumbuyuutarada Superka ah).

Waa kumbuyuutarda ugu badan e la'siticmaalo, waxaan la gu siticmaalaa Xafiisyada, Dukaamada, Isbitaalda iyo Guryahaba.  

Waa kuwo loogu talagalay dadka aan shakhada ku qabanin meel joogto ah, oo gala safaro ha noqdeen kuwo dhaadheer ama kuwo magalada gudaheeda ah.  

waxaa loogu talagalay dadka aanan u baahnay awood wayn ay ku qabtan kubuyuutarka lakiin u baahan in ay jadwalkooda shaqada iyo balamahooda wax ka bedelaan iyo in ay rabaa in ay aqristaan waraaqahooda elektrooniga ah (e-mail).  
fikrada waxa aiska leh Mahdi abdirizak dahir oo ah nin cilmiga komputerada ku ta khukhusay

waxay qabtaan howlo qaas ah, sida naqshdaynta, maamulida dayaxgacmeedyada IWM. 




#Article 26: Cutub:Caawin (160 words)


Wikipedia waa qamus furan (fasaxan) kaasi oo ay isticmaalayaashiisa si wada jir ah u wada qorayaan. Bogan waxaad ka heli doontaa macluumaad la'xiriira wikipedia:ha, sidii aad usiticmaali lahayd iyo sida uu ushaqeeyo.

Waxaad ka heleysaa waxa ku jiro wikipedia:ha iyo filosoofiyada ka dembeysa. Waxaa kaloo dheeraad ku ah sida aad wax uga bedeli lahayd maqaalada qoran iyo warbixin ku saabsan bulshada wikipedia

Jawaabo ku saabsan su'aalahaan. Sidee loo dhaqmaa marka la'joogo wikipediaha? Maqaalo noocee ah ayaa lagu qorikaraa wikipediaha?

Wikipedia waa qaamuus furan (fasaxan) kaasi oo ay isticmaalayaashiisa si wada jir ah u wada qorayaan. Bogan waxaad ka heli doontaa macluumaad la'xiriira wikipedia:ha, sidii aad u siticmaali lahayd iyo sida uu u shaqeeyo.

 

Waxaad ka heleysaa waxa ku jiro wikipedia:ha iyo filosoofiyada ka dembeysa. Waxaa kaloo dheeraad ku ah sida aad wax uga bedeli lahayd maqaalada qoran iyo warbixin ku saabsan bulshada wikipedia

Jawaabo ku saabsan su'aalahan. Sidee loo dhaqmaa marka la'joogo wikipediaha? Maqaalo noocee ah ayaa lagu qorikaraa wikipediaha? 




#Article 27: Awdal (335 words)


Awdal waa gobol ku yaalo Galbeed ka dalka Somaliland. Awdal waxay ka go'day gobolka Woqooyi Galbeed ayna noqotay gobol 1984.  . Dhinaca bariga waxay xuduud la leedahay  Maroodi Jeex iyo saaxil Dhinaca GalbeedKa waxay xuduud la leedahay Jabuuti , koonfurta waxay xuduud la leedahay Itoobiya iyo Dhinaca woqooyiga neh Gacanka Cadmeed. Gobolka waxaa ku nool dad lagu qiyaasey 673,263 oo qof. Gobolku wuxuu ka kooban yahay afar degmo Boorama oo ah xarunta gobolka, Baki ,Lughaya , iyo Saylac.

Gobolkan waa gobol taariikh dheer leh oo xadaarad suldaanimo, boqortooyo iyo ismaamul dheer soo lahaa mudo aad u dheer. Boqortooyada Adal waxay ka mid tahay awooodihii ugu caansanaa ee ka soo talin jirey gobolka Awdal. 
Awdal waxaa magaalo madax u ah caasimada Boorama, oo ah magaalada ugu weyn gobolka. Gobolkan waa gobolada ugu horumarsan woqooyiga gaar ahaan woqooyi galbeed, xag dhaqaale, waxbarsho, diineed iyo isgaadhsiineedba.

Gobolkani waxa uu ka koobanyahay shan degmo oo kala ah 

Gobolka Awdal waxaa si khaas ah u dega beelaha Gadabuursi, sidoo kale loo yaqaano Samaroon kuwaasi oo ka tirsan beelweynta Dir. Gobolkan wuxuu qiimo gaar ah u leeyahay taariikhda dowlada Somaliland taasi oo lagu asaasay magaalada Boorama, xagaas oo dhamaan xubnaha taliska lagu soo dhisay aynay daganayeen magaala madaxdiisa Boorame mudo shan bilood ah xagaasna lagu soo magacaabay madaxwaynihii u horeeyay ee la doorto Alaha u naxariistee marxuum Maxamed Xaaji. Ibraahim Cigaal. 
Gobolka awdal waa gobol dhaqaalihiisu aad ugu tiirsanyahay xoolaha nool, Beeraha, dalxiiska iyo macdanta. Gobolkan waxa ka soo jeeda madaxwaynaha hayn jiray mudii 2003 ilaa 2010 xilka waqooyiga somalia ee Daahir Rayaale Kaahin oo ka soo jeeday gobolkaas awdal waana samaroon. 

Gobolkan waxaa magaala madaxdiisu ahaan jirtey magaalda Baki, laakiin markii dambe waxaa lagu bedelay magaalada ugu weyn ee Boorama. Sidoo kale, dhaqaalihiisuna waxa uu ku tiirsanyahay ganacsiga iyo xoolaha nool. Magaalo madaxdiisii hore waxa ay ahaan jirtay oo ay ugaas yaashii ka telin jiray magaalada qadiimiga ee saylac oo aan ku koobnayn oo kaliya gobolka awdal ay u ahayd indhaha soomaaliyeed gaar ahaan ugaasyada Samaroon oo dhamaantood saylac lagucalemasaaray.




#Article 28: Baay (172 words)


Bay waa gobol ka mid ah Gobollada Soomaaliya, wuxuuna ku yaallaa bartamaha koofur-galbeed. Gobolka Bay wuxuu xuduud la leeyahay gobollada kala ah Bakool, Gedo, Hiiraan, Jubbada Dhexe iyo Shabeelaha Hoose. Magaalamadaxda gobolka Bay waa Baydhabo, waxay magaalamadaxda Soomaaliya ee Muqdisho u jirtaa 256 km oo ay kaga aaddan tahay dhinaca waqooti-galbeed. Magaalada Baydhabo waxay horey xarun kumeelgaar ah u ahayd Dawladda kumeelgaarka ah ee Soomaaliya.
Gobalka Bay wuxuu kamidyahy Gobollada aad ugu dheereya wax soo saarka beeraha sida Digirta, Misagada, Galeyda IWM.
Gobolka Bay waxaa si doo kale ugu dheereeya soo saarka caanaha taas oo sababtey inuu Gobollka Bay uu noqdo Gobollad ugu Raqiisan caanah.
Gobbalka Bay waa meesha ugu fiican ee Quraanka kariimka lagu barto Soomaaliya.

Gobolka Bay magaalamadaxdiisu waa Baydhabo, dhaqaalihiisuna wuxuu ku tiirsan yahay beeraha, xoolaha nool iyo ganacsiga. Magaalada Bydhabo waxay ka kooban tahay afar xaafadood oo kala ah:

Degmada Burhakaba waxay ka kooban tahay sedax xaafadood oo kala ah:

Degmada qansaxdheere waxay ka kooban tahay 

Degmada Diinsoor waxay kakooban tahay sida xoos kuxusan

Ufuroow waxey ukala badaa 




#Article 29: Bari (Gobol) (303 words)


Tirokoobkii (Qiyaas) UNka ee 2008 waxa uu dadka deggan gobolka Bari ku qiyaasay 1,300,000 oo ruux oo dhalasho ahaan Soomaali wada ah. Dadka gobolka dega waxaa loo yaqaan Reer Bari.
Qaybta maamul ee rasmiga ah ee Soomaaliya, gobolka Bari waxay ka kooban yihiin lix degmo oo soo socda: [6]
degmada Alula,
degmada Bandarbayla,
degmada Boosaaso (oo ah degmada uguweyn ahna magaalo madaxda gobolka),
Degmada Iskushuban,
Degmada Qandala iyo 
Degmada Qardho.

Sanadkii 1998, Bari wuxuu qayb ka ahaa Puntland, oo ah gobol madax-bannaan oo waqooyi-bari Soomaaliya. Dastuurka ku meel-gaarka ah ee Dawladda Puntland ee 2001-dii, dhulka Puntland waxaa lagu qeexay gobollada rasmiga ah ee Soomaaliya. Gobolka Bari wuxuu xubin ka yahay Sideed iyo Tobanka (18) gobol ee  Dalka.

Sannado kaddib, Puntland ayaa dhistay gobolka Karkaar, kaa oo dhul ahaan laga jaray gobolka Bari. Gobolka Karkaar waxaa Magaalo madax looga dhigay, magaalada Qardho oo ka mid ahayd degmooyinka gobolka Bari. Degmooyinka cusub ee gobolka karkaar ayaa kala ahb(5 degmo): Qardho (degmo hore ee gobolka Bari), Bandar-bayla(degmo hore ee gobolka Bari), Waaciye, Rako iyo Xaafuun. Gobolka Bari waxaa lagu kordhiyay saddex(3) degmo oo cusub (Baargaal,Carmo iyo Ufayn).

Muddo kaddib waxaa hadana gobolka bari laga gooyay gobol labaad oo cusub, laguna magacaabay Gaardaafuu magaalo madaxdiisuna tahay Caluule (Caluula) taas oo ka mid ahayd degmooyinkii hore ee gobolka Bari. Marka Caluule/Caluula laga tago gobolkan cusub ayaa degmooyin looga dhigay: Baargaal, Bareeda, Gunbax iyo Murcanyo. (juun 2013) kalfadhigii 30-aad ee baarlamaanka Puntland ayaa gobolka Gardafuu si rasmiya loogu ansixiyay.

Gobolka Bari (Somalia) waxa uu ka kooban yahay lix degmo.

Dowladda Puntland waxa ay maamul ahaan u sii kala qaybisay gobolka Bari saddex qaybood oo kala ah Karkaar oo ka kooban degmooyinka , Waaciye, Bayla, Rako iyo Xaafuun; Bari oo ka kooban degmooyinka Boosaaso, Iskushuban, Qandala, Carmo iyo Ufayn. iyo Gardafuul oo ka kooban Caluula, Baargaal, Bareeda, Murcanyo iyo Gumbax. 




#Article 30: Galguduud (118 words)


Galguduud ama (galgaduud) waa gobol ka mid ah Gobolada Soomaaliya wuxuunu ku yaalaa bartamaha Soomaaliya. 

Waqooyi waxaa ka xiga gobolka Mudug, koonfur gobolka Hiiraan, Shabeellaha Dhexe, galbeed gobolka Soomaali-Galbeed iyo bari oo ka xigta Badweynta Hindiya.

Gobolkan waxaa magaala madaxdiisu tahay Dhuusamareeb dhaqaalihiisuna waxa uu ku tiirsanyahay xoolaha nool iyo kaluumeeysi iyo xoogaa beeraha ah. Magaala madaxdiisa 2 baad tahay Cadaado oo ah magaalada ugu baaxada weyn gobolka galgaduud, sidoo kale waa xarunta baarlamaanka galmudug. Iyadoo ah xaruntii lagu aas aasay galmudugta hadda la arkayo , cadaado waa magalada ugu qurxoon deganada galmudug ,iyadoo leh amni laysku halayn karo , sidoo kale waxey leedahay magalada cadaado meelo kala duwan oo lagu dalxiiso , hotel , dooxooyin.

 

 br /




#Article 31: Gedo (202 words)


Gedo (, ) waa gobol ka tirsan wadanka Soomaaliya, kaasi oo looyaqaano Jubada Sare  waxuu dhacaa xadka wadanka Kiinya, iyo I Ethiopia Gobolka Jubada sare waxaa magaalo madax u ah magaalada Garbaharrey 

Sida ku xusan taariikhda dadka Soomaalida gobolkan waxaa la aasaasay wakhtigii 1980maadkii waxaana xad la leeyahay deegaanada Soomaali Galbeed ee wadanka Itoobiya, Gobolka Waqooyi Bari ee Kenya, iyo gobolka Bakool, Baay, Jubbada Dhexe, iyo Jubbada Hoose.

Gobalka Gedo waxa uudhacaa koonfur galbeed soomaaliya. Gedo waa Gobalka labaad ee ugu weyn Soomaaliya wuxuuna ku xigaa Gobalka bari. waana Gobalka kaliya ee kamid ah Gobalada Soomaaliya ee Xadka la leh labada dal ee Kenya iyo Ethiopia. Gedo waxay ku jirtay deegaanada Soomaaliyeed ee nooca walba ula dagaalamay ;  gumeystihii reer Yurub.

Gobolka Gedo waxaa ka dhisan nidaamyo waxbarasho walow aysan jirin dalad midaysa iyo Gudoon Waxbarasho oo heer degmo ama gobol ah.

Magaalooyin madaxda degmooyinka Gobolka Gedo sida Bardhere, Garbaharrey, Luuq Garb jira dugsiyo waxbarasho oo leh heerar kala duwan. Magaalada Bardhere waxaa ku yaal Jaamacada Gedo iyo Kulyada Farsamada Bardhere ee Bardera Polytechnic.

Ururo waxbarasho oo dadaal muuqda ka wada gobolka ayaa waxay maamulaan iskuulo leh heer hoose/dhexe ilaa sare. Waxaa ururadaas ka mid ah HIRDA, SEHO, G.E.D.O, iyo Markaleey Foundation.




#Article 32: Jubbada Dhexe (108 words)


Jubbada-Dhexe waa gobol ku yaala koonfurta Soomaaliya. Magaalo madaxda gobolkaan waa Bu'aale.Gobolkaan waxuu xuduud la leeyahay gobolada kala ah Gedo,Bay, Jubbada Hoose, Shabeelaha Hoose iyo Badweynta Hindiya oo kaga dhegan dhinaca bariga, sidoo kale gobolkaan wuxuu dhinaca galbeedka xad kala wadaagaa dalka Kenya, magaalada Bu’aale waa caasimadda gobolka j/dhexe isla matkaana ah caasimadda dowlad goboleedka Jubaland gobolkan wuxuu qani ku yahay xoolaha nool iyo beeraha, waana gobol leh dhul aad iyo aad ugu fiican beeraha iyo wax soo saarka.
Gobolkan waxaa dhaxmaro Wabiga Jubba oo biyo siiyo xoolaha ku nool iyo beeraha.== Jubada dhexe waxaa daga dad islaam ah oo soomali ah oo is jecel qabyaladna aan aqoon.  




#Article 33: Shabeellaha Dhexe (1183 words)


Shabeellaha Dhexe (; ;  waa gobol ka tirsan 18 gobol ee Jamhuuriyada Soomaaliya, waxa uuna dhacaa Koonfurta Soomaaliya. Gobolkan waxaa mara Webiga Shabeelle iyo Badweynta Hindiya oo dhinac marta. Magaalo madaxda Gobolka Shabeellaha Dhexe waa Jowhar.

Shabeellaha Dhexe deegaan ahaan waxa u badan Beelaha abgaal iyo Gaaljecel qabiilo la dega oo kala ah Jareer Weyne, Moobileen  Hilibi . Abgaal waxaa degaan u ah dhamaan dhinaca Xeebta oo loo yaqaan Deexda. Sidoo kale degaanada ku teedsan Webiga Shabeelle oo loo yaqaan Jiin-Webi ayaa waxaa Beelaha Abgaal si qaas ah ula degan Beesha Jareer Weyne. Dhulkaas oo ah mid baaxadiisu ay ka dheer tahay masaafo ka badan boqol kiilomitir (100 km) ayaa ah degaan ku fiican beerashada. 

Dhererka Xeebta Gobolka Sh/Dhexe oo ah inta u dhaxeysa degaanka Ceel-Cade oo dhaca Waqooyiga Caasimada Muqdisho ilaa iyo Tuulada Ceel Bacad laguna qiyaaso masaafo ka badan 230km. Degmooyin xeebeedka Gobolka ayaa ah Warshiikh iyo Cadale iyo tuulooyinka hoos yimaada. Sidoo kale Degmooyinka uu Gobolka Shabeellaha Dhexe ka kooban yahay ayaa ah Jowhar,Jiliyaale, Balcad, Mahadaay Weyn, Cadale, Warshiikh, Raage Ceele, Aadan Yabaal iyo Ruun-Nirgood.
Jiliyaale waxa ay dhacdaa dhan qoraxsin ee gobalka waa magaalo istaraatiiji ah oo isku xirto goballada shabellada dhexe, Hiraan, Bay, Bakool iyo waliba shabeelada hoose waa magaalo muhiim u ah ganacsiga xoolaha iyo beeraha ee gobolka,

Waxyaabaha Gobolka Sh/Dhexe laga xusi karo ayaa waxaa ka mid ah in Gobolku uu xuduud la leeyahay afarta Gobol ee kala ah Hiiraan, Sh/hoose, Banaadir  Galgaduud. Shabeellaha Dhexe waxa uu dhanka qorax ka soo baxa deris kala yahay Badweynta Hindiya.  Dhaqaalaha Gobolka Sh/Dhexe waxa uu ku xiran yahay Beeraha, Xoolaha  Kaluumeysiga. Waana gobol weyn oo leh bad iyo berri  aad u barwaaqo ah. Gobolku waxa uu sidoo kale caan ku yahay in uu ahaa gobolkii ugu horeeyay ee Jamhuuriyada oo bariis lagu beero iyo inuu lahaa Warshado wax soo saar leh sida tan Dharka ee Balcad (SOMALITEX) iyo tan Sonkorta ee Jowhar (SNAI). 

Gobolku waxa kale uu caan ku yahay cayaaraha Kubadaha Cagta  Koleyga. Waxaana Dagaalada Sokeeye ka hor Gobolka ka dhisnaa kooxdii la oran jiray Snai(Jowhar) oo ka mid aheyd 10-kii koox ee ka tirsanaa Horyaalka Kubadda Cagta ee Heerka Koowaad(Seria A)  Kooxdii kale ee Kubadda Koleyga ee magaceedu ahaa Somalitex(Balcad). Sidoo kale Xulka Gobolka Sh/Dhexe ayaa sanadku markuu ahaa 1987-dii ku guuleystay Horyaalka Kubadda Cagta ee Gobollada Soomaaliya, ka dib markii koobkii loo dhigay Gobollada Dalka ay cayaartii kama dambeysta aheyd 1 iyo 0 kaga guuleysteen Xulkii ka socday Gobolka Waqooyi Galbeed.

Baaxadda Gobolka Shabeellaha Dhexe oo ah 60,000 km oo isku soo wareeg ah ayaa waxaa Dagaaladii Sokeeye ka hor Gobolka ku noolaa ummad tiradoodu ay aheyd 2 milyan. Laakiin waqtiga hadda la jooggo(2016) ayaa waxa uu Maamulka Gobolka ku qiyaasaa in tirada Shacabka ku nool Gobolka ay gaarayaan 1.5 milyan, kuwaas oo 60% ay yihiin xoolo dhaqato iyo beeraley ku nool dhanka Baadiyaha.

Taariikhda Gobolka aad ayeey u fac dheer tahay. Waxyaabaha aad loogu lagu xasuusto Gobolka Shabeellaha Dhexe waxaa ka mid ah gumeysi naceybka sabab u noqday in Gobolka uu noqdo goobtii ugu horeysay ee lagu la dagaalamo Gumeystihii Talyaaniga, laguna dilo markii taariikhda Soomaaliya ugu horeysay dad shisheeye ah oo u dhashay dalka Talyaaniga, kuwaas oo sanadka markuu ahaa 1875 degmada Warshiikh kaga soo duulay dhinaca Xeebta. Sidoo kale Ciidamo gumeysi doon Itoobiyaan ah oo ku soo duulay Gobolka Shabeellaha Dhexe ayaa sanadku markuu ahaa 1905 ay la kulmeen jab iyo halaag, ka dib markii ciidamadooda weerark ahaa lagu jabiyey dagaal ka dhacay degmada Balcad oo waqtigaas loo yaqaaan magaca TEY-TEYLEEY. Halyeeyadii Gumeysi Diidka ee af iyo addin kula dagaalay ciidamada gumeysiga ayaa waxaa ka mid ah Sheekh Xasan Sheekh Nuur Sheekh Axmed (Sh. Xasan Barsane) oo isaga hogaamiye u ahaa dagaaladii lagu jebiyay gumeysigii taliyaaniga iyo kuwii gumeysi isku dayga itoobiya shekhu waxa uu abaabulay ciidan kabadan 30,000 oo fardaley ah oo uu kula dagaalamay labadi dhan ee weerarka ku soo qaaday dhulka Soomaaliyeed, Sheekh Axmed Sheekh Abiikar Xasan (Sh. Axmed Wacdiyow), Xasan Geedi Abtow iyo qaar kale oo aan halkaan lagu soo wada koobi karin. Waxaa iyadana xusid mudan in saddex Madaxweyne iyo laba Ra’isul Wasaare oo Dalka soo maray ay u dhasheen Gobolka Sh/Dexe.

Gobolka Shabeellaha Dhexe waxa uu ka mid yahay Afarta Gobol ee ka tirsan Jamhuuriyada Soomaaliya ee isku darsaday Bad iyo Wabi. Waxa uuna qani ku yahay Kheyraadka Badda, Wax soo saarka Beeraha iyo Dhaqashada Xoolaha. Waxaa intaas Gobolka Sh/Dhexe u sii dheer Ganacsiga iyo Warshadaha. Gobolku waxa uu nasiib u yeeshay inuu noqdo Gobolkii u horeeyay ee lagu beero dalaga Bariiska, lagana dhiso Warshadihii u horeeyay ee uu Dalku yeesho sida Warshada Sonkorta ee Jowhar 1962 iyo Warshada Dharka ee Balcad 1968. Waxaa sidoo kale 1970-meeyadii laga dhisay Degmada Mahadaay Weyn Warshadii Sameynta Rasaasta iyo Hubka.

Xadaaradda iyo horumarka G/Shabeellaha Dhexe waxaa ka mid ah in ka hor Dagaalkii Labaad ee Aduunka uu Gobolku lahaa Tariin Xadiid ah oo isaga kala goosha magaalooyinka Xamar iyo Jowhar. Dagaalada Sokeeye ka hor waxa uu Gobolku sidoo kale lahaa laba Naadi oo ka ciyaara Kooxaha Heerka Koowaad ee Dalka. Waana kooxdii Kubada Koleyga ee laga lahaa Warshada Dharka  Suufka ee Balcad(Somalitex) iyo kooxda kalee Kubada Cagta oo ay maalgelisay Warshada Sonkorta ee Jowhar(Snai). Waqtigii madoobaa ee Dagaalada Sokeeye ay Dalka aafeyeen waxaa aad loogu faa'iiday Dekadihii macmalka ahaa ee Ceel-Macaan iyo Cadale iyo sidoo kale Garoomadii Dayaaradaha ee Cisaley iyo Jowhar.

 

 
Mahadaay Weyn

Raage Ceele 

Ruun Nirgood

Aadan Yabaal

Dhanka caafimaadka Gobolku wuxuu leeyahay ceelal biyood dabooli kara baahida shacabka. Waxaa sidoo kale Gobolka ka jira xarumo caafimaad oo tobaneeyo gaaraya. Inkastoo baahida ku aadan xagga caafimaadka aysan weli kaafin karin xarumaha hadda jira ayaa haddana waxay u muuqataa in si qunyar socod ah ay u sii kordhayaan goobaha caafimaadka iyo takhaatiirta ka howl gasha Gobolka Sh/Dhexe. Taasina waxay la micna tahay in mustaqbalka dhow uu Gobolku gaari doonno isku filnaansho xagga caafimaadka ah.

sidoo kale waxaa jira Farmashiyayaal si gaar ah loo leeyahay kuwaas oo wax wayn ka haqab tiray dhanka caafimaadka waxayna isugu jiraan qaar Jumlo  Tafaariiq 

waxaana ka mida Abuu Hureyra Farmashi oo ku yaal degmada Jowhar sidoo kale Al-Ixsaan Farmashi oo qaab Hosbitaal camal u shaqeeya waxaana yaala qalab Casri ah

Tan Macaadinta iyo Kheyraadka Dahsoon ayaa ah halla

aan weli la fara gashan oo u baahan baaritaano hor leh. Waxa kaliya oo ilaa iyo hadda la ogyahay ayaa ah Macdanta Manganiiska (Manganese). Waxaa iyadana marag ma doonto ah in guud ahaan Geyiga Jamhuuriyada Soomaaliya uu dhex ceegaago kheyraad fara badan.

Dhanka is-maamulka Gobolka ayaa ah mid gaarsiisan min degmo ilaa iyo heer tuulo. Dhamaan degaan weynaha Gobolka Shabeellaha Dhexe ayaa waxaa ka jira maamulo iyo kala dambeyn sabab u ah in Gobolku uu leeyahay nabad  xasilooni waarta.

Xagga aqoonta iyo waxbarashada Gobolka Shabeellaha Dhexe ayaa ah mid Gobolku uu leeyahay Dugsiyo Hoose, Dhexe  Sare. Waxa kale oo Gobolka ka dhisan Machadyo heerkoodu gaarsiisan yahay ilaa iyo darajada koowaad ee Jaamacada(Bachelor's degree). Waxaana halkaas ka howl gala aqoonyahano iyo macalimiin leh tayo wanaagsan.

Sidoo kale waxaa jiray College-kii ku yiilay Mishinka kaasoo la oran jiray Shabeele Secondaray School arday badane ay wax ku baran jireen waxaana looga imaan jiray degmooyinka Gobolka uu ka kooban yahay.




#Article 34: Shabeellaha Hoose (428 words)


Shabeellaha Hoose (, ) waa gobol ka mid ah deegaanada koonfurta Soomaaliya.

Gobolka Shabeellaha Hoose  wuxuu ku yaalaa koonfurta dalka Soomaaliya waxaana magaalo madax u ah Magaalada Marka, dhaqaalihiisa wuxuu ku tiirsanyahay beeraha, xoola iyo Kaluumeysiga. Gobolkaan waxa uu xaduud la yeeyahay gobolada kala ah Banaadir, Shabeellaha Dhexe, Bay, Jubadda Dhexe iyo Badweynta Hindiya. Waxaa mara Wabiga Shabeelle. Shabeellaha Hoose wuxuu gobol ahaa waagii hore1884 kadib talyaniga ayaa exbaadir ku daray

Run ahaantii Gobolkaan wuxuu ka mid yahay gobolada ugu quruxda badan dalka Soomaaliya. sababtoo ah wuxuu leeyahay deegaaano aad u ballaaaran oo doog ah, sidoo kale waxaa ku yaalo beeraha waawayn ee loo yaqaano aseendooyinka kuwaasoo inta badan dacalka ku haaya webiga shabelle oo dhex mara gobolka, deegaannada ayaa ah kuwo aad usoo jiita dadka dalxiisayaasha ah. deegaannada dalxiiska ku wacan waxaan ka xusi karnaa Beeraha Afgooye taasoo isku xirta caasimada iyo xarunta gobolka ee Marka. Sidoo kale waxaa lagu yaqaan kaluumeysiga oo aay dadka aad uga helaan. 
woxoo leeyahy dhul aad u qurux badan iyo xeebo indhahaaga soo jiidanaayo.

gobolka shabeellaha hoose waa gobolka ugu horeeya dalka Soomaaliya ee dhanka wax soo saarka beeraha. Gobolkani waxa uu RABBI ku manaystay khayraad fara badan oo isugu jira bad iyo barriba. waxaa ku yaalo beerah ugu badan dalka kuwaasoo laga soo saaro dalaga kala duwan ee laga isicmaalo inta badan wadankeenna. gobolka waxa uu caan ku yahay beeraha qudaarta, qudaarta ayaa ah miro u baahan biyo joogto ah oo lagu waraabiyo sidaasi daraadeed ayaa ILAAH waxa uu gobolkani ugu deeqay wabi biyihiisu qul qulaaan bilaha sanadka oo dhan taasna waxay sahashay in la abuurto beerahaas waqti kasto. qudaarta iyo noocyada kale ee fawaakihda ee gobolka kasoo baxdo waxaan ka xusi karnaa, yaanyada, basasha, barbarooniga, kabsar caleen, basbaaska, bocorka, iyo waxyaabaha kale ee la midka ah. sidoo kale dhanka fawaakihda ama qudaarta aan la karin ayuu gobolku caan ku yahay, sida Cambaha, Muuska,Isbaandheyska, Canabka. Babaayga, iyo Qaraha. waxaana xusid mudan in dalka dhaqaale xoog badan kasoo galo dhoofinta Moooska oo gobolkan kaliya laga soo saaaro intiisa badan. sidoo kale waxsoo saarka gobolkan waxaa ka mida, kheyraadka badda oo ah mid ka mida ilaha dhaqaale ee gobolkani caanka ku yahay. waxaa uu gobolkani leeyahay xeeb dheer oo kalummeysatadu ka jalaabtaaan.

Gobolkaan waxaa looga hadlaa lahjado badan ku waasoo ku xiran qabiilada ay kasoo kala jeedaan. Lahjadaha looga hadlo waxaa ka mid ah afka maxaa tiri, af baraawe, maay maayga iyo afka marka iyo afaf kale oo yaryar waxaana kala dega qabaa,ilada kala ah Biimaal iyo Dabruube Digil iyo mirifle 12 koofi ,  wacadan,wadalaa n,murasada

Degmooyinka gobolka Shabeellaha Hoose waa 1

 




#Article 35: Sool (213 words)


Sool waa gobol ku yaala woqooyiga Somaliland, Waxay xuduud la leedahay Togdheer dhanka galbeed, Sanaag dhanka waqooyi xuduud la leh gobolka Nugaal iyo gobolka Bari ee Soomaaliya oo ka xiga dhanka bari,  Dalka Itoobiya waxay ka xigtaa dhanka koonfureed. Caasimadeeda gobolka  waa Laascaanood .

Gobolkaan waxay xarun u ahayd dhaqdhaqaaqii Daraawiishta oo hogaamiye ka ahaa Sayid Maxamed Cabdulle Xasan oo ka soo horjeeday gumeestayaashii dalka. 

Gobolka Sool wuxuu ka kooban yahay 4 degmo

Intii ay jirtay dowladdii Siyaad Barre , Sool ma ahayn gobol gaar ah laakiin waxay ka mid ahayd gobolkii weynaa ee Nugaal , caasimadeeduna waxay eheed Garoowe . Waxay ka go'day Nugaal 1980-yadii, iyadoo caasimaddeeda cusub noqotay Laascaanood . Laga bilaabo 2003 ilaa Oktoobar 2007, Sool waxaa maamuli jiray Puntland , oo ah dhul leh qaab beeleed la mid ah.  sanadkii 2007, xoogag ka socda Somaliland ayaa la wareegay gacan ku haynta gobolka.

Dabayaaqadii labaatanaadkii, HBM-SSC (Hoggaanka Badbaadada iyo Mideynta SSC), oo ah urur maxalli ah oo mucaarad ah oo hadafkoodu yahay inay dhisaan maamul goboleed u gaara (Sool, Sanaag iyo Cayn ama SSC) ayaa soo baxay.  Kooxdu waxay la gashay wadahadalo ay la gasho dawlada Somaliland taas oo keentay inay ka qayb galaan geedi socodka siyaasada, wadahadaladaas ka dib SSC waxaa lagu soo daray dawlada hada jirta ee Somaliland.




#Article 36: Togdheer (381 words)


Togdheer waa Gobol ka tirsan jamhuuriyadda Somalia. Gobolkaan wuxuu xuduud la leeyahay gobolada kala ah Saaxil, Maroodi Jeex, Sanaag iyo Sool, koonfurta na waxaa ka xiga Itoobiya. Caasimada gobolku waa Burco. 

Gobolkaan waxaa ku yaalo magaalooyin taariikh weyn kuleh jamhuuriyada Somaliland sida magaalada sheekh oo ah hoyga tacliinta oo ka tirsan gobolka togdheer.Gobolkaan waxaa loogu magac daray wabiga yar ee togdheer.
Burco (Burco, Arabic: برعو) waa magaalada ugu weyn gobolka Togdheer ee Soomaaliya, [3] waxayna sidoo kale u adeegtaa caasimadda gobolka Togdheer.
Qarnigii 19aad
Qarnigii 19aad ee Burco waxay ahayd meel muhiim ah oo lagu maamulo beesha Habr Yunis. Waxa kale oo uu xarun u ahaa Sultan Awad Diiriye ee Habr Yunis. [6]
Explorer Frank Linsly James, oo marti u ah Sultan Awad Diiriye intii uu booqasho ku joogay Somalia 1884-kii, wuxuu qeexayaa waxqabad uu ku arkay Habr Yunis Horsemen oo ku taala Burco ee Togdheer.
Intii aan joognay Burco, Suldaanku wuxuu soo ururiyay dad badan oo ka mid ah dadkiisa, labo jeer ayaa na soo dhaweeyay qaar ka mid ah qaab-dhismeedyada iyo dabeecadaha wanaagsan ee farshaxanka. Munaasabadda ugu horeysay waxaa ka soo qaybgalay afartan nin oo raggii la socday oo ka soo horjeeda Tigreega ka hor inta aan dhicin; laakiin tani ma aysan qancin Suldaan, oo waxa uu diyaariyay fanaaniin labaad, taas oo si buuxda laba boqol oo dagaalyahanno ah ay qabteen. Waxay ahayd midka ugu fiican ee ugu caansan ee noocan ah ee aan waligay arkey. Diiwaangelin ayaa markii hore lagu sameeyay sariirta webiga, iyo calaamad la siiyay ayaa dhammaantood googo'een, calaamadiyey maryo iyo gaashaan. Oo waxay ku cayaareen raggii xoogga badnaa, oo waxay fadhiyeen gaashaammada yaryar iyo gaashaammada waaweynba, oo waxay lahaayeen weelal saliid gooni ah, markaasay quudhsan doonaan markii ay dhilloobaan. Qof walba oo dagaalyahanno ah wuxuu qabsadey shaashad gaaban oo ay la socoto qeylo dhaadheer oo ballaadhan, oo ay ku dhufatay daboolka unmercifully. Qaar ka mid ah rakaabkii waxay soo mareen marxalado caadi ah, oo ka soo fuqday fardahoodii markay gallop buuxa, qaadashada waxyaabo la tuuro dhulka, ka dibna dib loo dhigo. Ka dib markii ay sii socotey wakhti wakhti ah waxay ku dhajinayaan inay kudhowaan Zarba, waxaannu ku dhajinaynaa, Mort, mortar (Welcome, welcome), oo aan ku jawaabay, lib liban (mahadsan). ]
Dhaqdhaqaaqa Dervish 

Dervish State waxaa lagu aasaasay Dareema Caddo oo waxaa aasaasay reer darawiish:




#Article 37: Kalandar (123 words)


Maalintiris (; ) waa magaca guud ee xisaabinta iyo tirinta wakhtiga, taasi oo inta ugu badan lagu xisaabiyo maalin, todobaad, bil iyo sanad.

Dunida aan ku noolnahay waxaa jira tiro badan oo Kaalendaro ah kuwaasi ooy isticmaalaan qoomiyado iyo dalal kala duwan. Kuwa ugu caansan ee dunida inteeda ugu badan laga isticmaalo waxaa ka mid ah: Kalandarka Miilaadiga, Kalandarka Hijriga, Kalandarka Itoobiya, Kalandarka Shiinaha, Kalandarka Yuhuuda iyo kuwo kale oo badan.

Taariikhda miilaadiga waxaa lagu xisaabiyaa tirs-bileed, mana la xiriiro dabiicadda sida dayaxa iyo qorraxda. 

Kalandar, Maalintiris (; ) waa nidaam lagu habeeyo, xafido, xisaabiyo wakhtiga maalmaha, todobaadka, billaha, sanadada, qarniyada iyo wixii ka badan. Kalandarka wuxuu dadka ka caawiyaa ineey aaqoonsadaan ciidaha iyo dabaaldegyada diiniga, bulshooyinka, ganacsiga ama ujeedooyinka maamulka.

Bilaha Miilaadiga:




#Article 38: Samo ku waar (118 words)


Samo ku waar (; ) waa heesta Calanka Somaliland taasi oo ereyada iyo laxanka sameeyay abwaan Xasan Sheekh Mumin.

Badhtamihii sanadkii 1997 ayaa abwaan Xasan Sheekh Mumin halabuurey heesta Samo ku waar.

Hambalyo suubban kugu salaannee 

Geesiyaashii naftooda u sadqeeyay

Xuskooda dhowrsan kugu salaannee

Guulside xambaarsan

Kalsooniduu mutaystayee dastuurka

Midnimo walaalnimo Goobanimo 

Islaanimo kugu salaanee samow samidiyo

Samo ku waar samo ku waar Soomaaliland

..............................................
..............................................

To the high-flying flag

And admiration

We greet you with joy,

The heroes who sacrificed their lives

We greet you with the memory 

And the return of success bearer

For the Symbol of Rebirth

We greet you with unity, Brotherhood

Sovereignty and Muslimhood

Long life with peace, long life with peace Somaliland




#Article 39: Taariikh Dhaqameedka Gadabursi (1978 words)


Gobolka Awdal waxaa uu ka kooban yahay 4 dagmo kuwaasi oo kala ah sidaa hoos ku qoran 

Laba degmo waa inta uu ka kooban yahay Gobolka Awdal.

Magaalo madaxda cusub ee gobolka Awdal waa magaalada borama taasi oo ah magaalo madaxda rasmiga ah ee Gobolka Awdal markii ugu horeysay waxay ahaan jirtay magaalada Baki, wakhtigii la magacaabay ama la bixiyay gobolka Awdal meeshii sida rasmigaa ah loogu doortay Magaalo Madaxda waxay ahayd Magaalada (baki) waxaanay ku taala magaalda BAKI Dhulka ugu rooban uguna beeraha iyo barwaaqada iyo nimcada badan marka loo eeg Gobolka Awdal dhinaca roobabka iyo cimilada kaleba waxaanay leedahay magaalada waxyaabo faro badan oo aan odhan karno waxany kaga horumarsantahay dhulka kale, Magaaladan ayaa waxay leedahay Biyo dabiiciya oo tayadoodu aad u sarayso laguna tilmaami karo in ay yihiin Kuwo si dabiici ah uga nadiifsan waxyaabaha biyaha bedela, kuwaasi oo aan u baahnayan in dib loo sii sifiyoo,waxaa la ogaaday markii khuburo cilmi dheer u leh ay sahamiyeen oo ay u sheegan waxgaradka iyo cuqaasha halkaasi degan.

Maayarka cusub ee degmada Baki loo doortay waa caaqil MAXAMED AXMED CAATEEYE SULDAAN MAROORO . oo ah nin aqoon dheeraada u leh dhaqanka miyiga, waxna ka bedeli kara degmada baki.

Degmada inta badan dadka degan waa dad inta badan aaminsan sida khayradka dabiicigaa iyaga oo nidaamkoodu uu ku salaysan yahay nidaamka Interonational-ka ah ee loo isticmaalo beeraha waxsoo saarkeedna waxaa loo dhoofiyaa inta badan sida (Borama, Djibouti, Hargeisa iyo dhamaan Somaliland.
Degmadani waxay leedahay dhanka waxbarasha dugsiyo dhawr ah oo kala ah sida; Hoose/dhex / Dugsi sare/ iyada oo lagu talo jiro in laga dhiso jamacad wakhtiyada inagu soo foolka leh,

BORAMA: wakhtigani xaadirka ah waxaa ay tahay magaalo Madaxa Gobolka Awdal oo dadka ahna sidoo kale magaca ku xardan qofkaste oo u dhashay Gobolka Awdal Borama runtii ay aad u jecelaystan dadka Dalka Jooga iyo kuwa Qurbo Jooga ah, runtii Magaalada Borama meel aad iyo aad loogu dhaadan karo ahna meesha kaliya ee taariikhda somaliyeed la ogyahay in ay tahay xuddunta waxbarashada somaliyeed ka aflaxeen ragbadan oo manta caalamka wax laga waydiiyo halka qaar kalena ay ka noqdeen qaar runtii si wayn noloshood ay u gacan qabatay, waa magaalo ilaa hada ay ka muuqato dhaqan dhex-dhexaad ah oo bulshada qofkaste oo taga ku noolan karo, Sidoo kalena aanu ka xiiso go'ay jecelaystana ina noloshiisa inta ka dhiman uu ku dhamaysto madashan Qaaligaa, Marka aad ka eegto aminiga oo runtii lagu amaano, noqtayna Borama meeshii kaliya ee ay nabadu ka islaaxdo meesha kaliya ee nabada lagaga daydo, Somaliland Markii ay burburtay Dawladii Maxamed Siyaad Barre, Iyada oo ku horimartay Waxbarashada iyo kobcinta Fikirka iyo Caqoonta Bulshada weynta, Sidoo kale waxay dadku ku jecelaystaan Borama, Dhaqanka aan kala reebka layn ee aan hayb-sooc lahayn ee ay dhaqanka u leeyihiin Dadka dhaladkaa ee degan magaalo Madaxda Borama.
Waxaa Borama lagu amaana in ay tahay Hoyga Waxbarashada Somaliyeed, Adiga oo ka tusmo qaadanaya Dugsiga sare ee taariikhigaa ee Ingriiskii dhisay ahna maanta Jamacada ugu tayada Badan Somaliland ee AMOUD UNIVERSITY oo ah meel mudan runtii in si weyn loo xasuusto, Jamacada AMOUD waa hooyada dhabada u xaadhay maanta jamacado badan oo ka jira Jamhuuriyada Somaliland lana soo garab taagnay jamacado badan in ay siiso wax kaste oo garab ah oo daruur ah loogana baahdo, ilaa mantana ay hoo iyo hiilba la garab taagantahay Jamacadaha kale ee ka jira Somaliland.

Sidoo kale waxaan Goobtani aan ka maqnayn jamacada cusub ee ka curatay Borama laguna magacaabo EELO AMERICAN UNIVERSITY oo iyana noqotay jamacadii u horaysay inta taariikhda somaliland la ogyahay laga bilaabo Kuliyada ugu tayada badan ee ay ka midka yihiin Engineering, medical doctor, Jamacadani EELO AMERICAN UNIVESITY waa mid uu aasaasay nin wadani ah jecel dadkiisa iyo ciidiisa hooyo in uu wax ku darsado, ku han-weyn in uu waxka dhigo dhulkani ku caankaa waxbarashada oo magaciisa la yidhaahdo AXMED XAASHI ABIIB taariikh weyna hore ugu lahaa dalka maraykanka iyo sidoo kale jamacada qaaliga ee AMOUD UNIVERSITY sida oo aan cidna ka caawin jamacada ayaa waxa uu ka midho dhaliyay fikirkiisa ahaa in uu bulsho weynta wax ku darsado taasina waa mid uu gaadhay, qofkaste oo gobolka Awdal u dhashayna waa mid uu abaalo ugu hayo waligeedna la xasuusnaan doono.

Sh.Ali Jawhar Secondary School: Waa dugusiga sare ee ugu la midka ahaa Amoud dhinaca dhismaha iyo Darajadaba wax uu ahaa fikir ay horimariyeen waxgaradka iyo caqoonyahanadii wakhtigii Ingriiska oo dhaxal uga reebay bulshada gobolka Awdal iyo kuwo kelba dugsiga Sh.Cali Jawhar waa mid magaciisa lugu bixiyay mis macno weyni ku dheehan yahay, taariikh qaaliyana dhinaca ku haysa, Dugisga ayaa wax uu ahaa markii ay dawladii siyaad bare jiri jirtay dugsiyada ugu miisanka weyn uguna tayda badan tacliinta iyo tiro-badnaa marka aad u eegto dugsiyada sare ee ka jiri jiray goboladii waqooyi ee ingriisku xukumi jiray Somaliland, ilaa mantana waa mid ka sii facfac badan marka aad u eegto sidii uu ahaan jiray.

Dugsigan ayaa wax uu yahay iyo ka camuudeed qaar ay soo booqdan sanad waliba Qurba joogta Somaliyeed ee caqoontooda ka soo qaatay Gobolka Awdal iyo Amoud, Sh.Ali Jawhar, dadka gobolka Awdal xasuusiya qiimaha iyo waxtarka ay lahaayeen Dugsiyadaasi aan kor ku soo xusnay, halka qaar kaliyna marka ay arkaan ay dub u xasuustaan taariikhahoodii mahadhada ahaa ee hore u soo mareeyn bari-samaadkii ee Camuud iyo Sh.Cali Jawhar oo ay qaarkood sheegan in ay ku xasuustan marka ay yimaadan Borama iyo hoygii waxbarashad waxyaabo badan oo ay mudan tahay Borama.

Lughaya: Waa magaalo madaxda degmada Lughaya sida ay magaceedu ka muuqato waa meel dhexa dacalkana ku haysa Bada-cas kuna taala xeebta Gobolka Salal dhinaca kalena ku haysa labo dhagadka iyo banka qiimiga weyn ee giriyaad degmadan oo ah degmooyinka gugu baaxda weyn ayaa waxay xukuntaa dhul balaadhan, magaaladani ayaa wax ku nool dad way badan oo kala jaad jaad ah waana meel runtii aad iyo aad u qaali ah marka aad eegto dhinaca Cilmilada iyo goobta ay dhacdo, waxaa magaaladani sida rasmiga ah ugu badan degaan ahaan u leh beesha samaroon oo ad ugu badan yixin reerka Maxamad casi . magaaladan ayaa waxay ahayd magaalooyinka ugu waxsoo dajinta badan iyada oo marar badan lagu soo qaatay mashaariic hori mari oo in laga sameeyo lagu talo jiray balse ay ka soo gaadhay burburkii Dawladii Siyaad Barre.
Lughaya waxa yaabaha ay caanka ku tahay waxaa ka mid ah waa dhul-daaqsimeed waana meel ay ku noolan karaan xoolah iyo sidoo kale waa dhul wax beerashada ku haboon.

Saylac: Magaalo madaxda degmada Saylac waa Saylac, qofkaste oo maqlaa Saylac runtii marka yarba waxaa maskaxdiisa ku soo dhacaysa meeshii oday ka sheekeega ahayd ee taariikhda weynayda ka timiday ilbaxnimada iyo ganacasiga qarniyadii hore iyo kuwo maanta casriga ah ee jira, runtii aragtidayda waxaan odhan karaa waa magaalada kulmisay waxgarad iyo reer magaale markii dadku faro ku tiriska ahaayeen, waa dadka aan ka hadlayo waaa beesha samaroon waxay garteen badhtamihii qarnigii 19aad in markii ingriisku uu ku soo duulay dalka Somaliland ay noqodeen dadka ree Sayac dadkii u horeeyay ee ku gartay gumaystaha ingriis in uu wato dan iyo waxqabad isaga u gaar ah, waxay waxgaradkii iyo reer magaalihii wakhtigaasi jiray iyo Gumaystihii Ingriis isku afgarteen in ay isku yimaadan wax la garan karo oo qodobaysan ka dibna gumaystihiin Ingriis waa uu ka yeelay arinkaasi wax la tageen badweyta saylac oo ay ka soo saxeexeen gudoonkii Gumaysta Ingriiska Qodobo dhawr ah oo ay ka mid ahaayeen (1) In aanu ku dhalin ninka ingriis wax jinsiyadiisa ah. (2) In aanu waxba ka bedelin dhaqanka iyo diinteena suuban ee Islaamka (3) In aanu isku adkayn Markaste oo loo baahdo in uu ka guurana uu ka guuro, sida ugu dhakhasaha badan. heshiiskani oo sidaan sheegnay ka dhacay bada Saylac dhexdeeda ayaa waxa uu noqday mid kaliya ee ilaa maanta marka la suureeyo lagu tilmaami karo dadka reer saylac in ay ahaayeen dad ilbaxnimo fog lehaa iyo waayo aragnimo qoto dheer. waxgaradkii iyo cuqaashii beesha samaroon wakhtigaasi ka saxeexday Heshiiska Ingriiska.
Tuulooyinka ay xukunto degmada saylac waxaa ka mid ah sidan oo hoos ku qoran:-

Dhinaca bada markaan eegno waxay bada gobolka Awdal ay leedahay jasirado caan ah oo la kala yidhaahado:-.

ahana jasiirada ugu waa wayn marka loo eego dhamaan jasiiradaha Bariga Afrika Soomliya, waxaa sidoo kale jira in jasiiradaha qaarkood ay ku nool yihiin Duur-joog ay ka midka yihiin Cawlka, Deero-deerada iyo Bakaylaha i.w.m. taasina waxay ku tusinaysaa badka ay ku fadhiyaan jasaa’irka dhaca Bada Gobolka Awdal ee Saylac.

Lawyacaddo: waa magaalada Xuduuda Djibouti u xigta waana magaalo yar oo markii gumaystayaasha Ingriiska iyo Fransiisku ku xoogaysteen Djibouti iyo Somaliland ayaa waxa Lawyacaddo laga dhigay xad u dhexeeya Somaliland iyo Djibouti waxana isla markii xadka laga dhigay lagu sameeyay magaalada Lawyaacddo Bandarad ama sar taasi oo gumaysta ingriisku ku baadhi jiray dadka iskaga gudbayay labad soodimood ee Somaliland Djibouti sartaasi oo ilaa maanta ka dhisan magaalada Lawyacaddo ahna waxyaabaha ugu waa weyn ee Lawyacaddadii hore laga sii arko waa magaalo caan ku ah gadiska iyo isku gudibka labada wadan ee Somaliland iyo Djibouti waa magaalo dadka jooga ay u badan yihiin dad u soo shaqo yimiday oo waxga dadka qaarkooda ay degaan ku yihiin ilaa ka hor gumaystihii Ingriiska, Lawyacaddo magaalo si ahaan kooban oo ku fadhida bad dhan 3KM.

Wakhtiyadani danbe Lawyacaddo waxaa is xoogan u soo degay shirkado Badan oo danaynaya DATA iyo VOICE kaybalka bada ee Djibouti si ay uga qaatan oo ay ugu isticmaalan hawlahooda waxqabad ee kala du-duwan waxaa ka jira shirkado ay ka mid yihiin 

Intaasi oo shirkadood waxay kala yihiin qaar internet uun ka qaatay Djibouti iyo kuwo Internet-na ka qaatay Adeeg isgaadhsiineeda ka bixiya magaaladan Lawyacaddo waxaan shirkada adeega bixiyay ka mid ah Shirkada TelCom Somaliland 
iyo Shirkada kale ee Telesom

Toqoshi, waa magaalo u dhaxaysa Saylac iyo Lawyacaddo kuna caan ah waxsoorka cusbada. Magaaladan waxa degaan u leh beesha samaroon .

Casho-cado: waxay u dhaxaysa Saylac iyo Ceel-gaal waxay tahay magaalo yar oo kooban, kana kooban labo daamood, casho-cado waa magaalo yar oo doox dhexmaro maro kuna badan tahay meherada nooca makhaayadaha kuwaasi oo dakhligoodu ku xidhan yahay gawaadhida badeecada iyo kuwa yaryar ee rakaabka (qareen-goo-ga) oo ay si xoogan ay wax uga iibiyaan, sidoo kale waa magaalo ay isku yimaadan dadka xoolo-dhaqatada ah ee ku dhaw-dhaw magaalada casho-cado sidoo kale magaalada casho-cado iyada oo leh ceel laga waraabiyo xoola awgeed ayaa waxaa si oo kale si xoogan u yimaada dadka waraabka xoolaa, intaa waxaa kale oo dheer Casho-cado waa meel leh Kasmbam Cashuurad oo lagu cashuuro dhamaan xoolaha la geeyo Djibouti maxsharkeeda xoolaha ee Al-JAABIRI waxaa kale oo lagu cashuuraa Alabaha kale ee loo wado magaalada Djibouti.

CEEL-GAAL: magaalada ceel waa magaalo u dhaxaysa magaalada CAsho-cado iyo Geerisa waxayna caan ku tahay ceelka shidaalka Somaliyeed oo ahayd meeshii ugu sanka wanaagsanatahay wakhtigi dawladii siyaad bare ee laysku af-gartay in laga soo saaro shidaal kaasi oo ay Soomaaliya ku talo jirtay in ay qodoto sidoo kale lagu han weyn in ay wax soo saar wayn u noqondoonto dadka iyo dalka somaliyeed ilaa maanta magaalada Ceel-gaal waxay caan ku tahay taariikh dheerna ku leedahay in ay tahay mustaqbalka Bulsho weynta dhulkaasi degta iyo gabi ahaanba mandiqadani oo dhan.

GEERISA: magaalada geerisa waa magaalo kala badha buura leyda iyo xeebta gobolka Awdal ama Selel iyo Awdal wax ay tahay magaalo yar oo inta badan dadka rakaabka ah ay ku nastaan, waxaa degan magaalada Geerisa Askarta mililtariga ee Maxamed Xudhuun oo xukuma ciidama militariga gobolka Awdal oo dhan ahna nin si weyn uga soo shaqayn jiray dawladii siyaad bare sidoo kale nin macaan oo waxgaadnimo iyo xilkasnimo ku dheehantahay ah.

awaanshiyaha ay meelkaste awgeed iyo arima kale oo bulsho weynta u dan ah waxaa suurto gal noqotay BORAMA in ay noqoto magaalo Madaxda, sida guud ahaaneedna lagu magaaco magaalo madaxda Gobolka Awdal, Magaaladan oo runtii ay ka jiraan dhamaan gadiska ganacsi ee dhankaste waxaa ay kulmisay bulsho weyn faro badan oo runtii si weyn uga shaqaysta kuna nool, Si weyna u camiray bilicda iyo Horusocodka magaalo madaxda Gobolka Awdal ee Borama, Magaaladani ayaa waxay tahay




#Article 40: Wajigahore (413 words)


Italic textBold text
    CASAAWAJALLAAH NOO GARGAAR WAAN CABSANAYNAA

Casaawajalla noo gargaar waan cabsanaynaaye
Cidii qoomu luud iyo thamuud amase reer caadba 
Nabi nuux kuwii caasiyay ee caadilkaba diidey
Cajabtii fircoon lagu dhuftey cadawyadii diinta
Kuwii cawdii loogooyay ee ciribta loo siibey
Iyo camalka soomaaliyeed wey is celiyaane 
 
Mali`igaha aan cidiba arkayn ciidamada EEBBE
Nabigii carshiga laga soo boqrey ee calanka loo dhiibey
Iyo caadilkii ina khalqey aan ceebi qabanaynin
Kuwa caayay baa nagu jira tawbad celinayne
Iyagaa cadaab xoogsadey iyo naar culays badane
Inaadan noo caroon baan rabiyow kaa codsanayaa

Cidoo nabada soomaaliyoo caada wada joogta 
Oo coodka baadiyaha iyo beledku ceegaago
Oo calafku taam nooyahay aan ruuxna cabnayne 
Oo nabadu lagu ciidayaa Baa niman caroodeene
 Markaaseey colaad maamuleen cudurna beereene
Carigoo dhan bey gaadhayoo waaba lays cunaye
Cabsi eebaheen iyo ka tage caaqibiyo diine
Cuqubada waxii gala ayuun baa lagu ciqaabaaye 
Inaadan noo caroon baan rabiyow kaa codsanaynaayee

Casar iyo cadceed duhura iyo camal maqaariifta
Cishada iyo aroor yada horey cuur adimayaane
Masjidadda camiran iyo guryaha iyo bananada ciida
Camal falasho waa leenahay iyo diin cibaada lehe
Caqli gaabka mooyee rabow caabudkaa badane
Inaadan noo caroon baan rabiyow kaa codsanaynaayee

Kuman caydh ah kuman cood yar iyo kuman cadaan waayay
Kuman camal la`a kuman caymada iyo kuman ciyaaliina
Kuman culimo kumanyaal cira leh kuman curyaamiin
Kuman ceebla`a kuman caagan iyo kuman cadaaliina
Kuman caamo kuman cudur hayo kuman loo caal waayay
Intaas oo kunoo ciirsan oon cidi wax siinaynin
 Oo adiga kuu cabanayaa caadilkoow  jira e
casaawajale noo gar gaar waan cabsanaynaaye

casuus bay hawadu leedihiyo ciiriyo qiiqe
caad baa ku meegaaran iyo midab camuudeede
cirku maleh daruurtii badnayd iyo cigaalkiiye
cisho qura intay soo kacdaa bay kala carawdaaye
cuqdad iyo walaac baa na galay iyo caloolyowe
haddii curasho roob iyo raxmad ciidan helo waayo
caatadiyo baahidu dhaqsey noo cawiraayane
casaawajalle noo gargaar waan cabsanaynaaye

cosob iyo ugbaad ma leh nugaal iyo cirifyadeediiye
cadaygiyo higladii baa gubtiyo cawdhay darantiiye
waa culay madow jeexyadii carunka fiicnaaye
cirku kuma onkodo dhuudiyo caws ka bixi waaye
cidlo weeye labadii bog iyo ceelashii dhexe e
cawshiyo deeradii badneyd way ka carareene
ciyowga iyo guuguulihii kuma caweeyaane
caanihiiyo subigii la waa iyo cadiintiiye
casaawajalla noo gargaar waan cabsanaynaayee

allahayow warshadda caadiya oo waaya laga ceesho
ama ceelal shidaal ahoo calafka loo doonto
ama beera ceenceen ahoo na cokonaysiiya
ama dawlad caawima leh oo calan leh oo taagan
casiis adiga mooyee inaanan ciirsi kale haysan
adigaa cadaan u arkaya oo caarif baad tahaye
casaawajalle noo gargaar waan cabsanaynaayee




#Article 41: Aasiya (179 words)


Aasiya (Eeshiya ; ; ) waa qaarada ugu weyn Dhulka iyo tan ugu dadka badan leh, taasi oo dhacda meel u dhaxaysa dhamaan qaaradaha kale ee dhulka. Qaarada Aasiya waxay ku fadhidaa dhul baaxadiisu le'eg tahay , taasi oo u dhiganta ilaa 30% dhulka Dunidan iyo 8.7% oogada sare ee meerahan. Intaas waxaa dheer, qaaradan waxaa ku dhaqan shacabka ugu badan ee aduunka taasi oo gaadhsan 4.4 bilyan (labada wadan ee ugu dadka badan waa Hindiya iyo Shiinaha). Waxaa xusid mudan iyadna in qaarada Aasiya ay ka dhismeen boqortooyooyinka ugu horeeyay ee aadamuhu sameeyaan.

Guud ahaan, qaarada Aasiya waxaa dhinaca bari ka xiga Badweynta Baasifik, koonfurta waxaa ka xigta Badweynta Hindiya, dhinaca waqooyi waxaa ka xiga Badweynta Arktik. Aasiya waxay dhinaca ku haysaa qaarada Yurub, halkaasi oonu jirin wax dabiici ah oo labada qaaradood kala sooca. Laakiin sida ku xusan sharciyada caalamiga ee xuduudaha qaarada Aasiya xadkeedu wuxuu ka bilaabmaa bariga Gacanka Suweys, webiga Yural, iyo Buuraha Yural.

Aasiya  waa qaarada ugu weyn aduunka isla markaana ugu dadka badan dhamaan caalamka. Buurooyinka ugu weyn aduunka waxee ku yaalaan qaaradan. 




#Article 42: Woqooyiga Ameerika (514 words)


Waqooyiga Ameerika (; ) waa qaarada shanaad ee ugu wayn deegaanda dhulka. Qaaradani waxaa ku yaala sadex wadan oo kali ah, kuwaasi oo kala ah:
Waqooyiga Ameerika waa mid ka mid ah guud ahaan Waqooyiga Xeebta iyo ku dhowaad dhammaanba qaybta Galbeedka Galbeed; waxaa sidoo kale loo tixgeliyaa qaar ka mid ah inay noqdaan jihaad dhinaca waqooyi ee Ameerika. [4] [4] Waxaa xuddun u ah waqooyiga by Arctic Ocean, bari bari by Atlantic Ocean, galbeedka iyo koonfur by Badbaadada Pacific, iyo koonfur bari ee South America iyo badda Caribbean.

Waqooyiga Ameerika waxay ka kooban tahay qiyaastii 24,709,000 oo kiilomitir oo isku wareeg ah (9,540,000 oo mayl laba jibaaran), qiyaastii 16.5% dhulka dhulka iyo 4.8% wadarta guud. Waqooyiga Ameerika waa waddanka saddexaad ee ugu weyn adduunka, ka dib Asia iyo Afrika, [5] iyo afraadkii dadwaynaha ka dib Asia, Afrika, iyo Yurub. Sanadkii 2013, dadkeeda waxaa lagu qiyaasay 579 milyan oo qof oo ku nool 23 gobol oo madaxbannaan, ama qiyaastii 7.5% dadweynaha adduunka, haddii jasiiradaha ku dhow (gaar ahaan Kariibiyaanka) lagu daro.

Waqooyiga Ameerika waxaa soo gaadhay dadkoodii ugu horreeyay ee bini'aadamka intii lagu jiray xilligii nasashadii ugu dambaysay, iyada oo la mariyey buundada Bering Land oo ku dhow 40,000 ilaa 17,000 oo sano ka hor. Waqtiga loogu yeero Paleo-Hindiya waxaa loo qaaday si uu u sii socdo illaa 10,000 oo sano ka hor (bilowga wakhtigii hore ee Mesaic ama Meso-Indian). Heerka Classic ayaa qiyaastii qarniyadii 6aad ilaa 13aad. Xilligii hore ee Columbus wuxuu ku dhammaaday 1492-kii, iyo guuritaanka transatlantic-soo-galayaasha reer Yurub intii lagu jiray da'da Discovery iyo xilliga Casriga ee Hore. Maaddooyinka dhaqameed iyo qowmiyadeed ee maanta jira waxay ka tarjumayaan noocyada kala duwan ee isdhexgalka ee u dhexeeya gumeysiga yurub, dadka asaliga ah, addoonada Afrika iyo faracadooda.

Saamaynta Yurub waa kuwa ugu xoogan qaybaha waqooyiga ee qaaradda iyada oo dadka asaliga ah iyo Afrikaanka ay saameyn ku yeeshaan koonfurta .Continue the history of colonialism, badankooda Waqooyiga Ameerika waxay ku hadlaan Ingiriis, Isbaanish ama Faransiis iyo bulshooyin iyo dawlado caadi ah caadooyinka.

Woqooyiga Ameerika waa qaarad dhacda qeybta waqooyi ee Dhulka. Waxa dhinaca waqooyi ka xiga Badweynta Arktik, dhinaca bari waxaa ka dhaca Waqooyiga Badweynta Atlaantik, dhanka koonfurbari waxaa ka dhaca Bada Kaaribiyaanka, waxaa koonfurta iyo galbeedka ka dhaca Badweynta Baasifiga; halka Qaarada Koonfur Ameerika ka xigto koonfurbari. Guud ahaan, qaarada Waqooyiga Ameerika waxay ku fadhidaa dhul baaxadiisu le'eg yahay 24,709,000 square kilometers (9,540,000 square miles), taasi oo u dhiganta 4.8% oogada dunida ama ilaa 16.5% baaxada qaaradaha. Tirokoob dadka ah oo la sameeyay Luuliyo 2008, waxaa qaaradan ku noolaa dad gaadhaya 529 milyan.
Dhinaca kale, qaarada Waqooyiga Ameerika waa tan sadexaad ee ugu weyn qaaradaha aduunka; waxaa ka wayn kaliya Aasiya iyo Afrika. Sidoo kale qaaradani waa mida afaraad ee ugu dadka badan; waxaa ka horeeya Aasiya, Afrika, iyo Yurub. Qaarada Waqooyiga Ameerika iyo Koonfur Ameerika waxaa loo yaqaanaa Ameerika, taasi oo ah magac ay wadaagaan.

Sida ku xusan taariikhda, labadan qaaradood waxaa loogu magac-daray nin sahamiye ahaa oo u dhashay wadanka Talyaaniga kaasi oo magaciisa la odhan jirey Amerigo Vespucci. Ninkani wuxuu qaaradahan sahan ku tagay wakhtiyadii u dhaxaysay 1497 iyo 1502.




#Article 43: Antarktika (701 words)


Antarktika (; ; loogu dhawaaqo:  iyo ) waa qaarada ugu xigta koonfurta Aduunka, taasi oo juquraafi ahaan noqoneysa Cidhifka Koonfureed ee dhulka. Qaarada Antarktika waxay ka mid tahay gobolka Antarktik ee waaxda koonfureed ee dhulka, taasi oo qeyb ka yihiin Iskuwareega Antarktik iyo Bada Koonfureed. Baaxada dhulka Antarktika waa mid aad u balaadhan, waxaana lagu qiyaasay 14.0 milyan kilomitir labo jibaaran (5.4 milyan mayl labo jibaaran), taasi oo ka dhigeysa qaarada shanaad ee ugu weyn aduunka - waxaa ka weyn Afrika, Aasiya, Waqooyiga Ameerika iyo Koonfur Ameerika.

Hadii Antarktika la barbardhigo qaarada Ustareliya weey ku labo laabmaysaa, taasi micnaheedu waa in Ustareliya le'egtahay kala badh Antarktika. Sida la ogyahay ilaa 98% qaarada Antarktika waxaa qariyahay baraf kaasi oo leh dhumuc dhan 1.9 kilomitir (1.2 mayl), kuna fidsan dhamaan deegaanada qaarada marka laga reebo qeybta waqooyi oo kali ah.

Isku celcelis, qaarada Antarktika waa tan ugu qaboow, qalalsan, ee ugu dabaysha badan qaaradaha caalamka oo dhan. Sidoo kale waxay leedahay deegaano badan oo ugu dhaadheer jooga dhulka. 
Juquraafi ahaan marka laga hadlayo deegaanada Antarktika waxaa lagu tiriyaa lamadegaan (saxare), sababtoo ah waxaa ka da'a roob aad u yar oo mararka qaar ka yar 200 mm (8 in) kaasi oo ku da'a deegaanada xeebaha oo kali ah. 
Sidoo kale waxaa xusid mudan heerkulka Antarktika, wuxuu inta badan yahay −89 °C (−129 °F), in kastoo marka la iskucelceliyo guud ahaan noqonayso −63 °C (−81 °F). 

Dhinaca kale, qaarada Antarktika ma lahan dad si joogto ah ugu dhaqan ama nool deegaanadaadi. Laakiin waxaa wakhtiyo badan oo sanadka ah jooga tiro Saynisyahano iyo cilmibaadhayaal ah oo u dhexeeya 1,000 ilaa 5,000 qof kuwaasi oo ku baahsan dhinacyada qaarada.
Noolaha sida dabiiciga ah looga helo qaarada Antarktika waxaa ka mid ah algae, bakteeriya, fungi, xoogaa yar oo dhir ah, brotista, iyo noocyo kooban oo xayawaan ah, sida takfida, qooleeyda, sealska, iyo tardgrade. Dhirta ugu caansan ee laga helo deeganku waa tundra.

Guud ahaan, qaarada Antarktika waa meel aan la kala lahayn (de facto), laakiin waxaa maamula oo gacanta ku haya dowladaha saxeexay Nidaamka Heshiiska Antarktika. Heshiiskaasi waxaa sanadkii 1959kii saxeexay labo iyo toban wadan, wakhtiyadii ka dambeeyayna waxaa saxeexa ku biiray ilaa 39 wadan kale. Heshiiskaasi wuxuu meesha ka saarayaa in qaarada Antarktika loo isticmaalo siyaabo milatari, in hubka lagu tijaabiyo, in wasakhda hubka lau aaso ama la keeno, in la taageero ajandaha cilmi-baadhista, in macdan laga qoto iyo in la ilaaliyo hawada nadiifta ah ee qaarada.
Wadanadii ugu horeeyay waxaa ka mid ah Arjantiina, Ustareliya, Beljimka, Jili, Faransiiska, Jabaan, New Zealand, Norway, Koonfur Afrika, Ruushka, Ingiriiska iyo Maraykanka
Cilmibaadhista ka socota qaarada waa mid caalami ah oo ilaa 4,000 aqoon yahay oo caalamka ka kala socda joogaan.

Badweynta Koonfured (Badweynta Antarktika) waa mid ka mid ah shanta badweyn ee aduunka taasi oo dhacda meesha ugu xigta koonfurta dhulka. Badweynta Koonfured waxay ku taalaa koonfuta dhigta 60° K taasi oo ku wareegsan gobolka Qaarada Antarktika.

Marka laga hadlayo baaxada iyo waynida, badweyntani waa bada afaraad ee ugu weyn badweynta aduunka, waxaa ka wayn Badweynta Baasifik, Badweynta Atlaantik, iyo Badweynta Hindiya; waxaysa ka weyn tahay Badweynta Arktik. Biyaha badani waxay dhacaan soonaha biyaha qaboow iyo diiran ku kulmaan.

Markii ugu horeeysay taariikhda waxaa sanadkii 1770kii la ogaaday badweyntani markii sahamiye kabtan James Kook u gooshay biyaha koonfureed ee aduunka. Intaas wixii ka dambeeyay waxaa cilmiyahanada juquraafigu aad ugu qulqulayeen gobolka ay badweyntani ka mid tahay. Sidoo kale waxaa in mudo ah muran iyo is-afgaranwaa ka taagna xadka Badweynta Koonfureed, taasi oo meelo badan lagaga qasayey xadka ay la wadaagto Badweynta Baasifik, Badweynta Atlantik iyo Badweynta Hindiya.

Sanadkii 2000 wixii ka dambeeyay bulshada caalamku waxay isku raacday in Badweynta Koonfureed ka bilaabanto (ama lagu daro) dhigta lixdanaad koonfur.

Cidhifka Koonfured (South Pole) waa geeska ugu shisheeya ama ugu fog ee koonfurta meeraha dhulka. Dunida aan ku nool nahay ee dhulka waxay leedahay labo cidhif oo kala ah Cidhifka Waqooyi iyo Cidhifka Koonfur ee dhulka.

Cirifka Koonfur ee aduunka waxee ku taalaa koonfurta ugu hooseeso aduunka.
Cirifka Koonfur iyo Cirifka waqooyi waa meelaha 6 bilood maalin ah, 6 bilood habeen ah.labadaan meelood waa meesha oo aduunka ka wareegto.Meeshani waa meesha aduunka ugu nolosha adag amaba ugu daran,qofkii ugu horeeyay ee tagaa waxa uu ahaa Roald Amundsen waxay ahayd sanadii 1911.




#Article 44: Badweynta Hindiya (1464 words)


Badweynta Hindiya (; ) waa badweynta sadexaad ee ugu wayn aduunka taasi oo dhacda bariga qaarada Afrika, koonfurta Aasiya ilaa galbeedka Badweynta Atlaantik. Badweynta Hindiya waxay ka mid tahay baddaha aduunka ugu waaweyn waxaayna u dhaxeysaa qaaradaha Afrika, Aasiya iyo Ustareliya. Baaxada Badweynta Hindiya waxaa lagu qiyaasaa 73.481.000 km². Waxay ku xirantahay waqooyiga-galbeed, Marinka Gardafuul.
Xudduudaha Badweynta Hindiya, oo ay soo diyaarisay Ururka Caalamiga ah ee Hormarinta Caalamiga ah 1953-kii, waxaa ka mid ahaa Badweynta Koonfureed laakiin maaha badaha xeebaha ee waqooyiga woqooyiga, laakiin sannadkii 2000 ayaa IHO waxay gooni u goosatay Badweynta Koonfureed si gooni ah, taas oo soo saartay biyaha koonfurta of 60 ° S badweynta Hindiya, laakiin waxay ku jireen xeebaha badweynta waqooyiga. [5] Meridionally, Badweynta Hindiya waxaa laga soo xigtay Badweynta Atlantic by 20 ° bariga Meridian, koonfurta koonfurta Cape Agulhas, iyo Badbaadada Baasifiga by meridian of 146 ° 55'E, koonfurta ka soo xigta koonfurta ugu fog ee Tasmania. Inta u dhaxaysa waqooyiga badweynta Badweynta Hindiya qiyaastii 30 ° waqooyiga Gacanka Ciraaq.

Badweynta Hindiya waxay daboolaysaa 70,560,000 km2 (27,240,000 sq mi), oo ay ka mid yihiin Badda Cas iyo Gacanka Ciraaq, laakiin ka baxsan Badweynta Koonfureed, ama 19.5% Bada Dunida; Miisaankeedu waa 264,000,000 km3 (63,000,000 cu mi) ama 19.8% mugga caalamka; waxay leedahay qoto dheer celcelis ahaan 3,741 m (12,274 ft) iyo qoto dheer oo ah 7,906 m (25,938 ft). [6]

Xaafadaha badda ee badweynta ayaa ah cidhiidhi, oo qiyaastii 200 kiilomitir (120 md) ballaaran. Marka laga reebo waxaa laga helaa xeebta galbeed ee Australia, halkaas oo xajmiga shinninku uu ka badanyahay 1,000 kiiloomitir (621 mi). Celceliska qoto dheer ee baddaha waa 3,890 m (12,762 ft). Mawduuca ugu sarreeya waa Diamantina Deep in Diamantina Trench, 8,047 m (26,401 ft) oo qoto dheer; Sunda Trench waxay leedahay qoto dheer oo ah 7,258-7,725 m (23,812-25,344 ft). Waqooyiga 50 ° ee koonfurta, 83% ee basin weyn ayaa daboolaya saameeyaha pelagic, kuwaas oo in ka badan kala badh uu yahay globigerina. Qeybta 14% ee ku hartay waxaa lagu dhajiyay qulqulka dhulalka. Dhaqdhaqaaqa maskaxdu waxay ku badan yihiin dhul-beereedka koonfureed.

Dhibaatooyinka ugu waaweyn ee ka mid ah Bab el Mandeb, Strait of Hormuz, Lombok Strait, Strait of Malacca iyo Strait Strait. Seas waxaa ka mid ah Gacanka Cadmeed, Badda Carabta, Badda Carabta, Bay of Bengal, Great Australian Bight, Badda Lacadis, Gacanka Mannar, Mozambique Channel, Gulf Oman, Persian Gulf, Badda Cas iyo agabyada kale ee biyaha. Badweynta Hindiya waa mid si toos ah ugu xidhan badda badda Mediterranean iyada oo loo marayo Suez Canal, taas oo laga heli karo Badda Cas. Dhammaan badaha Badweynta Hindiya waxay ku yaallaan Khamriga Bari ee Bariga dhexe, bartamaha

Sida ugu yar ee ugu weyn ee badda, [9] badweynta Hindiya waxay leedahay faafin firfircoon oo ka mid ah hababka caalamiga ah ee baaskiillada badhtamaha. Waddamada Badweynta Hindiya kuwan soo fuulaya Rodrigues Triple Point oo leh Central Indian Ridge, oo ay ku jiraan Carlsberg Ridge, oo ka soocaya Qeybta Afrika ee laga soo galo Hindiga Hindiya; Koofurta Hindiya ee Koonfur-Galbeed oo ka soocaya Xagga Afrika ee laga soocay Qeybta Antarctic; iyo Koonfur-bari Indian Indian ah oo ka soocaya Qaybta Australiya oo ka soo jeeda Warshadda Antarctic. [Xariiqa loo baahan yahay] Xarunta Dhexe ee Central Ridge waxay ku socotaa waqooyi inta u dhexeysa inta u dhaxaysa Jasiiradda Carabta iyo Afrika ee Badda Mediterranean.

Taxane taxane ah iyo silsilado isdabajoog ah oo ay soo saarto hotspots waxay ka gudbaan Badweynta Hindiya. Réunion hotspot (firfircoon 70 ilaa 40 milyan oo sano ka hor) ayaa isku xira Réunion iyo Mascarene oo ku yaalla Chagos-Laccadive Ridge iyo Trascan Traps ee waqooyiga galbeedka Hindiya; Xerada Kerguelen (100-35 malyan sanno ka hor) waxay isku xirtaa jasiiradaha Kerguelen iyo Kerguelen oo ku yaalla Nines East Ridge iyo Rajmahal Traps ee waqooyi-bari Hindiya; Goobta Marion (100-70 Milyan sanno ka hor) waxay suurtagal noqon kartaa inay xiriir la sameyso Prince Edward Islands oo ku taal Eighty Five East Ridge. [10] Meelaha hotspot ah ayaa la jebiyey by 
Waxaa ka mid ah xeebaha kulaylaha ah, badweynta Hindiya ee Hindiya waxay ka mid tahay meelaha ugu badan ee la isku daro phytoplankton ee xagaaga, sababtoo ah dabaylaha monsoon ee adag. Dabayshu waxay ku qasbaysaa in ay keento xayiraad xoog leh oo xeebta iyo furan, taas oo soo saarta nafaqooyinka meelaha aagga sare halkaasoo iftiin ku filan oo loo heli karo sawirradu iyo waxsoosaarka phytoplankton. Phytoplankton Blooms waxay taageertaa nidaamka badda badda, oo ah saldhigga shabakadda cuntada badda, iyo ugu dambeyntii noocyada kalluunka ee waaweyn. Badweynta Hindiya waxay u dhigantaa qaybta labaad ee ugu weyn dhaqaalaha qiimaha dhaqaale ee ugu qiimaha badan [11] Kalluunkeeduna waa mid muhiimad weyn u leh waddamada xuduudaha u ah isticmaalka gudaha iyo dhoofinta. Kalluumaysiga kalluumeysiga ah ee ka yimaada Ruushka, Japan, Kuuriyada Koonfureed, iyo Taiwan ayaa sidoo kale ka faa'iideysanaya Badweynta Hindiya, ugu badnaan geedka iyo tuunbada. [12]

Cilmi baaris ayaa muujinaysa in kor u kaca heer-badeedka badweynta ay qaadaan qariidad ku saabsan habka badda badda. Daraasad ku saabsan isbedelada Phytoplankton ee Badweynta Hindiya waxay muujinaysaa hoos u dhac ku yimid ilaa 20% khadka fytoplankton ee Badweynta Hindiya, lixdii sano ee la soo dhaafay. [13] Qiimaha tuunida ayaa sidoo kale hoos u dhigay hoos u dhaca qarnigii la soo dhaafay, taas oo ay ugu wacan tahay kor u kalluumeysiga warshadaha, iyada oo kuleylka ogu kululeynayo dareen dheeraad ah oo ku saabsan noocyada kalluunka.

Noocyada badda ee khatarta ah waxaa ka mid ah qoryaha, sealadaha, dhoobada, iyo xajmiga. [12]

Qeybta qashinka ee Badweynta Hindiya ayaa la helay sanadkii 2010 kaas oo ka koobnaa ugu yaraan 5 milyan oo kiilomitir oo isku wareeg ah (1.9 malyan oo mayl laba jibaaran). Koontaroolka Koonfureed ee Hindiya, Guryahaasi waxay si joogto ah u dhexdhexaadinayaan Badda Australia ilaa Afrika, waxay hoos u dhigeen Mozambique Channel, waxayna ku noqdeen Australia mudo lix sano ah, marka laga reebo burburkii burburay ee aan ku dhicin xarumaha geyre . [loo baahan yahay]

Sannadka 2016, cilmi-baarayaasha Ingiriiska ee ka socda Jaamacadda Southampton waxay ogaadeen lix nooc oo xayawaan ah oo cusub oo ku yaala badweynta Hindiya. Noocyada cusubi waxay ahaayeen Hoff cusbooneeysi, suuf, suuf, suuf la mid ah, kareem, xajmiga duufaanka iyo duufka polychaete

Taariikhda Badweynta Hindiya waxaa lagu tilmaamaa ganacsiga badda; dhaqanka iyo suuq-geynta ganacsigu waxay u badan tahay inuu dib u soo celiyo ugu yaraan toddoba kun oo sano. [15] Inta lagu jiro muddadan, isgaadhsiinta madax-bannaan, gaaban fog ee isgaadhsiinta oo ay weheliso xudduudaha cirif-dhigga ah ayaa loo beddelay shabakad isku xiran. Shabakada shabakadani ma ahan mid lagu guulaysto ilbaxnimo dhexe ama mid sare, balse waa isweydaarsi maxalli ah iyo isbeddel goboleed ee Gacanka Bari, Badda Cas iyo Badda Carabta. Dhererka sare ee Ubaid (2500-500 BCE) ayaa laga helay buluugga Gacanka ee Dilmun, maanta oo ah Bahrain; raadadka isdhaafsiga u dhaxeeya xaruntan ganacsiga iyo Mesopotamia. Sumerian wuxuu ka ganacsan jiray hadhuudh, dherer, iyo dhumuc (oo loo isticmaalo doomaha cawska) ee naxaas, dhagax, geedo, maqaar, taariikh, basasha, iyo luul. Maraakiibta xuduudaha ee xuduudaha ah waxay u gudbiyeen alaabo u dhaxeeya ilbaxnimada Harappa (2600-1900 BISHKI) ee Hindiya (casriga casriga ah ee Pakistan iyo Gujarat ee Hindiya) iyo Gacanka Ciraaq iyo Masar.

Periplus ee Badda Erythraean, oo ah hoggaamiyaha Alexandria ee adduunka ka baxsan Badda Cas - oo ay ku jiraan Afrika iyo Hindiya - laga bilaabo qarnigii koobaad ee Aasaasiga ah, ma aha oo keliya aragtida ganacsiga ee gobolka, laakiin sidoo kale waxay muujinaysaa in badmaaxiinta Roomaanka iyo Giriigta ay horeba u barteen aqoonta dabaylaha monsoon. [15] Heshiiska mugdiga ah ee Madagascar ee ay sameeyeen hubiyeyaashu waxay muujinayaan in xuduudaha xuduudaha badaha ee Badweynta Hindiya ay labaduba yihiin kuwo si fiican u degan oo si joogto ah ugu dhexmaray waqtigan. Inkastoo mooshinka waa in uu aqoon u yeeshay Badweynta Hindiya qarniyo badan. [15]

Dhaqanka hore ee dunida ee Mesopotamia (laga bilaabo Sooma), Masar hore, iyo Hindida Hindiya (oo ka bilowda ilbaxnimada Indus), oo ka bilaabmay dooxooyinka Tigris-Yufrates, Niil iyo Indus siday u kala horreeyaan, Badweynta. Dhaqameedyada ayaa si dhakhso ah uga kacday Faaris (laga bilaabo Ceel) iyo kaddibna Koonfurta Aasiya (laga bilaabo Faanaan).

Intii lagu guda jiray ciidankii ugu horreeyay ee Masar (3000 BCE), badmaaxayaasha ayaa loo diray biyaha, iyagoo u safraya Punt, oo loo maleynayo inay qayb ka yihiin maanta Soomaaliya. Maraakiibta soo laabtay waxay keeneen dahab iyo malmal. Dhaqdhaqaaqa badda ee ugu horeeyay ee u dhaxeeya Mesobotamiya iyo Hindu-Indus (oo ah 2500 CH) ayaa lagu qabtay xeebta Badweynta Hindiya. Fikrado badan oo ka tirsan dabayaaqadii 3-da sano ee BCE ayaa laga yaabaa inay soo galaan aagga, laakiin ma jirin degsiimo.

Biyaha Badweynta Hindiya ayaa furay aagagga xuduudaha u ah ganacsiga ka hor inta aaney Atlantic ama Pacific Ocean. Meelaha xoogga leh ayaa sidoo kale loola jeeday maraakiibta si sahal ah u dhoofi kara galbeedka horraantii xilliga xagaaga, ka dibna dhowr bilood sug oo soo noqo bari. Tani waxay u oggolaatay dadyowga reer Indonesia in ay ka gudbaan
Waxaa darasadaan idiin surta galiyey Ina akhristan mudane Cawil Aden Ali .




#Article 45: Badweynta Atlaantik (201 words)


Badweynta Atlantika (ingiriis: Atlantic Ocean) waa biyo dhanaan oo aad u baaxad wayn isla markaana qariya 20% oogada biyaha dhulka. 

Badweynta Atlantika waxay ku fadhidaa baaxad dhan 106,400,000 square kilometres, waana bada 2aad ee ugu wayn badwaynta dhulka. 
Badweynta Atlantik ayaa ah kan labaad ee ugu weyn ee badda dunidoo dhan, iyada oo leh qiyaastii 106,460,000 oo kilomitir oo isku wareeg ah (41,100,000 mayl laba jibaaran). [2] [3] Wuxuu daboolayaa qiyaastii 20 boqolkiiba dhulka dushiisa iyo qiyaastii boqolkiiba 29 dhulkeeda. Waxay kala soocday Old World New World.

Xeebta Atlantic waxay ku taallaa garaan ballaaran oo S-shaped ah oo dherer ahaan u dhaxeeya Yurub iyo Afrika ilaa bari, iyo Ameerika oo galbeed ah. Mid ka mid ah qayb ka mid ah baddaha caalamiga ah ee isku xiran, waxay ku xiran tahay waqooyiga badda Arctic, badweynta Pacific-ka ee koonfur galbeed, Badweynta Hindiya ee koonfur-bari, iyo Badweynta Koonfureed ee koonfurta (sharaxaadaha kale ee tilmaamaya Atlantic sida dhinaca koonfureed ilaa Antarctica). Dabiiciga Isku-dhafka Hadda wuxuu u kala qaybsamaa Badweynta Waqooyiga Atlantik-ka iyo Koonfur Atlantic oo ku saabsan 8 ° N [5]

Raadinta cilmi-baarista ee Atlantic waxaa ka mid ah dijitaalka dardargelinta, khariidadda German Meteor, Columbia University Lamont-Doherty Earth Observatory iyo Xafiiska Biyaha Hoose ee Maraykanka.




#Article 46: Badweynta Baasifiga (215 words)


Badweynta Pacific waa badweynta ugu weyn caalamka marka loo eego kuwa kale.
Magaca badweynta Pacific waxaa ubixiyey badmaax Bortuqiis ahaa.
Wagaciisa waa Fardinan Magilaan sanadka markuu ahaa 1521 miilaadiga.
Sababta uu ugu bixiyey in ay aheyd badweyn (degan).
Magaca Pacific waxaa loola jeedaa degan run ahaantii waa badweyn degan hirarna aan kubadneyn.

Badweynta Baasifig (ingiriis: Pacific Ocean) waa biyo dhanaan oo aad u baaxad wayn isla markaana qariya 46% oogada biyaha dhulka. 

Badweynta Atlantika waxay ku fadhidaa baaxad dhan 165.25 milyan square kilomitir (63.8
milyan square miles), waana bada ugu wayn badwaynta dhulka. 

Badweynta Baasifik Waa badwaynta uguwayn badha waawayn.Waxa ay dhererantahay inta u dhaxaysa 
Cirifka waqooyiwaqooyi ee aduunka ilaa Cirifka koonfureed dhanka galbeed waxa kaxiga labada qaaradood ee asiya iyo Australia dhanka barina waxa kaxiga qaarada maraykanka 
waxa ay kufadhidaa bed gaadhaya 169.2 milyuun oo iskuwareeg ah waxa ay qaadanaysaa 46% marka badaha oo dhan laysku daro hadii la eego aduunk baasafiku waxa uu ka noqonayaa 30% taas oo kadhigan sadex moolood oo meel waxa la ogaady qarnigii 16aad , waxa ogaaday dhul baadhihii lagu magacaabi jiray Vasco Núñez de Balboa

Badweynta Baasifikgu marka aduunka lagadhigo sadex meelood waxa ay katahay meel taas oo macneheedu yahay in baasafigu uu aduunka kayahay %30. waxa uu ka koobanyahay 15500 milyuun oo kiilo mitor oo iskuwareeg ah.




#Article 47: Jabuuti (890 words)


Jabuuti (; Af-Canfari: Gabuuti; ) loona yaqaan Jamhuuriyada Jabuuti waa dal yar ee ku yaala bariga Geeska Afrika. Jabuuti waxaay xad la leedahay Iritareeya xaga waqooyi, Itoobiya xaga galbeed iyo koonfurba iyo Somaliland oo ka xigta koonfurbari. Dhinaca kale Jabuuti waxaa ka xiga Bada cas iyo Gacanka Cadmeed.

Gobolka Bab-el-Mandb waxaa inta badan loo arkaa in laga gudbayo xuduudaha hore ee hominins-ka ka dib marinka koonfurta xeebta ee Bariga ilaa Koonfurta iyo Koonfur Bari Aasiya.

Jabuuti waxa soo maamuli jiray beelo kala duwan beelahaas oo ahaa  Ciise iyo Canfar. waxayna ka dagaan koonfurta ay somaalidu dagaan iyo waqooyiga ay canfartu dagto . 1830-ayaa faransiiska waxaa ay qabsatay dhinaca waqooyi ee Jabuuti kadibna waxay kusii fiday dhamaan wadanka intiisa kale, waxa ayna magac uga dhigtay dhulka Soomaalida ee faransiiska gumaysto taasi oo aad ka dareemi kartid in cidda dhulka loogu yimid amma gumaystihii faransiiska waxlasaxeexatay ay ahayd qowmiyada soomaalida ooiyadu hogaanka dhaqan dhaqaaleh ee jiidaas waqtigaa gacanta ku haysay.  100 sano kadib waxaa bilawday dhaqdhaqaaq gumaysi diid ah kaas oo ku fiday dhamaan dalka intiisa kale, waxaa bilawday axsaab u ololaynaysay sidii la,iskaga dulqaadi lahaa heeryada gumaysiga waxaaana ka madax ahaa marxuum maxamuud xarbi oo looyaqaano halyaygii jamhuuriyada Jabuuti isaga oo taariikh wayn ku leh dalka ,waxaa kaloo u soo shahiiday xornimo gaaadhsiinta dalak jabuuti dad fara baddan oo lahaa ama ka soo jeeday dhamaan qabaa ishii Soomaaliyeed ee degenaa. waxa garabsocday halgankaas, jabhado koonfurta wadanka kadagaalami jiray sanadkii 1977 Jabuuti waxay heshay xornimadeedii ay muddo dheer usoo halgantay, waxaa jooga ciidamo faransiis ah oo gaaraya 2000 askari oo loogu talo galay in ay ka difaacaan Itoobiya oo damacsaneed in ay qabsato, waxaa madax wayne kanoqday marxuum Xasan Guuleed Abtidoon.oo looyaqaano aabihii umada Jabuuti, raiisul wasaare ayu u magacaabay marxuum (Axmed Diini Axmed), baarlamanka ayaa isagu ka kooban 61 kursi aw ka koobaadi yahaw madax waynaha, madax waynaha waxaa lasoo doortay 6 diisanbar mar xagga baarlamankana lagasoo doorto 5 tii sanoba mar. muddo kaddib waxaa bilaabmay is afgaranwaa dhinaca Siyaasadda ahaa madaama aw xisbi kalaatahay katalinaayay dalka waa RPP, Koox aw hogaaminayo Axmad diini Axmed ayaa kabilaabay dagaal jabhadayn ah waqooyiga dalka kadib markii la,isku af garan waayay siyaasadda 1991 ayay bilaabeen dagaalka, Dawladda Jabuuti ayaa dhineceeda kawaday wada hadal iyo is afgarad siyaasadeed waxayna ku guulaysatay sanadkii 1994. Waa wadanka ugu yar Geska Africa waxa madaxwene ka ah Ismacil Cumar Gelle waa run tasi.

Jabuuti waxee ku taalaa bariga afrika, waxeena xuduud la leedahay, itoobiya,Ereteriya iyo Soomaaliya, iyo bada cas iyo gacanka cadmeed.
weeninkeeda waa 23,200 km oo wareeg ah.
jabuuti waxee xuduudka ugudheer la leedahay wadanka itoobiya oo dhirirkeeda yahay 349 km, waxaa ku xiga Ereteriya oo ah 109 km waxaa ku siixiga Soomaaliya oo ah 58 km.
xeebta jabuuti dhirirkeeda waa 314 km.

Jawiga Jabuuti waxoo u dhaxeeyaa 31 ilaa 100 garaado, waa wadan aad u kulul oo saxaaro leh.

Jabuuti waxaa loo qaybiyaa lix gobol oo maamul ah.

Wadanka Jabuuti, waa wadan jamhuuriyad ah, waxoona leeyahay,Madaxtooyo iyo baarlamaan.
Waxaana madax ka ah, dad soomaaliyeed. Madaxweeynaha wadanka jabuuti, hadda waxaa la dhahaa Ismaaciil Cumar Geelle, oo madaxweyne noqday 1999dii. 

Madaxweeynihii labaad Guuleed, waxoo codsiga shacabka reer jabuuti ka helay 100% waxaana codsaday 78.9% shacabka jamhuuriyadda jabuuti.
baarlamaanka jabuuti waxoo leeyahay 65 xildhibaan, oo la doorto 5tii sano ilaa 9kii sano mar. jabuuti waxaa joogaan, militari ajnabi oo u badan frasiiska iyo mareykanka. oo halkaas ku leh xero militari.

Jabuuti waxay xubin ka tahay ururadan hoos ku dhigan:

Wadanka jabuuti wuxuu leeyahay ciidanka dhulka, ciidanka badda, iyo ciidanka cirka.
Militariga jabuuti waxay gaarayaan, 16,763askari

Jabuuti waa wadan yar oo ku yaala jidka ganacsiga. wuxuu la shaqeeyaa wadamada Caalamka dhinaca dhoofinta alaabta iyo dhinaca shidaalka. dekada jabuuti waa dekad aad u camiran. waxaan ognahay in dekedda jabuuti tahay meel ay dawladda Itoobiya wax kala soo degto kana dhoofiso 

Faranka Jabuuti () waa lacagta dowliga ah ee laga isticmaalo wadanka Jabuuti. Lambarka diiwaangelinta caalamiga ah waa ISO 4217, waxaana summad u ah DJF.

Sanadkii 1884 waxaa la aasaasay maamulkii Xeebta Soomaaliyeed ee Faransiis wakhtigaas oo lagu istimaali jirey Lacag Faransiis iyo Lacag Hindi. Si kastaba ha ahaatee, sanadkii 1948 ayaa Jabuuti loo sameeyay lacagta shilinka ah markii ugu horeeysay taasi oo loogu magac-daray Côte Française des Somalis. Markii wadanka Jabuuti qaatey xoriyada 1977 ayaa dib uhabayn balaadhan lagu sameeyay lacagta wadanka.

Dadka Jabuuti ku nool waxay ka kooban yihiin Soomaali, Canfar, xoogaa Yemeni ah iyo tiro yar oo dad kale ah. waxaa u badan SOMAALIDA 00 ka badan 67% shacabka Jabuuti oo dhan, dadka Cafariga waa 31%, dadka kale oo ka yimaaday wadamada SOMAALIYA Yurubiyaanka iyo carabta iyo wadanka itoobiya neh wee joogaan.

Bulshada ku dhaqan wadanka Jabuuti waxay u badan yihiin diinta Islaamka (94%) iyo diinta Masiixiga (6%).

Wadanka Jabuuti waxaa looga hadlaa Afka Faransiiska IYO CARABIGA oo ah luqada rasmiga ee dalka jabuuti.waxaana ku xiga luqada af Soomaaliga iyo Afk Cafariga oo ah luqadaha labaad oo la aqoonsaday.Afka soomaaliga waxaa loo adeegsadaa, heesta calanka jabuuti iyo idaacadaha oo ku baxo sadaxda luqadood iyo af carabi iyo heesaha. waxeena soomaalida jabuuti isku dayaan in ee ku hadlaan afka soomaaliga. Afka faransiiska waxaa loo adeegsadaa tabeelooyinka, elektrooniga iyo waxyaabaha caalamiga, waxaana badanaa wadooyinka looga hadlaa afka faransiiska.luqada afar waxaa loo adeegsadaa idaacadaha, heesaha iyo wixii la mid ah.cafariga jabuuti neh waxee isku dayaan in ee ku hadlaan Afka cafariga.Luqada afka cafariga waxaa looga hadlaa gobolka Cafar oo ku yaalo woqooyiga itoobiya.




#Article 48: Shiinaha (880 words)


Shiinaha, [k] si rasmi ah Jamhuuriyadda Shacbiga Shiinaha (PRC), waa waddan ku yaal Bariga Aasiya. Waa waddanka adduunka ugu dadka badan, oo ay ku nool yihiin qiyaastii 1.4 bilyan oo qof sannadka 2019. [9] Waxay ku dhowdahay qiyaastii 9.6 milyan kiiloomitir oo laba jibbaaran (3.7 milyan mi2), waa waddanka saddexaad ama afraad ee adduunka ugu weyn bed ahaan. Dawlad hal xisbi ah oo uu hogaaminayo Xisbiga Shuuciga Shiinaha (CCP), waxay maamushaa awooda 22 gobol,  shan ismaamul goboleed, afar degmooyin toos loo maamulo (Beijing, Tianjin, Shanghai, iyo Chongqing), gobollada maamulka gaarka ah ee Hong Kong iyo Macau.

Goobta Shiinaha waa mid aad iyo aad u kala duwan, oo ka soo jeeda Gobi iyo Taklapan oo ku yaalla waqooyiga qulqulka si kaymaha koonfureed ee koonfurta woqooyi. Buuraleyda Himilaya, Karakoram, Pamir iyo Tian Shan waxay kala duwanyihiin Shiinaha oo ka kala yimi Koonfurta iyo Bartamaha Aasiya. Daadadka Yangtze iyo Yellow River, oo ah kii saddexaad iyo lixaad ee ugu dheer adduunka, siday u kala horreeyaan, waxay ka soo baxaan xeebta Tibetan si ay u noqdaan xeebaha bariga ah ee aadka u qulqulaya. Xeebta Shiinaha ee ku taalla Badweynta Baasifigga ayaa 14,500 Km (9,000 mi) dheer waxaana xiran Bohai, Yellow, East Sea iyo Shiinaha Koonfurta Shiinaha. Shiinuhu wuxuu isku xiraa xudduuda Kazakhstan ku yaala Eurasian Steppe, kaas oo ahaa xidhiidhkii isgaadhsiinta ee u dhaxeeya Bariga iyo Galbeed tan iyo Neolithic oo loo marey waddada Steppe - awoowgeed ee Waddada Casriga ah.

Dalka Shiinaha, maadado culus ayaa sidoo kale keena wasakheynta deegaanka. Qalabka kiimikada culus waa shey kiimikaad halis ah, oo badanaa keena sunta (Pb), chromium (Cr), arsenic (As), cadmiyum (Cd), meerkuri (Hg), zinc (Zn), copper (Cu), cobalt (Co), iyo nickel (Ni). Shan nooc oo iyaga ka mid ah, Pb, Cr, As, Cd, iyo Hg, waa maaddooyinka wasakhda culus ee culus ee Shiinaha. Maaddooyinka birta ah ee culus badanaa waxay ka yimaadaan macdanta, waraabka qashin-qubka, soo saarida alaabooyinka birta ku jira, iyo waxqabadyada wax soosaarka ee la xiriira. Heerka sarreeya ee biraha culus wuxuu sidoo kale keeni karaa naafonimada joogtada ah ee xagga maskaxda iyo koritaanka, oo ay ku jirto akhrinta iyo naafonimada barashada, dhibaatooyinka dabeecadda, maqal la'aanta, dhibaatooyinka dareenka, iyo carqaladaynta horumarinta muuqaalka iyo farsamada. Sida laga soo xigtay xogta tirakoobka qaran ee wasakhaynta, Shiinaha waxay leedahay in ka badan 1.5 milyan oo goobo ka mid ah maaddooyinka culus. Miisaanka guud ee maaddooyinka culus ee ka soo baxa biyaha qashinka, gaasta qashinka iyo qashinka culus waa qiyaastii 900,000 tan oo sanad walba laga bilaabo 2005-2011. [180]

Si kastaba ha ahaatee, Shiinuhu waa maalglaha ugu sareeya adduunka ee tamarta dib loo cusboonaysiin karo iyo ganacsigeeda, iyada oo $ 52 bilyan oo maal gashan 2011 oo kali ah; [181] [182] waa shirkad wayn oo tiknoolajiyada tamarta dib loo cusboonaysiin karo waxayna si weyn ugu maalgashaa tamarta dib loo cusboonaysiin karo mashaariicda. [184] [185] [186] Sannadka 2015, in ka badan 24% tamarta Shiinaha ayaa laga soo qaatay ilaha dib loo cusboonaysiin karo, halka ugu badnaan awoodda korontada ku jirta: wadarta guud ee la rakibay 197 GW waxay China ka dhigaysaa korontada korontada ugu wayn ee korontada adduunka ah [187] Shiinaha ayaa sidoo kale leh awooda awooda ugu weyn ee lagu rakibay habka fiilooyinka loo yaqaan 'photovoltaics solar system' iyo nidaamka tamarta dabaysha ee adduunka. [189] [190] Sanadkii 2011, xukuumadda Shiinaha ayaa ku dhawaaqday qorshe ay ku maalgelinayso afar trillion yuan (US $ 619 bilyan) oo ah mashruucyada biyaha iyo mashruucyada biyo-qabadka mudo toban sano ah, iyo in la dhiso dhismaha ka hortagga daadadka iyo nidaamka ka hortagga abaarta sannadka 2020. [178] [191] Sanadka 2013, Shiinaha waxay bilaabeen dadaal shan sano ah, $ 277 bilyan oo doolar si loo yareeyo hawada hawada, gaar ahaan waqooyiga dalka. [192]

Dastuurka Shiinaha ayaa caddeeyay in waddanka uu hogaamiye ka yahay Xisbiga Shuuciga ee Shiinaha (CPC) [197] Maadaama uu Shiinuhu yahay dawlad-goboleed hal-dhinac ah, Xog-hayaha Guud (hoggaamiyaha xisbiga) wuxuu leeyahay awooda iyo awoodda ugu saraysa dowladda iyo xukuumadda u adeegta hoggaamiyaha ugu sarreeya [198] Nidaamka doorashadu waa sharraxaad. Xubnaha Golaha Deegaanka waxaa si toos ah loogu soo doortaa, iyo heerarka sare ee Congress-ka ee dadka loo gooyo Golaha Qaranka ee Qaranka (NPC) waxaa si dadban loo soo doortaa Congress-ka dadka heerkiisu hooseeyo. Nidaamka siyaasadeed waa mid baahsan, hoggaamiyeyaasha gobollada iyo kuwa gobollada ayaa leh tiro madaxbanaan oo madax-bannaan. [200] Siddeed kale oo xisbiyo siyaasadeed ah, ayaa wakiil ka ah Majmaca iyo Shiineeysiga Siyaasadeed ee Shiinaha (CPPCC). Shiinaha waxay taageertaa mabda 'Leninist' oo ah dimoqraadiyad dimuqraadi ah, [202] laakiin naqdiyeyaashu waxay sharaxayaan Golaha Shacabka ee la soo doorto oo loo yaqaan shambe shaambe.
PRC waxay leedahay xiriir diblomaasiyadeed oo leh 175 dal iyo safaaradaha safaarada 162. Sharcigeeda waxaa ka soo horjeeda Jamhuuriyadda China iyo dalal kale oo yar; sidaas darteed waa gobolka ugu weyn oo ugu badan dadweynaha oo leh aqoonsi xaddidan. 1971-kii, PRC wuxuu beddelay Jamhuuriyadda Shiinaha oo ah wakiilka kaliya ee Shiinaha ee Qaramada Midoobay iyo mid ka mid ah shanta xubnood ee joogtada ah ee Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay. [211] Shiinaha wuxuu sidoo kale ahaa xubin hore iyo hogaamiye dhaqdhaqaaq aan Sharciyeynin, wuxuuna wali u tixgelinayaa inuu u doodayo dalalka soo koraya. [212] Brazil, Ruushka, Hindiya iyo Koonfur Afrika, Shiinaha waa xubin ka mid ah kooxda BRICS oo ah dhaqaale weyn oo soo kordhay waxayna martigeliyeen shirkii saddexaad ee rasmiga ahaa ee kooxda Sanya, Hainan bishii Abriil 2011. [213]




#Article 49: Koonfur Afrika (499 words)


Koonfur Afrika waa wadan ku yaalo koonfurta hoose ee qaarada Afrika, waxaana ku wareegan buuro oo daris la ah badweynta hindiya oo ka xigta dhinaca bari iyo badweynta atlaantik oo ka xigta dhinaca galbeed.Wadankaan waxoo xuduud la leeyahy wadamada Musanbiig, Simbaabwi, Nambiya, Botswana, Lesotho iyo Swasiland. Caasimada wadanka waa. {pretoriahasa ahaate magalada ugu Wayn waa Johannesburg. Dadka degan wadankaan waxaa lagu qiyaasaa 49,991,300 oo qof. 

Madaxweynaha ugu horeeyay koonfur afrika woxoo ahaa Nelson Mandela.wadankaan waxaa soo gumeestay Ingriiska waxoona xornimada siiyay 1910. wadankaan waxaa xukumo dad cadaan ah oo asal ahaan ka soo jeedo holand iyo madow bantu ah. doorashaddii ugu horeeysay waxaa la qaaday 1994ti.

Koonfur Afrikaanku waa bulsho dhaqameed leh oo ka kooban dhaqamo kala duwan, luuqado, iyo diimo. Qurxinta jamacadu waxay ka muuqataa dastuurka ee aqoonsiga 11 luqadood oo rasmi ah, kaasoo ah lambarka afaraad ee adduunka. [11] Laba luqadood oo ka mida waa asal ahaan Yurub: Afrikaanka ayaa ka soo kordhay Holland waxaana u adeega luqadda koowaad ee midabada ugu badan ee madow iyo cadaanka ah ee Koonfurta Afrika; Ingiriisku wuxuu ka turjumayaa dhaxalka gumaystaha Ingiriiska, waxaana caadi ahaan loo isticmaalaa nolosha dadweynaha iyo ganacsiga, inkastoo ay tahay kaalinta afaraad ee ah luuqadda ugu horreysa. Dalka ayaa ka mid ah qaar ka mid ah qaaradda Afrika marnaba ma lahan xornimo, doorashooyin joogto ah ayaa la qabtey illaa qarni. Si kastaba ha ahaatee, inta badan dadka madow ee Koonfur Afrikaan ah laguma baraarujin ilaa 1994. 

Intii qarnigii 20aad, aqlabiyadda madaw waxay doonayeen inay ka soo kabtaan xuquuqdooda ka soo jeeda qowmiyadaha cadaanka ah ee cadaanka ah, iyada oo arrintani ay kaalin weyn ka qaadatay taariikhda iyo siyaasadda dalka. Xisbiga Qaranka wuxuu ku soo rogay midab takoorka 1948-kii, isaga oo abaabulaya jinsi hore. Ka dib markii uu muddo dheer socday iyo waliba rabshad ay sameeyeen Golaha Qaranka Afrikaanka iyo dhaqdhaqaaqa kale ee ka soo horjeeda midabtakoorka gudaha iyo dibaddaba, joojinta sharciyada takooridda waxay bilaabantay 1990.

Laga soo bilaabo 1994, dhammaan kooxaha iyo qowmiyadaha kala duwan ayaa matalaya siyaasadda waddanka ee dimuqraadiyadda waddanka, oo ka kooban Jamhuuriyad baarlamaan iyo sagaal gobol. Koonfur Afrika waxaa badanaa lagu magacaabaa Ummabbada roobka si ay u sharaxdo kala duwanaanta dhaqamada dalka, gaar ahaan marka la eego cirifka. Bangiga Adduunka wuxuu ka dhigayaa Koonfur Afrika dhaqaale ahaan dhexdhexaad ah, iyo wadan cusub oo warshad leh. [15] [16] Dhaqaalaheeda ayaa ah kan labaad ee ugu weyn Afrika, iyo 34-aad ee adduunka ugu weyn. [6] Marka laga hadlayo sinaanta awoodda wax iibsiga, Koonfur Afrika waxay leedahay dakhliga toddobaad ee ugu sarreeya Afrika oo dhan. Si kastaba ha ahaatee, saboolnimada iyo sinnaan la'aanta ayaa sii socota, qiyaastii rubuc ka mid ah dadka shaqo la'aanta ah oo ku noolaa wax ka yar US $ 1.25 maalintiiba. [18] Si kastaba ha ahaatee, Koonfur Afrika waxaa loo aqoonsaday inuu yahay awood dhexe oo arrimaha caalamiga ah, wuxuuna ilaaliyaa saamaynta gobolka ee muhiimka ah [19] [20]

Nelson Mandela, Thabo Mbeki, Tokyo Sexwale, Robbens Island

 African National Congress (ANC)

Orange River, Milk River, Sunday River; Drakensburg Mountains, Table Mountain, the Escarpment




#Article 50: Turki (278 words)


Shacabka turkiga, ama Turki, (), waa Qoowmiyad ugu horaysay dagaan ahaan Turkiga, waana dhulkii ay ka dhisnayda Cusmaaniyiinta halkaasoo ay ku yiileen xarumaha taasoo ay ku sugnayd wax badan.
Turkiga ama Turki (Turki: Türkler), oo sidoo kale loo yaqaano Turki Turki (Turki: Anadolu Türkleri), waa koox qabiil oo Turkiga ah iyo qurba-joogta inta badan ku nool Turkiga iyo ku hadlida Turkiga, luqada ugu badan ee Turkiga ah. Waxay yihiin qowmiyadaha ugu weyn ee Turkiga ah, iyo sidoo kale faraca qowmiyadeed ee ugu weyn ee luuqadaha Turkiga ah. Qowmiyadaha tirada yar ee Turkiga ah waxay ka jiraan dhulalkii hore ee Boqortooyada Ciraaq. Intaa waxaa dheer, qurba-joogta Turkiga ayaa la aasaasay hijrada casriga ah, gaar ahaan Western Europe.

Turki ayaa ka yimid Bartamaha Aasiya oo degay aagagga Anatoliya ee qarnigii 11aad iyada oo loo marey qabsashadii Seljuk Turks, oo la barbar dhigi jiray dadka reer Aasiya. Gobalkaasi wuxuu bilaabay inuu wax ka beddelo mid ka mid ah Giriigga Giriiga ah ee muslimiinta Turkiga ah. [81] Intaas ka dib, Boqortooyada Aasiya waxay u timid inay maamusho badmaaxyada Balkans, Cawadheer, Bariga Dhexe (oo laga reebo Iran), iyo Waqooyiga Afrika intii ay socdeen qarniyo dhawr ah, oo leh ciidan sare iyo ciidan. Boqortooyada waxay sii jirtey ilaa dhammaadkii dagaalkii koowaad ee aduunka, markii ay ka adkaadeen malleeyshiyadii oo ay qaybsadeen. Ka dib dagaalkii Turkiga ee guulaystay ee ku dhamaaday dhaqdhaqaaqii qaran ee Turkiga ee ka soo dagay dhulalkii ugu badnaa ee dhulalkaas, dhaqdhaqaaqa wuxuu suldaanka salka ku dhuftay 1-dii Nofembar 1922kii, wuxuuna ku dhawaaqay Jamhuuriyadda Turkiga 29-kii October, 1923-kii. waxay ahaayeen Muslimiin iyo dhammaan Muslimiintii Muslimiintu waxay ahaayeen Turks, laakiin ilaa 1923-kii, inta badan dadka ku nool xudduudaha Turkiga cusub waxay aqoonsadeen Turki.




#Article 51: Jabaan (348 words)


Jabaan (Af-Jabaaniis 日本 Nihon ama Nibon magaceeda oo dhameestiran 日本国 Nibon-koku ama Nihon-koku, waa wadan jasiirado ka sameysan, oo ku yaalo Badweynta Baasifik ee qaarada Aasiya. Wadankaan wuxuu daris la yahay Badda Jabaan, Shiinaha, Koonfur Kuuriya, Waqooyiga Kuuriya iyo Ruushka. Dad tiriskii laga qaaday jabaan 1920kii, waxee eheed 56 miliyan oo qoys, sanadka marka oo ahaa 2011 neh waxaa degenaa 127,960,000 oo qoys. 

Jabaan waxey ka koobantahay 6,852 jasiiradood, afarta ugu waa weyn oo boqolkiiba todobaatan daboolo dhulka jabaan waa Honshu, Hokkaido, Kyushu iyo Shikoku. Jabaaniiska waxee iskuugu wacaan (Nihon), luqadooda neh waxee dhahaan (Nihongo). Magaca Nibon micnaheeda waa jabaan laakiin waxee u adeegsadaan, lacagaha, bashqadaha iyo cayaaraha caalamka iyo wax la mid ah.Jabaan waxaa loo micneeyaa wadanka qoraxda ka soo baxdo, 日 (qorax) 本 (soo bax), markii hore jabaan waxaa loogu yeeri jiray magacyo badan, gaar ahaan wadanka ee taariikhda isla leeyihiin ee Shiinaha, waxee jabaan ugu yeeri jireen (yamato 大和). Erayga qorax ka soo baxa waxoo asal ahaan ka imaaday shiinaha, sababtoo ah jabaan waxee ka xigtaa dhinaca bariga markii la fiiriyo qaarad aasiya.
Ereyga Japan ee Japan waa 日本, oo lagu magacaabo Nihon ama Nippon iyo macno ahaan waxa loola jeedaa asalka qorraxda. Nichi dabeecadda (CH) macnaheedu waa qorax ama maalin; saldhigga macnihiisu waa saldhig ama asal. [23] Sidaas daraadeed macneheedu waa asalka qorraxda waana ilaha caanka ah ee reer galbeedka caanka ah Land of the Sun Rising. [24]

Rikoodhkii ugu horreeyay ee magaca Nihon wuxuu ka muuqdaa taariikhda Shiinaha ee taariikhda ah ee hannaanka Tang, Book of Old Tang. Dhamaadkii qarnigii toddobaad, wafdi ka yimid Japan ayaa codsaday in Nihon loo isticmaalo magaca dalkooda. Magacani waxaa laga yaabaa in uu asal ahaan ka soo jeedo warqad loo diray 607 waxaana lagu diiwaan geliyay taariikhda rasmiga ah ee Suudiiste. Prince Shōtoku, Regent of Japan, ayaa u diray ergeyga Shiinaha warqad kaas oo uu ugu yeeray Boqortooyada Dhulka ee Qorraxdu kacdo (日 出处 天子). Farriinta ayaa yiri: Halkan, waxaan ahay, Boqortooyada waddanka qorraxdu soo baxdo, u dir warqad si aad u aragto Boqortooyada dalka ee qorraxdu u eg tahay.

Qalinkii: Fadxi Garaad Ciise Greenford

Waqooyiga Kuuriya




#Article 52: Ruushka (425 words)


Ruushka  () ama Ruushka  Fedaraalka ah  waa waddan ku fidsan qaaradaha Bariga Yurub iyo Waqooyiga Aasiya . Dalku wuxuu ku fidsan yahay laga bilaabo Badda Baltic ee galbeedka illaa Badweynta Baasifiga ee bariga, iyo Badweynta Arktik ee woqooyiga ilaa Badda Madoow iyo Badda Caspian ee koonfurta. Ruushka wuxuu daboolayaa 17,125,191 kiiloomitir oo laba jibbaaran (6,612,073 sq mi), oo u dhigma in ka badan sideed meelood meel dhulka la deggan yahay, wuxuu ku fidsanyahay kow iyo toban soonayaasha waqtiga , wuxuuna xuduud la leeyahay 16 dal oo madaxbanaan, 

Moscow waa caasimada dalka waana magaalada ugu weyn; magaalooyinka kale ee waaweyn waxaa ka mid ah Saint Petersburg , Novosibirsk , Yekaterinburg , Kazan , Nizhny Novgorod , Chelyabinsk iyo Samara . Ruushka waa wadanka ugu weyn aduunka , waa wadanka sagaalaad ee ugu dadka badan , sidoo kale waa wadanka ugu dadka badan Yurub. Waddanku wuxuu ka midyahay kuwa ugu shacabka tirada yar caalamka marka loo fiiriyo baaxada dalka.

Qiyaastii kalabar guud ahaan dalka waa dhul duur , waxaana ku nool afar meelood meel tirada guud ee dadkeeda oo ka badan 146.7 milyan. Ruushka wuxuu maamul ahaan u qaybsan yahay 85 qaybood oo federaal ah . Magaalada caasimada ah ee Moscow waa magaalada ugu weyn yurub iyo nawaaxigeeda, waxayna ka midtahay kuwa ugu waaweyn adduunka , oo in ka badan 20 milyan ay deggan yihiin.

Ruushka waxaa lagu tilmaamaa inuu yahay dal awood leh , oo leh ciidanka labaad ee ugu awooda badan aduunka , iyo kan afaraad ee ugu qarashka militariga sareeya. Maaddaama ay tahay dowlad hub nukliyeer oo la aqoonsan yahay , waddanku wuxuu leeyahay keydka hubka adduunka ugu weyn.

Dhaqaalaha dalka wuxuu ku jiraa kaalinta kow iyo tobnaad ee ugu weyn dunida oo dhan marka loo eego GDP iyo kan lixaad ee ugu weyn marka loo eego PPP . 

Kheyraadka ballaaran ee Ruushka laga helo macdanta iyo tamarta ayaa ah kan  ugu weyn adduunka, taasoo ka dhigeysa mid ka mid ah kuwa ugu horreeya soo saarista saliidda iyo gaaska dabiiciga ah ee adduunka. Ruushka waxay martigalisay tirada sagaalaad ee adduunka ugu tirada badan ee UNESCO Goobaha Dhaxalka Adduunka , isla mar ahaantaana lagu qiimeeyo heer aad u sarreeya ee Heerka Horumarinta Biniaadamka.

Ruushka waxay leedahay nidaam daryeel caafimaad oo caalami ah iyo waxbarasho jaamacadeed oo bilaash ah . Waa xubin joogto ka ah Golaha Amniga ee Qaramada Midoobay , xubin ka ah SCO , G20 , Golaha Yurub , APEC , OSCE , IIB iyo WTO , iyo sidoo kale inay xubin ka tahay hoggaanka CIS , the CSTO iyo xubin ka tirsan EAEU.




#Article 53: Wabiga Jubba (102 words)


Wabiga jubba waa wabiga koowaad ee ugu wayn dalka somalia waana wabi aad ubalaaran .
Waxaa uu ka soo bilaawdaa wadanka Ethiopia sida wabiga kale ee Shabeele, wabigaan waxoo dalka ka soo galaa magaalada Doolow wuxuuna gaaraa ilaa iyo Deegaanka Goobweyn ee Gobolka Jubada Hoose meelaha uu marana waa meelaha ogu taajirsan wadanka Somalia waana dhul beereedyo ah.

Wabigaan Wuxuu ku dhamaadaa oo uu badda kaga darsoomaa meel la yiraahdo (Goobweyn) oo Kismaayo u jirta 25km. Biyaha webiga ee ku qulqulayo waxay quud iyo nasteexo u yihiin naflayda Badwaynta Hindiya oo uu webiga biyaha cas ku daro kuwa buluuga ah ee badda.




#Article 54: GSM (232 words)


Habka Isgaarsiinta Caalamiga ee teleefonada gacanta (Af-Ingiriis Global System for Mobile Communication markii la soo gaabiyo GSM (Soo gaabintiisa asalka ah: Groupe Spécial Mobile) waa farsamo iyo shuruuc la dejiyay taasoo sababtay in telefoonada gacanta ee caalamka ee isu soo dhawaadaan oo ay sahlaan in horumarintooda lagawada qaybqaato.

Magaca GSM waa magac loo bixiyey koox la dhisay sanadka markii uu ahaa 1982 looguna talagalay in ay sameyo shuruuc (standard) midaysan, oo noqda mid wada mideeysa dhamaan isgaarsiinta teleefonada gacanta ee qaarada yurub lana siiyo fursad ay wadamada kale kaga faa'ideystaan. Sistamkaasna waxaa loo qorsheeyay in uu ku shakheeyo hirarka 900 MHz.
Isticmaalka teleefonada gacanta waa teknoolojiyada isgaarsiinta uu horemarkeeda aad u socdo dadka dunida ku nool waxaa ka isticmaala inku dhow 30% (Diseembar 2006) taasoo u dhiganta labo miliyardi oo qof waxaana lagu isticmaalaa 212 dowladood iyo dhullal dowlad raacsan  ..

GSM:ka wuxuu kaga duwanyahay teleefonadii gacanta ee ka horeeyay dhinaca siinyaaleyta (signaling) iyo kanaalada codka oo ah kuwo dhigitaal ah, taasoo keentay in loo aqoonsado jiilkii labaan (2G, Second Generation) ee sigaarsiinta teleefonada gacanta.

Helitaanka teleefonada gacanta ku salaysan GSM:ka laga helikaro meelo aad u badan ayaa waxay abuurtay awooda ay shirikadaha teleefonada gacanta (GSM) ay u martigelinkaraan macaamiisha shirikadahakale ee ka jira meelaha ama wadamada aysan shirkadooda ka shaqeynin. Iyadoo la'isticmaalayo farsamada loo yaqaano roaming oo ka timid ereyga ingiriiska ee roam oo uu macnahiisu yahay socsocod aanan la qorsheysanin.




#Article 55: Cadale (530 words)


Cadale () waa degmo dhacda koonfurta (Shabeellaha Dhexe) Soomaaliya. Sidoo kale waxay dhacdaa Badweynta Hindiya ee Loolka 2° 45' 35.61 0N iyo Dhigta ah 46° 19' 22.01 0E.
Magaaladaan waxay hoosyimada Degmada Cadale ().

waa degmo ka tirsan Gobolka Shabeellaha Dhexe, waxay ku taalaa Xeebta Badweynta Hindiya, waxayna Muqdisho dhinaca Waqooyi uga beegan tahay ilaa 180Km. Waxaa ku badan Cabdalla caroone iyo Celi cumar,  sidoo kale waxaa wax ka degan qabiilada la yiraahdo, warsangali, agoonyar, cabdulle galmaax.
 Oo Ka degan cadale waxay ka mid tahay degmooyinka caanka ka ah Xeebaha Soomaaliya, waxayna aas'aasantay xilli hore oo aan si sax ah taariikhdeeda loo hayn. Magaca ay leedahay degmadani ee Cadale wuxuu iska saaran yahay labo eray oo gaagaaban, iyadoo midka hore yahay Caday iyo Leh, waxaana loo jeedaa goob Caday leh oo ay ka buuxaan geedaha lagu rumeysto. Cadale ka hor intii aan la aasaasin waxay ahayd goob ay ku yaalaan teendhooyin yar yar oo ay leeyihiin dadka Kalluumeysato ah oo ka shaqeysan jiray Xeebaha ku dhow dhow degmada Cadale. Cadale waxay caasimad u ahaan jirtay dadka ku nool deegaanada ku dhow dhow maadaama ay ahayd magaalo weyn tan iyaga ugu dhow. Sanadkii 1307 ee Hijriyada ayaa waxaa deegaanadaas ciidamadii Talyaaniga ee gumeystaha kula dagaalamay dadka deegaanka oo uu hogaaminayay Sheekh Axmed Sheekh Abiikar Xasan (Sh. Axmed Wacdiyow), , inkastoo haddana jabhad halkaas laga aas aasay oo ka horjeedday Talyaaniga aysan muddo dheer shaqeyn oo ay mar dambe burburtay. Degmada Cadale waxay horey u ahaan jirtay magaalo ay deggan yihiin waddaado fara badan, iyadoo ka mid ah magaalooyinkii ugu masaajidyada badnaa xilliyadii hore. Dadka deegaankaasi deganaan jiray waxaa ka mid ahaa Cali Hagareey iyo Avv.Maxamed Sh.Maxamud Gebyow oo Ahaa Maskaxdii ka danbeysay Dastuurkii 60kii iyo sidoo kale waxaa kasoo jeeday wasiirkii arrimaha gudaha ee xukuumadii 60kii Kutubo xoor iyo Wasiirkii hore maaliyadda kacaankii ka hor Xaaji Cusmaan Axmed Rooble iyo weliba saraakiil fara badan oo ciidanka qalabka  ka tirsan oo laga xusi karo Sareeye Guuto Axmed Maxamud Cadde Qoorweyne oo ka mid ahaa shantii golaha sare ee kacaanka ahaana governerkii gobolka banadir iyo mayorkii magaalada muqdisho 70tameeyadii haddii aan dib ugu noqdo Sheekh Axmed Sheekh Abiikar Xasan (Sh. Axmed Wacdiyow), wuxuu Sheekhaasi ahaa wadaad aad uga soo horjeeday imaanshihii Talyaaniga ee dalka Soomaaliya, wuxuuna isku dayey in uu si awood ah uga hortago gumeystihii Talyaaniga. Sheekh Axmed Wacdiyow oo reer Cadale ahaa waxaa jira Gabayo fara badan oo uu ka tiriyey gumeystihii Talyaaniga iyo sida uu uga soo horjeedday, waxaana ka mid ahaa gabayadiisii: 

Cadale waxa ay ka mid tahay degmooyinka gobolka Sh/dhexe, iyadoo hore uga mid aheyd degmooyinkii laga soo gooyey Gobolkii Benadir. Cadale waa degmo uu alle ku maneystay kheyraad fara badan sida xoolaha iyo kalluunka waxaa kale oo ay degmadu leedahay dhul beereed kooban, waxaa kale oo ay leedahay deegaan ballaaran oo aad ugu haboon dalxiiska ka sokow xoolaha aynu dhaqano waxaa ay degmadu hodan ku tahay noocyo badan oo ugaarta ka mid ah sida deerada ama damba cada oo aad u buuxdo deexda cadale.

Degmada waxaa Hoos yimaada Tuulooyinka kala ah, (Maxaa Saciid) , xaaji cali, Cadow uul, bursho shiiq,  Ceelmuluq, Masaajid Cali gaduud,Burdacaar,baqdaad, Geelgub, Koogaar,Wargaadhi, Bursha Sheekh, Ceel Xarar iyo kuwo kale oo badan 

Gudoomiyaha Degmada 




#Article 56: Beledweyne (306 words)


Beledweyne (, ) waa caasimad ku taala badhtamaha wadanka Soomaaliya. Magaalada  Beledweyne waxay dhacdaa Degmada Beledweyne, waxayna tahay magaalo madaxda Gobolka Hiiraan. Intaas waxaa dheer, magaalada Beledweyne waxaa dhex mara Webiga Shabeelle, waxaana lagu qiyaasaa in magaaladani tahay mida afaraad ee ugu baaxada weyn magaalooyinka wadanka Soomaaliya.

Baladweyne waxa ay ka mid tahay Magaalooyinka ugu caansan ee dalka Soomaaliya , waxa ay ku taalaa Bartamaha dalka magaalo madaxda Gobolka hiiraan,iyadoo uu soo maro webiga Shabeelle ee ka yimaada dhanka dalka itoobiya, waxa ayna u jirtaa caasimadda Muqdisho 206 Mile , oo u dhiganta ( 335 km) waxa ay u qeybsantaa afar xaafadood oo kala ah October ( Buundo-weyn),Howlwadaag,Kooshin iyo Xaawa –taako ,waxaa dhexmara webiga Shabeelle, dadka degan waxaa lagu qiyaasaa hal milyan iyo bar ruux , waa Magaalada Labaad ee ugu dadka badan dalka Soomaaliya marka laga soo 
tago Magaalada Muqdisho ee caasimadda dalka , iyadoo sidoo kale ah Magaalada Seddexaad ee ugu bed-weyn (dhul-weyn) dalka . 

Magaalada Baladweyne , waa Magaalo Taariikh fog leh , waxa ay caan ku tahay inay ka soo ban-baxaan siyaasiyiin rugcadayaal ah iyo saraakiil 
milatari , waxaa ka mid ah dadkaasi Madaxweynihii ugu horeeyay ee dalka 
Soomaaliya Aadan Cabdulle Cismaan “Aadan Cadde” ,C/llaahi Cosoble Siyaad
,G/sare Faarax Gubadley . 
magalada waxaa dego qabiilo badan oo oo beesha hawiye ah waxaane 70% degan beesha Xawaadle oo ah beesha ugu tunka weeyn gobolka Hiran waxaane soo labeeyo beesha Jarer weyne .Galjecel iyo Gugundhabe
Magaalada waxa ay leedahay Laba buundo oo lagu kala Magacaabo “ Buundoweyn iyo Liiq-liiqato” . Qisadda jacaylka ah ee ka dhacday bilawga todobaatanadii, kuna dhacdey, heesta heesaha soomaaliyeed ugu caasan uu ka alifey, abwaan Maxamed Ibraahim Warsame Hadraawi ayaa magaaladan dadka af-soomaaliga ku hadla oo dhan oona ku koobneyn bulshada soomaaliyeed wada bartey magaaladdan Beledweyn ee aadka u bilicsan. 

Beledweyne waxey ka kooban tahay in ka badan 8 xaafadood.




#Article 57: Cabdi Bashiir Indhobuur (367 words)


Cabdi Indhobuur waxa uu ka mid ahaa abwaanadii fara-ku-tiriska ahaa ee loogu jeclaa fanka Soomaaliya. Wuxuuna ku dhashay degmada Gaalkacyo ee gobolka Mudug, Soomaaliya.

Abdi bashiir waxuu ku soo barbaray magaalada Gaalkacyo,waxuuna bartay Quraanka iyo shareecada Islaamka oo uu meel sare ka gaaray oo culumada ay ka mid ahaayeen Macallim Mohamed iyo Macallim Daahir allaha u naxariistee uu ka aflaxay ka dibna dadka reer Gaalkacyood ka ah ku qiimayn jireen aqoontaas alle siiyey.
Abdi waxuu ciidanka ploiceka ka galay magaalada Mgadishu,intii aan loo bedelin Hargeysa 1965,Indhabuur waxuu galay schoolo kala ah Carabi iyo Talyaani oo meel fiican ka gaaray.Waxuu joogay hargeysa 1965-1967 oo uu ka galay school English ah,marka Cabdi waxuu ku hadli jirey sedex luuqadood(Tri-lingual).Ka dib waxaa loo soo bedelay Gaalkacyo oo ay codsatay hooyadayo oo aad u jeclayd Indhabuur si uu ula noolaado,caruurta aan ka mid ahaana oo ula koriyo. Waxuu Cabdi ku sugnaa Gaalkacyo 1968-1972 ka dibna waxaa loo bedelay Mogaishu oo madax ka noqday Kooxdii heegan(1972-1991)ilaa gacan ka xaqdaran ay dishay. Cabdi waxuu ahaa Abwaan,aftahan,aqoonyahan,doodaa aan laga daba hadlin.
Waxaan Indhabuur la noolaa(1972-1974)oo aan dhiganayey dugsigii dhexe ka dib aan ka aaday dugsi sare oo boarding ahaa.
Waxaan Cabdi ahayn walaalo iyo saaxiib dhaw oo aad isku qadariya.
Waxaan Cabdi ku qiimayn jiray sida uu hooyadayo u jeclaa oo u xanaanayn jiray haday noqon lahayd baarinimo,naxariis iyo u jajabnaan,waxaana taas daliil u ah inta hees uu hooyo u tiriyey,tiro afar aan ka xasuusto.
Taariikhda bashiir indhabuur halkan kuma soo koobi karo insha-allah waxaan ka qori doo buug,laakin bal hada aan halkan ku joojiyo.

Riwaayadihii uu sameeye waxaa ka mid ahaa: 'Guur qayaano' iyo 'Gantaalo jaceyl' oo la soo bandhigay 1978dii. Hasayeeshee waxaa Cabdi Bashiir Indhobuur lagu xasuustaa heeso farabadan oo ilaa maante caan ah. 

Heesahaasi oo iskugujira kuwo Wadani ah iyo kuwo Jacaylba leh, waxaa ka mid ah:  'Boolisku waa', 'Arligaygoow, 'Heybad waxaad ku leedahay', Maskax gaabnidaa, Isku duubni, Dhabta miyaan ku saaraa, 'Hallow', 'Qaranimo', 'Dal barwaaqo  dadka baahan', 'Adinkiyo awoodayadaay', 'Abaal hooyo', 'Hooyooy wax lagu dhigaa la waayey', 'Midnimo u adeeg', 'Dumarow ha suuroon', 'Subxaan Yaa Qafaar'  iyo kuwa kale oo fara badan.

Allahaa u naxariistee Abwaan Cabdi Bashiir Indhobuur waxaa lagu diley xaafada Afisyooni ee degmada Waaberi ee magaalada Muqdisho 1990kii.




#Article 58: Daa'uud Xirsi (417 words)


General. Daauud Cabdulle Xirsi (1924-1965) wuxuu ahaa Janaraalkii ugu horeeye ee yeelato Soomaaliya isla markaasna ahaa taliyihii ugu horeeyey ee Ciidanka Xooga Dalka Soomaaliyeed. Janaraal Daauud wuxuu ku dhashay tuulada Mareeg ee ka tirsan gobolka Galguduud ee dalka Soomaaliya halkaas oo uu ku dhameeye aqoontiisa Qur'aanka asagoo da' yar ah. Mudo sanad ah asagoo ka shaqaynayaa xaafiiska Talyaaniga ee degmada Buuloburde ayuu wuxuu u gudbay magaalada Muqdisho, xoogaa kahor intaan la gaarin Dagaalkii Labaad ee Aduunyada. 1943dii wuxuu ku biiray Ciidamada Booliska ee Ingiriiska oo markaas hayste koonfurta Soomaaliya, Janaral Daauud waxaa uu ka gaare shaqadiisa ilaa barre (macalin) tababare ka ah Dugsiga Booliiska ee Xamarjajab.

Dagaalkii labaad ee Aduunka kadib, horaantii 1950meeyadii ayaa taliskii Talyaaniga ku soo noqde koonfurta Soomaaliyaayaa Janaraal Daauud ku guulayte imtixaan uu u galay leyli sarkaal. Waxaana loo qaaday dalka Talyaaniga halkaas oo uu ku soo dhamaystey tababarkii ciidan ee sarkaalnimada.

Nasiibxumose, Allahaa u naxariistee Janaraal Daauud Cabdulle Xirsi wuxuu ku geeriyoodey magaalada Moosko ee dalka Ruushka calanka Soomaaliyeed oo aan shan jirsan, asagoo jira 41 jir, dabadeed waxaa xilka loogu wareejiyey saaxiibkiisa Salaad Gabayre, Allaha unnaxariisto.

General. Daa,uud C/llahi xirsi waxa uu ku dhasahay Mgaalada Mareeg ee Burburta ee hoostagtag Magalada Ceeldheer Ee gobolka Galgaduud sanadkii 1924 
waxa uu ahaa Ninkii ugu horeyay ee oo magaaacabo General somalia, waxaa xilkaas u magaacaya Raisulwasaarihii XiligaasCabdullaahi Ciise Maxamuud.

Jenanka waxaa uu ahaa qof diinta ku wanaagsan oo baari ah, kuna dadaala runta, waxaana la sheegay inuusan dadka jidka ku dhaafi jirin, isagoo hore u qaadi jiray maadaama uu watay baabuur ahaana sarkaal sare, iskama dhowri jirin dadka shicibka ah.
Generalka wxaa uu guula la taaban karao ka gaaray Dagaalki somalia ay la gashay Ethopia Sanadii 1964 Markaas oo loo aqoonsaday Halgamaa Hal ku Dhig leh oo aad loo Xurmeeyo. Dhanka kale waxaa Jira qabuuro loogu Magacdaray Ganeralka o la yiraah General Daa,uud oo ku Yaala Dagamada Wardhiigleey ee Gobolka Banaadir iyo sidoo kale wadada Jen Daa'uud iyo weliba iskoolada Dhexe  sare ee Jen: daa'uud oo iyaguna ku yaal degmada yaaqshiid ee gobolka Banaadir.

Waxaa intaas dheer in jenanku ay jeclaayeen ciidamadii Soomaaliyeed, maadaama uu aad ugu dadaali jiray noloshooda.
Generalka aad ayaa looga xushmaayaa Soomaaliya oo idil Xataa Xiliyadii uu Noolaa wax uu quudin jirey dadka Tabarata Yar ee soo beegsaday xiryaha ciidamada oo uu oran jirey waxa Walba oo aad aragataa oo aala Xiarayaha ciidamada Waa Cuni kartaan.

laakiin taariikhda qaarbaa dhigaysa in xilka uu kala wareegay Fashiistihii dhiigyacabkii Maxamed siyaad barre ee soomaali hooga iyo burburka u horseeday
Allahu Yarxam
.




#Article 59: Puntland (902 words)


                                                                                       
Puntland ama Buntland Af-Carabi:( أرض البنط) waxay si rasmi ah u tahay  Dowlad goboleedka Puntland, waa maamul goboleed ku yaalo woqooyi bari ee dalka Somaaliya. Maamulkaan caasimadiisa waa Garoowe ee gobolka Nugaal. Puntland waxee xuduud la leedahay Somaliland oo ka xigta Galbeedka iyo Gacanka Cadmeed oo ka xiga Woqooyiga, dhinaca Bariga neh waxaa ka xiga Marinka Gardafuul iyo Badda Soomaal. Dhinaca Koonfurta neh waxaa ka xigo Gobolada dhexe ee soomalia, gaar ahaan galmudug, Koonfur Galbeed neh waxaa ka xiga wadanka Itoobiya. Puntland waxaa degan 1 kiiba 3 shacabka somalia oo dhan, waxaa degan dad ka badan 4 miliyan oo qof. Magaca Puntland waxuu kayimi dhulkii uduga oo ay aqoonjireen ganacsato carbeed gaar ahaana masaarida oo gobolada waqooyi bari kadhoofsan jiray uduga sida kumanaan sano kahor, Itoobiya puntland ayuu dalkiisa ku xukumaa, itoobiyana puntland ayey heestaa.

Waardiyaha puntland ee la yidhaahdo ciidanka daraawiishta Puntland, waxaa loogu magac daray qaranka Dhulbahante uu Sayidka hogaaminayay oo caasimada ahayd Taleex waqtiga gumeysiga.

Dawladda Puntland ee somaliyeed waxaa la asaasay 1998kii, waxaana asaasay isimo ,siyaasiyiin,ganacsato,culimaa,udiin ,haween dadka ugu caansanaa ee isugu yimi shirkii GAROWE kadhacay 1998 waxaa kamid ahaa madaxweynihii hore ee Dawladda DFKMG Cabdullaahi Yuusuf Axmed, Ibrahim Abshir Ibrahim, Beeldaaje Xaaji Cabdullahi, Suldaan Ciise Xasan Cumar,  Ugaas Yaasiin, Suldaan Saciid Cabdisalaan, Islaan Maxamed iyo Garaad Jaamac ,sababta loo sameeyay maamulkaan wuxuu ahaa si loo badbaadiyo shacabka woqooyiga. Maamulka puntland aad ayuu uuga duwanyahay maamulka kale ee somaliland. Puntland ma raadinooso kala goynta dalka somalia, dadkaan waa dad wadaniyiin ah . shacabka puntland run ahaantii waa dad markasto raadiyo isku keenta shacabka soomaaliyeed. Puntland waxee leedahay maamul xukumo iyo barlamaan u gooni ah iyo wasiiro maamulo shacab woqooyiga. 

Madaxweynihii ugu horeeyay ee puntland woxoo ahaa Cabdullahi Yuusuf, waxaa ku xigay Maxamed Abdi Xaashi waxaa ku xigay Cade Muuse waxaa ku sii xigay Cabdiraxmaan Maxamuud faroole, Hadana waxaa xilka hayya Cabdiwali Maxamed Cali. 

Madaxweyne ku xigeenka Puntland, badankood waa reer Darawiish, sida Axmed Karaash, Abdihakim Amey, Hasan Afqurac, Mohamed Xaashi oo dhamaan reer Darawish ah.

Garowe waxaa kunool dad kor udhaafaya 257,300 waxaa lagu tilmaamaa magaalooyinka ugu kobaca badan soomaaliya.
waa magaalo loo tago dalxiiso waxay leedahay meelo taarikhi ah oo aan lasookoobikarin

Garoowe waa caasimadda Dawladda puntland ee somaliyeed, Garoowe ayaa waxay soo martay maraxalado kala gedisan. Haatanna waxay maraysaa heer keedii ugu sarreeyay. Magaalada Ayaa xarun u ah haayado dowliya iyo kuwa aan dowli ahayn,qunsuliyado,ururo maxali ah , kuwa NGO ah,radio stations,TV IWM.
Garowe waxaa ku yaal Meelo aad iyo aad u qurxoon suuqaaq iyo bacadlayaal aad iyo aad u camiran Jawiga ayaa had iyo goorba ah mid aan qaboow saa'ida iyo kulayl saa'idana aan lahayn qorraxda ayaa inta badan waxaa ku dahaaran cadar iyo daruuro. 

Ka dib markii wadatashiyo badan ay yeesheen isimada, siyaasiyiinta, aqoonyahanka, ganacsatada, iyo qaybaha kala duwan ee bulshada ku nool goboladan, ayaa waxaa la go'aansaday in magaalada Garoowe lagu qabto shir loo wada dhan yahay kaasoo ujeedadiisu ay ahayd in la dhiso maamul dowlad goboleed. Islamarkaas waxaas ku soo biiray Gobolada Sanaag iyo Sool oo kula bahoobay Maamulaka cusub Goboladii laysku oran jiray Waqooyi Bari.

Shirkaas waxaa ka soo baxay bartamihii 1998, Dowlad Goboleedka Puntland, taasoo leh sadexda awoodood oo kala ah, Golaha Wakiilada oo dhan 66 Xilibaan oo lab iyo dhedigba leh, Garsoorka , iyo Golaha Xukuumada oo leh Madaxwayne iyo madaxwayne ku-xigeen.

Sida uu qeexayo Xeerka 1aad,. ee axdiga ku meel-gaarka ah ee lagu dhisay Puntland.

Hubinta iyo controlka daawada

Waxaa wasaarada u suurto gashey in la helo labo mashiin oo ah kuwa lagu baarey tayada daawada oo la dhigay Magaalada Bosaso (Dekada) iyo Garowe.
Waxaa ay wasaaradu magacowday gudi dib u eega nidaamyada ilaalinta kontoroolka daawada.
Waxa socda dib u eegista iyo hirgelinta sharciga caafimaadka ,Waxa hirgeshey in la mamnuuco ka ganacsashada daawada qaaxada ee goobaha ganacsiga ah.

hirgalinta Siyaasadda (ISKA WAX U QABSO)

Waxa wasaaraddu si fiican ugu wacyi gelisey bulshada reer Puntland ka qeyb qaadashada caafimaadka guud 
Waxa ay wasaaraddu ka shaqeysay isku xirka Jaaliyada dibada ee reer Puntland si ay gacan fiican uga geystaan caafimaa

Qabiilada ku nool Puntland waxaa ka mid ah Leelkase, Awrtable, Deshiishe, Majeerteen iyo reer darawiish.

Calanka Puntland waxay uu eegtahay calanka Uzbekistan iyo calanka Lesotho.

WASAARADA ARRIMAHA GUDAHA PUNTLAND
Miisaaniyadaha Degmooyinka.
Markii u horaysay Wasaaradda Arrimaha Guduhu waxay ku guuleysatay inay Miisaaniyado u samayso qaar ka mid ah Degmooyinka Puntland walow aan Degmooyinka oo dhan loo samayn hadana waxaa loo sameeyey 9 Degmo o ka tirsan Degmooyinka Miisaaniyadaas oo isu dheeli tiraysa Dakhli  Khara.
Waxayna ka kooban tahay Saadaasha/ Odorosida Dakhliga soo gelaya Degmooyinka ee la filayo  Kharashka ku baxaya hawlaha Degmadda taas oo sahashay in D/hoose lagula xisaabtamo Dakhliga soo galay  sida ay u kharash gareeyeen , Miisaaniyadda Degmooyinku waxay ka mid noqonayaan Dakhliga Guud ee Dowladda dhexe (GDP).

Liiska Degmooyinka loo sameeyey Miisaaniyadaha  Qiyaasta Kharash  Dakhli ee Degmooyinkaas

Degmadda Wadarta Guud ee Miisaaniyadda Sh.so/

WASAARADA CAAFIMAKA PUNTLNAD

Waxaa si joogta u shaqeynaya oo adeegyada caafimaadka joogta bixiyey 86 xarumaha hooyada iyo dhalaan, 8 Isbitaal heer gobol, 9 Isbitaal 7 xarumaha qaaxada, 5 xarumaha barista iyo la talinta cudurka Ej-Ay-Fii Aydhiska, 10 xarun oo caafimaad dhimirka, 6 xarun quudinta nafaqda iyo 212 Baro caafimaad.
Xarumahaas caafimaadka waxa ay dhamaantood ku kala yaalan dhamaan degaanada Puntland heer gobol ilaa tuulo.
Guud ahaan xaalada caafimaad ee dalka waa mid degan waxaana si dhameystiran loo xakameeyey cuduraddii dilaacey 3 bilood ee la soo dhaafey Dalgaalkii galmudug ka dacay waa la gu laayey puntland markaasna puntland way jabtey.

Kor u qaadista wadashaqeynta hayadaha




#Article 60: Xamarweyne (351 words)


Xamarweyne, waa degmo ku taalla magaalada Muqdisho ee Gobolka Banaadir. Magaca Xamarweyne wuxuu ka yimid Xamarki duqoobay; waa halka ugu qaddiimisan koofurta iyadoo leh taariikh soo jireen ah, oo eyna ka soo taliyeen boqortooyooyin kala duwan rugna u aheyd ganacsigi barigi Afrika qarnigii 16aad illaa iyo kii 19aad. 
Degmada Xamarweyne waxey dhacdaa xeebta ee Badweynta Hindiya, dhererka xeebteeda waxey gaareysaa 1.2km. Dhanka waqooyi waxaa ka xiga degmada Wardhiigley iyo Boondheere, Dhanka barina waxaa ka xiga degmada Shangaani, koofur waxaa.ka xiga Badweynta Hindiya Galbeedna waxaa ka saaran Xamar Jajab noocyo badan sii kala leh sida Yuumbi, Jeedar, Tartaba iyo kuwo la mid ah. Xamar Weyne waa degmo xusuus badan leh oonan la iloobi karin sababtoo ah waxaa lagu yaqaan quruxda iyo saraha dhaadheer ee ka dhisan ku waasoo dadka eey ka fiirsadaan xeebta. Meela badan oo muhiim ahna weey ku yaalaan sida xarunta gobolka banaadir bacadlihi ugu weyna e dalka kawaanka ugu weyn e kaluunka somalia masaajidka Marwaas, Isnaa Casheri kaasoo ahaa masaajidkii ugu horeeyay ee laga furay dalka. Arbaca Rukun waa masaajid taariikh weyn lah.

Dadka dagan Xamar Weyne waa Banaadiriga iyo Gibilcadka. Dadkaan waxeey badanaa u badanyihiin Ganacsadayaal, Jilayaal,Injineer, Qaalli iyo Macallimiin iyo wax la mid ah. Xamar Weyne dadka dagan waa dadka lafdharka ilbaxnimada lagu yaqaan. Badanaa jilayaasha waxaa lagu yaqaan fasiraada filimaanta sida Hindiga, Mareeykanka iyo Turkiga waxeeyna soo saaraan filimaan aad iyo aad cajiib iyo shactaro u ah laakiin ku saabsan waxa aay dhalinyarada Soomaaliyeed maraan. Istuudiyo yaal badan ayaa ka furan sida Saafi Films iyo Waaberi. Sidoo kale, ganacsiga aad ayaa looga taageraa oo waxa lagu yaqaan Carwooyinka waaween iyo Foornada macmacaan ka sameeya Ciidaha iyo aroosyada

Xamar Weyne waxay aheed meel kamid ah meelaha dadka ugu xadaarisani degan yihiin Muqdisho waxaana intaa sii dheeraa dhismayaasha quruxda badan ee ku yaalay oo welina ku yaalo meeshaas sida Guryaha Dawladdaha kala duwanaa ee Soomaaliya soo mara sida xaruntii Baarlamaanka, Bangigii Dhexe, Maxkamadii Sare, Holki Tiyaatarka iyo afiisyo kaloo badan oo aanan halkaan lagu soo koobi karin

xamar weyne waxay caan kutahay wadooyin sida wadada via-roma iyo isbitaaka ugu wayn muqdisho sida isbitaalka martini. 

Xuduuda waxaey la leedhay 




#Article 61: Abshir Bacadle (574 words)


abshir nuur bacadle oo loo yaqaano Abshir Bacadle waa abwaan Soomaaliyeed oo caan ka ah dhamaan cariga Soomaalidu degto. Abwaanka wuxuu ku dhashay Galkacyo ee Gobaka mudug ee Soomaaliya  sanadku markuu ahaa 1946. waa nin si aad ah ugu gabya diinta islaamka taasna waa tan aan ku jeclaaday runtii anoo yar oo aan qaan gaadhin oo aan si fiican u garaneeynin af soomaaliga ayaan dhageeysan jiray abshir bacadle gabayadiisa 
run ahaantii marka aad dhagaysanaysid gabayada abshir bacadle waxaad daremaysa qiiro iyo xaqqiqda diintu waxa ay tahay iyo soomaalidu ama caalamka kaleba say diinta uhaystaan waxa uu taabanayaa gabyaa bacadle meelo fogfog uusan fahmi karin qof udhuuxgala maahee qof kale.
gabayada ugu khatarsan abshir bacadle gabayadiisa waxaa kamida gabeyga tawxiid ,dibuheshisin,ceeryaamo,gabayga uu utiriyay guuleed fansalakh ,gabeyga uu ku amaanaayo gabdhaha muxajabaadka iyo gabayo badan uu dhawaan utiriyay midowga maxaakimta islaamiga.
                                                                                         
abshir bacadle waa nin aad iyo aad qiima uga leh umada soomaliyed waayo waa nin mujiya asalka ama diinta soomalidu haysato kuna faanto gabayadiisa had iyo jeer waxa uu ku muujiya macanka ay ledahaya caqiidadu ama diinteena islaam iyo ciilka ay nooqabaan gaaladu khasatan itoopia oo ah cadawga koowad ee soomaliya waa nin gabayadiisa kaga warama cadaawadii soo dhexmartay soomalida iyo itoopianka waxa uuna aad utaabtaa maalinta qiyaami iyo aakhiro iyo inuu tusiyo umada somaliyeed in ilaah sokadiis aysan cid kale tari karin .
abshir nuur farax waxa jirtay gabay uu umariyay gabdhaha muxajabadka ah markii ay dawladii shuciga ahayd ay qaqabatay gabdhah xijaanab oo ay dheheen waa dhilooyin waxana arinta horkacay wasiirkii diinta iyo awqaafta lana oran jiray guuled loona bixi ugu danbayntii [guuleed fansalakh] asaga oo lagu shabahayo ninkii rer bani israail ilaah cilmiga siiyay hadana caasiyay ,abshir bacadke markii uu arkay dawladu falkay kula kacday gabdhihii muxajabadka ahaa beenisayna aayadii ilaahay ee xijibka amraysay waxa uu ahaa dadkii aadka uga carooday falkaa gabayna ayuu mariyay gabaygii dawladu abshir bacadle waxa ay damacday inay ku xirto lkin abdhir waa uu fakaday waxa uuna aaday xagaas iyo sucuudiga lkin dawladii sucuudiga ayaa abshir soo tarxiishay kuna soo celisay somaliya markaas ayuu hadana dawlada sucuudiga gabay kale utiriyay .
waxaa ka mid ahaa oo lagu xasuustaa abshir nuur farax gabayguu u tiriyey somaliland ka dib markii ay fara xumeeyeen Zam zam axmed ducaale kaas oo uu ku jeex jeexay waxayihiin somaliland.Abshir bacadle waa ftahan mawqaf cadna ka joogsada diinta mana aha da.
Alle ha u naxariistee wuxuu geeriyooday 10-kii october 2010. Innaa lillahi wa innaa Ileyhi Raajicuun
waxaa u ahaa nin wadaniha 
qaybtaan waxaa raaciyay (maxamed cabdulaahi cali wardheere) abwaan abshir bacadde oo ay isku dhawaayeen beel ahaan ganeraal maxamed faarax caydiid, cabdulaahi ciise maxamuud ,Xuseen maxamed faarax caydiid, cabdulaahi axmed cadow, cusmaan caato iyo sahqsiyaad kale oo somaliya magac kuleh ayaa siweyn loogu xusiistaa kaalintii uu ka qaatay dagaalkii bilawgii sagaashameeyadii lalagalay ciidamadii ku sooduulay somaliya ee uu hogaaminayay Marykan ku ee looyaqaano (UNSOM) wuxuuna maalin kasta soo ban dhigi jiray gabayo uu ku dhiirigalinayaa mujaahidiintii uu horkacayay allaha u naxariistee general Caydiid waxana kasoo qaadan karaa oraah kamid ahayd gabay uu tiriyay mar ay gaaldu duqeeyeen Hotel Daameey oo ay shir ku lahaayeen masuuliyiin tii mujaahidiinta halkaas oo ay ku shahiideen in kabadan 69 xubnood oo dhamaantood ahaa caqligii somalidii markaa diidanayd wadanka in ajanabi soo galo waxaana arintaa ku farxay somali dabadhilif u ahayd gaalada abwanku asaga oo dhiirigalinaya dhalinyaradii mujaahidiinta ahayd waxa uu yiri ( GUN IYO GAALABA WAA FARXEEN GOBI SE GEERI WAATAQAAN ) alaha u naxariisto abwaanka .

Category:Shaqsiya




#Article 62: Boorama (874 words)


Boorama (; ) (sidoo kale loo yaqaano Borame iyo Boorame) waa magaalo madaxda gobolka Awdal ee galbeed Somaliland, iyo fadhiga dowlada Degmada Boorama.

Boorama waxay u dhowdahay xadka Itoobiya iyo Jabuuti. Magaaladan waxaa degan dad gaaraayo in ka badan 200,000 oo qof. Boorama waxay ka mid tahay magaalooyinka ugu taariikhda dheer dalka Somaliland, waa dhulkii eey maamuli jireen saldanadii Adal. Deegaanka magaaladu ku taalo waa dhul sare oo buuroleey ah, midaasi oo ka dhigta qaboow wakhtiga jiilaalka.

Magaalada Boorama waa saldhiga waxbarashada dalka Somaliland, waxaa ku yaala dugsiyo, koolejyo iyo jaamacado badan; midaasi oo sababtay in Boorama loo bixiyo hooyga waxbarashada shacabka Soomaaliyeed. Borama waxa ku yaala Jaamacada ugu wayn waqtigan dalka Soomaaliya ee Jaamacadda Camuud. Intaasi waxaa dheer in Borama tahay meeshii lagu aasaasay heshiisyadii beelaha waqooyiga Soomaaliya ka dib dagaaladii sokeeye ee 1991kii.

Guud ahaan magaalada Borama waa mid jawi degan oo nabad iyo aqoon lagu yaqaano.

Meesha ee ku taalo magaalada Boorama waa dhul buuroleey ah oo mararka qaar Dhulgariir ka dhaco. Boorama waa magaalada kaliya oo ugu dhul gariir badan wadanka jamhuuriyada somalia iyadoo dhul gariiradii ugu badnaa ay ka dhaceen Boorama sanadka markuu ahaa 1980 wakhtigaas oo magaalada Boorama ka dhacay dhul gariiro aad u fara badanaa, sidoo kale waxa la dareemay sanadkii 2011. Sidoo kale dhulgariirka waxoo gaaraa magaalooyinka kale oo ku yaalo gobolka Woqooyi Galbeed. 
Magaalada Boorama meesha eey ku taalo waa meel qaboow adag ka dhaco wakhtiyada jiilaalka ee u dhexeeya bilaha November ilaa February, waana meel jawigeeda isbadalo.Sidoo kale magaaladu waxey leedahay dhul daaqsiimeey cows badan oo xayawaan badani ku nool yahay. Juquraafi ahaan beesha magaalada Borama ku nooli waxay deegaan ama aay xudoodo la leeyihin sedex beelood oo ka mid ah beelaha Somalida: Ciise oo dhanka Jabuuti ah Isaaq oo aay dhanka Somaliland isla dagaan iyo Ogaaden ooy Ethopia wada dagaan; taasina waxay ka dhigtay dad dhaqan kastaba fahami kara, furfuran oo ka ilbaxsan reeraha kale.

Boorama waxee ka midtahay magaalooyinka aad u soo korooyo, magaaladaan waa magaalo ee dhismo ku socoto,waa magaalada ugu quruxda badan woqooyi galbeed. Waana magaalo leh garoon diyaaradeed.
Borama waxay ku jirtaa magaalooyinka ugu cimilada wanaagsan geeska afrika, waana meel aya aad ugu helaan dalxiisayaashu, waa meel biyaha aad ugu qani ah.
Borama waa magaalada kaliya ee ayna saamayn dagaalada sokeeye ee ka kadhay dalka, waa magaalo aad u nabadbadan yadoo ay ajaanibku aad u jecelyihiin.
Borama waxa ku yaala Jaamacada ugu wayn waqtigan dalka Soomaaliya ee Jaamacadda Camuud, jaamacadan waxay kulmisa dhammaan arday soomaliyeed ee ku kala nool wadanka somalia yadoo ay jaamacadan ay isugu imaadaan. sidoo kale waxa ay leedahay jaamacada Elo- university oo kaalinta sadexaaad ka gashay heerka waxbarasho ee jaamacada soomaaliya qiimanyntii sanadka 2014. 
Borama waa magaaladii lagu aas aasay Dawlada Somaliland, waa magaalo dadka ku nooli ay nabada aad u jecelyihiin.

Dhaqaalaha magaalada boorama waxee ku tiirsantahay xoolaha iyo beeraha, Waa magaalo ku dadaasho horumarka, sidoo kale waxee leedahay hoteel aad u casriyeesan (Hotel Rays) oo ah Hoteelka Somaliland ugu qurxoon.Inkastoo ee magaaladaan ka tirsantahay dalka somaliland oo aan ictiraaf ka haysan dunida hadana dhaqaalo fiican bay leedahay.Magaalada boorama waxaa laga joojiyay shilin soomaaligii lagu ne badalay lacagta jamhuuriyada Somaliland.

Magaalada Boorame waxa ay aad ugu fiicantahy dhanka waxbarashda, waxeyna leedahay dugsiyo iyo jaamacado wax laga barto oo tayo leh oo ay kamid yihiin Jaamacadaha Camuud  Eelo oo loogu yimaado mandiqada Geeska Africa.

Borama waxa loo yaqaana Hoyga Wax-barashada Soomaaliyeed. 

Magaalada Borama ma ahan magaalo madaxda gobolka Awdal oo kali ah ee sidoo kale waa xudunta waxbarashada. Waxaa ku yaala magaalada in ka badan 100 dugsi oo iskugu jira Dugsiyo Hoose, Dhexe iyo Sare. Dugsiyada sare ee ugu caansan magaalada waxaa ka mid ah: Al Aqsa Secondary School, Sh. Ali Jowhar Secondary, Ubaya-
Ibnuka'ab Secondary School, Hassan Ardale Secondary School, Aayatiin Secondary School,
Waaberi Secondary School, Al Qalam Secondary School, Al Nuur Secondary School and Adam Isaak Secondary School. 

Sidoo kale magaalada Borama waa hoyga Jaamacadda Camuud oo ah jaamacadii ugu horeeysay ee laga aasaaso cariga Soomaaliyeed burburkii dowladii Siyaad Bare ka dib. Jaamacada oo dhacda 5km bariga caasimada ayaa waxa dhigta kumanaan ardey ah oo ka kala yimid meelo kala duwan oo ka tirsan mandaqada Bariga Afrika. 
Waxa iyadna caasimadan ku taala jaamacada heerka sare ah ee EELO American University oo tiirka loo dhigay sanadkii 2005, iyo waliba SAW
Community College. 

Waxa iyadna xusid mudan in caasimada Borama tahay hooyga Dugsiga Dhagoolayaash oo ah midkii ugu horeeyay ee laga furo gayiga Soomaaliyeed. Dugsigan dhagoolayaasha waxa uu tababar iyo waxbarasho lacag la'aan ah u fidiyaa dhammaan dadka dhagoolayasha. 

Bulshada magaalada Borama waa dad aqoonta aad u tix-galiya taageero fiicana siiya horumarinta wax-barashada. Waxa lagu qiyaasaa in 95% shacabka magaaladu leeyahay aqoon dugsi dhexe, in ku dhow 30% eey aqoon heer jaamacadeed taasi oo iskugu jirta dal iyo dibad.

Gaadiidka ugu muhiimsan ee magaalada Borama waa gaadiidka dhulka kaasi oo isku xidha wadanada Jabuuti, Itoobiya iyo magaalada Borama iyo inta ee Somaliland. Sidoo kale waxay magaalada Borama leedahay Gegada Diyaaradaha Borama (Borama Airport) inkastoo aanu shaqaynin sanadan dambe, balse ay jirto rajo ah in dib u dhis lagu sameeyo.

Dad badan oo heerar kala duwan ah ayaa magaalada Borama deegaan ku ah. Kuwaasi waxaa ka mid ah:

Magaalada Borama waxay mataan la tahay magaalada Henley ee wadanka Ingiriiska, taasi ooy leeyihiin xidhiidh aad u fiican.




#Article 63: Jaamacadda Camuud (156 words)


Jaamacada Camuud (; ) waa jaamacad weyn oo ku taala 5 km waqooyi bari magaalada Borama ee gobolka Awdal, Somaliland. Jaamacada Camuud waxay ku taala deegaanka beeroleyda ah ee Camuud taasi oo 5 km ka baxsan magaalada Borama.

Dagaaladii sokeeye ee dalka Soomaaliya burburiyey ka dib, sanadkii 1996 ayaa guuto aqoonyahano, waxgarad, ganacsato iyo bulsho weynta reer Awdal garteen ineey aasaasaan Jaamacada Camuud, taasi oo hooy looga dhigay meeshii uu ku yaalay dugsigii sare ee Camuud oo wakhtigaas xidhnaa. 
Si kastaba ha ahaatee, sanadkii 1998dii ayaa jaamacada la furey ayadoo lagu bilaabay 66 ardey, labo waaxood (Kuliyada Waxbarashada iyo Waaxda Maamulka  Ganacsiga), iyo sadex professor. 

Guud ahaan, 18 sano ka dib wakhtigii la aasaasay, maanta Jaamacada Camuud waxay leedahay 9 kuliyadood (faculty) ay ka mid tahay Kuliyada Caafimaadka oo ardeydii ugu horeeysay ee dhakhaatiir ah ka qalinjebisay sanadkii 2007da; in ka badan 4,000 ardey, iyo 238 prof., macalin iyo shaqaale kale. 

 |title=The History Of Amoud University



#Article 64: Galinsoor (258 words)


Galinsoor, sidoo kale loo qoro Gelinsoor, waa magaalo ku taala badhtamaha gobolka Mudug ee koonfurta Soomaaliya.

Magaca Galinsoor micnihiisu waxaa uu yahay Galin oo ah maalin barkeed sida galab ama subax, iyo soor oo ah Martiqaadid Qof marti ah ama dad badan,( Micnaha oo kooban waa si wanaagsan u Martiqaadid iyo soo dhaweyn dad Marti ah) waa magaalo ku taala waqooyiga ee gobolka Galgaduud.Magaaladaan waa magaalo Muhiim ah sababtoo ah waxaa marta wado taariikhi ah oo isku xirta Koofurta iyo Waqooyiga Soomaaliya, Degmada Galinsoor waxaa dega Beelaha somaliyeed.

Galinsoor waa magaalo ka mid ah magaalooyinka maamulka Galmudug, waxayna ku taala Waqooyiga Gobolka Galgaduud, waa magaalo Muhiim ah, waxaana mara laamida isku xira Koofurta iyo Waqooyiga Soomaaliya,magaalada Galinsoor waxaa Waqooyi ka xiga Bandiiradley, Koofurtana Cadaado, Galinsoor waxaa ku yaalo Labo iskuul, hoose dhexe iyo Sare, iskuulka hoose dhexe waxaa loogu magac daray allaha u Naxariistee Gen. Maxamed Faarax Caydiid, Magaalooyinka hoos taga waxaa ka mid ah, Bandiiradley, Dhabad, Mircawleed, Dacdheer, Deeqlo, Gaxandhaale, Dhardhaar, Tuulo Qorax, Wadd iyo Tuulooyin Badan, dadka Degmada Galinsoor waxay nolol ahaan ku tiirsan yihiin Xoolaha nool iyo Ganacsi, Galinsoor waa Magaalo ay daashadeen Colaado sokeeye laakin hadda waxay noqotay magaalada ugu horeysa Gobolada dhexe Xaga ammaanka,Waxbarashada iyo Caafimaadka, waxaana dadaal iyo Juhdi ay galiyeen dadka deegaanka gaar ahaan Jaaliyada Dibada iyo Dhalinyarada, kuwaasoo aas aasay, iskoolo wax lagu barto, General Caydiid Primary and Secondary School ayaa kaalin muuqata ka qaatay Waxbarashada Degmada. 

Hadaba magaalada Galinsoor waxaa dagan beesha  Habar Gidir gaar haan Saleeban  Sacad .waana magaalo saaran laamiga oo u dhaxeyso magaalooyinka Gaalkacyo iyo Cadaado.




#Article 65: Afbarwaaqo (298 words)


Afbarwaaqo waa degmo ka tirsan degmooyinka gobolka mudug waxaana kataliya dadka deegaanka waxaa daga beesha shiikhaal reer samatar caagane iyo beesha reer nimcaali sacad dadka degaanka waa dad aad u jecel horumarka iyo nabada waxay hada ledahay magaaladu Isbitaal iyo Dugsi hoose dhaxe sare iyo adeegyada guud waayo magalaada waa magaalo xadaarad fog leh inkastoo dagaaladii sokeye uu burbuur baaxad weyn iyo sabacad iyo iidaan iyo afweyn iyo tuulooyin badan waxana ka arimiya maamulka galmudug.Degmada Af_barwaaqowaa degmo ka tirsan Degmooyinga gobolka Mudug.

Magaalada Afarwaaqo waxay hada ledahay isbitaal iyo Dugsi hoose dhaxe  iyo adeegyada guud waayo magalaada waa magaalo xadaarad fog leh inkastoo Dagaaladii sokeye uu burbur baaxad leh sogaaray magaalada. Sidoo kale degmadu waa magaalo facweyn oo ku caan ah barashada diinta islaamka sidoo kale waa magaalo ganacsi af barwaaqo waa degmo caan ku ah biyaha iyo daaqa. (GREEN ZONE) sidoo kale waa Degmo caan ku ah wax soo saaraka dalaga beeraha iyo dhaqashada xoolaha sida geela ariga iyo Lo’da. Xoolaha degmadaan waxaa loo iib geeyaa dhamaan gobolada kale ee dalka iyo waliba dalka Saudi Arabia. Waxaa xiriir ganacsi oo aad u facweyn la leh degmadaan shirkada dhoofinta xoolaha ee indho deero oo ah shirkada kaliya ee heysata ogolaanshaha dhoofinta xoolaha ee deegaanka.
Dadkeedana waxaa lagu qiyaasaa 190000 ilaa 210000 ruux, boqol  sagaashan kun ilaa laba boqol iyo toban kun.waxayna Ku Dhacdaa Goboladda Dhexe .

Magalladu waa magaalo qaarami ah oo ku xasusinaysa waqtiyo hore sida dawladi dhaxe ee  siyad barre waxana ku yaalla schooladi iyo xabsiyadi waaga ay dhistay dawladi dhaxe ee Soomaaliya. Degmada Af-barwaaqo waa Degmo aad u qurux badan xiliga barwaaqada waxayna leedahay dhir fara badan oo inta badan abaar  aaranba cagaaran. Ugu Danbeyntii Degmada Af-Barwaaqo waxaa Ka socda Horumar badanOoy iska kaashanayaan Dadweynaha Degmada af-barwaaqo iyo qurba joogta ka soo jeeda Degmada Af -barwaaqo.




#Article 66: Ibraahim Xasan Caddoow (142 words)


Ibraahim Xasan Caddoow

Ibrahim xasn caddow ,waxuu ahaa aqoonyahan ,siyaasi somaliyeed 
taariikh nololeedLink title
 ibrahim casan cadaw waxaan loo magacaabay 2006 xoghayaha arimaha dibada ee midowgii 
makamadaha islaamigaa , waxuu ku noolaa USA , isagoo maamule ahaan uga soo shaqeeyay
American university oo ku taal Washington Dc ,kadib waxuu ku noqday wadankiisii hooyo
ee Somalia 1999, isagoo maamule kanoqday jaamacada banadir ,waxuuna xiligii maxkamadaha 
islaamigaa u matalay ,wadahalo badan sida kii Khartoum iyo Nairobi , 
kadib dhisitaankii dawladii madaxweyne sharif waxaa loo magacaabay wasiirka tacliinta sare
ee DFKG ,waxuuna deeqo badan oo waxbarasho kahelay dawlado badan ,sida yemen, 

    dhimasho

bishii December 3, waxaa prof cadaw lagu dilay qarax kadhacay hotelka shamow , halkaasoo
uu goob joog ka ahaa ,ardo qalin jabinaysy waxaana halkaas ku dhintay dad badan oo
isugu jiray macalin ,ardo ,iyo wasiiro , qaraxaasoo runtii umada somaliyeed naxdin wayn ku 




#Article 67: Jowhar (562 words)


 
Jowhar (, , , waxaa loo aqoon jiray Villaggio Duca degli Abruzzi) waa xarunta gobolka Shabeellaha Dhexe ee Gobolada Soomaaliya. Waa magaalo ay gacano badan iskaga dambeeyeen burburkii kadib hadda waxaa gacanta ku haya maamulka Dawladda federaalka Soomaaliya, taasoo kala wareegtay Al-Shabaab.

Waxay 90 km (50 mi) magaalada caasimadda ah ee Muqdisho. Sidoo kale waxay leedahay garoon diyaaradeed woqooyiga magaalada.

Jowhar waxaa aas aasay beeraaleey ka socotay boqortooyadii Saafooy, beeraaleeydaas waxaa ugu caansanaa Luigi Amedeo, Duke of the Abruzzi, kaasoo yimid Soomaaliya 1873 wuuna ka helay deegaan ahaan. Duke wuxuu guda galay dhismaha, jidad, iyo dhabba tariin, iskoollo, isbitaallo, iyo dhismo masaajid ay dadka deegaanka ka codsadeen. Wuxuuna guursaday haweeneey soomaaliyeed kadibna halkaas ayuu ku geeriyooday.

waxaa bartamaha magaalada jowhar mara webiga shabelle oo kala qeybiya 4afarta xaafadood ee jowhar uu ka kooban yahay kuwaasi oo kala ah horseed iyo buulasheikh oo dhanka bari ee magaalada jowhar xiga iyo kulmis iyo hantiwadaag oo iyana ah xaafadaha galbeed uga beegan magaalada jowha.
dadka asaliga ah ama sida saxda ah loogu yaqaan jowhar waa qabaailaadka kala ah waaqbiyo iyo walamooy oo ka wada tirsan beelaha shiidlo ee dega deegaanada gobolka shabellaha dhexe gaar ahaan hareeraha webiga shabelle ee gobolka shabellaha dhexe.

jowharna waxaa leh dagana bessha shiidle 89% inta kalana waa isudardar gaaljecel makane iyo abgaal

Magaalada waxay soo noqatay xaruta Dawladda kumeelgaarka ah ee soomaaliya xiligii xukuumadii cali maxamed geedi iyo madaxweynihii cabdullaahi yuusuf, waxaana ka talinayay xiligaa hogaamiyihii koofurta maxamed dheere oo kusoo dhaweeyay dowladii habawga aheed ee kiinya lagusoo dhisay. waxaana magaalada ka qabsaday midoowgi Midowga Maxkamadaha Islaamiga 2006dii bishii diseember.Magaalada Jowhar waxay u jirtaa caasimada muqdisho 90KM. waxaana magaalada dhex mara wadada weyn ee kasoo baxda magaala muqdisho ee isku xitra gobolada dhexe ee wadanka.Waxaa ay leedahay garoon diyaaradeed oo caalami ah, waxaana markeeda hore isticmaali jiray dowladihii dhexe ee siyaad bare, waxey garoonkaas ku taalaa woqooyiga magaalada jowhar.Waxaa kale oo magaalada ku taalo warshaddii weyneed oo soo saari jirtay sonkorta iyo warshaddii barafuunka iyo warshaddii suufka sameynjirtay.Jowhar waxee ku taalaa dhul beereed aad u baaxad weyn.Magaalada waxay caan ku tahay beeraha iyo xoolaha.

Warshada Sonkorta ee Jowhar waa warshad oo soo saarto sonkor waxeena ku taalaa magaalada Jowhar ee gobolka Shabeellaha Dhexe. Warshadaan waxaa la sameeyay 1926kii.
Waxa ay ahayd warshadda ugu wayn bariga afrika, awood waxay ulahayd inay sameeyso 3,000 Kiintaal oo qasabka sokorta laga sameeyo, waxa kaloo ay samayn jirtay sifaynta sokorta, waxay lahayd Rug shaybaar Kiimikada ah oo lagu baari jiray qasabka inta ay hawsha waddo, waxa ayna ku shaqayn jirtay Gaas-Dabiici oo laga soo saari jiray haraaga walxaha qasabka iyo miraha.

Beero 60-80 Hegtar ah ayaa qasabka lagu beeri jiray waxaana lagu soo rari jiray qasbka Tariin oo Talyaaniga lahaa oo Muqdisha ka soo bixi jiray jowharna alaab ka qaadi jiray waxaana maamuli jiray tariinka ninka lagu magacaabo Duca degli Abruzzi.

Magaalada waaxaa ka howlgala shirkado isgaarsiin oo ah shirkadaha ka howlgala dhamaan Soomaaliya sida Hormuud, Nationalink, Orbit, Somafone, iyo telecom somalia.

Internetka ama shabakadaha midoobay

Magalada Jowhar waxey leedahay website ugu caansan Soomaaliya lana yiraahdo www.jowhar.com.
Dhinacyada is gaarsiinta waa arin ku soo korodhay sanadkii 2002-05 20 xilli ay reer jowhar badan dibadaha qabteen loona bahdaay barkulaan.

waxaana website ka www.Jowhar.com asasaay wiil reer jowhar ah laguna magacaabo Saalax yuusuf Macalin kuna dhashay magaalda jowhar kuna soo barbaraay kuna noola ilaa sanadkii 1986.

Tareenkii isku xiri jiray Muqdisho iyo Jowhar (Villaggio Duca Degli Abruzzi) 




#Article 68: Buulo Burde (361 words)


Buuloburde (), (sidoo kale loo qoro Buloburti ama Bulobarde), waa magaalo ku taala badhtamaha gobolka Hiiraan ee wadanka Soomaaliya.

Buuloburte ama Buulaay (Af-Taliyaani Bulo Burti) waa magaalo ku taala gobolka Hiiraan ee bartamaha Soomaaliya.Degmmadwaxaa waxa ay ku taal goob muhiim ah oo ku caan ah dhulbeereed aad u qaalisan waa magaalo aad uquruxbadan marka loo fiiriyo degmooyinka kale ee ku yaallaa gobollada kala duwan oo ka koobanyahay dalka.Waxaa magaalada aad looga helaa caanaha noocyadooda kala duwan.Waa magaalo qaraami ah, waxa lasheegaa ineey tahay magaalo qadiimi ah oo illaa dhoowr qarni jirto. 
 

Degmada Buulo-burte waxay ku taalaa dhanka qoraxsin ee Wabiga Shabelle, waxeey muqdisho ujirtaa 220km waagii hore magaalada waxaa la dhihi jiray buuloburte oo macneheedu yahay (Buuladii bacaadka ), lakiin markaan dambe ayaa wuxuu magacaasi isku bedelay buulo Barde (Barde) waa geed wabiga jiinkiiska ka baxo ayna caan ku tahay buuloburte.Buuloburde waxay kaloo ku magacdheertahay Buulaay ama deebleey oo dadkii hore u yaqaaniin. Magaalada Buuloburto waxay caan ku tahay xoolaha sida Ariga, Geela iyo Lo'da, magaaladani waa magaalo laga helo dhammaan dhirta kala duwan ee laga soo saaro wadanka Soomaalia, waa magaalo laf dhabar u ah dadka iyo gaadiidka ku kala safra goballada dhexe iyo gobollada waqooyi. Magaaladan ayaa u muuqato mid ganacsigeedu uu sii balaaranayo lagana yaabo in ay hogaamiso ganacsiga gobolka Hiiraan iyadoo dadkeedana maalinba maalinta ka danbeysa sii badanayo. Waxaa ka dhacay dagaal weyn sanadkii 1922 oo u dhexeeyey askartii talyaaniga iyo kuwii SH Xasan Barsane oo ey dad badani ku nafwaayeen.

Buuloburde waxaa ku yaala dugisyo sare iyo kuwa dhexe iyo kuwa hoose iyo kuwa kale, laakiin degmada buulaburde waxaa lagu xasuustaa dowladii maxamed siyaad barre ineey ka soo bixi jireen dad aqoontooda sareeyso xaga waxbarashada xaga isporiga ,waxaan xasuusanaa gobolada dalka Soomaaliya marka loo fiiriyo xaga isportiga waxeey ka soo bixi jireen bahsdfredsssrghcdthfddddankood gobolka hiiraan gaarahaan degmada buulaburde

Degmada buuloburte waxaa degan dad lagu qiyaaso in ay gaarayaan (?) waxaa ku nool qabaa'il somaliyeed, laakiin ma sheegaan qabiilkooda oo haddii la weediiyo waxa uu kuugu jawaabaa reer b/burte. degmada waxa eey leedahay qisooyin aad ufarabadan halkaanna kuma soo koobi karo,waxaa ay kaloo leedahay Buundo lagu tilmaamo in ee ka midtahay kuwa ugu qatarsan Soomaaliya oo dhan. 




#Article 69: Xarardheere (321 words)


Xarardheere () waa magaalo taariikhi ah oo ku taal gobolka Mudug ee Soomaaliya.

Magaaladu waxey leedahay taariikh qadiimi ah oo u laabaneysa boqolaal sanno. Dadka caanka ah ee magaalada soo maray ama hadda ku nool waxaa ka mid ; (AUN) Xaaji Maxamed Axmed Liibaan ( Axyaa Wadani ) Nabadoon Cadaceete, Guddoomiye Abdi dheere, Gaashaanle Ali Axmed Cosoble, Nabadoon Koofi, Sheikh Kulli, Nabadoon Baraale Warsame, Gudoomiye Muxammed Sheikh, Guddomiye Abdisalaan Khaliif, Nabdoon Kobac, nabadoon Ciise geel jir, Nabadoon/Gnacasade Muxammed Adam Timajilac, Nabadoon/Ganacsade Buunde, Nabdoon Cusmaan Bood, Nabadoon Indhacade, Ustaad Xuseen Cali Cawaale, Korneel Cali Maxamed Fiidse  ahaana xoghayntii Wasiirka  Gaaanshaandhiga Somaliye, Sareye Gas Maxamed Cali Samatay. Wasiirkii Boostada Cali Xasan Boostaale. Nabadoon Cawaale Rooble Iidle. Gabayaa Xasan GaBay.  Nabadoon Cabdi Dhiblaawe oo ah Aabihii Drs Xaawo Cabdi Dhiblaawe. Yuusuf Xasan Rooble oo Ahaa aabihii prf Maxamed Yusuf Xasan Madaxii Daqaatiirta Somaliya ahana  agaasimihii isbitaal madiniino. Nabadoon Cali Sheekh Abuukar. Ugaas Maxamed Ciisa (aun) oo Ahaa Ugaas Mahad ugaas Maxamed Ciise aabihii. Usataad Abdirahman Moahmed Xuseen.  

Magaalada iyo degmooyinka hoos yimaadaba waxa ay ka badbaadeen colaadihii sokeeyay ee ka dhacay guud ahaan Somaaliya gaar ahaanna gobolada dhexe ee Somaaliya,

Magaalada magaceeda waxaa la sheegaa in uu ka yimid labo magac oo isku tagtay oo kala ah 
Xarar iyo dheere Xarardheere oo ah geed dheer oo xarar ah oo magaalada ka bixi jiray.

Magaaladan waxa ay ka midtahay magaalooyinka gobolka Mudug uu ka kooban yahay,  isla markaana ku taalla dhinaca deexda.

waxey ku taalaa dhinaca qorax ka soo bax ee bari. 

Degmadaan waxaa ka jira ganacsi ballaaran oo dhinaca dalagyada beeraha kasoo baxa, xoolaha iyo weliba kalluumeysiga oo ah qeybta ugu weyn ee lacagta adagi kasoo,gasho dadka degaanka.

waxey dagmo noqotay 1972, waxaana ka noqday guddoomiyihii uhu horeeyay Abdi dheere, magaaladan waa magaalada kaliyah ee waxyaabihii danta guud wali ey yihiin dan guud, sidii Isbitaalka, wakaalada biyaha, iskuulka degmada, saldhiga booliska, gurigii martida iyo wax kasta oo dan guud ahaa.
 

Magaaloyinka hoostaga Degmad Xarardheere




#Article 70: Afgooye (282 words)


Afgooye  (, ) Waa Degmo  ka Tirsan Gobolka Shabeelaha hoose Waa Magaalo aad u Qurux badan ku Taalo Meel istaraatiiji ah Soddon km(30 km) kaga beegan Galbeedka Magaalada Muqdisho.Tirada Dadka ku Nool waxaa lagu Qiyaasaa ku dhowaad 79,400 oo Ruux.

Degmadu  waxey leedahay dhul beereed aad u baaxad weyn. Bartanka Magaalada Waxaa Mara Wabiga Shabeele oo ah Wabiga  ugu dheer somaaliya Magaaladu Waxey leedahay Laba Buundo oo aad u Qurux badan, Sidoo kale Magaalada waxaa loogu kala goosha doonyo ka Sameysan alwaax oo loogu kala gudbo karo wabiga labadiis dhinac.

Degamadu waxaa ku yaalo  Suuqa ugu weyn ee ka ganacsiga xoolaha nool ee gobolka shabeelaha hoose.

Degmada waxey ka koobantahy Xaafado aad u tiro badan hadii aan kasoo qaadano kuwo Caansan Waxaa ka Mida :

Degmada waxaa hoos imaada Tuulooyin aad u fara badan .

Degmada Qabaailka ugu badan ee Daga Waxaa ka Mid ah : Galadi  iyo  Bagadi gaar ahaan lafta la yiraah abaasaad iyo Wacdaan Cismaan  iyo Garre .

Nidaamka Waxbarasha Degmada Afgooye waa Mid lamida guud  ahaan wadanka Somaliya, Tan iyo Burburkii dowladii dhexe ee Soomaliya Nidaamka wax barsho ee wadanku waxuu ku jiray xalado aa d u adag blse Waxaa gacanta ku hayay Nidaamka Daladaha..

Dugsiyada Sare ee Ugu Caansan Degmada Waxaa Ka Mida:

Degmadu waxey leedahay isbitaalo caafimaad oo la tacaala bukaanka xanuunsan.

r. Degmadu waxey soo martay Maamulo kala duwan Mamulkii ugu Xukunka dheeraa waxuu ahaa Maamulkii Saldanada Galadi Oo ka talinayey Ku dhowaad 150 Sano laga soo bilaawo  Dabayaaqadii Qarnigii 17aad ilaa 1910 Taariiqda Miilaadiga. Waa magaalo aad u Nabdoon leh dhul beeraad aad baaxad weyn.

F.G: Wax badan ayaa ka dhiman Qoraalkani Qofkii Xog  ka heysaa Waa ay dhamestiri kartaa.

Fadlan Hala dhowro Nidaamka




#Article 71: Hargeysa (305 words)


Hargeysa ama Hargaysa ( ) waa caasimada dalka Somaliland. 

Wakhtiyadii hore, magaalada Hargaysa waxay ka tirsanayd maamulkii  Saldanadii Cadal ee ka arimin jirey deegaano badan ee ku taala Somaliland. Boqortooyadii Ingiriiska ayaa magaalada Berbera ka dhigay magaalo madaxdii British Somaliland, waxa sanadkii 1941 lagu wareejiyay magaalo madaxda caasimada Hargeysa.
Sannadkii 1960 waxay madaxbanaani heshay ilaaladii gobolada Waqooyi kuwaasi oo la midoobay Koonfurta Soomaaliya, sidaasi ayaa Hargaysa ku dhaaftey magaalo madaxnimadi. Laakiin waxay magaaladu ahayd mid ka mid ah magaalooyinka ugu wayn Soomaaliya.Kadib markii ay Soomaaliya ka dhacday dagaal sokeeye ayay sanadkii 1991 noqotay caasimadda jamhuuriyadda Somaliland.

Si kastaba ha ahaate, magaalada Hargeysa waxay dhacdaa dooxada Galgodon ee deegaanada Oogo, waxayna magaaladu ka saraysaa biyaha bada joog dhan 4,377 mitir. Juquraafi ahaan magaalada Hargeysa waxay saaran tahay buuro, dooxyo iyo deegaan caro bataax leh. Si la mid ah magaalooyinka kale ee ku yaala Somaliland, dhismayaasha magaalada Hargaysa waxay caan ku yihiin farshaxanka iyo qurxinta dhagaxa dabiiciga ah ee laga helo buuraha ku hareersan magaalada.

Guud ahaan, magaalada Hargeysa waa tan ugu bulshada badan magaalooyinka Somaliland, waxaana ku nool caasimadan dad tiradoodi gaadhto in kabadan 1.2 milyan. Deegaanka magaaladan waxaa aad uga baxa geedka tiinka.

Sida ilo badani isku raaceen magaca Hargeysa wuxuu asal ahaan ka yimid ereyga harga-geeya oo ka turjumaya in horaantii Hargaysa ahaan jirtey meel loo soo iib keeno haraga xoolaha. 
Ilo kale waxay ku waramaan in magaca Hargeysa ka yimid erey Af-Oromo ah kaasi oo la micno ah meeshii tiinka badneyd. Ilo kale waxay waliba ku waramaan in magaca Hargeysa ka yimid Harar as-Saqiir oo ay micneheedi ay tahay Hererkii yaraa ee luqada af Carabiga.  

In kastoo aan la haynin taariikh xaqiiqo ah, waxaa la aaminsan yahay in Hargaysa uu aasaasay Sheekh Madar qiyaastii 1800, wakhtigaasi oo sheekhu ka dhisay maqaam xereed iyo meel lagu nasto marka loo socdo magaalada Saylac ama Herer.




#Article 72: Qaamuus (109 words)


Qaamuus (; ) waa ereyo badan oo la soo ururiyay kuwaasi oo luuqad (ama af) ku turjumaya luuqad kale. Sida caadiga ah, qaamuusku wuxuu u habaysan yahay nidaamka alifbeetka; taasi oo ka bilaabanta xarafka koowaad ee luuqadaasi. 

Qorista iyo diyaarinta qaamuus waa shaqo aad u badan oo qaadata wakhti iyo maal; waxaana maanta dunida jira qaamuusyo badan oo isku fasira labo ama dhowr luuqadood. Tusaale ahaan, waxaa jira Qaamuuska Af Soomaaliga iy Ingiriiska, iyo kuwo kale oo badan.

Qaamuusku waa buug erayga ama luqadaha fasiro. Sidoo kale, waxoo kuu fasiraa ama kuu turjumaa, luqadaha kale.
badanaa qaamuusyaasha waxaa lagu tixay, alifbeetada, si oo u fududaado, radinta xarafka aa raadineesid.




#Article 73: Ceel Buur (245 words)


Ceelbuur (Af-Ingiriis: El Bur) waa magaalo qadiimi ah ee ku taal gobalada dhexe ee dalka Soomaaliya gaar ahaan gobolka galgaduud. Waa magaalo ka mid ah magaalooyinka ugu taarikh dheer ee dalka wexeyna ahaan jirtey xarunta gobollada dhexe laga xukumi jirtey xiliga gumeysiga.
Magaalada Ceelbuur wa magaalo taarikh dheer ku leh dalka Soomaaliya wexeyna leedahay astaamo soo jiray ilaa qarnigii 16-aad xiligii gumeysiga.  

Ceelbuur waxay caan ku tahay habka burkija sameenta iyo agabyada laga sameeyo dhooqada jilicsan ee laga qodo dhulka hoostiisa oo ay ceelbuur ku tahay Hodan   

Ceelbuur waa magaalo kulansatay Qurux iyo hanaan wanaagsan marki aad eegto biyaha dur duraya ee dhex ceegaaga bartankeeda iyo jawiga u goonida ah oo ay leedahay   

sidoo kale degmada Ceelbuur waxaa Ku yaalo Xarunta ciidanka guutada 22 aad ee malatariga xooga dalka somaliyed oo lagu magacaabo xarada ee daganayen caana moog .

dhanka fidininta diinta ceelbuur waxee Ku lee dahay taariikh aad u dheer waxeena aheed magaalada oo daganaay ama oo ka soo jeeday Sheikh Maxamed Faarax Culusow oo culumada somaliyed intooda badan ee yahiin faraci quraanka iyo kutaabta kale ee cilmiga oo soo baray ee Ceelbuur gobolada fog fog iyo kuwa dhawba uga imaa jiray in eey diinta ka bar taan Shiikha

Ceelbuur waxaa Dagan oo xadaarad iyo ilbaxnimo fogba ku leh Beelaha Murusade sida Hilipi iyo Daguuro Abakar iyo Hadbarceyn iyo Ayaansame Jufooyinkale to ah Cabdla Sabti  iyo Ibrahim Sabti  .magaalada sidoo kale waxaa dego beesha Duduble, sidaas oo ay tahay waa Magaalo quruxbadan oo Dalxiiska ku qurux badan.




#Article 74: Addis Abeba (1028 words)


Adiss Ababa () waa Caasimada Dawlada Federaalka ah ee Itoobiya, waana Magaalada ugu weyn itoobiya isla markaasna waa Gobol gaar ah. Micnaha Addis Ababa waa Ubaxa Cusub waxaana Xafiis ku leh Ururka Midowga Afrika,
dadka ku nool waa illaa 4 milyan . dadka degan waa illaa 80 isir oo kala duwan oo ku hadla 80 afaf . 
Waxaana ku yaal Garoon diyaaradeed oo la yiraahdo Garoonka Diyaaradaha ee Bole, asaaskeedu wuxuu ahaa 1886. jooga badda waxay ka sareysaa 2500m . waxayna caan kutahay isu dheeli tirnaan cimilo sanadka oo idil . heer kulkeedu ma dhaafo 16.

Iyadoo la raacayo Dastuurka Itoobiya ee 1995, magaalada Addis Ababa waa mid ka mid ah labada magaalo ee federaalka ah ee ka masuul ah Dowladda Federaalka ee Itoobiya. Magaaladda kale ee leh isla xaaladdan waa Dire Dawa oo ku taal bariga dalka, labada magaalooyinkana waxay ku yaalaan Gobolka Oromiya. Horaantii, kadib markii la aasaasay qaab-dhismeedka federaalka ee 1991-kii oo ku hoos maray Axdiga Ku-Meel-Gaarka ah ee Itoobiya, Dawladda Hoose ee Addis Ababa waxay ka mid ahayd dawladaha 14-ka dawladood ee cusub. Si kastaba ha ahaatee, qaab-dhismeedkan waxaa beddelay dastuurka federaalka ee 1995-kii, natiijadaasna, Addis Ababa ma lahan xaalad dowladnimo.

Maamulka magaalada Addis Ababa waxay ka kooban tahay Duqa Magaalada, oo hogaaminaya laanta fulinta, iyo Golaha Magaalada, oo dejiya xeerarka magaalada. Si kastaba ha noqotee, iyada oo qayb ka ah Dowladda Federaalka, Baarlamaanka Federaalka ayaa dejiya sharciyo ku xiran Addis Ababa. Xubnaha Golaha Deegaanka waxaa si toos ah u doorta dadka deggan magaalada iyo Golaha, markaa waxay doortaan Duqa dhexdooda xubnahooda. Xilliga xafiiska ee loo doorto saraakiisha la soo doortay waa shan sano. Si kastaba ha noqotee, Dawladda Federaalka, marka ay u aragto daruuri, waxay burburin kartaa Golaha Magaalada iyo maamulka oo idil oo ay u beddeli karaan maamul ku-meel-gaar ah illaa inta doorashadu socoto. Dadka degan Addis Ababa ayaa matalaya Baarlamaanka Federaalka, Golaha Wakiilada. Si kastaba ha noqotee, magaalada ma matalayso Aqalka Federaalka, taas oo ah aqalka sare ee federaalka ee ay wakiil ka yihiin wadamada xubnaha ka ah. Laanta Fulinta ee Duqa Magaalada ayaa ka kooban Maamulaha Magaalada iyo laamaha kala duwan ee xafiisyada adeegga bulshada.

Duqa magaalada Addis Ababa waa Gudoomiyaha Dimoqraadiyada ee Oromo People's Democratic Organization (OPDO), oo ah xubin ka tirsan Isbahaysiga Xukumadda ee Jabhadda Dibudhiga Dimuqraadiyadda (EPRDF). Mudane Diriba Kuma wuxuu xilka kala wareegay 9kii Luulyo 2013. Wuxuu hore u ahaa Kuma Demeksa (oo sidoo kale ka tirsan xisbiga OPDO), wuxuu muddo shan sano ah ka soo shaqeeyay 30kii Oktoobar 2008. Intii ka horeysay, Dowladda Federaalka waxay u magacawday Mr. Berhane Deressa inuu hoggaamiyo maamulka kumeelgaadhka ah ee ka shaqeeyey laga bilaabo 9kii Maajo 2006 ilaa 30 Oktoobar 2008 ka dib dhibaatadii doorashadii 2005. Doorashadii qaran ee 2005, xisbiga talada haya ee EPRDF ayaa guulo waaweyn ka soo gaaray Addis Ababa. Si kastaba ha ahaatee, mucaaradka ku guuleystay Addis Ababa ma aysan ka qeyb geli xukuumadda labada heer gobol iyo mid federaalba. Xaaladdan ayaa ku khasabtay Dawladda Federaalka ee EPRDF in ay ku wareejiso maamul ku-meelgaar ah illaa iyo inta doorasho cusub la qabtay. Natiijo ahaan, Mr. Berhane Deressa, oo ah muwaadin madax banaan, ayaa loo magacaabay.

Qaar ka mid ah duqayadii hore ee Addis Ababa waa Arkabe Oqubay (2003-06), Zewde Teklu (1985-89), Alemu Abebe (1977-85) iyo Zewde Gebrehiwot (1960-69).

Qalabka la yaabka leh waxaa ka mid ah Cathedral Cathedral (oo la aasaasay 1896 iyo sidoo kale guriga lagu hayo matxafka), Quduuska Quduuska ah ee Qudduuska ah (marxuumka ugu weyn ee Orthodox Orthodox Cathedral) iyo meesha lagu aasayo ee Emily Haile Selassie iyo qoyska Imperial , iyo kuwa ku dagaallamay reer Talyaani intii lagu jiray dagaalkii labaad ee aduunka. Waxaa sidoo kale jira garoonkii hore ee Imperial ee Menelik oo weli taagan kursiga rasmiga ah ee dawladda, iyo Aqalka Qaranka oo hore loogu yaqaanay Jubilee Palace (oo loo dhisay in lagu calaamadeeyo Boqortooyada Boqortooyada Haile Selassie ee 1955) taas oo ah degaanka madaxweynaha Itoobiya. Jubilee Palace ayaa sidoo kale loo qaabeeyey ka dib markii Buckingham Palace ee Boqortooyada Ingiriiska. Xarunta Afrika waxay ku taallaa dhammaan meelihii Menelik II ee laga soo galo Garoowe halkaasoo ah Xarunta Dhaqaalaha ee Qaramada Midoobay ee Afrika oo xarunteedu tahay sidoo kale xafiisyada QM ee Itoobiya. Sidoo kale waa goobta lagu aasaasay Ururka Midawga Afrika (OAU), oo ugu dambeyntii noqday Midowga Afrika (AU). Midawga Afrika ayaa hadda ku jira xarun cusub oo lagu dhisay meel ku taal xabsiga Akaki Xabsiga, oo ay ku leedahay dhulkii ay ku deeqeen Itoobiya ee ujeedadaas ku lahayd qaybta koonfureed ee magaalada. Tiyaatarka Hager Fikir, oo ah tiyaatarka ugu da'da weyn Itoobiya, wuxuu ku yaalaa degmada Piazza. Dhawaqa Quduuska ah ee Trinity Cathedral waa dhismaha baarlamanka, oo lagu dhisay xukunka Haile Selassie, oo leh minaarad saacadeed. Waxay sii waddaa inay u adeegto sida kursiga Baarlamaanka maanta. Dhamaan Baarlamaanka waa Shengo Hall, oo ay dhistay xukunka Derg ee Mengistu Haile Mariam oo ah hoolka baarlamaanka cusub. Shengo Hall wuxuu ahaa dhismaha adduunka ugu weyn ee la dhisay, kaas oo lagu dhisay Finland ka hor inta aan lagu soo shirin Addis Ababa. Waxaa loo isticmaalaa shirar waaweyn iyo heshiisyo. Itegue Hotel, oo dhisay 1898 (Calendar Calendar) oo ku taal bartamaha magaalada (Piazza), ayaa ahaa hotelkii ugu horeeyay ee Itoobiya.

Degmada Merkato, oo noqotay midka ugu weyn suuqa Soomaliya, waa Masaajidka Grand Anwar ee masaajidka ugu wayn ee laga dhisay dalka Talyaaniga. Dhowr mitir oo koonfur-galbeed ah ee Masjidka Anwar waa kaniisada Raguel oo la dhisay ka dib markii xoriyadii Empress Menen. Dhismaha masaajidka iyo kaniisaddu waxay calaamad u tahay xidhiidhka nabadeed ee dheeriga ah ee u dhexeeya masiixiga iyo diinta Islaamka ee Itoobiya. Kaniisadda Katooliga Katooliga ee Quduuska Quduuska ah wuxuu kaloo ku yaal degmada Merkato. Ugu dhow Garoonka Diyaaradaha Caalamiga ah waa Madhane Alem (Badbaadiyaha Dunida) Orthodox Cathedral, oo ah kan labaad ee ugu weyn Afrika.

Tilmaamo kale oo magaalada ka mid ah suuqa sare ee Mercato, jimicsiga Jan Meda, Xarunta Madadaalada ee Bihere Tsige iyo jidka tareenka ee Jabuuti. Goobaha cayaaraha waxaa ka mid ah Iskuulada Addis Ababa iyo Nyala. Abaalmarinta Afrika ee 2008-dii ee ciyaaraha fudud ayaa lagu qabtay Addis Ababa. Buuraha Entoto waxay ka bilaabmaan xaafadaha waqooyiga. Xaafadaha magaalada waxaa ka mid ah Shiro Meda iyo Entoto oo waqooyiga, Urael iyo Bole (Guriga Bole Internat




#Article 75: Burco (1076 words)


Burco (af Ingriisi: Burao, af Carabi: برعو) waa magaalo ku taala gobolka Togdheer ee dalka Somaliland. Burco waa caasimada labaad ee dalka, waliba waa magaalo qiima badan leh kadib markii shir lagu qabtay oo lagu aasaasayay jamhuuriyadda Somaliland. Togga Togdheer ayaa magaalada dhexmarta oo laba u qaybisa marka ay roob dhacdo, laakin laba biriij ayaa isku xidha labada qaybood ee magaalada: Biriija Cusub iyo Deero Bridge.

Markaynu ka hadlayno beelaha ama qabaa'ilka daga Somaliland, Burco waxaa si gaar ah u daga lix  beelood. Waxay kala yihiin Habar Yoonis iyo Habar Jeclo oo ah labadaa beelood ayaa ugu badan beelaha daga magaaladasi. Hase yeeshee waxa kaloo dega  in yar oo beesha Ciise Muuse iyo Arab ah iyo Fiqishiini oo ka tirsan beel-weynta Hawiye, iyo beelaha Gabooyaha. Dhammaan beelahaasi waxay si guud uga wada shaqeeyaan danta magaalada iyo dalka.

Muuqaalka guud dee adba waad iska garaysaa 

Muuqaalka guud ee magaalada Burco waa mid aad u wanaagsan wakhtigan xaadirka ah, marka loo eego xiliyadii hore ee ay Burco soo martay. Guud ahaan magaalada waxa ka socda dhismayaal kala duwan, waana magaalo koriinkeedu socdo oo ay marba marka ka dambaysa wax ku kordhayaan….

magalaada burco waa magaalo ku caana dhinaca waxbarashada sababtoo ah
waxa ka soo jeeda magaalada burco aabihi waxbarashada soomaaliyeed
maxamuud axmed cali. 
Magaalada burco aad ayey ugu fiicantahay waxbarashada marka loo eego dagaaladii iyo qalaasihii ay kaga danbaysay dalka intisa kale waxaana ku yaala dugsiyo ilaa 200 dugsi oo isugu jira Hoose, dhexe iyo 116 dugsi oo ah kuwa sare iyo sadex jaamacadood oo ah University of Burao Addis University iyo golis university.
Dadweynaha reer Burco waxaad moodaa inay aad wax u bartaan oo ay waxbarashada wadaan guud ahaan marka aad eegto qiyaasta dadka wax barta waxaan odhan karnaa waa ilaa 70% oo u badan dhallinyaro. waxaa ka jira dugsiya badan oo gaar loo leeyahay sida Smart primary and secondary school,Ilayska Togdheer Schools ,iftin,faaruuq,cabdalenuuri,iwm,hadaba markaynu eegno dugsiyadaa waxaad moodaa inay ka anfac badan yihiin kuwa dawliga ah ama public ah sida schoolka smart oo kale waxa ay ardaydiisu muujiyeen dadaal aad iyo aad u heer sarreeya,waxa jira qiimayn lagu sameeyo ardayda ka qayb gasha imtaxaanaadka fasalada 8aad ee dugsiga dhexe halkaas oo ay wasaarada waxbaashadu soo gudbiso 10ka arday ee uguu sarreeya imtaxaanka hadaba guusha uu ka gaadhay schoolka smart imtaxaanaadkaas maa ha kaliya guul u soo hoyatay dugsiga ama schoolka hase ahaatee sidoo kale waxay guul u soo hoyatay gobolka togdheer oo uguu faanidoona gobolada kale ee wadanka.
Burco aad ayey u wanaagsantahay waxbarashada balse waxa siweyn loo eedeynayaa wasaarada waxbarasahada oo dadka markaad weydiiso Waxbarasahda gaarka ah iyo Xukuumada tee baa fiican waxa qiraal ah inay tan gaarka ahi aad uga horeyso ta kale.

Marka aad eegto ila dhaqaalaha magaaladu ay leedahay ee la isla yaqaanay waxay ahayd Burco oo ahayd Saylada ugu weyn waqooyiga jasiirada Soomaaliyeed ee iibka xoolaha taasina haatan waxa u laaban albaabada tan iyo xiligii la joojiyey Dhoofkii xoolihii la geyn jiray wada gacanka carbeed, Haatan dhammaan dalku waa kasoo kabtay dhaqaalihii ishaa kaliya ahaa ee xoolaha nool.  

Burco sido kale way kasoo kabatay oo aad ayuu isaga socda ganacsi aan xadlahayn hadaba markaad eegto xidhiidhada ganacsi ee ay burco la leedahay aduunka waxay siweyn ugu xidhantahay oo dhaqdhaqaaqeed alacageed laga xukumay suuqyada taasoo sabab ay u tahay lacagta giinbaarta ah ee ka dhaxayso iyaga iyo dalkii hore la isugu odhan jiray soomaaliya oo aad u ragaadisay dhaqaalaha Gobolka guud ahaan gaar ahaan magaalada Burco. 

Dhinaca ganacsiga waa kala dabaqado duwan yahay waana mid markasta socda haday noqoto ganacsiga shirkadaha waaweyn kan dadka caadiga ah waa mid furan oo socda waqti kasta, isku soo wada duub oo burco dhaqaalaha guud ahaan gobolka Togdheer wa mid aad u liita o ay ragaadisay lacagta giinbaarta oo lagu qiyaasay inay gaadhayso ilaa 250 kun US dolers ah. 

Guud ahaan gobolka waxa ka socda mashruucad badan oo horumarideed isada mashuuca wadada labaad ee la jaraynayo in la bilaabo magadala dhexdeeda.  

Intii dawalad cusubi dhalatay gobolkan Togdheer, waxaa ka shaqeeya shan warshadood oo soo kala saara biyaha iyo sabuunta buda ah, sida waxshada Ilays oo iyadu soo saarta sabuunta buda ad, iyo Bail oo iyadu soo saarta sabuunta buda ah.  

Warshadaha kale ee ka shaqeeya Burco waxaa ka mid ah: 

Waxa si weyn dhibaato ugu haya magaalada Burco dhalinayradii oo si weyn uga tahriibay oo aad uga baxay magaalada Burco oo markasta la soo sheegayo raxan dhallinyaro ah oo gaadhay dalka liibiya oo ah dariiq looga sii gudbo qaaradda Yurub. 

Sida kale dhallinayradu waxa ay ka tahriibayaan oo ay ka baxayaan waa dhibaatooyin la soo darsay una baahan wax ka qabasho weyn in laga sameeyo. 

Burco waxaa ku yaala xaafado badan oo aan la tirin karin, kuwa ugu waaweyn waxaa ka mid ah:

Burco iyadoo ay fooda inagu soo hayso Ciiddii Arafo ayaa Saylada Xoolaha ee magaalada Burco ee xarunta Gobolka Togdheer Laga dareemaayaa dhaq dhaqaaq aad u balaadhan oo la xidhiidha kala iibsiga xoolaha nool, Salada Xoolaha Magaalada Burco ayaa kamid ah Sayladaha ugu waaweyn Togdheer,maadama oo ay kutaalo Gobolka ugu Xoolaha badan wadanka,

Saylada ayaa waxa laga dareemayaa mashquul aad u balaadhan, iyada oo loo diyaar garoobayo Ciidda weyn ee Ciidul Udxa ayaa Xooluhu ka imanayaanDeegaanad hoos yimaada Gobolkan iyo waliba dhammaan dhulka ay somalidu degto,xolaha lagu iibsado Saylada magaalada Burco ayaa laga dhoofiyo Dekeda weyn ee magaalada Berbera iyadoo intooda badana loo iibgeeyo Dalka Sucuudiga iyo wadamo kale oo carabta ah,wxana wakhtigan si joogta ah uga ganacsada Saylada Burco Shirkado waaweyn oo ay kamid yihiin, INDHADEERO, AL-JAABIRI,AL- XUSAYN, Jibril Ali Musse iyo waliba kuwakale oo badan ,

Aadan Axmed Diiriye (baradho)oo kamid ah ganacsatada xoolaha iibiya oo aan la kulanay ayaa sharaxaya wakhtigan sida Xoluhu usoconayaan waxanu yidhi”jawiga Sayladu wuu wacanyahay waxaynu ku jiraa wakhtigii Mooshinka Xajka oo haatan gebgebo ah islmarkaana ay ka hadhsanyihiin waxan wiig kabadnayn, xoolaaha iibkooduna waa neef iyo sarartii waana isbed bedeshaa oo maalinba waa sixir gaara, maalintii waxaanu iibsanaa marka Burco iyo hargaysa laysku daro 40.000 ILAA 30 000 oo neef ku waas oo aan u iib gayno wadamada arabta”

Axmed oo kamida Ganacsatada islamarkaan ah Gudomiyaha Degmada Dhoqosha ayaa isna sheegay wakhtigan inay xooluhu xoog usoconayaan maadaama buu yidhi ay anu ku guda jirno udiyaar garawga Xajka, waxa kaloo uu mr, Axmed carab ka ku dhuftay inay maalmahan xoolaha sixirkoodu hoos u dhacay taasoo uu ku sifeeyay inay Xoolihii waa weynaa joogsadeen islamarkaana ay bilabmeen kuwii yar yaraa ee Gawraca.

Burao waxa joogo dad qoodo weeyen taas oo dumarku ka cabtaan markasta intaas waa hadalka burao




#Article 76: Garoowe (1136 words)


Ğaroowe waa magaalad oo ku yaala xuduudki Darwiishland ee dinaca bariga ka xiga. Wuxuu yahay caasimadda Gobolka Nugaal,waan caasimada maamul gobaleedka  Puntland sida ku cad dastuurka soomaaliya. waxayna ka kooban tahay ilaa 9 xaafadood waana sidaan¨:

oo isagu Ka arrimiya Dhanka Waqooyi Bari ee dalka soomaaliya. Garoowe ayaa waxay soo martay maraxalado kala gedisan. Haatanna waxay maraysaa heerkeedi ugu sarreeyay. Magaalada Ayaa kadhaxaysa soomaliyoo idil ammaankeeduna aad iyo aad ayuu usuganyahay waxaana kajirtaa Nabadgalyo kala dambayn iyo isxaq dhowr noocii ugu dameeyay. Taasoo uu ku naaloon karo shakhsi kasta oo u tix galin, maamuus, iyo wanaag u haya bulshada soomaaliyeed iyo isku duubnideeda. Midnimadeeda iyo wada noolaansheheeda,oo aan looga shakisanayn inuu khal khal galinayo dalka iyo amnigiisa. Garowe waxaa ku yaal Meelo aad iyo aad u qurxoon suuqaaq iyo bacadlayaal aad iyo aad u camiran Jawiga ayaa had iyo goorba ah mid aan qaboow saa'ida iyo kulayl saa'idana aan lahayn qorraxda ayaa inta badan waxaa ku dahaaran cadar iyo daruuro. Taasoo ku kalliftay shakhsigii bartah cimiladeeda inuusan meelaan iyada ahyn uusan uba xiisin. Si kastaba ha ahaatee,maciishadda Magaalada Garowe ayaa ah mid aad iyo aad u jaban taasoo u masaabaxaysa qofkasta inuu si sahlna ugu noolaado.
Garoowe waa magaaldii lagu dhisay dawlada puntland 1dii august ee 1998, waxay caan ku tahay nabadda, waxaana lagu qabtay shir nabadeedyo badan xiligii burburka. waa magaalo ku taal dhexbartanka puntland 3 ka mid ah 5 gobol ee puntland ay ku hareeraysan yihiin, dhinacna waxaa ka mara badweynta caanka ah ee India. magaalooyinka xeebta ugu dhoow ee gobolka nugaal ayaa ah Eyl, godob.
Nugaali waa dhul carrosan oo biyo had iyo goor qulqulayaan, buuro gaagaagana leh, ha yeeshee bannaan u badan,
Ğarowe dadka ku nool waa ilaa 250.000 QOf

Magaalada Garowe waxay xarun u tahay maamul gobaleedka Puntland waxaana sidoo kale ay fariisin u tahay dhamaan Ha,adaha ka hawlgala deegaanada Dawlad Gobaledka Puntland,dadka magaalada ama magaalooyinka kale ee puntland waxaa la oran karaa waa dad soodhaweynta madaxda aad u yaqaan oo horseed u soomaalida dhanka soo dhaweynta madaxda dalka iyo kuwa caalamka waxaa tusaale inoogu filan sidii ay usoo dhaweeyeen madaxweynaha dalka mudane maxamed cabdulaahi farmaajo mrkii uu soo booqday garoowe si uu u furo garoonka cusub ee magaaalada, tariikhdu markay ahayd, 2018/08,

Warbixin ku saabsan Jaamacada Garoowe ee Puntland State University (PSU)

Garowe:-Waxaan maanta booqday Jaamacada Garoowe ee Puntland State University (PSU). Waxaan xafiiskiisa kula kulmay maamulaha Jaamacada Siciid Aadan cilmi (Siciid Waayeel) wuxuu warbixin iga siiyay Jaamacada.

Mr.Siciid wuxuu ii sheegay in ay haatan wax ka bartaan Jaamacada 150 Arday Waxaana wax ka dhiga 9 Macalin oo isugu jira Ajanabi iyo Soomaali, lotka ugu horeeya waxay bilaabeen sanadkii labaad horayna waxaa Sadex ilaa 2 sano dhamaystay 150 arday oo kale, waxaa kaloo tababaro ku qaatay in ka badan 300 oo qof oo ka mid ah shaqaalaha Dawlada Puntland dhamaan dadkii ka baxay iyo kuwa dhigtaba waxay u badan yihiin dad ka shaqeeya Hay’addaha Caalamiga ah iyo kuwa sida gaarka ah loo leeyahayba.

Dhanka kale waxaa haatan loo dhamaystiray PSU manhajkii iyo siyaasadii iyo waliba qorshihii 5 sano ee soo socota lagu socodsiin lahaa taas oo ay diyaariyeen khuburo ka socota Jaamacadda United State International University (USTU).

Jaamacadda Puntland state University (PSU), waxay ka kooban tahay sadex kuliyadood oo kala ah :-

Jaamacadu waxay xiriir fiican la leedahay oo gacan ka heshaa DGPL, Hay’adaha Caalamiga ah gaar ahaan DIAKONIA Sweden oo ilaa iyo aasAaskeedii si fiican uga qayb gashay, waxaa kaloo dhinaca manhajka iyo tababarada shaqaalaha Dawlada maal gelisay Hay’adda UNDP.

Xarunta Jaamacadda Puntland state University (PSU) waxay marti gelisaa workshops-yada iyo tababarada inta badan Caasimada Puntland ee Garoowe ka fuliyaan Hayadaha Caalamiga ah.

Jaamacadda Puntland state University waxaa si weyn u taageera Bulshada iyo Jaaliyadaha dibada ee Gobolka Nugaal waxayna kagaga duwan tahay Jaamacadaha iyo Machadyada ee dalka ka jira iyadoo ka soo bilaabantay heer Dugsi Garoowe School of Management waxayna soo martay Heer machad Puntland Community College (PCC) haddana waxay gaartay Jaamacad PSU.

Xarunta Jaamacadda ayaa ah mid aad u qalabaysan, una bilicsan, in kastoo ay u baahan tahay in la sii fidiyo.

Waxaa kaloo haatan la sugayaa in la soo bandhigo, diyaarintii la dhameeyey wax qabadkii labada sano ee soo socda, kaasoo la filayo in ay gacan ka gaysandoonaan Hay’adaha Caalamiga ah Sida DIAKONIA, UNDP iyo Jaaliyadaha dibada.

Jaamacada laftigeedu waxay leedahay wax soo saar haday ahaan lahayd Fee-ga laga qaado ardayda, Dakhliga ka soogala koorsooyinka gaagaaban, iyo shaqooyinka kale ee ay qabato, sida marti gelinta workshops-ka.

Jaamacada oo la aas aasay 1999-kii ilaa iyo hadda waxaa gacan ku haya Ururka wadaniga ah ee KAALO inkasta oo hadda la sameeyey, sida uu dhigayo Barnaamijka Cusub ee Jaamacada Board of Directors (BOD) oo ay xubno ka yihiin hay’adaha Caalamiga ah, Wasaaradda Waxbarashada Puntland Ururka KAALO iyo Bulshada, waxaana qorshaysan labada sano ee soosocota in dhinaca dhismaha macalimiinta iyo qalabka waxbarashadaba la kordhiyo.

Waxyaalaha ugu waa weyn ee hadda jaamacadu u baahan tahay waxaa ka mid ah Computer-laps iyo Library ka weyn kuwa ay hadda haysato, iyadoo horayna loo gaday dhulkii lagu fidin lahaa Jaamacadda 

Jaamacadu waxay ka kooban tahay Xafiisyo, Fasalo, Book shop library lap Computers,
Cafeteria, qolalka matoorada (Room machine), Garoomada Ciyaaraha iyo qolalkii waardiyeyaasha.
 

Magaalada Garowe ee caasimada puntland ayaa waxaa ay la ciirciiraysaa dad aad u tiro badan oo halkaasi u tegay si ay goob joog uga noqdaan doorashooyinka dhawaan lagu wado in ay halkaasi ka dhacaan .

Ciriiriga dhinaca dadka ah ee magaalada caasimada ah laga dareemayo ayaa ah mid si weyn sameyn ugu yeeshay Garowe oo ah magaalo wax ka yar 10cisho ka dib ay ka dhici doonto doorasho taariikhi ah oo ay jagadeeda ugu sareysa isu soo taageen murashaxiin 20ka badan .

Goobaha laga cunteeyo ayaa ah kuwo mashquul badan oo wakhti hore cuntadu ka dhamaato ,waxaana sidoo kale ay adagtahay in aad hoteelada magalada ee hurduda aad ka hesho sariir aad jiifato ciriiriga dhinaca dadka ah ee magaalada ka jira awgeed , dadka ugu badan ee magaalada soo galay ayaa waxaa ugu badan taageerayaasha sida kal iyo laabta ah ula kala safan musharaxiinta 20ka badan ee isu soo taagay jagada madaxtinimo ee puntland .

Doorashada puntland dadka daraadeed u yimi kama kala iman oo qur gobolad  somaliya laakiinse waxaa ka mid ah dadka magaalada soo buuxdhaafiyey Qurbe joogtii somaliyeed gaar ahaan kuwa reer puntland, oo u yimi halkan 8bisha janaayo si ay goob joog uga noqdaan doorashada punltand ee xasaasiga ah

Si kasta oo ay tahayba maalinba maalinta ka danbaysa waa ay soo siyaadayaan dadka soo gelaya caasimada Puntland ee Garowe , waxaana dadka soo buux dhaafiyey magaalada ay sameyn ku yeesheen maciishada

bilicda iyo koboca

magaalada garowe guud ahaan waa magaalada ugu ugu wadooyinka ama laamiyada badan maamulka p/l, sidoo kale waa magaalada koobaad ee sida fiican ugu faaidaysatay barnaamijka JBLG ga puntland. 
waxayna ku jirtaa magaalooyinka ugu koboca badan soomaaliya. 
garoe waxaa ku nool dadweyne gaaraya 250.000 oo qof. 




#Article 77: Islaam (3949 words)


Islaam (; ; loogu dhawaaqo: al-'islām) macnihiisane Waa isu dhiibid Allaha, kalmada Islam waxey ka timid kalmada carabiga ah oo loola jeedo salaam ama nabadgalyo. Waa diinta oo ka tirsan diimaha Ibraahiim, ee usoo dhiibay nabigii ugu danbeeyay ee Muxamed oo ka dib la isticmaalo ducada nabadgalyo iyo naxariis korkiisa ha ahaatee. Nacaybta ama horjeedka diinta Islaamka waxaa loo bixiya Islaamofoobiya.

Islaamka kooxo badan ayay leedahay, sidaa Shiicada, Sunniyiinta, Ahlu Quraan, Ibaadinimada, iyo Ghair madhhabiyaasha. Dhulka Soomaaliya waxaa diinta ilaalin u ahaa oo weliba dhawrid u ahaa waa qaranka Darwiish uu Qusuusigii Sayyid Moxamed madax ka ahaa, uu Ismaaciil Mire na abaanduul guud ka ahaa.

Islam Ku dhawaad muslimiinta caalamka oo dhan waxey kala yihiin Sunni iyo Shi'a

Eebbe nasahnaa oo korreeye wuxuu yidhi:- Waxaa ka cabsada Ilaahay addoomadiisa aqoonta leh, Ilaahayna waa adkaade dambidhaafe ah Suuradda Faadir qayb ka mid ah aaayadda 28aad. 

Nabigeeniina naxariis iyo nabadgalyo Eebbe korkiisa ahaataye wuxuu yidhi:- Ka uu la doonayo Ilaahay khayr, wuxuu waafajiyaa diinta Bukhari iyo Muslim ayaa wariyay. Xadiiskan kutub badan ayaa qora hadaad Cilmu dalab tahayna kutub badan ayaad ku arkaysaa. Barashada cilmiga waa waajib.

Ummadaha maanta haysta Diinta Islaam-ka way fara badantahay sida aad ku aragto qariirada midig kore ee boggan. Tirada bulshada caalamka ee qarnigan Muslim ah waxay kor u dhaafaysaa 1,300,000,000 hal bilyan sadex boqol oo milyan oo qof. 

Jasiirada Carbeed oo diinta ay ka bilaabatay waa laga dad badanyahay inta Diinteena Furqaan aaminsan. Hindiya, Indoniishiya iyo Shiinaha ayaa wadan wadan marka la yiraah ugu Muslim badan wadama aduunka. ilaahey halaga cabsado

Waxaa kale oo uu Rasuulkeennii suubanaa naxariis iyo nabadgalyo Eebbe korkiisa ahaataye yidhi:- Waxa uu la mid yahay wixii Ilaahay ila soo diray ee Hanuun iyo Cilmi (aqoon) ahi sida roob helay dhul, waxaana ka mid ah (dhulkaas), meel (carro san ah oo) fiican oo biyihii qaadatay, soona saartay baad iyo doog badan , waxaa kaloo ka mid ah (dhulkaas roobku helay) meel dirri(dhul adag ah) oo biyihii qabatay Ilaahayna waxtar uga dhigay dadkii, oo ay markaa ka cabbeen kana waraabsadeen kana beerteen, waxaa kale oo uu helay (roobkii) meel kale oo (dhulkii ah) oo aan ahayn mooyaane dhul siman oo aan qaban biyo baadna soo saarin, waxaana sidaas ka dhigan sida qof dhugtay(fahmay) diintii Ilaahay , waxna uu u taray wixii Ilaahay ila soo direy oo markaas wax bartay (laftiisu) waxna baray (dadka kale), iyo sida mid aan madaxaba koru soo qaadin ( aan wax ka taransan wixii laila soo diray), aan qaadan hanuunkii Ilaahay ee la igu soo diray Bukhaari iyo Muslim baa wariyay. 

Diintuna Ilaahay agtiisa waa Islaamka Eebbe nasahnaa oo korreeye wuxuu yidhi:- Diintu Iaahay agtiisa waa Islaamka Suuradda Aala-Cimaraan qayb ka mid ah aayadda 19aad. Nabiyadii Ilaahay soo diray oo dhanna Diintaas kaliya ee Islaamka ah ayuun bay addoomada ilaahay soo gaadhsiinayeen, Eebbe nasahnaa oo korreeye wuxuu yidhi:- Wuxuu idiin jideeyay (Eebbe) xagga Diinta wixii uu u dardaarmay (Nabi) Nuux iyo wixii aannu u waxyoonay (Nabi Maxamadow) xaggaaga, iyo wixii aanu u dardaanay (Nabi) Ibraahiim iyo (Nabi) Muuse iyo (Nabi) Ciise, inay oogaan Diinta, aydinaan kuna kala tagin dhexdiisa  Suuradda Ashuuraa qayb ka mid ah aayadda 13aad. Nabigeeniina isagoo arrintaas innoo caddaynaya wuxuu yidhi:-  Nabiyadu waa walaalo kala baho ah hooyooyinkood kala duwan yihiin diintooduse mid tahay.

Laga soo billaabo aabaheen nabi Aadan Naxariis iyo nabadgalyo eebbe korkiisa ahaataye ilaa laga soo gaadho Nabigeennii suubanaa naxariis iyo nabadgalyo eebbe korkiisa ahaataye waxay dadka ugu baaqayeen hal jid oo ahaa jidkaas diinta Islaamka ah , jidkaas oo ah ka addoonka u ridaya dariiqa loo marayo Jannada Ilaahay addoomadiisa wanwanaagsan u yaboohay, kii diin kale raacaana Eebbe ka yeeli maayo. Eebbe nasahnaa ookorreeye wuxuu yidhi:- Qofkii ka yeesha waxaan Islaamka ahayn Diin laga aqbali maayo isaga ,aakhirana wuxuu ka mid noqon kuwa khasaaray Suuradda Aala-Cimraan aayadda 85aad
 
                            ومن يبتغ غير الإسلام دينا فلن يقبل منه وهو فى الآخرة من الخاسرين.                                                                              ----------------------------و---------------------------------------------------

Barashada Diinta Islaamkuna waa waajib saaran qofka muslimka ah, taasoo noqonaysa waajib sharci ah. Diinta Islaamkuna waa tiirar ay ku taagan tahay iyo dhismaha tiirarkaasi hayaan, kaasoo koobaya hab nololeedka dhammaan dhinacyada nolosha ee dadka muslimiinta ah.Tiirarka diintuna waxay ka kooban yihiin laba tiir oo kala ah:-

 

                                                                                                          

Rumaynta tiirarkaasina waa kuwo ka soo go'a qalbiga qofka muslinka ah fal qabashaddiisuna ay rumayso, Eebbe nasahnaa oo korreeye loo gaar yeelo dartiina loo qabto. 
                                                                                                     
S aynu haddaba u fahamno aynu shanta tiir ee Islaamka iyo lixda tiir ee Iimaanka aynu mid mid u soo qaadno si aynu aqoonta sharciyeed ee waajibka ah aynu xilkeeda u gudanno si aynu raalli ahaanshaha Ilaahay u helno nolosha adduun iyo nolosha dambe ee aakhiroba.

                                                                                         

                    

Labadaa tiir ee Islaamka iyo Iimaanka rumayntooda iyo ku dhaqankoodu waxay addoonka u horseedaan badhaadhe adduun iyo mid aakhiraba, waxaana ay u jeexaan jid toosan oo addoonka ka dhigaya xubin noloshiisa oo dhami ay wanaag iyo khayr u tahay naftiisa iyo bulshadaba,waayo waxa uu dadka faraana waa khayr waxa uu ka reebaana waa halaag iyo burbur. Si aynu haddaba wanaagsanaantaas u falanqayno aynu isla gorfayna wanaagga ay diinta Islaamu farayso qofka muslinka, cutub walbana gaarkiisa hoos ka akhriso.
diinta islamdu waa diin oo dadka ey aminsanyihiin isssssssslam

NASABKII RASUULKA SCW 
Sida la wada ogsoon yahay nasabka Rasuulka SCW ama abtirisiinyihiisu wuxuu galaa nabiyullaahi Ismaaciil oo uu dhalay nabi Ibraahim. Abtirsiinyada nabiga SCW waxay u qaybsantaa saddex qaybood: Qaybta u hooreysa marka nabiga SCW laga soo bilaabo waxay ku eg tahay ilaa Cadnaan, waana qayb culimada islaamka oo dhan ay isku waafaqsan tahay isla markaasna la hubo sixadeeda; Qaybta labaad oo iyaduna ka bilaabato Cadnaan waxay ku eg tahay ilaa nabi Ismaaciil, hase yeeshee waa qayb ay culimadu isku khilaafsan tahay sixadeeda in badan oo culimada ka mid ihina way ka gaabsadaan, qaar kalena way ka hadlaan; Qaybta saddexaad oo ka bilaabata nabi Ismaaciil ilaa laga gaaro nabi Aadan aad ayaay u adag tahay xaqiijinteeda iyo sixadeeda waxana wanaagsan in laga dhowrsada oo aan la dhex dabaalan. 

Waxaan markaa soo qaadaneynaa qaybta ugu horreysa ee ay culimada islaamku isku waafaqsan yihiin dhabnimadeeda hadday noqon lahaayeen kuwii hore iyo kuwii dambeba, waxaana weeye sidatan: 

Maxammed binu Cabdullahi binu Cabdimudhalib (Shaybah) binu Haashim (Camar) binu Cabdimanaaf (Muqiira) binu Qusayi (sayd) binu Kilaab binu Murra binu Kacab binu Nadar (Qays) binu Kinaana binu Khuseyma binu Mudrik (binu Ilyaas binu Mudar binu Nisaar binu Macad binu Cadnaan. 

Rasuulka SCW jilibkiisa waxaa la oran jirey reer binu Haashim, waxaana loogu magac daray awoowgiisii labaad, Haashim binu Cabdimanaaf. Haashim wuxuu ahaa nin ka sheegganaa reer Makka, wuxuu waraabin jirey xujeyda oo uu aabbihiis Cabdimanaaf ka dhaxlay, sidoo kale wuxuu ahaa ninkii ugu horreeyey ee jideeyey labadii safar ee suuratul Quraysh sheegtay oo ay qurayshtu u kala safri jirtay Shaam iyo Yamaan. 

Haashim Wuxuu dhalay afar wiil oo kala ahaa: Asad, Abu Seyfi, Nadla' iyo Cabdimudhalib iyo shan gabdhood oo kala ahaa: Sharaf, Khaalida, Daciifa, Ruqiya iyo Junna. Waxaa sagaalkooda ugu yaraa Cabdimudhalib oo ahaa nibiga SCW awowgiis. 

Cabdimudhalib siduu ku dhashay waxay ahayd aabbihiis Haashim ayaa Safar ugu kacay Shaam, wuxuuna sii maray Madiina oo uu ku guursaday kulana aqalgalay Salma bintu Camar. Haashim wuxuu sii watay safarkiisii Shaam. Markuu Shaam tegey ayuu xanuunsaday, muddo dabadeedna wuxuu ku geeriyooday magaalo la yiraahdo Qusa oo Falastiin ku taala. Salma, oo uur lahayd markuu Haashim tegey, waxay dhashay wiil ay u bixisay Sheyba. Haashim markuu dhintay waxa mas'uuliyaddii waraabinta xujeyda qaaday walaalkiis Mudhalib. Mudhalib markuu hawshaas muddo hayey ayuu Madiina aaday si uu u soo wado wiilkii uu walaalkiis Haashim ka tegey (Sheyba). Markuu Madiina yimid ayuu Salma ka codsaday inay wiilka ku darto hase yeeshee way u diidday, markaasuu ku yiri waxaan u dhiibayaa hawshii aabbihiis iyo xaramkii Alle, sidaa ayeyna ugu dartay. Mudhalib markuu Makka ku soo noqday isagoo wiilkuu adeerka u ahaa wada, ayaa waxaa arkay dadkii Makka joogey markaasey wiilkii u maleeyeen addoon uu Mudhalib soo iibsaday sidaas darteed ayey wiilkii ku dheheen Cabdimudhalib (addoonkii Mudhalib), markaasuu mudhalib ku yiri war hooggiinee, waa wiilkii walaalkay Haashim. Sidaas ayaa wiilkii Sheyba ahaa kula baxay naaneystaas Cabdimudhalib. 

Cabdimudhalib wuxuu dhalay toban wiil iyo lix gabdhood, waxaana tobanka wiil lakala odhan jiray: Xaarith, Subayr, Abuu Dhaalib, Cadullahi, Safar, Cabbaas, Xamsa, abuu Lahab, Qiyidaaq, Muqawim. Lixda Gabdhoodna waxay kala ahaayeen: Safiya, Arwa, Ummu Xakiim, Bara'Caatika iyo Ummayma. Cabdimudhalib wuxuu noqday nin cajiib ah oo qureysh oo dhan ka tilmaaman, wuxuu noqday odeygii qureysheed sida lo ogsoon yahayna wuxuu leeyahay qisooyin caan ah oo kala duwan, halkanna aynaan ku soo wada koobi karin, waxaana ka mida ahaa Duullaankii Abraha iyo Qodiddii Samsamka, kuwaas oo isaga iyo qureyshba Ilaahay ugu gargaaray. 

DUULLAANKII ABRAHA UU KU SOO QAADAY KACBADA 
Abraha oo ahaa nin xabashi ah oo yaman wakiil uga ahaa boqorkii xabashida ayaa markuu arkay sida carabbi kacbada ugu xajineyso waxaa galay maseyr markaasuu magaalada Sanca ka dhisay kaniisad aad u weyn isagoo raba inuu carab ka jeediyo xajkii ay kacbada u xajin jireen. 

Arrintii ayaa waxaa maqlay nin reer bani kinaana ah markaasuu kaniisaddii tegey oo qibladeedii wasakheeyey. Abraha markuu arrintaa ogaadey wuu ka xanaaqay wuxuuna go'aansaday inuu kacbadda dumiyo. Wuxuu soo kaxaystay ciidan gaadhaya 60,000 oo askari oo wata sagaal ama saddex iyo toban maroodi, maroodigii ugu weynaana isaga ayaa saarnaa. Abraha iyo ciidankiisii waxay soo socdaanba markay Makka ku soo dhow yihiin ayey geel Cabdimudhalib lahaa qabsadeen markaasaa Cabdimudhalib ergo ugu tegey isagoo doonaya in geeliisii loo soo daayo. Abraha wuxuu yiri: kacbadiinnii ayaan duminayaa, adna geel baad dooneysaa! Cabdimudhalib wuxuu ugu jawaabey: geela anigaa leh, kacbadana Rabbi baa leh isagaan kaa difaacanaya wuxu markaa Abraha yiri haddii aydan ila dagaallamaynin Makka isaga baxa qureyshna sidii ayey yeeshay, geeliina waa loo sii daayey Cabdimudhalib. 

Ka dib markuu Abraha soo gaaray togga Xasar ee Musdalifa iyo Mina u dhexeeya ayaa maroodigii istaagey oo diiday inuu u dhaqaaqo dhinicii kacbada, marka dhinaca kale loo jeediyana waa ordayey. Xaaladdu markey muddo sidaa ahayd ayaa Ilaahay markii dambe u soo diray shimbiro mid walba waddo saddex dhagax oo ay ku kala waddo afka iyo labada lugood. Ninkii uu dhagaxaasi ku dhacana wuu googo'ayey oo wuu dhimanayey. Dhagaxaantii dadkii dhammantood kuma wada dhicin ee waxay ku dhacday intuu Rabbi u qaddaray, intii kalena waa carareen iyagoo isjiiraya. Ninkii Abraha ahaa isagoo naf xumi ku jirto ayuu tegey Sanca oo uu ku dhintay. Qureysh oo markii ciidanku yimid buuraha ku kala carartay, markeey Abraha iyo ciidankiisii waxa qabsaday arkeen ayey guryohoodii ku soo laabteen. Qisadan waxaa ka warrantay suuratul-Fiil waxayna dhacday sannadkii uu Rasuulku SCW dhashay. waxaana loo bixiyay sannadkaas; sannadkii maroodiga (Caamul fiil).

QODIDDII SAMSAMKA IYO NADARKII ABDI MUDHALIB
Maalin ayaa Cabdimudhalib oo hurda manaam loogu yimid lana amray inuu faago ceelka samsamka oo muddo hore duugmay, meel uu ahaana aan la garanayn. Manaamkii ayuu ku weydiiyey meeshuu ceelku ahaa waana loo sheegay. Goortuu hurdadii kxk.vkldlka kacay ayuu meeshii tegey isaga oo uu la socdo wiilkiisii Xaarith oo uu markaas carruur ka qabay wuuna qoday. Markii ceelkii la helay ayaa qureysh kula doodday oo tiri: Cabdimudhalibow waa ceelkii aabahayo Ismaaciil waxaana ku leenahay xaq ee aan kula wadaagsano. Hase yeeshee Cabdimudhalib wuu ka diidey arrinkaa oo wuxuu yiri: mayeelayo arrinkaan aniga ayaa la igu khaas yeelay. Muddo markii la dooday oo arrinkii lagu kala bixi waayey ayaa la go'aansaday in loo xukun tago habar wax sheegsheegta. Habartii ayaa la wada aaday. Goortii meel cidla ah oo dhexe la marayo ayaa Cabdimudhalib iyo nimankii jifadiisa ahaa, ee reer Cabdimanaf, biyihii ka go'een markaasey raggii kale ee qureysh oo la socday weyddiisteen, hase ahaatee wey u diideen iyagoo ka baqaya in ay dhammaantood oon u wada dhintaan.

Cabdimudhalib markuu arkay xaaladdu meeshay marayso iyo inay halis ku jiraan, meesha ay marayaanna ay tahay saxaraa wax ka dhowna uusan jirin, ayuu ku yiri raggii jifadiisa ahaa nin walba qabrigiisa ha qoto hana dul fariisto, hadba kii dhintana waa aasaynaa. Sidii ayey yeeleen laakiin markay muddo joogeen ayaa Cabdimudhalib yiri ma wanaagsana inaan meeshan iska fadhino ee aan soconno. Markuu hashi     

isii fuulay oo ay dhaqaaqday ayaa biyo ka soo burqadeen meeshay lugta ka qaadday, biyihii ayuu cabbay dhammaan raggii qureysh ee la socdeyna wuu ugu yeeray. Markay kulligood cabbeen, weelashiina ka buuxsadeen ayey Cabdimudhalib ku yiraahdeen Ilaah baan ku dhaarannaye arrinkii waa laguu xukumay, dib dambana Samsamka kugula doodi mayno, Ilaahii meeshaan saxaraha ah biyaha kaa siiyey yaa Samsamkana ku siiyey ee u noqo waraabbintaadii, waxba habar u tegi maynee. 

Markaa ayuuu Cabdimudhalib wuxuu ku nadray in haddii Ilaahay toban wiil siiyo oo ay wada hona qaadaan uu midkod Kacbada agteeda Alle darti ugu gowraco, halkaas ayaa markaas dib looga soo laabtay, meeshii markii hore loo socday. 

Cabdimudhalib markii Ilaahay tobankii wiil siiyey oo ay wada hanaaqaadeen ayuu isugu yeeray oo u sheegay nadarkiisii, markay ku wada raalli noqdeenna sanamkii Huda ahaa ayuu ag geeyey una qori tuuray tobankoodii markaasaa waxaa soo baxay qorigii Cabdullaahi oo ahaa wiilkii uu carruurtiisa ugu jeclaa, Cabdimudhalib middi ayuu soo qaatey, wiilkiina gacanta ayuu soo qabsaday oo kacbada dhinaceeda la aaday si uu u gowraco hase yeeshee qureysh ayaa wiilkii ku dhegtay oo u diiday inuu gowraco siiba abtiyaashiis reer bani makhsuum, Cabdimudhalib wuxuu yiri sidee baan nadarkaygii yeelayaa, markaasay kula taliyeen inuu aado habar wax sheegta. Habartii markuu u tegey ayey ku tidhi magtiinnu waa meeqa? markaasuu ugu jawaabay toban halaad, ka dib ayey tidhi toban halaad iyo isaga u qori tuur, haddii ay tobanka halaad soo baxaan gowrac, hadduu isagu soo baxana geelii kordhi oo toban kale ku dar. Ka dib sidaa geela u kordhi oo hadba toban ku dar ilaa uu geelu soo baxo oo Rabbigiis ka raalli noqdo. Cabdimudhalib waa soo laabtay wuxuuna u qori tuuray toban halaad iyo wiilkii hase yeeshee waxaa qorituurkii ku dhacay Cabdullaahi, ka dib geelii ayuu hadba toban ku darayey qorituurkuna ku dhacayeye Cabdullaahi illaa uu gaadhsiiyey boqol geel ah oo qori tuurkiina ku dhacay geelii. Ka dib Cabdmudhalib wuxuu gowracay boqolkii geela ahaa. 

Markaa wixii ka dambeeyey magtii qureysheed ee tobanka geelo ah ahayd waxaa noqotay boqol geel ah, islaamkuna markuu yimid boqolkii ayuu u sugay, oo uddaayey, Rasuulka SCW wuxuu yiri: Anigu waxaan ahay ina labo gowrac oo uu ula jeedo nebi Ismaaciil iyo aabbihiis Cabdullaahi. 

Waxaa aan qisadaan iyo kuwa la midka ahba ka fahmeynaa sida qureyshu ahaayeen dad diin lahaa hase ahaatee shirki iyo inxiraaf galay, arrimo badanna waxay ku dhaameen dad badan oo maanta islaamka u nasab sheeganaya. Arrimahaas oo aannaan halkan ku koobi karin oo u baahan in iyaga kaliya qoraal ama baaritaan laga sameeyo waxaa tusaale inoogu filan sida markay dhib ku timaaddo ay Ilaahay keliya u baryi jireen ama siday ballanta u ilaalin jireen ammaanadana u xifdin jireen, beentana uga xishoon jireen, nadarkana u oofin jireen. Waxaana xaqiiqa ah in dad badan oo maanta islaamnimo sheegnaya aanan arrimahaas oo dhan laga wada helaynin aysanna nadar oofintiis u gowracayn ilmohooda ama boqol geel ah. 

Cabdullaahi, oo sidaan soo sheegnayba ahaa nebiga aabbihiis, waxaa hooyadiis la odhan jirey Faadumo bintu Caa'id binu Cimraan binu Makhsuum. Cabdullaahi wuxuu guursaday Aamino bintu Wahab binu Cabdimanaaf binu Suhra bin Kilaab, waxayna isku dhisteen magaalada Makka, muddo yar ka dibna, Aamino oo uur leh, ayaa Cabdullaahi arrin u baxay oo aadey Madiina, halkaas oo uu ku geeriyoodey. Da'diisu waxay markaas ahayd 25 sano.

QISADII BAXIIRA 
Markuu Rasuulka SCW 12 sano jirey ayaa adeerkiis Abii-dhaalib iyo rag kale oo qureysh ka mid ah ay safar ugu kicitimeen dhinaca Shaam, wuxuu markaa Rasuulku scw ka codsadey adeerkiis inuu raaco, adeerkiisna waa uu ka yeelay. Dabadeed ma rkuu safarkii baxay waxaa uu sii maray meel la yiraahdo Busra oo ay safarrada qureysheed ee Shaam u socda sii mari jireen uuna degganaa nin raahib (suufi) ahaa oo Baxiira la oran jiray heystayna diinta masiixiga, cilmina u lahaa waxyaalihii uu ilaahay ku sheegay Tawreet iyo Injiil. 

Ninkaas raahibka ah safarrada qureysheed waa ag mari jireen danna kama geli jirin; laakiin maanta waxaa uu arkay calaamooyin ku saabsan wiilkan yar oo safarka la socda, calaamooyinkaas oo kutubtii hore lagu sheegay, markaas
ayuu ninkii martiqaad u sameeyey safarkii oo dhan. Waa ay la yaabeen waxayna yiraahdeen weligayo waannu ku ag mari jirney martiqaadna nooma aadan samyn jirin ee maanta maxaa jira?, wuxuu ku yiri waa sax laakiin marti baad tihiine imaada. Markii ay u yimaadeen wuxuu yiri Ma cid baad ka soo tagteen?, waxay ku jawaabeen yar ayaannu rarkii uga soo tagnay. Baxiira ujeeddadiisu waxay ay ahayd wiilka yar markaasu ku yiri u yeera gabanka.

Markii la qadeeyey ayuu Baxiira su'aal weyddiiyey Abii-dhaalib oo uu ku yiri wiilkan mxaad u tahay? wuxuuna ugu jawaabey Aabbe ayaan u ahay. Baxiira waxa uu yiri suurogal maaha in wiilkan aabbihiis nool yahay ee maxaad u tahay?

Baxiira wuxuu ku yiri Abii-dhaalib wiilkani arrin weyn ayuu yeelan doonaa, waxa aan anigu ka fahmeyna haddey nimanka yahuudda ihi ka fahmaan waa ay dilayaan ee ku celi magaaladiisii kana ilaali yahuudda, Abii-dhaalib markii uu alaabtiisii soo gateyba si degdeg ah ayuu ugu soo rogmaday Makka. Markaas ka dib waxaa uu Rasuulku SCW Makka ka baxay hal mar oo kale illaa hijrada laga gaarey. Rasuulka SCW markuu soo barbaaray waxa uu bilaabey inuu buuraha Makka ariga ku ilaaliyo

GUURKII KHADIIJA 
Markuu Rasuulka SCW 25 sano gaaray wuxuu guursaday Khaddiija bintu Khuweydlad. Khaddiijo waxay ahayd qof maalqabeen ah quruxna leh oo ka sheegganayd haweenkii qureysheed, waxayna da'deedu ahayd markaas 40 sano. Ka hor waxay soo guursatay nin ay laba carruur ah u soo dhashay. Khaddiijo maalkeeda ayay hadba qof u dhiibi jirtey si uu ugu tijaareeyo waxayna wax ka siin jirtey faa'iidada. Waxay maqashay Maxammed binu Cabdullahi scw runtiisa, dabeecaddiisa wanaagsan iyo ammaanadiisa oo Makka oo dhan caan ka ahayd oo loogu magac daray loona bixiyey Maxammed Aammiin. Markaas ayey u yeertay Nabiga SCW una soo badhigtay inuu xoolaheeda maanta u tijaaro geeyo. Rasuulka SCW waa uu ka yeelay oo tijaaradii ayuu qaaday, waxayna ku dartay wiil u joogey oo la yiraahdo Maysara. 

Nabiga SCW iyo Maysara waxay xoolihii u qaadeen Shaam halkaas oo uu Nebiga SCW ku soo iibiyey xoolihii uu kexeeyey isla markaasna wuxuu soo gaday wixii Makka looga baahnaa. Faa'iido aad u badan ayuu Nebiga SCW Khaddiijo u soo hooyey taasoo u keentay kalsooni dheeraad ah iyo in ay aragtay ammaanadii iyo akhlaaqdii Rasuulka SCW.

Maysara wuxuu u sheegay Khaddiijo waxyaabo mucjiso ah oo uu Nebiga SCW ku arkay, sidaa daraadeed Khaddiijo markay ka aragtay Nebiga SCW arrimahaas iyo waxa la midka ah, waxay Rasuulka SCW u soo bandhigtay iney is guursadaan. Rasuulka SCW wuxuu la soo tashaday adeerradii wayna ka aqbaleen weyna u dooneen oo labadii eheyl ayaa isku yimid, halkaas ayaana Rasuulka SCW loogu meheriyey Khaddiijo.

Khaddiijo, oo uu Nebiga SCW qabay ilaa uu 50 sano dhaafay, waxay Nebiga SCW u dhashay carruurtiisa oo dhan marka laga reebo Ibraahim oo ay dhashay Maariyatul Qibdhiya. Waxayna Nabiga carruurtiisu ahaayeen saddex wiil oo la kala oren jirey: Ibrahim, Qaasim iyo Cabdullaahi (oo la oran jirey Dhayib iyo Daahir) iyo afar gabdhood oo la kala oran jirey: Seynab, Ruqiyo,
Ummu-khalthum iyo Fadumo. Saddexda wiil wey saqiireen hase yeeshee gabdhihii way hanaqaadeen oo islaamka ayey la kulmeen weyna wada islaameen.

Gabdhaha waxaa loo kala guursaday sidatan: Seynab waxaa guursaday Abil Caas; Ruqiya iyo Ummu-kalthum waxaa kala guursaday laba wiil oo Abii lahab oo Nebiga SCW adeerkiis ahaa uu dhalay. Ninkaas oo Rasuulka SCW aad u dhibay caqabadna ku noqday dadkii iney islaamka qaataan ayaa markay soo degtay suuratu lahab wuxuu, Abii lahab u yeedhay labadiisii wiil wuxuuna ku yiri: u fura Maxammed labadiisa gabdhood wayna fureen ka dibna waxaa labadii gabdhood iska daba guursaday Cismaan binu Cafaan oo ay labadiiba k dhinteen; Faadumo waxaa iyada guursaday Cali bin Abii Dhaalib oo ahaa Nabiga scw ina adeerkiis.

Nebiga SCW carruurtiisa oo dhan way ka wada hor dhinteen Faadumo oo lix bilood ka dambeysey maahane, waxaana carruurtiisa ugu waynaa Qaasim, waxaa ku xigtay Seynab, waxaa ku xigtay Ruqiya, waxaa ku xigtay Umu-kalthum, waxaa ku xigay cabdullaahi oo ugu yaraa bah khadiija. Rasuulka scw carruurtiisu waxa ay dhasheen Naginimada ka hor Cabdullaahi iyo Ibraahim maahane, Cabdullaahi waa la isku khilaafaa in uu nabinimada ka hor dhashay iyo in uu ka dib dhashay, waxaase loo badan yahay in uu Nabinimada kadib dhashay. Ibraahim isagu wuxuu ku dhashay madiina sannadkii 8aad ee hijriga waxaana dhashay maariyatul qibdhiya saan soo tilmaanayba.

DHISITAANKII KACBADA 
Sida la sheego waxaa la yidhaahdaa kacbada waxaa dhisay malaa'ig ama Nebi Aadam laakiin Qur'aanka iyo axaaddiista midna kama hadlin arrinkaas, sidaa darteed waxaa xaqiiqo ah oo Qur'aanka iyo axaaaddiistuba sheegeen in Nabi Ibraahiim iyo wiilkiisa Nabi Ismaaciil ay dhiseen. Waqtigii qureysheed, Nebiga oo 35 sano jira ah ayey qureysh waxay dheheen kacbadii maaddaama ay duugowday waa in aan dhisnaa oo aan maal u ururinaa, waxayna isku dhaarsadeen in aysan kacbada ku dhisin illaa wax xalaal ah maahane iyo in aysan gelin naag saaniyad ah xoolaheeda iyo xoolo Riba ah iyo wax qof bani aadam ah laga dulmiyey.

Nimankii qureysheed markii ay kacbada dhisaayeen waxaa ka go'ay xoolihii xalaasha ahaa ee ay haysteen sidaa daraaddeed waa ay ka soo soka mariyeen kacbada dhismihii Nabi Ibraahim labada tiir ee Shaam xigay. Markii ay dhismihii dhammeeyeen ayey isku khilaafeen ciddii xajarul-aswadka booskiisii dhigi lahayd maxaa yeelay qabiil walba wuxuu rabay inuu isagu magaca qaato. 

Markuu arrinku qir iyo qir daadhey ayey waxay go'aansadeen qofka ugu horreeya ee albaabkaas ka soo galaa inuu kala saaro. Nasiib wanaag qofkii ugu horreeyey ee albaabkii ka soo glay wuxuu noqday Nabiga SCW markaas bay ku farxeen oo waxay dheheen waa Max'ed Aammiin kulligayo raalli baan ka nahay. Arrinkii bay Nagiba SCW u sheegeen markaas buu wuxu yir: ii keena go, markii go'ii loo keenay buu yiri: qabiil walba nin ha keeno markii qabiil kasta nin keenay ayuu dhagaxii go'ii ku dhex riday nin walbana uu dhinac qabtay, markii meeshii la gaarsiyeyna intuu kor u qaaday ayuu saaray.

Arrintaan oo kale meelaha ay qureyshtu ku dhaantey dad badan oo maanta islaam u nasab sheeganaya maxaa yeelay qureyshi waxay garatay in cibaadada Alle iyo beytkiisa aan lagu dhisin xoolo xaaraam ah laakiin in badan oo muslimiin ahi waxaa laga yaabaa ineysan taas fahmin oo cibaadada ilaahay ay xaaraam u adeegsadaan, wax badan oo khayr ahna ay xaaraam geliyaan sida masaajiddada iwm.

Sidoo kale Ilaah way rumeysnaayeen, sida marka la yidhaahdo yaa abuuray cirka iyo dhulka, idinkana yaa idin irsaaqa, roobkana yaa keena waxay dhihi jireen Allaah. Asnaamtana waa ay ogaayeen in aysan Ilaahyo ahayn laakiin waxay u sameeyeen suurado dad wanwanaagsan sida Nabi Ibraahiim iyo Nabi Ismaciil waxayna dhihi jireen Ilaah baannu ugu dhowaaneynaa, sida maantaba dadka u yidhaahdaan awliyada Ilaah baannu ugu dhawaaneynaa. Sidoo kale markay ku safraan badda oo dhibi ku timaaddo Ilaahay ayey baryi jireen, laakiin maanta dad muslimiin sheeganaya ayaa hadday dhibi ku timaaddo awliyada keliya baryaya ama Ilaah iyo awliyada amaba Ilaah iyo Nabiga SCW.

asc WAAJIBNIMADA SOOMIDDA BISHA RAMADAAN FADLIGEEDA IYO ARRIMO KU SAABSAN

Allaah, Subxaanahu Watacaala wuxuu yiri:

 

 

Werin kale oo Bukhaari baa waxay intaa raacineysaa: Alle wuxuu yiri: ‘ qofka soommani wuxuu uga tagaa cunid, cabbid iyo hawoodkiisaba (aniga Allaah) dartey, marka anigaa soonka iska leh aniga baana ka abaal gudi doona. Camallada kale ee wanaagsan (ee la falaa bisha Rammadaan ama bilaha kale) halkii ajar waa la toban laabaa.

Werinta Imaam Muslim waxay leedahay: Qofka camalladiisa wanaagsan waa loo laalaaba wax badan oo halkii samaan waa toban lab ilaa toddoba boqol lab. Alle kor ahaaye wuxuu yiri: ‘Laakiinse kuma jiro soonka, maxaa yeelay waa cibaado ii barax tiran oo loo falaa dartey ( macnaha waa ma laha xad abaal gudka iyo ajarka soonka) Aniga, Keliya, baa ka abaal gudi doona. (Qofka soomman) wuxuu uga tagaa cunid, cabid iyo hawood dartey Aniga (Allaah). Qofka soommani waxaa u sugnaaday laba farxadood, midda hore waa farxad markii uu afurayo midda labaadna waa farxad kale markii uu la kulmo Rabbigiis (Allaah). Neefta afkiisuna ka udgoon Aragtida Alle udgoonka miskiga.’ (Muslim)

Werin kale oo Imaam Muslim werinaayo waxay intaa ku dareysaa: Sidaa si la mid ah, haddii bil qaris ay nqoto (daruuro awgeed) dhamaadka bisha Ramadaan, markaa buuciya soonka (soon qaad) 30 maalmood




#Article 78: Galdogob (443 words)


Galdogob waa dagmo ka tirsan Gobolka Mudug. Waxaa ay dhinaca galbeed ka xigtaa magaalada Gaalkacyo cabbir ahaan waxa ay u jirtaa galkacyo: . Galdogob waxaa ay ka mid tahay magaalooyinka ugu waawayn ee maamul goboleedka somalia 
Magaalada Galdogob ayaa leh addeeg bulsho oo hagaagsan.magaaladu waxaa ay leedahay koronto joogto ah iyo biyo aan kala go,o lahayn.

Magalada galdogob waxaa ay ka mid tahay,ahaana jirtay magaalooyinka ugu nabada badan Soomaaliya. Dadka daga magaalada oo ka kooban qabaa'ilo kala gadisan ayaa ah kuwo si wada jira oga shaqeeyay nabada.nabada ay ku naalooto galdogob iyo hagarla,aanta jaaliyadaha reer galdogob ee ku nool dibadaha ayaa xawaare aad u xoogan gashay horumarka dhinacyada kala gadisan ee magaalada.inkasta oo ay galdogob ku guulaysatay horumarka xaga dhismaha baaxada leh, adeega bulshada iyo ganacsiga fudud hadana waxay si buuxda ugu guuldaraysatay hanaan siyaasad oo aan isbedelin. Dadka reer galdogob oo ah muxaafidiin xagga dhaqanka ah ayaa sameeyay maamul furfuran. Dhamuuke Shire iyo rag kale oo badan siyaasiyiintaan ayaa isugu jira kuwo heer deegaan, heer gobol ilaa heer caalami. Xagga dhaqanka waa magaalo ku fiican dhaqanka iyo nidaamkii geed hoostiis. GALDOGOB  waxaa dagan beesha Leelkase, waxayna ka tirsan tahay maamulka Puntland. 

WAXBARASHADA GALDOGOB.

Galdogob waa magaalo ku caan ah waxbarashada iyo aqoonta , Magaalada waxa ku yaaala goobo waxbarasho kuwaasi oo dadwaynuhu kaga faaidaystaan si wanaagsan.

Guud ahaan magaalada waxaa ku yaala in kabadan 4 dugsi sare, 3 machad sare, iyo sidoo kale 2 jaamaacadoood..

Dugsiga Sare ee Galdogob ayaa kamid ah iskoolada ugu wanaagsan dhanka tacliinta guud ahaan deeganada Puntland isaga oo kaalmo sare kasoo gala natiijooyinka imtixaaanada Puntland....

Dugsiga Sare ee Caynu Shamsi, dugsiga Kulmiye, dugsiga al-Nuur, dugsiga Cirro, ayaa ah iskuulada kale ee kuyaala magaaalada iyo deegaanada hoos yimaada..

Xagga suugaanta Galdogob waxaa ka soo baxay abwaano caan ka ah dalka Soomaaliya, laguna tixgaliyo awooddoodda cabirka suugaanta, abwaanadaan ayaa waxaa ka mid ah

Sida taariikhda lagu hayo waxaa Galdogob ka soo baxay abwaano ku xeel dheer maansada, dhalinyaro ku dhaadata dhaqanka iyo gabdho ku faanna idaha. Abwaanada taariikhda galay oo aan lagu soo koobi karin bog ama labo waxaan u kala qaybinaynaa labo qaybood. Abwaanada casrigii hore iyo abwaanada casriga hadda joogga. Abwaanada casirigii hore waxaan u samaynaynaa bog ka gaar ah. Abwaanada casriga hadda ah waxaan ka xusaynaa labo ilaa affar, inta kalana waxaad ka raadsataa bogga abwaanada Galdogob.

Abwaanada hadda: Gabyaa sare Iyo Halgamayaal Waa Weyn

Abwaanada aan xusnay ee tusaalaha ah boqolaal abwaan oo kala joogga dalka gudihiisa iyo dibadiisa, waxaa ay ka gabyaan dhammaan xaaladaha kala gedisan ee bulshadda,dalka iyo xaaladaha markaas jira.
waxaa jidha in magaaladaani soo saartay qaar ka mid ah dadkii Soomaaliya ugu taariikhda dheeraa, sida Xassan Cadaawe, iyo Cali Daahir Shabac.




#Article 79: Cismaan Keenadiid (237 words)


Cusmaan Yuusuf Keenadiid (, ) wuxuu ahaa nin Soomaali gabayaa, halabuur, qoraa, barre, hogaamiye iyo alife. Cusmaan waxaa si fiican loogu xasuustaa abuurida Farta Cismaaniya oo ka mid ah far-qorkii ugu horeeyay Taariikhda Soomaaliya.

Cusmaan Yuusuf wuxuu ku dhashay magaalada Gaalkacayo, ee ku taala badhtamaha wadanka Soomaaliya. Cusmaan waxaa dhalay Suldaankii Yuusuf Cali Keenadiid oo ahaa ninkii aasaasay Saldanadii Hobyo. Wakhtiyadii ugu horeeysay noloshiisa wuxuu Cusmaan ku soo qaatey meelo kala duwan asagoo waxbarasho diini iyo maadi ah ku mashquulsanaa. 
Markii aabihii geeriyooday, wuxuu Cusmaan la wareegay hogaanka Saldanadii Hobyo.

Intaas waxaa dheer, Cusmaan wuxuu qoray buugaag badan oo cilmi diini iyo maadi iskugu jira, kuwa ugu muhiimsan waxaa ka mid ah samaynta Far Soomaaliga, buugaag Juquraafi, Cilmi Fallag, Saynis, gabayo iyo taariikh iyo kuwo kale.

Cismaan Yuusuf Keenadiid wuxuu ka mid ahaa halyayada u reebay ummadda afsoomaaliga ku hadasha summad iyo dhaxal gal qiime leh.

Wuxuu sannadkii 1920kii soo allifay far xuruufo dhammaystiran oo kaabi kara inlagu qoro Af-Soomaaliga. Fartaasi waxay ka mid tahay farihii u horreeyey oo qof soomaali ahi allifo, waayo aqoonyahannadii kale ee ay ka mid ahaayeen Sheekh Yuusuf Al Kawnayn Aw Barkhadleh, Sheekh Aways, Ibraahim Bin Cabdalle Mayal waxay wax ku qori jireen far carabi la afsoomaaliyeey, oo waxay adeegsan jireen farta carabiga. Waxaa kale oo far gaar ah soo saaray Sheekh Cabdiraxmaan Sheekh Nuur oo isna far gaar ah lahaa.

Fartaas uu Cismaan Yuusuf Keenadiid soo saaray waxaa la yidhaahdaa Cusmaaniya.




#Article 80: Taariikh (111 words)


Taariikh waa barashada dhacdadii tagtey iyada oo meeqaam la siinayo falalka aadanaha ee deegaan degan iyada oo sheekada si taxane ah loo tebinayo ilaa laga soo gaaro marxlada markaas lagu jiro. Ereyga asal ahaan waxa uu ka soo jeedaa afka Carabiga. Taariikh waa ururinta, qaabeynta iyo run ka sheega waxa dhacay waayihii hore cabirkii la doono ha la adeegsado sida sanado qarniyo. Taxanaha waqtigii soo jireenka ahaa in laga sheekeeyo keliya ma ahen taariikh ee wax ogaanshaha qaabta dhacdooyinka xaadirka ah ay u muuqdaan ayaa ah taarikh maadaama taariikhdii hore ay tahay mid qusaysay dad, meel iyo dhacdo. Dareensanaanta jiritaanka dhacdooyin taariikhi ah waxay sawirmaan ama u sawirmaan dadka qaabeeya taarikhda.




#Article 81: Baydhabo (606 words)


Baydhabo (; ), waa caasimad ku taala koonfurgalbeed gobolka Baay ee wadanka Soomaaliya. Sida ku xusan taariikhda, wakhtiyadii hore, magaalada Baydhabo waxay xudun u ahayd Saldanadii Ajuuraan.

Baydhabo waa magaalamadaxda gobolka Bay ee dalka Soomaaliya, waxayna dhanka Koonfur-Galbeed ka xigtaa magaalamadaxda Muqdisho, oo ay u jirto 250 km. Waxayna saldhig u noqotay mar Dowladdii Ku meelgaarka ahayd ee Soomaaliya iyo Baarlamaanka. sidoo kale waxay xarun u ahaan jirtay qabqablayaashii Dagaalka. BAYDHABO waxey kutaalaa meel aad istiraatiiji u ah, waana magaalo madaxda gobolka baay.Magaaladaan waxaa ku nool dad Ku hadla Afka Maay maay ah una badan dadka magaalada taariikhda ku leh ee Rewing.Qabiilada baydhabo degan waaraxanwayn kuwaas oo ah  Digil  mirifle , laakiinse ee sheegtaan in yihiin Reer Baydhabo, Waxaa ay dadka gobolkaas ku faanaan, dadka degan magaalada, sida eey u jecelyihiin magaalada iyo dadka degan.Reer baydhabo Qabilada Ugu waa weyn Waxaa ka mid ah 1-Hariin,2-Eelaay,3-Leysaan waa dad reer baydhabo la isku yiraahdo. Bay-dhabo.magaalada waxaa ka soo jeeda culumo caan ku ah dhanka diinta, waxeyna baydhabo eheet meelaha ugu quraan barashada badan. baydhabo waa magaalo cajiib ah oo ilaaheey ku maneestay qurux dabiici ah. waana meelaha soomaaliya ugu qabow.baydhabo waxay leedahay ilo aad u biyo badan oo aadna caan u ah.Kuwa ugu caansan waxaa ka mid ah (gebooda), (Bohol), (Galaanjo), (lama Mukiyo), waxayna leedahay ugu yaraan 5 Buundo, waana magaalo aad u dhismaysa.baydhabo waxaa ee isku xirtaa magaalooyin aad u farabadan oo ay ka midtahay caasimada dalka ee muqdisho.Dhalinyarada baydhabo waa kuwo xooga saaro wax barashada.Badankooda waxeey dhigtaan jaamacadaha iyo kollejyada.Dhalinyarada baydhabo waa kuwo dadaalo, umana badna waxa dhalinyarada gobolada kale ee ku mashquulsanyihiin , sida balwada, iyo waxa ee dhalinyarada waqtiga iskaga dhumiyaan ama waxa ee u heestaan horumar.Dhalinyaradaan waa kuwo tashada isna waansata, iskana ilaalisa dhalinyarada ciyaal suuqa noqota.Dhalinyardaan waa kuwo jecel dhaqanka soomaaliyeed.baydhaboo qofkii tagaa tagee , waa meel aan marnaba la ilaabi karin.Waana meel aan loo dhameyn karin indhaha sida dooga cagaaran.Baydhabo waa meesha Soomaaliya marka loo sii fiiriyo waa meesha ugu fiican uguna barwaaqa sooran baydhabo hada ayaa lagu dheelay maahanee walaahi ayaan dhahay ee waxey ahaan jirtay meesha ugu wanaagsan somaaliya baydhabo janaay.magaalada waxey caankutahay dadka dega waa dad reer guuraa iyo beeraley ah waa dad nabada jecel oo diinta aad ugu dhaqma.

magaaladu waxey hadda ka furan 5 jaamacadood iyo ugu yaraan 50 iskuul oo isugu jira hoose, dhexe iyo sare. hadaan soo qaadano jaamacadaha waxaa ka mid ah: jaamacadda Baidoa International University (BIU), jaamcadda koonfurta soomaaliya(USS), jaamacada baay, jaamacadda jubada sare. sidoo kale hadeyno soo qaadano iskuulada ugu muhimsan waxaa ka mid ah: iskuulka hoose, dhexe iyo sare ee salaaxudiin, iskuulka hoose dhexe iyo sare ee alqalam, iskuulka hoose, dhexe iyo sare ee moodel, iskuulka hoose, dhexe iyo sare ee baydhaba, iskuulka hoose, dhexe iyo sare ee albashaa'ir, iskuulka hoose, dhexe iyo sare ee macmuur, iskuulka hoose, dhexe iyo sare ee almacrifa, iskuulka hoose, dhexe iyo sare ee almacruuf, iskuulka hoose, dhexe iyo sare ee alqudus iyo kuwo kaloo badan oo aan halkan kusoo koobi karin. jaamacadaha magaalada ku yaala waxaa wax ku barta ardey ka kal imaada gobolada koonfureed. magaalada waxey ka mid tahay magaalooyinka ugu waxbarasho wanaagsan oo waxey soo saartaa mutacalimiin aqoontooda tayeysan.

Magaaladu inkastoo aysan aheyn magaalo xeebeed hadana waa magaalo goob istiraatiiji ah ku taal, oo waxaa ku dhaqan ganacsato aad u firfircoon. dhaqaalaha magaaladuna wuxuu ku xiranyahay beeraha iyo xoolaha maadaama ay magaaladu qani ku tahay dhul beereed iyo xoolo badan. magaaladuna waxey xarun u tahay ganacsatada baay, bakool iyo gedo.
Magaalada Baydhabo waxaa ka soo jeeda Abwaano caan ka ah Soomaaliya sida, Sahal Macalin Ciise, Maxamed Cumar Nidaam, Maxamuud Xaaji Maxamed Tarash, Abwaan Nuurdiin Dr. Yuusuf Abuukar Gacma iyo kuwa kaloo badan.




#Article 82: Somaliland Leaders (897 words)


afka soomaaliga !

KULMIYE PARTY

 
Axmed Silanyo 

 

Boarding Schools: Sheikh and Amoud (1946-1957) 
Completion of education up to a Secondary Level.
Advanced Level: GCE Examinations, London (1958-1960)
University of Manchester, England -Honors Bachelor's Degree in Economics (1960-63)
University of Manchester, England - Master's Degree, Economics (1963-65)

Working Experience:

 

Positions held included: Head of Economic Planning Services; Director, Development Planning Department; and director general for the Ministry.

Seminars, Symposia, Conferences and Training Programs:

Participated in wide ranging forums relating to different aspects of development in various parts of the world such as America, Soviet Union, UK, Switzerland, France, Germany, India, and a number of African Countries.
Also participated in a number of training programs under United Nations auspices including UNITAR, UNIDO, Economic Commission for Africa and so forth.
Benefitted from a Leadership grant related to the development field, visiting different organs of state and federal government and regions throughout the United States organized by the Afro-American Institute. 

International Conferences:

Attended sessions of the United Nations, OAU, Arab League, as well as Islamic and Non-Aligned Movement conferences. 

Leader of Somali delegation to:

UN Special Sessions in New York; 
OAU and Arab League, EEC-ACP, Ministerial Meetings, as well as to many countries throughout the world;
Non Aligned Conference in Lima, Peru 1976 ;
UNCTAD in Nairobi, Kenya 1977.

Role during the Struggle to the present day:

Established offices and organized SNM committees throughout Europe, North America and the Arab world.
Raised international awareness of the liberation movement and the brutality of the Siad Barre regime against his own people through representations to international human rights groups, the press media, various European government bodies, including the British parliament and the European Inter-parliamentary Union, as well as relevant organizations in the Arab and Islamic world.
Embarked on a program of recruitment of important southern personalities and groups to join the SNM movement.
Lectures and presentations to the international academic world. Gave lectures at various Universities and relevant forums throughout the United Kingdom and the United States. 

Longest serving Chairman and in command throughout the most tumultuous, expansive and decisive period of the movement.

In 1984, the struggle was nebulous and at its infancy. The period was one during which the movement was being steered through its most trying period. Momentous events during this period included, but not limited to:

The first major, simultaneous and coordinated invasion of the SNM troops into the mountainous regions of Somaliland (October 1984).
Major expansion of SNM fronts in the southern as well as the northwest regions (Awdal).
The agreement between the Siad Barre regime and Mengistu was at one point expected to bring the whole struggle to its knees. But SNM masterminded the famous invasion of 1988, which proved to be the death-blow of the Siad Barre regime.
Peaceful transfer of power in a spirit of unity at the 1990 SNM congress (i.e., the last ever to be held). 

Attended and played a key role at the Congress of Somaliland representatives in Burao in May, 1991 where Somaliland re-established its sovereignty.
Initiated and organized the famous Forum For Peace which brought about the ceasefire agreement between the warring parties in the so-called Xarbal Aqnam war around Berbera in 1992.
Initiated the movement which brought about an end to the internal war of 1996 which ended at Beer in the Burao region where formal agreement of cessation of hostilities was finalized and exchange of prisoners was undertaken.

Achievements included:
Masterminding an end to the run away inflation that threatened the economy of Somaliland;
Resolved the vexing problems of ration supplies to the armed forces;
Initiated a program of fiscal reform.

Achievements included:
Establishment of mechanisms for the coordination of aid programs between the government and the foreign aid community.
Initiated the formulation of a three-year development plan.
Organized well-attended conference on aid for Somaliland at the international level for the first time in Hargesia.
Attended and addressed the SACB (Somalia Aid Coordination Body) in Nairobi, Kenya--the first Somaliland government Minister to do so.
Led Somaliland government delegation to meet World Bank and IMF representatives in Nairobi.

Year 2000 -2002: Various Roles: 

During the period of working with President Egal, played an important and decisive roles as a mediator in preventing crisis with respect to incidents relating to the relationship between Djibouti and Somaliland, Somaliland and Ethiopia, SNM veterans and the Egal regime, House of Representatives and Egals government. 
Spent a period abroad giving talks and addressing the Somaliland communities in the disapora in Europe and the United States raising awareness on the achievements and developments of the country.
On return to the country, mounted a campaign to resolve a national crisis between the Egal regime and the opposition forces, which came close to starting a fresh round of fighting in the country. 

The youngest political organization in the country established in early 2002. Within a short period of time, it emerged as one of the most active and prominent political organizations in the country.
It initiated carrying the campaign to the countryside and the rural areas.
It pursued a no smear campaign policy towards other political parties, public education on the merits of the multiparty system and the democratic process, as well as the vital importance of conducting a peaceful election.
The only party, which appointed a woman Vice-Chair.
It was rewarded for this overall policy by being voted second overall nationally after the incumbent government party. 




#Article 83: Siyaad Barre (1897 words)


Maxamed Siyaaad Barre (; ) wuxuu ahaa Madaxweynihii 3aad ee Soomaaliya (21 Oktoobar 1969 - 26 Jannayo 1991); kaligii-teliye ciidanka xooga sanadihii 1969kii ilaa 1991dii. Jaale Maxamed Siyaad Barre wuxuu ku dhashay magaalada Garbaharrey,  bishiii Oktoobar 6 ee 1919kii; wuxuu ku dhintey magaalada Lagos ee dalka Nigeria bishii Janaayo 2 ee sanadkii 1995dii asagoo ah 75 sano jir.
Wakhti ay xamaasad siyaasadeed ka taagneyd wadanka Soomaaliya ayaa 1969kii koox ciidanka xooga ah oo uu hogaaminayo Jaale Barre af-gembi lama filaan ah ku qabsadeen awooda wadanka ayaga oo hal habeen ku qabsadey magaalo madaxda Muqdisho, halkaasi ooy kaga dhawaaqeen dowladii Kacaanka Umada Soomaaliya. Jaale Barre wuxu wadanka u hor kacay horumar degdeg ah oo muuqda, ayadoo si iskaa-wax-u-qabso ah loo dhisey wadooyinka, dugsiyada, xarumaha bulshada, cusbitaalada IWM. Sidoo kale waxaa dowladu la wareegtay maamulka iyo faro ku heynta bangiyada, beeraha waaweyn, shirkadaha muhiimka ah, wershadaha iyo dhamaan wixii muhiim ahaa sida ganacsiga iyo baayac-mushtarka. Dowladu waxay si qeexan u mamnuucdey qabyaalada, qoloqoleeysiga iyo iskala-sooca bulshada Soomaaliyeed dhexdeeda ah taasi oo si shaaric ah loo aasay qabyaalada, isla markaana lagu dhawaaqey in shacabka wadanku siman yihiin meel kasta ooy ka soo jeedaan ama qolo kasta ooy ku abtirsadaan.
Waxyaabaha ugu waawayn ee Kacaankii Umada Soomaaliyeed ku soo kordhiyeen waxay ahayd hirgelinta qoritaanka Far Soomaaliga, taasi oo noqotey mid dhaxalgal u ah bulsho weynta ku hadasha luuqada Af-Soomaaliga. Si loo fidiyo oo loo kobciyo qoritaanka luuqada Soomaaliga ayaa dowladu waxay samaysay Ololihii Af-Soomaaliga ee bilaabmey sanadkii 1974tii, wakhtigaasi oo dugsiyada la xidhey si 25,000 oo arday iyo 3,000 askarta ciidanka xooga ah u tegaan miyi iyo magaalo si ay u soo baraan qoritaanak farta cusub e  Af-Soomaaliga. Dhowrkii sano ee xigay waxaa dowladu ka gaadhay heer sare ololahaas baritaanka farta Soomaaliga iyada oo sii kordhisey dadaalkii iyo tababaradii.

Sanadihii badnaa ee Jaale Maxamed Siyaad Barre hayay talada wadanka Soomaaliya wuxuu gaadhsiiyey umada iyo wadanka Soomaaliya heerkii ugu sareeyay ee Soomaali waligeed gaadho. Waxaa horumar muuqda lagu sameeyay wax soo saarka wadanka ayadoo la dhisey wershado faro badan. Xaga ciidanka xooga iyo kuwa qalabka sida aad ayaa loo dhisay, waxayna Soomaaliya ka mid noqotey shanta wadan ee ugu awooda badan qaarada Afrika. Dhaqaalaha, waxbarashada, caafimaadka iyo shaqooyinka ayaa si xoowli ah u koray. Dadka Soomaalida oo 90% reer baadiye ahaa ayaa noqdey ilaa 40% reer magaal aqoon leh.

Si kastaba ha ahaatee, 21 sano oo xukun milatari ka dib ayaa xoogii Kacaanka Umada Soomaaliya lagu khasbey ineey ka baxaan magaalo madaxda wadanaka midaasi ooy ka dambeeyeen ururo mucaarid iyo dagaalyahano qabiilo u dagaalamaya. Bishii Janaayo 26keedii ee 1991kii ayaa Jaale Maxamed Siyaad Barre ka degay maamulka iyo talada dowladii kacaanka ee ka talineeysay wadanka Soomaaliya, asaga oo wadanka ka baxay. Madaxweyne Siyaad Barre asagoo 75 sanno jir ah wuxuu ku geeriyooday magaalada Lagos ee wadanka Nayjeriya bishii Oktoobar 26keedii sanadkii 1995kii. Marxuumka waxaa lagu aasay gobolka uu u dhashay ee Geddo.

Taariq nololeedkii Maxamed Siyaad Bare iyo xiligii uu ku soo biiray Ciidanka

Madaxweyne Maxamed Siyaad Barre oo yaraantiisiahaaa wiil yar oo reer baadiye ah ayaa markii ugu horeysay waxuu yimid Degmada Dhuuso Mareeb, wuxuuna uga sii gudbay magaalada Beledweyne, wuxuuna nasiib wanaag la kulmay askar halkaa lagu qoraayay oo uu ka mid noqday dadkii ciidamadii dhibowga 1936-dii ku galay xerada tababarada ee Beledwenye.

Max’ed Siyaad Bare Markii tababarki uu dhamaaday waxaa loo soo bedelay Magaalada Muqdisho, waxaana la keenay si uu tababaro dheeri ah oo ciidanimo ugu sii qaato Xeradii Ciidamada ee ku taalay degmada Xamar Jajab ee Magaalada Muqdisho. Max’ed Siyaad Bare wuxuu ka tagay howshii ciidanimada 1939-kii, kaddib markii loo soo sheegay geeridii laba adeeradiis ah oo kale ahaa Jaamac Bare iyo Maxamed Bare wuxuuna aaday deegaanka Ulasan ee ka tirsan Degmada Dhuuso Mareeb oo cidiisu degenaayeen.

Max’ed Siyaad Bare miyiga ayuu degey wuxuuna ku guursaday Xaaskiisii ugu horeeysay oo lagu magacaabo jiray Faadumo Aw-Muse Sanadkii 1941-dii markaas oo uu Ingiriisku kala wareegay awoodii dalka Soomaaliya Taliskii Talyaaniga oo dagaalkii aduunweynaha labaad looga itaal roonaaday. Max’ed Siyaad Bare isla sanadkaas wuxuu ku biiray Ciidamada Ingiriiska, wuxuuna dalacaadii ugu horeysay oo aheyd Alifle helay Sanadkii 1941-dii, Alifkii labaadna wuxuu qaatay Sanadkii 1944tii, waxaana waxbarasho loogu diray Magaalada Nairobi Dugsiga la yiraahdo

Lama yaqaan waqti cayiman oo uu dhashay General Max’ed Siyaad Bare, sababtoo ah wuxuu ku dhashay MIYI, xataa waxaa dood ka taagan tahay halka uu ku dhashay inkastoo warbaahinta rasmiga ah ee Kacaanku ay qori jireen inuu ku dhashay deegaanka Baardheere. Waxaa la qiyaasayaa in Max’ed Siyaad Bare uu dhashay sanadkii 1912-kii in kastoo wargeysyada rasmiga ah ee Kacaanku ay qori jireen inuu dhashay sanadkii 1920kii.

Max’ed Siyaad Bare hooyadiis waxaa la oran jiray Shaqlan Warfaa, waxeyna geeriyootay asagoo sideed jir ah, aabihiisna wuxuu geeriyooday 2 sano kaddib Max’ed Siyaad Bare oo 10 jir ah, waxaana soo koriyay aderkiis Xirsi Bare iyo ayeeydiis Sacdiyo, wuxuuna ahaa curudka aabihiis Siyaad Bare oo lagu naaneesi jiray “Siyaad Garba Weyne”, inkastoo ay dadkii yaqaanay Max’ed Siyaad Bare ay sheegeen in aabihiis Siyaad Bare lagu dilay dagaal qabiil uuna ahaa abaanduulihii colkaas. Waxaa Radio Muqdisho iyo Wargeysyada Kacaankuba ay qori jireen in uu Siyaad Bare ahaa halgamaa weyn uuna ka mid ahaa Ciidamadii uu hogaaminaayay Cumar Samatar oo gumeysigii Talyaanigu la dagaalamayay una ku shahiiday aagga Ceel Mirikh oo ku yaalo deegaanka Dhuuso Mareeb 1930-kii .

Xersi Bare oo ahaaa Max’ed Siyaad Bare adeerkiis, ahana ninkii gacanta ku haayay waxaa la dilay 3 sano ka dib dhimashaddii Siyaad Bare abaarihii sanadkii 1933-dii.

Sanadkii 1936-dii ayaa Max’ed Siyaad Bare ka soo tagay Xoolihii MIYIGA oo uu xanaaneyn jiray iyadoo xilgaas cidahooda ay degenaayeen aaga Ceel-gaab.

Jaale Maxamed Siyaad Barre wuxuu 1919kii ku dhashay Magaalada Garbaharrey. Jaaluhu wuxuu ka soo jeedaa beesha Mareexaan ee Daarood, gaar ahaan lafta reer Diini. His parents died when he was ten years old. Waalidkiis waxay dhinteen isaga oo toban jir ah.

Ka dib markuu dhamaystey waxbarashodiisa dugsiga hoose magaalada Luuq ee koonfurta Soomaaliya, ayaa Mudane Barre u wareegay magaalada Muqdisho oo ahayd magaalo madaxdii maamulkii Soomaali Talyaani, si uu u sii kordhisto waxbarashadiisa oo dugsi sare u galo asaga oo wakhtigaasi sheegtay inuu ka soo jeedo magaalada Garbahaarey.  Sanadihii ku xigey Siyaad Barre waxaa u suurto gashay in loo qaato askari darajo sare oo Ciidanka Amaanka ah taasi oo ku beegan sanadkii 1940kii. Goortii ay Koonfurta Soomaaliya hoos tegtay maamulkii Boqortooyada Ingiriiska ayaa wuxuu ka gaadhay ciidanka xooga darajadii ugu sareeysay ee nin Soomaali ah gaadho wakhtigaasi.

Sanadihii 1950kii, markii Qaramada Midoobay la wareegtay maamulka iyo gacan ku heynta dhulka Soomaaliya ayadoo u wakiilatay dowlada Talyaaniga ayaa Jaale Maxamed Siyaad Barre u helay fursad deeq waxbarasho ku saabsan ciidanka inuu u tego wadanka Talyaaniga halkaas oo uu ku sugnaa wakhti labo sano ah. Goortii uu ku soo noqdey dalka Soomaaliya wuxuu noqdey ku xigeenka hogaamiyaha sare ee Ciidanka Xooga halkaasi oo uu sii hayay ilaa wakhtigii wadanku xornimada qaatey sanadkii 1960kii. Tabobaro iyo dhoolatusyo milatari uu la qaatey saraakiil ka tirsan ciidanka xooga Midowga Sofiyet ayaa Jaale Siyaad ku beertay inuu u ololeeyo nidaamka shuuciga ahaa ee loo yaqaaney Marsiisam. Sidoo kale wuxuu si adag u aaminsanaa wadaniyad iyo mideeynta Shanta Soomaaliyeed.

Sanadkii 1969kii ayaa dil shirqool ah loo geeystay madaxweynihii dalka haystey Cabdirashiid Cali Sharma'arke, taas oo buuq iyo is af-garanwaa ka dhex dhalisey madaxdii sare ee wadanka Soomaaliya ayagoo isku afgaran waayay cida xilka la wareegi lahayd iyo maamulka. Maalintii ku xigtey aaskii Madaxweyne Sharma'arke oo ku beegnayd 21kii Oktoobar ayaa ciidanka xooga oo uu hogaaminayo Jaale Siyaad Barre iyo rag kale ayaa afgambi si lama filaan ah ku qabsadey wadanka. Jeneraal sare Salaad Gabeyre Kediye iyo Hogaamiyaha sare ee ciidanka amaanka Jaamac Korshel ayaa ka mid ahaa raga safka hore kaga jirey ee suurtogeliyey in afgambigu si guul ah ku dhaco. Mudane Kediye wuxuu ahaa oo lagu magacaabayay Aabaha Kacaanka in kastoo wakhti yar ka dib uu Jaale Siyaad kala wareegay magacaasi oo asagu noqdey aabaha kacaanka iyo hogaamiyaha ugu sareeya ee Kacaanka Umada Soomaaliyeed. 

Isla markiiba kacaanku wuxuu magaca wadanka ka dhigey Jamhuuriyada Dimuqraadiga Soomaaliya, waxay xadhig u taxaabeen dhamaan xubnihii ka tirsanaa dowladii hore ee Cabdirashiid Cali Sharma'arke, ila markaana waxay mamnuuceen xisbiyo siyaasadeed in laga sameeyo wadanka kuwaasi oo la tartami kara xisbiga kacaanka. Waxaa intaasi dheerayd oo xisbiga kacaanku si dhakhso ah u bedelay xubnihii baarlamaanka iyo maxkamada sare ee wadanka, isla markaana waxaa xisbia kacaanku ku dhawaaqey in dastuurka wadanku xaniban yahay intii wakhti ah ee dib u habayn lagu sameeynayo, taasi oo wakhtigaasi wadanka lagu maamulaayey dastuur ku meel gaadh ah oo xisbiga kacaanku leeyihiin.

Wakhti yar xukunka iyo hogaaminta Xisbiga Kacaanka Umada ayaa Jaale Siyaad Barre wuxuu qaatey magaca Guulwade asagoo isku fidiyey maamulka iyo hogaanka dowlada cusub ee markaasi taaboqaadeysay.
Astaamo sawiro iyo sanamyo Guulwade Siyaad, Karl Marx iyo Lenin ayaa isla markiiba lagu sharaxay laamiyada magaalo madaxda wadanka ee Muqdisho, midaasi oo astaan iyo cadayn u ahayd nidaamka cusub ee xisbiga kacaanku ku soo dabaqayo wadanka. Sidoo kale wuxuu soo bandhigey nidaamyo cusub oo sharciyo hanti-wadaag ah kuwaasi oo ku salaysan Quraanka, fikrada shuucinimada ee Marsiisamka iyo qadiyad qoto dheer oo wadaniyad iyo Soomaali jeceyl.

Golaha Sare ee Kacaanku wuxuu si dhakhso ah u sameeyay mashruucyo bulsho oo aad u horumariye magaalooyinka iyo baadiyaha, kuwaasi oo iskugu jirey olole waxbarasho iyo iska-wax-u-qabso dhismooyin ceelal, biyo-xidheeno, beero waawayn, laamiyo, jidad waawayn, dugsiyo, cusbitaalo, goobo bulshu iyo kuwo kale oo badan. Dadaalkaasi wadanka dhiska ah waxaa dhex socotay wacyigelin wadaniyad iyo qadiyad ah mideeynta shanta Soomaaliyeed oo la dhex wado in wadanka la warshadeeyo. Sidoo kale wakhtiyadan ayay dowlada Soomaaliya ku biirtey ururka Jaamacada Carabta oo aanay horey xubin uga ahayn. Intaasi waxaa dheer in sanadkaa 1974kii Guulwade Maxamed Siyaad Barre in uu noqdey hogaamiyaha sare ee ururka Midowga Afrika xilkaasi oo uu hayay mudo dhowr sano ah. 

Bishii Luuliyo 1976dii ayaa xisbigii Guulwade Siyaad Barre baabi'iyey Golihii Sare ee Kacaanka midaasi ooy ku bedeleen Xisbiga Kacaanka Umada Soomaaliya|, midkaasi oo ku salaysnaa fikrada ah hal dowlad oo wadanka ku maamusha sharciga bulshada iyo diinta Islaamka, midaasi oo qorshuhu ahaa in a la is waafajiyo dhaqanka bulshada reer guuraaga ee Soomaaliyeed iyo nidaamka Shuuciga isla markaana meelo badan laga soo xigto kitaabka Quraanka.

Xisbiga Kacaanka Umada Soomaaliyeed wuxuu ku dhawaaqey sinaan, cadaalad, horumarka bulshada, wax-wada-qeybsi iyo horay u socod.
Sanadkii 1979kii ayaa xisbiga kacaanku wuxuu qabtey doorasho Golaha Bulshada ah si loogu codeeyo dastuur iyo sharciyo cusub ooy keeneen. Si kastaba ha ahaatee waxanka waxaa talada ugu sareeysa mar kasta lahaa oo ugu awood badnaa Xibiga Kacaanka Bulshada oo Guulwade Maxamed Siyaad Barre hogaamiye u ahaa. 

siyasadii kacanka somaliya wafashilantay markii rushkii aay ku tirsanayd ka hortimid,sida laga warqabo somalida waqtigas waxa gacanta ku hayey wadamada,hanti wadaga oo rushuku ugu horeyo,markii wadamadii aay ku tirsanayd aay ka hortimid somalidu waxay ugurtey wadamada reer galbedka,kuwas oo somalida ucilqabay,taso ka dhalay shuciyada somalidu dhexgashay,markii wadamada rer galbedku somalida xirirkodi hore solabtay shiciyadina mesha kabaxaday,waxa dhacday in wadanka siyasadisa sikale isu badashay,waxay so jediyen in wadanka dorasho xor ah ka dhacdo oo laga boxo xisbi kaliya,ama madaxweynaha shaqada ka faristo,arinasi ma suro galin,duqina xilkii wa laga fujin wayey oo qolyihi rer galbedka waxay sameyen in wadanka la-afgabniyo oo xilka wadanka uu qabto qof aay siyasadisa reer galbedka ujanjerto,hase yeshe arinatsi sikale ayey noqotay,somaliya waxay isu badashay dagal sokeye oo dabo dheraday,oo waxa la'oran kara galadii waxay ku fashilmen waxii aay somaliya ladonayen oo waxay qaday wado khaldan oo aan lagu tala galin,ila wadamadi somalalya afganbiyey ee reer galbedka laftigodi ku halagsamen oo dad badan uga dhintay khiyamadii aay galen aay larogmatay.




#Article 84: Ciyaaraha (101 words)


Ciyaaruhu waa madadaallo waqtiga la isku dhaafiyo, marmarka qaarkoodna loo adeegsado in wax la isku baro. Waxay leedahay xeerar la raaco oo la isku ogyahay. Ciyaaraha qaarkood waa caam oo adduunka oo dhan baa laga adeegsadaa, waxaana ka mid ah kubaddaha kala duwan (kubadda cagta, kubbadda kolayga, kubadda shabagga, kubbadda gacanta); dabbaasha, orodka iwm. Waxaase jira ciyaaro dhaqameedyo u gaar ah bulshooyinka qaarkood.

Ciyaar soomaalida waxaa ka mid ah shaxda, layli goobalayda (leelo googabalay), riyo ka dhalista, jarta, iyo kuwo kale oo badan. Ciyaarahaas waxaa loo yaqaannaa ciyaar dhaqameedyo waxayna soomaalidu la wadaagtaa bulshooyin kale oo qaaradda afrika ka mid ah.




#Article 85: Mustaxiil (377 words)


Mustaxiil Waa magaalo ku taalla xadka Soomaaliya iyo Itoobiya, oo ka mid ah magaalooyinka ugu da'da weyn ee ay Soomaalidu dagto. Waxaa magaaladaasi ay 90km u jirtaa magaalada Beledweyne oo dhanka Soomaaliya ah.
magalada mustaxiil waxaa hoos timaado tuuloyin faradan.
waa magaalo aad u qeyrat badan waxaa dhexmaro Webiga shabeelle.
magalada waxaa dago qabiilada sida jidlaha, jijeelaha, Xawaadlaha iyo habargidirta Magaalada Mustaxiil oo aan aad uga fogayn Feer-Feer ama u dhaxaysa Magaalada Qalaafe iyo Feer-Feer. Sidoo kale Mustaxiil waxay ka tirsan tahay Gobalka Godey, waana magaalo nasiib u yeelatay inuu maro Webiga dheer ee Shabeelle. Juquraafi ahaan waxay dhacaysaa Koonfur-Bari markii aad joogto Godey ama Qalaafe.

Waxaa kalo magaalada mara jid cadaha weyn ee Jayga ah ee magaalooyinka deegaanka intooda badan dhex mara, sida aad wadada jayga u hayso waxaad gaadhi buundada quruxda badan ee sida fiican loo dhisay, isla markaasna waxaad hoos ugu fooraar sani Magaalaaa qadiimka ah ee Mustaxiil oo qiyaatee caasimada Ogaadeeniya (Godey) ujirta 180km kana xigta dhinaca Koonfur-Bari aadna uguma soo fogo xuduudka soomaaliya oo dadka ganacsatada ah dhaqdhaqaaqoodu inta badan ku xiran yahay.

Magaaalada Mustaxiil ayaa dadkeedu beeraley iyo xoolo dhaqato yihiin intooda badan, sida magaaloyinka kale ee webiga shabeelle maro waxay leedahay dhul beereed aad u wacan oo haddii si fiican loo maal geliyo dabooli lahaa baahi badan oo hadda kajirta deegaanka maagalada hoos yimaada. 

Hase yeeshee ganacsiga kajira magaalada Mustaxiil ayaan ahaayn sida degmooyinka kale aad buuna uga hooseeyaa marka loo fiiriyo Qalaafe oo kaga horeeya adeega bulshada iyo dhaqdhaqaaqa ganacsigaba. Laakiin degmadu waxay leedahay oo si buuxdana uga shaqeeya xafiisyadii dawladda ee heer degmo oo qayb kastaba leh, sidoo kalena waxay leedahay Schoollo, Xarun caafimaad, Saldhig Boolis, Isgaarsiin casri ah iyo quwad koronto oo shaqeysa lix saacadood.

Magaalada Mustaxiil ayaa waxaa kala qaybiya webiga waxayna leedahay buundo la isaga gudbo oo ay isaga kala gooshaan dadweynaha kunool labada dhinac ee magaalada. Inta badan xiliga roobabka badan ay da,aan waxaa magaalada kusoo fataha webiga oo inta badangodoon kadhiga dadweynaha kudhaqan magaalada.

Magaalada Mustaxiil waxay xuduud la leedahay Feer-Feer, Qalaafe iyo xaduudka Soomaaliya. Dhinaca jidadka waxaa soogasha sadex wado oo kakala yimaada dhinaca Godey/Qalaafe, dhinaca feer-feer iyo dhinaca farlibaax Soomaaliya. Waxay magaaladu caan ku tahay buurta dheer ee (Burdheedi),

Mustaxiil waa magaalo ey daganyihiin qabiilka jidle iyo xawaadle.

Qore:ibraahim cabdi shabeel




#Article 86: Dadka Benaadiriga (228 words)


Reer Benaadir (, ), sidoo kale loo yaqaano Reer Xamar waa bulsho ka mid ah dadka Soomaalida kuwaasi oo ku dhaqan magaalada Muqdisho, meelo badan oo ka mid ah gobolka Banaadir ee wadanka Soomaaliya.

Dadka Soomaalidu waa kuwa ugu badan ee ku dhaqan wadanka Soomaaliya; ayadoo lagu qiyaasay ilaa 85% oo bulshada ahi ineey tahay Soomaali sax ah, halka inta kale ka soo jeedaan meelo kale oo caalamka ah. 

Intaasi marka laga yimaado Soomaalidu waxay isku qeybisaa reero iyo qabiilo kuwaasi oo guud ahaan ah 4 beelood.

Bulshada Soomaaliya waa mashruuc xambaarsan macluumaad badan oo ku saabsan beelaha, reeraha, luuqadaha, tirada bulshada, heerka waxbarasho, caafimaadka, dhaqaalaha, diimaha iyo qodobo kale oo saamayn ku leh bulshada.

Dadka Soomaalid waa bulsho ku dhaqan Geeska Afrika; gaar ahaan wadanka Soomaaliya, Jabuuti, deegaano ka tirsan wadanka Itoobiya, deegaano ka mid ah wadanka Kenya iyo meelo badan oo caalamka ah. Dadka Soomaalida ah waxay ka mid yihiin kooxaha Bulshada Soomaaliya; waana dadka ugu badan bulshada ku nool wadanka Soomaaliya.
Intaas waxaa dheer, dadka Soomaalidu waxay ku hadlaan Af-Soomaali oo kamid ah luqadaha Kushitiga Faraceeda Afro Aasiya.

Soomaalida waxaa kala qaybiyey gumeysigii qarnigii 19aad, kaas oo ukala qaybsaday 5 qaybood oo kala ah: Talyaani Oo haystay Koofurta Soomaaliya; Ingriiska oo haystay Waqooyiga Soomaaliya (Somaliland); Faransiiska oo haystay Xeebta Soomaaliya (Jabuuti); Itoobiya iyo Ingiriiska oo haystay Soomaali Galbeed (Soomaali galbeed); iyo Kenyaoo haystay deegaanka NFD. 




#Article 87: Eratareya (205 words)


Eretereya waa dal ku yaala Baxsinta Afrika derisna la'ah dawladaha Itoobiya, Jabuuti iyo Suudaan.

Erataria waa dal ku yaala bariga afrika gaar ahan badda cas ila Gacanka Cadmeed aagga loo yaqaan baabulmandab dalkaas waxaa horay uga tirsanaan jiray dawlada federaalka ee Itoobiya waxa uuna ka go'day sanadkii 1991, dalka Eratariya waxa hada waxaa ka taliya madaxweyne Isaias Afewerki.
 
Dalka eratiya wuxuu xuduud la wadaagaa Wadamada Jabuuti Dhinaca koonfurbari, Itoobiya dhinaca koonfureed suudaan iyo badda cas, dalka erataria waa dal sabool ah hadana intii kadanbaysay sanadihii 1991 ayuu soo gaaray horumar weyn oo lataaban karo.

Doorashaddii ugu horeysay oo ka dhacday Ereteriya sanadka markuu ahaa 1991kii, shacabka ereteriya waxeey doorteen xornimo 99.8%, ayada markaas dagaalo xun dhaxmaray itoobiya iyo ereteriya, oo halkaas ku dhinteen dad aad u badan.
Siyaasadda Ereteriya waa mid ku dhisan hab nabadeed taasoo ah dad jecel midnimada soomaaliya waloow lagu eedeeyey in ay taageeri jirtay kooxihii ka horjeeday joogitaanka Itoobiya kadib markii ay qabsatay Soomaaliya 2006 waxaa la sheegay in ay joogeen ciidamo ereteriya udhashay oo gaaraya 2000 askari taasoo beenoowday markii dambe, si kastaba ha aheetee waxaa iska hor yimid siyaasaddii Itoobiya ee ahayd kala qaybinta Soomaaliya iyo tii ereteya taasoo kentay markii dambe in golaha amaanku uu cunaqabayn saaro dalkaan.

 




#Article 88: Jijeele (322 words)


Jijeele Beelwaynta Gugundhabe Hawiye ee deegan u ah wadanka Somalia,Ethiopia iyo wadanka Kenya

Jijeele waa beel ka tirsan beelwaynta Hawiye, Beeshu waxay degta oo ay deegan u leedahay Gobolada koonfur ee dalka Somalia gaar ahaan gobolada kala ah Hiran ,Bay ,Bakool iyo Shabeelada hoose iyo Banaadir.

Dagmooyinka Caanka ah ee beeshu dagto waxaa ka mid ah Baladweyn,farlibaax,Quracjoome,Ceelcade,Buqgoosaar, Ceelbarde, Buurhakaba, Diinsoor,ufuroow iyo xudur. sidoo kale Beeshu waxay dagtaa Gobolka Shabellada dhaxe sida Basra. Shabelaha Hoose sida Baladul-amiin, Baqdaad iyo Mubaarak ee dagamada afgooye hoos timaada. 

Qaab-dhismeedka Beeshu waa sida:
Jijeele waa 4 lafood 1.Dudbiye 2.Xeermage 3.Maxme(curudka) 4.Kiteshe.

Dudbiyuhu Waa 2 lafood:1.Maxmed iyo 2.Guudwaa..

Maxamadku waa Makaa'il Maxamed(Iidsuge iyo Dumaal) iyo Yacquub Maxamed iyo Kulmiye.
XEERMAGE: SABTI IYO SHALASHAME.Sabtigu waa(ree-wabar,looboge,faranjecle iyo dharooye).

Beesha waxaa ka dhashay Wasiir xareed faarax oo ahaa wasiirka ka tirsan dowladiii Adan Cabdulle Cusmaan, xilal kala duwana kasoo qabtay xukuumadii kacaanka. prof Maxamuud maxamed Guure Aun oo siyaasi caan ah asigoo xilibaan ah ku dhintay Xamar 2015. Dr. cumar idris sheekh oo ahaa Amb. qadar u fadhiya somalia, IYO Dr ibrahim cali xuseen oo ah nin xaahayada waawayn madax kasoonoqday muddo dheer.. 

Beeshu waxay wada dhasheen beelaha Gugundhabe ee 4ta ah: jidle, baadicade, abubakr tikaale(baydiisle) iyo jijeele.

Jijeele waa qabiil lamid ah beelsha hawiye waana 

Hawiye (Af-Carabi: بنو هوية) waa beel ka mida qabiilada Soomaalida, kuwaasi oo ku dhaqan deegaano ka tirsan wadanka Soomaaliya, Itoobiya, iyo Kiinya. Sida lagu xusay taariikhda, beesha Hawiye waxay walaalo yihiin Beesha Dir iyagoo ku wada abtirsada odayga Irir Samaale. Hawiye ayaa kow ama laba kaga jira badnaanta tirada qabiilooyinka soomaalida, waxay degaan caasimada Muqdisho.

Waxaa lagu yaqanaa soo dhaweyn dad jecli wanaag nabad jecli beelweynta jijeele MA ahan dad Isla weyni u muujiya walaalaha la degen waa dad aqood diimeed ilaahay ugu maneystay masha allaah dhanka aqoonyahanada lama soo koobi karo maqaalkaan waxaa soo diyaariyey walaalkiin mohamed Abdi ama Google cade wixii aan ka TAGAY si aan u dhameystirno igala soo xariir whatsapp.com +27735848930 




#Article 89: Finland (186 words)


Dalka Finland (Suomi, Suomen tasavalta) wuxuu ku yaalaa qaarada Yurub waxaana dhinaca dhulka daris la'ah Dawladdaha Ruushka, Iswiidhan iyo Norwey. 
Finland dadweynaha ku nool waa 5.1 malyan. Sanadka 1999 billowgiisii Finland waxaa si rasmi ah ugu noolaa 85 000 oo ajaanib ah. 93 % afka hooyo ee dadweynuhu waa luqadda finishka iyo 5 % oo ku hadasha afka iswiidhishka. Finland waxaa kaloo looga hadlaa luqadaha ruushka, ingiriiska, istoniyaanka, soomaaliga, jarmalka, carabiga iyo afaf kaloo badan. Finland waxaa loo qeybiyay shan gobol iyo 452 magaalo.

Qiyaastii 86 % dadka finishka ah waxay katirsan yihiin kaniisada luteriyaanka. Ortodhokiska ama dadka asal-raaca ah ee diinta sideytahay ugu dhagan waa in kabada boqilkiiba hal iyo intaan diinba aan heysan oo gaaraya 12,3 %.

Bedka Finland ey ku fadhiso 68 % waa hawd ama duur, 10 % biyo, 6 % waa dhul beereed. Qaar badan oo finishka kamid ah waxay sidii cadada ahaan jirtayba ka shaqeeyaan warshadaha farsameeya waxyaabaha laga sameeyo geedaha iyo birta. Weli qaarbadan oo kamid ah shaqooyinka cusub ee soobaxa waxaa laga helaa shirkadaha kashaqeeya cilmig farsamada iyo wax -soosaarka ama tig-nolooyida iyo xirfadaha kala duwan ee adeega.




#Article 90: Software (112 words)


Software (; ) waa barnaamijyo dhowr ah oo si wada jir ah u maamula iyo haga aalada Kumbuyuutarka si uu u qabto shaqo cayiman (kooban) ama mid badan oo isku dhafan asaga oo iskiis isku maamulaya ama qof (dad) u soo werinaya. Softwareka oo luuqada Af Soomaaliga lagu yidhaahdo Barnaamij wuxuu ka kooban yahay qorsheyaal (programs), bots, madbacado wax lagu keeydiyo iyo dhamaan qorshayaasha la xidhiidha ee howsha fududeeya.

Guud ahaan, softwareku waa borogaramyo awood uh an siiya kumbuyuutarka inuu qabto how loo cayimey. Software waa erey ingiriis ah, hase ahaatee dalal badan oo aduunka ka mid ah ay isticmaalan. Software:ku wuxuu ka koobmaa labo qeybood ah Application Software iyo Embedded Software.




#Article 91: Holland (766 words)


                                                                                                                                   
Holland ama Boqortooyada Holland (nl: Nederland), waa wadan ku yaala waqooyi Galbeed ee qaarada Yurub, waxaa ku nool in kabadan 16 milyan oo qof, caasimada wadanku waa Amistardam, xarunta wadanka looga taliyo waa Den Haag magaalooyinka ugu waa weyn waxaa ka mida magaalada Rotterdam oo ah caasimada labaad ahna Dekeda ugu weyn ee Yurub, waa boqortooyo baarlamaani ah oo dimuquraadi ah wadanka waxaa gacanta ku haysa boqorada oo magaceedu yahay Beatrix, Ra'iisulwasaaraha waa Mark Rutte.
holand waxaa lagu naanaysaa dhulka hooseeya inta badan dhulka holand waxa uu ka hooseeyaa bada holan waxa ay ka koobantahay 12 gobol holland waxa ay ku fadhidaa dhul le'eg ama qiyas tiisu tahay 14,526 km isku wareeg ah.
tirada dadk awaxaa lagu qiyaasaa 16,135,992 ruux lacagta holland isticmaashaa waa yuuro holand waxa ay ka horaysaa wakhtiga ama saacada caalimiga ah hal saac.
sumada gaadiidka holland waa NL, sumada intenatku waa NL. Holland waxa ay xuduud la leedahy wadamada Beljimka iyo Jarmalka dhinaca waqooyi waxa ay xuduud kala leedahay bada holland waa dawlad ka mida midawga yurub.

Magaca Holland waxa uu kasoo jeedaa mandaqada amaba gobolka galbeed ee wadanka nederland halkaasaas oo mudo aad udheer ahayd goob ganacsi hadana waxa ay u qaybsantahay labada gobol ee Noord Holland iyo Zuid Holland markaas dhamaan wadamada iyo shirkadaha ay nederland ganacsiga la lahayd waxa ay imanjireen labadan gobol iyaga oo magaca holland gaadhsiiyay dibada sidaasaanuu magaca holland kubaxay. laakiin magaca rasmiga ah ee ay isticmaasho dawlada Holland waa Nederland.

Bedka holand waxa uu gaadhayaa 401.7/km2 oo isku wareeg ah.Holland waxa ay kakoobantay 12 gobol.
wadanka Holand malaha wax buuraa waa dhul banaan oo iskusiman, markastana roobku wuu kada'aa 
wadanka holand xiliga kulaylaha malaha amaba kulaylku magaadho meel aad udaran. xiliga qaboobahana aad uma qaboobaadao sababtu waxa ay tahay. bada waqooyi oo dhanka galbeed kaga taala wadanka Hollnad ayaa waxa ay gedidaa dhamaan cimilada wadanka.

wadanka Holand waxa uu kamidyahay wadamada caalamka ugu cidhiidhiga badan dhanka dadka dadka kunoolina waxa ay gaadhayaan 16 milyan oo qof.halka bedka wadanka holand uu dhanyahay 41 kun oo kilo mitir oo isku wareeg ah. Holand waxaa kunool dad aad iyo aad u badan oo ajaanib ah.Holanad waxa ay kamid tahay wadamada yurub ugu badan dhanka dhalashada.meelaha dadku ay sida aadka ah ugunoolyihiin waxa kamida magaalooyinka waawayn sida Rotterdam Amistardam Den Haag iyo Magaalada Utrecht.

Holland waa mid kamida wadamada caalamka ugu ciyaaraha badan.ama ugu hormarsan dhanka ciyaaraha.ciyaaraha sida aadka ah looga xiisiiyo wadanka Holland waxa kamida ciyaarta Kubadda Cagta.wadanka Holland waxa uu helay kaalinta labaad koobkii caalamka kubada cagta ee ugu danbeeyay ee 2010, Horyaalka holand waxa uu kamidyahay horyaalada kubada cagta ee Yurub kuwa ugu horeeya waxakale oo wadanka holand laga xiiseeyaa ciyaraha barafka laguciyaaro.sida la ogyahay wadanka Holland waxa uu kamadanbaysta koobka caalmaka ee kubada cagta isusoo taagay sadex jeero oo uu sadexda jeerba khasaaray waxaanay ahaayeen sanadihii.1974-1978 iyo 2010.

Af Hollandeeska ayaa ah luqada rasmiga ah ee Holland lagaga hadlo waxa kale oo lagaga hadlaa luqada Frieska oo lagaga hadlo gobolka Friesland

%81 dadka kunool Holland waa kaatoolig, %11 na waa borotistan, %6 waa Islaam waxa Holland kunool dad aad ubad oo waxdiinaba aan rumaysnayn.

waxaa ku nool soomaali lagu qiyaaso 37,000 oo qof.

Holland waamid kamida wadmada caalamka ugu cidhiidhga badan waxa kunool dad gaadhaya ilaa 16 milyan oo qof 

Waxsoosaarka dhanka warshadaha ayaa ah afrmeelood oo meel dhaqaalaha soogala wadanka Holland.
wadanka Holland waxa kuyaala shirkido badan oo caalamiya waxa kamida shirkadaha Holanad kuyaala shirkada soosaarta waxyaabaha koranta kushaqeeya ee looyaqaano Filibs.

Wadamada Holland iyo Wadanka Biljam waxa ay gacanta u galeen caa'ilada looyaqaanay Habsburg sanadii 1477 Wadamda Holland Beljim iyo Luksemburg ayaa intaas kadib waxa ay kumidoobayn magaca:dhulka hooseeya ama Holland sanadii 1579.taas oo ahayd in ay wadamadani kamid ahaayeen boqortooyadii isbayn.waxaana looyaqaanay gobolda waqooyi ee boqortooyada isbayn. waxaana xukumayay reerka looyaqaanay Habsburg.kadib waxa la aasaasay jamhuuriyadii dhulka hooseeya taas oo loogu magac daray ka hoosaynta ay bada kahooseeyaan in badan oo kamida wadanka Holland.kadib jamhuuriyaadisi waxa ay kabaxday boqortooyadii isbayn sanadii 1581,kadib markii in badan uu khilaaf jiray waxa ay Hooland si rasmi ah u madax banaanaatay sanadii 1648.kadib intaas wadanku waxa uu soomaray casri dahabiya dhan dhaqaale iyo dhan suugaaneedba, ilaa iminka Holland waxaa looga yaqaanaa in qarnigii 17aad uu ahaa qarnigii dahabiga ahaa ee soomaray wadanka Holland.
Xiligaas Holland waxa ay kamid noqotay wadamada waawayn waxa ay gaadhay qaradaha caalamka oodhan dhaqaalaha Holand waxa uu ahaa mid kamida Dhaqaalayaasha caalamka uguwaynaa xiligaas.

Holland waxaa kasoobaxa in kabadan 45 wargays oo maalinle ah. wargaysyadaa ka uguwayn waxa lagu magacaabaa Telgaraaf

Idaacada iyo TVga waxa maamula oo gacnta kuhaya dawlada.waxa jira sideed shirkadood oo soodiyaariya dhamaan barnaamijyada kabaxa idaacada iyo TV ga




#Article 92: Suudaan (388 words)


Jamhuuriyada Suudaan ee Carabta  waxa la bedely magaicii hore ee suudaan kadib markii Koonfur Suudaan ay ka goday waqoogiyiga Suudaan, wadankani waxa uu ku yaalaa Woqooyiga Afrika. Waxaa soo gumeestay gumeestihii ingriiska. Wadanka Suudaan mar waxa uu ahaa wadanka ugu ween afrika, waxoona xuduud la leyahay wadamada Masar,Libya, Tchad, Itoobiya, , , Ereteriya, ].Wadanka Suudaan waxoo kala go'ay taariikhda marka ee ahayd 9 Luuliyo 2011, . Suudaan waxee markeeda hore xornimo ka heshay gumeestihii ingriiska sanadka marka oo ahaa 1956dii, isla markaas neh wadanka waxoo ku biiray QM,waxaana xukumada qaaday xukumad militari ah oo markaa rabtay in ee wadanka ku xukunto diinta islaamka. Sanadka marka oo ahaa 1972dii ilaa 1982 Suudaan waxaa ka socday dagaalka aduunka ugu foosha xun oona ugu dheer qaarada afrika. Dagaalkaas waxoo u dhaxeeyay waqooyiga Suudaan, oo ah meesha ee caasimada ku taalo, oona ah meesha ugu badan muslimiinta iyo Koonfurta suudaan oo ah meesha karishtaanka ugu badan oona leh saliid.
labada qeebood waxee hishiis rasmi ah kala gaareen, taariikhda markii ay aheyd 9ka Janaayo 2005ta.we

Suudaan waxee ka midtahay wadamada ugu horeeyay oo islaamka soo maray, gaar ahaan dhinaca saxaarada ee waqooyiga suudaan. wadanka waxaa soo galay Ajanabi carab ah, isla markaas neh ee ka midnoqdeen dadkii horay u degenaa jiray suudaan, waxeena diinta ku sii faafiyeen ilaa koonfurta suudaan.

sanadka marka oo ahaa 1820 ilaa 1822dii, dhul ka mid ah suudaan waxaa qabsaday wadanka Masar, isla markaas neh waxaa la sameeyay magaalada Khartuum. Sanadka marka oo ahaa 1881dii, waxaa dhashtay Maleeshiyada Mahdi, kuwaas oo ka soo horeejaday ama eediidanaayeen gumeestiyaashii masar iyo ingriiska. Maleeshiyadaas waxee sameesatay wadan u gooni ah, isla markaas neh waxee caasimad kadhigteen magaalada Omdurman.
wadankaas waxoo jiray ilaa 1898dii, isla markaas neh waxaa qabsaday gumeestihii ingriiska oo ku guulestay dagaaladii ee kula jireen.

suudaan dhaqaaleheeda kor ayoo u socdaa ayada oo la ganacsato wadamada 
shiinaha, jabaan, sacuudi carabiya, imaaradaka carabta iyo masar.
suudaan waxee soo saartaa saliid oo laga keeno koonfurta suudaan iyo shidaal.
dahab iyo waxyaabo badan neh wee sameesaa, lacagta ee suudaan hesho 100kiiba 50 waxee ku baxdaa militari.

Suudaan waa wadan oo ajnabi aad u badan ku nool. waxaa lagu hadlaa luqado gaareeso ilaa 110 luqadood, dadka waxaa loo kala qeebiyay waqooyi oo ah meesha ee carabta iyo Nubianka degentahay iyo dhaxbartanka ilaa koonfurta neh waa dad wada ajnabi ah oo aad u kala duwan.




#Article 93: Yugandha (1106 words)


Yugaandha ama Jamhuuriyadda Yugaandha, Waa waddan Dhex kujir ah oo ku yaalla bariga Afrika. Yugaandha waxay daris la tahay wadamada Kiinya,Suudaan,Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo,Ruwanda,Tansaaniya iyo warta Fiktoriya. Magaca Yugaandha waxoo ka yimid boqorkii la dhihi jiray (Bugaandha) oo ka tali jiray waddanka koonfurtiisa u danbaysa.

Taariikh ahaan, dadka Ugaandhiiska waxa ay ahaayeen dad waranleey ah; koonfurta yugaandha waxaa deggenaan jiray dadka ku hadlo afka jareerta oo beeraleey ah; yugaandha waxaa ku badan ajaanibta. Waddanka waxaa ka soo tali jiray boqorkii la dhihi jiray (Bugandha).

intii ee gumeestiyaashii yurubiyaanka ee gumeesanin, wadanka waxaa joogi jiray carab oo ganacsato ah, sanadka marka oo ahaa 1830meeyadii. Wadanka markaas waxaa ka talin jiray 3 boqor, oo lakala dhaho, (Bugandha), (Kitara) iyo (karagwa). Carabta waxoo kanacsigooda ahaa, Adoonyaasha. Meelo badan neh diinta islamka ee ku faafiyeen. Sanadka marka oo ahaa 1860meeyadii wadanka waxaa soo galay gumeesti yaashii ingriiska.
Gumeestihii ingriiska waxoo qabsaday Kenya iyo Ugandha, waxaana la isku dhihi jiray (ingriiska bariga afrika).waxaana la kala qeebiyay sanadka marka oo ahaa 1902.

sanadka marka oo ahaa 1950meeyadii, wadanka waxaa laga dhisay dimoqaraadi, waxaana la sameeyay Xisbiyaal iyo kongris. 1962 raiisul wasaaihii ugu horeeyay ee yugandha waxoo noqday Apollo Milton Obote, waa markii ee Ugandha xornimada heshay. 1972 waxaa dhacday doorasho kadhaxeeso Obote iyo Yoweri Museveni, doorashadaas neh waxaa ku guuleestay obote, isla markaas neh dood aa dhacday, Musveni waxoo ka dacwooday in ee doorashadaas xaqdarro ee eheed. Sanadka marka oo ahaa 1986dii waxaa madaxtinimada ku guuleestay Musveni oo ilaa hadda oo madaxweyne yahay.

maraykanka marka oo arintaas maqlay, waxoo Ugandha ka gooyay,ceerti oo militariga Ugandha sii jiray. Madaxweynaha maraykanka Bill Clinton aa ka xumaaday, dhaqaaqa ee ciidanka Ugandha sameeyeen, asiga oo la rabay in oo kadhigo ciidanka ugu xoogan oo dhibaatooyinka afrika xalin karaan.Madaxda Ugandha waxaa mar looga dooday in ee ayaga ka danbeeyay dagaalkii ituri, Xasuuq badan neh ee u geesteen dad badan oo ku noolaa deegaanada u dhow meesha biyo degaanka ah. Sanadka marka oo ahaa 2005tii, waxaa maxkamada Caalamiga go aansatay in ee Ugandha lacag siiso Jamhuuriyadda Kongo, kadib markii ee dadka kongo ee arkagaxis ku rideen. 2007 ciidamada Ugaandheeska waxaa la soo galiyay wadanka Soomaaliya, si ee u caawiyaan DFKMG, ayaga oo wato magaca midowga afrikaanka ee Amisom. Ciidamada Ugaandheeska waxee xasuuq ku haayaan dadka Soomaalida oo rayidka ah, ayaga oo madaafiic ku rido meelaha ee dadka rayidka ku badanyihiin ama dabaqyo inta ee koraan ee dadka madaxa ka toogtaan ayaga oo ku marmarsiyoonayaan, maleeshiyada ka soo horjeedo. ciidamada amisom waxee gaarayaan in ka badan 7000, waxeena muqdisho ka joogaan meel aad u yar, dhinaca madaxtooyada.

Madaxweyaha wadanka waa Yoweri Museveni oo madaxweyne ahaa ilaa sanadka maka oo ahaa 1986dii. madaxweynaha wadanka waa hoogaamiyaha madaxda Yugandha, madaxweynaha waxoo doortaa Raisul wasaare oo ku caawiyo shaqada oo qabanaayo. Barlamaankooda waxoo ka koobanyahay 300 oo Xildhibaan, 81 ayaga ka mid ah neh, waxee ka imaadeen meelaha ugu faqiirsan wadanka. Halkii xildhibaan waxaa la doortaa 5tii sano mar.

sanado badan ayaa waqooyiga yugandha ka socon jiray dagaalo oo xasuuq dadka u geesanaayeen, maleeshiyada Lord's Resistance iyo ciidamada Yugandha. Dadka neh ilaa hadda waxaa ku jirto baqdin. wadanka waxaa ka jiro xornimo ee dadka heesanin, oo dadka qaar la xiraayo ama la afduubanaayo, isla markaas neh si xun loola dhaqmaayo, mararka qaar neh caalamka oo gaaraa. 2005tii, wadanka ingriiska waxoo Yugandha ka gooyay, Ceertii oo sii jiray. Mardhow ee eheed markii oo ururka (grassroot) oo isku dayay in ee caalamka ogeysiiyaan caruurta ee maleeshiyada Lord afduubtaan, isla markaas neh ee ku qasbaan in ee askar noqdaan.Badanaa ciyaalka la afduubto kama badno 8jir, Ciyaalka wiilasha ah waxaa lagu qasbaa in ee qof dilaan, ciyaalka gabdhaha ah neh, waxaa lagu qasbaa in ee guursadaan maleeshiyada ciidankooda. 2005tii waxaa Maxkamada Caalamiga ku dhawaaqday in la xiro madaxda maleeshiyada Lord, oo lagu eedeeyay in ka danbeeyaan, dilka bini aadanka ka baxsan, xasuuqa, xooga iyo ciyaalka askarta laga dhigaayo.

Dalka jamhuuriyada Uganda. Dalka Uganda waxa uu ku yalaa dhinca bari ee qaarada Afrika waxana kamid ah dalalka uu xadka la wadaago dalalka Tanzania, Rwanda, South Sudan iyo dalka jamhuuriyada Dimuqraadiga ah ee Congo. Waxa sidoo kale dhinaca galbeed kaga taala dalka harada qaarada Afrika ugu caansan uguna wayn ee Victoria. Harada Victoria waxa ay kala soorta dalalka Kenya Tanzania iyo jamhuuriyada Uganda. Caasimada dalka waxa la yidhaa Kampala. Bedka: Bedka dalku ku fadhiyana waxa lagu qiyaasaa 91,135.55, oo mayl laba jibaaran) una dhiganta 236,040.00, oo (kiiloo mitir laba jibaaran) sidoo kale baaxada dalka Uganda waxa lagu qiyaasaa in uu ku dhowyahay gobolka (Oregon) ee dalka Maraykanka.

Dadka ku dhaqan dalka Uganda tirakoobkii la qaaday sanadkii 2010-kii waxa tirada dadka reer Uganda ay kor u dhaysay 33-milyan oo ruux. Sidoo kale saadasha dadka reer Uganda ee sanadka 2050-ka waxa lasheegay in ay gaadhi doonto 84-milyan oo ruux.

Luuqadaha lagaga hadlo dalka waxa kamid ah luugada Ingiriisiga ah luuqada 1aad ee ay ku hadlaan dadka reer Uganda, taas oo badanaa loo adeegsado waxbarashada iyo warbaahinta sida jaraa’idada. Luuqadaha kale ee ay ku hadlaan muwaadiniinta reer Uganda waxa kamid ah Luuqadaha Niger-Congo,
Nilo-Saharan, Swahiliga iyo Carabiga.

Dadka aqoonta leh ee dalka Uganda waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 61.8% kamid ah cabirka guud ee dadka reer Uganda.

Diimaha ay kala aaminsanyihiin dadka ku dhaqan dalka Uganda waxa kamid ah diinta kiristanka gaar ahaan mad-habta Roman Catholig oo ay haystaan boqolkiiba 33%, halka Protestanka ay ka haytaan dad gaadhaya boqolkiiba 33%, diinta Islaamka oo ah diinta sadexaad ee dadka ugu badani ay haystaan ayaa tirada dadka Muslimka ah waxa lagu qadaraa boqolkiiba 16%, diimaha dhaqanka la xidhiidha ee ay haystaan dadka Ugandhiiskii waxa lagu qiyaasaa tirada dadka haysta boqolkiiba 18%.

Da’da ragga reer Uganda waxa lagu qiyaa in ay gaadho da’doodu

Qaabka ay u shaqayso Dawladda dalka Uganda waa nidaamka caanka ah ee jamhuuriga (Government Type republic).

Lacagta laga qaato dalka waxa la yidhaa Ugandan shilling oo loo soo gaabiyo (USh).
Warshadaha: Warshadaha dalka ka jira waxa ay farsameeyaan Sonkorta, Tubaakada, Cudbiga, Dunta, Sibidhka, iyo alaab kale oo faro badan.

Beeraha dlaka jamhuuriyada Uganda waxa ka baxa ama laga beera dalagyo ay kamid yihiin Coffeega, Cudbiga, Shaaha, Cassavanaha, Baradhada iyo Galayda.

Dadka reer Uganda waxa ay dhaqdaan xoolo ay kamid yihiin Riyaha iyo Lo’da, oo badanaa loo isticmaalo ama loo dhaqdo hilib ahaan. Waxa kale oo jira qaybo dadka reer Uganda kamid ah oo dhaqda Khinsiirka iyo Digaaga. Dhulka la isticmaalo ee dalka Uganda waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 25% kamid ah cabirka guud ee dalka. Dalka Uganda oo kamid ah wadama uu maro dhulbadhuhu ayaa ku caan ah dhul qurxoon oo soo jiita indhaha dadka dalxiisayaasha ah maadaama oo dalka harahu ku badanyihiin.

Kharyaadka dabiiciga ah ee dalka Uganda waxa kamida ah macdanaha Koborta, Cusbada, Cobalt, iyo awooda biyaha lagaga dhaliyo korontada ee (hydropower).

 




#Article 94: Ruwanda (444 words)


Ruwanda (; ) (loogu dhawaaqo:  ama ) sida dowliga ah loo yaqaano Jamhuuriyada Ruwaanda (Af-Ruwaandis: Repubulika y'u Rwanda) waa dowlad boqortooyo oo ku taala Bariga Afrika iyo Badhtamaha Afrika taasi oo lagu tilmaamo mid ka mid ah dowlada ugu baaxada yar qaarada Afrika.

Dadku waa yaryar oo inta badan dhulka miyiga ah, oo leh cufnaanta ugu sareysa Afrika. Rwandansan waxaa laga soo qaatay kaliya hal dhaqameed iyo luqad, Banyarwanda, inkastoo kooxdan dhexdeeda waxaa jira saddex kooxood: Hutu, Tutsi iyo Twa. Twa waa dadka keynta ah ee keynta ka soo degay dadka Ruwanda ee ugu horreeya. Aqoonyahanadu waxay ku khilaafaan asalka iyo kala duwanaanshaha Hutu iyo Tutsi; Qaar ka mid ah ayaa aaminsan in khilaafaadka laga soocay kuwii hore ee bulshada dhexdeeda, halka qaar kalena ay aaminsan yihiin in Hutu iyo Tutsi ay si gaar ah ugu soo galeen dalka, iyo meelo kala duwan. Masiixiyaddu waa diinta weyn ee dalka; luuqadda asaasiga ah waa Kinyarwanda, oo ay ku hadlaan Rwanda badankood, Ingiriis iyo Faransiis oo u adeega luqadaha rasmiga ah. Rwanda waxay leedahay nidaam madax-banaan oo dowladeed. Madaxweynuhu waa Paul Kagame oo ka tirsan Rwanda Waddanka Rwanda (RPF), oo la wareegay sannadkii 2000. Rwanda ayaa maanta ku jira musuqmaas hooseeya marka loo barbar-dhigo dalalka deriska ah, inkastoo ururada xuquuqda aadanaha ay ka digayaan kooxaha mucaaradka, cabsigelinta iyo xadaynta xorriyadda hadalka. Waddanku waxaa xukumay heer siyaasi ah oo maamul ah tan iyo wakhtigii loo qabtay; waxaa jira shan gobol oo ay xuduud u yihiin xuduudaha 2006-da. Rwanda waa mid ka mid ah laba dal oo keliya oo leh haween badhkiis oo baarlamaanka qaranka ah.
Xoogsatada Hunter waxay degeen xuduudaha dhagaxda iyo da'da birta, kadibna ay raaceen dadka Bantu. Dadku waxay markii hore ku biireen qabaa'il iyo ka dibna boqortooyo. Boqortooyada Rwanda waxay ka talaabsatay qarnigii tobnaad ee tobnaad, iyada oo boqorradii Tutsi ay ku guulaysteen ciidammo kale, awoodda dhexe iyo dib-u-sameynta siyaasadaha anti-Hutu. Jarmalku wuxuu Rwanda ku dhuftay 1884 isagoo qayb ka ahaa Jarmalka Bariga Afrika, oo ay ku xigto Belaruus, kaas oo ku soo dhacay 1916 intii lagu jiray Dagaalkii Dunida I. Labada waddan ee Yurub waxay xukumeen boqorradii waxayna ku sii dareen siyaasad pro-Tutsi. Dadka reer Hutu waxa ay ku kaceen 1959. Waxay laayeen dad badan oo la yiraahdo Tutsi waxayna ugu dambeyntii dhisteen dawlad madax-bannaan oo madaxbannaan 1962-dii. Kadib markii uu xornimada militeri, madaxweyne Juvenal Habyarimana wuxuu dhistay hal kali-talis oo kali ah Rwanda, waxaana la xukumay 21 sano ee soo socota. Khilaafka bulshada Rwanda ayaa bilaabay dagaal sokeeye 1990-kii. Xiisad dhaqameed ayaa ka dhex abuuray xasuuqii 1994-kii, kaas oo ay kooxaha Hutu (Hutu) ku dileen qiyaastii 500,000 ilaa 1.3 milyan Tutsi iyo dhexdhexaad ah Hutu. RPF waxay ku dhamaatay xasuuqii guusha militariga.




#Article 95: Saambiya (173 words)


Saambiya ama Zaambiya, waa wadan oo kutaalo qaarada ee Afrika. Caasimada dalka Saambiya waa magaalada Lusaka.

Zambia (/ zæmbiə /), si rasmi ah Jamhuuriyadda Zambia, waa waddan aan la aqoon oo ku yaalla koonfurta iyo bartamaha Afrika, [8] (inkasta oo ilaha qaarkood ay doorbidaan inay ka fiirsadaan qayb ka mid ah gobolka Bariga Afrika [9]) Congo, waqooyiga, Tansaaniya ilaa waqooyi-bari, Malawi oo ku yaalla bariga, Mozambique, Zimbabwe, Botswana iyo Namibiya, koonfurta, iyo Angola oo galbeed ah. Magaalada caasimadda waa Lusaka, qaybta koonfur-dhexe ee Zambia. Dadku waxay badanaa ku badan yihiin Lusaka ee koonfurta iyo gobolka Copperbelt ee waqooyi-galbeed, xarumaha dhaqaalaha ee dalka.
Asal ahaantii degganaa dadwaynaha ku nool Tibaaxta, gobolku waxa saameeyay ballaarinta Bantu qarnigii saddex iyo tobnaad. Ka dib markii ay soo booqatay baarayaashii Yurub ee qarnigii siddeedaad, gobolku wuxuu noqday xuduudaha Ingiriiska ee Barotziland-Waqooyi-galbeedka Rhodesia iyo waqooyi bari Rhodesiya dhammaadkii qarnigii sagaalaad. Kuwani waxay ku biireen 1911 si ay u sameeyaan Waqooyiga Rhodesia. Inta badan wakhtiga gumeysiga, Zambia waxaa maamula maamul loo magacaabay London iyadoo la talinta shirkadda British South Africa.




#Article 96: Malaawi (141 words)


Malaawi waa wadan ku yaala qaarada Afrika waxa hore u gumaysan jiray ingiriiska.waxa ay gumaysiga ka madaxbanaanaatay sanadii 1964

Malaawi waxa ay kutaalaa koonfur galbeed qaarada Afrika waxaana u caasimada magaalada Lilongwe dhanka waqooyi waxa kaxiga wadanka Tansaaniya waqooyi barina waxa kaxiga Musanbiig bariga iyo koonfurna waxa kaxiga wadanka Saambiya dhinaca bari waxa kaga taala Harada malaawi malaawi waa wadan yar mana laha wax bada. 

Malaawi bed ahaan waxa ayleegtahay (118,5000) oo iskuwareeg ah.caasimadna waxa u ah magaalda Lilongwe.waxa wadankan qayb aad uwayn kaqaadata harada malaawi. goobta ay malaawi kutaalaa wa meel aad iyo aad u quruxbadan 

dadka kunool malaawi waxa ay kakoobanyihiin qabiilooyin afrikaana oo kaladuwan. dadka kunool malaawi waxa laguqiyaasaa ilaa (7,878,000)oo qof dadka islaamka ah ee kunool malaawei waxa ay gaadhayaan ilaa (7,878,000)kun oo qof,dadka malaawi kunooli waa beera lay 82% beeralayda malaawi waxa ay beertaan 70% tubaako




#Article 97: Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo (532 words)


Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo () waa wadan ku yaala qaarada Afrika. Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo waxey xuduud la wadaagtaa wadamada Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika, Koonfur Suudaan, Yugandha, Ruwanda, Burundi, Saambiya, Angola, Jamhuuriyadda Kongo iyo Tansaaniya. Caasimada dalka Jamhuuriyada Dimuqaraadiga Kongo waa magaalada Kinshasa.
Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo (Faransiiska: République démocratique du Congo [kɔɡo], oo sidoo kale loo yaqaano DR Congo, DRC, Congo-Kinshasa ama kaliya Congo, [6] [7] waa waddan ku yaal Bartamaha Afrika. Waxaa mararka qaar loogu yeeraa magacii hore ee Zaire, oo magaceedu ahaa magaca rasmiga ah ee u dhexeeya 1971 iyo 1997. DRC waxay xuduudaha Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika iyo Koonfurta Suudaan u gudbaan waqooyiga; Uganda, Rwanda, Burundi iyo Tansaaniya xagga bari; Zambia koonfurta; Angola ilaa koonfur galbeed; iyo Jamhuuriyada Congo iyo Badweynta Atlantic ee galbeedka. Waa waddanka labaad ee ugu weyn Afrika ka dib markii Aljeeriya, oo ah kan ugu weyn Afrika ee ka hooseeya Saharaha) iyo 11-aad ee adduunka ugu weyn. Dadweynaha ku nool 78 milyan, [2] Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Kongo waa dalka ugu baahsan ee Faransiiska ah, oo ah waddanka afaraad ee ugu badan ee ku yaal Afrika iyo dalka 16-aad ee ugu badan dunida.

Dhul-galka Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah, dhulka DRC waxaa markii ugu horreysay ku noolaa Bartamaha Afrika oo ku noolaa 90,000 oo sano kahor waxaana gaadhay Bantu ballaadhinta ilaa 3,000 oo sano ka hor. Galbeedka, Boqortooyada Bantu ee Kongo ayaa xukuntay hareeraha webiga Congo intii u dhexaysay qarniyadii 14aad iyo 19aad. Bartamaha iyo bariga, boqortooyooyinka Luba iyo Lunda waxay ka talaabeen qarniyadii 16aad iyo 17aad ilaa qarnigii 19aad. 1870naadkii, ka hor intaanay bilaabmin tarbuunka Afrika, sahaminta Yurub ee Congo Basin ayaa la sameeyay, markii ugu horreysay oo ay hogaaminaysay Henry Morton Stanley iyada oo hoosta ka xariiqday King Leopold II ee Belgium. Leopold waxay si rasmi ah u heshay xuquuqda dhulkii Congo ee shirkii Berlin ee 1885-kii, dhulkana waxay ka dhigeen hanti gaar ah oo magaceeda loo yaqaan 'Congo Free State'. Inta lagu guda jiro Free State, qaybta milatari ee ciidan, Force Publique, waxay ku qasbeen dadweynaha in ay soo saaraan xargaha, iyo laga bilaabo 1885 illaa 1908, malaayiin qof oo reer Congo ah ayaa ku dhintay iyada oo ay sabab u tahay cudurka iyo dhiig-miirashada. Sannadkii 1908, Belgium, inkastoo markii hore loo diidey, ayaa si rasmi ah u dalbaday Dawlad-bilaash ah, taasoo noqotay waddanka Kongo Beljamka.

Congo-Belgian waxay xorowday 30kii Juun 1960 iyada oo lagu magacaabo Jamhuuriyadda Congo. Patrice Lumumba oo loo yaqaan 'Congolese Nationalist' ayaa loo doortay Raisul Wasaarihii ugu horeeyay, halka Joseph Kasa-Vubu uu noqday madaxweynihii ugu horeeyay. Iskahorimaadka ayaa ka kacay maamulka maamulka, taas oo loo yaqaano dhibaatada Congo. Gobollada Katanga, oo hoos yimaada Moïse Tshombe, iyo Koonfurta Kacaanka ayaa isku dayay in ay go'doomaan. Ka dib markii Lumumba u jeestay Midawga Soofiyeeti ee gargaarka bini-aadamnimada, Maraykanka iyo Beljamku wuxuu ka war hayay kiiskiisa oo kormeeray isaga oo kashaqeynayay Kasa-Vubu 5tii Sebtembar iyo dilkii ugu dambeeyay ee ciidamada Belgian led-ka Katangese 17kii Janaayo 1961. 25kii Nofeembar 1965 , Taliyaha Ciidanka Xoogga ee Joseph-Désiré Mobutu, oo markii dambe magaciisa loo yaqaan Mobutu Sese Seko, ayaa si rasmi ah ugu biiray awood darbi ah. Sanadkii 1971, wuxuu ku magacaabay dalka Zaire. Wadanku wuxuu u ordayaa dowlad kali ah oo kali ah, iyada oo uu M




#Article 98: Dar es Salaam (352 words)


Daarusalaam (Dar es Salaam) oo ka timid Carabi: Daarusalaam Dār as-Salām, Gurigii Nabadda; Mzizima oo horay u ahaa caasimaddii hore iyo sidoo kale magaalada ugu badan ee ku taala Tansaaniya iyo xarun dhaqaale oo muhiim ah. ] Waxay ku taallaa xeebta Swahili, magaaladu waa mid ka mid ah magaalooyinka ugu caansan adduunka.
Ilaa 1974-dii, Dar es Salaam wuxuu ka noqday caasimadda Tansaaniya, taas oo ay magaalada caasimaddu bilowdey in ay u wareejiso Dodoma, oo si rasmi ah loo dhammeeyey 1996-kii. Hase yeeshee, illaa 2017, waxay sii wadaysaa inay ahaato mid diiradda saaran xafiiska dawladda dhexe, in kasta oo tani ay tahay inta lagu guda jiro nidaamka si buuxda u dhaqaaqaya Dodoma. Intaa waxaa dheer, waa magaalooyinka ugu caansan Tansaaniya ee farshaxanka, moodada, warbaahinta, muusikada, filimka iyo telefishanka iyo xarun maaliyadeed oo hor leh, iyada oo Daarusalaam Suuqa Shirkadda (DSE) ay tahay suuqa ugu horreeya ee suuqyada suuqyada dalka. ] Magaaladu waa meesha ugu horeysa ee soo-galootiga iyo ka-baxitaanka ee dalxiisayaasha ugu badan ee booqanaya Tansaaniya, oo ay ku jiraan beeraha qaranka ee safariska iyo jasiiradaha Unguja iyo Pemba. Dar es Salaam sidoo kale waa magaalada ugu weyn ee ugu badan ee ku hadasha afka Swahili ee aduunka.

Due to close proximity to the equator and the warm Indian Ocean, the city experiences tropical climatic conditions, typified by hot and humid weather throughout much of the year. It has a tropical wet and dry climate (Köppen: Aw). Annual rainfall is approximately , and in a normal year there are two rainy seasons: the long rains in April and May and the short rains in November and December.

Maamulka Tansaaniya ee Tansaaniya (TPA, dhismaha dhismaha) iyo PSPF Pension Twin Towers labadaba labaduba waa kuwa ugu dheer Bariga iyo Bartamaha Afrika.
Waa caasimadda gobolka Dar es Salaam, oo ah mid ka mid ah 31 gobol oo Tansaaniya ka kooban oo ka kooban shan degmo: Kinondoni waqooyiga, Ilala bartamaha, Ubungo, Temeke ee koonfurta iyo Kigamboni oo ku yaal bari Kuraasini. Gobolka wuxuu lahaa dad ka kooban 4,364,541 sida tirakoobka rasmiga ah 2012. [5]: 2

Dar es Salaam Magaalo madaxda wadan Tansaaniya. Waana magaalda uguwayn wadanka tansaaniya




#Article 99: Iswiidhan (311 words)


Iswiidhan (; ; ), Boqortooyada Iswiidhan (Af-Iswiidhan: Konungariket Sverige), waa dal ka mid ah Iskaandinafiyaaka dhacana Woqooyiyiga Yurub. Iswiidhan waxay xad la leedahay dalalka Norway, Finland, iyo Denmark taasoo ku xirta buundada Øresund.

Magaca Iswiidhin waxaa amaah looga soo qaatay qarnigii 17aad ilaa Iswiidhan oo ah koronto weyn. Ka hor inta uusan Iswiidhan ballaarin boqortooyadii, Ingiriisi hore ee casriga ah ayaa loo adeegsaday Swedland. Iswiidhan waxaa laga soo qaatay dib-u-soo-noqoshadii Swords English-ka ah, taas oo macnaheedu yahay dadka iswiidhishka ah (Old Norse Svísjóð, Latin Suicide). Ereygan waxaa laga soo qaatay Sweon / Sweonas (Old Norse Sviar, Laatiin Latin ah). Magaca Swedishka ee Sverige (oo ah erayga ereyada erayada Svea iyo Rike, oo leh dareenka qafaalashada [k], markii ugu horeysay ee lagu qoro Cognate Sweets in Beowulf) [23] macnaheedu waa Göttand Galy marka laga reebo iswiidhiska mammulka.
Isbeddelka magaca Iswiidhan waxaa loo isticmaalaa luqadaha intooda badan, marka laga reebo Daanishka iyo Noorweejiga oo isticmaalaya Sverige, Faroese Svøríki, Icelandic Svísjóð, iyo inta badan oo la yaab leh oo ka reeban luuqadaha Finnishka ah ee Ruoti iyo Rootsi (Estonian) Waxaa caadi ahaan loo tixgeliyaa sida dadka ku nool xeebaha Roslagen, Uppland, kuwaas oo loo yaqaan 'Rus', iyaga oo u adeegsanaya aqoon isweydaarsi leh magaca Ingiriisi ee Ruushka.
Cilmiga iswiidhishka ee Iswiidhan iyo Iswiidhan sidaas darteed guud ahaan looma heshiin, laakiin waxaa laga yaabaa in laga soo qaado Proto-Germanic Swihoniz macneheedu mid gaar ah, [24] isagoo tixraacaya qabiilka jarmalka ah.

Iswiidhan waa dalka saddexaad ee Yurubta ugu weyn xagga bedka dhulka (450,295 km2) tirada dadka waxay gaareeysaa 9.6 malyan oo qof Iswiidhan dadkeedu waa yeryihiin marka loo eego baaxadda dhulka ay haysato in ka yer 22 qof ayaa ku soo aadeeso 1 km2 laakiin 85% ayaa tirada dadka sii korortaa koonfurta dalka waxaana usabab ah guryeenta faraha badan ee ka jirta koonfurta, Stockholm waa caasimadda dalka waxaana degan in ku dhow 1.6 malyan oo qof.




#Article 100: Denmark (273 words)


                                                                                     
Denmark waa wadan ku yaalo Skandinafiyen ee woqooyiga qaarada yurub. Denmark iyo gobolada ee maamusho Griinland iyo Jasiiradaha Feroe waxaa la isku dhahaa Boqortooyada Denmark. Wadanka denmark wuxuu xuduud la leeyahay wadanka Jarmalka oo ka xiga koonfurta, waxaana ku wareegan bado kala duwan oo ah Badda Woqooyi, Skajirak iyo Kattegat,waxeena ka xigaan Galbeedka,Woqooyiga iyo Bariga.Danmark waxee ka koobantahay jasiirada Yulland iyo 406 jasiirado yar yar ah iyo kuwo waaweyn.Wadanka denmark waxaa la degenaan jiray 100,000 oo sano.intii lagu jiray Qarnigii Wikinka,shacabka danishka waxee aad u daneen jireen lakulanka caalamka. waxaana ka mid ah Madnimadii Kalamar iyo kuwo badan.Renaysans micnaheeda waxoo ahaa isbedel weyn oo kadhacay wadanka denmark, waa markii ee bilaabatay Isbedelkii Brotestantiga.Dastuurka danishka waxaa la saxiixay 5 Luuliyo 1849.waa markii oo bilaawday xukumada dimuqraadiga.Wadanka jarmalka waxoo denmark qabsaday Dagaalkii Labaad ee Aduunka, marka oo dagaalka dhamaaday denmark wee ka xoroowday.Markaas kadib wadanka waxuu ku biiray Neto kadibna Midowga Yurub.Wadanka waxuu qaxootiga badan soo galeen sanadihii u dhaxeeyay 1980meeyadii iyo 90kii.Maantana waxaa lagu eedeeyay sawiradii nabi maxamed (CSW) oo mudahaaraadyo badan luxay muslimiinta caalamka.Shacabka danishka waa dad isku dhaxjiro oo ka kooban qoomiyada danishka iyo qaxootiga,waxaana wadanka degan 5,5 miliyan oo qoys.

 
Luqada danishka waa luqada rasmiga oo looga hadlo.wadanka Denmark waa wadan Dastuur monarki ah.Raiisul wasaaraha wadanka waa madaxa sare,Baarlamaankana waa xukun dejin.Wadanka waxuu leeyahay 5 gobol iyo 98maamulayaasha degmooyinka.Denmark waa wadan taajir ah dhamaan shacabka ku nool waa dad waxbartay shaqeestana.

magacaabida magaca denmark waxaa loola jeedaa Beeraleyda Danishka.
taariikhda danmark waxee ka horeysay Qarnigii Dhagaxa, waxeena taariikhda u badantahay qarnigii dhaxa.Denmark waxaa laga helay alaab la isticmaali jiray 100,000 oo sano kahor, xiligii barafka. waxaana laga sameeyay dhagax la qoray.

 
 




#Article 101: Siri Lanka (104 words)


Siri Lanka Luqada Tamil-kal இ ல ங ் க ை ؛ waa wadan jasiirad ah oo ku taalo Badweynta Hindiya. waxey daris la tahay dalka Hindiya.Caasimada wadanka waa Kolonbo. Siri lanka waxey mudo dheer ku jirtay dagaalo sokeeyo oo u dhaxyay shacabka wada dadagan dalka.Waxaana u sabab eheed in qolada timiilka looyaqaaao ay rabtay in ay gooni u goosato.Dagaalkaasi waxa uu bilaawday sandakii 1983.Inkasta oo xiligan laga raayay jabhaddii tiimelka.Hada wadanka sirilanka waxaa loo moodaa in ay degantahay.laakiin waa dal ay aad iyo aad u aafeeyeen dagaalo sokeeye oo daba dheeraaday.In ka badan 100.000 oo qof ayaa dibadaha ugu yaacay dalkaas.kumanaana way ku baabaeen




#Article 102: Libiya (155 words)


Libiya waa wadan ku yaalo Woqooyiga qaarada Afrika. Wadankaan wuxuu xuduud la leeyahay Bada dhexeoo looyaqaano badda Meditarenian sea oo ka xigta woqooyiga iyo wadamada Masar, Suudaan, Jad,Nayjar, Tunisiya iyo Aljeeriya. Wadankaan waa wadanka afaraad oo ugu weyn qaarada afrika, caasimadiisa waa Triboli.Libiya waxee u kala qeebsantahay sadax weebood oo kala ah Tirabulis, fesaan iyo Barqad. Libiya waa wadan aad u taajirsan sababtoo ah wuxuu leeyahy saliid aad u badan iyo dad aad u yar.Libiya hadda malahan hogaan sax ah.Dagaaladii sokeeye ee libiya oo dhacay 2011 waxee natiijadeeda noqotay in oo dalka yeeshto labo maamul, oo kala ah maamulka kumeel gaarka oo hogaaminaayo ninka lagu magacaabo Mustafa Cabdul Jalil iyo dowladii dhacday oo hogaaminaayay Muammar Qadaafi oo xukunka dalka liibiya haayay sanado ka badan 40sano.Maamulka cusub ee kumeel gaarka wuxuu hadda gacanta ku haayaa inta badan dalka. Muammar qadaafi neh meelo ka mid ah. Qaramada Midoobay waxee aqoonsatay Dawladda cusub ee kumeel gaarka ah. 

]




#Article 103: Boondheere (536 words)


Boondheere () waa degmo qadiimi ah oo ka tirsan degmooyinka gobolka Banaadir ee wadanka Soomaaliya. Degmadan waxaa mara Wadooyinka kala ah: Waddada Jenaraal Daa'uud oo Boondheere ka marta dhinaca Degmada Wardhiigley. Waddada Jubadda Sare oo marta dhinaca Degmada Shibis. Waddada Ummada ama sida loo yaqaan  Wadnaha oo marta dhinaca Degmada Yaaqshiid. Waddada Jubadda Hoose oo marta dhinaca Degmada Shingaani. Waddada Nasiib Buundo oo Degmada Boondheere kala qeybisa iyo Waddada Shabeelle ee xuduudka u ah Degmooyinka Boondheere iyo Xamarweyne.

Xaafadaha Degmada ka kooban tahay waxay kala yihiin:  

Boondheere waxyaabaha ee caan  ku tahay waxaa ka mid ah soo saarida Ciyaartooy  mas'uuliyiin fara badan oo ku caan noqday Kubaddaha Cagta iyo Koleyga isla markaana xubno muhiim ah ka noqday Xulalkii degmooyinka, gobalada, iyo seriya A iyo qaar kala dambeeyey ee metalay Qaranka Soomaaliya. 

Haddii dhowr shaqsi laga magacaabo Xiddigaha Qaran ee ku dhashay kuna soo barbaaray Degmada Boondheere waxaa ka mid ah; Gudoomiye Faarax Sendiko(marxuum), Gudoomiye Aadan Xaaji Yabarow Wiish(marxuum), Macalin Ayuub Sh. Abuukar Ayuub Jeenyo(marxuum), Macalin Baaskuwaale, Macalin Cabdi Cumar, Xaaji Macow Sayid Jeenyo, Nuur Qaloocow, Baasi, Cali Yuusuf(marxuum), Axmed Cabaas Busuri, Cali Salaad(marxuum), Zakariye Baliile, Turumbo, Cabdi Boy, Cumar Calasow Raagge, Aajeelow, Nuur Cabdi Xaaji Shaarkey(marxuum), Sayidkey, yaxya cumar( Fiteli ama aqaama ), c/raxman uurey salaankey, maxamad nuur (moosjaqe),Macalin Aweys Hiraabe, Dr. Shiis, Cabdalla Dheere, Nuuradiin Cali Saciid, Cumar Anyeelow(marxuum), Akooko, Maxamuud Cadow Dhaga juun, Ganjab, Xasan Gololeey, Yaxye Islow, Macoow Xuseen Xasan Geedi, Macalin Laalaash, Aabaliisha, Gudoomiye Wabazuu, Xaynuuf, Kamaludiin, Macalin Abukar sheekh muumin (Qamacow) sheekh cusmaan (elaay), Maxaadi, naani, Jaani     (Boore), Max,ad (Enow), iyo Ciyaartoy kale oo aan halkaan lagu soo koobi karin 

Waxaa kale oo Degmada Boondheere aad loogu xusuustaa tartamaddii lagu qaban jiray Garoonka Kubadda Cagta eoo ku yaal Xarunta Degmada horteeda. Sanad walba Bisha Barakaysan ee Ramadaan ayaa waxaa Garoonka Waamo lagu qaban jiray Tartan Kubadda Cagta oo ay ka soo qeyb geli jireen Ciyaartooyda ugu farsamada fiican ee xilliyadaa ku noolaa dhammaan degmooyinka Caasimadu ka kooban tahay. Tartanka Ramadaanka oo aad u xiiso badnaa áyaa waxa u soo daawasho tegi jiray Dadweyne ka kala yimid degaano fog sida Degmooyinka Wadajir iyo Heliwaa. Xiiso loo qabo darteed ayeey Taageerayaasha Kubadda jecel door bidi jireen inay goob joog ka ahaadaan cayaar walba ilaa iyo firimbiga ugu dambeeyo la yeeriyo, ka dibna waxay u afur doonnan jireen guryahooda oo ku yaal Degmooyinka kor ku xusan.

Sidoo kale Garoonka Kubadda Koleyga ee ku yaal guddaha Xarunta Degmada ayaa waxaa inta badan lagu qaban jiray Tartanka Kubadda Koleyga ee u dhaxeeya Xulalka ka socda dhammaan Degmooyinka uu ka kooban yahay Gobolka Banaadir. waxaan ka mid ahaa dhalinta ugu yar ee degmada ee waxaa lee dhahaa asad yaxye

Degmada Boondheere waxay kale oo caan ku tahay Fanka iyo Suugaanta. Kuwooda xagga Lookalka(Degmada) ugu cad-cadaa waxaa ka mid ahaa: Jidoow Maxamed, Baaba Tiirka, Maka Juuni, Maryan Xabasho. Xarunta Kacaanka Degmada Boondheere oo loo yaqaan magaca Sheentarka  ayaa waxaa waagii Berisamaadka Fiidadkii lagu qaban jiray Barnaamijyo Maaweelo iyo Maddadaalo ah, sida Riwaayadaha Banaadiriga, Goo-Goosyo Heeso  Tartanka Hiddaha  Dhaqanka. Hadii sidoo kale dhowr magac laga xuso Fanaaniinta Qaran ee caan ku ahaa Hiddaha  Dhaqanka(Folklore Dance) waxaa ka mid ah: Canbuureey(marxuumad), Caashoow Aabaliisha, Xaawo Xaaji Colow, Cali Ganeey, Cumar Bare Barkaan(marxuum), Dheri, C/qaadir Cismaan Calasow, Ciise Maxamed Jidoow  Sheekh Abuukar.

 




#Article 104: Daahir Rayaale Kaahin (648 words)


Taariikh nololeedkii Daahir Rayaale

Madaxweyne Daahir Rayaale Kaahin, wuxuu ku dhashay deegaanka la yidhaahdo Qun-ujeed oo woqooyi ka xiga magaalada Boorama sannadkii 1952. Wuxuu malcaamadda quraanka, dugsiga hoose iyo dhexe ku qaatay Degmada Boorama.

Dugsiga sare ee Cammuud, ayuu Daahir Rayaale Kaahin dhamaystay 1974. Kadib wuxuu u wareegay magaalo madaxda Soomaaliya ee Muqdisho, oo uu ka galay Dugsigii tababarka ee Xalane, halkaasoo uu kaga biiray Ciidankii Nabadsugisaa ee NSS Sannadkii 1975.

Daahir Rayaale Kaahin oo derejada Gaashaanle Sare ka gaadhay ciidankii Nabadsugidda ee Dawladdii kacaanka ahayd wuxuu intii u dhexeysay 1975 ilaa 1991 burburkii dawladdii Soomaaliya ka soo shaqeeyay meelo ay ka mid ahaayeen Hargeysa, Berbera, Laascaanood, Burco iyo safaaradda Somaaliya ee Jabuuti.

Daahir Rayaale wuxuu ka mid ahaa dadkii ka qayb galay shirweynihii beelaha reer Somaliland iyo jabhaddii SNM ee dib u heshiisiinta ee magaalada Burco lagaga dhawaaqay markii danbe 18kii May 1991 goonni isu taagga Somaliland.

Bishii 23-kii February, 1997dii shirweynihii Beelaha Somaliland ee Magaalada Hargeysa ee Madaxweyne loogu doortay mar kale muddo 5 sannadood ahayd Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal ayaa isla markaa Daahir Rayaalena loogu doortay Madaxweyne Xigeenka Somaliland.
Waxa uu qabtay xilka madaxtinimo kadib geeridii ku timid madaxwaynihii labaad ee somaliland mudane Maxamed xaaji Ibraahim Cigaal, xiligaas oo uu ahaa madaxwayne ku xigeen.
Waxa uu ku guulaystay doorashooyinka Madaxtinimo ee somaliland bishii abriil ee sanadkii 2003dii, isaga oo ka sharaxna xisbiga talada haya ee UDUB (Ururka dimuqraadiga ee Umadaha bahoobay), waxana xilka loo dhaariyay bishii maayo ee 2003dii.

Bilo ka bacdi ayaa Xisbiga UDUB isna uu u doortay Madaxweyne Rayaale in uu noqdo guddoomiyaha Xisbigaasi. Doorashaddii Madaxtooyada Somaliland ee ugu horreysay ee ay xisbiyo ku tartamaan Bishii April sannadii 2003, ayaa Daahir Rayaale Kaahin kaga guuleystay 80 cod oo keli ah musharraxii xisbiga mucaaridka ah ee Kulmiye, Axmed Maxamed Maxamuud Siilaanyo, iyadoo tartankana uu ku jiray Feysal Cali Waraabe oo isna ka sharraxnaa Xisbiga mucaaridka ah ee UCID.

Shantii sannadood ee Daahir Rayaale loo doorty Madaxweynaha waxay kaga ekeyd April 2008 laakiin doorashaddii Madaxtooyada oo aan qabsoomin awgeed ayaa dhawr jeer golaha guurtidu u kordiyeen inuu xilka sii hayo inta doorasho ka dhacayso.

Daahir Rayaale siddeedii sannadood ee uu xilka hayay madaxweynaha waxaa Somaliland ka qabsoomay doorashooyinkii baarlamaanka iyo kuwa golayaasha deegaannada Somaliland. Daahir Rayaale wuxuu leeyahay xaas, Huda Barkhad Aadam, iyo Afar Caruur ah saddex wiil iyo gabar.
Mudane Daahir Rayaale Kaahin inta aanu xilka qaban waxa uu soo maray Jagooyin badan oo ay ka mid ahaayeen sarkaal ka tirsan wakaaladii sirdoonka Soomaaliya, badhasaabka gobolka awdal, diblumaasi ka tirsan safaaradii soomaaliya ee jabuuti iyo madaxwayne ku xigeenka somaliland. dahir rayaale waa nin dadkiisa iyo dalkiisaba wax u taray waxa uu uhor seegay mudadii uu xilka hayay waxyaabo fara badan oo ay ugu horayso hirgalinta doorashaddii ugu horaysay ee soomaalilan ka dhacda haday tahay tii madaxtinimada iyo tii golaha wakiilada waxa lagu qeexaa inuu yahay nin dagan waxaana la yidhaahdaa inuu yahay ninka isku haya soomaalilaand.

WAA NIN AAN JECLAYN XUKUNKA
Daahi Rayaale , wuxuu ku sifoobay cadaalad iyo shaqo daacadnimo ah, waxa la isku raacay inaanu ahayn nin xukun jecel, taasina waxaa cadayn u noqotay qodobadan soo socda;

haneeyo, si aanu buuq uga dhalan dalka.
Arrimahasi aan soo sheegany iyo qaar kale oo badan ayuu ku sifoobay, cadayna u noqotay inaanu ahayn nin xil jecle.

Madaxwayne Daahir Rayaale Kaahin, intii uu ixlka hayey wuxuu xaqiijiyey inuu gaadho xuduudihii Ingiriiska ee Somaliland lahayd, waanu ku guulaystay iyadoo ay la garab galeen beelaha Daarood sida ( dhulbahante iyo WArsangali).
Waxaa u ahaa Aabihii hirgaliyey Dimuquraadiyada Somaliland, Waxa u ahaa Aabaha hanaanka Xisbiyada badan ee ka hirgalay Somaliland.

Taariikhda ayaa xusi doonta Madaxweyne qaran.

Waxa uu ka soo jeeda beesha Reer Dudub Jibriil yoonis ee Makaahiil,Qabiilka Gadabuursi

Madaxweyneyaashii Somaliland :
 1. Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur 1991-1993
 2. Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal 1993-2002
 3. Daahir Rayaale Kaahin  2002-2010
 4.Axmed maxamed maxamuud siilaanyo 2010-ilaa imika ayuu madaxyanaha talada dalka hayaa

                                                                                        

taasina waxa lagu beegay malinta qaranimada 26 juun




#Article 105: Baaqa Caalamiga ee Xuquuqda Aadanaha (922 words)


Iyadoo aqoonsiga sharafta uu ku dhashay iyo xuquuqda maguurtada ah ee ay u siman-yihiin dadweynaha adduunku uu yahay saldhigga xorriyada, caddaaladda iyo nabadda dunida.

Iyadoo aqoonsi la'aanta iyo ku tumashada xuquuqda aadanuhu ay ka dhasheen falal waxashtinimo ah oo shucuurta aadanuhu ka danqato iyo iyadoo gaaritaanka duni aadanaha ku nooli haystaan xornimo ay ku cabbiraan fikradahooda iyo waxay aaminsan yihiin iyo iyagoon qabin cabsi iyo baahi, laguna dhawaaqay inay tahay ujeedada ugu weyn ee uu dadku leeyahay.

Iyadoo ay tahay lagama maarmaan in xuquuqda aadanuhu ay noqdaan kuwo sharcigu dhowro, si uusan qofku, ugu dambeynta, ugu baahan inuu xoog kaga soo horjeesto cadaadiska.

Iyadoo ay tahay lagama maarmaan in sare loo qaado horumarinta xiriirka saaxiibtinimo ee ka dhexeeya Dawladdaha.

Iyadoo dadyowga dunidu ay ku caddeeyeen mar kale Dastuurka Qaramada Midoobay sida ay u aaminsan yihiin sharafta iyo qiimaha qofka aadamiga ah iyo sinnaata xuquuqda ragga iyo dumarka iyagoo goostay inay hore u mariyaan bulshada heerka, noloshoodane la wanaajiyo iyagoo ku nool xornimo ballaaran.

Iyadoo Dawladaha xubnaha ka ah Qaramada Midoobay ay dhexdooda iska ballan qaadeen iyagoo la kaashanaya Hayadaha caalamiga ah sare u qaadidda dhowritaanka iyo xushmaynta xuquuda aadanaha iyo xorriyadda aasaasiga ah.

Iyaadoo helitoanka aragti midaysan ee la xiriirta xuquuqdan iyo xorriyaadkan ay tahay arrin qiima weyn ku fadhisa si loo fuliyo ballan qaadkan.

Golaha loo dhanyahay ee Qaramada Midoobay wuxuu soo saarayaa Baaqan oo saldhig u ah dadyowga dunida ku nool dhammaantood sidii qof waliba ama xubin kasta oo ka mid ah bulshada, isagoo maskaxda ku haya Baaqan, ugu dadaali lahaa sare u qaadidda dhowritanka xuquuqdan iyo xorriyaadkan, isagoo u mareya waxbarasho iyo barbaarin, talaabooyin xiriir ah qaadaya xagga dibadda iyo gudahaba sidii loo xaqiijin lahaa in si dhab ah loo aqoonsado ha ahaato dadweynaha ku dhex nool Dawladaha xubinta ka ah Qaramada Midoobay ama dadyowga ku nool dhulalka xukonkooda hoos yimaado.

Aadanaha dhammaantiis wuxuu dhashaa isagoo xor ah kana siman xagga sharafta iyo xuquuqada Waxaa Alle (Ilaah) siiyay aqoon iyo wacyi, waana in qof la arkaa qofka kale ula dhaqmaa si walaaltinimo ah.

Qof kastaa wuxuu leeyahay xuquuqda lagu tilmaamay Baaqan iyada oo aan loo kale soocin xag qabiil, midabka, dheddig ama lab, afka, diinta, siyaasadda ama fikrad kale, dhalasho ama meesha uu ka soo askumay, xoolaha, dhalasho ama xaalada kale. Waxaa kale oo aan lagu samayneyn kala soocid ku salaysan arrimaha siyaasadeed, xukun ama xaal caalami ee uu ku suganyahay, dhulka ama dalka uu qofka u dhashay, ha ahaado dalkaasi mid madax bannaan, mid weli dawlad kale maamusho (wisaaya) mid aan haysan xukun hoosaad ama aan haysan gobanima buuxda.

Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay nolol, xorriyo iyo nabad gelyo.

Ma jiro qof loo hoysan karo addoon, addoonsiga iyo ka ganacsiga addoonta way reebanyihiin cayn kasta ay ku yimaadaan.

Ma jiro qof loo geysan karo silic dilyo ama ciqaab ka baxsan aadaninimada.

Qof kastaa wuxuu xaq u laayahay in loo aqoonsado, meel kasta oo uu Joogo, qofnimadiisa.

Dadka oo dhammi way u simanyihiin sharciga waxayna xaq u leeyihiin, iyaga oo aan la kala soocin, in sharcigu dhowro. Dadka oo dhammi waxay xaq u leeyihiin in si siman looga badbaadiyo wax alla wixii kala sooc-sooc ah oo ka soo horjeeda Baaqan ama dhiirigelni kara kala sooc-soocid.

Qof kasta wuxuu xaq u leeyahay inuu helo Maxkamadaha ku hawsha leh ee dalkiisa cawin celin dhab ah marka lagu xad-gudbo xuquuqda asaasiga ah oo uu dastuurka ama sharciga siiyay.

Qofna looma xiri karo, looma hayn karo, ama looma masaafurin karo si sharci darro ah.

Qof Kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu helo sinnaan buuxda Maxkamad Caadil ah horteed marka la gaynayo xuquuqdiisa iyo waajibaadkiisa iyo marka ay dhacdo in loo haysto dacwo ciqaab ah.

Qofna si sharci darro ah looma faragelin karo arrimihiisa u gaarka ah, qoyskiisa, gurigiisa ama warqadihiisa; sidoo kale lama dhaawici karo sharaftiisa ama sumcaddiisa. Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu sharciga ka hoos galo fara gelintaas iyo dhaawicidaas.

FIIRO GAARA: Tani waxay kasoo horjeeda diinta suuban iyo dhaqankeena wanaagsan hawsha guriga dumarkaa leh raguna waa caawin karaa ee fadlan taas ha ku dhiiri galin gabdhaha Somaliyeed.. Mahadsanid.

Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu helo xorriyadda xagga fikradda iyo wacyiga, Waxa uu qofku xaq u leeyahay inuu, keli ahaan ama isaga oo dad kale wehliyaan, soo bandhigo meel fagaara ah ama meel gaar ah, diintiisa ama waxa uu aaminsan yahay, kuna muujinayo xagga waxbarid, ku dhaqanka, caabudid iyo cibaadaysi.

Qof kastaa wuxuu xaq u leeyahay inuu helo xornimo xagga ra'yiga iyo hadalka; wuxuu kale xaq u leeyahay inaan lagu fara gelin ra'yigiisa iyo inuu raadsado, helo, dhiibo warar iyo fikrado isaga oo isticmaalaya qalab kasta oo war baahin ah iyaga oo aan loo fiirin ama xayirin wax soohdima ah.

Qof kastaa, maadaama uu xubin ka yahay bulshada, uu xaq u leeyahay inuu helo daryeel caafimaad. Daryeelkaas oo qof waliba u fududaynaya xuquuq dhaqaale, mujtamac iyo mid aqooneed ee lagama maarmaanka u ah qofka sharaftiisa, xornimadiisa iyo koritaanka qofnimadiisa. Taasoo ku imaanaysa dadaalka gudaha iyo iskaashiga caalamiga, isagoo laga eegayo nidaamka iyo ilaha dhaqaale ee Dawlad kasta.

Qof kasta wuxuu xaq u leeyahay nasasho oo ay ku jirto waqti kooban oo macquul ah oo laga jaro saacadaha shaqada iyo xilliyo fasax oo uu mushaar u socdo.

Qof kastaa wuxuu xaq u leeyaday inuu helo nidaam bulsho iyo hab caalami ah oo xuquuqda iyo xorriyaadka lagu tilmaamay Baaqan si buuxda loogu dhaqan gelin karo.

Baaqan kuma jiraan wax loo fasiri karo in micnahoodu yahay in Dawlad, koox ama qof xaq u leeyahay inuu ku kaco fal ama falal loola jeedo in lagu burburiyo xuquuqda ama xorriyaadka lagu qoray Baaqan.




#Article 106: Madiina (286 words)


Degmada wadajir waxay kamid tahay degmooyinka xeebta dhaca waxayna xuduud la leedahay degmooyinka kala ah Waabari, Hodon, iyo Dharkeynleey sidoo kale waxaay xuduud la leedahay gobalka shabeelada Hoose. Magaca Degmada Wadajir waxaa loolajeedaa Wadashaqeenta waxwada qabsiga iyo iskuduubnida ay degmada wada leedahay iyo dadka degan degaaankani oo dada meelo kala duwan laga soo jebiyey oo leysu keenay degaanada laga soo jebiyey oo laga kala keenayna waxaa ka mid ah Buulo mashiidiyo Buulo xaashi Buulo mugdi Iskurarankii buulo eelaay Dadkaa isku darka ah ayaana lagu magacaabay wadajir. Degmada Wadajir Degmada Wadajir Waxaa la,aas aasay sanadii 1970 waxaana lagu bilaabay dadka aan soosheegnay oo lagakaljebiyey degaanada aan kor ku soosheegnay oo ka kala tirsanaa waaberi iyo hodan. Calanka Degmada Wadajir Degmada Wadajir waxey leedahay Calan kaas oo ka kooban sedex midab oo kala ah buluug,jaale iyo cagaar Buluuga waxaa dhexda kaga taal xidig cad kaasoo lagasoo qaatay calankeena soomaaliyeed, Midabka jaalaha ahna waxaa dhexda kaga yaala gacmo isa salaamaayo kuwaas oo muujinaaya degmada magaceed wadajir ah, Midabka cagaaran waxaa laga matalaayaa barwaaqada degmada taalo iyo in dhulka ugu nabdoon ay tahay. 

Maamulka degmada Wadajir Waxaa uu u dhisan yahay sidan 

Gudoomiye Degmo Gud. kuxigeen Arimo bulsho Gud.kuxigeen Arimo siyaasad Xoghaye Afarta Gud. Waaxeed Uruka Haweenka Degmada Wadajir Dhismaheed Maamulka Waxaa Ka loo kaaba Dhismahaasi Kaaliye Gudoomiye Madax dhaqaalaha Madax Samafalka Ururka dhalinyarada

  

Inkasta oo aan laheyn tirakoobka saxda ah ee dadka iyo guryahay degmada ayaa lasoo gudbiyay qiyaastan ugudhow waana sida hoos kuxusan:

Guryaha kuyaal Degmada waxay dhanyihiin 866,947

waxay ka koobantahay: 486 deris,

Tirakoobka Dadka 

Qiyaasta Dadka kunool Degmada waxay dhanyihiin 1120,574

jobkey university
juba university
horseed university

Dugsi quraan

Tirada dugsiyada quraanka ee kuyaala degmada waa:798

Tirada Masaajida ee kuyaala degmada waa:86

 biyaha Xamar

  iyo saamaha




#Article 107: Sugaal Cabdulle Cumar (407 words)


Sugaal Cabdulle Cumar waa abwaan Soomaaliyeed ee curiya maansooyinka kala duwan oo ay ka mid yihiin Gabay, Geeraar, Jiifto. Abwaan Sugaal waxaa u dheer inuu yahay hobol ka mid ahaa hobolada Soomaaliyeed oo uu curiye riwaayado iyo heeso fara badan. waxaa kaloo waliba intaa u dheer inuu ku luuqeeyo heesaha somaliga ah. Abwaanka riwayadaha uu sameeyay waxaa ka mid ah magaalo joog xumo oo dhab ahaan tii aad iyo aad caan u ah.Kana riwaayada dhifka iyo naadirka ah dadka somaliyeed ay isku wada raacsan yihiin in ay tahay mada daala dhab ah 

sida dadka riwaayadaha fiirsada ay ogyihiinba. Abwaan Sugaal Cabdulle Cumar waxa uu kamid ahaa  hoballadii kooxda Heegan ee ciidanka booliiska soomaaliyeed . Abwaanka heesa uu ku luuqeeyo waa heesaha wadaniga ah oo ay gobalada reer galbeedku ugu wacaan Country Music intaas waxaa sii dheer uu yahay shaqsi wadaninimada ku weytahay jacel had iyo jeer in wadanka soomaaliya uu nabad noqdo taasina waxaa cadey kaaga filin ilaa iyo hada inuusan wadankiisa ka tagin ayadoo dhibaatooyinka kala duwan wadanka uu maray ilaa iyo hadan uu ku jiro. Heesahiisa caanka ah waxa ka mid ah Layla, Heestii Cuna Mallayga.

Abwaanka waxuu ku dhashay magaaladada gaalkacyo kuna soo koray yaraantiisa halkaasoo ah meesha uu fanka iyo curinta kasoo bilaabay . asagoo waagiisa yaraa ciyaari jiray dhaantada . 
abwanka kadib wuxuu u soo ambabaxay magaala madaxda soomaliya ee muqdisho halkaas uu kaga biiray kooxdii caanka aheyd ee heegan laguna magacaabi jiray hanuuniyaasha qaranka . 
kooxda waxaa madax u ahaa allaha u naxariisto cabdi bashiir indha buur .
abwaan sugaal abdulle cumar waxuu ilaahey haybad u siiyey aragti fogaanta iyo cabbir maanso oo la yaab leh, haddaba heesahii uu sameeyey waxaa ka mid ahaa . 
qabyaaladda waa lagu caloobaa , ha ku socoto sidii loogu tala galay iyo anigu soomali baan ahay summadeydu waa qaran , 
dhinaca jaceylkana haddaan kasoo qaadano waxaa ka mid ah heestii caanka aheyd ee layla labadii walaale midkii lacag lahaa weynee , xamdiyeey walaaley haddaan kaaga tago xamar xanuunkaada i deyn maayo , badda yeesan kula noqon biyo aan laga xigin iyo kuwa kaloo badan . 
abwaanka sidoo kale waxaa jira inuu kasoo jeedo qoys u dhashay hal abuurka laga soo bilaabo ayeeydiisa ,hooyadiisa barni deyr , aabihiisa cadulle cumar . waxaa kaloo jira walaalo la dhashay oo gabya sida liiban cabdulle cumar iyo Gallad cabdulle cumar oo labadaba ah gabyaal aan sidaa u shaac bixin balse ilaahey ku hibbeeyey hal abuur heer sare ah . 




#Article 108: Suugaan (705 words)


suugaantu waa mid kamida tacbiir bixinta insaanka oo ay kamidyihiin caadifad afkaar  shafi faisal axmed iyo arimao badan oo isku guda jira suugaantu waxa ay ka koobantahay sida alfaada gabayaada iyo samaynta haysa qorista buugaagta qofka suugaanta ku shaqada leh waxa lagu magacaabaa suugaan yahan 

 
taariikhda Rag  curiyey wax ka mid ahaa ahaan sayid mhed cble Hassan  shafi faisal axmed xasan Ragna way qoraan dadweynuhuna wuu ku camal falaa, inkasa too dhulka kala duwan ee ay ku nool yihiin dadka xoolaha, beeraha iyo xeebaha ay lahaayeen heeso uu gaar ah. Hadana waxa ka jiray magaalada Saylac ama Awdal oo ay caan ku ahayd heesho ay ku jiraan loqaddo fara badan oo kala duduwan. Ttaasi waxay ku tusaysa xadaarada fug ee Saylac. 
waar hussein wxani waan been ee iska daa meelkale isticmaal.Link saxib Soomaligi baa sii dabar goayee maxan samena wayahe. 
Kadib marki Boortaqiisku burburiyey magaalooyinki ku teedsana ama ku yaalay xeebaha bada cas kuna daciifiyey islaamki waa waqtigi 1500. Hadaba Saylac waxay ka mid ahayd magaalooyinki uu burburiyey Boortaqiisku marka dadki waxay uu durkeen xaga bariga si cad waxa uu camirmay Berbera, Jigjiga, Odweyne, Ceerigaabo. Waxay dhashay inay abuurmaan magaalooyinka Burco iyo Borame iyo Hargeysa. Waxay lahayeen heeso isku xidhah. Sidaasi bay ku noqotay Hargeysi hooyada fanka iyo suugaanta. 

Waxaan ka dhagaystay sanadki 2005 Idaacada Raadiyow Hargeysa warays lala yeeshay Alla haw naxariiste Yuusuf Xaaji Adan si weyn buu uga waramay taariikhdi tacliinta iyo suugaanta Somaliland. Waxaan ka faa'iiday maalinta inoo curiyey heesti la odhan jiray Somaliyey tooso. Taas oo dad badani sheegteen. Waxaan kalo ka ogaaday inoo sameeyey sowdki raaxeeye Alla haw naxariiste Xasan Adan Halac. 

Hadaba dhawaan waxa laga sii daayey TV-ga ETN inoo heesta Somaaliyey toos tiriyey Cali Mirre. Markaa fadlan waxaan ka codsanaya kaydka Raadiyow Hargeysa inay mar labaad ku ceeliyaan waraysiggi Yuusuf Xaaji Adan. Waxaana loo baahan yahay inla qoro murtida iyo suugaanta. Bal maanta aan wax yar ka sheego inta aan ka aqaano: Magaca abwaanka heesta uu curiyey ....

Hadaba Maanta inta yar iga hooya cidi aqoon fiican uu leh kaydka suugaanta waxaan jecelahay inayno ka faa'iidno nabad gelyo.

Hunguri calaf baa xukuma
Hantina dhaqan baa shushuba
Dadkana hiddihiisa guud
Wixii la hayaa dhexyaal
Xaq iyo u-hal-buuxintiisa
Habboonkiyo waalid tiisa
Hilbiyo ku-arooriddooda
Siduu uga hawl yaraysto
Halmaan laga yeeli maayo
Hawiyo tumashoy dhashayda
Ka daa gacan-haadiskaaga
Barbaar hanaqaad ku leexday
Duciyo habaar qaadan waayey
Cir iyo heeguu noqdaa
Hadhaysa dhul aan aqoone
Hoygii madhan wiilashiisa
Haween dumar baa ka sheegta
Hablaha kacaybaa u yeedha
Haldhaa jecel baa u qaybsan
Inaan hadlo maan sugaynin
Baxnaanana maan horjoogsan
Hubsiinana maan illaawin
Hoggeediyo xaajadayda
Dareenka haloosigiisa
Hu'giisa inaan ka qaado
Hayaanka fogaaday baa leh
Markaan cidla hiil ka waayey
Naftayda halaanhalkeeda
Waxaan huri waayey sheego
Haantii lulatay dhegayso
Hoobaanta agtaada taalla
Hadhiinadu baadi weeye
Hashii korisaa u ciillan
Qofaad halab-saariddiisa
Daryeelka horseedadiisa
Dedaallada heensihiisa
Habeenna ka seexan weydey
Ku meel maray heegantaada
Markuu hagar kuu banneeyo
Dharaar ku haleeli waayo
Hortaada waxaa yimaadda
Sidaad ugu heellanayde
Harraad iyo waa kalkiise
Hillaac baxayow dhegayso
Siday talo kaaga hoostay
Calooshu intay ku hoysey
Hiyigu ku baxnaaninaayey
Horraadka intaad jaqaysey
Dhabtaydu intay ku haysey
Intaad huwanayd taftayda
Hobeeya hobey hobeyda
Intaan dusha kuugu heesay
Intaan hanad kuugu yeedhay
Hawraaraha kugu ammaanay
Intaan hubin kuu xambaaray
Dartaa u hoggaansanaaday
Hadhuubada aan ku siiyey
Habniin adigoo ku diidey
Intaan hambo kuu daboolay
Hammuun iyo gaajo qaatay
Adoo haqab-beel ku seexday
Intaan hurdo kuu illaaway
Ilaashay hareerahaaga
Hungaa i xasuusinaysa
Hayaydana meel shishaa leh
Hilowga naftaa aloosan
Kashaa hinqanaysa goorba
Hankaa i waraysanaaya
Tolow hebel mee ku foogan
Aniyo hirashaa is weyney
Higsiga noloshaa adkaaday
Adduun iyo haybsigiisa
Hangool li'idaan ku daayey
Waxaan ku hagaagi waayey
Dhankaad ku hagaagsanayde
Adoo ka hanweyn xaggayga
Qof kuugu hanweyn dantiisa
Ciddaad ku hallaysay mooyi!
Halyeynnimadaada sheelan
Habawgiyo dhiirrintiisa
Ayaan halis kuu tusayne
Intaan kugu hawlo-daaley
Intaan kugu hoodo-sheegtay
Intaan hebla' kuugu faanay
Hilaado fog bay lahayde
Inaan hafarkaaga qaato
Sidaad ku heshaa da' weyne
Adiyo habigaaga mooyi!
Habaaska inaad cantuugto
Adoo hanadaan ka dooratay
Xaggayga hibaan ku saaray
Anigu ku habaari maayo
Huqbaase ku raadinaysa
Hibaaq xalan maad ahayne
Hufnaanta dhibtii abuurtay
Inaanay hadhayn yiqiinso!
Hawaala adduun rabbaa og
Dadkuna kala hoodo weeye
Haddeer iyo tii haddeer
Hadhow iyo tii hadhow
Hoosiyo sare tii ku raacda
Anuunbaa hooyadaaya.

Kala xariir

Email.warabexinka11@gmail.com




#Article 109: Końskowola (109 words)


Końskowola waa magaalo ku taalo koonfur-bari ee dalka Boland, waxayna u dhaxaysaa Puławy iyo Lublin, waxay u dhowdahay Kurów iyo wabiga Kurówkar. Waxay magaalomadax u tahay tuulooyinka (gmina) ee deegaanka Puławy iyo Lublin Voivodeship. Dadka degan: 2188 qofood (sanadkii 2004).

Tuuladan waxaa la'aasaasay qarnigii 1300 magaceeduna wuxuu ahaa Witowska Wola. Magaceeda waxaa qarnigii 1800 loo bedelay Konińskawola, waana magaca ilaa iyo hada loo yaqaano.
Magaalo ahaan waxaa la'diiwaangeliyey 8:dii Juun 1532. Magaalo ahaan waxay muhiim ku ahayd doorkeeda quudinta deegaanada ku dhowdhow. Waxaa hakaasi ku yaaley warshadaha dharka. Dad badan ayaa u soo guuray magaaladaas oo ka soo guuray dalka Boland dhinacyadiisa kala duwan, iyo dad u dhashay Jarmalka.




#Article 110: 2000 (296 words)


tariiqda aduunka waa in lagu daraa dhacdooyinka taagan ee maanta kajira dunida
waxaa la wada ogayahay siyaasad mareeykanka ee calamka islamka uu kula jiro in eey tahay arin eey kadanbeeyso israil waayo waxaanu oganahay labada diin ee kala aha kristanka iyo muslimka waa laba diin oo isku mid ah hadana waxyar ku kala duwan marka waxaan halkaan inigu tusayaa in eeysan aheeyn dagal diin ee tahay dagal israil ee amirka magaceeda wadata waayo waxaanu ogsoonahay dadka dhaqaalaha mareeykanka hugaanka u haya in eey yihiin yuhuuda taas oo eey adeegsanayaan in eey waxeey rabaan kasameeyaan aduunka maanta aanu joogno waxaad arki doontaa waqti dhaw iyagoo lagu fahmay siyaasadooda qaldan iyo wax badsiga eey damacsanyihiin oo fashilmi doonta dadka aduunka kasoo wada horjeesandoona waxaan kaloo aan inala socodsiinayaa arinta iyo dhibka eey soomaliya ka geesteen iyagoo wata shaati american ama shaati amxaaro waxaanu oganahy dadka somaliyeed in eey kabooxaan dad waxbartay oo og halka dhibka dalkooda kasocda laga hago ama lagasoo abaabulo ama cida iyo dadka kadanbeeya dadka eey yihiin shaati walba ha sooxirtaane marna dadka ama shacabka somaliyeed ma hilmaami doonan taariiqahooda iyo dhibatada loo geestay iyo gardarada logu layay dadka aanan waxba galabsan thariiqdu weey cadahay soomaaliyeey nin xun oo qabiil ku aawr kacsada in uu somali hor istagi karin ee arintu kawantahay waxaana kuu cadeeynaya maxakiimtii sida loogalay iyo in anan nobad loo ogaleeyn shacabkaas dhibateeysan ee yuhuud u danleedahay xeebaha somaliya ineey helaan oo falastiin iskaga soo guuraan wakaas hade wax walba waa suurta gal israaci weeydaye ha lagu arooso ee naag nimo diyaar u noqo waayo siada aadtahay inta aad tahay qimo aad leedaa iska yar
waxaan ku gaba gabeeynayaa fikradeyda hees ama gabay waxanan ku bilaabay sidaan 

camalkiisu waa

cirid aan ilka laheeyn beey
cududo goynayaan 

qore jama c\jama e mail- jeestowho@hotmail.com




#Article 111: Aadan Daar (455 words)


Aadan Daar ama Aadan Adde (, ) (dhashay 1908; geeriyooday Juun 8, 2007), wuxuu ahaa siyaasi Soomaaliyeed, hogaamiye qaran, iyo Madaxweynihii koowaad ee Jamhuuriyada Soomaaliya kaasi oo xilka hayay 1dii Luuliyo 1960 ilaa 10kii Juun, 1967.

Aadan Cadde waxaa uu ku dhashey magaalada Beledweyne ee dalka Soomaaliya sanadkii 1908 wuxuuna ku geeriyoodey magaalada Nayroobi ee dalka Kenya 8 Juun 2007. Wuxuu waxbarashadiisii dugsiyada Qur'aanka, dugsiyada hoose, dhexe ku qaatay magaalada Muqdisho. 
Wuxuuna sameyay dhaqdhaqaaq ganacsi intii uusan ku biirin ka hor xisbigii Leegada ee SYL bishii Febraayo sanadkii 1944. Sanadkii 1946 wuxuu ka mid noqday xubnihii maamulka ee xisbigaas, waxaa loo doortay in uu noqdo xoghayaha xisbigaas ee degmada Beledweyne.

Wuxuu sanadkii 1951 noqday maamulihii gobolka Mudug, halkaas oo uu wakiil buuxdana uga ahaa xisbigii Leegada illaa laga soo gaaro sanadkii 1953. Sanadkii 1953 waxaa Gumaysigii Talyaanigu u xushay in uu noqdo ku xigeenka maamulkii maxmiyadda ee loo yaqaanay Territorial Council, sidoo kale 1954 waxaa loo doortay guddoomiyihii xisbiga Leegada xilkaasina uu hayay illaa laga soo gaaro bishii Febraayo 1956. Bishii Maajo sanadkii 1958 waxaa loo doortay mar kale xilka ugu sarreeya ee xisbigii Leegada iyo guddoomiyihii golihii lagu magacaabi jirey Somali Legislative Assembly, xilkaasina uu hayay illaa 1dii bishii Luuliyo sanadkii 1960.

Sanadkii 1956 waxaa golihii lagu magacaabi jirey Territorial Council waxaa lagu badalay Legislative Assembly, waxaa mar kale Talyaanigu gacan ku siiyey in uu noqdo xubin ka tirsan golahaasi, waxaana laga soo doortay magaalada Beledweyne ee dalka Soomaaliya doorashooyinkii ka dhacay, doorashadaasi ka dibna waxaa loo doortay in uu noqdo guddoomiyihii Somali Legislative Assembly.

Sanadkii 1959 doorashooyin guud oo dalka ka dhacay waxaa loo doortay mar kale xubin, iyo in uu noqdo guddoomiyaha golaha sharcidejinta Koofurta ee dalka Soomaaliya, wuxuuna xilka hayay illaa golihii sharcidejinta uu noqdo Constituent Assembly. Taasna waxay u saamaxday in uu noqdo madaxweynihii ugu horreeyay ee soo mara dalka Jamhuuriyadda Soomaaliya ka dib markii ay midoobeen labadii gobol Waqooyi  Koofur ee Jamhuuriyadda Soomaaliya 1:dii Luuliyo sanadkii 1960.

Golihii baarlamaanka ee ugu horreeyay oo ay Soomaaliya yeelato 1 Luulyo 1960, uuna Gudoomiye ka ahaa Mudane Xaaji Bashiir Ismaaciil Yuusuf, ayaa ku dhawaaqay Midnimadda labadii gobol ee waqooyi iyo koonfur, iyo dhalashada Jamhuuriyadda Soomaaliya, una doortay Mudane Aadan Cabdulle Cusmaan in uu noqdo muddo hal sano ah madaxweyne KMG ah, sanad ka dibna waxaa loo doortey in uu noqdo madaxweyne muddo lix sanadood ah, wuxuu dalka madaxweyne ka ahaa muddo 7 sanandood ah.

Madaxweyne Aadan Cabdulle Cusmaan wuxuu ku hadli jirey afafka Talyaaniga, Ingiriiska iyo Carabiga. Doorashooyinkii dalka ka dhacay sanadkii 1967 waxaa looga adkaaday doorashooyinkaas, wuxuuna xilkii madaxweynanimo ku wareejiyay madaxweynihii ka danbaybeeyay ee cabdirashiid aadan cade waa ninka kaliya ee soomaali iyo afrikada madowba ugu horeeyay ee si sharaf ah xilka ku wareejiayay kuna mutaystay in aduunka laga xushmeeyo




#Article 112: Cabdirashiid Cali Sharmaarke (364 words)


Cabdirashiid Cali Sharmaarke (Af Carabi:عبد الرشيد علي شرماركي) wuxuu dalka Soomaaliya madaxweyne ka ahaa taariikhdu marka ay ahayd 10 Luuliyo sanadkii 1967. Waxaa la dilay 15kii Oktoobar 1969kii.(Allaha U naxariisto)

Cabdirashiid Cali Sharma'arke wuxuu ku dhashay degmada Xaradheere ee gobolka Mudug sanadkii 1919. 

Wuxuu dugsiga Quraanka iyo waxbarashadiisii dhameeyay sanadkii 1936dii, wuxuu bilaabay in uu noqdo ganacsade ka dibna shaqaale ka shaqeeya howlaha maamulkii Talyaaniga ee maxmiyadda, wuxuu noloshiisa ku qaatay wixii intaas ka dambeeyay magaalada Muqdisho. 

Wuxuu ka mid noqday ururkii dhalinyarada Soomaaliyeed ee loo yaqaanay Somali Youth League(SYL) waxyar ka dib markii la aasaasay sanadkii 1943dii, wuxuuna ku biirey maamulkii Ingiriiska ee Soomaaliya.

Wuxuu waxbarashadiisii dugsiga sare dhameystay 1953dii, isagoo wali la shaqeynaya maamulkii maxmiyada ee Talyaaniga, wuxuuna helay deeq waxbarasho ah dalka Talyaaniga gaar ahaan Jaamacadda Rooma “La Sapienza”, halkaas oo uu ka qalin jabiyay sanadka markuu ahaa 1958dii, wuxuuna sanad ka dib ku soo laabtay dalka Soomaaliya, ka dibna waxaa loo doortay in uu noqdo xubin ka tirsan Golihii lagu magacaabi jirey Somali Legislative Assembly. 

Markii ay Soomaaliya noqotay dal madaxbannaan 1dii bishii July 1960kii, wuxuu noqday Ra’iisul wasaarihii ugu horreeyay ee ay yeelato dalka Jamhuuriyadda Soomaaliya. 

Wuxuu markiiba bilaabay in uu dadaal u galo sidii uu guulaysan lahaa dhinaca arrimaha dibadda, wuxuuna dalka Ra’iisul Wasaare ka ahaa illaa 1964tii. 

Ka dib doorashooyin dalka ka dhacay wuxuu mar kale noqday xubin ka tirsan baarlamaanka Soomaaliya. Sanadkii 1967dii doorashooyin la qabtay laguna dooranayay madaxweyne cidda ka noqoneysa dalka ayaa loo doortay in uu dalka Madaxweyne ka noqdo, ka dib markii doorashooyinkii dhacay uu kaga guuleystay madaxweynihii xilka kaga horreeyay ee Soomaaliya Aadan Cabdulle Cusmaan “Aadan Cadde”, wuxuuna xafiiska kala wareegay isla sanadkaas oo ku beegan 10kii Luuliyo 1967kii. 

Labo sano ka dib markii uu dalka Madaxweyne ka noqday ayaa askari ka tirsan ciidamadii ilaalada ka hayay ayaa toogasho ku dilay 15kii bishii Oktoobar 1969kii, isagoo booqanaya gobolada Waqooyiga Soomaaliya halkaas oo ay abaaro ka dhaceen. 

Lix maalmood ka dib markii dilku dhacay ayay ciidamadii dalka talada xoog kula wareegeen iyada oo wali lagu jiro baroordiiqda madaxweynahaasi la dilay. Waxaana 21kii Oktoobar 1969kii dalka Madaxweyne ka noqday S/Gaas Max’ed Siyaad Barre oo ka tirsanaa Ciidanka Xoogga dalka Soomaaliya.  wuxu tagay

Allaha unnaxariisto..




#Article 113: Xisbiga SYL (250 words)


Xisbiga Midowga Dhalinyarada Soomaaliyeed (, ), (loo soo gaabiyo: SYL) wakhtiyadii hore loo yaqaaay Kooxda Dhalinyarada Soomaaliyeed (Somali Youth Club) (SYC), waxay ahaayeen xisbi siyaasadeed ka shaqayn jirey wadanka Soomaaliya. Xisbigani wuxuu ku bilaabmey urur dhalinyaro ah, markii dambe isku bedelay xisbigii dhaqdhaqaaqa ugu horeeyey ee Madaxbanaanida wadanka Soomaaliya sanadihii u dhexeeyay 1950kii ilaa 1960kii.

Ururka SYL (laga keenay: Somali Youth League) waxaa la'aasaasay 15 Maajo sanadkii 1943 wuxuuna qeyb wax ku ool ah ka qaatay Xoriyadii dalka Soomaaliya ee lahay 1960kii waxaana ku midaysnaa dhalin yaro Soomaaliyeed oo da, yar ah. Dhalin yartii u istaagay xornimada Soomaaliya waxey ahaayeen kuwo u baahnaa in wadanku xor noqdo isla markaana ka hoos baxo gumaystihii wakhtigaasi haystay.

Tan iyo wakhtigii dadka Soomaalidu qaateen xoriyada waxaa jiray xisbiyo siyaasadeed. Sanadkii 1969kii ayaa waxaa talada wadanka la wareegay Golaha Sare Kacaanka (SRC) kuwaasi oo dhowr nooc oo xisbiyo ah soo bandhigay; sida Xisbigii Kacaanka Hantiwadaaga.
Si kastaba ha ahaatee, waxaa wadanka Soomaaliya ugu horeeyay Xisbiga SYL, kuwaasi oo ahaa xisbigii la dagaalamay gumaystihii wadanka. 

Markii Jaale Siyaad Barre la wareegay talada wadanka, waxaa meesha ka baxday dhamaan xisbiyadii bulshada ee madaxa banaanaa, wakhtigaasi oo wadanka Soomaaliya iskubedelay nidaamka shuuciyada ee laga keenay wadanka Ruushka iyo Shiinaha. Ka dib, markii uu dhacay dagaalkii sokeeye ee wadanka sanadkii 1991kii ayaa waxaa meesha ka baxday dhamaanba nidaamkii dowladnimo ee wadanka Soomaaliya. Si kastaba ha ahaatee, dadaalo badan oo dawlad dhisid ah ka dib waxaa Soomaaliya dib uga soo noolaaday nidaamka xisbiyada kuwaasi oo ilaa maanta daciif ah.




#Article 114: Kanada (126 words)


Kanada waa wadan ku yaalo Woqooyiga Ameerika waxoona ku fadhiyaa dhul balaaran. Kanada waxee xuduud la leedahay dalka Mareykanka oo goboladiisa badan ka xiga Koonfur iyo gobolka Alaska oo ka xigta Woqooyi Galbeed, dhinaca bariga neh waxaa kaga dhagan badweynta 
Atlantik.Kanada waa Dawladda labaad ee ugu ween aduunka, ayadoo Dawladda koowaad ay tahay Ruushka.
wadanka kanada waxaa markiisa hore degenaan jiray dadka indianka ah oo assalkooda ka imaaday qaarada aasiya iyo dad inuit ah oo u badan griinland. Kanada waxay leedahay dad ah 35,151,728.

wadanka kanada dadkii ugu horeeyay oo soo booqday waxee ahaayeen dad yurubiyan ah 1000 sano ka hor, gaar ahaan vikingka norwajka, laakiin 600 oo sano kadib ee ajaaniibta badanaa soo wada galeen. Sannadkii 2015, Canada waxaa loo doortay ra'iisul wasaare Justin Trudeau.




#Article 115: Cadaado (597 words)


Cadaado (; ) waa magaalo ku taala Degmada Cadaado ee badhtamaha gobolka Galmudug wadanka Soomaaliya, taasi oo ah xarunta ganacsiga maamulka Galmudug waana mid ka mid ah degmooyinka gobolka Galgaduud ee bartamaha Soomaaliya.

Inkastoo ay ka mid aheyd degmooyinkii la magacaabay xiligii dawladii dhexe hadana waxa ay sameysay horumar aad u ballaaran oo xaga dhismaha,waxbarashada,ganacsiga,Isbitaalada iyo warbaahinta wixii ka dambeeyey burburkii dawladii dhexe ee soomaaliya.

Waxaa lagu tilmaamaa in ay tahay magaalada ugu bilicda iyo dhismayaasha wanaagsan guud ahaan degmooyinka gobolka Galgaduud taasi oo keentay in ay marti galiso shirkii lagu dhisay maamulka Galmudug sidoo kalena si aan kala joogsi la heyn booqasho ugu tagaan Mas’uuliyiinta dawlada soomaaliya.

Madaxdii dawladihii is xig xigay ee dalka ayaa lagu xasuustaa in ay tageen magaalada Cadaado ee xarunta ganacsiga maamulka Galmudug qaarkoodna maalmo iyo habeeno halkaasi ay ku sugnaayeen.

labo ka mid ah madaxweynayaashii soomaaliya oo kala ah Sheikh Shariif Sheikh Axmed iyo Xasan Sheikh Muxamuud ayaa lagu xasuustaa in ay tageen magaalada Cadaado iyagoo hogaaminayo wufuud markaasi ku jiray dawladihii madaxda ay ahaayeen.

Magaalada Cadaado ee xarunta ganacsiga Galmudug waxaa ku yaalo 25 dugsiyo Hoose/Dhexe iyo  12Dugsiyo sare ah waxaa sidoo kale ku taalo xarunta jaamacada SIMAD ee gobolada Mudug iyo Galgaduud. 

Iskuulada ku yaala magaalada waxaa ka mid ah a)Imaamu Maalik   b) Hayaan    c)Suldaan Axmed Nuur.

d)Cumar-Faaruuq.    e) ileys    f) imaamu Nawawi  iyo kuwo kale.

Dadka ku dhaqan Cadaado ayaa ah kuwo lagu yaqaano barshada diinta islaamka iyadoo magaalada ay ku yaalaan Madaaris lagu barto shareecada Islaamka.

Degmadaan ganacsigeeda waxuu ku xiranyahay magaalooyinka muqdisho,beledwayne,Gaalkacyo,Hargeysa iyo Boosaaso oo ah meelaha ay leeyihiin xiriirka xaga ganacsiga ah.

Magaaladan cadaado waxaa ku yaala seelad aa u ballaaran oo lagu iibiyo xoolaha loo dhoofiyo dalalka carabta.

Waxaa ku yaalo magaalada suuqyo dadku ay ka adeegtaan oo isugu jiro kuwa dharka,Raashinka,Hilibka iyo adeeg yada kale ee dadku u baahan yihiin.

Qaar ka mid ah sshirkadaha isgaarsiinta iyo xawaaladaha dalka ayaa xarumo ka sameystay magaalada taas oo qeyb ka qaadatay hormarka ay sameynayso magaalada Cadaado.

Waxaa magaalada Cadaado ku yaalo 2 isbitaal oo kala ah   A) Adado hospital.

B) Al-Biri hospital.

Adado hospital ayaa ah isbitaalkii dawlada waxa uuna markiiba qaabili karaa bukaano aad u badan.

Isbitaalka kale ee Al-Biri ayaa ah farac uu halkaasi ku leeyahay isbitaalka Al-Biri oo xaruntiisa ugu balaaran ay ku taalo magaalada Muqdisho.

Isbitaalada ku yaala gudaha magaalada Cadaado ayaa marka laga tago dadka magaalada ku dhaqan waxa ay sidoo kale qaabilaan dadka ka yimaada deegaanada ku dhow dhow magaalada ee aysan ka jirin xarumo caafimaad oo dadka u adeega.

Magaalada Cadaado ee xarunta ganacsiga Galmudug waxaa ku yaalo dhawr idaacadood oo isugu jira idaacado saldhigooda rasmiga ah uu yahay magaalada iyo laamo ama faracyo halkaasi ay ka furteen idaacadaha muqdisho qaarkood.

Sidoo kale magaalada waxaa wakiil wareedyo ka sameystay qaar ka mid ah idaacadaha iyo telefeshinada afka soomaaliga wax ku baahiya.

u magacaabitaanka xarunta ganacsiga Galmudug :

Magaaladan waxaa ka tali jiray isla markaana caasimad ay u aheyd maamulkii Ximan iyo xeeb oo ahaa maamul ay dhisteen dadka deegaanka, balse hada waxaa ka arimiya maamulka Galmudug oo lagu dhisay shir uu madaxweynaha Somaaliya xasan sheikh Muxamuud uu ka furay 16/04/2015-kii gudaha magaalada Cadaado.

madaxweynaha maamulka Galmudug C/kariim Xuseen Guuleed ayaa u magacaabay in magaalada Cadaado ay tahy xarunta Ganacsiga maamulka Galmudug.

Madaxweynaha ayaa ku sheegay wareegtada ka soo baxday xafiis kiisa, in ka gadaal markuu eegay abaalka ay ku leedahay Cadaado oo ah halka lagu dhisay maamuka uu madaxda ka yahay ,amaanka ka jiro magaalada iyo in ay tahay meel u dayaarsan qabashada xilkaasi adag uu garwaaq saday in uu u magacaabo in ay noqoto xarunta xarunta ganacsiga maamulka Galmudug.




#Article 116: Baarliin (303 words)


Baarliin waa magaalo madaxda dalka Jarmalka.
markii hore magaalada waxee ka mid eheed 16da Gobol ee wadanka Jarmalka. magaalada barliin waxaa ku wareegnaa markii hore, gobolka Brandenburg, oo u dhow wabiga (sbree) dhinaca bariga wadanka jarmalka, meel u jito 70km xuduudka wadanka boland. magaalada waxaa degan in ka badan 3.44milyan oo qof.
magaalada barliin waxa ay kaalin aaad u wayn ka qaadatay dagaalkii labaad eedunida waxa kale oo dhibaatooyin kasoo gaadheen dagaalkii qaboobaa halkaas oo magaalada barliin lagu kala xidhay gidaar kal qaybiyaya jarmalka darbigaas oo caan ku ahaa darbigii baarliin amaba gidaarkii baarliin waxa ay ahayd caasimada jarmalka bari wixii kahoreeyay midawgii labada jarmal waana mid kamida magaalooyinka yurub ugu waawayn waxaana ku yaala amaba dagan oo xafiisyo kuleh hayado badan oo caalamka ka caana Horraantii qarnigii 20aad, Berlin waxay noqotay dhul bacrin ah dhaqdhaqaaqa Jarmalka Jarmalka.

Maaddooyinka sida dhismaha, rinjiyeynta iyo filimada cusub ee noocyada farshaxanka ayaa la abuuray. Dhamaadkii dagaalkii koowaad ee aduunka 1918kii, waxaa lagu dhawaaqay Jamhuuriyadda Philipp Scheidemann dhismaha Reichstag. Sanadkii 1920, Sharciga Greater Berlin wuxuu ku daray daraasiin magaalooyinka magaalooyinka ah, tuulooyinka iyo hareeraha hareeraha magaalada Berlin oo ah magaalo la ballaariyey. Sharcigu wuxuu kordhay aagagga Berlin ka soo 66 ilaa 883 km2 (25 ilaa 341 sq mi). Dadku waxay ku dhawaad ​​laban laabmeen, Berlinna waxa ku nool dad tiradoodu dhan tahay afar milyan. Intii lagu guda jiray xilligii Weimar, Berlin waxa ay ku dhacday kacdoon siyaasadeed sababo la xidhiidha hubin la'aanta dhaqaale, laakiin sidoo kale waxay noqotay xarun la jecel yahay Twenties Twenties. Metropolis waxay la kulantay maalgashadeeda oo ah caasimad weyn oo caalami ah, waxaana loo yaqaanaa kaalinta hoggaamineed ee sayniska, tiknoolajiyadda, farshaxanka, bani'aadamnimada, qorsheynta magaalada, filim, tacliin sare, dowlado iyo warshado. Albert Einstein wuxuu u kicitimay rikoodhka dadweynaha intii lagu jiray sannadihii uu ku sugnaa Berlin, isagoo abaalmarin helay Nobel Prize for Physics 1921.




#Article 117: Ciise (717 words)


بسم الله الرحمن الرحيم الحمد لله رب العالمين 

Maryam, Maryama, Maryam bintu Cimraan (Af-Hebrow: מִרְיָם‎ Af-giriig: Μαρία; Af-Laatiin: Maria; Ge'ez: ማርያም , loo qoro: Marīam, loogu dhawaaqo: Mariyam; hooyo u ah: ﻧﺒﻲ ﻋﻴﺴﻰ; Nebi Ciise; ama: يسوع, loogu dhawaaqo yasuuca) waxay ahayd qof muuminad ah oo dhashay isla markaana hooyo u ahayd nebigii Alle u soo direy reer banii Israaiil waa Nebi Ciise (c.s).

Markey taariikhdu ahayd qiyaastii 20 sano C.H (Dhalashaddii Ciise Horteed) ayaa Maryama ku dhalatey magaalada Baytulaxam ee ku taala dhulka ay Falastiiniyiintu degaan, waxay isla magaaladani ku dhimatey markey taariikhdu ahayd qiyaastii 100 ilaa 120 sano C.D.
Maryama waa qofta dumar kali ah ee lagu xusay marar badan kitaabka Quraanka ah.
Ilaahay (koreeye) wuxuu Quraanka kariimka ah ku yidhi:

Dhinaca kale, suurada 19aad ee kitaabka Quraanka waxaa loogu magac-daray Maryama; taasi oo ka waramysa nolosheedii iyo camalkeedii. Intaasi waxaa dheer, Maryama bintu Cimraan waxay ka mid tahay sideeda qof ee loogu magac-daray suurad ka mid ah Boqol toban iyo afar Suuradood ee kitaabka Quraanka kariimka ah.sideeda qof ee loogu magac-daray suurad ka mid ah Boqol toban iyo afar Suuradood ee kitaabka Quraanka

Maryama bintu Cimraan waxay ahayd qof wanaagsan oo diinta Alle si fiican u heeysatay isla markaana cabsida Ilaahay dartiis u gashay masaajidka oo hooy u ahaa inta u badan nolosheeda.
Wanaageeda iyo shakhsiyad fiicni darteed, Maryama bintu Cimraan waxay lahayd magacyo iyo naanaysyo badan, kuwaasi waxaa ka mid ah: Hooyadii Ciise, Mucjiso Alle, Tusaalaha Dumarka, Geesiyadii Xaqa, Boqoradii Wanaaga, Saai'ma, Mustafiya, Raaqiyah (Rāki’ah), Saajidah (Sājidah), Qaanitah (Qānitah), Run-sheeg (Siddiqah), Taxiirah (Tāhirah) iyo kuwo kaleba. 

Dhinaca kale, Maryama bintu Cimraan waxay ahayd hooyo leh mucjiso aad u wayn, sababtoo ah ayadoon u tagin ama la kulmin wax nin ah ayaa waxay uureysatey ka dib na dhashay Sayid Ciise Masiixi, arintaasi oo Alle (s.w) ka dhigay tusaale iyo waxkuqaadasho cajiib badan.

Maryama waxaa Ilaahay (koreeye) ku xusan kitaabka Quraanka kariimka ah ee lagu soo dejiyay Nebi Muxamed, waxaana jirta suurad loogu magac-daray ayada oo la yidhaado Suuratu Maryam oo ah suurada 19aad ee Quraanka. Intaasi waxaa dheer, inta jeer ee kitaabka Quraanka lagu xusay Maryama way ka badan tahay inta jeer ay ku dhex-jirto Kitaabka Injiileed ee lagu soo dejiyay wiilkeeda Nebi Ciise Masiixi.

Guud ahaan, Maryama bintu Cimraan waxay ku dhalatey mar ahaantaana ku nooleyd nolosheeda oo dhan magaalada Baytulaxam oo ku taal dhulka ay Falastiiniyiintu degaan sanado badan ka hor bilowgii taariikhda miilaadiga.

Sida ku xusan kitaabka Quraanka kariimka ah Maryam waxay ka soo jeedaa mar ahaantaana ku abtirsataa qoyska reer Cimraan oo ah aabaha Nebi Muuse, Nebi Haaruun iyo walaashood Miryama. 
Sidoo kale, Maryama waxaa loogu yeedhaa Maryam bintu Cimraan taasi oo loola jeedo gabadhii reer Cimraan, laakiin aabaheeda saxda ah kuma xusna diinta Islaamka, laakiin diinta Masiixiyada waxay aabaheed ku sheegeen Jaawjim (Joachim). Intaasi waxaa dheer culimada qaar waxay sheegeen in Maryama ay ka soo jeedo Nebi Haaruun oo ah wiilka Cimraan iyo walaalka Nebi Muuse iyo Miryama.

Dhinaca kale, Maryama waxaa hooyo u ah sheekhada Anna (حنة) qoftaasi oo ahayd qof aad ugu wanaagsan cibaadada iyo diinta Alle.

Injiil Kitaabka Injiil (Af-giriig: Αγία Γραφή, Βίβλος; ; ; kitaabu ciisah) waa kitaab Ilaahay ku soo dejiyay Nebi Ciise (c.s).
Erayga Injiil macnihiisu waa war wanaagsan ama bishaaro. Inkasta oo mararka qaarkood Axdiga Cusub lagu magcaabo Injiil, haddana waxaa si gaar ah eraygan loogu yeeraa mid walba oo ka mid ah afarta qoraal ee ugu horreeya Axdiga Cusub oo kala ah Mateeyos, Maarkos, Luuqa, iyo Yooxannaa.Axdiga Cusub

Nebiya Ilaahay (s.w,t) ku sheegay kitaabka Quraanka kariimka ah ee lagu soo dejiayay Nebi Muxamed waa 25 Nabi kuwaasi oo kala ah:

 

Sida ku cad kitaabka Quraanka kariimka ah ee Alle u soo waxyooday Nebi Muxamed waxaa jira tiro badan oo nabiyo iyo rasuul ah oo Ilaahay (koreeye) ku soo dejiyay kutub. Kuwaasi waxaa ugu horeeyay Nabi Ibraahim oo Alle u soo diray qoraalada Suxufi Ibraahim, waxaana ugu dambeeyay kitaabka Al-Furqaan ee Alle u soo waxyooday Nebi Muxamed.

Intaasi marka laga yimaado waxaa jira tiro kale oo nebiyo iyo rasuul ah oo Rabbi u soo diray kutub, laakiin inagu aqoon uma lihin kuwaasi, waxaana tusaale inoo ah: Nebi Ismaaciil, Nebi Yacquub iyo Nebi Yoonis oo dhamaantood leh kutub aynaan cilmi u lahayn.

Isku soo wada duuboo, kutubta ku xusan kitaabka Quraanka kariimka ah waa afar kitaab iyo labo suxufi kuwaasi oo kala ah:




#Article 118: Jamaame (179 words)


Jamaame (, ), mararka qaar loo yaqaano Gamaame, waa magaalo beeroley ah oo ku taala koonfurta gobolka Jubbada Hoose ee wadanka Soomaaliya.

Jamaame waa degmo ku taala Gobolka Jubbada Hoose, waxay Kismaayo u jirtaa qiyaas dhan . Jamaame magacii hore waxaa
ladhihi jiray (maargariite)

Jamaame waxaa dega qabiilka Biimaal, jufooyinkiisa kala ah daadow, ismiin sacad gaadsan ,iyo in yar oo beesha jareer iyo digil iyo marifle ah waxaa soo raaca dadyow asalkooda ka soo jeeda waddanka Yemen, gaar ahaan Xadarmoot. Magaalada waa magaalo aad u hurumarsan. Waxaa ku yaalay isbitaal weyn iyo dugsi oo raacsanaa qolo maraykan ah. Sidoo kale waxaa ku yaalay dugsi raacsanaa masaarida. Jamaame waxay leedahay laba suuq oo laka yiraahdo suuq mugdi oo ku yaala xaga dambe ee magaalada iyo suuq iftiin ama suuq weyn ee ku yaala magaalada xaga hore ee laga soo galo.( suuqi iftin waxaa degana jiray carabta yamani u
badan)  Sidoo kale magaalada waxay leedahay seddax xaafadood oo lakala yiraahdo Howlwadaag, Kacaanka iyo Nasiibwanaag (Nasiibtumaal). Magaalada waxaa mara webi yar oo la yiraahdo Webi-Urow lagana soo jeexay webiga weyn ee Jubba. 




#Article 119: Meles Zenawi (873 words)


Melez Zenawi Ra'iisul Wasaaraha Dalka Itoobiya waxaa uu ka soo jeedaa Qowmiyada Tigreega oo lagu tiriyo inuu ka mid yahay qowmiyáadka ugu tirada yar dalkaasi Ethiopia waxaa uu dhashay Zenawi 8 Maajo Sanadkii 1955 xorayadii Soomaaliya 5 sano ka hor, waxaa uu ku dhashay gobolka waqooyiga ee dhul ahaan uu ka soo jeedo ee Tigreega magaalada Cadwa, waxaa dhalay Melez Zenawi haweenay u dhaltay dalka Ereitea ee dariska la ah gobolka Tigreega, waxay qaraabo yihiin Madax waynaha Dalka Ereitea Asias Afwerke ee uu dalkiisa ku weeraray marar badan. 

Waxaa uu soo dhigtay Dugsiga sare ee magaalada Adis Ababa, 1970-nadii iyadoo dadkii la dhigan jiray xilgaasi ay ku tilmaamaan inuu ahaa nin aan sidaa u maskax fiicnayn ama damiin ahaa xilgii wax barashadiisa, sanadkii 1972 ayaa waxaa uu ku biiray Zenawi kulyada caafimaadka ee Adis Ababa balse in yar ka dib waa uu ka tagay, waxaana uu tagay oo kale ,Jaamacada Haile Selassie University sanakii 1974,laakiin kuma nagaadin sida caadada u ahayd Zenawi ee waa uu ka tagay jaamacadiina.

Waxaa uu bilaabay 1974 Siyaasadda isagoo ku biiray Jabhahaddii Qabyaalada ku dhisnayd ee ay lahaayeen qabiilkiisa isgoo Siyaasadda ka bilaabay Cunsuryada qabiilka waxaana uu xubin ka noqday (Tigrayan Peoles' Liberation Fron( TPLF) Jabhada Xoranta Qabiilka Tigreega. 

Jabhadaasi Qabyaalada ku dhisnayd ee (TPLF)ayaa waxaa loo sameeyay in talada Dalkaasi la waydaariyo Mengistu Xalaymariyan, 1979 Melez Zenawi ayaa waxaa laga dhigay gudoomiyaha (TPLF). 1983 ayaa sidoo kale waxaa uu noqday Zenawi Gudoomiyaha Jabhada kacdoonka Shacabka Ethiopia( Ethiopian People's Revolutionary Democratic EPRDF). 

Waxaa lagu tilmaamaa in xukunkiisu yahay mid ah Dektaariyad Qabyaalad ku dhisan, waxaana laga dareemi karaa gobolada ay dagan yihiin soomaalida Ethiopianka ku dhex jira iyo Oromada iyo dadka kale ee islaamka ah sida Canfarta,waxaana gobolada dadkaasi ka dhaca xasuuq ay gaystaan taliska Melez Zenawi ee qabyaalada ku salaysan,maadaama uu ka dhashay qabiil yar oo laakiin isleh inta goori goor tahay ka faa'iidaysta xukunka mar ayaa lagaa qaadi doonaaye, waxaana ay ku wada dhagan yihiin Qaacidada uu horay u bixiyay Xayle Salaase oo ah (Gabi ahaan Wada Xukun) dhamaan wada maamul taasi oo ay ka muuqato iminkaba Siyaasadda Melez ee uu ku doonayo iska daa Soomaali Galbeed inoo xukumo Soomaaliya oo dhan. 

Gobolka Tigeegu waxaa weeye gobolka labaad ee ugu yar dalka Ethiopia waxaana uu ku yaalaa gobolkoodu dhanka waqooyi ee dalka itoobiya waxaana dhanka waqooyi waxaa ka xiga dalka erteria, dhanka galbeed waxaa ka xiga dalka Sudan dhanka bariga waxaa ka xiga deegaanka Canfarta koonfurta waa Axmaarada, 

Tirada Qabiilkaasi waxaa lagu sheegaa in ay tahay 4 millyon oo kaliya waxayna isugu jiraan Masiixiyiin Xag jir ah (Orthodex) kuwaasi oo qabiilka u badan oo uu ka mid yahayba Raisuul wasaaraha waxayna intooda badan ku xiran yihiin '(Ethiopian Orthodox Tewahedo Church') 65%. waa Orthodex.

Dhanka kale Musliinta ma ka barna qabiilkaasi maadaama dadka markii la abuurayay EEBE u kala abuuray dad wanaagsan iyo kuwa lid ku ah islaamku ma yara waana mahad eebe inoo yahay mid sii kobcayo waxayna gaaraysaa 35% Muslimiin Alahu suna ah.Wuxuu laayay dad kabadan 200,000 kun qof oo kamidhiyiin somaali iyo oromo.

Gobolka Soomaalida ee Ethiopa waxaa oo ka mid ahaa maamulka Federalka Ethiopia mudu 10sano ku siman ilaa wakhtigii Melez Zenawi xukunkaasi soo rogay, gobolkaasi mudada 10ka sano ah ee uu ka mid yahay Maamulka Federaalka ayaa waxaa soo maray 7 madax wayne mudu ka 10 sano ah taas ayaa waxay cadaynaysaa in laga hortagaagan yahay shacabka iyo madaxdoda soomaalida ah in ay horumar gaaraan mudada Madaxwaynayaashu xilka hayaan waa 1.5 (hal sano iyo Bar) taas oo aan lagu dhamaystiri karin hawlaha Siyaasadda iyo maamulka hormarinta deegaanada tabaalaysan.

Sidii Dawladihii hore ee Itooiya, Meles wuxuu doonayaa inuu qayb libaax ka helo Webiga Nile,isagoo doorbidaya inuu soo afjaro ku tiirsanaanta Itoobiya ee Gargaara dalalka Dibeda siiyaan,,waxaana Itoobiya ku nool Maaliyiin Qofo oo faqri ah, mana awoodo inay isticmaasho Webiga Nile, iyadoo 85% Biyaha Nile maraan Itoobiya. 

Inkastoo,heshiis dhexmaray Masar iyo Ingriiska sanadkii 1929kii xiligaan weli lagu dhaqo,kaasoo ka mamnuucaya Itoobiya inay isticmaasho biyaha Nile,hadana Melez wuxuu isku dayayaa inuu xal ku dhameeyo muranka ku salaysan Nile,waxayna Masar rumaysan tahay in haddii wax laga isticmaalo Webiga Nile dadkeeda soo wajahi doonto faqri xun iyo Gaajo waayo waxay ku tiirsan yihiin Biyaha Nile. 

Melez Senawi waxa uu maamulkiisa aaminsanaa inay Itoobiya ka mid tahay,islamarkaasna ku jirto dalka Eritereeya, taasoo ay qabeen Ragii ka horreeyey ee Haile Selassie iyo Mengistu Haile Mariam,,waxayna xornimada Asmara ku timid Jabhaddii xorreynta ee Eriteeriya,taasoo si toos ah calankeeda u la soo laabatay sanadkii 1991,wuxuuna Isaias Afewerki noqday Madaweynaha Eriteeriya, isagoo markaas ahaa Madaxweynaha ugu dhalinta yar ee Qarumaha Afrika May 24, 1993, Isaias Afewerki. waxaana dhex maray labada dhinac sanadkii 1998 dagaalkii ugu darnaa e dhex mara labada dhinac iyadoo ay ilaa iminka is hor fadhiyaan.
wuxuu rabaa inuu qaato somalia. Zenawi waa kaafir dad kisa ufiicneen. Sidaa ha fahmo. 

Qoraa soomaaliyeed ayaa waxaa uu yiri Melez Zenawi waa Ninka ay soomaalida 90% ay ugu Neceb tahay Africa, Mid kale ayaa waxaa uu yiri Melez Zenawi soomaalidu waxay ay u necebtahay siyaasadiisa Qalafsan ee uu kula dhaqmo soomaalida iyo Muslimiinta,Qoraa kela ayaa qoraal ciwaan waxaa uu uga dhigay Zenawi oo kaliya afrika oo dhan maxaa ay soomaalidu u necebtahay? 

Qormadaani waxaaanu ku soo qaadanayaa Melez Zenawi Taariikh Nololeedkiisa iyo Tan Maamulkiisa oo kooban.
Qormadaan waxaa qoray Maxamed Cabdi Maxamed Bootaan]Botaan1@hotmail.com




#Article 120: Sheekh Xasan Albanaa (588 words)


 Imaam Xasan Axmed Cabdirixmaan (Imaam Xasan Al Banaa) waxaa uu dhashay barqanimo maalin Axad ah 25kii bisha Shacbaan sanadkii 1324(Hijiryaha) 14kii October 1906, waxaana uu ku dalka Masar deegaanka loo yaqaano Buxayra, oo ka tirsan deegaanka maxmuudiya.
 
Imaamku waxa uu ka soo jeeday reer beeralay ah, Awowgii Cabdiraxmaan waxa uu ahaa FALAAX. Aabihiis Axmed waxaa uu ahaa inankii ugu yaraa caruurtii uu dhalay Cabdiraxmaan waa uu ka leexday xirfadii aabihii iyo awoowyaashii waxana uu u leexday dhinaca wax barashada oo ahayd mid ay la rabtay hooyadiis. Sh. Xasan Al Banna aabihii waxa uu Quraanka ku xifdiyay tuuladii ay degenaayeen ka dibna waxa uu cilmi kororsi u tagay magaalada la yiraahdu Ismaaciiliya halkaas oo uu masjidka lagu magacaabo JAAMIC IBRAHIIM BAASHA” uu ka baran jiray culuunta Islaamka, Waqtiyada uu firaaqda yahay Sh.Axmed oo dhalay imaanka waxa uu ka shaqaysan jiray dukaan saacadaha lagu sameeyo halkaas oo uu ka bartay xirfadii uu markii danbe ku shaqaysan jiray ee ahayd samaynta saacadaha. 
 
Imaamu shahiid Xasan Al Banna Aabihii waxa uu ka mid ahaa culimadda waa weeyn ee qarnigii labaatanaad sida aadka ah ugu khidmaysay sunnada Nabiga (CSW) wuxuuna alifay kutub kutub badan oo ah culuumta Axaadiista iyo fiqiga. 
 
Imaam Xasan Al Banna xiligii uu yaraa Aabihiis Axmed ayaa waxaa uu ku biiriyay dugsi ka midda dugsiyadda Quraanka lagu xifdiyo (lagu qaybo) 
 
Waxaa uu ka soo qaatay aqoontiisa 20 Imaamku oo uu ugu horeeyay aabishiis Shiikh Axmed Cabdiraxman. oo ka mid ahaa culumada ugu waa weynayd dalka ,waxa uu waxbarashadiisa hoose ku qaatay dugsi lagu magacaabo Arshaad (Hanuunka) ka dibna waxa uu ku biiray dugsiga macalimiinta ee ku yaalay Dannuur.isagoo wax ka soo bartay oo Daarul culuum oo ku taalay magaalada Qahira ee Dalka Masar1927 xilgaasi oo uu ka qalan jabiyay .
 
Xasan Al Banaa ayaa waxaa uu ka Aas aasay Magaalada Ismaciliya Dacwada Islaamiga ah isagoo bilaabay inuu dadka dhalinyarada u badan ahmiyad gaar ah siiyo sidii diinta islaamka ay u fahmi layeen isla markaana ay Raayada Islaamka (calanka Islaamka )kur ugu qaadilayeen waxaana uu helay dad badan uu ku raacay fikirkaasi. 

 

  
Shirqoolka dilka ah ee lagu dilay Imaamka ma aheen mid naftiisa oo kaliya ah lagu doonayay in la khaarajiyo balse waxay ahayd tilaabo lagu doonayay in looga takhaluso dawcada Ikhwaanul Muslimiinka sidaa waxaa yiri mid ka mid ahaa Asxaabtii shiikha.
 
Qaabkii uu u shahiiday Shiikh Xasan Al Banna ayaa waxaa nooga sheekanaya Ustaad Cabdikariim Masnuur oo habeenka la dilayay ahaa ninkii kaliya ee la socday kana bad baaday in uu dhinto balse dhaawac halis ah uu haleelay. 
 
Waxay ahayd abaarihii iyo 8:15 PM galabnimo Sabti ah taariikhduna tahay 12kii February sanadkii 1949kii ,  waxaan aaday Xarunta dhalinyarada Muslimiinta ay ku shiraaan waxaana loo sheegay in ay Dawladda Masar doonayso wada hadal waxaana lagu yiri waxaa ka soo qayb gali doono kulanka masuuliyiin Dawladda ah, balse cidna ma aysan imaan shiikhuna meesha ayaa uu u aaday si uusan u noqon nin balan ka baxay ,waxaan tukanay salaadii Cishaa'iga cid Dawladda ka tirsana ma imaan waxaa uu yiri Xasan Al banaa waa baxanayaa waana baxnay aniga iyo Shiikha ,waxaana aadnay banaanka Xarunta, waxaan u yeeranay gaari Taksi ah gaarigii ayaan raacnay ,waxaa uu fariistay Imaam Xasan Al Banaa kursiga danbe ee gaariga aniga waan la fariistay anigoo ka dhan midig ka xigsatay,isla markiiba waxaa jidka bartankiisa taagan labo nin,mid ka mid ah ayaa nagu soo dhaqaaqay oo waxaa uu doonayay in uu dariishada gaariga balse aniga ayaa u diiiday laakiisne waxaa uu sitagay bastoolada balse daaqadii ayaa uu furay isagoo laabta xabad iiga dhuftay sheikh Xasan Al banana meeshaasi ku qaarajiyay




#Article 121: Caabudwaaq (779 words)


Caabudwaaq () waa magaalo ku taal gobalad dhexe ee Dalka Soomaaliya gaar ahaan gobolka galgaduud. Waa magaalo ka mid ah magaalooyinka uguqadiimisan somaliya

Caabudwaaq waxay deegaan heer Ceel waxay yeelatay 1958 waxaana sal dhig u ahaa alaha naxariistii jano siiyee xaaji Sacdi Jaamac Doode (Reer Siyad Xuseen ) waxuuna ahaa, Cali Mire  (Reer Siyaad Xusen)  labadaas oday oo lahaa  magaalada  qadiimiga ah ama faras magaalaha  waxaa weheliyay odayaal badan oo  mareexaan ah qaara soomaali ahaa oo gadaal kasoo dagay siina horu mariyay magaalada waxay ahaayeen odayaashii qoday baraagihii ugu horeeyay oo hada  barkadahaasi ay cabudwaaq dhaaftay oo gudaha magaaladu dhinac waliba u dhaaftay   tuulo, magaalo iyo degmo inay noqoto mudo 70 ilaa 90 sano hada laga joogo. Deegaankii uu casriyeeyay Dabcasar ayaa magaalada Caabudwaaq ka dhigay magaalo rasmi ah.

Magaalada waxaa dib u dhis ku sameeyay sameyay Cali Mire Oo aha Hogaanka Beesha Reer Siyaad xuseen

Dowladihii wadanka mid walba qadarin iyo qiimeyn ayay siisay ilaa magaalada Caabudwaaq ay noqotay degmada ay haatan tahay.         
magaalada caabud waaq waxaa ku yaal geed miri miri ah oo uu beeray 
alaha u naxariistee xaashi jaamac  oo hada  dadka magaaladu u yaqaan
doqon ma waaye oo kuyaal dhexda magaalada magaalada qoysaskaan badani ma daganayn  waxay soo dageen dagaaladii kadib waa  soo bara kaceen sida reer balanbal iyo reer dhabad ama galiinsoor
taariikh badan baan ka haynaa laakiin waa horu dhac  hadaad rabto taariikh buuxda tag caabud waaq oo aad ka heli doonto waxii macluumaad ah.

Magaalada Caabudwaaq wexeey deegan u tahay dhammaan dadka soomaliyed gaar ahaan Beesha Sade mareexaan oo ay dhammaantood u simanyihiin

Magaalada Caabudwaaq waxay dhacdaa dhanka waqooyi ee gobolka Galgaduud, galbeed wadada dheer ee isku xirta gobolada koonfureed iyo waqooyi ee Soomaaliya.

Dhanka koonfureed magaalada ugu wayn ee Caabduwaaq ugu dhow waa magaalada Baladwayne. Dhanka waqooyi magaalada Gaalkacyo ayaa ugu dhow. Magaalada Caabudwaaq koonfur, galbeed iyo waqooyi waxaa kaga teedsan magaalooyinka Balanbal, Dhuusamareeb iyo Ceelbuur.
cadaado oo ah degmada ugu dhaw

Magaalada Caabudwaaq dadkeeda dhowr tiro ayaa lagu sheegaa balse tirada mar walba waa agagaarka

Caabudwaaq oo martisoorka ku wanaagsan ayaa waxay noqotay magaalo soo jiidata ganacsiga gaadiidka u kala goosha gobolada wadanka.

Kadib dagaaladi dhexe ee Soomaliya waxaa inta badan magaalada Caabudwaq ka amrin jiray Culuma'u diinka ahlusunna waljam'ea. Sanadka 2015ka ayaa waxaa Magaalada Cadaado lagu dhisay Maamul lagu magacabay Galmudug taasi oo ka kooban Gobollada Galgaduud Iyo Mudug waxaana Waqooyiga Gobolka Galgaduud u matalo Maamulka Galmudug Madaxweyne Ku Xigeenka Maamulkasi Maxamed Cabdi Xashi 'Carabey'. 

Caabudwaaq waxaa soo maray marxalado iyo heerar kala duwan waxaana bulshada Caabudwaaq ay aad u xasuustaan waayihii Cagabararka oo bilowday berigii qaxa iyo barakac ka dhacay magaalada Caasimada ee Muqdisho.

Sanadadii Cagababarka 1992-1995 waxaa ay Caabudwaaq noqotay goob amaan isla markaana noqotay xarunta ganacsiga iyo kala gediska gaadiidka shixnadaha ganacsiga sida kuwa waqooyi ka yimid iyo kuwo koonfur ka yimid oo iyagu markaa aan xor u aheyn inay toos isugu gudbaan. Magaalo kale oo markaas xaqdhowrtay ganacsigaas ma jirin; dhanka waqooyi iyo dhanka koonfureed toona.

Magaalooyinka kale ee koonfurta wadanka sanadadaas waxay ahaayeen goobo dadka lagu xasuuqo amni daro aad u darana ka jirtay.

. 

.

Degmada Caabudwaaq waxaa ka howlgala Isbitaalka Xadiya oo uu agaasime ka yahay Dr. Cabdirisaaq Cabdullaahi Warsame. Dr. Cabdirisaaq iyo taageerayaashiisa waxay ku hanwaynyihii in mudo gaaban ka dib Caabudwaaq noqoto rugta caafimaad ee Baladwayne, Adis Ababa ilaa Gaalkacyo looga yimaado.

Isbitaalka Hooyooyinka iyo Caruurta ee Caabudwaaq (IHCC) oo furmay bishii 9aad 2009 ayaa sidoo kale ka howlgala magaalada Caabudwaaq. IHCC wuxuu gacansaar iyo wadashaqayn la leeyahay Isbitaalka Hooyooyinka iyo Caruurta ee Baardheere.

Iskaashi xaga tababarada ah ee xirfadaha adeegyada caafimaadka ayaa ka jira Isbitaalka Xadiya, IHCC iyo Isbitaalka Hooyooyinka iyo Caruurta ee Baardheere.

warkaan waxaa qoray qof beenlow ah waxna kamajiraan marka waxan dhihilahaa hadaa been sheegeeyso been macquul ah ayaa lasheegaa laakiin guryaha buushash ka ah oo reer siyaad xuseen iyo reer dalal ad ku shegtay huteelo caalami ah waa arin yaab leh midakale waxaa tiri caabudwaaq waxaa kuyaaro t-mall caalami ah oo shan dabaq kabooban suaasho waxay tahay caabudwaaq marka hore dabaq maleedahay t-mall warkiisa iskadaaye tanlabaad waxaa tiri caabudwaaq waxaa kuyaalo isbitaal lagasoo aado gaalkacyo, baladwayne iyo adis ababa warkaas cidna kaadhagaysan mayso macquul ma,ahay xitaa caruurta yaryar loogumasheekeeyo ee bulshada beenta kadhaaf jaahilyahow beenlowga ah

Caabudwaaq dugsiyadeeda waxaa taageera labada urur ee Soomaaliya oo dhan caanka ka ah HIRDA iyo IQRA. Dugsiyo hoose dhexe, sare iyo xarumo bixiya waaxbarashada dadka waaweyn ayaa 

Urur la yiraah Badbaadada ayaa wuxuu gacanta ku hayaa xarunta ugu balaaran ee waxbarashada dadka waaweyn.

Sanadki 2015ka biloowgeda aya waxa si rasmi eh Magalada Caabudwaq looga furay Jaamacada Galgaduud taasi oo dhaqaalo fara badan loogaga aruuriyay wadamada reer galbeedka oo eey ku sugan yihin qurbajoog badan oo u dhashay deeganka caabudwaq. 




#Article 122: Imaam Mujtahid Sheykhul-Islaam (347 words)


Taariikh-nololeedkii sheekhii Muslimiinta Ibna Taymiya

Taqiyuddiin abul Cabaas Axmed ina CabdilXaliim ina CabdiSalaan ina Taymiya oo ahaa reer Xaraani. Wuxuu ku dhashay Xaraan maalin isniin ah tobankii Rabiicul-awal sanadka Hijrigu markuu ahaa 661H.

Wuxuu ku koray guri diinta laga barto, oo awoowgiis Abul Barakaat CabdiSalaan wuxuu ahaa sheekhii qoray kitaabka: (المنتقى من أخبار المصطفى صلى الله عليه و سلم) , oo wuxuu ka mid ahaa culumadii ugu waaweyneyd madhabta Xanbaliga, aabihiisna sidoo kale wuxuu ka mid ahaa culumadii isla madhabta, oo wuxuu ahaa bare iyo mufti, wuxuuna madax ka ahaa rugta xadiiska Sukariya دار الحديث السكرية tan iyo intii uu ka geeriyoodey.

Wuxuu la soo qaxay reerkiisii oo la soo degey Dimishiq, Suuriya, ka dib markii Tataarku ay burburiyeen magaaladiisii Xaraan. Wuxuuna kor ka bartey Qur’aanka isaga oo aad u yar, markuu labaatan sano gaaray cilmiga meel sare ayuu ka gaarey, waxaana la sheegaa iney barayaashiisa laba boqol gaarayeen.

Kutubtii uu ka bartey xadiiska nabiga naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee waxaa ka mid ah:
مسند الإمام أحمد بن حنبل , الكتب الستة الكبار والأجزاء iyo معجم الطبراني الكبير.
Wuxuu kale oo uu bartey fiqiga, usuulu-fiqiga, tafsiirka iyo naxwaha oo uu ka bartey ina CabdilQawi. Wuxuu bare ka noqdey rugta xadiiska Sukariya markuu jirey labaatan iyo kow sano, kadib markuu aabihii geeriyoodey. Wuxuuna qorey kutubo fara badan oo ay ka mid yihiin:
منهاج السنة النبوية , السياسة الشرعية في إصلاح الراعي والرعية iyo رفع الملام عن الأئمة الأعلام.

Wuxuu ahaa mid ku dhaqma kitaabka iyo sunnada nabiga n.n.k. sidii uu ku yiri Eebbe kor ahaaye Qur’aanka: Haddii aad isku qabsataan arin u celiya Eebbe iyo Rasuulka haddii aad rumeysan tihiin Eebbe iyo maalinta dambe taas ayaa wanaagsan ahna tafsiir hagaagsan.
(فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر ذلك خير وأحسن تأويلاً) (النســـــــاء : 59)
Wuxuuna dadka ugu yeeri jirey iney ku dhaqmaan kitaabka iyo sunnada nabiga NNK

Wuxuu geeriyoodey Eebbe ha u naxariistee habeen isniin ah bishuna ay ahayd labaatankii Dul-qacda sanadka markuu ahaa 728H, isaga oo ku xiran xabsi ku yaala Dimishiq.

Qore: CabdiRisaaq Maxamed Cilmi

alaha unaxaariisto imaamka




#Article 123: Sheekh Maxamed Naasiruddiin Al-Albaani (908 words)


Dhashay 1332H = 1914M Ashqoodara Albaaniya,
Dhintay 22.6.1420H = 2.10.1999M Cammaan Urdun,
Mad-habkiisa Ahlu-xaddiis,
Caqiidadiisa Salafiya.
Taariikh nololeedkii Sheekhul-Islaam Maxamed Naasirud-Diin al-Albaani

Wuxuu ahaa Muxaddis, Faqiih dadka ugu yeera Kitaabka iyo Sunnada Nebiga c.s.w. iyo in loo fahmo sidii ay u fahmeen Salafkii suubbanaa iyo qoraa xeeldheer, wuxuuna ka mid ahaa culimada ugu waaweyn ee muslimiinta ee waqtigan aan joogno.

                                                                              
Wuxuu dhashay Sheekhul-Islaam aw CabdiRaxmaan Maxamed Naasirud-Diin ina Xaaji Nuux ina Aadan Najaati al-Albaani ad-Dimishiqi al-Urduni sanadka Hijrigu markuu ahaa 1332H. oo ku beegnayd sanadka Miilaadiga markey aheyd 1914M. Wuxuuna ku dhashay Ashqoodara oo ahayd magaalo-madaxdii Albaaniya xiligaasi. Reerka sheekhuna waxay ahaayeen qoys diinta ku dhaqma oo aabihiisna wuxuu ahaa sheekh dadka diinta bara. Sheekh Albaani wuxuu la soo qaxay reerkiisii oo la soo degey Dimishiq Suuriya, ka dib markii Axmed Saago ”boqorkii Albaaniya” ee xiligaasi uu qaatey ilbaxnimadii reer galbeedka ee ku dhisnayd in laga fogaado diinta ”Calmaaniyadda”.

Sheekhu wuxuu ku dhameystay waxbarashadiisii dugsiga hoose ee al-Iscaaf al-Khayri oo ku yaaley Dimishiq Suuriya.

Sheekh Albaani aabihiis wuxuu baray Qur’aanka kariimka, sida loo akhriyo Qur’aanka ”tajwiidka”, afka carabiga (xeerarka afka ”naxwaha” iyo rogrogmadkiisa ”sarfiga”) iyo diinta ”mad-habta Xanafiga”.

Sheekh Albaani wuxuu sidoo kale aabihiis ka bartay mihnada sida loo hagaajiyo saacadaha oo ahayd xirfaddii uu ku shaqaysan jiray, mihnaddaana waxay u sahashay inuu helo waqti ku filan uu wax ku akhrisan karo, sidoo kale u soo hijroogii reerkiisa u soo hijroodeen Suuriya waxay u sahashay inuu barto afka carabiga uuna ka akhristo culuumta shareecada kutubta maraajicda ah.

Sheekhu wuxuu kale oo uu ka bartay mad-habta Xanafiga iyo afka carabiga barayaal kale.

Sheekh Albaani wuxuu bilaabay barashada Xaddiiska markuu jirey labaatan sano. Kitaabkii ugu horeeyay ee uu ka barto cilmiga Xaddiiska wuxuu ahaa: al-Mugni ee uu qorey Sheekh al-Ciraaqi Eebbe ha u naxariistee.
 
Wuxuuna qoray kutubo fara badan oo boqol ka badan una badan cilmiga Xaddiiska iyo fiqhiga Xaddiiska.

Ardaydiisii Waxaa ka mid ah Suuriya Dimishiq:
 

 

 

 

 

 

 
Waxaa ka mid ah ardaydiisii Urdun Cammaan:
 

 

 

 

 

 

 
Iyo kuwo kale oo fara badan oo ka faaiday kutubtiisii oo kala jooga Adduunka dacaladiisa.

 
Wuxuuna ustaaz ka ahaa jaamacadda Islaamka ee Madiina al-Munawara muddo saddax sano ah 1381-83 H. oo ku beegnayd 1961-63 ee miilaadiga, isagoo ka dhigayey maadada cilmiga Xaddiiska.

Culumadii saameynta weyn ku lahaa waxaa ka mid ahaa sheekhul-Islaam Ibnu Taymiya iyo ardeygiisii Ibnu Qayyim Eebbe ha u naxariistee.

Sheekh Albaani wuxuu booqasho ugu tagay waddamo kala duwan wacdin iyo muxaadaro ujeedin sida: Sacuudi carabiya, Qadar, Kuweyt, Masar, Isutagga Imaaraadka carabta, Isbeyn, Ingiriiska iyo Jarmalka.

Wuxuu yiri sheekhii ugu weynaa Sacuudiga ee hore sheekh CabdiCasiis ina Baaz Eebbe ha u naxariistee:

Ma jiro waqtigan aan joogno qof ka yaqaan sheekh Albaani nolosha nabiga ”cilmiga xadiiska” (NNKH).

Waxaa la weydiiyay sheekh ina Baaz xaddiiska Rasuulka Eebbe naxariista Eebbe iyo nabadgelyadiisa korkiisa ha ahaatee:
 
(Eebbe wuxuu u soo saaraa ummaddan boqolkii sannadba qof u soo nooleeya diintooda)).
 
Haddaba waa kuma Mujaddidka qarnigan aan joogno?
 
Wuxuuna yiri sheekh ina Baaz Eebbe ha u naxariistee:
 
(Sheekh Maxamed Naasirud-diin al-Albaani ayaa ah mujaddidka casrigeena sidaan u maleynayo Eebbaana ugu og)).
 
Wuxuu sidoo kale yiri:
 
(Ma garanayo waqtigeena qof nool oo ka cilmi badan sheekh Albaani)).
 
قال العلاّمة عبدالعزيز بن باز المفتي السابق للمملكة
 -العربية السعودية -رحمه الله 

ما رأيتُ تحت أديم السماء عالماً بالحديث في العصر الحديث
 
مثل العلاَّمة محمد ناصر الدين الألباني
 

وسُئل الشيخ ابن باز عن حديث رسول الله صلى الله عليه و سلم :
 
إنَّ اللهَ يبعثُ لهذه الأمَّة على رأس كلّ مائة سنة مَن يُجدّد لها دينها.
 
مَن هو مُجدّدُ هذا القرن؟
 
فقال رحمه الله:
 
))الشيخ محمد ناصر الدين الألباني هو مُجدّدُ هذا العصر في ظنّي والله أعلم ((.
 

وقال أيضاً:
 
)) لا أعلمُ تحت قُبَّة الفلك في هذا العصر أعلم من الشيخ((
 

Wuxuuna yiri al-Callaama sheekh Muqbil al-Waadici -Eebbe ha u naxariistee-:
 
Run ahaantii waxaan kula talinayaa arday kasta oo barta diinta inuu heysto kutubta sheekh Albaani, Eebbaana og inaan soo gato kitaab kasta oo soo baxa oo uu leeyahay sheekh Albaani, si aan uga faaideysano kutubtiisa.

 
و إني أنصح كل طالب علم بالحرص على اقتناء كتب الشيخ , ويعلم الله أني ما أعلم بكتاب له يخرج إلا وبادرت إلى اقتنائه… .ويعلم اننا لا نزال نزداد علما بسبب كتب الشيخ
 

Wuxuuna yiri Sheekh Rabiic al-Madkhali

 
Aniga waxay ila tahay xagga akhriska kutubta sheekh Albaani inuu kaga dheereeyo Ibnu Taymiya iyo Ibnu Xajarba.
 
قال العلامة ربيع بن هادي المدخلي حفظه الله
 
أنا أرى في الإطِّلاع أنه ما لحقه لا ابن تيمية و لا ابن حجر
 
.في الاطلاع على الكتب

Waxaan u dardaarmayaa in loo hadiyeeyo kutubteyda oo dhan maktabada jaamacadda Islaamka ee Madiina almunawara.

Waxay go'aamisay guddiga bixiya abaalmarinta caalamiga boqor Faysal ee diraasaadka Islaamka in la siiyo abaalmarinta sanadka 1419H = 1999M mowduuceeduna yahay dadaaladii cilmiga ee lagu bixiyay Xaddiiska Nebiga c.s.w. hadday ahaan lahayd tifaftirid, soosaarid iyo baaritaanba Maxamed Naasirud-Diin al-Albaani ee jinsiyada Suuriya haysta, iyadoo lagu sharfayo dadaaladiisii faraha badnaa ee uu ku bixiyay u adeegidda Xaddiiska Nebiga c.s.w. taasoo laga dheehan karo kutubtiisa ka badan boqolka.

Sheekh Albaani wuxuu dhintey maalin sabti ah bishuna ahayd Jumaadil-aakhira 22kii sanadkii 1420 H oo ku beegnayd labadii bishii tobnaad sanadkii 1999 M, waxaana la aasay salaadda cishaha ka dib Eebbe ha u naxariistee.

Qofkii xiisaynaya ama doonaya macluumaad intaas ka badan oo ku saabsan Sheekha wuxuu u noqon karaa kutubta laga helayo Internetka ayna ka mid yihiin:

 
حياة الألباني وآثاره وثناء العلماء عليه 

مع شيخنا ناصر السنة والدين (محمد ناصر الدين الألباني) مجدد القرن

Waxaana labadaas kitaab ee ka hadlaya taariikh nololeedkii Sheekh Albaani qoray laba Sheekh oo ka mid ah ardaydiisii Urdun.

                                                                         
        




#Article 124: Maxamed Faarax Caydiid (178 words)


Maxamed Faarax Caydiid (carab:محمد فرح عيديد) (b.15 Diseembar 1934 – 29 July 1996) Wuxuu dhashay taariikhdu markay aheyd 1934, wuxuuna ku dhashay Magaalada Beledweyne- ee Gobolka Hiiraan. Wuxuuna ifka uga tagay 14 caruur ah.

Accountancy and Office Management. 

Wuxuuna ka qaatay Diploma. Wuxuuna ku bartay Cilmiga kala duwan ee Militariga (Military sciences), wuxuuna noqday Sarkaal Militari, Maadaama marka uu dalka ku soo noqday la Baabi’iyay militarigii talyaaniga ee ka jiray dalka, wuxuu ku biiray ciidanka Booliiska, darajadiisuna waxay aheyd labo xiddigle. 

Shirkaas nabadeed wax alaale wixii qarash ahaa eek u baxay waxaa bixiyay Isbahaysiga SNA, ee uu guddoomiyaha ka ahaa General Maxamed Faarax Caydiid.

Iyo maqaallo kale ee badan oo ku saabsan arrimaha Soomaaliya iyo Xiriirka ay la leedahay Dowladaha deriska ah iyo adduunweynaha.
waxa kale oo ay wada shaqaynjireen hassan dalmar nour

Soomaali, Talyaani, Ruush iyo English.
Sido Kale waxa Uu Ahaa Hogaamiye adag oo sooma jeeste ah ilaahay ha u naxariisto oo godkii janno ha uu ruuriyo isga iyo dhamaan wixii islaam ee dhintayba 

dadka uu la soo shaqeeyay waxaa ka mid ah maxamed xasan qaandiid




#Article 125: Xudur (466 words)


Xudur waa magaalo madaxda Gobolka Bakool. waxay dhacdaa woqooyiga Gobolka Bakool

Magaalada Xudur waxay in badan kamid ahayd magaalooyinka ugu degan xaga colaadaha ka dhaca wadanka soomaaliya inkastoo ay marar badan ay kadhaceen dagaalooyin lagu hoobtay kuwaasoo sababay dhimasho iyo dhaawac aan halkani lagu soo koobui karin

Magaalada Xudur waa magaalo bilicdeeda aad uqurxoon kuna haboon daawashad iyo dalxiiska.

sidoo kale waxay caan ku tahay xoolaha iyo dhaqanka somaalida, 

magaalada Xudur waxay jirtaa qarnooyin badan, waxaana maamula dadkeeda sida beesha Hadamo.

magaalada Xudur hormar kala duwan ayaa ka jira sida dhaqaalaha iyo aqoonta, waa magaalo nabadeed aan dhiig badan ku daadan laguna soo dhaweeyo qof walbo oo muslim ah.
Idaacadaha ku abyirsada Waxaa kamid ah Radio Hudur Radio Bakool iyo idaacada Madhaayto Oo Agaasima ka ah Abdulahi Mr Xabwaas Halka Kuxigeenka Agaasimaha Radio Madhaayto uuyahay Mohamed ildaad 
Hudur Waxaa jooga Wariyaal Caan ku aha Soomaalida dhaxdeeda Qaarkood Warbaahino kale ayey ushaqeynayaan 
Hudur waxyaabo badan ayey ku hormarsiisantahay

Xaga dhaqaalaha magaalada waxay ku tiirsan tahay xoolaha nool iyo beeraha iyadoo maalmahani dambe ay wax wayn kusoo kordhiyeen hayadaha ka shaqeeya magalada,ayagoo shaqaaleeyey dad isla magaalada u dhashay kana faa'idaystay.

Magaalada waxaa kasoo jeeda ama ku dhashay dad aad u farabadan aqoonyahano iyo siyaasiyiin oo caan ku ah wadanka soomaaliya iyo guud ahaan caalamka.

Waxaana ka mid ah 

Shariif Saalax Maxamed Cali
Maxamed Xaaji Mukhtaar
Abdullaahi Sheekh Osman (Garre)
Abdirahman Sheekh Osman (Garre)
Haji Maxamed Kheerow
Muxsin Axmed Muxsin Sandheere
Osmaan Daafeed
Maxamuud Daafeedow
Calinuur Cusmaan daafeed
Aw Cumarow Cusmaan
Axmedey Cumarow
Muuse Diini
Nuur Idoor
Maxamed Xuseen Ciise
Cabdi Mamayow
Isxaaq Malaaq, Cumar Yaasiin, Aw Maawi, Aw Meerow, Ibraahim Maxamed Sheekh, Cali Cabdiraxmaan, (Cali Gerre) Taakow Maxamed Xassan, Mukhtaar Faryi, Nuur Caddow, Maxamed Kheyr (LUUNGE) SHeekh Cabdullaahi Maxamed (Aw Sheegow) Abdirahman Macallin Warsame, Axmed Xassan Bakhuul, Fuunde, Cabdi Warsame ( cali xasan axmed)Aligaasey Muumino Caddaawe, Ibraahim Saleebaan, Maxamed Nuur Rooti, Aw Iyaanley, Baanji, Axmedey Karbur, Xassan Carabow, Weel Furiti,  C/raxmaan Madi Obi, Cali Gaajo, Reer Dadow, Gaabow Dadow, Humey dadow, Humow Hasinow, Bilmaqaashin, reer Jilible, Aw Abdulle Osman, Reer Aw Liibaan, Maxamednuur Guuleed, reer Colaad, Macallin Sumuni, Waraabe Cadde, Owliyo Maadyerow, reer Gaataa, reer Gaagaalle, Sheekh Cali, Yuusuf Raabi, Maxamed fariid, Macallin dameer, Aadan Sheekhaal, Sheekh Cusmaan Ajuuraan, Gole Iidow, Faadumo Fanax, Gamaadiid, Cabdullaahi Abshir, Cabdullaahi Fidaar, Maxamed Sheekh Cali NAFAREEN, Cabdalla Gaab, Aw SOOFI, AW Amaari, Faadumo Saalax, reer Mire xeydar, Cali Shaacir, Jaakole, Guurow, Ibdow Gaas, Saalax Xabiib, Cabdalla Qaddasi, Aadan Qoosh, Kubaayo, reer Siimow, Xaaji Xasanow Maadkeer Isaaq, Huddurow, Uunsow, Cumar Sheekh Yuusuf, Shacbaan Ibraahim Kalar
Nuur Garre

Medey Emed
Aw Qaadi Yorow
Sheekh Cali sanboor
Sheekh Cumar Aadan
SHeekh Yuusuf
Sheekh Miiris
Yuusuf Sakiin
Maadkeer Isaaq
Aw Oori
Sheekh Aaden Maxamed Nuur|Sheekh Aadan Madoobe 
Aadan saransoor|Aadan Saransoor 
Xabiibo Maadkeer Isxaaq (Habow Deerey)
Sh. Mukhtar Maxamed Xuseen Gudoomiyihii hore ee baarlamaankii dowladi Aadan Cabdulle 




#Article 126: Cali Mahdi (263 words)


Cali Mahdi Maxamed (carab:علي مهدي محمد) wuxuu ku dhashay tuuladacadowuul oo ka tirsa shabeelada dhexe ee magaala madaxda Soomaaliya sanadku markuu ahaa 1938. Cali Mahdi wuxuu wax ku bartay iskoolaadkii Xamar ka jiray. Cali Mahdi 1959 ayaa Qaahira u aaday waxbarasho .
Cali Mahdi wuxuu fursad u yeeshay in uu xubin ka noqdo baarlamaanka Somaaliya sanadkii 1969, asagoo noqday qofkii ugu dhalinyaraa ee xubin ka noqda baarlamaanka Soomaliyeed.

Kadib markii uu dhacay inqilaabkii Dawladda shicibka aheyd ee wadanka la wareegay Xooga Dalka Somaliyeed, Cali Mahdi wuxuu dib ugu laabtay shaqadiisi wasaaradda Caafimaadka, halkaas u ku gaaray jago Agaasime Guud. Sanadku markuu ahaa 1977 Cali Mahdi wuxuu ka ruqseeystay shaqadii Dawladda wuxuuna u wareegay ganacsi. Cali Mahdi muddadii u dhaxeysey sanadihii 1977-1990 wuxuu noqday nin lagu tiriyo ganacsatada ugu waaweeyn ee wadanka soomaliyeed. 

Sanadahii 80's Cali Mahdi iyo aqoonyahaano Soomaliyeed aya waxaa asaasay urur odoyaal ah Manifesto oo waraaq lagu codsanaayo in wax looga bedelo siyaasadda Soomaliyeed u diray madaxweeynihii wadanka ee markaas Maxamed Siyaad Barre.

Kadib burburkii Dawladda Maxamed Siyaad Barre, sanadka markuu ahaa 1991, ayaa Cali Mahdi loo magacaabay Madaxweynaha Soomaaliya. Muddo gaaban kadib waxaa bilowday dagaal sokeeye oo ka dhacay magaalada Muqdishu oo eey isaga hor yimaadeen qeybo raacsan Maxamed Farax Caydiid kaasoo diidanaa madaxweynenimada Cali Mahdi iyo kuwo difaacay Cali Mahdi.

Cali Mahdi wuxuu xilkii madaxweynenimada ku wareejiyey shirkii ka dhacay magaalada Carta ee wadanka Jabuuti sanadka markuu ahaa 2000.

Cali Mahdi sanadkii 2007 wuxuu abaabulay shir nabadeed belaha Somaaliyeed la isugu keenaayo .
waxaa jiro waxyaabo badan oo wanaagsan oo u qabtay shacabka soomaaliyeed lama soo koobi karo .




#Article 127: Sheekh Cabdiqani Sheekh Axmed (630 words)


Sheekh Cabdiqani Sheekh Axmed Aadan Allaha u naxariistee waa Sheekh caalami ah oo ka baxay umadda Soomaaliyeed. Waa horseed ka mid ah horseedada camalka Islaamiga ee casrigan, oo noloshiisa ku dhamaystay u adeegidda Diinta Islaamka.Sheekh Cabdiqani wuxuu ka mid ahaa culimadii ugu horeeyay ee dacwada Islaamiga ee casrigan kaalinta wayn ka qaatay, wuxuuna ka mid ahaa horseedka baraaruga Islaamiga ee Geeska Afrika ee Soomaalidu degto. Sheekh Cabdiqani iyo saaxiibkiis Sheekh Maxamed Garyare waa culimadii dhagaxa u dhigay madrasada Ikhwaaniga ee Geeska Afrika ka hanaqaaday, gadaashiina magaca Islaax ku caanbaxday. 

Sheekh Cabdiqani Sh. Axmed Aadan waxa uu ku dhashay gobolka Bakool, qiyaastii sanadkii 1931, halkaa ayuuuna kusoo barbaaray quraankana ku xifdiyey, kadibna waxa uu bilaabay waxbarashadii xalaaqaadka masaajidda, waxaana uu u soo wareegay magaalada Muqdisho oo uu ka sii waday waxbarashadiisii ilaa uu ka noqdo caalim ka mid ah culimada Soomaaliyeed. 

Shiikhu waxa uu u safray dalka masar sanadkii 1951 si uu cilmi uga soo kororsado wuxuuna galay jaamacada al-Azhar al-shariif kuliyada shareecada, waxaana uu ka qalin jebiyey kuliyadaasi sanadku markuu ahaa 1957, dalkana wuxuu ku soo laabtay isla sanadkaa wuxuuna kamid noqday shaqaalaha wasaaradii waxbarashada iyo barbaarinta, wuxuuna ka mid noqday aqoonyahanka Soomaaliyeed uu ugu horeeyay ee macalin ka noqda machadka jaamiciga ee Muqdisho, oo bilowgii toddobaatanaadkii noqday jaamacadii umadda Soomaaliyeed. 
                                                                                     
Shiikhu kadib wuxuu u wareegay Wasaaradii Cadaaladda iyo Arimaha Diinta isagoo hawlo kala duwan ka soo qabtay wasaaradaas. wuxuu noqday lataliyaha maxkamada sare ee dalka, ka dibna wasiir 1970-1975. 

Shiikha sanadkii 1970 waxaa loo magacaabay wasiirka Cadaalada iyo Arimaha Diinta, haseyeeshee wuu sii wadi waayey howshaas waayo wuxuu ku adadkaa mabaadid`a islaamka oo aan aad ugu cuntamin xilligaasi dawladdii jirtay iyo mawaaqiftiisii xagga dacwada islaamka isagoo ku mutay arinkaa in la xiro. 
                       
Sheekha Alla ha unaxariistee markii laga soo daayey xabsiga waxa uu sii waday macalinimadii jaamacadii umadda kuliyadii qaanuunka qeybteedii shareecada islaamka. 

Sanadka markuu ahaa 1982kii Sheekha Alla ha u naxariistee waxa uu u wareegay dalka Kuweyt halkaas ayuuna ka noqday cilmi baare Mawsuucada Fiqhiga Islaamka ee kuweyt, halkaas ayuuna ka shaqeynaayey ilaa uu ka geeriyooday Alla ha u naxariistee jimcihii 17/8/2007 . 

 

Sheekh Cabdiqani wuxuu ka mid ahaa culimadii Soomaaliyeed eee dadaalka wayn u galay yagleelidda baraarugga Islaamka, laga bilaabo markuu dalka ku soo noqday dabayaaqadii kontonaadka. Sheekh Cabdiqani waxa uu aad ugu firfircoonaa fidinta dacwada Islaamka, wuxuuna ka mid ahaa culimadii ugu horeeyay ee keenay, kuna fidiyay fikirka ikhwaaniga Geeska Afrika. wuxuuna sheekhu macruuf ku ahaa inuu difaaco Islaamka iyo mabaadi`diisa. 

Sheekh Cabdiqani waa aasaasihii munadamada Islaamiga ee Al-Nahda 1967. Munadamadani waxay kaalin fiican ka qaadatay aasaaska baraarugga islaamka ee gobolkan geeska Afrika, iyo xoojinta kaalinta luqadda carabiga ee Soomaaliya. Sheekh Cabdiqani wuxuu noqday masuulkii ugu horeeyay ee munadamadan, oo la joojiyay markii xukunka milaterigu la wareegay Soomaaliya Oktoobar 1969.

Sheekh Cabdiqani wuxuu lafdhabar ka ahaa abaabuliddii tafsiirka Quraanka ee Sheekh Maxamed Macalin - Alle haw naxariistee- uu ka akhriyi jiray masaajidka maqaamka. Tafsiirkan oo baraaruga Islaamka ee Soomaaliya, iyo guud ahaanba geeska Afrika wax wayn ku soo kordhiyay. 

Markii la isku dayay in fikirka shuuciga dalka lagu fidiyo, Sheekhu wuxuu ka mid ahaa culimadii u hawlgalay ka hortegidda arintaas. Waliba isagoo ka faa`iidaysanaya masuuliyaddii wasaaradda cadaaladda iyo arimaha diinta ee uu hayay. mawaaqiftiisa wadaniga iyo islaamiga ah ayaana keentay in xilkii wasiirnimo laga qaado, xabsigana loo taxaabo. 

Sheekha Allaha u naxariistee noloshiisii dheereyd waxaa lagu yiqiin dhowrsanaan iyo firfircooni xaga diinta iyo dacwada islaamka, sidoo kale waxaa lagu yiqiinay mawaaqif wadaniyadeed.

Sh Cabdiqani waxa uu ahaa nin xaqa jecel dulmigana neceb taasina waxay keentay in ay isaga horyimaadaan dawladdii Kacaanka, hawlihii dawladdana looga qaaday, looguna bedelay xabsi.

Sheekh Cabdiqani Sh. Axmed Aadan, Ilaahay haw naxariisto, oo ha u nuuro xabaasha; Samir iyo iimaan Alle haka siiyo dhamaan umadda muslimka ah, siiba Soomaalida, gaar ahaanna baraaruga Islaamka, ururka Islaax, iyo eheladii iyo qaraabadii uu ka tegeyba.




#Article 128: Harar (211 words)


Harar () loo qori jirey Harrar ama Harer sidoo kale loo yaqaano Gēy, waa caasimad qadiimi ah oo ku taala bariga wadanka Itoobiya. Magaalada Harar waxay xarun u ahaan jirtey Boqortooyadii Hararghe maanta ka mid ah wadanka Itoobiya. 

Guud ahaan, magaalada Harar waxay dhacdaa badhtamaha Deegaanada Sare ee Itoobiya waxayna leedahay joog-badeed dhan 1,885 m. Intaas waxaa dheer, magaalada Harar waxayna shan boqol kilomitir u jirtaa caasimada Addis Ababa. Sida lagu xusay Buuga CIA sanadkii 2005tii waxaa magaalada Harar ku noolaa bulsho dad dhan 122,000, kuwaasi oo 60,000 ahaayeen rag iyo 62,000 dumar ah.

Madaxdii harar soomartay madaxda ugu caansan waxaa ka mid ahaa Garaad Axmed gurey oo ka dhashay lafta reer Gasas garaad.

Harar waxa ay ahayd magaalooyinka ugu caansan geeska africa qarnigii 11, harar waxa ay mar noqotay magaala madaxdii islaamka ee geeska africa sida laga dareemaayo radadkii culimada dhariiqada soomaaliyeed ee xilligaasi noolaa, mid walbo oo culimadaasi ka mid ah waxa uu cilmigiisa ku soo qaatay ama ku bilaabay magaaladaa faca weyn. hadaba magaalada harar yaa deegaan ahaan iska leh ma soomaali baa leh mise oromo?

magaaladan waxaa iska leh qoomiyadda soomaalida ah ee la dhihi jiray soomaali galbeed.
Qabiilka ugu badan ee soomaalida ah ee magaaladaas degana waa qabiilka layiraahdo karanle hawiye
gaar ahaan lafaha kala ah




#Article 129: Guriceel (784 words)


Guriceel waxay ka mid tahay degmooyinka Gobolka Galguduud. Waxay dhanka koonfureed uga beegan tahay magaalo madaxda gobolka ee Dhuusamareeb. waxay kalo oo ay soohdin la leedahay dhanka waqooyi galbeed degmada Balanballe, dhanka koonfur galbeedna degmada Matabaan oo katirsan gobolka Hiiraan iyo dhanka Bari Degmada Ceelbuur ee Gobolka Galgaduud.   

Degmadaan waxaa lagu qiyaasaa in ay degenyihiin dad lugu qiyaso ilaa 512.000 oo qof. Baaxada magaalada qiyaas ahaan waa .  

Maagalada Guriceel waa magaalo ay dagaan dad nabadoono ah oo jecel nabada waa dad iskaga war qaba, waxey reer Guriceel ku xaliyaan mashaakilka qaab waafaqsan shareecada Islaamka, xitaa hadaanuu jirin maamul dowladeed iyo ku gobol toona. Magalada guriceel waxa ka shaqeeya dhamaan heyadaha qaramada midoobay ayaga oo hoostagaya xafiiska looga taliyo degmada guriceel.

Degmada Guriceel waxaa lagu Tiriyaa meelaha Ugu xoogan Ganacsiga iyo wax brashada Markii laga hadlaayo Gobolada dhexe.

Degmada waxaa kuyaal Goobo badan oo wax barasho Sida Madaaris Diini ah iyo Schools Farabadan.

iskuulada Ugu Caansan waxaa Kamida 

Aqoonyahanada Degmada Waxaa Kamid ah.

waa magaalo qurxan oo 2012 gaartey horumar la taban karo sida caafimaadka wax barashada ganacsiga dhismaha iyo dhamaan hey' adaha dowladnimo dadka reer guriceel waa dad daneeya horumarka magaalada waxeyna kubaaqaan mar walba nabada iyo kala danbeeynta magaalada 
waxaa qoray abdisamad nuur jaako gurceel waa magaalo ay daganyihiiin dad jecel nabada iyo xasiloonida waana magaaladii ugu horeysay ee lagala dagaaalama alshabaaan 
Somali inteeda kalana tustay

Gaaroole waa deegaan qiyaastii 30km ka xiga dhanka koofureed degmaha Guriceel.  

Gaaroole waa deegaan khadiimi ah oo jiray muddo dheer.  

Guriceel waa magaalo sida magaalooyinka kale ee gobolada dhexe dhaqaaleheedu ku tiirsanyahay Xoolaha nool iyo tijaarada kalaba. Guriceel waxey ku taalaa bartamaha Soomaaliya, taas oo la dhihi karo waa buundo bariyeed isku xirta ganacsiga gobolda Wuqooyi, bari iyo kuwa koofureed ee wadanka. Magaalda Guriceel, iyadoo cimri ahaan iska yar, ayaa hadana dhaqaaleheedu waxa uu yahay Degmada ugu dhaqaalaha badan gobolka galgaduud taasoo laga dareemi karo horumarka magaalagu ku talaabsanayso taasoo aad ku arkaydo daafaha magaalada dhismeyaal aad u waawayn oo ay maal gashadeen jaaliyadaha debeda kadib markay soo jiidatay horumarka ay ku tilaabsatay. magaaladu waxay leedahay ganacsiyaal waawayn oo iskugu jira shirkado ganacsi iyo kuwo gaar loo leeyahay sida shirkadaha isgaarsiinta, shirkadaha dhismada, ceelasha biyaha iyo schooladka oo iskugu jiray hoose dhexe iyo sare iyo jaamacado sida bariga afrika university iyo sentral university. haddii aad magaalada dhex marto waxaad arkaysaa suuqyada oo aad u camira sida baqaarada, xawaaladaha, bacadleyaasha iyo dhamaan qalabyada Electronikada. waxaad arkaysaa maqaayado casri ah iyo hoteelo u dhigma kuwa dunida horumaray. guriceel waxaa liis loogu jiraa engineerada guryaha dhisa inbadana waxaad arkaysaa dhismeyaal cusub oo meelkasta ka socda iyo dabaqyo aan horay looga baran. shirkadaha xoolaha dhoofiyo waxay ku leeyihiin xaafiisyo waawayn oo maalinkasta laga dhoofiyo xoolo u badan ari taasi oo dhaqaalaha deegaanku aad ugu tiirsan yahay. Guriceel waxaa degan Hayádo badan oo iskugu jira UN iyo international organsizations waxaana ka mid ah Hay'adda caalamiga ah ee MSF, ACF, SAVE THE CHILDERN iyo dhamaan Hayádaha UN ka sida wfp, who, uniceif, unhcr, iyo coopi international. sidoo kale waxaa ka hawl gala ururda wadaniga ah ee kala BRADO, SAHED iyo APCC,oo dhamaantood dadka deegaanka u qabtay gargaar iskugu jira badbaadin iyo horumarin. 
abdisamad nuur jaako.

Magalada guriceel waa magaalo kobaceedu si haarsare ah ku socdo, cimri ahaana waa magaalo la dhihi karo waxay hano qaaday , waqtigii la dhisaayay laamiga dheer oo bari iyo koofur isku xira ee magaalada dhex mara.

Magaaladaan waxay isku xiryaa ganacsiga xoola , sida ariga jarka ah , oorta beeca ah , lo'da dibida , waana magaalo si toosa ugu xiran dekeda berbera oo , xoolaheeda laga raro. Waxay suuq xoolaad u tahay guud ahaan gobolka galgaduud , qaybo badanoo hiiraan ka mida , iyo dhulka soomaali galbeed , o ganacsigeeda xoolaha usoo iib geysata Guriceel.

guriceel waa magaalo isku xirta gobolada dalka gaar ahaan gobolkan gal gaduud guriceel dadka kunool waxay caan ku yihiin nabada iyo badbadinta nolosha admiga waxay kaloo caan kuyihiin soo dhawaynta iyo ixtiramka dadka martida ah waxaa kajira nidamka dimuqradiga ah oo qofku siduu dono ayuu ushaqaysanayaa nabad galyo waxay leedahay aqoon yahaniin caan ku ah hormarinta bin adamka iyo tageerida dadka da da ayar oo sookoraya donayana waxabarashada.

Magaalada gurceel waxey ka mid tahay magaalooyinka sida xooga hormurka Soomaaliya uga socdo marka loo eego magaalooyinka Soomaaliya oo dhan xaga wax barasha, xag cafimaad iyo dhaqaale waxaana hada aad si xoowli ah waxl ooga bartaa jaamacado aad u heer sareeyo iyo waxa ay kaloo magaalada leedahay airoport aad loo qalabeeyay oo diyaarada caalamiga isticmaalaan

Sidoo kale waxa ay si aad ah ugu sooobadaa fahanka iyo istinaalka qalabka electronics-ka sida moobelada gacanta 

Ugu taraan magaalada guriceel waxaa hada kutaalo 10 carwo oo lagu iibiyo qalabka electronics -ka ah   iyo 6 qeybood oo farsamo 




#Article 130: Qardho (350 words)


Qardho waa magaalo oo u dhow xuduudka Darwiishland. Waana madaxda gobolka Karkaar ee Puntland Soomaaliya, waa magaalo aad u baaxad wayn, waxa ay ka mid tahay saddexda magaalo ee ugu waa weyn ee Puntland, waxeyna ku taalaa waqooyiga  Barri  ee Soomaaliya, Magaladda waa meel cajiib ah nolosha ku fiican, Qardho waxay u kala baxdaa 8 xafadood oo aad u waawayn oo kala ah:
 

qardho waa magalo udub dhexaad u ah magaloyinka puntland oo waxay ku dhex taala bartmaha puntland .magalada qardho waxa ku yaala meelo istiratiji ah waxana kamida 

Qardho ayaa tiro ka mid ah hay'adaha tacliinta. Sida laga soo xigtay Wasaaradda Waxbarashada ee Puntland, waxaa jira 39 dugsi hoosyimada degmada Qardho. Waxa Ka mid ah Al-Xanaan, Shire, Gahayr iyo Gudcad. Dugsiyada Sare ee degaanka waxaa ka mid ah Sheikh Osman, Muntada, Nawawi iyo Al-Ashar Al-Azhar University, awood ugu sareeya Masar ee arrimaha Islaamka, sidoo kale ku shaqeeya magalada Qardho. 
Jamacada waxa ka mid ah, East Somalia University (ESU) waxay bixisaa tacliin sare. East Africa University  (EAU) 

On November 25, 2012, Dowladda Puntland oo  furtey xabsiga ugu weyn puntland oo laga hirgiliyey magalada Qardho.
Intaa waxaa dheer, magaalada waxaa looga adeegaa Isbitaalka Guud ee Qardho. Xarunta daryeelka caafimaadka ee gaarka loo leeyahay Microbiology Service Laboratory.

Bishii Abriil 2013, Wasaaradda Puntland ee Kalluumaysiga iyo Khayraadka Badda ku dhawaaqday qorshayaal ay suuqa kaluunka cusub la furo sannadka  gudahood. Mashruucan wuxuu qayb ka yahay qorshe weyn oo gobolka lugu horumarinayo sidoo kale waxa nah laga hirgiliyey  suuq la mid ah kan ka furan  magaalada Galkacyo, iyo kan Garowe .

Bishii June 2014, dowlada Puntland ka bilowday olole geed-abuuris cusub ee gobolka, iyada oo Wasaaradda gobolka ee Deegaanka, Duurjoogta iyo Dalxiiska  qoresheyneyno in aan ku beeri 25,000 oo geedo dhamaadka sanadka, sidoo kale Garowe, Bosaso, Waaciye, Ufayn, Dhahar, Buuhoodle, Baran iyo Gaalkacyo. Ololaha ayaa qayb ka ah iskaashi ballaaran oo u dhexeeya maamulka Puntland iyo Midowga Yurub u qaadanay tallaabooyin ilaalinta deegaanka kala duwan ee gobolka, iyadoo ujeedadu tahay in kor u qaadida dhiraynta 

Bishii May 2015, Dawlada  Puntland ayaa ku dhawaaqay in la qorsheeyay in ay bilaabayaan mashaariic cusub oo horumarineed ee Qardho. 




#Article 131: Shibis (195 words)


Shibis waa mid ka mid ah degmooyinka magaalada Muqdisho ee Gobolka Banaadir, Soomaaliya. Degmadani waa mid ka mid ah deegaanada ugu da'da weyn magaalada Xamar; waxaana dhinaca ku haysaa Degmada Kaaraan, Degmada Yaaqshiid, Degmada Boondheere iyo Degmada Cabdicasiis.

Meelaha ugu caansan ee degamadani waxaa ka mid ah dhismahii hore ee Ciidanka Nabadsugida Soomaaliya (NSS), safaarada Boqortooyada Sacuudi Carabiya, iyo aqalka madaxweynihii hore Maxamed Siyaad Barre. Sidoo kale waxaa deegaankan ku yaala dhismayaal, hoteelo iyo meherado aad uga caan ah magaalada Muqdisho.

Degmada shibis dhanka bari waxaa ka xigo degmada kaaraan, dhanka waqooyi yaaqshiid, dhanka koonfur cabdalcasiis, dhanka galbeed boondheere.

masaaajidka al hudda 
masjidka al qudus 
ceelka oday kooli
masjidka shariif dhagaweyne
geedka oday xabaani
masjidka Bafadal

radiyaasha caanka ka eh degmada shibis:
radio somali weyn 
radio sahan 
radio banaadir
fotoyinka caanka ka eh shibis:
foto muderna 
foto xamar 
foto keesaneey 
xafada lootada

reer sheikh abuukar baafo baar caano san
warshadda sigaarka iyo taraqa hadda loo yaqaano iskuulka muqdisho
iskuul kamaal 
iskuul naasiir
iskuulka saqawadiin hadda loo badalay iskuul saciid 
iskuul shibis 

xalwo bay  bakool 
guriga reer bin museey mar 
guriga saalax baagi
guriga cali bin cali  
guriga reer wacdaan iyo guriga reer bukaalle
bar kulmis




#Article 132: 1978 (157 words)


waxaa wax iska bedelay dalka soomaaliya tan iyo markii ay burburtay dowladii mxamad siyaad bare taasoo aan moodno in uu dalka tilaabsaday wax yaabo aan wali la arak gaar ahaan caasimada muqdisho mida ugu horeysa aytahay xsiloonida iyo reenreenta kajirta magaalada muqdisho waqtigaan inkabadan 21sano ayaa waxaan la arag haweenee soomaaliyeed oo gacanteeda gaari kukaxeesaneysa in hadda lagu arkaayo magaalda muqdisho waxaa aad usoo badanaayo dhismaha caalamig ah oo ay dad ku kuqurxinayaan guryahoodii waxaakaloo iyaduna kamarneyn in ay soolaabanayaan qurbajoogta soomaaliyeed nabadgelyada darteed inkastoo dhowr sano kahor laga cararijiray ayaa hdda alle waxa uu idmay in loo soo carraco dalkeena soomaaliya taasi waxaa tusaale u ah wax qabadka dowlada soomliya tan iyo intii ay luga laabatay dowladii siyaad bare ayaa waxaa dlka soomaaliya laga aqoon sady aduunka intiisabadan waxaa isa sootaraaya dhaqaalaha dalka oo dib usoonoqonaaya iyo shacabka oo aad ugu qanacsan dalkooda iyo dowladoodaba iyagoon laga dareemaya in ay firfircooni iyo farxad ugu baryo waaga




#Article 133: Dagaalkii Dunida Kowaad (454 words)


Dagaalkani wuxu bilaabmay sanadkii 1914 wuxuuna dhamaaday sanadkii 1918kii, marka Versailles lago saxiixey heshiis nabadgelyo. Dagaalkani wuxu dhex maray dawladdo badan ay ka mid yihiin: maraykanka oo sanakii u dambeeyay ku soo biiray dagaalka, ingriiska, Faransiiska, jarmalka, Dawlada Cosmaniya, ruushka, iyo dawlada kale oo aad ubadan. Dagaalkan waxaa lagu jabiyey, lagaag adkaaday, dawladaha jarmalka iyo cusmaaniyiinta. way sii socotaa
qore; Abdalle bile ahmed

Dagaalkii 1aad ee dunida  

Wuxuu ka bilowday dagaalkan magaalada sarayevo  caasimada dalka bosnia 28 june 1914 waxaana sabab u ah wiil xag jir ah oo Serbian ah uu toogtay dhaxal sugihii dalka austri arshiidiq fransis Ferdinand iyo xaaskiisi.

Balse  asbaabtu taa wey ka weyneyd waxaana lagu soo kooba asbaabta oo ee dhabta ah ee keentay dagaalkii koowaad ee dunida tobodo qodob 

todobaatameeyadii qarningii 19aad  oo
looga guuleystay dalka faransiiska waxey fransa qorsheyneysa mudo dheer iney
mar uun aar gudato iyadoo laga heystay dhul baaxad weyn, sidoo kale waxey ka
baqeysay inuu mar 2aad kuso rogaal celin doono jermal oo horey uga adkaaday 

Hadaba maxaa keenay in dagaalkan loogu yeero dagaalkii koowaad ee dunida 

Dagaalkan oo dhacay inta u dhexeysay 28 june 1914 ilaa 11 nov 1918 ayaa waxey kasbatay in loogu yeero magaca caalami 

Iyadoo u dagaalka socday 51 bilood oo aan kala go’ laheyn 

Waxaa ka qeyb qaatay 28 dowladood 24 ka mid ah ey ahayeen dhinaca
xulufada halka 4 ka mid ahna ey ahayeen dhinacii jarmalka 

Dagaalkan ayaa ka wada dhacay 3 qaaradood oo kala ah yurub Africa iyo asia 

Yurub waxa uu ka dhacay balconska talyaaniga  iyo daanta galbeed iyo tan bari ee qarada yurub 

Asia wuxuu ka dhacay  wadamada masar falastiin ciraaq dardanil iyo dhulka loo yaqaano qooqaaz 

Afrikana wuxuu ka dhacay  galbeedka Africa 

Halka pasicific oo ka dhacay jasiirado uu gumeysan jiray jarmalku

Waxey aheyd dagaalkii ugu horeeyay ee la iska weeraro dhulka
cirka iyo bada 

Waxaa la isku adeegsaday hubkii ugu casrisanaa waqtigaa 

Iyadoo la isku adeegsaday gaas sumeysan  sidoo kale waxaa la isku adeegsaday  dhufeysyada 
daahsoon iyo telgraphka oo ka qeyb qaatay is gaarsiinta ciidmada  ku kala sugnaa meelo kala duwan 

Ciidamada ka qeyb qaatay 

Xulufadu waxuu dhamaa ciidamdooda 42 188 000 waxey ahaayeen

Halka mixwarkana ay ahayeen 2 850 000 oo  ah 35 %

Marka la isku daro wadarta ciidamada ka qeyb qaatana waxey
noqonayaan 65 038 000

Waxaa khasaarada lagu qiyaasay  xulafada waxaa ka dhintay 22 104 000 

Ciidamada mixwanka waxaa ku naf waayay 15 404 000 

Halka guu ahaana ey tahay 37 508 000 

Dhanka dhaqaalaha waxaa ku baxay  10 milyaan oo doolar saacad walba 

Lacagaha tooska ah ee agabka dagaalka  waxaa ku baxay 186 bilyan oo doolar 

Halka qasaaraha dadweyne uu gaaray 151 bilyan ooo dolar 

Marka la siku darana uu garayo qasaaraha 337 bilyan oo doolar

Maxamed Cabdiweli Yuusuf (Otaange)




#Article 134: Af Soomaali (201 words)


Af-Soomaali waa luqad Afro-Aasiyatik ah oo ay leedahay laanta Kushiitik . Waxay afka hooyo u tahay Soomaalida ku nool dhulka Soomaaliweyn iyo qurbo joogta Soomaaliyeed. Afk Soomaaliga waa afka rasmiga ee Soomaaliya , luqadda qaranka Jabuuti , iyo luqad ka shaqeeysa gobolka Soomaalida Itoobiya iyo sidoo kale Waqooyi Bari Kenya. Afka Soomaaliga wuxuu si rasmi ah ugu qoran yahay xarfaha Laatiinka.

Afka Soomaaliga waxaa lagu kala soocay gudaha kushitiga ee laanta Afro aasiyatiga; gaar ahaan, Dhulka bariga hoose ee  kushitik oo ay weheliso canfarta iyo Saho. Af-Soomaaligu waa luuqadda Kushiitiga ee si fiican loo diiwaangeliyay, oo leh daraasado aqooneed oo afka ah oo ku qootoma dabayaaqadii qarnigii 19aad.

Afka Soomaaliga waxaa ku hadla Soomaalida ku nool dalka Soomaaliya , Jabuuti , Itoobiya , Yemen , Kenya , iyo qurba joogta Soomaalida . Waxaa sidoo kale ku hadlo dad tiro yar oo ka soo jeeda qowmiyadaha tirada yar ee ku sugan agagaarkaas.

Afka Soomaaliga ayaa ah kan labaad ee ugu wayn kushitiga marka laga reebo afka Oromada. 

Laga soo bilaabo 2016, waxaa jiray dad gaaraayo ku dhawaad ​​36.6 milyan oo qof oo ku hadla af soomaaliga, oo kala degan dhulka soomaali wayn, taas oo ku dhawaad ​​15 milyan ay ku noolyihiin  Soomaaliya  


#Article 135: Maxamed Salaancarrabey (631 words)


Maxamed Salaancarrabey, waxoo ku dhintay gobolka Togdheer 1943 , isaga oo da’ ah. Salaan-carrabey wuxuu ahaa hormuudka maansooleyda qarnigii labaatannaad. Wuxuu ahaa horkacayaashii hoggaanka u hayey silsiladdii Guba ee badhtamaha qarnigii galbaday ka curatay degaanno ka mid ah dhulalka Soomaalidu degto. Salaan-carrabey wuxuu safka hore kaga jiray suugaanyahankii tixdoodu mudh-baxday, kuwii ugu murtida iyo xigmadda badnaa, wuxuuna ahaa haldoor tixdiisa si ba’an looga jeclaa degaamada soomaalidu degto oo dhan, aadna loo danayn jirey, laguna dhegey dheegag ka mid ah tixdiisa, oo ay mid yihiin, “nin dhirbaaxo quudheed dugsadey dhaqayadeed maalye, dhashaaday sugtaa xaajadaad dhowrataa abide, dhadhan malaha aadmigu wuxuu kugu dhaliilaaye” iyo “xubin rag isku waajahay hadday xayga ka caddaato, afku wuxuu la xoog yahay magliga xawda kaa jara”. Salaan-carrabey wuxu tiriyey suugaan badan o ku saabsan dhex dhexaadin, nabaddayn, baanis iyo difaacid iyo weerar, intaba isugu jirta. Abwaanku wuxuu ahaa suugaanyahankii ugu horreeyey ee laba col oo is hor fadhiya tix nabaddayn ah ku kala dareeeriyey. 

Salaan Maxamed Maxamuud Xirsi (Carrabey) wuxuu ahaa abwaan caan ah oo hibo Ilaahay u siiyey tirinta maansada soomaalida noocyadeeda kala duwan. Wuxuu ahaa nin wakhtigiisii soomaalida ka dhex bilnaa, tixdiisuna ka boqranayd, si darranna loo xiisayn jirey, derejo sarena ku mutaystay oo iska daa dadka caadiga ahe, xitaa maansoolayaashii kale ee la eyniga ahaa ay u qireen derejada uu haysto, karaamo weynna way ugu hayeen. Waxa jira beydad suugaantiisa ku jirta oo ka dib markii ay dadku u hibeeyeen gabyaanimadiisa iyo caanbaxnimadiisa ayuu ku suntay tixiisa meelo ka mid ah. Wuxuuna yidhi: “carradaba nin laga naadiyoo, caan baxaan ahay” beyd kalena wuxuu ahaa “xamdibaaba lay wada naqaaa, xeeb haddaan tago” Waxa isna gabay ka marshey derejada Salaan-carrabey, abwaankii weynaa ee Maxamed Nuur Fadal, mar uu Salaan Nayroobi yimi, ka dibna laga war helay inuu gabyaagii Saalax Lay-diray gabay u soo tirin doono Salaan-carrabey, dabadeedna Maxamed Nuur ka hor degay Saalax oo gabay ku boqray Salaan, daaqaddana uu kala baxay Saalax Lay-diray, si afgobaadsi iyo maldahaad ah. Wuxu yidhi:

Haddii gabay billado leeyihiyo baarri lagu faano 

Baxsanow ina bulaalaa kaa Ilaah baraye 

Isagaba dar shalay soo baxay bereten siiyeene 

Benderna caasibaa loogu go’ay ina Bidaarow’e 

Salaan-carrabey wuxuu ahaa bad-maax muddo dheer markabadda la socon jirey oo ka xoogsan jirey. Wuxuu ahaa dalmar iyo badmareen isaga gooshayey dalal badan oo dunida ka mid ah sida; Keenya, Tansaaniya, Yemen iyo qaar kale oo badan. Salaan wuxuu ahaa indheergarad aftahan ah oo garashaddiisu aad u sarreysey. Wuxuuna calanka u sidey maansoolayaashii ay isku ayniga ahaayeen, murtida iyo xigmadda ka sokow wuxuu dheeraa aqoon, ilbaxnimo, waayo aragnimo, dalmar iyo badmaaxnimo. Taas oo u fududaysey inuu barto dhaqamo kala duwan, afaf kala duwan iyo waayo kala duwan. Waana taas arrinta sahashay inuu meelo badan kaga aragti fogaa gabyaa badan oo degelkii ay ku dhasheen, kuna barbaareen weli taagnaa. 

Salaan Maxamed Maxamuud (Carrabey) waxa uu guursadey dhowr haween ah oo ay ugu mdunaayeen labada afo ee inta badan tixihiisa ku xusnaa, sida; Cawo Dhooble oo ahayd minweyntiisii u dhashay carruurtiisa waaweyneyd intooda badan iyo Dekeeya oo iyana sida gabayadiisa ku cad ahayd, minyaradiisii ugu dambeysey, oo sida Salaan ku muujinayo tixdiisa Dekeeya aan ubad u dhalin. Salaan wuxuu dhalay carruur badan oo wiilal iyo gabdhaba isugu jira, ayna ka mid ahaayeen Cali Salaan iyo Seed Salaan labaduba ku xusnaayeen tixda Silsilad. Salaan Maxamed Maxamuud Xirsi (Salaan-carrabey) wuxuu geeriyoodey badhtamihii qarnigii galbaday, wakhti lagu qiyaasay dhowr iyo afartankii. Wuxuuna ahaa halyey maansoyahan ah oo tixihiisu ay ku dhegen yihiin maanka iyo laabaha inta hammuunta u leh maansada iyo murtida Soomaalida, gaar ahaanna inta aan carrabkoodu dhigin halqabsiyada iyo hal-ku-dhigyada ku jira tixihiisa, ee caanka noqday. Ilaahay naxariistii janno ha ka waraabiyee, Salaan-carrabey wuxuu ka tegey taariikh iyo murti lama ilaawaan ah oo in badan lagu xusi doono laguna xasuusan doono. Waa mid bulshaddiisu uga aayi doonto murtida iyo mahadhooyinka uu uga tegey.




#Article 136: Ciraaq (258 words)


Ciraaq (Af-Carabi العراق ama jamhuuriyadda Ciraaq, Af-Carabi, جمهورية العراق . waa wadan ku yaalo Bariga Dhexe ama galbeedka Aasiya. Ciraaq waxee xuduud la leedahay, wadamada Urdun,Suuriya, Turki, Iiraan,Kuweyt iyo Sacuudi Carabiya.
Si uu qof walba uga qaato fikrad ama aragti sax ah, xaalada ka taagan meel ama wadan, waxa uu u baahan yahay inuu wax uun ka ogaado sooyaalka taariikheed ee meeshaas ama wadankaa.

Saan la socono baryahaan Ciraaq ayaa noqotay meel ay aaladaha warbaahinta aduunka ama ruux walbaa oo dunida saaran uu hadal hayo xiisadda ka taagan Ciraaq.

Sooyaalka taariikheed ee Ciraaq maaha mid hal ama laba qormo lagu soo koobi karo, sidaa darteed ayaan bal isku dayey inaan soo ururiyo war bixinno ama taariikho ku saabsan Ciraaq.
Ciraaq waa xubin muhiim ah oo ka tirsan Qaramada Midoobay iyo sidoo kale Jaamacadda Carabta, OIC, dhaqdhaqaaqa aan tooska ahayn iyo IMF. Waa Jamhuuriyad Federaali ah oo ka kooban 19 gobol (gobollo) iyo hal gobo gobol (Ciraaq). Diinta rasmiga ah ee dalka waa Islaamka. Dhaqan ahaan, Ciraaq wuxuu leeyahay hanti aad u taajirsan, wuxuuna u dabaaldegayaa guulihii hore ee xilliyadii hore ee Islaamka, waxaana loo yaqaanaa gabayaaga. Sawir gacmeedka iyo sawirqaadayaashu waxay ka mid yihiin kuwa ugu wanaagsan caalamka Carabta, qaar ka mid ah waxay yihiin heer caalami ah iyo sidoo kale soo saarista farsamooyin qurux badan, oo ay ku jiraan roodhadhka iyo roogaga.

Ciraaqdan cusub oo ay soo mareen gumeysigii Ingriiska iyo dawlado aad u fara badan oo intoodii badani ku yimaadeen nidaam afgambi ah bal aan u kal qaadno waqtigii gumeysiga iyo madaxbanaanidii ka danbeysay.

 

, 2010.




#Article 137: Baariis (123 words)


Baariis () ama loo yaqaano magaalada iftiinka, . Waa magaalo madaxda dalka Faransiiska. 

Baariis waxay ukala qeybsantahay 20 xaafadood, shacabka neh waxee gaarayaan, ilaa 14 milyan oo qof. xaafadkastaana waxa ay u qaybsantaa afar qaybood waxa magalada maamula maayarka dawlada hoose waxa ay kutaalaa Baariis wabiga siin waxa ay leedahay laba gagi diyaradeed oo kal ah ( Paris-Charles de Gaulle Airport, iyo Beauvais-Tillé Airport) 

baariis wax ladeho ma jirto waxaa weeyaan paris wexeena ku taala frans. waa magalada dunida ugu dalxiska badan sanadihi,2000 waxa paris dalxis u yimi in ka badan 30 milyan o dalxisyal ah wa magalada jacaylka waxay can ku tahay raxada iyo cadarada waxa ku yala musiyamka calamka ugu wayn Louvre o u yalo,sawir gacmedka qaliga ah e Mona Lisa




#Article 138: Cunto samaysiga (115 words)


Cunto samaysigu waa habka noole cuntada u samaysto.noolayaashu laba hab mid ayuun bay cuntada ku samaystaan habka kali samaysasho iyo ku tiirsani. Cuntada la samaystaa waa waxyaabaha nooluhu u baahanyahay sida fiitamiino, borotiin , karboohaydarayt, dux iyo baruur iyo biyo. Hadda waxaan ka hadlaynaa noocyada samaysiga cuntada. 

noolayaashan waxa u badan dhirta. dhirtu waxa ay cuntadeeda ka samaysaa biyo, oksajiin iyo hawada kaarboon dhaayoksaydh iyada oo kaashanaysaa tamarta cadceeda (Qoraxda). Dhirtu waa isha koowaad ee laga helo tamarta amase qaybiyaha guud ee tamarta.

kuwani waa dhamaan naflayda kale ee dhaqaaqada duurjoog iyo dabjoogba. Kuwani waxa ay ilaha tamarta ka helaan noolayaasha kale oo ay quutaan sida aadmiga oo quuta dhirta. Iyo libaaxa oo quuta aadmiga.




#Article 139: SNM (382 words)


SNM waxay ahayd jabhad ay sameeyeen dad soomaliya oo qurba jooga 80aad kii qarnigii hore si ay  uladagalamaan  dawladii  soomaliya waxayna taageero kahelaysay  dawlada ethiopa(xabashida) iyo  wadamo kale oo shisheeye  oo markaa  soomalida ay cadaw ahaayeen  . waxay  ka dagalamaysay  jabhadani   gobolada togdheer iyo waqooyi galbeed  . dagaldii   dhexmaray  snm  iyo  dawladii  somaliya  waxay  ahayeen  dagal  dhiig badani  oo  dad soomaliyeed  masakiin  shacaba ah  ay  ku dhinteen  kuwa  intaa  kabadana  ka qaxeen   

SNM ragii u soo halgamay waxay ahaayeen saraakiil iyo siyaasiyiin sida ibraahim dhagawayne,mohamed saleebaan {MAGUBTE} 
Lixle, KOOSAR, HARAG WAAFI, INA MIRE, Cabdiraxmaan Axmed Cali Tuur, MADAXDIIN, XUSEEN, DHEERE,shiine.haabiil.habane CAWIL CADAMI, axmed siilaanyo ,maxamed khahin .ismail abokar .ibrahim cigal,xasanciise muuse biixi jamac maxamed cali iyo rag badan oo aan lasoo koobi karin lakiin snmlooma kala hariin ciid waalba waaylahayad ialahayna ha u naxariisto intii ku dhimataay iyo intii ku nafaoowdaaybaaamiin amiin mana ahan xisbiga kulmiye mid kaligii aay ku jiraan xubnihii snm bal s/land oo dhan ayaa ahba snm iyo lexle snm hanolato mana wanagsana docfarurku sidisaba

Marka laga hadlayo bilowgii dagaalka  lama odhan karo waa wax sida makhaayad ama dukaan la furayo waqti
gorsquo;an oo gaar ah bilaabmay. Ha jirto in rasmi ahaan ururkii SNM bishii April 1981 kii lsquo;Londonrsquo;
lagaga dhawaaqay. Laakiin colkayagii ilaa bilowgii la socday wuxu u ahaa maraaxil dheer oo isdaba j
ooga oo marxalad
waliba wejigeeda, waajibaadkeeda iyo duruufaheeda gaarka ah leedahay.
Ku dhawaaqidda rasmiga ah waxa ka horreeyey maraaxil dheer oo isugu jiray baraarug, dareen, garasho nooca
nidaamkii jiray iyo wixii laga qaban lahaa. Intii dareenku galay si ay u doodaan, wax isu tusaan, isu aaminaan waxay
qaadatay waqti dheer oo dhib badan. Waxa lama huraan ahaa in waxaas oo dhanoo socda, haddana sirta laga qarsado
nidaamkii jiray. Taasaa keentay habka xidhiidhka reernimada.
Xidhiidhkaasi gudaha iyo dibeddaba wuu ka socday. Dibedda ayaa, sida la garan karo, u gacan bannaanayd. Waxaa
dadkii qurba-joogga ahaa bilaabeen lajnado, gaar ahaan dalalka carabta iyo Ingriiska. Kuwii gudaha joogayna xidhiidho
hoose oo qarsoodiya ayey lahaayeen: heer saraakiil, heer dhallinyaro aqoonyahan ah iyo heer siyaasiyiinta maamulka
ku jirtay qaarkood. Intuba dadweynaha magaalooyinkii degaanka joogay (odayaal iyo wax garadba) xidhiidh bay la
lahaayeen. Intaasoo hawl ahna waa in la asturaa. Markii ay arrintu heer gaadhay waa lala oggolaa inay dadkii dibeddu
ku dhawaaqaan dhaqdhaqaaqa.
Saraakiishii ugu sarsareysay S.N.M waxa kamid ahaa 

   




#Article 140: Oslo (454 words)


Oslo (/ ɒzloʊ / OZ-loh; [9] Noorway: [²uʂlu] (ku dhawaad ​​codka dhegeysanaya), marmar [²uslu, uʂlu waa caasimadda iyo magaalooyinka ugu badan ee Noorway. Waxay ka kooban tahay degmada iyo degmada. Waxaa la aasaasay sanadka 1040, waxaana loo asaasay kaupstad ama meel ganacsi 1048 xaruntii Harald Hardrada, magaaladu waxay sare u kacday hoggaamiyaha kiniisadda 1070 iyo caasimadda Haakon V ee Norway ilaa 1300. Isbahaysiga shakhsi ahaaneed ee Danmark laga soo bilaabo 1397 ilaa 1523 iyo mar kale laga bilaabo 1536 ilaa 1814 iyo Iswiidhan laga bilaabo 1814 illaa 1905 ayaa hoos u dhigtay saamaynta. Ka dib markii lagu gubay dab kacay 1624, muddadii xukunka King Christian IV, magaalo cusub ayaa loo dhisay Akershus Fortress oo magaceeda lagu magacaabo Christiania ee sharafta boqorka. Waxaa loo asaasay degmada (formannskapsdistrikt) 1 januari 1838. Magaca magaalada waxaa loo soo diray Kristiania laga bilaabo 1877 iyo 1897 oo ay u kala qaybsamayeen dawladda iyo degmooyinka. Sanadkii 1925 waxa loo magacaabay Oslo.

Oslo waa xarunta dhaqaalaha iyo dowladda ee Norway. Magaaladu sidoo kale waa xarun ganacsiga Norway, bangiyada, warshadaha iyo maraakiibta. Waa xarun muhiim u ah warshadaha badda iyo ganacsiga bada ee Yurub. Magaaladu waxay ku taallaa shirkado badan oo ka tirsan qaybta badda, qaar ka mid ah kuwa ka mid ah shirkadaha maraakiibta caalamka ee ugu badan, markabka iyo bakhaarada badda. Oslo waa magaalo tijaabo ah oo ka mid ah Golaha Yurub iyo Barnaamijka magaalooyinka ee dhaqamada kala duwan ee Yurub.

Oslo waxaa loo tixgeliyaa magaalo caalami ah waxaana lagu magacaabaa Beta World City ee daraasaadka ay qabatay Kooxda Globalization iyo Kooxda Daraasaadka Dunida ee Caalamka iyo Shabakada 2008. [10] Waxaa kaalinta koowaad ku jirta tayada nolosha ee ka mid ah magaalooyinka waaweyn ee yurub ee magaalooyinka Yurub ee mustaqbalka 2012 warbixinta by fDi magazine. [11] Daraasad ay samaysay ECA International sannadkii 2011 waxay Oslo ka dhigtay magaalo labaad oo ugu qaalisan adduunka oo loogu talagalay kharashka nolosha ka dib markii ay Tokyo soo gashay. Sannadkii 2013 Oslo wuxuu ku xiran yahay magaalada Melbourne ee magaalada Melbourne oo ah magaala afaraad ee ugu qaalisan adduunka, sida ay sheegtay Waaxda Dhaqaalaha ee Dhaqaalaha (EIU) ee Qiimaha Dunida ee Daraasada Nolosha.

Laga soo bilaabo 1 Luulyo 2017, degmada Oslo waxaa ku nool dad gaaraya 672,061, halka dadka reer magaalka magaaladana ay ahaayeen 942,084. [4] Aagga caasimadda waxaa lagu qiyaasay dad lagu qiyaasay 1.71 milyan. [14] Dadka ayaa kor u kacay heerarka rikoodhka horaantii sannadkii 2000, taas oo ka dhigtay magaaladii ugu weynayd ee ugu weynaa ee Yurub waqtigaas. [15] Koboca Tani waxay ka kooban tahay qaybta ugu badan ee socdaalka caalamiga ah iyo heerarka dhalashada ee aadka u sarreeya, laakiin sidoo kale ka soo haajiridda gudaha dalka gudihiisa. Dadka soo galootiga ah ee ku nool magaalada ayaa si dhaqso badan u koraaya 




#Article 141: Laascaanood (349 words)


Laascaanood (, ) waa mid ka mid ah degmooyinka gobolka Sool ee wadanka Somaliland. Magaaladaan waxay qayb ka hahay meelaha ay ku xooganaayeen daraawiishtii ilaa 1921, intii aaneey la wareegin ciidamadii gumaysiga ee xukumayey Dhulka Biritishka ee Somaliland.
 
Waaxana ku yaala magaalada laascaanood dhexdeeda labada buureed we igu dhaadher gobolka sool laguna magacaabo buuraha sayid mohamed cabdulle hassan 'waana magaalo aad muhiim u ah dhanka dhulka amaba siyaasad ahaan oo group walba siyaasad wataa uu jecelyahay inay ka mid ahaato dhankiisa hada waxaa ku sugan kana aramiya Dawlada Somaliland

waxaa magaalada la aasaasay horaanta qarnigii 12 aad waxayna noqotay xaruntii dhaqdhaqaaqa xornimo udirirka soomaaliyeed ee Daraawiishta, magaaladaan waa magaalo ka duwan qeybaha kale ee dalka  Khaatumo State , waa magaalo si buuxda ah loo soo gumeesanin. Magaalada Waxay leedahay durdur biyood webi laamood ah oo mara dhanka koonfured ee magaalada, taasi waxay sahashay dhulbered balaran oo ka kasoo baxo halkaa, guud ahaana haqabtira baahida qudareed ee magaalada, magaaladu waxay leedahay dugsiyo diini ah oo dhaman gobolada Somaliland looga soo cilmidoonto Qodabada kale ee taariikhda lagu xuso waxaa ka mid ah xoriya diriirki, magaalo aan si buuxda loo gumaysan, laaska caanaha macnaheedu tahay hoyga caana.

Magaalada waxa ay leedahay xarumo waxbarasho kala duwan oo isugu jira kuwa dawli ah iyo kuwa gaar loo leeyahay. Waxaana ka mid :
Gollis University Las Anod Campus 
Jaamacadda Nugaal
Jaamacadda Ummada Ilays, 
Dugsiga sare ee Muuse Yuusuf,
Dugsiga sare ee Nugaal,
Dugsiga sare ee ilays,
Dugsiga hoose/dhexe ee Golkhaatumo,
Dugsiga hoose dhexe ee Abyan,
Dugsiga hoose/dhexe ee Gateway
Machadka Macalin Jaamac,
Machadka diiniga ee Khaddiija 
Machadka diiniga ee caa'isha 
Machadka Imaamu Shaafici,
Machadyada Tababarka Computer-da Sida; Sahalsoftware Collage ,Future Technology Center  iyo Liibaan Institute of Computer iyo qaar kaloo badan.
Isgaadhsiinta iyo Xarumaha Caafimaadka
Magaalada waxa ay aad ugu horumartay dhinaca isgaadhsiinka waxii ka danbeeyay sannadkii 2000, iyada oo magaalada hada ka shaqeeyaan tiraba afar shirkadood oo kala ah:
Hantelcom,
Telesom,
Telekom,

STG.
Dhinaca caafimaadka waxaa magaalada ku yaala hal cisbitaal oo guud iyo mid kale oo gaar loo leeyahay. Waxaa kaloo jira xarumo yaryar oo iyadana gaar loo leeyahay.

Mudaaharaad ka dhacay magaalada




#Article 142: Unug (444 words)


Unug (Ingiriis:Cell) Unuggu waa waxa ugu yar waxa nool ama waxa la oran karaa waa halbeega nolosha. Unuggu waa waxa ugu yar xubnaha maatarka/walaxda ee si caddaan ah loo oran karo waa nool yahay. Waxaana waar sar micneheedu yahay waxaa unuggu samayn karaa wax allaale iyo wixii asaas u ah shaqada ee astaan u ah nolosha sida  taranka, dheefshiidka, koritaanka iyo qaybsanka unugga giddina waxay ka dhacaan borotobalaasimka  unugga gudihiisa. In kasta oo ay unugyadu iskaga mid yihiin aasaaska dul ahaaneed ee qaabka haddana waxa ka muuqda unnugyada in ay si aad ah u kala duwan yihiin.

Unugyaadu shaqada, dhiska, qaabka iyo baaxadaba waa ku kala geddisan yihiin. Dhanka kale haddi aynu ka eegno unugyadu waxay iskaga mid yihiin hawsha ka socota unugga gudihiisa iyo dhiska guud ahaaneed.

Dhiska unugga waxaa ugu horreeyey oo helay nin la oran jiray Robert Hooke Markii tariikhdu ahayd 1667. Markaas uu unugga helay wuxuu adeegsanaya weyneeye qadiimi ah. Markaas wuxuu rumaysnaa in unuggu maran yahay oo uu gidaarka unuggu(cell wall) yahay qaybta ugu muhiimsan unugga. Muddo ka dambaysay ayaa la ogaaday in ay qaybta ugu muhiimsan unugga nooli tahay waxa ku jira unugga.

Dhirta iyo xayawaanku waxay ka samaysan yihiin unugyo, noolaha waaweyn waxaa jirkoodu ka kooban yahay maaayiin unug. Noolaha unu badanlayda ahi waxay leeyihiin hawshooda, jimidhkooda iyo qaabkoodaba. Dhirta iyo xayawaanka badankoodu waxay leeyihiin unugyo badan waxaase ku jira qaar ka koobanunug qur ah oo la yiraahdo hal-unugley. Unugyada ugu yar yari sida bakteeriyada aad bay u yar yar yihiin oowaxaa qur ah oo lagu arki karaa weyneeyeha waxaan ugu waaweyn ugxanta shinbiraha. Unugyada badankooda , waxaa dhererkoodu u dhexeeyaa 0.025 cm. (1/100) iyo  0.0025 cm. (1/1000). dhirta  [Gidaar unug]; ka Seluloos, Saytoo blaasm [Xuub balaasmeed] [Brotobalaasim]

Unuggu wuxuu ka kooban yahay gidaar-unug, xuub-balasmeed iyo Borotoobalaasim. Gidaarka-unuggu wuxuu ka koobanyahay seluloos. Gidaarka unugga gudihiisa waxaa ku jira Saytoobaasim waxayna ka kooban tahay iskujiryo kakan oo ah iskudhisyo kimikeed, waxaana ku jira qayb qayb weyn oo biya ah.

Saytoobalaasim waa wax isjiidaaya oo u eg ukunta inteeda cad. Waxaa dusha kaga wareegsa saytoobalaasimka xuub-balaasmeed khafiif ah waana mid aad muhiim u ah waayo wuxuu xukumaa wax allaaliyo wixii soo gelaya saytoobalaasimka. Saytoobalaasimku waxay leedahay dulalaati la yiraahdo daloollada unugga. fuuqa ku jirana waa milan biyood oo ay ku jiraan sonkor iyo walxo kale.

Saytoobalaasimka waaxaa ku jira jir giraansan ama wareegsan oo la yraahdo bu' oo aan sida caadiga ah aan la arki karin illaa la midabeeyo. Bu'da aad iyo aad ayay muhiim u tahay oo waxay xukuntaa hababka nololeed ee unugga. Haddii unuggu laba qaybood loo kala qaybiyo oo bu'da qayb ka mid ah labada qaybood la raacsiiyo, waxaa noolaata oo qur ah qaybta bu'da wadata.




#Article 143: Hobyo (138 words)


Dagmada Hobyo Waa Dagma ka mid ah dagmooyinka gobola mudug somalia. Hobyo waxaa katalin jirey Suldaan Ducaale Kaahiye Muxumad qarnigii 19aad ,hada waqtigaan la joogo waxey hoos timaada Maamulk Galmudug.Hobyo waxaa kutaala dakad qadiimi ah. 

Magaca Hobyo marka uu baxay iyo sida uu u baxay midna si saxa looma yaqaan, hasayeeshe waxaa la sheegay in magacaas oo ah mid da’ weyn in loo maleynayo inu ka yimid laba ereay oo kala ah: “ Hoo Biyoh” sababtoo ah magaalada dhulka xeebta ayaa biyo aad u macaan oo wax ka yar laba feet lagu gaaro. Hobyo waa marso dabiici ah oo ganacsi iyo xiriir dheer la soo lahayd dalalka kulaala Bad Weynta Hindiya iyo Khaliijka . waa magaalo qadiimi ah qarniyo dhisan waa magaalo dhismo qadiimi ah leh magaalada hobyo waxaa dagan  beelaha reer xaaj suleymaan iyo sacad ee habargidir.  




#Article 144: Dhuusamareeb (920 words)


Dusmareeb ama Dhuusamareeb, waa Magaalo madaxda Gobolka Galguduud ee Bartamaha Soomaaliya oo ah mid ka mid ah gobolada Soomaaliya kuwooda ugu baaxadda weeyn,waxaa ay ku burburtay dagaaladii sokeeye kadib balse hada ayey dhismaysaa dadka ugu caansan waxaa kamid ah mahad khaliif shire oo ah aqoon yahan wax bartay iyo cabdikhani ilkacase mahamed khaliif shire catoosh abdikadir mahamed salad.

Magaceeda sida saxan ee uu awal aha waa Dusmo reeb, waqtiga socodkiisa ayaa wuxuu isu badalay dhuusa mareeb,

Dhul ahaan, Galgaduud waxay xuduud beenaad la wadaagtaa Gobolada Hiiraan Dhanka koofur-galbeed Shabeellaha Dhexe dhanka koonfurbari ee saaran xeebta Badweynta Hindiya iyo Gobolka Mudug oo waqooyi ka saaran, Galbeedkana waxaa ka xiga xaduud beenaadka Soomaali Galbeed ku jirta gacanta Itoobiya. 

Gobolkan oo leh deegaano cajaa'ib ah oo juqraafi ahaan, macdan iyo deegaan ahaanba Soomaalidu ku taqaan, Tusaale ahaan Dhagaxa gibsonka loo yaqaano ee Ceelbuur kaasoo laga isticmaalo Soomaaliya iyo carabaha lagana sameeyo dabqaadyada, bujikooyinka...IWM. Aridibaaxa loo iibgeeyo dal iyo dibad oo uu gobolkani la qeeybsado Hiiraan oo ku deegaan ah iyo digir gaduudda soomaalidu u taqaanno digirta ceelbuur iyo falfaliirta. 
Waxaa kuwaasna sii hoostaga tuulooyin iyo tabeello aad u faro badan, xagga juqraafiga dulka xeebtu waa deex kadiifad cagaaran oo kale ah xooluhuna cowska afka kama qaadaan duurjoogta iyo xooluhuna isma cunaan dadkuna ugaarta ma laayaan oo waxeey ka aaminsan yihiin in ay iyagu idaha leeyihiin ugaartuna tahay xoolo jinni! Cadadaao iyo caabudwaaq waxaa u dhaxeeya dhul lagu qiyaasi karo 60km oo isku wareeg ah, waxaana loo yaqaanaa ban geelle dhulkaas waayadii hore ugaar kaliya ayaa joogtay hadase waxaa daaqqa geella waxaa kuyaalla cows dadka iyo xoolaha kala qarinaaya oo aad u dheer, aagga caradda gaduudan ee balliyada badan waa dhulka aricadka lagu dhaqdo wuxuu leeyahay dhir iyo howd aad u baaxad weeyn waxaa ka baxa geedka soomaalidu kufaanto oo aan aduunyada meelkale kabixin eelayiraahdo Gudda, amase geedka Yicibta xagga hiiraan xigta waa waadiyo biyooleey ah iyo buuraley.

Magaaladan Dusmareeb waxay soo martay marxalado kala duwan iyadoo dagaalo badani oo dad aad u tirabadani ay ku hoobteen ka dhaceen Caasimadda Gobolka Galgaduud, waxaana Gacan ku haynta Degmadaasi isku bebedalay burburkii dalka kaddib dhowr awoodood oo ay ugu horreeyaan Horjoogayaal Qabaa'il iyadoo Degmada ay degto Jufo kamida beesha Cayr inkastoo beeshaasi isku dayday in ay gacan ku haynta magaaladaasi ay xaqiijiso haddana waxaa dhacay dagaalo badan oo kii ugu xumaa ay Alshabaab kula wareegeen, iyadoo markii dambana ay kala sii wareegeen Ahlusuna waljamaaca Duruqu Suufiya, waxaana intaa kaddib ay magaaladu hoy u noqotay Is bedbedal labada gelinba mid in ay gacanta ku haayaan Alshabaab VS Ahlusunawaljaamaca, taasoo ka dhigtay in magaalada galina laga guuro galina lagu soo laabto, maqrib walba waxay dadku isu diyaarin jireen Caraw, iyagoo dadka deegaanku ay aad u taageersanaayeen Kooxda Ahlusunawaljamaaca oo deegaanadaasi si aada looga taagaari jiray, hayeeshee Alshabaab waxay ku imaan jireen Degmada Xoog iyo qasab iyadoo ugu dambeyntii dadkii deegaanka ay iska kaashadeen sidii loo cirib tiri lahaa mar dambana aysan ugu soo laaban deegaanada, Taatikooyinkii ugu yaabka badnaa ee siyaasada dagaalka ayaa loo isticmaalay ceerada Alshabaab ee Deegaankaas waxaana dadka reer miyiga ah la siiyay mobilo kaarar free ah loogu shubay loona sheegay in ay soo wargaliyaan haddii ay arkaan Alshabaab oo soo dhuumaaleysanaya miyiga inta aysoo dhaafin ayaana laga hortagi jiray.

Degmada Dhuusamreeb waxay ku sigatay in ay jarto xadka ay la wadaagto ama aan iraahdo waddada loo maro Ceel buur taasoo ay aad uga baqan jirtay waana waddada kaliya ay isticmaali jireen Alshabaa markii ay gacan ku haynta degmadaasi la wareegayaan.

Ugu dambeyntii Kooxdii maamuli jirtay Dusmareeb ee Ahlusunawaljamaaca waxaa meesha ka saaray Guuto ciidan ah oo laga soo diray Muqdisho iyo Afgooye, waxaana hor boodyay Hoggaamiye kooxeed nin aan gaarin, aad u da'yaraa siyaasad ahaana aan sidaa usii lahayn miisaan culus CIRFO wuxuu ahaa taliye ciidan oo Afgooye ku noolaa intii burburka dalku uu jiray, maamulkii Indhacade ee shabeelaha hoose ayuu u qaabilsanaa Afgooye oo ah magaalo qadiimi ah, wuxuu usoo wareegay Dusmareeb si uu isaga riixo kooxaha xulufada ah ee dhowrka qabaa'il ka kooban ee magaalada Dusmareeb ka dhigtay xarunta ee Ahlusunawaljamaaca oo badankood kamida ahaa beelaha sida aadka ah u daga Gobolka Galgaduud.

Cirfo oo Taageero kahelaya dowladdii federaalka soomaaliya wuu ku guuleystay siyaasaddii ahayd in uu maamulka Ahlusunawaljamaaca kala wareego, waxaan haatan isagoo ah Guddoomiyaha Gobolka Galgaduud uu ku sugan yahay xarunta gobolka ee Dusmareeb.

Degmada Dusmaree  waxaa haatan loo magacaabay in ay noqoto xarunta Maamul goboleedka Mudug iyo Galgaduud, waxayna caasimadda labadaasi gobol ku heshay Dekaneeto madaxweyne iyadoo aanay wax tartan ah galin haddii ay ahaan lahayd Dhismaha iyo Bilicda, Ammaanka iyo Taageerada bulshada labada gobolba midna ma aysan ku galin tartan sidaad ayeyna ku noqotay Caasimadda labada gobol ee mudug iyo galgaduud, dadka u dhashay Dusmareeb ee daga waxay u diyaar garoobayaan in ay ka faa'iideystaan fursadda uu Madaxweyne xasan sheikh ugu magacaabay caasimadda labada gobol iyagoo daneenaya in ay dhismayaal cusub ka dhisaan, waxayna marka ugu horreysa wadaan dhismaha xarunta madaxtooyada maamulka uu yeelan doono, iyagoo iska kaashanaya dhismaha xaruntaasi waxay rabaan in ay soo gabagabeeyaan goor dhaw uruurinta qaranshkii lagu dhisi lahaa Dhuusamreeb oo daah furna u noqon doonta in dadka kale ay iyaguna dhistaan magaalada oo dadku kasii jeesteen markii ay dagaalada koox kooxeysiga ah kusoo bateen.

ugu dan beynti waxaa gacan ku heynta magaalada la wareegay dowlad goboleedka Galmudug oo heshis la gashay  ahlu suna wal jameca dhamadkii sanadkii 2017. Ahlu suna ayaa si rasmi ah ugu biirtay dowlad goboleedka Galmudug kadib heshisyo ay labada dhinac ku kala saxiixden jabuuti iyo muqdisho, heshiiskas oo ugu dan beyn lagu soo gaba gabeeyey caasimada Galmudug ee Dusmareeb.




#Article 145: Ceelafweyn (835 words)


Ceel-Afweyn  waa magaalo ku taalo gobolka sanaag, gaar ahaan waxay ku taala koonfurta galbaad ee Ceerigaabo. Waxa dega beelaha muuse abokor  gaarahaan faarax biciideHabar Jeclo, Muuse Abokor, 
gaar ahan Biciide waxana khaas u daga beelaha faarax biciide beesha Baho , beesha Ahmed Farah , beesha iidle biciide iyo  inyar oo kamida, Reeriidle,  iyo sacad yoonis oo ah reeka ugu tirada yar dadka deganaka, sidokale  Waxay  magaladu  leedahay Gola degaan oo ka kooba 17 xubnood. Oo u guddomiye u yahay cabdirixin aw yusif. Magaladu waxay leedahay xeeb, buuraha Golis iyo banaano xoola daaqeen ah. Waxay caan ku tahay faleenka ,sida beeyada iyo malmalka. Dhulka buuraha leh waxaa jira togog durdur ah oo laga beero khudaarta oo kala duwan .Degaanka buuraleyda Guban waxaa laga helaa Dhuxul- dhagaxda oo aan weli si wacan looga faa-iidaysan iyo xabag god oo sanadahan dambe aad loola soo baxo ganacsi weyna leh. Xoolaha nool iyo ugaadha ayay degmadu hodan ku tahay.

 
Ceel-Afweyn waxay hodan ku tahay 
Sida ay sheegeen odayaasha wax garadka ah ee degaanka waxaa magaalada Ceel-Afweyn la aasaasay sanadka la odhan jirey Hawa- rida oo ku beegnaa 1936. Waxaa dhismihii u horeeyey meesha magaaladu hadda tahay taagey Moxamed Muuse Moxamed ( Moxamed Dheere ) oo Headman ka ahaa ilaa uu ka geeriyooday 9/2/1951.

Liiska xildhibaanada golaha deegaanka ceelafweyn  waa 17 xildhibaan kuwaasoo kasoo baxay xabiyo kaladuwan waxayna kala yihiin sida tan:

Ceel-Afweyn waxay ku taala koonfurta galbaad ee Ceerigaabo. Waxay dhacdaa lat.9.55 long.47.15 .Waxay leedahay xeeb, buuraha Golis iyo banaano xoola daaqeen ah. Waxay caan ku tahay faleenka ,sida beeyada iyo malmalka. Dhulka buuraha leh waxaa jira togog durdur ah oo laga beero khudaarta oo kala duwan .Degaanka buuraleyda Guban waxaa laga helaa Dhuxul- dhagaxda oo aan weli si wacan looga faa-iidaysan iyo xabag god oo sanadahan dambe aad loola soo baxo ganacsi weyna leh. Xoolaha nool iyo ugaadha ayay degmadu hodan ku tahay. 

Sida ay sheegeen odayaasha wax garadka ah ee degaanka  waxaa magaalada Ceel-Afweyn la aasaasay sanadka la odhan jirey Hawa- rida oo ku beegnaa 1936. Waxaa dhismihii u horeeyey meesha magaaladu hadda tahay taagey Moxamed Muuse Moxamed ( Moxamed Dheere ) oo Headman ka ahaa ilaa uu ka xijaabtey 9/2/1951, Waxaa nool ragii sarabkii u horeeyey u soo guray.Waxaa dabadeed headman looga dhigay Cali Muuse Cigaal,wax yar ka dibna Axmed Jaamac Faarax oo Inbadan ahaa Headman ka magaalada.

Hase ahaatee 1919 oo loo yiqiin sanadkii Dayuuradda ayaa ceelka magaalada oo la baxay Ceel-Afweyn
Agtiisa(dhinaca bari) waxaa soo degey ciidan Ingiriis ah oo la dagaalamaayey Ina Cabduulle Xasan iyo Daraawiish. 
Ciidankaas waxaa hogaaminaayey Col.Ismey sida uu sheegay M.Beachy Rey oo qoray Buuga ( Aflame in the Horn), Raadadkii degaank xaruntooda iyo goobihii dab-ridka weli way sii muuqdaan . kurta bigidhka weli waxay wadataa magacii waagaa loo bixiyey .Waxay ahayd meesha bigilka ciidamada looga garaaco marka la soo ururinaayo. Niman dhowr ah oo ay ka mid ahaayeen Moxamed Nuur,Jaamac Moxamed iyo Xaaji Cige Cabdull Aw Xasan ayaa waabo ganacsi ku haystey meel u dhow xarunta ciidamada. Hase ahaatee markii la jebiyey Ina Cabdull Xasan waa laga guurey 
Xaruntii ciidanka iyo goobihii ganacsigaba.
Hadaba markii uu Moxamed dheere soo degey meesha ay magaaladu hadda tahay 1936 ayaa waxaa la soo degey mudo yar ka dib Moxamed Nuur, Xaaji Cige, moxamed Ducaale dhuux iyo rag kale oo aan la koob i Karin. Sidaasayna magaalo ku noqotay.

.Isla sanadkaas waxaa dhacay (nasiib daro) dagaal sokeeyey oo dhexmaray beelo ka ka mid Isaaq iyo kuwo ka mid Dhulbahante., Taasi waxay keentay in dhulbahantii yiiley C/Afwein oo uu ka mid ahaa Xaaji Cige ay ka guuraan C/Afweyn dabadeedna uu guryahoodii iibsadey X.Liibaan Cumar oo ka mid noqday ragii magaalada soo camiray.
Dadweynaha degaanku waxuu qayb weyn ka qaatay dagaalkii gobanimo doonka ee Gumaysigii Ingiriiska lagu kicinayey waxaana u dhintay Sh.Cabdulaahi Ducaale oo lagu dilay Arab 1946 isagoo hogaminaaya dadweynihii diidanaa in suntan ayaxa dhulka lagu shubo. Labadii Xisbi ee SNL iyo NUF way ka furnaayeen Ceel-Afweyn. Guubaabada dadweynaha waxa hormood ka ahaa dhinaca suugaanta Aw Cabdi Muuse, Halkudhegyadiisii waxa ka mid ahaa : 

Kaftankii ma jiroo koday saarantahee
Kaca yaa wadanii
Dorashadii 17 February ee 1960 ee Baarlimaankii u horeeyey hal kursi ayuu helay xisbigii NUF ,waxaana ku guulestey Michel Mariano oo Ceel-Afweyn ka sharaxnaa .Kuraastii kale oo dhamaan 32 waxaa helay xisbiyadii SNL iyo USP.

Waxaa degmada ku abtirsada Aqoonyahano ,Siyaasiin .iyo hogaamiyaal caan ah oo fara badan oo aanaan halkan ku soo koobi KarinWaxaa degmada jooga laba isgaadhsiin mTelesom iyo Somtel iyo sherkado horumarineed sidaa DRC oo wax weyn ka qabatay degmada iyadoo dhistey Berkado ,suuliyon health posts. Village rest houses canals for rain irrigation farms iyo bunds lagaga hortegaayo carra guurka.,Hayada Care international ayaa dugsiyo badan ka dhistey degmada. Waxaan iyana la ilaawi karay hayadaha NRC iyo IAS oo iyana dhowr dugsi degmada ka dhistay. Degmada waxaa horumarkeeda ragaadiyey jid xumo.. Hadii jidka Degmada isku xidha Burco iyo Cerigaabo oo hadda la bilaabay la dhamaystiro waxay noqon kartaa degaan uu dhaqaale badan ka soo bixi karo

Jama Abdi Muse jamamuse@hotmail.com waxa caan ku tahay dhinac gelbad waxaaa ka yala buuro badan  




#Article 146: Kimisteri (649 words)


Kimisteri (Carabi: كيمياء Laatiin: chem (kēme), ay Asalkeeda waa si kastaba ha ahaatee muransan yahay) waa saynis ah in daraasad ah arrinta iyo inta ay ka kooban, dhaqanka, qaabka iyo guryaha, iyo sidoo kale isbedelka waxaa Oo Qaliin lagu guda jiro falgalka kiimikada [1]. chemistry ayaa baaritaan ku noocyada kala duwan ee atamka, udhigo, taagoo, kiristaalo, iyo dalalka kale ee arrinta, sidoo kale keligiis ama lagu daro, ku lug fikradaha tamarta iyo entropy ee la xiriirta Ukaalmayn ee hababka kiimikada.

Dhaqan qaybsan laamood chemistry by nooca arrinta ay macaamiloon. meelaha waxaa ka mid ah:

Imanba Chemistry (sahaminta ee arrinta ka imanba).

Organic Chemistry (sahaminta of organic) arrinta carbon ku salaysan ().

Kiimikada noole (sahaminta of walxaha kiimikada noolaha).

Qaabka dhismaha jirka Kimisteri (sahaminta of hababka kiimikada isticmaalaya lagu daydo jirka iyo xaalado).

Baaritaan sax ah oo sugan Kimisteri (falanqaynta ee tijaabada si aad u hesho fahamka Halabuurka kiimikada iyo qaab-dhismeedka kiimikada).

Nukliyeerka Kimisteri (meesha xuduntii waa in diiradda iyo waxbarashada saamaynta shucaaca on falgalka kiimikada, isotopes kala duwan ee guryaha kiimikada, iyo sidoo kale isbadal ah ee xubno ka dhex midoobaan ama suuska dabiiciga ah).

Teori Kimisteri (waa magac wadajir dhowr Lahjadaha teori chemistry in lagu saleyn karaa in qoraalkii ka badan wax ku ool ah ee kimistari, sida chemistry galmada in lagu saleyn karaa in ku dhowaad dhammaan beerihii chemistry).

Sanadihii la soo dhaafay, dhowr ah oo nidaamo gaar ah soo baxay. Tusaale ahaan waxaa ka mid ah neurochemistry (sahamin ah kiimikada habdhiska), chemistry deegaanka (daraasadda of hababka kiimikada ee dabiiciga ah) iyo qalabka chemistry (daraasadda of qalab kala duwan).

Chemistry markii hore dhaqmaa sida alchemy, protoscience ka oo chemistry soo shaac baxday. [2]

Kimistari (; ) waa barashada aasaasiga ah ee sayniska maatarka( matter) iyo iskudhiskiisa, iyo hababka ay u falgalaan. Barashada Kemistarigu waxa uu si qoto dheer uga hadlaa waxayaabahan soo socda.

Soo koobid

Kimisteri waa waxbarasho ee isdhexgalka u dhexeeya walxaha kiimikada, [3] oo ka kooban atamka ama qayb ka subatomic kaliya:. Protons, electrons iyo neutrons [4] Atamka isku daro si ay u sameeyaan u taagoo ama kiristaalo. Chemistry waxaa mararka qaarkood loo yaqaan sayniska dhexe. (A: sayniska dhexe), sababtoo ah waxaa isku xira dhowr cilmiga kale ee dabiiciga ah sida xiddigaha, physics, qalabka sayniska, bayoolaji iyo cilmi dhul [5] [6]

asal ahaan Chemistry la ogan karo in jilaa ka weyn qaar ka mid ah, oo loo yaqaan alchemy, caqiido ah oo uu soo dhaqma kumanaan sano in meelo badan oo dunida ah. [7]

Dhismaha waxyaabaha aan u isticmaalno in nolol maalmeedka iyo sifooyinka arrinta aan si joogto ah la dhaqanka saameysey iyadoo ay sabab u guryaha walxaha kiimikada. Tusaale ahaan, steel waa mid dhib badan bir leh content carbon hoose sababtoo ah atamka ay si adag u wada addoonsi in dhisme crystal deggan; gubasho ama qoryo Oo Qaliin lagu qayilo degdeg ah waxaa sababtoo ah kor ku heerkulka gaar ah iska dhici karta inay oksijiin in reaction kiimikada ah, sonkorta iyo milixda baabbi'isaa biyo ay sabab u tahay sifooyinka Madbacada qaranka / kelli ay yihiin sida in xalka roon tahay in xaaladahan. 

Kalaguur yaasha gudbayo la bartay sida doonaa sabab u ah is dhexgalka labada u dhexeeya walxaha kiimikada kala duwan ama inta u dhaxaysa arrinta iyo tamarta ee kimisteriga. Cilmiga kimisteriga dhaqameed inta lagu guda jiro raadinta ee isdhexgalka u dhexeeya walxaha kiimikada shaybaarka kimistari oo isticmaalaya noocyo kala duwan oo qalab galaas.

Reaction kiimikada A waa beddelidda ee walxaha kiimikada in mid ama ka badan waxyaabaha kale. [8] Reaction A waxaa loo qori karaa sida caanaha falcelin. Tirada atamka si bidix iyo midig ee isla'egta ah isbedel kiimikada ah inta badan waa loo siman yahay.

Tabar iyo entropy jira laba fikradaha aad u muhiim ah in ku dhowaad dhammaan chemistry. Walxaha kiimikada waxaa loo kala saaraa by ay qaab-dhismeedka, qaabka, iyo sidoo kale Halabuurka kiimikada ay. Waxay la falanqeeyay karo by hababka kala duwan ee falanqaynta kiimikada, tusaale ahaan, spectroscopy iyo chromatography




#Article 147: Reer Nuur (604 words)


Qabiilka Reer Nuur waxa uu ka mid yahay Beel waynta Samaroon. Waana Qabiilka taariikh ahaan aqoon, iyo tayoba ugu horeeya Beesha Samaroon, Reer Nuur waxa uu dagaa gobolada Awdal, Waqooyi galbeed, Saaxil, Djibouti Iyo Dawlad Deegaanka Soomaalida Ethiopia. Inkasta oo aanay jirin tirokoob madax-taabasho rasmi ah oo la sameeyay balse waxa jira diiwaanka  tirada qoysaska Reer Nuur ee ku dhaqan deegaanada balaadhan ee ay dagaan oo la sameeyay September 2015 taasoo lagu qiyaasay tirida Reer Nuurka ilaa 850,000 Average Sample. 

Degmooyinka ee uu ka koobanyahay Gobolka Awdal saddex kamida Reer Nuurku wuxu ka soosaaraa xildhibaanada ugu badan ee golayaasha deegaanka sida: Degmada Baki, Degmada Boorama iyo Degmada Seylac iyo degmada Dilla.

Gobolka Awdal, Reer Nuurku waa reerka ugu kuraasta badan golayaasha Guurtida,Wakiilada iyo sidoo kale Golayaasha Deegaankaba, oo ah beesha ugu badan samaroonka intiisa kale uguna kuraasta badan golaha deegaanka iyo wakiiloda iyo baarlamanba golaha deegaanka .waxayna walaalo yihiin bahwadaag yihiin.beelaha   1 jibriil yoonis  2 aadan yoonis iyo 3 cali yoonis oo la isku dhaho AFARTA ILMA YOONIS waxanay taasi ku tusasaa inay leeyihiin codka ugu badan ee ku dhaca sanaaduuqda doorashooyinka Somaliland. Sidoo kale Afarta kursi ee uu Samaroonku ku leeyahay Baarlamanka Jamhuuriyada Djibouti waxa uu Reer Nuurku ku leeyahay Labo kursi oo kamid ah.

Dhaqan ahaan,Reer Nuurku waxa uu leeyahay nidaam dhaqan oo lagu kala dambeeyo iyo saldanad fac-weyn. Hadaba Reer Nuurka waxa lagu tiriyaa inay yihiin dadka ugu ilbaxsan uguna aqoonta badan waqooyiga Soomaaliya, Reer Nuurka waxaa ka dhashay dadka ugu caansan Soomaalida, haday noqoto dhinacyada: Dhaqaalaha, Waxbarashada, Caafimaadka, Siyaasada iyo sidoo kale Fanka iyo Suugaanta. Waxana kamid ahaa:

XAGA DHAQAALAHA:

Reer Nuurka waxa ka dhashay hormuudkii tujaarta Soomaaliyeed oo ay kamid ahaayeen 

XAGA WAXBARASHADA:

Reer Nuurka waxa ka dhashay aqoonyahanka ugu tirada badan dadka dega Woqooyiga Soomaaliya,waana reerka kaliya ee waqtigan aynu joogno laga soo heli karo ku dhawaad 80 aqoonyahan oo tacliinta ka gaadhay heerka ugu saraysa ee PhD iyo kumanaan Masterate ah, waana sobobta keentay inay ku dhiiradaan aasaaskii Jaamacada Camuud oo noqotay jaamacadii ugu horaysay ee dalka laga furo kadib burburkii Soomaaliya. Aqoonyahankoodana waxa kamid ahaa: Dr. Bashiir Faarax Kaahiye (AUN) oo ahaa shaqsigii dajiyay  Manhajkii Waxbarashada ee dawladii dhexe ee Soomaaliya, sidoo kalena kaalin wayn kasoo qaatay qoristii afka soomaaliga ee 1972. Iyo sidoo kale  Dr. Bashiir Sh.Cumar Good oo ah abwaan iyo qoraa Soomaaliyeed oo caan ah.

XAGA SIYAASADA:

Reer Nuurka waxa ka dhashay siyaasiyiin badan balse aan helin fursad hogaamineed, waxana kamid ahaa:

XAGGA FANKA IYO SUUGAANTA

Reer Nuurka waxa lagu tiriyaa inay ka dhasheen hal abuurkii ugu tirada badnaa uguna magaca dheeraa ee soo mara gayiga Soomaaliyeed, waxana kamid ahaa:

Cinwaanka Koowaad(1)

Waxa loo aqoonsanyahay Samaroonku inay yihiin aqoon ahaan dadka ugu badan dadka soomaaliyeed. Hadaba Reer Nuurku waxa ay ka yihiin 65% Beesha Samaroon dhaxdeeda xaga aqoonta. Waa  dadkii aasaasay Jaamacada Camuud oo ah jaamacadii ugu horaysay ee dalka laga furo kadib burburkii Soomaaliya. 

Cinwaanka Labaad(2)

Reer Nuurku waa dadka ilbax ahaan ugu horeeya dadka Soomaalida taasi waxa kuu cadaynaysa: Marka la jooga qurbaha ama dalka dibadiisa in xifiisyada iyo meelaha shaqooyinka muhiimka ahi ka socdaan dadka kaliya ee aad ku arkaysaa ay yihiin dad ka soo jeeda Beesha Reer Nuur. Waxa kale oo iyana jirta in ay istabo ku leeyihiin badiba caasimadaha dalalka caalamka: sida Istabta Reer Nuurka ee London, Istabta Reer Nuurka ee Washington, Istabta Reer Nuurka ee Kobanheegan, Istabta Reer Nuurka ee Stockholm,Istabta Reer Nuurka ee Berlin, Istabta Reer Nuurka ee Jabouti iyo qaarkaloo badan, xitaa hadaad tagto magaalada Boorama gudeheeda waxaad helaysaa meel la dhaho Istabta Reer Nuurka , markaas taasi waxa ay ku tusinaysaa inay yihiin dad leh xadaarad iyo ilbaxnimo soo jireen ah.

Cinwaanka Sadexaad (3) 




#Article 148: Dhahar (326 words)


Dhahar waa magaalo ku taala bariga gobolka Sanaag ee wadanka Soomaaliya

Magaalada Dhahar waxay ka tirsan tahay Degmada Dhahar oo isku soo ururisa magaalada iyo deegaano ku hareersan.

Magaalada Dhahar waxay kamid tahay magaalooyinka ugu waawayn woqooyi bari. Dhahar waxay dhacdaa barta 9.75 digrii loolka waqooyi iyo 48.82 digrii dhigta Bari, waxayna magaalada dhacdaa koonfurbari Ceerigaabo isla markaana u jirtaa 220 km; halka magaalada Boosaaso ka xigto koonfurta iyo fogaan ah 215 km.

Magaaladda dhahar ayaa waxaa kunool shacab gaaraya ilaa 82kun oo qof oo isugu jira qeybaha kala gadisan ee bani aadamka , Waxaa aad ugu xiran magaalada reer guuraa farabadan. Waxaana aad magaaladda loosoo buuxshaa xiliga xagaa baxa loo yaqaan oo dadweyne tiro badan usoo xagaabaxaan sida bilaha 5 ilaa 9 aad waxaana lagu qiyaasaa bilahaa dadweynaha ilaa 95 kun oo qof. Magaalada Dhahar ayaa ah mid aad ugu fiican Marti galinta waxaana ku yaala hoteelo oo leh restaurants gudahooda waxaana ka mid ah Hotel Midnimo.

Caafimaadka magaalada waxay leedahay xarumo caafimaad oo tiro badan sida Cusbitaalo , MCHyo iyo waliba Farmashiyo.
Waxaa ka hawl gala magaaladda dhahar shaqaale loo tababaray arimaha quseeya caafimaadka isla markaasna sida ay ii sheegeen qaar ka tirsan shaqaalaha caafimaadka inaaney wax mushahar ah oo la sheego aaney qaadan balse ay jirto mar mar ay Talaalo iyo sameeyaan waxey sidoo kale wax aan la sheegin ka helaan hay’addo oo ku taakuleeya mararka qaarkood daawooyin aan sidaa usii badneyn oo la dhigo MCHyadda.

Deegaanka Dhahar waxaa ku yaala dhowr machada oo waxbarasho. Sida ay sheegtay Wasaarada Waxbarashada Soomaaliya, magaalada Dhahar waxaa ku yaala ilaa 5 dugsiyo hoose; kuwasi waxaa ka mid ah: Mubarak Primary, Al-Raxma, Buraan iyo Al-Khayr. Sidoo kale waxaa magaalada leedahay dugsiyo sare, waxaana ka mid ah Dugsiga sare ee Mubarak.

Xaga ganacsiga magaalada ayaa ah mid marwalba siiweynaanaya waxaana suuro galiyey nawaaxiga magaalada oo leh xoola kala duwan ahna meelaha Somaliland ugu xoolaha badan. Magaaladu waxayna leedahay ganacsiyo kala duwan, waxayna aad ugu xirantahay dekeda magaalada Boosaaso.




#Article 149: Saldanadii Zaylac (538 words)


Ummada Soomaaliyeed run ahaantii waxaa lagu fuliyay qaacidadii ama oraahdii uu yiri Hitler (Haddii aad doonaysid in aad dishid bulsho dil marka hore taariikhdooda) waxaad moodaa in hadalka uu saameeyay uma somaliyeed kadib markii ay soo wajaheen hagardoomooyin,dagaalo badan oo kaaga imanayay gumaystihii iyo acdaadii islaamka kuwaas oo qariyay taariikhdii dhabta ahayd ,juqaraafigi iyo siyaasadi, waxayna soo saareen dhalin aanan garanayn dhaqankii,taariikhdii uu lahaa dalkoodii hooyo,garaadkooduna oo ku simanyahay taariikhdii uu qoray gumaystuhu qarnigii 20aad xiliyadii isticmaarka,waxaa layaab ah haddii aad ku tiraahdid mid kamid ah dhalintaa caasimada ethiopia ee addisababa waxaa laga xukumi jiray Zaylac ,ithopiana ma aynan lahayn ee waxay qabsatay xiligii boqorkii mililik ama miniilik sanadkii 1893, ama aad ku tiraahdid waa qayb kamid ah dhulka somaliyeed ee ay eithopia gumaysato , wuxuu u moodayaa dhalanteed halkadhalinta ithopia lagu abaabiyo taariikhdana loogu dhigo in eithopia ay iska leedahay lagasoo bilaabo gacanka cadan ilaa suudaan oo aanay jirin wax Somali layiraahdo,hase yeeshe maanta waaba ka daroo dibi dhal ,oo waxaa yimid qaar sheeganaya siyaasiyiin ama mas,uuliyad oo kusoo hogaanshay dalkii cadowgii soo jireenka ahaa ee umada somaliyeed , si xishood la,an ah ugu hadaaqaya ,hadalada ku dhisan axmaqnimo oo oranaya waxaanu nahay dad walala ah,runhaantii waa wax laga yaqyaqsado ,lakiin taariikhda ayaa xusi doonta ninkii baal dahaba kagalay halganka iyo kii calooshiis u shaqaysta ahaa, lakiin umad waliba waxay leedahay rag u istaago xuriyadeeda iyo jiritaankeda, Soomaaliyana way joogaan wayna joogi doonan Allah idinkiis .
Hadaba u kaalay meelihii ay xukumi jirtay Dawladda zaylac ee somaliyeed iyo imaaradaha hoos imaan jiray.

Imaaradii islamiga ahayd ee Eifaat waxay ahayd imaarat xakunto dhulka manta loo yaqaan Shaawa , waxayna dhacdaa woqooyiga addisababa 30km, ka hor inta aneey qabsan gumaystihii amxaarada bilowgii qarnigii 17aad ee miilaadiga, kadib markii la jabiyay ciidamadii muslimiinta iyo geeridii geesigi weynaa Imaam Axmed Guray,taa oo ka dhalatay markii ay weerer aad u xoog badan ku soo qaadeen macatab u dirirkii (salibiyiintii) naftood hurayaasha ahaa ee uu soo diray Pop Scander ee uu dambi dhaafka u balan qaaday ee kayimid Europe una hiilinayay xabashida ,markii ay qabsadeen waxay tirtireen dhamaan ,raadadkii islaamka ,Masaajidadii, Dugsiyadii Qur'aan, ayagoo ku bedelay kaniisado iyo macaabid ,sidoo kale waxay gumaaday dhamaan dadkii ku nool deegaankaa oo kaliya ay ka baxsadeen dad fara ku tiris ahaa ee u cararay magaalooyinka jaarka la ahaa imaaradaa, sida ay ku sameeyeen dhulkii Andale’s ama halka hada loo yaqaan spine iyo Portugal oo ay gabi ahaanba baa bi,iyeen raadad islaamka ee kajiray 10qarni.

Saldanadaas waxaa ka soo baxay rag ay taariikhdu xustay geesinimadooda, dagaalyahano ah sida geeska weynaa ee u gargray diinta islaamka Jamaaluddin Mohammed sacduddin al zaylaci isagoo difaacay marki ay soo wareertay boqortooyadii tigreega jab lixaad lehna u gaystay ilaa uu dilay boqorkii isxaaq ee ahaa boqor kamid ah kuwii ugu waynaa

iyadoo ay jirtay waxaayaal kadhexyey umaad somaliyeed waxaan kamid ah qosnimo tolnimo waxaa kaliya ee u kala dagaalamay gumaystihii waa casabaad somalida xagaa diinta waa kamaray waan u tagwaeyey waxaa u ku guulaysta inuu ka maray xagaa qoloqoda waxaa u u kala goyey beelo beelo iska soohor jeeda waxaan utusay beel waliba inaay iska ilaliso beeshaa ka soo hor jeeda waan halkii ugu horaysey ee somalidaa lagaasoo galay wan markii uguhorayse somaliyi jabtay waa inahaas ayaan ku soo gaba gabaynay lasooco




#Article 150: Qansaxle (197 words)


Qansaxle waa degmo ku taalo gobolka Mudug ee bartamaha Soomaaliya.
Degmada Qansaxle waxay 20 Km dhinaca bari ka xigtaa galdogob. Qansaxle waa magaalo 10 kii sano ee udambeeyey soo koraysay samaynaysayna hormar dhinac walba, waa magaalo dadkeedu aad ugu wanaagsan yihiin soo dhaweynta martida iyo la dhaqanka dadka kale ee dariska la ah.

Magaalada waxaa dhex marta wado weyn oo caan ku ah baabuurta safarka ah ee u kala goosha Gobolada Puntland iyo Gobolada is maamulka Somaalida ee Ethopia, waxaana magaalada ku yaala Maqaaxiyo waa weyn oo ay istaagaan waxna ka cunaan Dadka safarka ah ee Baabuurta lasocota, Ganacsi soo kobcaya oo ku tiirsan dhinaca xoolaha ayaana magaalada ka jira, dhalinyarada magaaladuna waxa ay aad ujecel yihiin Waxbarashada, magaaladu waxay lee dahay Iskuulo Hoose/dhexe iyo kuwa sare balse wali ma yeelan Jaamaca walo lagu talo jiro in dhawaan la hirgaliyo Qansaxle Universtiy,

Degmada Qansaxle waxa dhinaca Qorax soo baxa ka xiga Caasimada Galkacyo oo ujirta 60 km dhinaca qorax udhacana waxaa 20 km ujirta degmada Goldogob, dhinaca galbeedna waxaa ka ga beegan Bursaalax dhinaca waqooyina dhuldaaqsin ah oo xooluhu aad u isticmaalaan, magaalada waxaa udhaw o ay dadku is kaga kala gooshaan magaalada kale ee is Qambuus.




#Article 151: Boon (352 words)


Boon waa degmo ka mid ah degmooyinka ugu waawayn uguna dadka badan degmooyinka gobolka Awdal. 

Boon waxa ay 48 km woqooyi ka xigtaa Caasimada gobolka Awdal ee Boorame Boon waa degmo qadiimi ah oo leh taariikh mug leh oo aanay ilaawi karin umada kunool Somaliland iyo guud ahaanba  Somalia Boon waa halkii ay ka bilaabantay hawshii iyo halku-dhegii la magac baxay ISKAA WAX U QABSO halku dhegaas oo ay somali oo dhami u bogtay kuna hawl gashay isla markaana astaan u noqday degmada Boon dhanka kale Boon waxay caan ku tahay Sportska oo ay ciyaaryahanadeedu ka qayb qaadan jireen wiilal iyo gabdhaba tartannadii dhex mari jiray goboladii dawladii Somalia isla markaana ay hada si muuqata uga dhex muuqdaan tantanka gobolada Jamhuriyada Somaliland Boon waxa ay ku taallaa dhul sare oo hawo fiican leh isla markaana leh dhul beereed iyo dhul daaqsimeed labadaba Boon waxay dhabarka ku haysaa buuralay ay ka mid tahay buurta wayn ee saldhiga u ah isgaadhsiinta dalka oo dhan ee Libaaxlay.Boon waxa ay leedahay Mayor iyo M/kuxigeen iyo xog-haye Mayorka hada jooga oo xilka la wareegay mudo saddex sanno ka hor ahayd waxa la yiraahdaa Maxamad Khayre Dhimbiil.

 
Boon waxay leedahay dugsiyo hoose kuwa dhexe iyo dugsi sare iyo waliba dugsi farsamada gacanta ah oo hada gacanta lagu hayo dhamaystirkiisa Boon ardayda waxka barata dugsiga sare waxay si toos ah u galaan qaybaha jaamacada camuud ay ku leedahay Degmada Boon gudaheeda iyada oo boon jaanis u heshay inay noqoto halkii ugu horeysay ee maamulka jaamacada camuud ay ka furaan qaybo ka tirsan jaamacada iyadoo ay ka hawl galaan qaybo ka mid ah ardayda ka baratay jaamacada cammuud qaybta sharciga kuwaasi oo loo yaqaan (legal clinic) Degmada Boon waxa kale oo ay leedahay private schools iyo Madaaris ay dadka qaar ku bartaan diinta iyo carabiga waxa kale oo boon ka socda waxbarashada dadban (non formal education) taasi oo kor loogu soo qaadayo ardaydii aan jaaniska u helin school ama wax-barasho wakhtigii ay da'doodu ku haboonayd kuwaasi oo ay ka caawiyaan hay'ado caalami ah oo aan dawli ahayn iyo qaar ka mida UN ta sida NRC iyo WFP

by cabdala gorod




#Article 152: Libaaxley (138 words)


Libaaxley waa Buur ka mid ah buuraha ugu caansan gobolka Awdal ee Jamhuuriyda Soomaaliya
waa halka Buuraha iyo Banka geriyaad iska galaan
waa buur Taariikh dheer ku leh deegaanka waxyna ku caan baxday Ugaadha kala duwan
waxaana yimid 1962 Aden cadde, 1967 Abdirashid Ali sharmarke oo loogu caano lisay
oo ahaa labadii madaxweyne ee Somalia Sanadihii 1960 -1969.

oo ka mid ahaa Saraakiisha caanka ah Somaliyeed, 1994 waxa yimid Caaqil Maxamed Ciise Shidane o ahaa caaqil ama duub ka caan ahaa bulshada dhexdeeda gaar ahaan koonfurta.
Libaaxley waxay caan ku tahay dhir iyo macdano sida Dhuxul dhagaxda iwm.
waana goobtii dagaaladii Amxaarada iyi tigrega 1887 sal dhiga Gumeysi diidkii
Beelaha Samaroon ay ku gabsadeen. iyadoo dhawaana lagu gamay gantaal ciidamada
mareykanka ee Djibouti ku sugani ay ku soo abaareen.
waxaana Beel Taariikh ku leh Badda cas wakhtiyadii beryo-beryo.




#Article 153: Dangorayo (513 words)


Dangorayo waa degmada 2aad ee Gobolka Nugaal. Waxa ay ku taallaa Ayax. Waa meelaha ugu sareeya ee heerka joogga badda dalka Soomaaliya. Waxaa dhinaca galbeed ka mara tog layiraahdo bilcil biyihiisuna ay ku xiran yihiin xilli roobaadka deegaannaadaas oo u badan xilliyada Gu'ga iyo Dayrta.

Degmada Dangorooyo waxaa ku nool dad gaaraya 34.000 kun oo qof Waxay leedahay iskuul hoose dhexe oo la dhisay 60-naadkii iyo iskuul hoose/dhexe iyo sare oo kubaxa luuqada carabiga iyo englishka iyo isbitaal-yare la dhisay 90-shaneeyadii. Waxaa guddoomiyeyaal ka soo noqday Cali Xaaji Maxamed, C/qaadir Kaarshe Cadduur (Khuruuf) Mursal Yuusuf Maxamuud (Keligii-ducayste), c/raxmaan xaaji ciise (xayrdaac),mukhtaar cabdiraxmaan iyo C/qadir Siciid C/raxman iyo Mukhtaar Abdirahman. 
Waxaa kaloo jira Urur Tabarucaad ah oo noqday abid ururkii igu waxqabad badanaa Deg Dangorayo oo LA yiraahdo DANWADAAG DANGORAYO DEVELOPMENT (DADDO) oo Ku guulaysatay Mashaariicda sida Nalaynta iyo Dhiraynta Denada kuwa kalana ay Ku xigi doonaan insha Allah Solar Led Street Lights In Dangorayo and Plantation are two Projects DADDO Implemented in Dangorayo Aasaaska degmada waxaa la sameeyay 60-naadkii. Waxaan halkaasi markii u horeysay degay Xaaji Axmed Farajar, Siciid Aw-Nuur iyo Barni Xaaji Xuseen Abokor Allaha u naxariistee dhamaantood.

Dangorooyo waa meel qabow oo nolol fiican. Waxay bilowday inay horumar la taaban karo samayso sida iskuulo ceelbiyood isgaarsiin iyo dhismayaal quruxbadan sida hoteelo iyo guryaba degmadu wixii ka dambeeyay sanadkii 1989-kii.

Degmada dangorayo waxaa lagu tiriyaa meelaha caanka ku ah waxbarashada marka laga hadlaayo tacliinta wadanka soomaaliya, degmada Dangorayo waxaa ka furan school-ada Hoose dhexe ee Kal-iyaxeed primary and intermediate school iyo schoolka kale ee Hagi Aden primary and intermediate school.schoolkan oo usasay aqonyahan saacid karatay oo ay bulshada degmada Dangorayo xushmada wayn u hayan wayo degmada oo laga guray waxbarasha la'aan awgeed ayuu schoolkan ka asasay waxanu lenahay ilahay haka ajarsiyo saacid. wuxu aha mid nagu wayn
Labadaan school waxay furnaayeen mudo lagu qiyaasi karo 30 sano isku geyn ahaan, waxaa kasoo baxay arday farabadan oo maray heer dugsi sare iyo heer jaamacadeed, ardaydaas ayaa hadda qaybtood qalin jabiyeen qaybta kalena ay hada wadaan.
waxaa sidoo kale degmada ka furan dugsiga sare ee Dangorayo Secondry school kaasoo sanadka ay dufcadii u horaysay ka qalin jabiyeen sanad dugsiyeedkii tegay ee 2012/2013.
waxaa sidoo kale degmada ka furan Schoolada gaarka loo leeyahay oo laga barto luqadaha sida soomaaliga, English-ka iyo xisaabta, waxaa degmada sidoo kale ka furan 5 dugsi oo lagu barto Qur-aanka kariimka ah, kuwaasoo soo saara arday quraanka taqaan, badankoodna xifdisan quraanka kariimka.
Degmada waxaa bishii 8-2013 laga furay machad lagu baranaayo barashada shareecada islaamka ah taasoo loogu tala galay dadka waa-wayn oo da-adoodu ka sarayso 13 jir.mc=hadkan ayaa ah mid 4 sano kadib loga gudbayo heer jamacadeed oo laxirirta sharecada islamka

Degmada Dangoroyo waxaa hoos yimaad tuulooyin badan oo ay ka mid yihiin haajikhayr, butunbuto,baarweyn,uuskure,baqbaq,ceelbuh, qundheed, falfalax,suuj,garmaal,kabaal,yibaayil,qodaxdoole, damasamahele.kalyaxeed' garmaal.libaxo. farxamur.buur-xagakareed.higlofardood. 
dangorayo waxaa lagu tilamaama degmada ugu balaaaran degaamooyin ka Puntland waa degmo leh baaxad aad u balaaran iyo deegaamo badan oo hooos yimaada , waxayna degmadu kutaala degaanka loyaqan AYAX waxana ka hool gala NGO's calami iyo muxaliba ah sida hay'ada World vision. ICRC.MAC.WFP.NRC.TADAAMUN,DANWADAAG DANGORAYO DEVELOPMENT (DADDO). IYAX RELIEF DEVELOPMENT ORG(IREDO)




#Article 154: Neef (194 words)


Neef (Gas)

Haku khaldin xanuunka Neefta

Neeftu (ingiriis: gas) waa mid ka mid ah sadexda aasaaska u ah walaxda (matter). Waxa laga yaabaa in neefta saafi ahi ka samaysan hal atom, sida Neefta Gobka ama neef atomic sida Niyoon, malakuyuul ka samaysan labo atom, sida Ogsajiinta oo kale, ama isku dhis (compound) ka kooban malakuyuulo ka yimid atomyo kala duwan, sida Kaarboon-labo-ogsaydh (C2O). 

Iskumilanka neeftu waxay ka kooban tahay neefo saafi ah oo kala duwan sida hawada oo kale. Waxa neefta ka soocay adkeha iyo dareereha waa ayadu waxay ka samaysan tahay saxaro (particles) kala furan isla markaana kala madax-banaan, taasi oo ka dhigtey neefta mid bilaa ur ah oo isha dadku arki karin. 

Marka cadaadiska iyo heerkulku caadiga yihiin, neefaha kali ah ee dagan ee curiyeha ka tirsan waa kuwa ka sameysan malakuyuulo labo atom iyo wixii ka badan, kuwaas oo ah:
Haydarojiin (H2), Nitrojiin (N2), Ogsajiin (O2); iyo marka lagu daro labo ka mid ah Halogenska Foloriin (F2), iyo Koloriin (Cl2). 
Neefahaasi waxaa soo raaca kuwa ka samaysan hal atom ee Neefta Gobta (Noble Gases) kuwaas oo kala ah: Hiliyaam (He), Niyoon (Ne), Aargon (Ar), Kiribtoon (Kr), Siinoon (Xe) iyo Raadhoon (Rn). 




#Article 155: Ganac (169 words)


Ganac: 
Ganacu waa qanjir weyn oo bogga hoostiisa ku yaala. Ganacu wuxuu soo saaraa sadex dheecaan oo dhiiga lagu daayo(endocrine part) oo kala ah : insolin , glucagon iyo somatostatin. waxaa kaloo uu soo daayaa dhecaano kale oo lagu daayo xididmaha (exocrine part). 

Insolin ama Insuliin 
Insolin-ta waa hormoon ama dheecaan waxaana soo saara unugyada beeta oo ka mid ah kuwa ganacu ka samaysan yahay. 
Insoliinta shaqadeedu waa burburinta sonkorta (glucose). dheecaankan marka uu ganacu soo saaro si toos ah ayaa loogu daraa dhiigga. Wixii glucose (sonkor) ahaa ee dhiigga la socdey ayuu u sahlaa iney galaan unugyada gudohooda si loo burburiyo. Xuubka unugga ayey glucoskii ka dustaa oo gudaha unugga ayey sonkortii gashaa. meeshaas iney gashona waxaa sahley insoliiinta. Insoliinta laáanteed ma suurtoobeyso iney unugyadu qaataan sonkorta dhiigga dhex wareegeysa.
Insolintu waa hormoon ka dhisan 51 amino-asiidh.

Waa hormoon uu ganacu soo saaro. Waa hormoon ama dheecaan ku lid ah insolinta.
Dheecaankan shaqadiisu wxey ku lid tahay shaqada insoliinta.
Labadan dheecaanba si toos ah ayaa dhiiga loogu daraa.




#Article 156: Xisaab (1196 words)


Xisaabta (ka Greek: Μαθηματικά) waa saynis ah aan la taaban karin iyo guud ee xalinta dhibaatada iyo horumarinta habka [3]. Haddii kale, waxaad u xil karaa sida sayniska ah xiriirka taranta iyo qaab-dhismeedka aan ollogga ah ee dunida dhabta ah. [4] Aan la taaban karin, sababtoo ah waxaa laftiisa laga xoreeyey dhibaatooyin asal gaarka ah iyo guud ahaan in ay tahay dabaqi karo meelo badan. [3] Tusaalooyinka fikradaha xisaabeed waa cod, xogta, qaab-dhismeedka, tirada, meesha iyo xidhiidhkooda. [5] [6] Ama fikradaha sida aan la taaban karin (xisaabta saafi ah) ama codsiyada in nidaamo sayniska sida physics iyo technology (xisaabta codsatay). [5]

Iyada oo hay'adaha waxbarasho sayniska ee meel iyo waqti, ma cadda in kaasaa run ah, waayo waxyaabaha ka bartay in xisaabta. [7] Intaas waxaa sii dheer, habab kala duwan oo ka mid ah imtixaanka, waayo, sayniska u muuqdaan in ay u isticmaalaan hababka induction iyo hababka xisaabta ee jaro [7]. Waayo, tan iyo sababo kale oo ku xusan kicisaa xisaabta ontological iyo arrimaha epistemological ka aragti cilmiyeed furay. [7] Arimahaa oo dhan ayaa waxaa ka hadlay in falsafadda ah xisaabta. [7]Tusmada [Qarinaysaan]

Xisaab waa cilmiga wax xisaabinta. Waxaa jira afar xisaab-fal oo kala ah: 

Laba tiro marka laysku daro wixii ka soo baxa waxaa la yiraahdaa wadar. sida

Laba tiro marka la kala jaro wixii ka soo baxa waxaa la yiraahdaa farqi. sida

Laba tiro marka laysku dhufto wixii ka soo baxa waxaa la yiraahdaa taran. sida

sidoo kale afartaa waxaa dheer iyagoo jajaba marka lagu shaqaynayo 

Isticmaalka ama dabbakhida xisaabta dhiraandhirinta (Derivative)
Xisaabtan looyaaqaano dhiraandhirinta ama afka qalaad loogu yeedho “derivative” waa qaybta asalka u ah labada qaybood ee ay ‘Caculus’tu u qeybsanto, taas oo leh faaiidooyin ama isticmaal farobadan oo xal u ah weydiimooyin xisaabeed oo faro badan. Hadaba si ay u fududaato isticmaalka dhiraandhirintu aynu soo qaadano tusaalooyin faro badan oo ku saabsan xisaabtan aadka muhiimka u ah.

 Tusaale 1:- 
Warshada kaaluunka samaysa ee laasqorey ayaa doonaysa inay sameyso kartoono(baakado) lagu keydiyo kaluunka ay qasacadeyso. waxayna warshadu go’aan ku gaadhey in kartoon kasta oo ka mida kartoomadaa uu yeesho sal labo jibaaran islamarkaana wadarta bed-duleedka kartoon kasta uu noqdo 192 mitir oo labojibaaran, sida ka muuqata jaantuska hoose. Muxuu noqonayaa kartooka dhalinaya mugga ugu weyn dhinacyadiisu(dimensions)

Xalin:-
Sababtoo ah kartoonka oo leh sal labo-jibaaran, muggiisa waxaa lagu helaa 

Sidoo kale wadarta bed-duleed (Surface area,)(S) waxaa lagu heli karaa bedka salka + bed-deleedka ama 

Imika isticamaal dhiraandhirinta (derivative) si aad u heshid dhinacyada kartoonka ee dhalinaya mugga ugu weyn.
Horaadka (D) muuqda (feasible domain) ee ay X noqon karto , ee waliba macnaha sameenaya weydiintan 

Sidaa daraadeed dhinacyada kartoonku waa in ay noqdaan 

Fiiro gaara:-

Waxaa jira kartoono sal labo jibaaran leh oo aan tiro (xad) lahayn oo leh wadar bed-duleed(surface area) lamid ah 192 (ie: (42 + 4 x 4 x 11), ama (52 + 5 x 2 x 16.7), iwm) balse dhamaan dhinacyada kartomadaasi ma dhalinayaan muga ugu weyn. Kan aynu xisaabiney dhinacaydiisa ayaa ah ka kaliya ee samaynaya muga ugu weyn. Halakaas waxaad ka ogaan kartaa faaiidada ay leedahay dabakhida ama isticmaalka dhiraandhirinta(derivative). 

Tusaale 2
Engineer guryaha dhisa ayaa doonaya inuu nashqadeeyo cabirka daaqadaha guri ku yaala magaalada kismaayo.waxa uuna Engineerku doonayaa in daaqadkasta qeybteeda sare u ekaato nus-goobo (goobo barkeed), qeybta hoosana ahaato leydi sida daaqadaha caadiga ah, sida ka muuqata jaantuska hoose. Muxuu noqoneyaa cabirka hareeraha(dhinacyada) daaqadkasta ee uu Engineerku nashaqadeynayo, dhinacyadaasoo samaynaya bedka ugu weyn ee dariishadaha, haddii wareega guud ee daaqadkasta uu yahay 8m?

 Xal Siin

 
 Weydiin 

Isticmaal imika habka dhiraandhirinta saad u heshid dhinacyada dariishadkasta kaas oo dhalinaya bedka ugu weyn

 
dhiraandhirinta labaad (second derivative) ee bedku waa 

Sidaa daraadeed marka dhinacyada dariishad kasta ay kala yihiin:

 

Taranta labo tiro oo tirsiima ayaa ah 180 isla markaana wadarta labada tiro ayaa ah ta ugu yar, Raadi labad tiro?
si uu u dhiso cali wado weyn oo u dhexeysa labo magaalo ayaa ay khasab tahay inuu buuxiyo tog u dhexeeya labada magaalo kaasoo dhinacyada janjeedhkiisu kala yihiin 5% iyo 6%. haddii labada dacal ee sare ee togu isu jiraan masaafo dhan 100m Raadi cabirka meesha ugu hooseysa ee toga? 
       

Isle’egyada
Isle’egyada waxaa lagu xalin karaa dhowr qaab oo kala duwan . Waxaana ka mid ah qaababkaa: qaabka daboolida, qaabka wareejinta iww. 

Tusaale 1 qaabka daboolida(cover up method) 

Xali isle’egta hoos ku qoran 

 gacantaada saar tirada door 

soomaha wadata 

, waxaa halkan kaaga cad in tirada aad gacantaada saartay ay lamid tahay 4 taaso marka loo qeybiyo hooseeyaha (4) maxsuulka soo baxaya uu yahay 1. Sidaa daraadeed 

 X = 

Tusaale 2

 4x + 5 = 7 

 + 5 = 7

 

Xusuus:-

Qaabka daboolida marka la isticmaalayo waxaa 

la daboolayaa(qarinayaa ) tirada doorsoomaha 

wadata mar walba kadibna waxaa la 

le’ekeysiinayaa tiradan doosoomaha wadata ee 

la qariyey tirada run kadhigaysa isle’egta lagu 

Tirada [edit | edit source]

set A waa a ururinta isku qodob in la kulmo Zermelo-Fraenkels dhigay aragti. Tusaale ahaan, a ururinta of tiro {1, 2, 3} waa go'an uguna, {1, 2, 3, ...} si kastaba ha ahaatee waa xad la'aan ah dhibcood taasoo ka dhigan tiriyey sii. kala duwan A la'aan content waxaa la odhan jiray set maran. tiro A ka koobnaan karaa dhawr subsets kale. Daraasiin ayaa lagu bartay in aragtida tirada.

Functions ka aag, domain ka qaado qiyamka, iyo u yeelaan qiimaha aag oo kala duwan, cadadka qiimaha.

Hadalka [Edit | edit source]

Xisaabta nidaamka tiro ka kooban tahay iyo kuwo kale ee tirooyinka caadiga ah, abyoonayaasha, tirooyinka buuxa, tirada dhabta ah iyo lambarada adag. Waxaan qaybtan ku siin doonaa soo jeedinta ku saabsan dhismaha tirada dabiiciga ah iyadoo la isticmaalayo axioms Peano. Iyada oo ku saleysan qaab-dhismeedka this, waxaan ku siin doonaa qeexidda ah Silverman abyooneyaasha ah; waxaan isticmaali cadayn ereyga loola jeedaa fikradaha aasaasiga ah oo aan naftooda ku kalsoonaadaan natiijada macquul dheefay. Iyada oo ku saleysan qeexidda abyoonayaasha aan dhiso kartaa tirooyinka buuxa iyada oo la samaynaayo isticmaalka lammaanaha tirooyinka. Dhismaha A ee tirada dhabta ah laga helay shaqo Richard Dedekind oo ay ku jiraan

Dhismaha tirada dabiiciga ah [edit | edit source]

Iyada oo tirada N dabiiciga ah, waxaan ula jeednaa qadarka abyoonaha non-negative (0, 1, 2, iwm). Durba annagu waxaannu ku dhisi qarniyo by bilaabo element gaar ah 0. Haddaba, waxaan la wadaajin tirada soo socota ee N 0 + 1, iyo (0 + 1) + 1, iyo wixii la mid ah. Noocan ah fahamka tirada dabiiciga ah waa dareen leh, la moodayay mid aan toos aheyn sababtoo ah + ma aha hawlgal si wanaagsan u qeexan. Ma, in view this, ka arki kartaa in N waa tiro aan la koobi karayn, maxaa yeelay, wax xuja ah in N waa la koobi karayn yihiin kuwa soo socda: ({\ bandhigay qaab \ Alfa} \ Alfa) Ka soo qaad jiro aad N markaas element weyn n + 1 oo ka mid ah n iyo n + 1 waa ka weyn yahay n, n sidaas ma noqon karo tirada ugu badan ee n iyo iyada oo absurdum ad reductio kuma jiraan tiro n ugu weyn. Fiiro gaar ah bayaanka in n + 1 waa ka weyn yahay n, waxaa run ma aha maxaa yeelay, waxaannu aan weli helin wax dareen xisaabeed ah ama ka yar ka weyn. axioms Peano xaliyaan dhibaatooyinka doodan:




#Article 157: Malta (448 words)


Malta ama jamhuuriyadda Malta loona jaqaano (jasiirada malta). waa Wadan jasiirado ka kooban oo ku yaalo Badda Dhexe ee Yurub. malta waa mid kamida wadamada ugu yaryar qaarada yurub malta waxa ay kakoobantahay sadex jasiiradood oo aad u yaryar

Malta juquraafi ahaan waxa ay kutaalaa qaarada afrika laakiin siyaasad ahaan waxay raacsantahay qaarada yurub wadanka ugu dhaw wadamada yuru waa wadankla taliyaaniga dhanka kale jasiirada maalta waxa ay aad iyo aad ugu dhawdahay wadamada waqooyiga qaarda afrika sidaLibiya iyo tunisiya wadanku waxa uu ka koobanyahy sadex jasiiradood oo ladaganyahy waxaana ugu wayn jasiirada malta waxaa soo labaysa jasiirada Gozo waxa kale oo sadexda jasiiradood ee malta ka koobantahy kamida jasiirada Kemmuna oo ah jasiirad aad u yar waxa kale oo jira jasiirado dhawr ah oo aad uyaryar cidina ayna kunoolayn.jawiga jasiirada malta waa jawiga ama cimilada bada dhexe.

dadka malta kunooli waxa ay tiro ahaan gaadhayaan afar boqol oo kun oo qof waxa jira qurbojoog gaadhaya halmilyan oo maalta katagay kuna nool daafaha caalamka dhamaan dadka kunool maalta waxa ay haystaan diinta kiristanka. waxaanay ka tirsanyihiin kaniisada katoliga 

Dadka reer malta waxa ay kuhadlaan luqada maltiska oo ah mid kamida faraca luqadaha (Luqadaha Semitiga) waxa la ogyahay in dadka maltisku ay kasoo jeedaan waqooyiga afrika gaar ahaan tunisiya iyo libiya sidaas awgeed luqda maltisku waa farac ka lumay carabiga %60 kalmadaha luqada maltisku waa carabi walaw ay luqadaha ingiriisiga iyo talyaanigu aad u bedeleen.luqada maltiska waxa loo isticmaalaa xarfaha latinka 

Madaxwaynaha jamhuuriyada malta waxa lagasoodoortaa baarlamaanka. madaxwaynuhu malaha wax awood culus ah waxa uu madaxwaynuhu magacaabaa raysalwasaaraha iyadoo la eegayo natiijadii doorashooyinka 
caadatan raysalwasaaruhu waxa uu noqdaa gudoomiyaha xisbiga doorashada ku adkaada xiliga barlamaanka doorashooyinkiisa lagujiro. baarlamaanka malta waxa lagumagaacaabaa (Kamra tar Rappreżentanti). oo amcneheedu yahay golaha wakiilada 

Tiirarka uguwaawayn ee dhaqaaalaha malta waxa kamida beeraha kaluumaysiga dalxiiska. shirkada (Malta Drydocks) waa shirakada uguwayn ee shaqaalha fursado shaqo siisa waana shirkada labaad ee yurub ugu wayn dhanka samaynta agabka kaluumaysiga. waxa kale oo iyana jirta shirkad lagu magacaabo (AJD TUNA) oo ah shirkada bada dhexe ugu wayn dhanka kaluumaysiga. malta sanadkii waxa malta dalxiis ahaan u yimaada dad aad ubadan oo kayimaada wadamada qaarada yurub kuwaas oo dakhlibadan sogaliya wadanka malta 

Dhaqanka maalta ama dhaqanka dadka maaltiisku waa mid aad ugu dhex qasmay dhaqamada wadamada jaarka la ah malta gaar ahaan taliyaaniga iyo ingiriiska dhanka dhaqanka luqada waxa ay dadka malta kunoli ku hadlaan carabi aad isubedelay luqada rasmiga ah eemaalta lagaga hadlaa waa luqada maltiska waxa kale oo luqadrasmya ah luqada ingiriisiga. maltisku waxa ay inbadan kudadaaleen sidii ay isga fogaynlahaayeen dhaqanka taliyaaniga waxayna ujanjeedhsameen xagaas iyo gumaystahii maalta gumaysanayay inta badan oo ah ingiriiska sidaas awgayd maltisku luqada ingiriisiga waxa ay ka dhiteen luqad rasmi ah 




#Article 158: Cabdiqaasim Salaad (148 words)


Cabdiqaasim Salaad Xassan (carab:عبدي قاسم صلاد حسن) wuxuu dhashay sanadku markuu ahaa 1941dii.waxa uu bartay qur,aanka asaga oo yar kadib wax barashadiisa waxa oo ka bilaabay magaalada gaalkacyo cabdiqaasim waxa uu ku soo biiray Siyaasadda asaga oo da,yar waxa oo noqday wasiirkii ugu da, da yaraa ee soo mara taariikhda soomaaliya .cabdiqaasim waxa oo ka soo qabtay dowladii hore ee soomaaliya xilal kala duwan oo u badan wasiirnimo sida (( wasiirka arimaha gudaha wasiirka maaliyada wasiirka waxbarashada )), cabdiqaasim salaad xasan markii ee burburtay dowladii soomaaliya waxaa uu aaday dibada inta badanna ma uusan imaan jirin dalka . cabdiqaasim salaad xasan waxa uu isku soo sharaxay jagada madaxweyna nimada soomaaliya sanadkii 2000 shir lagu qabtay dalka jabuuti maagaaladiisa Carta taas oo ugu danbeyntii loogu soo magacaabay in uu noqdo Madaxweynaha dalka Soomaaliya. Wuxuu ahaa madaxwaynaha Soomaaliya taariikhdu markey ahayd 27dii Agoosto sanadkii 2000 ilaa 14kii Oktoobar sanadkii 2004.




#Article 159: Shahaadah (366 words)


Shahaadah (), ama shahaado waxa weeye qirista Ilaahay in uu yahay hal kaliya waaxid maba tawxis ka oo ah qirista ilaahy.
shahadah waxey ka mid tahay shanta tiir oo ugu muhiimsan diinta Islaamka, waxaana weeye tiirk koowad oo ah shahaadada.

أشهد أن لا إله إلاَّ الله و أشهد أن محمدا رسول الله [luuqada carabiga]

Waxaan qira'yaa in uusan jirin ilaah, Alle (Allaah) mooyee, waxana qirayaa in uu Muxamed (csw) yahay rasuulkii Alle (Allaah).

I testify that there is no god (ilah) but God (Allah), and I testify that Muhammad is the messenger of God. [luuqada Ingiriiska]

Walaaleheyga muslimiinta ah waxaan jeclaan lahaa inaan halkan isku xasuusino tawxiidka ilaahey iyo fadliga uu leeyahay iyo dunuubta uu u dhaafayo qofkii la yimaada towxiidka, rabigeena tabaaraka watacaalaa wuxuu leeyahay ( قال تعالى:(الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ),) Ilaah wuxuu noo sheegayaa kuwii rumeeyay oo aan iimaankooda ku daboolin shirki kuwaas waa kuwa aduunka ku hanuunsan kana badbaada cadaabta ilaahey yoomul khiyaama. 
kuwaasu waa kuwee ( waa kuwa cibaadadooda u baraxtiray ilaahey oo kaliya ) waa sida uu leeyahay al imaam ibnu katheer tafsiirkiisa, nabigeena ( n.n.k.h.) wuxuu yiri sida ay ka soo wariyeen al imaam al bukhaari iyo muslim saxaabiga la yiraahdo cubaada ibnu saamit ( ilaahey haka raalli noqdo ) cubaada ibnu saamit wuxuu leeyahay rasuulka (n.n.k.h. ) wuxuu yiri ( man shahida anna laa ilaaha illa laaha waxdahu laa shariika lahu wa anna muxammadan cabduhu wa rasuuluhu wa anna ciisaa cabdullaahi wa rasuuluhu wa kalimatuhu alqaahaa ilaa maryam waruuxun minhu waljannatu xaq wannaaru xaq adkhalahu allaah al jannata calaa maa kaana minal camal ) walahumaa ee waxaan ula jeedaa al imaam al bukhaari iyo muslim xadiith ay ka wariyeen saxaabiga la yiraahdo citbaan ( ilaahey haka raalli noqdo ) asagoo ka soo wariyey nabigeena ( n.n.k.h ) wuxuu yiri ( fa inna allaaha xarama callan naar man qaala laa ilaaha illa alaaha yabtagii bi daalika wajha allaah ) 
maxaa loola jeedaa shahaadatu an laa ilaaha illa allaah? waxaa loola jeedaa ilaah xaq lagu caabudo inuusan jirin ilaahey kaliya mooyee, marka qofka ku dhawaaqo kalimadaan waxaa laga doonayaa inuu la yimaado sedex qodob. 

    assagoo yaqiinka raacsinaayo. 
    walaalayaal waxaa halkan inoogu dhamaaday fadliga towxiidka




#Article 160: Isdirgalmood (111 words)


Isdirgalmoodka waa galmada dhexmara labo qof oo isku sinji ama isku dir ka soo jeeda, sida uu eraygu muujinayo, kana kooban yahay erayo la iskudhafay, oo kala ah [Is + Dir(ka)+ Galmood]. Haddaba, marka galmadaasu ay ka wada dhaxeeso labo lab ah, waxaa kiiba lagu magacaabaa Isdirgalme ama labaduba Isdirgalmayaal. Sidoo kale, Isdirgalmato iyo Isdirgalmatooyin ay ku beegan yihiin, haddii ay yihiin dumar. Isdirgalmaha wuxuu qaadan karaa kaalinta ku beegan tan raggu ka qabto galmada ka dhaxeesa Kaladirgalmayaasha (rag iyo dumar), ama tan dhedigga; oona kaa koowaad loogu magac daro Utage (u + tage), kan labaadna Lootage (loo + tage). Sidoo kale waxay kala yihiin, Utagto iyo Lootagto, dhanka isdirgalmoodka dumarka.




#Article 161: Majladda Time (157 words)


Time (Af-Soomaali Taaym), oo sumaddeeda ganacsigu tahay TIME oo far-taagan ah (Waawayn), waa Shantiris (Majalad) todobaadle ah oo ka soo baxda waddankaMaraykanka. Waxay wada jaal yihiin dhiggeedda tifaaftirka Yurub Time Europe (Af-Soomaali Taaym Yurub) oo Landhan ka soo baxda, iyo TIme Asia (Af-Somaali Taaym Eeshiya) oo Hong Kong ka soo baxda.

Time, caddadkeedii ugu horreeyey wuxuu soo baxay sanadkii Maarso 3, 1923, waxaana soo saaray Briton Hadden iyo Henry Luce, waxayna noqotay Shantiriskii ugu horreeyey ee todobaadle ah ee ka soo baxa waddanka Maraykanka. Time waxaa looga hadlaa dadka caanka ah iyo waxyaalaha la xiriira, sida, 100 ka qof ee adduunka loogu jecel yahay, loogu necebyahay, ugu geesisan, uga dhiirran, iwm.

Waxaa la sheegaa in magaca TIME uu yahay ereyo laga soo gaabiyey The International Magazine of Events. oo la cno ah Shantiriska Caalamiga ah ee Dhacdooyinka

Waqtigaan la joogo, tifaaftiraha Time waa Richard Stengel; Priscilla Painton, Adi Ignatius iyo Michael Elliottna waa u qaybsanaaysha maamulka shantiriska.




#Article 162: Ugaas Cilmi Ugaas Warfaa (553 words)


Ugaas Cilmi Ugaas Warfaa oo bah ahaan la dhashay Ugaas Magan ugaas warfaa, Wuxuu wakhti ahaan kasoo jeedaa dhexdhexaadkii 1700.
Taariikhda Ugaas cilmi wuxuu Ka taliyay dhulkan loo yaqaano Qoraxey.
Ilaha xaqiiqdan oo ku kala qeybsan Geography ahaan Qoraxey intey loo yiqiin waagaas iyo maanta, waxaan isku daynay inaan sii ogaana, anagoo ilo kooban ka heyn in Ugaas cilmi fadhiisan u aheyd dhulkan Togga Faafaneed  marro ee ah  Birqod, Sheygoosh, Xudureyle, Iyo Qabridahare oo xiligaas daaqdin iyo ceelbiyoodba ahaa keyn reer ugaas cilmi,  Dadka taariikdha ugu jira Qoyska ugaas cilmi waxaa ka mid ah Siyaasiin, Culimo, Aftahamo, Dagaalyahamo. Sida Xuseen Hudle Xasan, Yuusuf Cilmi Xirsi (Dhoonyacab), Faarax Cabdi Guuled (Faarax Caytame), Aw-Aadan Aw-Xuseen Cali, Yuusuf Cali Xirsi (Aw Yuusuf Barre) , Cilmi Raage Cilmi,  Kormajaan iyo Feetin, Sheekh Yuusuf-Dubbad, Axmed Gubadle, Faatule, Derbi Sheekh Yuusuf, Tarrax.

Taarikhda wixii udhaxeeyay 1700 ilaa iyo bilowgii 1800 yaa mugdi gashay, guud ahaan soomaliba.
waxaa kaloo jiray Geed la odhan jiray  Gobkii dooxa weyn oo u carisgaas ahaa geedka reer cilmi ku kala tala qaato, sida ka muuqata erayadii cilmi raage allaha unaxariistee wuxuu yidhi  Gangan iyo Gafuurkii hadhiyo, faafan gudaheeda, Galadiid Goobkii Dooxa weyn, Goray meeshiisa
Dib aan ugu laabano sababta aanu u magacownay Geography'ga Qoraxey. Sababtu waxaa weeye in ilo lagu kal sooni qabo iyana tilmaaneen in taliska Ugaas magaan uu ahaa Ciid Iyo Doollo.
Nasiib daro owgeed doollo maanta hooyga qoraxey ma,aha, sida uu gumeysiga dhulka Ogadenia ukala qeybiyey owgeed. Laakin nasiib wanaag Ciid yaa Maanta ka mid ah Dhulka loo yaqaan Qoraxey.
Cilmi Family ahaan 12'kiisii wiil maanta waxaa ka joogo, Xasan Ugaas Cilmi, Boon Ugaas Cilmi, Kud-Cadaawe Ugaas Cilmi, Xirsi Ugaas Cilmi, Kooshin Ugaas Cilmi, Wacays Ugaas Cilmi, Liibaan Ugaas Cilmi, Faarax Ugaas Cilmi, Warfaa Ugaas Cilmi.
inkasta oo aan aad u yara sida u walidkay i shegay  waxa u ahaa ugaasku calim aad u cilmi badan 
kolki u ugaasku dhintayna waxa la i tusay geed layiri wa lagu maydhay ugaas oo ku yaala meel u dhaxaysa   duudka xalal go (xero dariiqo) iyo duudka gambadh  xeo dariiqo waxa loogu bixyey waxan maqalay waxa ay ahayd meel culimo badan  oo diinta  si xoog ah loogu barto  culimada halkas  joogi jiray  waxa ka mid aha   sayid salaah ( sayid saafi)  sayid siraad  sayid sadiiq  oo ahaa ilmo sayid  axmed sayid cabdiwahaab  kana so jeeda  hashimi ama ilmo sayid husen sayid cali  sayid cabdiwahab waxa  u aha ninki hayey  kacbada ama imamka makka ahana qadigii makka  reer sayidka waxa dhalay  dhamantood reer warfaa
ilmo sayidka wa mesha u magca ka so qatay  sayid mahamed abdulle hasan   waa  ninki wax so baray  sayid axmed ama sayid mahamed salaah  oo ku asan  (ciin ) waana kii laha  sayid mahamed cabdule hasan 
 Aw Yuusufow eray yar baan, ku erginaayaaye
Hadduu Eebbaheey kuu idmood, ururta weyn gaadho
Ikhwaanow adkee xaajadaan, kugu ammaaneystey

Ku ansixi halkii aan ku idhi, aadna ugu fiirso
Gurraasiyo Iljeex iyo u sheeg, nimanka Iidoora
Ogaadeen haddaan ahay dad, wow amar sareeyaaye

Oo ubaxa baarkaan ihiyo, awrta Haashimiye
Abtirsiimadey waxay gashaa, odayo waaweyne
Halkaan ugu arooraana waa, odayga Daaroode

Rasuulkii udgoonaana waa, ina-adeerkay e (csws)
Sayidkii Axmed ahaana, way awow runna ahee
Ibraahiin Rashiid aabbahay, odaygii weeyaane

Asaxaabihii oo dhan baan, ehel wadaagnaaye
Hadba anigu qoyskaan ahaa, loo irkanaayaye
Nin Amxaara mooyee intii, edeg adduun joogta
Islaameedku wuxuu ii yaqaan, ehelu kharykiiye
Aakhiro albaabbada jannaan, agabsanaaya

 




#Article 163: Cabdiraxmaan Tuur (199 words)


Madaxwaynahii uu horeyey ee Somaliland kunaa dhawaaqay goni isu taaga Jamhuuriyada Somaliland, Wuxu aha Siyaasi wayn, wuxu kaa soo shaqeeye dawladi hore ee Soomaaliya, Wuxu soo qabtay xilal badan, Wuxu uu soo halgamey dib uu socelitii Somaliland, wuxu walal la ahaa aabahii waxa barashada Soomaaliya (Maxamuud Axmed Cali oo lo yaqaaney Father of Education Of Somalia)

Dib kala soco Taariikhda Marxuumka, Madaxwaynahi sharaftalahaa C/raxmaan Tuur

tuur ale haw araxariisete waxa uu ahaa nin fiican. c/raxmaan wuxuu ahaa raisal wasaarihii Dawladda salbaraar ee uu madaxweynaha ka ahaaa Maxamed Faarax Caydiid c/raxmaan tuur wuxuu ahaa  madaxweynihi ugu horeeyey ee somaliland. M.Wayne tuur ololihii doorashada daahir riyaale ayuu kala qeyb galay si uu uga saaro meesha in ay qabiil uun ku koobnaato xilka madaxweynanimada somaliland.
c/rahmaan tuur wuxuuu ahaa maskaxdii ka takhalustay dawladii kali taliska ahayd ee mohamed siyaad bare wuxuu ahaa nin maskabadan isla markaana geesi ah alla ha u naxariisto. Abdiraxmaan tuur waxa uu ahaa gudoomiyihii afraad ee SNM, kaasoo ahaa hogaamiyihii SNM xiligii burburkii dawladii kacaanka 
qalinkii Cabdinajiib Baashe Maxamed oo Hargaysa ku suagn

MILICSIGA MAALMIHII CABDIRAXMAAN TUUR..
Waa Qalinkii Qoraaga weyn Muj.Boobe Yuusuf Ducaale oo Hargeysa ku sugan. -
Qormaddii 3aad iyo 4aad. 
.
Tuesday, November 18th, 2003




#Article 164: Amistardam (101 words)


Amistardam ama Amsterdam waa caasimada Dalka Holland waxaana degen in ka badan 851 573 oo qof (2017). Amsterdam waxay hoy u tahay dad kasoo kala jeeda aduunka dacaladeeda oo dhan waxaana ku nool in ka badan 170 jinsiyadood sidaa daraadeed waa magaalada aduunka ugu jinsiyadaha badan marka laga reebo New York. Amistardam waa magalada ay u soo hoydaan dadka ku nool qaarada yurub marka la gaadho dhaamadka todobaadka ama weekendga, sababtoo ah dadka ku nool qaarada, yurub ayaa u soo dalxiisa iyaga oo u imaada waxayabaha ay ka midka yihiin, xashiishka, waxyaabo kale oo fisqi ah oo ay dheertahay qarada yurub




#Article 165: Faarax Cabdulqaadir Geylan (134 words)


Waxaan ahay madax waynaha mustaqbalka ee somali magacaygu waa cabdiraxman mahdi osman 

Cawra waa isagee beenbadanaa Ina Geylan, 

jaamacad inaad ka baxdo waxaa ka horeeyo dugsi hoose dhexe masoo dhigatay, maya sababtoo ah waan ku aqaan, Radio gaalkacyo ayaa aabahaa ku keenay markaad ka saaqiday waxbarashadii, Radio Gaalkacyo rag kula mid ah oo soo saaqiday ayaa jooga, waxaadna baratay beentii iyo khiyaaligii Ina Jidxun.

isku kalsoonow waxaad taqaano ku ekow, waxaanadan aqoonin ha u hanqaltaagin.

qoraalkii ina Geylan halkan gashadayna waa hoos.
bye nin ku yaqaan

Faarax Cabdulqaadir Geylan wuxuu ka mid yahay Wariyaasha Soomaaliyeed ,wuxuuna ka baxay Jaamacad ku taala Magaalada New York ee Mareykanka wuxuuna ka bartay Jaamacaddaasi arimaha Siyaasadda iyo dhaqaalaha.

Faarax wuxuu 1980- ka mid ahaa Wariyaashii dowladii Maxamed Siyaad Barre ,ayagoo markaasi ka dibna dibada loogu direy Waxbarasho dibadeeda.




#Article 166: Sadaam Xuseen (256 words)


Sadaam Xuseen Cabd al-Majid al-Tikriti (; Ṣaddām Ḥusayn ʿAbd al-Maǧīd al-Tikrītī; dhashay 28 Abril 1937 – dhintey 30 December 2006) waaxuu ahaa madaxweynihii Ciraaq, laga bilaado taariikhdu markey ahayd 16 Luuliyo 1979 ilaa 9 Abriil 2003. Sadaam Xuseen wuxuu noolaa, laga bilaabo 28 Abriil 1937 ilaa 30 Diseembar 2006, wuxuu jiray 69 sano. Abriil 28 1937 ayuu ku dhashay Al-Cawja, Ciraaq oo u dhow magaalada Tikrit oo u jirta 200km waqooyiga Baqdaad. Sanadkii 1956 ayuu ku biiray xisbiga Ba’ath. 1958 lix bilood ayuu xirnaa ka dib markii lagu eedeyay inuu waday dhaqdhaqaaq Dawladda looga soo horjeeday. 1958-waxaa uu ka qeyb qaatay afgambigii leysku dayey in xukunka looga tuuro Abdulkarim Qasim, wuxuuna ka dhaawacmay lugta kadibna waxaa uu ufakaday Syria ka dibna Masarayuu sii galay. Febraayo 25, 1960 ayaa dil lagu xukumay asaga oo dalka dibada kaga maqan. 1962 waxaa uu Masar ku dhameystay dugsiga sare.

Si kastaba ha ahaatee, sanadkii 1979 Sadam waxaa uu noqday madaxweynaha dalka Ciraaq.Ka dib markii uu xukunka kala wareegay madaxweyne Bakr taa oo ka dhalatay damacii Bakr ee ahaa in uu Syria la midoobo Sadamna taa waa uu ka soo horjeeday. Wuuxuna ku xukumay xabsi guri. Sebteembar 1980 Sadam waxaa uu ka baxay heshiiskii uu 75-kii la galay Iraan ee ku saabsanaa xuduudaha. Ciraaq ayada o kaalmo ka heleysa Ciidamada bada ee mareykanka ayey dib u qabsatay dhulkii Iraan kaga qabsatay intii dagaalka lagu guda jiray ee u dhaxeysay 1984-86. waxaa dhamaaday dagaalkii Iraan iyo Ciraaq. 1990-Ciraaq waxa ay qabsatay Kuwait. 1991-ayaa in ka badan 30-dawladood Ciraaq ka saareen dhulkii Kuwait.




#Article 167: Yemen (171 words)


Yemen Af-Carabi اليَمَن ama Jamhuuriyadda Yemen waa wadan ku yaalo Bariga Dhexe. Yemen waxee xuduud la leedahay wadamada Sacuudi Carabiya oo ka xigta Woqooyiga iyo Galbeedka xeebta Baddacas, iyo Cumaan oo ka xigta Bariga, Dhinaca Koonfurta waxaa ka xiga Gacanka Cadmeed iyo Bada Carabeed, dhinaca Galbeedka neh waxaa ka xiga Bada Cas, wadanka caasimadiisa waa Sanca.wadanka Yemen waa wadanka kaliya ee Bariga dhexe oo isticmaalo Jamhuuriyad. yemen waa wadan aad u duqsan waxaana aad looga caabudaa diinta islaamka, dhinaca dhaqaalaha yemen uma taajirsano sida wadamada kale ee carabta, wadanka waxoo leeyahy shidaal iyo saliid, laakiin wax soo saarkooda aad ayoo u yaryahay.

Yemen waa wadan aad u duqsan waxoona leeyahay guryo taariikhi ah oo ladhisay kumanaansano kahor, ilaa hadda dadka yemaniga waxee isticmaalaan dhaqanka guryihii ladhisi jiray waagaas.Wadanka Yemen waxoo xornimo ka helay Dawlada Cosmaniya iyo gumeestihii Ingriiska. Wadanka Yemen waxoo markiisa hore u kala qeebsanaa Woqooyi Yemen iyo Koonfur yemen , taariikhda marka ee eheed 1962dii ayaa koonfurta Yemen la midowday woqooyiga Yemen, waa markii wadanka laisku dhahay Jamhuuriyada yemen. 

  

 




#Article 168: Jarmalka (233 words)


Jamhuuriyadda federaalka ee jarmalka ama 
Jarmalka waa wadan u dhisan dhinaca federaalka, waxoona ka koobanyahay 16 Gobol. Wadankaan waxoo ku yaalaa Bartamaha qaarada Yurub, waxoona xad la wadaagaa wadamada Faransiska, Denmark, Luksemburg, Beljim, Holland, Switzerland, Austriya, Jamhuuriyadda Czech iyo Boland. Magaalo madaxda wadanka waa Berlin. Wadanka jarmalka markiisa hore woo kala qeebsanaa, waxeena isku keentiisa ee dhamaatay 1871dii, dagaaladii aduunka kii labaad ayaa wadanka jarmalka la kala qeebiyay ka bilaabato 1949kii ilaa 1990kii, waa markii oo wadanka mar kale midoobay. Jarmalka waxoo leeyahay Taariikhda ugu dheer ee qaarada Yurub. Wadanka jarmalka waxaa degen dad gaaraayo ilaa 83miliyan oo qof, waa wadanka ugu dadka tirada badan qaarada Yurub, waana wadanka Ugu dhaqaalaha xoogan qaarada Yurub, Dhaqaalaha jarmalka waa dhaqaalaha sadaxaad oo ugu weyn aduunka, waxoo ku xigaa mareykanka iyo Jabaan. Wadankaan waa wadanka ugu dhoofiska badan matoorka qaarada yurub.

Wadanka Jarmalka waa wadanka ugu taariikhda dheer Yurub, waxaana laga helay dadkii horay u degenaan jiray raadkoodii 700,000 oo sano kahor. Dadkii biniaadanka hadda jiro ka xooganaa, oo la dhihi jiray Neanderthal intii eesan isku bedelin biniaadanka hadda jiro 40,000 oo sano ka hor , waxee ku noolaan jireen wadanka Jarmalka.

Juqraafi ahaan wadanka Jarmalka waxa uu kuyaalaa Bartamaha iyo Galbeedka Qaarada Yurub, waxa uuna xuduud la leeyahay 
wadanka Denmark dhanka waqooyi, Boland iyo Jamhuuriyada Jeeg dhanka Bari, Austriya iyo Iswisarland dhanka koonfureed, Faransiiska iyo Luksemburg dhanka Koonfur Galbeed, Beljim iyo Holland dhanka Waqooyi Galbeed.




#Article 169: Masiixiyad (1022 words)


 
Masiixiyad (carabi مسيحية) Kiristaan ama Kirishtaan waa Diin ka mid ah saddexda diimood ee samaawiga ah. Labada kale waa Islaam iyo Yuhuudiyah. Saddexdooduba nebi Ibraahim ayay ku abtirsadaan.

Diintan waxa udubdhexaad u ah Ciise Masiix (Christos), Baybalka, iyo taariikhda/dhaqanka kaniisadda.

Baybalku guud ahaan waxa uu ka kooban yahay laba qaybood oo kala ah: Axdigii Hore (Tawraad) iyo Axdiga Cusub (Injiil). Weliba waxaa si gaar ah Injiil loogu sheegaa mid kasta oo ka mid ah afarta buug ee ugu horreeya Axdiga Cusub.

Afarta Injiil ee qaanuuniga ah waa afarta buug oo sidaan Qoraalkii hore kusoo aragnay ay ku kala magacaaban yihiin afarta nin oo la kala yiraahdo: Matayos, Markos, Lukos, iyo John oo ay u yaqaannaan kiristaanku (Yooxana). Sidaan horay usoo sheegnayna, afartaas buug ayaa laf-dhabar u ah caqiidada kiristaanka. Waxaana in la xuso mudan inuu jiro shaki iyo muran la xiriira cidda dhab ahaan qortay buugaagtaas iyo taariikhda la qorayba.

Sababta ay buugaastaas laf-dhabarka ugu noqdeen caqiidada kiristaankana waa ayadoo sannadkii 325kii miilaadka, lagu ansixiyay afartaas buug shir diineed ay isugu yimaadeen hogaamiyeyaashii kiristaanka ee xilligaas. Shirkaas oo loo yaqaan (Council of Nicea)¹. Waxaa shirkaas in la'isugu yimaado sabab u ahaa ayadoo ay jirtay dood adag oo kiristaankii xilligaas jiray ka dhex taagnayd. Doodaas oo ku saabsanayd ilaahnimada nabi Ciise (nabadgalyo dushiisa ha ahaatee). Waxaana la'isku haystay Ciise waa ilaaا iyo ilaah ma'ahane wuxuu ahaa qof abnii-aadam ah oo Ilaahay uu soo diray.

Dooddaas markii ay xoogaysatay ayaa boqorkii waagaas xukumayay dowladda Roomaanka oo dadka kiristaanka ah ay xukunkiisa ku hoos noolaayeen, wuxuu amar ku bixiyay in la qabto shir looga doodo arrintaan. Boqorkaas oo la oran jiray (Constantine) ama Konistantiin wuxuu ahaa boqorrada Roomaanka ah koodii ugu horreeyay ee qaatay caqiidada kiristaanka. Dowladda Roomaankana wixii intaas ka horreeyay waxay ahayd dowlad (wathani) ah oo haysata diin aan wax xiriir ah la lahayn diimaha towxiidka. Boqor Konistantiin shirkaas uu culimadii kiristaanka u qabtay waxaa la sheegaa inay kasoo qayb galeen ilaa 2048 qof oo ka kala yimid dhulka baaxadda wayn ee ay ka talinaysay dowladdii Roomaanka. Wufuudda halkaas isugu timid

waxaa u dhexeeyay khilaaf aad u wayn. Waxayna kala wateen bayballo iyo buugaag kala duwan oo qolaba ay tixraac uga dhiganaysay wixii ay aaminsanayd.

Culimada aaminsan ilaahnimada ciise oo madashii shirkaas kasoo qayb galayna waxaa la sheegay inay ahaayeen 318 qof (tira ahaan 15% ka mid ah dadka madasha isugu yimid). Laakiin hadana ayagoo sidaas u tira yar, waxaa ra'yigoodii xoojiyay mawqifka boqor Konistantiin oo asaga ay la toosanyd fikradda ilaahyada badan. Sababtoo ah wuxuu boqorkaas kasoo jeeday mujtamac wathani ah oo ilaahyada badan ay agtiisa caadi ka yihiin. Sidaas darteed Konistantiin wuxuu garab istaagay kooxdii aaminsanayd inuu nabi Ciise yahay wiilka Ilaahay, hadana uu asagu laftirkiisu yahay ilaah.

Shirkiina waxaa lagusoo xiray go'aanno ay ugu muhiimsan yihiin: qiritaanka ilaahnimada Ciise-masiix, iyo ahaanshaha uu yahay wiilka Ilaahay. Waxaa sidoo kale shirkaas lagu go'aamiyay in la qaato afarta buug oo firkrad ahaan taagayraysa ilaahimada Ciise-masiix. Afartaas buug oo ah kuwa hada loo yaqaan Afarta Injiil.

Markii la qaatay afartaas buug, ayaa amar lagu bixiyay in la gubo dhamaan qoraalladii iyo buugaagtii ay wateen culimadii kasoo hor jeedday iilaahnimada nabi Ciise (nabadgalyo korkiisa ha ahaatee). Inta aan afartaas buug la xulinna, waxaa halkaa isugu yimid dad kala wata ilaa 50 buug oo kala duwan. Waxaa amar lagu bixiyay marka in la gubo dhammaan wixii aan ahayn afartaas buug. Islmarkaasna la dilo qofkii lagu qabto asagoo haysta buug khilaafsan afarta buug oo shirka laga ansixiyay. Maalinkaas wixii ka dambeeyayna waxaa dhidibbada loo aasay diinta kiristaanka ah ee maanta dunida ka jirta. Fikrad walba oo kasoo hor jeedda ra'yiga ay qabto kaniisadda afartaas buug ku dhisanna  daaqaddaa laga tuuray, waxaana loo diiday inay soo baxdo.

Saxnaanta iyo toosnaanta afart buug ee la'isku yiraahdo Afarta Injiilna waxaa diidaya dhow arrimood:

وقال المسيح يا بني اسرائيل اعبدوا الله ربي وربكم إنه من يشرك بالله فقد حرم الله عليه الجنة ومأواه النار| المائدة: 72

(... wuxuuna Masiixu yiri: reer banii-israa'iilow caabuda Ilaahay [oo ah] rabbigayga iyo rabbigiinnaba. Xaalkuna wuxuu yahay in qofkii u shariik yeela Ilaahay uu asaga Ilaahay ka xarrimay jannada, hoygiisuna uu yahay naarta ...).

Guud ahaanna, Quraanka kariimka ah si faahfaahsan oo qotodheer ayuu uga hadlay nabi Ciise (nabadgalyo dushiisa ha ahaatee). Wuxuu ka hadlay mucjisadii dhalashadiisa oo astaan u ah sarraynta, kalinimada iyo awoodda Ilaaha xaqa ah ee aan koonka lala wadaagin. Wuxuu ka hadlay daahirsanaanta hooyadiis Maryam. Wuxuu ka hadlay nabinamadiisa iyo calaamadihii waawaynaa oo Ilaahay uu siiyay asaga. Sida inuu Ilaahay idankiis ku bogsiiyo dadka baraska qaba, kuwa aan wax arkin, iyo kuwa aan hadli karin. Inuu Ilaahay idankiis kusoo nooleeyo dad dhintay, iyo mucjisooyin kale oo badan.

Sababaha asaasiga ah ee ka danbeeyay baddalitaanka diintii uu nabi Ciise la yimidna waxaa ka mid ah, ayadoo marka koowaad dadkii nabi Ciise raacay ay la kulmeen cadaadis iyo silcin xad dhaaf ah oo ka imaanayay dhankii yuhuudda iyo dhankii dowladda Roomaanka labadaba. Cadaadiskaas iyo dhibkaas oo ugu yaraan saddex qarni socday. Muddadaas gudeheedana hadba waxbaa laga badalayay diintii dhabta ahayd ee nabi Ciise uu la yimid.

Waxaa kale oo meesha ku jira dowrkii waynaa oo shakhsiga ay kiristaanku u yaqaannaan (Rasuul Bawloos) ama (Paul The Apostle) uu ka qaatay rogitaanka Injilkii nabi Ciise iyo risaaladii loo soo dhiibay. Sababtoo ah ninkaan taariikh ahaan waxaa sugan inuu ahaa nin yuhuud ah oo aad ula dagaallaamay dadkii nabi Ciise raacay. Qayb aad u wayn ayuuna ka qaatay silcintii iyo cadaadiskii dadkaas loo gaystay. Intaas asagoo u gaystay dadkii nabi Ciise raacay,  ayuu hadana si kadis ah wuxuu isugu rogay nin sheeganaya inuu Ciise aaminay, oo rumeeyay. Wuxuuna sheegtay in Ciise laftirkiisa uu la hadlay una sheegay inuu wiilkii Ilaahay yahay, amrayna inuu u adeego diinta kiristaanta. Sida la aaminsan yahayna, ninkaan Bawloos la yiraahdo waa ninka dhalan-rogidda iyo taxriifka ugu wayn u gaystay risaaladii nabi Ciise (nabadgalyo dushiisa ha ahaatee)

Arrimahaas oo wada jira marka waxay cadayn u yihiin in buugaagta loo yaqaan Afarta Injiil aysan ahayn waxyi ka yimid Ilaahay xagiis.

Waxaana in la xasuusto mudan in cilladda haysta baybalka aysan ku koobnayn afartaan buug oo kaliya ama buugaagta Cahdiga Cusub, balse ay tahay mid sidoo kale ku jirta baybalka qaybtiisa loo yaqaan Cahdiga Hore.




#Article 170: Suuriya (632 words)


Suuriya (;  ama ) waa dal ku yaala Bariga Dhexe ee qaarada Aasiya. Dalkaan wuxuu xuduud la leeyahay wadamada Lubnaan, Israaiil, Urdun, Turki iyo Ciraaq. magaalo madaxda wadanka waa Dimishiq. Suuriya waxaa degen dad gaaraaya ilaa 22,505,000 oo qof qiyaastii. Suuriya waxeey ka midtahay wadamada aadka ugud xadaarad fog dunida, waxeeyna leedahay taariikh aad u dheer, Suuriya waxeey jiri jirtay kumanaan sano kahor, waxaana soo gumeestay dawladihii cosmaaniyiinta iyo Faransiiska.

Af-Ingiriisi, magaca Suuriya ayaa horay u dhigma Levant (oo lagu yaqaan Carabi sida al-Sham), halka gobolka casriga ahi uu ku yaallo goobaha boqortooyooyinka dhawrka ah iyo boqortooyooyinka, oo ay ku jirto ilbaxnimada Eblan ee 3-ta mitul ee BC. Magaalada caasimadda Damascus iyo magaalada ugu weyn Aleppo waxay ka mid yihiin magaalooyinka ugu da 'weyn ee dunida ku nool. [13] Xilligii Islaamka, Damascus wuxuu ahaa kursiga Umayyad Khaliifka iyo caasimadda gobolka ee Mamluk Sultanate ee Masar. Dawlad casri ah oo Suuriya ah ayaa la aasaasay qarnigii 20aad kaddib qarniyo badan oo Ottoman ah iyo mudo gaaban oo Faransiis ah, oo matalayay dawlad goboleedka ugu wayn ee Carabtu ka soo baxdo kuwii hore ee gobollada Siiriya ee xukumayay Suuriya. Waxa uu helay xornimad-xor ah sida Jamhuuriyadda Baarlamaanka 24-kii October 1945, markii Jamhuriyadda Suuriya ay noqotay xubin aasaasi ah oo Qaramada Midoobey ah, oo ah sharci sharci ahaan lagu soo afjaray Faransiis Mandaqadii hore - inkasta oo ciidamada Faransiisku aanay ka tagin dalka ilaa April 1946. Muddadii xorriyadda madax-bannaaniddu waxay ahayd mid baqdin leh, tiro badan oo ciidamo milatari ah iyo afgambi isku dayey in ay waddanku ku dhufteen muddadii 1949-71. Sannadkii 1958-kii, Suuriya waxay ku biirtay urur xeeladaysan oo Masar la yiraahdo Jamhuuriyadda Carabta, taas oo joojisay mujaahidiintii Siiriya 1961-kii. Jamhuuriyaddu waxa loo beddelay Jamhuuriyadda Carabta dhammaadkii 1961 kadib Diisambar 1 dastuuri ah, oo ahaa mid sii xoogaysanaya ilaa Ba'athaanka Guutada Dimoqraadiga, tan iyo markii Xisbiga Ba'ath uu hayo awoodiisa. Suuriya waxay hoos tagtay Sharciga Xaaladaha Degdega ah laga bilaabo 1963 illaa 2011, si wax ku ool ah u hakisay inta badan dastuurka ilaalinta muwaadiniinta Bashar al-Assad wuxuu ahaa madaxweynaha tan iyo sanadkii 2000, waxaana ka soo hor jeeday aabihiis Hafez al-Assad, 14-kii shaqaale ka ahaa 1971 ilaa 2000.

Tan iyo bishii Maarso 2011, Suuriya waxaa lagu soo rogay colaado hubaysan, iyada oo ay jiraan tiro ka mid ah wadamada gobolka iyo kuwa kale ee ku lug leh howlgalka militariga ama haddii kale. Sidaas darteed, tiro ka mid ah hay'ado siyaasadeed oo is-daba-joog ah ayaa ka soo baxay dhulalka Suuriya, oo ay ku jiraan mucaaradka Suuriya, Rojava, Tahrir al-Sham iyo Dawladda Islaamiga ah ee Ciraaq iyo Levant. Suuriya ayaa kaalinta ugu dambeysa ku leh caalamkii caalamiga ahaa ee nabadda, taasoo ka dhigaysa waddanka ugu xoogga badan adduunka sababo la xiriira dagaalka, inkasta oo noloshu si caadi ah u socoto inta badan dadkeeda marka loo eego December 2017. Dagaalku wuxuu keenay 470,000 dhimasho (Febraayo 2016) 7.6 milyan oo qof oo gudaha ku barokacay (Julaay 2015 qiyaasta qiyaasta) iyo in ka badan 5 milyan oo qaxooti ah (Julaay 2017 diiwaangelisay by UNHCR), [16] sameynta qiimayntu waa ay adagtahay sannadihii la soo dhaafay.

Laga soo bilaabo qiyaastii 10,000 BC, Suuriya waxay ka mid ahayd xarumaha dhaqanka Neolithic (oo loo yaqaan Pre-Pottery Neolithic A) halkaas oo beeraha iyo lo'da ay u muuqdeen markii ugu horeysay ee aduunka. Xilliga Neolithic ee soo socda (PPNB) waxaa matala guryaha qaylo-dhaanta ah ee dhaqanka Mureybet. Waqtiga dufanka hore ee Neolithic, dadka ayaa isticmaala maraakiib ka samaysan dhagax, gyps iyo lime gubtay (Vaisselle blanche). Raadinta qalabka wax lagu cuno ee ka soo jeeda Anatolia waa caddaynta xiriirka hore ee ganacsiga. Magaalooyinka Hamokar iyo Emar ayaa door muhiim ah ka ciyaaray xilligii Neolithic iyo Bronze Age. Arkaeologists waxay muujiyeen in jinsiyada Suuriya ay ahayd mid ka mid ah kuwii ugu da'da weynaa ee dhulka, laga yaabee inay ka soo baxeen oo keliya kuwa Mesopotamia.

 




#Article 171: Injiil (307 words)


Injiil Kitaabka Injiil (ingiriis: bible; carabi: ﮐﺘﺎﺏ ﻋﻴﺴﻰ; kitaabu ciisah) waa kitaab Ilaahay ku soo dejiyay Nebi Ciise (c.s).
Erayga Injiil macnihiisu waa war wanaagsan ama bishaaro. Inkasta oo mararka qaarkood Axdiga Cusub lagu magcaabo Injiil, haddana waxaa si gaar ah eraygan loogu yeeraa mid walba oo ka mid ah afarta qoraal ee ugu horreeya Axdiga Cusub oo kala ah Mateeyos, Maarkos, Luuqa, iyo Yooxannaa.

Sida ku cad kitaabka Quraanka kariimka ah ee Alle u soo waxyooday Nebi Muxamed waxaa jira tiro badan oo nabiyo iyo rasuul ah oo Ilaahay (koreeye) ku soo dejiyay kutub.nabiyo iyo rasuul ah oo Ilaahay (koreeye) ku soo dejiyay kutub Kuwaasi waxaa ugu horeeyay Nabi Ibraahim oo Alle u soo diray qoraalada Suxufi Ibraahim, waxaana ugu dambeeyay kitaabka Al-Furqaan ee Alle u soo waxyooday Nebi Muxamed.Nabi Ibraahim oo Alle u soo diray qoraalada Suxufi Ibraahim
Intaasi marka laga yimaado waxaa jira tiro kale oo nebiyo iyo rasuul ah oo Rabbi u soo diray kutub, laakiin inagu aqoon uma lihin kuwaasi, waxaana tusaale inoo ah: Nebi Ismaaciil, Nebi Yacquub iyo Nebi Yoonis oo dhamaantood leh kutub aynaan cilmi u lahayn.Nebi Ismaaciil, Nebi Yacquub iyo Nebi Yoonis

Isku soo wada duuboo, kutubta ku xusan kitaabka Quraanka kariimka ah waa afar kitaab iyo labo suxufi kuwaasi oo kala ah:

Kitaabka Quraanka kariimka ah ee saldhiga u ah diinta Islaamka, waxaa suurado badan iyo aayado badan lagu xusay kitaabka Zabuur ee Nabi Daa'uud.Quraanka ah ee saldhiga u ah diinta Islaamka 

Isku soo wada duuboo kutubta Alle (s.w) ku soo dejiyay Anbiyada iyo Rusuusha waa afar kitaab iyo dhowr suxufi. 
Sida ku cad kitaabka Quraanka kariimka ee aasaaska u ah diinta Islaamka, Ilaahay sareeye wuxuu soo dejiyay afar Kitaab oo la kala siiyay afar Rasuul.
Kutubtaasi waxay kala yihiin:

Intaasi waxaa soo raaca dhowr suxufi oo lagu soo kala dejiyay anbiyo iyo Rusul, waxaana ka mid ah:

  




#Article 172: Calan (172 words)


Calan waa cad ama gobal maro ah, taasoo lagu kor sawiray sawiro, loona isticmaalo astaan ahaan. Dal walba oo aduunka ku yaal wuxey leedahay calan u gaar ah oo lagu aqoonsado.calanka dunida ugu dada wayn ee intii lasameeyay aan wax aad ubadan laga bedelin ilaa iminkana la isticmaalo waxa loo aqoonsanyahay in uu ayahay calanka boqortooyada Denmark dawlad walibana waxa ay leedahay calan ka duwan calanka dawladaha kale xiliyadii fogaa calanka waxaa loo isticmaalijiray xilyada dagaalka in ay ciidamadu isku gartaan oo laysku fahmo waana uu sii hore maray isticmaalka calanku oo waxa uu ugudbay in loo isticmaalo bada iyo doonyaha taas oo calanka ka dhigatay wax aan laga maaarmikarin.

Isticmaalka calanku waxa uu aad ugu faafay wadamada hindiya iyo [guurceel] waxa xili aad u fog laga isticmaalay calanka wadamada bariga aasiya waxa kale oo kamida calamada caalamka ugu dad way calanka holland waxyaabaha calamada loo isticmaalo waxa kamida in uu calaamd u noqdo wadanka iyo hscabka kunool waxa kale oo loo isticmaalaa waxaa astaan kadhigta sida shirkada iyo ururada ama hayadaha.




#Article 173: Webiyada (143 words)


Webi waa erey juquraafi ah micnihiisana uu yahey dhul biyo-mareen ah. Dalka Soomaaliya waxaa mara labo webi oo kala ah Webiga Jubba iyo Wabiga Shabeelle waxayna ka yimaadaan dalka Itoobiya. Waxaa ugu dheer Webiga Shabeelle oo dhererkiisu uu gaarayo 1500km, waxaase ugu weyn (ballaar ahaan) uguna biyo badan webiga Jubba oo dhererkiisu uu gaarayo 800km. Magaalooyinka ay dalka ka maraan hadaan soo qaadano webiga Shabeelle wuxuu dalka ka soo galaa xadka uu gobolka Hiiraan la leeyahay dalka Itoobiya meel u dhow magaalada Feer-feer; wuxuuna soo maraa magaalyooyinka Beledweyne, Buuloburte, Jowhar, Balcad, Afgooye, Jannaale wuxuuna ku dhamaadaa meesha la yiraahdo Dhaytubaako oo u dhexeysa Jilib iyo Shalaanbood. Wabiga Jubba isagu waxaa uu dalka ka so galaa xuduuda uu gobolka Gedo la leeyahay dalka Itoobiya wuxuuna soo maraa magaalooyinka Doolow, Luuq,  ooHalka liibaanta qoryooley ay tahey wax soo saarka soomaalida meesh wax soo saar badan.




#Article 174: Mahathir Bin Maxamed (1798 words)


Waa mid ka mid ah dadka ugu cad cad madaxda dalalka islaamka ee casrigaan, waana mid ka mid ah dadka ugu magaca dheer ummadda muslimiinta dhexdooda ,waa hormariyaha dhanka dhaqaale Wax barasho, Technology ee dalka Malasiya, da'diisu iminka waa 82 sano jir. Waa ra'iisul wasaaarihii Malaysiya intii u dhexeysey 1981 ilaa 2003. 

Dadka ayaa waxay ku tiriyaan inuu yahay ninka da'yartii dalkiisa intii wax baranaysay u kala diray dalalka Maraykanka, Ingriiska iyo dalal kale ee caalamka si ay uga soo shidaal qaadaan dhanka wax barshada isla markana ay dalka ku soo celiyaan waxii ay soo barteen sidaa ayay ku gaareen hormarka ay maanta ku taamayaan reer Malaysia. 

Dadka muslimiinta qaar badan oo ka mid ah ayaa waxay ku fakaraan in ay helaan madax wayne ama raisul wasaare isaga la mid ah maadaama uu dalkiisa ka gaaray guulo waa wayn,waa ninka aan saaxiib quwadeed (Military) la lehayn Dawladdaha reer galbeedka ee inta badan iminka caalamka islaamka madaxda ka talisa ay xiriirka la lee yihiin,wax uu yiraahdaa  haddii aan ka dalbano taageero ciidan ama mid dhaqaale iyaga ayaad hoos imaan oo waxa ay ku amraan ayaad samayn ma doonayo sidaa waxaan rabaa shacabka dalkayga waxa ay raali igaga yihiin 

Wax uu aamin san yahay in dhibka dunida Islaamka iminka ka taagan ay masuul ka yihiin Bush iyo Blair iyo inta raacsan waxaana uu ku baaqay marar badan in maxkamad caalami ah la soo hor taago ragaasi waa sida uu sheegay.

 
Tun Dr Mahathir Bin Maxamed waxaa uu dhashay 20 December 1925 waxaana uu ku dhashay Alor Setar oo ah magaalo madaxda gobolka Kedah oo dhacda dhinaca waqooyiga dalka Malaysia,waxaa uu dhameeyay waxbarashada Dugsiga sare sanadkii 1947 waxana uu sidoo kale wax ka soo bartay machadka Edward VII College ee dhanka daawada oo ku yaala Singapore,markii uu soo dhameeyay wax barashadiisa,ayaa waxaa uu ku soo biiray Dawladda shaqaalaheeda dhanka caafimadaadka,waxaana uu shaqadaasi joojiyay sanadkii 1957.

Dr. Mahathir sanadkii 1944 ayaa waxaa uu xubin ka noqday Ururka Midowga malasiya ee wadaniga ah, (United Malays National Organisation) (UMNO) sanadkii 1964 ayaa waxaa uu ka mid noqday baarlaamka Dawladda Malashiya,

Markii la arkay in Dr. Mahathir uu yahay nin aad u daneeyo wax barashada ayaa sanadkii 1968 laga dhigay gudoomiyaha sare ee gudiga waxbarashada,sanadkii 1972 ayaa waxaa uu xubin ka noqday jaamacda Maxkamada iyo waliba jaamacada Malaysia,sanadkii 1974 ayaa waxaa uu noqday gudoomiyaha jaamacada gudigeeda.

Sanadkii 1976 ayaa waxaa loo magacaabay inuu noqdo Ra'isul wasaare ku xigaynka dalka isla markaa ah wasiirka wax barashada. 

Sanadihii 1997/1998 ayaa waxaa uu sameeyay Dr Mahathir Badhiga caalamiga ah ee gargaarka dalka Malasiya kaas oo tusaale fiican u noqday horukaca dhaqaale ee dalka Malaysia. 

Oct 31, 2003, ayaa waxaa talada dalka Malaysia ka dagay Raiisul wasaarahii dalkaasi Dr Mahathir isagoo noqday ninkii 4 aad oo dalkaasi jagadaa ka soo qabta laakiisne gaarsiiyay hor mar ay dadkiisu ku naaloonayaan ilaa iyo maantadaan oo ay Daxay gacmeedka gaareen,waxaana uu dalkiisa ka dhigay dalka 17-aad ee dhaqaalaha caalamka ugu wayn .

Su'aashaasi iyo kuwa kaleba waxaa waraysi dheere ay la yeelatay Tv-ga A.jazeera sanadii 2006-da kaga jawaabayo .

Su'aal:- Sida aad og tahay dunida carabta waxaa haysta mushkilad,idinka waxaad lee dihiin khibrad iyo tijaabo ku saabsan dhanka dhaqaalaha iyo Siyaasadda sidee baa ay ku soorta gal noqotay arintaasi ?

Mahathir:  waxaan u malayn in dhibka na haysta waxaa uu ka dhashay markii aan raaci waynay diinteena oo aan qayb qayb u dagaalay,oo ay dadku diinta qofba sida ay la tahay u fasirtay ,sida qaar waa Suni qaar waa Shiicada,calaawiyiinta,sidaa owgeed ayaan waxaan waynay is cafintii iyadoo islaamku na farayo isa saamix ,ayaan dagaalay oo aan waynay nabadii haddii nabad la waayana waxaa la waayayaa hormarka arinta koowaad waa in aan helnaa degenaansho oo aanan is dagaalin, dhulkeena Malaysia waxaa ka jirta kala duwanaan dhanka diimaha,dhiiga thaqaafada,iyo afka ,sidaa iyada oo ay tahay ayaan waxaan arinta koowaad ka dhignay in la helo daganaasho ku dhisan isa saamixitaan,isla markaana aan wada qayb sano khayraadkeena iyo maamulkeena sidaa ayaa uu ku kobcay dhaqaalaha dalkeena 

Su'aal:-Laakiin waxaa adag jawi ka madax banaan laaluush iyo is daba marin dhanka maamulka iyo dhanka dhaqaaleba waa maxay arinta aad uga takhalusteen arintaasi ?

Mahathir:- Waxaa muhiim ah la helo maamul fiican si looga hortago is daba marinta laalusha mida ugu muhiim san waa in la hor marariyaa maamulka,malasyia waxaan xadayn ku sameenay adag dhamaan howlaha tusaale ahaan haddii aad doonayso in aad iibsato dhul arimaha kugu waa jibka ah waa in la helo ogalaanshu iyadoo wakhti xadidan loo qoondeeyay dhamaan howsha haddii la ogaado in howshu si deg deg ah ku socoto ama si dhaqso ah lagu sameeyo waxaa la dareemayaa in ay meesha ku jirto laaluush iyo is daba marin waa ay adagtay in qaanuun oo kaliya looga taqaloso laaluusha iyo is daba marinta laakiin wadankeena Malaysia waxaan ka samaynay haayada la dagaalanka musuqa ( ANTI CORRUPTION ANGACY )

Su'aal:-Qiyaastii dadka reer Malaysia ee tirade yar ee shiinaha ka soo jeeda sanadki 1970 waxay ahaayeen 95% dadka ugu dhaqaalaha badan dalkaasi halka ay dadka Malaya ay ahaayeen kuwa aad u hooseeyo maanta xaaladaasi xagee maraysaa?

Mahathir:-xaalada dhaqaale ee dalka aad bay u fiican tahay iminka Shiinuhu waxay garawsadeen in la is caawiyo xiligii hore 1% ayaa waxaa dhaqaatiir ahaa dadka ree Malaya inta kale ee dhimana waxay ahyaana waxay ahayen Shiinaha iyo Hindinta,99%,laakiin iminka dadka reer Malaya ee ugu badan way soo siyaaday ilaa 40% dhanka dhakaatiirimada waxaan siinaa furada ugu badna dadka reer Malaya maxaa yeelay waxaan u sheegnay dadka kale ee tirade yar in haddii ay kaligood wax haystaan dhib imaanayo laakin haddii dhamaan wax la wada haysto oo la siman yahay in laga bad baadayo ku dirirka dhaqaale 

Su'aal:-Intee le ay le eg tahay Miisaaniyada aad ku bixisaan dhanka wax barashada?

Mahathir:-Aad bay muhiim u tahay Aad bay muhiim u tahay Dawladdaan waxay ku bixisaa 25% wax barashada miisaaniyadeeda 

Su'aal:-Qiimahaasi waa kan ugu sarayo dunida oo idil soo sidaa maahan ?

Mahathir:-haa waa qiyaas aad u sarayso waagii hore maanan lahayn jaamacad balse waxaan u dirnay dhalinyaradeena wax baranayso dunida oo idil meeshii jaamacad leh . 

Su'aal:-Sidee isugu xirtaan Siyaasadda diinta iyo Dawladda maadama dalku yahay dal diimo badan ka jiraan? 

Mahathir:-kaniisadu waagii hore yurub waxay ahayd mid ay dowladu soo galiso maamulka laakiin marar ayaa ay iska hor imaan jireen oo dhib ka dhalin jirtay dhanka maamulka sidaa darteed ayay u kala saareen Siyaasadda iyo diinta,sidaa awogeed ayaa qaar ka mid ah muslimiintu waxay kala saareen Siyaasadda iyo diinta,arintaasi maahan mid macquul ah maxaa yeelay islaamku waa mid balaaran waa dastuurka nolosha mana suurtagalayso in la kala saaro diinta iyo wax kale arinta ugu muhiimsan waa tan ku saabsan sidii aan uga faa'iidaysan lahayn diinta islaamka,laakiin maahan in la leex leexiyo tafsiirka diinta islaamka, Musatafe Atatoork waxaa uu malayn jiray in turkey ay tahay dowlad calaami ah oo aan diin shaqo ku lahayn sidaa darteed uu hor mar ka gaaro siyaada sida yurub oo kale waxaana uu u malayn jiray Ataroork in ay tahay diintu caqabada kaliya ee hor marka dalkiisa hor taagan waraysigu mid aad u dheer buu ahaa waxaan ka soo qaaadanay oo kaliya intaas. 

 
buug la yiraahdo( Nasharah Sharqul awast) Middle East Review 1981) oo sanad kasta dalalka carabta falanqayn ku samayn jiray waagaasi ayaa sanadii 1981 daabacadiisii waxaa uu ku sheegay In soomaaliya ay gaari doonto 2012 horumar aad u baaxad wayn sida ay ku socotay marka loo eego xiligaasi, balse iminka way mooqataa in aysan rajada buugaa uu moojiyay aysan hayn mid wax ka soo naasu cad yihiin maadaama dalka soomaaliya ay cad cad u kala jareen hogaamiyaal kooxeedyo tantiisa gaar ah ka door biday tan umada soomaaliyeed soo idil. 

Xiligii dahabiga ahaa ee Soomaaliya soo maray waxay ahayd sanadii 1974 markii 25000 oo macalin ay ku dhaqaaqeen dhamaan gobolada dalka soomaaliya si dalka loola dagaalamo wax quris akhris la'aanta Soomaaliya waxaana loogu magac daray (Ololihii Horumarinta reer Miyaga) [ Rural Development. Campaign.] waxaana ka faaiidaystay dad aad u badan iyadoo ay socotay mudu sideed bilood waxaana arintaasi soorta galiyay eebe ha u naxariistee madax waynihii Soomaaliya Marxuum Maxamed Siyaad Barre dowladii Soomaaliya ayaa waxya ku bixisay miisaaniyad dhan 5225 Malyan oo shilin Soomaali ah 

(Middle East Review 1981) ayaa waxaa uu sheegay in sanadii 1969 markii ay ardayda Soomaaliyeed dhameeyeen waa sida uu qoraye ( 546,51 ) waxaana ay kur u sii keceen 1970 iyoo gaaray (285,003) Balse buuga isagoo qoraalkiisa sii wada ayaa waxaa uu sheegay sanadii la daabacayay ee 1981 in ay dhamaayeen ardayda soomaaliyeed 400,000 Sanadkii 1970 waxaa dugsi sare dalka oo idil ku yaalay sida aan ka soo xiganay buuga 10 dugsi sare oo ay Muqdisho 3 ku taalay halka Hargaysana 2 ku taalay 5ta kalana gobolada dalka ay ku kala yaaleen. balse 1979 ayaa waxaa si deg deg ah kor ugu kacay dugsiyada sare ee soomaaliya waxayna gaareen 37 dugsi sare. waxaa meesha aan joogu na geeyay waa dagaalada iyo dirirtii aan galay waxaana oo dhamaan xaartay aqoontii iyo aqoonyahanadii,Tusaale Malaysia iyada ayaa dadkeeda in ay wax ka soo bartaan dibada ugu diir jirtay laakiin Soomaaliya kii wax yaqaanay ayaa intii uu yaqaanay wadamada reer galbeedka uga bariis raadsaday aqoonyahanada soomaaliyeed iyaga oo kaashanayo EEBE iyo diinta islaamka ku dhaqan keeda ayay ka saari karaan dhibka soomaaliya haysta bedelkii jaahiliin aan waligood qalin iyo buug qaadan ay qaribi lahaayeen dalkeena. 

Diinta islaamka ayaa waxay na faraysaa in wax la barto iyadoo EEBE wayne quraanka uu ku daray soo rad la yiraado (IQRA) Akhir oo macaneheedu yahay baro,barshada aqoonta diini iyo maadiba umada muslimiinta waa mid ku waajib ah maxaa yeelay qofku inta oo jaahil yahay isaga ayaa cadow isku ah marka laga tago dadka kale dhibka uu ku hayo. 

Hormarku maahan mid si sahlan lagu gaari karo,tusaale ahaan dalkeena Soomaaliya waxaa aad ugu muhiim san in marka la doonayo in hormar lagu tiigsado waa in marka hore bulshadeena laga soo wada dhisaa dhanka aqoonta waxaan wada og nahay in dadka Soomaaliyeed qiyaastii inta badan ay yihiin dad wax dhagaysta oo kaliya waxa loo yaqaano (Bowsi ama cilmi dhigeed) anakoo halkaasi ka shidaal qaadaanayo waa in dadka marka hore lagu dhiiri galiyaa wax barashad iyo ahmiyada ay lee dahay  waxaan u soo taagnaa dad soomaali ah oo Nairobi joogay oo tagay Dalka Maraykanka markii ay halkaasi tageen ayaa ay dadkii kale fahmi waayeen ee Maraykanka ahaa markaas ayay iyagoo talo siinayo dad kale oo ehelkooda ah waxay ku yiraadeen war luuqada iska soo dhisa  Soomaalidu inta badan dalalka shisheeye waxay u aadaan sidii loo tabcan lahaa lacag oo kaliya balse maahan in taas oo kaliya in laga fakaro lacagta aad shaqayn 5 sano ama 10 sano hal maalin ayaa la dhici karaa laakiin aqoonta aad baranyso 1 sano ama 4 sano maahan mid laga dhici karo sidaa darteed waa in dadku isku howlaan dibada jooga in ay noqdaan sidii dadkii Reer Malasiya ee dibada inta ay wax ka soo barteen dalkoodii ku anfacay,




#Article 175: Gabay (2149 words)


Gabay (, ) wadar (Gabayyo) waa Nooc maansada ka mid ah oo leh qaafiyad iyo luuq oo aan muusig loo tumin  Gabayga ayaa ah waxa ugu sarreeya ee hadal lagu cabiro, ka yaqaana waxaa loogu yeeraa Gabyaa ama Gabayyahan , 

Gabay waa hadal murtiyeed taxan oo ka kooban beydad (tuducyo) mid waliba isugu xidhan yahay laba qaar oo leh qaafiyad iyo miisaan ka dhexeeya. 

inkastoo aan la isku waafaqsanayn abtiriska gabay, maanso, suugaan, oo nimba meel u qaaday hadana waxaan la isku diidanayn in gabay yahay jaad ka mida Suugaanta.

Gabaygu waa murtida ugu weyn ee wax lagu cabiro, Haddii uu hadalku yahay dhawaaq la isku afgarto oo ka sarreeya dhawaaqa xayawaanku isku afgarto, gabaygu waa heerka dhawaaqaas oo kor loo sii qaaday laguna qurxiyey falsafad, khayaali iyo naaxiyad.

Gabaygu yahay boqorka Suugaanta Soomaaliyeed, isla markaana ah midka ugu adag xagga qaafiyadda, Gabaygu waxa uu uga duwanyahay maansada inteeda kale waxa uu leeyahay miisaan ku salaysan Hojis iyo hooris (Qayb hore iyo Qayb dambe), isla markaana waxa shardi ah in ugu yaraan laga helo laba xaraf oo isku mid ah oo midna hinjska ku jiro midna hooriska si loo deel qaaf tiro gabayga, laba xaraf oo isku mid ah hadii laga waayo gabaygaasi waa (deelqaaf) nuuqus  mana deel qaaf tirra, si kastoo gabaygaagu u miisaamo shaqalka iyo hadanaa haduusan deel qaaf tirrayn gabaygaasi waa jacbur.

Gabaygu waa boqorka maansada soomaalida haddii la eego jacaylka weligii loo qabey iyo sida weyn ee uu u taabbo galay. Muddo dheer wuxuu ahaa dariiqa ugu habboon ee ay dadku warbixinta isugu gudbiyaan taariikhdana ku kaydiyaan, isla markaa isku ammaanaan, isku abaal mariyaan, iskula taliyaan, ku xafiiltamaan ku dagaallamaan kuna haasaawaan. Geeraarka, jiiftada, buraanburka iyo heesaha qudhoodu xoog iyo xiiso badan waa ay lahaan jireen, laakiin midkoodna ma yeelan awoodda iyo qiimaha gabayga.

Gabaygu waa hubka laba afle ah oo nimba dhinucuu rabo u adeegsado, wuxuuna qaban karaa wax seef iyo waran qaban karin, soomaalida ayaa gabayda markii dareen jiro sida Murugada, Gumaysiga, Dhiidhada, Colaada, Farxada, Guusha, Guubaabada, jacaylka,

Gabayga ayaa ka dheerayn jiray haada iyo gaadiidka, isagoo la isu marin jiray meelo fog fog. nin aan waligiis la arag baa lagu aqoonsan jiray gabayadiisa dartood, maadaama meelo aad u fog laga maqlay.

Gabaygu ha u badnaado loollanka iyo fadqalallada cidaha ka dhex aloosan, wuxuuse ka tegey dhaxal culus oo dhinac walbaba leh, baroordiiq, kaftan, diin iyo sifaynta waayaha iyo dabeecadda intaba leh. Ma aha wax iska abuurma ama la iska tiriyo oo dabadeed iska macno beela, ee mar walba wuxuu ahaa warbixin ku saabsan waqtiga la marayo iyo xaaladda nololeed ee qof iyo bulsho lagu jiro. Haddii aynu waddadii dheerayd ee uu gabayga soomaalidu ku soo hayaamay dib u milicsanno, waxaa aynu arkaynaa in uu soo maray maraxalado badan oo ay mid waliba sawir xoog leh inaga siinayso waqtigeedii iyo xaaladdeedii. Mar haddii aanay bulshadii hore wax qori jirin maansada uu gabaygu ugu horreeyaa waa dhabbada keliya ee looga aroori karo taariikhda iyo hiddaha soomaalida

Ninkii gabay loo tiriyo wuxuu dareemi jiray sidii in la dullaystay oo kale, markaasbuu isna tirin jiray mid aan kii ka dhicin, dad weynaha ayaa mar walba ahaan jiray xaakinnada gabayada, waxaa jira silsilado gabayo ah oo la isu tiriyay oo caan ka noqday gayiga soomaalida  oo dhan, waxaa ka mid ah: Silsiladii Guba, Silsiladii Halacdheere, Silsiladii Siinleey, Silsiladdii Deelleey iyo kuwo kale oo badan,

In kasta oo uu gabaygu qiimahaa sare ee aynu ka hadalnay weligii lahaa haddana isaga ayaa maansada soomaalida ugu adag marka ay tahay curinta. Wuxuu ka kooban yahay beydad isku miisaan iyo isku qaafiyad ah. Miisaanku waa dhererka ereyada iyo shaqallada ku jira. Qaafiyadduna waa xaraf beydka labadiisa qaar meel xaddidan joogto uga gelaya. Haddii ay ereyada beydku intii loo baahnaa ka dheeraadaan ama ka gaabtaan, iyo haddii xarafka qaafiyadda laga tago ama meel qaldan la geliyo, beydku wuu jabaa, waxaana lagu magacaabaa ”deelqaaf”. Qaafiyaddu waxay noqon kartaa kow iyo labaatanka shibbane mid uun, ama shanta shaqal oo isku qaafiyad ah. Miisaanka beydku wuxuu ku sar go’an yahay hab-dhaca caanka ah ee ah:

Hoyaalayeey hooyaalayey, hoyaalayeey hooye

Si kasta oo sharciyadaas cilmi ahaan loo barto qof waliba gabay ma tirin karo haddii aanay xeerarkaasi si dabiici ah maskaxda ula falgelin. Sababta ay dadka qaar iyaga oo carruur ah sirta gabay curinta u helaan qaar kalena iyaga oo duqay ah beyd keliya u dhisi kari waayaan waa arrin kollay aniga yaab ila ah. Taa darteed shaki badan baan ka qabaa qof aan af soomaaliga u dhalani, si kasta oo uu xeerarka maansada u barto, in uu gabay curin karo.

Qofka gabay tirinaya waxaa wanaagsan in uu dareenkiisa ka soo go’o, isla markaa uu hibo u leh yahay ee aanu iska doondoonin. Waayo haddii uu qofku naftiisa ku jujuubo gabay aanu awood ama hibo u lahayn, aad ayuu uga qiimo hoosaynayaa ka uu isaga gabaygu khasbay ee ku abuuray xanuun iyo welwel uu ka seexan waayey. Maansoyahanka runta ah waxaa lagu tilmaansan karaa murtidan Hadraawi ee ah:

Laabtu waa i hugmaysaa 

Afku waa i hud’hudayaa

Hadal buu i leh yahay

Anna waan hor joogaa

Guud ahaan marka maansada laga hadlayo waxaa aynu had iyo jeer maqalnaa wax loo yaqaan “deelqaaf. Haddaba taasi waa maxay? Intii aan far soomaalida la qorin xuruufta carabiga ee Qur’aanka lagu baran jirey ayaa la yaqaanney laguna dhaqmi jirey. Sidaa darteed ereyga deelqaaf wuxuu sida muuqata ka yimid labada xaraf ee carabiga ah ee d (deel) iyo q (qaaf). Ujeeddaduna malaha waa: maansada jaban ee aan qaafiyad iyo miisaan ku soconi waxay la mid tahay iyada oo isla maanso keliya loo wada qaatay labada xaraf ee d iyo q. Waayo qaafiyaddu waa in ay ahaataa xaraf keliya. Haddaba waxaa laga yaabaa markii u horraysey ee uu ereyga deelqaaf baxay in ay ahayd mar uu qof soo bandhigay tix ku wada socota labada xaraf ee d iyo q, dabadeed lagu dhaliilay: tixdaadu waa deel-qaaf. Ka dibna ay sidaa ku hirgashay.

Waxaynu kale oo og nahay in xarafka d ee carabiga ah aan gadaal xaraf kale lagaga dari karin. Sidaa darteed waxaa laga yaabaa in loo jeedo: maanso aan ereyadeeda iyo qaafiyaddeedu isu dheelli tirnayni waxay la mid tahay d (deel) oo gadaal lagaga daray q (qaaf), taas oo aan bannaanayn.

Si kastaba deelqaafku ha ku baxo, laakiin waxaynu u qaybin karnaa afar nooc:

a) Deelqaaf qaafiyadeed.

Tixdu waa in ay bilaw ilaa dhammaad ku socotaa xaraf keliya, kaas oo labada qaar ee beydka midba meel xaddidan ka gelaya. Kaas ayaa ah qaafiyadda tixda. Haddiise beydka ama beydadka marba xaraf loo boodo waa deelqaaf aad u foolxun. Bal tusaalahan u fiirso halka uu xarafka qaafiyaddu ku jiro ee beydka isugu dheelli tirayo, iyo sida uu hakadku labada qaar ee beydka u kala qaybinayo. Raage Ugaas:

Bal hoos u eeg marka qaafiyadda meesheeda laga dhaqaajiyo waxa dhaca:

Haddaba xarafka qaafiyadda ma aha uun in laba meelood beyd walba lagaga soo celceliyo, ee waa in uu dhab ahaan qaafiyad u taagan yahay. Waxaa dhici karta xaraf qaafiyadeedka in beyd walba shan jeer la geliyo laakiin marnaba aanu qaafiyad ahayn. Waxaa xusid mudan shanta xaraf ee shaqalku in ay u wada taagan yihiin xaraf qaafiyadeed keliya. U fiirso beydadkan Jaamac Kediye Cilmi:

abbaarta iyo taariikhdu waa lama illaawaane

eridhabanki kala goosmay baan ururinayaaye

aarankii dibjiray baan intaa ‘ooho’ leh yahaye

b) Deelqaaf miisaan.

Sidii aynu aragnay beydka tixdu wuxuu ka samaysan yahay ereyo isu dheelli tiran oo isku mar go’aya, oo bixiinaya dhadhan muusig ah, kaas oo ah waxa koowaad ee ka dhigaya tix. Bal arag kala duwanaanta tix iyo tiraab isku macne ah. Cilmi-Boodhari:

Waa aynu aragnaa tuducu isaga oo aan macnihii iyo xarafkii qaafiyadda midna waayin haddana in uu dheelliyey sidaana ku burburay.

t) Deelqaaf anshax.

Waxaa habboon maansoyahanku in uu ilaaliyo anshaxa suubban iyo edebta guud. Haddiise uu dhex dabbaasho aflagaaddo iyo meelkadhac, si kasta oo ay maansadu fan ahaan u dhisan tahay waa deelqaaf. Waxaa jirey rag tiriyey tixo fan ahaan sarreeya laakiin asluub ahaan aad u hooseeya sidaana ku milge iyo maamuus waayey. U malayn maayo taariikhda in uu soo maray gabyaa Maxamed Cabdulle Xasan deelqaafka noocaas ah kala mid ahi, waayo ma jirin erey xun oo uu carrabkiisu ka dhawrsan jirey. Laakiin dhaliishaa isaga waxaa u asturay maansadiisa badan ee wanaagsan.

Anshax ilaalinta macnaheedu ma aha in aan lagu dhiirran in wax cusub laga gabyo ama si cusub loo gabyo. Mana aha in hab-fekerka iyo hab-dhaqanka guud ee bulshada addoon loo noqdo, kaas oo laga yaabo in uu dambeeyo ama qaldan yahay.

j) Deelqaaf garmaqaatenimo.

Iyada oo aan daliil iyo marag la hayn ama la heli karin haddii xaqiiqada laga been sheego, amaba doodda maansada ogaan muran loo geliyo, waa nooc deelqaafka ka mid ah. Dadkii hore aad ayey isaga ilaalin jireen in ay tixda ku darsadaan qodob ama erey lagaga gar heli karo. Afartanaadkii qarnigii tegey Maxamed-Yawle isaga oo taa ka duulaya wuxuu Maxamed Cumar-Dage ugu baanay:

Dalka la isku haystaaba waa degelladiinniiye

Xaggeed durugsateen gabaygu waa idinku deelqaafe?

Labadan nin doodda qabyaaladeed uga gar niqi mayno ee waxaa inooga dan ah deelqaafka halkan ku carrabbaaban.

Labada deelqaaf ee dambe labada hore waxay kaga duwan yihiin iyagu maanso ahaan ma qaldana ee mid anshax ahaan ayuu qarriban yahay, midna dood ahaan ayuu gurracan yahay. Xataa hadalka caadiga ah qofka labadaa arrimood ku kaca waxaa lagu tilmaamaa qof deelqaaf ku hadlay.

Maanso waliba waxay leh dahay luuq u gaar ah oo lagu garto. Hees cayaareedda kala duwan mid waliba waxay leh dahay luuq iyo naaxiyad u gooni ah, oo ay inta badan weheliyaan jiib, jaan, sacab iyo mararka qaarkood durbaan ama muusig kale. Sidoo kale hees hawleeddu sida ay u kala duwan tahay ayey u kala luuq duwan tahay. Gabayguna waa la mid oo wuxuu leh yahay luuq u gaar ah oo marka dhawaaqa u horreeya la maqlo la garanayo waxa soo socdaa in uu yahay gabay. Waase ay dhacdaa, siiba waqtigan casriga ah, in gabayga luuq la’aan la mariyo.

Haddaba gabaygu isaga oo leh luuq ku dhisan miisaanka caanka ah ee (hoyaalayeey hooyaalayeey hoyaalayey hooye), haddana gabyaa waliba wuu samaysan karaa luuq isaga u gooni ah, isaga oo aan isla markaa jebin miisaanka kor ku xusan. Kicinta codka iyo dejintiisa, jiidista ereyada ama goyntooda, iyo inta beyd ee lagu hoorinayo, gabyaa waliba khayaaligiisa ayuu ka samaystaa. Bal tusaale ahaan isu eeg Timocadde iyo Dhoodaan. Waxaad arkaysaa in ay leh yihiin laba luuqood oo aad caan u ah aadna u kala duwan, taas oo aan codka oo keliya ahayn. Gabyaaga aan lahayn luuq isaga u gooni ahi wuxuu raacaa laba dariiqo mid uun: In uu adeegsado luuq guud oo aan cid ay u gaar tahay la aqoon, ama in uu qaato luuq gabyaa kale.

Haddaba maansada kale ee aan gabayga ahayn waa aynu fahmi karnaa sababta loogu luuqaynayo, ama jiibta, jaanta, sacabka iyo qalabka la tumo loola miciinsado. Waayo munaasabad hawleed iyo mid cayaareed labadaba ereyada maansada waxaa la muhimmad ah amaba ka sii muhiimsan xamaasadda iyo xiisaha la rabo in jawiga lagu abuuro. Arrimahaana waxaa lagama maarmaan u ah naaxiyad iyo jiib macaan oo dareenka kicin kara. Dareenka sidaa loo kiciyey ayaa hawsha la hayo culayskeeda lagu illaawaa, farxadda lagu jiro loogu furfurmaa, madaddaaladana loogu riyaaqaa. Hooyadu marka ay ilmaha hees cod macaan ugu luuqayso wuu ku raaxaystaa dabadeed oohinta joojiyaa. Marka uu barbaar cod furani si yaab leh cayaar ugu dhufto gabdhaha la jooga kama tagaan kuwa maqanina kama raagaan. Xoolaha marka hees shubaal ah loo saaro darka ayey ku soo qamaamaan biyahana habsami u cabbaan. Xataa neef biyodiid ah haddii cod macaan loogu heeso waxay u badan tahay in uu cabbo.

Laakiin gabayga hawl laguma fududaysto, dheel la tumayana hab-dhaceeda laguma ilaashado, ee waxaa laga mariyaa gole aamusan oo isdhegeysi iyo degganaan leh. Haddaba waa maxay ujeeddada loogu luuqeeyaa? Miyiga, oo ah dhulkii gabayga laga tirin jirey, habeen iyo maalin dadku wuu kala durdurugsanaa oo waxaa la ahaa debedjoog. Haddiiba aan la soconayn ee la shirayo ama si kale loo bulshaynayo badanaa aqal gudihii laguma kulmi jirin ee waxaa la isugu iman jirey gole bannaan, waxaana isu iman jirey dad badan. Xataa golayaasha ardaaga caweysku ka midka yahay dadku isku gogol ma ay ahayn ee qofba meesha uu jeclaysto ayuu dooyaysan jirey ama jeegada dhigan jirey. Xaaladahaas oo dhan ismaqalku wuu liitey oo dabayl, dhir, habeen iyo hugunka xoolaha ayaa dadka ku kala dhex jirey. Sidaa darteed waxaa daruuri noqotay in la helo wax carqaladahaa lagaga gudbo, taasina sida muuqata waxaa ay noqotay in gabayga kor loogu luuqeeyo.

Haddaba weydiinta ah “maxaa gabayga loogu luuqeeyaa?” jawaabteedu waxaa ay ku urursan tahay qodobbadan soo docda:

a) In maqalka dhegeystaha lagu soo jiito lana abuuro jawi gabay.

b) In codka kor loogu qaado si loo wada maqlo.

t) In ereyada lagu jiidjiido si loo fahmo.

Maanta qiimo weyn lama siiyo ku luuqaynta gabayga, sababta oo ah xaaladda nolosha ayaa tii hore ka duwan. Qol afar derbi leh lagama dhex qaylin karo oo jabaqda codka ayaa soo noqnoqonaysa. Isla markaa lama hayo waqti lagu dhegaysto qof gelin dhan tix jiidjiidaya.




#Article 176: Doolow (110 words)


Doolow waa magaalo ay degenyiin dad badan oo soomaaliyed. Waana dagmo ku taal Gobolka Gedo dhanka waqooyi bari waxa ayna u dhaxaysaa magaalooyinka Buula-Xawo iyo Luuq Waxayna degmadu xaduud laleedahay Gobolka libaan ee dalka itoobiya waxana degmada mara labo wabi wabiga jubba iyo wabiga dawo .Waa magaalo qadiimi ah, dagaaladii sokeeye ee ka qarxay dalka Soomaaliya way ka badbaaday. Waxaa ku nool Doolow  dad gaaraya ilaa 125,000 oo qof. Guud ahaan waxaa aga qabaa'ilo kala duwan oo ay kamid yihiin beelaha Gawaaweyn, Garre, Shirmooge iyo Mareexaan,   waxay laf dhabar u tahay reer guuraaga dega deegaankaasi. waxaayna leedahay beero waawayn oo bilic qurxoon

Degmada Doolow waxay degmo noqotay horaantii 197yadii. Doolow waa magaalo weyn degmooyinka 6da ah ee Gobolka Gedo. 




#Article 177: Sasiiliya (341 words)


Sasiiliya, Talyaaniga.
Sicily (Talyaani: Sicilia [sitʃiːlja]; Sicilian: Sicìlia) waa jasiiradda ugu weyn ee badda Mediterranean. Waa gobol madaxbannaan oo Talyaani ah, Koonfurta Talyaaniga iyo jasiiradaha yar yar, oo si rasmi ah loo yaqaano Regione Siciliana.

Sicilyadu waxay ku taallaa Badda Mediterranean dhexe, koonfurta jasiiradda Talyaaniga, taas oo ay kala soocaan Biyaha Dhuxul ee Messina. Meelaha ugu caansan waa Mount Mount, oo ah kan ugu dheer ee firfircoon ee Europe, [4] iyo mid ka mid ah kuwa ugu firfircoon adduunka, hadda waa 3,329 m (10,922 ft) sare. Jasiiradu waxay leedahay jawi caadi ah Mediterranean.

Caddaynta ugu horreeya ee suugaanta ee hawlaha bani'aadamka ee jasiiradda waxay ka timaadaa 12,000 BC. [5] Qiyaastii 750 BC, Sicily waxay lahayd saddex fannaani ah iyo daraasiin gumeysi oo Giriig ah, iyo 600-sano ee soo socda, waxay ahayd goobta Sicilian Wars iyo Dagaalkii Punic. Xilligii dayrta ee Boqortooyada Roomaanka ee qarnigii 5aad AD, Sicily waxaa lagu xukumay inta lagu guda jiray qarniyadii Hore ee Vandals, Ostrogoths, Boqortooyada Byzantine, iyo Emirate of Sicily. Nimanka Norman oo ka soo jeeda Koonfurta Talyaaniga ayaa keenay in la abuuro Boqortooyada Sicily, taas oo markii danbe ay xukuntay Hohenstaufen, Aqalka Capetian ee Anjou, Spain, iyo House of Habsburg [7] Ugu dambeyntii waxaa lagu soo koobay Golaha Bourbon ee Boqortooyada Naples sida Boqortooyada Labaad Sicil. Waxay noqotay qayb ka mid ah Talyaaniga sannadkii 1860 ka dib markii uu soo kiciyay masruufka masruufka, kacdoon uu hoggaaminayey Giuseppe Garibaldi inta lagu guda jiray mideynta Talyaaniga iyo codsi. Sicily waxaa la siiyey xaalad khaas ah oo ah gobol madax-bannaan 15-kii Maajo 1946, 18 maalmood ka hor aftidii dastuurka Talyaaniga ee 1946-kii. Inkastoo, madax-bannaanida intooda badani weli wali ah mid aan la fahmin, gaar ahaan madax dhaqaale, sababtoo ah sharci-dejinta madaxbannaan ayaa dib loo dhigay by guddiga parityetic (50% Talyaaniga, 50% Gobolka Siciliana), tan iyo 1946.

Sicily waxay leedahay dhaqamo taajir ah oo gaar ah, gaar ahaan marka la eego farshaxanka, muusikada, suugaanta, cunnooyinka, iyo dhismaha. Waxay sidoo kale ku jirtaa meelaha muhiimka ah ee qadiimiga ah iyo qadiimiga, sida Necropolis of Pantalica, Dooxada Temples, Erice iyo Selinunte.




#Article 178: Iswisarland (624 words)


Iswisarland (afka jarmalka: die Schweiz. afka faransiiska: la Suisse, afka taliyaaniga: Svizzera), amab midawga iswisarland waa jamhuuriyad fadaraali ah oo ku taala badhtamaha yurub waxa ay ka koobantahy , 26 gobol. caasimdana waxa u ah magaalda 
Beren wadanka iswesarland waxa uu raacaa siyaasad dabada uga baxsan tan caalamka ee caadiga ha. xaaladan siyaasadeed ee ka gadisan ta badi caalamku ku dhaqmo waxa uu wadankani haystay ilaa sanadii 1515
Switzerland, si rasmi ah Isbahaysiga Swiss, waa waddan madax banaan oo Yurub ah. Waxay ka kooban tahay 26 kantoon, iyo magaalada Bern waa fadhiga maamulka federaalka. [1] [2] [note 1] Jamhuuriyadda federaaliga waxay ku taallaa galbeedka, bartamaha iyo koonfurta Yurub, [9] [note 4] iyo waxaa xuduud u leh Talyaaniga koonfurta, Faransiiska galbeed, Jarmalka xagga woqooyiga, iyo Austria iyo Liechtenstein xagga bari. Switzerland waa waddan aan debedda lahayn oo juquraafi ahaan loo kala qaybiyay Alps, Plateau Swiss iyo Jura, oo leh guud ahaan 41,285 km2 (15,940 sq m) (dhulka dhul dhan 39,997 km2 (15,443 sq mi)). Inkasta oo Alps uu ku nool yahay qaybta ugu badan ee degaanka, dadka reer Swiss ee qiyaastii siddeed milyan oo qof ayaa inta badan ku yaal dhulka, halkaas oo magaalooyinka ugu waaweyn laga heli karo: kuwaas oo ka mid ah labada magaalo ee caalamka iyo xarumaha dhaqaalaha Zürich iyo Geneva.

Dhismaha taariikhda Isbahaysiga Hore ee Isbahaysiga Xoreynta Is-bahaysiga taariikhda dhexe ee dabiiciga ah, taasoo keentay guulo isdabajoog ah oo ka dhan ah Austria iyo Burgundy. Xornimada Swiss-ka ee Boqortooyada Quduuska ah ee Boqortooyada Sacuudiga waxaa si rasmi ah loogu aqoonsaday Nabadda Badbaadiya ee 1648. Dalka ayaa taariikh u ah dhexdhexaadnimo hubaysan oo dib ugu laabtay Dib-u-hagaajinta; kuma jirin dawlad caalami ah tan iyo sannadkii 1815 mana ku biirin Qaramada Midoobay illaa 2002. Si kastaba ha ahaatee, waxa ay raacaysaa siyaasad dibadeed oo firfircoon, waxaana inta badan ku lug leh geeddi-socodka nabadda adduunka oo dhan. Intaa waxaa dheer, in ay tahay goobta lagu magacaabo Red Cross, Switzerland waxay hoy u tahay ururo caalami ah oo badan, oo ay ku jiraan xafiiska labaad ee UN ugu weyn. Heerka yurub, waa xubin muhiim ah oo ka tirsan Ururka Ganacsiga Bilaashka ah ee Yurub, laakiin gaar ahaan qayb ka mid ah Midowga Yurub, Aagga dhaqaalaha Yurub ama Yurub. Hase yeeshee, waxay ka qaybqaadataa aagga Schengen iyo Suuqa Tekil ee Yurub iyadoo loo marayo heshiisyo laba geesood ah.

Marka la eego isgoyska Jarmalka iyo Romance Europe, Switzerland waxay ka kooban tahay afar qaybood oo waaweyn iyo dhaqameedyo: Jarmal, Faransiis, Talyaani iyo Romansh. Inkasta oo dadka intooda badani ay yihiin jarmal, hadana aqoonsiga jinsiyadeed ee Swiss wuxuu asal ahaan ka soo jeedaa taariikh nololeed caadi ah, qiimaha la wadaago sida fedraalka iyo dimuqraadiyada tooska ah, [11] iyo calaamadaha Alpine [12] [13] Isbeddelka luqadeed ee kala duwan, Switzerland waxaa lagu yaqaanaa magacyo kala duwan: Schweiz [ʃvaɪts] (Jarmal); [note 5] Suisse [sɥis (ë)] (Faransiis); Svizzera [zvittsera] (Talyaani); iyo Svizra [ʒviːtsrɐ] ama [ʒviːtsʁːɐ] (Romansh) [note 6] Goobaha iyo stamps, magaca Laatiin - had iyo jeer loo gaabiyo Helvetia - waxaa loo isticmaalaa halkii afarta af hooyo.

Switzerland waa mid ka mid ah waddamada ugu horumarsan adduunka, iyada oo hantida ugu sareysa ee loogu talagalay qofka weyn iyo kan sare ee ugu sarreeya qarashka gudaha gudaha sida ay sheegtay IMF [14] [15] Switzerland waxay ku tiirsan tahay heer caalami ah ama meel u dhow caalamka

Waamid kamida dawladaha caalamka ugu qanisan waxa ay ku guulaysatay midkamida magaalooyinka wadankani oo ah magaalada suyuurikh in loo doorto magaalda caalamka ugu nolasha fiican sideed sano oo isku xigta 

waxa ay ku taalaa iswisarland badhtamaha qaarada yurub waxa ay xuduud kala leedahay dhanka waqooyi wadanka jarmalka galbeedkana wadanka faransiis ka koonfurtana wadanka taliyaani ga

dhanka barina wadamada Austriya iyo wadanka yar ee lekhtanishtayn

dadka kunool wadanka iswisarlan waxa ay gaadhayaaan ilaa todobo milyan oo qof




#Article 179: Nuur ibn Mujaahid (454 words)


Taariikh nololeedkan waxaa soo diyaariyay taariikh-qore Dr. Harvel Sebastian, waxaana lagu so qoray kitaabka la yiraahdo The Encyclopaedia Africana Dictionary of African Biography (Vol. 1)

Nuur ibnu Mujaahid oo ku magac dheer Nuur binu al-Waziir, oo u dhashay beesha Mareexaan SADE, wuxuu ka mid ahaa madaxdii ka katalin jirtay saldanaddii Muslimiinta ee Adal. Markii uu geeriyoodey Imaamkii Muslimiinta ee Adal, Imaam Axmed Ibraahim Garaad (Gurey), waxaa kala wareegay kursiga madaxnimada, Amiir Nuur oo dumaaley haweenaydii uu ka geeriyoodey Imaam Axmed Gurey.

Amiir Nuur waxaa loogu magac daray Shahib al-Fath at-Thani oo micnaheeda tahay Afadii Halyeygii Labaad. Markii Imaam Axmed Ibraahim Garaad (Gurey) la dilay sanadkii 1543kii, ciidankii uu hogaaminayeyna ay dib ugu soo laabtay xaruntoodii Harar, waxaa soo muuqday firaaq hogaamineed oo la soo gudboonaadey adal2 Saldanadda iyo shucuubtii ay mas'uulka ka ahayd. Waxay cid kasta oo ku jirtay xayndaabka Imaarada ay ku noqotay naxdin iyo anfariir in ay waayeen Imaamkoodii geesinimada, caddaaladda, iyo hogaaminta eebbe u hibeeyey. Amiir Nuur waxaa dhashay Imaam Axmed walaashiis; (laakiin qaar kamid ah dadka taariikhdan waxa ka qoray waxay rumaysanyihiin, in Amiir Nuur uu la walaal ahaa Imaam Axmed Gurey), Amiir Nuur wuxuu dadaal dheer ku bixiyey dhisitaanka maamulkii Imaarada, iyo ciidankeedii oo uu ka muuqdey niyad jab ka yimid sidii aan horay u soo xusnayba geeridii Imaam Axmed Gurey.

Sanadkii 1551 kii waxaa Amiirnimada Saldanadda Awdal loo caleema saaray Amiir Nuur ibnu Mujaahid al-Waziir. Markii la caleema saaray, wuxuu bilaabay abaabul ballaaran oo dhowr sano soo socotey wuxuuna amray in magaalada lagu wareejiyo darbi adag oo gaashaan uga noqda cid kasta oo ku soo duusha.
 
Sanadkii 1554kii, Amiir Nuur wuxuu ku dhawaaqay Jihaad ka dhan ah Boqortooyada Ethiopia, wuxuuna qabsaday gobolada Charchar, Arusi, iyo Hadeya. Sanadkii 1559kii, Amiir Nuur wuxuu markiisii ugu horaysay weerar lixaad leh ku qaaday Gobolka la oran jiray Fatajar halkaasna waxay isaga hor yimaadeen ciidamadii Boqor Galawdewos oo horay uga war helay in Amiir Nuur weerar ku soo yahay. Dagaalkaas waxaa lagu jabiyey ciidamadii Boqor Galawdewos. Markii gacanta lagu soo dhigay Boqor Galawdewos waa la toogtay.

adal1 Amiir Nuur markuu Jihaadka mudo 12 sano ah ku jiray buu ku dhawaaqay erayga Kaffa oo macnihiisa tahay joojis, dibna ugu laabtay xaruntoodii Harar.

Markuu Amiirka ku laabtay magaalada Harar, wuxuu ka war helay in qowmiyadda Oromadu duulaan ku yihiin caasimadda Adal. Sanadkii 1568kii, Amiirka ayaa weerar culus ku qaaday Oromadii duulaanka ku soo ahaa. Markuu soo afjaray weerarkii uu ku qaaday Oromada, buu Harar ku soo laabtay. Markuu magaalada ku laabtay wuxuu la kulmay cudur ummadda baabi'iyay.

Asxaabtiisii waxay sheegeen inuu ahaa nin caan ku ahaa geesinimo, karti iyo indheer-garadnimo. Wuxuu kale oo caan ku ahaa dhisidda darbiga adag oo gaashaan uga noqday cid kasta oo ku soo duushay iyo difaaca diinta iyo badbaadada ummadiisa.




#Article 180: Bayoloji (402 words)


Cilmiga Nooloha, Bayoloji (; ; ;) Bayooloji waa eray ka kooban laba eray oo giriig ah oo kalla ah  oo ah nolol iyo  oo ah barashada ama cilmiga. Haddaba bayoolojigu waa barashada waxa nool. Muxuu ka samaysan yahay waxa nooli? Sidee buu u habaysan yahay? Barashada waxa nool waxaa sal u ah barshada unugga. Unuggu waa waxa ugu yar wax nool ee uu ka samaysan yahay jirka nooluhu; ha ahaado mid dhir ama mid xayawaan. Aqoonyahannada bayoolojigu waxay waqti dheer ku lumiyeen barashda dhirta iyo xayawaanka; sida ay u noolyihiin, sida uu jirkoodu u shaqeeyo iyo sida midba midka kale noloshiisa u saameeyo.

Qarniyaddi hore, aqoonta cilmiga bayoolojigu sida saynisyada kaleba heer wanaagsan lagama gaarin, sababtuna waxay ahayd iyada oo aan teknoolojigu heer fiican marayn. Qarnigii u dambeeyay aqoontiisu way sii korodhay waana sii ballaaratay, taasna waxaa u suurto geliyay heerka wanaagsan ee uu gaaray teknolojigu. 

Guud ahaan Noolaha waxaa loo qeybiya shan qeybood oo waa weey kuwaasoo kala ah.

                                                   
Bayolojiga waxaa soo saaray niman giriig u dhsahay oo sahamiyey wal xo kla dugan ku waas ku guulaystay shamintii ay wadeen 
Bayolojigu waa cilmiga barashada noolaha iyo ma noolaha ; noolahaasi siduu doonoba ha u jiro ama ha u ekaadee. Barashada habka uu nooluhu u shaqeeyo. Qofka baranaya cilmiga bayolojigu waa qof raba inuu wax ka ogaado sida ay waxa nooli u shaqeeyaan iyo waxa ay ka dhisan yihiin. iyo sida waxaa aan noolayn lo is ticmaalo sida wal xo badan o aduunka dulyaal sida dhagaxa                                                                                   
Nooluhu muxuu ka samaysan yahay.
Nooluhu wuxuu ka samaysan yahay unugyo. Unugu waa waxa ugu yar ee waxa nooli uu ka dhisan yahay. Unuggu wuu qaybsamaa si uu u bato ama u tarmo. Unugga waxaa ku jira unugyo yar yar oo u ogolada inu unugu kobco ama u koro una ogolada inu unugu siijiro lana dhaxlo . Waxyaalaha ay nooluhu iska dhaxlaan wexey ku jiraan unugga bu´diisa. 

Qaybaha bayoolojiga

Noloshu xaggee bey ka timid
Nooluhu ma aha wax ku yimid tadawur. Rabbi ayaa abuuray/khalqay.
Nooluha dhammaantiis waxaa abuuray Alle wax walba kara. 
Nooluhu ma aha wax iska yimid oon la garanaynin meesha uu ka yimid.
Dadku wexey ka yimaadeen Aadam, nebi Aadan. Aadanna waxaa laga sameeyey ciid.
Dhirta Allaa khalqay ee iskama iman.
Noolaha dhammaantiis ujeeddo ayaa Alle u khalqay. Ujeedadaasina waa iney ogaadaan inuu Alle wax abuuraa uu jiro. Isagaasna ay caabudaan.
Unugga Allaa khalqay, amar Allena waa ku shaqeeyaa.
Baayoolojigu waa cilmiga barashada noolahaBilogy




#Article 181: Soomaali Galbeed (391 words)


Soomaali Galbeed sidoo kale loo yaqaan Dawladda Deegaanka Soomaalida oo loo soo gaabiyo DDS waa maamulka iyo dowlada deegaada Soomaali Galbeed ee maanta ka tirsan dowlada Itoobiya.Dawladda Deegaanka Soomaalidu wuxuu ka mid yahay sagaalka dawlad deegaan ee Jamhuuriyadda Dimuqraadiga Federaalka Itoobiya Wuxuu ku fadhiyaa dhulka bariga iyo bari-koonfureed ee dalka Itoobiya. Baaxadda dhulka waxa lagu qiyaasaa 350,000 km2.Deegaanku wuxuu ku dhacayaa inta u dhaxaysa loolka  40-110 Waqooyi iyo Dhigta 40 -48 0E Bari.

Deegaanku wuxuu xad la leeyahay, dhinaca konfureed waxa ka xiga Kenya, dhinaca bari iyo koonfur bari waxa ka xiga Soomaaliya, dhinaca galbeed iyo koonfur waxa ka xiga deegaanka Oromiya, dhinaca galbeed iyo waqooyi galbeedna waxa ka xiga deegaanka canfarta.Deegaanku inta uu ka sarreeyo badda waxa lagu qiyaasaa inta u dhaxaysa 500-1600 meters. Cimilada deegaanka soomaalida waxa lagu qiyaasaa dhul daaqsin isugu jira oomane, dhul kooban oo hela roob ku filan iyo dhul ay maraan wabiyo kala duwan. Heer-kulka deegaanku wuxuu u dhaxeyaa 20-45°C Celceliska roobka degaanku helaa wuxuu u dhaxeeyaa 300-500 mm.

Tirada dadka ku nool deegaanka waxa lagu qiyaasaa 8.4 million (Tiro-koobkii la sameeyey 2007 - CSA census), 86% shacabka deegaanka waxay ku nool yihiin dhulka miyiga ah badankooduna waa xoolo-dhaqatoMaamul ahaan degaanku wuxuu ka kooban yahay 11 Gobol,6 maamul magaalo iyo 93 degmo.

Somali Galbeed waxee leedahay taariikh aad u dheer. gumeestihii ingriiska ayaa soo gumeestay dhamaadkii 1890ki, waxaana la dhihi jiray ingriiska somaliland, waxoona ku daray dalka itoobiya 1897. ingriiska markale ayoo isku dayay in oo ka soo saaro ogadenia dalka itoobiya,waa markii oo ingiriiska iyo talyaaniga ee wada shaqeen ee sameeyeen, sida ee gobolada soomaalida u miday lahaayeen. Dagaalkii Labaad ee Aduunka itoobiya waxee isku dayday in ee qaadato, dhulka Eratareya iyo ogadenia. ingriiska dhul yar ayoo ka qaatay ogadenia oo ka bilaawdo, magaalada haud ilaa fransiiska somaliland oo hatta la dhoho Jabuuti. ingriiska dhulkaas ma ku darin itoobiya ilaa sanadka marka oo ahaa 1954tii. 1977 ayaa waxaa dhacday, dagaalkii xoreenta Soomaali galbeed, waa markii ee itoobiya dhibaateysay shacabka ogadenia, waagaas itoobiya waxee iskugu wici jirtay libaaxyada afrika, laakiin madaxweynihii soomaaliya Maxamed Siyaad Barre oo dhalasho ahaan ka soo jeedo dhulka soomaali galbeed ayaa aad uuga xumaaday, dhibaatada ee itoobiyaanka ku haayeen dhulkaas, waa markii oo duulaan ku qaaday itoobiya.ciidamada Soomaaliya iyo somaligalbeed, ayaa isku dayay, in ee itoobiya ka bixiyaan dhulka ogadenia. ciidmada soomaaliya waxee markaas gacanta ku haayeen dhulka ogadenia oo dhan.




#Article 182: New Delhi (380 words)


Wa magaalo-madaxda Hindiya oo ukalaqeybsan delhicusub iyo duug

New Delhi (liiskan liiska codadka)) [4] [5] waa degmada magaalada Delhi oo u adeegta caasimadda Hindiya iyo saddexda dal ee Hindiya.
Dhagaxa aasaasiga ah ee magaalada waxaa dhigtay George V, Emperor of India intii lagu jiray Dushar ee 1911. [6] Waxaa loo qaabeeyey nashqadeeyadii Ingiriiska, Sir Edwin Lutyens iyo Sir Herbert Baker. Caasimadda cusub ayaa la furay 13 February 1931, [7] Viceroy iyo gudoomiyaha Indian Lord Irwin.
Inkasta oo dariiqada Delhi iyo New Delhi loo isticmaalo si is-beddel ah loo isticmaalo si loo tixraaco National Capital Territory of Delhi (NCT), kuwani waa laba qaybood oo kala duwan, iyadoo New Delhi ay sameysey qayb yar oo ka mid ah Delhi. Gobolka caasimadda ayaa ah mid aad u weyn oo ka kooban NCT oo dhan oo ay weheliyaan degmooyinka is qabqabta ee dalalka deriska ah. New Delhi ayaa loo soo xulay mid ka mid ah boqollaal reer Hindiya ah oo hoos imaanaya Raysal Wasaaraha Hindiya Narendra Modi ee Cimilada Aqoonta Smart.

Calcutta (hadda Kolkata) waxa uu ahaa caasimadda Hindiya inta lagu guda jiray Rajada Koobaad ee Ingiriiska ilaa December 1911. Calcutta waxa uu noqday xarun dhaqdhaqaaqa qaranimada tan iyo dhammaadkii qarnigii sagaal iyo tobnaad oo uu keenay qaybta Bengal kadibna Viceroy ee British India Lord Curzon. Tani waxay abuurtay kobcin ballaaran oo siyaasadeed iyo mid diimeed oo ay ka mid yihiin dilal siyaasadeed oo ka socda saraakiisha Ingiriiska ee Calcutta. Dumarka ka soo horjeeda colonial ee ka mid ah dadweynaha u horseedaya in ay dhameeyaan qulqulka alaabada Britishka ayaa ku khasbey xukuumadda gumeysiga in ay dib ula midoobaan qaybta Bengal iyo gabi ahaanba caasimadda New Delhi. [8]
Old Delhi waxay u adeegtay xarun siyaasadeed iyo dhaqaale ee dhawr dal oo kala ah Hindiya iyo Sultanate Sultanate, ugu badnaantii Boqortooyada Mughal ee laga soo bilaabo 1649 ilaa 1857. Intii lagu jiray bilowgii 1900, waxaa la soo jeediyey in loo gudbiyo maamulka Ingiriiska si ay u wareegaan caasimadda Boqortooyada Ingiriiska ee Hindiya, sida Hindiya loo magacaabay, oo ka timid Calcutta oo ku taal xeebta bari, Delhi. [9] Dawlada Hindiya Hindiya waxay dareensan tahay in ay si fudud u sahlanaan lahayd in ay u maamulaan Hindiya Delhi oo ku taal bartamaha waqooyiga Hindiya.
Dhulkii dhismaha magaalada cusub ee Delhi waxaa lagu qabtay Sharci Dejinta Dhulka 1894. [10]




#Article 183: Afmadow (186 words)


Afmadoow () waa magaalo ku taala koonfurta wadanka Soomaaliya, taasi oo dhacda badhtamaha gobolka Juba isla markaana xad la leh wadanka Kenya, magaalada Badhaadhe, Bardhere. Kismaayo, Jamaame, Jilib, Magaalada Afmadoow waxay ku jirtaa caasimada Muqdisho baaxad dhan 401 km. 

Afmadow waa magaalo aad u facweyn oo ka mid ah degmooyinka Gobolka Jubbada Hoose waxa dago qaabilka somaliyeed ee Ogadeen lakiin waxaa dhinaca dhobley ka dago Gaadsan.  Waxay ka mid tahay degmooyinkii ugu horreeyey ee koofurta Soomaaliya.  Gumestihii talyaaniga ayaa degmo u magacaabay sanadkii 1889 kii. Bariga waxaa ka xigta degmada Jilib, Woqooyiga waxaa ka xigta degmada Xagar. Woqooyi galbeed waxaa ka xigta degmada Ceelwaaq.  Koofur waxaa ka xigta degmada Kismaayo. Koofur bari degmada Jamaame. Koofur galbeedna degmada Badhaadhe.  Galbeedna waxa ka xiga degmada Dhobley  oo xuduuda Gobolka woqooyi bari ee Kenya u jirto 18KM. Afmadow dadka ku nool waxay ku tiirsan yihiin dhaqashada iyo ka ganacsiga xoolaha nool, ganacsiga yar yar ee badeecooyinka kala duwan iyo beeraha yar yar ee roobka ku baxa.  

Xaafadaha waaweyn ee magaalada Afmadow waxaa ka mid ah: Waamo, Faanoole, Hodan, Buuloweyn, Adablaha, Buulogumar, Barxadda, Adoole, Baldooska, Danwadaag, Cameroon iyo kuwo kale.




#Article 184: Shilin Soomaali (221 words)


Shillin Soomaali (Astaanta lacagta: Sh.So.; ; ; ; ISO 4217 code: SOS) waa lacagta lacagta rasmiga ah ee dowlada Jamhuuriyada Soomaaliya taasi oo laga isticmaalo dalka Soomaaliya, marka laga reebo gobolada Waqooyiga. 
Lacagta Shillin Soomaaliga waxaa loo sii kala qeybiyaa (loo jejebiya) 100 senti (English: cents, Af-Talyaani: centesimi).

Lacagta shilinka soomaaliga ah waxaa bangiga dhexe soo saartay taariikhda marka ee eheed 1962i.Markii hore waxaa la isticmaali jiray lacagta talyaaniga.

Shilinka soomaaliga (1 Taano) (1 Cent) Kumi (10 Cent) Nus Shilin (50 Cent)
Lacagta shilinka soomaaliga ah waxee markeeda hore ka koobneed warqado iyo birar. Lacagta ugu yareed neh waxee eheed 5senti. Maanta soomaaliya lacagta ugu yar waa 1000 shilin.Sidii ee u dhacday dowladii dhexe, bangiga dhexe ee soomaaliya ma soo saarin lacag cusub, sidaas darteed ayaa lacagti tartiib tartiib uuga dhamaatay dalka.wixii ka danbeeyay 2000 waxaa dhacday in shilin soomaaliga lagu soo sameeyo dalka dibadiisa. lacagihii 20, 50 iyo 100 oo soomaaliya inteeda badan ka suushay xiligii ee dowladii siyaad barre dhacday ayaa wali laga sii isticmaalaayay magaalada burco oo kaliya ilaa 2011, waa markii laga joojiyay. Lacagtii ugu danbeesay oo soomaaliya ka dhacdo waxee eheed 500 oo soomaaliya oo dhan ka dhamaatay sanadihii 2000. shilimadii ay kamidka ahaayeen 5, 10 50, waxa la adeegsan jiray sanadihii 1976.Badanaa lacagta soomaaliga waxaa la sameeyay markii la qoray farta soomaaliga ka dib 1975.




#Article 185: Dimoqraadi (872 words)


Dimuqraadiyad (; ; asalka ereyga ka yimid Af Giriig: δημοκρατία dèmos (δήμος) + kratos (κράτος)) waa nooc ka mid ah nidaamka maamulka dowladaha iyo qaab kale oo ka mid ah awood-qeysbiga taasi oo awooda oo dhan ay Gacanta Ugu jirto shacabka.
Dimoqraadiyad waa eray giriik ah oo micnihiisa ah xukunka waxaa leh Shacabka.
Dimoqraadiyadu waxey ka koobantahay mabaadi badan laakin waxaa ugu muhiimsan labo mabda oo kala ah :-

Qoraalkaan wuxuu sharaxayaa waxa ay dimoqaraadiyadda tahay. Qoraalkaan markii hore wuxuu ku qornaa af ingiriis oo waxaa qoray barofasoor Mareykan ah oo lagu magacaabo Larry Diamond  oo Jaamacadda Stanford University ka dhiga cilmiga siyaasadda. Qoraalkaan wuxuu kaa caawin doonaa fahamka waxa ay dimoqaraadiyadda tahay.

Dimoqaraadiyadda waxay ka kooban tahay afar qeybood oo asaasi ah.  Afartaan qeybood waa tiirarka ugu muhiimsan ee dimoqaraadiyadda.

Waxaan halkaan hoose sharaxaad kooban ka bixinayaa qeyb walba oo ka mid ah afarta qeybood ee ah tiirarka dimoqaraadiyadda.

Dimoqaraadiyadda waa nidaam ay dadku ku doortaan hoggaamiyaashooda oo ay na dadku kula xisaabtamaan hoggaamiyaashooda sida ay shaqada iyo siyaasadda u wadaan.

Dadka ayaa go’aansada ciddii ku matali lahayd Dawladda ayaga oo kala dooranaya xisbiyo iyo shaqsiyaad ku tartamaya doorasho joogto ah oo xor iyo caddaalad ah.

Xukuumadda waxay ku dhisan tahay rabitaanka dadweynaha.

Dimoqaraadiyadda waa nidaam ay dadweynuhu xor yihiin. Dadweynaha ayaa leh awoodda ugu badan ee siyaasadeed ee dalka.

Awoodda waxay ka timaataa dadka, madaxduna waxay awoodda hayaan wakhti go’an.

Sharci cusub waxaa la suubin karaa haddii baarlamaanka intiisa badan ay ogolaadaan.

Dadweynaha xor ayey u yihiin in ay daliilaan madaxda ay doorteen iyo sida ay shaqada u wadaan.

Madaxda la doortay waa in ay u dhaga furnaadaan dadweynaha oo ay dhageystaan codsiga, talooyinka iyo baahida dadka. Waxna ka qabtaan baahida dadka.

Doorashooyinka waa in ay u dhacaan sida joogtada ah oo uu sharcigu dhigayo. Madaxda ma kororsan karaan wakhtiga aga dhiman ka degista jagada ayaga oo aan mar labaad doorasho rabitaanka dadweynaha soo gelin.

Xisbiyada siyaasadda iyo musharaxiinta waxay xaq u leeyihiin in ay si xor ah ugu ololeeyaan in la doorto. Waxayna xaq u leeyihiin in ay qorshahooda soo bandhigaan ayagoo adeegsan kara warbaahinta.

Goobjoogayaasha madaxa bannaan waa in loo ogolaado in ay la socdaan qaabka ay doorashada u dhacayso iyo qaabka loo tirinayo codadka si loo xaqiijiyo in doorashada ay tahay mid aysan ku jirin musuqmaasuq, cabsi iyo khiyaano.

Waa in la helo guddi madax bannaan oo aan u eexaneyn qolo si ay u halliyaan wixii muran ah oo ka dhasha natiijada doorashada.

Muwaadin walba wuxuu leeyahay xuquuq asaasi ah oo ay dowladdu ka qaadan karin.

Waxaad xaq   u leedahay in aad fikradaada yeelato. Waad na sheegi kartaa fikradaada ama qori kartaa.

Qofna xaq uma laha in uu kuu sheego waxa aad ku qasban tahay in aad ku fakarto, rumeyso, sheegto ama aadan sheegin.

Qof walba wuxuu xor u yahay in uu diintiisa ku dhaqmo. lakiin waxaad xortahay markaad islaamnimadaada ku dhqanto

Qof walba wuxuu xaq u leeyahay in uu haysto dhaqankiisa xattaa hadduu ka tirsan yahay dadka laga tiradada badan yahay.

Warbaahintu  waa xor, waana in ay tahay mid soo bandhigta aragtiyada kala duwan ee dadka.

Waxaad kala dooran kartaa in aad warka iyo warbixinada ka hesho warbaahinno kala duwan.

Waxaad xaq u leedahay in aad ku biiri kartid ururkii aad doonto ama aad abuurto urur cusub.

Waxaad xaq u leedahay in aad dalka gudihiisa ku dhex safri kartid iyo haddii aad doontid na  ka bixi kartid  dalka.

Waxaad xaq u leedahay si nabad ah in aad u mudaharaado iyo in aad ka mudaharaado falalka ay Dawladda ku kacdo.
Qof walba waxaa ku waajib ah in xuquuqahaan uu ugu dhaqmo si nabad ah oo dhowreysa sharciga iyo xuquuqda dadka kale.

Dimoqaraadiyaddu waa nimaad uu sharcigu ugu sarreeyo dalka ee shaqsiyaad uguma sarreeyaan dalka.

Dadka dhammaantood way u siman yihiin sharciga. Qofna laguma takoori karo diintiisa, qabiilkiisa, jinsiyaddiisa ama jaadka uu yahay (nin ama naag)

Qofna looma xiri karo ama looma tarxiili karo go’aan shaqsi daraadiis.

Haddii lagu xiro waxaad xaq u leedahay in aad ogaatid waxa lagugu eedeeyay, lagaana soo qaado in aad tahay dambi laawe illa ay maxkamad ay ku xukunto si sharciga waafaqsan.

Qof walba oo dambi lagu soo eedeeyay wuxuu xaq u leeyahay si dhakhso ah in la geeyo maxkamad caddaalad ah oo dadweynaha ka dhaxeysa. Muddada ay socoto maxkamadda waa in ay tahay muddo gaaban.

Qofna lama cansuuri karo ama laguma qaadi karo dambi ayada oo aan loo cuskanayn sharci horay u jiray.

Qofna sharciga kama sareeyo xatta boqor ama madaxweyne la doortay.

Sharciga waxaa si caddaalad ah oo eexla’aan ah u fuliya maxkamado ka madax bannaan laamaha Dawladda.

Silic-dilka, ciqaabta naxariis darrada ah oo ka baxsan bini’aadanimada waa mamnuuc.

Awoodda Dawladda waxay leedahay xad oo waxaa xad u ah sharciga. Shaqsi ka tirsan Dawladda kuma xad gudbi karo xadka uu sharcigu dhigay.

Madaxda Dawladda, madaxweynaha ama xisbiyada siyaasadda midkoodna uma sheegi karo garsoore maxkamad sida uu go’aan aga gaari lahaa dacwad ama kiis.

Madaxda Dawladda iyo shaqaalaha Dawladda awooddooda uma adeegsan karaan si musuqmaasuq ku jirto. Maxkamado madax bannaan iyo guddi madax bannaan ayaa ciqaabaya musuqmaasuqqa ayagoo aan tixlegin siineyn cidda uu yahay qofka musuqmaasuqqa geystay xatta haddii uu yahay madaxweynaha.

Intaas waxaa ku dhan sharraxaadda kooban ee afarta qeybood ay dimoqaraadiyaddu ka kooban tahay.
Qoraalkaan waxaa turjuma maxamed Ahmed mohamed 




#Article 186: Giriiga (220 words)


Giriig, af ka giriiga (el: Ελληνική Δημοκρατία) waa wadan ku yaala qaarada Yurub giriigu waxa uu ka koobanyahay in kabadan jasiirado waxa xuduudo dhanka koonfur kala leeyahay dhamaaan turkiga bulgaariya masadooniya iyo bada eeje dhanka barina Bada Dhexe
wadanka girriigu waxa uu huwanyahay taariikh aad iyo aad u da weeyn giriigu masaafa ahaaan waxa lagu qiyaasaa ilaa Greece waa dal dimuquraadi ah oo horumar leh oo leh dhaqaale dakhligiisu sareeyo, tayo sare leh, iyo heer aad u sarreeya oo nool. Xubin ka mid ah aasaasayaashii Qaramada Midoobay, Giriigga ayaa ahaa xubinta tobnaad ee ku biiray Bulshooyinka Yurub (horuumarinta Midowga Yurub) wuxuuna ka mid ahaa Eurozone tan iyo 2001. Waxa kale oo xubin ka ah hay'ado badan oo kale oo caalami ah, oo ay ku jiraan Golaha Yurub, Ururka Nabada ee Waqooyiga Atlantic (NATO), Ururka Iskaashatada Dhaqaalaha iyo Horumarinta (OECD), Ururka Ganacsiga Adduunka (WTO), Ururka Badbaadinta iyo Iskaashiga Yurub (OSCE), iyo Ururka Caalamiga ah de la Francophonie (OIF). Giriigga dhaqanka gaarka ah ee gaarka ah, warshadaha waaweyn ee dalxiiska, maraakiibta caanka ah iyo muhiimada geostrategic [b] waxay u kala soocaan awoodda dhexe. Waa dhaqaalaha ugu wayn ee Balkans, halkaas oo ay tahay maalgeliye muhiim ah oo gobolka.

Wdanka giriigu waxa uu masaaxa ahaan ku fadhiyaa dhul lagu qiyaasay 130 oo klm oo isku wareega 

waxa kuyaala wadanka in kabadan 9841 jasiiradood 
                                                                                                 

                                                                                       




#Article 187: Nayjeeriya (428 words)


Nayjeerya waa wadan kuyaala galbeedka afrika caasimadiisuna waa Abuja laakin magaalada ugu weyn waa Lagos waa magaalo ganacsi oo qurux badan waxa uu xad la leeyahay wadamada ghana, Niger Karamaruun iyo wadan Jad 

Nayjeeriya (Nigeria), Afrika
Nigeria (oo ku saabsan dhawaaqa maqalka)), asal ahaan waa Jamhuuriyadda Federaalka ee Nigeria, waa Jamhuuriyadda Federaalka ee Galbeedka Afrika, oo xuduud la leh Benin ee galbeedka, Chad iyo Cameroon oo ku yaal bariga, iyo waqooyiga Niger. Xeebta koonfureed waxay ku taal Gacanka Guinea ee ku taala Badweynta Atlantic. Waxay ka kooban tahay 36 dawladood iyo Xarunta Dhexe ee Federaalka, oo ah caasimadda, Abuja. Nigeria waa mid si rasmi ah u ah dalal dimuquraadi ah. [6]
Nigeria waxay ku taalla dhowr dal oo boqortooyo ah iyo qabaa'illo qabaa'il ah oo ka soo jeeda millennia. Dalkan casriga ahi wuxuu ka soo jeedaa xukunka Britishka ee gumeysiga ee qarnigii 19aad, waxaana la wareegay qaabka xudduudaha hadda jira ee la jaan qaadaya Koontada Koonfureed ee Nigeria iyo ilaalinta Waqooyiga Nigeria sannadkii 1914. Britain waxay dejisay qaab dhismeed iyo sharci sharci ah iyada oo ku dhaqma sharciyada aan tooska ahayn iyada oo loo marayo madaxda dhaqameedyada . Nigeria waxay noqotay koox madax-bannaan oo madaxbannaan sanadkii 1960-kii. Waxaa soo maray dagaallo sokeeye laga soo bilaabo 1967-kii illaa 1970-kii. Kadibna waxaa is bedelay dawladaha dimoqraadiga ah ee doorashooyinka iyo kali-talisyada militariga illaa ay gaadhay dimoqraadiyad xasilloon sannadkii 1999-kii, iyada oo doorashadii madaxweynenimada ee 2011-ka la tixgeliyey markii ugu horeysay ee si macquul ah xor ah oo cadaalad ah. [7]
Nigeria waxaa badanaa lagu magacaabaa Giant Africa, iyada oo ku xiran dadkeeda iyo dhaqaalaheeda. [8] 186 milyan oo qof, Nigeria waa dalka ugu badan ee ku yaal Afrika iyo kan toddobaad ee ugu dad weyn adduunka. Dalka Nigeria wuxuu ku nool yahay adduunka saddexaad ee ugu weyn adduunka, ka dib Hindiya iyo Shiinaha, iyada oo in ka badan 90 milyan oo ka mid ah dadka ay da'doodu ka yar tahay 18 jir [9] [10] Waddanka waxaa loo arkaa inuu yahay waddan caalami ah iyada oo ay ku noolyihiin in ka badan 500 kooxood, kuwaas oo saddexda ugu weyn ay ka mid yihiin Hausa, Igbo iyo Yoruba; kooxdan qowmiyadeed waxay ku hadlaan in ka badan 500 luqadood oo kala duwan oo lagu aqoonsado dhaqamo kala duwan. Luuqadda rasmiga ah waa Ingiriis. Nigeria waxaa loo kala qaybiyaa qiyaastii kala bar Masiixiyiinta, kuwaas oo inta badan ku nool qaybta koonfureed ee dalka, iyo Muslimiinta, oo inta badan ku nool waqooyiga. Dad tiro yar oo ka mid ah dadku waxay ku dhaqmaan diimaha asaliga ah ee Nigeria, sida kuwa ku dhaqan Igbo iyo Yoruba.

 




#Article 188: Minnesota (419 words)


Minnesota (/ ˌmɪnɪsoʊtə / (Sannadkan maqlaa) waa gobol ku yaalla gobollada Upper Midwest iyo waqooyiga ee Maraykanka. Minnesota waxaa loo aqoonsaday inay tahay waddanka 32aad ee Maraykanka bishii May 11, 1858, oo laga sameeyay qaybta bari ee Gobolka Minnesota. Gobolka wuxuu leeyahay tiro ballaadhan oo haraha ah, waxaana loo yaqaan 'slogan Land of 10,000 Harag. Qorsheha rasmiga ah waa L'Etoile du Nord (Faransiiska: Star of the North).

Minnesota waa meesha 12aad ee ugu weyn ee degaanka ah iyo tan ugu badan ee ku nool Mareykanka. ku dhowaad 60% deganayaasheeda waxay ku nool yihiin magaalooyinka Minneapolis-Saint Paul (oo loo yaqaan 'Twin Cities'), xarunta gaadiidka, ganacsiga, warshadaha, waxbarashada, iyo dawladda, iyo guryaha bulshada caalamka la yaqaan. Inta ka harsan qaranku waxay ka kooban tahay jamacadaha reer galbeedka ee hadda la siiyay beeraha qallafsan; xayawaanka cagaaran ee koonfur-bari, hadda qayb ahaan ayaa la nadiifiyey, beerey, oo degay; iyo Waqooyiga Woods oo yar, oo loo isticmaalo macdanta, dhirta, iyo madaddaalada.

Minnesota waxaa lagu yaqaanaa heerkeeda sare ee noloshooda iyo heerkeeda sare ee kaqaybgalka bulshada iyo cod bixinta codbixiyayaasha. Ilaa wakhtigii xalalkan cad, Minnesota waxaa degganaa Dakota iyo Ojibwe / Anishinaabe. Intii lagu jiray qarnigii 19aad iyo qarniyadii 20aad, tiro badan oo reer galbeed ah ayaa galay dalka oo badiba ka soo haajiray Scandinavia iyo Germany. Gobolka ayaa maanta ah xarun ka tirsan dhaqanka Mareykanka ee Maraykanka iyo Jarmalka. Sannadihii ugu danbeeyay, soogalootiga Aasiya, Geeska Afrika, Bariga Dhexe, iyo Laatiin Ameerika waxay ballaariyeen qaabka dadweynaha iyo dhaqanka. Heerka qiyaasta nolosha ee Minnesota wuxuu ka mid yahay kuwa ugu sarreeya Maraykanka, gobolkuna sidoo kale wuxuu ka mid yahay kuwa ugu wanaagsan ee ugu aqoonta badan dalka.

Minasota waa Gobol ku yaalo, dalka Mareykanka. magaalda ugu wayn ee goblkani waa Minneapolis waxa soo labaysa magalda Saint Paul oo ah caaasimada gobolka waxaana lagumagacaabaa labaads magaalo mataanaha waxa uu gobolkani kuyaalaa badhtamaha qaybta waqooyi ee maraykanka waxa uu xuduudo la leeyahay dhanka waqooyi xuduud waxa uu kalleeyahy wadanka Kanada waxa uu gobolkani xuduud laleeyahy laba gobol ee kuyaa wadnka kanada ee montariyo iyo manitoba waxa kale oo xuduud la leeyahy goblka dakota oo kaxiga dhanka galbeed iyo gobolka aywa oo koonfur kaxiga waxa kale oo uu wali xuduud la leeyahy gobolka Kanada oo kaxiga dhanka isna dhanka galbeed. Minnesota waxa ay gashay midawga gobolda maraykanka sanadii 1858 waxa uu ahaa gobolkii 32 ee kusoobiira midawga gobalada maraykanka 

Magaca Minnesota waxa bixiyay dakii asalku ulahaa deegaankaas ingiriiska kahor 
waxa kale oo gobolkan lagumagacaaba ama naanays u ah gobolkii lahaa kunka haro waayo waxaa kuyaalo harooyin aad u badan

            
                                                                                              

                                                                  




#Article 189: Buurtinle (184 words)


buurtinle waa magaalo soomaliyeed oo kutaal gobalka nugaal gaar ahaan dhanka koonfureed waxay ujirtaa garoowe ilaa 110 km waxaa deris kala ah bari deegaanka jalam oo ah deegaan hoos yimaada kan ugu wayn laguna yaqaan caano badan iyo xoolo waxaa koonfur ka xiga deegaanka faratooyo waxaa galbeed kaxiga deegaanada balidacar iyo godobyar oo ku dhaw dhulka soomliyeed ee la haysto waxaa qoraxkasoo bax kaga beegan malaasle iyo gosal iyo guud ahaan dhulka caduunka loo yaqaano.

DAGMADA BURTINLE WAXAY UDHAXAY LABADA GOBOL EE KAL AH NUGAL OO AY KA TIRSAN THYE IYO MUDUG OO AY DARIS DHAW LA TAHGAY INTA BADANA DADKEENU WAA REER MUDUG IN KASTA OO AY DEGAAN AHAAN AY KA TIRSAN THYE NUGAAL 
DAGMADA BURTINLE WAXAA DAGAN QABAAILAAD FARO BDN KUWAAS OO COUNCILKA DAGMADA LAGA WADA DHEX ARKO LAKIN MAJORITY AMA DADKA UGU BADANI WAA CUMAR MAXAMUUD KUWAS OO LEH GUDOOMIYAHA DAGMADA

Dagmada burtinle waxay magaca dagmanimo qaadatay 1984 markaas oo uu wadanka ka talinayayay jaalle maxamed siyaad barre iyo xukuumadiisii kacaanka ahayd in kasta oo ay maamulo kala duwan soo mareen dagmada hada waxaa gudoomiye ka ah khadar c/risaaq axmed calas 




#Article 190: Burtinle (655 words)


Buurtinle waa magaalo ay degenyihiin dad badan oo soomaaliyed. Waana dagmo ku taal Gobolka Nugaal waxa ayna u dhaxaysaa magaalooyinka Gaalkacyo iyo Garowe.Waxaana degmada mara laami.Waa magaalo qadiimi ah, dagaaladii sokeeye ee ka qarxay dalka Soomaaliya way ka badbaaday. Waxaa ku nool Burtinle dad gaaraya ilaa 139,000 oo qof. Guud ahaan waxaa daga qabaa'ilo kala duwan oo ay kamid yihiin beelwaynta Awrtable kana dhasheen dad badan oo masuliyin ah sida Cabdiaziz Nur Hirsi waxaa uu kamid ahaa rug-cadayaashii siyaasada Somaliyeed. 1964 waxaa uu kamid noqday Xildhibaanadii Qaranka, Sidoo kale waxaa uu shaqooyin kala duwan kasoo qabaty dawladii Militariga ahayd ee AUN Madaxwaybe Mohamed Siyad bare. Sidoo kale waxaa lagu xasuustaa dhimihii maamul gobaleed Puntland oo da khaas ah isagu uga shaqeeyey dhinaca sharci jadinta Maamulkaas iyo Ugas Cumar geelle maxamed kaneec kana mid aha isimidadi asasay puntland state of Somalia xiligu marku ahaa 1998 aabihiisna  wuxuu aha udub dhigihii ugu horeeyey ee dega  Buirtinle  Ugaas Geelle maxamed kaneec AUN waxa uuna geeriyoday taariikhdu markay ahayd 1983 sido kale waxa kadhashay Awrtable   gabyagi caanka ka ahaa oo laga wada yaqaan dhaman gayiga somaliyed Careys ciise kaaeshe,  waxay kalo isla dagaan majeerteen ee Cumar Maxamuud, gaar ahaan reer xirsi reer aadan  Cigalle, reer Mahad,  waxa kalo dega beelwaynta madhibaan   Buurtinle waxay laf dhabar u tahay reer guuraaga dega deegaankaasi. waxaana ku yaal ceelal waawayn oo xooluhu ka cabaan.

Degmada ayaa ah mid soo koreesa, horumarna laga dareemayo xaga aqoonta , dhaqaalaha iyo arimaha bulshada intaba. Ayadoo ay kuyaalaan dhammaan heerarka kala duwan ee dugsiyada waxbarashada kuwaasoo gaarsiisan ilaa heer dugsi sare.
dagmada waxa ay leedahay dhaqaale farabadan sababtuna waa deganada hoos yimada waana magaalo aad uwayn dadku waxay moodaan markay dhexmarayaan magaalo yar runtii dhanka laamigu kamaro kama wayna magaaladu waxay uwayntahay qorax udhaca 

burtinle waxay ka kooban tahay 7 xaafadood oo kala ah :

iyo dhanka hoose ee magaalada oo aan magac xaafadeed lagu tilmaamin .

burtinle waxaa ku yaal laba dugsi oo sare oo ku kala baxa afka carabiga iyo englsihka 
dugsiga sare ee almumtada islaamic oo ah sugsigii ugu horeeyay ee sare oo laga hir galiyo magaalada burtinle .
iyo dugsiga sare ee secondory burtinle 
waxaa ku yaal dugsiyaal hooseedyo badan sida 
dugsiga hoose dhexe ee Dawladda oo ah dugsigii hoose dhexe ee magaalada ugu horeeyay .
sidoo kale dugsiga hose dhexe ee imaamu shaafici oo ku xiran macadka al mumtada .

magaalada qabaail ahaan waxaa daga beelaha daarood gaar ahaan . Awrtable asasihi buurtinle Ugas Geelle maxamed Kanec iyo khaliif xaaji Majeerteen iyago kakala degey labada dhinac wadadi gacan kusamayska ahayd oo la isticmali jiray kahor lamiga
beesha cumar maxamuud : oo uu ka dhashay kor: c/lahi yusuf axmed c/rasaaq xaaji xuseen c/wali aadan gaas islaan bashiir islaan cabdule islaan faarax , iyo kornaylo kale oo badan oo aanan meeshaan ku soo koobi karin . 
beel waynta owrtable oo ah beel caan ah oo aqoon yahano badan leh . waxaana ka dhashay aqoon yahankii maamulaha ka ahaa machadka almuntada alle ha u axariistee axmed ducale, Maxamed Cabdi Yusuf, Dhagaxtuur, Gelle Maxamed Kaneec, Xaaji Diiriye (oo ahaa duqii ugu horeeyey ee Maalkiisa la garab istaagey SYL, ahaa duqii ugu horeeyey ee Dabaqii ugu horeeyey Xamar ka dhisay) iyo Xaaji Yuusuf oo ahaa Caalimkii diinta Islaamka iyo Sayniska ee Bariga Afrika qarnigii 20 naad.

sidoo kale waxaa daga magaalada burtinle beesha madhibaan oo ayana ah beesha sedexaad marka laga reebo cumar maxamud iyo awrtable . 

burtinle waxay gobol ahaan raacsan tahay gobolka Nugaal . lkn dhaqaale ahaan waxay ku xiran tahay gobolka mudug gaar ahaan magaalada gaalkacyo .

waxaa mara magaalada burtinle tog wayn oo loogu magac daray togga tima waynta .waxa uuna siimara tuulada gosal oo burtinle dhanka koonfur ka ga aadan ilaa uu ku biyo shubo mudugta dhexe (caduun) ila iyo bada hindiya

magaalada burtinle waa magaalo somali oo idili wada dagto marka laga reebo cidda deegaan ahaan u leh . waxayna ku nool yihiin si xuriyad ah aan hayb takoor lahayn .




#Article 191: Mareergur (288 words)


Mareergur waa degmo ku taala gobolka Galgaduud ee bartamaha Soomaaliya. Mareergur waxyabaha eey caan ku tahay waxaa kamid ah xoolaha nool, gancsiga iyo nabada.waxay dhacdaa inta udhaxeysa dagmada Dhusamareeb iyo Tuulada Godin-labe.Waxaa degmadaaas mara jidka laamiga ah ee isku xira Koofurta iyo waqooyiga Soomaliya. Waxaa daga beesha Maxamed Madarkicis (Cayr) oo kamid ah beelaha dega Gobolka Galgaduud. Mareergur waxa ay ku taalaa dhul dooxo ah oo aad u qurux badan, waxaana ay aad ugu dhawdahay qeyta 21aad oo ka mid qeybaha Xooga Dalka Soomaliyeed. Waa dhul xoolaha nool, daaqsinta iyo dooxoyinka kasokoow ku fiican dhinaca dalxiiska waqtiga Guga ee xili Roobaadka. Barisamaadkii dawladii kacaanka waxa ku noolaa tuuladaasi iyo agagaaraheeda xoolaha ugu badan gobolada dhexe. Sidoo kale waxaa Tuulada kudhaqnaa dad tiradooda laguqiyaasay xiligaa 7,000 oo ruux kuna tiirsanaa ganacsiga xoolaha iyo beeraha xili Roobaadka latacbado. Waxaa ka baxa Digirta iyo Qaraha ku baxda xiliga roobka.Tuuladasi iyo dadkeeduba wax ay qeyb libaax leh ka qaateen ololihii farta Soomaliga maadaama ay dhaqaale badan ku bixiyeen macalimiintii dawladu u dirtay inay baraan shacabka qorista farta Soomaliga. Sidoo kale dadka deegaanka ayaa tabaruc weyn ka geeystay abaarihii iyo duufaanihii ka dhacay gobolada bari ee Soomalia.Magaaladaas dadka dega waxaa ugu caansan Haweeney lagu magacaabo Isniino Faarax (Isniino Cagayar) oo kulahayd maqaayad ay ka cunteeyaan dadka safarka ah iyo wadayashii gaadiidkii Qaranka,taasi oo sababtay in magaceedu gaaro ilaa goboladii waqooyi ee Somalia,halka dadka qaarkii eeyba ku tilmaaman Hooyada degaanka Mareergur.Tuulada waxaa hoos yimaada Ceelal iyo Baliyaal farabadan. 

Laaso-Xaadle (5 km) 

Balli Xujiur (2 km) 

Hadiile (7 km) 

Raamaale (7 km) 

Xaaxi (9 km) 

Bidhaan Dheere (11 km) 

Galdocol (7 km) 

Ciida-Magge (10 km) 

Shimbiraale (9.6 km) 

dameer jiif 10km

Afwayne banana 12km

Hadoodil 7km

Been cad 8km

Samaley 7km

Ina Mad (13 km)




#Article 192: Af-maldaha (351 words)


Afmaldaha ama afka maldahani Waa Hadal la daboolay, sida uu yahay maahee si kale loo dhigo.

afmaldaha waa hadal Ay Suugaanyahanadu Inta Badan Adeegsadaan, marka ay cid ammaanayaan amma ay cid dhaliilayaan Iyo Marka Ay Bulshada Aragitidooda U Usoo Bandhigayaan si suugaamaynsan oo aan ahayn si toos ah. 

Afmaldahaneyaashu Waa Hibo Farshaxnimo Ah Oo Ay Maansoyahanadu Hadalka U Dhigaan, Kaasoo Erayada Ay Adeegsanayaan Macnohodii Saxda Ahaa Aanay Soo Gudbinayaan.

Af-Maldahani Wuxuu Kor U Qaadaa Xiiso Galinta Hodantooyada Gabayaaga Iyo Heerka Suugaanta Uu Soo Bandhigaayo.

Af-Maldahu Waa Hadal Oo Hu' la Saaro Oo La Sogordoho, Oo Sidaa Loo Yidhi Aanu Macnihiisu Ahayn Ee Uu Ka Duwan Yahay:-

Ekeeye,Shareere,Buunbuunin,Qofayn,Silansugan,Duurxul,Yamxeero/Dayro,Jeesjees/Quusin(Lagaado), Sarbeeb.

Waa Hadal Maldahan Oo U Jeedo Fog Leh. Waa Hadal Cida Loola Jeedo Aan Si Cad Loogu Abaarin Oo Waxa Kale Lagu Soo Mariyo. Waa Hadal Ay Ku Jirto Aftahnimo Xeel-dheeri Farshaxnimo Falsafadaysan Waa Hadal Iyada Oo Dad Loo La'jeedo Haddan Erayda Weedha La Adeegsanyo Lagu Soo Qaato Shay Kala Oo La Soo Humaag Raacay Oo Kii Saxda ahaa aan Ahayn Ee Loo Jeeday. Waa Hadal Aan Si Toosa Loogu Bandhigin Haddii Cid Lagu Dhaliilayo Ama Lagu Damcsanyahay In Wax Laga Sheego. 

Waa Hadal Duluc Qarsoon Kana Fog Weedha La Isticmaalayay Erayada Ku Jira Iyo Macnaha Muuqda Ee Ay Leeydahay..

Waa Hadal Maldahan,Oo Labo Shay Iyo Wax Ka Badan Humaag Lagaga Dhexaysiiyo.Mar Walba Labada Humaag Ee La Adeegsanayo Mid Waa La Yaqaan,Midna Waa Mid Aan La Aqoon,Kan Aan La Aqoon Qofkaa Kula Hadalya Ayaa Yaqaan,Ka La Yaqaanna Qofka Dhegeysanaya Ayaa Yaqaan Markaasuu Qofkii Hadlaayey Isugu Xidhiidhiyaa Qofkaa Dhegeysanayey Oo Uu Odhanayaa Ka Aad Taqaano Iyo Ka Aanad Aqoonini Sidaa Ayey Isugu Mid Yihiin.

Tusaal Ahan Maansadii Tiriya Allah Haw Naxaristee Abwaan Cilmi Boodhari Qeyb Ka Mid Soo Qaadanyaa Oo Lahayd....

Waa Hadal Maldahan Oo U Jeedo Fog Leh. Waa Hadal Cida Loola Jeedo Aan Si Cad Loogu Abaarin Oo Waxa Kale Lagu Soo Mariyo. Waa Hadal Ay Ku Jirto Aftahnimo Xeel-dheeri Farshaxnimo Falsafadaysan Waa Hadal Iyada Oo Dad Loo La’jeedo Haddan Erayda Weedha La Adeegsanyo Lagu Soo Qaato Shay Kala Oo La Soo Hummag Raacay Oo Kii Saxda Ahayn Ee Loo Jeeday..

(tusaale)




#Article 193: Hodan (373 words)


Hodan waxaa ay ka mid tahay 18 degmo ee gobalka banaadir. Degmadan waxaa ay caan ku tahay waxyaabo fara badan oo ay ka mid yihiin isbitaallo, iskuulo hoose, dhexa, sare iyo hoteelooyin caan ka ah magaalada iyo xarumo ciidan iyo warshado iyo jaamacadaba. Waxaa ku yaalla 6 dugsi dhexe iyo sadax dugsiga sare ah.

Magaca degmada ayaa ku yimid qiso jaceyl oo dhab ah waxayna u dhacdey sidatan:

Sanadkii 1946-dii ayaa waxaa markey wada socdeen in muddo ah is guursadey Maxamed Saciid Ciyoow Gentleman iyo Hodan Xasan Haybe iyadoo Hodan ay ahayd gabar yar oo hooyadeed oo maqaayad Xamar weyne ku heysata la nooleyd, waxaana markaa Hodan da'deedu ahayd 18, halka Maxamed Saciid Ciyoow Gentleman uu ahaa26-sano jir, balse guurkii ka dib ayaa waxaa soo fara geliyey qoyskii Mr Gentleman oo ku andacoonayey in Hodan Xasan Haybe ay ka soo jeedo beelaha la heyb sooco sidaa daraadeedna aysan aqbaleynin in wiilasha iyo iyo gabdhaha ay u dhali doonto laga heyb sooco Somaalida inteeda kale.

Balse Gentleman oo markaa ku guda jirey halgankii SYL ayeysan u muuqan in Somaalidu kala sareyso wuuna diiday inuu furo, taasoo aaqirkii keentay in dhalinyaro reerihiisa ahi si xun u garaaceen oo weliba gacan ka jabiyeen.

Hodan Xasan Heybe iyo hooyadeed ayaa ugu dambeyn u guuray gobolada waqooyi oo ay kasoo jeedeen waxaana Maxamed Saciid Ciyoow Gentleman si xoog ah loogu darey Cibaado Cawaale Maalin oo ina adeertii ahayd, taasoo u dhashay ilmo fara badan oo ay ka mid yihiin Dr Cabdulaahi Gentleman oo SOS isbitaal Muqdisho ka shaqeeya iyo Yaasiin, Zaynab iyo weliba Cabbaas.

Sanadkii 1968-dii markuu dhisanayey Shineemada Hodan ayuu go'aansadey inuu ugu magac daro gabadhuu indhihiisa ka jeclaa ee Hodan Xasan Heybe waxaana degaanka uu ka dhistey shineemadu uu ahaa beer uu ka baxo suufka waxaana lahayd Faaduma Raage , waxaana halkaa ka biloowdey in si fiican loo degaameeyo agagaarkii shineema Hodan.

Hodan Xasa Heybe waa ay nooshahy waxayna degan tahay magaalada Boorame waana 87- sano jir. 
Su.aal

Waa meeqo waxoot dagmada hodan

hotel jabuuti

Bold textBold textwasarda arimaha dibada
Wasaaradda Beeraha

. masaajidka cowska

baar raaxo
hotel nasiye
Guryaha bangariya
Guriga luqmaan c/salaam

Lambar afar (KM 4)Kilomitir foor

Shineemooyinkii dagaalada ka dib:

Saldhiga booliska oo kuyaalla shaneemo kaasababalaare agteeda
Shaleemo qodxaaleey albaroko akteeda 
Shaleemo walaalaha 
 




#Article 194: Dharkeenleey (230 words)


Degmada Dharkeynley waxay ka mid tahay degmooyinka magaalada Muqdisho waxay xigtaa dhanka koonfur galbeed.

Dharkeynley iyo wadajir markii hore waxay isla ahaayen hal degmo mar dambe ayaa labo degmo laga kala dhigay. halka xuduudeeda u ah labada degmo ayaa lagu tilmaamaa in ay tahay wadada xaaji maxamed ee Suuq yare.

Degmada Dharkeynley waxaa waqtiyadii dagaalada ay ka socdeen xamar ee itoobiyaanka, ku soo qaxay dad fara badan oo degnaa Magaalada inteeda kale.

Degmada Waxay soo martay marxalado kala duwan waxaana lagu tilmaamaa meelaha istaraatiijiga ee ka yaala Xamar.

Waagii burburka waxaa maaamuli jiray hogaamiyo kooxeedyo kala duwan sida: Muuse Suudi, Xuseen Caydiid waxaana ka dhici jiray mar mar dagaalo aan sidaa u cusleyn.

Xili danbe waxaa xukunkeeda soo maray; Maxkamadaha Islaamiga, Jabhadda Islaamiga. Haddana waxay degmada hoos tagtaa maamulka Gobolka Banaadir ee Soomaaliya.

Xaafada Ceel dheere, Showriyaha, Dabaqeen, Aabagedo, Kuweyt, Suuq boocle, Quraca waanjeesha, Suuq liif, Xoosh, Buula qaran, Macmacaanka, iyo kuwo kale.

Masaajido badan ayaa ku yaala degmada sida misaajidka dabaqeyn, uunlaayo, Masjidka Saldhiga Galbeed, Xaaji Maxamed, sh cabdixafiid, Rabi Sali al-nuur, Al- raxma Ceeldheere, Salaam, Macallin nuur,Khaliilu Raxman,

Suuq boocle, Suuq yare iyo Suuq liif

 

 

 

 
iyo Dugsiyo kale oo fara badan

Degmada waxay ku guuleysatay tartan aqooneed kii ramadaanka ee 2013 oo ay ku tartamayeen in ka badan 28 degmo oo ka kala yimid gobalada dalka oo dhan. sidoo kalana tartankii ramadaan ee 2020 waxay gashay kaalinta labaad.




#Article 195: Yaaqshiid (206 words)


Yaaqshiid waa degmo] katirsan gobolk Banaadir. waxay ku taalaa waqooyi bari ee magaalada  Muqdisho.waana dagmada koowaad ee ugu baaxada weyn gobalka banaadir. 
Dagmadaan waxaa aas aasay Nuur Xiirey oo ah aabaha Imran waxaana la aas aasay 1985.

Inkastoo ayna jirin tirakoob rasmi ah hadana dadka degan waxaa lagu qiyaasaa 1m oo qof.

  
Deggmadan waxey ka qayb gashay tartamo fara badan oo xilli ee ciyaaredka dagmoyinka gobolka Banaadir.
Waxeyna dhowr gor kuguleysatay kobka dadmoyinka waxeyna kuguleysatay kalimaha kowaad iyo labad walow mesha kamarneyn kalmaha sadaxad.
yaaqshiid kaalinta ciyaarah runtii lama soo koobi karo waxaa soo maray ciyaartooy waa weyn iyo kooxo aad u waayeen libaaxyadii tiinleey iyo geed qalooc iyo kooxdii aan ka dhicin ee sharma arke waxaa kaloo la iloobi karin kooxdii bishaaro muumin ee axmadeey qiyaarkeey dhanka kubada kolayga waxaa jirtay kooxdii alnaciim ee ku guulaysatay koobkii loo dhigay alaha u naxariistee cabduqaadir yaxye alnaciim waxaa hogaaminaayay gudoomiye yaasiin cabdule oo ku magac dheeraay yaasiin jeeri waxaana tababare u ahaay alaha u naxariistee tababarahii kooxda alnaciim macalnka yaaqshiid mudane cabdi dhacoob oo gacan ka gardaran dishay isaga iyo gudoomiyahii dagmadaba markii loo dhigay qarax miino alaha u naxariistee dagmada waxaa dagan reer nuur xiireey   oo ka mid yahay  cimraan nuur xiireey

                                              

                                             

                                            

  Hotel lafweyn

                                                              

                                                               

                                                            

                                                               

                                                               

                                                              

Suuqa Juungal

              

              

                               

 
     



#Article 196: Xamarjajab (358 words)


Xamarjajab waa degmo ka mid degmooyinka gobolka Banaadir.

Waa mid ka mid ah degmooyinka ugu faca weyn gobolkan banaadir, waxaana la aas-aasay ka hor qarnigii 16aad ee miilaadiga, dadkii ugu horreeyey ee degay waa dadka cad-cadka oo qabaa'il kala gedisan kasoo kala jeeda, kuwaasoo ay ugu horreeyeen Shiikhaal gendershe.

Degmada waxaa ka talin jiray nin shiikh ahaa oo xukumi jiray kaasoo lagu magacaabi jiray Ow-muraad oo markiisa hore ka yimi tuulada Gendershe, xaafadda Xamar jajab waxaa la tilmaamaa gumeystihii ka hor in uu ku wareegsanaa derbi aad u dheer una adag, waxayna laheyd laba irid oo laga soo kala geli jiray, waxaa loo ogolaa in ay soo galaan dadka keeni jiray qoryaha, caanaha iyo hilibka.

Xaafaddu waxay soo martay Heerar kala gedisan, dhismaha hadda ay dhisan tahay, wadooyinka laamiyada ah, suuqyada iyo xarumaha waa weyn ee ku yaala waxaa dhisay duqii magaalada muqdisho ee ugu horreeyey jamaal maxamed oo jamaal jebiye ku magac dheeraa.

Xamar jajab Waxaa Ku yaalla Dekedda Muqdisho Waxaa Kuyaala Xabsiga Dhexe Waxey Qeyb Ka Leedahay Buundooyinka Waxaa Ku Yaalla Weli Oo Ay Qeyb Wey kaleedahay Ex-Isbitaal Martiini Waxaa Ku Yaalla Xamar Jajab taalada Caanka Ah Ee S.Y.L Waxaa Ku Taalla Xaruunta Dhoofinta Muuska Somali Fruit Waxaa Ku Yaalla Dugsigii Tababarka Booliska Soomaaliyeed Ee Gen.Kaahiye

Waxey ka Bilaabata Degmada Faca Weyn Ee Xamar Jajab

Wadada Ka Bilaabata Isbitaalka Martiini Albaabkiisa Illa Isgoyska ( T )da Ah Ee Taalada S.Y.L ka 

Bidix laleexo Kusoo Deggo Dalcada Ku Aadan Afaafka Hore Ee Madaxtooyada Villa Somalia Waxaad Imaadaa Is Goyska Umbultori Ceelgaab

Midig Afka Aadi Waxay Kala Qeybisaa Wadadaan Oo Ah Tii Aadi Jirtay Misena Aada Dhinaca Iyo Buundooyinka 2ada Degmo Oo Kal Ah Waaberi Iyo Xamar Jajab Raac Illa Afasiyooni Adigoo Hoos Marayya Buundooyinka INta Laga gaaray Derbiga Afasiyooni
Waxaa Ku Yaalla Degmada Xamar Jajab Shineemooyinka Kala Ah 
Ex-Shineemo Ceel-gaab
Shineemo Afrika 

Degmada Xamar Jajab Waxey Xuduud La Leedahay 3 Degmo Oo kala Ah 1_Waaberi 2_Xamar Weyne Waxey ka Bilaabataa Albaabka Isbitaal Martini Illaa Isgoysta (Tda) Ah Ee SYL Bidix la Leexo illa Albaabka madaxtooyada Qaranka Somalia Bidix Lasoo Leexo Illa Umbultori Celgaab Midig La Leexo Illa Afiyooni Ayey Ku Egtahay Degmada faca Weyn Ee Xamar Jajab 




#Article 197: Calanka Soomaaliya (137 words)


Calanka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya waxaa la alifay 12 Oktoobar 1954tii. Jamhuuriyadda Soomaaliya astaanta calanka Qolaba Calankeedu waa ceeyn. Waxaa markii ugu horeeysay laga taagay Magaaladda Hargeeysa caasimadda labaad eed Dalka Soomaaliya.
Waxaa alifay Allaha unaxariistee Maxamad Cawaalle Liibaan oo xubin ka ahaa xisbigii xurnimo doonka ee SYL.
Dhalintii SYL ayaa kaalin lixaad leh ka geeystay sidii eey calan eey Soomaali leedahay uga taagi lahaayeen gayiga Soomaaliyeed.
Calanka Soomaaliya waxa uu ka kooban yahay labo midab oo kala ah buluug iyo iyo xiddig caddaan ah oo dhexda kaga taallo.
Xiddigtani shanta gees leh ayaa waxeey ka hadleeysaa shanta Soomaali oo uu gumeeystuhu kala qoqobay waxaa eeyna caddeeyneeysaa in aanay Soomaali katanaasulin midnimadeeda iyo wada jirkooda ooyna wali niyadda ku hayaan sidii mar leeysugu soo celin lahaa shanta Soomaali Soomaaliweeyn.
Calanka ayaa ah mid kadhax muuqda dhamaan calamada adduunka.




#Article 198: Sokorow (147 words)


Sonkoraw waa xanuunka loo yaqaano sokorowga ama macaanka (lat. diabetes mellitus).waana xanuun wate noqda sida uu u badan yahay. Wuxuu ku lug leeyahay sida ay sonkortu ugu milanto dheecaammada kale ee jirka. Macaanka ama Sokorow:ga waxaa sababa marka dhecaanka loo yaqaan Insuliinka ee uu sameeyo ganaca uu yaraado ama marka uusan jirin dheecaankaasi gabi ahaanba. Wuxuu u kala baxaa laba nooc oo kala ah Nooca koowaad iyo nooca labaad (type 1 iyo type 2). midka koobaad qofka wuxuu ku dhacaa isagoo da' yar oo ganaca(pancreas)maba sameeyo dheecaanka insuliin. Midka labaad, qofka isaga oo wayn buu ku dhacaa markaa insuliin masoo saaro ama insuliinku wuxuu noqdaa mid aan waxtar lahayn, inta badan qofku cuntada aan caafimaadka u fiicneyn iyo cayilaada ayaa yareysa sameynta insuliinka. Sokorowga waxaa lagu daaweeyaa insuliinka oo lagu duro (mudo) meel jirka ka mid ah, sida bowdada, iyo jimicsi badan iyo in la is caateeyo.




#Article 199: Boosaaso (1265 words)


                                       
Boosaaso (; ; sidoo kale loo yaqaano Benderqaazim waa magalo ka mid ah magaalooyinka ugu waayayn Soomaaliya, waana magaalada ugu weyn Magaalooyinka maamul gobolleedka Puntland isla markana waa magalada 3-aad ee ugu weyn magalooyinka Soomaaliya marka laga reebo Muqdisho iyo Hargeysa. Waa magaalo aad u soo koreysa, waana Magaalada 3-aad ee ugu koriinshaha badan marka laga reebo muqdisho iyo hargeysa. Magaladaan waa magaalo ganacsi iyo saqaafadeed waxaa degan dad lagu qiyaasaayo 1000,000 oo qof tirakoob laga sameeyay 2013, Dekeda magaalada Boosaaso waxay ka mid tahay dekedaha ugu mashquulka badan dekadaha wadanka Soomaaliya,  waxaana taas usuurta geliyay dadka deegaankaas degan oo ah dad ku tiirsan gacansiga iyo dhammaan gobalada Soomaaliya iyo kuwa wadamada deriska ah sida degaanka Soomaali Galbeed (Ogaadeeniya) ee Itoobiya oo aad u isticmaala dekada magalada Boosaaso. Boosaaso wa magaalada ugu fog dinaca bariga oo qaaradda Afrika ku yaal.

Bari waa Gobalka ay ka tirsantahay Magalada Boosaaso, waxayna u tahay magaalo madax. Intaas waxaa dheer, magaaladaan waxay utahay degaanada Puntland magalada ugu weyn uguna dadka badan uguna muhiimsan xag-kastaba, waxayna hogaanka uhaysa ganacsiga, waxbarashada  Iyo horumarka gobaladaas waxayna maamul ahaan hoos tagtaa maamul-goboleedka Puntland. Boosaaso waa magaalo ay nabad iyo xasiloon ka jirto sida magaaloyaasha kale oo ku yaalo woqooyiga. Magaaladaan waa magaalo ku dadaasha horumarka. Boosaaso waxay leedahay hoteelo badan oo aad u casriyeysan iyo meelo lagu caweeyo, sida meelaha internetka lagu galo iyo maqaayado farabadan. Magalada waxay u dhowdahay buuro iyo goob loo dalxiis tago oo aad u quruxbadan waxaana kamida buuraha mareero,  deegaanka gerible, Baalade, Gaaca,  Biyo kulule, laag iyo  Karin oo dhamaantood dalxiiska ku wanaagsan.

Taariikh ahaan halka magaaladu ku taalo waxaa markii ugu horreysay inta la xasuusto degay Nin ganacsade ahaa oo la oran jiray Qaazim, Ninkani wuxuu ahaa soomali beel ahaanna wuxuu ka soo jeeday beesha Gabtaanle oo ka mid beelaha la mataansan Beesha Dishiishe ee Daaroodka Qaazim wuxuu la haan jiray hal uu aad u jeclaa oo la oran jiray boosaas, waxaana la rumaysan yahay halkaas inuu yahay halka uu ka yimi magaca magaalada oo loogu magacdaray hashii qaazim ee daaqi jirtay xeraduna uga oodnayd halka haatan magaaladu ka dhisan tahay,
Sidoo kale magaalada waxaa loo yaqaan Benderqaazim oo la macna ah Goobtii ama benderkii Qaazim taas oo sida la sheegay ay ganacsato carbeed u bixiyeen magaalada iyagoo ku hal qabsanayey qaazim oo ahaa ninkii deganaa halka magaaladu hada tahay, wixii intaa ka dameeyay waxaa goobta soo degay beesha Dishiishe kadibna waxay noqotay magaalo la degan yahay, si kasta ha ahaatee beesha Dishiishe ayaa loo arkaa inay yihiin dadkii ugu horreeyay ee asaasay magaalada Boosaaso.

Boosaaso waxay aad u dhisantay burburkii dowladda dhexe ka dib, waxaana isugu yimid oo ay marti galisay Soomaalidii ka soo qaxday koonfurta iyo galbeedka, waxaa xusid mudan in dadkii deegaanka bosaso ku noolaa ay aad u soo dhoweyeen dhamaan dadyowgii ku soo qaxay magaalada oo ahayd halkii ay dadka ugu badan ee woqooyi bari ku soo laabtay qaabishay, Gaar ahaan waxaa aad arintaa loogu ammaanaa beesha Dishiishe oo si diiran, oo dadnimo iyo soomaalinimo leh ugu soo dhoweeysay dhamaan dadkii magaalada ku soo qaxay. Qaramada Midoobay sida: UNICEF, WFP, UNDP, UNHCR, DRC, SPDS, NRC .

Boosaaso deegaan ahaan waxaa dega beesha Dishiishe - Daarood waana reer saamayn ku leh Puntland iyo Soomaaliya, Sidoo kale bosaso haatan waa xarun weyn oo soomali badani ku nooshahay gaar ahaan qabaa'ilka Hartiga oo magaaladu u noqotay xarun ganacsi iyo saqaafadeed. iyo soomaali kale oo aad u farabadan.
Baarlamaankii ugu horeeyey ee dowladda Soomaaliyeed oo xor ah waxaa Boosaaso laga soo doortay  mudaneyaasha kala ah Mudane Ugaas Yaasiin Ugaas Cabdirixmaan oo ka mid ahaa Xildhibaannadii Qaranka iyo Isimmaddii ugu magaca iyo ixtiraamka badnaa goboladaas iyo soomaaliyaba, iyo Mudane Xaaji Bashiir Ismaaciil Yuusuf oo isna ku soo baxay xubinta labaad ee degmada maadaama degmadu ay hoos imaan jireen deegaano aad u faro badan maadaama ay ahayd xarunta gobolka.
Barkhad Cali Saalax ayaa loo doortay duqii ugu horreeyay ee Degmada Boosaaso madaxbanaanida ka dib.

Runtii Mudaneyaasha ka soo jeeday Degmadda Boosaaso waxay ka mid ahaayeen akhyaartii iyo tiirarkii midnimadda iyo dowladnimadda ummadda Soomaaliyeed, waxay caan ku ahaayeen Dhaqan Islaami ah iyo Wadaniyad, ayagoo gacan iyo taageero ka helaya dadweynaha iyo wax-garadka maamula deegaankaas, waxay Degmadda, Gobolka iyo Dalkaba u soo hoyiyeen sharaf iyo sumcad, waxayna ka tirsan-yihiin beesha Harti - Daarood ee Soomaaliyeed.

 
Magaalada Boosaaso waxay leedahay mid ka mida Afarta dekedood ee Soomaaliya, Sidoo kale Magaaladu waxay leedahay Garoon diyaaradeed oo casri ah baaxadiisuna aad u weyn tahay. Horaantii sanadii 2016 ayaa xariga laga jaray Garoonka oo dayactir, ballaarin iyo casriyayn ay ku samaysay shirkad CCECC ee laga leeyahay dalka Shiinaha.

Sidoo kale Dekedda Boosaaso waxay u adeegtaa umadda Soomaaliyeed, Dekadani waxay ka mid tahay kuwa ugu weyn uguna mashquulka badan Soomaaliya. Warbixin ay sii daysay Idaacada BBC waxaa lagu sheegay in Dekeda Boosaaso tahay tan koowaad ee xoolaha Soomaalida laga dhoofiyo.

Boosaaso waxay ku taal waqooyi-bari Soomaaliya, xeebta Gacanka Cadan. Degsiimooyinka u dhaw waxaa ka mid ah Bariga Rehiss (3.5 km ama 2.5 mayl), waqooyi-bari Mareero (14 km ama 8.5 mayl), galbeedka Baalade (3.5 km ama 2 mayl), koonfurta-galbeed Laas Geel (16.5 km ama 10 mayl) ), dhanka koonfurta Laas deero (20.5 km ama 13 mayl), iyo koonfurta bari  Gaaca (36 km ama 22.5 mayl).  Magaalooyinka ugu waaweyn dalka ee u dhow Bosaso waxaa ka mid ah Ceerigaabo (212 km ama 132 mayl), Burco (442 km ama 275 mayl), iyo Berbera (465 km ama 289 mayl). Shimbiris, oo ah meesha ugu sarreysa ee Soomaaliya, wuxuu ku yaal ilaa 220 km (140 mayl) dhanka koonfur-galbeed ee buurta Cal Madow.

Arimaha maamul waxaa gacanta ku haya Dowladda Hoose ee magaalada. Guddoomiyaha degmada ahna gudoomiyaha golaha deegaanka waxaa soo doorta Xubnaha golaha deegaanka oo ka kooban 29 xubnood. Maamulka magaalada haatan waxaa hogaansha Cabdisalaam Bashiir Cabdisalaam oo golaha deegaanku si wada jira u doorteen 2015

Jawiga magaalada waa kulayl xilliga xagaaga lagu jiro, xilliyada kalena waa iska caadi.

Bosaso waxay leedahay goobo caan ah oo loo dalxiis tago waxaa ka mid ah Biyo kulule oo ka mid  ah meelaha ugu caansan soomaaliya ee loo dalxiiska tago. Biyo kulule wuxuu dhacaa dhanka bari ee magaalada wuxuuna magaalada u jiraa qiyaastii 7 kilomitir. Deegaanada loo dalxiiska tago waxaa ka mid ah togga Baalade gaar ahaan Gaaca Iyo guud ahaan deegaanka kale ee qurxoon ee baalade. Laag,  Karin  Yalho ayaa iyana ka mid ah meelaha aadka loogu dalxiiska tago.

Magaaladu waxay leedahay Hoteelo waaweyn oo bixiya adeegyada hoteelada, kuwa ugu caansan waxaa ka mid ah Jubba Hotel, International Village, Gacayte iyo Huruuse. Sidoo kale meelaha aadka loogu nasashada tago waxaa ka mid ah Beerta Rays oo ah beer aad u ballaaran oo loo nasasho doonto.

Boosaaso waxaa si aad ah ugu dhaqan oo soo camirey qaxooti fara badan oo degan daafaha iyo Gudaha magaalada waxaana taasu keentay koror xoogan oo ku yimaada dadkii magaalada deganaa guud ahaanba.

Magaalada Boosaaso waxay ka kooban tahay 16 xaafadood oo ay ka mid yihiin Biyakulule, Raxiis, Baalade, Gerible, Laanta Hawada, Gusoore, Xaafatu Carab, Suweyto, Raf  raaxo, New Boosaaso, Ridwaan, Dayaxa, Cariga, Xaafada madaxtooyada iyo kuwo kale.

Fagaaraha Magaalada waa Barxadda Gaaca. waxay ku taal Ka soo horjeedka Xarunta Dowladda Hoose ee Magaalada . Jihada Galbeed ayeey Kaa qabaneysaa Marka la joogo Dhismaha Kowaad ee Dowladda Hoose,. Bartamaha Barxadda waxaa ku yaal Aargada Magaalada,  waxay ku taal meel 4 Wado Isugu yimaadaan Waana Goobta kowaad ee dadweynuhu Isu Yimaadaan Xilliyada Fantasiyaha, Isu soobaxyada, Iidaha IWM.  
Dhismayaasha caaradka ku haya Barxadda qaybtood waxay magac wadaag la yihiin Barxadda Sida Dabaqa Gaaca oo ka mida Saraha ku hareeraysan Barxadda. 
Isgooyska Barxadda Gaaca waa kan ugu mashquulka badan Magaalada. waana mid ka mida Isgooysyada ugu mashquulka badan guud ahaan wadanka soomaaliya.




#Article 200: Carabi (142 words)


Luqada Carabiga () waa luqad ay ku hadlaan in kabadan 422 Milyan oo Qof, Waxanay leedahay Lahjado badan, waana mid kamida luqadaha caalamka ugu,shacbiyada badan luqada carabiga waxa sigaar ah u adeegsada dadka islaamka ah waayo waxa kusoo dagay Qur'aanka kariimka ah. waxa kale oo carabiga ku qoran axaadiista Rasaaulka C.S, waxa jirta in luqada carabigu ay raad wayn kuleedahay luqado aad ubadan sida luqadeena soomaaliga, waxa jira ereyo caalami ah oo caalamku isticmaalo oo asal ahaan kasoojeeda luqada carabiga waxaana kamida Sonkor waxa kamida (Alcohol)=(الكحول) (Admiral)=(أمير البحر) waxa jira kalmado badan oo si caalami ah loo isticmaalo laakiin asal ahaan kasoojeeda luqada carabiga, luqada carabiga waxa lagaga hadalaa, kasokoow dhulka carabta waxaa lagaga hadlaa sida wadamada Jad, Eratareya, Israaiil iyo Qaramada Midoobay.
                                                                                                        

                                                                                                

Afcarabigu waa mid kamida bahda Luqadaha Semitiga, luqadahan oo u kala baxa amaba ku kala firidhsan Afrika iyo Aasiya 




#Article 201: Maxamed Cigaal (116 words)


Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal (, ) (August 15, 1928 - May 3, 2002) waxa uu ahaa  Somali siyaasi. Waxa uu ahaa Ra'iisul Wasaaraha Soomaaliya intii lagu guda jiray 1960 hore iyo kan dambe. Waxa uu sidoo kale noqday Madaxweynaha Somaliland, jamhuuriyad is-sheegay waa in caalamku aqoonsan yahay sida gobolka goboleedka ee Soomaaliya, ka 1993 ilaa 2002.

Cigaal waxa uu ku dhashay 1928 magaalada galbeed ee Oodweyne, ka dibna qayb ka mid ah oo ka mid ah British Somaliland. Waxbarashada dugsiga hoose oo uu, Cigaal ka qeyb galay dugsiga hoose ee Berbera iyo Burco. Waxa uu ka qayb galay Sheikh Intermediate School ee Sheekh. Ka dib markii qalin-jabinta, oo wuxuu aaday inuu England ee waxbarashada dheeraad ah.




#Article 202: London (521 words)


London waa caasimada dalka Midowga boqortooyada Britanwaana magaalada uguwayn wadankaas. Waxa ay kutaalaa amaba dhexmara Wabiga Thames. Waxa ay kutaalaa koofurta Ingiriiska. Waxaa kunool dad gaadhaya ilaa 7.5 milyan oo qof. Marka lagudaro dadka hareeraha London kunool waxa ay tirado noqonayasaa ilaa 12,599,561 oo qof. Waa magaalda uguwayn midawga yurub, waana mid kamida goobaha ugu muhiimsan sayaasad ahaan iyo dhaqaale ahaan caalmaka. Waxa kuyaala magaalada jaamcado iyo guryo dhaqameedyo, masraxyaal iyo goobo dhaqan oo aad u waawayn. Waxaa xafiisyo kuleh ururo badan oo caalami ah.

London, oo loo yaqaan 'Greater London', waa mid ka mid ah sagaal gobol oo England ah iyo qaybta ugu sareysa ee ka soo jeeda magaalooyinka waawayn ee magaalada. [Note 5] Dhismaha magaaladuna korortay, Shirkadda London waxay diidday inay isku daydo inay isku duubnto magaalada iyo xaafaddeeda, taas oo keenaysa London in lagu qeexo dhowr siyaabood oo ujeedooyin kala duwan. [154]
Boqolkiiba afar of Greater London waxaa daboolay magaalada post ee London, halkaas oo 'LONDON' ka mid tahay cinwaanada boostada. [155] Qadka taleefanka taleefanka ee London (020) wuxuu daboolayaa aag ballaaran, oo la mid ah cabbirka weyn ee London, inkastoo qaar ka mid ah degmooyinka kale laga saaray iyo meelaha qaarkood dibedda dibedda ayaa lagu daray. Xuduudda London ee Weyn ayaa la jaanqaaday waddada M25 ee meelaha. [157]
Kordhinta magaalooyinka ee hadda dibadda waxa ka hortagaya Metropolitan Green Bottle, [158] inkastoo dhismaha la dhisay uu ka baxsan yahay xudduudaha meelaha, taas oo keentay in si gaar ah loo qeexay Deegaanka Great London London. Intaas ka bacdi waa suunka baaxadda weyn ee London. [159] Greater London wuxuu ujeedaa ujeedooyin u dhaxeeya gudaha gudaha London London iyo London. Magaaladu waxay u kala qaybsantay Webiga Thames ilaa Waqooyiga iyo Koonfurta, iyada oo ay ku taal bartamaha London aan caadi ahayn gudaha gudaha. Isku-duwaha Xarunta Magaca ee London, Caadi ahaan waxaa loo tixgelinayaa inuu yahay Eleanor Cross ee Charing Cross meel u dhow Isgaadhsiinta Trafalgar iyo Whitehall, waxay kudhowaad yihiin 51 ° 30'26 N 00 ° 07'39 W. [161] Si kastaba ha ahaatee xarunta juqraafiga ah ee London, hal qeexid, wuxuu ku yaalaa London Telefoon Lambeth, oo kaliya illaa 0,1 mayl waqooyi-bari waqooyiga tuubada Waqooyiga Lambeth. [162]

Dhismayaasha London waa mid aad u kala duwan si ay u muujiyaan qaab gaar ah oo qaab dhismeedka ah, qayb ahaan sababtoo ah da'dooda kala duwan. Guryo badan oo waawayn iyo dhismayaal dadweyne, sida Galbeedka Qaranka, ayaa laga dhisay dhagax dhagax ah. Meelaha qaarkood ee magaalada, gaar ahaan kuwa ku yaal galbeedka bartamaha, waxaa lagu gartaa dhismo cad ama dhismo cadaan ah. Qaab dhismeed kooban oo ku yaalla bartamaha London ka hor taariikhda weyn ee Dabka 1666, kuwaas oo ah raadsasho yar oo Roomaan ah, Tower of London iyo dhowr ka mid ah dadkii ka badbaaday Tudor ee magaalada. Dheeraadka dheeraadka ah, tusaale ahaan, Tudor-period Palace Court Palace, England ee ugu da'da weyn ee Tudor oo ka badbaaday, oo uu dhisay Cardinal Thomas Wolsey c.1515.
Kaniisadaha qarniga 17-aad ee Wren, hay'adaha maaliyadeed ee aan caadiga ahayn sida Royal Exchange iyo Bank of England, illaa horraantii qarnigii 20aad ee Old Bailey iyo 1960s-kii Barbican Estate-ka ee qayb ka mid ah hidaha kala duwan ee dhismaha.




#Article 203: Laasqoray (201 words)


Laasqoray (,  ) waa magaalo xeebeed qadiimi ah taasi oo ku taal waqooyiga gobolka Sanaag ee waddanka Soomaaliya. Magaalada Laasqorey waxaa ku taala Dekada Laasqorey oo ka mid ah dekedaha ugu da'da weyn deegaanka Geeska Afrika.

Taariikh ahaan, magaalada Laasqorey waxay xarun u ahaan jirtey Saldanadii Warsangaliga.

Laasqoray waa magaalo xeebeed oo ku taalo gobolka Sanaag ee waddanka Soomaaliya. Magaaladaan aad iyo aad ayuu u jawi wanaagsan yahay, waxaana magaaladu ay leedaahay warshada caanka ah ee kaluunka.

Saldanadii Warsangaliga waxay ahayd boqortooyo Soomaaliyeed taasi oo u talin jirtey deegaano badan oo ka mid ah waqooyibari iyo koonfurbari wadanka maanta loo yaqaano Soomaaliya. Saldanadani waa midi ugu awood badneyd ee ka arimisa deegaanadaasi, waxaana saldhigyadeeda ugu waaweyn ka mid aahaa gobolka Sanaag iyo dhamaan deegaanada hoos yimaada gobolka Bari. Sidoo kale waxaa saldanadan hoos iman jirey dhamaan deegaanada maanta loo yaqaano Maakhir. 

Saldanada Warsengali waxaa la aasaasay dhamaadkii qarnigii 13aad, deegaanada waqooyiga Soomaaliya. Waxaa rukunada u dhigay saldanadani dad badan oo deegaanka ku dhaqan, waxaase lafdhabar u ahaa beesha Warsangali oo qeyb ka ah beelweyta Daarood.

Dekada Laasqory waa dekad ku taala xeebta magaalada Laasqorey, deegaanka waqooyi maamulka Somaliland. Dekadani waxay ka mid tahay kuwa ugu weyn ee mashquulka badan Geeska Afrika.




#Article 204: Ceeldheer (1866 words)


Wararka Galmuudg , Hirshabelle , Koonfur Galbeed Iyo Somalia

Ceeldheer.com 

Degmadan ayaa markii ugu horaysay looguu yimid oo deegaan ahaan lahaa beesha macalin (Dhiblaawe) 1937- kadib markii dadkii deganaa Mareeg oo aheyd magaalo taariikhi ah ay ka soo guureen Dagaalkii Labaad ee Aduunka, kolkaas oo Talyaaniga iyo Ingiriiska uu dagaal dhinaca badda ah ku dhexmaray Mareeg.

Madaxdii gumaystihii Talyaaniga ayaa ku booriyay in dadkii ku noolaa Mareeg ay ka guuraan kuwaas oo marka laga reebo Talyaaniga isugu jiray Hindi, Carab iyo beelo kale oo soomaaliyeed, Hindidii iyo Carabtii ayaa u hayaameen magaaloyinka Cadale, Xamar iyo Baraawe halka reer Mareegii asalka ahaana ay u soo baqooleen dhinaca deegaanka Ceeldheer oo xiligaas ahaa meel ay ku yaaleen Ceelal oo kaliya, Sida ay sheegayaan dadka yaqaan taariikhda degmada Ceel-Dheer. 

Magaalada Mareeg oo ahayd saldhigii sadexaad ee maamulkii Talyaaniga dalka Soomaaliya ku lahaa ayaa ahayd magaalo leh daaro qadiimi ah cimrigoodana lagu qiyaasay ilaa afar boqol oo sanadood  kuwo talyaanigu dhisay kuwaas oo intooda badan weli ka taagan halkaas,waloow qaarkood aad u gaboobeen hadana waxaa weli bed qaba sida, Gurigii Shadoor warsame cali oo aad Caan u aga ahaa Magaalada Mareeg iyo Misaajidkii Sh Da’ud Culusoow, Saldhigii Police ka, Xabsigi, Musawac,Xafiisyo, iyo guryo fara badan, Magaaladan oo ah mid ku dheresan xeebta mareeg ayaa weli waxaa ku dhaqan dad u badan kaluumaysato  xoolodhaqatada asalka ah ee beesha macalin (Dhiblaawe)
 
Geedi Shadoor Warsame iyo Shiiq Daa,uud Culusoow ayeey ahaayeen ragii ugu horeeyay ee dhismayaal ka kooban guriyo  dukaaman  Masaajid lagu dukado Ispitaal Dadka lagu daaweeyo  Ceelal biyood halkaa ka taageen Degmada Ceeldheer, dad badan ayaa isla markiiba qaatay fikradii labada Caaqil iyo Labada Shiiq, taas oo suurto galisay in ay Ceeldheer noqotay xarun ganacsi oo ay u soo dukaameysi tagaan tuulooyinka ku dhow dhow  dadka reer miyiga ah, waxaana dhamaan u soo wada guuray dadkii reer Mareeg oo nolol ka bilaabay halkaas, sidaas ayeeyna Ceeldheer Magaalo la degay ku noqotay Sanadkii 1937 waxaa la sameeyay doorashaddii golaha odayasha waxaana ka mid ahaa Cusmaan Xaaji Maxamed Afrax Garuun oo ahaa aasaasihi degmada Ceeldheer iyo Xildhibaankii igu horeeyay oo ay yeeshan beesha Waceeysle. Sanadkii 1957 Waxaa booqday Ceel-dheer wefdi uu hogaaminayo Muuse Boqor oo markaas ahaa wasiirkii arimaha gudaha Dowladdii ugu horeysey ee Soomaaliyeed ee Cabdulaahi Ciise madaxda ka ahaa waxaana dadkii la socday ka mid ahaa Daa’uud Cabdule Xirsi oo markaas ahaa Corneel Military ah, Shir ay yeesheen waxgaradkii Ceel-dheer  Muuse boqor ayaa waxaa laysla meel dhigi waayay, qodabadii layku soo qaaday oo ay u horeysay in Ceel-dheer laga sameeyo maamul Degmo.

Sagootintii wefdiga Muuse Boqor ayaa waxaa garoonka diyaaradaha isugu soo baxay dadweyne fara badan oo halkaas ka muujiyay sida ay uga xun yihiin in Muuse hor istaagay qorshahoodii ay ku doonayeen Degmonimo waxaana gabayga caanka ah ee ( Qoodhiinya xeradiinbmaxaa qadiyay Ceeldheer) ka tiriyay halkaas abwaan Jimcaale Dhega-taag waxaana ka mid ahaa erayo aad u qiimo badan oo ahaa:

 Nimanaa qasnado buuxsadoo qalad wax loo siiyay.
 Nimanaa qaboowsada hilbaha qadadda maalmeede.
 Anagana waxaan soo qornaba waa la qariyaaye.
 Nalamana qal qaalshoo qar baa nalaga xooraaye.
 Qoodhiin ya xeradiin maxaa qadiyay Ceel-dheer.
 Mase qolo qolayntii horaad qiran tihiin waaga
 Oo axdigaan wada qaadanaa nala qiyaamaayay.

Madaxdii Soomaaliyeed ee booqashada ku tagtay Degmada Ceel-Dheer waxaa kale oo ka mid ahaa Marxuum Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal, oo xiligaa isna Ra'iisul Wasaare ahaa, Sidoo kalane waxaa labo jeer booqasho ku tagay Madaweynihii Hore ee Soomaaliya Maxamed Siyaad Barre ee mudada 21ksano ka talinayay dalka Soomaaliya, 
SIYAASADDA.
sanadka 1954 dii ka hor waxaa dalka Soomaaliya ka jiray maamulkii Talyaaniga ahaa ee A.F.I.S ( Adminstrizione Fuduciario Italiano Della Somalo) Maamulkaas ajnabiga ah waxaa la shaqayn jiray Niman Soomaaliyeed oo loo yaqiin (Consiglio Teretoriale) degmo kastana waxay ku lahaan jirtay wakiil waxaana Ceeldheer wakiil uga ahaa Md Cusmaan Xaaji Maxamed Afrax. Xilgaas oo siyaasiyiinta Soomaalyeed u kala qabsanaayeen labo xisbi oo waaweyn kuwaas oo kala ahaa Lego oo doonaysay in dalku helo madaxbanaani  Pro Italian oo u ololeyn jirtay in uu sii jiro maamulka Talyaaniga ahaa ayaa waxaa xusid mudan in dhamaan siyaasiyiinta Ceeldheer ay ahaayeen Lego.

Maamuladii soo maray Ceeldheer xiligii kacaanka ka hor waxaa ka mid ahaa Sayid Cumar Xaaji Maxamed Afrax Garuun oo ahaa Gudoomiyihii ugu horeeyay, Mudane Xaaji Yuusuf Guuleed Xasan oo ku soo baxay doorashaddii golahii deegaanka (Consiglio Municipale).

Weli waxbarasho heer jaamacadeed gaartay kama jirto degmada.
Laakin dugsi hoose-dhexe iyo dugsi sare in taba way ka jiraan.

Dadkani waa dad caan ka ah magaalada Ceeldheer oo na ka qeeb khaatay aasaaskeedii:

Gudoomiyihii ugu horeeyey ee yeelato Degmada Ceeldheer, kadibna wuxuu noqoyay Gudoomiya Gobolka Banaadir ahna Duqa magalada Muqdisho.

markii hore waxaa degmada mareeg maamuli jiray dadkaan soo socda

 

Waxaana lagu kordhiyay ragaan

Cusmaan Xaaji Maxamed Afrax Garuun

Cali Gedi Shadoor

Maxamed xaaji cagey

Isaaq Idoow Raage

Shiiq Cabdullaahi Sh Daa,uud

Cumar Casir Kabootooy.

Macalin Cabdule Xaayoow.

Cabdullahi Gedi Shadoor

Macalin Xasan Gacal

Aw gaab maalin tooxow

Xasan Afrax Fareey.

Sh Cismaan Sh cumar [Xidig]

Sh Ibraahin Qaboobe (Madoobe)

Xaaji Iimaan Gadaw

 

 

                               

Jiilkii Afraad Sideetameeyadii ee Hayey Taladii Dhaqanka

 

 Culumaa'udiinka soo maray ama caanka ka ah degmada Ceel-dheer

Degmada Ceel dheer waxaa sidoo kale ku dhashay kuna soo barbaaray siyaasiyiin caan Ah saraakiil iyo halgamayaal qeyb ka qaatay xornimada maanta aan harsaneyno.
sadex ka mid ah 13 KII aas-aase ee xisbigii leegada SYL ayaa waxa ay ahaayeen kuwo u dhashay degmada Ceel dheer waxaan ka mid ahaa. 
 

Halka tobanka soo hartayna ay u dhasheen shanta Soomaali taas oo ka dhigaysa in halgamayaashi xoriyada aanu maanta harsanayno sadax meelood meel ku dhawaad ay ka soo jeedeen Degmada Ceeldheer, taas oo keentay in sanadihii kontonaadkii iyo lixdamaadkii ay badan u yaqiineen Deg.Ceeldheer hooyadii Xoriyada Soomaaliyeed.

 Dadkii aad loo yaqiin waxaa kale oo ka mid ahaa ragga kala ah. 

     Cilmi wuxuu ahaa halyeey soomaaliyed oo isir ahaan kasoo jeeda bahweynta Abgaal Ismaan/ Wacaysle/ Absuge Qombor wuxuu ahaa ninkii dilay gaalkii la oran jiray Delbufle taariikhdu markay aheed 1957 sadex sano ka hor xuriyada, gaalkani oo ahaa nin Taliyaaniya ayaa ahaa nin aad u kibir badan dadkana iska dili jiray aadna looga baqi jiray, Delbufle ayaa sababsaday gacanta Cilmi Sheikh Xasan (Cilmi-gaaldile) iyo Yuusuf Nuur Cadow oo ahaa halyeeyo ilma adeer ka dib markuu Delbufle uu dilay wiil ay adeer u ahaayeen, dilka delbufle ayaa kusoo aaday dhamaadkii xiliga (Trusteeship period ) oo ahyd xili Soomaalida loo carbinayey hab dowladnimo iyo in ay iyagu si madax banaan isku maamulaan xuriyadana la siiyo, nidaamki xiligaa jiray ayaa ku fashilmay in uu gacanta kusoo dhigo Cilmi Iyo Yuusuf halkaasina waxaa jaanis ka helay taliyaanigii gumaystaha ahaa isagoo yiri Soomaaliya wali uma carbisana inay is maamulaan oo xitaa danbiile gacanta kuma soo dhigi karaan, gumaystihii ayaa ka codsaday UN ka in ay u dheereeyan xiliga Trusteeship period ka, Cilmi iyo Yusuf ayaa maqlay in ay suurta gal tahay xoriyada dalka in ay dib u dhacdo maadaama nidaamkii markaasi jiray uu ku fashilmay in iyaga lasoo qabto sidaasi darted Cilmi iyo Yuusuf wexeey si ikhtiyaarnimaa isugu soo dhiibeen nidaamkii Trustship period ka una arkeen in danta dalka iyo dadka soomaaliyeed oo xoriyad helaa ay ka muhiimsantahay naftooda, Cilmi Ayaa yiri xiligaas oraahdiisi caanka ahayd “intii Xuriyadda Soomaalidu dib u dhici leheyd anniga ha la i dilo” sidaasi ayeyna xabsi u galeen oo dil toogasho loogu xakumay, banaan baxyo badan iyo ololo soomaalinimo ka dib waxaa loogu badalay xabsi daain laakin nasiib wanaag 1960-kii ayey labaduba galeen dadkii la cafiyay oo ay dib xoriyadoodii u heleen. 

 Dadkii aad loo yaqiin waxaa kale oo ka mid ahaa ragga kala ah
 President. Xasan Shiikh Maxamuud 

 chairperson of the East and Horn of Africa Human Rights Defenders Network (EHAHRDN) Hassan Shirre Sheikh Axmed Caraay
Mareyaha dekada Mogadishu Cabdullahi Cali nuur
Madaxwene Dayib Maxmud sheikh
Taliyaha Ciidanka Alpha group Sharmake muuse 
 Gen. Director of  Villa Somalia Thabit Abdi,
 Gen. Daa'uud Cabdule Xirsi
 Gen. Salaad Gabeyre Kediye
 Gen. Hussein Kulmiye Afrah 
 Gen. Ibrahin Cosobow Afrax 
 Gen. Cabdule Barre Qalaaye
 Gen. Ahmed Gacal Ahmed(Gacal)
 Gen. Abuukar Xasan Wehliye (Suulaleey)
 Rear Admiral Xuseen Axmed Cadow (Ciidangale)
 Gen. Cali Caraye Cosobble [Gacma Dulle]                                         
 Gen. Cali Cadaawe Cali Geedow
 Gen. Cusmaan Cumar Wehliye (Gas-gas)
 Gen. Ibraahim Raage Max'ed
 Gen Isaaq Idoow Raage
 Col. macalin Yusuf Cali Raage

 col. cumar aw cali calasow (cumar fiyaasko)
 Avv. Ismaciil Jimcaale Cosoble
 Deputato (MP) Cali Geedi Shadoor 
 Deputato (MP) Sayid Cumar Maxamed Xaaji
 Deputato (MP) Axmed  Xaaji Afrax fareey (Axmed Shuqul) 
 Deputato (MP) Cusman Maxamed Afrax
 Dir.Gen Xuseen Maalin Jimcaale
 Dir. Gen. Of Information, Xuseen Xaaji Max,ed (Bood) 
 Sindiko C/laahi Gacal Sabriye
 Deputato (MP) Sahra Cumar Maalin 
 Deputato (MP) Axmad Xasan Cali Dhiblawe (Sacba-weyne)
 Deputato (mp) C/laahi Geedi Shadoor 

 taliyihii hore ciidamadda cirka ahaayna gudomiyahii Somali airline mudane Maxmuud Maxamed Guuleed
 Deputato (mp) Ibrahim Sh.Cali Jeebe 
 Deputato (mp) Dahir Mohamud Gelle 
 Deputy Minister of Foreign Affairs of the TFG, Dr Abdinur Sheikh Ibrahim Roble (Saabiyo)
 Dir.Gen Prof. C/laahi Maxamed Afrax
 Dir. Gen. Of Somali Airlines, Maxamuud Maxamed Guuleed 
 Dir.Gen. Sayid Cali Cabdule Ba
 Dir.Gen.Xirsi Cabdule X 
 Dir.Gen Maxamed Yalaxoow Maalin
 Deputato (MP) Ismaciil Macalin Muuse
 Deputato (MP) Cadoow Cali Gees
 Deputato (MP) Muxumed Cali Shire 

 
Bidix Gen Salaad Gabayre Kadiye.
Madaxweyne Aaden Cabdule Cismaan.
Dhexda Gen. Daa’uud Cabdule Xirsi.
Dharka cad Gen. Xuseen Kulmiye Afrax.
Sadex kamid ah wefdigaan ay wada socdaan Madaxweyne Aaden Cadde waxay u dhasheen Deg. Ceeldheer.

     Marxalada haatan ay ku sugan tahay degmada Ceel dheer gabi ahaan Degmada Ceel-Dheer kama jiro maamul guud oo hoostaga dowlad dhexe waxaase ka jira maamul madax banaan oo deegaanku samaystay kuwaas oo suurto galiyo adkeynta nabadgalyada deegaanka iyo xalinta mishaakilaadka.
Tan  burburkii dowladii hore wixii ka dambeeyey Degmada Ceel-Dheer waxa ay ku talaabsatay horumar dhinacyo badan leh oo isugu jira caafimaadka, waxbarashada, isgaarsiinta  adeegyada kale ee bulshada lagama maarmaanka u ah, degmada waxa ay leedahay Cisbitaal qalabeysan oo qabta adeegyo caafimaad intii loo baahdo, waxaana cisbitaalka gacanta ku hayo oo dhinaca daawada iyo taakuleynta shaqaalaha ka caawiyo hay'ada CISP,maamulka waxaa gacanta ku haya gudiga caafimaadka degmada , dhinaca waxbarashada degmada iyo tuulooyinka hoos tago waxaa ka jira 8 dugsi Hoose/Dhexe, kuwaasoo laba ka mid ah ku yaaliin degmada gudaheeda , dugsigii hore ee degmada waxaa ka howl galo lix iyo toban macalin oo uu mushaaradooda bixiyo ganacsade C/risaq Isaaq Iidow, dugsiga kalana waxaa uu hoos tagaa hay'ada al islaax.
Dhinaca isgaarsiinta Ceel dheer waxaa markii ugu horeeyey laga hirgaliyey degmada horaantii 2004tii mashruuc isgaarsiineed kaas oo ay maalgelisay shirkada isgaarsiinta Nationlink waxayna taasi suurto galisay in dadku helaan adeeg tellefoon iyo internet,.
Dadka ku dhaqan Degmada Ceel-Dheer tiro ahaan waxaa lagu qiyaasaa 8,000 kun oo qoys oo ku nool dhamaan deegaanada hoostaga Degmada Ceel-Dheer, dhaqaalahoodana waxa uu ku tiirsan yahay xoolaha nool, kaluumeysiga, beeraha oo inta badan ku xiran waraabka roobka iyo ganacsiga caadiga ah, 
Waxa ay Degmadu xarun u tahay barashada culuumta Islaamka waxana wax ku barta arday (Xer) ka kala yimaado gobalada dalka soomaaliya qaar ka mid ah waxaana gacanta ku hayo Shiikh Cismaan Shiikh Cumar Shiikh Daa'uud  Sheekh Caamir Sheekh Siciid Seekh Ibraahin Yare oo labaduba hayo goobo wax barasho oo la furay bartamihii qarnigii 18aad.
Degmada waxaa ku yaal garoon caalami ah oo ay maalgalisay hay’ada Talyaaniga ah ee CISP iyo madaxa shirkada Alba Inj Cali Xuseen Maalin waxaana si joogta ah u isticmaalo diyaarado u badan kuwa hay’adaha gar gaarka oo todobaadkii sadex jeer agab isugu jira daawo  qalab caafimaad soo gaarsiiya labada cisbitaal ee degmooyinka Xarar dheere  Ceeldheer.
 




#Article 205: Abgaal (163 words)


Abgaal (; ) waa beel hoosaad ka mid ah beelweynta Mudulood ee Hawiye. Beesha waxay dagtaa gobollada kala ah Mudug, Galguduud, Shabeellaha Dhexe, Banaadir, Shabeellaha Hoose, Jubbada Dhexe iyo Jubbada Hoose. Sidoo kale waxay degtaa gobolka loo yaqaan Soomaali Galbeed ee hadda loo bixiyey DDSI.

Beesha Abgaal waa beel kamid ah beelaha ugu tirada badan Soomaalida, waxa ay caan ku yihiin beeraha iyo dhaqashada xoolaha. Abgaal waxay lahaan jireen wax lagu magacaabo Imaam kaasoo xukumi jiray kana dambayn jireen. Imaam Yacquub 900 – 1870 CD, muqdisho, waxaa xukumi jiray nin la'oran jiray yaquub oo ahaa abgal cisman (Imaam Yacquub iyo imaanada soo arya oo dhan besha abgaal) 1870-1960 sano ayuu heestay Muqdisho.

Hawiye () waa beel ka mida qabiilada Soomaalida, kuwaasi oo ku dhaqan deegaano ka tirsan wadanka Soomaaliya, Itoobiya, iyo Kiinya. Sida lagu xusay taariikhda, beesha Hawiye waxay walaalo yihiin Beesha Dir iyagoo ku wada abtirsada odayga Irir Samaale. Hawiye ayaa kowama labakaga jira badnaanta tirada qabiilooyinka soomaalida, waxay degaan caasimada Muqdisho




#Article 206: Al-Shabaab (531 words)


al-Shabaab magaca ay la baxday waa (Xarakada Mujaahidiinta al-Shabaab) waa fallaagad  oo daroogaha iyo balwad xaraashkeed ka qaybgasha iyo oogayaasha ficillada xagjirnimada, fallaago ama mucaarad ku ah Somalinimada,waxaana  aasaasay Axmed Godane oo abaalmarin 7 milyan ah la dul dhigay madaxiisa. Waa na jabhad khibrad u leh argagixinta iyo faafinta hanjabaad iyo qorsheynta masiibooyinka. 

Calaamadaha shaqsiga ee jaaliyaasha Shabaab waxaa ka mid ah kuwa riyaaq ku arka shacabka Carabta. Waa na jabhad ee diidsan sahlidda qaranka, xasiloon, amni, cowlinimada iyo waxyaabaha aadanaha fitrah u ah.

Tobanguurka horeyd, jaaliyaasha al-Shabaab wuxuu ka yimaada kurayaasha oo khibrad ku leh qiiro niyadjabka (depression), dallacsiinta qiiraha xanaaq (promotion of anger), khalkhal (disorder), shucuur-la'aan (without sensibility) ama cunsuriyadda (racism) ama xididada go'aamada iyo dooqyada fudud leh sida caleemaha iyo qaarkood loo ururiyay ikhtiyaar-la'aan (dooqyad la'aan), ama balanqaad qanci-gelin oo been ah ama fursad la'aanta, ama dhaxalka (heritage) ka soo jeeda dagaalka sokeeya Soomaaliyeed. Qaarkood waxaa la barin qiimaha sooyaalnimo (individuality).

Calaamadaha na tusayso Shabaab iney 2010kii marxaladeeda iyo tamarteeda ugu sahlida badnayd waa caasimada ayey qabsatay. Marxaladaha al-Shabaab ee 2010kii, markay amar-marintood karti iyo sahli lahayd, aad baa sharci-good la dhaliili jirey iyo anshax-kood (their discipline) la cambaareeyn jirey. 

Madaxweynaha Soomaaliya, waxay fariin i dirtay Shabaab oo cafis ah, sii awooda Shabaab la kor mariyo diwaanad (records) ama faahfaahin (details) oo ah xaalad dayalsan, mid qaadici iyo caasilaad ah, mid la xaqirayay (downgraded), iyo mid wiiqasho lahaansho ah.

Waxaa ay dhisantahay muddadii ka danbeysay sanadka marka uu ahaa 2003dii iyadoo ka soo dhex baxday xarakaat-kii Islaamiga ahaa ee waagaas ka hor dhismay sida Xarakada Islaax, Tajamuc al-Islaami iyo waliba xarakaatki takfiiriga ahaa ee markaa ka jiray qeybo ka mid ah wadanka Soomaaliya. Xarakaadkaan dhismay kadib burburkii Dawladda Dhexe ee Soomaaliya waxaa ay dhamaantood qabeen fikir ah in wadanku uu yeesho dowlad Islaami ah laakin shaqsiyaatka ku mideysan xarakaatkaas ayaa iyagu laf ahaantooda ku kala duwanaa sida lagu gaari karo dowlad Islaami ah oo ay Soomaaliya yeelato. Shaqsiyaadka qaar ayaa qabay in lagu gaari karo oo kaliya dowlad Islaami ah in la qaato qori oo lala dagaalo inta ka soo horjeeda taasoo dabcan ay kow ka ahaayeen.
Hogaamiya kooxeedyadii ka jiray dalka Soomaaliya gaar ahaan Gobolada Koonfureed mudadi wixi ka danbeeyay burburki Xukuumaddii Siyaad Barre ilaa 2006dii. Halka shaqsiyaadka qaarna ay qabeen inaan dagaal wax lagu raadinin ee dadka laga saameeyo xaga dhaqaalaha iyo tacliinta taasoo runtii wax badan ka tartay inuu si sahlan ku faafo mabda'a xarakaatki markaas ka shaqeynayay dhanka tacliinta iyo dhaqaalaha. Kadib markii ay midoobeen Maxaakiimtii Islaamiga oo iyagu ka koobnaa shaqsiyaat kala duwan oo ku kala jirey xarakooyin kala duwan ayaa waxaa ay u sahlanaatay in ay qabsadaan inta badan Koofurta Soomaaliya waxaa la dhihi karaa inay qabsashadaas soo dedejisay ururki la magac baxay La-Dagaalanka Argagixisada iyo Soo-Celinta Nabada ee lagu dhisay xarunta Qanyare ee Degmada Dayniile 28dii, bishii 2aad 2006dii, taas oo dadka Soomaalida ah loo tusiyay in uu ururkaasi yahay mid qandaraas ku soo qaatey inuu baabi'iyo Islaamka. Waxaa ay ku soo shaac baxday baahidi dadka Soomaaliyeed gaar ahaan kuwa Koonfurta daga ay u qabeen in ay helaan nabad iyo amaan, taasoo sababtay in ay taageero buuxdo siiyaan Midowgii Maxaakiimta Islaamiga ee ka howl galayay Koonfurta Dalka sanadihii 2005tii ilaa 2006dii.




#Article 207: Mudulood (690 words)


MÜDÜLÖÖD Waa qabiil ka mid ah qabaa'ilada [{Hawiye}]. Mudulood Waxay ukala baxaan {[(5*-6*)]} SHANTA Beel hosaad  oo kala ah.
Maxamed Mudulood oo loo yaqano  (beelweeynta cabdi shiiq) waa curudkii guud ee mudulood, ciise Mudulood,oo loo yaqano (ujeejeen), Abgaal Cusmaan, Mowbleen Cusmaan.

Sido kalana waa qabiilka ugu badan Beesha hawiye Mudullood waxa lugu xushmeeyaa CAASIMADA Soomaaliya ee Muqadisho.
Mudulood Degaan ahaan waxey degaan laga soo bilaabo xeebta magaalada Xarardheere ee gobolka Mudug Ilaa iyo turdho oo ka tirsan jubba hoose hiiraan JAWIIL, MOGADISHO KINGDOM (YAQUUB)
waxaa xukumijiray nin la'oaran jiray YAQUUB oo ahaa mudulood 900-1870. 16 sano ayuu xukumayay mogdisho,kadib markii uu jabiyay ajuuran kingdom. taleex,dowladi darwiish, 1910 waxaa heestay talada sare, khaalig iyo khusuuigi ugu weeyna ee waqooyiga xaga diinta wuxuu ahaa nin mudulood Xaaji AxmedFIQI 1905 1910- 1915,gabygi kubaxay wuxuu ahaa, waxa sidatan iigalay waa sedigeey rumee sawaab kaga'mahelin sadaqdii AxmedFiqi
Beelweynta MUDULOOD waa beesha Kowaad ee ugu tiro badan beelaha Hawiye,waxaa aad loogu qadariyaa Magaalada caasimada ee Muqadisho iyo Hareeraheeda oo ah Degaanka ay Taariikh ahaan Degaan.
Madaxweynihii ugu horeeyay Aadan Cabdulle Cusmaan ee Jamhuuriyada Soomaliya Xusen Kulmiye Afrax Madaxweyne Ku xegeen Waxay Ka Soo jeedaan  Beelweynta Mudulood.Sidoo kale waxaa ka dhashay beesha Mudulood Madaxweyneyaasha kala ah Ali Mahdi Mohammed iyo [Sharif Sheikh Ahmed] iyo [Xasan Sheekh Maxamuud] .Waxaa sidoo kale ka dhashay Beelweynte MUDULOOD labo raysulwasaar oo kala ah Ali Mohammed Ghedi iyo Nur Hassan Hussein.(waxaa kalo ka dhashay madaxweeyne xasan shikkh maxamuud 2012,kadib markii uu ka guuleeysay ex madaxweyne Shariif.cabdullah Nuur

Odiweyn mudulood ama maxamed mudulood Halgamayada ka dhashay waxaa ka mid ah hogaamiyihii ciidamada dhariiqada saalaxii shiikh axmed siyaad. kadib dilkiisii ingiriiska xilka waxaa lawareegay shiikh xasan barsane oo asna ladili ugudanbeytii beelahoodana Waa Hilibi Dalandole iyo Maxammed Mudulood.

 

Darandole Mudulod Hirab, 
Eise Udeijein Mudulod Hirab,
Waweytan Mudulod Hirab;
Daro Mudulod Hirab,
Eise Udeijein Mudulod Hirab,
Mahamed Odiweyn Mudulod Hirab.

  waa 3* dhalkii, waana isku hooyo sidax das.
Odiweyn mudulood waxaa kajooga cabdi shekh dhiblaawe, iyo walaalkiisa,Macalin dhiblawe ama in waceysle looyaqan. abgaal Cismaan waxa ayuu kalabaxaa sagaal abgaal    

harti abgaal, wacbuudhan, warculus(waceysle) harti waxa ayuu kalabaxaa suul harti, ciise iyo warsangele. wacbuudhan waxa ayuu ukalabaxaa daa'uud, Kabaala, yoonis daanweyne, iyo harticase wacbuudhan. waceysle waxa ayuu ukalabaxaa huuruun waceysle , ,   ,jibraa'iil waceysle, saleemaan waceysle, iyo cumar waceysle,   

Haaruun waceysle oo ah curudka beesha waceysle ayaa wuxuu u kalabaxaa  sidaan soo socoto  

Xasandheer waxa uu ukala baxaa 
Cigaal Xasandheer
Maxamuud xasandheer
Cismaan xasandheer 
Muuse Xasandheer (yabadhaal)
Cismaan wuxuu u kala baxaa
Nuur Cismaan
Huud Cismaan
Afax Cisman
Nuur Cismaan waxa ayuu u kalabaxaa Cali Nuur, cumar Nuur,  Maxamed cadde Nuur, Maalin Nuur,  xassan Nuur, iyo eebakar Nuur, 

Cali Nuur waxa ayuu u kalabaxaa Warsame Maxamed Cali, Caddaan Maxamed Cali, cabdi Maxamed Cali, iyo culusow Maxamed Cali (reer Maxamed Cali Nuur) 
 
 Cumar Nuur . Waxuu u kalabaxaa sidaan soo socoto. 

 Cali Cumar, cadaan Cumar, iyo Xuseen Cumar. Cali Cumar , Fiidow Cali Cumar, qaboobe Cali Cumar, yabarow Cali Cumar, qaboobe cali Cumar. Jimcaale qaboobe, faarax
qaboobe,reer Maxamed faarax, Maxamuud Maxamed faaraxa, cali Maxamed faarax, Nuur Maxamed faaraxa.

Muuse xasan dheer waxa ayuu u kalabaxaa eebakar Muuse iyo Jimcaale Muuse, 
Eebakar Muuse 
Maxamed eebakar 
Maxamuud eebakar 
Axmed eebakar 
Xasan eebakar. 

aadan  waxa ayuu ukalabaxaa Kulmiye aadan iyo gacal Adaan,,  

Saleemaan waceysle ayaa waxuu u kalabaxaa sidaan soo socoto  

Cabdi raxmaan saleemaan, iyo 

Cumar saleemaaan.  

Cumar saleemaaan  

Cabdalle cumar,  

Dhagaweyne Cumar, iyo  

Oogaala Cumar.  

Cabdalle saleemaan,  

Maxamed cabdalle iyo Maxamuud cabdalle.  

Maxamed cabdalle  

Absuge qombor iyo macalin dhiblaawe  

Maxamuud cabdalle  

Cali Maxamuud cabdale (Cali gaaf).

                                                      
Cabdi sheekh waxay dagaanbolada kala ah

Bay,Shabeellaha Hoose, shabeellaha dhexe, Hiiraan,Jubbada Dhexe,Jubbada Hoose,Banaadir iyo Kenya gaar ahaan Wajeer. 
magalada buula gaduud iyo luglaaw kismaayo beerxaane burrgaabo jilib kutuwaareey jowhar,Gamboole,buulobarde,beledweyn, kilinka shanaad ee itoobiya dadka acraabiga ah waxeey uyaqanaan shiiqaal cabdi shiiq dadka shiiqaasha ladhaho waa dadkii ku soo dhaweeyey koofurta soomaliya lakiin sinji waa maguuraan qofkii ubahan faah fahin intaas dheer ha ka aqristo bugaagta tariikhda sida buuga sayid barkhash ee uu qoray fah fahin intaasi dheeri ah 
suldaanka guud ee beesha suldan cali abiikar cismaan iyo ugas macalin nuur ayaad kala xiriiri kartaan sidoo kale waxaa laweydiin karaa beelwenyta mudulood sida beesha abgaal beesha ujeejeen Hilibi  moobleen iyo wacweyteen.
(ABTIRKA WACDAAN CUSMAAN)    

    




#Article 208: Baraawe (160 words)


Baraawe (; ‎) waa caasimada Koofur Orsi.

Magaaladan xeebeed ku taal gobolka shabeelaha hoose ee soomaaliya waa magaalo taariikh dheer leh, koofur waxaa ka xiga jilib galbeed sablaale, bari badweynta hindiya, woqooyi marka, baraawe waa caasimada labaad koonfur galbeed waa magaalo ad uqurux badan lehna dhul baadiyo aad u balaaran oolagu dhaqo xoolaha sida geela iyo ariga waxana daga qabiilo somali ah iyo dad yow an sonali eheen sida rer baraawe oo asal ahan kaso jeda wadanka burtuqiisa ka somali waxa kamid ah qabiilada daga tuni oo ja ah magalada 40% waxa kaloo kusoo xiga 35 % ah beesha murusade inta so harty waa dad yow tira yar sida rer baraawe iyo somali kale wa magaalo qadiimi ah tulooyinka hoos yimaada waxa kamid ah 1 siyaame 2 siin dhaas 2 warer male 3 aqabtalaal 4 iiriile 5

magaalada waxaa dega soomaali badankeeda, waxa dhaqaalaheedu ku tiirsanyhay wax soo saarka bada iyo dekeda oo laga dhoofin jiray dhuxusha inkastoo hada la joojiyay.




#Article 209: Salafiya (1511 words)


Eraybixin ahaan: waxaa Salaf la yiraahdaa 
suuradda Attowba: 100.

 

Wuxuuna yiri Sheekh al-Fowzaan -Eebbe ha dhowree- : Salafiyyada waa ku socoshada jidka Salafka ee ahaa Saxaabada, Taabiciinta iyo qarniyaalkii wanaagsanaa xagga caqiidada, fahamka iyo dhaqanka, waana ku waajib qof  kasta oo muslim ah inuu ku dhaqmo manhajkaasi.

 

Nebigu n.n.k. wuxuu yiri: ”waa inaad heysataan Sunnadayda iyo sunnada madaxdii hanuunsanayd ee iga dambeysay ku dhegnaada oo ku qabsada goos-dambeedyada waxaana idinka digayaa arimaha cusub...” waxaa soo saaray Abu Daauud iyo Tirmidi wuxuuna saxiix uga dhigay Sheekheena Albaani kitaabkiisa al-Irwaa (2455). 

 
                 

Sheekh Saliim al-Hilaali wuxuu yiri -Eebbe ha dhowree- : dadka qaarkii Salafiyada qalad ayey ka fahamsan yihiin oo waxay u malaynayaan iney tahay koox cusub oo ka tirsan muslimiinta oo ka go’day kooxda muslimiinta, balse sidaas ma aha ee Salafiyyada waxaa lagala jeedaa Islaamkii oo laga sifeeyay waxaan ku jirin diinta ee dhaqamada iyo caadaadka ah, kuna dhisan Kitaabka iyo Sunnada ee fahamkii Salafka lagu ammaanay Kitaabka iyo Sunnada.
Waxaa kale oo uu Sheekhu yiri: markii kooxihii ay bateen oo ku kastana ay sheegatay inay ku dhaqanto Kitaabka iyo Sunnada ayey culimadii Islaamka ka sooceen Salafiyada oo waxay yiraahdeen waa ”Ahlu-xaddiis”.
Laakinn halkaan waa inaan kala saarnaa magaca salafka oo micnihiisu yahay dadkii hore luqad ahaan. Isdilaax ahaana loo yaqaano muslimiintii qarnigii 1-aad, 2-aad iyo sadexaad. Kuwaas oo lagu raacointa badan maadaama ay ahaayeen saxaabadii rasuulka scw. arkay, kuwii saxaabada arkay oo wax ka qaatay (taabiciyiintii), iyo kuwiii kuwaas sii arkay (atbaacdii taabiciyiintya). Waxaana inta badan la isku waafaqsan yahay in guud ahaan ayaayeen dad wanaagsan oo lagu daydo. Inkastoo ay mudan tahay in halkaan iyadana la baraarujiyo in salafku laftigiisu aysan 100% wax walba aysan isku waafaqin oo hataa ay dhici jiraty laga bilaabo waqttigii saxaabada iyo ka diba in masaa'il caqiido ah la isku khilaafo. 
Salafiyo luqad ahaan waa kuwii u nasab sheegtay salafka. 
Marka magacaan danbe u siyaadin maayo kooxdan u dhowaansho ama ka fogaansho salafka midna ee waxay ku xiran tahay inta ay mabaadi'doodu u dhow dahay salafka. Doodaasna waa inay ahaato dood fuar oo cilmiyaysan

Eebbe wuxuu nooga digay inaan ka leexano jidka Salafka oo wuxuu ugu hanjabay qofkii ka leexda jidkooda inuu galayo cadaabta Jahanamo oo Eebbe Kor ahaaye wuxuu yiri: (qofkii ka soo horjeesta Rasuulka ka dib intuu u caddaaday hanuunku oo raaca jidka mu’miniinta midaan ahayn waxaan u dhaafaynaa jidkii uu doortay waxaana galinaynaa Jahannamo iyadaana u xun meel la ahaado) an-Nisaa: 115 

Caalimka waxaa lagu gartaa oo u qira barayaashiisa inuu cilmi leeyahay, culimadii hore ee muslimiinta waxay ku dadaali jireen inay cilmigooda dhaxalsiiyaan ardaydooda. 

Imaam Maalik -Eebbe ha u naxariistee- wuxuu yiri: Ma aha inuu qofku isku arko inuu fatwoon karo, inuu waydiiyo ma ahee qof isaga ka cilmi badan, aniguna ma fatwoon tan iyo inta aan ka waydiiyay Rabiica iyo Yaxya ina Saciid oo ay i fareen inaan fatwoon karo, hadday iga reebi lahaayeen waan iska deyn lahaa. 

Culimadii hore ”Salafka” waxay xoog aad u saari jireen caqiidada Ahlu-sunna waljamaaca, waxayna arinkaasi ka qoreen kutubo badan si dadka ay ugu caddeeyaan, una muujiyaan beentooda kuwa beenta ka sheegaya caqiidada saxda ah iyagoo daliishanaya Kitaabka iyo Sunnada iyo Ijmaaca Salafu-saalixa.

Albaabka ijtihaadka wuu furan yahay wuxuuna u furnaan doonaa caalimkuu Eebbe u fududeeyo siduu Nebigu n.n.k. yiri: ”Eebbe wuxuu u soo saarayaa ummaddan boqolkii sano markii la joogaba qof ku soo celiya diinta sideedii” waxaa soo saaray abuu Daauud, Xaakim iyo Bayhaqi xadiiskuna wuu sugan yahay.

Mid ka mid ah imaamyada muslimiinta mad-habkiisa ama hadalkiisa uma noqonayo diin ummadda inuu ku dhisan yahay mooyee daliil Kitaabka iyo Sunnada ama Ijmaac la hubo oo culimada ah.

Eebbe Kor ahaaye wuxuu yiri: (Waxaad leedahay dabeecad aad u fiican) al-Qalam: 4. 
Nabiguna n.n.k. wuxuu yiri: ”waxa ugu culus miisaan waa dabeecadda wanaagsan” waa sugan yahay waxaana soo saaray Imaam Axmed.
Salafiyiinta waa dadka kuwa ugu akhlaaq wanaagsan uguna dulqaad iyo is hoosaysiin badan, dhaqankaasna waxay ka qaateen Kitaabka iyo Sunnada. 

Annaga oo ka duuleyno hadalkii Eebbe Kor ahaaye: (kuwii rumeeyow qof xun hadduu idiin la yimaado war iska hubiya si aydaan dad u dhibin ogaansho la’aan markaasna aad ka shallaydaan waxaad fasheen) al-Xujuraat: 6

Si kastaba ha ahaatee Salafiyiinta waa dadka ugu run sheeg og xagga cilmiga iyo tebinta kana fogaansho og beenta. 

Salafiyiinta ma diidana gaalaysiinta sideedaba, mana ku gaalaysiiyaan qofka dembi kasta.
Sheekheena Rabiic al-Madkhali -Eebbe ha dhowree- wuxuu yiri: qof muslim ah lama gaaleysiin karo inuu sameeyo qofkaasi mooyee arin uu gaal ku noqonayo oo weliba loo caddeeyay 

Salafiyada waxay raacaan jidka saxda ah, waxayna kula dhaqmaan madaxda waxay diinta Islaamku qabto sida Eebbe Kor ahaaye yiri: (kuwii rumeeyow raaca Eebbe iyo Rasuulkiisa iyo madaxdiina idin ka mid ka ah) an-Nisaa: 59. 

Salafiyiinta waa dadka ugu dhicitaan yar bidcada, wax shirki ahna ma sameeyaan, hase ahaatee dembiyo waa uu ka dhacaa kooxo ka tirsan Salafiyiinta walowba ay yar tahay marka loo eego kooxaha kale. 

Eebbe Kor ahaaye wuxuu yiri: (Saaxiibadiinu waa uun Eebbe iyo Rasuulkiisa iyo kuwii rumeeyey)

al-Maaida: 55.

Salafiyiinta waxay u gargaaraan diinta, ee uma gargaaraan naftooda umana caroodaan darteed. 

Eebbe Kor ahaaye wuxuu yiri: (Ha ahaanina kuwa ka mid ah Mushrikiinta. Kuwaa soo kala qoqobay diintoodii noqday kuwa diinta ku kala tagsan koox kastana ay ku faraxsan tahay waxa ay haysato) 

ar-Ruum: 31-32. 
Salafiyiinta waxay u arkaan kooxaysiga inuu u yahay balaayo wayn dadka ku dhaqma adduun iyo aakhiroba. 

Dacwada Salafiyada astaamaha ugu cadcad ee lagu yaqaano waa inay dacwadooda tahay mid guud oo cad oo aan qarsoonayn. 

Maamul-samaynta diinta waxay uga hadashay aayado badan iyo axaadiis badan, qaabka maamulka loo samaynayana waa in marka hore lala tashtaa muslimiinta ka dibna kooxda loo yaqaano Ahlu-xal wal-caqd oo ah koox leh aqoon-diineed iyo waayo-aragnimo la soo doorto oo dabadeed lagu raaco soo magacaabidda madaxwayne muslim ah. 

Salafiyiintu waa dadka ugu yeera wadashaqaynta kooxeed -sida ay dhigayso diinta-, hase ahaatee wadashaqaynta kooxeed ee ku dhisan kooxeysiga waa ay ka soo horjeedaan. 

Dacwada Salafiyada usuusheeda waxaa ka mid ah inuu jihaadka yahay waajib tan iyo inta qiyaamaha laga gaarayo iyadoo ay kula jiraan madaxda hadday ahaan lahaayeen madax wanaagsan ama kuwo xunba sida uu yiri Imaam ad-Daxaawi -Eebbe ha u naxariistee- . 

Shahiidnimada waa wax uu qofku qalbiga ka go’aansado, qof garanayana ma jiro inuu hebel yahay shahiid Eebbe mooyee. 

Salafiyiinta waxay rumeysan yihiin siyaasadda tan ku dhisan sharciga Islaamka.

Sheekh Muqbil al-Waadici -Eebbe ha u naxariistee- wuxuu yiri: Siyaasaddu waa diinta kuwa doonaya inay kala saaraan diinta iyo siyaasadda, waxay doonayaan inay burburiyaan in badan oo ka mid ah diinta.

Bannaanbaxyada iyo shirqoolaadka ka mid ma aha diinta Islaamka ee waxaan uga dayanay dalalka gaalada.

Sheekh Cali al-Xalabi -Eebbe ha dhowree- wuxuu yiri isaga oo ka hadlaya fahamka xaaladda lagu jiro waa: garashada sharciga Eebbe Kor ahaaye Kitaabkiisa iyo Sunnada Rasuulkiisa n.n.k. oo lagu dhaqmo xaaladda markaasi la joogo. 

Eebbe Kor ahaaye wuxuu yiri: (Haddaad raacdid dadka badankiisa way kaa leexinayaan jidka Eebbe) al-Ancaam: 116. 
Salafiyiinta ma daneeyaan waxay dadku badankiisa rumeysan yihiin ama ku dhaqmaan ee waxay daneeyaan raacitaanka jidka Nebiga n.n.k. haba yaraadaane inta rumeysan jidkaasi ama ku dhaqanta. 

Imaam al-Qurdubi -Eebbe ha u naxariistee- wuxuu yiri: Xummaanta gacanta lagu reebayo ma aha hawl inay qabtaan ay tahay dadka caadiga ee waa hawl u taalo madaxda iyo qof ay hawshaasi u xilsaarteen.

Danta dacwada waxay ku jirtaa in la raaco jidka nabiyada dadka ay ugu yeeri jireen Eebbe.

Eebbe Kor ahaaye wuxuu yiri: (Waxaad tiraahdaa idin ma weydiisanayo abaal mana ihi qof iska yeel yeelaya kani waa uun farriin ku socoto uumanka) 

Saad: 86-87.

Sheekheena Rabiic al-Madkhali -Eebbe ha dhowree- wuxuu yiri: manhajka isu miisaamidda qofka xumaantiisa iyo wanaaggiisa waa manhaj wax burburinaya oo ka soo horjeeda cilmiga xadiiska ee loo yaqaan al-jarx wa tacdiil, oo lagu garto qofka tebinaya xadiiska noloshiisa marka la doonayo in la ogaado xadiiska inuu sax yahay iyo in kale.

Sheekhul-Islaam ina Taymiya -Eebbe ha u naxariistee- wuxuu yiri: culimadii saxaabada, taabiciinta iyo kuwii ka dambeeyay waxay ahaayeen hadday isku qabtaan arin waxay raaci jireen siduu Eebbe yiri: (Haddaad arin isku qabataan u celiya Eebbe iyo Rasuulkiisa...) 

an-Nisaa: 59.

Eebbe Kor ahaaye wuxuu yiri: (qofkii aan isku maamulin wuxuu Eebbe soo dejiyay kuwaasi waa gaalo) al-Maaida: 44.
Isku maamulidda sharciga Eebbe waa ku waajib ku kastaa oo muslim ah, siduu waajib ugu yahay madaxda muslimiinta 

Eebbe kor ahaaye wuxuu yiri: (Run ahaantii kani waa jidkayga toosan ee raaca, hana raacina jidadka kale oo uu idinka leexiyo jidka Eebbe sidaas ayuuna idin faray waa intaa soo toosnaataane) al-Ancaam: 153
Sheekh Saalix al-Fowzaan -Eebbe ha dhowree- wuxuu yiri: haddaan nahay muslimiin waa inaan ahaanaa koox kaliya oo ku dhaqanta Kitaabka Eebbe Kor ahaaye iyo Sunnada Rasuulka n.n.k.. 
Salafiyada waa kooxda badbaadayso waana kooxda loo gargaarayo
Nebigu n.n.k. wuxuu yiri: ”waxaa jireysa koox ka tirsan ummaddayda oo ku taagnaanayso jidka saxda ah waxna ka tarayn qofkii ka soo horjeesta tan iyo inta uu ka imaanayo arinka Eebbe” Muslim ayaa soo saaray.
Kooxda loo gargaarayo iyo kooxda badbaadayso: waa tan haysata jidka Rasuulka n.n.k. markuu noolaa iyo markuu dhintayba ka dib tan iyo qiyaamaha, waana Qur’aanka kariimka iyo Sunnada Nebiga naxariista Eebbe iyo nabadgelyadiisa korkiisa ha ahaatee.
Waxaa mahad iska leh Eebbe kaa soo galaddiisu ku dhammaadaan wanaagyaalku




#Article 210: Taariikh nololeedkii culimada (1812 words)


Taariikh nololeedkii culimada 

Qore:- CabdiRisaaq Maxamed Cilmi 

                                                  
Qof kasta ayaa xaq u leh inuu daabacdo tarjamada kitaabkan oo ma dhowrsana.

 

Weli lama daabicin kitaabkan. 

 

La soo xiriirka turjumaha ee ku saabsan kitaabka.

Haddii aad xiiseyneysid kitaabkan oo aad dooneysid inaad ogaato sidii lagu heli lahaa, iyo haddii aad ku aragtid khaladaad xagga tarjamada ah, Eebbe kaliya ayaa dhamaystirane ha kaa abaalmariyo. Waxaad fadlan kala soo xiriiri kartaa cinwaanka turjumaha kitaabkan bariidka xaasuubkiisa e-mailkiisa oo ah: ”ina_warfaa@hotmail.com”.

Waxaan ugu horayntii u mahadnaqayaa Eebbe, oo igu galadaystay nimcooyin tira badan oo aanan koobi karin. Ka dibna waxaan u mahadnaqayaa dhammaan Barta-shabakadooyinka faafiyey qoraaladeyda oo ay ka mid yihiin “Islamhouse.com, Aflax.net, Somalisunah.net, Maktabada.com, Addacwah.com, Alimuse.com” iyo kuwa kaleba. Waxaana idin leeyahay dhammaantiin جزاكم الله خيرا .

      
Hordhaca turjumaha

Magaca Eebbaha Naxariistaha guud Naxariistaha gaar.

Waxaa mahad iska leh Eebbe, naxariis iyo nabadgalyadiisana korkooda ha ahaato addoonkiisa uu u doortay dhambaalkiisii u dambeeyay Maxamed ina Cabdullaahi, reerkiisa iyo dhamaan intii raacday intuu noolaa.

Intaas ka dib, kani waa taariikh nololeedkii culimada, waxaana jeclaystay inaan ugu turjumo afka soomaaliga qaar ka mid ah culimada Salafiyiinta taariikh nololeedkooda, maxaa yeelay waxay inoo yihiin tusaale wanaagsan oo in lagu daydo mudan.

Waxaan ugu dambayntii Eebbe ka baryeynaa inuu aniga ”turjumaha” kitaabkan iyo intii i caawisayba uu miisaanka wanaagyadeena noogu daro maalin aysan xoolo iyo caruur waxba tarayn.

 

Helsinki Axad 30.3.1429 H. oo ku aaddan 6.4.2008 M. 
               

Taariikh nololeedkii 

                          
Sheekhul-Islaam Maxamed Naasiruddiin al-Albaani

 

Imaam al-Albaani wuxuu ka mid ahaa culimada ugu waaweyn ee muslimiinta ee waqtigan aan joogno.

 

Wuxuu dhashay sheekh Maxamed Naasirud-diin ina Xaaji Nuux ina Aadan Najaati al-Albaani sanadka Hijrigu markuu ahaa 1333 Hijriya oo ku beegnayd sanadka Miilaadiga markey aheyd 1914 M, wuxuuna ku dhashay Ashqoodara oo ahayd magaalo-madaxdii Albaaniya xiligaasi.

Reerka sheekhuna waxay ahaayeen qoys diinta ku dhaqma oo aabihiis wuxuu ahaa sheekh dadka diinta bara. 

Sheekh Albaani wuxuu la soo qaxay reerkiisii oo la soo degey Dimishiq Suuriya, ka dib markii Axmed Saago ”boqorkii Albaaniya” ee xiligaasi uu qaatey ilbaxnimadii reer galbeedka ee ku dhisnayd in laga fogaado diinta ”Calmaaniyadda”. 

Sheekhu wuxuu ku dhameystay waxbarashadiisii dugsiga hoose dugsi ku yaaley Dimishiq.

Sheekh Albaani aabihiis wuxuu baray Qur’aanka kariimka, sida loo akhriyo Qur’aanka ”tajwiidka”, afka carabiga (xeerarka afka ”naxwaha” iyo rogrogmadkiisa ”sarfiga”) iyo diinta ”mad-habta Xanafiga”.

Sheekhu wuxuu kale oo uu ka bartay mad-habta Xanafiga iyo afka carabiga barayaal kale. 

 
Barashaddiisii xaddiiska

Sheekh Albaani wuxuu bilaabay barashada xaddiiska markuu jirey labaatan sano. Kitaabkii ugu horeeyay ee uu ka barto cilmiga xaddiiska wuxuu ahaa: 

                                         
المغني عن حمل الأسفار في تخريج ما في الإحياء من الأخبار 

 

ee uu qorey sheekh al-Ciraaqi -Eebbe ha u naxariistee-.

Kutubtiisii ugu horeysey ee uu qoro waxaa ka mid ah:

 

تحذير الساجد من اتخاذ القبور مساجد 

 

Wuxuuna qoray kutubo kale oo fara badan, waxaana ka mid ah:

 

التوحيد أولاًَ يا دعاة الإسلام

 

وفوائدها سلسلةُ الأحاديث الصحيحة وشيء من فقهها

  

سلسلةُ الأحاديث الضعيفة والموضوعة وأثرها السيئ في الأمة

 

تمام المنة في التعليق على فقه السنة 

         

أحكام الجنائز وبدعها

 

آداب الزفاف في السنة المطهرة

 
تحريم آلات الطرب 

 

الثمر المستطاب في فقه السنة والكتاب

 
التوسل أنواعه وأحكامه 

 

الحديث حجة بنفسه في العقائد والأحكام 

 

كيف يجب علينا أن نفسر القرآن الكريم 

 

إرواء الغليل في تخريج أحاديث منار السبيل 

   

رسالة قيام رمضان 

 

خطبة الحاجة 

 

مختصر كتاب جلباب المرأة المسلمة 

 

الجامعة الأجوبة النافعة عن أسئلة لجنة مسجد 

 

إصلاح المساجد من البدع والعوائد 

 

حكم تارك الصلاة 

 

المسيح الدجال ونزول عيسى

 

التعليقات الرضية على الروضة الندية 

 

التعليقات الحسان على صحيح ابن حبان 

    
وجوب الأخذ بحديث الآحاد في العقيدة والرد 
على شبه المخالفين

 

الذب الأحمد عن مسند الإمام أحمد 

 

نصب المجانيق لنسف قصة الغرانيق 

                 

الكسوف صفة صلاة النبي صلى الله عليه وسلم لصلاة 

  

أحكامُ الركاز 

 

أسماءُ الكتب المنسوخة من المكتبة الظاهرية

 

الاعتكافُ 

 

الأمثالُ النبوية 

 

الآياتُ والأحاديث في ذم البدعة 

 

البرهانُ في رد العدوان 

 

بينَ يدي التلاوة 

 

تخريجُ أحاديث البيوع وآثاره

 

تصحيحُ حديث إفطار الصائم قبل سفره بعد الفجر والردُّ على من ضعفه

 

التصفيةُ والتربية وحاجة المسلمين إليهما

 

خلاصةُ السيرة 

 

الدعوة السلفية أهدافها وموقفها من المخالفين لها

 

(الردُّ على رسالة: (إباحة التحلي بالذهب المحلق

 

الردُّ على رسالة: (التعقيب الحثيث) ؛ (لعبدالله الهَرَري الحَبَشي)

 

الرد على كتاب ظاهرة الإرجاء لسفر الحوالي

 

الردُّ المفحم على من خالف العلماء وتشدد وتعصب وألزم المرأةَ أنْ تسترَ وجهها وكفيها وأوجب ولم يقنعْ بقولهم إنَّه سنة ومستحب

 

الأحاديث الضعيفة والموضوعة في أمهات الكتب الفقهية 

 

أحاديث الإسراء والمعراج

 

الرد على السقاف فيما سوده على دفع شبع التشبيه 

 

 

الزوائد على الموارد 

 

صحيح الأدب المفرد للبخاري 

 

صحيح الترغيب والترهيب للمنذري

 

صحيح الجامع الصغير وزيادته 

 

صحيح سنن ابن ماجه 

 

صحيح سنن أبي داود 

 

صحيح سنن الترمذي 

 

صحيح سنن النسائي

 

صحيح موارد الظمآن
 

صفة صلاة النبي صلى الله عليه وسلم من التكبير إلى التسليم كأنك تراها

 

صفة الفتوى والمفتي والمستفتي للشيخ ابن حمدان الحنبلي تحقيق وتعليق وتخريج

 

صلاة العيدين في المصلى خارج البلد هي السنة

 

صوت العرب تسأل ومحمد ناصر الدين يجيب جريدة صوت العرب 1380هـ

 

ضعيف الأدب المفرد للبخاري 

 

ضعيف الترغيب والترهيب للمنذري
 

ضعيف الجامع الصغير

 

ضعيف سنن ابن ماجه 

 
ضعيف سنن أبي داود

 

ضعيف سنن الترمذي 

 

ضعيف سنن النسائي 
 

ضعيف كشف الأستار عن زوائد البزار , للهيثمي 

 

ضعيف موارد الظمآن 

العقيدة الطحاوية شرح وتعليق وتخريج

 

العلم , لابن أبي خيثمة – تحقيق وتخريج

 

غاية المرام في تخريج أحاديث الحلال والحرام للقرضاوي

 

 

فتوى في حكم تتبع آثار الأنبياء والصالحين 

 

فهرس المخطوطات الحديثية في مكتبة الأوقاف الحلبية

 

فهرس مخطوطات دار الكتب الظاهرية 

 

الفهرس المنتخب من مكتبة خزانة ابن يوسف مراكش

 

قاموس البدع 
 

كشف النقاب عما في كلمات أبي غدة من الأباطيل والافتراءات

 

مجموع الفتاوى 

 

مذكرات الرحلة إلى مصر

 

المستدرك على المعجم المفهرس لألفاظ الحديث 

 

معجم الحديث 

 

مناسك الحج والعمرة في الكتاب والسنة وآثار السلف 

    

منتخبات من فهرس المكتبة البريطانية 

 

المنتخب من مخطوطات الحديث في المكتبة الظاهرية 

 

منزلة السنة في الإسلام وبيان أنه لا يستغنى عنها بالقرآن

 

نقد كتاب التاج الجامع للأصول 

 

النصيحة بالتحذير من تخريب ابن المنان لكتب الأئمة الرجيحة وتضعيفه لمئات الأحاديث الصحيحة

        

وصف الرحلة الأولى للحجاز والرياض مرشداً للجيش السعودي 

أثناء عودته للمملكة بعد حرب فلسطين عام 1948

 

اقتضاء العلم العمل للخطيب البغدادي – تحقيق وتخريج 

 

iyo kitaabkeenan: 

 

تلخيص صفة صلاة النبي صلى الله عليه و سلم 

 

 

Waxaa ka mid ah ardaydiisii Suuriya Dimishiq:

 

Sheekh Xamdi CabdilMajiid as-Salafi 

 

Sheekh Cali Khashaan 

 

Sheekh Maxamed Ciid Cabbaasi

 

Sheekh Maxamed Ibraahin Shaqra

 

Sheekh Nabiil al-Kayaal

 

Sheekh Maxamed Jamiil Ziinu

 

Waxaa ka mid ah ardaydiisii Urdun Cammaan:

 

Sheekh Cali ina Xassan al-Xalabi al-Athari

 

Sheekh Saliim al-Hilaali

 

Sheekh Mash-huur Xassan reer Salmaan

 

Sheekh Xuseen al-Cuwaysha 

 

Sheekh Maxamed Muuse Nasri

 

Sheekh aw Yusri Axmed al-Khashaab

 

Iyo kuwo kale oo fara badan.

 

 

Wuxuuna ustaaz ka ahaa jaamacadda Islaamka ee Madiina al-Munawara muddo saddax sano ah 1381-83 H. oo ku beegnayd 1961-63 ee miilaadiga, isagoo ka dhigayey maadada cilmiga Xaddiiska.

 

Amaantii ay culimada amaaneen

 

Wuxuu yiri muftigii Sacuudiga ee hore 

al-Callaama sheekh CabdiCasiis ina Baaz 

 

Ma jiro waqtigan aan joogno qof ka yaqaan sheekh Albaani nolosha nabiga ”cilmiga xadiiska” n.n.k. 

 

Waxaa la weydiiyay sheekh ina Baaz xaddiiska Rasuulka Eebbe naxariista Eebbe iyo nabadgelyadiisa korkiisa ha ahaatee:

 

(Eebbe wuxuu u soo saaraa ummaddan boqolkii sannadba qof u soo nooleeya diintooda)).

 

Haddaba waa kuma Mujaddidka qarnigan aan joogno?

 

Wuxuuna yiri sheekh ina Baaz Eebbe ha u naxariistee:

 

(Sheekh Maxamed Naasirud-diin al-Albaani ayaa ah mujaddidka casrigeena sidaan u maleynayo Eebbaana ugu og)).

 

Wuxuu sidoo kale yiri:

 

(Ma garanayo waqtigeena qof nool oo ka cilmi badan sheekh Albaani)).

 

 

قال العلاّمة عبدالعزيز بن باز المفتي السابق للمملكة 

 

ما رأيتُ تحت أديم السماء عالماً بالحديث في العصر الحديث 

مثل العلاَّمة محمد ناصر الدين الألباني 

وسُئل الشيخ ابن باز عن حديث رسول الله صلى الله عليه و سلم :

إنَّ اللهَ يبعثُ لهذه الأمَّة على رأس كلّ مائة سنة مَن يُجدّد لها دينها.

مَن هو مُجدّدُ هذا القرن؟

فقال رحمه الله: 

))الشيخ محمد ناصر الدين الألباني هو مُجدّدُ هذا العصر في ظنّي والله أعلم ((.

وقال أيضاً:

)) لا أعلمُ تحت قُبَّة الفلك في هذا العصر أعلم من الشيخ((

 

 

Wuxuuna yiri al-Callaama sheekh Muqbil al-Waadici -Eebbe ha u naxariistee-:

 

Run ahaantii waxaan kula talinayaa arday kasta oo barta diinta inuu heysto kutubta sheekh Albaani, Eebbaana og inaan soo gato kitaab kasta oo soo baxa oo uu leeyahay sheekh Albaani, si aan uga faaideysano kutubtiisa.

 

 

و إني أنصح كل طالب علم بالحرص على اقتناء كتب الشيخ , ويعلم الله أني ما أعلم بكتاب له يخرج إلا وبادرت إلى اقتنائه… .ويعلم اننا لا نزال نزداد علما بسبب كتب الشيخ

    

 

Wuxuuna yiri sheekh Rabiic al-Madkhali 

 

Aniga waxay ila tahay xagga akhriska kutubta sheekh Albaani inuu kaga dheereeyo ina Taymiya iyo ina Xajarba. 

   

قال العلامة ربيع بن هادي المدخلي حفظه الله 

 

أنا أرى في الإطِّلاع أنه ما لحقه لا ابن تيمية و لا ابن حجر 

.في الاطلاع على الكتب 

 

                                                            

Dardaarankii sheekh Albaani

 

Waxaan u dardaarmayaa in loo hadiyeeyo kutubteyda oo dhan maktabada jaamacadda Islaamka ee Madiina almunawara. 

 

 

Sheekh Albaani wuxuu dhintey maalin sabti ah bishuna ahayd Jumaadil-aakhira laba iyo labaatankeedii sanadkii 1420 H oo ku beegnayd labadii bishii tobnaad sanadkii 1999 M, waxaana la aasay salaadda cishaha ka dib Eebbe ha u naxariistee.

 

Helsinki jimce 8.7.1429 H. oo ku aaddan 11.7.2008 M. 

         

 

Taariikh nololeedkii 

Sheekhul-Islaam 

ina Taymiya

 

 

Taqiyuddiin abul Cabaas Axmed ina CabdilXaliim ina CabdiSalaan ina Taymiya oo ahaa reer Xarraani.

Wuxuu ku dhashay Xarraan maalin isniin ah tobankii Rabiicul-awal sanadka Hijrigu markuu ahaa 661H. 

 

 

Wuxuu ku koray guri diinta laga barto, oo awoowgiis Abul Barakaat CabdiSalaan wuxuu ahaa sheekhii qoray kitaabka:

 

(المنتقى من أخبار المصطفى صلى الله عليه و سلم) , 

 

oo wuxuu ka mid ahaa culimadii ugu waaweyneyd mad-habta Xanbaliga, aabihiisna sidoo kale wuxuu ka mid ahaa culimadii isla mad-habta, oo wuxuu ahaa bare iyo mufti, wuxuuna madax ka ahaa rugta xaddiiska Sukariya دار الحديث السكرية tan iyo intii uu ka geeriyoodey.

 

Wuxuu la soo qaxay reerkiisii oo la soo degey Dimishiq Suuriya, ka dib markii Tataarku ay burburiyeen magaaladiisii Xarraan.

 

Wuxuuna kor ka bartey Qur’aanka isaga oo aad u yar, markuu labaatan sano gaaray cilmiga meel sare ayuu ka gaarey, waxaana la sheegaa iney barayaashiisa laba boqol gaarayeen. 

 

Barashaddiisii xadiiska

 

Kutubtii uu ka bartey xadiiska nabiga naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee waxaa ka mid ah: 

 

مسند الإمام أحمد بن حنبل , 

 

الكتب الستة الكبار والأجزاء

 

Iyo معجم الطبراني الكبير.

 

Wuxuu kale oo uu bartey fiqiga, usuulu-fiqiga, tafsiirka iyo naxwaha oo uu ka bartey ina CabdilQawi.

 

Wuxuu bare ka noqdey rugta xadiiska Sukariya markuu jirey labaatan iyo kow sano, kadib markuu aabihii geeriyoodey. Wuxuuna qorey kutubo fara badan oo ay ka mid yihiin:

 

منهاج السنة النبوية ,

 

السياسة الشرعية في إصلاح الراعي والرعية

 

Iyo رفع الملام عن الأئمة الأعلام.

 

 

Wuxuu ahaa mid ku dhaqma kitaabka iyo sunnada nabiga n.n.k. sidii uu ku yiri Eebbe kor ahaaye Qur’aanka: Haddii aad isku qabsataan arin u celiya Eebbe iyo Rasuulka haddii aad rumeysan tihiin Eebbe iyo maalinta dambe taas ayaa wanaagsan ahna tafsiir hagaagsan.

 

(فإن تنازعتم في شيء فردوه إلى الله والرسول إن كنتم تؤمنون بالله واليوم الآخر ذلك خير وأحسن تأويلاً) (النســـــــاء : 59) 

 

Wuxuuna dadka ugu yeeri jirey iney ku dhaqmaan kitaabka iyo sunnada nabiga n.n.k. 

 

 

Wuxuu geeriyoodey Eebbe ha u naxariistee habeen isniin ah bishuna ay ahayd labaatankii Dul-qacda sanadka markuu ahaa 728H, isaga oo ku xiran xabsi ku yaala Dimishiq. 

الحمد لله الذي بنعمته تتم الصالحات 

Waxaa mahad iska leh Eebbe kaa soo galaddiisu ku dhammaadaan wanaagyaalku




#Article 211: Sheekooyinkii ugu wanaagsanaa (4879 words)


Sheekooyinkii ugu wanaagsanaa

أحسن القصص [ قصص الأنبياء ]
[ اللغة الصومالية ]
         
                                  

Qore CabdiRisaaq Maxamed Cilmi “ina Warfaa”

عبد الرزاق محمد علمي ( ابن ورفا )

              
Weli lama daabicin kitaabkan 

Qof kasta ayaa xaq u leh inuu daabacdo kitaabkan oo ma dhowrsana

La soo xiriirka qoraha ee ku saabsan kitaabka

Haddii aad xiiseyneysid kitaabkan oo aad dooneyid inaad ogaato sidii lagu heli lahaa, iyo haddii aad ku aragtid khaladaad, Eebbe kaliya ayaa dhamaystirane ha kaa abaalmariyo. Waxaad fadlan kala soo xiriiri kartaa cinwaanka qoraha kitaabkan bariidka xaasuubkiisa e-mailkiisa oo ah: ina_warfaa@hotmail.com.

          Mahadnaq

Waxaan ugu horrayntii u mahadnaqayaa Eebbe, oo igu galadaystay nimcooyin tira badan oo aanan koobi karin. Ka dibna waxaan u mahadnaqayaa dhammaan dadkii igu caawiyey talo, fikrad iyo dhiiragalin waxaan idin leeyahay جزاكم الله خيرا .

        Hordhaca qoraha

Waxaan ku bilaabayaa magaca Eebbaha Naxariistaha guud Naxariistaha gaar.

Waxaa mahad iska leh Eebbe, naxariis iyo nabadgalyadiisana korkooda ha ahaato nebi Maxamed, reerkiisa iyo intii raacdey dhamaantood.

Kani waa sheekooyinkii ugu wanaagsanaa 
         أحسن القصص		
ulajeedadaydu waxay tahay in aan ugu dhawaado Eebbe, aniga oo ugu qoraayo afka soomaaliga sheekooyin islaami ah, dadka jecel rabana iney u sii gudbiyaan caruurtooda. 

Waxaan ugu dambayntii Eebbe ka baryayaa in uu aniga “qoraaga” kitaabkan iyo intii i caawisayba uu miisaanka wanaagyadeena noogu daro maalin aysan xoolo iyo caruur waxba tarayn.
 

Helsinki jimce 16.12.1427 H. oo ku aaddan 5.1.2007 M.

                          بسم الله الرحمن الرحيم

Nebi Aadan nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Wuxuu ahaa aabihii dadka oo dhan, Eebbaa dhoobo ka abuuray una tujisiiyay malaaigtiisa, waxaan ka ahayn Sheydaan, oo diidey inuu u tukado nebi Aadan. Eebbana wuxuu ku yiri Sheydaankii maxaadan u sameyn waxaan ku faray, Sheydaankii oo islaweyni iyo xasad ka buuxo ayaa ku jawaabey: Aniga ayaa ka wanaagsan nebi Aadan, oo waxaad iga abuurtey dab, isagana waxaad ka abuurtey dhoobo. Markaas baa Eebbe ku yiri Sheydaankii waxaa tahay mid laga fogeeyay naxariisteyda. Sheydaankiina wuxuu Eebbe ka baryey inuu u kaadiyo inta laga gaarayo aakhiro, Eebbana wuu ka aqbalay. Kolkaas buu wuxuu doonay inuu aarguto, oo wuxuu yiri: Eebbow sharaftaadaan ku dhaartee dhamaantood “dadka” waan baadiyeen, waxaan ka ahayn adoomadaada daacadda kuu ah. Eebbana wuxuu ku yiri Sheydaankii: Waxaan ka buuxin naarta Jahanamo adiga iyo wixii ku raacay dhamaantood. Eebbana wuxuu baray nebi Aadan magacyada. Wuxuuna u abuuray xaaskiisii Xaawo, dejiyeyna labadoodii janada, ugana digay ineysan u dhowaan geed ku yaalay jannada, hase ahaatee sheydaankii ayaa shaki ku abuurey oo wuxuu ku yiri: Ma idin tusaa geed haddaad cuntaan aydan weligiin dhimaneyn aadna heleysaan boqortooyo aan dhamaaneyn dabadeedna wey cuneen, ka dibna Eebbaa dhulka u soo dejiyey, waxayna weydiisteen dembidhaaf wuuna ka aqbalay. Eebbana wuxuu awoodsiiyey iney ku noolaadaan dhulka. Farayna iney isaga keligiis caabudaan kuna booriyey dadka taasi, kana yeelay rasuulkii Eebbe ee loo soo direy ilmihiisii, wuxuuna ahaa nebigii ugu horeeyey. 

Nebi Idriis nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Idriis wuxuu ka mid yahay rususha sharafta leh ee Eebbe kitaabkiisa Qur’aanka sharafta leh noogu sheegay. Wuxuuna sidoo kale ka mid yahay rususha inaan rumeyno nala faray, oo Eebbaa noogu sheegay nebi Idriis Qur’aanka magaciisa iyo inuu ahaa nebi runlow ah.

Nebi Nuux nabadgelyo korkiisa ha ahaatee

Nebi Nuux wuxuu ahaa dhowrsane runlow ah, oo Eebbe u soo direy dadkiisa inuu hanuuniyo, ugana digo cadaabka aakhiro isagoo leh: Tolkeeyow Eebbe caabuda mana lihidiin Eebbe isaga aan ahayn waxaan idinkaga cabsanayaa cadaab maalin weyn. Markaas bey waxay ugu jawaabeen: Runtii Nuuxow waad baadiyeysan tahay. Markaas buu wuxuu nebi Nuux ugu jawaabay: Tolkeeyow ma baadiyeysni ee hase ahaatee waxaan ahay rasuul Eebbe soo direy waxaan idin soo gaarsiinayaa risaalada Eebbehey waana idinla talin oo waxaan Eebbe ka ogahay waxaydaan ka ogeyn. Markuu nebi Nuux ogaadey iney rumeyn doonin intii horey u rumeysey mooyee. Ayuu wuxuu yiri Kii i barbaariyow dhulka ha uga tegin qof gaal ah. Oo wuxuu sii raaciyey haddaad qof gaal ah dhulka uga tegtid waxay baadiyeynayaan adoomadaada mana dhalayaan ku xun oo gaal ah mooyee. Ka dib baa Eebbe faray inuu markab sameeyo, oo uuna markabkaasi saaro lamaane kasta oo ku nool dhulka ay ka mid yihiin mu’miniintii rumeysey, hase ahaatee aysan ku jirin xaaskiisa iyo wiilkiisa oo iyagu waxay ahaayeen gaalo. Dabadeed baa waxaa yimid duufaan oo dadkii gaalada ahaa biyihii ku wada dhinteen. 

Nebi Huud nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Huud wuxuu ka dhashay qabiil la yiraahdo Caad oo loo soo direy. Reer caad waxay ahaayeen dadka ugu dheer uguna xoog weyn xiligoodii, waxayna ku faani jireen xoogooda. Hase ahaatee waxay ahaayeen gaalo, oo waxay caabudi jireen sanamyada, weyna difaaci jireen, una dagaalami jireen sanamyadooda dartood. Nebigoodana wey beeniyeen, weyna ku jeesjeesi jireen. Waxay ahayd reer Huud maadaama ay is og yihiin iney ugu xoog weyn yihiin dadka, iney ogaadaan Eebbihii iyaga abuuray inuu iyagana ka xoog badan yahay.
Nebi Huudna wuxuu ku oran jirey dadkiisa eraygii ay nebiyada oo dhan ku dhihi jireen dadkooda.
Oo wuxuu ku dhihi jirey: Dadkeeyow Eebbe caabuda ma lihidiin Ilaah isaga aan ahayn ee miyeedan cabsanayn.
Ka dibna Eebbe ayaa ku laayey dabeel daran gaaladii reer Huud, kuna badbaadiyey Nebi Huud iyo dadkii rumeeyay.

 
Nebi Saalax nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Saalax wuxuu Eebbe u soo direy reer Samuud. Waxay ahaayeen dad abaaldaran, maxaa yeelay Eebbaa wuxuu siiyey xoolo fara badan, hase ahaatee Barbaariyahooda ma aysan rumeyn ee waxay caabudi jireen sanamyada ay ka dhaxleen aabayaalkoodii. Reer Samuud waxay isugu faani jireen awoodooda. Dabadeed baa Eebbe u soo direy nebi Saalax inuu ugu bishaareeyo jano hadday rumeeyaan, ugana digo naar hadday rumeyn waayaan, hase ahaatee wey beeniyeen. Waxayna ka codsadeen inuu ula yimaado calaamad ay ku gartaan inuu nebi yahay si ay u rumeeyaan, wuxuuna ula yimid nebi Saalax hal. Wuxuuna faray reer Samuud ineysan dhibin, hase ahaatee waxay ku adkeysteen islaweynidoodii oo dabadeed waxay dileen hashii. Eebbana wuxuu ku ciqaabay qeylo daran, markaas bey halkii ku dhinteen. Waxaana Eebbe halkii ku badbaadiyey nebi Saalax iyo intii rumeysey. 
Nebi Ibraahin nabadgelyo korkiisa ha ahaatee

Nebi Ibraahin wuxuu ahaa saaxiibkii Eebbe, waana mid ka mida shanta rusul ee ugu wanaagsan Eebbe agtiisa, wuxuuna ka dhigey rasuul, wuxuuna ka doortey uun badan oo Eebbe abuuray. Nebi Ibraahin waxaa loo soo direy dad caabuda xidigaha oo uu la noolaa, wuxuuna dadkiisii ugu yeeri jirey iney Eebbe keligiis caabudaan, hase ahaatee wey beeniyeen. Waxayna isku dayeen iney gubaan, Eebbe ayaana ka badbaadiyey. Eebbana wuxuu wiilashiisii Ismaaciil iyo Isxaaq ka yeelay nebiyo.
Waxayna nebi Ibraahin iyo wiilkiisii nebi Ismaaciil wada dhiseen Kacbada. 

Nebi Luud nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Eebbe wuxuu nebi Luud u soo direy dadkiisii, si uu u hanuuniyo uguna yeero iney caabudaan Eebbe. Waxayna ahaayeen dad xun oo sameeya xumaanta, kuna xadgudba martida. Waxayna ahaayeen rag ka raadiya xumaan ragga kale, oo markuu nebi Luud ugu yeeray iney xumaanta iska daayaan, waxay isku dayeen iney saaraan isaga. Nebi Luud waxaa rumeeyay qaar ka mida reerkiisii, xaaskiisa iyadu ma rumeyn. Markuu nebi Luud ka quustey dadkiisii ayuu Eebbe wuxuu ka baryey in isaga iyo intii raacdey Eebbe badbaadiyo, laayana xumaan falayaashii. Waxaa dabadeed nebi Luud u yimid Malaaig, waxayna saareen nebi Luud iyo intii rumeysey, oo intii kale ee gaalada ahaa ku laayey dhagxaan sumadeysan. 

Nebi Ismaaciil nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Ismaaciil wuxuu ahaa curadkii nebi Ibraahin iyo marwo Haajar. Wuxuu uga tegey nebi Ibraahin xaaskiisii Haajar iyo ilmaheedii nebi Ismaaciil goob ku taaley Makka, Eebbe oo sidaa faray darteed, iyagoo heysta biyo yar iyo timir. Markuu ka dhamaadey wixii yaraa ee ay wateen, ayey marwo Haajar bilowdey iney warwareegato iyadoo wax la cabo ama la cuno baadi goobeyso, ilaa Eebbe uu ku toosiyo biyihii Samsamka. Waxaana u imaan jirey dad badan oo socoto ah, goobtiina waxay noqotey meel dad dego, biyihii Samsamka ee halkaasi ka dilaacay dartiis. Oo ka dib wuxuu Eebbe faray nebi Ibraahin inuu dhiso Kacbada oo waxaana la dhisey wiilkiisii nebi Ismaaciil. Ka dibna wuxuu nebi Ibraahin riyo ku arkey isagoo Eebbe farayo inuu gowraco wiilkiisii, wuxuuna u sheegay wiilkiisii nebi Ismaaciil. Wuxuuna ugu jawaabey nebi Ismaaciil: Aabaheygow samee wuxuu Eebbe ku faray waan dulqaadan hadduu Eebbe yiraahdee. Eebbana wuu ka badbaadiyey gowricii. Wuxuuna ahaa nebi Ismaaciil mid dulqaad badan, balan oofiya oo farana reerkiisa tukashada iyo wax bixinta. Wuxuuna dadka fari jirey in Eebbe keligiis la caabudo. 

Nebi Isxaaq nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Isxaaq wuxuu ahaa ina nebi Ibraahin iyo marwo Saara, wuxuuna dhashay walaalkiis nebi Ismaaciil ka dib, oo waxay ahaayeen ilmo aabe. Malaaigtii ayaana ugu bishaareysey nebi Ibraahin iyo marwo Saara dhalashaddiisii, markii ay u socdeen halkii ay deganaayeen dadkii nebi Luud loo soo direy, si ay u laayaan gaaladii xumaanta sameyn jirey. Eebbana wuxuu Qur’aanka noogu sheegay nebi Isxaaq inuu ahaa mid aqoon badan. Kana yeelay nebi dadka ku hanuuniya falalka wanaagsan. Nebi Isxaaqna wuxuu dhalay nebi Yacquub oo loo yaqaaney Israaiil. 

Nebi Yacquub nabadgelyo korkiisa ha ahaatee

Nebi Yacquub waa ina nebi Isxaaq ina nebi Ibraahin, waxaana la oran jirey Israaiil: Waxaana loola jeedaa: Cabdullaahi. Wuxuuna ahaa nebi loo soo direy dadkiisii oo ah mid dhowrsan. Wuxuuna la dardaarmey caruurtiisii markuu dhimanayey oo wuxuu ku yiri: Maxaad caabudeysaan markaan dhinto ka dib? Markaas ayey yiraahdeen waxaan caabudeynaa Eebbahaaga, Eebbaha aabayaalkaa Ibraahin, Ismaaciil iyo Isxaaq, Eebbe keligiis, waxaanu ahaaneynaa muslimiin. Nebi Yacquubna wuxuu dhalay nebi Yuusuf. 

Nebi Yuusuf nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Yuusuf waa ina nebi Yacquub ina nebi Isxaaq ina nebi Ibraahin. Aabihiisna aad buu u jeclaa, waxaana la dhalatey kow iyo toban walaalo ah. Habeen habeenada ka mida ayuu wuxuu arkey kow iyo toban xiddig, qoraxda iyo dayaxa oo u tukanayaan. Nebi Yuusufna wuxuu u sheegay aabihiis wuxuu arkey, aabihiisna wuxuu ku yiri ha u sheegin walaalahaa. Hase ahaatee Sheydaankii ayaa ku abuurey maseyr walaalihiis, oo waxay isku raaceen iney ku ridaan ceel dheer guntiisa, oo waxay yiraahdeen waxaa cuntey yeey. Ka dib waxaa arkey dad reer miyi ah ceelkii ayeyna ka soo saareen, waxayna ku gateen lacag aad u yar. Waxaana ka gatey boqorkii Masar, xaaskiisii ayuuna farey iney korsadaan, hase ahaatee isagii ayey damacdey, markuu diideyna wey qiyaantey xabsi ayaana la geliyey. Ka dib baa Eebbe muujiyey inuu yahay dembilaawe, kana saarey xabsigii. Boqorkiina wuxuu madax uga dhigey arimihii dhaqaalaha, taasoo maamulkeeda si wanaagsan u hayey sanadihii abaarta. Ka dibna wuxuu u yeertay walaalihiis iyo waalidkiis, weyna u tukadeen “sharaf darteed”, halkaasna waxaa ku furantey riyadiisii. 

Nebi Ayuub nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Ayuub wuxuu lahaa xoolo fara badan iyo caruur badan, hase ahaatee Eebbaa imtixaaney oo wuxuu ka qaadey xoolihii iyo caruurtiiba, sidoo kale wuxuu ku ridey xanuuno fara badan oo hayey muddo badan heer ay gaartey iney dadkii ka fogaadaan, waxaan ka aheyn xaaskiisii oo iyadu wey u dulqaadatey, ilaa Eebbe caafimaadkiisii, caruurtiisii iyo xoolihiisii dib ugu soo celiyey. Kor ahaaye Eebbana wuxuu ku yiri Qur’aankiisii sharafta lahaa isagoo amaanaya addoonkiisii Ayuub: Wuxuu ahaa mid dulqaata addoon wanaagsan runtii Eebbe u soo noqda. 

Nebi Zul-kifli nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Zul-kifli wuxuu ka mid ahaa nebiyaalkii suubbanaa ee dulqaadan jirey. Qur’aankana wax intaas dheer ka ma uusan sheegin. 

Nebi Yoonis nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Yoonis wuxuu Eebbe u soo direy dadkii Niinawaa. Wuxuuna ugu yeeray iney caabudaan Eebbe keligiis, hase ahaatee wey diideen weyna isla weynaadeen markaas ayuu nebi Yoonis iskaga tegey. Wuxuuna u sheegay in la cadaabi doono muddo saddax habeen ka dib. Kolkaas ayey cabsadeen oo rumeeyeen, Eebbana ma uusan cadaabin. Wuxuuse nebi Yoonis raacay doon, markaas ayey doontii degi gaartey baddii gudaheeda, oo waxay go’aansadeen iney qori tuur sameeyaan oo qofkii ay ku soo aaddo saddax jeer qori tuurkaas lagu tuuro badda. Waxayna ku soo aaddey nebi Yoonis oo dabadeed wuxuu isku tuurey baddii, isla markiiba waxaa liqey nibiri, nibirigiina ma cunin Eebbe dartiis. Markaas buu nebi Yoonis baryey Eebbihiis inuu ka saaro gudcurka, Eebbana wuu ka aqbaley. Dadkii loogu soo direy inuu gaarsiyo risaalada: wuxuu Eebbe soo faray, waxay gaarayeen boqol kun iyo ka badan. 

Nebi Shuceyb nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Shuceyb wuxuu Eebbe u soo direy dadkii Madyan. Waxayna caabudi jireen geed. Markey wax miisaamayaana wey dhimi jireen. oo ma aysan siin jirin dadka waxay lahaayeen. Markaas buu nebi shuceyb wuxuu ugu yeeray iney Eebbe caabudaan, dadkana kula dhaqmaan si garsoor leh. Hase ahaatee wey diideen weyna isla weynaadeen. Waxayna ku yiraahdeen nebi Shuceyb dhagax ayaannu kugu dileynaa, waannu ku fogeyn. Waxayna ka codsadeen inuu gabal cirka ah ku soo kor rido. Markaas baa waxaa lagu laayey qeylo daran. 

Nebiyadii loo soo direy tuulada nabadgelyo korkooda ha ahaatee 

Eebbe baa labo Rasuul wuxuu u soo direy tuulo, Markaas baa labadii Rasuul tuuladii rumeyn weysey. Kolkaas buu Eebbe u soo direy Rasuul saddaxaad tuuladii. Kor ahaaye Eebbe wuxuu Qur’aankiisa noogu sheegay inuu rumeeyay nin, dadkiisiina ugu yeeray iney rumeeyaan rusushaas, hase ahaatee wey dileen, oo dabadeed Eebbana geliyey janno. 

Nebi Muuse nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Eebbe nebi Muuse wuxuu u soo direy Fircoon iyo dadkiisii. Wuxuuna siiyey labo mucjiso oo midkood ay aheyd ushii cuneysey masaska, tan kalena waa gacantiisii oo intuu geliyo jeebkiisa uu dabadeedna ka soo saarayey iyadoo cad. Nebi Muuse wuxuu Fircoon ugu yeeray inuu Eebbe keligiis caabudo. Fircoonna wuxuu la dagaalamay nebi Muuse, oo wuxuu isugu yeeray sixiroolayaashiisii ugu waaweynaa si uu nebi Muuse u qiyaamo, hase ahaatee nebi Muuse ayaa ka adkaadey sixiroolayaashii oo Eebbe ayaa u gargaarey. Dabadeed wuxuu Eebbe faray nebi Muuse isaga iyo intii raacdey iney ka baxaan Masar. Markaas baa waxaa soo daba galay Fircoon iyo ciidankiisii. Kolkii ay u soo dhawaadeen nebi Muuse iyo asxaabtiisii baddii oo ay is yiraahdeen ciidankii Fircoon waa idin soo gaareen ayuu Eebbe faray nebi Muuse inuu ku garaaco ushiisa badda si ay u badbaadaan, halkaasna uu ku dhinto Fircoon kaas oo Eebbe dadka uga dhigey waano. 

Nebi Haaruun nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Haaruun wuxuu ahaa nebi Muuse walaalkiis iyo saaxiibkiis loo soo wada direy Fircoon inuu rumeeyo Eebbe, maxaa yeelay nebi Haaruun wuxuu ahaa codkar. Wuxuuna nebi Muuse madax uga dhigay walaalkiis nebi Haaruun dadkiisii, markuu aadey inuu Eebbe kula kulmo buurtii Duur korkeeda. Hase ahaatee waxaa dhacdey belaayadii Saamir, kaas oo reer Israaiil u sameeyay weyl “lo’ ka sameysan dahab si ay u caabudaan. Markaas buu nebi Haaruun ugu yeeray dadkii iney u soo noqdaan Eebbe caabudistiisa oo ay iska daayaan weyshan ay caabudayaan, hase ahaatee wey isla weynaadeen. Nebi Muuse markuu ku soo noqday dadkiisii oo uu arkey waxay caabudayaan buu wuxuu ku eedeeyay walaalkiis nebi Haaruun. Nebi Haaruunna wuxuu u sheegay walaalkiis nebi Muuse iney dili gaareen dadkii markuu isku dayey inuu ka hor tago waxay caabudayeen. 

Nebi Daa’uud nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Eebbe wuxuu siiyey nebi Daa’uud aqoon iyo xikmad. Wuxuuna u fududeeyay markuu leeyahay Eebbow adigaa hufan iney la qaadaan buuraha iyo shimbiraha, waxaana loo jilciyey birta. Nebi Daa’uud wuxuu ahaa addoon Eebbe caabudistiisa daacad ugu ah una mahadnaqa. Wuxuu soomi jirey maalin, maalinna wuu afuri jirey, habeenkiinna wuxuu u istaagi jirey Eebbe caabudistiisa. Eebbana wuxuu ku soo dejiyey nebi Daa’uud kitaabkii Sabuur. Wuxuuna siiyey boqortooyo weyn farayna inuu ku maamulo si garsoor leh. 

Nebi Saleebaan nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Saleebaan Eebbaa wuxuu siiyey aqoon iyo xikmad. Wuxuuna baray hadalka shimbiraha iyo xoolaha kale, wuxuuna u fududeeyay dabeysha iyo Jinka. Nebi Saleebaan wuxuu soo booqan jirey ciidankiisii mararka qarkood. Markaas buu wuxuu waayey shimbirkii Hudhudka ahaa maalin maalmaha ka mid ah, dabadeed baa waxaa yimid Hudhudkii markuu maqnaa in muddo ah. Wuxuuna ku yiri nebi Saleebaan waxaan ka imid Saba’, waxaana kaaga sidaa war run ah oo waxaan ku soo arkey goobtaasi naag boqorad ah oo la siiyey wax walba, waxayna caabudayeen iyada iyo dadkeedaba qoraxda. Markaas ka dib buu nebi Saleebaan wuxuu qorey warqad, wuxuuna faray Hudhudkii inuu u geeyo warqaddaasi boqoraddii Saba’. Hudhudkiina wuxuu u geeyay warqaddii Balqiisa, markii ay heshay warqaddii nebi Saleebaan uu ku lahaa ha isla key weynaanina ee ii imaada idinkoo muslimiin ah. Kolkaas ayey Balqiisa iyo madaxdeedii waaweynaa u tageen nebi Saleebaan. Ka dib markii Balqiisa ay aragtey wuxuu Eebbe siiyey nebi Saleebaan ayey muslintey iyada iyo dadkeediiba, nebi Saleebaan ayaana guursadey Balqiisa. 

Nebi Ilyaas nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Ilyaas Eebbe ayaa wuxuu u soo direy reer Baclabak magaalo ku taala Lubnaan. Wuxuuna ugu yeeray iney caabudaan Eebbe, ee aysan caabudin sanamka la yiraahdo Bacla. Gaaladiina wey beeniyeen nebigoodii Ilyaas, Eebbana wuxuu ugu balanqaadey iney geli doonaan cadaabta. 

Nebi Alyasca nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Alyasca wuxuu ka mid ahaa addoomadii wanwanaagsanaa. Waxaana lagu sheegay kitaabkii Towreed, Qur’aankana waxaa lagu sheegay labo jeer. 

Nebi Cuseyr nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Cuseyr wuxuu ka mid ahaa nebiyadii reer Israaiil. Eebbe ayaa wuxuu nafta ka qaadey nebi Cuseyr dabadeedna boqol sano ka dib soo nooleysiiyey. Nebi Cuseyr wuxuu dib u baray reer Israaiil diintoodii oo wuxuu baray kitaabkii Towreed kolkii ay hilmaameen ka dib. 

Nebi Sakariye nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Sakariye wuxuu ahaa addoon wanaagsan oo dhowrsan. Wuxuuna dadka ugu yeeri jirey diinta toosan. Wuxuuna soo korsadey Maryan “nebi Ciise hooyadiis”. Wuxuuna Eebbe ka baryey inuu siiyo ilmo wanaagsan, Eebbana wuu ka aqbalay oo wuxuu siiyey nebi Yaxye kaas oo dadka isna ugu yeeri jirey iney caabudaan Eebbe keligiis.

Nebi Yaxye nabadgelyo korkiisa ha ahaatee

Nebi Yaxye waa ina nebi Sakariye. Wuxuuna ku dhashay ducadii uu Eebbe ka aqbalay, markuu nebi Sakariye uu Eebbe ka baryey inuu siiyo ilmo wanaagsan. Wuxuuna Eebbe ugu yeelay aabihiis calaamad dhalashaddii nebi Yaxye, in uusan nebi Sakariye la hadlin dadka saddax habeen oo toos ah. Nebi Yaxyena wuxuu ka mid ahaa nebiyaalkii suubbanaa. Wuxuuna ahaa sidoo kale baari, dhowrsan oo Eebbe ka cabsada tan iyo yaraantiisii. 

Nebi Ciise nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Nebi Ciise waa sidii nebi Aadan oo kale oo wuxuu Eebbe ka abuurey ciidda, wuxuuna ku yiri ahow wuuna ahaadey. Nebi Ciisena waa ina Maryan rasuulkii Eebbe, ereygiisii uu ku ridey Maryan. Waana nebigii horey u sii sheegay inuu nebi Maxamed imaan doono. Eebbana wuxuu siiyey xujooyin, wuxuuna ku xoojiyey Ruuxul-Qudsi. Nebi Ciisena waa mid ka mida shanta rusul ee ugu weyn, isaga oo aad u yar ayuu dadka la hadley, wuxuu ka sameeyay dhoobo qaab shimbir ayuu intuu afuufey dabadeed shimbir noqotey, wuxuuna daaweeyay cudurada aan laheyn daawada, wuxuuna soo nooleeyay qof dhintey, intaas oo dhan oo mucjiso ah Eebbe ayaa u fududeeyay. Wuxuuna nebi Ciise dadkiisii ugu yeeray iney Eebbe keligiis caabudaan, hase ahaatee wey diideen, weyna isla weynaadeen, weyna ka soo horjeesteen, mana rumeyn dad yar mooyee. Eebbe ayaana cirka u qaadey, wuxuuna dhulka u soo dejin doonaa markuu doono si uu dadka marqaaati uga noqdo. 

Luqmaan nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 

Eebbe kor ahaaye wuxuu Qur’aankiisa ku yiri: Oo runtii waxaanu siinay Luqmaan xikmad. 
Luqmaan nasabkiisa layskuma raacsano iyo goortuu noolaa. Sidoo kale layskuma raacsano ma wuxuu ahaa nebi mise nin suubban? hase ahaatee culumada badankood waxay leeyihiin wuxuu ahaa nin suubban. Xikmaddii Eebbe uu siiyeyna waxay ahayd fahamka diinta iyo caqliga. 

Aasiyo Eebbe ha ka raali noqdee 

Boqoraddii mu’minadda ahayd 

Boqoraddu waxay ku kortay guri boqortooyo, waxayna ku nooleed nolosha boqorada, waxayna arki jirtey boqorka kibirkiisa iyo awoodiisa, iyo sida ay uga dambeeyaan dadka boqorka, sidaas ay tahayna iimaan ayaa qalbigeeda galay. Waxayna ka bariday Rabbigeed inuu ka badbaadiyo noloshan, wuuna ka aqbalay Rabbigeed ducadeedii, wuxuuna ugu yeelay tusaale dadkii mu’miniinta, oo wuxuu Eebbe kor ahaaye ku yiri Qur’aankiisii : ( Oo wuxuu Eebbe tusaale ugu soo qaadanayaa dadkii rumeeyey xaaskii Fircoon ”Aasiyo” mar ay tiri Rabbigeeyow iiga dhis agtaada qol jannada igana nabadgeli Fircoon iyo wuxuu sameeyo igana nabadgeli dadka gardaroolayaasha ah ). Suuradda at-taxriim: 11.
Rasuulkii Eebbana n.n.k. wuxuu yiri : ( Dumarka ugu wanaagsan ee reer jannaad waa : Khaddiija ina Khuwaylid, Faadumo ina Maxamed, Maryan iyo Aasiyo ). Axmed. Iyadu waa Aasiyo ina Muzaaxim –xaaskii Fircoon – taasoo u ahayd tusaale uu waariyey Qur’aanka mu’minadda si run u rumeysay Rabbigeed, Waxay ahayd qoftii markii ay ogaatay jidka saxda ah raacday iyadoon ka cabsanayn xumaan, oo waa tii rumeysay Eebbe rumayn dhab ah. Hanjabaadii Fircoonna dheg jalaq uma aysan siin, kumana guuleysan inuu ka fogeeyo jidka toosan iyo hanuunka. Waxay ganacsi la gashay Eebbe, waa ayna ku faaidey ganacsigeedii, waxay ku gadatay magaceedii boqornimo, xoolaheedii iyo adeegayaasheedii qiimo qaali ah, oo ah qol ku yaala jannada iyo iney xaas rasuulka ugu noqoto ”aakhiro”. 
Waxaa lagu sheegay marwo Aasiyo Eebbe ha ka raali noqdee sheekadii nebi Muuse n.k. markuu Eebbe u waxyooday nebi Muuse hooyadiis iney ku riddo nebi Muuse sanduuqa, sanduuqaasna ay ku riddo badda, uu ku jiro nebi Muuse, hirkuna wuxuu u wadi xagga xeebta uu ku yaallo madaxtooyada Fircoon; oo dabadeed waxaa soo qaaday gabdhihii, waxayna soo geliyeen madaxtooyadii, markay aragtay xaaskii Fircoon ilmahaasi ku jira sanduuqa; ayaa Eebbe aad u jecleesiiyey.
Oo Fircoon ayaa u yimid inuu dilo – siduu ku samayn jirey ilmihii kale ee ay dhaleen reer Israaiil – oo waxay ka codsatay inuusan dilin; si ay uga dhigato ilmo maadaama aysan dhalin ilmo. Sidaas ayuuna Eebbe ku badbaadiyey nebi Muuse oo uu ku noolaado gurigii Fircoon, Eebbe kor ahaaye wuxuu yiri: (Oo waxaan u waxyoonnay Hooyadii ”nebi” Muuse iney nuujiso oo haddaad u cabsato ku rid badda oo ha ka cabsan oo ha murugoon waannu kuu soo celin oo waxaannu ka yeeli mid ka mid ah rususha. Oo waxaa soo qaatay reer Fircoon si uu ugu noqdo col iyo murug runtii Fircoon iyo Haamaan iyo labadooda ciidan waxay ahaayeen dembiilayaal. Waxay tiri xaaskii Fircoon ”Aasiyo” waa inoo indho qabowsi aniga iyo adiga ha dilin waxaa laga yaabaa inuu wax na taree ama aan ka dhigano ilmo. (iyagoon dareemeyn). Alqisas 7-9. 
Marwo Aasiyo waxay ahayd garaadley, naxariisley, kumeyna raacin islaweynadii uu qabey ninkeeda, umana rumeyn ilaahnimadii uu sheeganayey iyo iney dhaleen ilaahyo.
Markuu korey nebi Muuse oo uu weynaaday wuxuu aaday Madyan, isagoo ka baxsanaya dhibkii Fircoon iyo ciidankiisii dabadeedna wuxuu ku noqday Masar mar kale markuu Eebbe rasuulnimo u soo diray – waxay ka mid ahayd xaaskii Fircoon dadkii ugu horeeyay ee rumeeya nebi Muuse. Ugamana cabsan Fircoon ninkeedii iney rumeysay Eebbe, markaasuu isla sii weynaaday, sidee ayey xaaskiisa nolosha ay wada qeybsadaan ku rumeysay, oo isaga ay ku rumeyn weysay. Oo wuxuu bilaabay inuu cadaabo si ay uga gaalowdo, oo wuxuu faray in loo cadaabo sida ugu daran; si gaalnimadii dib ugu noqoto, hase ahaatee isma bedelin oo waxay Rabbigeed ka bariday inuu ka nabadgelyo Fircoon iyo wuxuu sameeyo.
Eebbana wuu ka aqbalay ducadeedii, maxaa yeelay waxay rumeysay Rabbigeedii, waxayna u adkeysatey iimaankeedii darteed si kastoo loo cadaabo, ka dibna waxay istaahishay iney ka mid noqoto dumarkii jannada ku waarayey oo rasuulkii Eebbe run buu sheegay markuu yiri: ( Waxaa la dhamaystiray niman badan, lamana dhamaystirin dumarka waxaan ka ahayn Aasiyo xaaskii Fircoon, Maryan ina Cimraan, runtiina wanaaga Caaisho dumarka ka wanaagsan tahay waa sida Sariidka ”cunto ka kooban rooti, hilib iyo maraq” uu uga wanaagsan yahay cuntooyinka kale ). Albukhaari, Muslim, At-tirmidi iyo ina Maajah.
 

Boqoraddii Balqiisa Eebbe ha ka raali noqdee 

Maalin maalmaha ka mid ah ayey ka kacday hurdadeedii goor aroor hore ah iyadoo isu diyaarineyso iney aadaan macbadka qoraxda iyada iyo dadkeedii reer Saba’ si ay u soo caabudaan qoraxda. Isla xiligaas waxaa noolaa nebi Saleebaan n.k., isaga iyo ciidankiisana waxay caabudi jireen Eebbe. Eebbana wuxuu siiyey nebi Saleebaan boqortooyo weyn. Wuxuuna sameystay nebi Saleebaan ciidan weyn oo ka kooban dadka, jinka iyo shimbiraha. Nebi Saleebaan wuxuu soo booqan jirey ciidankiisii mararka qarkood. Markaas buu wuxuu waayey shimbirkii Hudhudka ahaa maalin maalmaha ka mid ah, dabadeed baa waxaa yimid Hudhudkii markuu maqnaa in muddo ah. Wuxuuna ku yiri nebi Saleebaan waxaan ka imid Saba’, waxaana kaaga sidaa war run ah oo waxaan ku soo arkey goobtaasi naag boqorad ah oo la siiyey wax walba, waxayna caabudayeen iyada iyo dadkeedaba qoraxda. Markaas ka dib buu nebi Saleebaan wuxuu qorey warqad, wuxuuna faray Hudhudkii inuu u geeyo warqaddaasi boqoraddii Saba’. Hudhudkiina wuxuu u geeyay warqaddii Balqiisa, waxayna isugu yeertay madaxdeedii si ay ula tashato, waxayna u sheegtay iney warqad ka heshay nebi Saleebaan kuna yiri ha isla key weynaanina iina imaada idinkoo muslimiin ah. Kolkaas ayey Balqiisa iyo madaxdeedii waaweynaa u tageen nebi Saleebaan. Ka dib markii Balqiisa ay aragtey wuxuu Eebbe siiyey nebi Saleebaan ayey muslintey iyada iyo dadkeediiba, waxaana guursadey nebi Saleebaan. 

Marwo Maryan Eebbe ha ka raali noqdee 

Wuxuu Eebbe kor ahaaye Qur’aankiisa noogu sheegay iney Malaaigtii ku yiraahdeen Maryan “nebi Ciise hooyadiis” nabadgelyo korkooda ha ahaatee: (Markiina ay Malaaigtii ku yiraahdeen Maryameey Eebbe ayaa ku doortay qof suuban kaa dhigay kaana doortay dumarka adduunka oo dhan). Aali Cimraan: 42. 
Rasuulkii Eebbana wuxuu ka yiri: (Dumarkii adduunka ugu wanaagsanaa waxay ahaayeen: Maryan, Aasiyo, Khaddiijo iyo Faadumo). 
ina Xibbaan. 
Waxaa jiri jirey nin la yiraahdo Cimraan ina Maataan iyo marwadiisa Xanna ina Faaquud, waxayna caabudi jireen Eebbe. Maalin maalmaha ka mid ah ayaa waxay ka bariday Eebbe inuu siiyo ilmo, Eebbana wuxuu siiyey gabar, waxayna u bixisay Maryan. Muddo yar ka dib waxaa geeriyooday aabbaheed iyadoo yar. Ka dibna waxaa la wareegay barbaarinteedii nebi Zakariye.
Maryan markii ay weynaatay ayaa Eebbe wuxuu u soo direy maalin ka mid ah maalmaha malag la yiraahdo Jibriil inuu u sheego iney dhali doonto Masiix “nebi Ciise” nabadgelyo korkooda ha ahaatee. 

Dhalinyaradii godka Eebbe ha ka raali noqdee

Sheekadan waxaa lagu sheegay Qur’aanka kariimka, suuradda al-kahaf, aayadaha 9-26.

Waa baa waxaa jirtey tuulo ay ku nool yihiin dad gaalo ah. Tuuladaasi boqorkeedii iyo dadkeediiba jidkii saxda ahaa way ka leexdeen. Waxayna Eebbe caabudistiisii la wadaajiyeen wax aan dhib u keeni karin waxna tari karin. Weyna iska caabudeen iyagoon u heysanin wax cad Eebbanimadooda. Sidaas ay tahayna way difaaci jireen Ilaahyadaas ay sheegayeen. Raali ugama aysan ahayn inuu qof xumaan ku sameeyo. Dhib ayey u geysan jireen qofkii aan rumeyn, oo aan caabudin. 

Bulshadaasi xun, waxaa ka soo baxay koox dhalinyaro ah oo garaad leh. Koox yar oo ka shaqeysiisey garaadkoodii, oo diidey iney u tukadaan waxaan ahayn Abuurahoodii, Eebbaha ay ku jiraan gacantiisa wax waliba. Waxay ahaayeen dhalinyaro rumeeyay Eebbe, hanuunkiina u kordhiyey, uuna ku hagay jidkii hanuunka.

Ma aysan ahayn dhalinyaradaasi nebiyo iyo rasuul toona. Waajibna kuma ahayn sida rasuulada oo kale iney ugu yeeraan dadkooda risaalada. Ee waxay ahaayeen koox iimaan wanaagsan leh, uma aysan ogolaanin dadkoodii iney Eebbe caabudista wax la wadaajiyaan, waxayna dadkii ku yiraahdeen ma u heysaan caddeyn inuu jiro ilaahyo aan ahayn Eebbe. 

Ka dibna waxay go’aansadeen iney ka tagaan tuuladii iyagoo aadaya meel ay ku badbaadayso diintoodii iyo naftoodii oo ay ku caabudaan Eebbe. Illeen tuuladu dadka ku nooli waxay ahaayeen dad xun oo baadi ah. 
Dhalinyaradii waxay go’aansadeen iney ka baxaan tuuladii, iyagoo ku socda god cidlo’ ah si ay ugu badbaadaan. Waxay ka baxeen tuuladii balaarneed iyagoo la socdo eygoodii kuna socda god ciriiri ah. Waxay uga soo tageen guryahoodii raaxada badnaa, iney degaan god cidlo’ ah. Waxay ka soo tageen qololkoodii, sariirahoodii, oo ay doorteen god ciriiri ah oo mugdi ah.

Taasi wax cusub ku noqon meyso qofka qalbigiisu iimaan ka buuxo. Qofka mu’minka ahi lama degaanka wuxuu u arkaa beer hadduu dareensan yahay inuu Eebbe la jiro. Wuxuuna u arkaa godka madaxtooyo, hadduu u doorto godkaasi Eebbe dartiis. Dhalinyaradaasi ugama aysan soo tegin tuuladoodii adduun raadis iyo xoolo, ee waxay uga soo tageen iyagoo doonaya Eebbe raalli ahaanshihiisa. Goob kasta oo ay ku caabudi karaan Eebbe oo ayna ku helayaan raalli ahaanshihiisa way uga wanaagsan tahay tuuladii ay ka yimaadeen. 

Waxay dhalinyaradii seexdeen godkii, wuxuu fariistay eygoodii iriddii godka isagoo ilaalinaya. Markaasi baa waxaa dhacday mucjiso Ilaahi ah, maxaa yeelay dhalinyaradii waxay seexdeen saddax boqol iyo sagaal sanadood. Intii u dhexeysey mudadaasi, qoraxdu waxay ka soo baxeysey dhinaca midig ee godkoodii waxayna u dheceysey dhinaciisa koonfureed, mana soo gaari jirin falaaraheeda maalinta gelinkeeda hore iyo gelinkeeda dambeba. Weyna is gedgedin jireen intey hurdayeen, si aaney jirkoodu wax u gaarin. Qofkii arki lahaana wuu cabsan lahaa, maxaa yeelay wey hurdaan, hase ahaatee waa iyagii oo soojeeda marba siday dhinac isugu gedgedinayaan darteed. 

Saddax boqol oo sanadood ka dib, Eebbe ayaa mar kale soo saaray. Waxay ka kaceen hurdadii dheereed, hase ahaatee ma aysan ogeyn intey hurdayeen. Waxaana ka muuqatay iney muddo dheer hurdayeen. Waxay is weydiiyeen: meeqa ayaanu hurdaynay?! markaasay isu jawaabeen: waxaanu hurdeyney maalin ama maalin barkeed. 

Waxay la soo baxeen lacagtii ay wateen, ka dibna mid iyaga ka mid ah ayey weydiisteen inuu magaalada aado si uu ugu soo gado lacagtii cunto wanaagsan, oo dabadeed si dhuumasho leh ugu soo noqdo iyadoon qofna dareemin, maxaa yeelay waxaa laga yaabaa iney ciqaabaan ciidanka boqorka ama kuwo kale oo xumaan falayaasha tuulada ka mid ah hadday ogaadaan arintooda. Oo waxaa dhacda in la yiraahdo kala doorta haddaad rabtaan inaad noolaataan waa inaad Eebbe caabudistiisa ilaahyo kale la wadaajisaan sidii hore oo kale, haddaad diiddaana waa la idin dhagaxeen intaad ka dhimaneysaan.

Ninkii mu’minkii ahaa wuxuu soo aaday tuuladii, hase yeeshee maba aha tuuladii uu yaqaanay. Tuuladii dhismayaalkeedii iyo guryaheedii wey is bedeleen, sidoo kale waxaa is bedeley cuntadii iyo lacagtii, wuxuu la fajacay sidee iskugu bedeli kartaa tuuladii maalin iyo habeen gudaheed. Dabcan dadkii tuulada degganaa iyagana waxay la yaabeen ninkii dharkiisa iyo lacagtii uu watey. 

Tuuladii ay ka soo tageen dhalinyaradii muddo ka dib waxaa la halaagay boqorkii xumaa, waxaana boqor u noqday nin wanaagsan. Dadkii waxay noqdeen mu’miniin, dadkiina waxay u riyaaqeen dhalinyaradii mu’miniinta ahayd. Maxaa yeelay waxay ahaayeen dhalinyaradaasi mu’miniintii ugu horeysey ee tuuladaasi, oo waxay tuuladoodii uga tageen diintoodii darteed, waana kuwan dib ugu soo noqday tuuladoodii. 
Ka dib markii ay u cadaatay mucjisadii dadkii tuulada deganaa dhalinyaradii dhintey ee la soo nooleeyey, oo ay ogaadeen inuu Eebbe awoodo inuu soo nooleeyo qofkii dhintey, oo ay ku arkeen indhahoodii, ayuu Eebbe naftii ka qaaday dhalinyaradii. Illeen waa inuu dhintaa qof kastaa mar uun.

Tixraac qoraalo

قصص الأنبياء, للإمام ابن كثير	
	
تفسير القرآن 

                      الحمد لله الذي بنعمته تتم الصالحات				

Waxaa mahad iska leh Eebbe kaa soo galaddiisu ku dhamaadaan wanaagyaalku




#Article 212: Xeerarka tajwiidka Qur’aanka (2945 words)


Xeerarka tajwiidka Qur’aanka

أحكام تجويد القرآن الكريم
[ اللغة الصومالية ]

Qore CabdiRisaaq Maxamed Cilmi “ina Warfaa”

عبد الرزاق محمد علمي ( ابن ورفا )

Fiiro gaar ah: Fadlan tixgeli aayadaha Qur'aanka ah ee qoraalkan la socda oo ha dhigin meel dayacan.

 
Weli lama daabicin kitaabkan 

Qof kasta ayaa xaq u leh inuu daabacdo kitaabkan oo ma dhowrsana

La soo xiriirka qoraha ee ku saabsan kitaabka

Haddii aad xiiseyneysid kitaabkan oo aad dooneyid inaad ogaato sidii lagu heli lahaa, iyo haddii aad ku aragtid khaladaad, Eebbe kaliya ayaa dhamaystirane ha kaa abaalmariyo. Waxaad fadlan kala soo xiriiri kartaa cinwaanka qoraha kitaabkan bariidka xaasuubkiisa e-mailkiisa oo ah: ina_warfaa@hotmail.com.

          Mahadnaq

Waxaan ugu horeyntii u mahadnaqayaa Eebbe, oo igu galadaystay nimcooyin tira badan oo aanan koobi karin. Ka dibna waxaan u mahadnaqayaa dhammaan dadkii igu caawiyey talo, fikrad iyo dhiiragalin, gaar ahaan Xaaji Xasan Maxamed Aaden iyo Yaasiin A. Ciid. Waxaana idin leeyahay جزاكم الله خيرا .

Hordhaca qoraha

Waxaan ku bilaabayaa magaca Eebbaha Naxariistaha guud Naxariistaha gaar.

Waxaa mahadda iska leh Eebbe, naxariis iyo nabadgalyadiisana korkooda ha ahaato addoomadiisa uu doortay.

Kani waa xeerarka qurxinta aqriska Qur’aanka, 
         أحكام تجويد القرآن		
ulajeedadaydu waxay tahay in aan ugu dhawaado Eebbe, aniga oo ugu qoraayo afka soomaaliga axkaamta tajwiidka Qur’aanka, dadka jecel iney bartaan, rabana iney u sii gudbiyaan caruurtooda. 

Waxaana ku tala jiraa kitaabkan ka dib inaan soo saaro labadan kitaab oo kala ah sheekooyinkii ugu wanaagsanaa أحسن القصص, iyo taariikh nololeedkii nebi Maxamed n.n.k. oo kooban iyo Asxaabtiisa r. نبذة يسيرة في سيرة النبي و الصحابته hadduu Eebbe yiraahdo. 

Waxaan ugu dambayntii Eebbe ka baryayaa in uu aniga “qoraaga” kitaabkan iyo intii i caawisayba uu miisaanka wanaagyadeena noogu daro maalin aysan xoolo iyo caruur waxba tarayn.

Waxaa la yiri qofkii ugu horeeyey ee dejiya cilmiga tajwiidka wuxuu ahaa Abuu Cumar Xafsa binu Cumar Adduuriyyu, qofkii ugu horeeyay ee qorana wuxuu ahaa Abuu Cubeyd Alqaasim binu Salaam.

Helsinki sabti 24.12.1427 H. oo ku aaddan 13.1.2007 M.

 

Waxaan ku bilaabayaa magaca Eebbaha Naxariistaha guud Naxariistaha gaar

B) Qurxinta aqriska التجويد: Ujeedadiisa, diintu waxay ka qabto, hababka lagu baran karo iyo siduu u kala baxo.

Cilmiga tajwiidka waa aqoonta lagu garto sida loogu dhawaaqo erayada Qur’aanka.
Xarfaha oo si quruxsan loo aqriyaa ayaa waxay ahayd qaabkii uu u aqrin jirey Rasuulkii Eebbe naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee.

Ujeedada cilmiga tajwiidka waxay tahay in si wanaagsan loo barto aqrinta Qur’aanka ama waa in laga ilaaliyo carrabka gefka marka la aqrinayo Qur’aanka.

Cilmiga tajwiidka wuxuu yahay in loogu dhawaaqo xaraf kasta siduu yahay, iyo in xarfaha si quruxsan loogu dhawaaqo iyadoon waxba lagu darayn lagana dhimeynin si xunna loogu dhawaaqeyn.

Diintu waxay ka qabto barashada tajwiidka waxaa laga rabaa iney bartaan qaar ka mida muslimiinta فرض كفاية .

Diintu waxay ka qabto ku dhaqankiisa waa ku waajib ku kastaa oo muslin iyo muslimad ah oo yaqaan marka la aqrinayo Qur’aanka. 

Habka loo barto cilmiga tajwiidka waa labo jaad: 

Waxaana wanaagsan in la kulansado labada hab.
 
Sidey u kala baxdo aqrinta saxda ah: 

  

T) Xeerka miimka iyo nuunka labolaaban المشدّدتين 

J) Xeerka nuunka reebban 
iyo laboshaqlanaha ” التنوين ”

 
الإظهار: Waa in loo aqriyo xarafka reebban sidiisa iyadoon la istaageyn, la hakaneyn iyo aan la adkeyneynin.
Xarafyadiisa: Hamzada, ha’da, ceynka, xa’da, geynka iyo kha’da, waana kuwan erayada soo socda kuwa ay ku bilaabanayaan ay yihiin: 

( أخي هاك علماً حازهُ غير خاسر ). 

Xarfahaan ayaana loo yaqaan xarfaha hunguriga حروف الحلق , maxaa yeelay xarfahaasi dhawaaqooda wuxuu ka imaanayaa xagga hunguriga, sidaas darteed ayaa loogu magac darey xeerka muujinta hunguriga: الإظهار الحلقي.

Sida loogu dhawaaqo: Waxaa la muujinayaa nuunka reebban ama laboshaqlanaha ka hor: (Hamzada, ha’da, ceynka, xa’da, geynka iyo kha’da). 

Xarfaha iskuqabashada ee nuunka waa lix: Waxaana kulmineysa erayga (يرملون). 

Waxay u qeybsantaa iskuqabashada labo qeybood: 

Qeybta koowaad: Kuqabashada iyadoo loo aqrinayo codka sanka الإدغام بغنة: Waa marka ay kulmaan nuunka reebban ama labashaqlanaha xarfahan mid ka mida: ( ينمو). 

Sida loogu dhawaaqo: Waxaa lagu qabanayaa nuunka mana la aqrinayo, ee waxaa la labolaabayaa xarafka xiga, waxaana la muujinayaa codka sanka oo loo aqrinayo xarafka labolaaban muddo qiyaastii labo xaraf ah. 

Fiiro gaar ah: Hadduu noqdo eray xarafka iskuqabashada nuunka reebban ka dib, ma la iskuqabanayo, ee waa in la muujiyaa nuunka reebban, waana laga helayaa Qur’aanka taasi iyadoo afar eray ah: 

 {دُنْيا}, {قنْوان} , {بُنْيان}, {صِنْوان}.

Fiiro gaar ah: Labo meel oo ka mida Qur’aanka kariimka ayaa la muujiyaa nuunka reebban woowga hortiis mana la iskuqabto waxayna kala yihiin: {يس والقُرآنِ الحَكيم} waxaa loo aqrinayaa: 

Qeybta labaad: Kuqabashada iyadoon loo aqrineynin codka sanka: Waa marka nuunka reebban ama labashaqlanaha uu noqdo ka hor xarafka laamka iyo ra’da.

Tusaale: 

Xarafka: ba’da

Sida loo aqrinayo: Markey noqoto nuunka reebban ama labashaqlanaha ka dib ba’, hadday noqon lahayd eray ama laba eray, waxaa loo aqrinayaa nuunka miim, waxaa loogu aqrinayaa codka sanka miimka muddo qiyaastii labo xaraf ah.

Tusaale: 

Xarafyadiisa: Waa xarfaha alif ba’da kale waxaan ka ahayn xarfaha muujinta حروف الإظهار , isku qabashada الإدغام iyo xarafka rogidda حرف الإقلاب waana kuwa ay ku bilaabmaan tuduca soo socda:

صِفْ ذَا ثَنَاكَمْ جَاء شخصٌ قد سَمَا دمٌ طيباً زدْ في تقىً ضعْ ظالماً.

Sida loo aqrinayo: Markuu noqdo xarafka qarinta حرف الإخفاء nuunka reebban ama labashaqlanaha ka dib nuunka waxaa loogu dhawaaqayaa iyadoo laga maqlayo sanka mana la adkeynayo, mana la adkeynayo xarafka qarinta ee ku xiga.
Wuxuuna noqonayaa qarinta eray ama laba eray.

Tusaale: 

Laba fiiro gaar ah: 

Tusaale: 

أصْ, أذْ, أثْ, أكْ, أجْ, أشْ , أقْ , أسْ , أدْ, أطْ, أزْ, أفْ, أتْ, أضْ, أظْ.

Tusaale: {من طيبات}.

Hadduu yahay xarafka ku xiga nuunka reebban ama labashaqlanaha mid la fududeeyay, markaasina qarintu waxay noqoneysaa mid la fududeeyay. 

Tusaale: {من ذا الذي}.

X) Xeerarka miimka reebban

Tusaale: {وهمْ بالآخرة}, {ترميهمْ بحجارة}, {أنتمْ به}.

Tusaale: {في قلوبهم مرض} Waxaad u aqrineysaa:  في قلوبهمّرض.

{جاءكم من}, waxaad u aqrineysaa:  جاءكمِّن .

{أزواجهم مثل} waxaad u aqrineysaa:  أزواجهمّثل.

Aad ayaana loo muujinayaa woowga ama fa’da ka dib, iyadoo miimka iyo woowga isku si loo aqrinayo ayna u dhowdahay sida loo aqrinayo fa’da. 

Tusaale: 

{ذلكم خير لكم}, {وإن كنتم على}, {ولكم فيها}, {عليهم ولا الضالين},

{عليهم فيها}, {ذلكم حكم}.

Kh) Iskuqabashada

Tusaale: 

{ما لكم من}, {من نزّل}, {بل لا}, {ما كانت تعبد}, {اضرب بعصاك}.

{اذهب بكتابي}, {يدرككم}, {إذْ ذَهَبَ}.

Fiirooyin gaar ah: 

Muujinta ayaana la doorbidaa hadalka Eebbe kor ahaaye: 

{مَا أَغْنَى عَنِّي مَالِيَه * هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَه} [الحاقة: 28-29] 

oo marka la aqrinayo waa la iskuqabtaa  ما لِيهّلَكَ  ama waa la muujiyaa {ماليهْ * هلك} oo waxaa lagu istaagaa ha’da koowaad istaagni fudud adigoon neefsaneyn.

Tusaale: {آمنوا وعملوا}, {الذي يوسوس}.

Tusaale: {والذين آووا ونصروا} oo waxaad u aqrineysaa: آوَوّ نصروا.

B) Ta’da reebban: Waxaa lagu qabanayaa ta’da reebban- iyadoon lagu aqrineyn codka sanka- laba meel: Hadduu noqdo deel ama dha’. 

T) الدال الساكنة: Waxaa lagu qabanayaa deelka reebban –iyadoon lagu aqrineyn codka sanka – hadduu noqdo ka dib ta’.

Tusaale: 

J) الباء الساكنة: Waxaa lagu qabanayaa ba’da reebban miimka ka dambeeya iyadoo lagu aqrinayo codka sanka, hal meel ayaana laga helayaa Qur’aanka waana:

{يا بني اركبْ معنا} [ هو: 42 ] Waxaad u aqrineysaa:  اركمّعنا .

X) الذال الساكنة: Waxaa lagu qabanayaa الذال reebban – iyadoon lagu aqrineyn codka sanka – hadduu noqdo ka dib xarafka الظاء:

Tusaale: 

Kh) الثاء الساكنة: Waxaa lagu qabanayaa الثاء reebban – iyadoon lagu aqrineyn codka sanka – hadduu noqdo ka dib xarafka الذال . 

Tusaale: 

D) الطاء الساكنة: Waxaa lagu qabanayaa الطاء reebban – iyadoon lagu aqrineyn codka sanka – hadduu noqdo ka dib xarafka ta’da.

Fiiro gaar ah: Sideeda ayey ugu ahaaneysaa qaabkan astaanta adkeynta الطاء lagula qabtey, sidaas darteedna waxaa loogu yeeraa iskuqabashada dhiman. 

{قلْ رب} waxaad u aqrineysaa:  قُرَّب 

{المْ نخلقْكُم} Waxaad u aqrineysaa:  نَخْلُكّمْ .
Waxaa la ogol yahay qaabkan iney ahaato astaanteeda adkeynta qaafka, wuxuuna noqonayaa iskuqabasho dhiman ama waa laga tegayaa astaantan oo wuxuu noqonayaa iskuqabasho dhameystiran.

Waxaana la muujinayaa dhammaan xarfaha reebban kuwaa soon lahayn xeerar u gooni ah markey isku xigaan, waana in la ogaadaa iney tahay in la muujiyo xarfahan soo socda: 

{فإذا أفضتم}. 

{سواءٌ علينا أوَعظت}.

{لقدْ كدت}.

Xeerka laamka qodobka أل ee gartada:

Wuxuu leeyahay laamka qodobka gartada ee ay qaataan magacyada laba xeer uu yahay kan hore in la muujiyo ka hor xarfaha dayaxa الأحرف القمرية kuwaas oo ay yihiin xarfahan: ابغِ حجك وخف عقيمه 
Kan labaadna uu yahay in la iskuqabto ka hor xarfaha qoraxda الأحرف الشمسية xarfahaas oo ay yihiin xarafyada ugu horeeya erayada tuducan: 

طب ثم صل رحماً تفز صف ذا نعم دع سوء ظن زر شريفاً للكرم

D) Shaqalada dhaadheer المدود

المد: Waa shaqalka dheer.

Xarfaha shaqalka dheer ee saddexda ah:

Alifka reebban ee kordhaban xarafka ka horeeya

Woowga reebban ee godan xarafka ka horeeya

Ya’da reebban ee hoosdhaban xarafka ka horeeya

Xarfahan sadaxda ah waxay ku jiraan hal kan eray oo ah: نوحيها.

B) Qeybaha shaqalka dheer
 

Hamzada iyo reebka ayaa ugu wacan shaqalka dheer ee aan caadiga ahayn, sidaas darteed shaqalka dheer ee aan caadiga ahayn waa labo jaad: Shaqalka oo loo dheereenaayo hamzada darteed, iyo shaqalka oo loo dheereenaayo reebka dartiis. 
  

B) Hadduu yahay hamzada ka hor xarafka shaqalka dheer waxaa la yiraahdaa shaqalka dheer ee la bedeley مد البدل: magacaas beddelna wuxuu u qaatay xarafka shaqalka dheer lagu bedeley darteed hamzada reebban.

Tusaale: {ءامنوا}, {أيماناً}, {أُوتوا}.

T) Hadduu yahay hamzada xarafka shaqalka dheer ka dib: Waa labo jaad:

 المد المتصل: Shaqalka dheer ee ku dheggan waa marka hal eray ay ku wada jiraan xarafka shaqalka dheer uu ka dambeeyo hamzada ayaa loogu yeeraa shaqalka dheer ee waajibka ah ee ku dheggan. Waxaana la dheereenayaa shan xaraf. 

Tusaale: 

{إذا جآءَ نصر الله والفتح}, {وأحاطت به خطيئته}, {سُوءَ العذاب}.

المد المنفصل: Shaqalka dheer ee ka go’an waa marka uu yahay xarafka shaqalka dheer erayga dhamaadkiisa, hamzadana ay ku jirto eray kale oo ku xiga, markaas waxaa loogu yeeraa shaqalka dheer ee la ogol yahay. Waxaana la dheereenayaa shan xaraf, waanna ku soo gaabin karnaa labo xaraf. 

Tusaale: {يا أيها}, {الذي أنزل}, {توبوآ إلى الله}.

Fiiro gaar ah: Lama ogola in la dheereeyo alifka erayga ( أنا ) meel kasta oo ay ku jirto, waxaan ka ahayn qaabka istaagga حالة الوقف , sida: 

{قال أنا أحي وأميت}, {وأنا أعلم}.

Waana labo jaad:

B) سكون عارض: Reeb lama filaan waa inuu ahaado xarafka u dambeeya kan ka horeeya ee erayga xarafka shaqalka dheer, xarafka ugu dambeeyana uu yahay shaqal, haddii la sii aqriyo lana gaaro erayga ka dambeeya wuxuu noqonayaa shaqalka dheer mid caadi ah, haddiina lagu istaago xarafka ugu dambeeya reeb ahaan wuxuu noqonayaa shaqalka dheer ee ka horeeya xarafka ugu dambeeya shaqal dheer reebka lama filaanka dartiis waxaana loogu yeeraa: Shaqalka dheer ee lama filaanka ee reebban. Waxaa la dheereenayaa lix xaraf, ama afar ama labo. 

Tusaale: 

{إن الله شديد العقاب}, {قد أفلح المؤمنون}. {الحمد لله رب العالمين}.

T) سكون لازم: Reeb lagama maarmaan waa inuu ku jiraa hal eray xarafka shaqalka dheer ka dib reeb lagama maarmaan ah iyadoo la aqrinayo laguna istaagayo, qiyaastiisa la dheereynayana waa lix xaraf. Waana labo jaad: 

Sida: {ولا الضآلّين}, {الحآقّة}, {دابّة}.

Waxaana lagu lifaaqayaa shaqalka dheer waana markuu qaato hamzada weydiinta magac lagu garanaayo: Qodobka ال ee gartada, oo lagu beddelo alifka qodobka ال ee gartada alif shaqal dheer ah si uu u kala bixiyo weydiinta iyo sheegtada الخبر .

Tusaale: {آلذَّكرين}, {قل ءآللهُ أذِنَ لكم}, {ءآللهُ خيرٌ أمّا تشركون} haddaan lagu qaban (uu yahay xarafka ka dambeeya shaqalka dheer mid reebban oo aan la adkeyn) ayaa loogu yeeraa mid la fududeeyay. 

Tusaale: {آلآن وقد}. 

{بل كم نَقص} haddii lagu qabtana waxaa loogu yeeraa mid culus. 

Tusaale: {آلم}, {المر}, {طسم}. 

Haddaan la iskuqabanna waxaa loogu yeeraa mid fudud.

Tusaale: {ن والقلم}, {ق والقرآن}, {المص}. 

Fiiro gaar ah: Xarafka ceynka ee lagu bilaabo Suuradaha waa la ogol yahay in la dheereeyo lix xaraf, waana la ogol yahay in la dheereeyo afar xaraf maxaa yeelay ya’da ma aha xaraf la dheereeyo ee waa xaraf jilicsan.

T) لواحق المد Lifaaqyada shaqalka dheer

Tusaale: {أجراً عظيماً}, {عفواً غفوراً}, {إلا قليلاً}.

Waa in shaqalkaasi dheer uu ahaadaa xarafka labashaqlan mid aan ahayn ta’ yarada التاء المربوطة iyo alifka gaaban الألف المقصورة 

Tusaale: {حُييتم}, {النبيين}.

Waxaana la dheereynayaa labo xaraf ama afar, ama lix. 

Tusaale: {قريش}, {عليه}, {البيت}, {خوف}. 

B) مد الصلة الكبرى Waa shaqalka dheer ee ha’da magac uyaalka maqan ee keliga labka ah ee godan ama hoosdhaban ee noqota labo shaqlan dhexdooda (uu yahay xarafka ka horeeya isla erayga uu shaqlan yahay, xarafka ka dambeeyana erayga ku xigana uu yahay mid shaqlan sidoo kale) Waxaana loo dheereynayaa aad ha’da godan si ay u noqoto woow dheer ama waxaa la dheereynayaa ha’da hoosdhaban si ay u noqoto ya’ dheer, Waxaana la dheereynayaa shan xaraf, waxaana lagu soo gaabin karaa labo xaraf oo kala go’an, waana hadduu ka dambeeyo hamzo. 

Tusaale: {وهو يحاوره أنا}, {وله أجر}, {به أحداً}.

T) مد الصلة الصغرى: Waa shaqalka dheer ee ha’da magac uyaalka maqan ee keliga labka ah... waxaana la dheereynayaa qiyaastii laba xaraf hadduusan ka dambeyn hamzo.

Tusaale: 

{أعّذبه عذاباً}, {قلته فقد علمته}, {بكلمته ويقطع}.

Wixii ka baxsan lama dheereynayo: 
{يرضه لكم} [الزمر: 7].

Fiiro gaar ah: Waxaad u aqrineysaa: 
{فيه مهانا} [الفرقان: 69] Shaqal dheer oo socda ka soo horjeeda qiyaasta, inkastoo aysan noqon laba shaqlan dhexdood.

Digniin: Hadday kulmaan laba shaqal dheer oo isku jaad ah qaabka aqrinta waa in la simaa labadooda.

Waxaa la kulma ka go’an mid la mida, ama wuxuu la kulmaa shaqalka dheer ee socda ee weyn, hase ahaatee shaqalka dheer ee lama filaanka ee reebban ama jilicsan in la simo ma aha, hadday tahay lama filaan la kulma mid la mida, mid jilicsan oo la kulma mid la mida iyo lama filaan la kulma mid jilicsan toona. 

Tusaale: 

{فقالوا أبشراً منا واحداً نتبعُه إنآ إذا}.

Fiirooyin gaar ah oo guud: 

اللازم Lagama maarmaanka, المتصل kan ku dheggan, العارض للسكون lama filaanka reebban, المنفصل kan ka go’an, البدل beddelka.

{ولا آمّين}: Shaqal dheerka beddelka iyo shaqal dheerka lagama maarmaanka, waxaa lagu dhaqmayaa midka lagama maarmaanka sida: 

{وجاءوا أباهم}: Beddelka iyo kan ka go’an, waxaa lagu dhaqmayaa kan go’an.

{وقالوا اتخذ}, {لصالوا الجحيم}, {حاضري المسجد الحرام}. 
 

R) Xeerarka ra’da

Waa in la iska ilaaliyo soo celcelinta erayga ra’da.
Sida layskaga ilaalinayo soo celcelinta waa in lagu qabto carabka qeybtiisa kore dhabxanaga meesha ugu sareysa, iyadoo xoog loogu qabanayo, lana aqrinayo ra’da mar kaliya.
Ra’da waxaa loo aqriyaa laba qaab: Fududeynta iyo weyneynta:

التفخيم: Weyneynta waa xarafka oo cod weyneyn leh loogu dhawaaqayo.
xarafyadiisa: (خُصّ ضَغْطٍ قِظْ) waxaana loogu yeeraa xarfahan sidoo kale حروف الاستعلاء .
Ra’da waxaa la weyneynayaa:

{ارْجِعوا إلى أبيكم}, {أمْ أرْتابوا}, {لِمَنْ ارتضى}. 

الترقيق: Fududeynta waa xarafka oo cod fudeyd leh loogu dhawaaqayo.
Xarafyadiisa: Waa xarfaha alif ba’da oo dhami waxaan ka ahayn xarfaha weyneynta, waxaana loogu yeeraa sidoo kale حروف الاستفال .
Ra’da waxaa la fududeeyaa:

جواز الترقيق والتفخيم Waa la fududeyn karaa waana la weyneyn karaa 

 {فأسْرِ}, {أن أسرِ} Waa la fududeyn karaa waana la weyneyn karaa meelaha ay kaga jiraan Qur’aanka.
Sidoo kale eraygan {يَسْر} iyo eraygan {وَنُذْر}.

Fiiro gaar ah: Xarfaha weyneynta sidey u kala weyn yihiin: 

ضاد, صاد, ظاء, قاف, غين, خاء.

Xarfaha weyneynta kan u weyn waa hadduu kordhoban yahay xarafka weyneynta, uu ka dambeeyo alif sida: {طائفة} dabadeed kordhoban yahay uuna ka dambeyn alif sida: {طَبَعَ}, dabadeed godan yahay sida: {طُوبَا}, dabadeed hoosdhaban yahay sida: {طِبتُم}. 

S) صفات الحروف Astaamaha xarfaha

تعريف الصفة Qeexidda astaanta: Waa astaanta xarafka uu kaga duwan yahay xarfaha kale sida kor u qaadidda الجهر , adkeynta الشدة iwm.
Waxayna u qeybsantaa labo qeybood: 

الأول: الصفات التي لا ضد لها Kan koowaad astaamaha aan lahayn wax ka soo horjeeda:

(قُطُبُ جَدٍ). 

Xarfaha isku qasma marka la aqrinayo القلقلة tan ugu sareysa waa طاء , tan u dhexeysana waa جيم , inta kalena waa ugu hooseeyaan. Waana in aad loo muujiyaa marka lagu istaagayo, Gaar ahaanna marka lagu istaagayo xarafka labalaaban sida: {بالحقِّ}. 

Tusaale: 

{مريجْ} {يَجْعلون}

{بعيدْ} {يَدْعون}

{واقْ} {يَقْطعون}

{محيطْ} {يَطْمعون}

{عذابْ} {لَتُبلون}

{البيت}, {خوف}. Xarafyadiisana waa woowga iyo ya’da ayna kordhaban yihiin wixii ka horeeya labadooda.

Waana in laga dheeraadaa soo celcelinta ra’da, adigoo ugu qabanaysid si adag carabka korkiisa dhabxanaga meesha u sareysa markaad ku dhawaaqeysid, kolkaas oo aad ku dhawaaqeysid ra’da mar kaliya aadan ku celineyn carabka mar kale. 

Xarafkiisa kaliya waa shiin.
 

Xarafkiisa kaliya waa ضاد .

الثاني: الصفات التي لها ضد Kan labaad astaamaha leh wax ka soo horjeeda: 

Xarfaha hoos u dhigidda waa tobankan xaraf ee isla socda: فحثَّه شخص سكت.
Xarfaha kor u qaadidda waa xarfahan kale ee isla socda: عَظُمَ وَزْن قارىء ذي غضّ جِدّ طَلَب. 

Xarfaha adkeynta waa xarfahan sideedka ee isla socda: أجِدْ قَطٍ بَكَتْ. 
Xarfaha u dhexeeya adkeynta iyo jilcidda waa shantan xaraf ee isla socda: لِنْ عُمر .
Xarfaha jilcidda waa xarfahan kale: 

ح, خ, ذ, ز, ث, س, ش, ا, ص, ض, و, غ, ف, هـ, ي 

Xarfaha weyneynta waa todobo, waana kuwan iyagoo isla socda: خُصَّ ضَغْطٍ قِظْ. 
Xarfaha fududeynta waa xarfahan kale ee isla socda: ثَبَتَ عِزّ مّنْ يُجَوّدْ حَرْفَهُ إذ سَلَّ شَكا. 

Xarfaha carab ku qabashada dhabxanagga waa: 
ص, ض, ط, ظ. 
Xarfaha carab ka qaadidda dhabxanagga waa xarfaha kale ee harsan.

Xarfaha aqrintooda ay fudud tahay waa lixdaan xaraf oo isla socda: فر من لب.
Xarfaha aqrintooda ay adag tahay waa xarfaha alif ba’da kale ee harsan.

Fiiro gaar ah: Astaamaha aynu soo sheegnay qaar waa kuwa adag qaarna waa kuwa jilicsan.

Sh) Xeerar kale:

Waxaana nuunka loogu aqrinayaa hadalka Eebbe kor ahaaye: 
{يَا أَبَانَا مَا لَكَ لا تَأْمَنَّا عَلَى يُوسُفَ} [يوسف: 11] 
adigoo ka tegaya shaqalka nuunka koowaad: تأمننا.

السكت ”Keli”: Hakinta waa aqrinta Qur’aanka oo la hakiyo iyadoon la neefsaneyn muddo labo shaqal ah. Waxaa waajib ah in la hakiyo afar jeer aqriska Qur’aanka marka loo aqrinayo aqrinta Xafsa: Hadaladiisii Eebbe kor ahaaye:

     {ما أغنى عني ماليه * هلك}  

labada qaab in la hakiyo iyo in la iskuqabto. 

                      الحمد لله الذي بنعمته تتم الصالحات				

Waxaa mahad iska leh Eebbe kaa soo galaddiisu ku dhamaadaan wanaagyaalku




#Article 213: Siduu u tukan jirey Nebiga n.n.k. oo kooban (3496 words)


Siduu u tukan jirey Nebiga 
naxariista Eebbe iyo nabadgelyadiisa korkiisa ha ahaatee oo kooban

      تلخيص صفة صلاة النبي صلى الله عليه و سلم  

     	      Qore Sheekhul-Islaam 
        Maxamed Naasirud-diin al-Albaani

             -Eebbe ha u naxariistee- 

    
        Turjume CabdiRisaaq Maxamed Cilmi 
                “ina Warfaa” 
	

Qof kasta ayaa xaq u leh inuu daabacdo tarjamada kitaabkan oo ma dhowrsana

               Weli lama daabicin kitaabkan 

La soo xiriirka turjumaha ee ku saabsan kitaabkan

Haddii aad xiiseyneysid kitaabkan oo aad dooneyid inaad ogaato sidii lagu heli lahaa, iyo haddii aad ku aragtid khaladaad xagga tarjamada ah, Eebbe kaliya ayaa dhamaystirane ha kaa abaalmariyo. Waxaad fadlan kala soo xiriiri kartaa cinwaanka turjumaha kitaabkan bariidka xaasuubkiisa e-mailkiisa oo ah: ”ina_warfaa@hotmail.com”.

             Mahadnaq

Waxa aan ugu horrayntii u mahadnaqayaa Eebbe, oo igu galadaystay nimcooyin tira badan oo aanan koobi karin. Ka dibna waxaan u mahadnaqayaa dhammaan dadkii igu caawiyey talo, fikrad iyo dhiiragalin. Waxaana idin leeyahay dhammaantiin جزاكم الله خيرا .

      
                         Hordhaca turjumaha

                         بسم الله الرحمن الرحيم 
 	
Magaca Eebbaha Naxariistaha guud Naxariistaha gaar.

Waxaa mahad iska leh Eebbe Barbaariyaha uumanka, naxariis iyo nabadgelyana korkiisa ha ahaato uunkiisa kii ugu wanaagsanaa Maxamed, reerkiisa iyo intii raacdey.

Intaas ka dib: 

Kani waa kitaab ka hadlaya Salaadda sidii ka sugneyd Nabiga naxariista Eebbe iyo nabadgalyadiisa korkiisa ha ahaatee.		
Ulajeedadayduna waxay tahay in aan ugu dhawaado Eebbe, anigoo u turjumayo soomaalida jecel iney bartaan diintooda. 

Waxaana weydiisanayaa Eebbaha weyn inuu howshan ka dhigo mid isaga dartiis loo sameeyay, nooguna daro miisaanka wanaagyadeena maalin aysan xoolo iyo caruur waxba tarayn.
Taariikh nololeedka qoraha oo kooban iyo tixraac qoraal	 		
          
Kitaabkan ka hadlaya “Sida loo tukado salaadda” waxaan ka turjumey kitaabka la yiraahdo: 

                
      تلخيص صفة صلاة النبي صلى الله عليه و سلم   

ee uu qoray Sheekhul-Islaam Maxamed Naasirud-diin al-Albaani -Eebbe ha u naxariistee-. 

Imaam al-Albaani wuxuu ka mid ahaa culimada ugu waaweyn ee muslimiinta ee waqtigan aan joogno.

Wuxuu dhashay sheekh Maxamed Naasirud-diin ina Xaaji Nuux al-Albaani sanadka Hijrigu markuu ahaa 1333 Hijriya oo ku beegnayd sanadka Miilaadiga markey aheyd 1914 M, wuxuuna ku dhashay Ashqoodara oo ahayd magaalo-madaxdii Albaaniya xiligaasi.
Reerka sheekhuna waxay ahaayeen qoys diinta ku dhaqma oo aabihiisna wuxuu ahaa sheekh dadka diinta bara. 

Sheekh Albaani wuxuu la soo qaxay reerkiisii oo la soo degey Dimishiq Suuriya, ka dib markii Axmed Saago ”boqorkii Albaaniya” ee xiligaasi uu qaatey ilbaxnimadii reer galbeedka ee ku dhisnayd in laga fogaado diinta ”Calmaaniyadda”. 

Sheekhu wuxuu ku dhameystay waxbarashadiisii dugsiga hoose dugsi ku yaaley Dimishiq.

Sheekh Albaani aabihiis wuxuu baray Qur’aanka kariimka, sida loo akhriyo Qur’aanka ”tajwiidka”, afka carabiga (xeerarka afka ”naxwaha” iyo rogrogmadkiisa ”sarfiga”) iyo diinta ”mad-habta Xanafiga”.

Sheekhu wuxuu kale oo uu ka bartay mad-habta Xanafiga iyo afka carabiga barayaal kale. 

Barashaddiisii xaddiiska

Sheekh Albaani wuxuu bilaabay barashada xaddiiska markuu jirey labaatan sano. Kitaabkii ugu horeeyay ee uu ka barto cilmiga xaddiiska wuxuu ahaa: 
                                         
                                               المغني عن حمل الأسفار في تخريج ما في الإحياء من الأخبار   

ee uu qorey sheekh al-Ciraaqi -Eebbe ha u naxariistee-.

Kutubtiisii ugu horeysey ee uu qoro waxaa ka mid ah:

            تحذير الساجد من اتخاذ القبور مساجد       

Wuxuuna qoray kutubo kale oo fara badan, waxaana ka mid ah:

                     التوحيد أولاًَ يا دعاة الإسلام

      وفوائدها سلسلةُ الأحاديث الصحيحة وشيء من فقهها
  
سلسلةُ الأحاديث الضعيفة والموضوعة وأثرها السيئ في الأمة
                 تمام المنة في التعليق على فقه السنة 
         
                        أحكام الجنائز وبدعها

                   آداب الزفاف في السنة المطهرة

                           تحريم آلات الطرب               

               الثمر المستطاب في فقه السنة والكتاب

                        التوسل أنواعه وأحكامه 

             الحديث حجة بنفسه في العقائد والأحكام 

             كيف يجب علينا أن نفسر القرآن الكريم 

         إرواء الغليل في تخريج أحاديث منار السبيل  
   
                          رسالة قيام رمضان 

                               خطبة الحاجة      

                مختصر كتاب جلباب المرأة المسلمة 

          الجامعة الأجوبة النافعة عن أسئلة لجنة مسجد 

               إصلاح المساجد من البدع والعوائد 

                             حكم تارك الصلاة   

                    المسيح الدجال ونزول عيسى

              التعليقات الرضية على الروضة الندية 

             التعليقات الحسان على صحيح ابن حبان  
    
                          وجوب الأخذ بحديث الآحاد في العقيدة والرد     
 على شبه المخالفين

                   الذب الأحمد عن مسند الإمام أحمد 

                نصب المجانيق لنسف قصة الغرانيق     
                 
     الكسوف صفة صلاة النبي صلى الله عليه وسلم لصلاة  
   
                          النصيحة بالتحذير من تخريب ابن عبد المنان
      
 لكتب الأئمة الرجيحة
  
                                 أحكامُ الركاز    

               أسماءُ الكتب المنسوخة من المكتبة الظاهرية

                                   الاعتكافُ 

                              الأمثالُ النبوية 

                   الآياتُ والأحاديث في ذم البدعة 

                       البرهانُ في رد العدوان 

                              بينَ يدي التلاوة 

                     تخريجُ أحاديث البيوع وآثاره

             تصحيحُ حديث إفطار الصائم قبل سفره بعد الفجر والردُّ على من ضعفه

                 التصفيةُ والتربية وحاجة المسلمين إليهما

                             خلاصةُ السيرة     

            الدعوة السلفية أهدافها وموقفها من المخالفين لها

            (الردُّ على رسالة: (إباحة التحلي بالذهب المحلق

الردُّ على رسالة: (التعقيب الحثيث) ؛ (لعبدالله الهَرَري الحَبَشي)
             الرد على كتاب ظاهرة الإرجاء لسفر الحوالي

   الردُّ المفحم على من خالف العلماء وتشدد وتعصب وألزم المرأةَ أنْ تسترَ وجهها وكفيها وأوجب ولم يقنعْ بقولهم إنَّه سنة ومستحب

        الأحاديث الضعيفة والموضوعة في أمهات الكتب الفقهية     

                       أحاديث الإسراء والمعراج

        الرد على السقاف فيما سوده على دفع شبع التشبيه 

       - رياض الصالحين للإمام النووي رحمه الله – تخريج   

                            الزوائد على الموارد     

              - سؤال وجواب حول فقه الواقع – فتوى 

                    صحيح الأدب المفرد للبخاري    

              صحيح الترغيب والترهيب للمنذري

                 صحيح الجامع الصغير وزيادته 

                        صحيح سنن ابن ماجه 

                          صحيح سنن أبي داود 
                          صحيح سنن الترمذي  

                           صحيح سنن النسائي

       - صحيح كشف الأستار عن زوائد البزار – للهيثمي

                         صحيح موارد الظمآن

                صفة صلاة النبي صلى الله عليه وسلم من التكبير إلى التسليم كأنك تراها
 
          صفة الفتوى والمفتي والمستفتي للشيخ ابن حمدان الحنبلي  تحقيق وتعليق وتخريج

            صلاة العيدين في المصلى خارج البلد هي السنة

                        صوت العرب تسأل ومحمد ناصر الدين يجيب  جريدة صوت العرب 1380هـ

                    ضعيف الأدب المفرد للبخاري 

              ضعيف الترغيب والترهيب للمنذري

                      ضعيف الجامع الصغير

                       ضعيف سنن ابن ماجه 
                          ضعيف سنن أبي داود

                          ضعيف سنن الترمذي 

                           ضعيف سنن النسائي     

        ضعيف كشف الأستار عن زوائد البزار , للهيثمي 

                        ضعيف موارد الظمآن  

             العقيدة الطحاوية شرح وتعليق وتخريج

           العلم , لابن أبي خيثمة – تحقيق وتخريج

غاية المرام في تخريج أحاديث الحلال والحرام للقرضاوي

                          - فتنةُ التكفير – فتوى 

         فتوى في حكم تتبع آثار الأنبياء والصالحين 

    فهرس المخطوطات الحديثية في مكتبة الأوقاف الحلبية

               فهرس مخطوطات دار الكتب الظاهرية 

        الفهرس المنتخب من مكتبة خزانة ابن يوسف مراكش

                               قاموس البدع   

كشف النقاب عما في كلمات أبي غدة من الأباطيل والافتراءات

                              مجموع الفتاوى  

                       مذكرات الرحلة إلى مصر

          المستدرك على المعجم المفهرس لألفاظ الحديث 

                               معجم الحديث 

         مناسك الحج والعمرة في الكتاب والسنة وآثار السلف      
    
                 منتخبات من فهرس المكتبة البريطانية 

        المنتخب من مخطوطات الحديث في المكتبة الظاهرية 

    منزلة السنة في الإسلام وبيان أنه لا يستغنى عنها بالقرآن

                    نقد كتاب التاج الجامع للأصول   

                النصيحة بالتحذير من تخريب ابن المنان لكتب الأئمة الرجيحة وتضعيفه لمئات الأحاديث الصحيحة
  
                وجوب الأخذ بحديث الآحاد في العقيدة       
وصف الرحلة الأولى للحجاز والرياض مرشداً للجيش السعودي 
       أثناء عودته للمملكة بعد حرب فلسطين عام 1948

       اقتضاء العلم العمل للخطيب البغدادي – تحقيق وتخريج 

iyo kitaabkeenan: 

             تلخيص صفة صلاة النبي صلى الله عليه و سلم  

Waxaa ka mid ah ardaydiisii Suuriya Dimishiq:

Sheekh Xamdi CabdilMajiid as-Salafi 

Sheekh Cali Khashaan 

Sheekh Maxamed Ciid Cabbaasi

Sheekh Maxamed Ibraahin Shaqra

Sheekh Nabiil al-Kayaal

Sheekh Maxamed Jamiil Ziinu

Waxaa ka mid ah ardaydiisii Urdun Cammaan:

Sheekh Cali ina Xassan al-Xalabi al-Athari
 
Sheekh Saliim al-Hilaali

Sheekh Mash-huur Xassan reer Salmaan

Sheekh Xuseen al-Cuwaysha 

Sheekh Maxamed Muuse Nasri

Sheekh aw Yusri Axmed al-Khashaab

Iyo kuwo kale oo fara badan.

Wuxuuna ustaaz ka ahaa jaamacadda Islaamka ee Madiina al-Munawara muddo saddax sano ah 1381-83 H. oo ku beegnayd 1961-63 ee miilaadiga, isagoo ka dhigayey maadada cilmiga Xaddiiska.

Amaantii ay culimada amaaneen

Wuxuu yiri muftigii Sacuudiga ee hore 
al-Callaama sheekh CabdiCasiis ina Baaz 

Ma jiro waqtigan aan joogno qof ka yaqaan sheekh Albaani nolosha nabiga ”cilmiga xadiiska” n.n.k. 

Waxaa la weydiiyay sheekh ina Baaz xaddiiska Rasuulka Eebbe naxariista Eebbe iyo nabadgelyadiisa korkiisa ha ahaatee:

((Eebbe wuxuu u soo saaraa ummaddan boqolkii sannadba qof u soo nooleeya diintooda)).

Haddaba waa kuma Mujaddidka qarnigan aan joogno?

Wuxuuna yiri sheekh ina Baaz Eebbe ha u naxariistee:

((Sheekh Maxamed Naasirud-diin al-Albaani ayaa ah mujaddidka casrigeena sidaan u maleynayo Eebbaana ugu og)).

Wuxuu sidoo kale yiri:

((Ma garanayo waqtigeena qof nool oo ka cilmi badan sheekh Albaani)).

                 قال العلاّمة عبدالعزيز بن باز المفتي السابق للمملكة :-العربية السعودية -رحمه الله                  
 ما رأيتُ تحت أديم السماء عالماً بالحديث في العصر الحديث 
             مثل العلاَّمة محمد ناصر الدين الألباني 
  
وسُئل الشيخ ابن باز عن حديث رسول الله صلى الله عليه و سلم : (( إنَّ اللهَ يبعثُ لهذه الأمَّة على رأس كلّ مائة 
سنة مَن يُجدّد لها دينها((.

مَن هو مُجدّدُ هذا القرن؟

فقال رحمه الله: 
))الشيخ محمد ناصر الدين الألباني هو مُجدّدُ هذا العصر في ظنّي والله أعلم ((.

وقال أيضاً:
)) لا أعلمُ تحت قُبَّة الفلك في هذا العصر أعلم من الشيخ((

Wuxuuna yiri al-Callaama sheekh Muqbil al-Waadici -Eebbe ha u naxariistee-:

Run ahaantii waxaan kula talinayaa arday kasta oo barta diinta inuu heysto kutubta sheekh Albaani, Eebbaana og inaan soo gato kitaab kasta oo soo baxa oo uu leeyahay sheekh Albaani, si aan uga faaideysano kutubtiisa.

             -قال العلامة الشيخ مقبل الوادعي -رحمه الله  

 و إني أنصح كل طالب علم بالحرص على اقتناء كتب الشيخ , ويعلم الله أني ما أعلم بكتاب له يخرج إلا وبادرت إلى اقتنائه…                    .ويعلم اننا لا نزال نزداد علما بسبب كتب الشيخ
    

Wuxuuna yiri sheekh Rabiic al-Madkhali 

Aniga waxay ila tahay xagga akhriska kutubta sheekh Albaani inuu kaga dheereeyo ina Taymiya iyo ina Xajarba.
   
          قال العلامة ربيع بن هادي المدخلي حفظه الله  

         أنا أرى في الإطِّلاع أنه ما لحقه لا ابن تيمية و لا ابن حجر  .في الاطلاع على الكتب  

                                                            
Dardaarankii sheekh Albaani

Waxaan u dardaarmayaa in loo hadiyeeyo kutubteyda oo dhan maktabada jaamacadda Islaamka ee Madiina almunawara. 

Sheekh Albaani wuxuu dhintey maalin sabti ah bishuna ahayd Jumaadil-aakhira laba iyo labaatankeedii sanadkii 1420 H oo ku beegnayd labadii bishii tobnaad sanadkii 1999 M, waxaana la aasay salaadda cishaha ka dib Eebbe ha u naxariistee.

Helsinki jimce 8.7.1429 H. oo ku aaddan 11.7.2008 M. 

                Hordhaca qoraha 

Magaca Eebbaha Naxariistaha guud Naxariistaha gaar

Waxay mahadi u sugnaatay Eebbe oo aanu ku mahadinayno kaalmo weydiisaneyno dembidhaaf weydiisaneyno, waxaana Eebbe ka magangeleynaa xumaanta nafsadyaalkanaga iyo xumaanta acmaasheena, qofkuu Eebbe hanuuniyo ma baadiyoobo. Waxaana ka marqaati kacayaa inuusan Eebbe jirin Eebbaha keligiis mooyee mana jira qof wax la wadaaga, waxaana ka marqaati kacayaa inuu Maxamed yahay Addoonkiis iyo Rasuulkiisa naxariista Eebbe iyo nabadgelyadiisa korkiisa ha ahaatee isaga iyo reerkiis iyo intii raacday, 

Intaas ka dib, wuxuu ii soo jeediyay walaalkey Zuheyr ash-Shaawiish milkiilaha madbacadda 
al-Maktab al-Islaami inaan soo koobo kitaabkeygan:

  صفة صلاة النبي صلى الله عليه وسلم من التكبير إلى التسليم كأنك تراها 

si ay ugu sahlanaato dadweynaha.

Markaan ogaaday inay tahay talo wanaagsan oo aan anigu nafsad ahaanteyda ku fekerayey isla arinkaas muddo fog. Waxay arinkaasi igu dhiirigelisay inaan ku dhaqaaqo oo aan ka dhabeeyo taladii la ii soo jeediyay intii karaankeyga ah, inkasta oo uu waqtiga aad iigu yar yahay acmaashayda cilmiga oo fara badan darteed, waxaana weydiisanayaa Gargaaraha Kor ahaaye ee Hufnaa inuu ka dhigo mid loo sameeyay Wajigiisa sharafta badan darteed, uuna ka dhigo mid ay ka faaideystaan walaalaheyga Muslimiinta.

Waxaan ku sheegay kitaabkeygan faaidooyin dhowr ah oo aan ku sheegin kitaabkii aan ka soo koobay ee ahaa  الصفة  oo aan ka gadaal ku baraarugey, jeclaystayna inaan ku sheego kitaabkan aan soo koobay, sidoo kale waxaan xoogga saaray inaan sharxo qaar ka mid ah erayada ku soo arooray qaar ka mid ah weerooyinka xaddiisyada ama adkaarta.

Waxaana u sameeyay cinwaano lagu garto mowduuca aan ka hadlayo iyo kuwo kale oo fara badan oo aan sii caddeeyay. Waxaan u sameeyay tirooyin taxane ah masaa’ilka uu ka hadlayo kitaabka. Waxaana uga hadlay mas’alad kasta dhinaceeda hadday tahay wax loo baahan yahay ركن iyo waajibba, wixii laga aamusay in la caddeeyo xukunkiisa wuxuu ka mid yahay sunnooyinka, qaar ka mid ahse waxaa laga yaabaa inay noqdaan waajib, in laga qaato go’aankii ugu dambeeyay kan ama kaas wuxuu ka hor imanayaa cilmi-baarista.

الركن: Waa wax loo baahan yahay haddaan lala imaanna arinkaas way bureysaa salaaddii sida tusaale ahaan: rukuucda salaadda waa wax loo baahan yahay, haddii aan lala imaanna ay bureyso salaaddii.

الشرط: Shardi waa sida: الركن oo kale inkastoo uusan salaadda ka tirsaneyn shardigaas sida: weysada tusaale ahaan salaadda oo weyso la’aan la tukadaa ansixi meyso salaadda.

الواجب: Waajibka waa waxa sugan ee la isku faray Kitaabka ama Sunnada, daliilna uusan lahayn inuu yahay mid loo baahan yahay iyo inuu yahay shardi, qofkii sameeyana uu leeyahay ajar loona ciqaabayo qofkii ka taga cudur la’aan.

Waxaa la mid ah (الفرض): Fardiga iyo waajibka in la kala saaro waa eraybixin cusub oo aan daliil lahayn.

 السنة: Sunnada waa falal ka mid ah cibaadooyinkii Nabiga n.n.k. uu mar walba samayn jirey ama sida badan, uusanna farin inay waajib tahay, qofkii la imaadana uu leeyahay ajar, qofkii ka tagana aan loo ciqaabeyn. 

Xaddiiskase ay sheegaan qaar ka mid ah Muqalidiinta iyagoo u tiirinaya Nabiga n.n.k. ee oranaya: 

Kama sugnaanin Rasuulka n.n.k. hadduu arinka sidaas yahayna lama oggola in loo tiiriyo Nabiga n.n.k. adigoo ka cabsanaya inaad masabidato, oo maxaa yeelay Nabigaa n.n.k. wuxuu yiri:

Qofkii yiraahda waxaan oran ha u sii diyaar garoobo inuu geli doono Naarta. 

Waxaana hadalka intaas ku darayaa in la sii ogaado inaanan raacin Mad-hab gaar ah oo ka mid ah madaahibta afarta ah ee ay dadku haystaan markaan qorayey kitaabkan midkii aan ka soo koobay ee waxaan raacay mad-habka Ahlu-xaddiiska kuwaasoo ku dhaqmaan Xaddiis kasta oo ka sugnaaday Nabiga n.n.k., sidaas darteed mad-habka Ahlu-xaddiiska waa kan ugu wanaagsan madaahibta oo dhan, sida ay qireen arintaasi kuwa runlowyaasha ah ee ka tirsan mad-hab kasta, waxaana ka mid ah al-Callaama aw Xassanaat al-Laknawi ee Xanafiga ahaa kaasoo oranayey:

Maxaysan u ahayn, Ahlu-xaddiisku waa kuwa sida dhabta ah u dhaxlay Nabiga n.n.k., Ahna kuwa matalaya Shareecadiisa dhab ahaan, Eebbana ha nala soo bixiyee, hana dilo anagoo jecel Ahlu-xaddiiska raacaynana jidkoodii.
ورحم الله الإمام أحمد بن حنبل إذ قال:
دين النبي محمد أخبار نعم المطية للفتى آثارُ لا تـرغبن عن الحديث وألـه فالرأي ليـل والـحديث نهـارُ ولربـما جهل الفتى أثر الهدى والشـمس بازغـةٌ لـها أنـوارُ

Eebbana ha u naxariisto Imaam Axmed ina Xanbal kaasoo yiri:

Diinta Nabi Maxamed waa wax la soo tebiyey “akhbaar” maxay macno ku fadhidaa dhalinyaraduna waxay u tahay warbixino “aathaar”. Ha ka jeesan Xaddiiska iyo dadkiisa. Ra’yigu waa habeen, Xaddiiskuna waa maalin. Waxaana laga yaabaa qofka dhalinyarada ah inuusan aqoon u lahayn meesha hanuunka yaallo iyadoo qorraxdii soo baxday si aad ahna u ifeyso. 

Dimishiq 26.2.1392 

Maxamed Naasirud-diin al-Albaani 

Ujeedsashada Kacbada xaggeeda

. Qofkase aan awoodin waa sidii qof xanuunsan oo kale ama qof markab ama gaari ama diyaarad ku jira hadduu ka cabsado inuu waqtiga baxo.

. Waxaase wanaagsan qofka tukanaya sunno ama Witar isagoo saaran xoolo ama gaadiid hadduu awoodo inuu u jeesto Qiblada xaggeeda markuu xiranayo salaadda, dabadeedna uu qabto wadadiisii.

Qofkase u tukada meel aan Kacbada ahayn isagoo garaneynin: 

Istaagga oo lagu tukado:

. Qofka tukanaya salaadda cabsida صلاة الخوف uuna jiro dagaal daran, waa loo oggol yahay inuu tukado isagoo wax saaran, qofka xanuunsan ee aan awoodin inuu istaago, markaasi wuxuu tukanayaa isagoo fadhiyo hadduu awoodo, haddiise uusan awoodin wuxuu u tukanayaa dhinac dhinac. Qofkase tukanaya salaad aan waajib ahayn wuxuu tukan karaa isagoo wax saaran ama fadhiya hadduu doono. Wuxuuna rukuucayaa oo uu sujuudayaa isagoo madaxa hoos u dhigaya, sidaas oo kale qofka xanuunsan, waana inay ahaataa sujuuddiisa mid ka hooseysa rukuucdiisa. 

Salaadda lagu tukado doonta iyo diyaaradda: 

Salaadda oo lagu tukado istaag iyo fadhi:

Qofka isagoo kabo wata tukanaya: 

Salaadda oo lagu tukado minbarka korkiisa:

Waajibnimada salaadda in la dhigto daah loona dhawaado:

Markaad tukanaysid ha ahaado daah hortaada, yuusan hortaada marin qofna, hadduu ku adkaysto inuu marana, la dagaalan maxaa yeelay wehel buu wataa, ”yacni Shaydaan”

Dhererka daaha uu ka sareynayo dhulka:

Hadduu qof hortiisa dhigto sida qaybta dambe ee kooraha geela, ha tukado oo yuusan dan ka gelin wixii ka dambeeya. 

 

Lama oggola salaadda in loo tukado xabaasha xaggeeda:

Lama ogola in la hormaro qofka tukanaya hortiisa haba ahaatee Masjidka Xaramka:

Hadduu garan lahaa qofka hor maraya qof tukanaya hortiisa ”dambiga” uu ku dhacayo dartiis wuxuu istaagi lahaa afartan oo uu sugi lahaa intuu hormari lahaa. Yacni uu hormaro qofka tukanaya iyo daahiisa dhexdooda. 

Waajibnimada qofka tukanaya inuu u diido qofka hormaraya haba ahaatee Masjidka Xaramka:

Qofka hadduu u tukanayo wax dadka ka daboolaya xaggiisa, uu qof doono inuu hormaro ha iska celiyo oo ha iska riixo oo ha iska celiyo intuu awoodo ... (Xaddiis kale ayaa wuxuu oranayaa: Ha iska celiyo laba jeer), hadduu diidana ha la dagaalamo oo uun Shaydaan weeyee. 

  إذا صلى أحدكم إلى شيء يستره من الناس, فأراد أحد أن يجتاز بين يديه فليدفع في نحره, وليدرأ ما استطاع, (وفي رواية: فليمنعه مرتين), فإن أبى فليقاتله فإنما هو شيطان.

In hore loo socdo si uusan qof u marin hortaada:

Waxa burinaya salaadda:

Furaha salaadda waa daahirnimada, waxaana salaadda lagu xirtaa Takbiirta: “Allaahu akbar”, waxaana salaadda looga baxaa adigoo salaama naqsada. 

Kor u qaadidda gacmaha iyo sida loo qaadayo:

Gacmo saaridda iyo sida loo saarayo:

  
Meesha gacmaha la saarayo:

In la khushuuco oo la eego goobta lagu tukanayo:

  

Ducada lagu furanayo salaadda:

Waxaana sugnaatay inuu Nabiga n.n.k. sidaas faray, waana in la sameeyaa.

    أعوذ بالله من الشيطان الرجيم, من همزه ونفخه, ونفثه
 48- Marna wuxuu leeyahay: 

Akhrinta Faatixada:

    سبحان الله, والحمد لله, ولا إله إلا الله, الله أكبر ولا حول ولا      قوة إلا بالله .    
                               

(بسم الله الرحمن الرحيم) 

dabadeed istaago, haddana yiraahdo: 

(الحمد لله رب العالمين ) 

dabadeed istaago, haddana yiraahdo:

(الرحمن الرحيم)

dabadeed istaago, haddana yiraahdo:

(مالك يوم الدين) 

dabadeed istaago, sidaas ayuuna ku wadayaa ilaa dhamaadkeeda.

Sidaas ayeyna ahayd akhrinta Nabiga n.n.k. dhamaanteed, wuxuu ku istaagi jirey Aayadaha bilowgooda, kumana qaban jirin midda ka dambeysa, haba la xiriirto macno ahaan.

 (مالكِ)  iyo (مَلِكِ). 

Akhrinta qofka ku daba tukanaya: 

Iyo sidoo kale salaadda kor loo akhriyo hadduusan maqlaynin akhrinta imaamka amase uu yara aamuso imaamka markuu akhriyey ka dib aamusid uu akhrin karo, inkasta oo aynu qabno aamusiddaasi ineysan ku sugnaanin Sunnada.

Akhrinta Faatixada ka dib:

Akhrinta Faatixada rakcad kasta:

Kor u qaadidda iyo hoos u dhigidda akhrinta:

Wuxuuna hoos u akhrinayaa salaadda Duhur iyo casir iyo rakcada saddaxaad ee maqribka iyo labada rakcad ee ugu dambeeya cishaha. 

Inuu qurxiyo akhrinta oo uusan degdeg ku akhrin:

In la saxo imaamka:

Sida loo rukuuco:

saddax mar ama in ka badan.

In laga dhigo tiirarka isku dherer.

In la istoosiyo rukuucda ka dib:

 سمع الله لمن حمده  

waana waajib saaran qof kasta oo tukanaya haba ahaadee qof la tujinaya, maxaa yeelay sidaas waxaa lagu sheegay istaagga, tii ka horeysayse waxaa lagu sheegay marka la kacayo. 

 ” الله أكبر”. 

Waa in gacmaha la hor dhigaa intaan la sujuudin:

In lagu xasilo sujuudda: 

  سبحان ربي الأعلى   

saddax mar ama in ka badan.

yahay inuu badiyo ducada, maxaa yeelay waxaa loo badiyaa in laga aqbalo. 

Inta la simo lugta bidix oo lagu fadhiisto: الافتراش
iyo in la fadhiisto cirbaha oo kor loo qaaday: الإقعاء 
ee u dhexeysa labada sujuud:

          اللهم اغفر لي, وارحمني, واجبرني, وارفعني, وعافني, وارزقني .

                     رب اغفر لي, رب اغفر لي . 

Sujuudda labaad:

Fadhiga nasashada:

Rakcada labaad:

In loo fadhiisto at-Taxiyaadka:

Far-dhaqdhaqaajinta iyo iyadoo la eegayo farta:

at-Taxiyaadka kasta.

Qaabka at-Taxiyaadka iyo ducada ka dib:

اللهم بارك على محمد, وعلى آل محمد, كما باركت على إبراهيم, وعلى آل إبراهيم, إنك حميد مجيد . 

                                                                        

Rakcada saddaxaad iyo afaraad:

Qunuutka arin darteed iyo marka lala imaanayo:

.  ربنا ولك الحمد  

Qunuutka Witarka iyo marka lala imaanayo iyo qaabkiisa:

At-Taxiyaadka dambe iyo ku fadhiisadka misigta bidix adigoo ku fadhiya dhulka: 

التشهد الأخير والتورك

at-Taxiyaadkii hore oo kale. 

Waajibnimada in lagu saliyo Nabiga naxariista Eebbe iyo nabadgelyadiisa korkiisa ha ahaatee iyo in laga nabadgalo afar:

Ducada ka hor intaan la salaama naqsan:

Salaama naqsiga iyo jaadadkeeda: 

Koowaad: Wuxuu leeyahay markuu u jeesto dhinaca midig:

 السلام عليكم ورحمة الله وبركاته , 

markuu u jeestana dhinaca bidix: 

 السلام عليكم ورحمة الله 

Labaad: Wuxuuna leeyahay isla sidii oo kale iyadoo aysan la socon:  وبركاته  

Saddaxaad: Wuxuu leeyahay markuu u jeesto dhinaciisa midig:

 السلام عليكم ورحمة الله ,

 markuu u jeestana dhinaciisa bidix:

 . السلام عليكم 

Afaraad: Wuxuu salaama naqsanayaa hal salaama naqsi xaggiisa hore isagoo u jeesanaya midigtiisa wax yar.

Walaalkey muslimka ahow! intaas waa intii aan awooday inaan idinkugu soo koobo kitaabkeygan:

 ”Siduu u tukan jirey Nabiga naxariista Eebbe iyo nabadgelyadiisa korkiisa ha ahaatee oo kooban:

         تلخيص صفة صلاة النبي صلى الله عليه و سلم   

Aniga oo isku dayayey inaad fahamto sida loo tukado ee sugan. haddaad u tukato sidaan kuu tilmaamay ee uu u tukan jirey Nebiga naxariista Eebbe iyo nabadgelyadiisa korkiisa ha ahaatee, markaasi waxaan Eebbe Kor ahaaye kaaga rajeynayaa inuu kaa aqbalo, maxaa yeelay haddaad sidaas sameyso waxaad ka dhabeysay dhab ahaantii hadalkii Nebiga n.n.k.: 

                          ” صلوا كما رأيتموني أصلي ”

Intaas ka dibna waxaa lagaaga baahan yahay inaadan hilmaamin inaad ku dadaasho inuu qalbigaaga joogo oo aad khushuucsanaanto marka aad tukanaysid, maxaa yeelay waa hadafka ugu weyn ee ku jira is hortaagga addoonka Eebbaha Kor ahaaye hortiisa, iyo inta aad ka dhabayso khushuucii aan kuu tilmaamay iyo inaad u tukato siduu u tukan jirey Nabiga n.n.k. ayaad u heleysaa miraha la rajeynayo ee uu noo sheegay Barbaariyaheena Kor ahaaye isagoo leh:

Run ahaantii salaaddu waxay reebtaa xumaanta iyo dembiga.
  إن الصلاة تنهى عن الفحشاء والمنكر.
Ugu dambeyntii waxaan weydiisanayaa Eebbe Kor ahaaye inuu naga aqbalo salaaddeena iyo acmaasheena kaleba, uuna ajarkeeda noo keydiyo maalinta aan la kulmeyno ...

(Maalinta aysan xoolo iyo caruur waxba tarayn –qof Eebbe kula kulmaya mooyee isagoo ka maran qalbigiisa inuu wax la wadaajiyo caabudidiisa). 

( يوم لا ينفع مال ولا بنون إلا من أتى الله بقلب سليم).

Waxaana mahad iska leh Eebbe Barbaariyaha uumanka.

                      الحمد لله الذي بنعمته تتم الصالحات				

Waxaa mahad iska leh Eebbe kaa soo galaddiisu ku dhammaadaan wanaagyaalku




#Article 214: Naxwaha carabiga oo kooban (6717 words)


Naxwaha carabiga oo kooban

الموجز في قواعد اللغة العربية
[ اللغة الصومالية ]

				 
Qore: Siciid Maxamed Axmed “Siciid Al-Afgaani”

سعيد الأفغاني
                            	

Turjume: Cabdirisaaq Maxamed Cilmi “ina Warfaa”

ترجمة: عبد الرزاق محمد علمي ( ابن ورفا )

				 	 	
Fiiro gaar ah: Fadlan tixgali aayadaha Qur'aanka ah ee qoraalkan la socda oo ha dhigin meel dayacan.

Qof kasta ayaa xaq u leh inuu daabacdo tarjamada naxwahan oo ma dhowrsana

Waxaa daabacay Kirja kerrallaan Helsinki Finland

Tusmada kitaabka		 bogga

Hordhaca qoraha-------------------------------7
Hordhaca turjumaha--------------------------- 8
Falalka--------------------------------------11
Rogrogmadka--------------------------------- 12 
Labada fal ee layaabka---------------------- 13 
Falalka amaanta iyo amaandarada------------- 14 
Falka aan qaadan asal ahaan xarfaha--------- 15 
Falalka makordhaha iyo kordhaha------------- 16 
Hamzada dhajisada iyo goynta
Adeegsiga qaamuusyada----------------------- 17 
Falka xoojiyaha iyo maxoojiyaha------------- 19 
Falka layaqaanaha 
Gudbaha iyo magudbaha----------------------- 20 
Dhamaha iyo madhamaha 
Isbedelka shaqalka erayga u dambeeya-------- 22 
Kordhowga joogtada iyo meelaheeda---------- 23
Reebka joogtada iyo meelaheeda	 	
Gartada iyo lamagartada----------------------24 
Magac uyaalka	
Magaca gaarka ah---------------------------- 25 
Magaca muujiyaha
Magaca xiriiriyaha------------------------- 26
Gartada qodobka---------------------------- 27
Makordhaha iyo kordhaha
 Alifka gaaban iyo ya'da dhimanaha-----------28
 Labka iyo dheddigga-------------------------29
 Kooxaha iyo xeerarkeeda---------------------31
 Yaraynta iyo xeerarkeeda--------------------32
 Xiriirtada iyo xeerarkeeda
 Magaca labashaqlanaha-----------------------33
 Magac faleedka
 Asalada-------------------------------------34
 Magaca falaha
 Magaca lafalaha
 Astaanta u egtada magaca falaha
 Magaca barbardhigaha----------------------- 35
 Magaca goorta iyo magaca goobta
 Magaca qalabka
 Falaha magacyada--------------------------- 36
 Falaha
 Utaaganaha falka
 Yeelaha iyo sheegtada---------------------- 37
 Sheegtada (runtii) iyo walaalaheed
 Macnayaalka qodobyada
 Lafalaha magacyada------------------------- 38
 Lafalaha dhan
 Lafalaha----------------------------------- 39
 Lafalaha dartiis
 Lafalaha lajira
 Lafalaha goorta iyo goobta     
 Qaabka falka--------------------------------42
 Kalasaaridda
 Kabaxsanida---------------------------------44
 Dhawaaqtada---------------------------------46
 Meelaha lahaanshaha magaca -----------------47 
 Xarafka meeleeyaha 
 Lahaanshaha labada magac--------------------50
 Raacdooyinka--------------------------------51
 Xoojinta
 Tilmaamaha
 La socotada-------------------------------- 52
 Fasirtada---------------------------------- 53
 Lasocotada caddaynta
 Xarfaha macnayaalkooda
 Isbedelka shaqalka erayga-------------------62
                                   

La soo xiriirka turjumaha ee ku saabsan naxwaha 
					 		 
Haddii aad xiiseyneysid kitaabkan oo aad dooneysid inaad ogaato sidii lagu heli lahaa, iyo haddii aad ku aragtid khaladaad xagga tarjamada ah, Eebbe kaliya ayaa dhamaystirane ha kaa abaalmariyo. Waxaad fadlan kala soo xiriiri kartaa cinwaankiisa bariidka xaasuubka: 

  			 
			 
	 Mahadnaq 

Waxa aan ugu horrayntii u mahadnaqayaa Eebbe, oo igu galadaystay nimcooyin tira badan oo aanan koobi karin. Ka dibna waxaan u mahadnaqayaa dhammaan dadkii igu caawiyey talo, fikrad, dhiiragalin iyo sida habka wax loogu qoro xaasuubka kombiyuutarka gaar ahaan macalin Jaamac. Waxaan idin leeyahay جزاكم الله خيرا . 	

Taariikh nololeedka qoraha oo kooban iyo tixraac qoraal	 		
          
Naxwaha carabiga waxaan ka turjumey naxwaha la yiraahdo xeerarka afka carabiga oo kooban
    	
الموجز في قواعد اللغة العربية
  
ee uu qorey Siciid Maxamed Axmed oo loo yaqaan Siciid Al-Afgaani. Mana wada turjumin naxwahaasi ee waan soo koobay. Siciid Al-Afgaani wuxuu ahaa naxwe-yaqaan. Wuxuu ku dhashay Dimishiq Suuriya, inkastoo uu ka soo jeedey Afganistaan, sanadka Hijriga markuu ahaa 1327dii, wuxuuna ku dhintay Makka Almukarrama Sacuudiga sanadkii 1417dii, Eebbe ha u naxariistee. Wuxuuna leeyahay kutubo dhowr ah oo uu ka mid yahay naxwahan. 
	
	 	 		 
                       Hordhaca qoraha                      									      	     

Labaatan sano ayaan ahaa madaxa manaahijta culuunta afka carabiga iyo dhaqangelintooda anigoo markaas ahaa ustaaz bare ka dhiga jaamacadda Dimishiq naxwaha xeerarka afka iyo sarfiga rogrogmadka afka. Ka dibna waxaan bare ka ahaa jaamacadda Lubnaan iyo jaamacadda Beyruut anigoo dhigayey isla labadaas maaddo oon kor ku soo sheegey. Waxaana isla xiligaasi la socdey manaahijta jaamacadaha Masar iyo Ciraaq ee maadadaasi. 
Naxwaha carabiga oo kooban waxaan ka qorey naxwaha afka carabiga ee uu qorey Xafni Naasif iyo naxwaha afka carabiga ee uu qorey Al-Galaayiini iyo daliilyo aan ku jirin labadaasi naxwo oo aan ku biiriyey. 
Waxaan go'aansadey dabcaddan ugu dambeysey inaan mideeyo manaahijta jaamacadaha carabta si uu ugu ahaado aqoonyahanka tixraac dhan oo naxwaha carabiga ah (xeerarkeeda نحوها iyo rogrogmadkeeda صرفها). 
Waxaan Eebbe ka baryayaa howsha aan qabanayo inuu ka dhigo mid waxtar leh dhamaantanada ha naga dhigo adeegayaasha afkan sharafta leh una qalma iney mutaan adeegeeda Eebbaana nagu filan wax la talosaartana isagaa ugu wanaagsan.

				
	 Hordhaca turjumaha

Waxaan ku bilaabayaa magaca Eebbaha Naxariistaha guud Naxariistaha gaar.

Waxaa mahad iska leh Eebbe, nabadgalyadiisana korkooda ha ahaato addoomadiisa uu doortay. 

Kani waa naxwaha carabiga, 

ulajeedadaydu waxay tahay in aan ugu dhawaado Eebbe, aniga oo ugu turjumaayo naxwaha carabiga afka soomaaliga ardayda, maxaa yeelay waa iridda laga galo afka carabiga, taasoo ah afka nabigeena Maxamed naxariista Eebbe iyo nabadgalyadiisa korkooda ha ahaatee isaga iyo reerkiisa iyo intii raacdey dhamaantood, waana afka Qur'aanka kariimka.

Waxtarka ay leedahay barashada naxwaha afka carabiga, si sax ah ayaad ugu hadli kartaa, u qori kartaa afka carabiga, si sax ah ayaad u baran kartaa Qur'aanka kariimka iyo Xadiiska Nabiga n.n.k., waana labada ay ku dhisan yihiin sharciga Islaamka.

Waxaana ku tala jiraa markuu soo baxo tarjamadan naxwaha ah, ka dib inaan soo saaro tarjamada qaamuuska carabiga oo kooban, hadduu Eebbe yiraahdo. 

Waxaan ugu dambayntii Eebbe ka baryayaa in uu aniga turjubaanka, qoraaga naxwahan iyo intii i caawisayba uu miisaanka wanaagyadeena noogu daro maalin aysan xoolo iyo caruur waxba tarayn.
 
Sida la og yahay qofkii ugu horeeyey ee qora naxwaha carabiga wuxuu ahaa Abul Aswadi Addualiyyu, waxaana faray inuu qoro madaxweynihii afaraad ee muslimiinta Cali binu abii Daalib Eebbe ha ka raali noqdee.

Diinta Islaamku waxay qabtaa  فرض الكفاية  inuu barto naxwaha carabiga qofkii awoodo.
         
Erayga naxwe af carabi ahaan dhowr macno ayey leedahay sida: dhinac iyo la mid.
Erayga naxwe ereybixin naxwe ahaan waxaa loola jeedaa xeerka barashada afka.

Helsinki talaado 18.9.1427 H. oo ku aaddan 10.10.2006 M.

بسم الله الرحمن الرحيم
							

Falalka 	الأفعال
	
Ismabedelaha iyo isbedelaha الجامد والمتصرف 	 					

Falalka badankood waxay leeyihiin saddax qaab: tagtada الماضي , joogtada المضارع , iyo fartada الأمر sida: qoray كتب , aqriyay قرأ , ogaaday علم iwm. Falalkaasi mid ka mid ah wuxuu isubedelaa saddaxda qaab sida: qoray كتب , qora يكتُبُ , qor اكتُبْ . Falalka qaarkoodna waxay isubedelaan laba qaab: tagtada iyo joogtada oo kaliya sida falkan oo kale weli ahaa ما زال , weli yahay ما يزال oo ma laha falkan qaabka saddaxaad ee fartada. Qaarna waxay isubedelaan hal qaab, falkaasi ayaana la yiraahdaa ismabedelaha. Waana inuu ahaadaa qaabka tagtada oo kaliya sida: ma aha ليس oo isuma bedela labada qaab ee kale ee falka joogtada iyo fartada ama waa inuu ahaadaa qaabka fartada oo kaliya sida: ka soo qaad هب oo isuma bedela labada qaab ee kale ee falka joogtada iyo tagtada. 

		
Rogrogmadka التصرف 

Tan koowaad: marka falka tagtada uu isubedelayo falka joogtada: 
B) Waa inuu qaataa mid ka mida xarafyada joogtada (alifka ama hamzada qofka hadlaya kaligiis: aniga الهمزة للمتكلم وحده , ama nuunka qofka la hadlaya qofka kale: annaga النون للمتكلم مع غيره , ama ya'da qofka maqan: isaga الياء للغائب , ama ta'da dadka lala hadlayo: idinka التاءُ للمخاطبين , ama ta'da qofta maqan: iyada الغائبة .) waa la godayaa falka afarta xaraf ka kooban kan kalana waa la kordhobayaa. 
T) Dabadeed waxaa la eegayaa falka inta xaraf uu ka kooban yahay: 

Tan labaad: marka falka joogtada uu isu bedelayo falka fartada: 

					
Labada fal ee layaabka فعلا التعجب

Marka la muujinayo layaabka waxaa la adeegsanayaa labadan qaab midkood: 

Sida yaa ka nasiib badan ما أَحسن حظَّه ama أَحسنْ بحظه . Falka layaabka ee hore waa la kordhobayaa falka labaadna waa la hoosdhobayaa ba'da dheeraadka ah darteed. 

			
Falalka amaanta iyo amaandarada أفعال المدح والذم	
Falalka amaanta iyo amaandarada dhamaantood waa falal aan isbedelin mana laha joogto iyo farto toona. Waana labo jaad: 
B) Jaadka koowaad: Alla wanaagsanaa نعم , alla muxuu hoogey بئس , alla xumaa ساء , alla wanaagsanaa حبذا iyo alla mawanaagsana لا حبَّذا.

T) Jaadka labaad: Sidoo kale kolkii aad wax amaaneyso ama aad ku sheegeysid amaandaro waxaad adeegsaneysaa qaabkan (فعُل) oo waxaad godeysaa erayga xarafkiisa labaad sida: Alla garasho ogaa inanka (فهُم الطفل). 

  
Falka aan qaadan asal ahaan xarfaha isbedela iyo kan qaata الصحيح والمعتل		

Falka aan qaadan asal ahaan xarfaha isbedela waa sida qoray (كتب). Kan qaata asal ahaan xarafka ugu horeeya xarfaha isbedela waa مثال sida: Balanqaaday وعد , xarafka iskabedela xarafka dhexdiisana waxaa la yiraahdaa أجوف hadduu woow ama ya' yahay sida: Yiri yiraahda قال يقول, gaday gada باع يبيع , hadduu iskabedelo xarafka saddaxaadna waa ناقص sida: Weerarey, tuurey (غزا ورمى), haddiise iskabedela xarafka hore iyo kan saddaxaad waa لفيف مفروق sida: Gutay (وفى), haddiise iskabedelo xarafka labaad iyo saddaxaad waa لفيف مقرون sida: Dhamaaday (طوى).
Ka hamzaysan المهموز waa erayga xaraf ka mida uu yahay asalkiisa hamzo haba ahaadee kan xarfihiisu isbaddalin صحيح iyo kan isbaddalaba معتل sida: Qaatay أخذ, arkay رأى, aqriyey قرأ iyo doonay شاء .
Ka labalaabmana المضعف waa sida: Adkeeyay shadda (شدّ).
Falka aysan xarfihiisu isbedelin hadduusan wadan hamzo iyo labalaab waxaa la yiraahdaa سالم sida: Gargaaray (نصر). 
 المثال الواوي : Ka xarafkiisa hore isbedela waxaa la hoosdhabayaa xarafkiisa labaad ee joogtada waxaa laga tuurayaa woowgiisa markuu yahay joogtada iyo fartada sida: Balanqaadey, balanqaada iyo balanqaad ((وعد, يعِد, عِدْ)). 

			
Falalka makordhaha iyo kordhaha 	
المجرد والمزيد من الأفعال			

Falka xarfihiisa oo dhami asal yihiin oo uusan wadan xaraf dheeri ah sida qoray كتب ayaa waxaa la yiraahdaa falka makordhaha. Falka kordhaha ahina waa kan lagu kordhiyey xaraf iyo wax ka badan sida: Isu qora كاتَب . 

Hamzada dhajisada iyo goynta
همزة الوصل وهمزة القطع

Hamzada dhajisada waa sida: Wuu maqan yahay Muxsin (غاب المحسنُ) oo ba'da ayaa waxaa lagu dhajinayaa laamka reeban oo lama aqrinayo alifka ka horeeya, inkastoo uu qoran yahay.
Hamzada goyntase waa sida: Tixgeli walaalkaa أَكرمْ أَخاك oo waxaa loo aqrinayaa siday u qoran tahay. 
 

Adeegsiga qaamuusyada استعمال المعجمات

Kolkii aad barato falalka makordhaha iyo kordhaha, waxaa kuu fududaanayso inaad ka raadsato eraygaad doonayso qaamuuska carabiga iyo adigoo raacaysid labadan arrin ee soo socda: 
B) 1) Ka bixi eraygaad dooneysid waxa uu wato oo sumadaha joogto ama alifyada dhajinta ama magac uyaalo ama xarfaha meeleeye ama sumadaha dheddig ama koox ama labaadle.. iwm. dabadeed ka bixi xarfaha dheeraadka ah intuu ka noqonayo erayga xarfaha makordhaha ah kolkaas ayaad ka baareysaa qaamuuska macnaheeda.
Tusaale eraygan المتدارك haddii aan ka bixino xarfaha dheeraadka ah waxaa noo soo baxaya درك oo ah erayga asalkiisa.

T) Waxaa looga raadiyaa erayada qaamuusyada carabiga labadan qaab midkood:
Qaabka koowaad: Xarafka koowaad ee erayga waxaa la yiraahdaa باب xarafka u dambeeyana فصل sida: 
                          
فصل الكاف باب الدال درك
					
Qaamuuska ugu caansan ee sidan u qoran waa مختار الصحاح ee uu qorey الرازي oon ku talajiro inaan soosaaro tarjamadiisa oo af soomaali ah mardhow hadduu Eebbe yiraahdo.
Qaabka labaad: Xarafka u dambeeya ee erayga waxaa la yiraahdaa باب xarafka koowaadna فصل sida: 

فصل الدال باب الكاف درك 
  		 			
Qaamuusyada carabiga ugu caansan ee sidan u qoran waa القاموس المحيط للفيروزآبادي iyo لسان العرب لابن منظور qaamuuskan dambana waa qaamuuska ugu weyn qaamuusyada carabiga oo dhan.
Waana in ardayga uu heystaa ugu yaraan qaamuuskan yar مختار الصحاح si uu uga faaideysto barashada afka carabiga. 
 
Falka xoojiyaha iyo maxoojiyaha 
 الفعل المؤكد وغيره	

Waxaa hadalka loo xoojiyaa adigoo hadalka ku celiya, dhaarta, iyo inuu qaato qodobada xoojinta sida: Xoojinta magacyada waa (إن وأنّ, ولكن ولام الابتداء), xoojinta falalkana waa (قد واللام ونوني التوكيد).
Casharkeenan wuxuu ku saabsan yahay xoojinta falka oo lagu xoojinayo nuunka culus ama kan fudud sida: Hadduusan samayn waxaan farayo runtii waan xiri oo wuxuuna noqon kuwa la hooseysiiyey {وَلَئِنْ لَمْ يَفْعَلْ ما آمُرُهُ لَيُسْجَنَنَّ وَلَيَكُوناً مِنَ الصّاغِرِينَ}.

 
  Falka layaqaanaha iyo falka lamayaqaanaha	الفعل المعلوم والفعل المجهول			

Marka weerta lagu sheego falaha falka sida: Wuxuu aqriyey Saliim casharkii, wuxuuna aqrinayaa saaxiibkiis berito (قرأَ سليم الدرس, ويقرؤه رفيقه غداً) waa falka layaqaanaha, haddiise aan la sheegin falaha sida: Waxaa la aqriyey casharkii, waxaa la aqrin doonaa casharkii (قُرِئ الدرسُ, وسيُقرأُ الدرسُ) waa falka lamayaqaanaha.
Tusaalahanna waa qaababka kala duwan ee falalka layaqaanaha iyo lamayaqaanaha: 

Gudbaha iyo magudbaha المتعدي واللازم	 						

Hadduu ku koobnaado saamaynta falka falihiisa sida: wuu seexday ilmihii نام الطفل markaasi falku waa magudbe.

Haddiise uu uga gudbo saamaynta falaha lafalihiisa sida: Wuxuu soo gatay walaalkaa kitaabاشترى أَخوك كتاباً kolkaasi waxaa la yiraahdaa gudbe. 
 

Dhamaha iyo madhamaha التام والناقص			

Falalka madhamaha waxay ku jirtaa weerta magaca ah iyadoo ka dhigaysa mid waqti cayiman dhacay ama qaab cayiman u dhacay, waxayna u dhexeysaa falalka dhamaha iyo qodobada xarfaha macnayaalka ((أحرف المعاني)). Waana labo koox oo waaweyn kooxda ahaa ((كان)) iyo kooxda sigtey ((كاد)). 
Waana kuwan soo socda labadoodaba: 

Ahaa iyo walaalaheed كان وأخواتها: 

Ahaa كان , noqdey iyo waabereystey أَصبح , noqdey barqadsadey أَضحى , noqdey socdey ظل , noqdey fiidsadey أَمسى , noqdey dhaxay بات sida: Waxaan ku waabereystey anigoo caafimaad qaba أَصبحت بارئاً , mar marna goor go'an ma sheegto sida waaberiga الصباح , fiidka المساء oo waxaa lagala jeedaa noqdey. 

Erayadan ((برح, انفك, زال, فتئ, رام, ونى)) oo dhan macnohoodu waa weli. Waa inse hortooda ahaataa diidmo xaraf ama magac ama fal ama diido iyo dhawaaqto sida: Weli walaalkaa wuu xanaaqsan yahay ما زال أَخوك غاضباً , weli waad xasuusataa balankaagii لا تفتأ ذاكراً عهدك, weli waxaan ahay dagaal yahan أَنا غير بارح مجاهداً . 
Noqdey ((صار)) sida: wuxuu noqdey biyihii baraf صار الماءُ جليداً. 
Ma aha ((ليس)) sida: Ma tegayo لست منصرفاً , ma imaanayaan ardada berito ليس الطلاب بقادمين غداً . Waxaa kaloo jira afar xaraf oo loo adeegsado diidmada waana ((إِنْ, ما, لا, لات)) sida: 
Ma aha walaalkaa socdaale إِنْ أَخوك مسافراً oo la mida (إِنْ أَخوك إِلا مسافرٌ - إن مسافرٌ أَخوك). 
Ma nihin gafayaal ما نحن مخطئين oo la mida (ما نحن إلا مخطئون - ما مخطئون نحن - ما إن نحن مخطئون).
Qof ma jiro Khaalid ah لا أَحدٌ خالداً oo la mida لا خالدٌ أَحد . 
Wey shalaayeen mana jirto saacad la shalaayo ندموا ولات ساعةً مندم . 

Sigtey iyo walaalaheed كاد وأخواتها: 

Falalka dhowaanshaha (أَفعال المقاربة): كاد, كرب, أَوشك: Waan ku soo gaari rabey كدت أَلحقك , roobku wuu di'i rabaa كرب المطر يهطل. 
Falalka filashada (أفعال الرجاء): عسى, حرى, اخلولق: waxaa laga yaabaa inuu Eebbe caafimaad ku siiyo عسى الله أن يشفيك , waxaa laga yaabaa in dhibka laga qaado اخلولق الكرب أَن ينفرج.
Falalka bilaabashada (أَفعال الشروع): Iwm شرع, أَنشأً, طفق, قام, هبَّ, جعل, علِق, أَخذ, بدأَ, انبرى  إلخ sida: Waxay bilaabeen beeraleydii iney goostaan طفق الزراع يحصد , waxay bilaabeen tartamayaashii iney ordaan المتسابقون يعْدون انبرى . 

	
Isbedelka shaqalka erayga u dambeeya iyo ismabedelka erayga	الإعراب والبناء

Isbedelka shaqalka erayga u dambeeya oo ay ku xiran tahay halka uu kaga jiro weerta ayaa la yiraahdaa: الإعراب. Ismabedelka erayga u dambeeya oo qaab kaliya oo aysan ku xirnayn halka uu kaga jiro hadalka ayaa la yiraahdaa: البناء.
			
		
Kordhowga joogtada iyo meelaheeda
      نصب المضارع ومواضعه

Falka joogtada wuxuu noqon karaa mid hadda la joogo iyo mid soo socda, hadduu qaato mid ka mida xarfaha wax kordhaba ((أَن, لن, كي, إِذن)).
Laba mid ayaa dhacayso mid waxaa la kordhabayaa ba’da oo ah xarafka u dambeeya sida: Ma tegayo (لن أَذهبَ), hadduu yahay falalka shanta ah halkii la kordhobi lahaa ma qaadanayo xarafka nuunka: Ma tegeysaan (لن تذهبوا..). Midda kalena wuxuu noqonayaa xaraf tilmaamaya wax dhici doona.

 			
Reebka joogtada iyo meelaheeda
 جزم المضارع ومواضعه
			
Reebka joogtada waxaa la reebayaa xarafka u dambeeya hadduu erayga yahay kaan isbedelin sida: Ma uusan socdaalin (لم يسافرْ), waxaa laga tegayaa xarafka u dambeeya hadduu yahay erayga isbedela sida: Ha tuurin (لا ترمِ), waxaana laga tegayaa nuunka hadduu yahay falalka shanta sida: Ha daahina (لا تتأَخروا).

  
Gartada iyo lamagartada المعرفة والنكرة

Magac kasta oo loogu yeero wax gaar ah ayaa la yiraahdaa garto sida: Adiga أنت , Beyruut بيروت . Magaca aan loogu yeerin wax gaar ah waxaa la yiraahdaa lamagarto sida: Nin رجل iyo ina boqor أمير .
Gartooyinka waa toddobo magac uyaalka, magaca gaarka ah, magaca muujiyaha, magaca xiriiriyaha, gartada qodobka (ال) iyo haddii loo geeyo garto iyo gartada dhawaaqtada ah.

Magac uyaalka waa sida: Aniga أَنا , adiga labka أَنت , adiga dheddig أَنتِ , labadiina أَنتما , idinka أَنتم , idinka dheddig أَنتن , isaga هو , iyada هي , labadooda هما , iyaga هم , iyaga dheddig هنَّ , annaga نحن .

					

Waa magac si gooni wax loogu yeero sida: Khaalid خالد , Abuubakar أَبو بكر , Dimishiq دمشق , Ummu xabiiba أَم حبيبة . 
					

Magacyaalka muujiyaha waa kuwan:
Kuwa labka ah: Kani ذا , labadan ذَيْن iyo ذان , kuwaasi أُولاءٍ . 					
Kuwa dheddiga ah: Tani ذِهْ , تِهْ , ذي , تي . labadan تان iyo تَيْن , kuwaasi أُولاءِ . 
Halka goobta: Halkan هنا , halkaasi ثَمَّ iyo ثَمَّةَ . 
Magacyadan waxay qaataan ha'da soojeedista ها)) التنبيه)) , waxaan ka ahayn (ثمة) sida: Kani هذا , kuwaasi هؤلاء , halkani ها هنا.
Muujiyahaasi waxaa gadaal ka raaca kaafka qofka lala hadlayo xarafkaasi oo qaata kaafka magac uyaalka keliga, labaadlaha, kooxda, labka iyo dheddiga sida: Buurtaasi ayaa halkaasi ah ذاك الجبل هناك , wargeysyadiinan waa kuweenii تيكم الصحيفة لنا , kuwiinan waa wixii aad codsateen ذا كُنّ ما طلبتُنّ iyo kuwiinan waa wixii aad codsateen ذاكم ما طلبتم.
Waxaa kaloo ay qaadataa laamka muujiyahiisu ay tahay fogaanshaha sida: Halkaasi buurtaasi agteeda هنالك عند ذلك الجبل , wargeyskaasi waa keygii تلك الصحيفة لي.
Waxaa loo dhexeysiiyaa magac uyaal soojeedinta ((ها)) iyo magaca muujiyaha sida: Waa aniga kan ها أَنذا , waa idinka kuwaasi ها أَنتم أُولاءِ sida badana waxaa loo dhexeysiiyaa kaafka sidii: Sidaas oo kale هكذا.

				

Magacyada xiriiriyaalka waa laba qeybood: Qaybta xiriiriyaalka gaarka ah iyo qaybta wadaaga ah. 
B) Xiriiriyaalka gaarka ah: 			
Kuwa labka ah: Kii الذي , labadii اللذان iyo اللذَيْن , kuwii الذِين , kooxda labka ah الأُلى . 
Kuwa dheddiga ah: Tii التي , labadii اللتان iyo اللتيْن , kuwii اللاتي , kooxda dheddiga اللائي . 
T) Xiriiriyaalka wadaaga ah waana shan: Qof من , wax ما , kii أيُّ , kii ذا , kii ذو 

Eebbana wuxuu ka abuuray xoolo kasta biyo qaar ka mida waa xamaarato qaarna waa laba lugoodle qaarna afar lugoodle {وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دابَّةٍ مِنْ ماءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ}.

   
				
Gartada qodobka (المعرف بـ (ال			

Magaca gartada wuxuu qaataa oo lagu yaqaan gartada ((ال)) .
					

Makordhaha iyo kordhaha المجرد والمزيد			

B) Magaca ka maran xarafka dheeraadka ah asalkiisa ayaa la yiraahdaa magaca makordhaha, wuxuuna u kala baxaa saddax:

T) Magaca kordhaha waa kan lagu kordhiyo asalkiisa xaraf iyo wax ka badan: kordhintana waa laba jaad: 

	
Alifka gaaban iyo ya'da dhimanaha iyo hamzada ladheereeyay	المقصور والمنقوص والممدود
		

Waana alifka iskaroga asalkiisa woowga ah ama ya'da, tusaale ahaan alifka الفتى asalkiisu wuxuu ahaa ya' oo wuxuu muuqdaa kolkuu yahay kooxda labada ah sida: Laba wiil فَتَيَان , alifkana العصا asalkiisu wuxuu ahaa woow sida: Labo ul عصوان.

Labka iyo dheddigga المذكر والمؤنث

					
الحقيقي - المجازي - اللفظي - المعنوي
					
Toosanaha iyo dadbanaha: 

Magaca labka ee dadka iyo xoolaha oo u kala baxa lab toosane sida wiil غلام iyo dawaco lab ثُعْلُبان. Iyo magaca dheddiga ee dadka iyo xoolaha oo u kala baxa dheddig toosane sida gabar بنت iyo أَتان dameerta. 

Dheddigga xaraf ahaanta iyo dheddigga fasirnaanta المؤنث اللفظي والمؤنث المعنوي: 

Dheddigga xaraf ahaanta waa magac kasta oo qaata mid ka mida sumadaha dheddiga waana ta' yarta, alifka gaaban iyo alifka dheer ((التاء المربوطة والألف المقصورة والألف الممدودة)) , waxaase jirta mar ay muujineyso labnimo sida: Dalxa iyo Zakariye طلحة وزكرياء magac nin .
Dheddiga fasirnaanta waa magac kasta oo qaadan mid ka mida sumadaha dheddiga sida: Sucaad سعاد . 

Sumadaha dheddiga saddaxda ah
  علامات التأنيث الثلاث: 

Kooxaha iyo xeerarkeeda
الجموع وأحكامها 	
	
Keliga waa wax hal ah sida darbiga جدار , gabar فتاة , qaran أمة , labadana waa wax labo ah المثنى isku mida qoraalka iyo macnaha iyadoo lagu darayo alif, nuun ama ya' iyo nuun sida: Labo gabdhood فتاتان , kooxdana waa wixii labo ka badan isagoo iskabedelaya qaabkii keliga ama qaata xarfo dheeraad ah sida: Muuqaal: muuqaalo صُورة: صُور , guuleyste: guuleystayaal ناجح: ناجحون iyo gabar: gabdho فتاة: فتيات .
Kooxaha waa saddax kooxda labka toosanaha جمع مذكر سالم , kooxda dheddiga toosanaha جمع مؤنث سالم iyo kooxda matoosanaha جمع تكسير .

جمع المذكر السالم 
   
Waa wixii ka badan laba oo lagu daro woow iyo nuun qaabka falaha sida: Kuwaasi waxay isku raaceen ganacsigooda (هؤلاء موفقون في تجارتهم) ama ya' iyo nuun qaabka lafalaha iyo lahaanshaha.

Waa wixii ka badan laba oo lagu daro alif iyo ta' sida: Way aqriyeen ardaydii dheddig dadaalayey (قرأت طالبات مجتهدات). 

Koox kasta oo iskabadasha qaabkeeda keliga ayaa la yiraahdaa koox matoosane sida: Buur: buurar جبل: جبال .

				
Yaraynta iyo xeerarkeeda التصغير وأحكامه							

Magaca loo rogayo qaabka wax yar ((فُعَيْل)) ayaa la yiraahdaa magaca yar. Wuxuuna muujiyaa yaraanta qaradiisa sida: Kitaab-yar (كُتَيِّب).
    

Xiriirtada iyo xeerarkeeda النسبة وأحكامها			

Haddii magac gadaashiis lagu daro sida Dimishiq (دمشق) ya'da labalaabanta ياء مشددة iyadoo la rabo inay wax la xiriirto markaasi wuxuu noqonayaa magac xiriirto sida: Kani waa tolmada reer Dimishiq (هذا نسجٌ دمشقيٌّ) .

Magaca labashaqlanaha iyo laba mashaqlanaha الاسم المنون وغير المنون		

Magacyada badankood waxay qaataan labashaqlanaha qaababka isbedeladooda oo dhami isagoo godan ama kordhoban ama hoosdhoban sida kaasi waa shimbir هذا طائرٌ , waxaan arkay shimbir رأَيت طائراً , waxaan fiiriyey shimbir نظرت إِلى طائر . 
Magacyadase aan qaadan labashaqlanaha waa sida: Magacyo gaar, astaamo iyo magacyo xarafkooda u dambeeya yahay alifka dheddigeed ama yahay qaabka kooxda badan.					
			
Magac faleedka iyo magac magac faleedka المصدر واسم المصدر			

Magac faleedka iyo magac magac faleedka waa sida ogaaday علِم ogaansho علْماً . 

Asalada المشتقات 

Magacyada asalka ah waa toddobo: Magaca falaha, magaca lafalaha, astaanta u egtada, magaca barbardhigga, magaca goorta, magaca goobta iyo magaca qalabka.

					

Magaca falaha wuxuu sheegaa qofkii sameynayey falka sida: Ma wuxuu qorayaa walaalkaa casharkiisii أكاتب أَخوك درسه .

   					

Magaca lafalaha waa sida: Lagaraacay مضروب . 

			

  الصفة المشبهة باسم الفاعل		

Astaanta u eg magaca falaha waa sida: Dabeecad wanaagga كريم الخلق . 
  
					

Waxaa lagu qaabeeyaa qaabka ka badan ((أَفعل)) sida: Labadiinaba garaad ayaad leedihiin hase ahaatee deriskaa ayaa kaa garaad badan oo kaa garanaaya كلاكما ذكي لكن جارك أَذكى منك وأَعلم .

				

   اسم الزمان واسم المكان	

Magaca goorta iyo magaca goobta waa sida halkan waxaa ku duugan xoolo هنا مدْفن الثروة , shalay waxaa tartamayey labo orod yahan أَمس متسابَق العدّائين .

					

Waxaa loo adeegsadaa magaca qalabka qaabkan مِفْعال. Magaca qalabka waa sida: Fure مفتاح .
Asalkuna wuxuu ahaa “فتح” oo ah furey.
				

Falaha magacyada المرفوع من الأسماء

Waa la godayaa magaca hadduu noqdo fale ama utaagane fale ama yeele ama sheegto ama magaca ahaa iyo walaalaheed كان وأخواتها iyo wixii la socda ama sheegtada in iyo walaalaheed إن وأخواتها .

					
Falaha الفاعل 

Falaha waa qofkii sameynayey falka sida: Way aqrisey ardayadii (قرأت الطالبةُ).

				
Utaaganaha falka نائب الفاعل

Utaaganaha falka waa sida: Walaalkaa wuu jeexan yahay dharkiisa أَخوك ممزَّقٌ ثوبُه . Macne ahaan waa lafale illeen asalku wuxuu ahaa waxaad jeexeysaa dharka walaalkaa أَنت ممزِّقٌ ثوبَ أَخيك .
   
				
Yeelaha iyo sheegtada المبتدأ والخبر

Weerta magaca ah waxay ka kooban tahay yeelaha iyo sheegtada sida: Khaalid waa socdaale (خالد مسافر). 
 
				
Sheegtada (runtii) iyo walaalaheed خبر (إن) وأخواتها Macnayaalka qodobyada معاني الأدوات
				 		
Macnayaalka qodobada معاني الأدوات: 
((إِنَّ وأَنَّ)) waxay xoojiyaan weerta sida: Runtii Zuheyr baa nasoo raacaya, waxaanba runtii kuu maleeyay socdaale (إن زهيراً يصحبنا, ظننت أَنك مسافر) Ayaa ka xoojisan sida: Zuheyr ayaa nasoo raacaya, waxaan kuu maleeyay socdaale (زهير يصحبنا, ظننتك مسافراً).
((كأَنَّ)) Sidii iyo xoojinta sida: Waxayba muujiyeen fardooleydii wacdarooyin ineyba runtii yihiin oo kale socdaalayaal (ثبت الفرسان على الجياد كأَنهم الأَطواد). 
((ولكنَّ)) Hase ahaatee iyo xoojin sida: Waxaa yimid ardadii hase ahaatee waxaa maqan Saliim (حضر الطلاب لكنَّ سليماً غائب), xoojintase waa sida: Haddii aad iga ogolaan lahayd waan kuu abaalgudi lahaa, adiguse runtii igama aadan ogolaan (لو استجبتَ لي لكوفئت, لكنك لم تستجب).
((ليت)) Rabitaanka sida: Haddaad na raaci lahayd (ليتك تصحبنا).
((لعل)) Sidoo kale ((علَّ)) lagayaabo waa sida: Dadaal waxaa lagayaabaa inaad ku guuleysato kolkan (اجتهد لعلك تنجح هذه المرة). Marna waxay noqotaa si sida: Shaqee si aad u soosaarato nololmaalmeedkaada (اعمل لعلك تكسب قوتك). 
((لا)) Diidada sida: Ma jooga nin qolka (لا رجلَ في القاعة).

				
Lafalaha magacyada المنصوب من الأسماء

Lafalaha magacyada waa lafalaha dhan, lafalaha, lafalaha dartiis, lafalaha lajira, lafalaha goorta iyo goobta, qaabka falka, kalasaaridda, kabaxsanidda, dhawaaqtada iyo raacdada lafalaha. 

				
Lafalaha dhan المفعول المطلق

Lafalaha dhan waa sida: Waxaan ordaa aroor kasta orod أَعدو كل صباح عدْواً.

					
Lafalaha المفعول به

Lafalaha waa sida ma cabin walaalkaa cabitaankiisii لم يشرب أَخوك شرابه , magac uyaalkana wuxuu noqdaa lafale sida waan ku sharfay أَكرمتك , adiga ayaanu ku caabudaynaa إِيّاكَ نَعْبُدُ . 

Lafalaha dartiis المفعول لأجله

Lafalaha dartiis waa sida waxaan u istaagay weyneyn dartaada ah قفت إجلالاً لك . 
						
					
Lafalaha lajira المفعول معه

Lafalaha lajira waa sida waxaa socdaalay walaalkay aabihiisna hortii سافر أخي وأبوه قبله .	
				
Lafalaha goorta iyo goobta المفعول فيه				

Lafalaha goorta iyo goobta waa sida waxaan imid maalintii khamiista qaadiga hortiisa حضرت يومَ الخميس أَمامَ القاضي , maalinta khamiista waxay tilmaantey goorta falka (يومَ الخميس), qaadiga hortiisana waxay tilmaantey goobtiisa (أَمامَ القاضي). 
Falkaabyada waxay u kala baxaan rogmatada المتصرفة iyo marogmade غير متصرف.
Falkaabyada rogrogmada الظروف المتصرفة sida: Maalinta khamiista way dhowdahay يومُ الخميس قريب .
Falkaab marogmade ظرف غير متصرف sida: Waxaan imaan doonaa casirka ka dib سأحضر من بعد العصر.
Falkaabyada goobta ee ismabaddalaha ظروف المكان المبنية: Sida: Aad meeshii aad ka timid اذهب من حيث أَتيت. 
هنا - Istaag halkan قف هنا. 
ثَمَّ - Fadhiiso halkaas اجلس ثَمَّ . 
أين - Halkee usocdaashey? أين سافرت؟. 
عل - Ma waxaad nagala hadleysaa kor? أتكلمنا من علُ؟. 
دون - Kitaabka wuxuu yaalaa kitaab-saarka hoostiisa الكتاب دونَ الرف.

     إذا: Goortada timaadada sida: Hadduu yimaado walaalkaa ila socodsii  إذا جاءَ أخوك فأَخبرني. 
     إذْ: Goortada tagtada sida: Kolkaasi waxay ahayd markuu dhacay dhulgariirka  كان ذلك إذْ وقع الزلزال.
  أيان: Wuxuu weydiinayaa goorta maalinta dagaalka  يسأَل أيانَ يوم المعركة.
   قطُّ: Been ma aanan sheegin weligey  ما كذبت قطُّ .
عوض: Ma usameyn doono wax dhaafsasho لن أَفعله عوضُ .
بينا وبينما: Mar aan taagnaa ayuu yimid walaalkaa بينا أَنا واقف حضر أَخوك , wuxuu soo galey Khaalid mar aanu wadahadleyney دخل خالد بينما نحن نتحاور .
أمسِ: Wuxuu yimid ina boqorkii shalayto حضر الأَمير أَمسِ .
 ريثَ: Istaag inta aan tukanayo  قف ريثَ أُصلي . 
لمَّا: Markuu aqriyey waan la dhacney لما قرأَ أُعجبنا به .
مُذ, منذُ: Goortada tagtada sida: Fuley ma ahayn tan iyo intii aan garaadsadey ما جبنت منذُ عقلت .
 Falkaabyo wadaaga goorta iyo goobta  ظروف مشتركة للزمان والمكان:
أَنَّى: Goormaad timid? أَنَّى حضرت؟:(متى) goobtaad fadhiisato waad ku nasan أَنَّى تجلسْ تسترح (أَين).
عند: Xagga waa iga soo tegey خرج من عندي , wuxuu socdaaley gabaldhicii سافر عند الغروب.
لدى: Heysasho waxaan heystaa toban diinaar lacag ah لديَّ عشرة دنانير , wuxuu yimid kolkii qorraxdu soobexeysey لدى طلوع الشمس حضر . 
لدُنْ: Xagga xagganaga ayaanu ka barney aqoon {وَعَلَّمْناهُ مِنْ لَدُنّا عِلْماً}.
  

Qaabka falka الحال				

Qaabka falka waa sida waxaan la kulmay hooyadaa oo faraxsan (قابلت والدتك مسرورةً) qaabkii falka waa faraxsan (مسرورة) qofkii faraxsanaa waa hooyadaa (والدتك) falihii qaabka waa (قابلَ). 
Waxaa jira jaad kale oo la yiraahdo qaabka xoojinta الحال المؤكد sida: Waxaanu kuugu soo dirney dadka rasuulnimo {وَأَرْسَلْناكَ لِلنّاسِ رَسُولاً}.
 
						
Kalasaaridda التمييز		

Kalasaaridda waa sida: Waxaan leeyahay soddon “kitaab” oo aan jeclahay (عندي ثلاثون كتاباً أَنا بها قريرٌ عيناً).
Kalasaaraha wuxuu u kala baxaa kalasaaraha gaarka ah تمييز الذات iyo kalasaaraha xiriirtada تمييز النسبة . 
B) Kalasaaraha gaarka ah waa sida: Qolka waxaa jooga labaatan ardey hortooda uu yahay intaasoo kitaab ah (في القاعة عشرون طالباً أَمامهم كذا كتاباً). 
T) Kalasaaraha xiriirtada waa sida: Anigaa ugu xoolo badan أَنا أَكثر مالاً . 
Kalasaaraha tirada iyo udhigankeeda تمييز العدد وكناياته: 
B) Tirooyinka ka bilaabata (3- 9) waxaa lala dheddigeeyaa tirooyinka labka ah, waxaana lala labeeyaa tirooyinka dheddiga ah qaababkeeda oo dhan keliga ama lagu daro ama lasocoto sida: Armaajada waxaa yaala lix wargeysyo ah iyo toddobo qalimo iyo saddax iyo toban kitaab iyo shan iyo toban warqado ah iyo siddeed iyo lixdan buug iyo afar iyo konton kaarar ah (في الخزانة ست مجلات وسبعة أقلام, وثلاثة عشر كتاباً وخمس عشرة رسالةً, وثمانيةٌ وستون دفتراً وأربعٌ وخمسون بطاقةً). Tirada tobnaadse waxay leedahay laba qaab: way isku raacaan tiradiisa haddii lagu daro mid kale sidaad aragtey saddax iyo toban kitaab, shan iyo toban warqado ah (ثلاثة عشر كتاباً, خمس عشرة رسالة) wuuse ka soohorjeedaa markuu keli yahay sida: waxaa gudbey toban arday ah iyo toban arday dheddig ah (نجح عشرة طلاب وعشر طالبات) kowga الواحد iyo labada الاثنان waxay ku raacaan tirada qaababka oo dhan. Sidoo kale markaanu leenahay: Maanta waa toddobo iyo tobankii Rajab هذا اليومُ السابعَ عشرَ من رجب iyo habeen dambena waa sagaal iyo toban غداً الليلةُ التاسعةَ عشرةَ . 
Markii aad aqrineysid tirooyinka waxaad ka bilaabeysaa xagga midig oo waxaad leedahay Waxay ka baxeen sanadkii kun sagaal boqol iyo shan iyo afartankii 1945: كان الجلاءُ سنة خمس وأَربعين وتسعمئة وأَلف . T) Waxaa udhiganta tirada erayo saddax ah oo kala ah: كذا, كأَيِّنْ, كم. 

Weydiinta الاستفهامية waxaa la adeegsadaa kolkii aad rabtid inaad ogaato tirada sida: Meeqa lacag ah ayaad heysataa? (كم ديناراً عندك؟).
Sheegtadase الخبرية (كم) waxay sheegtaa waxa badan sida: Meeqa waano ayaa ku soodhaaftey oodan kuwaano qaadan! (بكم عبرةٍ تمرُّ فلا تتعظ!). 

					
Kabaxsanida المستثنى				

Kabaxsanidda waa sida way faaideen ganacsatadii Khaalid mooyee (ربح التجار إلا خالداً).
Qoddobada kabaxsanida أدوات الاستثناء waa siddeed: ((إلا, غير, سوى, خلا, عدا, حاشا, ليس, لا يكون)). 
إلا: Mooyee waa xarafka kabaxsanida sida badan sida: Ma uusan imaan walaalkaa mooyee (لم يحضر إلا أَخوك). Waxayna qaadataa macnaha ahayn ((غير)) sida: Haddii ay ahaan lahayd labadooda cirka iyo dhulka Eebbayaal aan ahayn Eebbe way xumaan lahayd labadoodaas {لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلاّ اللَّهُ لَفَسَدَتا}. Waxayna qaadataa macnaha hase ahaatee ((لكن)) sida: Kuguma aan soodejin Qur'aanka inaan kugu dhibno hase ahaatee waano qofkii cabsanaya {ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقَى, إِلاّ تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشَى}. 
غير وسوى: Ninkan ma xuma, wuxuu leeyahay astaamo aanan ahayn waxaan kuu sheegey (هذا رجلٌ غيرُ سيءٍ, له صفاتٌ سوى ما ذكرت), waxayse qaadataa macnaha mooyee ((إلا)) ee kabaxsanida sida: Waanu fahamney casharkii aan ka ahayn Naziir (فهمنا الدرس غير نذيرٍ).
ما خلا, ما عدا, ما حاشا: Erayadan haddii ay lasocoto (ما) waa in lakordhobaa: Way aqrinayaan ardadu waxaan ka ahayn laba iyaga ka mida (يقرأُ الطلاب ما عدا اثنين منهم).
ليس, لا يكون: Sida: Waxaa socdaaley reerkii aan ka ahayn Amiirka (سافر القوم ليس الأَميرَ) ama (لا يكون الأَميرَ).
((بَيْدَ)) Waa sidii kabaxsanida sida: Axmed waa nin deeqsi ah fulay inuu yahay mooyee (أَحمدُ جواد بيْدَ أَنه جبان) 

					
Dhawaaqtada	المنادى	
	
Dhawaaqtada waa sida Khaalidow يا خالد , Cabdullaahiyow أيا عبد الله , mar walbana waa lakordhobayaa ka dib qodobka dhawaaqtada. Haddiise magacu aanu isbedelin sida caadiga ah, wuxuuna ahaanayaa sidiisii hore sida: Siibawayh-yahow يا سيبويه , kanow يا هذا .

(يا): Waa tan ugu muhiimsan oo waa dhawaaqtada dhow, fog iyo gargaarsashadaba sida: Hantiilayaalow saboolka gaajada uga gargaara (يا للأَغنياء للفقراء من الجوع) iyo baroordiiqa sida: Alla madaxeey (يا رأْسي) iyo Alla Eebbow (يا أَللهُ). 

				
Meelaha lahaanshaha magaca مواضع جر الاسم				

Lahaansho ayuu noqonayaa magacu hadduu ka horreeyo xarafka meeleeyaha ama lagu daro magac hore. 

Xarafka meeleeyaha الجر بالحرف 
 
Xarfaha meeleeyaasha waa toban iyo toddobo xaraf: 
	.الباء, من, إلى, عن, على, في, الكاف, اللام, رُبّ, حتى, مُذْ, منذ, واو القسم, تاء القسم, خلا, عدا, حاشا

Waxaan ku soo sheegnay saddaxda ugu dambeeya casharkii kalasaaraha مبحث الاستثناء waana kuwan macnahooda xarfaha afar iyo tobanka dhiman: 

				
Lahaanshaha labada magac الجر بالإضافة			

Lahaanshaha waa labo magac oo isla socda sida iikeen kitaabka Saciid iyo qalin qoriga (أَحضرْ كتاب سعيد وقلم حبر). 

Lahaanshaha waa laba jaad: Lahaanshaha meeleeyaha iyo lahaanshaha erayga: 

Lahaanshaha meeleeyaha الإضافة المعنوية: 

Lahaanshaha meeleeyaha waxay qaadataa mid ka mida saddaxda xarfaha meeleeyaha: 

Lahaanshaha erayga الإضافة اللفظية: 
Lahaanshaha erayga waa sida: Waxaa isoo dhaafay nin madaxiisa daboolnaa مرَّ بي رجلٌ معصوبُ الرأْس .

				
Raacdooyinka التوابع					

Hadduu raaco erayga isbedelka erayga ka horeeyay ayaa la yiraahdaa raacdo تابع .
Raacdooyinka waa shantan: Xoojinta التوكيد , tilmaamaha النعت , la socotada العطف , fasirtada البدل , la socotada caddaynta عطف البيان . 

				 

Xoojinta waa eraygii oo la soo celiyey mar kale sida: Waa la heshiiyey waa la heshiiyey لقد تم الصلح لقد تم الصلح.

				 

 
Tilmaamaha wuxuu sheegaa qofka yimid wuxuu yahay sida: Waxaa yimid Khaalid gabyaagii 
حضر خالدٌ الشاعرُ . 

La socotada waxay wada socodsiisaa laba eray iyadoo ka dhigaysa isku shaqal ama reeb sida: Waxaa aqriyey ardadii labka haddana ardadii dheddigga ka dibna ilmihii قرأَ الطلابُ فالطالباتُ ثم الأَطفالُ .

Xarfaha la socotada waa sagaalkan soo socda: 

	
Fasirtada waa sida: Martigaaga maanta waa deriskaaga Khaalid ضيفُك اليوم جارُك خالد .
 					
				 	

Lasocotada caddaynta waa sida: جاءَ خالدٌ التميميُّ معه أبو زيد عمرانُ .
 
					
Xarfaha macnayaalkooda حروف المعاني
Ka hadalka xarafka الكلام على الحرف

Xarfaha oo dhami waa ismabedelayaal مبنية wayna yar yihiin oo kama badna tiradooda siddeetan. Waxaana loogu yeeraa xarfaha macnayaalka, sidoo kale xarfaha alif ba'da حروف الهجاءِ waxaa loogu yeeraa xarfaha aan isbedelin. 
Xarfaha macnayaalkooda waxay u kala baxaan shan qaybood: hal xarafle, laba xarafle, saddax xarafle, afar xarafle, iyo shan xarafle. Hal xarafluhu waa saddax iyo toban xaraf waxayna kala yihiin: Hamzada, alifka, ba'da, ta'da, siin, fa', kaaf, laam, miim, nuun, ha', woow iyo ya'.
(الهمزة): Alif gaabka waxaa loo adeegsadaa weydiinta, isla simidda iyo dhawaaqtada sida: Ma dhow yahay mise wuu fog yahay waxa la idiin yaboohay {أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ ما تُوعَدُونَ}, waa isugu mid iyaga haddaad u digto iyo haddaadan u digin rumeyn mahayaan {وَسَواءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ} iyo deriskeenayahey annaga labada ah waxaanu deggannahay halkani إنا مقيمان ها هنا أجارتَنا. 
(الألف) Kaalmada, layaabidda, baroordiiqqa, kala qaybinta labada nuun, sumadda laboodlaha sida:
Alla Yaziidow waxaan kaa filayaa inaan kaa heli doono saddaqo (يا يزيدا لآملٍ نيل بر), maxaa biyo ah oo maxaa cows ah! !يا ماءا ويا عشبا 
(الباء) Dhejinta, darteedda, dhaarta, kaalmada sida: Waxaan qabtey walaalkey أمسكت بأخي , ka bixitaanka balamohoodii ayaanu naxariista uga fogeyney {فَبِما نَقْضِهِمْ مِيثاقَهُمْ لعَنّاهُمْ} , 
(التاء) Dheddiga, dhaarta sida: Waxay tiri xaaskii mudanaha {قالَتِ امْرَأَةُ الْعَزِيزِ}, waxaan ku dhaartay Eebbe runtii Eebbaa naga kaa doortay {تَاللَّهِ لَقَدْ آثَرَكَ اللَّهُ عَلَيْنا}.
(السين) Timaadada sida: Waxaa kuu muuqan doonto (maalin ka mid ah) maalmaha waxaadan ogeyn ستبدي لك الأيام ما كنت جاهلا.
(الفاء) Isku xigidda, ku xiran sida: Madaxweynaha waxaa u soo galey aqoonyahanadii ka dib madaxdii دخل عند الخليفة العلماء فالأمراء , haddaad jeceshihiin Eebbe waa inaad isoo raacdaan {إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي}. Waxay noqotaa xaraf dheeraad ah iyadoo erayga qurxineysa sida: Qaado toddobo oo kaliya فقط خذ سبعة. 
(الكاف) Sidii sida: Aqoonta waa iftiin oo kale العلم كالنور , kaasi waxaa (idin kugu) sugan waano {إِنَّ فِي ذَلِكَ لَعِبْرَةً} , waxay noqotaa xaraf dheeraad ah sida ma jiraan wax la mid ah {لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ}.
(اللام) Fartada, bilaabidda, dhaarta, u goonida sida: Ha bixiyo xoololow xoolihiisa {لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ}, jannada (beerta) waxay gooni u tahay kuwa maqla (Eebbe) الجنة للطائعين.
(الميم) Waxay tilmaantaa kooxda labka sida: Waxaad ahaydeen kuwa islaweyn adduunka {بِما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ فِي الأَرْضِ}
(النون) Ka tegin iyo xoojinta sida: Wuxuu igula dardaarmey tukashada {وَأَوْصانِي بِالصَّلاةِ} iyo waxaanu qaban foodiisa {لَنَسْفَعاً بِالنّاصِيَةِ}.
(الهاء) Hadal istaajinta sida: Maxaa ugu wacan لِمَهْ , isaga إياه magac uyaalka isaga waa (إيا) kaliya hase ahaatee ha'da ka dambeysa waxay sheegeysaa qof maqan. 
(الواو) Kooxda, sii wadida, qaabka, lasocdaha iyo dhaarta sida inaan idiin caddayno oon ku sugno ilmagaleenada wixii aan doono {لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الأَرْحامِ ما نَشاءُ}, waxay ka baxeen guryahooda iyagoo kummanaan ah {خَرَجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ}, iyo waxaan ku dhaartey Tiinka iyo Zaytuunka {وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ} labadan geed ma aha geedaha ay soomaalidu u taqaano Tiitiinka iyo Zeytuunka ee waa laba geedoo kale oo magacyadooda uun baa isku mid noqday.
(الياء) Hadlaha sida aniga إياي .
(أما الثنائية) Laba xarafluhuna waa lix iyo labaatan waxayna kala yihiin aa, iz, al, am, an, in, aw, ay, ii, bal, can, fii, qad, key, laa, lam, lan, low, maa, muz, min, haa, hal, waa, yaa iyo nuunka culus. 
(آ) Dhawaaqtada sida Cabdullaahiyow آعبدَ الله .
(إذ) Isla markiiba iyo kolkii. 
(أل) Qodobka gartada ka sida: Wuxuu idiin la yimaado rasuulka qaata {وَما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ}.
(أم) Mise sida: Ma dhow yahay mise wuu fog yahay waxa la idiin balanqaaday {أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ ما تُوعَدُونَ}.
(أن) Fasirtada in sida: Inaad soontaan ayaa idiin wanaagsan {وَأَنْ تَصُومُوا خَيْرٌ لَكُمْ}.
(إن) Shardiga haddii sida: Haddii aad naxariisato waa laguu naxariisan إن ترحم تُرْحَم .
(أو) Ama sida: Qaado kan ama kaas خذ هذا أو ذاك .
(أي) Dhawaaqtada iyo fasiridda sida iBarbaariyaheygow أيْ رب , kaasi waa casjad yacni dahab هذا عسجد أي ذهب .
(إي) Haa sida: Waxay ku weydiinayaan ma dhabbaa waxaad dhahdaa haa waxaan ku dhaartey iBarbaariyaheyga ee runtii waa dhab {وَيَسْتَنْبِئُونَكَ أَحَقٌّ هُوَ قُلْ إِي وَرَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ}. 
(بل) Ee waa sida: Ma bixin Khaalid ee waa Yuusuf ما ذهب خالد بل يوسف .
(عن) Ka sida: Waxaan ka baxay magaaladii خرجتُ عن البلد . 
(في) Falkaab, lasocotada iyo darteed: Magaalada waxaa jooga tuugo في البلد لصوص , 
(قد) Runtii iyo lagayaabo sida: Runtii waxaa liibaaney {قَدْ أَفْلَحَ}. 
(كي) Si sida: Si aad u gaartaan كي تنالوا .
(لا) Diidada, dheeradka iyo diidmada sida: Ha ka quusanina naxariista Eebbe {لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ}, maxaa kuu diidey inaad tukatid {ما مَنَعَكَ أَلاّ تَسْجُدَ} iyo xoolana ma bixiyo mana tukado {فَلا صَدَّقَ وَلا صَلَّى}
(لم) Diidmada joogtada sida: Lama dhalin waxna ma dhalo Eebbe {لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ}.
(لن) Diidmada joogtada iyo timaadada.
(لو) Shardiga haddii sida: Wuxuu jecel yahay midkood hadduu noolaan lahaa kun sano {يَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ يُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَةٍ}. 
(ما) Diidmada sida: Kani ma aha dad {ما هَذا بَشَراً}.
(مذ) Tan iyo sida: Lama aanan hadlin tan iyo sanad ما كلمتُه مذ سنة . 
(من) Bilaabidda ka, qaar .
(ها) Soojeedinta waxaana qaata magacyada muujiyaha sida: kan هذا iyo tan هذه magac uyaalada waa aniga kani هأنذا iyo waa idinkii هأنتم iyo weerooyinka sida: War saaxiibkaa ayaa taagan iridda ها إنّ صاحبك بالباب.
(هل) Weydiinta sida: Waagii ma beryay ? هل طلع النهار؟ 
(وا) Baroordiiqa 
(يا) Dhawaaqtada, baroordiiqa iyo soojeedinta sida dadow ((يأيها النّاس)), 
(النون الثقيلة) Waxaa qaata falka laxoojinaya sida: Waa la xiri {لَيُسْجَنَنَّ} sideedaba ma qaadato tagtada. 
(أما الثلاثية) Saddax xarafluhuna waa labaatan iyo shan waxayna kala yihiin aay, ajal, izaa, izan, alaa, ilaa, amaa, inna, anna, ayaa, balaa, zumma, jalal, jayri, khalaa, rubba, sowfa, cadaa, calla, calaa, laata, layta, munzu, nacam iyo hayaa. 
(آيَ) Dhawaaqtada
(أجل) Haa 
(إذا) Islamarkii sida: Haddii ay ku dhacdo xumaan oo ay gacantooda ku keensadeen islamarkiiba waa kuwa rajadhiga {وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذا هُمْ يَقْنَطُونَ}.
(إذن) Sidaas darteed.
(أَلا) Soojeedinta hooyaay 
(إلى) Dhamaadka ku .
(أمَا) Soojeedinta miyaa
(أنّ) Xoojinta runtii
(إنَّ) Xoojinta sida: Runtii Eebbe ayaa wax walba awooda {إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ}, kaliya إِنَّما sida waxaa kaliya oo waano qaata inta garaadka leh {إِنَّما يَتَذَكَّرُ أُولُو الأَلْبابِ}. 
(أيَا) Dhawaaqtada 
(بلى) Warcelinta haa
(ثم) Dabadeed sida waxaa baxay dhalinyaradii ka dibna odayaashii خرج الشبان ثم الشيوخ
(جَلَلْ) Warcelinta haa oo kale 
(جَيْرِ) Warcelinta haa sidoo kale
(خلا) Ka baxsanida ka ahayn
(رُبّ) Lagayaabo.
(سوف) Timaadada sida: Wuu arki doonaa سوف يرى
(عدا) Ka baxsanida ka ahayn
(علَّ) Laga yaabo
(على) Korka iyo lasocotada 
(لاتَ) Diidmada ma aha
(ليت) Filasho tollaay 
(منذ) Tan iyo sida: Lama aanan hadlin tan iyo sanad ما كلمتُه منذ سنة .
(نعمْ) Warcelinta haa 
(هيا) Dhawaaqtada sida: Na Barbaariyeheenow noo naxariiso هيا ربَّنا ارحمنا
(وأما الرباعية) Afar xarafluhuna waa shan iyo toban waxayna kala yihiin izmaa, allaa, illaa, ammaa, immaa, xaashaa, xattaa, ka'anna, kallaa, laakin, lacalla, lammaa, lowlaa, lowmaa iyo hallaa 
(إذما) Shardiga haddii .
(أَلاَّ) Ku boorinta.
(إلا) Ka baxsanida ka ahayn sida: Cudur kasta wuxuu leeyahay daawo waxaan ka ahayn geerida لكل داء دواء إلا الموت .
(أما) Miyaa sida: Kuwii rumeeyey miyaa iyagu way og yihiin runtii inuu dhab yahay {فَأَمّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ}.
(إمّا) Ama.
(حاشا) Ka baxsanida ka ahayn
(حتى) Tan iyo intii sida: Tan iyo intii waaga ka baryayo {حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ}.
(كأنّ) Sidii.
(كلا) Sidaas ma aha.
(لكنْ) Hase ahaatee sida: Ma istaagin Zeyd hase ahaatee Camri buu ahaa ما قام زيد لكن عمروٌ
(لعل) Laga yaabo sida: Waxaa laga yaabaa hawada iney isbadasho لعل الجو يعتدل .
(لمّا) Diidmada joogtada 
(لولا) Ku boorinta. 
(لوما) Ku boorinta.
(هلا) Ku boorinta.
(أما الخماسية) Shan xarafluhuna waa hase ahaatee sida: Ma aydan dilin hase ahaatee ee Eebbaa dilay {فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ}.
(أحرف الجواب) Xarfaha warcelinta لا ونعَمْ وبلى وإي وأجَلْ وجلَلْ وجَيْرِ وإنّ
(أحرف النفي) Xarfaha diidmada لم ولمّا ولن وما ولا ولات 
(أحرف الشرط) Xarfaha shardiga إنْ وإِذما ولو ولولا ولوما وأمّا
(أحرف التحضيض) Xarfaha ku boorinta ألا وألاّ وهلاّ ولولا ولو ما
(الأحرف المصدرية) Xarfaha magac faleedka أنّ وأن وكي ولو وما
(أحرف الاستقبال) Xarfaha timaadada السين وسوف وأنْ وإنْ ولن وهل
(أحرف التنبيه) Xarfaha soojeedinta ألا وإما وها ويا
(أحرف التوكيد) Xarfaha xoojinta إنّ وأنّ والنون ولام الابتداء وقد . 

Isbedelka shaqalka erayga u dambeeya ee weeraha إعراب الجمل			

Weerta eraybixinta naxwaha waxa weeye wixii ka kooban sheegtada مسند iyo yeelaha مسند إليه haddii ay tahay weer dhan sida: Wuu cuney ilmihii (أكل الطفلُ) ama aysan ahayn weer dhan sida: Haddaad dadaasho (إن تجتهد). 
Weerta falka iyo tan magaca ah الفعلية والاسمية:
Weerta ku bilaabata fal sida: Waxaan aqriyey casharkeygii (قرأت درسي) waxaa la yiraahdaa weer fal.
Weerta aan ku bilaabanna fal waxaa la yiraahdaa weer magac sida: Ma aha walaalkaa socdaale (ما أخوك مسافراً). 
  
	
                    الحمد لله الذي بنعمته تتم الصالحات			

Waxaa mahad iska leh Eebbe kaa soo galadiisu ku dhammaadaan wanaagyaalku

 




#Article 215: Gabay qoomaal (237 words)


 

Gabaygi waa kan

Qoomyohow qof nooliba marbuu qaladka diidaaye.

Soomaali qaabkeeda waa lala qamaadaaye

Quruumuhu ma yeelaan waxay quruxda moodeene

Qaanuun la raaciyo majiro qodob la dhawraaye

Qabqablaha dagaal iyo jirri baa qoys walba u wacane

Raga qaadka cunna iyo shuftaa qaayuhuu sidahe

Anigaa qabiil fiican baa lagu qaxweeyaaye

Qiimaha ka maqan iyo ma oga qaaligi lumaye

Ragii qaranka soo dumiyay baa lala qoslaayaaye

Qasnadaha ku wii qaatay baan qodob la weydiine

Malaayiin qof niman qawracay baa qayb libaax rabahe

Baddi baa l aqoondaystay oo qaaci loo dhacaye

Qararkii biniyo xeebihi qoofar laga waaye

Halkii qaniga ku ahayd sanladda kama qusaartaane

Waakaas qardabadiyo qirshigi qaatay reer Yurube

Qasaac baaba laga soo dhigaa lagu qadeyaaye

Idinkana qadoodeydin dilay qahar hamuuneede

Qarniyaal wixii hoos ku jiray waa la soo qayaye

Waakaas qodaal loola tegey qamarki miikoohe

Qasnadiyo kunuustii dalkaa qawle loo raraye

Qoomaashu waatay dhacdaan qolo isweydiine

Quraciyo rag baa shiday dhirtii qarada weyneyde

Allaaba waa qandood damal ah iyo qoh iyo maygaage

Geed qararahaa laggamahelo qaabihii muduge

Qardhoh iyo agteedaanu jirin qadow ladaaqaaye

Waakaas galoolkii qotomay qaar lasoojaraye

Qaddar baaba loo dhoofiyaa la isku qiiqshaaye

Abaar qaaxilaah iyo dhulkiyoo qaawan baa haraye

Qooleyda niman baa gadiyo qaalmahoo ugube

Maski qaylinjiray iyo shimbiroh quuste waahore’e

Hadaadseh qaafil tahay oo sharciga qaadan kariweydoh

Qur’aankiisa eebe iyo haddii aad diido qadartiisa

Qallad iyo wuxuu kugu ridaa qahar aduunkaaye

Idinkaa qoslaaye nafluhu waydin quursadaye.

Qoraha: Axmed yusuf Axmed
( Sheeka xariir )




#Article 216: Tunisiya (382 words)


Tunisia waxay ku taallaa Waqooyiga qaaradda Afrika, Magaala madaxda Tunisia waa Tunis.Dhanka barai iyo Waqooyiba waxa kaxiga Bada Dhexe.Dhinaca Galbeed waxa uu xuduud kala wadaagaa wadanka Aljeeriya,waqooyi galbeedna wadanka Liibiya,wadanka Tunisiya waxa uu kufadhiyaa dhul gaadhaya 162.155 KLm oo iskuwareeg ah,waxa %30 dhulka Tunisya mara Saxaarawayn. wadanka Tunisya waxa uu dawr aad iyo aad u ween kaqaatay taariikhaiihii hore,xiliyadii ay katalinjireen qowmiyadaha sida Dadka Berberiga iyo shacabkii lagumagacaabijiray Qrdaajiyiinta.xiligaas wadanka Tunis waxa lagu magacaabi jiray Gobolka Afrika oo waxa ay kamid ahayd xukunkii Roomanka,xiligaas waxaa kadhacay wadanka Tunisya dagaalo dhaxmaray Qardaajiyiinta iyo Roomaanka dagaaldaas oo lasheegay in ay yihiin qaar kamida dagaaladii ugu caansanii xiliyidii hore.Islaamku waxa uu wadanka Tunis gaadhay Qarnigii todobaad kadib markii ay islaamku wadankan qabsadeen waxa ay dhiseen magaalda caanka ah ee lagau magacaabo Qiirwaan.
waana magaaladii ugu horeesay ee islaamiya ee lagadhiso waqooyiga Afrika.wadanka Tunisiya waxa gumaystay Farnsiiska.gumaysiga farnsiisu waxa uu bilaabmay sanadkii 1881,waxaanuu wadnkanai madax banaanaaday sanadii 1957 waxaa noqday madaxwaynihii ugu horeeyay ee Tunisya yeelato.Xabiib Borqeeba.Waxa uu xukunka hayay ilaa sanadkii 1987 markaas oo uu xukunka wareejiyay sabao caafimaad awgood waxa talada qabtay Sayn Al-Cabidiin Bin Cali oo hayah talada ilaa shacabku ayay kacdoon talada kaga rideen bilawgii 2011.

Magaca Tunisiya waxa uu kayimi caasimada wadanka oo isla magacan lagu magacaabo.

Wadanka Tunisiya waxa uu leeyahay ganacsi kala duwan oo firfircoon.dhaqaalha wadanka Tunisiya waxa laf dhabar u ah Beeraha dalxiska qodisa Dhuxusha iyo farsamooyinka fud fudud.

Wadanka Tunisiya waxa uu Leeyahay Dhismo Hooseed aad u feecan Gaar ahaan Dhanka garoomada ay diyaaraduhu ka haadaan iuo wadooyinka u dhexeeya magaalooyinka waawayn.oo dhamaantood ah laami waxa kale oo wadanku kadhisan yahay goobaha Ciyaaraha sida Garoomada kubada cagta kubada kolayga oo si heersare ah Loodhisay

Waxbarashada Wadanka Tunisaya lagabilaabo 3 jir ilaa 6 jir qasab maaha laakin wixii kabilaabma 6 jir ilaa 13 16 waa qasab waana bilaash,

warbaahinta wadanka Tunisiya waxa ay kakoobantahay laba kinaal oo ay dawladu maamusho 1 iyo 2 waxa jira oo kale Kinaalo madax banaan oo sigaara looleeyahy,

wadanka Tuunusya waxa kasoo baxa jaraa'ido faro badan oo ay qaarkood leedahay dawladu iyo qaar kale oo madax banaan.

Ciyaarta koobaad ee wadanka Tunisya laga xiiseeyaa waa kubada cagta,ciyaarta labaad ee wadanka Tunisiya ugu xiisaha badani waa ciyaarta Tikwendo sidoo kale waxa laga ciyaaraa sida ciyaaraha Tinista Kubada kolayga iyo ciyaaro kale oo aad ubadan.




#Article 217: Zaki cali gurey (524 words)


SIDA UGU FUDUD EE DURBADIIBA FARXAD LOOGU BEERI KARO QULUUBTA DADKA KALE 
 
ugu horeyn waxeey mahad dhamaanteed u sugnaatay Alle (SWT) nabi Muxamedna naxariis iyo nabad kalyo dushiisa ha ahaato.

waxaan maqaalkaan kaga hadli doonaa wax dadkoo dhan ay ku farxaan, oo leh kheyr badan, dadka bixinayana aan cayrteeynayn, xusuusteeduna waareyso inbadan, ahna saxiixa jaceylka saaxiibada, farxaddana u ah yadadiilo, murugadana tacsi, inkastoo ay sidaa tahay lama gato, la ismana amaahiyo, mana qaadanayso waqti ka badan ilbiriqsi waa suurowdaa inaad garaneeyso yaanse kugu caajisine waa muusada (dhoola-cadeynta) ee akhristaha sharafta lahoow ku dadaal inaad dhaqan galiso.

Nabikeena (N.N.K.H) wuxuu xadiis shariifa ku yiri “U dhoola cadeeynta wajiga walaalkaa waxaa kuugu sugan sadaqo” xadiiskaan ayaan ka dhadhansan karnaa faa’iidada u dhoola-cadeynta walaalaha taas ay ka helayaan ayagu farxad annagana inoo ah sadaqo.

Muusadu waa wadada ugu dhow ee ina gaarsiinaysa qalbiyada dadka kale farxadna ku beeri karta, waa furaha calaaqaadka aan la leenahay dadka kale,ayadoo taasi jirto ayaan Soomaali ahaan in badan hilmaamnay dhaqankaas, waxaana dadka ku fiirinaa waji qalafsan, aan iska ilowno qalafsanaanta, aan hirgalino sifahan fiican oo aan u muusoono dadka, muuso daacada oo saafi ah, oo aan noqonno dad ku gacmo furan oo deeqsi ku ah dhoola-cadeynta.

Waxaan ognahay oo hubaal ah in calaamadaha wajigu uu ku hadlo ka qoto dheer yahay midka carabku ku hadlo, hadaad tahay mid waji canbuus ah waxaad la mid tahay adigoo cod dheer kula qeeylinaya “Anigu waxaan ahay qof qalafsan oo xir-xiran dadkana aan la dhaqmi karin, adinkuna waxaa tihiin dad aan mudnayn in loo farxo igama mudnidiin muuso”, balse markaad muusada ku ifineeyso sida qoraxda bidix iyo midig waa adigoo dhahaya waxaaan ahay saaxiibkiina daacaddaa oo saciid ku ah xiisa badanna u hayay aragtidiina waan ku faraxsanahay kulankiina” waa kaas durbadiiba waxay gaareysaa quluubta saaxiibadeena marka la yaab ma leh inay ku farxaan aragtideena.

Muusada aan sheegayo ma ahan inaan u qaadanno calaamo laga muujiyo dhabbanada iyo bishimaha oon qalbiga jirin taasina qof ma dhagreeyso. 
muusadaa waa tan runta ah ee ka soo go’da wadnah,a guntiisa taa ayaa soo jiidda faa’iido badan oo dhinac kasta ah.

Dadka Shiinahu waxay leeyihiin xikmad la yaab leh oo oraneeysa”Hadaad tahay qof aan muusoon karin ma ahan inaad dukaan furato” xikmadan ayaa ah mid micno weyn ku fadhida.

Ugu danbeyn aan isla akhrisano waanadaan annagoo xasuusan inay akhriskeeda oo qura uusan wax tar laheyn haddaanan ku dhaqmeeyn waana tan “ caado waa inaan ka dhigano muusada, annagoo ku fakareeyna nimcooyinka uu Eebaheyn nagu maneeystay, iskana yeelno sida qof saciid ah annagoo wajiyadeenna ka muujinayno farxad, wax yar ka dib waxaan arki doonnaa annagoo saciid xaqiiqi ah, markaas aan ku salaanno saaxiibadeena salaanta islaamka annagoo ku lareeyna muuso ifeeysa, haddii aynu argno dadka qaar oo awoodi waayay inay ina salaamaan ayagoo muusoonaya, yaanan garab marin annagu oo aan noqono walaalo wanaagsan annagoo ka baqeyn in si xun noola maleeyo aana ku bilaawno salaanta (Asalaamu Calaykum Waraxmahmatullaahi Wabarakaatuhu) ayadoo ku dheehantahay muuso si aan Aniga iyo Adiga quluubta dadka kale ugu beerno farxad 
hadaan sidaan sameeyno waxaan arki doonnaa ayadoo dadku ina jeclaanayaan, meeshaan tagnana la innagu soo dhaweeynayo si ay ku jirto reeyr-reeyn aragtideeynana lagu farxayo.

W/D:-Zaki Cali Gurey
E-mail:-Zakicali@hotmail.com 




#Article 218: Lusaka (113 words)


Lusaka waa caasimadda iyo magaalada ugu weyn ee Zambia. Mid ka mid ah magaalooyinka ugu kobcaya ee koonfurta Afrika, Lusaka waxay ku taala qaybta koonfureed ee xeebta dhexe iyada oo kor u kacday 1,279 mitir (4,196 ft). Ilaa sannadkii 2010, dadka magaaladu waxay ahaayeen qiyaastii 1.7 milyan, halka dadka magaaladu ay yihiin 2.4 milyan. Lusaka waa xarunta ganacsiga iyo dowladda Zambia labadaba waxayna ku xiran tahay wadada afar waddo oo waaweyn oo wadata wadada woqooyi, koonfurta, bariga iyo galbeedka. Ingiriisku waa luqadda rasmiga ah ee magaalada, laakiin Nyanja iyo Bemba waa caan.

Lusaka waa caasimada dalka Saambiya. waxa ay kutaalaa dhanka koonfureed ee dalka waana magaalo kamid a magalooyink ugu waawayn caasimadaha afrika




#Article 219: Malaysiya (482 words)


Malaysiya waa wadan ku yaalo koonfurta bari ee qaarada Aasiya.wadankaan wuxuu xuduud la leeyahay wadamada Filibiin, Tayland,Barunay,Singabuur iyo Indunisiya. Caasimada wadanka waa Kuala Lumbur.Wadanka malaysiya waxaa degan dad gaaraayo ilaa 28,250,000 oo qof,waxa uuna u dhisanyahay dhinaca federaalka.Malaysiya waxaa degan ajaanib kala duwan, waxaa u badan malaysiyaanka ama malaya oo 50% ah inta kale waa ajaanib iskuugu jirto hindi, shiinees iyo kuwo kale.Wadanka malaysiya markiisa hore wuxuu lahaan jiray magacyo badan, mar waxaa la dhihi jiray (wadanka jasiirada Malaysiya) hadaneh waxaa loo bedelay (malaya) 1946dii marka oo wadanka midoobay waxaa loo bixiyay (midowga malayaasha), kadib neh waxaa loo bedelay (federaalka malaya), 1957ii marka ee xornimada qaateen waxee la midoobay gobolo ka mid ah wadanka Singabuur, isla markaas neh waxaa loo bixiyay (malaysiya), Singabuur waxee malaysiya ka go'day waqti labo sano kayar. Isla markaas neh Wadanka Malaysiya wuxuu ku dadaalay dhaqaalihiisa.
wadanka malaysiya waxee 50ka sano ugu horeeysay ka mid noqotay wadamada ugu dhaqaalaha fiican.

Malaysiya waxee leedahay taariikh aad u dheer, waxee jiri jirtay 40,000 oo sano ka hor, waxaa wadanka soo gumeestay gumeestihii Ingriiska laga soo bilaabo sanadkii 1786 ilaa 1963, ingiriisku wuxuu maamuli jiray ama gumaysan jiray shacabka loo yaqaano malaya, ka hor intii lagu dhaqmin federaaliga.

Dalka maleeshiya, waxaa u badan dadka Muslimiinta ah ee loo yaqaan malayga waxaa la daga hindi iyo shiinayas

Malaysia waa boqortooyo madax-bannaan oo dastuuri ah oo federaal ah, iyo xiriirka kaliya ee Southeast Asia. Nidaamka xukuumadda ayaa si aad ah loogu qaabeeyaa habka Westminster nidaamka baarlamaanku, oo ah dhaxal galka xukunka Britishka. Madaxa gobolka waa Yang Di-Pertuan agong, oo loo yaqaan 'King'. Boqorka ayaa loo doortaa muddo shan sano ah, waxaana ka mid ah sagaal maamule oo reer galbeed ah oo ka tirsan boqortooyada Malaa'igta; afarta dawladood ee kale, kuwaas oo haysta Guddoomiyaal Madaxbanaan, kama qaybgalaan doorashada. Heshiiska aan rasmiga aheyn waxaa si toos ah loogu beddelay sagaal, [68] waxaana qabtay by Muhammad V of Kelantan tan iyo bishii December 2016. [69] Doorka King wuxuu ahaa mid dardar badanaa tan iyo isbeddelkii dastuurka ee 1994, wasiir ku xigeenka iyo xubno ka tirsan aqalka sare.Gobol kasta wuxuu leeyahay Golaha Sharci-sameynta ee Golaha Wakiilada oo xubnihiisa laga soo doorto degaannada xubinta ka ah. Dawlad goboleedyada waxaa hogaaminaya wasiir ku-xigeen, [50] kuwaasoo ah xubno ka mid ah xubnaha golaha oo ka socda aqlabiyadda golaha. In kasta oo ka mid ah dawladaha leh hoggaamiye dhaxal galka ah, wasiirka ayaa caadi ahaan looga baahan yahay in uu noqdo Malay, oo uu u magacaabay taliyaha markii uu soo jeediyo ra'iisal wasaaraha. [73] Doorashooyinka Baarlamaanka waxaa la qabtaa ugu yaraan hal mar shantii sanaba mar, ugu dambeeyay ee ka dhacay May 2013. [50] Codbixiyeyaasha diiwaangashan ee da'doodu tahay 21 iyo wixii ka sarreeya ayaa u codeyn kara xubnaha Golaha Wakiillada iyo, inta badan dawlad-goboleedyada, oo ah gol-goboleedka sharci-dejinta ee dawladda. Codbixintu maaha mid khasab ah. [74] Marka laga reebo doorashooyinka gobolka ee Sarawak, doorashooyinka dawlad-goboleedka waxaa lagu qabtaa doorashooyinka federaalka.




#Article 220: Degmada Howlwadaag (139 words)


Degmada Howlwadaag waa dagmo ka tirsan degmooyinka gobolka Banaadir 17 diisa degmo waana halbowlaha ganacsiga Soomaaliya gaar ahaan magaalada muqdisho waxaana ku yaal xaruma ganacsi sida shirkada isgarsinta kuwa xawaldaha  suqa ugu weyn wadanka ee Bakaaro.

Waana degmada kaliya ee ugu Dugsiyo Sare badan waxaya leedahay Lix Dugsi Sare, waxaana ka soo bixi jiray arayda ugu faraha badan wadanka guud ahaan, waxaa kale oo ay caan ku ahayd dhnaka cayaaraha sida kubadda cagta iyo kolayga oo ah markhaati ma guurtaan siday ugu badnaayeen kooxihii wadanka ka dhisnaa ilaa heer Qaran, waxaa kale oo ay lahayd Garookii ugu weynaa xamar marka laga reebo labada garoon ee caanka sida stadium mugadishu iyo stadium konis.

H/wadag waxa ay ukala baxda Xaafado badan:- 

Wadooyinka mara waxa aya kala yihiin 30ka, Wadnha, Warshdaha iyo Maka Al Mukaram.

                                                    

Waa afar oo kala ah sidaan: - 




#Article 221: Caynaba (560 words)


Caynaba waa caasimada  gobolka Saraar. Waana magaalo qadiimi ah, waxa kuyaal ceelka caynaba oo Somaliland oo dhan  
ka caan ah. Waa gobol shiidaal leh iyo macdan.

Caynaba waa magaalo qadiim ah, waxaanay deegaan u tahay beesha Habar Jeclo

Waa mid kamida magaalooyinka ugu da wayn somaliland  oo aad u caan ah waxa ay ku taalaa meel istaraji ah oo waxa mara laamiga dheer ee isku xidha dalkii somalia la isku odhan jiray. Tirada dadka degan imika waxa lagu qiyaasaa ilaa 100.0000 kun oo qof.
Caynaba waxa ay hada noqotay Gobol oo waxa ay caasimad u tahay Gobolka Saraar waxa uu ka tirsan yahay Jamhuuriyadda Somaliland.
Taarikhdi hore ee Caynaba
Caynabo, Magaalo Madaxda Gobolka Saraar ee Caynabo waa magaalo ka mid ah magaaloyinka ugu dada weyn ,waxaa ku yaalla ceel jirey intii dad jirey laakiin waxaa la degey wakhti aan ka badnayn Qarni,Gurigii
 Dhismihi ugu horeeyey ee dhagax ahna waxaa dhisay Ingiriiska mudo ku dhow 100 sanadood isagoo ka dhigtay Saldhig Bilays oo ilaa xukuumadii Siyaad Barre isticmaali jirtay,iminkana waxaa kasii taagan Dhowr Gidaar.

Caynabo waxay leedahay ilo biyo wareedyo ay caan kaga tahay gobolada kale ahna biyo durdur ah oo aan kala go in gu, iyo jiilaal taasina ay sababtay in lagaga soo arooro gobolada sool,sanaag,saaxil,togdheer iyo buuhoodle oo ay afarta jiho deris kala tahay.

Caynabo waxay ka mid tahay goboladii uu sanadki 2008 magacaabay madaxweynihii hore ee s/l mud. daahir riyaale kaahin balse waxay noqotay gobolka ugu baaxada weyn leh sagaalka gobol ee soomaaliland ayna ku kasbatay xuduuda dheer ee ay la wadaagto goboladaasi

caynabo waxaa ku yaala ceelka weyn ee caanka ah kaasi oo laga wada yaqaan dhamaanba dhulka ay soomaalidu degto lagan tiriyey gabayo aad tiro badan waxaan maalin walba ka caba xoolo aad u tiro badan oo isugu jira geel,adhi,lo',fardo iyo ugaadha kaleba.

Noocyadeeda kala duwan

Caynabo waxaa ku yaala madaarka weyn ee dabiiciga ah kasi oo ay diyaaraduhu soo fadhiisan jireen xiligii ay dhacday abaartii daba dheer halkaasna dadka qaxoontiga lagaga aad gureyn jiray

si kastaba ha ahaatee caynabo waxay ka mid tahay meelihii ugu horeeyey ee halgan hubaysan lagaga soo horjeesto keli taliskii siyaad barre uuna kuyaalo goobtii la baxday (ninkii wadada sheikh wanaag ku maroow wadaamogoo ayuu wedkaa yaal. qabiil ahaan waxa dega degmadan, reer yoonis iyo cumar jibril, hjeclo.

Magaalo madaxda gobolka saraar ee caynabo waxay leedahay ilo dhaqaale oo ku tiirsan xoolaha nool iyadoo marba marka ka danbaysa ay sii laanlaabmayaan sayladaha xoolaha lagu kala iibsado caynabo waxay kaalin wax ku ool ah ka gashay fidinta laamaha dawlada iyo idii somaliland ula soo noqon lahayd gobolada sool iyo sanaag bari taasoo ay degan yihiin ciidamada qaranka ka s/land ee doonayey xuduuda wadanka waxaana degmada oog kuyaala taliska guud ee ciidamad aaga bari ee jamhuuriyada somaliland.

ilaa haatan magaalo madaxda gobolka saraar ee caynabo waxaa hoos yimaada 5 degmo iyo 44 tuulo marka aynu usoo noqono ceelka caynaba oo ah goob muhiima ayaa hadana waxaa ka muuqata dayac farabadan oo ku gedaaman ceelka xoolo dhaqatada ku dhaqan gobolka saraar oo iyagu ah dadka ugu badan ee ka soo biyo doonta ceela ayaa cabasho ba,an kamuujiyay ceelkaasi,

waxaa gabi ahaanba usoo biyo doonta wakhtigan oo ah xilli abaareed dhamaan deegaanada ku dhow Magaalada caynabo. dhawaan ayay ahayd markii gobolkan togdheer lagaga dhawaaqay Gudiga horumarinta gobolka saraar lamana oga waxaayka qaban doonaan ceelka caynaba oo kaalin muhiima kaga jira gobolka saraar iyo gobolada kal




#Article 222: Huriwaa (144 words)


Huriwaa ama (Heliwaa) loona yaqaano (Hurwaay) waa degmo ka mid ah 16ka degmo ee caasimada Muqdisho ama gobolka Banaadir.

Waxey ku taalaa dhinaca woqooyiga Muqdisho. 

degmadaan waxaa mara jidka 

waxaana ku yaal :

qebaha wax barashada : 

degmadu sido kale waxa ey leedahay 2 suuq 

degmada waxa ey u kala qeebsan taa 4 waaxood. 

 2: Barwaaqo, oo loo yaqaan suuqa xoolaha. 

 3: Waxara cade  

degmada waxa ey leedahay saldhig weyn iyo xarun degmo. 

sido kale waxa ey ledahay degmada masaajido qadiimo ah waxa ka mid ah 

sido kale degmada waxa ey ka sameysan tahay xafada aad u tira badan. waxa ka mid ah:

 
Degmada Huriwaa waxey kaloo leedahay Xaafado caan ah sida :- 

degmada waxa kalo ey ledahay shelemoyin laga wada garanayo magalada muqdisho. 

sida : 

Waxaa sidoo kalle Dagmada ku dhashay

Eng:Abdirizak Mohamud Hared oo Ah Dada magac ku dhax leh bulshada Somaliyed




#Article 223: Eastliegh somali section (1407 words)


Eastleigh Somali Section

Eastleigh ama Islii waa xaafad dhanka bari ee magaalada caasimada Kenya ee Nairobi ku taal. Ma sugna xiligii ay Soomaalidii ugu horeysay timid xaafada Eastliegh ama Islii laakiin mudadii u dhexaysay dabayaaqadii 1980yadii ilaa iyo bilowgii burburkii Dawladda dhexe ee Soomaaliya waxaa si xadad la’aan ah u yimid Islii Soomaali tiro badan.

Xaafada Islii waxaa mara labo wado oo waaweyn waxaana la kala yiraah Fisrt Avenue iyo Second Avenue isla markaana waxaa labada wado u dhexeysa 12 wadooyin oo yar yar kuwaad loogu kala yeero wadada 1aad ilaa 12aad, ugu dambeytiina waxaa soo xira wadooyinkan wado la yiraah Runabout-ka.

Waxaa isla gudaha xaafada Islii (waa Eastliegh oo Soomaali laga dhigay) ku yaal suuq caan ah oo qiyaastii ah meesha deegaanka Soomaalida ee Eastleigh uu ka unkamay. Suuqan waxaa la yiraahdaa Garissa Lodge oo isaga laftigiisa loogu magacdarey magaalada ugu weyn degmada Garissa ee gobolka waqooyi Bari ee Kenya kaas oo dhaca dhulka Soomaalida ee loo yaqaan NFD. Dhulkaan waxaa si rarsmi ah gacanka Kenya Ingiriiska ugu wareejiyay sanadkii 1963. 

Xaafada Easliegh waxay qeyb ka tahay degaanka loogu magacdaro Pangani. Halkaan ayaad ka helaysaa saldhiga ciidanka amaanka iyo adeegyo kale oo quseeya adeegyada bulshada sida dugsiyada dhexe, kuwo sare, isbitaalka umulaha, rugo ciyaaro iwm.

Waxaa Eastleigh – Islii loo kala qeybiyaa, in kasta oo aysan bulshada aad ula socdan, sedex qeybood oo kala ah: Sekshin Wan (Section One), oo ah agagaarka Jaamka, wadada Juja Road ilaa iyo darafta hore ee Garissa Lodge, halkaas oo ay ka bilaabato Section Tuu (Section Two) oo iskugu jira Wada 1aad ilaa inta ka dambaysa wadada Runabout-ka, iyo Sekshin Tirii (Section Three) oo ku quman dhanka Gegida Diyaaradaha Caalamiga ee Joma Kenyatta Airport International. Si kale haddii loo yiraah Eastleight ama Islii, waxay ka kooban tahay sedex qeybood oo kala ah: Section I, Section II, iyo Section III. 

Eastleigh waxay waayahan dambe ee oo ah ilaa iyo 20kii sano ee la soo dhaafay ay ku caanbaxday suuqyo looga soo adeeg tago ilaa iyo wadamada deriska la ah Kenya sida Yugaandha (Uganda), Tansaaniya (Tanzania), Burundi (Brundi) iyo Itoobiya (Ethiopia). Badiyaa dhanka dharka, cuntada, qalabka korontada iyo qalabka guryaha iyo xafiisyada ayaa ugu badan beecsharada taal Suuqyada Eastleigh. 

Suuqayada Eastleigh waxay dhamaan ku yaalaan Section II, waxayna inta badan saaranyihiin First Avenue, halka Second Avenue ay ku yaalaan hoteelada, qaar ka mid ah masaajida, makhaayadaha iyo adeegyo kale. 

Masaafo dhan 12 wado oo is garabyaal una dhexeeya 2 wadoo waaweyn oo gaadiidka maro ayey ganacsatada Soomaaliyeed ka dhistey daaro dhaadheer (min 5 dabaq) oo aad moodo Hong Kong. Waxaa ay dadka booqdo Islii la yaabaan fakarxumada ku jirta dadkaas ganacstada ah ee dhisanaya wadan aysan laheyn mudo gaabane looga rari karo? Runtii dhismayaasha xitaa qaarbaa la yiraah Hong Kong, Bankog iwm. Suuqyada waaweyn ama rugaha carwooyinka waad ku dhexlumeysaa weynin inta ay la egyihiin. Soomaaliya diracyadeedii dumiyey dalkii ayaa hadane god kale u qodaya lacagtii ay sida aan wanaagsaneyn mudada lagu tabcayey. Waa gunaanadka ay gaaraan dadka booqada Islii.

Nidaamka dowliga ah ha ahaado mid canshuur ururiya ama mid ansixiya dhaqanka iyo qanuunka degaan, ganacsatada Soomaaliyeed in mudo ahba way diidanaayeen jiritaanka wax dhaqdhaqaaq ah oo sharci ku saabsan. Caasimadii wadanka ee Muqdisho waxay u duntey dad ganacsadayaal ah oo maalgeliyey dad yiri, anaa hor istaagi Dawladda.

Eastliegh waxaa uk nool dad aad iyo aad u badan oo mudan ilaa 3 saldhig ciidan amaan iyo adeegyo kale oo dowli ah sida meelaha shatiyada laga goosto waxay ahaan lahaayeenba, laakiin ganacsatadii ayaa dhulkii laaluush kaga suulisay dowladihii hoose ee degenaa. Caadiayan, jirtaanka dowlad hoose waxay keentaa meesha ay degantahay adeegyo badan oo daruuri ah sida:

Bulsho tiro badan oo aan tirakoobkeeda la heyn ayaa ku nool xaafada Eastliegh ee Nairobi. Qoraalo badan ayaad ku arkaysaa t iro ilaa kontameeyo kun iyo wax la mid ah laakiin hadaad damacdo inaad tiriso dadka dhex marayo suuqa waxaad si sahlan ku heli kartaa tiro toban kun gaareysa oo hal suuq ku sugan. Waaga markuu baryo ilaa iyo 5 saac ee fiidnimo waxaad arkaysaa dadka oo aan ka faaruqeyn wadada, iyagoo lugeynayo jidwaynaha loogu talogaley baabuurta, markuu baabuur soo maro ama hoonka yeeriyana ka kala leexanayo wadada, ka dibna dib ugu soo aruurayo oo lugeyskoodii meesha ka sii wadanayo. 

Waxaa nasiibdaro ah in Soomaalida aysan daneyn wax dowlad ah. Ganacsatada ayaana horseed u ah arintaan iyaga oo dano gaar ah leh. Taas waxay keentay in adeegyadii ay caadiyan dowladi qaban jirtey ayaa meesha ka baxay. Adeegyada lagu yaqaan dowlad, gaar ahaan dowlad hoose, waxaa ka mid ah caafimaadka bulshada, waxbarashada, amniga, nadaafada iwm. Sabab xafiis dowlad oo aan ka jirin Eastleigh ayaa sababtey inaan la heyn tirade rasmiga ah ee bulshada ku dhaqan Islii (Eastliegh).

Soomaalida ku dhaqan Eastleigh ama Islii, waa dad inta badan ka soo jeeda gobolada koonfureed ee Soomaaliya, gaar ahaan magaalooyinka Muqdisho, Kismaayo,Baardheere iyo Balad Wayne iyo dad noloshoodu dhexeyso Nairobi iyo magaalooyinka gobolada Soomaaliyeed ee xaduuda la leh Kenya ee Gedo, Jubadda Dhexe iyo Jubbada Hoose. Dadkaan badankii tan iyo burburkii caasimada Muqdisho ayey nolol ka sameysteen Nairobi, iyo Kenya guud ahaan.
  

Waxaa Eastleigh (Islii) ka jira waxbarasho diini ah oo aad u tayo sareyso. Waxaa xaafada Islii ku taal 4 masjid oo aad u waaweyn oo kiiba uu qaado musaliin aad u tiro badan. 
Waxay masjidyadan kala yihiin: 

Waa sida ay u kala weynyihiin ama u kala qaad badanyihiin masaajidyada Eastleigh ku yaal kuwaas oo kaalin lixaad leh ka qaata nolosha shacabka Soomaaliyeed ee ku dhaqan caasimada Kenya, Nairobi. 

Iyada oo ay afar masjid jiraan ayaa hadane waxaa dhacda inta badan in salaad walba ay buuxsamaan. Badiyaa hoteel ama lodge walba oo ku yaal Eastleigh wuxuu leeyahay musale ay ku tukan karaan 30 qof , iyaga laftigooda way buuxsamaan. Tani waxaad kaga cabir qaadan kartaa baaxada tirade bulshada ku nool deegaanka Islii ee caanka ka noqday bulshada Soomaaliyeed dhexdeeda tan iyo waayihii qaxa laga noqday caasimaadii Muqdisho ama Xamar. 

Nairobi waxay caan ku tahay gaadiid xaniba isku gudubka magaalada. Easliegh, dhanka Soomaalida oo leh 2 wado oo keliya, First Avenue iyo Second Avenue, waxaa dadka ay gadiid ahaan u isticmaalaan matatu. Gaadiidka dadku raacaan waa baabuur labo nooc kala ah: Caasi 14 shaqsi qaad ah iyo baabuur nooca xamuulka ee ka yar 1 TON oo loo sameeyay dul qufulan oo laga dhigay sidii Coaster-kii Xamar ka shaqeyn jirey, wuxuuna qaadir karaa 25 shaqsi. 

Wax nidaam ah ma lahan baabuurtaan wayna buuq badanyihiin oo musiq sawaxan dheer leh ayey leeyihiin. Qeylida ka yeeraysa sameecadaha baabuurtaan ayeysan labada qof ee is ag fadhida is maqli karin. Sidoo kale wax taleefan ah ma ma maqli kartid, midaad dirtey iyo mid kuu soo dhacay. Boosteejo sugan, xawaare xadidan iyo adeeg qanac leh midna ma lahan baabuurtaan dadka ay magaalada hoose town-ka ku aadaan, kagana soo rawaxaan.

Eastleigh (Islii) waa nafar iyo hoteel 5 dabaq ah. Waxaa mudo toban sano gudaheed ah meel walba laga taagay daar 5 dabaq ah oo qolkiiba bishii lagu kireyo KSh 15,000 oo u dhiganta $220.00/month/bishii. Dadka oo aad u tiro batey ayey kirada guryaha cirka isku shareereen. Waxaad arkeysaa 3 qol oo bishii lagu kireeyo $450. Runtii waa lacag aad u tiro badan oo Europe iyo North America un la dhihi karo waa u macquul in guri laga bixiyo sabatoo ah dadka inta badan waxay bishii sameeyaan wax ka yar $150. Waa qofkii xirfad lagu shaqaaleeyey. Macalimiinta, farmashiistayaasha iyo dadka la xirfada ah ayaa waxay mushaar u qaataan $300.00 ama lacag aan ka badneyn. 

Waayahan dambe ayaa mulkiilayaasha guryaha waxay bilaabeen iney dalbadaan hormarin bil kiro ah iyo labo bilood oo dibaaji ah. Waa arin dad badan u rartey daafaha magaalada, halkaas oo $100 lagu heli karo guri $100.00 bishii ah ama KSh 6000-7000/= bishii. Adeegyada iyo macmilkii Soomaalida ayuu qofkaas ka fogaanayaa. Dadka inta badane ma lahan wax gaadiid iyaga u gaar ah.

Islii ama Eastleigh waxay Soomaalida sameysteen iskuulo ka kooban luqado (English, Ksiwahili, Somali,Arabic, French), computer, ganacsi, daruus dugsiyo dhexe, iyo dugsiyo sare.

Easliegh schools waxaa ka mid ah:

Badiyaa iskuuladan intaan mid ama labo ka aheyn ma bixiyaan daraasaadka dugsiyada sare, kuwaas oo ay wasaarada waxbarashada Kenya bixiso shahaadada marka uu ardeygu dhameysto waxbarashadiisa ama waxa ay Somali Kenya ugu yeeraan akhriskiisa.

Bold textLink title

Waxaa Eastleigh ku yaal dhowr rugood oo bixiya adeeg caafimaad. Adeegyada bukaansocodka caadiga ah, adeega dumarka uurka leh iyo adeegyada umulinta iwm ayey bixiyaan rugahan caafimaad. In badan ayey ka kharashyaryihiin isbitalaada waaweyn sida Kenyata Hospital, Nairobi Hospital, Agha Khan University Hospital. 

Adeegyada rugaha caafimaad ee xaafada Islii waxay kala yihiin:




#Article 224: Saraar (308 words)


Saraar waa Gobolka  u dhexeysa Togdheer iyo gobolka Cayn.

Degmada Caynabo ayaa ah magalada caasimada u ah Gobolka saraar waana magalada ugu weyn, gobolka waxa ku yala   Banka saraar oo aad u Qurux badan xilliga roobka iyo barwaaqada. Waa mid weyn dherer iyo Ballac intu legyahay  waa kii Faysal Cumar Mushteeg lahaa.  Tan iyo xalay waan soo soconnee, Saraari ma jidkii Siraad baa. Waxa loogu wanqalay Gobolka Saraar oo ay Caasimad u tahay Degmada Caynaba.

Laamaha HJ ee Saraar ku dhaqan waxaa ka mid ah Reeryoonis; cali barre; reeriidle; Beesha cumar Jibriil ; Solomadow; HY sacad yoonis. Saraar dhinaceeda koonfur-bari waxaa ku dhaqan reer darawiish, gaar ahaan hareeraha Guumeys, gaar ahaan jilibada ka mid ah Jaamac Siyaad.

Dadka ku nool waxa lagu qiyaasaa Gobolka Saraar ku dhawaad Boqol Kun. 50.000 waxa doorashada inay codeeyaan iska diiwaangaliyey 31-kun oo cod bixiye.wana gobolki ugu codka badna marka laga yimado 6da gobol ee waweyn. Waa gobol xoolo dhaqato, Beeralay, iyo Ganacsato.

Waa ￼xaruntii Colkii Soocane ee Cumar Jibriil iyo reeryoonis ee uu Hoggaamiyaha ka ahaa Kite Fiqi Yuusuf ( Kite Fiqe) waa xarunt abwaankii iyo Abaanduulihii Geesiga ahaa Maxamuud Jaamac Nuux ( Maxamuud Daallin).

Xagga Ganacsiga waxa ka soo ￼jeeda Cabdi cawed cali (indhadeero) iyo Qaasin Qodax oo ahaa xiddigo xoolahoodu ifiyey guud ahaan dhulka Soomaalida gaar ahaanna Soomaalilaan. 

Xagga Diinta waxa ka soo jeeda Sheekh Cali Warsame oo ahaa Aasaasihii Al-itixaad qaybtii ￼ Soomaaliya.  

Mar kale Saraar waa ￼gurigii Dhaqanka Beelaha Habrjeclo iyo xaruntii dhaqanka. Suldaan Cali Muuse ayaa ka soo jeeda. Xilka waxa maanta haya Suldaan Cabdillaahi Suldaan Cali. Chief Caaqilkii guud Reer Yoonis ama Cismaan Yoonis Cheif Caaqil Maxamuud Xasan Bidde. 

Halgankii SNM waxa ka soo jeeda Mujaahid Aadan Tarabbi Jaamac (Tuug-Tarabbi) oo ahaa aasaasihii Guutada 7-aad ee SNM. Guutaale oo ahaa ninkii ugu horreeyey ee qori gaadhi saara. Cabdiraxmaan Maxamed Case oo ahaa Taliyihii Guuto koowaad snm 




#Article 225: Cilmi Boodhari (1164 words)


Cilmi Boodhari(Ahun) wuxuu ahaa nin ku dhashay agagaarka u dhexeeya Hargeysa iyo Berbera, 
Cilmi Wuxu Cilmi la dhashay nin la odhan jiray dhaameel, islaan haddeertadan nool iyo nin la odhan jiray Ibraahin Jees, oo uu gabayadiisa ku hal-qabsan jiray. Sida ay sheegtay walaashii oo hadda nooli dalka magaalada u camiran waqtigaasi waxa ay ahayd magaalada Berbera, deegaankiisuna wuxu ku dhawaa xagga Berbera, markaa waxa ay ahayd arrin iska daiiciya markaa in uu Berbera shaqo u raadsado. Wuxu shaqo ka helay Roodhiile/Moofo uu lahaa Allaah naxariistiisii janno ha siiyee taajirkii weynaa ee la odhan jiray Xaaji Adan Rooble Qabille oo moofooyinkii ugu horreeyey geyiga Soomaaliyeed ka aasaasay Berbera, Burco iyo Hargeysaba bilowgii 1901kii. 1930-naadkii ayaa magaalada Berbera waxa caan ka noqday nin dhallinyaro ah oo miyiga ka yimid waa Cilmi Ismaaciil Liibaan oo lagu naanayso cilmi boodhari
Goor aroor ah ayaa waxa u timid gabadh aad u qurxoon oo dhallin yar oo rooti inay gadato rabtay--magaceeda waxaa la oran jiray Hodan Cabdulle Walanwal. Gabadha waxaa dhalay nin taajir ah, oo reer magaal ah, oo ingriiska u shaqeeynjiray, tarjumaan ahaa.
  
Dukaankii roodhida lagu iibiyey ee Berbera ugu weynaa ee Cilmi uu ka shaqeyneyey waxaa soo gashay gabadh qurux badan oo la odhan jirey Hodan Cabdille Walanwal. Sidii ay u socotey waxaa abwaan Soomaaliyeed ee la odhan jiray Maxamed Cumar Huryo Ahun) uu ku sifeeyey sidan:

Markay socodka damacdee!“
Deggenida tallaabada
Miisaanka lagu daray
Laafyaha la daawado
Dadku waxay yiraahdaan:
May daarin ciidee
Indho deeraleeyey waxay ahay

Cilmi waxa uu ah inan dhalinyaro oo miyiga berbera ka yimi suu shaqo u helo, iyo nin ayaa u dheertahaya adkee iyo xoog alle u dhameeye

waxuuna jecalaa markuu firaaqda  yahay in uu aad  waxa u Qoro.

gabaygiisii ugu horeeyay waxuu ah ,

Nimanyahow, dharaar iyo habeen waan dhadhabayaaye,

Dhulkuun baan xarriiqaa siday dhiillo ii timiye,

Sidii qaalin dhugatoobayoo geeli laga dhaabay,

Dhallinyaro ma raacee keligay baan dhaxanta meeraaye,

Dhakhtarkaa la geeyaa qofkii dhaawac weyn qaba e,

Iyana waa igu dheeldheeleyaan dhamacda Daa’uude! 

kala dhimaney dhool aadaneey aniyo dhaameele..buu yiri ninkii cilmi.

lafyahagan sidii han gool hiraryada jiinay

Cilmi wuxuu ka faquuqmay bulshaddii uu dhexdeeda magaca iyo maamuuska ku lahaa, wuxuuna noqday nin iska aammusan. Xilligaa geyiga Soomaaliyeed lagama aqoon jecel, waxaana ceeb iyo foolxumo loo arkayey qofkii laga maqlo „Caashaq baa i haya“. Qofkaa caynkaas ah waxaa loo haysan jirey mid uu jiinni derderay. Sidaas darteed ayaa Cilmi loogu qaadey habar jiinniga dadka ka buubisa oo dad badan daaweysey. Kaddib markii laga quustay ayaa waxaa loo tegey wadaaddo. Inkastoo ay aad u dadaaleen, haddana ficilkoodii iyo Quraankoodii ma noqon fal uu Cilmi ku raystay. Nin wed galay looma taag helo

gabaygiisii labaad

gabaygan waxa uu u tiriyay dadkii isga marka ku hareeraysnaa oo aan jacayl macneheeda garanayn

Caashaqa haween waa horuu Caaddil soo rogaye
Sayidkii Carshiga fuulay iyo Caliba soo gaadhye
Carruurtay sideen meesha iyo Ciise Nebigiiye
Cidla‘ lagama beermeen dadkoo cuudi waaxidahe
Waxaa qaarba cayn looga dhigay hays cajebiyeene
Soomaalidaa caado xumee iguma caydeene
Oo ima canaanteen sidaan Cuudka iibsadaye
Kuwii ii calaacalayey baan camal tusalayne
Sida weelka caanaha haddii laabta loo culayo
Bal aan soo ciddaadee maxaa cunaha dhaafaaya
Inanse cadaydo mooye waxaan calalsho lay diidye
Cududuhu manaaxaan hadaan caafimaad jidhine
Cilmigey wadaaddadu qodheen ceyn kunoqon waaye
Markan inaan caddaadaan kabiqi canab daraaddeede

Cilmi iyo saaxiibbadiisii waxay ka qayb galeen xafladdii arooska ee ka dhacday Daaroole, waxayna kula kulmeen Hodan.

Kadib markii la wada ciyaarey oo la wada heesey ayay Cilmi suurtogal u noqotay inuu gooni ula sheekeysto Hodan. Wuxuu u sheegey inuu danaynayo inay noqdaan laba qof oo haasawe wadaag ah, maadaama uu iyada aad dooneyo, hablaha oodhanna uu ka calmaday. Hodan waxay ugu jawaabtay in ay la nooshahay islaan eeddadeed ah oo aan marnaba ka aqbalayn nin iyo sheekadiis tooona. Islamarkaasna waxay dhegaha Cilmi si dadban ugu riddey inay jeceshahay in mustaqbalka guurkeedu uu talo ahaan qoyskooda ka go‘o.

Cadceed soo baxday calaacali ma qariso. 
Boodhari wuxuu yimid gurigii Hodan isagoo u tiriyey gabay uu ku ammaanay quruxdeeda:
Naasahan sidii hooto waran horay u soo taagan
Dibnahaagan hiifkaba aqoon hadalsan mooyaane
Gudub halacsi daymada indhahan hibada loo siiyey
Qosol hanaqa soo taabayoo caashaq hurinaaya
Ilko aan hogoodii ka lumin kalana hoosaynin
Sankaagaa hanaakiyo qorshaha hadiyad loo siiyey
Dhabannada hareeraha wacan wejiga halalac nuuraaya
Suniyaha habkooda wacan hadal dhamayn waaye
Luquntaa habkii geri lahaa hadal wax dhaafsiiyey
Timaha hoos garbaha uga degoo sinaha haabhaabtay
Heega iyo laafyaha gacmahan hibada loo siiyey
Dhexdan aan hareeraha u fidin horayna soo taagmin
Hannaan quruxsan waa taa indhuhu ka haqab beeleene! waxa qoray cabdi samad maxamed cabdi raxmaan naleye 

Leylo waxey aheyd gabar nin kumehersaneyd laakiin lama doneyn in la shaaciyo arintaa. Marka waxaa la oranjiray ayada umbaa diiday cilmi.

Dukaankii rootiga lagu gadayey ee Berbera ugu weynaa ee Cilmi uu ka shaqeyneyey waxaa soo gashay gabadh qurux badan oo la odhan jirey Hodan Cabdille Walanwal. Sidii ay u socotey waxaa abwaan Soomaaliyeed ku sifeeyey sidan
Markay socodka damacdee
Deggenida tallaabada
Miisaanka lagu daray
Laafyaha la daawado
Dadku waxay yiraahdaan:

Indho deeraleeyey!“
Gabadhu waxay ku tiri Cilmi „Suba
ax wanaagsan!“ Isagoo markii horeba ka helay qaab-dhismeedka qurxoon ee uu Eebbe u uumay baa haddana wuxuu ku murqaamay midabkeeda oo aad dahabi moodeysey iyo indheheeda debecsan ee ka soo jeeda wejiga dhalaalaya wuxuu ugu jawaabay „wanaagsan“. Islamarkaasna wuu caashaqay
Caashaqii buu u bukay Cilmi Boodhari . „Culays wuu i saaran yahay“ buu ku yidhi saaxiibbadiis. Markuu muddo bil ah jacaylka dhex dabaalanayay waxaa soo batay xanuun ka dhashay rabitaan xad-dhaaf ah oo uu u qabay Hodan. Cuntadii iyo hurdadiina way ku yaraadeen. Intii uu Hodan u tegey ayaa wuxuu u sheegay in uu jecel yahay inuu guursado. Hodanna iyadoo dirifsan, si kulul bay ugu sheegtay Cilmi inaysan guurkiisa u baahnayn. Muddo kaddib Cilmi wuxuu tiriyey gabaygii ugu horreeyey, isagoo ku muujiyey dhibaatadii la soo deristay
Nimanyahow, dharaar iyo habeen waan dhadhabayaaye
Dhulkuun baan xarriiqaa siday dhiillo ii timiye
Sidii qaalin dhugatoobayoo geeli laga dhaabay
Dhallinyaro ma raacee keligay baan dhaxanta meeraaye
Dhakhtarkaa la geeyaa qofkii dhaawac weyn qaba e
Iyana waa igu dheeldheeleyaan dhamacda Daa’uude!
Cilmi wuxuu ka faquuqmay bulshaddii uu dhexdeeda magaca iyo maamuuska ku lahaa, wuxuuna noqday nin iska aammusan. Xilligaa geyiga Soomaaliyeed lagama aqoon jecel, waxaana ceeb iyo foolxumo loo arkayey qofkii laga maqlo „Caashaq baa i haya“. Qofkaa caynkaas ah waxaa loo haysan jirey mid uu jinni derderay. Sidaas darteed ayaa Cilmi loogu qaadey habar jinniga dadka ka buubisa oo dad badan daaweysey. Kaddib markii laga quustay ayaa waxaa loo tegey wadaaddo. Inkastoo ay aad u dadaaleen, haddana ficilkoodii iyo Quraankoodii ma noqon fal uu Cilmi ku raystay. Nin wed galay looma taag helo!
Cilmi Boodhari isagoo aad u xanuunsan ayaa wuxuu tiriyey gabay uu ku eedeeyey dadkii garan waayey caashaqa wuxuu yahay:
Caashaqa haween waa horuu Caaddil soo rogaye
Sayidkii Carshiga fuulay iyo Caliba soo gaadhye
Carruurtay sideen meesha iyo Ciise Nebigiiye
Cidla‘ lagama beermeen dadkoo cuudi waaxidahe
Waxaa qaarba cayn looga dhigay hays cajebiyeene
Soomaalidaa caado xumee iguma caydeene
Oo ima canaanteen sidaan Cuudka iibsadaye
Kuwii ii calaacalayey baan camal tusalayne…aneh mitaan cml wee iqabsatay




#Article 226: Ibrahim Wasugeyare (585 words)


Ibrahim Wasugeyare Waa gabayaa caan ah waxa uu ku dhashay dagmada Wardhiigleey ee magaalada Muqdisho, sanadkii 1989kii

gabayo badan ayuu tiriyay waxaana ka mid ah:-

Sida hogol kaliishii da'doo milicdu ay hayso 
Ama lebiga Hawdoo gugii ubaxu heeryeeyey 
Oo haadku dhaafoo shimbiro cimilo goor heesa 
Aadmigu ma hilayee dhakhsuu ugu hiloobaaye 
Anna xiisahaan kuu yahaa kaba hanaan dheere 
Ninba tuu ka helay buu gabdhaha Hodan ku sheegaaye 
Oon heer-kastay qurux katahay hawlin taa kale e 
Anna dookhu adiguu huwadey kuna hareer yaale 
Qaar buu gabdhaa hilibku iyo hugu cusleeyaaye 
Adna inaanad haabkaa ahayn hubiyey dhawr-jeere 
Naasahan sidii hooto waran hore u soo taagan 
Dibnahaagan hiifkaba aqoon hadal san mooyaane 
Gudub halacsi daymada indhahan hibada loo siiyey 
Qosol hanaqa soo taabayoo caashaq hurinaaya 
Ilko aan hoggoodii ka lumin kalana hoosaynin 
Sankaagaa hanaankiyo qorshaa hadiyed loo siiyey 
Dhabannada hareeraha wejiga halalac nuuraaya 
Suuniyaha haabkoodan wacan hadal dhamayn waaye 
Luquntii habkii geri lahaa halal wax dhaafsiisay 
Timo hoos garbaha uga degoo sinaha haab-haabtay 
Heega iyo laafyaha gamcahan hibada loo siiyey 
Dhexdan aan hareeraha u fidin horena soo taagmin 
Hannaan quruxsan waataa luguu ka haqab beeleen 
Gobonimo haddii laga hadlana waa hirsood runa he 
Hoo iyo waxsiin waxa ka roon haab garaab qaba e 
Adiguna hantiday oo caqligu waa hub kuu dihine 
Hadaaqaba ma dhaameen haddaan hadalku toosnayne 
Hayeeshee warkaad hurin taqaan haa adoon odhane 
Mar hadaad hufnaan gees kastaba aad ka hanaqaaday 
Adigey hibaaqeey naftani heegan kuu tahaye 
Adaan hiirta waaberi dartaa habataq luudaaye 
Hanfigiyo kulayl-kiyo haddaan halowga soo jiidho 
Oo aanan haabkiyo dhabtiyo laabta kugu haynin 
Ma'haraado oonoo biyaha hoos uma dayo e 
Haamadayga dhaxanta cabaar hooy kama galo e 
Hawlaha dalkeygiyo xilkaan baaye hananaayey ku habsaamay 
Taadii markaan taydi hoos dhigaye Magaalada hareertaad ka taal eed u hoyonayso 
Inaan helo haddii aan yartaay haabka aan geliyo 
Aaweey hubqaad wacan anaan hadal cid weydiinin 
Hillaacaan sidiisii maraa hagida aad taale 
Haatufkaan sidiisii walaal ku hor imaadaaye 
Haddii aan heddeen gelin intaan dunida hoos joogno 
Inaan kaa hawoodaa marnaba waa habeen tegeye Hayeeshee 
Illaah baa hayoo calaf ku hoos yaale 
Haddaan Eebe hoo odhan wuxuu u hunguroonaayo 
Qofna abid ma soo helo wuxuu haari ku ahaaye 
Haddii aynu kala haayirnoo laysu hiran waayo Oo aan 
Hibaaqeey nasiib adiga ii haynin
Nacas hayle-foosh iyo qorqode garan hagaaggaaga 
Midaan ku hidda-raacayn asaan haybed kugu beerin 
Urdun xumaha hanfiif-sada kolkay hawli soconayso 
Haddii talada aan hayn lahaa kuma horgeeyeene 
Waxba yaanan sii hadaltiyeyn hadalka qaarkiiye 
Ihaleel jacaylkii intuu soo hamaansadaye 
Heensiyo hubkaa laba dhacuu igu hogaanshaaye 
Hayin aan biyaha daadin iyo igadhig hawlmooge 
Dhulka meesha Hodaniyo nimcada igu aghaynwaaye 
Hogob laga hayaamiyo cidluu ila hadaafaaye 
Hiil qodaxle iyo jeerin buu igu hagaajaaye 
Waxaan hadimo soo maray waxaan halowyo soo meeray 
Hohi cabasho weeyee mar qudha hiiftan maan odhane 
Halbawlahaad i heertiyo lafahan hilibku naafoobey 
Nabaradan bog hoosiyo wadnahan halac ka oogaaya 
Haddii aan ku helileey bogsoon haarta qoomaniye 
Waa hubaale hays odhan wax buu kuu hadoodilaye 
Waa hadal nin waayeeli yidhi hiila kaa raba e 
Waa hadal ka soo baxay ninkii kuu harraad qabaye 
Waa hadal ka soo baxay ninkii kuu hadfee lumaye 
Waa hadal ka soo baxay ninkaa soo hiloow ku lehe 
Waa hadal qofkii la hordhigaa oohin hoorsadaye 
Waa hadal qofkaan caashaq helin hawlyaraan la'ahe 
Waa hadal markaan kugu hamiyey aan higaad qoraye 
Waa hadal wax badan baan habraye uurku hayn karine 
Waa hadal halkaad igaga taal hoo ogoow ku lehe 
Waa hadal hayii kugu lalabay soo halaan-halaye 
Caashaqa hareertaada qabo hubiyey kaygiiye .
Waxa qorey iid maxamuud jamac

waa abwaan sare kala soo xiriir 0634800066 oo hormuud ah




#Article 227: Maxay Diinta ka qabtaa banaanbaxa ama mudaharaadka? (286 words)


Maxay Diintu ka qabtaa banaanbaxa ama mudaharaadka?

Kama qarsoonna arday kastoo e runta dooya a inaysan bannaayeen mudaharaadyada, maxaa yeelay culimada waaweyn ee Islaamka waxay yiraahdeen ma bannaana, sidaas darteed waxaan u arkay inay waajib tahay inaan soo uruuriyo, aniga oo aad u soo koobayo fataawaha culimada waxay ka yiraahdeen banaanbaxa, si ay u ogaadaan Muslimiinta arinkaas aan la socon.

Sheekh Al-callaama Muxammad Naasirud-diin Al-Albaani —Eebbe ha u naxariistee- wuxuu yiri:- 

Sheekh Al-callaama CabdilCaziiz ibnu Baaz –Eebbe ha u naxariistee- wuxuu yiri:-

Sheekh Al-callaama Muqbil Al-Waadici —Eebbe ha u naxariistee- wuxuu yiri:-

Sheekh Al-callaama Muxammad ibnu Saalix Al-Cuthaymiin –Eebbe ha u naxariistee- wuxuu yiri:-

Wuxuu sidoo kale yiri: Haddii cidda lagu mudaharaadayo Muslimiin yihiin, Muslimiintaas waxaa ku filan in lagu waaniyo Kitaabka Eebbe iyo Sunnada Rasuulkiis ﷺ sidaas ayaa wanaag ugu jirtaa Muslimiinta, haddiise cidda lagu mudaharaadayo gaalo yihiin, Gaaladaas ma kala jecla haddii lagu mudaharaado iyo haddii kaleba, Mudaharaadkana wax uu soo kordhinayo ma jiro oo xaaladda wax uu ka beddelaayo ma jiraan, sidaas darteed waxaanu u aragnaa inuu mudaharaadku yahay waxaan bannaaneyn.

Sheekh Saalax Al-Fawzaan -Eebbe ha dhowree- wuxuu yiri:-

Sheekh Al-callaama Axmed ibnu Yaxyaa An-Najmi –Eebbe ha dhowree- wuxuu yiri:-

Wuxuu sidoo kale yiri: Islaamka kuma guuleysto in la mudaharaado ama la banaanbaxo ee Islaamku wuxuu ku guuleystaa Jihaadka ku dhisan Caqiidada saxda ah iyo siduu jideeyay Muxammad ibnu Cabdullaahi nabadgelyada Alle iyo naxariistiisa korkiisa ha ahaatee. Rususha iyo dadkii raacay waxaa lagu imtixaamay dhibaatooyin badan lamana farin inay dulqaataan mooyee yacni sabar, siduu Eebbe Qur’aankiisa ku leeyahay:

{استعينوا بالله واصبروا إنّ الأرض لله يورثها} من يشاء من عباده والعاقبة للمتقين} [ سورة الأعراف : 128] .

Sheekh CabldiCaziiA ar-Raajixi –Eebbe ha dhowree- wuxuu yir-i: 

                              Waxaa soo diyaariyay 

                           CabdiRisaaq Maxamed Cilmi 
                                 ”ina Warfaa”

                      




#Article 228: Linux (865 words)


waxa soomaali kuugu soo turjumay MOHAMED HUSSEIN oo ku nool magaalada hargeysa kuna magac dheer Mohamed aasif oo dhigta jaamacada caalamigaah ee Abaarso Tech University Hargeisa Compus

Linuks () Waa barnaamijyo isku-duub ah oo loogu talo galay in lagu maamulo kombuyuutarada. Linuks wuxuu ka soo farcamay  waxaana aasaasay  sannadku markuu ahaa 1991. Linuks waxaa u sal ah  oo ay isku duba ridaan guddi uu ka mid yahay Linus Torvalds oo loo yaqaano  linux waxa lagu isticmaali karaa waxa alaala waxaad u baahato isda haakiin garaynta websaytyada, iimaylada iyo wixii la mid ah linux waa uu ka faa'iido badan yahay waxa kale oo dhan oo faa'iidooyinkiisa waxa ka mid ah in aanuu koombuyuutarka fayras kaa galin sidoo kale waxa muhiimadiisa ka mid ah in aad ku isticmaalil kartid waxaad doonayso inaad dowloadgaraysato kaas oo fayras leh se aanuu waxba ka qaadayn fayrasku.

Linuks waa bilaash(lacag la'aan) qofkii rabaa isticmaali kara, wax ka bedeli kara siina fidin kara wuxuuna ku saleysan yahay xeer loo yaqaano . Waxaa jira barnaamijyo badan oo Linux ah oo ay si wada jir ah isugu soo duba-rideen farsamo-yaqaanno badan waxaana ka mid ah , , , ,  iyo qaar kale oo badan.
Linux waa ka fiican yahyay obaratarada kale oo dhan, waanaa bilaash 

koombuyuutarka miisku waxa kale oo loo ya qaanaa Desktop oo isaga lama qaad qaadi karo sidoo kale aad ayuu u weyn waxaanaa loogu talo galay in lagu isticmaalo xafiisyada oo aan la qaad qaadin 

Kumbuyuutar waa aalad lagu isticmaalo meelo aad u tiro badan oo ka mid ah nolosha bulashada. Nolosha casriga ah oo aan hada ku jirno waxaa aad u adag in la'helo xirfad lagu shaqeeyo oo aanan la’isticmaalin aaladan kumbuyuutarka ah. 
Qoraalkan gaaban waxaan rabaa in aan si sahlan ugu sharxo sida uu kumbuyuutarka u shaqeeyo. Waxaana hubaal ah in intiina badan oo qoraalkan akhrisanayso, in ay isticmaaleen aalada lo yaqaano kombuyuutarka.
Arrin aasaasi ah oo u baahan in uu fahmo qofwalba oo raba in uu waxka fahmo teknolojiyada casriga ah ayaa waxay tahay: In kumbuyuutarku uusan qabankarin wax uu san biniaadanka qabankarin ama ku fekerikarin. 
Waxaa hubaal ah in uusan aduunka jirin kumbuyuutar uu sameeyay wax aan beniaadam ahayn. Sababaha ugu wacan in ay kumbuyuutarada ku soo bataan goobaha wax soo saarka sida warshadaha, isbitaalada IWM (Iyo Wixii laMid ah), waa sida ay u qabankaraan howlaha soo noqnoqda asaga oo aanan daalin uun qaladkiisuna aad u yaryahay haddii loo feeriyo mida uu qofka beniaadamka ah qabto. 

Arinkakale oo uu kumbuyuutarka kaga duwan yahay dadka ayaa wax ay tahay in uu si dhaqsileh ku qabankaro howlaha xisaabaadka u baahan. Sida aynu ognahay xisaabta laga rabo in uu kobmuyuutarka yaqaano ayaa waxay tahay oo kaliya Iskudar iyo Kalajar. Iskudhufashada iyo Isuqaybinta waxay ka yimaadaan labada aanu horey u soo sheegnay.

Kumbuyuutarka oo gebigiisaba ku salaysan farsamada elektarooniga ah ayaa waxa uu yaqaanaa oo kaliya tirada 0 iyo 1 kuwaas oo luqada Ingriiska ahi lagu yiraahdo bits. Sababta uusan kombuyuutarka u aqoonin wax aanan ahayn 0 iyo 1 waxaa ugu wacan ku tiirsanaanta uu ku tiirsanyahay korontoda. Si ay qaybaha kala duwan ee kombuyuutarka u wada xiriiraan, ayaa waxa ay isku fahmi karaan oo kaliya koronto waa joogtaa ama koronto ma’joogto. 1 wuxuu u dhigmaa korontaa joogto meesha 0 uu u dhigmo koronto ma’joogto. Sidaasi darteed ayaa xisaabaadka uu xisaabo kumbuyuutarka loogu magacaaba binary-math.

kumbuyuutarku waxa uu u qaybsamaa laba qaybood oo kala ah HARDWARE oo ah samayska iyo walxaha uu ka kooban yahay kumbuyuutarku, iyo SOFTWARE oo ah barnaamijyada uu ku shaqeeyo kumbuyuutarku.

Taariikhda horu marinta kumbuyuutarka iyo horu marintiisu waa wax ilaa hadda socda sidii loo kordhin lahaa xawaarihiisa, ama loo yarayn lahaa qaab dhismeedkooda ama loo kor loogu qaadi lahaa qaadkooda. Intaan la samayn kumbuyuutarka qabanaya hawlaha badana dadku waxay isticmaali jireen inay isticmaalaan hababka caadi ah si ay wax u xisaabiyaan Ilaa uu soo baxay kalkuleetarka waxa lagu xisaabiyo kaas oo fududeeyay xisaabtii. Kalkuleetarkii ayaa la horu marinayay maalinba maalinka ka danbaysa ilaa sannadihii afartaneeyadii kaas oo sees u noqday in lasoo saaro qalab badan oo loo adeegsado isgaadhsiinta iyo waxbarashadaba.

Guusha laga gaadhay soo saarida kubyuutarka waxay bilaabantay wixii ka danbeeyay soddomeeyadii ilaa afartameeyadii qarnigii labaatanaad, waxaana loogu soo daray astaamaha gaarka ah ee kumbuyuutarka casriga ah sida adeegsiga elektrooniga ah ee ku shaqeeya nidaamka digita ama nambarada ( waxa badankooda daahfuray kalood shanon sannadkii 1937dii) iyo habka barnaamijaynta.
kombuyuutarkii ugu horreeyay ee qabanayay shaqooyin guud waxa uu ahaa ENIAC oo lagu sameeyay maraykan kuna salaysnaa habka toban tiriska 1946

Kombuyuutarada waxaa loo kala qeybiyaa: Kumbuyuutarada miiska, kuwa dhabta, kuwa calaancahsa iyo kuwa waaweyn oo loo yaqaano Super Computers (Kumbuyuutarada Heer sare ah ah).

Waa kumbuyuutarda ugu badan e la'siticmaalo, waxaan la gu siticmaalaa Xafiisyada, Dukaamada, Isbitaalda iyo Guryahaba.  

Waa kuwo loogu talagalay dadka aan shakhada ku qabanin meel joogto ah, oo gala safaro ha noqdeen kuwo dhaadheer ama kuwo magalada gudaheeda ah.  

waxaa loogu talagalay dadka aanan u baahnay awood wayn ay ku qabtan kubuyuutarka lakiin u baahan in ay jadwalkooda shaqada iyo balamahooda wax ka bedelaan iyo in ay rabaa in ay aqristaan waraaqahooda elektrooniga ah (e-mail).  
fikrada waxa aiska leh Mahdi abdirizak dahir oo ah nin cilmiga komputerada ku ta khukhusay

waxay qabtaan howlo qaas ah, sida naqshdaynta, maamulida dayaxgacmeedyada IWM.kv 




#Article 229: Bill Gates (241 words)


William Henry Bill Gates III (28 Oktoobar, 1955). Waa nin ganacsade iyo programmer ah isla markaasna ah samafale. Waana ninka ugu hodantinimo badan caalamka.
Bill gates iyo Paul Allen waxey wada asaaseen shirkada Microsoft sanadkii 1975kii.

Wuxuu ku dhashtay Seattle, Washignton 29kii October 1955kii. Waalidkiisana waxaa la yiraahdaa William Henry Gates, bill gates.

Sr. iyo Mary Maxwell Gates, waxaa la dhalatay Gates labo walaalo.

Wuxuu ku soo barbaaray yaraantiisa gates qooys magac ku leh taariikhda Siyaasadda iyo ganacsiga iyo adeega bulshada. Aabihii wuxuu ahaa Garyaqaan(Lawyer) sare, Hooyadiina waxey qabatay jago maamul jaamacada washignton. wuxuu aad ugu wanaagsanaa gates yaraantiisii iyo waliba xiligii iskuulka hoose maadooyinka sida Xisaabta iyo Scienceka, walidkiina waxey ogaadeen maskax furfurinada wiilkooda waxeyna geeyeen iskuulka (Lakeside) oo ku sareeyay heerka waxbarasho.Go'aankaasna wuxuu saameyn weyn ku yeeshtay nolosha gates waayo wuxuu markii ugu horeysay uu ku arkay Computerka.
Gates wuxuu ka mid yahay ganacsatada ugu wanaagsan ee kacaankii kumpuyuterka.
.intaas waxaa dheer in ay gabadhiis mida wayn oo dhalatay 1996 ee saaxibo yihiin wiil soomaaliyeed oo lagu magacaabo saadaq waxa kale oo ay saxiib wanaagsan isku yihiin wiil kale oo la dhaho Abdiladiif Aadan Maxamed Oo ku nool dalka Ruushka.

gatter  waa naaneystii loogu yidhi xillligii waxbarashadiisa hoose taaso la micno ah diidey iaan quusto.
Bill Gates iyo Paul Allen ayaa 1975 waxay wada aas-aaseen shirkada Microsoft.

HADDA william henary gates bill gate waxaa lagu timaamaa ninka dunida ugu lacagta badan

waxaa taariikhdan kooban ka diyaariyay

Ilyaas abdirahman mohammed.




#Article 230: Al-Qaacida (401 words)


Al-Qaacida waa urur iyo dhaqdhaqaaq haybo badan, wuxuu abuurmay 1988 ilaa 1989kii iyo horaantii 1990, wuxuu ku baaqaa Jihaad Caalami ah, haatan waxa uu ku badanyahay xarunna u ah wadanka yemem, gaar ahaan gobolada qabiilooyinka koonfurta oo ah dhul buuro leh, kuwaas oo loo yaqaan alqaacidada jasiirada carbeed. 

ururka ayaa hawlo badan qabsaday weeraro waaweyna la beegsaday yoolal shacab iyo mid ciidamba oo ku kala yaalla daafaha aduunka ,  haba ugu caansanato weerarkii 11 sebeteembar ee saraha dhaadheer ee maraykanka lagu qaaday , hogaankooda waxoo ahaa Usaama bin Laadin, waxaana ciidamada Mareykanka ee ku dileen dalka Bakistaan. Al-Qaacida waa urur qaraxyo badan ka fuliyay wadamo badan oo caalamka ah, sida Mareykanka, Turki,Kenya,Soomaaliya,Yemen,Tansaaniya iyo meelo badan.Al-shabaab waxey la xiriirtaa Al-qaacida, Waa urur is qarxiyo oo aaminsan fikrada al.qaacida. 

Alqaacida waa urur arkakaxiso ah oo wahaab ah.Waxeena aaminsanyihiin fikrada ee ka qabaan diintooda islaamka.Al-qaacida waxa la'aasasay sanadii 1988. waxa ay kubaaqdaa Jihaad caalamiya hada waxa ay aad u dagantahay Yaman waxa ay gaysatay weeraro aad u badan oo ay ugu wayntahay weerarkii 11- sibteenbar 2001 weerarkaasi waxa uu kadanbeeyay in dawlada maraykanku ay qaado dagaal ay kumagacawday ladagaalanka argagixisada. waxa laguyaqaanaa alqaacida in ay isticmaasho weerarada isbiimaynta ah iyo weerarada ama qaraxyada iskumarka kadhaca meelo kala duwan. alqaacida waxa ay markasta ku andacootaa in ay beegsanayso goobo ay joogaan xoogag ajanabi ah oo dhulka islaamka kusoo duulay.ururka alqaacida waxa ay rabaan in caalamka islaamka ay kasameeyaan dawlad islaamiya oo fakarkooda kusocota. amaba waxa looyaqaano (khilaafa al-isklaamiya)waxa ay uragtaa alqaacida in uu jiro iskaashi amaba gaashaan buur kiristan ah oo kusoo duushay ciida islaamka waxa kale oo alqaacida ay wax caadiya u argtaa oo ay xalaashatay cidii ku dhimata qaraxyada ay gaystaan xataa hadii goobtaa dad islaam ah oo aan waxba gaysani ay kujiraan.

markii hore aasaasida alqaacida waxa uu ahaa ladagaalanka shuuciyadii Midowga Sofiyet oo dagaal kusooqaaday wadanka Afganistan waxa ay taakulo dhanwalbaleh ka helijireen Maraykanka maraykanka oo markaas u arkayay in ay tahay wax aad u fiican in lahelo dhurdurugsiga dofiyetka wax ka hortaga. isla markaas ay alqaacida kadagaalamaysay wadanka afgaanistaan waxa sii siyaaday carabta kaqaybgalaysay dagaalkaas kuwaas oo labaxay magaca (Afgaan alcarab) amaba carabtii afganistaan.kadib markii uu dhamaaday dagaalkii afganistaan xaalkii wuu isbadalay midawgii sofiyet wuu burburay. saaxiibadii shalay waxa ay noqdeen cadawga maanta alqaacidana waxa ay noqotay urur caalmiya oo jihaad raadisa oo aan ku koobnayn afganistan kaliya waxaana ka midnoqday dhmaaan carabtii ka qayb gashay dagaal sofiyetka iyo afganistan.




#Article 231: Kaaraan (252 words)


Degmada Kaaraan waa degmo ka tirsan Degmooyinka Gobolka Banaadir kuna taala dhinaca waqooyi ee mgaalada Muqdisho, waagii hore waxaa loo aqoon jiray Kaambo loojo, waxa ayna ka kooban tahay afar xaafadood,waana mid ka mid ah degmooyinka ugu baaxadda wayn gobolka Banaadir uguna dadka badan,  waxeyna deris la tahay degmooyinka kala ah, cabdicasis,Shibis,Yaaqshiid,Huriwaa,warshiikh, iyo badweynta hindiya si aad wax badan uga ogaato Fadlan Nagu soo booqo Facebook Page ka Degmada ee 

                                                                                          
Buulo Recey, Ciyaal Jardiin, Alshareeca [ex siliga], Mariino, Buurka Diikow,
Arjantiin, Jamhuuriya, Xaajiyo culumo, Tookiyo,school Godeey, Jiirada. xaafada qawaaji, buulo maaxay, xerka dheere, Lafwayn, Sheekh Cali Cabdulle, Buulo Arjaantin, Buulo cali gaaf, xaafadda garboole,  cali geedi , macallin yuusuf , faay caato,ciyaal faroole, xaafadda telefishinka, ceelka maxaadeey, xaafada siisii,xaafadda khawaaji, irshaad.

Kuwii hore

dugsiga   macalin xuseen gaaboow
 *Dugsiga macalin cumar axmed

Dugsiga macalin muxudiin sheekh cabdullaahi

Saldhiga Booliska ee Degmada kaaraan waxa Kaloo kaaraan ay caan ku tahay shirkadii pepsi ga iyo cocacola garoonka ugu caansan degmada waa garoonka qoob doore iyo garoomo kale oo fara badan haka reebin xeebta liido oo jimca kasto loo damashaad tago degamada waxey caan ku tahay sportiga dhan kasto ow ahaado dhanka oradka iyo kubada cagta kubada kolayga boodada dheer dabaasha iwm.

Xarunta Boostada ee Degmada Kaaraan

Shineemo tukiyo
 ====

Kaaraan waa degmo isboorti waxaa ku yaalla garoomo xaafadeed caan ka ah guud ahaan Xamar sida. 

Degmada waxay lahayd kooxo caan ah oo soo saaray ciyaartooy magac iyo maamuusba ku yeeshay guud ahaan isboortiga Soomaaliya, waxaana aka mid ahaa Faynuus, Wajeer, Karaama, iyo khawaaji iyo Jabuutti.

 

  




#Article 232: Axdigii Hore (154 words)


Axdigii Hore ee Baybalku intiisa badan wuxuu ka hadlayaa wax loogu yeedho Dadkii Ilaah (reer Banii Israa’iil) – dhibaatooyinkii ay soo mareen, halgankoodii, geesiyaashoodii, hoggaamiyeyaashoodii, cuqaashoodii, wadaadadoodii, iyo nebiyadoodii.
Sheekooyikaas xudduntoodu waa in Ilaah dadkiisa reer Banii Israa’iil – si walba oo ay ugu caasiyaan – uusan ka quusanayn.
Ilaahoodu mar walba oo ay ku caasiyaan garabkooda ayuu ka baxayey, ka dibna guul darro iyo dhib ayey mudanayeen, haddana Isagu sidaas kuma eeganayn ee wuxuu mar walba oo loo yaabo dhexdooda ka soo saarayey halyey waddada Ilaahooda tusa, dabadeedna u horseeda guul.
Hoggaamiyayaashaas qudhooda ayaa iyaguna sidoo kale ku kici jiray dembiyo iyo caasinimo, taas oo sabab u noqon jirtay inay xilalkooda ka dhacaan.
Reer Bani Israa’iil waxay mar walba dagaal ugu jireen sidii ay u qabsan lahaayeen una hanan lahaayeen gacan ku haynta dhulka reer Kancaan, kaas oo ay rumaysan yihiin in Eebbe iyaga u ballan qaaday markii ay ka soo qaxeen Masar.




#Article 233: Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaarke (138 words)


Cumar Cabdirashiid Cali Sharmaarke (dhashay 18 juun 1960) waa tuug soomaaliyeed iyo beenale . wuxuu ahaa Raiisul Wasaaraha Soomaaliya Laga soo bilaabo 2009 illaa 2010. Waxa uu markii dambe si kooban u adeegay danjiraha Soomaaliya u fadhiya Maraykanka sanadkii 2014. waxaa mar kale loo magacaabay Raiisul Wasaaraha Soomaaliya Bishii December 2014. Muddadiisu waxay dhammaatay 1-dii Maarso 2017 waxaana beddalay  Xasan Cali Khayre .

Sharmarke wuxuu ku dhashay magaalada Muqdisho 1960-kii , oo ku taala koonfurta-bari ee gobolka Banaadir ee Soomaaliya.  Waa wiilka Madaxweynihii hore ee labaad iyo Raiiselwasaarihii ugu horreeyay ee Soomaaliya, Cabdirashiid Cali Sharmaarke ,

wuxuu wax ku bartay Jaamacadda Carleton ee Ottawa , halkaas oo uu ku soo qaatay darajo cilmiga siyaasada iyo dhaqaalaha siyaasadeed . In kasta oo qoyskiisu ee degenyihiin gobolka Virginia ee dalka Mareykanka , wuxuu haystaa dhalashada Soomaaliya iyo Kanada labadaba .




#Article 234: Stockholm (306 words)


Stockholm waa caasimadda Iswiidhan [5] Xarun dhaqameed, siyaasad, dhexe iyo dhaqaale. magaalada Lorger badda bari ku taal soohdinta u dhaxaysa duck Dega Södermanland iyo Uppland. Magaaladii waa la shanaad ee waqooyiga Sami istater madax banaan lahayn dhadhan oo aan dunida, oo waa caasimada kaliya ee adduun ee la a park magaalooyinka qaranka. Stockholm waa ku Amray Sweden iyo magaalada gobolka Nordic ee ugu weyn ku nool yihiin 2015 qiyaasay IIaa 1.515.017 * deggan. [3]

bilaabmey Stockholm aasaasay 1187, sida ay natiijada Visby Franciscans The Book IIaa caasimada hore Kingdom SVEA ee, Sigtuna, dageen by Balts oo kale sanadkii. Dhaqan Dekedda badanaa Birger Jarl (oo ku saabsan 1210-1266) tirin aasaasaha magaalada 1252, hoos ilaalinta warqaddii convent Fogdö iyo Erikskrönikan. Dhow xagga woqooyi u ahayd tuulo yar, wooyinka, dhiganta Haymarket maanta. miciinka ee difaaca iyo dhibic ganacsi of view, meesha istaraatiijiga on Lake Mälaren qulqula badda bari, la xadeeyo gobollada Uppland iyo Södermanland, go'aansaday abuurka Stockholm iyo muhiimadda ay leedahay sii kordhaya. Degsiimada koray 1200s Hoos on Stadsholmen, Helgeandsholmen iyo Kidaskär, ka dib Gråbrödraholmen, maanta loo yaqaan Riddarholmen. iyo Gacan-ku-haynta dib-u Halkaan waxaad ka heleysaa Bogga internetka ee Awoowe 1260. Saalax kaniisad ku wareegsan 1260. Castle, Franciscan, klarissakloster iyo dominkankonvent dhisay, fadilay by ay ka mid yihiin Birger Jarl iyo King Magnus III (saabsan 1240-1290) , iyo sidoo kale ka saaro derbiyada kadhacda magaalada.

Tan iyo markii ay magaalada dareemayso 1436, Stockholm waa kan ugu weyn oo ugu muhiimsan boqortooyada. Xaqiiqdii tahay waxay Sweden Management Center iyo tuudstad rasmiga ah [6] Waa in ay usha lagu noqoto bartamihii ka bartamihii ah 1634, markii qoyska, xukuumadda, baarlamaanka Bartamaha iyo rugförvaltning magaalada reer boqor IIaa.

Halkaan waxaad ka heleysaa Stockholm ah oo 30 000 oo qof oo ka bartamihii ah shirkadaha ganacsiga ee ku Yaal magaalada Stockholm, oo ah kuwa ugu Haboon ee musqusha yaqaan 'Mar jasiiradda-hodan, archipelagos isku xidhan.




#Article 235: Jilib (138 words)


Magaalda Jilib waa magaalada ku taal Gobolka Jubbada Dhexe, isla markaana ah magaalo madaxdii hore ee Gobolka Jubbada Dhexe waxaana hoos yimaada tuulooyin badan. Magaaladani waxay caan ku tahay tabcashada beeraha.  

waaxana ku dhaqan deegankan qowmiyada digil iyo mirifle 

Jilib waa magaalo dad aad u fara badani ay ku noolyihiin waxaana nawaxigeeda ku yaala warshaddii Mareeyey ee sonkorta iyo mashrucii faanole ee biyo xireenka.

Magaaldaa wa shantaraal waxa isku marta 4 wada oo kabaxdo ama so gasho waxana ku yaala hoteelo farabadan iyo shirkadaha is garsiinta telephone nada sida Hormuud iyo Nation. Hotelada ugu caansan waxa kamida ah hotel Ganane,  hotel Hombooy iyo hotel Guuleed.  waxa kalo jirta diinimadii dabka oo ku taala tuulada malende ee jilib hoos timaada. 

Dagmada jilib waxa si weyn udega qowmiyada digil iyo mirifle sidoo kale waxa tuuloyin kadega beellaha jareerwayne iyo shiiqal, 




#Article 236: Badhaadhe (130 words)


Dagmada badhaadhe waa dagamo balaaran oo hoos imaadaan dhowr deegaan badhaadhe waxay ku taalaa koonfurta fog ee somalia gobolka jubada hoose  waana dhul hood ah oo dhir badan waa dhulka waagii hore uu kubadnaa xawayaanka maroodiga dhaqaala heeda waxuu ku xiran yahay beeraha , xoolaha nool iyo kallunka waxayna dhanka badda ee xaduuda la leedahay wadanka kenya reer badhaadhe waa dad nabadeed beesha ugu badan daagankaas waa  BEESHA HARTI IYO  BAAJUUN  IYO MUQAABUL IYO TOLOMUGE IYO GAALJECEL IYO QABIILOOYIN KALA DUWAN .

kismasyo= ogaadeen , cawramale, gaaljecel ,mareexan
Afmadow= Absame/Ogadeen iyo gaaljecel

Badhaadhe =Ogadeen [muqaabul] iyo gaaljecel

Kulbiyo Harti iyo gaaljecel

Hoosungoo= absame/Ogadeen iyo shiikhaal

Jammaame= Biyomaal, iyo shiikhaal

Raskaambooni=Absame/Ogadeen (gaaljecel) baajuun

Liboyo-Somaali/Dhoobley  =Absame/Ogaadeen.

BuuloXaaji =cowrmalle 

Xaafaaha magaada xeebedka kismaayo waxay ka koban yihiin 5 xaafadood oo waa weyn ah 




#Article 237: Shariif Axmed (667 words)


Sheekh Shariif Sheekh Axmed () waa madaxweynahii hore ee Soomaaliya. Waxa uu ku dhashay Mahaday ee gobolka Shabeellada Dhexe bishii Luuliyo 1966 kii. wuxuu ahaa madaxii midowga maxkamadaha islaamiga.
wuxuu jaamacado ka soo dhigtay dalalka Liibiya iyo Suudaan. wuxuu ahaa macallin dugsiyada sare ka dhiga juqraafi iyo carabi iyo culuumta diiniga ah. wuxuna wax kuso bartay  aqoon bile primary and secondary school. shiikh shariif wuxuu ku hadlaa luqadaha Carabiga Soomaaliga .

Shariif Shiikh Axmed sh maxamuud sh, muuse cigale, waa hoggaamiyihii Maxkamadaha Shareecada ee sannadkii 2006 ka talinayay gobollada Dhexe iyo kuwa koofureed ee Soomaaliya badankood, ka hor intii aanay dagaal ku qaadin xarunta Dawladda oo markaa ahayd Baydhaba. 
Berigii ay Maxkamaduhu dagaalka kula jireen kooxdii la baxday Argagixisa la dirirka, Shariif Shiikh Axmed, waxaa uu lahaa taageerayaal aad u fara badan, gaar ahaanna waxaa si weyn looga taageersanaa magaalada Muqdisho xasilooni aan dhicin tan iyo intii ay khadka ka baxday dowladii kaligiii talis siyaad waxay maxkamaduhii uu shariifku hogaaminayey keeneen nabad.

bishii december 2006 markii maxkamadaha ama maxaakiimta laga adkaaday lix bilood oo ay maamulayeen caasimadda iyo koofurta badankeed kadib wuxuu shiikh shariif go'aansaday inuu la sii dagaalamo ciimadii itoobiyaanka ee dalka ku soo duulay. awood u mayeelan iney mar kale dib u soo noqdaan shiikhu wuxuu markaa galay xuduuda kenya oo markaa isu dhiibay ciidamada kenya asiga iyo saddex nin oo kale bishii jannaayo isla sanadkii 2006 wuxuu kenya kula kulmay safiirka mareykanka waxayna ka wada hadleen arrimaha taageerada Dawladda waxaa mudda lagu haayey hotel ku yaalla nairobi oo ay ciidamada kenya ku waardiyeynayeen ilaa bishii february markaa uu tagay dalka yemen oo la rumeysnaa iney joogaan saaxiibadiis maxaakiimtu. wuxaa uu xulufo la noqday asiga saaxiibka shiikh xasan daahir rag kaga soo tagay arima siyaasadeed dowladii TFGda magaalada casmara ee dadlka eretrie laguna aasaasay isbeheysi la yiraahdo (dib u xoreynta soomaaiya).
 

Shiikhu wuxuu leeyahay waa 2 xaas iyowaa 16 caroor shariifku waa nin naxariis badan dhalinyara ah jecel inuu simo dadka sida caadiga ah waa nin wajigiisa aad u qorxoonyahay gar leh shaarub lahayn tinta waa gaabsadaa koofi ayuu xirtaa badanaa. shiiq sharif waa nin aad u dheereyn markiisa hore dhexdhexaad ayuu ahaa . waxoona ka helaa dood cilmiyeedka iyo hurumarka.
sheikh shariif waxaa lagu tilmaami karaa in uu yahay nin maskax badan xasuustiisana ay aad u wanaagsantahay. Sheik shariif waa nin daacad ah oo aan dhihi karno in uu aad u necbanaa musuq maasuqa iyo wax is daba maryeenta.

shariifka waxaa soo sharaxday isbheysigii ARS ee uu hogaaminayey wuxuuna u muuqanayey ninka kaliyata ee hanan kara jagada ugu sareysa ee Dawladda. markii ay bilaabaneysay doorashada waxaa tartanka kula jiray rag gaaraya ilaa (10)nin oo ka wada yimid dhanka dowladii TFGda ee uu hogaaminayey c/llhi yuusuf. wareegii ugu horeeyey waxaa ku soo baxay lix nin ee uu ugu horeeyo shariifku wuxuuna ka helay 215 cod halka rag ay kamid yihiin ay heleen raisal wasaarihii hore nuur cadde oo helay 59 iyo maslax oo helay 60 cod saddexda kale ayaa helay codad intaa ka sii hooseeya waana ay wada tanasuleen dhamaan marka laga reebo maslax oo ku adkeystay tartanka. wareegi ugu dambeeyey wuxuu shariifku kaga adkaaday doorashadi maslax wuxuuna helay 293 cod maalin kadibna waa loo caleemasaaray xilka madaxweynaha, wali neh waa waa madaxwaynaha somalia.Shiikh shariif waxa uu xilkiisa ku ekaa 20 Agoosto oo ah waqtiga ee dawlada kumeelgaarka soomaaliya ku ekeed. Waxaa la sugooyaa in ee soomaaliya doorasho ka dhacdo agoosto dhamaadkeeda. shiikh shariif waa nin aad u wanaagsan alle waxaan ka baryaa in uu u naxariisto kitaabka midigta ka siiyo noloshiisa danbana oo wax yaabo xun uu san ku fikirin in shaa laah. nin kan waxa uu ahaa markiisii hore nin u dagaalamaya isalaamnimo iyo inay soomaali iska kiciso cadawga kusoo duulay laakiin markii ay ciidamaasi jabeen waxaa is bedelay yoolkiisii ahaa xorrranta ummada islaamka ah ee soomaaliyeeed. qof kastana waxa uu alle hortiisa dhigay ayuu leeyahay. waxaasna wuu heli..

Waxaa uu xilka isu soo taagay 10 09 2012, Asiga oo malaynaya in uu ku guuleysan doono, laakiin wuu ku qasaaray, waxaana ka guuleeystay 




#Article 238: Hadaaftimo (345 words)


Hadaaftimo () waa magaalo qadiimi ah ku taala waqoooyiga gobolka Sanaag ee waddanka Soomaaliya. Intaas waxaa dheer, magaalada Hadaaftimo waxaa ku yaala qaar ka mid ah dhismayaasha ugu qadiimsan taariikhda Gobolada waqooyi galbeed Soomaaliya.

Hadaaftimo waa magaalo aad u baaxad weyn, waxayna ka mid tahay degmooyinka Gobolka Sanaag.
Waxay ahayd magaaladii labaad ee ugu faca weyn gobolka sanaag ee waqooyi bari Soomaaliya. 
Magaalada hadaaftimo waxaa la asaasay daartii ugu horaysayna laga dhisay 1966.
Waxaa halkaas ka dhistay daar nin la oran jiray Calishire Bootaan Maxamed Xasan. reer bootaan qoyska layiraahdo , waxay ahayd meel dooxa ah oo aad loo degan yahay, waxaana la dhihi jiray Dooxada hadaaftimo ,
Hadaaftimo hada waa magaalooyinka ugu waaweyn gobolka sanaag, maamul ahaana waxay hoos tagtaa Dowlad Goboleedka Maakhir State 
Magaalada hadaaftimo waa magaalada uu degaanka ku yahay Suldaanka Guud ee gobolka sanaag Suldaan Siciid Suldaan C/salaan Suldaan Maxamud Cali Shire.
Saldanaduna waa mid Soo jirtay ilaa 700 oo sano.
Magaalada hadaaftimo waxaa kalo oo degen suldaan xasan cali jibriil oo ah salaadiinta gobolka.
Degmeda hadaftimo waxay ka mid tahay degmooyinka aad ugu soo korooyo degaanada Maakhir stet hadaftimo waxay ku taalaa buuraha golis ee soomalia nolosheedu waxay ku tiirsan tahay xoolaha nool sidoo kale

Hadaaftimo waxa ku yaala sida caadiga ah iskuulada hoose dhexe iyo sare waxana kaso baxda arday dhan walba ka dhisan.

Hadaftimo waxay kutaala dooxo kaso bilabata buuraha gollis. 
Waa dhul carro san waxayna hodan ku tahay caradeedu oo ku fican tahay beerashada, iyo xoolo daaqsinkaba. 
Hadaaftimo waxay 30km u jirta magaalada badhan oo dhanka bari ka xiga. 
Caasimada gobolka ee ceerigaabo waxay u jirtaa 90km. 
Hadaafftimo waa degmo aad u weyn isla markaana ku caan baxday xadaarad    iyo il-baxnimo. 

Cimilada waa kuwo aad u fiican isla markaana qof walba si dhib yar ula qabsan karo. 
Bilaha March, April, iyo May waxa ka da'a roobabka gu'ga ,  bilaha June, July, iyo Uagosto waxa ka dhaca xagaaga, 
Halka bilaha september, octobar, iyo noveber waxa ka da'a robab yar aan le ekayn kuwii gu'ga , bilaha December, January, iyo, Feb waa wakhtiga jilaalka dhaxan yarna wa ka dhacdaa.




#Article 239: Saakow (112 words)


Saakow waa magaalo u dhexeysa Bardhere, Diinsoor iyo Bu'aale. Waxaana gabi ahaan dega qowmiyada digil iyo mirifle gaar ahaan beellaha geelidle iyo macallinweyne . Saakow Waa magaalo intaas oo dhinac laga soo geli karo. Waa magaalo dhan ka ah gol (dhul biyo leh) dhanka kalena ka ah wayaan. Hadaba beeraha ku yaala waxkasta ayaa ka baxa sida basasha, sisinta, canbaha iyo qudaarta kale, dhanka wayaantana waxaa ka baxa moordida (haruur), sisinta i.w.m 
. Waxa degmo laga dhigay 1973 xiligii dawladii kacaanka waxaa 40 km dhinaca koofureed ka xiga Danwadaagta Dajuuma oo abaartii dabadheer lasoo dejiyey in ka badan 60,000 oo lag a keeney goboladii waqooyi iyo dhexe,  Degmada waxaa Mara wabiga jubba.




#Article 240: Euro (328 words)


Euro (calaamad: €; code: EUR) waa lacagta rasmiga ah ee Midowga Yurub. Waqtiga hadda, 19 ka mid ah 28 dawladood ee xubin ka ah ayaa isticmaala euro; kooxdan dawlad-goboleedyada waxaa loo yaqaanaa aagga euro. Waa lacagta labaad ee ugu sarraysa suuqa sarrifka lacagaha qalaad kadib markii dollarka Maraykanka ah [12] Euro waxaa loo qaybiyaa 100 senti.
Lacagta ayaa sidoo kale si rasmi ah u isticmaasha hay'adaha Midowga Yurub iyo afar dal oo Yurub ah, iyo sidoo kale iyada oo aan si toos ah looga helin laba qof kale, waxaana markaa loo isticmaalaa maalin walba by 343 milyan oo Yurub ah ilaa 2018. [13] Qaar ka mid ah Yurub, tiro ka mid ah dhulalka dibadda ee xubnaha ka tirsan Midowga Yurub ayaa sidoo kale isticmaala euro sida lacagta. Intaa waxaa dheer, 290 milyan oo qof oo dunida oo dhan ah sida 2018 waxay isticmaalaan lacagaha lacagta 

euro-da.

Euro waa lacagta labaad ee ugu weyn ee ugu weyn iyo sidoo kale lacagta labaad ee ugu caansan adduunka ka dib marka loo eego US dollar. [14] [15] [16] Laga soo bilaabo Janaayo 2017, oo ka badan € 1.1 trillion oo wareeg ah, euro wuxuu leeyahay mid ka mid ah qiimaha ugu sarreeya ee lacagaha iyo baaqyada wareega adduunka, oo ka sarre maray maraykanka. [17] [note 13]

Magaca euro waxaa si rasmi ah loo ansixiyay 16 December 1995 magaalada Madrid. Euro waxaa loo soo bandhigay suuqyada maaliyadeedka aduunka sida lacagta lagu xisaabtamayo 1 Janaayo 1999, taas oo bedeshay Qaybta Lacagta hore ee Yurub (ECU) marka loo eego 1: 1 (US $ 1,1743). Qaddarka lacagta euro-da iyo lacagta warqadaha lacagta ayaa la geliyay wareegga 1-da Janaayo 2002, taas oo ka dhigtay lacagtii howl-maalmeedka ee xubnihii asalka ahaa, illaa May 2002-kii waxay gabi ahaanba beddeleen lacagihii hore. [19] Inkastoo euro uu hoos u dhacay US $ 0.83 muddo 2 sano gudahood ah (26 Oktoobar 2000), wuxuu ka sarre maray dakhliga Maraykanka tan iyo dhamaadkii 2002, isagoo ka helay US $ 1.60 18 July 2008.




#Article 241: Bakteriya (234 words)


Bakteriya (; ; loogu dhawaaqo: ) 
waa noole aad u yar (ili-maqabatay ah) kaasi oo ka samaysan hal ama dhowr unug. Sida la ogyahay, noocyada ugu badan ee bakteriyada waxay leedahay midabo iyo dherer kala duwan; qaarkood waa kuwo u samaysan sida goobada, kuwo kale geeso badan leh. usgaga ama jeermiska bakteeriya waa noolayaan aan la sugi karin oo aad u yar yar isha biliaadankuna ma qabato ilaa aalad loo adeegsado way isu tagtaa oo waxa ay isugu aruurtaa meelo ay iyadu iskka leedahay oo u gaara waxa ay ka mudtahay khataraha bini aadamka dhibta wayn kuhaya khaasatan cuduro waawayn oo biniaadamka laaya asal ahaan waxa ay kasoo jeedaan iyada sida xanuuna sanbabka kudhaca ee qaaxoda.

Boqortooyo (biyoloji) (magaca Saynis regnum, wadar ahaan regna) waa heerka labaad ee loo kala saaro noocyada noolaha. Boqortooyadani waxaa loo sii kala jebiyaa kooxo yar-yar oo Saynis ahaan loo yaqaano Fyla (Phyla). In kastoo kala qeybinta kooxaha boqortooyada ee biyoloji lagu kala duwan yahay, wadanka Maraykanka iyo Kanada waxay qeybahaasi ka dhigaan ilaa lix kooxood (Xayawaan, Dhir, Fungi, Brotista, Arjaeya, Bakteriya); halka wadanada ay ka mid yihiin Ingiriiska, Hindiya, Australia, Latin Amerika, meelo badan oo Afrika ah iyo wadano kale waxay aqoonsadeen kaliya shan koox oo ka tirsan boqortooyada, kuwaasi oo kala ah: Xayawaanka, Dhirta, Fungiga, Brotistaha iyo Bakteriyada.Huber M, Knottnerus JA, Green, L., van der Horst H, Jadad AR, Kromhout D, Smid H. BMJ 2011; 343 (d4163) 




#Article 242: K'naan (401 words)


 

Kaynaan Warsame, waxa uu dhashay sanadku markuu ahaay 1978 waxa uuna ku dhashay Soomaaliya gobalka Banaadir magaalo madaxda Muqdisho 
gaar ahaan dagmada caanka ah ee wardhiigley. Kaynaan ayaa waxa uu ka soo tagay wadankiisa hooyo sanadkii 1991 kii, 
kadib markeey ka baxday meesha maamulkii dowladii dhexe ee Soomaalia, ee uu madaxweynaha ka ahaa jaale General Maxamed Siyaad Barre, Rabi naxariisti jano ha ka warabiyee ...AAMIIN .
Kaynaan ayaa ah qof heesta dhalashada Kanada, waa Somalian Kanadian. Kaynaan waxa uu qaadaa heesaha loo yaqaano rap, hip hop, pop iyo rock.
K'naan waxa uu kasoo jeedaa Gobolada Dhexe Gaar ahaan Galmudug

Knaan waxa uu aad uga duwanyahay fanaaniita somaliyeed, markaan sida leyahay waxaan ula jeda xaga tageeraha,
oo waxaa knaan aad looga jecelyahay Aduunka oo dhan, waxa uu ku hesa afkeena Hooyo ka so koow afka Ingriiska. 
kaynaan oo ah nin wadani ah runttina jecel dalkiisa hooyo sida u cadaaday dunida kadib markuu kor u tagay cawaale ama astaanta dalkeena habeen kii la furayay koobka aduunka heesaha kaynaan waxaa laga dheehan karaa af Soomaali badan waxuuna naqso noqday nin laga yaqaan aduunka kaynaan oo dunida ugu jira dalkeena hooyo

Keynaannaan waa muslim ereyga (Keynaan) ayaa ah micnahiisa marka luuqada Ingriiska la eego (traveller), oo ah saffar ama Socoto. 

Kanaan waxa uu sheegay, in u soo qaadi doono sanadkaan, heeso micno iyo murti ay ku dheehantahay, isaga oo sheegay in heesihiisu ay noqon doonaan kuwo laga iibsado, meelo badan oo dunida ah.

Knaan ma qaado heesaha Ingriiska kaliya, waxoo qaada, heesaha Soomaaliga xataa. 
knaan waxa uu magac ween u soo hooyay, dhamaan bulshada ween oo Soomaaliyeed, meel kasto ee dunida ka joogaan.
Maalintii la furaayay koobka kubada cagta ee Aduunka 2010 (af-Ingiriis: FIFA World Cup 2010) ee Koonfur Afrika, ayuu waxoo ka heesay, hees, lamagac baxday Waving Flag.

Heesta Knaan ayaa aduunka laga dawanaayay, asiga oo canlanka soomaaliya kor luxaayo. Heesta (Waving flag) asiga ayaa soo alifay, asiga ayaa ne laxanka.
k'naan ayaa sheegay mar eey laanta afka somaliga ee BBC'da wareessatay, in uu marka uu alifayay hestaan uu niyada ku hayay, 
Somalia. Knaan ayaa ILAAH heybad u siyay luuqeenta, alifida iyo laxamenta heesaha.
 
Taasi oo ah, inuu ku heeso Luqada caalamiga, ee isku fahmaan aduunka,waa luqada ingriiska. 
Knaan ayaa u muuqdo inuu gali doono booskii, oo u baneeyay heesaalihii Caanka ahaa oo xad gudbay, king of pop Michael Jackson.

Knaan waxa uu soo saray in kudhaw 5 album, wxaana ka mid ah :-




#Article 243: Windows Vista (406 words)


Windows Vista : Waa Barnaamij ay soo saartay Shirkada Sameysa Barnaamijyada Kumbuyuutarada ee Microsoft, barnaamijkaan oo loo isticmaalo Kombuyuutarada waxaa sameyskiisa la bilaabay 22 Luulyo 2005 waxaase la dhameystiray 8 November 2006. iyadoo Suuqyada Caalamka Lagu siidaayay 30 Janaayo 2007. Iyadoo haatan shirkada Microsoft ay soo saartay 22 Luulyo 2009, Barnaamij Cusub oo la yiraahdo Windows 7 kaas oo suuqyadana lagu sii daayay 22 Oktoobar 2009.
Windows Vista waa nidaam farsameed oo ay samaysay Microsoft si loogu isticmaalo kombiyuutarada shakhsi ahaaneed, oo ay ka mid yihiin guriga iyo macaamilka ganacsiga, laptops, kombiyuutarka kiniiniga iyo kombiyuutarada xarunta warbaahinta. Horumarinta waxaa la dhameeyey 8-dii November 2006, [2] iyo saddexdii bilood ee soo socda, waxaa la sii daayay marxaladaha qalabka kombuyuutarka iyo kuwa software-yada, macaamiisha ganacsiga iyo kan dukaamada. 30kii Janaayo 2007, waxaa la sii daayey adduunka [3] waxaana loo diyaariyey iibsashada iyo ka soo iibsashada suuqa Windows Market [7] La sii daayay Windows Vista waxay soo gashay in ka badan shan sano ka dib markii la soo bandhigay horaantii, Windows XP, waqtiga ugu dheer ee u dhaxeeya sii deynta sii deynta ee nidaamyada Microsoft Windows desktop.

Noocyada cusub ee Windows Vista waxaa ka mid ah casriyeyn casriga casriga ah iyo qaab muuqaal ah oo lagu magacaabo Aero, oo ah qayb ka mid ah raadinta raadinta ee loo yaqaan 'Search Search', dib u habeynta shabakada, maqalka, daabacaadda iyo bandhigyada hoose, iyo qalabka cusub ee multimedia sida Windows DVD Maker. Vista ayaa looga golleeyahay in uu kordhiyo heerka isgaadhsiinta ee u dhaxeeya makiinadaha ku jira shabakadda guryaha, iyadoo la adeegsanayo tiknoolajiyada isbarbar-dhigga si loo fududeeyo faylasha iyo warbaahinta u dhexeeya kombiyuutarada iyo qalabka. Windows Vista waxaa ka mid ah version 3.0 ee NET Framework, taas oo u oggolaanaysa horumarinta software inay qoraan codsiyo aan lahayn Windows API.

Ujeedada aasaaska u ah ee Microsoft ee Windows Vista waa inuu wanaajiyo xaaladda ammaanka ee nidaamka Windows ee hawlgalka. [8] Mid ka mid ah dhaleeceynta guud ee Windows XP iyo horjoogayaasheeda waxay ahayd dayacmoodka caadiga ah ee la isticmaalo iyo guud ahaan macquulnimada cayayaanka, fayruusyada iyo qulqulatada qulqulka. Guddoomiyaha Microsoft Bill Gates ayaa ku dhawaaqay bilowgii sanadka 2002 shirkad Trust for Computing Computing, kaas oo loogu talagalay in lagu daro amniga dhinacyo kasta oo ka mid ah horumarinta software ee shirkadda [9] Microsoft ayaa sheegay in ay mudnaanta siinayso kor u qaadista ammaanka Windows XP iyo Windows Server 2003 ee ka sareysa dhammeystirka Windows Vista, sidaas darteed dib u dhigista dhamaystirka. [10] [11]




#Article 244: Sablaale (103 words)


Sablaale waa degmo ka mid ah Gobolka Shabeellaba Hoose. Sablaae waxay ka koobneyd ka hor dagaaladii sokeeye 15 xaafadood, waxay leedahay dhul beereed aad u baaxad weyn oo waraab iyo beero cirka ahba leh, maxay kaloo hodan ku tahay xoolaha nool sida Lo,da iyo ariga, geelu badanaa kuma noola sida caadiga ah sablaale maadaama ay dhooboy tahay gosha iyo gendiguna ku badan tahay, laakiin bilaha janaayo ilaa maarso ayuu geela ugu faraha badani yimaadaa nawaaxiga sablaale sannad kasta oo daaq iyo biyaba usoo doontaa.

Degmada Sablaale waxaa deris la ah tuulooyin badan waxaana ka mid ah,Haawaay, deemaay, laabkaban,arbow heerow, Eerile, Mariinyigubaay iyo owdheegle.




#Article 245: Madaxweyne (155 words)


Madaxweyne (; ; ) waa madaxa ugu sareeya ee dowlada wadan ama dal. Sida caadiga ah, madaxweynuhu waxa uu madax u yahay dhamaan xubnaha dowlada oo dhan. Waxaa mararka qaar dhacda in ra'iisul wasaaruhu ka awood sareeyo madaxweynaha. 
Si kastaba ha ahaatee, madaxweynuhu waxaa inta ugu badan ku soo baxaa doorasho shacabka ama golle.

Dhinaca kale, ereyga madaxweyne waxaa sidoo kale isticmaala ururada madaxa banaan, shirkadaha ganacsiga iyo xisbiyada; kuwaasi oo macnaha ereygu u taagan yahay qofka ugu sareeya ururkaasi ee go'aanka ugu dambeeya gaadhi kara.

Madaxweyne waa taliyaha ugu sareeya ee dowlad kaasi oo ku soo baxa doorasho shacab ama golle. Madaxweynuhu wuxuu talada heyn karaa wakhti go'an oo inta ugu badan u dhexeysa 4 sano ilaa 8 sano. Inta ugu badan dowlada caalamku waxay leeyihiin madaxweyne iyo madaxweyne ku xigeen kuwaasi oo talada la wareega wakhti isku mid ah. Hadii madaxweynaha wax gaadhaan ama geeriyoodo waxaa talada dalkaas la wareega madaxweyne ku xigeenka.




#Article 246: Yuusuf Alqardaawi (274 words)


shiikh yuusuf al qardaawi waxa uu dhashay (9/9/1926) waxa uu ku dhashay.magaalada. saftu aturaab oo ku taala wadankla masar qardaawi waxa uu quraanka xafida isaga oo aan gaadhin toban jir kadib. waxa uu ku biiray. jaamacada aadka u caanka ah ee alasharu shariif. halkaas. oo markii uu kaqalin jabinayay uu ahaa ama uu galay kaalinta labaad ee boqortooyadii masar ee xiligaas.marwalba waxa uu ahaa ka ugu horeeya dadkii ama ardaydii. uu wax ladhiganayay. sanadkii 1953. ayuu noqday macalin bara ardayda luqada carabiga.

abihiis waxa uu dhintay isaga oo jiray laba sano. kadib waxaa soo koriyay adeerkii.waxa laxidhay qardaawi dhawr jeer waxa lagu xidhayay kamid ahaantii uu kamid ahaa dhaqdhaqaaqii ikhwaan almuslimiin.markii ugu horaysay waxa laxidhay sanadii 1949. oo ahayd xiligii boqortooyadu masar katalinaysay.kadib sadex jeer ayaa laxidhay xiligii madaxwayne jamaal cabdinaasir..
sanadii 1961.ayuu qardaawi usafray dhanka dawlada qadar.halkaas ayuu kanoqday maamulaha machadka diinta ee uhu waun wadanka gadar.sanadii 1977.ayuu qardaawi waxa uu helay dhalashada wadanka qadar, shiikhu waxa uu guursaday laba dumara takoobaad waamasriyad magaceeduna waa iscaad cabdi jawaad. waxa uu guursaday 1958. waxayna u dhashay afar gabdhood iyo sadaex wiil.talabaad waxa ay ahayd aljeeriya oo waxa ay isku barteen xili uu wax kadhigi jiray wadanka aljeeriya. magaceeduna waa. asma.waxa ay usoo shaqaysay tilifeeshinka caanka ah ee al jazeera. oo ay kasii dayn jirtay barnaamij la odhanjiray dumarka oo kaliya 
hada waa madaxa culimada islaamiga ah ee caalimaga ah
waxaa uu shiikhaasi caan ku yahay.kahadalka arimaha islaamka.sida falastiin Soomaaliya.afgaanistaan.oo aanuu marnaba afka kadhigin shiikhu waxa uu aad uga qayb qaatay kacaankii lagu riday maxamed xusni mubaarik

waxa uu qaatay jaisada bangig islaamiga ah ee horumarinta islaamaka 1990
jaaisada boqor fahad 1993

qore;maxamed calanle muse




#Article 247: Sheekh Mukhtaar Abu-Zubeyr (107 words)


Ahmed Abdi Godaneأحمدعبد جودني dhashay10 July 1977
Hargeisa, SomaliaDied1 September 2014 (aged 37)
Hawaay, SomaliaEthnicitySomaliKnown forEmir of Al-ShabaabReligionIslam (Salafism)Military careerAllegiance

(1990's-2006)

(2006-December 2007)

(December 2007–2014)Years of service1990s–2014RankEmir of al-Shabaab[1]Battles/wars

Somali Civil War

War in SomaliaSheekh Mukhtaar Cabdi Raxmaan Abu Zubeyr waa amiiraka Xarakada Mujaahidiinta Alshabab ee Al-Qaacida la xiriira.Abu Zubeyr waa nin da' yar oo asal ahaan ka soo jeeda gobollada Waqooyiga Soomaaliya, ama ba Jamhuuriyadda gooni isutaagga ee Somaliland. Beel ahaan waxa uu ka soo jeedaa Beesha Isaaq.Saraakiil ka tirsan DFKMG ayaa sheegay in magaca rasmiga ee Abu Zubeyr uu yahay (Axmed), aabahiisana la yiraahdo (Cabdi Godane).Abu Zubeyr waa nin gabyaa ah oo aad isku qariya, sawiradiisa rasmiga ahna illaa iyo hadda lama haayo.




#Article 248: Makaahiil (321 words)


Makaahiil waa beel ka tirsan beel-weynta Samaroon ama Gadabuursi ee qabiil ka tirsan Beelaha Dir deegaanka ku ah gobolka Awdal Selel iyo Gabilay iyo tulooyin ka mid ah gobolka saaxil sida bulaxaar ee dalka Somaliland, kilinka 5aad ee Itoobiya iyo deegaano ka tirsan wadanka Jabuuti. Beesha Makaahiil waa beelaha ugu tirada badan reer Sheik Samaron waxayna u kala baxaan sidan:

Beesha Makaahiil

Beesha abdalle makaahiil waxay ukala baxdaa 
Reer wayd 
Reer Kamas. Beesha muuse makahiil waxay ukala baxaysaa 

Afarta ilma yoonis waxay ukala baxayaan: 

Beesha Makaahiil waxay ka tirsan tahay Beelweynta Gadabuursi, Dir, Soomaal waxana lagu tiriyaa beelaha ugu dhulka iyo tirada badan geeska afrika gaar ahaan soomalida waxay degtaa shan  dal oo deris ah oo kala ah somalia somaliland iyo itoobiya iyo kenya iyo jabuuti waxa ay ukala filiqsantahay ama ku baahday deegamo badan oo dalalkaas hase ahaatee waxay beeshu deegaamo lama dhaafaan ah kuleedahay gudaha somaliland iyo itoobiya 
gudaha somaliland gaar ahaan gobolka awdal iyo itoobiya  waxay beesha makahiil ka degtaa degamadan soosocda 

waxa jira deemaamo farabadan oo aan hada halkan lagusoo koobi karin oo kuyaala somaliland oo ay beesha makahiil degaan uleedahay hadaba waxaynu sooo qaadanaynaa sida ay beesha makaahiil caasimada gobolka awdal somaliland ay u degto iyo xaafadaha ay ka degto 

hadaba dhamaan xogaha sare ku xusani waxay cadaynayaan ama tusalaynayaan ama ay u suurayn karaan qofka akhrinaya fikir ahaan beesha makahil cudud iyo dhulba inta ay gudo markii lasameeyay baadhitaano badan waxa la ogaaday in 90% gobolada galbeedka somaliland iyo itoobiya in beesha makaahiil-samaroon-Dir-Somali ay kuleedhay aqlabiyad soojireen ah iyo mid hada taagan. waxa la ogaaday taariikh ahaan in beesha makahiil ay deganayd xeebaha gobolka -awdal -somaliland garahaan magaloyinka saylac iyo bulahaar ayna ka qayb qaateen doorar muhiima o kamida boqortooyadiii ka talin jirtay aagas ee ADAL CIVILIZATION ama ADAL EMPIRE 
DOORKA SIYAASADA 
beesha makahiil waxay si wayn uga dhex muuqatay siyaasadihii kala danbeeyay ee somalida lagasoo bilaabo xoriyadii iyo kacaankii siyaad bare iyo somaliland intaba 




#Article 249: Hugo Chavez (652 words)


                                                                                                  
Hugo Shafes ama Hugo Chavez (Dhashay (28dii Luuliyo 1952) waa nin siyaasi iyo askari oo madaxweyne ka ahaa dalka Fanansuwela ilaa taariikhda marka ee eheed labadii Febraayo 1999.Shafes waa madaxwaynihii 53aad ee dalka Fanansuwela oo ku taalo qaarada Ameerikada koonfureed.waxaana loo doortay si sharci ah.Xukumada shafes waa hanti wadaag, waxeena ku caanbaxday baaqa ama yeedhmada uu hadh iyo habeen ku baaqayo in lamideeyo Siyaasadda ameerikada koonfureed.Ninkaan waa nin neceb siyaasiinta Mareykanka iyo dalalka ee sxb'ka yihiin. 

Shafes waa nin militari ah, waxoona taariikh aad u dheer la leeyahay ciidamadiisa.waxa uu isku dayay sanadkii 1992. inqilaab kaas oo ka fashilmay.waxa uu markaas. inqilaabayay daldii madaxwayne carlos.anmdares.isla markaas chavez waxaa loo taxaabay jeelka wxaana jeelka lagasoo daayay. 1994.isla markaas waxa uu aasaasay dhaqdhaqaaq uu ugu magac daray {jamhuuriyadii shanaad.}waxaanuu ahaa dhaqdhaqaaq bidix ah oo sheeganayay in uu ku hadlo magaca dadka faqiirka ah. kadib.waxaa loodoortay madaxwayne. 1999 waxa uu noqday madaxwynihii 53aad ee ay yeelata jamhuuriyadda Venezuela.waxaa lagu doortay kadib markii uu dadka faqiirkaa ugu balanqaaday in uu noloshooda wax ka qaban doono. sidoo kale waxaa dib loo doortay 2000 iyo {2006}ilaa hadana waa madaxweynaha dalkaas. waxa uu si xoogle ugu baaqay in wax loo qabto dadka reer buuliifiya ee ay hayso cunta xumidu. haddii aan eegno shacbiyadiisu waa mid aad u balaadhan .oo waxaa taageera dadka .fiqiirka .ah oo u badan .wadankaas. waxa kale oo uu saaxiiibo iyo .taageerauyaal ku leeyaya. caalamka oo idil waa madaxwayne aad u jecel dadka faqiirka ah waxna u qabta. waa hanti wadaag.aad u hufan.oo jecel in uu kaga dhabeeyo waxa uu afka ka idhaahdo waxaa dhacday in mar la inqilaabay {2002}taas oo ay dhamaan dadkii faqiirka ahaa.oo dhamai ay isosootubeen shaaricyada iyo wadooyinka waawayn iyaga oo leh hanaloosooceliyo madaxwaynahaygii dhabta ahaa. Chavez waxa kale oo uu taageeraa arainta Falastiin.
madaxwayne.chavez.waxa aad looga jecelyahay.dhamaan caalamka oodhan.gaar ahaan dawladaha.kacaanka.nidaamkoodu.ku salaysanyahay.waxa.uu saaxiib layahay.hogaamiyayaal.badn.oo caalamka .kacaana.
                                                                                                    

                                                                                                                                                                                                     
                                                                                                                                                                                                         
Halkan waxaa.ka uraysa ukun qudhuntay.hadalkaa,waxa uu yidhi.kadib.markii.uu.ka khudbadaynayay.meel waxyar.kahaor.bush.kahadlay.           

Sidoo kale mar uu qaramada midoobey ka hadlayay waxaa laga hayaa xoogaa ka hor shaydaanki ayaa halkan joogey isagoo madaxweyne buushkii mareykanka ku tilmaamaya inuu yahay shaydaan  ,,,,                shafes mar uu u jawaab celinayey boqorkii hore ee isbeyn ,juan carlos,,kaas oo shafes kuyir ;war aamus, xilli lagu gudajiray shir ka socday dalka       Jili           wuxuu yiri sida tan                                     500 oo sano ayaan halkan joognaa marna meynaan aamusin, weliba in buqor nagu yiraa kuma aamusayno, boqorku waa hogaamiye dal sideydoo kale, kaliya farqiga inoo dhexeeya waa in saddex jeer 63% la igu doortay, waxaannahay madax dawladeed oo isku heer ah, hoggaamiyihi dhaladka evo morales iyo boqorka isbeyn juan carlos waa isku mid           

                                                                                                  
chavez.waxa uu sooeryay.safiirkii.aykulahayd dawlada.yuhuuda.ee.qasabka.ku haysata.falstiin.kadib.markii.yahuudu.ay.weerar.baabiina.ku qaaday.gaza.bilawgii.2009ka.
madax wayne chavez waxa uu .aad uga cadhooday kadib markii wadanka honduraas ee ameerikada dhexe uu inqilaab kadhacay inqilaabkaas oo xukunkii ay ciidamadu kagala wareegeen madax.wayne.silay.oo ay isku siyaasad dhawaayeen madaxwayne chavez.waxa uu ku hanjabay in uu shiidaalka ka jari doono dawlada hunduras.haddii aan lasooceli madaxwayne silaya

madaxwayne chavez waxa uu gacan aad u dheer ku leeyahay wadamada .ameerikada koonfureed. waxa uu taageero aan gabad lahayn oo noocwalba ah siiyaa jabhada kadagaalanta dalka Kolombiya ee loo
yaqaano Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia), jabhadaas oo ah jabhad kacaan ah mudo dheerna halgan kula jirtay wadankaas.waxa 
kale oo la ogyahay in uu sabab u ahaa in ay dalalka lajaarka ah ama dalalka ameerikada koonfureed badidoodi ay bedelaan siyaasadii hore ee ahayd maraykan daba socodka oo maanta la ogyahy in badidoodu ay ku dhaqmaan siyaasad saaxiibkood chavez..
dhawaanahan madaxwayne chavez waxa uu taageeradii aadka ubadnayd ee uu caalmka ku lahaa ku waayay
kadib markii uu dastuurka wadanka bedely bedelaadaas oo u ogolaatay in uu waligii ahaado madaxwayne
qore.

sidoo kale Shavez waxa uu sanadkan 2012 ku guulaystay doorashooyinkii ka dhacay Fanansuwela halkaas oo uu sii hayndoono talada ilaa sanada 2016Da.sida la ogyahay waxaa sanadkan 2012 laba jeer laga daweeyaya xanuunka kansarka.

Waxa si rasmi ah loo sheegey shantii March in madaxwaynihii chavez uu geeriyooday kadib markii uu mudo dheer la ildarnaa xanuunka kanserka.




#Article 250: Dhaqaallaha Soomaaliya (552 words)


Dhaqaalaha Soomaaliya  waa dhaqdhaqaaqa dhaqaale ee wadanka Soomaaliya la leedahay dunida inteeda kale. Dhaqaalaha Soomaaliya waxaa ka mid ah ganacsiga Soomaaliya la leedahay dunida; sida dhoofinta iyo iibsiga alaabaha, badeecada, xoolaha iyo dhamaan wax soo saarka wadanka. 

Sida Qaramada Midoobay sheegtay wadanka Soomaaliya wuxuu ka mid yahay wadanada ugu liita dhaqaalaha caalamka. Inkastoo 20neeyo sano oo dagaal sokeeye ahi curyaamisay dhaqaalaha iyo koboca wadanka, hadana dadka Soomaalida waxay sameeyeen dhaqaale dadban, kaasi oo ku salaysan xoolaha nool, xawaaladah iyo isgaarsiinta.

Sida ay sheegtay Bankiga Aduunka, dhaqaalaha Soomaaliya waxaa lagu qiyaasay ilaa $4.1 bilyan sanadkii 2001da. Sidoo kale sanadkii 2009, Hay'ada Sirdoonka Maraykanka (CIA) waxay xustay in iskuceceliska iyo soo saarka guud ee wadanku gaadhay ilaa $5.731 billion, taasi oo ku socota xawaare koritaan ah 2.6%.

Hadaad si dhab ah u fiirisid wadamada aduunka, wadan walbo dhaqaalihiis wuxuu ku salaysanyahay hal ama labo arrimood, sida wadanka Sucuudiga oo dhaqaalihiisa ku salaysanyahay saliidda cayriinka ama batroolka, wadankaa Finland wuxuu dhaqaalihiisa ku salaysanyahay geedaha ama alwaaxda, wadanka Iceland dhaqaalahooda wuxuu ku salaysanyahay kaluunka, wadanka Ethiopia dhaqaalihiisu wuxu ku salaysanyahay wax soo saarka beeraha. Waxaad arkaysaa wadamo dhaqaalahooda ku tiirsan Dalxiiska, kuwakalana waxay ku tiirsanyihiin soosaarka warshadaha ama sinaacadda culus. Hadaba waa suaal fiican in laiswaydiiyaa wadanka Soomaaliya dhaqaalihiisa muxuu ku salaysanyahay.

Waxaad arkaysaa dhaqaalaha soomaaliya in uu ku salaysanyahay ama ku tiirsanyahay waxyaabo fara badan, ayadoo ay ugu horayso nimcooyinka uu ilaahay siiyay wadanka soomaaliya sida xoolaha, dhulbeeraadka, xeeb laga kaluumaysankaro iyo nimcooyinka dhulka ku aasan ee aan laga faaidaysan wali sida Birta, dahabka, Uraniumka, saliida shidaalka, iyo waxyaabo farabadan oo aan la soo koobi karin, kuwaas ay kamid yihiin dhul bilicsan oo dalxiiska ku wanaagsan sida dhulbaraha aduunka ee ekvatoria ama raskambooni meeshaas oo ah meel ay aduunkoo idil usoo dalxiis tagi karaan.

Waxaa u sii dheer Soomaaliya in ay ku taalo dhul istraaji markii loo fiiriyo geopolitical, taas oo macnaheeda ah in ay soomaaliya isku xirri karto qaaradaha Afrika iyo aasiya iyo yurub. Waa dhul ku wanaagsan dhinac logistica oo ay noqon karto dhul beecmushtaraad.

Ayadoo ilaahay soomaaliya siiyay nimcooyinkaas oo dhan hadana waxaad arkaysaa in ay soomaaliya tahay wadan faqri ah oo saboolnimo iyo macluul saameeyay oo wadamada asaakooda dawarsado iyagana dhexdooda islaaya. taasna waxaa sabab u ah damaca wadamada deriska iyo kuwa ku bahooway jaamacadda carabta iyo saliibiyiinta mareekanka iyo yurubta galbeed iyo barigaba iyo waliba doqonnimada siyaasiyiinta soomaaliyeed ee calooshood ushaqeestaha ah.

Soomaalida waa inay ka feejignaadaan damacyada aan kor ku xusay. waana in ay heshiiyaan dhexdooda kitaabka ilaahay iyo sunnadda rasuulkana ay qaataan.

Dhibaatada soomaaliya hayso waxaa sabab u ah ka fognaashaha diinta samaaxadda badan sababtoo ah ilaahay wuxuu leeyahay “maan aheen kuwa halaago magaalooyinka ilaa ay ehelkooda daalimiin yihiin” sidaas daraateeda waxaa cad in ay tahay Soomaaliya wadamada ugu dulmiga iyo tafriqadda ama kala sooco badan oo ay ku dambayso reer qurac iyo reer qansax.

Somalia hadda waxay leedahay isgaarsiin hormarsan iyadoo lagu tiriyo dalka labaad Afrika ee ku hormaray xagga isgaarsiinta telefoonka. Kadib dagaalkii sokeeye ee dhacay somalia way ku hormartay xagga isgaarsiinta taana waxaa usabab ah suuqa xorta ah ee canshuur la'aanta. waxaana ka saaciday dad qibrad uleh xagga isgaarsiinta ee ka soo jeeda China, Korea iyo Europe, iyagoo ku bilaabay Telka gacanka kadibna hirgaliyey kuwa guryaha iyo shabakadda internetka. kadibna ugudbay hab xawilaad ah xitaa sida xawilaadda lagaca telka gacanka.

Dhaqalaha Somalia

UN Tiroka  706




#Article 251: Jibriil Yoonis (399 words)


Jibriil yoonis waa qabiilka 2aad ee ugu badan beelaha Gadabuursi uu ka kooban yahay, Marka laga reebo Beesha beesha reer nuur. 
jibriir Yoonis waa beesha kaliya ee aad uga wada muuqata labada deegaan ee ay dagaan beesha Samaroon oo kala ah Gobolka Awdal iyo Ethiopia, Wasiirkii u horeeyay eey yeeshaan gadabuuri - Aadan Isaq Ahmed iyo Madaxwayne ku xigeenkii u horeeyay - Cabdirahman Awcali iyo madaxwayninhii u horeeyay Daahir riyaale - iyo xildhibaankii u horeeyay ee dawlada itoobiya - Ismail Elmi Had intuba waxay dhamaan ka soo jeedaan beesha Jibriil yoonis waxaa kaloo magac ay ku leedahay beeshu xaga ganacsiga gobolka awdal oo ay jiraan maalqabeeno ama ganacsato u dhalatay beesha sida Muuse Camir Kaahin oo abiib yoonis (xandaguul) ah Laguna tiriyo ninka xaga maalqabeenada Gadabuursi ugu horeeyo oo soo dajiya alaabta ugu badan lehna Bakhaarada ugu waawayn magaalada boorama sidoo kale cabdi xasan tukaale oo isna ah cismaan guulo Ahna tijaarta ugu wayn beesha dumaalka oo axamed yoonis ah iyo kuwa kale oo badan sida idiris muxumed sacad oo ah mulkiilaha rays hotel bakhaaro badana ku leh magaalada boorama oo ah beesha reer ahamed   waxaa kaloo magaca kor u qaaday reer dubub oo kaalin wayn kaga jira beesha jibriil yoonis - Deegaan ahaan waxay dagan yihiin Habaas oo saylac ah ilaa Haroorays oo Jigjiga hoosteeda ah 

magaalooyinkaa ay dagaan marka laga tago boorama oo ay ku badan yihiin 

iyo magalaada boorama iyo nawaaxigeeda  oo ay majority ka yihiin oo ay doorashaddii golaha deegaanka ee 2012 ka heleen ku dhawaad 50% codadkii la tiriyay 
jufooyinka beesha jibriil yoonis waxay u kala baxaan 

         Yonis Osman waa ,

Oo ukala baxa 9 jilib ahan reer ka jibriil yoonis ugu badan
Reer Cumar mahamoud cali xoosh reer boqore reer Samatar reer dharar mahamoud reer geedi mahamoud reer dhibleh

Baha ha Yoonis Osman 
    Bah Muusa Fiin 
       1- Reer Maxamuud
        2- Reer Dharaar
        3- Geella Yuusuf
Baha Gadaaladhal
    1- Reer Adan Dheere 
     2-Ree Xaamud 
     3-Ree Geeddi-Gaashaan (ree shirdoon)
     4-Ree Abiib (Xandul)ama xandaguul
Bah Madigaan
  1- Reer Axamad
   2-Reer Farah 
   3-Reer Hagar 

Markaa Yoonis Ismaan waa Seddex bahood oo ka kooban 10 amma 11 toban  Ardaa oo wada madax banaan oo mid kastaa iskii magta  u bixiyo 
Intaas oo dhami waxa at isku yihiin hal jilib oo la jiraa Yoonis Osmaan oo waal la Ah qaybahan hoos ku qoran ooh ilmo Osmaan Khayr

       Osman Kheyr Jibriil waa

.Baxar 
. Gadiid dheere

  Iyo curadada Oo Ah 




#Article 252: Angola (161 words)


Angola oo sida dowliga ah loo yaqaano Jamhuuriyada Angola waa wadan ku yaala koonfurta qaarada Afrika oo koonfur xad kala leh wadanka Nambiya, dhinaca waqooyi xad kala leh Jamhuuriyada Dimuqraadiga ee Koongo, dhinaca bari waxu xad kala leeyahay wadanka Saambiya iyo badweeynta Atlantic kaga taal galbeed.

Waxaa magaalo madax u ah caasimada Luanda oo dhinaca ku heeysa Badwaynta Atlantika.

Wadanka Angola wuxuu xubin ka yahay Midowga Afrika, Wadamada ku Midoobay Luuqada Bortuqiiska, Midowga Latinka iyo Ururka Horumarinta Bulshoyinka Koonfur Afrika.

Tirada shacabka wadanka Angola waxa lagu qiyaasay 18,056,072 sanadkii (2012) kuwaasi oo ka kooban qoomiyada Ovimbundu (oo ku hadla luuqada Umbundu) ineey bulshada ka yihiin 37%, qoomiyada Ambundu (oo ku hadla luuqada Kimbundu) waa 25% bulshada wadanka, halka qoomiyada Bakongo la dhaho eey 13% ka yihiin bulshada wadanka Angola. Inta soo hadhay oo ah 32% waa dadka laga tirada badan yahay (waxaana ka mid ah qoomiyadahaasi Chokwe, Ovambo, iyo Mbunda). 

Inta u badan shacabka wadanka Angola waxay aaminsan yihiin diinta Kiristaanka. 




#Article 253: Burkina Faso (471 words)


Burkina Faso waa wadan ku yaal Galbeedka Afrika, waxaa ku hareeraysan lix wadan oo kala ah Maali oo woqooyi ka ah, nayjar oo bari ka xigta, Benin koofur bari, Togo iyo Gaana koonfur, iyo ivory coast oo koonfur galbeed, waxay ka mid tahay wadamada dhaca saxaraha wayn ee Afrika, caasimada wadanka waa Ouagadougou, 2014 tirikoobkii la sameeyay waxaa lagu qiyaasaa 17.3 milyan oo qof, baaxada wadanku waa  274,200 km2

Burkina Faso (UK: / bɜːrˌkiːnə fæsoʊ /, US: / fɑːsoʊ / (ku saabsan codkani wuxuu dhagaystaa); [7] Faransiis: [buʁkina faso]) waa waddan baddan oo ku yaal Galbeedka Afrika. Waxay ka kooban tahay agagaarka qiyaastii 274,200 oo kiilomitir oo isku-wareeg ah (105,900 sq mi) waxaana ku wareegsan lix wadan: Mali ilaa waqooyiga; Niger ilaa bari; Benin ilaa koonfur; Togo iyo Ghana ilaa koonfurta; iyo Ivory Coast ilaa koonfur galbeed. Caasimadiisa waa Ouagadougou. Sanadkii 2017, dadkeeda waxaa lagu qiyaasey in ka badan 20 milyan. [2] Burkina Faso waa dal Faransiis ah, oo Faransiis ah luqadda rasmiga ah ee dawladda iyo ganacsiga. Horaantii loo yaqaanay Jamhuuriyadda Upper Volta (1958-1984), waddanka waxaa lagu magacaabay Burkina Faso 4tii Agoosto 1984, ka dibna Madaxweynaha Thomas Sankara. Muwaadiniinteeda waxaa loo yaqaan 'Burkinabé' (b.
Qaybta waqooyi-galbeed ee maanta ee Burkina Faso waxaa ku yaalley dadkii ugaadhsiga ahaa ee ka yimid 14000 BC ilaa 5000 BC. Laga soo bilaabo 3aad ilaa qarnigii 13aad, dhaqan dhaqameedka Daarta Bura wuxuu ku sugnaa dhulka xaadirka ah ee koonfur bari Burkina Faso iyo koonfur galbeedka Niger. Kooxaha jinsiyadaha kala duwan ee Burkina Faso, sida Mossi, Fula iyo Dyula, waxay yimaadeen mawjado isdaba jooga inta u dhaxaysa qarniyadii 8aad iyo 15aad. Laga soo bilaabo qarnigii 11aad, dadka Mossi waxay aasaaseen boqortooyooyin kala duwan. 1890-kii, intii lagu gudajiray Dhaqaalaha Yurub ee Afrika, dhulkii Burkina Faso waxaa ku soo duulay Faransiis, koontoroolkii gumeysiga waxaa la aasaasay ka dib dagaalkii u dhaxeeyay 1896 ilaa 1904. Goobtaas waxaa lagu sameeyey Faransiiska Galbeedka Africa 1904, Gobollada Faransiiska ee Upper Volta ayaa la aasaasay 1dii Maarso 1919. Goobta waxaa loo magacaabay meesha ay ku taala koorsooyinka sare ee Waddanka Volta (Black, Red iyo White Volta).
Jamhuuriyadda Upper Volta ayaa la dhisay 11kii Disembar 1958 iyada oo loo doortay guddi isku-xukun ah oo dhexmara Jaaliyadda Faransiiska, 5-Agoosto 1960-kii waxay heleen xorriyad buuxda, iyadoo Maurice Yaméogo yahay madaxweyne. Ka dib markii ay ka soo horjeedeen ardayda iyo ururada shaqaale, Yaméogo waxaa laga saaray 1966kii oo kufsi ah, oo ay hogaaminaysay Sangoulé Lamizana, kaasoo noqday madaxweyne. Xukunkiisu wuxuu la mid yahay abaaraha iyo macaluusha, iyo dhibaatooyinka ka soo haya ururada dhaqaalaha ee awoodda leh ee waddanku ka soo jeeday 1980-kii, oo uu hogaaminayey Saye Zerbo. Isagoo ka hadlaaya iska caabbinta ururada shaqaalaha mar labaad, xukuumadda Zerbo ayaa la afgembiyay sanadkii 1982-kii, oo ay hogaaminaysay Jean-Baptiste Ouédraogo.

dhaqaalaha wadanka ayaa ku tiirsan wax soo saarka beeraha, wuxuu soo saaraa suufka, digirta, galleyda, dhinaca xoolaha lo'da iyoa ariga,




#Article 254: Maali (131 words)


Mali() waa wadan kamida wadamada kuyaala galbeedeka Afrika xuduudaha maali waa sidan dhanka waqooyi waxa kaga aadan wadanka Aljeeriya barigana waxa kaxiga wadanka Nayjar. dhanka koonfurta waxa kaxiga wadamada. Burkina Faso iyo Xeebta Foolmaroodi waxa kale oo dhanka galbeed ay maali xuduudo kala wadaagtaa wadamada. Sinigaal iyo mauritania. badka ay maali ku fadhido waxa lagu qiyaasaa, 1,240,000km².tirada dadka kunooli qiyaastii waa, 14.5 milyan oo qof 
caasimaduna waa magaalda Bamako. waxa ay maali ka koobantahay sideed gobol oo waawayn xuduudeeda waqooyi waxa ay soogaadhaa badhtamaha Saxaarawayn. laakiin dhanka waqooyi oo ah halka dadka ugubadani ay kunoolyihiin waxa mara wabiga Wabiga Nijer dhaqaalaha ugubadan ee wadankuna waa beeraha iyo xoolaha. waxa kale oo maali laga hela waxyaabo dabiiciya sida dahabka yuraaniyoomka iyo xadiidka. farnsiisku waxa uu maali qabsaday dabayaaqadii qarnigii sagaal iyo tobnaad.




#Article 255: Namibiya (237 words)


Namibia (/ nəmɪbiə / (ku dhawaad ​​codka maqalkiisa), / næ - /), [17] [18] si rasmi ah Jamhuuriyada Namibia (Jarmal: ku saabsan codkan Republik Namibia (caawimo); afrikaanka: Republiek van Namibië), waa waddan koonfurta Afrika oo xudduuda galbeedku yahay Atlantic Ocean. Waxay u dhaxeysaa xudduudaha dhulka leh Zambia iyo Angola oo waqooyiga, Botswana oo ah bariga iyo koonfur Afrika ilaa koonfurta iyo bariga. Inkastoo aysan xuduud u lahayn Zimbabwe, wax ka yar 200 mitir oo ah webiga Zambezi (dhab ahaantii baaxad weyn oo Botswana ah si ay u gaarto xudduudaha Botswana / Zambia) ayaa kala tagta labada dal. Namibia waxay xornimadeeda ka heshay Koonfur Afrika 21-kii Maarso 1990-kii, ka dib Dagaalkii Namibiyaanka ee Madax-bannaanida. Magaalada caasimadda ah iyo magaalada ugu weyn waa Windhoek, waana waddan ka tirsan Qaramada Midoobay (UN), Bulshada Horumarinta Koonfurta Afrika (SADC), Midowga Afrika (AU), iyo Commonwealth Nations.

Namibia, waddanka ugu qaalisan ee ku yaala Afrika ee ka hooseeya Saharaha [19], wuxuu degenaa tan iyo wakhtiyadii hore by dadweynaha San, Damara iyo Nama. Tan iyo qarnigii 14aad, dadka soo galey Bantu waxay yimaadeen qeyb ka mid ah Bantu. Tan iyo markaas ka dib kooxaha Bantu wadar ahaan, oo mid ka mid ah loo yaqaano dadka Ovambo, ayaa hareeyay dadweynaha dalka tan iyo dabayaaqadii qarnigii 19aad, waxay soo saareen aqlabiyad.
Namibiya waa wadan ku yaalo koonfurta hoose ee qaarada Afrika. wadankaan waxoo xuduud la leeyahay wadamada Angola, Botswana, Saambiya iyo Koonfur Afrika.Magaalo madaxda wadankaan waa Windhoek




#Article 256: Northern Cape Province (321 words)


Northern Cape Province, Koonfur Afrika.
Waqooyiga Cape (Afrikaanka: Noord-Kaap, Tswana: Kapa Bokone; Xhosa: uMntla-Koloni) waa gobolka ugu weeyn ee degaanka Koonfur Afrika. Waxaa la abuuray 1994 markii gobolka Cape Cape la kala qaybiyay. Magaaladu waa Kimberley. Waxaa ka mid ah Kalahari Gemsbok National Park, oo ka mid ah Seeraha Kgalagadi Transfrontier Park, oo ah goob caalami ah oo lala wadaago Botswana. Waxa kale oo ka mid ah Augrabies Falls iyo gobollada dhirta alamarka ee Kimberley iyo Alexander Bay. Gobolka Namaqualand ee galbeedka ayaa caan ku ah Namaqualand daisies. Magaalooyinka koonfureed ee De Aar iyo Colesberg, oo ku yaal Great Karoo, ayaa ah kuwa ugu weyn ee gaadiidka u dhexeeya Johannesburg, Cape Town iyo Port Elizabeth. Waqooyi-bari, Kuruman waxaa loo yaqaana saldhiga idaacada iyo sidoo kale guga sanesiga, Eye ee Kuruman. Webiga Orange wuxuu u dhexeeyaa gobolka, isaga oo xuduud u leh xudduudaha gobolka oo ku yaal koonfur-bari iyo Namibiya ilaa galbeed. Wabiga sidoo kale waxaa loo isticmaalaa in lagu waraabiyo beero canab ah oo badan oo ku yaal gobolka xeebta ee u dhow Upington.

Dadka ku hadla afafka Afrika waxay ka kooban yihiin boqollaal ka sareeya dadka ku nool Waqooyiga Gabban marka loo eego gobol kasta oo kale. Afarta afrika ee waqooyiga Waqooyiga Afrika waa Afrikaans, Tswana, Xhosa, iyo Ingiriisi. Dadka laga tirada badan yahay waxay ku hadlaan luqadaha kale ee rasmiga ah ee Koonfurta Afrika, iyo dad yar oo ku hadla luqadaha asalka ah sida Nama iyo Khwe.

Xogta gobolka, Sa ǁa .aμsi 'uμsi (Waxaan aadi karnaa nolol ka wanaagsan), waxay ku taal luqadda Nuuru ee Naqniin (ǂKhomani). Waxaa la siiyay 1997 kii by mid ka mid ah afafka ugu dambeeya ee luuqada, Ms. Elsie Vaalbooi ee Rietfontein, oo tan iyo markii uu dhintay. Waxay ahayd markii ugu horeysay ee rasmiga ah ee koonfurta Afrika ku taala luqadda Khoisan. Kadib, Koofur Afrika oo ah shuruuc qarameed, oo ah! KE e | xarra ǁke, waxaa laga soo qaatay afarta waqooyiga Cape




#Article 257: Nayjar (237 words)


Niger, oo sidoo kale loo yaqaano Niger ayaa [10] [11] [/] [11] waa waddan aan wali lahayn dhul galbeedka Afrika oo loo yaqaano River Niger. Niger waxaa u dhaxeeya Liibiya waqooyi-bari, Chad oo bariga, Nigeria iyo Benin koonfur, Burkina Faso iyo Mali galbeedka, iyo Aljeeriya galbeed. Niger waxay ku dabooshaa aag gaaraya 1,270,000 km2 (490,000 sq mi), taas oo ka dhigaysa waddanka ugu weyn ee galbeedka Afrika. In ka badan 80% dhulkeeda waxay ku taala xeebta Sahara. Dadka ugu badan ee Muslimiintu ku nool yihiin 21 milyan oo qof [14] ayaa ah kuwa ugu badan ee ku yaal koonfurta iyo galbeedka dalka. Magaalada caasimadda waa jameyl, oo ku taalla geeska koonfur galbeed ee Niger.
Niger waa dal soo koraya, oo si joogto ah ugu tiirsan hoosta hoose ee Index of Human Development Index (HDI); waxaa lagu magacaabay 187th 188 dal sannadka 2015. [8] Inta badan qaybaha aan degaanka ahayn ee dalka ayaa halis ugu jira abaaro goos-goosad ah iyo dhul-beereed. Dhaqaalaha ayaa xoogga saaraya haqab-beelka, iyada oo qaar ka mid ah beeraha dhoofinta ee koonfurta bateen, iyo dhoofinta alaabta ceeriin, gaar ahaan macdanta yuraaniyaanka. Niger waxa ay wajahayaa caqabado adag oo ku aaddan horumarkooda sababtoo ah mowqifkeeda, dhul-beereedka, beeraha aan baaxad laheyn, sicirka bacriminta sare ee aan laheyn dhalashada xakamaynta, iyo natiijada ka dhalatay, [15] heerka tacliinta saboolka ah iyo saboolka dadkeeda, , daryeelka caafimaadka oo liita, iyo deggaanka deegaanka.
Nayjar waa wadanka ku yaalo qaarada Afrika




#Article 258: Senegaal (182 words)


Sinigaal (Af-Faransiis le Sénégal‏) waa wadan kuyaala galbeedka qaarada Afrika si rasmiyana waxa loogu magacaabaa (République du Sénégal) wadankani magaca waxa uu kahelay wabiga lagu magacaabo Sinigaal ee hareeraha kamara Sinigaal waxa ay xad kuleedahay Badwaynta Atlaantiga] waxa ay xuduudo la leedahay wadama Mauritania Gambiya iyo wadanka Guinea waxa kale oo ay xuduud la leedahay wadanka Mali wadankan waxa horay u gumaysan jiray wadanka Faransiiska
Sinigaal waxay masaaxo ahaan ku fadhidaa dhul lagu qiyaasay 197,000 oo isku wareeg ah dadka kunooli waxa ay gaadhayaan 13.7 milyan oo qof Dakar waa caasimada Sinigaal waxa ay kutaalaa dhanka Galbeed ee wadanka waxa ay sadex boqol oo klm u jirtaa xeebaha Badweynta Atlaantik 
magaalada Dakar waxa ay noqotay caasimada Sinigaal sanadii 1960.kadib madaxbanaanida.

Islaamku waxa uu Sinigaal galy qarnigii 11aad waxa islamka wadanka Sinigaal soogaadhsiiyay qabiilada looyaqaano[sanaahija oo kudhaqan galbeedka Afrika gaar ahaan Mauritania magaca Sinigaal waxaa lagasoo qaatay luqada walaf ee sida aadka ah loogaga hadlo wadamo badan oo kamida galbeedka Afrika
waxeeey xurnimada qaadatay 20-07-1960 waxaa gumeesan jiray wadanka faransiiska wuuxuu bilowday gumaytaha faransiiska dagaalo badan kadib 1922 sinigaal waa wadan faqiir ah




#Article 259: Jad (261 words)


Jad waa wadan oo kuyaala qaarada afrika, waxaa bari ka xiga suudaan woqooyi liibiya, galbeed niger iyo nigeria, koonfur cameron iyo central africa, waxaa koonfur galbeed ka saaran laakta tchad. caasimada wadanka waa ndjamena,

Sawiradan astronaut ayaa ka muuqda mid ka mid ah tobankii ugu badnaa oo ah harooyin biyo ah oo badan oo ku yaala xeebta Ounianga ee ku yaala wadnaha xeebta Sahara ee waqooyiga bari ee Chad.
Chad waxa uu ku xiran yahay Waqooyiga Liibiya, oo ah bariga Sudan, oo galbeed ka soo jeeda Niger, Nigeria iyo Cameroon, iyo koonfurta dalka Jamhuuriyadda Bartamaha Afrika. Caasimadda waddanku waa 1,060 kilomitir (660 mi) oo ka soo jeeda dekedda ugu dhow, Douala, Cameroon. [43] Sababtoo ah masaafadaas oo ka timid badda iyo cimilada ugu badan ee cawska, dalka Chad waxaa mararka qaarkood loogu yeeraa Dhimashada wadnaha Africa. [44]
Qaab-dhismeedka jirka ee ugu weyn waa wabiyaal ballaaran oo ku yaal waqooyiga iyo bariga ee xeebaha Ennedi Plateau iyo Mountain Tibs, oo ay ka mid yihiin Emi Koussi, Volcano aan wali lahayn oo gaadhaya 3,414 mitir (11,201 ft) oo ka sarreysa heerka badda. Lake Chad, ka dib markii waddanku magaciisa la yidhaahdo (oo magaciisa laga soo qaado magaca kanuri ee harada), waa hadhaayada haro weyn oo haysa 330,000 oo kiilomitir oo isku wareeg ah (130,000 sq m) oo ka mid ah Chad Basin 7,000 oo sano ka hor. [42] Inkasta oo qarnigii 21-aad uu daboolo 17,806 kilomitir oo isku-wareeg ah oo kaliya (6,875 sq m), goobteeduna waxay ku xiran tahay isbeddellada xilliyeed ee cimilada, [46] harada waa qoyaanka labaad ee Afrika ugu weyn [47]




#Article 260: Togo (383 words)


Dalka jamhuuriyada Togo. Dalka Togo waxa uu kamid yahay wadamada qaarada Afrika gaar ahaan kuwa ku yaala dhinaca galbeed ee kusii jeeda badwaynta Atlantiga. Dalka Togo wadamada xuduudaha la wadaaga waxa kamid ah Benin iyo Ghana, dhinaca koonfureedna waxa kaga taxan bada Atlantiga. Caasamida dalka waxa layidhaa Lome, waxana ay ku talaa xeebta koonfureed.
Bedka: Bedka dhulka dalka Togo waxa lagu qiyaasaa 21,924.81, oo (mayl laba jibaaran) una dhiganta 56,785.00, oo (kiiloo mitir laba jibaaran). Baaxada dhulka uu ku fadhiyo dalka Togo waxa lagu qiyaasaa ku dhawaad bobolka (Virginia) ee dalka Maraykanka.

Dadka ku dhaqan dalka Togo waxa ay kor u dhaafaan 6-milyan oo ruux. Waan tirakoobkii la sameeyay sanadkii 2010-kii. Inkasta oo dalka ay ka jiraan cuduro dilaa ah oo hoos u dhigi kara korodhka dadka reer Togo hadana saadaasha dadka ee sanadka 2050-ka waxa lagu qiyaasay in gaadhi doonto in kabadan

Luuqadaha lagaga hadlo dalka waxa kamid ah Faransiiska, Ewe iyo Mina gaar ahaan labadan luuqadoo ee danbe waxa lagaga hadlaa dhinaca koofureed ee dalka. Waxa kale oo jira luuqadaha Kabye iyo Dagomba oo ay ku hadlaan badiba dadka ku dhaqan dhinaca waqooyi.
Aqoonta: Dadka aqoonta leh ee reer Togo waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 51.7% kaid ah tirada guud ee dadka ku dhaqan jamhuuriyada Togo.

Diimaha ay kala haystaan dadka ku dhaqan dalka Togo waxa ugu mugwayn oo shacabka ugu badani ay aaminsanyihiin diimaha kasoo jeeda dhaqnka dadkii hore waxana haysta dad gaadhaya boqolkiiba

Cimriga: Celceliska cimriga dadka reer Togo Raggu waxay jiraan 52-sano, dumarkuna waxa ay gaadhaan 56-sano.
Dawlada: Qaabka ay ku shaqayso Dawladda dalka Togo waa nidaamka caalamiga ah ee jamhuuga iyo habka xisbiyahda badan (Government Type republic under transition to multiparty democratic rule).
Lacagta: Lacagta laga isticmaalo dalka waxa layidhaa 
Communaute Financiere Africaine franc waxana magaceeda loo qoraa (CFAF).
Warshadaha: Warshadaha dalka Togo waxa lagu farsameeyaa alaab ay kamid yihiin Sibidhka, Dunta, Sharaabka iyo waxayaabo lamid ah.

Beeraha dalka waxa kabaxa oo laga beera dalagyo ay kamid yihiin Galayda, Coffeega, Cudbiga, Cassavanaha, Digirta, Bariiska iyo Hadhuudhka. Sidoo kale dadka reer Togo waxa ay aad ula soo baxaan khayraadka badan oo uu ugu horeeyo kaluunku. Dhulka la isticmaalo ee dalka waxa lagu qiyaasaa boqolkiiba 38% kamid ah cabirka guud ee dalka Togo.
Khayraadka: Khayraadka dabiiciga ah ee dalka waxa kamid ah macdanaha ay kamid yihiin phosphates, limestone iyo marble.




#Article 261: Jili (200 words)


Chili ama Jamhuuriyadda Chili. waa wadan ku yaala xeebaha Badweynta Baasifik ee Koonfur Ameerika. waxa ay jili kamid ahayd boqortooyadii Inka waxa ay kamidtahay dawladaha koonfurta maraykanka. dadka kunoli waxa ay isugu jiraan dad kahadhay gumaystihii isbayn iyo dadka asl haan meesh adagan wadanka jili waxa kunool dad gaadhaya ilaa 12 malya oo qof waxa ay jili fidsantahay masaafo gaadhaysa ilaa (756,626) klm oo isku wareega caasimada jili waa magaalada santiyaago

Wxa ay kutaalaa galbeedka koonfur ameerika xeebaha jili waxa ay ku fidsanyihiin, Badweynta Baasifik waxa ay xuduudo la wadaagtaa wadama Peru oo waqoyi kaga taala iyo wadanka Boliifia oo kaxiga dhanka waqooyi bari iyo wadeanka Arjantiina oo dhanka bari kaxiga 

Dhulka wadanka jili waa dhul dherer ah oo dhereren oo aan lahayn balac aad u wayn laakin leh dherer aad u dheer waxa kaly oo uu wadanka jili leeyahy buuro aad ubadan waxa kamida buuaha jili kuyaala buuraha andees

Dadka asl ka ahi waa dadka hindida ameerika kadib markii ay isbayn halkaas qabsatay waxa isdhexgalay dadkii horay u daganaa halkaas iyo gumaystihii 

Wadanka jili waxa uu madaxbanaanidiisa qaatay sandii 1818 waxa ay heleen xukuumadii ugu horaysay ee dumuquraadi ah sanadii 1865 dastuurkii ugu horeeyay waxa la sameeyay sanadii 1925 




#Article 262: Kolombiya (186 words)


Kolombiya (República de Colombia) Waa jamhuuriyad kutaala, Ameerikada koonfureed.Dahnka waqooyi waxay xuduud kala wadaagtaa,Badda Karabiya.dhanka bari waxa kaga aadan wadamada Fanansuwela.iyo Barasiil dhanka koonfureedna waxa kaga beegan wadamada Peru iyo Ikwadoor galbeedkana Banama iyo Badweynta Baasifik. caasimad waxa u ah Bogota

Magaca kolonbiya waxa uu kasoojeedaa magicii ninkii helay Ameerika Kristoffer Kolombus

dadka kunool kolonbiya 58 waa dadka looyaqaano Mestiso oo ah dad iska dhal ah oo ay iska dhaleen dadkii asal ahaan kolonbiya daganaan jiray ee hindida ahaa iyo gumaystihii Isbayn.waxa kale oo kunool dad Afrikaan ah iyo dad iyana carab ah. Kolonbiya waxa kunool dad gaadhaya. ilaa 11435,393,0350

Dadka kolonbiya. Badankoodu waxa aykuhadlaan luqada Af-ka isbayn.waana luqada rasmiga h ee wadanka aad iyo aadna waa loo ilaaliyaa.Luqadahii dadkii loogutagay Kolonbiya ee hindida haa dhamaantood way lumeen oo waydabar go'een.

Dahqaalaha wadanka Kolonbiya waxa uu kutiirasanyahay beeraha iyo wixii kasoogo'a beeruhu waa shaqada rasmiga ah ee ayqabtaan dadka salka ah maba dadka sal haan lahaanjiray wadanka Kolonbiya.
waxa labeeraa dhulka wadanka Kolonbiya %4 kaliya.Kolonbiya waa wadanka labaad ee ugusoo saarka badan Bunka waxyaabaha kale ee uu wadanka Kolonbiya soosaaro waxa kamida Muuska Bariiska, iyo Cudbiga.		
 




#Article 263: Peru (291 words)


Peru waa waddan dimoqraadi ah oo u qaybsan 25 gobol. Waxaa lagu sifeeyay sida suuqa soo koraya [9] oo leh heerka sare ee horumarinta aadanaha [10] iyo heer dhexdhexaad ah dhexdhexaad ah [11] oo leh saboolnimo sababa 19 boqolkiiba. [12] Waa mid ka mid ah dhaqaalaha ugu caansan gobollada oo leh celcelis koror ah oo ah 5.9% [12] waxana uu leeyahay mid ka mid ah heerka ugu sarreeya ee warshadaha adduunka ee celceliska 9.6%. [13] Hawlaha dhaqaalaha ee ugu weyn waxaa ka mid ah macdanta, wax soo saarka, beeraha iyo kalluumeysiga; oo ay weheliyaan qaybo kale oo sii kordhaya sida isgaarsiinta iyo biyotechnology. [14] Waddanku wuxuu ka kooban yahay qayb ka mid ah Pacific Pacific Pumas, oo ah koox siyaasadeed iyo dhaqaale oo wadamada ka mid ah wadamada ku yaala Latin America ee Pacific Pacific kuwaas oo wadaagaya isbeddellada guud ee kobaca wanaagsan, aasaaska dhaqaalaha ee xasillooni-darrada, maamul-wanaajin iyo furfurnaan ku-socoshada caalamka. Peru waxay ku tiirsan tahay xorriyadda bulshada [15] waxana ay leedahay heerka saddexaad ee ugu hooseeya ee dilalka Koonfurta Ameerika; waa xubin firfircoon oo ka mid ah Iskaashiga Dhaqaalaha ee Asia-Pacific, Isbahaysiga Hawlaha Baasifigga, Iskaashiga Dib-u-dejinta iyo Iskaashiga Caalamka; waxaana loo tixgeliyaa awood dhexe. 

Peru waxay leedahay dad badan oo isku dhafan oo ka badan 31 milyan, oo ay ku jiraan Amerindians, Yurubiyaanka, Afrikaan iyo Asians. Luuqada ugu weyn ee lagu hadlo waa Isbaanish, inkastoo tiro badan oo Peruvians ah ay ku hadlaan Quechua, Aymara ama luuqado kale oo afka hooyo ah. Tani waxay isku dhafan tahay dhaqanka dhaqameed waxay keentay kala duwanaansho kala duwan oo ay ka mid yihiin farshaxanka, cunnada, suugaanta, suugaanta iyo muusikada.

Peru ama jamhuuriyada peru waa wadan ku yaalo galbeedka koonfur Ameerika. wadankaan waxoo xuduud la leeyahay wadamada Ikwadoor, Kolombiya, baraasiil, Boliifiya iyo Chili




#Article 264: Uruguay (344 words)


Uruguay waa wadan oo ku yaalo koonfurta ameerika. wadankaan waxoo xuduud la leeyay Baraasiil iyo Arjantiina. Wadanka waxaa degan dad gaaraayo ilaa 3.4 miliyan oo qof.

Jamhuuriyadda Uruguay (Isbaanish: República Oriental del Uruguay), waa gobol madaxbannaan oo ku yaal gobolka koonfur bari ee Koonfurta Ameerika. Waxay u dhawdahay Argentina oo ku taal galbeedka iyo Brazil oo ah waqooyiga iyo bari, iyada oo Río de la Plata (Wabiga Silver) koonfureed iyo Badweynta Atlantic ee koonfur-bari. Uruguay waxay hoy u tahay qiyaastii 3.44 milyan qof, [2] oo ka mid ah 1.8 milyan oo qof oo ku nool caasimadda caasimaddeeda iyo magaalada ugu weyn, Montevideo. Qaybta qiyaastii 176,000 kilomitir oo isku wareeg ah (68,000 sq m), Uruguay waa juquraafi ahaan waddanka labaad ee ugu yar South America, [8] Suriname.
Uruguay waxaay degganayd dadka reer Charrúa ilaa qiyaastii 4,000 oo sano [9] ka hor inta uusan Bortuqiisku bilaabmin Colonia del Sacramento 1680; Uruguay waxaa lagu qabtey Yurubiyaanka marka loo eego dalalka deriska ah. Montevideo waxaa loo asaasay xarun milatari oo ay ku leedahay Spanish-ka markii qarnigii 18aad, taas oo muujinaysa sheegashada tartanka ee gobolka. Uruguay ayaa ku guuleysatay xoriyaddii 1811 iyo 1828, ka dib markii ay hal dhinac ka socdeen Spain, Portugal, iyo Argentina iyo Brazil. Waxay ahayd mid ku salaysan saameyn shisheeye iyo faragelinta qarnigii 19-aad, iyada oo ciidanku uu ciyaarayo door siyaasadeed oo soo noqnoqonaya, oo ku dhammaaday 1973 afduubkii, kaas oo sameeyay aasaaskii kaligii taliyihii madaniga ahaa. Xukuumadda millatariga waxay ku silcisay dhinaca bidixda, bulshada rayidka ah, iyo kuwa ka soo horjeeda siyaasadda, taasoo keentay dhimasho dhowr iyo tiro badan oo jirdil ah oo ay geystaan ​​ciidamada; Ciidanku wuxuu awoodda u saaray xukuumad rayid ah 1985-kii. Uruguay maanta waa jimciyad dimoqraadi ah, iyada oo madaxweyne ah oo ka shaqeeya labada madax ee dawladda iyo madaxa dawladda.

Uruguay waxaa soo gumeestay gumeestihii spanishka, ilaa 1821, wadanka waxoo xornimadiisa helay 1828. magaca uruguay waxoo ka imaaday wabi dhaxmaro wadankaas.
madaxwaynaha uruguay waa pepe mujica waana nin aan dadka iska waynayn oo aan lahay waardiye

hogaamiyaha wadanka waa (Tabaré Vázquez Rosas) oo madaxweyne ah, waxaa la doortay 2004.




#Article 265: Ikwadoor (291 words)


Equateur waa wadan ku yaalo Koonfur Ameerika dhinaca Badweynta Baasifik.

Ecuador (Isbaanishaani waxay dhageystaan ​​codadkaan) EK-wy-dor, Isbaanish: [Ikwadur], si rasmi ah Jamhuuriyadda Ecuador (Isbaanish: República del Ecuador, oo macnaheedu yahay Jamhuuriyadda Isku-dheellitirka Quechua: Ikwadur Ripuwlika), waa Jamhuuriyad dimoqraadi ah oo ku taal Waqooyiga Ameerika ee waqooyiga Ameerika, oo xuduud u leh Colombia oo ku taal woqooyiga, Peru oo ku taal bariga iyo koonfurta, iyo Badweynta Badda ee Galbeedka. Ecuador sidoo kale waxaa ka mid ah Galápagos Islands Pacific, qiyaastii 1000 kilomitir (620 mi) galbeed ee dhulgariirka. Magaalada caasimadda waa Quito, halka magaalada ugu weyn waa Guayaquil.
Hadda waxa Ecuador u joogay qolal kala duwan oo Amerindian ah oo si tartiib ah loogu dhex galay Boqortooyada Inca inta lagu jiray qarnigii 15aad. Xuduudaha ayaa Spain ka qarxiyay qarnigii 16aad, iyadoo xor ka aheyd 1820-kii oo ka mid ahayd Gran Colombia, taas oo ka soo baxday dawlad madax banaan 1830-kii. Dhaqan ahaan labada boqortooyadu waxay ka muuqataa dadka reer Ekwador ee dadyowga kala duwan, iyada oo inta badan 16.4 malyan oo qof oo ah qowmiyado, oo ay ku xigto tiro yar oo ka mid ah dadka laga tirada badan yahay ee Yurub, Amerindian, iyo Afrikaanka. Isbaanishku waa luqadda rasmiga ah waxayna ku hadlaan dadka intiisa badan, inkastoo 13 luuqadaha Amerindian lagu aqoonsado, oo ay ku jiraan Quichua iyo Shuar.
Ecuador waa dal dhexdhexaad ah, oo leh dhaqaale horumarineed oo aad ugu tiirsan badeecadaha, sida shidaalka iyo waxyaabaha beeraha. Waxaa lagu maamulaa Jamhuuriyad madaxbanaan. Mid ka mid ah 17ka dal ee dunida oo adduunka ah, [11] [12] Ecuador waxay martigalisaa dhirta iyo xayawaan badan, sida kuwa ku yaalla jasiiradaha Galápagos. Aqoonsiga hiddaha khayraadka ee gaarka ah, dastuurka cusub ee 2008 waa kan ugu horreeya aduunka si uu u aqoonsado Xuquuqda Dabeecadda, ama xuquuqda deegaanka.




#Article 266: Paraguay (500 words)


Baraguay ama jamhuuriyada Baraguay waa wadan kuyaalo Koonfur Ameerika oo wax bad ah laheen, waxoo u dhaxeeyaa wadamada Baraasiil,Boliifia iyo Arjantiina. Magaalo madaxda wadanka waa Asunción. wadankaan waxaa soo gumeestay isbanishka, waxaana looga hadlaa af-isbaanish iyo af-Guaraní.wadanka waxaa degan dad gaaraayo ilaa 6,349,000 oo qof.

Paraguay (párəɡwaɪ / Spanish): [paɾaɣwaj]; Guarani: Paraguái, [paɾaɰwaj]), si rasmi ah Jamhuuriyadda Paraguay (Isbanishka: República del Paraguay; Guarani: Tetã Paraguái), waa waddan baddan oo ku yaal bartamaha Ameerika by Argentina ee koonfurta iyo koonfur galbeed, Brazil ee bari iyo waqooyi-bari, iyo Bolivia ilaa galbeed. Paraguay waxay ku taal labada bangiyo ee Wabiga Paraguay, kaas oo dhex maraya bartamaha waddanka laga bilaabo waqooyiga ilaa koonfureed. Maaddaama uu ku yaalo bartamaha dhexe ee Koonfurta Ameerika, waxaa mararka qaarkood loo yaqaanaa Corazón de Sudamérica (Heart of South America). [8] Paraguay waa mid ka mid ah labada waddan ee aan debedda lahayn (kan kale waa Bolivia) oo ka baxsan Afro-Eurasia, waana kan ugu yar [9] dhul-gariirka ee Ameerika.

Guaraniga asaliga ahi wuxuu ku noolaa bariga Paraguay ugu yaraan hal sano jir ka hor inta uusan Spanish soo gaarin qarnigii 16aad. Western Paraguay, Gran Chaco, waxaa degganaa reer guuraaga kuwaas oo dadka Guaycuru ay yihiin kuwa ugu caansan. Qarnigii 17aad, xafiisyada Jesuit waxay soo bandhigeen diinta kiristaanka iyo dhaqanka Isbaanishka. Paraguay wuxuu ahaa gumeysi ku taalla Boqortooyada Isbaanishka, oo leh xarumo magaalo iyo degaanno yar. Ka dib markii madax-bannaanida Spain laga soo bilaabo 1811, Paraguay waxaa xukuma dhowr qof oo kali-taliyayaal ah kuwaas oo guud ahaan fuliyay siyaasado xagjiriin iyo ilaaliye. Ka dib Dagaalkii Paraguay (1864-1870), waddanku wuxuu ka dhacay 60 illaa 70 boqolkiiba dadkiisa iyada oo loo marey dagaal iyo cudur, iyo qiyaastii 140,000 oo kiilomitir oo kiilomitir (54,000 sq m), rubuc ka mid ah dhulkeeda, Argentina iyo Brazil.

Qarnigii 20aad, Paraguay wuxuu sii waday inuu sii adkeeyo guushii dowladaha awoodda badan leh, oo ku dhammaaday nidaamkii Alfredo Stroessner, oo hoggaamiyey kaligii taliska millatariga ee ugu da'da yaraa ee laga soo bilaabo 1954 illaa 1989-kii. Waxa uu ku dhexjiray afduub militari oo gudaha ah, doorashooyinka xisbiyada (iyo sharciyeynta xisbiyada xisbiyada) ayaa la abaabulay laguna qabtay markii ugu horeysay sannadkii 1993. Hal sano ka dib, Paraguay wuxuu ku biiray Argentina, Brazil iyo Uruguay si uu u helo Mercosur, oo ah iskaashi goboleed. Sidoo kale waa xubin asal ah oo ka mid ah Qaramada Midoobay, Ururka Dawladaha Mareykanka, Dhaqdhaqaaqa Aan Iska Jirin iyo Kooxda Lima.

Ilaa 2016-ka, dadweynaha Paraguay ayaa lagu qiyaasey in ay ku dhowdahay 6.7 milyan, [10] intooda badanina waxay ku badan yihiin gobollada koonfureed ee dalka. Magaalada caasimadda ah iyo magaalada ugu weyn waa Asunción, oo magaaladooda weyn ay ku dhawyihiin saddex meelood meel dadka Paraguay. Marka loo eego dalalka ugu badan Latin-ka, Paraguay luqadda iyo dhaqanka asaliga ah, Guaraní, ayaa weli ah mid aad u firfircoon. Tirakoob kasta, dadka degan waxay badanaa u aqoonsadaan inay yihiin mestizo, kuwaas oo ka tarjumaya sannad-guurada guurka ee kooxaha kala duwan. Guaraní waxaa loo aqoonsan yahay luqad rasmi ah oo ay weheliso Isbaanish, labada luuqadoodba si ballaaran ayaa looga hadlaa dalka.




#Article 267: Axmed Siilaanyo (1764 words)


Axmed Siilaanyo () wuxuu dhashay 1936kii, wuxuuna ahaa madaxweynihii 4aad ee jamhuuriyadda Somaliland sanadihii 2010-2017. Waxa kursiga madaxtinimada loo doortay 26 June 2010 xilkiisina wuxuu dhamaaday 13 Diseembar 2017. Wakhtigii uu madaxweyne ahaa wixuu gaadhsiyeey dalka Somaliland halkii ay hada marayso.

Axmed Maxamed Maxamuud
Axmed Maxamed Maxamuud “Siilaanyo wuxuu ku dhashay tuulada Dheryalay oo ka tiran degmada Ballidhiig ee gobolka Togdheer. Waxbarashadiisii hoose wuxuu ku dhamaystay magaalada Shiikh. Waxbarashadii dugsiga sarena wuxuu ku qaatay dugsiga sare ee Camuud (Ah Jaamacada Camuud imika) ee magaalada Boorame.

Markuu waxbarashadiisa dugsiga sare dhamaystay sannaddii 57kii Mr. Siilaanyo wuxuu u kicitimay dalka Ingriiska halkaasuu ka sii watay waxbarashadiisii sare. Sannadkii 1958kii-60kiina wuxuu magaalada London ee carriga Ingiriiska ku qaatay waxbarashadii diyaar garawga jaamacadda ee advanced level. Sannadkii 1960kii wuxuu waxbarashadiisii jaacamadeed ka bilaabay Jaamacadda Manchester ee dalka Ingiriiska waxaanu bartay cilmiga dhaqaalaha Sannadku markuu ahaa 1965kii wuxuu jaamacadda Manchester ku dhamaystay waxbarashadiisii jaamacadeed waxaanu ka qaatay ashahaada sare ee Masterka.

Mr. Siilaanyo markuu dhamaystay waxbarashadiisa jaamacadeed wuxuu Kusoo noqday dalka si uu cilmigiisa uga faa’ideeyo dalkiisa iyo dadkiisaba. Waxaanu dalkii la odhan jiray Jamhuuriyadda Dimoqraadiga ee Soomaaliya kasoo qabtay xilal kala duwan oo ay kamid yihiin wasiiro sida wasiirka dhaqaalaha.

Axmed Maxamed Maxamuud oo ku magac dheer Siilaanyo wuxuu ku dhashay Degmada dheryaley ee gobolka Togdheer

Waxbarashadiisii dugsiyada Hoose .Dhexe. ilaa dugsiga sare wuxuu ku dhammaystay Dugsiyadii Sheekh iyo Cammuud mudadii u dhaxeysay 1946kii ilaa iyo 1960kii.

Intii u dhaxaysay 1965kii ilaa Oktoober 1969kii, wuxuu Axmed Siilaanyo ahaa sarkaal sare oo ka soo shaqeeyay Wasaaraddii maaliyada ee dawladdii Soomaaliya ee rayidka ahayd, isagoo gaadhay darejada Agaasime Guud.

Markii militerigu taladii dalkii Soomaaliya afgambi kula wareegeen 21kii Oktoober 1969kii, waxaa Axmed Siilaanyo loo magacaabay Wasiirka Wasaaradda Qorsheynta. Muddo kadib waxaa laga dhigay Wasiirka Wasaaradda Ganacsiga iyo Guddoomiyaha Guddiga dhaqaalaha qaranka ilaa 1982kii oo uu ka goostay dawladdii kacaanka.

Muddadii u dhexeysay 1984 ilaa iyo 1990, wuxuu Axmed Siilaanyo ahaa guddoomiyaha ururka SNM. 18 May 1991kii shirweynihii Magaalada Burco ee beelaha Somaliland iyo ururkii SNM kaga dhawaaqeen goonni isutaaga Somaliland wuxuu Axmed Siilaanyo ka mid ahaa hogaamiyayaashii hormoodka ka ahaa nabadeynta iyo heshiisiinta beelaha Somaliland wada dega.

Axmed siilaanyo wuxuu xubin ka noqday baarlamaanka Somaliland 1993kii ilaa 1997kii. 1997kii ilaa sannaddii 2000 dawladdii Somaliland ee Maxamed Xaaji Ibraahim Cigaal, wuxuu Axmed Siilaanyo ka soo qabtay jagooyinka wasiirka wasaaradda Maaliyadda iyo wasiirka wasaaradda Qorsheynta, isagoo markii danbe iskii isu casilay.

Sannadkii 2002, wuxuu ku dhawaaqay Xisbiga Mucaaridka ee KULMIYE oo uu guddoomiyena ka noqday. Doorashadii Madaxtooyada Somaliland ee April 2003, tartankii Madaxweynaha waxaa Axmed Siilaanyo iyo ku xigeenkiisii Cabdiraxmaan Aw Cali Faarax lagaga helay 80 Cod, taasoo ay aqbaleen.

Mar kale ayaa Xisbiga Mucaaridka ee KULMIYE, uu hadda u soo Sharraxay Axmed Siilaanyo tartanka doorashada madaxtooyada Somaliland ee 2010, isagoo madaxweyne ku xigeenna u sharaxan yahay xisbigiisa Cabdiraxmaan Cabdillaahi Ismaaciil, oo loo yaqaanno Zeylici.

Axmed siilaanyo wuxuu leeyahay 5 caruur ahoo kala ah saddex wiil iyo laba gabdhood, oo ay u dhashay xaaskiisa Aamina-weris Sheekh Maxamed Jirdde.

  Axmed Silanyo Kamuu Mid hayn Asaasayaashi SNM  ee Wuxuu Ku Biiray 1982                                    
Mr. Siilaanyo oo kamid ahaa aasaasayaashii ururkii SNM ee ka socday Dhinaca gudaha Soomaaliya ee wakhtigaas, ka dib markuu u adkaysan waayey dhibaatadii iyo dibin daabadii Siyaad Barre ku hayey ummadda Somaliyeed gaar ahaana kuwa kasoo jeeda Somaliland, wuxuu sannadkii 1982kii go’aansday inuu dalka ka baxo oo ka qayb qaato halgankii dhinaca ka ahaa kaligii taliye Siyaad Barre si ummadda looga xoreeyo nidaamkii kali talisnimo.
                                                                                                  
Isla intuu Mr. Siilaanyo joogay London wuxuu lecturer ka bixin jiray Jaamacado ku yaal Ingiriiska iyo Maraykanka, waxaanu u olalayn jiray qaddiyada xornimo u dirirka ee uu gadhwadeenka u ahaa ururkii SNM.

Isla sannadihii 1982-1984 wuxuu noqday guddoomiyaha ururkii SNM ee laanta London. Wuxuu kaloo intuu London joogay u doodi jiray xuquuqda aadmiga ee ku tacadiyi jiray taliskii markaas talada hayey waxaanu la shaqayn jiray ururada xuquuqda aadmiga ee African Watch iyo Amnest International. ==
Mr. Siilaanyo oo ahaan jiray guddoomiyihii hore ee SNM 1984-1990 waxaa Lagu tilmaamaa inuu yahay guddoomiyii ugu wakhtiga dheeraa uguna fir fircoonaa ee soo qabta talada ururkii SNM. Intuu SNM ka madaxda ahaa wuxuu ururku guul balaadhan kasoo hooyey halgankii ballaadhnaa ee Shacbiga Somaliland ku qaadeen taliskii hore ee Siyaad Barre. 

Ururkii SNM oo lagu tilmaamo inuu sababay burburkii nidaamkii hore ee kali kataliska ahaa ee Siyaad Barre, ummadda reer Somaliland u horseeday inay mar labaad xorriyadooda lasoo noqdaan. Waxaana dadka qaarkii u arkaan in Mr. Siilaanyo laba daraale ninkii markaas ay iska soo horjeedeen ee Siyaasad Barre ku eryaday hadal iyo xirfad, dhinaca siyaasadda gudaha iyo dibadana uu albaab walba kasoo xidhay.

Mr. Siilaanyo markii dalka la xoreeyey 91kii kama fadhiisan siyaasadda waxaana uu ka qayb galay dibudhiskii iyo horumarkii dalka. Sannadihii 93-97kii wuxuu ahaa mudane ka tirsan golaha wakiiladda, taasoo ku lahaa haybad iyo wax kaqabad laguna bartay daacadnimo iyo toosinta talada dalka.

Mr. Siilaanyo oo lagu tilmaamo inuu yahay shakhsiyaadkii tirada tiradaa yaraa ee ka danbeeyey deganaanshana iyo xasiloonida Somaliland, waxaana loo arkaa inuu dhawr jeer Somaliland ka badbaadiyey dhibaato kusoo fool leh. Ugu horrayn sannadkii 1990kii markii dalka la xoreeyey wuxuu u tafa xaytay nadadaynta iyo xasiloonida Somaliland waxaanu guddoomiye u ahaa guddidii la odhan jiray Forum for Peace oo lagu tilmaamo inay yihiin kuwii ka danbeeyey nabadgelyada iyo xasiloonida ka hana qaadaySomaliland.

Mr. Siilaanyo wuxuu ka mid ahaa madaxdii sare ee SNM ee taga gobolada Awdal, Sanaag, iyo Sool isagoo u olalaynaaya nabadgelyada iyo xasiloonida Maandeeq. Mr. Siilaanyo wuxuu kamid ahaa madaxdii hoggaaminaayey shirarkii bilawgii 91kii ka dhacay magaalooyinka Berbera iyo Burco laysugu hawaynaayey beelaha reer Somaliland ee walaalaha ee uu iska horkeenay nidaamkii hore ee Siyaad Barre.

Sannadihii 1993kiina wuxuu qayb libaax ka qaatay isu soo dhawaanshaha beelahii taageersanaa SNM oo xilligaas qaarkood xurgufi dhex martay. Sidoo kalena wuxuu ka shaqeeyey sannadihii 94-96kii dibuheshiisiintii iyo soo afjaradii colaaddii sokeeye ee beelaha Somaliland ee soo wada galay halgankii SNM. Mr. Siilaanyo wuxuu hormuud ka ahaa shirkii Caynaan ee lagu qabtay magaalada Caynaba, shirkaas oo bud dhig u ahaa soo afjaradii khilaafkii siyaasadeed ee dhex maray beelaha Somaliland. Waxaanu door fiican ka ciyaaray shirarkii ka dhacay sannadkii 96kii Durruqsi iyo Beer.

Sannadii 1997 markii Cigaal dib loosoo doortay wuxuu kamid ahaa golaha wasiirada waxaana uu soo qabtay xilalka Wasiirka Wasaaradda Maaliyadda iyo Qorshaynta. Wakhtigii uu hayey Wasaaradda Maaliyadda oo u leehay waayo aragnimo badan waxaa uu sugay oo caadi ka dhigay shilling Somaliland oo uu ku jiray qiimo dhac badani, waxaa kaloo uu wasaaradaha iyo hay’adaha dawladda u dejiyey qorshe miisaaman oo ay ku hawl galaan.

Mr. Siilaanyo intuu hayey Wasaaradda Qorshaynta ee Somaliland wuxuu sameeyey talooyin balaadhan oo wax ku oola waxaanu sameeyey qaab iyo nidaam ay ku shaqeeyaan dawladda dhexe iyo ururada caawimada baxsha ee waddanka joogaa, waxaana hirgalay mashaariic intuu ahaa isuduwaha hay’adaha caawimada baxsha. Waxaana jirtay in is casiladiiisii aanay ku farxin ururada samafalku oo arkaayey inuu yahay siyaasi sare oo aragti dheer oo lala shaqayn karo, waxaa kaloo iyana is casiladaas walaac ka muujiyey waddamada jiiraanka ee ee ku bahoobay urur gobaleedka IGAD oo ay qaarkood xidhiidh aad u qoto dheer la leeyihiin.

Mr. Siilaanyo waxaa kaloo laga ixtiraamaa waddamada reer Galbeedka waxaana uu xidhiidh dhow la yeehay waddamada Yurubta midowday,Maraykanka iyo Jimciyadda Quruumaha ka dhaxaysa.

Sannadkii 2001 oo ay dalka ka taagnayd khilaaf siyaasadeed oo ba’ani oo ku salaysan habka loo qabanaayo doorashada ka dhacaysay Somaliland, Mr. Siilaanyo wuxuu u tafaxaytay sidii u caadada ahayd inuu dhex dhexaadiyo labadii dhinac ee markaas xurguftu ka dhexaysay oo kala ahaa xukuumaddii iyo mucaaridkii xilligaas. Mr. Siilaanyo inkastaanu ku guulaysan inuu heshiisiiyo labadii dhinac, wuxuu seh ku guulaystay inuu qaboojiyo oo qanciyo labadii dhinac ee is hayey. Taasoo horseeday inaan labadii dhinac ee is hayey ayna ku kicin waxaan dani ugu jirin qaranka.

Mr. Siilaanyo isagoo dhiirigelinayaa hannaan socodka dimoqraadiyadda Somaliland wuxuu bishii Mey 2002 aasaasay xisbiga Nabadda, Midnimada iyo Horumarka ee KULMIYE. Xisbiga KULMIYE himiladiisu waa inuu dhiso dawlad kooban oo tayo leh oo hanata talada dalka si bulshadu u hesho daryeelka ay u baahan yihiin, dalkuna u gaadho horumarka la hiigsanaayo ee dhinacyada siyaasadda, dhaqaalaha iyo arrimaha bulshada

Sidaan la socono KULMIYE wuxuu kamid yahay saddexda ee Xisbi ee qaranka waxaanu guul balaadhan kasoo hooyey saddexdii doorasho ee u danbeeyey ee kala ahaa doorashadii degaanka, madaxweynaha 2003kii, tii Golaha wakiilada ee 2005kii.

Waxaana shacbiga badankiisu aaminsanyahay in KULMIYE ku guulaystay doorashadii dalka ka dhacday 2002kii, laakiin dawladdu wax is dhaafisay oo iyadoo adeegsanaysa haybaddii, awooddii iyo hantidii qaranka ay afduubtay natiijadii doorashada oo si aan xaq ahayn loogu dhawaaqay in xisbiga UDUB ku doorashadii guulaystay, inkastoo xisbiga KULMIYE caddeeyey inuu isagu doorashada ku guulaystay, Mr. Siilaanyo wuxuu markii danbe isagoo u tudhaaya oo dhowraya danta qaranka uu ka tanaasulay mawqifkii hore ee ahaa inuu isagu ku guulaystay doorashadii madaxweynimada. Mr. Siilaanyo oo loo arko nimaan jeclayn iskuna dhejin xukunka wuxuu maskabkii u sarreeyey maandeeq ee shacbigu u doorteen ka doorbiday xasiloonida iyo nabadgelyada dadkiisa iyo dalkiisa waxaanu kaga dhabeeyey hadalkii uu yidhi intii muranka natiijada
doorashadu socotay ee ahaa : “Somaliland cidkastaba anigaa uga lexojeclo badan dagaal iyo xasilooni darrana kama dhacaymayso”.

Mudane Siilaanyo wuxuu kale oo samir iyo dulqaad ka muujiyey labadii sanadood ee doorashda madaxweynaha dib loo dhigay, taasoo khilaaf iyo muran siyaasadeed oo cakiran dalka gelisay, taasoo markastaba mudane Siilaanyo uu isagu tanaasulay isagoo xeerinaaya danta guud iyo jirintaanka iyo qaranimada Somaliland.

Mudane Siilaanyo wuxuu doorashadan dhici doonta 26ka Juun 2010 yahay musharraxa madaxeynaha, waxaana la saadaalinayaa inuu ku guulaysan doono inuu qabto jagada ugu mudan maandeeq ee ah madaxweynaha qaranka. Markaas waxaan ku boorinayaa dhammaan shacbiga Somaliland inuu codkooda ugu deeqan mujaahid Ahmed Siiaanyo si uu wax ugu qabto dalka iyo dadkaba.

Mr. Siilaanyo waa nin hadalka baaliqi ku ah oo dadka ka dhaadhin kara fikradiisa oo hadal ku qancin kara dadka taageersan iyo kuwa dhaliilsanba. Waxaa lagu tilmaamaa inuu yahay nin jecel midnimada iyo wadajirka somaliland, waxaa lagu tilmaama dadka ehelu janada u muuqda inta ifka la joogo waana nin ka dhawrsan xumaanta badanaa lagu yaqaano dadka intiisa badan ee qarnigan nool, mr siilaanyo waxaa lagu tilmaamama nin awliyo ilaahay ah oo badanaa dadka wax been ah ka sheega waxay lakulmaan mucjisooyin iyo ciqaabo rabaani ah oo degdeg ah inta la og yahay.mr siilaanyo waxaa lagu tilmaama nin sidiiq ah oo runta jecel, mr siilanyo waxaa lagu tilmaama nin badaana dadka uu la socdaa ay yihiin dad ehelu diin ah, sida mudane saylici,samaale iyo qaar kaloo khayrka ku sifoobay. waana nin aad u fiican 

KHAALID MAWLID HAMUD ( NANSHIDA )
mr. silanyo waxa lagu xasuustaa hadaladii wax ku oolka ahaa ee kaga jawaabay geeridii mujaahid Lixle kadib markii la waydii oo isna ku jawaabay SNM waa wada lixle.

waxaa diyaariyay Xog Hayaha M.weynaha Cabdiqani Ahmed Hussein A/lahi ................




#Article 268: Che Guvara (445 words)


Che Guevara (af-carabi: تشي جيفارا, af-isbaanish :Ernesto Che Guevara.(dhashay June 14,1928 dhintay October 9, 1967).waxa uu ku dhashay bonisayaris.arjantina. waxa uu lahaa laba dhalasho waayo asal ahaan waxa uu kasoo jeeday wadanka kuuba.Fidel Castaro waxa uu u yaaqaanay in uu ahaa aabihii kacaanka ee kuuba.waxaanay ahaayeen saaxiib.magaca {che.}
oo macnihiisu yahay saxiib waxa bixiyay castaro.guvara.waxa uu dhakhtar nimada kadhigtay jaamacada boynisayaris.waxa uu ka qalin jabiyay .sanadii.1953.kadib waxa uu jeclaystay .dhamaan dawladaha kuwada yaala ameerakada koonfureed.in uu soo wada maro .iyda oo ay laabtiisa jiiftay kacaanimo faro badani.waxa uu tagay guwatamala.halkaas oo uu haystay am uu xukumayay.madaxyane u janjeedha .dhanka kacaanka.kadib markii uu gaadhay.halkaas. waxa la afganbiyay.madaxwaynihii.wadankaas.oosirdoonka .marykanku.ay.jagadii katuureen.sanadii.1955.ayuu waxa uu lakulmay.halgan wadadii.laodhanjiray.{hilda ocosta}iyada oo markaas mastaafur ugu maqnayd wadanka beero.halkaas ayay isku guursadeen waxay u dhashay.wiil iyo gabadh.kadib waxa ay ku boorisay.in uu akhriyo.kutubtii maarkis.halkaas ayuu kabilaabay kacaankiisa caan baxay.ee caalamkaba gaadhay.sanadii 1959.ayaa jabhadihiiiyo makashiyadii uu hogaaminiaya.castaro ay xukunka katuureen.nidaamkii dikteetarka ahaa.ee kuba u tlainayay.kacaan wadayaashaasi waxa ay kusoo galeen kuuba laash waxa ya ahaayeen.sideetan waxa ay ku qabsadeen dalk 10 nin.tobankaa waxaa kamidahaa.castaro iyo walaalkii rauul.iyo che.laakin inqilaabkaasi wuu fashilmay.lakiin waxa ay heleen taageerayaal aad ubadan.waxa ya ladagaalameen ciidanka.
che waxa uu qorsheeyay in ay kasoogalaan casimada hafana.buuraha ku hareeraysan waanay usuurta
gasahy.sanadii.1959.aya xukunkii qabsadeen.iyaga oo ahaa sadex boqol oo qof iyo shacabkoop raacasanaa.sidaas aya kuuba ku gasahy casri cusub.xiligaas ayuu guvara.loobixiyay.naanaysta.che.oo uu u bin =xiyay.castaro.waxa uu guursaday xaaskiisa labaad {elina marsh}

waxa soobaxay qaanuun siinaya cidwalba oo usoo dagaalantay kacaanka.jinsiyada cuba.taasina waxay khusaysay guvara.kalaiya.waayo majirain jinsiyada kale oo an isga ahayn dhmaan dadkii usoo dagaalamay kacaanku waxy ahaayeen.reer kuuba.guvara.waxa uu madax kanoqday.bankiga dhexe ee kuuba.waxa kale oo uu gacanta ku nhayay.maxkamdihii lasaarayay.dadkii.kasoo horjeeday.kacaana

che waxa uu katagay kuba waana lawaayay caalamka oo dhan ayaa iswaydiiyay.kadib sirdoonka maraykanka ee cia waxa ay sheegeen in che uu dhintay oo uu dilay saxiibkii castaro taas ayaa kaastaro ku qasabtay in uu sheego halka uu ku suganyahay che guevara.castaro waxa uu jeediyay khudbad uu kula hadlayay dadka kuuba waxaana uu yidhi.waxaan hayaa oo gacantayda,kujirata waraaq
uu qoray saxiibkay che.taas uu uu ku sheegay ama uu aniga iigu sheegaayay in uu iska casilay xilkii wasiirnimo ee uu u hayay dadka kuuba.waxana uu yidhi maanta wxaan rabaa in aan iska casilo xilkii.aad iyo aadna wxaan u salaamayaa saaxiibadii aan lasoo halgmay iyo dhamaan dadka reer kuuba.

okttoobar sanadii 1965 ayaa guvara waxa uu waraaq u diray castaro oo uu kaga waramayo in uu iska casilay xubin nimadii xisbiga iyo wasiirkii uu xukuumada u hayay iyo waliba in aanuu maanta kadi kuubiyaan ahayn.laakiin waxa kale oo uu sheegay in ay jiraan rimo kale oo isga iyo shacabka reer kuuba isku xidha oo aan la ilaawi karin ama la dhaafi karin.




#Article 269: Fidel Castaro (930 words)


Fidel Kastaro (;  )(ku dhashay Biràn, 13 Agoosto 1926) waa siyaasi, hogaamiye iyo xeer-yaqaan u dhashay wadanka Kuuba. Wuxuu noqday Raiisul Wasaaraha dalka Kuuba, kadib markii uu ku riday xukuumadii Fulgencio Batista kacaan milatari.

Magaciisa oo buuxa waa Fidel Alejandro Castro Ruz. Wuxuu dhashay sannadkii 1926-kii bishii sideedaad. Wuxuu ku dhasahy magaalada la yidhaa Las Manacas. Aabihii oo la odhan jiray Angel Castro wuxuu lahaa beer weyn oo laga beero aalaha amma sonkor khaanka( sugar cane) oo ahayd 23 kun oo Higtar. Fidel wuxuu ku dhasahay gobol sabool ah kamay jirin waxbarasho, adeeg caafimaad iyo mid shaqo. Laakiin Fidel wuxuu noqday shakhsi nasiib leh. Aabihii Angel Castro wuxuu ka soo tahriibay dalka isbayn sannadkii 1905-kii. Wax aqoon ahna muu lahayn. Xitaa magaciisa muu qori jirin. Laakiin dedaal badan ka dib wuxuu noqday nin hanti badan leh. 

Fidel hooyadii waxa la la yidhaa Lina. Waxay walaalo yihiin toddoba caruur ah oo kala ah: Angela, Romon, Fidel, Juan, Raul, Emma iyo Augustina. Fidel waxa dugsiga lagu daray isagoo afar sanno jiray. Yaraantiisi wuxuu ahaa arday qalqaali ah, oo dagaal fara badan. Sannadkii 1942-kii ayuu galay dugsiga sare oo la yidhaa Jesuit school oo ku yaal caasimada kuuba ee Havana. Maadaama ku soo baraaray beeraley rabashad badan waxa loogu yeedhi arday jabhadeed. Wuxuu jaamacada ka baranayey sharciga. Sannadkii1945-kii oo ahayd wakhtigii uu jaamacada ku jiray wuxuu aad uga doodi jiray siyaasada. Sannadkii 1947-kii wuxuu ku biiray koox ka koobnayd 1200 oo hubaysan kuwaasi oo ku kacsanaa dalka Dominican. Laakiin markii dambe wuu ka baxay. Sannadkii 1948-kii wuxuu guursaday Mirta Balart, waxay ahayd ardayad dhigta Jaamacada Havana. Sannadkii 1949-kii waxa u dhashay ilmihii ugu horeeyey, oo loo bixiyey Fidelito. Sannadkii 1950-kii ayuu ka qalin jabiyey jaamacadii. Ka dib wuxuu bilaabay inuu taageero dadka masaakiinta ah ee dalka kuuba. Dawladii wakhtigaasi dalka ka talinaysay ayaa noqotay mid musuqmaasuq badan. Waxaana hogaamiye ka ahaa dalka m/weyne Batista. Fidel ayaa jeelka loo taxaabay. ? Sannadkii 1953-kii ayuu Fidel iyo 100 dagaalyahan weerareen magaallo ku taalla Kuuba, ka dib ciidankii kuuba ayaa cagta mariyey weerarkii lagu soo qaaday, Fidel Castro waa la qabtay. Jeelka ayaa loo taxaabay, waxaana loo mastaafuriyey dalka Mexico. ? Sannadkii 1955-kii ayuu dalka Mexico ka sameeyey koox kacaan ah. ? Sannadkii 1957-kii wuxuu soo qaaday weeraro ku-dhufo-ka dhaqaaq ah, oo uu kaga soo horjeeday m/weyne Batista. ? Sannadkii 1957-kii ayuu dalka Kuuba inqilaabay, waxaana la shaqaynayey koox saraakiil sare ah oo ciidamada ka tirsan. Wuxuu ahaa inqilaab aan dhiig ku daadan. ? Sannadkii 1960-kii ayuu Fidel Castro la kulmay m/meynihii midowga soofidka ee la odhan jiray Khrushchev. Intaasi ka dib wuxuu xidhiidh dhaw la yeeshay midowgii soofiyadka. Isla sannadaasi ayuu maraykanu cunoqabatayn ku soo rogay. ? Sannadkii 1961-kii ayuu Fidel si rasmi ah ugu dhawaaqay inuu shuuciyada aaminsan yahay. ? Sannadihii 1965 ilaa 1979 Fidel wuxuu ku mashquulsanaa sidii uu shuuciyada ugu fidin lahaa dalal ka tirsan qaarada afrika. ? Sannadkii 1987-kii ayuu Fidel heshiis dhinaca socdaalka la saxeexday maraykanka. 

Sannadkii 1998-kii qaramada midoobay ayaa cunaqabatayntii ka qaaday dalka kuuba. Sannadkii 2000 dalka kuuba wuxuu galay hoos-u-dhac dhaqaale, waxaanu Fidel Castro xidhiidh la yeeshay dalka Venezuelan, waxayna kala saxeexdeen heshiis dhinaca dhaqaalaha ah. Sannadkii 2004 ilaa 2006-dii ayuu dalka Venezuelan siiyey kuuba 53 kun iyo sagaashan foosto oo shidaal ah, taasi bedelkeeda kuuba ayaa bixisay afartan kun ilaa labaatan kun oo dawooyin caafimaad ah. Arrintani Fidel Castro waxay ka caawisay in warshadaha dalka u helo shidaal. Sannadkii 2006 ilaa 2008-dii ayuu Fidel Castro wareejiyey xilal badan oo u hayey. Sida M/weynaha golaha qaranka, guddoomiyaha golaha wasiirada, xoghayaha kowaad ee xisbiga shuuciga, taliyaha guud ee ciidanka, wuxuu ku wareejiyey walaalkii oo la yidha Raul Castro. Sababta ayaa lagu sheegay inuu xanuun weyni ka hayo caloosha iyo midhiqirka mana awoodi karo inuu xilalkan sii hayn karo. ? Dabayaaqadii 2008-kii ayuu Fidel Castro noqday hawlgab waxaanu ku jiraa dhakhtar lagu dawaynayo. ? Sannadkii 2010-kii ayey ahayd markii ugu horaysay ee muuqisa la arko Fidel Castro, isagoo laga waraysanayo Tilifiishan. ? Sannadkii 2011-kii ayuu si rasmi ah isaga casilay hogaamiyihii xisbiga shuuciga ee waxaana qabtay walaalkii Raul Castro. Shakhsiyada Fidel castro Fidel Castro waa nin dheer, qurx badan oo isku kalsoon. Wuxuu inta badan xidhaa suudh buluug ah. Waa in cadho badan, uma dulqaato wixii la soo darsa. Xitaa khaladka ugu yari. Wuxuu caan ku yahay dhaar iyo cadho wada socota. Waa nin leh laba sifo oo aad u kala fog, mar waa qof dhaqan fiican oo si heer sare ah dadka u qaabila, marna waa qof dabeecad qalafsan si aan caadi haboonayn dadka ula hadla. Waa qof u shaqeeya si aan caadi ahayn, markuu shaqo weyn hayo wuxuu shaqeeyaa afartan saacadood oo xidhiidh ah, wuxuu yara qaataa waxoogaa nasasho ah oo keliya.

Kadib wuxuu noqday Madaxweeynaha wadankaasi 2 Disembar 1976, wuxuuna heystay jagadaasi illaa 18 Febraayo 2008, markii uu xukunka uu dhiibay walaalkiisa Raùl Castro.
castaro hada Siyaasadda wuu ka fiidhiistay kadib markii uu talada u dhiibay walaalkiis oo ah hada maamulaha ama hogaamiya wadanka kuuba, fidadl kastaro wuxuu ka mid yahay madaxada dhuunta u gashaya dalka maraykanka, wuxuuna mudo dheer diidanaa inuu wax ka badalo siyaasadiisa, shuucinada ahayad iyada oo uu xiligaas xulafo la ahaa midawgii Soofyeedka ee uu ruushku hormuudka u ahaa, wuxuuna lahaa askarta uugu badan ee calooshood u shaqayastayaasha ahaa waxaana lagu xasuusan karaa Castaro gacantii uu u fidiyay dalka Itoobiya oo ahaa dadl xidh xidhan, oo shuucinimo aan waxba dhaamin haduu isbadal kasta ka dhaco, xiligaas oo dalka dagaalku afeeyay ee soomaaliya ay ka qabsadeen Itoobioya Gobolda Ogaden oo ah dalka ay gumayastaan xiligaas oo ay u soo gurmadeen Itoobiya dalal fara badan oo ay ka mid ahaayeen Ruushka Cuba iyo Maraykanka.




#Article 270: Aljaziira (545 words)


Kanaalka Aljaziira waxa uu saldhiguusu yahay wadanka Qatar.waa mid madax banaan oo ka madax banaan dawlada Qadar inkasta oo ay dawladaasi samaysay oo ay ku samaysay lacag dhan {150}milyan oo riyaalka qadar ah. waxaana uu shaqadiisa bilaabay sanadkii 1996. waxa uu xafiisyo ku leeyahay dhamaan wadamada carbeed, sidoo kale waxa uu xafiisyo kuleeyahay qaar kamid ah wadamada Afrika, aljazeera caan baxa ay caan baxday waxaa kadanbeeyay kadib markii ay ka shaqo galeen dhamaan saxafiyiintii ugu fiicneyd ee carabta, sida kuwii ka hawlgalijiray BBC London iyo qaarkale oo badan, Aljazeera waa saxaafaed dhex dhexaada oo aan cidna u eexan, Aljazeera waxa lagaxiray qaarkamid ah xafiisyadii ay kulahayd wadamada carabta sida Sacuudiga, Kuwayt, baxrayn, Aljeeriya iyo Tuuniisiya inkastoo qaarkood dib loofuray waxakale oojazeera aad looguyaqaanaa cajeladaha aarka ah e codka Usaama bin Laadin, 

Kanaalka Ajaziira waxaa la furay sanadkii 1996 waxa uu kuyaalaa ama ay xaruntiisy tahay wadanka Qadar, magaca Aljaziira waxa laga soo qaatay jaziirada carbeed kinaalkani waa kinaal hawada ku jira oo caalamka meelkasta waa laga daawadaa waxaana samaysatay dawlada qadar ujeedadiisu waxa weeye sidii muwaadinka kuhadla afka carabiga loo siinlahaa war aan been iyo isdaba marini ku jirin ujeeda kinaalku waasidaa.laakiin taas waxaa kasoo gaadhy dhibaatooyin waawayn kadib markii laxidhay.xafiisyadii uu ku lahaa dalaka sucuudiga, baxrayn, tuunis, aljeeriya,kuwayt. inkastoo qaarkood dibloofuray.jazeera,waxa uu soo caan baxay.kadib markii uu fdagaaladii ciraaq iyo afgaanistaan uu maraykanku ku qaaday ay wariyayaashas jazeera,siruna ugasoo warameen taas oo maraykanlkanka ka cadhaysiisay.ilaa ay maraykanku ku sigtiin in ay duqeeeyaan jazeera.
Aljaziira waxaa kale oo ay ku caan baxday siidaynta cajaladihii Usaama bin Laadin oo ay sigaara usii dayn jirtay arintaas wariyayaasha Telifishinka Aljaziira waxaa soo gaaray dhibaatooyin fara badan oo dhimasho ay ku jirto waxa la xasuustaa markii ciidamada Maraynkanku ay duqeeyeen wariyayasha aljazeera oo saarnaa goor subax ah dusha xafiiskoodii baqdaad iyaga oo u diyaar garoobayay in ay diraan war halkaasna waxaa ku dhintay wariye Daariq Ayuub oo wariye ka ahaa Aljaziira waxaa kale oo tuhun lagu xukumay todoba sano oo xarig ah warihii aad caan ka u ahaa ee Tayasiir Calooni oo ay xirtay Dawlada Isbeyn. 
Aljaziira waa shabakad balaaran waxayna ku baxdaa afafka Carabiga iyo Ingiriisiga, waxayna kaloo leedahay qaybo ciyaareed, iyo hal kanaal oo Carruurta ah waxaa kale oo ay leedahay qayb loo yaqaano Dokumentari oo ah mid laga daawado waxyaabihii horay u dhacay iyo dhaqanka waxa kale oo jira kanaal 24 saac hawada si toosa looga daawado {aljazeera live}

Maamulaha guud ee aljizeeraa waa ninka lagumagacaabo shiikh xamad bin taamir alasani waxa ay ilmaadeer yihiin amiirka dawlada Qatar waxa ay jasiira ka koobantahay shabakad ay kamid yihiin kinaalo badni sida ciyaarha caruurta wararka iyo kinaalka (aljazeera live) waxa shabakada aljazeera maamula ninka lagumagacaabo widaax alkhanfar oo falastiini ah waxa loodhiibay maamulka iyo maaraynta aljazeera sanadii 2003 

Martabada aljaziira ee dhanka daaawashadu waa mid aad usareeya. waxaa lagu qiyaasay in ay aljaziira sixidhiidha u daawadaan maalinkasta in kabada 150 milyan oo qof aljazeera waxa ay siidaysaa barnaamijyo aad uxiiso badan gaar ahaan kinaalda ingriisiga iyo carabiga ee wararka waxa kabaxa barnaamijyo aad looxiiseeyo badi dadyawga carabtu waxa ay wararka ka qaataan alzeera oo lagu yaqaano warhufnaan iyo war aanay wax khaladaadi kujirin aljzeera waxa ay dhawrtaa astaanteeda oo ah 
labada dhinacba sidaas awgeed aljasiira waxa ay warakeeda iyo barnaamijyadeeda kusiidaysaa qaab ah labada dhinacba iyada oo laeegayo




#Article 271: Karl Marx (250 words)


Karal Markis (Dhalashada: 5ta Maayo  1818, Dhimashada: 1883) Wuxuu udhashay wadanka Jarmalka, waxa uu ahaana faylasuuf, beecmushtar, faylasuuf siyaasadeed, cilmi bulshad yaqaan, saxafi, iyo kacaan kiciyaha bulshada. 
Wuxuu ku dhashay magaaladda Tareer oona ka dhashay reer dhaqan. Kadibna wuxuu bartay siyaasadda maaliyadda iyo falsafadda hegelian.
Isagoo da' dhexe ah sharci la'aan ayaa ku dhacday Markis kadibna uu daganaa magaaladda london ee ingiriiska meeshaasayto uu kula kulmay faylasuuf Jarmal ah oo loo yaqaan Friedrich Engals uuna fakarkiisana uu ku balaarinayay. Faylasuufka Friedrich oo qoray oona daabacy dhawr buug, midka aad loogu yaqaan uu yahay 1848 pamphlet The Communist Manifesto.

markii uu maqaalo ku qoray jariirada looyaqaano Rhenns sietfun ee kasoo bixi jirtay xiligaas magaalada Köln ee wadanka Jarmalka waxa uu kamid noqday tafaftirayaasha jariiradaas waxa uu kadib kahadlay oo uu wax kaqoray xaaladihii ay markaas ku sugnaayeen mujtamicii uu lanoolaa sanadii 1843 ayaa loosheegay in uu dib ula noqdo mid kamid ah qoraaladiisii uu jariiradaa ku qori jiray. Isla markiiba jariiradii waa laburburiyay isna waa loo hanjabay kadib wuu katagay jarmalka waxa uuna tagay magaalada Paris ee dalka France. Halkaas ayuu aad ugu dhexgalay mawduucyada falsafada Siyaasadda iyo qaar kale oo badan. waxa uu laakiin aad uga soo horjeeday diinaha oo waxa uu aaminsanaa in diinta iyo nolosha dadku aanay isku darin. diintuna ay horumarka hor taagan tahay,
Karl Marks waxa uu leeyahay ama loosameeyay taalooyin aad ubadan uu kuyaala wadama badan oo reer yurub ah.

Karl Marx waxa uu halgan aad iyo aad udheer la galay waxa amaba mabda looyaqaano Liberalinimoada 
                                                                                                                




#Article 272: Mucammar Qadaafi (304 words)


Mucamar Al-Gadaafi (; ) waxaa uu dhashay sanadka marka oo ahaa 1942. waxa uu dhintay 10-10-2011 waxaa uuna ku dhashay magaalada Sert ee wadanka libiya.Ninkaan ma ahan madaxwaynaha rasmiga ee liibiya.laakiin waxaa lagu magacaabaa hogaamiyaha kacaanka shacbiga ah.taas oo dalka ku qabsaday inqilaab sanadkii.1969.Kadib markii oo inqilaabay boqorkii liibiya katalinjiray ee Idiris Asanuusi.Qadaafi waxaa uu ahaa ilaa yaraantiisii mid aad u jeclaa in ay midoobaan umadaha carbeed.kadib markii uu xukunka qabsadayna waxoo badanaa isku dayay in oo mideeyo carabta oo dhan.Qadaafi waxa uu iskudayay mar badan isku dayay in dawladiisa liibiya oo lamideeyo wadamada carabta, gaar ahaan kuwa Suuriya, Suudaan, Masar, Marooko iyo Aljeeriya, mana u suutoobin in oo mideeyo.Dhanka kale, qadaafi waxoo aad u necbaa wadamada reer galbeedka, kadib markii ay reer galbeedku ku eedeeyeen in qadaafi oo kadanbeeyay falabadan oo ay kamid aheyd diyaaradii ku kor burburtay tuulada lookarbi ee woqooyiga Ingriiska iyo qaraxyo kale oo ka dhan ahaa reer galbeedka.Sidookale qadaafi waxaa lagu eedeeyay in uu caawimo siinjiray jabhada RRA ee kadagaalami jirtay woqooyiga Irland iyo jabhada (iita) ee kadagaalanta gobolka Bask ee dalka Isbania.Qadaafi waxey marar aad u badan isaga hor imaadeen reer.galbeedka gaarahaan kuwa Mareykanka oo ay aad isku necebyihiin.Qadaafi waxaa mar soo wareertay marykanka waxeyna rabeen in ee dilaan, weerarkaas waxaa ku dhintay qadaafi gabartiisa. maanta dalka liibiya waxaa ka socdo mudaaharaadyo looga soo horjeedo Qadaafi xukunkiisa, Ninkaan waxoo askartiisa ku amray in ee dilaan qof kasta oo mudaaharaad sameeyo iyo qof kasto oo ku soo xad gudubto dowladiisa, askartii diido amarkiisa neh toogasho ee ku dilaayaan,qadaafi waa nin xukunka liibiya haayay sanado 40sano ka badan, wadanka malahan baarlamaan ama xiædhibaano, Gadaafi waaxaa waardiyeeyo gabdho oo asiga dortay. gabdhaha waardiyeeyo waxaa la doortaa sandkii mar, waxoona doortaa kuwa ugu quruxda badan. sidoo kale qadaafi wuxuu ahaa nin aad iyo aad u jeclaa sidoo kale inuu mideeyo qaarada afrik




#Article 273: Albert Einstein (150 words)


Albert Einstein waxa uu ahaa nin aad ugu takhasusay cilmiga fiisigiska waxa uu dhashay 14 mares.1879. waxa uu dhintay 18 ibril.1955. waxa uu u dhashay wadanka Jarmalka aabihii iyo hooyadiiba waxay ahaayeen yuhuud.waxa uu helay dhalashooyinka maraykanka.iyo.iswiisarland.waxa uu ku guulaystay.1921.jaaisada looyaqaano nobel.kadib markii la'äasaasay dawlada israaiil.waxaaloosoo bandhigay.in uu noqdo.madaxwaynaha.israaiil.laakiin wuu diiday.isaga oo jeclaa in aanuu dhexgelin Siyaasadda.waxa uu in badan kahadlay in yahuuda iyo falastiiniyiintu.ay nabad kuwada noolaadaan falstiin.

waxa uu dhashay.1879.waxa uu ku dhashay.magaalada olam.laakiin nolashiisa inta badan waxa uu ku qaatay magaalada muyinkh.aabihii waxa uu kashaqayn jiray.baalka.lagasameeyo.barkimooyinka.
in kasta oo uu ahaa yuhuudi hadana waxa uu wax kabartay dugsiga bilawga ha ee ay maamuli jiraty,kaniida kaatooliga ahi,laakiin wuudiiday oo wuu kasoo horjeeday,fikarada,ilaaha qofka ah,sidookale waxa uu kasoo horjeeday,diin oodhan, subxaana laah,albert,waxa uu kusoo caanbaxay,ama uu heerka kagaadhay,waa cilmiga,physcska,oo si wayn loogu qadariyo ilaa hada,waxa kale oo uu bartay garaaca muusiga,

waxaa wax ka qoray 

(ilyaas c/raxmaan maxamed)

E=mc²




#Article 274: Jaad (460 words)


 Jaad  tibix laba magac Catha edulis waa mid ka mid ah waxa afka qalaad lagu yiraah Magnoliophyta oo ah dhirta fiidda bixisa taasoo ka baxda Bariga Afrika, Yemen Koofurta galbeed ee Jasiiradda Carabta. caleenta qaadka waa ku jirta  Monoamiin Alkaliin ee loogu yeero Kaatinoon waana wax u eg Amfeytamiin Dihin waxa uuna sababaa Rabitaan la'an cunto iyo xaalad firfircooni saaid ah sid ay u abla-ablaysay Ururka Caafimaadka Adduunka waa wax xun adeegsiga cirbad ahaan suurtagalna ay tahay in uu sababto xaalad fudud sms dhexdhexaad ah ee Is-daroogayn (ka yar alkolada iyo tubaakada)  Qaadku waa mamnuuc inta badan caalamka, waxaa caan ku ah cunista Soomaaliya iyo Yemen.

Jaad ama Qaad sidoo kale loo yaqaano Miira waa geed balwad ahaan loo raamsado waa geed caleentiisu ay cagaarantahay xogaa guduud ku jiro, dhererkiisa waxa uu gaaraa 2 ilaa 5 Mitir, waxaana lagacunaa dalal dhawra oo ay kamid yihiin Soomaaliya, Djibouti, Yaman, Itoobiya, Kiinya iyo dalal kale oo badan. 
Geedkaan asal ahaan badidiisa waxa uu kabaxaa dalalka Itoobiya, Yamaniyo Kenya, waxa uuna leeyahay noocyo badan waxana uu aad ugu faafay oo uu saamayn wayn ku yeeshay wadanka Soomaaliya so si aad ah looga cuno. 
Dadka qaadka cuna aad ayay u amaanaan laakiin dhakhaatiirtu waxay ku sheegaan in uu caafimaadka wax u dhimi karo. Marka la cuno qaadka waxa uu keenaa waxyaabo badan sida hurdo la'aan iyo cuntada oo qofku abateed u waayo.
Wadano badan oo dunida ah qaadka cunistiisa iyo iibintiisa intaba lagama ogola. Wadanadani waxay u aqoonsan yihiin geedka qaadka in uu ka mid yahay maan-dooriyeyaasha. sidaas ay tahay, waxa jira wadano reer galbeed ah oo jaadku xor ku yahay. waxa ka mid ah wadanka Ingriiska, Holland, Finland iyo kuwo kale.p
Wadanka ingiriiska bilihii ugu danbeeyey waa laga mamnuucay soo galitaankii jaadka .

Magac cilmi sayniska loo yaqaano waa Catha edulis (Af-Laatiin)

dadka soomaaliyeed ee kunool dalka UK oo tiradooda lagu qiyaaso ilaa 80.000 50% in ka badan ayaa qaadka cuni jirtay intii aan lajoojinin 24 kii julay 2014. Taasoo keentay in ay noqdaan bulshada ugu hoosaysa xagga shaqooyinka iyo waxbarashada. kadib makii lajoojiyay jaadka waxaa halmar dibada usoobaxay dadkii mudada dheer goobaha jaadka lagu cuno kujiray kuwaas oo soo buuxdhaafay goobaha shaqoojinka laga raadsado. kuwaas waxaa hada looyaqaanaa Group 24.

Daraasad uu sameeyey K oo ahaa Bare Sare ee Kulliyadda Caafimaadka
ee Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed: waxa uu sheegay  Jaadka waxaa ku jira labada maaddo oo ah Katiin iyo Katinoon oo ku abtirsada qoyska maandooriyeyaasha ee Amfitamiinka

Lacag adag ayaa ku baxda oo gaareeysa maalin walba US$ 87,771 waxa ay noqonaysaa sanadkii (US$ 87,771x365=US$ 32,036,415). sedax iyo sodon milyan ku dhawaad muqdisho oo kaliya, iyadoo dadka somalida lagu sheegay isku celcelis ahaan in ay ku noolyihiin maalintii wax ka yer US$ 1 oo micnaheedu yahay dad faqri ah hadana dheedheel maaha qarashkaas baxay.




#Article 275: Cali Galayr (188 words)


Cali Khaliif Galayr, waxoo dhashtay 1941dii waxoona ahaa ra'iisul wasaaraha Soomaaliya kabilaabato Oktoobar 8dii 2000 ilaa oktoobar 28 2001. Galayr wxuuu lahaa cilmiga dhinaca siyaasadeed iyo dhaqaalaha dhanka reer Darawiish. waxuuna wax ku soo bartay jaamacad ku taalo dalka Maraykanka. Ka dib, wuxuu noqday madaxweynaha maamulkii Khaatumo ee jamhuuriyada Somaliland heshiiska la galay 2018. Cali Khaliif wuxuu xanuun uugu geeriyoodey magaalada jigjiga e Dowlad deegaanka soomalida e itoobiya 2020.

Galyr waxoo ku dhashtay magaalada Laascaanood sanadka marka oo ahaa 1941.
waxoona wax barasho ku soo dhameestay, jaamacad ku taalo magaalada Boston ee dalka mareykanka. Galayr waxoo ka qeeb galay siyaasada Soomaaliya waxii ka danbeeyay 1966dii.
waxoona ahaa nin ganacsiga aad u yaqaan. waxoo ka shaqeen jiray warshadaha sonkorta oo ku taalo magaalada Jowhar,  waxoona la shaqeen jiray warshadaha caalamka, gaar ahaan kuwa ingriiska. 1979kii Galayr waxaa loo doortay ka qeebgalka baarlamaanka.

sanadka marka oo ahaa 2000 madaxweynaha DKMG mudane Cabdiqaasim Salaad Xassan waxoo Galayr u doortay ra'iisul wasaaraha soomaaliya. sanadka marka oo ahaa 2001, Galayr waxoo ahaa ninka kaliya oo ka bixiyay ciidamada itoobiyanka gobolka gedo. ayaga oo markaa heestay gobolkaas sanadka marka oo ahaa 1996 ilaa 2001dii.




#Article 276: Xisbiga Kulmiye (457 words)


Xisbiga Kulmiye Nabad, Midnimo iyo Horumarka (, ), loo soo gaabiyo Kulmiye, waa xisbi siyaasadeedka haya talada maamulka Somaliland, oo ah dowlad jamhuuriyad aanu weli caalamku aqoonsan isla markaana hoostegta wadanka Soomaaliya.

Kulmiye waa mid kamida xisbiyada siyaasadeedee Somaliland.

Kulmiye waa xisbi siyaasi waddani ah oo la asaasay bishii May ee sannadkii 2002. Ujeeddadiisuna tahay sidii Somaliland ay u gaadhi lahayd himilooyinkeeda ay ka midka yihiin inay ka mid noqoto dunida xorta ah ee dimoqraadiga ah.
Xisbiga KULMIYE bishii Diisambar ee 2002 ayuu ku guulaystay kaalinta labaad ee tartankii doorashooyinkii degaamda Jamhuuriyadda Somaliland taasoo uu kaga mid noqday saddexda xisbi ee qaran ee sharciga ah.
Ujeedooyinka ururkani Waa qaar si dhab ah uga turjumaya himilooyinka dadweynaha reer Somaalilaand higsanayo (aspirations of the people of Somaliland), kuwaas oo salka ku haya taariikhda halgamadii dheeraa ee loo soo maray xornimada dalka, hadday tahay tii isticmaarka la iskaga xoreeyey, iyo hadday tahay halgankii qadhaadhaa ee lala galay taliskii Maxamed Siyaad Barre, halgankaas oo midhihiisu yihiin xasilloonida iyo degenaashaha aynu maanta hadhsanayno iyo ictiraafka iyo horumarka aynu ku taamayno marka la barbar dhigo qalalaasaha ka taagan wixii Soomaaliya la isku odhan jiray inteeda kale.

Ka sokow dedaalka madaxda iyo xubnaha xisbigu u galeen dhismahiisa, waxa aan la iloobi karin taageerada balaadhan ee dhinacwalba leh ee xisbigu ka helay shacbiweynaha Somaliland taas oo xisbiga KULMIYE muddo gaaban u suurto gelisay inuu gaadho guulo waawayn isuna keeno waxgaradka iyo maskaxda reer Somaliland ee dhamaantood isku aragtida ka ah baahida loo qabo dimoqraadiyad iyo horumar in dalkan la gaadhsiiyo. Xisbiga KULMIYE si u taaba geliyo hanka shacbiga reer Somaliland waxa lagama maarmaan ah inuu helo taageradooda oo aan kala go’ lahayn gaar ahaan wakhtigan xasaasiga ah oo dalku marayo marxalad aad u adag oo aanuu ku sii soconkarin nidaamka ay maanta u xisbiga kulmiye wuxuu ku guulaystey inuu qabto hogaanka dalka sandkii 2010 kii isagoo helay 50% codki la dhiibtay yadoo uu hogaanka qabtay mudane axmed maxamed maxamuud siilanyo

Tan iyo wakhtigii dadka Soomaalidu qaateen xoriyada waxaa jiray xisbiyo siyaasadeed. Sanadkii 1969kii ayaa waxaa talada wadanka la wareegay Golaha Sare Kacaanka (SRC) kuwaasi oo dhowr nooc oo xisbiyo ah soo bandhigay; sida Xisbigii Kacaanka Hantiwadaaga.
Si kastaba ha ahaatee, waxaa wadanka Soomaaliya ugu horeeyay Xisbiga SYL, kuwaasi oo ahaa xisbigii la dagaalamay gumaystihii wadanka. 

Markii Jaale Siyaad Barre la wareegay talada wadanka, waxaa meesha ka baxday dhamaan xisbiyadii bulshada ee madaxa banaanaa, wakhtigaasi oo wadanka Soomaaliya iskubedelay nidaamka shuuciyada ee laga keenay wadanka Ruushka iyo Shiinaha. Ka dib, markii uu dhacay dagaalkii sokeeye ee wadanka sanadkii 1991kii ayaa waxaa meesha ka baxday dhamaanba nidaamkii dowladnimo ee wadanka Soomaaliya. Si kastaba ha ahaatee, dadaalo badan oo dawlad dhisid ah ka dib waxaa Soomaaliya dib uga soo noolaaday nidaamka xisbiyada kuwaasi oo ilaa maanta daciif ah.




#Article 277: Abdal-Xamiid Kishk (497 words)


shiikh cabdulxamiid.kashka. waa caalim iyo daaci islaamiya.waxa uu dhashay 10 Maarso 1933.waxa uu dhintay 6 Diseembar 1996.Waxa uu ahaa midkamida kuwa ugu caansan khadiibyada masaajidada caalkamka islaamiga ah, waxa uu leeyahay inkabadan 2000 oo khudbadood

waxa uu ku dhashay magaalada Shabrakheet ee degmada Baxiira ee wadanka Masar.Quraanka waxa uu xafiday isaga oon gaadhi wali toban jir,kadib waxa uu ku biiray machad diineed oo ku yaala magaalada ioskandariya ee wadanka masar.Kadib markii lagaadhay imtixaankii galaaskii labaad ayuu shiikhu si sharafleh waxa uu u helay darjada 100% oo aad macalimiintiisii uga heleen.Kadib
waxa uu ku biiray kuliyada usuul Adiin ee jaamacada Ashar.Intii uu kuliyadaa kujiray oo dhan, waxa uu ahaa kaalinta koobaad.waxa uu ahaa mid ardayda wax labarata u sharaxa .darsiga.macalimiintuna way ku jeclaayeen arinkaa.sanadii 1957 waxa loo dooraty in uu kuliyad usoo diyaaryo khudbadaha laakiin waxa uu soo diyaariyay hal khudbo.kadib waxa uu jeclaaday.macalinimad,in uu jaamicad wax kadhigo am bare kanoqdo.kadib markii uu kabaxay kuliyada usuul adiin waxa uu helay shaqada macalinimada,oo heer sare ah.kadib waxa uu noqday khadiib iyo imaam masjidka layidhaahdo.adaxaan oo kuyaala mandaqada sharaabiya ee qaahira.kadib waxa uu uga bedeshay masjidka mutawafa oo isla sharaabiya kuyaala.sanadii.1962.ayuu wuxuu nowday.imaamka,iyo khadiibka.masjidka wayn.ee cayn alxayaa.ee isna qaahira kuyaala.masjidkaas oo uu ka khudbaynayay in ku dhaw labaatan sano.

allaha unaxariistee sheikh abdulhamid kishka waxaa la xiray 1965 wuxuuna xirnaa mudo 2sano iyo bar wuxuuna kuxiranay xabsiyo aad uxun sida xabsiga abu zaciil.qalcah,xabsiga xari halkaan oo loogu geeystay jirdil aad uxun lakaiin asiga wax dhib ah uma arkin dhibaatada eey kula kici jireen cidamada Dawladda massar maxaa yeelay wuxuu xabsiga gudahiisa kula hadli jiray dhamaan muslimiinta kuxiray asiga uga faaideeyn jiray dhanka cilmiyeed waxaana intaas usii dheeraa shekiha asiga cimirigiiisa kudhameeystay imaam masijid 
sanadkii 1972 sheikha wuxuu bilabay in uu sii xoojiyo in uu khudbadiisa kajeediyo asiga o eey weliyaan kooxa aad utira badan oo dadka ahlu salaatka ahaa 
sandkii 1976 waxaa dhacay iskudhac udhaxeeyay Dawladda gudaheedo ah kadib hishiiiskii kaandheefid waxaa lagu eedayay Dawladda masar in eey khayaantay uma islamaka ah dhinaca buslheed dhinac musuqmaasuq iyo dhinacya kalabo taas oo keentay 
in shekha markale uu xabsiga dib loogu celiyay sanadka markuu ahaa 1981 asiga iyo qeyba katirsan siyaasiyiin kale kadib go aankii Dawladda ee sabtember ee caanka ahaa ee uu soo saaray madaxweeyna saaadaat (anwal alsaadaat)
kadib weerar kii lagu qaadymadaxweeynihi masar ee waagaas anwar alsaadaat 5september 1981.
sanadii 1982 waxaa dib loo soo daayay sheikha allaha unaxariistee kadibne waxaa laga mamnuucay in uusan kulaaban karin masijidkii uu imaamka ka ahaa waxaa kaloo laga mamnuuncay in uu wax khudbada h kajeedin karin meelaha caanka ah sida masajaida iyo barxadaha eey dadka iskugu imaadaan taaas waxeey sababtay sheikh in uu joojio barnamaijadiisi diiniga ahaa maxaa yeelay shiikha waxaa uu dhibaata badan kala kulmay allaha cadaabee dowladii masar ee waagaas ayagoo kula kacay jirdil fara badan asigoo sheikha eey udheereed dhibata indho la aaan ah intaasne waxaan kusoo koobeeyna dhibaatadii xooga laheeyd ee ugeeysteen dowladii masar alsheikh abdulhamid kishka anagoo halkan kusoo koobin karin dhiibaatooyinkii faraha badnaa ee shekiha lagula kacay




#Article 278: Maxamuud Axmadinajaad (183 words)


Maxamuud Axmadi-Najaad, (Af-Faarsi: محمود احمدی‌نژاد), waa macalin jaamacadeed iyo siyaasi Iiraani ah.Waxa uu noqday mayarka magaalada Tahraan ee Iiraan xarunta u ah kadib waxa uu ku guulaystay in uu noqdo madaxwaynaha Jamhuuriyada Islaamiga ah ee Iiraan.Waxa ladooratay 2-8-2005.Kadib markii uu ka adkaaday ninkii latartamayay ee hashimi rafsanjani.Waxa dib loodoortay 12 july 2009 doorashadaas oo aad iyo aad loogu murmay.Kadib markii Najaad uu helan codadkii codbixiyaash 62% taasoo keentay in ay qaadacaan ragii latartamayay oo uu ugu cadcadaa ninka layidhaahdo miir xusen musawi oo sheegay in uu Najaad kushubtay laakiin ugudanbayntii.Kadib markii dibloo tiriyay codadkii qaarkamida waxaa la ogaaday in aan wax isdaba marinahi dhicin hasayeeshee intii doorashada lagu muransanaa.Waxaa dhacay isusoobaxyo iyo rabshado dhexmaray booliiska iyo dad doorashada ka cadhaysnaa.

Maxmuud Axmadi Najaad waxa uu dhashay sanadii 1956 waxa uu ku dhashay magaalada Garamsar ee gobolka Samnar.Waxa uu kadhashay reer iska faqiira aabihiina waxa uu ahaa bira tume amaba tumaal isaga oo yar ayuu reerkiisa u raacay xagaas iyo Tahraan waxana uu kasii watay wax barashadiisii.Kadib waxa uu helay shahaadada bakaloriyos sandkii 1979.waxa kale oo uu helay majesteer cilmiga iyo farsamada sanadkii 1989.




#Article 279: Komoros (739 words)


Komoros ama Jasiirada Qumur Af farnsiiska: République fédérale islamique des Comores, af carabiga.جمهورية القمر الإتحادية الإسلامية waa wadan aad u yar oo ku yaalo Badweynta Hindiya.Komoros waxee ka koobanyahay sadex jasiiradood, caasimada neh waa Moorooni. wadankaan waxaa uu xornimadiisa ka helay Gumeestihii faransiiska 1975, waxa uuna kamidyahay Midowga Afrika iyo Jaamacada Carabta.Komoros waqti dheer ee ka mid ahaan jirtay suldanada Cumaan,wadankaan waxaa looga hadlaa luqadaha af carabiga, farnsiika iyo luqada qamaariga. Wadanka waxaa madaxwayne ka ah Axmed Cabdullahi Sambi.Dadka ku nool jasiirada Komoros 100kii 99% waxee raacsanyihiin diinta islaamka.

Komoros (/ kɒməroʊz / (ku saabsan codkani wuxuu dhagaystaa); Carabi: جزر القمر, Juzur al-Qumur / Qamar), si rasmi ah Isbahaysiga Comoros (Comorian: Udzima wa Komori, Faransiiska: Union Des Comores, Carabi: الاتحاد القمري Al-Ittihad al-Qumurī / Qamarī), waa jasiirad jasiirad ah oo ku taala Badweynta Hindiya ee ku taalla waqooyiga Mozambique Channel oo ka baxsan xeebta bariga Afrika ee u dhaxaysa waqooyi bari ee Mozambique iyo waqooyiga galbeed ee Madagascar. Magaalada caasimadda ah iyo magaalada ugu weyn ee Comoros waa Moroni. Diinta dadka intiisa badani waa Sunni Islaamka.
At 1,660 km2 (640 sq mi), marka laga reebo jasiiradda lagu muransan yahay ee Mayotte, Comoros waa waddanka saddexaad ee ugu yar Afrika ee aagga. Dadweynaha, marka laga reebo Mayotte, ayaa lagu qiyaasay 795,601. 

[1] Iyadoo qurba-joogtu abuurtay is-dhexgal dhinacyo kala duwan, jasiiradaha ayaa lagu xusay dhaqankooda iyo taariikhda kala duwan. Goobaha jilicsan waxaa markii hore ku noolaa dadka Bantu ku hadla oo ka yimid Bariga Afrika, oo ay ku biireen soogalootiga Carabta iyo Australiyaanka.
Waddanku wuxuu ka kooban yahay saddex jasiiradood oo waaweyn iyo jasiirado yaryar oo yaryar, oo dhan oo ku yaal jasiiradaha Comoro. Jasiiradaha waaweyn waxaa badanaa lagu yaqaan magacooda Faransiis: Gobollada waqooyi-badiba Comer (Ngazidja); Mohéli (Mwali); iyo Anjouan (Nzwani). Intaa ka sokow, waddanku waxa uu dalbanayaa jasiiradda afaraad, oo ah koonfur bari-badi Mayotte (Maore), inkastoo Mayotte uu ka soo horjeestay madaxbannaanida Faransiiska sannadkii 1974-kii, marna maamulin dowlad madax-bannaan oo Comoros ah, oo uu sii waday inuu maamulo Faransiiska hadda sida waaxda dibada). Faransiiska ayaa beeniyay go'aanka Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay kaas oo qeexi doona xornimadda jasiiradda ee jasiiradda. [5] [7] [8] Intaa waxaa dheer, Mayotte wuxuu noqday qaybta dibada iyo gobolka Faransiiska sannadkii 2011 kadib markii afti loo qaaday afti.
Comoros waa mid ka mid ah dalalka ugu saboolsan dunida. Kobaca dhaqaalaha iyo dhimista saboolnimada ayaa ah mudnaanta ugu weyn ee dowladda. Marka la eego qiyaasta 14.3%, shaqo la'aanta waxaa loo tixgeliyaa inay aad u sarreyso. Beeraha, oo ay ku jiraan kalluumeysiga, ugaarsiga, iyo miyiga, waa qaybta ugu wayn ee dhaqaalaha, 38.4% dadka shaqeeya waxay ka shaqeeyaan qaybta aasaasiga ah [49]

Cufnaanta dadweynaha, sida 1000 kiilomitir oo isku wareeg ah oo kuyaal beero-dhuleedka beeraha, maxaa wali ah inta badan miyiga, dhaqaalaha beeraha wuxuu keeni karaa dhibaatada deegaanka ee mustaqbalka dhow, gaar ahaan marka la eego heerka sare ee koritaanka dadweynaha. Sanadkii 2004 kobaca dhaqaalaha dhabta ah ee Comoros wuxuu ahaa mid hooseeya 1.9% isla markaana dhabta dhabta ah ee qofkiiba wuxuu sii waday inuu hoos u dhaco. Hoos u dhacaasi waxaa lagu sharaxay arrimo ay ka mid yihiin maalgashiga hoos u dhacaya, hoos u dhaca isticmaalka, sicir bararka, sicir bararka, iyo kororka sicirka ganacsiga sababtoo ah qayb ka yar qiimaha dalagga beeraha, gaar ahaan vaniljada [49]

Siyaasadda maaliyadeed waxaa ku xaddidan dakhliga caadiga ah ee maaliyadda, biilka mushaarka ee adeegga bulshada, iyo deyn dibadeed oo ka sarraysa heerka ugu sareeya ee HIPC. Ka mid noqoshada aagga franciska, ee ugu muhiimsan ee xasilloonida, ayaa waliba ka caawiyay inay ku jirto cadaadis ku saabsan sicirka gudaha. [50]

Comoros waxay leedahay nidaam gaadiid ku filan, dad dhalinyaro ah oo si degdeg ah u kordhaya, iyo khayraad dabiici ah oo yar. Heerka waxbarashada heerka hoose ee shaqaaluhu wuxuu ka qaybqaataa heerka dhaqdhaqaaqa dhaqaale, shaqo la'aanta, iyo ku tiirsanaan culus ee deeqaha shisheeye iyo gargaarka farsamo. Beeruhu wuxuu ku kordhiyaa 40% miisaaniyadda, wuxuu shaqaaleeyaa 80% shaqaale shaqaale, wuxuuna bixiyaa inta badan dhoofinta. Comoros waa kan ugu weyn ee soo saaraha ylang-ylang, iyo soo saaraha ballaaran ee vanilla ah. [51]

Xukuumadda ayaa ku dhibtooneysa in ay kor u qaaddo waxbarashada iyo tababarka farsamada, si ay u khaaskaeyso ganacsiyada iyo ganacsatada, si loo hagaajiyo adeegyada caafimaadka, in la kala saaro dhoofinta, kor u qaadista dalxiiska, iyo in la yareeyo heerka korodhka tirada dadka.

Comoros waxay sheeganayaan Banc du Geyser iyo Glorioso Islands oo qayb ka ah aagagga dhaqaale ee gaarka ah.

Comoros waa xubin ka mid ah Ururka Sharciga Xirfadaha Ganacsiga ee Afrika (OHADA). [53]




#Article 280: Ruhollah Khomeini (379 words)


Perzisch: ‏‏آیت‌الله روح‌الله خمینی‏)carabiga{روح الله الخميني }waxa uu dhashay 24.sebtenbar.1902}waxa uu dhintay{3.juni.1989.waxa.uu ahaa marjac diimeed waxa ay u yaqaanaan shiicadu.kadib waxa uu noqday hogaamiyihii kacaankii xilka lagagaqaatay.boqorkii eran ee hore.mahamed ridaa.bahlawi.oo dhacday.sanadii.1979.eran waxa uu xukumay intii u dhaxaysay.ridistii.shaaha.iyo dhimashaddiisii.n
naanaysta.aadka loogu yaqaanay waxa ay ahayd aayatulaha wayn.waxa lagu tilmaamaa in uu asalkiisu yahay.hindi.

                      

kadib markii uu dhalacyn u soo jeediyay boqorkii xiligaa eeran xukumayay maxamed rida bahlawi.ayaa ayatulah loo mastaafuriyay dibada.dalka ayaa laga eryay.waxa uu tagay wadanka turkiga oo uu ku noolaa mudo toban iyo laba biloodah.kadib waxa uu aaday xagaas iyo ciraaq.oo uu degaan ka dhigtay magaalada.najaf ee aad ay shiicadu uga danbayso.kadib markii uu halkaa ku sugnaa mudo gaadhaysay 12 sano ayaa waxay isqabteen xukuumadii halkaas katalinaysay.waxa uu goaan saday in uu aado wadanka kuwait.laakiin wadanka kuwayt waydiideen kadib markii uu shaahu sidaas ku amray.kadib ayatulah waxa uu u safray wdanka faransiiska.halkaas waxa uu kula kulamay.madax waynihii.faransiiska.Valerie Djiyskardestan.oo ku marti qaaday qasriga eleze.ee madaxtooyada.madax waynuhu waxa uu maqlay in ayatulah uu jooga xaafad yar oo ku taala agagaarka baris.kadib ayatulah madaxwaynaha farsiisku waxa uu ka codasady in aanuu samayn wax.dhaqdhaqaaq
siyaasadeedah.aytulah waxa uu ugu jawaabay in taasi ay kahorimanayso dimuquraadiayada fransiisku uu ku andacoodo in uu yahay wadan dimuquraadiya.kadib waxa uu halkaas joogay.mudo afarbilooda.oo uu qorsheenaayay.ujeedooyinkiisa.kacaanka soosocda.ee uu karidi doono wadanka eran iyo xukuumada uu dhisi dono

ragii uu hogaaminayay aytulah ee kacaanka eeraan waxa ay qabsadeen safaaradii maraykanka ee taharan nofenbar.1979.kadib markii madaxwayne.jimi kartar uu u ogalaaday in shaahii eeran maxamed rida bahlawi lagu daaweeyo dhakhtar kuyaala wadanka marykanak.waxa ay halkaas ku qabsadeen 53.dublamaasi oo marykana iyo ilaaliyayaashoodii.waxa ay haysteen mudo gaadhay.444.maalmood.khumayni waxa uu aad u ayidsanaa in lasii hayo lahaystayaasha marykanka ah.
arinta ay uhaysteen dublamaasiyiintaa marykanka ahi waxa ay ahayd.in.shaaha ay dawlada maraykanku kusoo celiso eeraan si maxkamad loosaaro.laakiin shaahii waxa uu dhintay .juli.1980.
laakiin way siisocotay haysashaddii.ilaa lasiidaayay.janauari.1981.

DAGAALKII.IRAN.IYO.CIRAAQ

jamhuuriyada islaamiga ee iran ayaa loobedelay magicii wadanka iran kadib markii.aykacdoon wadayaashu lawareegeen xukunka iran.1979.isla sanadkaa waxaa dalka jaarka laah ee ciraaq.madax
unoqday sadaam xusayn.kadib labasano waxaa bilaammay dagaal kusaabsan xuduuda labedel.dagaalkaas oo looyaqaano dagaalkii khaliijka ee koobaad.dagaalkaasi wax uu socon ayay.in kabadan sideed sano

DHIMASHADII KHUMAYNI

waxa lagu aasay khumayni.magaalada taharan ee caasimada ah.aaskiisiina waxa kasoo qaybgalay dad aad ubadan oo aad u murugaysnaa.waxa lagu aasay meel u dhaw xabaalaha loo yaqaano.janat azhra




#Article 281: Yaasir Carafaat (218 words)


Yaasir carafaat waxa uu ahaa siyaasi falastiiniya iyo aabaha halganka falastiiniyiinta waxa uu
dhashay 14.ogost.1929.waxa uu dhintay.11.nofenbar.2004}magaciisa shabta ahi waa.maxamed cabdiaruuf carafaat xusayni alqudwa.waxaa lagu naanaysijiray{abu camaar}waxa loo doortay in uu madaxwayne u noqdo maamulka falastiiniyiinta.sandii.1996.waxa uu madax unoqday fatax .1969.waxa uu ahaa qofkii sadexaad ee fatax madax unoqda intii la aasaasay 1964.waxa uu ku guulaystay jaaisada nobal oo lawada siiyay isaga iyo isxaaq rabiin sandii.1994
                                                                                                 
                                                                                                   

waxa uu ku dhashay magaalad qaahira.waxa uu wax kubartay qaahira xarunta masar.waxa uu ku biiray ciidamada wadanka masar kadib markii ay yuhuudu kusooduushay.waxa uu kaqaybgalay dhalinyaranimadiisii dhaqdhaqaayo falastiiniyiin ah oo dhalinyaro ah.kontoneeyadii ayuu la aasaasay dhalinyartaa waxa maanta loo yaqaano fatax.sanadii .1968 ayuu waxa uu noqday afhayeenka rasmiga ah ee fatax.sanadii 1969 ayaa loodooraty in uu noqdo hogaanka fulinta ee fatax.kadib sandii.1973.ayaa loo magaacabaa hogaanka guud ee ciidamada kacaanka falstiiniyiinta.

                                                                                                 
sanadkii.1982 ayuu caraafaat dagaal kuqaaday yuhuuda isaga oo markaa kadagaalamayay.wadanka lubnaan gudihiisa.kadib dagaal ban carafaat iiyo saaxibadiisii kaleba way kabexeen lubnaan waxaanay mareen bada iyaga oo u kala baxay dhawr dawladood oo caraba.markaas carafaat waxa uu 
aaday xagaas iyo tunisia.1984.iyo.1986.waxaa loodooraty markale in uu noqdo hogaamiyaha.fatax
yaasir carafaat waxa uu dhintay 11.11.2004 waxaa maanta laga joogaa dhimashaddiisii shan sano
nofenbar.sanadii.1988.ayuu isagu akhriyay dhanbaalkii madax banaanida falastiiniyiinta.waxana loo doortay madaxwaynaha.dawlada falastiin.13.disenbar ayaa ujeediyay jamciyada quruumaha kadhaxaysa.oo shirkulahayd magaalada jiniifa.kadib markii.uumaraykanku.diiday.in carafaat.uu yimaado.dhulak.maryakanka.ayaa.shirkii.laguqabtay,magaalada jineefa.ee.iswisarlanad




#Article 282: Nelson Mandela (932 words)


Nelson Rolihlahla Mandela, (Carabiga.روليهلالا 'نيلسون' مانديلا) waa madaxwaynihii hore ee Koonfur Afrika. waxaa uu ahaa halgamaa waxa uu si balaadhan ugasoo horjeestay nidaamkii midab kala sooca ahaa ee kajiray konfur afrika, qabiiladiisu waxa ay u bixiyiin naanaysta ah madiba oo uu macneheedu yahay qofkii aadka u akhlaaqda badnaa, mandeelaa waxaa lasheegaa in uu si wayn ujeclaa mmahatama gandi wax yaaba farabadan ayaanay isaga midyihiin oo ku saabsan xaga falsafada iyo wadani nimada xornimada.

                                                                                             
Mandeela wuxuu dhashay sanadkii 1918 18 juli waxa uu ku dhashay mandaqada taranskay ee konfur afrika. Aabihii waxa uu ahaa madaxa qabiilada tinbo ee caanka ah, aabihiina waxa uu dhintay isaga oo aad uyar.kadib waxaa loo diyaariyay sidii loogu dooranlahaa booskii aabihii, kadib waxa uu waxbaradsho kabilaabay dugsi kuyaala gudaha gobalkiisa sanadii.1930 kadib waxa uu ku biiray jamacada harfort.laakin waxa uu kabaxay sanadii 1940 isaga iyo saxibkiisioi qaaliga ahaa ee.olafiyer tanbo.kabixitaankaa jaamacada waxa ay kadanbaysay kadib markii.lagu eedeeyay in ay ka qaybgaleen mudaharaad arday madawahaa ay samaysay.waxa la ogayahay in mandeela uu soomaray xili ardaynimo oo aad u adag.waxa
uu soomaray iskuulo iyo jaamacado aad ubadan.waxa ay ahayd konfur afrika xiligaa.mid ay hadheeyeen.dhibaatooyin.waawayni oo ay u wayntahay.arintii midab kala sooca.ee kajiray wadankaa.
xiligaas dadka madaw xaq umay lahayn in ay codeeyaan.iyo in ay kaqaybglaan arimaha Siyaasadda.
taas waxaaba kasioidarnaa xukuumadii.ay dadka yar ee cadaanka ahi lahaayeen waxa ay kusamaynkjiraty dadka madaw in ay kaqaado dhulkooda.oo marmarka qaar laga erymandeela waxa uu bilaabay mucaaradad.iyÅ kasoo horjeed uu kagsoo horjeeedo .dawladii ay hogaaminayeen cadaanka tirada yari.xunkaas ay dawladaasi ku dhaqmaysayna waxa uu ahaa mid o.dhulkooda. ok gaal buuna ahaa.

mandeela waxa uu bilaabay mucaaradad.iyÅ kasoo horjeed uu kagsoo horjeeedo .dawladii ay hogaaminayeen cadaanka tirada yari.xunkaas ay dawladaasi ku dhaqmaysayna waxa uu ahaa mid inkiraya in ay dadka madaw xaq u leeyihiin in ay kaqayb galaan arimaha wadanka.sanadkii 1942 ayuu mandeela ka qaybgalay golaha.afrikanka ee qawmiga ah.waxa uu xisbigaasi u doodi jiray xuquuqda daka madaw.waxaana hogaaminaay.dad cadaana.sanadkii.1948.ayuu xisbugu ku guulaysatay.doorashooyinkii.dalka kadhacay.kadib guushii xisbiga waxa dhacday in xisbiga oo dadcadi hogaaminayeen uu dalkii maamulo.oo ku maamula.siyaasad ku waajahan midabtakoor iyo in dadka madaw aanay arimaha dalda kahadlin.kadib.mandeela.wuukabaxy.xisbiga.waxa uu noqday hogaamiye mucaarada.oo kasoohorjeeda.takoorka.dadka madaw.intii hore.mandeela.waxa uu ku baaqi jiray.in takoorka.laga hortago iyda oo aan hublaisticmaalin.laakiin.kadib markii.rasaas.lagufuray.dad.rayida.oo.mudaharaad.kasamaynayay.takoorka.sanadkii.1960.ayaa.mandela.iyo.hogaamiyayaashii.kale.ee.lasoday.ay.qaateen.goaan.ah.in.hubka.laqaato..
waxuu ahaay nin dadka madowga ah ay kufarxaan markasataba iyo meelkastaba

madeela waxa laqbaty sandii.1962 iyda oo loohaystay.in uu si sharci daro ah usafray.waxaana lagu xukumay shan sano oo xadhiga.markale ayaa hadana sanadii.1964 laxukumay iyada oo loohaystay.in uu kadanbeeyay.mudaharaadyo.iyo.iyada oo lagu eedeeyay.khiyaamo.qaran.waxaana lagu xukumay.madaxaa hakufurto.sanadihii 27 ahaa ee uu mandeela jeelka ku jiray.xorayntiisa iyo siidayntiisdu waxa ay calaamad u hayd.dadkii madoobaa.ee.takoorka.kasoo.horjeeday.sandkii.1985.ayaa mandeela waxaa loosoo bandhigay.in lasii dayndoono haddii.uu.katanaasulo.kasoo.horjeedka.iyo.mucaaridnimada.dadka.cad.ee.xukunka.haysta.
taasna wuu diiday.waxa uu mandela.iskagasii.jiray.jeelkii.ilaa.lagaadhay.11.4.1990.oo ahayd 
maalintii.uu xoroobay.geesigii.koonfur afrika.waxa siidaayay.oo ku dhawaaqay.in lasiidaayo.
madaxwaynihii xiligaa.ee konfur afrika.f.w.dekelayr.kadib mandela waxa uu jaaisada nobal la qaybsaday dakalayar.kadib mandeekla waxa uu noqday madaxwaynihii.madaw ahaa.ee ugu horeeyay.ee.maamula.koonfur afrika.waxa uu maamulayay.koonfur afrika.intii u dhaxaysay.1994-1999

mandeela waxa uu ahaa hogaamiyaha xisbigiisa intii u dhaxaysay 1991-1997. waxa uu madaxwaynaha
koonfur afrika noqday sanadii 1994.waxa uu xilka hayay ilaa 1999 markaas oo uu iskii uga tagat xilka madaxtinimada.mandeela waxa uu bilaabaya in uu sameeyo hayada ladagaalanka aydhiska kadib markii madaxtinimada kadagay.

                                                                                                    

kadib markii mandeela uu Siyaasadda kafdhiistay waxa uu siiraacay hayadaha iyo ururada u ololeeya.
dhinaca gargaarka biniaadanimo.

                                                                                                  
qore.maxamed calanle muse
mandeela waxa uu ku dhashay mandaqada taranskay.ee konfur afrika.aabihii waxa uu ahaa madaxa qabiilada tinbo ee caanka ah.aabihiina waxa uu dhintay isaga oo aad uyar.kadib waxaa loo diyaariyay sidii loogu dooranlahaa booskii aabihii, kadib waxa uu waxbaradsho kabilaabay dugsi kuyaala gudaha gobalkiisa sanadii.1930 kadib waxa uu ku biiray jamacada harfort.laakin waxa uu kabaxay sanadii 1940 isaga iyo saxibkiisioi qaaliga ahaa ee.olafiyer tanbo.kabixitaankaa jaamacada waxa ay kadanbaysay kadib markii.lagu eedeeyay in ay ka qaybgaleen mudaharaad arday madawahaa ay samaysay.waxa la ogayahay in mandeela uu soomaray xili ardaynimo oo aad u adag.waxa uu soomaray iskuulo iyo jaamacado aad ubadan.waxa ay ahayd konfur afrika xiligaa.mid ay hadheeyeen.dhibaatooyin.waawayni oo ay u wayntahay.arintii midab kala sooca.ee kajiray wadankaa. xiligaas dadka madaw xaq umay lahayn in ay codeeyaan.iyo in ay kaqaybglaan arimaha Siyaasadda. taas waxaaba kasioidarnaa xukuumadii.ay dadka yar ee cadaanka ahi lahaayeen waxa ay kusamaynkjiraty dadka madaw in ay kaqaado dhulkooda.oo marmarka qaar laga eryo.dhulkooda.

[Wax ka bedel] dhaqdhaqaaqii Siyaasadda ee mandela
mandeela waxa uu bilaabay mucaaradad.iyÅ kasoo horjeed uu kagsoo horjeeedo .dawladii ay hogaaminayeen cadaanka tirada yari.xunkaas ay dawladaasi ku dhaqmaysayna waxa uu ahaa mid inkiraya in ay dadka madaw xaq u leeyihiin in ay kaqayb galaan arimaha wadanka.sanadkii 1942 ayuu mandeela ka qaybgalay golaha.afrikanka ee qawmiga ah.waxa uu xisbigaasi u doodi jiray xuquuqda daka madaw.waxaana hogaaminaay.dad cadaana.sanadkii.1948.ayuu xisbugu ku guulaysatay.doorashooyinkii.dalka kadhacay.kadib guushii xisbiga waxa dhacday in xisbiga oo dadcadi hogaaminayeen uu dalkii maamulo.oo ku maamula.siyaasad ku waajahan midabtakoor iyo in dadka madaw aanay arimaha dalda kahadlin.kadib.mandeela.wuukabaxy.xisbiga.waxa uu noqday hogaamiye mucaarada.oo kasoohorjeeda.takoorka.dadka madaw.intii hore.mandeela.waxa uu ku baaqi jiray.in takoorka.laga hortago iyda oo aan hublaisticmaalin.laakiin.kadib markii.rasaas.lagufuray.dad.rayida.oo.mudaharaad.kasamaynayay.takoorka.sanadkii.1960.ayaa.mandela.iyo.hogaamiyayaashii.kale.ee.lasoday.ay.qaateen.goaan.ah.in.hubka.laqaato..

[Wax mandeela waxa uu bilaabay mucaaradad.iyÅ kasoo horjeed uu kagsoo horjeeedo .dawladii ay hogaaminayeen cadaanka tirada yari.xunkaas ay dawladaasi ku dhaqmaysayna waxa uu ahaa mid inkiraya in ay dadka madaw xaq u leeyihiin in ay kaqayb galaan arimaha wadanka.sanadkii 1942 ayuu mandeela ka qaybgalay golaha.afrikanka ee qawmiga ah.waxa uu xisbigaasi u doodi jiray xuquuqda daka madaw.waxaana hogaaminaay.dad cadaana.sanadkii.1948.ayuu xisbugu ku guulaysatay.doorashooyinkii.dalka kadhacay.kadib guushii xisbiga waxa dhacday in xisbiga oo dadcadi hogaaminayeen uu dalkii maamulo.oo ku maamula.siyaasad ku waajahan midabtakoor iyo in dadka madaw aanay arimaha dalda kahadlin.kadib.mandeela.wuukabaxy.xisbiga.waxa uu noqday hogaamiye mucaarada.oo kasoohorjeeda.takoorka.dadka madaw.intii hore.mandeela.waxa uu ku baaqi jiray.in takoorka.laga hortago iyda oo aan hublaisticmaalin.laakiin.kadib markii.rasaas.lagufuray.dad.rayida.oo.mudaharaad.kasamaynayay.takoorka.sanadkii.1960.ayaa.mandela.iyo.hogaamiyayaashii.kale.ee.lasoday.ay.qaateen.goaan.ah.in.hubka.laqaatoka bedel] xadhigiisii

mandeela hada waxa uu uyahay wadanka koonfurta afrika aabaha aasaasy wadankaas
Madaxwayne mandeela wali wuu noolyahay dadiisuna waxa ay sare u dhaaftay 90 inkasta oo uu aad u ildaranyahay




#Article 283: Sifaynta Diinta Islaamka (1071 words)


Ka sifeynta Diinta Islaamka wixii lagu soo daray iyo Muslimiinta oo lagu barbaariyo Diintooda sidii ay ku soo degtay

Wuxuu yiri al-Callaama Sheekh Albaani -Eebbe ha u naxariistee Isagoo la hadlaya Muslimiinta ku xiran Diintooda, gaar ahaan kuwooda dhalinyarada ah ee la socda ugu horeyn dhibaatada heysata Muslimiinta, marka xigtana isku taxalujiya sidii ay u badbaadin lahaayeen Muslimiinta. Waxaan leeyahay Muslimiintaas waxaa lagu badbaadin karaa Muslimiinta laba arimood oo kala ah:

التصفية: Waxaan kala jeedaa sifeynta: In loogu soo bandhigo dhalinyarada Muslimiinta Diintooda Islaamka iyadoo laga sifeeyay wixii lagu soo daray qarniyaalkii la soo dhaafay oo dhan; Haddii ay ahaan lahaayeen Caqiidooyin, Khuraafaad iyo Bidcooyin. 
Waxyaabihii lagu soo darayna waxaa ka mid ah Axaaddiis aan sugnayn, ay dhici karto inay yihiin kutiri kuteen موضوعة, sidaas darteed waa lagama maarmaan in laga dhabeeyo Sifeyntaas, maxaa yeelay sidaas waxaa ku jirta badbaadada Muslimiinta.

Sifeyntan waxaa laga wadaa in la soo bandhigo daawada kaas oo ah Islaamka, kaasoo daaweeyay mid u eg dhibkan, markay Carabtu ahayd kuwaan awood lahayn oo ay caaabudi jireen sanamyada.

Annaga waxaan ku khilaafsannahay ururada Islaamka oo dhan arinkan, waxaanu u aragnaa waa in laga bilaabaa Sifeynta Diinta iyo in lagu barbaariyo Muslimiinta Diinta sidii ay ku soo degtay oo wada socda. Ma inaan ku bilowno arimaha Siyaasadda miyaa, oo waxaa dhacda kuwa ku mashquulsan siyaasadda inaysan caqiidadooda toosnayn, oo waxaa dhacda hab dhaqankooda haddii laga eego xagga Diinta inay ka fog tahay Shareecada, iyo kuwa ka shaqeeya dadka iney iskugu keenaan urur, mana laha Manhaj cad oo la fahmi karo, sidaas darteed waxaad arkaysaa qaar badan oo iyaga ka mid ah noloshooda inuusan saamayn ku lahayn Islaamkaas ay had iyo jeer ku hadaaqaan, mana ku dhaqmaan Islaamka kuwaasi nafsad ahaantooda, waxayna isla markaasi kuwaasi kor ugu dhawaaqayaan waa in la isku xukumaa shareecada; waa oraah wanaagsan oo dhab ah, hase ahaatee فاقد الشيء لا يعطيه qofka wax uusan haysan ma siiyo cidna.

Ciladda ugu horeyso ee weyn waxay tahay: Iyagoo Islaamka u fahamsanayn faham sax ah, oo maxay sidaas u ahayn, waxaa ka mid ah ducaadda maanta kuwa u arka Salafiyiinta inay yihiin kuwo ku dhuminaya waqtigooda oo dhan Towxiidka, Eebbaha xumaanta ka hufnaayow, Alla muxuu aqoon daran yahay qofka sidaas oranaya, maxaa yeelay qofkaas wuxuu xasuusnayn ama uusan garanayn inay dacwaddii Anbiyada iyo Rususha ee sharafta lahaa ahayd ( أن أعبدوا الله واجتنبوا الطاغوت ) War dadow caabuda Eebbe kana dheeraada wixii Eebbe ka soo haray, oo Nebi Nuux amaan iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee 950 sano ee uu waday dacwada ma uusan ugu yeeri jirin dadka wax Islaax ah, Shareeco ah iyo Siyaasad toonaba ee wuxuu dhihi jirey: 

يا قوم اعبدوا الله واجتنبوا الطاغوت War tolow caabuda Eebbe kana dheeraada wixii Eebbe ka soo haray.

Nebi Nuux a.n.k. Islaax miyuu dadka ugu yeeri jirey? Mise in lagu dhaqmo shareecada? Siyaasad miyuu ka shaqayn jirey? Maya sidaas ma ahayn, ee wuxuu dhihi jirey kaalaya dadkeygow Eebbe caabuda wixii Eebbe ka soo harayna ka dheeraada. Nebi Nuuxna wuxuu ahaa Rasuulkii ugu horeeyay ee loo soo dira dhulka -sida ku soo aroortay Xaddiis Sugan- . 
Wuxuuna waday dacwadiisa 950 sano mana ugu yeeri jirin dadka waxaan ka ahayn Towxiidka waana howsha ay Salafiyiinta waqtiga ku dhumiyaan sidee ayey uga xumaan karaan qaar badan oo ka mid ah ducaadda Islaamiyiinta, waxayna gaaraan heer ay ku diidaan Salafiyiinta arinkaas.

التربية: Qeybta labaad ee Manhajkeena waa in lagu Barbaariyo Muslimiinta maanta, inaysan jiidan Adduunyada sidii ay u jiidatay kuwii iyaga ka horeeyay. 

Oo Rasuulka amaan iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee ayaa wuxuu yiri: Saboolnimo idinkagama cabsanayo hase ahaatee waxaan idinkaga cabsanayaa in la idiin furo nolosha Adduunyada, oo ay idin galaafato sidii ay u galaafatay kuwii idinka horeeyay.

(( ما الفقر أخشى عليكم ولكن أخشى عليكم أن تُفتح عليكم زهرة الحياة الدنيا , فتهلككم كما أهلكت الذين من قبلكم )).

Waana cudur ay tahay Muslimiinta inay iska ilaaliyaan, oo aysan gelin laabtooda 

(( حب الدنيا وكراهة الموت )) In la jeclaado Adduunyada oo la naco dhimashada. Sidaas darteed kani waa cudur ay tahay in la iska daaweeyo laguna barbaariyo dadka inay iska ilaaliyaan.

Xalkana wuxuu ku soo arooray dhamaadka Xaddiiska Rasuulka a.n.k. : (( حتى ترجعوا إلى دينكم )) ilaa aad dib ugu noqotaan Diintiina. Xalkuna waa in si sax ah loogu noqdaa Islaamka, Islaamka fahamkiisa saxda ah ee uu heystay Rasuulka Eebbe amaan iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee iyo Asxaabtiisa. 

Eebbe Kor ahaaye wuxuu yiri: ( إن تنصروا الله ينصُرْكم ) Haddii aad Eebbe u gargaartaan idinkana wuu idiin gargaarayaa, waxayna Culimada Mufasiriinta ah isku raaceen in نصر الله macnaheeda laga wado: Haddii aad ku dhaqantaan Shareecada Islaamka. Haddii gargaarka Eebbe uusan ku dhaboobaynin in la oogo Shareecadiisa mooyee, oo side bay ku suurtagaleysaa inaan hirgelino Jihaadka, anaga oo Eebbe u gargaaraynin; Caqiidadeena aysan toosnayn, akhlaaqdeenu ay xun tahay, sidaas darteed waa lagama maarmaan ka hor inta aynan Jihaadin waa inaan toosinaa Caqiidadeena ka dibna nafta sidaas ku barbaarinaa, iskana ilaalinaa wax kasta oo khilaaf noo keenaya. 

( ولا تنازعوا فتفشلوا وتذهب ريحُكم ) Ha is khilaafina oo dabadeed guuldareysataan. 

Oo marka aanu ka hortagno isqabqabsigaas oo aan ku beddelno midnimo; ayaanu ka dib la imaan karnaa awoodda maaddiga ah.

( وأعدوا لهم ما استطعْتُم من قوة ومن رباط الخيل ) Oo u diyaarsada cadowgiina intii aad kartaan oo awood ah.

Akhlaaqda Muslimiinta ee barbaarinta waa mid xun, waxaana lagama maarmaan ah in laga Sifeeyo Diinta wixii lagu soo daray iyo in Muslimiinta lagu barbaariyo Diintooda sidii ay ku soo degtay, Islaamkana si dhab ah loogu noqdo. Alla maxaan aad ula dhacay arinkan hadal uu ka yiri mid ka mid ah Ducaadda Islaamiyiinta – oo aan ka mid ahayn Salafiyiinta, hase ahaatee Asxaabtiisa aysan garanayn hadalkan: 

(( أقيموا دولة الإسلام في قلوبكم تقم دولته في أرضكم )) .. Ku dhaqma nafsaddiina Islaamka si dadkana ay ugu dhaqmaan.

Sidaas darteed Ducaadda badankooda way ku qaldan yihiin markay hilmaansan yihiin mabda’eenaas, iyo markay leeyihiin: Waqtiga la joogo ma aha waqtigii Sifeynta Diinta iyo ku Barbaarinta Diinta sidii ay ku soo degtay, ee waxaa la joogaa xiligii is-aruursiga iyo is-kooxeysiga .. Oo sidee bay ku suurtagaleysaa is-aruursiga iyadoo la isku khilaafsan yahay Usuusha iyo Furuucdaba .. Waana wixii Muslimiinta kala dhantaalay awooddooda .. Daawada kaliyana waa tii aan horey u soo sheegay oo waa in si wanaagsan loogu noqdaa Islaamka saxda ah, ama in la hirgeliyo Manhajkeena ah in laga Sifeeyo Diinta wixii lagu soo daray iyo Muslimiinta oo lagu Barbaariyo Diintooda sidii ay ku soo degtay.

Maqaalkanna waxaa turjumay CabdiRisaaq Maxamed Cilmi ina Warfaa 




#Article 284: Madaxda Muslimiinta (462 words)


Caqiidada Muslimiinta waxaa ka mid ah inaan lala dagaalamin madaxda Muslimiinta ah

Haddaanu nahay Muslimiin waxaan u aragnaa inay waajib tahay inaan adeecno Madaxdeena Muslimiinta, oo ay tahay annagoo adeecnay Eebbe Kor ahaaye, haddaysan na farin wax dembi ah, oo waa tii uu Eebbe yiri: Adeeca Eebbe oo adeeca Rasuulka iyo Madaxdiina idin ka midka ah. Umana aragno in lagu baxo oo lagu kaco madaxdeena Muslimiinta ah haba na dulmiyeene. 

Kamana tagayno inaan adeecno Madaxdeena haba na dulmiyeene. 
Culimada waxay ku fasireen: Oo haddii lagu kaco oo laga tago in la adeeco Madaxdeena, waxaa ka dhalaneysa dhibab ka waaweyn midka ay dadka iyaga ku hayaan, ee waa inaan u dulqaadanaa dulmigooda oo waxay tirtireysaa xumaanta, maxaa yeelay Eebbe naguma saladin waxaan samaynayno oo xun darteed mooyee. Sidaas darteed waa inaan ku dadaalno inaan badino dembidhaafka iyo inaan isku barbaarino Islaamka saxda ah, waxaan samaynaynana waa inaan hagaajino oo Eebbe waa tii uu yiri: (وكذلك نولي بعض الظالمين بعضا بما كانوا يكسبون) Sidaas oo kale ayaanu madax uga dhignaa qaar ka mid ah Dulmi-wadayaasha qaarka kale wixii ay samayn jireen darteed.
Sidaas darteed haddii ay doonayaan muwaadiniinta inay ka badbaadaan dulmiga xaakimka daalimka ah, ha iska daayaan dulmiga ay samaynayaan nafsaddooda.

Al-callaama Sheekh Albaani isagoo ka faaloonayana arinkan wuxuu yiri: Waxaa halkaas nooga caddaatay qaabka aan uga badbaadi karno dulmiga Madaxda Muslimiinta kuwaa soo ”annaga naga midka ah oo ku hadlaya afafkeena” waana inay Muslimiinta u noqdaan Rabbigooda, oo ay toosiyaan Caqiidadooda, oo ay ku barbaariyaan nafsaddooda iyo reerahooda Islaamka saxda ah, annaga oo ka dhabaynayno hadalkii Eebbe: (إن الله لا يغير ما بقوم حتي يغيروا مابأنفسهم) (الرعد:11) Eebbe ma beddelo dad ilaa maa ay nafsaddooda isbeddelaan.

Waxaana sidaas tilmaamay mid ka mid ah Ducaadda Mucaasiriinta isagoo leh: 

(أقيموا دولة الإسلام في قلوبكم, تقم لكم علي أرضكم) Ku dhaqma nafsaddiina Islaamka, kolkaasay dadkuna ku dhaqmayaan.siil ween was sooliyee

Mana aha jidka lagu badbaadayo siday u malaynayaan qaar ka mid ah dadka, oo ah in hub loo qaato madaxda, iyadoo la adeegsanayo afgembiyada xoogga ku dhisan, inkastoo ay ka mid tahay Bidcooyinka waqtigan la joogo, haddana waxay ka hor imaanaysaa sida ku soo aroortay Shareecada Islaamka taas oo waxyaabaha la is faray ay ka mid tahay qofka nafsaddiisa inuu isbeddel la yimaado. Sidoo kale waxaa lagama maarmaan ah inaan ula nimaadno sida saxda ah, oo Eebbe Kor ahaaye waa tii uu yiri: (ولينصرن الله من ينصره إن الله لقوي عزيز) (الحج:40) Eebbana wuxuu u gargaari qofkii isaga u gargaara ”Diintiisa”.

Waxaan qoraalkan ka turjumay kitaabka Caqiida ad-Daxaawiya ee uu qoray al-Callaama ad-Daxaawi oo geeriyooday 321 H. 
Oo uu ka dibna sharxay al-Callaama Ibnu Abii - al-Ciz oo geeriyooday 792 H.

Waxaana ka faalooday qoraalkan al-Callaama Sheekh Maxamed Naasirud-diin al-Albaani oo geeriyooday 1420 H. Eebbana ha u naxariisto dhamaantood.

 soomaliyeey wasa siil hooya diin

 =====




#Article 285: Jamaal Cabdinaasir (219 words)


Jamaal Cabdinaasir waxa uu dhashay 15.4.1918. waxa uuna dhintay 28.9.1970. waa madaxwaynihii labaad ee soomara masar kadi maxamed najiib.talada waxa uu qabtay sandkii.1954.ilaa.uu dhintay.1970.
waxa uu ahaa hogaamiyihiin kacdoonkii.23.7.1952.wax yabihii ugu waynaa ee uu kacdoonkaasu qabtuy waxa uu ahaa.in ay xukunka katuuray.boqorkii laodhanjiray boqol faruuq.xiligaas oo masar ay ahyd.boqortooyo.kadib waxa uu kacaankaas uu hogaaminyao cabdi nasir u horseeday masr horumar aad u balaadhan.iyo in uu ku baaqay.in ay midoobaan dalka carbeed.taas oo keentay.in ay midoobaan qaar kamida dalaka carbeed sanadihii u dhexeeyay.1958.ilaa.1961.taas oo looyaqanay jamhuriyadii carabta ee midawday.takale cabdi nasir waxa uu dhiiri galiyay kacdoon wadayaasha meelo badan oo kamida ameerikada.konfureed aasiya.iyo.afrika.cadi nasir waxa uu ku lahaa dawr hogaaminimo aasaaskii fatax.waxa kale oo cadi nasir aasaasay uruka loo yaqaano uruka dhexdhexaadka.oo maanta ay kamid yihiin in kabadan boqol dawladood oo caalamka ah.cabdi nasir waxa lagu sifeeyaa in uu yahay.ama uu ahaa.mid kamida kuwa ugu doorka roon hogaamiyaashii.qarnigii 20aad.waxa jamal cabdi nasir looyaqaanay in uu ahaa.hogaamiye umadeed.ilaa imainkana afkaartiisii waxaa laga dhigtay madhab siyaasadeed.jamaal cabdi nasir waxaa uu dhintay.sanadii 1970.aaskiisiina waxa uu ahaa mid si wayn lasugusoo baxay

Jamaal Cabdinasir aabihii waxa uu kaguuray magaalada.binii mur.oo katirsan degamada asyood.halkaas oo cabdi nasir uu ku dhasahy.waxa uu u guuray magaalada iskandariya oo ah magaalada labaad ee masra ugu wayn waxa uu kasheqeeyn jiray meel boosta ahaan jirtay kuna taalay magaalada aliskandaraiya. 




#Article 286: Moldofa (278 words)


Republica Moldovanon waa jamhuuriyad kutaala bariga Yurub. Waxay kamid ahaanjirtay.ama ay kamid ahayd wixii hore loo odhanjiray.midawgii sofiyeeti. Caasimada wadankana waa Kiishinaw.modaviya wxa ay udhaxaysaa. Romaniya.iyo Ukrayn dhamaan dadka kunooli waa romaniyiin.

Moldova (/ mɒldoʊvə, mɔːl- / (ku dhawaad ​​codka dhegeysanaya) ama mararka qaarkood UK: / mɒldəvə /), [11] [13] [13] rasmi ah Jamhuuriyadda Moldova (Romaan: Jamhuuriyadda Moldova), waa waddan baddan oo ku yaal bariga Europe, [14] waxay xuduud ka dhigtay Roomaaniya dhinaca galbeedka iyo Ukraine waqooyiga, bari, koonfureed (iyadoo ay ka soo jeedaan dhulalka khilaafka ee Transnistria). [15] Magaaladu waa Chisinău.
Badankooda Moldovan waxay qayb ka ahaayeen Mabaadii'da Moldavia laga soo bilaabo qarnigii 14aad ilaa 1812, markii loo dhoofiyay Boqortooyada Boqortooyada Boqortooyada Boqortooyada (kaas oo ay Moldavia ahayd dawlad dhexe) waxaana loo yaqaan Bessarabiya. Sanadkii 1856, koonfurta Bessarabiya waxaa lagu soo celiyay Moldavia, saddex sano kadib markii ay ku biirtay Wallachia si ay u dhisaan Roomaaniya, laakiin xukunka Ruushka waxaa lagu soo celiyay gobolka oo idil 1878-kii. Intii lagu guda jiray 1917 Ruushka Revolution, Bessarabiya waxay si kooban u noqotay Moldavian Jamhuuriyadda Dimuqraadiga illaa iyo markii la isku daray Roomaankii 1918kii kadib markii ay codeeyeen. Go'aanka ayaa waxaa ka soo horjeestay Ruushka Ruushka, kaas oo, 1924-kii, u oggolaaday dhismaha, gudaha SSR-ka Ukraine, oo ah muwaadiniin madax-bannaan oo ka tirsan Moldavian (MASSR) qaybo ka mid ah wadamada Moldovan-ku nool ee bariga Dniester. Sanadii 1940-kii, oo ka dhalatay heshiiskii Molotov-Ribbentrop, Romania wuxuu ku khasbanaaday inuu Bessarabiya ka soo horjeedo Midowga Soofiyeetka, taasoo horseeday abuurista Xisbiga Isbahaysiga Mucjisada ah ee Moldavian (Moldavian SSR), taas oo ku jirtay qaybta ugu weyn ee Bessarabiya iyo qulqulka galbeedka ee MASSR hore.

marka laga tago arminya maldoofa waa wadanka ugu yaraa wadamadii midawgii sofiyeetka 




#Article 287: Usaama bin Laadin (484 words)


Usaama bin Laadin () waxa uu dhashay 10 Maarso 1957 - waxa uu dhintay 2 Maajo 2011 (Bakistaan), magaciisa oo dahmeystiran waa Usaama bin Muxamed bin cawad bin laadin, waa aasaasaha iyo hogaamiyah ururka al qaacida.waa urur salafiya oo jihaadiya.oo hubaysan.
waxa lagu aasaasays afgaanisataan.sanadii 1988.al qaacida waxa ay qaaday weeraro ay ku qaaday beegsiyo milatari.iyo kuwo madanaiayaba..

usama bin ladin waxa uu ku dhasahy magaalada riyaad.ee casaimada wadanka sucuudiga carabta.
waxa dhalay aabe taajir ah waa{maxamed bin ladin}.aabihii waxa uu kashaqayn jiray dhismaha iyo qandaraaska waxa uu calaaqaad aad u xoogan la lahaa reerka sucuudiga xukuma.usam.marka laeego walaalihiis oo ah dad gaadhaya.52 qof waxa uu kaga jiraa.kaalinta 17aad.waa qofkii.17aad ee uu maxamed bin ladin dhalo.binlaadin reerkiisu waxa uu kasoo jeeda xadraalmawt{yaman}waxa uu usam wax kabartay jamacad boqor cabdul casiis waxa uu kaqaatay shahaado.dhan dhaqaalaha ah.kadib waxa uu maamula shirkada aabihii uu lahaa ee qandaraaska.kadib markii uu dhintay aabihii, waxa uu usama uga tagay lacag gaadhay.900.milyon oo dolarka maraykanka ah.waxa ya lacagtaasi u suurto galisay in uu ahdaaftiisa iyo u jeedooyin kiisa fushado.oo ahaa in uu caawimo .siiyo mujaahidiintii ka dagaalamaysay afgaanistaan kuwaas oo kasoo horjeeday midawgii soofiyeeti oo kusoo duulay wadanka afgaanistaan.sanadihii 1979.iyo.1984.bin ladin waxa uu aasaasay urur dacwad
eed waxa uu u bixiyay.{faaruuq}xiligaas uu bin laadin.ladagaalamayay waxa caawinayay.dhamaan maraykanka sucuuduga.iyo.bakistan.waxa uu sadexdaa dal kaaheli jiray dhamaan wixii caawn ahaa.sida kacaawinta dhanka.ciidamada iyo tababarka.ama hubsiinta.dhanka kale binladin waxa uu si toosa caawimo uga heli jiray dhanka tababarka ah.ciidamada c.i.a.ee maraykanka.

kadib markii uu djamaaday dagaalkii ay mujaahiduuntu kawadeen afgaanistaa.ee ay kula dagaalamayeen midawgii sofiyeeti.ee sidoo kale uu dhamaaday dagaalkii qaboobaa.bin ladin waxa uu ku soo laabaty sucuudiga oo ahaa wadankiisa.kadib binladin kama aamusin ciidamada marykanka ee gaadhaya.kumanaanka ee dhooban dawladaha khaliijka carabta.gaar ahaan sucuudiga.taasi waxa ay sabab u ahayd in ay .isku dhacaan dawlada suciidiga oo uu muwaadin ka,ahaa binladin iyo binladin laftiisu.kadib.binladin waxa uu usafaray dhankaas suda.
sanaduii.1996.ayaa.waxaa laqarxiyay. magaalada khubur ee wadanka.sucuudi arabiya.islamrkaa.dawlada.sucuudiga.iyo.maraykanku.waxa.ay qaraxaa ku ee deeyeen.shiikh usama binladin.iyo ciidamadiisa. alqacida.sidoo kale.waxa qaraxyo loogaystay safaaradihii.uu maraykanku kulahaa.daar salaam iyo nayrobi.taas oo ay alqaacida qirtay in ay aydu kadanbayasay.taasina waxa ay horseeday.in sidhaba ay alqaacida.iyo dawlada marayakanaku .galka.seefta ugawafda siibtaan.ilaa lagaadhay.11 Sebteembar 2001 oo ahayd maalintii ay alqaacida qaraxyada aan la ilaawi karain ay u gaysatay.daw;lada maraykanka kadib markii ay dumaysaya labadii dhisme ee suuwqa u haa maraykanka.halkaas oo ay ku dhinteen dad kabadan.3000 ooqof.sanadii 1998.binladin waxa uu u safray dhanka afgaanistaan oo ay kataliso.dalaiban ooay kamid ahaayeen rag badan oo ay dagaal soowada galeen bin ladin ama ay saaxiibo ahaayeen .dalibaan sifiican aya u soodhaweeyeen bin ladin iyo saxiibadiisii,uu kamaidka ahaa.ayman al_dawahiri oo ah isna mujaahid masri ah.kadib markii ay alqaacida qaraxyo u gaysatay dhismayaashii dhaadheeraa ee maraykanaka.ayaa.maraykankau waxa uu weerar ku qaaday afganistan xukunkiina waxa uu katuuray.daliban.lakin daliban iyo al-Qaacida.taas marnamba.kuma ya liciifin awoodoodii.oo alqaacida waxa u suurto gashay.in ay gaystaan.qaraxyo kale.sida qarixii landan.iyo masrid.inkasta oo ay m araykanku kufaanaan.awooda sirdoon ay ay leeyihiin ahada ilaa iminka bin ladin mayqaban.




#Article 288: Dalalka (168 words)


Liiska dawladaha madaxa banaan Liiskani waxa uu ka koobanyahay 203 dal:

Waxa jirta dawlad ictiraaf dhamaystiran haysata laakiin aan kamid ahayn Qaramada Midoobay. waana Faatikanka

Waxa jira dal kamida 10 aan sare ku xusnay oo la leh calaaqaad 93 dawladood wana Falastiin.
Waxa jira hal dal oo madax banaan oo dublamaasi ahaan la ictiraafay laakiin aan loodhamayn waana wadanka Kosofo.
Waxa jira dal kamida xubnaha Midowga afrika oo aan ictiraaf caalmiya haysan waana Saxaraha Galbeed. 
Waxa jira dal Madax banaan laakiin aan kamid ahayn Qaramada Midoobay waana Taywan.
Waxa jira laba dal oo sirasmiya u madax banaan laakiin Ruushka cid aa ahayni aanay ictiraafsanayn waxaany kal yihiin.Abkhazia iyo Koonfur Ossetia.
Waxa kale oo jira Hal dal oo madax banaan laakiin aan ictiraaf ka haysan Turkiga mooyee waana Qubrista Waqooyi ee turkida
Waxa Jira dal ay ictiraaf sanyihiin labada wadan ee Abkhazia iyo Koonfur Ossetia oo kaliyihi waxana lagu magacaabaa Transnistria.
Waxa jira Laba oo waaqici ahaan madax banaan laakiin aan ictiraaf haysan waxaanay kal yihiin Somaliland iyo Nagorno-Karabakh
                                                                                                
                                                                                                         

                                                                                        

                                                                                                 

                                                                                                    

                                                                                               

                                                                                                     

                                                                                                    

                                                                                                   
                                                                                                 

                                                                                                     

 




#Article 289: Jalalaqsi (185 words)


Jalalaqsi (mararka qaar loogu yeedho Jalalassi) waa magaalo ku taala koonfurta-badhtamaha Gobolka Hiiraan ee wadanka Soomaaliya. Magaalada Jalalaqsi waxay dhacdaa meel u dhaxaysa Wabiga Shabeelle, Buuloburde iyo Jowhar.

Magaalada Jalalaqsi waxaa ku nool dad gaadhaya ilaa 11,800 qof. Marka lagu daro Degmada Jalalaqsi waxaa ku dhaqan dad ka badan 46,724.

Wakhtiyadii 1980kii waxaa magaalada Jalalaqsi ku yaalay afar xerro qoxooti ku waasi oo ay ku noolaayeen dad ka badan iaa 85,000 qof oo Soomaali ah.
Wakhtigaasi waxay ahay magaalada Jalalaqsi mida sadexaad ee ugu dadka badan wadanka Soomaaliya; waxaa ka dad badnaa keliya Muqdisho iyo Hargeysa.

Jalalaqsi waa degmo ku taalla Gobolka Hiiraan ee Soomaaliya. Waxaa mara Wabiga Shabeelle. Degmadaan waxay caan ku tahay beeraha galleyda,masagada,ama haruurka, Canbaha, Saytuun ama Zaytuun deegaan Shanfarood ama Maracood Bataatigaduud Loos Digir Sisinta iyo kuwo kale aan halkan lagusoo koobi karin. waxaa jalalaqsi hoos taga tuulooyinka Jaciir, Jamaaca Raaxaale, buulo jaro, buulo cariyaan,afgooye baadicadde,xamiir gaab,siibaay,afcad, ceelciid, qoryaale , ,fiidoow,tuulada iji,show, dheen, Baqdaad,Quracjafle, Maakko,Jinbileey,Dirgoys iyo kuwo kale.

Waxaa Jalalaqsi lagu tilmaamaa iney kamid tahay meelaha aysan si aad ah u saameyn dagaalada sokeeye inkastoo ay iska hor imaadyo badani kadheceen. 




#Article 290: Carlos the Jackal (467 words)


Magiciisa dhabta ahi waa { Ilich Ramírez Sánchez }{إلييتش راميريز سانشيز }waxa loo yaqaanaa ama uu ku caan baxay karlos.waxa uu dhasahy.

ingiriisiga kaliya lakin waxa uu barto oo waliba si fiican uu uguhadli jiry luqado badan ookala duwan oo ay kamidyihiin.carabiga.taliyanaiga faransiiska.ruushka.iyo isbainshka.kadib waxa uu usafray dhanka mosko.isaga oo rabay.in uu ku 

biiro jamacad mosko.kadib karlos halkaas waxa ay isku barteen wiil dhalinyarao ahaa oo.isna wax kabaranayay.jamacada mosko wiil kaasi waxa uu u dhasahy wadanka aljeeriay.waxa uu ahaa magiciisu maxamed budiya.karlos waxa uu aad ula yaabay oo uu lacajabay afkaarta uu xanbaarsanyahay maxamed budiya.oo sikadisa unoqotay mid lamida tii uu aminsanaa karlos.kadib karlos waxa uu ku biiray.dhaqdhaqaaqa fatax ee falastiniyiinta.oo uu saxiibkii maxamed budiya uu kamid ahaa. waxa ay goaan ku gaadheen in ay .ugargaaraan.falastiin

kadib markii uu fatax kubiiray karlos waxa uu labilaabay.tababaro ay fatax kusamayn jireen wadanka urdun.xiligaas karlos waxa uu ka dhinacdagaalamay fatax.oo ladagaalamaysay ciidamada urdun iyo qabaailaka urdun.kadib waxa uu u raacau fatax xagaas iyo kaamaka ay fatax ku leedahay wadanka lubnaan.xiligaas ayay sobaxday xidignimada karlos waxa uu ku caanbaxay fariidnimadiisa iyo maskaxdiisa iyo geesinamada uu lahaa.iyo waliba sidii uu u dhuumanjiray.karlos waxa uu istacmali jiray magacyo badan ay kamidyihiin salamim.mishil.waxa uu aaday kadib xaga yurub isaga oo donayay in uu hawlo kafuliyo goobo ay leeyihiin yuhuua iyo qolyaha caawiyaa.nacaybkii uu nacbaa yuhuuda iyo ambarayalida maraykanka.waxa uu karlos isticmaalay dhammaan awoodiisii maskexeed sidii uu wax u gaadhsiinlahaa yuhuuda.ciyaarta karlos ee layaabka badnayn waxa 
aybilaabnatay,kadib markii.sirdoonka yuhuuda ee musad ay dileen.saxiibkii maxamed budiya.karlos
iyo saxibadiisii,falastiiniyiinta haa awaxay bilaabeen in ay aar goostaan.waxa uu noqday beegsigii ugu dhawaa ee ay ku argoosanayeen magalada muyunikh e wadanka jarmalka.halkaasna waxa ay ka gaysteen .hawlgal laodhanjiray.{maydii madoobayd ee munikh}karlos waxa uu ahaa midkamida kuwii soqabanqaabiyay.hawshaas.jabhadihii uu karlos lashaqayn jiray waxa kamid haaa.ciidanka cas ee jaban.iyo jabhada ita ee kadagaalanta wdanka isbayn.iyo laodhanjiray badar minhof.oo jarmal hayd.karlos waxa uu .qaraxyo kagaystay in kabadan.dawlad yuruba munikh waxa uu qorsheeyay in uu dilo 11 ciyaartoo ah yahuud.oo kaqayb galayay.ciyaarihii olonbiga .ee sanadii.1972.lagu qabtay magaalada muyinikh.xiligaas karlo cimrigiisu waxa uu ahaa.23.jir kaliya.karlos waxa uu kaqaybgaly oo uu wax kaqorsheeyay.afduubkii layaabka lahaa ee kadhacay caasimada ustaria ee fiyena.oo lagu afduubay in kaabadan 25 wasiir oo ahaa wasiirada shiidaalka ee dawladaha shiidaalka soo saara ee ku jira uruka obik.taasina waxa ay dhacday sanadii.1975.
waxa kale oo karlos gacanta ku dhigay safaarada farnsiisku ay ku lahaayeen magaalada heeg ee wadanka holan oo ah saldhiga maxkamada caalamka.waxakale oo uu kaarlos afduubay diyaarad.fadhiday oo ka kacaysay garoonka diyaaradaha ee magaalada kanbala.ee wadanka ogandha.
diyaaradaas waxa ay siday dalxiisayaal israaiiliyiinah.karlos hada waxa uu kujiraa jeel kuyaala wadanka farsiiska oo uu kaligii meel ku xidhanyahay.karloos sirdoonka farnsiiska ayaa ku qabtay 

wadanka suudaan sanadii 1995.

Hawlaha uu fuliyay ee lagu xasuusan karo karlos aad ayay u badanyihiin midba waxay ka ka darantahay tankale waxaana ka mida hawlihii uu fuliyay.




#Article 291: Axmed Deedat (324 words)


 

Axmed Deedat waxa uu dhashay 1 juun 1918 waxa uu dhintay 8 ogost 2005 shiikh deedaat waxa uu ahaa daaci islaamiya waxa uu kucaanbaxay doodaha.iyo qoraaladiisii uu isku barbar dhigi jiray ..diinta islsaamka.iyo diinta kiristaanka .

waxa uu ku dhashay shiikh deedaat Magaalada Dashkinar gobalka.suwaarat.ee wadanka india.isla markii uu dhashayba aabihii waxa uu u safray xagaas iyo konfur afrika.aabihii waxa uu ahaa dawaarle amba harqaanle.kadib axmed waxa uu aabihii kadaba tagay.sanadii 1927.kadib markii ay waxbarashadii hindiya aad ugu adkaatay.waxa ay hooyadii dhimatay kadib.markii uu aaday xagaas iyo.konfur afrika.kadib axmed diidaa oo aad uyara wxa.sowajahay.duruufo aad u dag lakiin dada.oo aad fariid u haaa waxa uu ku dadaalay sidii uu u baranlahaa ingiriisiga.

markii ay gaadhay dadiisu 16.jir ayuu axmed bilaabay shaqadiisii ugu horaysay.waxa uu kabilaabay.goob ganacsi kadib waxa uu kasheqeeyay.goobo ganacsi oo aad ubadan.kadib axmed didaat waxa uu kasheqeeyay.goobshaqo oo uu lahaa.ganacsade muslim ahi.goobtaas oo ay kudhaway meel lagu barto diinta kiristanka.waxa ay ahyd xeebta.naatasha.waqooyi.ee konfur afrika.kadib machadkii.waxa kabilaamay.dhibaatooyin iyo dhalaycayno loosoo jeediyay islaamaka.taasi waxa ay ku beegnayd kadib markii uu shiikh axmed helay kitaab uu qoray shiikh hindiya oo la odhanjiray.
{shiikh.raxmatulah alhindi.alkerwani}kitaabkaas ayaa axmed diidaat u fududeeyay in uu waajoho shubuhaadkii ay ku hadlaayeen nasaaradii uu u dhawaa.shii dadeet waxa uu bilaabay in uu isag dhigo kitaaba quraanka ah kitaabka kiristanka ee kitaabul muqadaska.kadib taas axmed waxa uu bilaabay in uu sameeyo doodo doodahaas oo ay ku muslimiin kumanaan nasaara ahi
ialaahay ha unaxariistee shiikh didaat waxa uu geeriyooday 2005

Sheeq axmed deedaat waxa uu ka qaybgalay maxaadarooyin aad u badan kuwaas oo uu badankooda kula doodijiriay raga ugu sareeya diinta masiixiyada ragaasina waxa ay u badnaayeen maraykan

waxaa ka midhaa kulamidii uu ka qayb galay sanadii 1983 kulan ay ku kulmeen isga iyo laba nin oo maraykan ah kulankaas oo kadhacay magaalada derben ee wadanka koonfur afrika

waxa kale oo uu ka qayb galay isla sanadkaa isla magaaldaa kulan kadhacay oo lagaga doodayay nabi ciise iyo quraanka sida uu uga waramay




#Article 292: Sedex Geesoodka Bermuda (192 words)


Sadex Geesoodka Barmuuda ee looyaqaano sidookale {sadex geesoodka shaydaanka} waa mandaqad juquraafi ahaan usamaysan si sadex geesooda oo isla eg, 1500 oo km ayay dhanwalba katahay, waxa ay ku taalaa Badweynta Atlaantik.Waxa ay u dhaxaysaa jasiiradaha barmuuda iyo bortarico. waa mandaqad aad u cajiiba in ay noqotao shay cajiibana waxa kadanbeeyay kadib markii.niman qorayaal ahi ay kaqoreen sheekooyin aad unaxdin badan oo laga filayo barmuuda.laakiin qolyaha ilaalada bada ee laga leeyahay wadanka marykanku.waxa ay sheegeen in aanay jirin in doono maraakiib iyo diyaarado.lagu waayay sadex geesoodka.barmuuda.markii u horaysay ee wax laga qoro sadex geesoodka barmuuda waxa ay ahayd asanadii.1964.waxa wax kaqoray qoraagii caanka ahaa ee la odhan jiray.fisenti gadez.qoraagaasi waxa uu sheegay in .badaas lagu waayay diyaarado iyo doonyo badan iyada oo aan wax fasiraada lagahayn sabta kudhacday ee loo waayay.bilawgii sanadii.1952 ayaa qoraa la odhanjiray joorj sandes waxa uu ku qoray jariirada.Fate magazine, in doonyo maraakiib iyo diyaardo aad ubadan lagu laayahay sadex geesoodka barmuuda.

waxa la ogaaday kadib markii in badan labaadhay sheeko xariirta barmuda in aanay waxba kajirin waayo waxa ay ahyd oo kaliya shiikooyin ay sameeyeen raga wax qoraa taas oo ya kudoonayeen in ay ku iibiyaan kutubtooda.




#Article 293: AK-47 (177 words)


AK-47 (ama Avtomat Kalashnikova) (Af-Ruush: Автомат Калашникова образца 1947 года), waa hub weerareed aad u fudud oo qof waliba isticmaali karo, qorigaan rasaas yaryar ayaa loo isticmaalo waxa sameeyay nin ruush ah oo 
magiciisu yahay (Mikhail Kalashnikov) ninkan markii uu keenay fikrad ah in uu sameeyo qorigan dilaaga ah waxa uu ku jiray isbitaal ku yaala magaalada mosko oo lagaga daweynayay dhaawacyo kasoo gaadhay dagaalkii labaad ee dunida, kadib ciidamada ruushku waxa ay si caama u tijaabiyeen qorigan dilaaga ah sanadii 1947, markii lagaadhay sanadii 1950 waxa ay ruushku soo saareen noocyo aad u badan oo qorigan ah , waxa lagu samaynjiray Warshada hubka ee magaceedu yahay izh, kadib sanadkii 1955 .waxa uu qorigani ka hawl galay ama si rasmiya u isticmaalay ciidamada ruushka ama soofiyeedka, kadib waxa iyana warshado samaystay ay qorigan kusamaynayaan dawladihii shuuciga ahaa ee bariga yurub sida Jarmalkii Bari, Poland, Roomaaniya, Yuguslaaviya iyo qaarkale oo badan, hada qorigan waxa si rasmi ah u isticmaala ciidamada dawlado kabadan 40 dawladood, qoriga looyaqaano AK-47 waxa uu qabaa nafaha dad badan oo somali ay ugu badantahay.




#Article 294: Xasan Nasrallaah (502 words)


somaliga {xasan nasralah}carabiga.{حسن نصر الله}{10.ogostos.1960}waa gudoomiyaha guud ee xisbulah .oo ah xisbi lubnaaniya.

xasan nasralah waxa uu ku dhashay magaalada albaasoriyah.ee koonfurta lubnaan.oo u dhaw magaalada suur.isaga oo aad uyar ayay aabihii iyo hooyadii u guureen xaga magaalada bayruut ee caasimada uu ah lubnaan.kadib caailadii nasralah waxa ay degeen mandaqada karantiina.oo ah mandaqad katirsan.bayruut.halkaas ayuu xasan nasralah ku dhamaystay ciyaalnimadiisii.

marxaladii hore ee wax barashadiisa waxa uu ku dhamaystay.madrasada lagu magacaabo.{anajah}kadib waxa uu ku biiray madrasada lagu magacaabo{sin alfiil}ee ay dawladu maamusho.kadib waxa bilaabmay dagaalkii sokeeye ee lubnaan.islamarkaas xasan.iyo caailadiisiiba waxa ya ku noqdeen.magaaladoodii.albasooriya.halkaasna waxa uu kasii watay xsan waxbarasgadiisii.intii 
uu xasan joogay albaasooriya waxa uu kun biiray dhaqdhaqaa amal.ee ay shiicadu lahaayeen.taas
waxa ay ahyd mid lalayaabo waayo inta badan dadka kunool magaalada albasoriya ee uu xasankasoojeedo waxa ay si aada u raacsanaayeen shuuciyada amaba waxa ay ahaayeen shuuciyiin.
wakhtigaas waxa uu nasralah noqday.masuulka amal.ee.magaalada uu kasoojeedo.kadib nasralah waxa ay isbarteen nin laodhanjiray.maxamed alqarawi.kaas oo bare kaahaa.midkamida masaajidada.
magaaladaa uu nasralah daganaa.mudo gaaban kadib markii ay kulmeen ayaa nasralah waxa uu kadalbaday qarwi.in uu kasaacido.in uu aado xagaas iyo magaalada najaf oo ah midkamidsa magaalooyinka ugu waawayn magaalooyinka shiicada kuna taala wadanka ciraaq.kadib qarawi waxa uu xasan nasralah ka kaalmeeyay in uu aado magaalda najaf.oo ah goob shiicadu ay cilmiga u doontaan
kadib markii uu xasan nasralah gaadhay maagaalada najaf jeebkiisa kuma jirin wax lacaga.
nasralah waxa uu rabay in uu lakulmo iimaanka wayn ee ay shiicadu lahaayeen ee maxmed baqir xakiim .ana uusan awoodayn waayo lacag muu haysan.kadib waxa uu sikadisa ula kulmay nin lagu 
magacaabo.cabaas almusawi.waxa uu kula hadlay luqada carabiga ee{ fusxada.}ama guud.isga oo
umalaynayay.in uu ninkani yahay ciraaqi.laakiin ninkaas.uu lakulmay waxa uu ahaa lubnaani kayimi.magaalada.nabi sheet.nasralah aad ayuu ula yaabay waxa ay kunoqotay kadiso.kulankaasi
waxa uu ahaa.isbadl wayn oo nasrlah noloshiisa ku dhacay.halkaas waxa kabilaabantay saaxiibtinimo.dheer oo adag labadaas nin.waxa ay waxbadan kabedeleen taariikhda.lubnaan.kadib
waxa ay wada aasaaseen.xisbiga looyaqaano.maanta xisbulah.sanadii.1982.iyaga oo kabaxay.amal.
nasralah qaybtiihore ee waxbarshdaas uu u doontay ciraaq waxa uu dhamystay.sanadii.1978.xiligaas
oo ciraaq ay kasoo ifbaxaysay isbedel siyaasadeed.oo xukunka uu lawareegayay.xisbigii bacasku.
kadib markii bacs uu xilka qabtay.waxaa.cidhiidhi lasaaray ardaydii.ajaanibka ahayd.ee.najaf 
cilmiga usoodoonatay.waliba cidhiidhkaasi waxa uu aad u saarnaa.ardayda katimaada wadanka lubnaan.oo lagu eedaynayay.in ay xidhiidh la leeyihiin xisbiga aldacwa ee shiicadu ay lahayd oo mucaarid ahaa.marna lagu eedaynayay.in ay taageersanyihiin.xisbiga kale ee kataliya.wadanka suuriya.oo xiligaas ciraaq ay col ahaayeen.
maalin maalmaha kamida ayaa ciidamada amaanka ee wadanka ciraaq waxa ay soo weerareen madrasdii uu nasralah wax kabarnayay.iyaga oo doonaya cabaas.musawi.oo markaa lubnaan ku maqnaa.nasiib wanaag.nasralaah laftiisu markaas muusan joogin.waxa halkaas lagu xidhxidhay saaxiibadii oodhan.
kadib nasralah waxa uu goaansaday in uu lubnaan.kunoqdo.waanuu kunoqday.waxa uu waxbarasho horleh kabilaabay.magaalada baclbak.

noloshiisii siyaasadeed.

sanadii 1982 ayaa waxy ahayd sanadii.ciidamada israaiil ay kuduuleen koonfurta lubnaan.
isla sanadaas waxa kale oo dhacay khilaaf u dhexeeya xubnaha amal.oo waxa ay u qyabsameen.laba kooxood.koox salraaca oo ay hogaaminayaan nasralah iyo muusawi.iyo kooxkale oo uu hogaaminayo.
gudoomiyaha.golaha.baarlamaanka.lubnaan.nabiih.bari.isla markaas nasralah iyo kooxdiisii waxa ay aasaaseen xisbulah.sanadii 1982.xiligaas dadiisu waxy ahyd.22.jir.waxa gudoomiye loodooraty cabaas musawi.cabaas muusawi waxa uu kudhintay duqayn ay u gaysteen diyaaradaha.israaiil.sandkii




#Article 295: Lubnaan (194 words)


Lubnaan carabi: الجمهوريّة اللبنانيّة } waa mid kamida dawladaha carbeed waxaa ay ku taalaa bariga dhexe waxa ay kaga taalaa qaarada aasiya koonfur galbeed waxa ay xuduud la leedahay wadamada  suuriya , Israaiil iyo falastiin. waxa kale oo ay xuduud ku leedahay bada dhexe ama bada cad taariikhda lubnaan aad ayay u dheertahay waxa ay leedahay.taariikh.dheer oo gaadhaysa ilaa 7000.oosano.Siyaasadda haddii aynu hada lubnaan waa wadan siyaasad ahaan dimuquraadi ah waxa xukunka loo qaybsadaa.hab diimeed ama madhabeed.inta badan dadka lubnaan waacarab.waxa ay kalahaystaan islaam iyo kirista.kiristanka lubnaana waa mid kaduwan kadawladaha carbta .oo waxa ay leeyihiin awood balaadhan.lubnaniyiintu waaydii hore ayay dabadaha u haajiriin caalamkana meelkasta way kajoogaan.lubnaan waxa ay dagaalo lagashay dawlada yahuuda kadib markii ay yuhuudu ka qabsadeen koonfurta oo dhan.sanadii 1982.mudabadan kadib lubnaan waxa ay koonfurta dib usoo ceshatay sanadii.2000.taasna waxaa sabab u ahaa xisbiga xisbulah.oo dhuunta u galay dawalda yuhuuda.dagaalkaa yahuuda kasakaw lubnaan waxa kadhacay dagaalo sokeeye,oo aad udarnaa badhtamihii todobaataneeyadii ilaa dhamaadkii sideetameeyadii 2900 sano kahor miladiga waxa magaca lubnaan 12 jeer lagu sheegay gabayo xiligaas latiriyay.

asalka magaca lubnaan.

waxa magacan lubnaan looyaqaanay buuru kuyaala xeebta bari ee bada cad, taariikh aad u dheer kahor oo laguqiyaasi karo.




#Article 296: Google (369 words)


Google (Carabi: جوجل ama أغوغل) loogu dhawaaqo Guugal waa shirkad Ameerikaan ah, bilyandheer ah oo sameeysa, soo saarta, iibisa aaladaha ku xidhiidha internetka. Sidoo kale shirkadani waxay ka ganacsataa xayaysiiska, iidhehda, kireeynta websiteyada, softwareyada, raadinta akhbaarta iyo waxyaabo kale oo badan. Google waxaa la sameeyay dhamaadkii sanadkii 1998kii, waxaa sameeyay laba nin oo lakala yiraahdo Larry Page iyo Sergey Brin oo ahaa laba arday oo Yahuud ahaa oo wax ka baran jiray Jaamacadda Stanford ee kutaala dalka Maraykanka.

Labadan nin wadajir ahaan waxay leeyihiin 14% dhaqaalaha shirkada, laakiin waxay maamulaan 56%, taasi oo awood buuxda u siinaysa jiheynta iyo gacan ku heynta shirkada. Shirkadani google waxay maamushaa 64% raadinta onlineka (online search) ee internetka caalamka, taasi oo ka dhigeysa mida koowaad ee ugu awooda badan waxbaaritaanka internetka ee aduunka. 
Adeegyada shirkada google waxaa ka mid ah aalada Raadinta Google (google search), warqaadaha Gmail, aalad wax lagu keydsho ee Google Drive, adeegyada xafiiska ee loo yaqaan Google Docs, barta bulshada ee Google+, sawiraan, fariimo, softwareka Android, aalada Chrome-ka, OS (operating system), turjumaad, iyo adeegyo badan oo kala duwan oo dhamaantood la xidhiidha internetka. 
Shirkada google waxay sidoo kale leedahay websiteka sawir-socdaha ee youtubeka iyo barta wax-qoraalka ee blogger-ka loo yaqaano. Intaasi waxaa dheer in google ay ku soo baxdo in ka badan 150 luuqadood kuwaasi oo uu ka mid yahay luuqada Af Soomaaliga.
Bishan Agoosto 2015ka, shirkada google waxay ku dhawaaqdey ineey sameeysay shirkad waalid u noqoneysa dhamaan shirkadaha iyo wakaaladaha ku abtirsada google, midaasi oo loogu magac daray Alphabet Inc.

Barta Raadinta Google (google search) waa aalad cilmiyeeysan oo loo isticmaalo wax raadinta barta internetka midaasi ooy leedahay Shirkada Google ee xarunteedu tahay gobolka Kalifoorniya ee wadanka Maraykanka., handling more than three billion searches each day. Barta Raadinta Google, ciwaankeedu yahay , waa mishiinka waxraadinta ugu horeeya dhamaan aaladaha internetka ee dunida, taasi oo lagu qiyaaso in google leedahay 64% dhamaan wax baadhitaanka caalamka. In ku dhow sadex bilyan oo raadin ayaa barta google qaabishaa maalin kasta.
Boga wax raadinta ee google wuxuu ku salaysan yahay nidaam loo yaqaano PageRank taasi oo u suurtogelisa in ay si fudud iskugu keento hal bog akhbaar aad u badan oo ku keydsan meelo kala duwan oo kala fog iyo wakhtiyo kala duwan.




#Article 297: Xeebta Foolmaroodi (181 words)


Wadanka Xeebta Fool-maroodi (; ) waa dawlad ku taala Galbeedka Afrika taasi oo xad la wadaagta wadanka Gaana dhinaca koonfureed; xaga galbeedna waxa ay xuduud kala wadaagtaa dalalka Gini iyo Laybeeriya; waxaa xaga bari ka xiga wadanka Mali iyo Burkina Faso. koonfurna waxa ay xuduud laleedahay.gacanka.giniya.iyo badwaynta atlantiga.casimada.siyaasadeed ee wadankaasi waa magaalada yamasakuuro.aakiin magaalada wadanka ugu wayni waa abuja.magacani waxa uu ku baxay ganacsadayaal afrikaana ayaa waxa ay 
ururinjireen fool maroodiga .kadib waxa ay ku iibinjireen xeebaha wadankaas.dalkani waaxa uu u qaybsamaa.58.gobol.

Dadka dagan dalkani waa dadka madaw.waxa .deegaanka lawadaaga dad aad u yar oo cadaana oo gumaystihii farnsiisku uu kaga tagay.waxa kale oo iyana kunool jaaliyado aad u balaadhan oo kayimi dawladaha carabta,sida suuriya iyo lubnaan.waxa lagu qiyasaa in lubnaaniyiinta wadankaas ku nooli ay gaadhayaan.200.000.oo qof.waxa ay leeyihiin ganacsiga ugu wayn ii wadankan.waxa wadankan kunool.qabiilooyin aad ubadan.qabiilooyinka ugu waaween waxa kamida qabiilada.booli.oo ah.%23.dadka wadankaas dagan.luqada rasmiga ah ee ay kuhadlaan dadka wdankaasiwaaluqada faransiiska.

In ku dhow 38.6% waxa ay haystaan diinta Islaamka.32.8 %.waxa ay haystaan.diinta kiristanka.halka in u dhaxaysa.11.9 % ay haystaan diimo gudaha dalkaas lagu caabudo.dadgaadhaya.16.7 % diinba mahaystaan.




#Article 298: Joorjiya (wadan) (441 words)


Joorjiya waa wadan ku yaalo Bariga Yurub iyo Galbeedka Aasiya.
Caasimada Joorgia waa Tibiliisi. Gobolada Joorjiya waxee gaarayaan 53 gobol.tirada dadka neh waxaa lagu qiyaasaa.ilaa.3,720,400 (2016)

Georgia (Georgian: Somali, transliter .: sakartvelo, IPA: [sɑkʰɑrtʰvɛlɔ] (ku saabsan codkan maqalka)) waa wadan ka jira gobolka Caucasus ee Eurasia. Waxay ku taallaa dhinaca galbeedka Aasiya iyo Bariga Yurub, waxay ku xiran tahay galbeedka Badda Badda, waqooyiga Ruushka, koonfurta ee Turkiga iyo Armenia, iyo koonfurta bari ee Azerbaijan. Magaalada caasimada ah iyo magaalada ugu weyn waa Tbilisi. Georgia waxay daboosho dhulalka 69,700 oo kiilomitir oo isku wareeg ah (26,911 sq mi), dadkuna waa 2017, qiyaastii 3.718 milyan. Georgia waa jamhuuriyad madax-madaxbanaan, iyada oo dawladdu dooratay iyada oo loo marayo dimuqraadiyad wakiil. [3]

Intii lagu jiray xilligii fasalka, boqortooyo madaxbannaan ayaa la aasaasay hadda waxa Georgia, sida Colchis, oo markii dambe loo yaqaano Lazica iyo Iberia. Reer Georgiyadu waxay qabteen mabaadi'da qarnigii 4aad. Caqiidada guud waxay ahayd muhiima aad u weyn xagga midnimada iyo midnimada siyaasadeed ee waddamada Griigi hore. Boqortooyada Midowday ee Georgia waxay gaartay dahab dahab ah xilligii boqornimada David King IV iyo Boqor Tamar 12-aad iyo horraantii 13-aad. Intaas ka dib, boqortooyadii ayaa hoos u dhacday waxayna ugu danbayntii burburisay hoos-u-dhaca awoodaha kala duwan ee gobollada, oo ay ku jiraan Mucaaradka, Boqortooyada Ciraaq, iyo dibad-baxyo isdaba-joog ah oo Iran ah. Boqolkii 18aad, Boqortooyada Bariga ee Boqortooyada ee Kartli-Kakheti waxay ku dhejisey boqortooyadii Boqortooyada Ruushka, oo si toos ah u dhigtay boqortooyadii 1801-kii, waxaana lagu guuleystay Boqortooyada Imraneti ee 1810kii. Xukunka Ruushka ee Georgia ayaa ugu danbeyn lagu qaddariyay heshiisyada kala duwan ee nabadda iyadoo Iran iyo Ottomans iyo dhulalka Giriigga ah ee soo hadhay ay ku dhajiyeen Boqortooyada Ruushka ee ku jirta qaab-qurxoon ee koorsada qarnigii 19-aad. Intii lagu jiray dagaalkii sokeeye ee ka dambeeyey kacdoonka Ruushka ee 1917kii, Georgia waxay si kooban u noqotay qayb ka mid ah Xiriirka Transcaucasian kadibna wuxuu u soo baxay Jamhuuriyad madax-bannaan ka hor intii aan la soo dhicin Ciidankii Ciidanka Xoogga ee 1921 kaas oo abuuray dawlad ka kooban soviirada shaqaalaha iyo beeraha. Sucuudiga Georgia ayaa lagu dari doonaa Federaalka cusub ee Transcaucasian kaas oo 1922-kii noqon lahaa Jamhuuriyad aasaasi ah Midowga Soofiyeeti. Sanadii 1936-kii, Xiriirka Transcaucasian Federation waa la tirtiray, Georgia ayaana u soo baxday Jamhuuriyadda Midowday. Intii lagu guda jiray Dagaalkii Waddaniga Weyn, ku dhawaad ​​700,000 oo Giriig ah ayaa ku dagaalamayay Ciidanka Laanqayrta Cas ee Jarmalka. Ka dib markii hogaamiyaha Soviet Sovet Joseph Stalin, oo ah reer hebel ah, wuxuu geeriyooday 1953-dii, waxaa lagu soo bandhigay munaasabad lagu soo bandhigay Nikita Khrushchev iyo dib-u-habeynkii deenishka, taas oo keentay geerida ku dhowaad boqol arday ah 1956-dii. iyada oo ay musuqmaasuq ba'an iyo kor u 




#Article 299: Boqor Najaashi (848 words)


Boqor Najaashi magaciisa saxda ah waa Asmaxa, waa mid kamida boqoradii Xabashida (itoobiya) waxa uu qaabilay asxaabtii dhankiisa u soo hijrootay xiligii rasuulka s.c.w, waxa ay lajoogeen intii u dhaxaysay 610-629, rasuuulkuna waxa uu yidhi xiligaas waa boqor aan agtiisa cidna lagu dulmiyin waxa uu xukunka qabsaday isaga oo jira 9 sano kadib markii uu adeerkii oo boqor ahaa geeriyooday waxyar kadib waxaa markiiba faafay cadaaladiisa iyo sida fiican ee uu u xukumayay dadkii uu u talinayay isaga oo cadaalada aad u jeclaa durbadiiba meelkasta waxaa gaadhay in uu yahay boqor caadila, sanadii shanaad ee dacwada islaamka ayaa rasuulku s.c.w waxa uu faray asxaabta in ay katagaan Makka oo ay aadaan xagaas iyo xabasha. waxaa jooga ayuu yidhi rasuulku boqor aan agtiisa cidna lagu dulmiyin asxaabtii markaas halkaas aaday waxa ay tiradoodu gaadhaysay 80 marka ciyaalka iyo dumarka laga reebo waxa layidhaahdaa waxa ay dhacday hijradaasii intii u dhaxaysay 10 ilaa 629.

markii ay quraysh iyo kufaartii maqleen warkan aad ayay ula yaaben waanay ka xumaadeen laakiin waxa ay bilaabeen in ay u diraan wafti iyaga oo hadyadana u gudhiibaya si loogusoo dhiibo asxaabtaas waxa kamid ahaa ragii ay qurayshi dirtay.cumar ibnu caas.iyo cabdala ibnu rabiica.kadib markay ay gaadheen xabasha waftigaas ay qurayshi dirtay.waxa ay u dhiibiin najashi hadyadii iyo dalabkii quraysh iyo kufaartu ay ku dalbanayeen in gacanta loosoo galiyo asxaabtaas.iyaga oo ku andacoonaya in ay sii daayeen dhaqankii aabayaashii iyo awoowayaashii.ciisane ay kaleeyihiin waxaan fiicnayn.laakiin.boqor najaaji oo caanku ahaa cadaaladu taas wuu diiday waxaanuu shardi kadhigay in uu dhagaysto dhinaca kale iyo asxaabta.

Najaashi waxa uu wacay Muslimiintii kadibne way yimaadeen markii ay yimaadeen waxaa albaabka agtiisa ka qaliyay jacfar bin abiidaalib isaga oo leh idan ayuu kuydiisanayaa xisba ilaahay 
waxa uu yidhi boqorkii uyeedhaa ninkaa qaylinaya hayidhaahdo hada lkiisee waysoo galeen oo umay sujuudin waxa uu yidhi boqorkii maxaa idiin diiday in aad iisujuudi waydaan? waxa ay ugu jawaabeen waxa aanu u sujuudna alaha ku abuuray ee adigoo dhan kuleh laakiin sujuudu waxa ay noo ahayd salaan xiligii aanu caabudi jirnay asnaamata. kadib ilaahay waxa uu noosoodiray nabi saalaxa waxaana uu na amray in aanu isku salaano salaanta ilaahay raaliga kayahay, kadib boqorkii waxa uu ogaaday intaasi ay tahay xaq oo ay kusoo aroortay tawraat iyo injiil boqorkii intaas kadib waxa uu yidhi kumuu ahaa kii hadalka dalbanayay jacfar waxa uu yidhi aniguu ahaa boqoraw waxa uu u idmay in uu hadlo waxa uu yidhi jacfar waxaad tahay adigu boqor aan jeclayn hadalka badan iyo in agtiisa dadka lagu dulmiyo.kadib jacfar waxa uu najaashi ka dalabaday in ay wada hadlaan isaga iyo cumar boqorka oo maqlaya.waxaanuu yidhi jacfar isaga oo lahadlaya 
cumar.mawaxaanu nahay.adoomo misewaxaanu nahay rag xorah?.cumar waxa uu ugu jawaabay mayee waxaad tihiin rag xora waxa.markale hadana jacfar waxa uu yidhi ma dadbaanu dhacanay mise dhiig ayaanu daadinay?.cumar hadana waxa uu ugu jawaabay may.kadib waxa hadlay najaashi oo kuyidhi cumar hadaa maxaad kadoonaysaan.? waxa uu yidhi cumar waxaanu ahayn qawm iskumida oo waxaanu wada caabudi jirnay diintii aabayaashayo iyo tii awoowayaasha waanay katageen diintayadii waxaanay raaceen diinkale.waxa uu yidhi boqorkii isaga oo lahadlaya camar waa maxay diinta aad wada haysateen waamaxayse diintan cusub ee ay raaceen?.

jacfar ayaa hadlay oo waxa uu yidhi.wixii hore ee aanu caabudi jirnay wwaanu katagnay oo waxa ay ahayd diin shaydaan iyo caabudista asnaamta, hadana waxaanu qaadanay diinta ilaahay ee dhabtaha.oo nooga timi ilaahay.oo uu nookeenay rasuul runsheege ah iyo kitaab kii ciise oo kale
ah.kadib boqorkii waxa uu yidhi jacfaraw waxa aad kahadashay shay aad u wayn.

waxa uu amray in lagaraaco jaraska kaniisada oo lasoo xaadiriyo dhammaan raahibada oodhan, kadib markii ay soo xaadireen waxa uu ku yidhi.waxaan idin waydiinayaa.nabi ciise.iyo qiyaamaha.mawaxaa u dhexeeya.nabi.waxaanay ku jawaabeen haa boqoraw.ciise ayaaba taas inoo cadeeyay.oo inoogu bushaareeyay.kadib najaashi waxa uu kuyidhi jacfar.muxuu.idin amraa ninkani.muxuuse idinka nahyiyaa [diidaa] waxa uu yidhi jacfar waxa uu noo akhriyaa kitaabka ilaahya waxa uu na amraa wanaaga waxa uu naga diidaa xumanta, waxa uu naamraa in aanu ilaalino jiiraanka iyo dumarka. iyo in aan agoonta u gargaarno waxa uu na amraa in aan ilaahay kaligii caabudno.

kadib waxa uu kuidhi waxaad akhridaa waxa uu idinku akhriyo qaar kamida.axa uu akhriyay suuradaha cankabuut iyo ruum.markii uu najaaji maqlay labadaas suuradood ayaa indhihiisa ilmo katimi.waxa uu yidhi noosiikordhi oo noo akhri qaarkale oo kamida xadiiskan fiican. kadib jacfar waxa uu akhriyay suurada alkahaf kadib cumar ibnu caas waxa uu doonay in uu ka cadhaysiiyo najaashi waxaanuu yidhi waxa ay caayayaan nimankani ciise iyo hooyadii.
waxa uu yidhi najaashi waar maxaad kaleedihiin ciise iyo hooyadii maryam , jacfar waxa uu akhriyay suuda maryam, kadib markii uu gaadhay ciise halkii uu suurada kaga jiray ayuu waxa uu yidhi boqorkii walaahay waxaad la timaadeen shay wayn diintiinaan waatii uu ilaahay ciise usoo dhiibay oo kale.

Hadaba ninkaas wanaagsan markii uu dhintay uuna ku dhintay dhul gaalo oo aysan la joogin cid muslimiin ah oo ku tukata Nabigu (scw) isagoo waxyi loogu sheegay ayuu amray saxaabadiisa inay isugu soo baxaan fagaaraha salaadda ciidda si loogu tukado janaazo qof maqan, lamana sheegin cid kale inuu Nabigu (scw) salaad janaazo qof maqan ku tukaday isaga mooyee Alle meel wanaagsan ha geeyo aamin aamin.




#Article 300: Qudus (100 words)


Qudus (Af carabi.القدس)( Af-Hebraw רושלים ) waa magaalo kutaala dalka Falastiin. Qudus waa magaalamadaxda shacabka Falastiin waana qibladdii hore ee Muslimiinta. Qudus waxa ku yaala bayt alaqsaa oo ah qibladda saddexaad ee islaamka. Qudus waa magaalo aad u taariikh dheer. Magaalada qudus waxey u kala qeybsantahay labo qeybood., qeyb waxey magaalamadax u tahay dadka Falastiinyiinta ah, qeyb neh dadka Yahuuda ah. Sanadku markuu ahaa 1949 ayaa Yahuuda waxa ay ku dhawaaqeen in ay Qudus tahay magaalamadaxda israaiil, waxaanay u soo rareen inta badan wasaaradaha dawladdooda iyo xarumaha dawladda waxayna dajiyeen qaybta ay ka haystaan magaalada qudus balse caalamku uma aqoonsana.




#Article 301: Bidcada Soonka (319 words)


Bidcada in laga istaago cunitaanka ka hor intaan la Aadaamin salaadda subax

Sheekh Maxamed Naasirud-diin al-Albaani -Eebbe ha u naxariistee- Isagoo ka hadlaya Xaddiiska Nebiga amaanta Eebbe iyo nabadgelyadiisa korkiisa ha ahaatee ee oranayey: 

( إذا سمع أحدكم النداء والإناء على يده فلا يضعه حتى يقضي حاجته منه )

 
Sidoo kale Sheekh Albaani wuxuu ku yiri ”Tamaam al-Minna” (B. 417-418) Isagoo ka jawaabaya hadalka Sayid Saabiq -Eebbe ha u naxariistee- qoraaga ”Fiqhu Sunna” ee lahaa: 

Sheekh Albaani: Hadalkaasi waxaa laga qaatay qaar ka mid ah kutubta Fiqhiga, mana laha hadalkaasi wax daliil oo Sunnada Nebi Maxamed ah, hase ahaatee wuuba ka soo horjeedaa Rasuulka hadalkiisa amaanta Eebbe iyo naxariistiisa korkiisa ha ahaatee ee oranayey:

.(... إذا سمع أحدكم النداء ) ”Hadduu maqlo midkiin aadaanka ...”.

Ka dib Sheekh Albaani wuxuu yiri:

Xaddiiska waxaa ku jira daliisha ah qofkii uu waagu ku beryo isagoo wax cunaya ama cabbayo, waxaa loo oggol yahay inuusan istaajin cunitaankiisa tan iyo intuu ka cunayo ama ka cabbayo intuu u baahnaa, xaaladdanna ma qusayso Aayaddan:

{وكلوا واشربوا حتى يتبيّن لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر} Oo cuna cabbana intuu ka muuqdo liilanka cadi (waagu) kan madow aroortii.(al-Baqara: 187)

Mana iska hor imaanayaan Aayaddan iyo Axaaddiista la midka ahba iyo Xaddiiskan, mana ka hor imaanayo Ijmaac, ee waxaa sidaas qabay koox ka mid ah Saxaabada iyo kuwo kaleba, oo waxayba sii qabeen in la Suxuuran karo inta uu ka caddaanayo waaga, caddaankuna uu ku fidayo waddooyinka, ka fiiri ”al-Fatxu” (4/109-110).

Sidaas darteed waxyaabaha Xaddiiskan aan ka qaadanayno waxaa ka mid ah inay burinayso Bidcada in laga istaago cunida iyo cabidda ka hor salaadda subax ku dhawaad rubi saac, maxaa yeelay waxay sidaas u samaynayaan cabsi ay ka qabaan inuu ku dhaco Aadaanka salaadda Subax iyagoo Suxuuranayo, hadday ogsoonaan lahaayeen in loo oggol yahay kuma aysan dhici lahayn Bidcadan; ee bal u kuurgal. 

Waxaan ka turjumay kitaabka Qaamuuska Bidacda ee uu qoray al-Callaama Sheekh Albaani




#Article 302: Ismaaciil Cumar Geelle (541 words)


Ismaaciil Cumar Geelle, (Dhashay 27 Nofeember 1947) waa madaxweynaha Dalka Jamhuuriyada Jabuuti waxaana talada dalkaasi loo doortay sanaddii 1999-kii xiligaasi oo uu xilka kala wareegay madaxweynihii isaga ka horeeyey Marxuum Xasan Guuleed Abtidoon kaasi oo jabuuti madaxweyne ka soo ahaa tan iyo markii ay jabuuti ka xorowday guumaystihii faransiiska sanadku markuu ahaa 1977..
Madaxwayne ismaaciil cumar geele waxa hadana markale loodoortay jagada madaxtinimada jabuuti labo jeer oo kale.

Geelle wuxuu ku dhashay Dire Dawa, Itoobiya, wuxuu ku biiray qabiilka siyaasadeed ee xoogga leh ee Mamassan ee qabiilka Dir Ciise. [4] Markii Geelle uu yaraa waxa uu dhigan jiray dugsi quraan oo dhaqameed. Dabayaaqadii 1960-meeyadii, Geelle waxay u guureen Jabuuti ka hor inta ay dhameeyeen dugsiga sare. Kadibna wuxuu ku biiray bilayska, isagoo noqonaya sarkaal madax banaan. Kadib markii uu Jabuuti noqday madaxbannaan, wuxuu noqday madaxa booliska qarsoodiga ah iyo madaxa golaha xukuumadda ee adeerkiis Hassan Gouled Aptidon. Wuxuu tababarka ka helay Adeegga Ammaanka Qaranka Soomaaliya kadibna wuxuu ka soo qaatay Adeegga Sirta Faransiiska, waxaana loogu talagalay inuu noqdo noqoshiisa adeerkiis. Furaha guusha Guelleh waa qaabka ugu fiican ee uu ku ciyaaray kaararka gacantiisa adag, sida laga soo xigtay PINR.

Ismaaciil Cumar Geelle wuxuu la kulmay Madaxweynaha Mareykanka George W. Bush, Janaayo 21, 2003.
Bishii Febraayo 4, 1999, Madaxweyne Gouled Aptidon wuxuu ku dhawaaqay inuu ka fariisan doono wakhtigii doorashooyinka soo socda, iyo shirweynihii aan caadiga ahayn ee Xisbiga, RPP, wuxuu u doortay Geelle inuu noqdo musharaxa madaxweynanimada. Guud ahaan gebogebada RPP iyo garabka midaysan ee Jabhadda Midawga iyo Dimuqraadiyadda (FRUD), Geelle wuxuu ku guuleystay doorashadii madaxweynenimo ee la qabtay 9-kii Abriil, 1999-kii isagoo 74.02% codadka, isaga oo ka adkaaday murashixiisa kaliya, Moussa Ahmed Idriss. [6] [7] Wuxuu xafiiska qabtay 8-dii Maajo. [8] Moussa Ahmed Idriss ayaa loo xiray bishii September ka dib markii uu hanjabay niyadda ciidamada oo lagu xiray goob aan la garanayn. [9]

Bishii Disembar 2000, Geelle ayaa ceyriyay taliyaha ciidanka Booliska Qaranka, Yacin Yabeh; askariga daacada u ah Yacin oo aan wax guul darro ah loo geysan ka dib markii uu shaqada ka eryay. [10]

Geelle waxaa loo magacaabay RPP munaasabaddiisii ​​madaxweynenimada markii labaad oo ah 7dii Oktoobar, 2004, oo ka dhacay Congress-kii aan caadiga ahayn ee xisbiga. Waxa taageeray dhowr xisbi oo kale [11] wuxuuna ahaa musharaxii keli ah ee doorashadii madaxweynenimada ee dhacday 8-dii Abril, 2005. [12] Isaga oo aan lahayn tartan, wuxuu ku guuleystay 100% codadkii la dhiibay waxaana loo dhaariyay lix sano oo labaad, kaas oo uu sheegay in uu noqon doono kii ugu dambeeyey, May 7 [13]

Si kastaba ha ahaatee, sannadkii 2010, Geelle wuxuu ku qanciyay Golaha Qaranka ee Jabuuti inuu beddelo dastuurka qaranka, isaga oo u oggolaanaya inuu istaago muddo saddexaad ah. [14] Tani waxay si cad u cadeeyeen in uu magaciisa ku qorayo codbixinta doorashadii Jabuuti ee 2011-kii. Waxay sidoo kale keentay dibad-bax ballaadhan oo ka bilaabmay 2010-kii oo la mid ah dhaqdhaqaaqa ballaaran ee dimoqraadiyada ee dalalka Carabta. Dibad-baxyada ayaa si degdeg ah loo dhigey.

Xisbiyada mucaaradka ayaa si rasmi ah u ansixiyay doorashadii, iyada oo kaliya hal musharax yar oo la yiraahdo isaga oo ka soo horjeeda codbixinta. Geelle wuxuu ku guuleystay 80% codadka. [16] Human Rights Watch ayaa su'aal ka keenay in doorashada loo yeeri karo caddaalad markii hoggaamiyeyaasha mucaaradka lagu xirxiray laba jeer ka hor codeynta.




#Article 303: Indunisiya (193 words)


Jamhuuriyada Indunisiya, (id: Indonesia, Ingiriis: Republic of Indonesia) waa dawlad kutaala koonfur bari asiya waana Dawladda ugu weyn Islaamka marka la eego xaga dadka ama tirada dadka. laakiin dastuurka Indunisiya
maqorin in diinta Islaamku ay tahay diinta dalka..

wadankani waxa uu ka koobanyahay 33 gobol.waxa ayna u kala baxaan sidan..

waxa jirta indonisiya.gobolo haysta maamul hoosaad.oo aan lamid ahayn gobalada kale kuwana waxaa kamida.Aceh Yogyakarta matalan goboladaas haysta ismaamul hoosaadka waxa ay xaq u leeyihiin in wixii ku saabsan qaanuunka lagu dhameeyo gudaha gobolka iyada oo aan caasimada waxba looga bahan.indonisiya waa dal wayn waxa uu ka koobanyahay in ku dhaw 2000 oo jasiiradood
sanadii 2002 waxa dalka ka goay gobolka la odhan jiray taymuurta bari. oo hadeer dawld 
ah.

Indunisiya kadib markii ay madax banaanida qaadatay waxa xukumay oo talada wadanka qabtay ahaana madaxwaynihii ugu horeeyay.axmad sokarno.waxa axmad sookaarno ku xigay oo wadanka waxnbadan xukumay.cali soharto.oo xukumay indoniisa mudo ku dhaw afartan sano ilaa xukunka laga tuuray sanadii 1998.kadib waxaa talada qabtay masaxwayne.cabdi raxmaan waxiid .waxaa kale oo iyana madaxwayne kanoqatay wadankaas gabadh uu dhalay madaxwaynihii ugu horeeyay ee wadankaas 
oo magaceedu yahay.miigawaati sokarnio buturi.hada waxaa madaxwayne ka ah wiiwido banban yoodayoono.




#Article 304: Xisbiga Hantiwadaagga Soomaaliyeed (361 words)


Xisbiga Hantiwadaagga Soomaaliyeed (, XHS; , Al-Hizb Al-Ishtiraki At-Thawri As-Sumal) (XHKS) 1976 - 1991 waa xisbigii talada wadanka Soomaaliya hayay mudadii ugu dheerayd oo taxane ahayd 21 sano.

XHKS waxaa uu ka koobnaa Gollaha Sare ee Hantiwadaagga, Gollaha Dhexe iyo Ururada Bulshada oo laga dooran jiray dhamaan 18 gobolka ee Soomaaliya.

XHKS dadka qaar waxay faaladooda ku qoraan in wixii ka dambeeyay qaxii caasimada Muqdisho laga qaxay horaantii sanadkii 1991 inuu dhowr jeer xuubsiibtay isaga xiligaas ka horna soo maray magacyo kale sida Xisbiga Midowga Mareexaan ama Marehan Union iyada oo xaqiiqdii XHKS ay ku jireen dad ka soo jeeda dhamaan xubnaha ama qabaa'ilada Soomaaliyeed.

Xisbyada kale ee mideeyay ummada waxaa ka mid ahaa xisbigii SYL oo doorashaddii labaad ee madaxwaynimo ee wadanka Soomaaliya sanadkii 1967 uu lahaa musharax ka soo jeeda gobol walba iyo degma walba oo wadanka Soomaaliya ku taal.

XHKS markii uu talada wadanka la wareegay sanadkii 1969, waxaa isla markiiba la dhisay golle ka kooban hal xisbi. Sidaas ayuuna ku soo ifbaxay XHKS. Dhamaan madaxdii wadanka, 1974 markii la bedelay dastuurka qaranka ilaa burburkii 1991, waxay ka tirsanaayeen oo ahaayeen xubno XHKS.

Doorashooyinkii 1960 iyo 1967 waxaa kuraastii oo dhan kala qaatay dhowr xisbi oo kala ahaa SYL, Hisbiya D. M. (mucaarad ku ahaa in xoriyad la helo-garabsar Talyaaniga), Marehan Union, SNL iyo USC labo garab oo qabiilada waaweyn ee waqooyiga ku salaysan. 

Tan iyo wakhtigii dadka Soomaalidu qaateen xoriyada waxaa jiray xisbiyo siyaasadeed. Sanadkii 1969kii ayaa waxaa talada wadanka la wareegay Golaha Sare Kacaanka (SRC) kuwaasi oo dhowr nooc oo xisbiyo ah soo bandhigay; sida Xisbigii Hantiwadaaga.
Si kastaba ha ahaatee, waxaa wadanka Soomaaliya ugu horeeyay Xisbiga SYL, kuwaasi oo ahaa xisbigii la dagaalamay gumaystihii wadanka. 

Markii Jaale Siyaad Barre la wareegay talada wadanka, waxaa meesha ka baxday dhamaan xisbiyadii bulshada ee madaxa banaanaa, wakhtigaasi oo wadanka Soomaaliya iskubedelay nidaamka shuuciyada ee laga keenay wadanka Ruushka iyo Shiinaha. Ka dib, markii uu dhacay dagaalkii sokeeye ee wadanka sanadkii 1991kii ayaa waxaa meesha ka baxday dhamaanba nidaamkii dowladnimo ee wadanka Soomaaliya. Si kastaba ha ahaatee, dadaalo badan oo dawlad dhisid ah ka dib waxaa Soomaaliya dib uga soo noolaaday nidaamka xisbiyada kuwaasi oo ilaa maanta daciif ah.




#Article 305: Xarakada Islaax (1848 words)


 
Xarakada Islaax ee Soomaaliya waa xarako Islaami ah oo la asaasay 11 Luulyo 1978 oo waafaqsan 6 Shacban 1398H; waxayna salka ku haysaa fikirkii iyo manhajkii Xarakada Al-Ikhwaan Al-muslimiin ee la asaasay 1928dii. 
Xarakadu waxay ka shaqaysaa kor u qaadista ku dhaqanka Diinta Islaamka; ee qofka, qoyska iyo bulshadaba, iyadoo laga ambaqaadayo fahamka Islaamka ee wasadiyada iyo ictidaalka ku dhisan.
Waxaa kale oo xarakadu ka shaqaysaa sidii loo heli lahaa bulsho Soomaaliyeed oo dawlad hufan leh, horumarsan, fahamsan kuna dhaqanta mabaadi’da Islaamka sida shuurada, cadaaladda, sinnaanta iyo karaameynta insaanka iyo dhowrista xuquuqdiisa. 
Waxaa kale oo xarakadu higsanaysaa in laga dhigo guud ahaan dunida gaar ahaan gobolka Geeska Afrika meel nabad ah oo ka fog qulqulatooyinka iyo dagaalada, iyadoo laga hortegayo sababaha keeni kara dagaaladaas. 
Waxaa kale oo Xarakadu ka shaqaynaysaa in la xoojiyo xiriirka walaalnimo ee ka dhexeeya Soomaaliya iyo dunida Carabta, Islaamka iyo Afrika.
Ugu dambeyntii, Xarakadu waxay kaalin ka qaadanaysaa sidii loo heli lahaa duni is xaq dhawrta, nabad ku wada noolaata, dulmiga ka hortagta, xoriyadna siisa qofka iyo shucuubta.

Waxa ayna ka mid tahay ururada ka jira Soomaliya gudeheeda iyo qurba joogta soomaaliyeed.

 
Ujeeddooyinka ay higsanayso Xarakada Islaax, kana shaqaynayso hirgelinteedu waa:
In la tarbiyeeyo qofka, qoyska iyo bulshada, lana kobciyo habdhaqanka waafaqsan Islaamka, bulshadana la gaarsiiyo nidaam dawladeed ka dhigta Islaamka marjaciyo lama gudbaan ah.
In la horumariyo bulshada dhan kasta, gaar ahaan in laga hortago jahliga, mudnaanta koowaadna la siiyo waxbarashada iyo barbaarinta.
In la taageero hay`adaha bulshada rayidka, sida ururada samafalka kuwa xirfadlayaasha iwm, si loo gaaro iskaalmaysiga iyo iskaashiga qaybaha bulshada ee kala duwan.
In lagu dadaalo sidii loo heli lahaa jawi suuro geliya horumar dhaqaale iyo adeegsiga tiknoloojiyada ayada oo la dhawrayo biiada iyo deegaanka.
Sare u qaadida wacyiga shacabka iyo ku adkaynta dhowridda anshaxa Islaamka iyo kan wadaniga ah, sida walaalnimada, xorriyada qofka, shuuraha, cadaaladda, saraynta sharciga iwm.
In laga shaqeeyo joojinta dagaalada sokeeye, lana horjoogsado wax kasta oo bulshada kala gaynaya, ayada oo la xoojinayo wadanoolaanshaha bulshada, sinaanta iyo walaaltinimada, lana tirtirayo dulmiga.
In la daryeelo qoyska iyo caruurta, iyo tixgelinta haweenka iyo dhowrista xuquuqdooda.
In la taabbageliyo adeegyada bulshada sida waxbarashada, caafimaadka iwm.
In la hirgeliyo xasiloonida siyaasadeed, horumarinta bulshada iyo dhaqaalaha ee Geeska Afrika
In la xoojiyo iskaashiga shacabwaynaha dunida ka dhexeeya, gaar ahaan shucuubta Islaamka, Carabta iyo Afrika.
In la ciribtiro dhammaan noocyada kala duwan ee isticmaarka, dulmiga bulshada iyo ixtikaarka hantida; iyo difaaca arrimaha ka dhexeeya umadaha sida nabadda guud ee dunida, ilaalinta deegaanka iyo xurmaynta Bani`aadamka  dhowrida xorriyadda.caqiido ahaan yay raacsanyihiin ma ahlusunah waljamaaca mis waxkale ayay citiqaadsanyihiin haddii ay ahlusuna yihiin ma ash cariyaa mise waa maaturiidiyah waxii intaa kabaxsan haday yihiin yay galaan

Xarakada Islaax, si ay u xaqiijiso ujeeddooyinkeeda waxay raacaysaa tabahan ama waddooyinkan:

Barbaarin joogto ah oo lagu kobciyo habdhaqanka Islaamka iyo dhawridda waxyaabaha lama taabtaanka ah ee dalkeenna.gaarka u ah.
Fidinta iyo koruqaadista dacwada Islaamka iyada oo la adeegsanayo goobaha kala duwan sida masaajiddada, dugsiyada Qur’aanka, munaasabooyinka iyo qalabka warbaahinta. 
Ka qayb qaadashada hawlaha siyaasadeed iyo saamaynta go`aannada dalka, si ku salaysan nabadgelyo una adeegaysa danta guud ee dalka iyo dadka.
Adeegsiga wadahadalka iyo wada xaajoodka si loo gaaro isfaham iyo xalinta khilaafaadka.
Kobcinta iskaashiga iyo iskuduubnida bulshada, iyo in la ciribtiro dhaqamada dhaawici kara arintan sida: faquuqidda, fogeynta iyo is-xaqiridda.
Adeegsiga qaababka culeysaarka iyo u doodidda waxyaabaha loo arko danta dalka iyo diinta.
taageeridda iyo xoojinta hay`adaha bulshada rayidka ah, tan oo sare u qaadaysa iskaashiga bulshada dhexdeeda ah

Manhajka xarakada, oo ay muslimiinta ugu yeerayso, xubnaheedana ku barbaarinayso waxaa sal u ah ku dhaqanka Kitaabta Qur’aanka iyo Sunnada Nabigeenna (NNKH) oo loo fahmayo sidii ay u fahmeen salafkii saalixa ahaa, kaas oo ku dhisnaa ictidaal iyo dhexdhexaadnimo (wasadiyo), kana amba-qaadaya marxaladeyn. Manhajkaas oo ujeedadiisu tahay in lagu barbaariyo ruuxa muslimka ah in Islaamku yahay diin dhamaystiran oo hagaysa nolosha oo dhan, tan dunida iyo tan aakhirada; tan qofka, qoyska, bulshada iyo dawladda. Manhajku wuxuu ku salaysan yahay in la isku soo dhaweeyo qaabka ay Islaamka u fahamsan yihiin muslimiintu, gaar ahaan xubnaha xarakada, wuxuuna leeyahay heerar barbaarin oo midba kan kale ka sareeyo oo kor u qaadayo ku toosnanta Islaamka. Manhajka barbaarinta waxaa lagu dhisay inuu soo saaro ruux dhaqankiisu Alle ka cabsi yahay, bulshadana kula dhaqma walaaltinimo, iskaashi, dulqaad, isqadarin, nabad, cadaalad, amaano iwm. Manhajka xarakadu sidaas ayuu umiisaamayaa barbaarinta nafta, ruuxda iyo caqliga. Waxaa kaloo manhajku ku barbaarinayaa xubnaha inay u adeegaan bulshadooda, u gudbiyaan dacwada iyo inay horseed ugu noqdaan wax kasta oo khayr ah

Hawlaha guud ee Islaax ay qabanayso marxaladan , ee ku aaddan la falgalka xaaladda Soomaaliya, waxaa hagaya siyaasaadkan: 

Soomaaliya dhibaato siyaasadeed ayaa ka taagan, waxaana halakeeyay dagaallo sokeeye oo sababay burbur guud. Waxaa la riday dowladdii dhexe ee kelitaliska ahayd Janaayo 1991. Gobollo badan oo dalka ah waxaa ka dhacay dagaallo culus, waxaana xoogaystay tafaraaruq bulshada dhexdeeda ah. Dagaaladan sokeeye, oo ah fitno dhexmartay dad walaalo ah oo Muslim ah, cidina kuma guulaysan inay guulo siyaasadeed oo la taaban karo ku gaarto; mana keenin dagaaladani xal guud ee dhibaatada Soomaaliya.
Haddaba, Islaax waxay rumaysan tahay in wadahadal iyo dibuheshiin lagu gaari karo xallinta khilaafka siyaasadeed ee Soomaalida dhexyaal, isla markaasna dib loogu soo celin karo dawlad Soomaaliyeed oo awood u leh gudashada xilkeeda.
Dibuheshiisiintu (إصلاح ذات البين) waa waajib diini ah oo inna wada saaran, dalka iyo dadkuna waxay u qabaan baahi xoog leh.
Cid kasta oo is haysa wuxuu Ilaahay –SW- faray inay heshiiyaan

قال تعالى: ((فاتقّوا الله وأصلحوا ذات بينكم , وأطيعوا الله ورسوله إن كنتم مؤمنين)) الأنفال : 1 
((Alle ka cabsada, wanaajiyana xaalka dhexdiina ah, Alle iyo Rasuulkiisana adeeca haddaad kuwo rumeeeyay tihiin)) Al- Anfaal: 1.
Dhinacyada is haya maahane, bulshada inteeda kale wuxuu Ilaahay –SW- faray inay ka shaqeeyaan siday dibuheshiin u dhex dhigi lahaayeen:

قال تعالى: ((إنّما المؤمنون إخوة , فأصلحوا بين أخويكم , واتّقوا الله لعلّكم ترحمون)) الحجرات :10

((Mu`miniintu waa walaalo, ee wanaajiya walaalihiin dhexdooda, Allena ka cabsada, waxaad u dhowdihiin inuu idiin naxariisto e )) Al- Xujuraat : 10

Sidaas darteed siyaasaadka Islaax ee marxaladan waxaa ka mid ah taabbagelinta dibuheshiin buuxda oo Soomaaliya ka hanaqaadda. Waayo dibuheshiisiintu waa meesha ugu danbaysa ee cid kasta oo dagaalantaa ay hawsheeda ku soo gebagebaynayso.
Islaax waxay aragtaa in la baajiyo waqti iyo xoog badan, hawshana laga bilaabo dibuheshiisiinta, halka markii la soo daalo dibuheshiisiinta loo soo noqon lahaa. Xarakaduna waxay kaalinteeda ka qaadanaysaa ka shaqaynta hawlaha dibuheshiisiinta.

Dawladdii dhexe ee Soomaaliya waxay burburtay Janaayo 1991, waxaa bilawday iskudayo sidii dawladdaas dhexe dib loogu soo dhisi lahaa, tiro shirar dibuheshiisiineed ayaa dalka gudihiisa iyo dibadiisaba lagu qabtay.
Dawlad la`aan lama ilaalin karo danta guud ee dalka iyo dadka, waxaana halis gelaya qaranimada iyo madaxbanaanida Jamhuuriyada Soomaaliya.
Haddaba, iyadoo laga duulayo ahmiyada dawladnimada iyo dhibaatadii laga dhaxlay maqnaanshaheeda ayay xarakadu mudnaanta koowaad siinaysa wax kasta oo suuragelinaya taabbagelinta dawlad Soomaaliyeed oo awood leh, iyadoo lala kaashanayo dhammaan qaybaha bulshada iyo dawladaha saaxiibka ama walaalaha la ah Soomaaliya. 

Midnimadu bulshada waxay lama huraan u tahay wadanoolaanshaha iyo horumarka. Sidaas darteed waa in laga wada shaqeeyo ilaalinta midnimada ummadda iyo kobcinteeda. Waa in la abuuraa lana dhiirrigeliyaa waxyaabaha midnimada kobcinaya, sida: isjacaylka, iskaalmaynta, iskaashiga bulshada dhexdeeda ah.
Dhanka kale waxaa jira waxyaabo kalaqaybinaya bulshada, burburinna kara midnimadeeda, sida qabyaaladda, eexda iwm. Waxaa lagama maarmaan ah in laga hortago lalana dagaallamo waxyaabahaas dhaawacaya midnimada iyo wadajirka bulshada.
Haddaba Islaax waxay rumaysantahay, kana shaqaynaysaa ilaalinta iyo kobcinta midnimada iyo wadajirka bulshada, iyadoo la dhiirigelinayo waxyaabaha kor u qaadaya. Sidoo kale, waxay ka shaqeynaysaa in laga hortago waxyaabaha dhaawixi kara midnimada, wadajirka iyo wadanoolaanshaha bulshada.

Xarakadu waxay u aragtaa hay`adaha bulshada rayidku in ay muhiim u yihiin horumarka bulshada iyo mashruucyadeeda kala duwan ee nolosha sida:– caafimaadka, waxbarashada, biyaha iyo korontada iwm.
Ururada bulshada rayidku waxay qayb ka yihiin xoojinta iskaashiga iyo wax wadaqaybsiga bulshada dhexdeeda; iyo in bulshada ka qaybqaadato hawlaha danta guud.
Waxaa kale oo ay bulshada rayidku asaas muhiim ah u tahay dhisidda iyo dhowridda xorriyadaha, iyo kahortagga kalitalisnimo xagga maamulka iyo siyaasadda ah.
Sidaas darteed Islaax waxay aragtaa, kana shaqaynaysaa xoojinta bulshada rayidka ee Soomaaliya.

waxaa laga dhaxlay nidaamkii milateriga ahaa, dersi lama ilaawaan ah kolkii uu u adeegsaday awood iyo maquunin ka dhan ah shacabka Soomaaliyeed, Natiijadu waxay noqotay kacdoon shacbi oo ballaaran oo riday nidaamkii burburiyayna dawladdii iyo haybadeedii, waxaana la burburay ilbaxnimadii iyo soojireenkii shacabka soomaaliyeed .
Dhinaca dagaaladii sokeeye ee bulshada dhexdeeda ahaa, waa la wada garanayaa khasaarooyinka iyo natiijooyinka foosha xun ee ka dhashay, iyo danbiyadii iyo dhibaatooyinkii argagaxa lahaa oo ay reebeen dagaaladaas. 

Haddaba annagoo ka faa’iidaysanayna waayo-aragnimadaas dalka soo martay iyo kuwa caalamiga ahba; kana ambaqaadayna fahamka saxda ah ee Islaamka, ayaannu waxaan u aragnaa dhinac kasta oo raba inuu adeegsado xoog si uu u xaqiijiyo ujeeddooyinkiisa siyaasadeed in uu sii dheeraynayo dhaawaca shacabka dhibaataysan, burbur maahane faa`iido waartana ka soo hoynayn.
Waxaa inna soo maray muddo dheer oo aan dhadhaminay in nagu filan oo ah: xoog isu adeegsi, kalitalisnimo iyo ku dhaqanka hababka ku dhisan fogaynta, liididda  kugaboodfalka xuquuqda dadka kale ilaa aan ka waynay qaranimadeenii, dibna u dhacnay. Waa waayo-argnimo qaraar oo inna tusinaysa dhibaatada ay leedahay xoog isu-adeegsiga Soomaalida dhexdeeda ah.
Waayo-aragnimadani waxay ina xasuusinaysaa sida xooggan ee Diinta Islaamku innooga digtay dagaalada fitnada ah ee bulshada dhexdeeda.
Sidaas darteed, Islaax way diidan tahay, in xoog hubaysan Soomaalidu isu adeegsato si loo gaaro ujeeddooyin siyaasadeed.

Isbeddelka loo baahanyahay ee la tiigsanayo, waa isbeddel ka bilaabanaya dhisidda iyo barbaarinta qofka, kadibna u gudbaya bulshada iyadoo loo marayo dadaallo xoogan oo taxane ah si loo abuuro bulsho ku toosan manhajka Alle S.W. Isbeddelkani waa inuu gaaraa dawladda hay’adaheeda iyo waaxyaheeda kala duwan. 
Hawshani waxay u baahantahay in la isu geeyo dadaallo badan, la isuna duwo qaybaha kala duwan ee ummadda iyo awoodahooda si loo gaaro ujeeddooyinkaas gogolxaarka u noqonaya helidda nabadgelyo, xasilooni iyo baraare, daawaynana dhaawacyadii dagaaladii sokeeye iyo dhibaatooyinkii ay reebeen. 
Xarakada Islaax kolkii ay soo if baxday 1978 waxay ku saleysay barnaamijyadeeda, Siyaasaddaheeda iyo aragtiyadaheedaba hababka degan ee ku dhisan isqancinta iyo wadahadalka, haba kala fogaadeen aragtiyada iyo afkaarta la kala qabo e. 

Laga bilaabo dabayaaqadii toddobaatameeyadii ee qarnigii tagay ayay samaysmeen jabhado Soomaaliyeed oo hubaysan oo mucaarad ah, waxayna gacan weydiisteen dawlado shisheeye oo qaarkood cadawga soomaaliyeed ahaayeen, si ay uga helaan kaalmo dhaqaale, hub  mid siyaasadeedba . Ridistii Dawladda dhexe ka dib, waxay bilaabeen kooxaha Soomaaliyeed in koox kastaa garabsato awood shisheeye si ay uga adkaato dhinacyada kale ee Soomaaliyeed ee ay is hayaan. Waxaana tobaneeyo jeer isbedelay hadba dhinaca la safan cadawga, waxaad arkaysaa koox la safan cadawga, muddo yar dabadeedna ka so horjeeda. Mar labaad ama saddexaad, ama afaraadna ku noqonaysa meeshii hore. Habkanina waa mid ku soo noqnoqda hadba kolkii shucuubtu daciifto oo ay waydo awoodeeda dhabta ah. 
Cadaw la garabsadaana waa danbi aan la dhaafi karin, waana khiyaano  dayacaad la dayaco dalka, dhinacna libintu ku raaci mayso garabsigaas. 
Dhinacyadan Soomaaliyeed ee kaashanaya awoodda dalalka dibaddu marna guul ku gaari maayaan, dalkooda iyo dadkoodana dhibaato hor leh ayay u sii gaysanayaan, qaranimadii Soomaaliyana way sii wiiqmaysaa.
Haddaba, waa in dhammaan laga waantoobaa in la kaashado awoodda dalalka shisheeye si looga adkaado dhinaca kale ee Soomaaliyeed, taas oo faragelin ku ah arrimaha dalka, isla markaasna aan ka qaybqaadanayn xallinta dhibaatadiisa




#Article 306: Cigaal shiidaad (1041 words)


Cigaal shiidaad cigaal waxa uu ahaa nin xigmad badan oo fulayna lagu xanto.waxa uu ahaa fulay laakiin xigmadi ku jirto oo ilaa hada soomalidu way isticmaashaa hadaldiisii ama maah maahihiisii.
matalan marka qof uu doonayo in qof ay saaxiib ahaayeen oo xumeeyay uu u maah maaho waxa uu soo qaataa maahmahdii uu bixiyay cigaal ee kurtinka somaliduna sidaan soo sheegnay ilaa hada aad ayay u 
isticmaashaa maah maahaha cigaal 

cigaal oo degan meel miyi ah oo magaalada u dhow ayaa goor barqo u socdaalay magaalada wuxuuna qaatay ul iyo wayso markii salaadii duhjkfhuadfhusduifyhuksdhyfu8isodfhuisdyfhu iska dhigay ushiina dhinaca midig markuu waysadii isyidhi bilow ayuu waysadii mooday bahal intuu ushii si degdeg ah u qaatay ayuu waysadii ku dhuftay waayo wuxuu mooday bahal wuxuuna yidhi ( way nagaranaysaa oo nagaadaysaa)  ahay baan u malaynayaa (garo way i garan wayna i gaadin). wuxuu la joogay cigaal ari, waxay ahayd waqtiga arigu harsado geedaha, ri ka mid ah arigii oo cigaal hortiisa fidhida ayuu ka cabsaday.

cigaal ayaa maalin asagoo gurigiisa joogo loo sheegay inay col usoo socdaan 

markaasuu xaaskiisii ku yiri naayaahee waan is aaseyaayee igu dul ooy markeey u yimaadaan iyadoo ku dul ooneeysa  markaasey yiraahdeen maxaa ku dhacey , uma ay jawaabin iyadoo oo hintii siiwadata ayuu cigaal qabrigii ka yiri NAA SHALUU GO,AY DHeh.
Markaas ayay dadlkii u socday inay dilaan iska laabteen sababtoo ah waxay is dhaheen kan dabaal waaye ee maxaa ka dilaysaan 
Cigaal isma aasin ee wuxuu ku yiri xaaskiisa ugu duub raarkan ama falag hadba kii aad u taqaan                    ALISHTII WANKUJECLAHAY I LOVE U NOLASHEYDA

cigaal baa maalin asagoo gurigiisa hortaagan oo sita waran af badan baa waxaa ku soo guurguurtay wiil uu dhalay oo aan sanad gaarin oo afar fool kaliya leh markasuu cigaal baqay wiilka afka ku soo taagaya ee ku soo socda (ilaa waa aabihiise)cigaal naagtiisii buu ku yiri naa iga qabo afar foolaha rag la iskuma sii daaya oo gadaal gadaal u cararay naagtii inuu la ciyaarayay mooday oo kaftan bay u qaadatay oo way iska qososhay goortuu arkay inay qoslayso buu warankii la baxay oo ka madaxa ka taagay lol.. hadde maxaa dhacay wiilkii bartii buu ku takhalusay.... 

Waa cigaal oo meel gurigiisa udhow jooga goor barqo ah, waxaa kusoo facleeyey naylo ama ubad badan si xoog lehna ugu yaacaya dhinicii guriga, haddee Cigaal saad kutaaqaaniinba maaha nacas ay taladu ka hoos baxdee, waxuu isyiri alaylehe balada kuwaan dabada kawada yay ku haleeline kagaarsii oo baxso, markaasuu naylihii hor cararay asagoo tafta haysta oo oo si xoog leh u neeftuuraya, waxaa arkay dadkii guriga joogay oo fahmay inaay maanta Cigaal maalintiisii tahay ayaa su'aashaan waydiiyay, war maxaa kugu dhacay Cigaal?, wayna ku qosleen, Haddee ma Cigaalbay ka gar helin? waa nin aftahan ah oo sida la isu furdaansho kusoo takhasusay, waxuuna ku jawaabay. war kunaas madaxa madow waxay kasoo dideen baan kasoo diday. Asagoo tilmaamaya inuusan talada baqashada uusan kali ku ahayne ee uu lawadaago kun naylood oo ayaguba isku raacay in gurigii laqabto intaan ladaba goosan. 

sxb kay waxaan kacod sanayaah mar ka uu qorayo sheeko ama sheekooyin waa in uu wada tashi sameeyo si uu u helo xogta dhabta ah runtii waa nin aad u fakar fican waayo waxa uu isku dayay in uu usoo gudbiyo dhanbaal ah sheekoyin aad ufican somaliwey markila eego rag sumcad ku dhexlahaa oo lasugi jiray hadal ka kasoo yeero 
 sida cigaal shidaal raage ugaas sayd abdalle xasan wiilwaal qaman bulxan mataan ciided iyo rag aad ubadan sida juxa oo carab ahaa kn shekoyin macaan ku dhex leh caruurta 

cigaal shudaal waxa uu ahaa nin nin dhalay oo geesi ah lkn saban ka aad ku nosha hay waxaa had iyo jeer laga dalacdaah nin bulshadu si weyn uxisayso sugan tisa ama shekoyin kisa wayo qofku marka uu isku dayo she koyin dad ku way ku amanin hadaladad waysi wad wadin si aad marwalba uguso gudbiso mid xisa leh waxaan dhihi karaah cigaal waxa uu ahaa jilaa caan ah 
oo ku jilijilay qarnigaa lajogo si uu bulshada u qanciyo 
cigaal waxa  atoore badiye \
hadaba cigaal dadku maxay ku shegaan waa su aal?
cigaal waxa uu ahaa nin dheer ilmaa mitrkisu ya 2 mtr waxa uu ahaa nin cad oo bidaar le waxa uu xiran jiray dharka midab kisu yahay cadaan jeniqar waxa uuhaa nin sumcad kuleh bulshada waxa uu ahaa nin ku jili jiray fulay waxa una ahaa nin qabilkisu yahay ogaadeen waxa uu na dagi jiray dhulkan somalida eithopea wa inta an ka aqaan cigaa oo aan kamaqlay mar waad mahad san tahiin

waxaa la odhan karaa sheekooyinka cigaal shiidaad waa kuwo caalami ahaan la tartami kara sheekooyin caalami ah, sida sheekooyinka caalamiga  sheekooyinka cigaal shiidaad waxa ay ka mid yihiin sheekooyinka dhaqanka u ah umada somaliyeed isla markaasna ay umada somaliyeed hida ahaanta u leedahay laakiin ku dhaw in dhawaan lawaayo.

waar armay nagu daraan inkaar qabaha

Sheekadii cigaal (WAR AMAY NAGU DARAAN INKAAR QABAHA)

Wiil uu cigaal shidaad adeer u yahay ayaa ladilay markasaa waxaa ay dhaheen tolkisii aanu ka soo aarsano oo usoo aarno willkenii. Cigaal shidaad ayaa loosheegay inay ragu ku tala galeen inay usoo araan wiilkii uu adeerka u ahaa markasuu cigaal wuxuu isleeyahay isagoo isla hadlaya,  war inkaar qabaha amay nagu daraan anagana sidii baa dagaal loogu diyaar garoobay.

Cigaal wuxuu ahaa ninka raga ugu geesisan sida sheekada ka muuqata, raga geesiyada ahna fardaha kuwa ugu dhereeya ayaa lasiin jiray.  wxaaa qoaray cunug yar ooo kenyaaati uraaayo aah

waxaa dhacday in cigaal faras dhereeya lasiiyo. waxaa dhacday faraskii inuu dadkii oo dhan kala dhexbaxo cigaal oo saaran ileen fardaha oo dhan ayuuka dhereyaa. cabaar markuu ka hormaray dadkii oodhan ayuu cigaal shidaad is yiri  war balaayadu amuu col iila galaa dhereyaa 

hal marbuu iska tuuray faraskii oo gurigii dib oogu soo laabtay. 

dadkii ayaa wareestay oo yiri CIGAAL MAXAA DHACAY SOTAAD DAGAALKII KA QAYBGASHAY MA AHAN Cigaal wuxuu ku jawaabay  waalaisku baa ba'ayoo faraskaygii waa dhintay manta waranbaa caloosha ka soo riday sheekadii isagoo wada ayaa farayskii soociyay oo guriga gasadiisa soo sitaagay, markasay dadkii dhaheen faraskii Cigaal shidaad waa kanaaa. inta isla hadlay ayuu yiri sharafta alla kaa qaad, muusugo intaan hadalka dhameenayo

fadlan hadaad sheekadan sikale u xafidsantahay oo aad isledahay waa qalday, waad isixi kartaa adoo aad u maha

Instagram: @lil_griemzy

qore mohamed ali ahmed




#Article 307: Mahatma Gandhi (754 words)


Mohandas Karamchand Gandhi (;  ; 2 Oktoober 1869 – 30 January 1948) wuxuu ahaa hogaamiye xisbi u dhaqdhaqaaqa xoriyada iyo madaxbanaanida wadanka Hindiya. Karmishaan Gandi oo lagu naanayso mahatma gandi (oo ay macneheedu tahay kii naftiisu aadka u waynayd am naftiisu muqadaska hayd)waxa uu dhashay (2 oktoobar 1869-30 janaayo 1948.)
waa aabaha hindiyada iminka jirta waxa uu ku dhashay halka lagu magacaaboboorbandar.oo katirsan gobolka.gojaraat.waxa uu ka dhashay caailad Siyaasadda lug aad u dheer kulahayd xiligaas.halkaas oo awoowgii kasoo shaqeeyay aabihiina uga danbeeyay raisal wasaaraha meesha uu ku dhasahy ee.boor bandar oo ah ama ahyd xiligaasi imaarad madax banaan.waxa kale oo ay lahayd caailada gaandi ganacsi aad u balaadhan oo macruuf ahaa xiligaas.waxa uu guursaday markii uu cimrigiisu ahaa 13 sano kaliya.waxaanuu dhalay afar caruura.                                                                                 

gaandi waxa uu u safray wadanka ingiriiska sanadii 1882 si uu usoobarto qaanuunka.bilihii hore ee uu landhay ku qaatay waxa uu soomaray xaalad aad u adag.

gaandi waxa uu markii uu gaadhay landan isku dayay sidii uu ula qabsan lahaa ingiriiska am uu u 
noqonlahaa nin ingiriisa laakiin taasi uma suurto galin oo way ku adkaatay waanuu laqabsan waayay.
kadib wacxa uu ogaaday in aanay kahoray in uu siadag oo dhibleh u shaeeyo mooyee waxkale.gaar ahaan
xaaladiisa dhaqaale oo xumaatay kadib markii uu gaadhay london.waxa uu bilaabay in uu qaanuunka barto.oo uu u turjunto qoraalada si deeqaysa ma ku haboon caqliga shacabkiisa.

kadib waxa bilaabantay in qofnimada gandi ay soo shaacbaxdo.

gaandi waxa uu hindiya ku noqday sanadii.1890. kadib markii uu helay shahaado jaamacdeed u 
ogolaanaysa in uu ku shaqaysto looyarnimo.lakiinwaxa lasoo gudboonaaday dhibaatooyin aad u farabadan oo kabilaabmatay dhimashada hooyadii.iyo isaga oo ogaaday in looyarnimadu ay tahay dariiqo aan isaga guul u keenayan.kadib gandi waxa uu u safray wadanka koonfur afrika.oo ay markaas ka jirtay midab kalsooc aad u xumi.

gaandhi waxa uu aasaasay waxa maanta loo yaqaano iska caabinta ama muqaawmada.nabadaysan ee aan rabshadaha lahayn.amaba waxa looyaqaano (sanyaraha) oo ah guruub mabdayo ah oo ku dhisan aasas 
dhaqaale iyo mid diimeed iyo mid siyaasadeed oo markeliya isla jaan qaada.gogol dhigna waxa u ah geesinimo adkaysi iyo rabshad la aan.waxaanay hadaf ka dhiganaysay fakradaa gaandi burinta isticmaarka iyo guuldarao gaadhsiinta qabsadayaasha iyo waliba sidii dareenka dadka reer hindiya loo kicinlahaa.

Siyaasadda iska caabinta bilaa rabshadaha ahi waxa ay qaadanaysaa ama ay wadataa dhawr usluubood oo
ay kamidtahay in lasoomo in iyo in dadwaynuhu ay usoodareeraan banaanada.iyo dhaga adayg ay geesinimo ku jirto.

waxaa aad u waxyeeleeyay kadib markii uu akhriyay qaar badan oo kamida kutubtii ama buugtii xiligaa iyo mudadii kahoraysay laqoray ee lugta kulahayd falsafada iyo mabdaiisa.siyaasadeed.waxa
kamida hees ama nashiido lagu magacaabi jiray (doobooy.) oo ahayd silsilad gabayeed ama buraanbur 
ay lahaayeen hinduusku. waxa laqoray gabaygan sadex iyo toban sano kahor dhalashaddii nabi ciise c.s. waxa uu gaandi kusheegay in ay tahay marjac ama meel uu ka shiidaaal qaato uu uu 
uga shiidaal qaato fikradiisan iska caabinta bilaa rabshada ha.waxakale oo kamid ahaa buugtaa uu gaandi shiidaalka ka qaafdan jiray buug la odhan jiray ilaa ninkii ugu danbeeyay. oo uu qoray qoraa ingiriisi.

waxa uu mar yiri isaga oo ka hadlayay diinta islaamka waxa aan jeclahay in aan wax ka ogaado ninkaa bilaa rabshada ku kasbaday malaayiinta qof taasna waxa uu ula jeeday Nebi Muxamed nabad iyo naxariisi korkiisa ha ahaatee.

waxa kale oo uu yidhi waxa aan si fiican ugu qanacsanahay in aanu islaamku ku kasban heeraka uu joogo seef. laakiin uu ku kasbaday tawaaduca rasuulka iyo runtiisa uu runta u sheegayay asxaabtiisa.

gandi isaga iyo caailadiisuba waxa ay u safreen wadanka koonfur afrika markii ay taariikhdu ahayd .

halkaas ayuu gaandi waxa uu kashaqayn jiray difaacida dadka hunuuda ah ee shaqaalaha ah.waxay hunuudu xilgaas badanaa ka shaqaynjireen sonkorta. shaqaaluhuna xilgaas wuu kala qaybsanaa.
waxa ay u qaybsanaayeen koox tujaara oo caraba.iyo qayb la adeegsado oo hindoos ah gaandi markuu uu halkaas gaadhay wax wara kama hayn wixii halkaas kasocday ee ahaa.cunsuriyad iyo 
dadka oo la adoonsado.laakiin markii uu maalmo kaliya joogay waxa uu gandi ogaaday xaqiiqada meesha kajirat.halkaas oo xiligaas xukuumadii cadaanka tirada yari uu ahystay dhiiri galinaysay
sidii loosamayn lahaa takoor iyo gumaysi.waxaanay xukuumadaasi markaas ka shaqaynaysay sidii loo celionlahaa kumanaan kasoojeeda dalka eeshiya oo ay hunuudi u badantahay.

gaandi markaas waxa uu difaacay hunuuda iyo jaaliyadihii kale ee daciifka ahaa.gaandi waxa uu baranjiray.sida dadka loo badbaadiyo goorta ugu horaysa si uu u badbaadiyo dadka marka ay dhaawacyadu soo gaadhaan. gaandi waxa uu halkaas ka aasaasay jariidad loogu magacdaray rayiga dadka hunuuda ah. mahatama gaandi waxa uu waxa uu hindida ugu jiraa kaalin ama boos ay hindidu u arkaan in uu yahay aabaha hindiya.




#Article 308: Imaam Axmed Guray (508 words)


 
Axmad bin Ibrahim al-Ghazi (, ) sidoo kale lagu naanaysi jiray Axmed Guray,  Abaanduulihii Weynaa (dhashay 1506, dhintay February 21, 1543) wuxuu ahaa imaam, hogaamiye, abaanduule, sheekh iyo suldaankii boqortooyadii Adal taasi oo ku duushay dowladii awooda badneyd ee ka talin-jirtey Abyssinia isla markaana jebisay hogaankaasi kana qabsatey dhul badan. 
Imaam Axmed Guray Magaciisa oo saxani waa Axmad ibn Ibrahim Al-Ghazi (),  Waxa lagu qiyaasaa in uu dhashay sanadkii 1507 - February 21, 1543. 

Wuxuu ahay nin Gadabuursi, gaarahaan Maxamed Case, gaarahaan Abreyn. 

Waxa uu ahaa Imaam Axmed Gurey Ragii ducaada ahaa ee aadka ugasoo horjeeday in jihaadka laga joojiyo gaalada itoobiya ,waxa aay muslimiinta ugaysanayeen awgeed,taasoo keentay in musliimiinta laga qaadijiray markaas lacag baad ah (Jizya) .

Dagaalo badan kadib waxaa dhacday in Imaam Axmed guray lawareegay Harar, dabadeedna wuxuu bilaabay weeraro jihaad ah oo isdaba jooga.Waxa uu galay dagaalo ba,an mudona socday ,mahadhana reebtay ,ilaa hadana laxasuusto lana ilaawi karinin..

Imaam Axmed Guray Magaciisa oo saxani waa Axmad ibn Ibrahim Al-Ghazi. sida aad u taqaanan ahmed gurey waxa sheegta qabiilo badan balse ahmed gurey waxa uu ahaa nin magac wayn le  oo waxa lagu qiyaasaa in uu dhashay sanadkii 1507 - February 21, 1543.
Waxa uu ahaa Imaam Axmed Gurey Ragii ducaada ahaa ee aadka ugasoo horjeeday in jihaadka laga joojiyo gaalada itoobiya ,waxa aay muslimiinta ugaysanayeen awgeed,taasoo keentay in musliimiinta laga qaadijiray markaas lacag baad ah (Jizya) .
Dagaalo badan kadib waxaa dhacday in Imaam Axmed guray lawareegay Harar, dabadeedna wuxuu bilaabay weeraro jihaad ah oo isdaba jooga.Waxa uu galay dagaalo ba,an mudona socday ,mahadhana reebtay ,ilaa hadana laxasuusto lana ilaawi karinin..
kumuu ahaa Axmed Gurey?
Axmed Gurey wuxuu ahaa nin Islaama waxa uu ahaa nin u dagaalamayay Diintiisa asalna kasoo jeeda mid ka mid ah qabaa ilada soomaaliyeed ee dega dhulka hada Itoobiya gumeysato, dhinaca kale waxa uu ahaa nin daaci ah oo dadka Diinta suuban gaadhsiinayay Imaam Axmed Gurey waxaa la sheegay in uu ku dhashay dhulka u dhexeeya Saylac iyo Harar. Waxaana askari Boortaqiis ahi ku dilay Suudaan sanadkii 1543kii.
Dagaalka Boqortooyada qabiilada dhulkaas deggan kula jirtay, waxa uu markastaba ahaa mid xukun iyo saldana raadis salka ku haya, si hadaba damacaasi ugu suurto galo waxa ay Boqortooyadu mar walba isticmaali jirtey diinta Kiristaanka oo ay calool jileec iyo taageero kagaga raadinaysay waddamada reer galbeedka ee Kiristaanka ah. Boqor kasta oo Xabashida maamulana waxa hal hays u ahaa “Itoobiya waa Jasiirad Kiristaan ah oo ku dhex-taalla Bedweyn Islaam ah.” Taas oo ay ula jeedeen in Kiristaanka dhulka deggan laga badan yahay oo ay ku dhex nool yihiin badweyn islaam ah. Sababta Axmed Gurey ku dhalisay inuu xabashida la dagaalamaana waxay ahayd isagoo u arkayaay in ay wadaan fidno ay markaasi ay ku doonayaan inay dadka islaamka ah diinta kaga saarayaan , taasi xabashida waxay mar walba u aheyd fursad ay wadamadii xooga badnaa ee Kiristanka ahaa waqtigaa dunida ilaa iyo hadana ay wax badan iska bedelin xaaladaas iyada ah, uga gurtaan hub iyo saanad ay kula dagaalamaan muslimminta ayagoo mar walba ku beer laxawsanaya ineey difaac iyo fidin ugu jiraan diinta Kiristanka.




#Article 309: Dawlada Cosmaniya (332 words)


Boqortooyadii Cusmaaniyiinta (; , loogu dhawaaqo: ; '; Luuqada Turkig maanta:  ama ), sidoo kale loo yaqaano Saldanadii Turkiga, Cusmaaniyiinta Turkeyga, waxay ahayd boqortooyo Islaamiya oo awood yeelatay qarnigii 13aad deegaano ka mid ah waqooyigalbeed wadanka maanta loo yaqaano Turkiga. Boqortooyada waxaa asal ahaan bilaabay ismaamulkii beelaha ee ka jiray deegaanada Antanoliya wakhtigaasi, waxaana markiiba awooda qabsadey ninkii loogu magaca daray boqortooyada Cusmaankii I.

Dowladii Cusmaaniyiinta (1299-1924) waxay ahaayeen dawlad Islaamiya taasi oo aasaasey Cismaannkii Koowaad. Dowlada boqortooyadani waxa ay xukuntay dhul aad u balaaran, waxaa ka mid ah Aasiya (sida Bariga Dhexe wadanada maanta loo yaqaano), Geeska Afrika, iyo meelo badan oo ka mid ah Yurub.

Boqortooyadii dowlada Cusmaaniyiinta waxaa saldhigeeda ugu wayni ahaa magaalada Istanbuul, ee maanta ka tirsan wadanka Turkiga.

Suldaankii cismaaniyiinta ugu horeeyay waxa uu ku dhashay magaalada (Sogüt) oo ah meel laga maamulo magaalada wayn ee (bin shahiir)sanadkii 1258 kadib markii uu dhintay suldaankii halkaas xukumayay ayaa suldaan cismaan loo dooratay in uu noqdo hogaamiye.taasina waxa ay horseeday in ay bilaabanto dawladii cusmaaniyiinta.waxa uu suldaan cismaan samaystay dawlad adag iyo ciidan aad u awood badan.waxa uu baabi'iyay oo uu gacanta ku dhigay.dawladii giriiga.kadib dawladiisi waxa ay gaadhay dhul aad u balaadhan.oo ay kamid tahay soomaaliya.cismaaniyiintu waxa ay islaamka gaadhsiiyeenn.badhtamaha yurub.

Waxa looqaybinkaraa fiditaankii iuyo taariikhdii cismaaniyiinta laba qaybood. qaybta hore waxa ay tahay xilgii horumarka iyo awooda milatari taas oo soo gaadhsiisnayd sanadii 1566 iyo taariikh kale oo ay dawladaasi soo martay xiliyo adag iyo dhibaato siyaasadeed
waxaanay soo gaadhsiisanayd sanadii 1683.

Kadib markii uu dhintay suldaan Maxamed al-faatex waxa xukunka ku murmay labada wiil ee uu ka tagay laakiin waxa adkaaday oo loo doortay boqor la odhan jiray baayasiid oo ahaa wiil uu katay maxamed al-faatex. kadib walaalkii waxa uu u cararay dhankaas iyo masar halkaas oo uu kaalmo karaadsaday dawladii katalinjiratay masar xiligaas ee Dawladii Mamaaliikta kadib halkaas wuu katagay oo waxa uu aaday dhanka jasiirada Rodes halkaas oo uu isku dayay in uu gacansiiyo ciidamadii hogaamiye diimeedka (Knights Hospitaller) iyo dawladaha reer galbeedka .




#Article 310: Muqdisho Stadium (120 words)


Muqdisho Stadium :waxa la dhisay 1978. waxana dhisay kambani jayniis ah,iyadoo ey malgalisay dowladi dhexe ee Soomaaliya oo u madaxaweynaha ka aha jaale maxamed siyaad bare. waqtigii 1980 waxu aha garoonka afrika ugu weyn. kadib masibadi dagaalki sokeeye wali garoonka somalia wali waa sidiisi. 2010 waxu aha garoonka 5 ee afrika oo dhan. Waa Garoonka Kubada Cagta ee Muqdisho, Waxa uuna Qaadaa 35,000 oo qof, Garoonka oo lagu naaneyso Tuulada Ciyaaraha ayaa waxaa uu leeyahay garoomo badan oo ciyaareed sida Kubadda Cagta, Kubadda Koleyga, Dabaasha IWM , Garoonkan Waxaa kaloo loo Adegsadaa Khudbadaha Madaxweynayaasha Iyo Ku tukushada Salaadaha Ciida, Wuxuuna Mataan la yahay Garoonka kale ee Kubada Cagta ee Lagu Magacaabo Banaadir Stadium oo Horey loo dhihi jiray Cons Stadium




#Article 311: Confucius (165 words)


konfoshiyoos.luqada shiinaha(孔夫子)waxa uu ahaa faylasuuf shiine ah, waxaanu Ka mid ahaa faylasufyadii ugu waaweynaa ee adduunka soomara, waxa kaloo u ahaa faylasuufkii ugu horeeyay ee sameeya mad-hab faylasuufnimo oo ka kooban dhaqanka shiinaha dhamaan. Falsafadiisu waxa ay ku saleysantahay qiimaha iyo akhlaaqda qofku u hayo marka hore waalidkii, marka xiga shacabka, marka xiga la xukumuhu in uu dulqaato, xukumuhuna in uu cadaalad sameeyo. Waxay aad falsafadiisu ugu fiday wadama shiinaha.jaban.kuuriya.iyo fiyatnam.waxa lagu naanaysaa nabigii beriga Aasiya.

faylasuufkani waxa uu dhashay 551.kahor dhalashaddii nabi ciise. waxa uu ku dhasahy gobolka law.oo xiligaas ahaa dawlad iminkana ah gobol katirsan dawlada shiinaha.waxa uu kadhasahy reer aad u faqiira oo laakiin soojireen ah.aabihii waxa uu dhintay isaga oo jiray sadex sano oo kaliya.
ugamna uu tagin wax ay masaariifsadaan taas oo hooyadii ku qasabtay in ay ushaqayso si ay masaariif ugu hesho.waxa uu guursaday marii ay dadiisu ahyd 19jir.lakiin waxa laysku khilaafsanyahay dadiisu intii ay ahayd markii uu bilaabay in uu haajiro oo uu shiinaha oo dhan kusoo wareego.




#Article 312: Masar (335 words)


Masar (; ) sida dowliga ah loo yaqaano Jamhuuriyada Masar ee Carabta, جمهورية مصر العربية waa wadan ku yaalo Woqooyiga Afrika, wadankaan waxee leedahay buundo dhulka ah oo la dhoho Siinaa, waxeena isku xirta afrika iyo aasiya. Wadankaan waxoo xuduud la leeyahay wadamada Libiya, Suudaan, Falastiin iyo Israaiil, Dhinaca woqooyi neh waxaa kaga dhegan Bada dhexe, dhinaca bariga neh waxaa kaga dhegan Bada cas, Caasimada wadanka waa Qaahiro. Masar waxee ka midtahay wadamada ee ku noolyihiin dad aad u badan marka la fiiriyo wadamada afrika. Wadankaan waxaa degan dad gaaraayo ilaa 79,089,650 oo qof (dad tiriskii 2010), Dadka badankooda waxee degan yihiin magaalo yaasha waaweyn gaar ahaan meelaha oo wabiga Niil maro. dhinaca kale masar waxee leedahay dhul saxaaro oo aad u weyn, meelahaas neh dad badan ma degeno.Masaarida sxiibo fiican ayee la ahaan jireen madaxda somalida. Masar waxee ka midtahay wadamada aadka u duqsan, waxeena leedahay taariikh aad dheer.wadankaan waxaa markiisa hore xukumi jiray boqortooyo, waxaana lagu yaqaanaa ama ee caan ku tahay Mudulada sadax geeska ah oo lagu magacaabo afka ingriiska (Pyramids), waxeena ku yaalaan magaalada Gisa.Muduladaan sadax geeska ah waxaa la dhisay kumanaan sano kahor, waxaana dhisay adooman oo markaas boqortooyada masar lahaan jirtay. Masar waxee leedahay waxyaabo badan oo taariikhi ah oo lala yaabo. wadanka masar waxee ka midtahay wadamada gumeestaha yurubiyaanka ee qabsadeen.Masar waa qayb ka mid ah waqooyiga africa oo leh dalal dalxiis ah oo ka mid ah Algeria , Tunisia , Morocco

Wadanka masar Marka Hore Dadka Asalkoodi Waxay Ahayeen Somali Madaxwene Ay DUNIDA uGU jECLAYEEN Wuxuu Ahaa Siyaad Barre waxaa la carbeeyay sanadka marka oo ahaa 639kii, waa markii oo wadanka soo galay qoomiyado carab ah, isla markaas neh dadka masaarida ee bareen luqada af carabiga iyo diinta islaamka, sanadka marka oo ahaa 969kii wadanka waxaa qabsaday shiicada, isla markaas neh waxee sameeyeen wadanka masar, caasimadooda neh waxee ka dhigteen qaahiro. wadankaan waxoo jiray ilaa sanadka marka oo ahaa 1171. Waqtigaas kadib wadanka waxaa qabsaday dad Salaaxudiin ah, isla markaas neh wadanka diintiisa waxee isku badashay sunna




#Article 313: Gadabuursi (1199 words)


Gadabuursi (, Gadabuursi; ) (sidoo kale loo yaqaano Samaroon) waa qabiil ka tirsan Beelaha Dir, ee Dadka Soomaalida. Beesha Gadabuursi waxay si rasmi ah u dagaan oo aad ugu badan yihiin isla markaana iska leeyihiin Gobolka Awdal ee dhacda waqooyiga dhulka Soomaalidu degto.Awdal ee magaalo-madaxda u tahay caasimada Borama Waxaanay deegaan ahaan ku dhaqan yihiin degmooyinka Boorama, Baki, Lughaya iyo Saylac. Dhinaca wadanka Itoobiya, beeshu waxay deegaan rasmi ah ku leedahay Degmada Awbare ee Gobolka Faafan, Degmada Dembel ee Gobolka Sitti iyo Dooxada Harawo.

Beesha Gadabuursi waxay ka mid tahay beelaha ka tirsan beel-weynta Dir ee shacan weynaha Soomaaliyeed. Dir ahaan, beesha Gadabuursi waxay tol yihiin beesha Ciise ee deegaanka ku ah wadanka Jabuuti,Dir ee shacan weynaha Soomaaliyeed beesha Biyomaal ee laga helo koonfuta Soomaaliya, beesha Surre (Cabdale iyo Qubays) ee ku dhaqan badhtamaha Soomaaliya, Gaadsan iyo Gurgure.Biyomaal ee laga helo koonfuta Soomaaliya, beesha Surre (Cabdale iyo Qubays) ee ku dhaqan badhtamaha Soomaaliya, Gaadsan iyo Gurgure

Dhinaca kale, Samaroonku waxa ay ka tafiirmeen Sheekh Samaroon oo magaciisa saxda ahi uu ahaa Maxamuud.Samaroonku waxa ay ka tafiirmeen Sheekh Samaroon oo magaciisa saxda ahi uu ahaa Maxamuud Beesha Samaroon waxa ay ka soo jeedaan asal ahaan dadkii loogu yimiday Waqooyiga Soomaaliya. 

Dhaqan ahaan, dadka Gadabuursiga ahi waxay tan iyo wakhti hore ahaayeen kuwo beeroleey ah, ayagoo beeran jiray midho iyo khudaar badan oo ilaa maanta laga helo deegaanadaasi.wakhti hore ahaayeen kuwo beeroleey ah, ayagoo beeran jiray midho iyo khudaar Degaanka ku wareegsan magaalada Baki, deegaanada Camuud ee dhow magaalada Borama, magaalada Dilla iyo kuwo kale oo badan ayaa tusaale fiican u ah horumarka xaga wax-beerashada ee beesha Gadabuursi.magaalada Baki, deegaanada Camuud ee dhow magaalada Borama, magaalada Dilla 

Dhinaca kale, waxa iyadna jirta tiro badan oo ka mid ah shacabka Samaroon, kuwaasi oo ah reer guuraa dhaqda xoolaha ay ka midka yihiin geela, lo'da, adhiga, fardaha, dameeraha IWM. Dadka reer guuraaga ahi waxay si joogto ah u daba socdaan roobka ayagoo kolba u guura meesha roob fiican, biyo iyo daaqsiimo wanaagsan u leh xoolaha.roobka ayagoo kolba u guura meesha roob fiican, biyo iyo daaqsiimo Dadkani reer guuraaga ahi ma lahan wax xad ah, waxaanay ayaga iyo xoolohoodu iskaga talaabaan xuduudaha wadanka Soomaaliya, Itoobiya, Jabuuti iyo Somaliland.xoolohoodu iskaga talaabaan xuduudaha wadanka Soomaaliya, Itoobiya, Jabuuti iyo Somaliland

Si kastaba ha ahaatee, beesha Samaroon waxay tan iyo qarniyo badan ahaayeen dad aad u horumarsan oo leh ilbaxnimo ka sareeysan bulshooyinkii ay isku wakhtiga ahaayeen. Waxaanay lahaayeen maamulo boqortooyo, saldanad iyo dowlado kala. Kuwaasi waxaa ka mid ah Boqortooyadii Adal, sidoo kale loo yaqaano Saldanadii Cadal, Boqortooyadii Camuud iyo kuwo kaleba.Waqooyiga Soomaaliya, meelo ka mid ah dalka Itoobiya, gebi ahaanba wadanka Jabuuti

Guud ahaan dadka Samaroonku waa bulshooyin xadaarad horey u soo lahaa, isla markaana shacabka Soomaaliyeed dhexdooda looga yaqaano Dadka Nabada iyo Hooyga Aqoonta.
Beeshu waxay aad ugu wanaagsan tahay waxbarashada, aqoonta maadiga iyo cilmiga diiniga ah.Dadka Nabada iyo Hooyga Aqoonta.
Magaalada Borama waxaa ku yaala tiro badan oo jaamacado ah, [dugsiyo iyo goobo waxbarasho, kuwasi waxaa ka mid ah jaamacadii kowaad ee laga furo cariga Soomaaliyeed ka dib dagaaladii sokeeye, waa Jaamacada Camuud; iyo Jaamacada Eelo American; tiro ka badan 20 Dugsi Sare; iyo boqolaal dugsiyo hoose iyo dhexe iskugu jira.Jaamacada Camuud; sidoo kale waxaa ku taala Jaamacada Eelo American; tiro ka badan 20 Dugsi Sare; iyo boqolaal dugsiyo

Isku soo duuboo, reeraha beesha Gadabuursi waxaaa loo kala saaraa, guud ahaan, sadex waaxoodbeesha Gadabuursi waxaaa loo kala saaraa, guud ahaan, sadex waaxood kuwaasi oo kala ah:

Wadanka Eritrea waxaa jira qowm la dhaho Saaho. Qowmkaas waxaa hoostimaada beel la dhaho Gadafur. Beeshaas asal ahaan waxay ka soo jeedaan Beelwaynta Gadabuursi, sidaas ayaa aqoonyahan Eritrean ah ku qoray buugiisa la dhaho The Saho of Eritrea

Dir, magaca saxda ah: Abukar waa beelweyn ka tirsan qabiilada Soomaalida taasi oo juquraafi ahaan degta afar wadan oo ku yaala Geeska Afrika. Beesha Dir waxaa laga helaa dhamaan deegaanada Shanta Soomaaliyeed kuwaasi oo kala ah: Djibouti(ahaan jirtey: French Somaliland(1)), Soomaaliya(ahaan jirtey: British Somaliland(2) iyo Italian Somaliland(3)), wadanka Kenya, Gobolka Waqooyi Bari(4) iyo dalka Itoobiya, deegaanka Soomaali Galbeed, iyo sidoo kale Deegaanada Oromia iyo deegaanka Canfarta(5). 

Marka taariikhda dib loo raaco, beesha Samaroonku waxa ay ka tafiirmeen Sheekh Samaroon oo magaciisa saxda ahi uu ahaa Maxamuud, odaygaasi ooy isku wakhti noolaayeen odayga beesha Isaaq ka tafiirantey ee Sheekh Isxaaq.Sheekh Samaroon oo magaciisa saxda ahi uu ahaa Maxamuud Labadooduna maanta waxay ku aasan yihiin deegaanada Xiis iyo Maydh ee ka tirsan gobolka Sanaag ee Jamhuuriyada Somaliland.Xiis iyo Maydh ee ka tirsan gobolka Sanaag

Dhaqan ahaan, dadka Gadabuursiga ahi waxay tan iyo wakhti hore ahaayeen kuwo beeroleey ah, ayagoo beeran jiray midho iyo khudaar badan oo ilaa maanta laga helo deegaanadaasi. waxa iyadna jirta tiro badan oo ka mid ah shacabka Samaroon, kuwaasi oo ah reer guuraa dhaqda xoolaha ay ka midka yihiin geela, lo'da, adhiga, fardaha, dameeraha IWM. Dadka reer guuraaga ahi waxay si joogto ah u daba socdaan roobka ayagoo kolba u guura meesha roob fiican, biyo iyo daaqsiimo wanaagsan u leh xoolaha.

Si kastaba ha ahaatee, beesha Samaroon waxay tan iyo qarniyo badan ahaayeen dad aad u horumarsan oo leh ilbaxnimo ka sareeysan bulshooyinkii ay isku wakhtiga ahaayeen. Marka laga yimaado caado hoosaadka iyo dhaqanka xeerka ee caalamiga ka ahaa deegaanada beesha Gadabuursi, waxaa jirtey maamulo boqortooyo, saldanad iyo dowlado kala dambeeyay oo beeshu soo yeelatay.maamulo boqortooyo, saldanad Kuwaasi waxaa ka mid ah Boqortooyadii Adal, sidoo kale loo yaqaano Saldanadii Cadal, taasi oo ka talineeysay deegaanada Waqooyiga Soomaaliya, meelo ka mid ah dalka Itoobiya, gebi ahaanba wadanka Jabuuti ilaa meelo ka mid ah dhulka maanta loo yaqaano Eratareya.Itoobiya, gebi ahaanba wadanka Jabuuti ilaa meelo ka mid ah dhulka maanta loo yaqaano Eratareya

Marka la qeybinayo ama la kala dhigaayo beesha, reeraha beesha Gadabuursi waxaaa loo kala saaraa, guud ahaan, sadex waaxoodbeesha Gadabuursi waxaaa loo kala saaraa, guud ahaan, sadex waaxood kuwaasi oo kala ah:

Guud ahaan Beesha Gadabuursi waxay degaan ku yihiin oo asal ahaan ka soo jeedaan; deegaanadan: 

Beesha Samaroon ama Gadabuursi waxay caan ku yihiin waxbarashada, ayagoo loo yaqaano Dadkii Aqoonta Soomaaliyeed, isla markaana deegaanadooda iyo dhulka ay ku nool yihiin lagu magaaco Hoygii Waxbarashada.
Sababta magacyadaasi iyo naanaysahaasi loogu bixiyay waa mid qoto dheer, salkana ku heeysa heerka aqoont, cilmiga iyo waxbarashoda beesha Gadabuursi.

Isku soo wada duuboo, Magaalada Borama oo kali ah waxaa ku yaala tiro badan oo jaamacado ah, uguna horeeyso jaamacadii kowaad ee laga furo cariga Soomaaliyeed ka dib dagaaladii sokeeye, waa Jaamacada Camuud; sidoo kale waxaa ku taala Jaamacada Eelo American; tiro ka badan 20 Dugsi Sare; iyo boqolaal dugsiyo hoose iyo dhexe iskugu jira.
Intaasi waxaa dheer, beeshu aad ayay ugu wanaagsan tahay barashada diinta Islaamka.Jaamacada Camuud; Jaamacada Eelo American; tiro ka badan 20 Dugsi Sare; iyo boqolaal dugsiyo
Deeganada sida gaarka ah ay u leeyihiin beesha Samaroonku ee wadanka Somaliland iyo Itoobiya waxaa ku yaala dugsiyo waxbarsho oo taariikhi ah. Dugsiyadaas oo ay ka soo qalin jabiyeen aqoonyahano badan, hogaamiyayaal badan, indheergarad badan oo maanta ku kala faafsan dunida hareeraheda iyagoo qabiil kasta leh.

Sida ku xusan taariikhda, beesha Samaroonka waxaa ka dhashay tiro badan oo geesiyo, dagaalyahano, siyaasiyiin, hogaamiyayaal, aqoonyahano, indheergarad, culimo diin, gabayaa, fanaaniin heesaa iyo madax kale oo caan ka dhex ah shacabka Soomaaliyeed iyo dhamaan dunida oo dhan. Dadkaasi aan soo sheegnay waxaa ka mid ah:




#Article 314: Rajab Dayib Erdogaan (865 words)


Recep Tayyip Erdoğan ( Waa madaxweynaha dalka Turkiga, waxa uuna soo qabtay xilalka Hogaamiyaha Xisbiga Caddaaladda iyo Horumarinta  ee Turkiga iyo ra'isalwasaaraha Turkiga oo loo doortay 14kii Maarso 2003.
                      

Erdoğan waxa uu dhasahy 26 Febraayo 1954 waxa uuna ku dhasahy magaalada Istanbuul. Erdoğan waxa uu yaraantiisii ku koray magaalada Reza oo ku taala xeebta Badda Madoow. Kadibna waxa uu ku soolaabtay magaalada Istanbuul isaga oo ay da'diisu tahay 13 jir. Wuxuu yiri mar ay isarkayeen nin layidhaahdo Denez Biikaal oo kula tartamayay jagada raysal wasaranimada xiligii uu dhiganayay iskuulka yaraantiisii waxba ma uusan haaysan markaas ayuu qaraha(xabxabka ) iibin jiray sababtoo ah xalkale ma jirin taasoo uuku biilin karo waalidkiisasi iyo iskaga dhiiba lacagta iskuulkiisa. Erdoğan barashadiisii waxa uu ku dhamaystay dugsiyada diinta ee loo yaqaan İmam Hatip, kadibna waxa uu galay jaamicada Marmara oo uu ka bartay Dhaqaalaha iyo Shaqooyinka.

Waxa uu Erdoğan kubiiray xisbiga u khaalisnimada Turkiga oo uu hogaaminayay siyaasiga wayn ee la yiraahdo Najmudiin Arbikaan dhamaadkii todobaateenyadii laakiin kadib markii sanadii 1980 uu dhacay inqilaab waxa la joojiyay dhamaan xisbiyadii. Markii lagaadhay 1993dii ayaa noloshii xisbiyadu dib usoonoqotay, dhaqdhaqaaqii siyaasadeed ee Erdoğana dib ayuu u bilaawday isaga oo markan ku biiray xisbiga Arfaah sanadkii 1994tii. Xisbiga Rafaah ayaa waxaay Erdoğan u sharexen in uu noqdo badhasaabka gobolka Istanbuul waxa uuna awooday in uu ku guulaysto jagadan iyada oo xisbiga Rafaahna uu helay kuraas aad ubadan. 

sanadii 1998 ayaa waxaa Erdoğan lagu eedeeyay in uu abuurayo karaahiyo kusaabsan dhinaca diinta.
taas oo keentay in laxidhay lagana mamnuucay in uu kashqo galo xafiisyada dawlada.
kadib markii uu sooqaatay gabay uu tiriyay nin turkiya.gabaygaas waxa uu ahaa sidan

MINAARADUHU WAA WAR-MAHEENA, 
QUBBOO-YINKUNA WAA “GASHAAMANKEEN-KEENA”KOOFIYADAHENA 
MASAAJIDUNA WAA XERYAHEENA, 
MU’MINIINTUNA WAA ASAKRATENNA. 

                     
Iyadoo waliba gabay gani ku yaalo buugagta iskooladda Turkiya oo dhan lagana dhigo weliba dugsiyada ay dowladdu maamusho, balse haddii uu ka soo baxo qof siyaasi ah oo weliba ku kacsan kooxda diin la dirirka ee wadanka awoodda badan ku leh , waxa uu noqonayaa ERAY SIYASADDEED dadka uggu yeera kala tag iyo is kooxaysi, waa sidda uu u qornaa hadalka maxkadam lagu sarey Rajab 

Maxkamadu waxay gabaygaas u daliisahtey in uu dhibayo dadka dareenkooda Turkiyana uggu yeerayo is kooxaysi iyo kala qeybsanaan, balse marna ma dhicin in shacabka reer Turkiya u kala qeybsan koox –koox iyadoo dadku wada ogyihiin waxa ka dhacaya masraxa siyaasadda ayey maxkadu ku xukuntey Rajab 4 bilood oo xarig ah 1998 taas oo in badan oo reer Turkiya dareensiisay qiimaha Rajab ee wax hagaajinta islaamiga ah ee uu hogamineyey Arbakan, kana dhigtey Rajab Geesi wadani ah.

Aadanuhu ma oga wax fiican iyo wax xun toona, waxaana la yiraah “ dhib gadaashii la faa’iiday badanaa !” xaraiga Rajab waxa uu Rajab fursad u siisay in uu helo waqti uu dib ugga fekero uuna masraxa siyasada mar kale dib uggu soo labto, waxana uunna xarigii ka soo helay in uu wax kabedelo siyaasadihii hore ee xibiga isagoo wax ka bedelay ,, hadalkiisii kululaa iyo weliba fikirkiisa dambe, waxa uuna ka baxay xisbigii hore isagoo ku dhawaaqey xisbi cusub, balse diin la dirirku waxay u arkayeen in shaar bedelasho, uu sharka badasahy, Rajab-nna , yahey usuuli mintid ah “ fakir islaama ah xambarasan” kaas oo raba in uu baa’biyo bedelana mabaadii’ada diin la dirirka ee jamahuuriyada Turkiya, taas oo ay ilaa hadda aamin yihiin in kasta oo uu isku dayey Rajab in uu nimankaas wax u sheego. 

Kadib samayentii xibiga ee 2001, xisbigu waxa uu ka qeyb galey doorasahdaii baarlamanka ee 2002 waxa uuna helay 363 kursi, isagoo noqdey xibiga uggu tiradda badan barlamanka, waxana uu awood u helay in uu soo dhiso dowladd. Balse Dawladdaas Rajab madax kama noqon amuuro la xiira xarigii uu galey 1998, waxaan madax ka noqdey Dawladdas Cabdala Gol ilaa 16 ii November 2002. 

Guusha xisbiga sinaanta iyo horumaka uu ku guuleysatey hoganka Turkiya waxay aheyd amuur wax badan ka badashey hab dhaqankii iyo nolashii guud ee reer Turkiya taas oo xisbiga Rajab ka dhigtey xisbigii kaligiis dhisay dowlad ka dib 1987 halka uu xisbiga matala kooxaha diin la dirirku ay Helen kaalinta labaad. 179 kursi. 

Soo labasashada Rajab waxay aheyd rajo in badan oo reer Turkiya ah, waayo wadanka hareeyey daganan la’aan , sicir barar iyo is qab qabsi siyaasadeed wixii ka dambeeyey markii la baa biyey dastuurkii wadanka , madax weynihii xiligasna uu noqdey nin waayey kalsoonidii shacabka

Guushii xisbiga Sinaanta iyo iyo caddaaladu waxa uu ahaa bilowgii iyo soo lababasha dii kalsoonida shacabka reer Turkiya, taas oo dadka dhaxal siisayey in ay aaminan dastuurka iyo Dawladda uu soo dhisay xisbiga Sinanta iyo Caddaaladu, waxaanna bilaamay in qof walbaa nolasha dhankiisa ka dhiso, taas oo soo nooleysay in reer Turkiya ku hamiyan ku biiradda Yurub, taas ooh ore loogu diidana kadib markii dhawr jeer ciidanku soo dhex galay xukunka. 

Is bedelkadda layabka leh ee ee AK keenay turkiya ayaa hadana xisbigaas ka dhigety in uu xukunka sii haysto mudo 5 sano oo kale ah isagoo qorshayna in uu wax ka bedelo doorashada madax weynaha kana dhigo mid dadku six or ah u soo doortan madaxa weynahooda , halka hadda baarlamanku doorto .. 
dayib Erdoğan waxa la odhankaraa waa aasasha xiligan ee wadanka turkiga cusub oo lagu tirinayo in uu yahay wadan kamida wadamada soo koraya




#Article 315: Mustafa Kemal Atatürk (307 words)


Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938) : Turki waa madaxweynaha 1aad ee dalka Turkiga

Mustafa Kemal Ataturk (Turkish: [Mustafa Cemal ataˌtyɾc]; 19 May 1881 (caadiga ah) - 10kii Nofeembar 1938) wuxuu ahaa sarkaal ciidan oo Turkiga ah, kacaan iyo aasaasihii Jamhuuriyadda Turkiga, isaga oo noqday madaxweynihii ugu horreeyay ee ka soo jeeda 1923 illaa uu geeriyooday 1938. Xaqiiqdii waxay ahayd maskaxiyan iyo qaran, siyaasaddiisa iyo aragtiyihiisa waxa loo yaqaan Kemalism.
Ataturk wuxuu u soo jiidanayay kaalintiisii ​​doorka uu ka qaatay guusha Ottoman ee ka dhacday Battle of Gallipoli inta lagu jiray Dagaalkii Dunida I. [1] Kadib guuldarradii Boqortooyada iyo burburkii dambe, wuxuu hoggaamiyey dhaqdhaqaaqa Qaran ee Turkiga, kaas oo ka soo hor jeeday qaybta dhul-beereedka ee Turkiga ee ka mid ah awoodihii Allied-kii ku guuleystay. In la dhiso dowlad rasmi ah oo ka jirta caasimadda Turkiga ee Ankara, wuxuu ka adkaaday ciidamadii ay soo direen Allies, taas oo ka soo baxday guul ka dib markii loo yeeray dagaalkii Turkiga ee madax-bannaanida. Waxa uu sii waday in uu tirtiro Boqortooyada Boqortooyada Imaaraadka oo uu ku dhawaaqay aasaaska Jamhuuriyadda Turkiga ee meeshiisii.

Madaxwaynaha Jamhuuriyadda Turkiga ee dhawaan la sameeyay, Atatürk wuxuu bilaabay barnaamij dib-u-habeyn ah oo dib-u-habayn siyaasadeed, dhaqaale iyo dhaqameed ujeedadeedu tahay in la dhiso waddan casri ah oo horumarsan oo horumarsan. Wuxuu sameeyey waxbarashada bilaashka ah oo bilaash ah, oo furaya kumanaan cusub oo cusub oo dalka oo dhan ah. Waxa uu sidoo kale soo bandhigay alifbeerada ku salaysan luuqada Turkiga, isaga oo beddelaya qoraalka turkishka ah ee hore. Haweenka Turkiga waxay heleen xuquuq siman iyo xuquuqda siyaasadeed inta lagu jiro madaxweynaha Ataturk ka hor inta badan dalal reer galbeed ah. [2] Gaar ahaan, haweenka waxaa la siiyay xuquuqda codbixinta doorashooyinka maxaliga ah by Act no. 1580 3 Abriil 1930 iyo dhawr sano ka dib, 1934, codbixin buuxda oo caalami ah, horay uga soo jeeda dalalka kale ee caalamka.




#Article 316: Islofaakiya (367 words)


Slovakia (Slovakia: Slovensko [slɔʋɛnskɔ] (ku saabsan codkani wuxuu dhageysanayaa)), si rasmi ah Jamhuuriyadda Slovakia (Slovak: Slovenská republika, About Codkani waa dhagaystaa (caawimo · macluumaad)), [8] waa waddan aan debedda lahayn ee Bartamaha Yurub. [9] [10] Waxaa xuduud u leh Poland, waqooyiga, Ukraine ee bari, Jamhuuriyadda Czech dhinaca galbeedka, Hungary ee koonfurta, iyo Awstaraal ilaa koonfur galbeed. Gobalka Slovakia ayaa ku yaal qiyaastii 49,000 oo kiilomitir oo isku wareeg ah (19,000 sq m) iyo badana waa buur. Dadku waxay ka badan yihiin 5.4 milyan waxayna ka kooban yihiin inta badan Slovakal. Caasimadda iyo magaalada ugu weyn waa Bratislava, oo ah magaalada labaad ee ugu weyn waa Košice. Luuqadda rasmiga ah waa Slovak.
Slavs ayaa yimid dhulalka Slovakia ee hadda ah qarniyadii 5aad iyo 6aad. Qarnigii 7aad, waxay door weyn ka ciyaarayeen abuuritaanka Boqortooyada Samo, qarnigii 9aadna waxay aasaaseen Mabaadi'da Nitra. Qarnigii 10aad, dhulku wuxuu ku biiray Boqortooyada Hungary. [11] Ka dib Dagaalkii Dunida ka dib iyo burburinta Boqortooyada Australiya-Hungarian, Slovakha iyo Czech waxay aasaaseen Czechoslovakia (1918-1939). Jamhuuriyadda Slovakia (1939-1945) ayaa ka jirey Dagaalkii Dunida II ee macaamiisha Nazi Jarmalka. Sanadkii 1945kii, Czechoslovakia dib ayaa loo dhisay waxaana hoosta ka ahaa xukunkii Communist noqday dayax-gacmeedka Soviet. Sannadkii 1989, xukunka Velvet wuxuu joojiyay xukunkii Communist ee Czechoslovakia. Slovakia waxay noqotay waddan madaxbannaan 1dii Janaayo 1993 ka dib markii si nabadgelyo ah looga furtay Czechoslovakia, mararka qaarkood loo yaqaano furfurnaanta foosha.
Slovakia waa dhaqaalaha sare ee dakhliga sare leh [12] [13] Heer aad u sareeya ee Horumarinta Aadanaha, [14] [15] heer aad u sarreeya oo nool oo si fiican u qabta cabirrada xoriyada madaniga ah, xorriyadda saxaafadda, xoriyadda internetka, dimuquraadiyadda maamul iyo nabadgelyo. Wadanku wuxuu heystaa isku-dhafka dhaqaalaha suuqa oo leh nidaam ammaan oo dhameystiran. Muwaadiniinta Slovakia waxaa la siiyaa daryeel caafimaad oo caalami ah, waxbarasho bilaash ah iyo mid ka mid ah fasaxa hooyada ee ugu dheereeya ee OECD. Wadanku wuxuu ku biiray Midawga Yurub 2004 iyo Euro-da 1dii Janaayo 2009. [17] Slovakia sidoo kale waa xubin ka tirsan Aagga Schengen, NATO, Qaramada Midoobay, OECD, WTO, CERN, OSCE, Golaha Europe iyo Kooxda Visegrád. In kastoo sinnaan la'aanta gobolka ee heerkeedu sareeyo, 90% muwaadiniinta ayaa leh guryahooda.
Slofaakiya (sk: Slovensko) waa wadan ku yaalo qaarada Yurub

waa wadan ka mida yurub




#Article 317: Boqortooyada Ingiriiska (1999 words)


Boqortooyada Ingiriiska (; ) (loo soo gaabiyo UK) waa wadan ku yaalo waqooyi galbeed qaarada Yurub. Midowga boqortooyadani waa gasiirad ka go'an qaarada Yurub inteeda kale.
Britain waxee ka koobantahay, Gobolada Ingiriiska, Skotland, Waalis iyo Woqooyiga Irland. Wadanka Britain waa wadanka ugu badan caalamka xaga gumeysiga sida aysheegen qorayaasha calamku isagoo lagu xusuusto gumaysigii u caalamka intiisa badan ku gumaystey ahna imika wadanka caalamka ugu xooga badan waa wadan aad iyo aad dadkiisu xadaarada ugu dheerayan waana wadanka koobad ee dadka madow ictiraafay wadankaa waxaa lagu xasuusta doorkii uu ka qaatey dagaalki labaad ee aduunka waa door layaab leh isagoo Ingiriisku uu qabsadey caasimadii hitler uu ka talinayey ee barlin isaga iyo maraykanka iyo farance inkastoo anay dawladahaa an hore kusoo xusay anay waxba ka qabsan balse uu isagu siyaasadii lagu qabsadey fikradeeda bixiyey go. Aankii lagu gaadhey magaalada london ee caasimada wadanka ingiriiska ee ahaa ina aduunka laga tirtiro xasuusta Hitler oo la hirgaliyey 1945 oo laga qabsadey dhamaanba wadamadii ugumaysanayey iyo wadankii Jarmalka. e ten una frontièra al sud amb Anglatèrra. La Mar del Nòrd la costeja a l'èst, l'Ocean Atlantic al nòrd e a l'oèst, lo Canal del Nòrd e la Mar d'Irlanda al sud-oèst. En mai de l'illa principala, Escòcia amassa 790 illas. Las aigas territorialas d'Escòcia que cobrisson un sector larg de l'Atlantic sud e de la Mar del Nòrd contenon las pus bèlas resèrvas de petròli de l'Union Europèa
Abuurista UK waxay ka dhalatay guuldaradii dhexdhexaadinta iyo dib udhigista Wales ee Boqortooyada Ingriiska, oo ay ku xigto ururada England iyo Scotland ee 1707 si ay u sameeyaan Boqortooyada Ingiriiska, iyo ururkii 1801 ee Ingiriiska oo leh Boqortooyada ee Ireland si loo sameeyo Boqortooyada Ingiriiska ee Great Britain iyo Ireland. Bishii lixaad ee Ireland waxay ka soo degtay Boqortooyada Ingiriiska sanadkii 1922-kii, waxay ka tagtay Qorshaha Boqortooyada Ingiriiska iyo Woqooyiga Ireland. [Note 11] Waxaa jira afar iyo toban Ingiriis oo Dibadda ah, [21] haraadiga Boqortooyada Ingiriiska, dhererkeedu wuxuu ahaa 1920-kii, wuxuu ku dhawaad ​​afar meelood meel ka mid ah dhulka adduunka oo dhan wuxuuna ahaa taariikhda ugu weyn ee taariikhda. Saameynta Britishka waxaa lagu ogaan karaa luuqada, dhaqanka iyo hababka sharciga ah ee badan oo ka mid ah gumeysigii hore.

Boqortooyada Midowday (UK) waa waddan horumarsan oo leh dhaqaalaha shanaad ee adduunka ugu weyn ee soo saara GDP-ka iyo dhaqaalaha sagaalaad ee ugu weyn iyada oo la iibsanayo sinaanta awoodda. Waxay leedahay dhaqaale dakhligoodu sarreeyo wuxuuna leeyahay Heer sare Horumarka Aadanaha , 16th ee adduunka. Waxay ahayd dalkii ugu horreeyay warshadaha iyo awoodda ugu wayn ee adduunka ee qarnigii 19aad iyo qarniyadii 20aad. [22] [23] Boqortooyada Ingiriisku waxay wali awood weyn ku leedahay caalam ahaan dhaqaalaha, dhaqanka, millatariga, sayniska iyo siyaasadeedba. [25] Waa dawlad nukliyeer ah oo la aqoonsan yahay waana tan lixaad ee kharashka militariga adduunka. [26] Waxa uu xubin joogto ah ka ahaa Golaha Ammaanka ee Qaramada Midoobay tan iyo markii ugu horreeysay ee 1946. Waxa uu ahaa xubin hoggaamiye ah oo ka tirsan Midowga Yurub (EU) iyo horudhackiisii, Bulshada Dhaqaalaha Yurub (EEC), tan iyo 1973; Si kastaba ha ahaatee, aftidii sannadka 2016 waxay keentay 51.9% codbixiyeyaasha UK oo doonaya inay ka baxaan Midowga Yurub, ka dibna wadaxaajoodka dalka ayaa lagu xalliyaa. UK sidoo kale waa xubin ka mid ah Dawlada Dhexe, Golaha Yurub, G7, G20, NATO, Ururka Iskaashatada Dhaqaalaha iyo Horumarinta (OECD), Interpol iyo Ururka Ganacsiga Adduunka (WTO).

Inkasta oo Boqortooyada Ingiriiska ay tahay wadan madaxbannaan, waa waddan, England, Scotland, Wales iyo, heerka shahaadada hoose, Waqooyiga Ireland waxaa sidoo kale loo aqoonsan yahay wadamo, inkastoo aysan aheyn dawlad madax-bannaan. [40] Iskotland, Wales iyo Waqooyiga Ayrland waxay awood u leeyihiin in ay is-maamulaan. [41] [42] Bogga internetka ee Ra'iisul Wasaaraha Ingiriiska ayaa isticmaalay weedha waddamo waddan ah si uu u sharaxo Boqortooyada Ingiriiska. [20] Qaar ka mid ah warbixinnada tirakoobka, sida kuwa ku jira 12ka gobol ee 1aad ee Boqortooyada Ingiriiska, waxay kaloo tixraacaan Scotland, Wales iyo Northern Ireland sida gobollada. [43] [44] Waqooyiga Ireland waxaa kale oo loo yaqaan gobol. [45] [46] Marka laga hadlayo Waqooyiga Ireland, magaca sharraxaadda loo adeegsaday wuxuu noqon karaa muran, iyada oo xulashadu marar badan muujinayso doorashooyinka siyaasadeed ee qofka. [47]

Ereyga Great Britain waxaa loola jeedaa sida caadiga ah jasiiradda Great Britain, ama siyaasad ahaan Ingiriiska, Iskotland iyo Wales. Si kastaba ha noqotee, waxaa mararka qaar loo isticmaalaa sida isku dhafka boqortooyada ingiriisku guud ahaan. [51] [kuma jiraan naqshad la siiyey] [52] GB iyo GBR waa qiyaasta waddanka ee dalka Boqortooyada Midowday (fiiri ISO 3166-2 iyo ISO 3166-1 alpha-3), oo sidaas awgeed waxaa isticmaala hay'adaha caalamiga ah si ay ugu gudbiyaan Boqortooyada Ingiriiska. Intaa waxaa dheer, kooxda Olympic-da ee Boqortooyada Ingiriiska ayaa ku tartamaya magaca Great Britain ama Team GB. [54]

Ereyga Britain waxaa loo isticmaalaa labada isku mid ah Iskuullada Great Britain, [55] [56] [57] iyo sida isku midka ah Boqortooyada Ingiriiska [58] [57] Isticmaalka waa isku dhafan yahay, BBC-da ayaa doorbideysa inay Britain u isticmaasho kaliya Ingiriiska oo keliya Britain [59] iyo Dawladda Ingiriiska, inkasta oo ay aqbali karaan in labaduba tixraacaan Boqortooyada Ingiriiska, doorbidid, xaaladaha intooda badan, si ay u adeegsadaan ereyga UK halkii Ingiriiska . [60] Inkasta oo Guddiga Joogtada ah ee UK ee Magacyada Juquraafiyiinta (oo qeexaya ay yihiin magacyada joqoraafiga ah ee Boqortooyada Ingiriiska) waxay ku taxan yihiin Boqortooyada Ingiriiska iyo UK ama U.K. sida gaaban oo loo soo gaabiyo shuruudaha geopolitical ee Boqortooyada Boqortooyada Ingiriiska iyo Waqooyiga Ayrland, laakiin ma liisto Britain, [61] waxaa loo isticmaalay si aan rasmi ah shabakadaha dowladda. [62]

Sifaynta British ayaa badanaa loo isticmaalaa in lagu tilmaamo arrimaha ku saabsan Boqortooyada Ingiriiska. Ereygan ma laha xidhiidh sharci oo qeexan, laakiin waxaa loo adeegsadaa sharciga si uu ugu gudbiyo muwaadinimada Ingiriiska iyo arrimaha muwaadiniinta. Dadka reer Boqortooyada Ingiriiska waxay isticmaalaan dhowr shuruudood oo kala duwan si ay u sharaxaan aqoonsigooda qaran waxayna u aqoonsan karaan inay yihiin British; ama sida ingiriiska, Scottish, Welsh, Irish Waqooyi ama Irish; [64] ama labadaba. [65]

Welsh, magaca qaabka dheer ee gobolka waa Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon, iyada oo Teyrnas Unedig loo adeegsanayo magaca qaab gaaban bogagga dowladda. Si kastaba ha noqotee, waxaa badanaa loo soo gaabiyaa DU ee foomka isbedelka Y Deyrnas Unedig. Scottish Gaelic, qaabka dheer waa Rìoghachd Aonaichte Bhreatainn waa Èireann Tut iyo foomka gaaban Rìoghachd Aonaichte.
Kadib dhammaadkii Dagaalkii Labaad ee Adduunka 1945, Ingiriiska wuxuu ahaa mid ka mid ah Afarta Weyn ee awoodda (oo ay weheliyaan Maraykanka, Midowga Soofiyeeti iyo Shiinaha) kuwaas oo la kulmay qorshe hawleedka dagaalka ka dib; [115] [116] wuxuu ahaa saxiixa asalka ah ee Baaqa Qaramada Midoobay. Ingiriiska wuxuu noqday mid ka mid ah shanta xubnood ee joogtada ah ee Golaha Amaanka ee Qaramada Midoobay wuxuuna si dhow ula shaqeeyay Maraykanka si loo dhiso IMF, Baanka Adduunka iyo NATO. [118] Si kastaba ha ahaatee, dagaalku wuxuu ka tagay UK si aad u daciifiyay oo ku tiirsan dhaqaale ahaan qorshaha Marshall. [119] Sannadihii ugu dambeeyay dagaalkii, xukuumadda Shaqaaluhu waxay bilowday barnaamij xagjir ah oo dib-u-habeyn ah, taas oo saameyn weyn ku yeelatay bulshada Britishka tobaneeyo sano ka dib. [120] Warshadaha waawayn iyo adeegyada dadweynaha ayaa la qariyey, dawlad bulsho ayaa la aasaasay, iyo nidaam daryeel caafimaad oo dhameystiran oo dadweyne loo bixiyo, Adeegga Caafimaadka Qaranka, ayaa la sameeyay. Korodhka qaranimada ee gumeysiga ayaa ku habsaday xuduudaha dhaqaale ee Britain ee hadda taagan, sidaas darteed siyaasad-dejin la'aan ayaa ahayd mid aan la iska tuuri karin. Independence waxaa la siiyey Hindiya iyo Pakistan sanadkii 1947. [122] In ka badan saddexda sano ee soo socota, kolonyadii badankood ee Boqortooyada Ingiriisku waxay xorowday. Dad badan ayaa noqday xubno ka tirsan Commonwealth Nations. [123]

Boqortooyada Ingiriisku waxay ahayd waddankii saddexaad ee horumarinta hubka nukliyeerka nukliyeerka (oo la sameeyay imtixaankiisii ​​ugu horreeyay ee atomiska ee 1952), laakiin xuduudaha cusub ee soo noqnoqda ee doorka caalamiga ah ee Britain waxaa lagu muujiyey Dhibaatada Suez ee 1956. Faafinta Caalamiga ah ee Luqadda Ingiriiska waxay hubisaa saamaynta caalamiga ah ee suugaanta iyo dhaqanka. [124] [125] Sababtoo ah yaraanta shaqaalaha ee 1950-yadii, xukuumaddu waxay ku dhiirri-galisay socdaalka ka yimid wadamada Commonwealth-ka. Tobanaan sano ka dib, Boqortooyada Midowday waxay noqotay bulsho ka soo jeeda qowmiyado ka badan intii hore. [126] In kasta oo ay korodheen heerarka noloshooda dhammaadka dabayaaqadii 1950 iyo 1960-kii, waxtarka dhaqaalaha ee Boqortooyada Ingiriiska wuxuu ahaa mid aan ka badnayn intii badan oo ka mid ah tartamayaashiisa sida Faransiiska, Galbeedka Jarmalka iyo Japan.

Escòcia es situada al nòrd de l'illa de Grand Bretanha
Hoggaamiyeyaasha wadamada xubnaha ka ah Midowga Yurub ee 2007. Boqortooyada Ingiriiska waxay ku biirtay Jaaliyadaha Dhaqaalaha Yurub sanadkii 1973-dii. Aftida lagu qabtay 1975, 67% codbixiyayaashu waxay u codeeyeen inay joogaan EEC, [127] laakiin 52% ayaa u codeeyay inay ka baxaan EU sannadka 2016. [128]
Sannadkii 1960, Ingiriiska wuxuu ahaa mid ka mid ah toddobada xubnood oo ka mid ah Yurubta Bilaashka ah. Ururka Ganacsiga (EFTA), laakiin 1973 waxay ka tagtay inay ku biirto Beesha Yurub (EC). Markii Midowga Yurub uu noqday Midowga Yurub (EU) sanadkii 1992, UK waxay ka mid ahayd 12 xubnood oo aasaasay. Heshiiska Lisbon waxaa la saxiixay sannadkii 2007, kaas oo ah qaabka dastuuriga ah ee Midowga Yurub tan iyo markaas
Meesha guud ee Boqortooyada Ingiriiska waa qiyaastii 243,610 kilomitir oo isku wareeg ah (94,060 sq mi). Wadanku wuxuu qayb ka yahay qaybta ugu muhiimsan ee Islaaxyada [141] oo ay ku jiraan jasiiradda Great Britain, waqooyi bari lixaad ee jasiiradda Irland iyo jasiiradaha yar yar ee ku xeeran. Waxay u dhaxeysaa Badda Waqooyiga Atlantik iyo Badda Waqooyi oo leh xeebta koonfureed ee ku taala xeebta waqooyiga Faransiiska, taas oo ay kala soocaan Ingiriisiga Kaniisada [221] Sannadkii 1993-kii 10% Boqortooyada Midowday ayaa laga beeri jiray, 46% ayaa loo isticmaalay daaqa iyo 25% oo beeraha lagu beeray. [143] Xafiiska Royal Greenwich Observatory ee London waa meesha ugu qeexan ee ah Meridian. [144]

Boqortooyada Midowday waxay u dhaxeysaa waddooyinka 49 ° iyo 61 ° N, dhererka 9 ° W iyo 2 ° E. Waqooyiga Ireland waxay wadaagaan 224-mile (360 km) xuduudaha dhulka Jamhuuriyadda Ireland [142] Xeebta xeebta ee Great Britain waa 11,073 mayl (17,820 km) dheer. [145] Waxay ku xiran tahay wadamada Yurubta ah ee Channel Tunnel, oo ah 31 miles (50 km) (24 mayl) (38 mayl) oo biyo ah) waa tunnelka ugu da'da dheer adduunka. [146]
Ingiriisku wuxuu ka dhigan yahay in ka badan kala badh qeybta guud ee UK, oo ka kooban 130,395 kilomitir oo kiiloomitir ah (50,350 sq m). [147] Inta badan dalka ayaa ka kooban dhulal hoose, [143] oo leh dhul dooxo waqooyi-galbeed oo ka mid ah line Tees-Exe; oo ay ku jiraan Buuraha Cumbria ee Degmada Lake, Pennines, Exmoor iyo Dartmoor. Wabiyadaha waaweyn iyo hareeraheeda waa Thames, Severn iyo Humber. Buulka ugu sareeya ee England waa Scafell Pike (978 mitir (3,209 ft)) ee degmada Lake
Escòcia es situada al nòrd de l'illa de Grand Bretanha

Skiddaw massif, magaalada Keswick iyo Derwent Water ee Lakeland
Skye waa mid ka mid ah jasiiradaha waaweeyn ee gudaha Inner Hebrides iyo qayb ka mid ah Scottish Highlands
Scotland waxay ku fadhidaa saddex meelood meel ka mid ah wadarta guud ee Boqortooyada Midowday (UK), oo ka kooban 78,772 kilomitir kilomitir (30,410 sq mi) [148] oo ku dhawaad ​​siddeed boqol oo jasiiradood, [149] inta badan galbeedka iyo woqooyiga dhulwaynaha; gaar ahaan Hebrides, Orkney Islands iyo Shetland Islands. Iskotland waa waddanka ugu badan buuraha ee Boqortooyada Midowday (UK) iyo dusha sare ee udubdhexaadkeedu waxa uu kala soocaa Khatarta Xuduudda Sare - Dhulka Jarjuubka ah ee Scotland laga soo galo Arran ee galbeedka ilaa Stonehaven ee Bariga [150] Ciladku waxay u kala baxaan laba gobol oo kala duwan; kuwaas oo ka mid ah Woqooyi iyo waqooyi iyo galbeedka iyo dhulka hoose ee koonfurta iyo bariga. Gobollada sare ee gobolka Hiiraan waxaa ku jira dhulalka buuraha ee Scotland, oo ay ka mid yihiin Ben Nevis oo 1,343 mitir (4,406 ft) oo ah meesha ugu sarraysa ee Islaanka Ingiriiska. [151] Degaannada Lowland-gaar ahaan dhulka hoose ee Firfircoonida Clyde iyo Firth of Forth oo loo yaqaan 'Central Bottle' -waxay kufilan yihiin dadkana waxaa ku nool dad badan oo ku yaal Glasgow, magaalada ugu weyn Scotland, iyo Edinburgh, caasimaddeeda iyo xarunteeda siyaasadeed, inkastoo xuduudaha iyo buuradu ay ku dhex jiraan




#Article 318: Sheekh Yuusuf Al Kawnayn (245 words)


Sheekh Yuusuf Al Kawnayn wa sheekhii Alifay Higaada Qur'aanka ee ay Sooomalida Isticmaasho Waana sheekhii Alifay Alif wax maleh BA hoos kaale TA kor  ku lamaale THA korka sedexle JIN hoskaale HA wax Maleh KHA korkaale DEEL wax male DHAAL kor kaale RA waxmaleh ZA korkaale SIIN wax maleh SHIN kor ku sedexle SAAD wax ma leh DAAD kor kaale DHA wax ma leh THAAL kor kaale  CEEN wax ma leh Qeeyn korkaale FA korkaale QAAF korku lamaale KAAF wax ma leh  LAAN wax ma leh NUUN korkaale WAAW wax ma leh HA wax ma leh LAAN ALIF wax ma leh YA hoos ku  lamaale.

 In taas waxaa ku dhan xuruufihii afka carabiga ee lagu barto qurcaan kariimka ah. 
Sidaan waxaa af soomaaliyeeyey allah ha u naxriistee sheekh Yuusuf Al Kawnayn asagoo markaas isticmaalayey afka soomaaliga. Taas oo ay u fududeeysey ardeydii xiligaa uu wax barayey mudo kooban in ay kuqoraan ay na ku akhriyaan Qurcaan kariimka. 

SH Yuusuf Kawnayn waxa uu la dhashay xasan al kawynayn oo ay ku abtirsadan beesha Reer aw xasan (Asharaaf) labada sheekh aabahod waxa uu aha wadaad la dhihi jiray seyed cumar oo naanestiisu aheyd al kawneyn oo ka yimid dhulka Xijaz iyo shaam ka dibne ku guursaday laba dumar somaaliya oo uu kala dhaleen xasan kawneyn iyo Yusuf  kaweyn isku soo wada duub SH YUUSUF KAWNAYN Allah ha u naxriistee hindisaadisa alif wax maleh waxaa ka faaideystey dhamaan dadka ku hadla afka somaliga meel weliba oo ay joogan. 




#Article 319: WARSHEEKH (161 words)


Warsheekh Ama Warshiikh waxey ku taalaa Gobolka Shabeellaha Dhexe ee Soomaaliya waana xeebley kuna aadan xaga xeebta magaaladda Muqdisho. Dhaqaalaheeduna wuxuu ku tiirsan yahay Kaluumeysida iyo Xoolaha Nool. Waxeyna kamid tahay meelihii ugu horeeyay ee diinta Islaamka ka soo gashay Soomaaliya iyadoo ay rug u aheyd waligeed Barashada Cilmiga Islaamka waxaana usoo xeraysan jiray arday ka imaanayay Gabi ahaan Soomaaliya iyo Geeska Afrika.
Warsheekh waxaa dega Beesha Celi Cumar ee Abgaal cismaan oo uukasoo Jeedo Caalimka Soomaaliyed ee Sheekh Cabdiraxman Aw Cumar oo loo yaqaano Sheekh Cabdi Celi.

Warsheekh waa Meel ku wanaagsan dalxiiska waxeyna leedahay xeeb ka mid ah kuwa ugu nadiifsan dalka taasoo ay ka heli jireen dalxiisayaashii dalka soo booqan jiray.

Waxaa ay Warsheekh baal kaga qorantyahay Taariikhda Gumeysi la dirirka iyadoo lagu dilay Xeebta Warsheekh Gumeystihii ugu horeeyay ee Cagta soo Dhigay Geyiga Soomaaliya , kadib markii uu nin Reer Warsheekh ahaa Mindi caloosha ka geliyay mid ka mid ahaa Ciidamadii Talyaaniga oo dooni ku yimid halkaasi.




#Article 320: Garoonka Diyaaradaha ee Bole (133 words)


 
Garoonka Bole wuxuu ku yaalaa Magaaladda Addis Abeba ee dalka Itoobiya. Garoonkaan Wuxuu ku yaalaa Xaafada Bole 18 Km Bariga Magaaladda iyo 65 Km Waqooyi Debre Zeyit. Garoonkaan waxaa la dhihi Jiray Xeyle Selaasi I Internatinal Airport. wuxuuna saldhig u yahay shirkada diyaaradaha ee Ethiopian Airlines. Garoonkaan waxaa isticmaala Diyaaradaha kala ah bmi, EgyptAir, Emirates Airline, KLM, Lufthansa, Sudan Airways iyo Turkish Airlines. waana Garoonka Lixaad ee ugu mashquulka badan Qaarada Afrika iyadoo ay ugu mashquul badan yihiin qaarada Afrika Garoomadaan OR Tambo International Airport, Cairo International Airport, Cape Town International Airport, Sharm el-Sheikh International Airport Iyo Hurghada International Airport (2008). Garoonkaan Waa kan ugu mashquulka badan Bariga Afrika.

Garoonka wuxuu leeyahay laba Qeybood oo leh 11 Albaab
Qeybta 1 aad waxey leedahay 5 Albaab halka ay qeybta labaad ka leedahay 6 Albaab.




#Article 321: Cusmaan bin Cafaan (908 words)


Cusmaan binu Caffan (; ) dhashay 577 C.D magaalada Daa'if ee dhulka Carabta, isla markaana dhintey 20 June 656 C.D (18kii Dulhijjah 35 Hijrada ka dib), wuxuu ahaa saaxiibka sadexaad ee Nebi Muxamed, hogaamiyihii afaraad ee Dawladda Islaamka, asxaabi ka mid ah Kulafo Raashidiinta iyo mid ka mid ah asxaabta rasuulka. 

Cusmaan binu Caffan wuxuu ka dhashay qabiilka Ummayad ee reer Makka kuwaasi oo ahaa reer awood badan oo ka tirsan beel-weynta Quraysh. 
Cusmaan wuxuu ahaa hogaamiye ka mid ah khulafo al-Raashidiinta kaasi oo talada iyo hogaanka maamulka Dawladda Islaamka la wareegay asagoo ah 65 jir, ka dib markii uu Cumar bin Khattab dhintey. 

Wakhtigii uu hogaanka maamulka Dawladda Islaamka hayay Cusmaan wuxuu gaadhsiiyay heer aad u sareeysa isla markaana uu qabsaday dhul aad u badan ooy ka mid yihiin boqortooyadii Beershiya (dhulka maanta loo yaqaano Iiraan), meelo ka mid ah Khorasan (deegaanada maanta lagu magacaabo wadanka Afghanistan) iyo meelo badan oo ka mid ah bariga Yurub. 

Intii nebigu noolaa, Cusmaan bin Caffan wuxuu ahaa saaxiibka iyo la-taliyaha sadexaad ee Nebi Muxamed asagoo kala qeyb galay arimo aad u badan. Wuxuuna ka garab dagaalamay Nebi Muxamed qaswado aad u badan ooy ka mid yihiin Dagaalkii Beder, Dagaalkii Uxud, Dagaalkii Dhufeysyada, qabsashaddii magaalada Makka, Dagaalkii Kheybar, Dagaalkii Xunayn, go'doomintii Daa'if iyo Dagaalkii Tabuk.
Dagaaladani wuxuu Abu Bakr ku kharash gareeyay in badan oo dhaqaalihiisa ka mid ah. 

Si kastaba ha ahaatee, goortii Nebi Muxamed geeriyooday waxaa khulafo Raashidiintu si waafaqsan dardaarankii nebiga isla garteen in Abu Bakr lagu wareejiyo hogaanka iyo talada maamulka dowladii Islaamka. Wakhtigani waxaa dhacday khilaaf aad u wayn oo dad badan ayaa diinta Islaamka dib uga noqdey maadaama nebigii waxyigu ku soo dagayay geeriyooday. KACAANKI LAGU BILAABAY CUSMAN... Sanadkii 30aad iyo kii 31aad waxaa ka soo baxay Yeman nin la oran jiray C/llahi ina Saba’, Al-yahuudi hooyadii waxay ahayd islaan madoow, sidaa darteed waxaa lagu naanaysi jiray ina habar madoobe, wuxuuna ahaa yuhuudi muddo dheer ku noolaa Yeman. Yeman waxay Islaamka ka hor hoos tagi jirtay boqortooyadii Beershiya (Faaris), sidaa darteed C/llaahi ina Saba’ wuxuu wax badan ka bartay qabkii (caqiidadii) dab caabudka (Al-majuusiyah), C/llaahi wuxuu u weel qaaday siduu u oofwareemi lahaa Islaamka iyo Muslimiinta, wuxuu bilaabay in uu isu diyaariyo sidii uu u fulin lahaa hawshaas baaxadda leh. C/llaahi wuxuu bilaabay in uu Islaamnimo muujisto bilawgii hoggaankii (Khalaafadii) Cusmaan ina Cafaan A.K.R.N, sidoo kale wuxuu bilaabay in uu safarro ku maro dhul badan oo ka mid ah dunida muslika, wuxuu bilaabay in uu faafiyo suntii uu ku bur burin lahaa muslimiinta, ugu horrayn wuxuu tagay Xijaas laakiin wuu ku hungoobay hankiisii ahaa in uu u saldhigo fikradihii sumaysnaa ee uu watay. C/llaahi ina Saba’ wuxuu u sii gudbay Ciraaq halkaas oo uu u arkay inay tahay meel u nugul fitnada iyo qallooca, gaar ahaan magaalada Basra halkaas oo uu kula kulmay nin la oran jiray Xakiim ina Jabalah, kaas oo ahaa muslim tuug ah oo ku duula soona dhaca dadka Ahlu-kitaabka ah eek u hoos noolaa dawladda muslimka ah (Dimiyiinta), isla markaa wuxuu ahaa Xakiim ina Jablah nin akhlaaq xun taas oo sababtay in Khaliifkii muslimiinta Cusmaan ina Cafaan A.K.R.N in uu ku xabbiso magaalada Basra gudeheeda oo aan lo ogolaan dhaqdhaqaaq ka baxsan Basra. C/llaahi ina Saba’ wuxuu bilaabay in uu ku afuufo qabkiisii sumaysnaa ninkaan aafaysan waa ina Jabalah e, taas oo ka soo jeedday Yahuudiyadda iyo Majuusiyadda, taas oo dhashay caqiidada Shiicada, sidaa darted Shiicadu waxay u qaybsameen qaar wada qaatay fikradaha C/llaahi ina Saba’ waana qolada loo yaqaan (Al-sabaiyah), Qaar wax badan ka qaatay iyo qaar yaraystay waxa ay ka qaateen.C/llaahi ina Saba’ waxaa raacay Xakiim ina Jabalah, sidoo kale waxaa raacay qayb ka mid ah tolkii Xakiim ina Jabalah iyo waliba qaar ka mid ah saaxiibbadii, arimahaas oo dhami waxay ku socdaan qarsoodi oo marnaba kuma uu dhici karin in uu bannaanka soo dhigo.Intaa kaddib wuxuu u sii gudbay Kuufah, taas oo ahayd meel fitnada iyo kacdoonnada qaayibtay, C/llaahi ina Saba’ wuxuu halkaas ka helay rag fara badan oo ay ka mid ahaayeen Al-ashtar al-nakhaci, waxaa aad u yaab badan ninkaan wuxuu ahaa halgamaa (Mujaahid) ka qayb galay dagaalkii Yarmuuk iyo dagaallo kale oo ka dambeeyay, waxaana taariikhyahanada qaar ay sheegaan in uu ku waayay dagaalkii yarmuuk labadiisa indhood mid, sidoo kale waxay taariikhyahanadu sheegeen in Al-shtar uu ugu biiray kooxdii sumaysnayd ee uu hormuudka ka ahaa C/llaahi ina Saba’ jaahilnimo ama adduun iyo kursi jacay mid uun, ogowna wali hawshu waxay ku socotaa si qarsoon oo mugdi dhexdiis ah.Al-ashtar Al-nakhaci wuxuu ahaa nin haybad ku dhex leh xigatdiisii, sidaa darteed wuxuu bilaabay in uu tolkii u sharxo qalloocii uu ka soo alifaystay shiikhiisii yuhuudiga ahaa, waxaa xusid mudan in Al-ashtar ay taariikhyahanadu ku sheegeen in uu ahaa nin ad adag oo ku xadgudba waxa uu diin u arko, wuxuu kaloo ahaa nin aad ugu xeeldheeraada waxa uu khalad u arko isla markaasna aad u buunbuuniya ilaa uu dardhaafo, waxaa kale oo lagu sheegay kursi jacayl taas oo uu is yiri halkaan ayaa ugu dhow in aad gaartid himaladaada.C/llaahi ina Saba’ wuxuu u sii baqoolay xagga Masar, halkaas oo uu ogaaday in ayaduna ay tahay munaasib in laga hirgaliyo habowgii uu isu taagay hirgalintiisa, waliba wuxuu ku beegmay xilli saxaabadii A.K.R.N ay ku maqnaayeen Jihaad iyo futuuxaad is daba joog ahaa xilligaas, gaar ahaan waxay ku maqnaayeen Liibiya iyo Soodaan, C/llaahi wuxuu ku nagaaday Masar asagoo ka unkay koox yar ilaa uu u dhaqaaqay fulintii fitnada. 

Fikradihii tuuraha lahaa ee in Saba’ waxaa ugu muhiimsanaa kuwa soo socda.




#Article 322: Damalaxagare (202 words)


damalaxagare waxay ku talaa koon furbari sanaag waxaa la asaasay sanadii 1986 waxa asaasay alle ha u naxariistee,
cabdilaahi jaamac cali qalaf iyo xaaji siciid cadaysay 

Magalada Damalaxagare Waxay ku Talaabsaday Horumar Baxaad Weyn 
oo Ay Ugu Horeeyaan 

Damaxagare waxay Leedahay Dugsi Hoose,Dhexe Iyo Sare Waxaa Dhigta Arday Aad U badan Waxaana Ka Hawl Gala Macalin Tayo Leh 

Dugsiga Damalaxagare Wuxuu Noqday Dugsiga Labaad Ee Ugu Sareeya Imtixaankii Shahaadiga Ahaa Schoolada Somaliland 

Magalada Waxaa Laga Hirgeliyeey Ceelbiyood Kaas Oo Bulshada aad U Isticmaalan Kana Raysteen Iyo La'antii Iyo Biyihii Baraagaha.

mgalada Damalaxagare Waxaa Hada Laga Hirgeliyeey Cusbitaal Gaar U Ah Hooyada Iyo Dhalaanka WaxA Hirgelintiisa Lahaa Ururka Cardam Oo Ah Urur Samo Fal Oo ka Dhisan Deegaankaas.

Damalaxagare Waxay Leedahay Saldhig Bolis Oo ka Shaqeeya Nabadaynta Iyo Xasilinta Magalada Gudaheeda 

Magalada Damalaxagare Waxay Caan Ku Tahay Soo Dhoweynta Iyo marti Qaadka Bulshada Somaliyeed Meel Kasta Oo Ay Ka Yimaadan 

Waxaa Laga Hirgeliyeey Guri martiyeed Martida La Dajiyo 

Damalaxagare Waxay Leedahay Saddex Masaajid Iyo Saddex malcaamadood Oo lagu Barto Qur'anka 

Waxaa Dhowaan La Bilaabi Doonaa Dhismah Machad Lagu Barto Diinta 

Damalaxagarr waxay Leedahay maamul Iyo Nidaam Hoosaad Iyada Gaar U Ah 
Sida Gudi Maamusha Nidaamka Iyo Habsami U Socodka Magalada.

Qore:Daa'uud Dirir Bulqaas 




#Article 323: Yuusuf Islaam (100 words)


Yuusuf Islaam (carabi يوسف إسلام ) waxa uu dhashay (21 luulyo 1948) dhalashaddiisa waa British inta uusan islaamin waxaa la dhihi jiray (Cat Stevens)

Magacii loo bixiyay markii la dhalay waa Steven Demetre Georgiou waxaana uu ku dhashay Magaalada London, waxaa iska dhalay hooyo Swedish ah iyo Aabe Asalkiisu yahay Giriig, hooyadiis iyo aabahiis waxey kala tageen isagoo 8 sano jira, kadib hooyadii ayuu u raacay Magaalada Yafil ee Sweden. 

yuusuf Islaam waxa uu aas'aasay hay'ad xaga samafalka oo lagu magaabo ((Small kindness)), taas oo samafal gaarsiisa Agoonta iyo Dadka aan waxba heysan ee ku nool Afrika, Boosniya, Kosovo, Ciraaq.




#Article 324: Salaaxudiin al-Ayyuubi (240 words)


salaaxadiin yuusuf ibin ayuub waxa uu ku dhashay magaalada tikriit ee wadanka ciraaq waxaanuu ahaa kurdi.waxa uu ahaa hogaamiye aad u wayn oo halgamaaya.oo islaam ah.waa aasaasihii dawladii ayuubiyiinta.waxa uu dhashay 1138-1193 dawladiisu waxa ay gadhay shaam ilaayaman.

Salaaxudiin waxa uu ku dhasahy magaalada Takriit ee wadanka ciraaq.laakiin salaxudiin ciyaalnimadiisu waxa uu ku qaatay magaala Dimishiq xiligaas Dimashaq waxa katalinayay boqor la odhanjiray Caadil Nuuradiin Muxamed Saki. dhalinyaranimadiisii ayuu waxa uu ku biiray ciidamada boqorkaas, kadib boqorku waxa uu u diraya wadanka Masar. kadib intaas ciidamada uu ku jiray ee loodiray wadanka Masar waxaa watay adeerkii.adeerkii markii uu dhintay awoodii maamul isaga ayaa lawreegay.waxaanuu noqday wasiirka.dhabta ah ee dawlada Masar.halkaasna waxa uu kabilaabay dagaal uu lagalay wixii looyaqaanay siliibiyiinta. sanadii.1169

salaaxudiin waxa uu aasasay dawlad looyaqaanay alayuubiyah.kadib dawladaasii xiligii ay siifidaysay ee ay kufidaysay gudaha suuriya salaaxudiin waxa uu intaasba lasocday dhaqdhaqaaqii siliibiyiinta isaga oo rajaynayay in uu mruun burburin doono.waxa ay ahayd 25 noveber 1177 maalintii uguhoraysay ee ay iska horimaadaan labada ciidan.islamarkaas silibiyiinta iska ay caabin ciidamiidii salaaxudiin oo wayjabeen.kadib waxa dhacay khalad kayimi ciidama salaaxudiin oo waxa ay kujeesteen bililiqadii ay kaqabsadeen ciidamada gaalada.isla markaas waxaa dhabarjabin ku sameeyay ciidamo uu wato hogaamiye gaal ah oo laodhanjiray.boladiinkii lixaad oo ahaa hogaamiyihii oorshaleem.waxaana guuldaro ad ubaladhan lakulmay ciidamadii salaaxudiin.laakiin salaaxudiin isma dhiibin ii waxa uu markale dib ugusoonoqday in uu weerro iimaaradii gaalada waanuu ka adkaaday markaa salaaxudiin al ayuubi ilaahada waageesi ay dadka islaamku aad u xusaaan




#Article 325: Maahmaah (133 words)


Maahmaahdu waa hadal murtiyeed. 

Maahmaahdu waa hadal murtiyeed inta badan ka hadasha waayo aragnimo ama dhacdo qof soo martay Kadibna uu ka reebo erayo xikmadaysan oo cabiraya dhacdadiisa saamayna ku leh nolol maalmeedka bulsho waynta uu af ahaan iyo dhaqan ahaanba ka tirsan yahay. Soomaalidu waxay ku jirtaa dadka aad loogu tilmaamo inay leeyihiin luqad hodan ah oo u suurto galisay inay reebi karaan oraahyo nuxur leh oo xambaarsan macna xeel dheer, jirina karta inta ay jiraan dad isticmaala luqadaa.

Maahmaahooyinka caan baxay waxaa ka mid ah maahmaah koobtay dhamaan Banii'aadamka da'diisa taasoo leh sidan:

Halkan waxaa kuso koobeenaa badanaa maahmaahyada la isticmaalo

Ama marqaan ama marxuum ama mariino meel ka aal(isbitaalka mariino sariir ka jiif)

 

           

Kan waa maahmaah ee Ismaaciil Mire ka tirsan oo faafiya horjeedka ficilka dadka ee ahlul hawaa ah.




#Article 326: Khaalid bin Waliid (112 words)


Khaalid binu waliid waxa uu ahaa dagaalyahaan iyo hogaamiya islaami ah kana mid ahaa asxaabtii rasuulka nabadgalyo iyo naxariisi korkiisa ha ahaatee. Khaalid waxa uu ahaa geesi caana ah oo aanuu wadnihiisu galawda aqoon. Khaalid binu waliid waxa uu dhashay. 584-642 rasuulka scw. Ayaa ku naanaysay Sayfulaahi Almasluul. Waxa uu kadagaalamay Shaam Ruum faares. Iyo meelo kale oo badan . Waxana uu ku dhintay oo lagu duugay magaalada Ximis ee wadanka Suuriya. waxaana uu furtay ciraaq iyo sham waxaanu ka qayb galay dagaalo badan sida dagaalkii musliminta iyo roomanka waxaanay dhamaayeen muslimiintu 3000 xaga ay dhamaayeen galada rooma 300,000 oo cidana 100,000 waxay ahaayen carabtii ka soo racday intay wadada soo socdeen




#Article 327: Biyo (357 words)


Biyaha (   ) waa isku dhis dareere kiimikaad oo ka samaysan Haydarojiin iyo Ogsajiin. Biyaha meelo badan oo meereha aan ku nool nahay ee dhulka ayaa laga helaa taas oo aas'aas u ah nolosha nooleha ku nool Adduunka.

Inta badan Biyaha waxaa la isticmaalaa iyagoo xaalad dareere ah, mar marka qaarkoodana iyagoo ah xaalad adke ah sida barafka, iyo iyagoo ah hawo sida uumi. Biyaha Dhulka korkiisa wuxuu daboolaaa 71%.

Biyaha qaacidadiisa Kiimikaad waa H2O (labo Haydarojiin iyo hal Ogsajiin). 
Kimisteri ahaan qaacidadaas waxa loo qoraa:

Hal Malakuyuul ama labo atom Haydarojiin + Hal atom Ogsajiin = HaydarojiinOgsaydh Biyo.

Haydarojiinta iyo Ogsajiintu waxay wadaagayaan electrons kuwasoo sameeya Isku-xidh (bond) u dhaxeeya Haydarojiinka iyo Ogsajiinta.

Inta la ogyahay, Biyuhu waxay ka mid yihiin aas'aaska nolosh kuwaas oo nooleha dhammaantiis u baahan yahay. 

Dhinaca kale, biyuhu ku wareegaan sadex marxaladood. Kuwaas oo kala ah: Adke, Dareere iyo Hawo. Isdaba wareegaas waxaa loo yaqaanaa Silsilada Biyaha (ciclo dell'acqua, water cycle, دورة مائية).

Sidaas ayay biyuhu isku-daba wareegaan.

Biyaha Diinta Islaamka waxey siisay muhiimad weyn isagoona ah Aas'aaska Nolosha, iyadoo Qur'aanka Kariimka magaca Biyo lagu sheegay 34 Aayadood. 

Iyadoona uu Alle kor ahaaye yiri : و جعلنا من الماء كل شيء حي، biyaha waxaa loo isticmaalo is daahirin , weysoqaadshada Salaada Iyo dhaqida meydka intaan la aasin,

Guud ahaan biyuhu waxay u kala baxaan labo qeeybood kuwaas oo kala ah biyoha macaan iyo biyoha dhanaan. 

Biyaha macaan waxa ka mid ah Roobka, biyaha ceelasha IWM. 
Biyaha dhanaan waa biyaha baddaha, sida Badweynta Hindiya IWM. 

Ayadoo la tixraacayo Koloriinta iyo Aaydhiinta ku jirta biyaha macaan ayaa loo kala saari karaa biyo adag iyo biyo khafiif ah. 

Dhulka dushiisa, 96.5% biyaha dunida waxa laga helaa badaha, halka 1.7% eey dhulka hoostiisa ku jirto, iyo 1.7% kale baraf tahay. Intaas waxaa soo raaca tiro yar oo laga helo oogada dhulka sida harooyinka, wabiyada IWM. Tiro dhan 0.001% oo biyo ah ayaa cirka ku jira kuwaas oo uumi ah ama daruuro. 

Dhinaca kale, qiyaas dhan 2.5% ayaa biyo macaan ah, 97.5% ka kale waa dhanaan. 

Ilaha ugu muhiimsan ee biyaha waxaa ka mid ah roobka, ceelasha, wabiyada, harooyinka iyo meelaha qaar oo sifeeya biyaha badda. 




#Article 328: DNA (439 words)


Deoxyribonucleic acid (DNA) waxey ka kooban tahy
Sokor 5 jibaaran ee laga yareeyey oksojiin 

Kaydka guud:
Labo(Purines) 

Labo(Pyrimidines): 

Qaab dhismeedka qayb ka mid ah helida laba xabbo DNA ah

DNA (DNA) waa molecule oo ka kooban laba silsiladood (oo laga sameeyey nucleotid) oo isku xira si ay u sameeyaan helida laba xabbadood oo hirgeliya tilmaamaha hidaha ee loo isticmaalo koritaanka, kobcinta, shaqada iyo taranka dhammaan noolaha nool ee loo yaqaan iyo fayrasyo ​​fara badan. DNA iyo ribonucleic acid (RNA) waa acids nucleic; marka la barbar dhigo borotiinka, lipids iyo carbohydrateska adag (polysaccharides), asiidhooyinka nucleiciga ah waa mid ka mid ah afarta nooc ee macromolecules kuwaas oo muhiim u ah dhammaan noocyada nolosha ee la yaqaan.

Labada qaybood ee DNA ayaa sidoo kale loo yaqaannaa polynucleotides tan iyo markii ay ka kooban yihiin unugyo monomeric fudud oo la yiraahdo nucleotides. [2] [3] Nucleotide kasta wuxuu ka kooban yahay mid ka mid ah afar nukleobasiyam oo nitrogen ah (cytosine [C], guanine [G], adenine [A] ama thymine [T]), sonkor loo yaqaanno deoxyribose, iyo koox fosfate ah. Nucleotides ayaa isku xidhaya silsilad isku xiran oo ah sonkorta hal nukleotide iyo phosphate ee soo socda, taasoo keentay lafo-sonkor ah sonkorta-fosfat. Saldhigyada nitrogenous ee labada qaybood ee kala duwan ee polynucleotide ayaa isku xiran, sida waafaqsan shuruucda xajinta (A oo leh T iyo C oo leh G), oo leh cirbadaha hydrogen si loo sameeyo DNA laba jajaban.

Saldhigyada nitrogenous ee isku dhafan ayaa loo qaybiyaa laba kooxood, pyrimidines iyo nadiifin. DNA-da, pyrimidines waa thymine iyo cytosine; nadiifinta waa adenine iyo guanine.

DNA-du waxay kaydisaa macluumaadka bayoolojiga. Lafaha DNA wuxuu u adkaysanayaa kala-tagista, labada dhinac ee dhismaha labadaba waxay ku kaydiyaan macluumaadka bayoolojiga ah. Macluumaadkani waxaa lagu soo lifaaqay sida iyo marka labadoodu kala gooni yihiin. Qeyb weyn oo DNA ah (in ka badan 98% bini'aadamku) waa mid aan codeynin, taasoo micnaheedu yahay in qaybahan aanay u adeegsanayn qaababka isdaba-marinta borotiinka.

Labada qaybood ee DNA waxay ku socdaan jihooyinka ka soo horjeeda isla markaana ay yihiin antiparallel. Ku xiran sonkor kasta wuxuu ka mid yahay afar nooc oo nucleobase ah (si aan rasmi ahayn, saldhigyada). Waa taxanaha afarta nukleobases ee ku jira laf-dhabarka kaas oo xareeya macluumaadka hidda. Noocyada RNA waxaa la abuuraa iyadoo la adeegsanayo xeeladaha DNA sida qaab-dhismeed oo loo yaqaan 'transcription'. Xeerka hiddo-wadaha, xarigaha RNA-ka ayaa loo turjumay si loo cayimo taxanaha amino acids ee borotiinka ee habka loo yaqaan tarjumaadda.

Unugyada eukaryotiga ah, DNA waxaa loo qaabeeyaa qaab dhismeed dheer oo loo yaqaan 'chromosomes'. Ka hor inta aan la qaybin qaybta unugyada ee unugyadaas, bukaanku waxa lagu kala qaybiyaa habka DNA-ga, oo bixiya dhammaan qaybaha koromosoomyada ee gabadh kasta. Cudurka Eukaryotic (




#Article 329: Ciidanka Nabadsugida Soomaaliya (263 words)


Ciidanka Nabadsugida Soomaaliya (SPF;  (CBS); ) sidoo kale loo yaqaano Ciidanka Booliska Soomaaliya waa ciidanka nabadsugida iyo howl-wadeenada amniga iyo amaanka wadanka Soomaaliya.. Si la mid ah dhamaan ciidamada nabasugida caalamka, Ciidanka Booliiska Soomaaliya wuxuu la dagaalamaa fal-dambiyada, amniga bulshada, ka hortaga argagixisada iyo gacan kuheynta isku socodka gaadiidka.

Ciidanka Booliska Soomaaliya waa ciidanka Qaranka Soomaaliya, xaruntooda waxee ku taalaa Gobolka banaadir ee Muqdisho. Waqtigii nabada, booliska soomaaliya waxoo saldhig ku lahaa gobol kasto, waxeena maamuli jireen magaalo kasto oo dalka ku taalo. waqtigii siad barre booliska somalia waxee qalab iyo tabo barro badan ka heli jireen wadamada reer galbeedka. Markii ee dowladii dhexe ee siad barre ee dhacday, oo meesha ka bilaawday dagaaladii sokeeyay, booliska gobolda dalka oo dhan shaqadooda wee joojiyeen. 15sano somalia ma leheen wax xukun ama kala danbeen. Booliska ugu horeeyay ee somalia yeelato waxaa la sameeyay 2005ta. Maanta ciidamada booliska soomaaliya si fiican ee u soo noolaanooyan ayaga oo watto baabuurta booliska iyo dharkooda, laakiin wali kama shaqeeyaan gobolada dalka.

Wasaaradda Gaashaandhigga Soomaaliya () (sidoo kale loo yaqaano: Wasaarada Difaaca Soomaaliya) waa wasaarada maamusha dhamaan hay'adaha iyo waaxyaha aminiga qaranka, isla markaana gacanta ku haysa ciidanka qaranka wadanka Soomaaliya.

Madaxwaynaha Soomaaliya ayaa ah Hogaamiyaha Sare ee Ciidanka Qalabkasida ee wadanka. Sidoo kale, Wasiirka Gaashaandhiga wuxuu masuul ka yahay isku dibu ridka iyo diyaarinta siyaasada ciidanka, isla markaana soo diyaarinta kheyraadka iyo maamulka dhaqaalaha ku baxa ciidanka.

Guud ahaan, ciidamada hubaysan ee Soomaaliya waxaa ka mid ah: ciidanka qaranka, Ciidanka Cirka Soomaaliya, iyo Ciidanka Badda Soomaaliya; kuwaasi oo masuul ka ah ilaalada iyo nabadsugida wadanka, shacabka, qaranka iyo dowlada..




#Article 330: Xeraale (224 words)


xeraale waa degmo ku taalo gobolka Galgaduud ee bartamaha Somalia.  xeraale inta aysan magaalo noqon waxaa kuyaalay ilaa hadana astaan u ah balli lagu magacaabi jiray (xeryaale)  waxa uuna kuyaalaa bartamaha magaalada balliga xeryaale waxa uu caan ku ahaa oo ka atooraynjiray libaax lagu naynaasi jiray cageey waxaase ugu dambayn kaga gooyay libaaxii loogali waayay beesha fiqi maxamed intaas kadib waxaa isugu yimid balliga dadweynihii xoolo dhaqatada ahaa wayna ka biyo cabi jireen balliga beesha fiqi maxamed waxa ay bilaabeen in ay tuulo kadhigaa oo waxa ay ka qodeen ilaa 100 barkadood waxaana ay kusoo dhaweeyeen beesha mareexaan taariikhdu markay ku beegnayd 1,984 oo uu ka dhexeeyay ganacsi iyo somalinimo waxayna noqotay magaalo looyaqaano xeraale waxaana kutubada kuraacan jira kumanaan somaali ah oo ka kalasocda degmooyinka ku hareraysnaa magalada sanadku markuu ahaa 2,002dii ilaa 2,005tii  waxaa kadhacay dagaal aan la ilaawi doonin ita xeraale uujiroh waxaana ku nafwaayay dagaalkaas 900 oo qof waxaana ku dhaacwacmay 1,500 oo ruux waxaana isaga huleelay mareexaan tignikadii mareexaan waaxa lawareegay fiqi maxamed haatan dagmadu waa degmo aad u baaxad weyn waxaana hoos taga deegaano aad u badan sida Huurshe, Miirjiicleey, Lajiide,Dusmaaley, Aricadys,Mayeeraan, beyacad, xanan tuur, ceel-shiikh, baraago diirshe, Qalaanqalle, kor-udhiska, laanqaylo, xamurre, jiic-bacaad.
dadka dagan dagmada Xeraale waxaa lagu qiyaasay dad gaaraya 100,000 oo Qoys. Waxa dagan beesha surre (maha Dir)

Xeraale waxay ka koobantahay xaafadaha soo socda:




#Article 331: Talooyin ku wajahan Muslimiinta (1924 words)


Al-Callaama Sheekh Maxamed Naasirud-diin al-Albaani –Eebbe ha u naxariistee- wuxuu leeyahay talooyin wanaagsan oo ay tahay in lagu dhaqmo marka la tabardaran yahay dadkuna ay ka fog yihiin Diinta dhabta ah. Waxaana halkan ku soo guurinayaa su’aal la weydiiyay Sheekh Albaani, aniga oo soo koobaya jawaabtiisa. 

Qof baa wuxuu waydiiyay isagoo oranaya: Waxaan ognahay – Sheekheenow maalmahan – meeqaa la dagaalamayso Islaamka oo ku sugan dacalada adduunka, mana aragno Dawladdaha oo far dhaqaajinayaan; maxaynu ka samaynaa –annagu- arinkan? ma ku dembaabaynaa haddaanu iska fadhiisano annagoo aynan far dhaqaajinayn?! 

Wuxuuna ku jawaabay hadalkiisa: Waxaa mahadda iska leh Eebbe, Isaga ayaan ku mahadinaynaa oo kaalmo weydiisanaynaa oo dembidhaaf weydiisanaynaa … intaas ka dib: 

Su’aashu sida ka muuqato kalama jeedo - markuu lahaa: waan iska fadhiisanaynaa waxaanu samaynaynana ma laha! ee wuxuu kala jeeday: waxyaabo gaar ah ayaanu samaynaynaa ee ma aha wax walba sideedaba ma samaynayno … -Dhamaantana waxaan ognahay- hadduu Eebbe yiraahdo in hadalka Eebbe Kor ahaaye: (ان تنصروا الله ) Haddaad Eebbe u gargaartaan uu yahay Shardi, jawaabtiisuna tahay: ( …ينصركم ) Wuu idiin gargaarayaa. Haddaba waxaa la isweydiinayaa. Muslimiintu shardigaas ma sameeyeen, oo ma sameeyeen ugu horeyn waajibkan kaas oo ah shardiga inuu dhaboobo inuu Eebbe u gargaaro Muslimiinta marka xiga?!

Ku kasta oo idinka mid ah jawaabtiisu waxay tahay: Muslimiinta ma aysan samaynin inay u gargaaraan Eebbe Kor ahaaye oo laga wado inay raacaan Axkaamta Shareecadiisa… Muslimiinta maanta joogta guud ahaan way ka jeesteen inay bartaan Diintooda, iyo barashada Axkaamtiisa! Intooda badan oo iyaga ka mid ah hadday Islaamka wax ka yaqaanaan: waxay yaqaanaan Islaam aan dhab ahayn, waxay yaqaanaan Islaam ka duwan kii uu haystay Rasuulka Eebbe amaan iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee iyo Asxaabtiisa, sidaas darteed gargaarka Eebbe ee uu u balanqaaday qofkii u gargaara inuu u gargaarayo wuxuu ku xiran yahay in loo yaqaano Islaamka ugu horeyn garasho sax ah sida ku soo aroortay Qur’aanka iyo Sunnada iyo fahamkii Salafka Umadda ka dibna lagu dhaqmo marka xiga... 

Waxaan doonayaa inaan xasuusiyo dadka sidaan mar dhow iri waxay caadaysteen Muslimiinta maanta badankooda... wixii eed oo dhan inay u tiiriyaan Madaxda... Dhab ahaantiina eeddan waxaa loo tiirinayaa Umadda oo dhan hadday ahaan lahaayeen madax iyo shacabba oo ma aha kan oo kaliya ee waxaa jira koox ka mid ah kuwaas eedeynaya madaxda Muslimiinta... waxay khilaafeen Axkaamta Islaamka markay u mareen waddadii lagu beddeli lahaa xaaladdan jid ka duwan jidkii Rasuulka amaan iyo nabadgelyada Eebbe korkiisa ha ahaatee iyagoo gaalaysiinaya madaxda Muslimiinta, marka koowaad, ka dibna oranaya waa waajib in lagu baxaa marka labaad... dabadeedna mushkiladda intaas kuma ekaatee, ee arinku intaasi waa uu ka sii daraa ilaa ay iskhilaafaan Muslimiintaas nafsaddooda, oo ay dhacdo in khilaafkaas madaxda banaanka ka noqdaan... 

Waxaan shaki ku jirin inuu yahay mowqifka cadowga Islaamka asal ahaan Yuhuudda iyo Nasaarada iyo Gaalada kalaba ee ku sugan dhulalka Gaalada ayaa ka dhib badan shaki la’aan qaar ka mid ah madaxdaasi aanan dheg jalaq u siinayn rabitaanka Muslimiinta inay isku dhaqaan dhexdooda wuxuu Eebbe soo dejiyay... Inkastoo ay u arkaan xal inay la dagaalamaan madaxda Muslimiinta lagama goosanayo mirihii la rabay in la helo, maxaa yeelay sidaan mar dhow soo sheegay dhibka kama taagno madaxda oo kaliya ee sidoo kale waxaa la qaba shacabka... Ee halkee wax ka bilownaa? Ma waxaa laga bilaabayaa in lala dagaalamo madaxda kuwaas oo ku dhaqaya Muslimiinta ( بغير ما انزل الله ) Waxaan Eebbe soo dejin? Mise bilowga wuxuu noqonayaa in lala dagaalamo gaalada dhamaantood waddankii ay joogaanba? Mise waxaa laga bilaabayaa in lala dagaalo nafta dadka farta xumaanta? Jawaabta: waxay tahay in lala dagaalo nafta, halkan ayay tahay in laga bilaabo, maxaa yeelay Nebigu amaan iyo nabadgelyada Eebbe korkiisa ha ahaatee wuxuu ka bilaabay hagaajinta nafta qaar ka mid ah Muslimiinta ee uu ugu yeeray markii ugu horeysay Dacwada Islaamka... Maxaa yeelay Madaxdaas hadday ahaan lahaayeen Gaalo sida Yuhuudda iyo Nasaarada -siday ku andacoodaan Ururada Muslimiinta- Ma awoodaan Muslimiinta maanta joogta inay la dagaalamaan Yuhuudda iyo Nasaarada?! Jawaabta waxay tahay: Maya... Sidaas darteed arinku siduu u dhan yahay waa sidii Muslimiintii ugu horeysay ee xiligii Makka... Sabab? Maxaa yeelay waxay ahaayeen kuwo tabardaran, tab iyo awoodna lahayn waxaan ka ahayn Iimaankooda galay qalbiyadooda markii ay raaceen darteed dacwada Nebigooda amaan iyo nabadgelyada Eebbe korkiisa ha ahaatee raacitaankaas iyo dulqaadashadoodii wix dhib ah ee la soo gudboonaado waa kii dhaliyay mirihii la rabay in la helo ee aan annagu maanta raadinayno. Jidka lagu gaaraayo mirahaasi waa isla jidkii ay mareen Rasuulka amaan iyo nabadgelyada Eebbe korkiisa ha ahaatee iyo Asxaabtiisii sharafta badnayd. Sidaas darteed maanta Muslimiinta ma awoodaan inay la dagaalamaan Gaalada maxay tahay inay sameeyaan? Waa inay u rumeeyaan Eebbahooda iyo Rasuulkiisa si dhab ah, hase ahaatee Muslimiinta maanta waa sidii uu Barbaariyaha uumanka yiri: (ولكن اكثر الناس لا يعلمون ) Hase ahaatee dadka badankooda wax ma garanayaan. Muslimiinta maanta waxay muslimiin ka yihiin magaca, ma aha Muslimiin dhab ah... Hase ahaatee waxaan xasuusinayaa hadalkii Kor ahaaye: 

قَدْ أَفْلَحَ ٱلْمُؤْمِنُونَ * ٱلَّذِينَ هُمْ فِي صَلاَتِهِمْ خَاشِعُونَ * وَٱلَّذِينَ هُمْ عَنِ ٱللَّغْوِ مُّعْرِضُونَ * وَٱلَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَـاةِ فَاعِلُونَ * وَٱلَّذِينَ هُمْ لِفُرُوجِهِمْ حَافِظُونَ * إِلاَّ عَلَىٰ أَزْوَاجِهِمْ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ * فَمَنِ ٱبْتَغَىٰ وَرَآءَ ذٰلِكَ فَأُوْلَـٰئِكَ هُمُ ٱلْعَادُونَ *

Yay ka muuqdaan astaamahaasi lagu sheegay Aayadaha kore?. 

Waxaa kaloo jira Aayaad kale... : (أولئك هم المؤمنون حقا ) Kuwaas ayaa Mu’miniinta dhabta ah. Annagase Mu’miniin dhab ah ma nahay?!

Jawaabta waa: Maya; Sidaas darteed Muslimiinta maanta ma aha Mu’miniin dhab ah; maxaa yeelay Iimaanka dhabta ah wuxuu u baahan yahay dhaqangelin dhab ah.

Sida Aayadda kor ku soo marnay: 

Annaga ma u tukannaa salaaddeena annagoo khushuucsan? Jawaabta waa: Haddii laga eego koox ahaan iyo haddii laga eego Umad ahaan; Sidaas ma aha, waxaa loo baahan yahay inaan samayno sida ay na farayso Shareecada Islaamka ilaa uu Rabbigeena dhibka naga kor qaadayo, dhibkaas oo dhamaantanada na wada haysto... Waxaa ka mid ah Axaadiista Nebiga amaan iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaadee: (...إذا تبايعتم بالعينة ) Haddaad wax ku kala gadataan Ribada ”Dulsaarka”. Ma jiraa qof idinka mid ah oon la socon inay Muslimiinta isticmaalaan Ribada...?

Waxaan leeyahay mar kale: Ribadaasi ma isticmaalaan qaar ka mid ah madaxda oo kaliya hase ahaatee waxaa kaloo isticmaala qaar ka mid ah shacabka; Maxaa yeelay kuwaasi shacabka ah waa kuwa la shaqaysta Bangiyada Ribada isticmaala waa kuwa marka lagala doodo oo lagu yiraahdo: Ribada lama oggola waana siduu Nebigu amaan iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee yiri: 

Dirham Riba ah qofkii cuna isagoo og wuxuu Eebbe agtiisa ka daran yahay soddon iyo lix sinaystay: (Mana aqbalaayaan) 
(Haddii la weydiiyo mid iyaga ka mid ah): Maxaad u isticmaalaysaa Ribada? Wuxuu ku oranayaa? maxay tahay inaan sameeyo? waxaan doonayaa inaan noolaado! Sidaas darteed; arinku shaqo kuma laha madaxda oo (kaliya) ee dhibka wuxuu ka socdaa shacabka intaan la gaarin madaxda. Run ahaantii fasaadka shacabka wuxuu la mid yahay midka madaxdaasi... Madaxdaasi noogama soo degin xiddiga Marriikh ama Maaris?! ee ”annagay naga mid yihiin naguna dhex jiraan”, ee haddii aynu doonayno inaan hagaajino xaaladdeenna: Ma aha inaan la dagaalno madaxdeena oo aan hilmaano nafsaddeena... 

Dhibaatooyinka maanta jira oo dhan oo ay la laablakacsan yihiin qaar ka mid ah dhalinyarada, oo ay leeyihiin maxaa la sameeyaa? Ma lagu xalin karo laablakac, ee waa in lagu xaliyaa aqoon iyo waxqabad: ( وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَيَرَى اللَّهُ عَمَلَكُمْ ) Waxaa tiraahdaa ku dhaqma Eebbana wuxuu arki doonaa dhaqamadiina.
Qaar ka mid ah iyaga waxay u arkaan inuu yahay dhibka Yahuudda qabsashadeeda Falastiin, dhibkana waa kii aan mar dhow ka soo hadalnay: Annagana waxaan leenahay: Dhibka ugu wayn ee maanta jiraa waa kala qaybsanaanta Muslimiinta ay ku kala qaybsan yihiin ... kooxo iyo ururo... 

Waqtigan xaadirka ah kooxooyinka Muslimiinta ee hadda jira waxay isku khilaafsan yihiin jidkii lagu xalin lahaa dhibka jira.

Waxaa jira waddooyin:

Waddada koowaad ee aan lahayn mid labaad waa in loo fahmaa Islaamka faham sax ah lana dhaqangeliyaa, laguna barbaariyo Muslimiinta Islaamkan sifaysan, sidan ayayna ahayd Sunnada Rasuulka amaan iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee sidaan soo sheegnay mar walbana waan sheegaynaa: Markuu Rasuulka Eebbe uu bilaabay Dacwada inuu gaarsiiyo Asxaabta wuxuu ugu yeeray inay rumeeyaan Eebbe iyo Rasuulkiisa ka dibna wuxuu baray Axkaamta Islaamka wuxuuna faray inay ku dhaqmaan markii ay ka cabanayeen wixii ka soo gaaray Gaalada ee xadgudub ahaa iyo sida xun ee Gaalada ula dhaqmi jirtay wuxuu fari jiray inay dulqaataan. 

Waxaa jira dhaqdhaqaaqyo ama xarakooyin, iyo dacwadooyin kale oo dhamaantood ka hor imaanaya waddadii aan soo sheegnay oo aan lahayn mid labaad; Waxay leeyihiin: Islaamka barashadiisa dhinac iska dhiga, halkii laga baran lahaa ama lagu dhaqmi lahaa, hadda arinka ugu muhiimsan waa inaan u midownaa la dagaalanka Gaalada Eebaha Hufnaayow sidee loola dagaalami karaa hub la’aan?. ... Jawaabta aan la isku khilaafsanayn waxay tahay: Is hubeey dabadeed dagaalan, waa marka laga hadlayo dhinaca maaddiga. Ma haddaan ka hadlayno dhinaca Diinta: ... 
Haddii aan doonayno inaan la dagaalano Gaalada Islaamka dhinac iskama dhigi karno; Maxaa yeelay Eebbe sidaas nama farin... 

Annaga ma awoodno maanta oo ma haysanno wax hub maaddi ah oo lagu dagaalgali karo...

Waxaan leenahay ma doonaynaa inaan ku dagaal galno hubka maaddiga ah; Kaasi nooma suurtoobayso.Hase yeeshee waxaa gacmaha noogu jiro hubka Diinteenna ah:

  فاعلم أنه لا إله إلا الله واستغفر لذنبك 

Waxaad ogaataa inuusan jirin Eebbe aan ka ahayn Eebbaha waydiisana inuu kuu dembidhaafo. Aqoon u yeelo Diintaada ka dibna ku dhaqan – intaan awoodno – Markaan Diinteenna barano kuna dhaqano ka dib ayaa na looga baahan yahay inaan u diyaarsano hubka maaddiga ah sida uu Eebbe Kor ahaaye na leeyahay:

(واعدوا لهم ما استطعتم من قوة ومن رباط الخيل ترهبون به عدو الله وعدوكم)

 U diyaarsada intii aad kartaan oo awood ah cadowga Eebbe iyo cadowgiina. 

Maxaan ka bilownaa?! waxaan ka bilaabaynaa ugu horeyn siday u kala muhiimsan yihiin; gaar ahaan hadduu fudud yahay kan ugu muhiimsan waana hubka Diinta: oo ah in Islaamka loo fahmo faham sax ah, loona dhaqangeliyo dhaqangelin sax ah ka dibna hubka maaddiga ah hadduu fudud yahay.

Maantase nasiib xumo wixii ka dhacay Afganistaan hubkii maaddiga ahaa ee ay Muslimiinta kula dagaalameen Hantiwadaagga ma wuxuu ahaa hub Islaami ah. 

Jawaabtu waa: Maya wuxuu ahaa hub reer Galbeed leeyahay, sidaas darteed annaga maanta dhinaca hubka maaddiga waxaan kala joognaa kaaf iyo kala dheeri haddaanu maanta dooni lahayn inaan dagaalano oo aan ku fiicannahay dhinaca awoodda Diinta. 

Haddaanu dooni lahayn inaan ku dagaal galno hubka maaddiga ah waa inaan hubkaas dibadda ka keensannaa annaga oo soo gadanayno ama nala siinayo, ama aan ku dhaafsiisanayno wax kale ... 

Sidaas darteed walaalaheenow ma aha sidaan u malaynayno xalku: Laablakac iyo fudayd dhalinyaronimo iyo kacaannimo ka dibna aan lahayn wax muuqdo oo natiijo ah... 

Raacitaan la’aanta jidka Mu’miniinta ayaa keentay musiibooyinka tii u waynayd oo ah inay Yuhuudda qabsato Falastiin.

Musiibada dadka Muslimiinta maanta haysatana waa inay ka baadiyoobeen jidkii toosnaa...

Haddii ay Muslimiinta – waqtiyada qaarkood – ahaayeen kuwo tabardaran oo ay Gaaladu dhibto oo lalaayo ka dibna ay dhintaan waxaan shaki ku jirin inay dhinteen iyagoo kuwo kheyr qaba ah, haba ku ahaadaane Adduunka kuwa tabardaran. Kiise iyaga ka mid ah oo Adduunka ugu noolaado isagoo ka fog fahamka Islaamka siduu Eebbe Kor ahaaye iyo Rasuulkiisa doonayay kaasina wuxuu dhimanayaa isagoo sharqabe ah; Haba la moodee inuu haysto nolol raaxo leh, sidaas darteed – Eebbe ha idin barakeeyee – Xalku wuxuu ku jiraa:( ففروا إلي الله ) U carara Eebbe xaggiisa. Fahma wuxuu Eebbe yiri iyo Rasuulkiisa, iyo waxay yiraahdeen Saxaabada, kuna dhaqma wuxuu Eebbe yiri iyo wuxuu Rasuulkiisa amaan iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee yiri iyo waxay ku dhaqmeen Saxaabada... 

Intaas ayaan ku soo gabagabaynayaa jawaabta su’aashaas. 

Waxaana laga soo guuriyay wargeyska la yiraahdo ”المجلة السلفية al-Majala as-Salafiya tirsiga 9aad, 1425 H”.

Waxaana turjumay CabdiRisaaq Maxamed Cilmi ”ina Warfaa” 




#Article 332: Luqada Tamil-ka (104 words)


Luqada Tamilka ( [t̪ɐmɨɻ]) waa mid ka mid ah Luqadaha Dravidian waxaan ku hadla Dadka Tamilka ee ku nool Qaaradyareyda Hindiya. Waxaana si rasmi ah looga hadlaa Gobolka Tamil Nadu ee Hindiya iyo sidoo kale wadamada Sri lanka iyo Singapore. Waana mid ka mid ah labaatan iyo labada luqadood ee ka diiwaan gashan Hindiya. Waxaana sidoo kale looga hadlaa in yar oo ka mid ah wadamada Malaysiya, Mauritius iyo Reunion iyadoo sidoo kale dadka qaxootiga ah ee ku nool caalamka kuwaas ee jeeda dhulalka looga ha hadlo Luqadaan.

Waxa lagu qiyaasaa shacabka tamilka ilaa 74 milyuun oo qof waxaany kala daganyihiin dawladahan soo socda.




#Article 333: Shabeel (114 words)


Shabeel (   ) waa xayawaan ka mid ah Bahda Bisada kaas oo cuna hilibka, isla markaana ku nool duurka. 
 
Shabeelku waa mukulaal weny oo ku nool Afrika iyo Aasiya.

Shabeelka wuxuu ku noolaan karaan jawi kasto, meelaha roobka badan, buuraha dhaadheer iyo keymaha waaweeyn. 

Shabeelka qaarada Aasiya wuxuu leeyahay xariijimo huruud iyo madoow ah, laakiin noocyada ku nool qaarada Afrika wuu ka midab duwan yahay. 
Sidoo kale, waxaa jira Shabeel midabkiisu cadaan yahay oo loo yaqaano Shabeelka Cad. 

Bahda Bisada waxaa la isku yidhaahdaa xayawaano badan oo duurjoog ah kuwaas oo dhamaantood leh qaabdhismeed jidhka bisada. 
Waxaana ka mid ah: bisada, guduudanaha, libaaxa (aarka iyo goosha), harimacadka iyo kuwo kale oo leh qaabdhismeedka bisada. 




#Article 334: Kubadda Cagta (108 words)


Kubadda Cagta (; ) sidoo kale loo yaqaano banooni waa isbortiga ugu caansan caalamka, waxeena ka midtahay ciyaaraha tan ugu duqsan caalamka.Kubada Cagta waxaa laga yaqaanaa caalamka oo dhan, waxaana la ciyaari jiray qarni aad u dheer.Kubada Cagta waxaa loo ciyaaraa koox koox oo ka kooban 11 ciyaaryahan, waxeena isticmaalayaan banooni ama kubad oo koox kasto iska difaaceeyso in gool laga dhaliyo. Kox walbo waxee leedahay goolhaaye oo ah kan banooniga qabanaayo.
kubada cagta ama banooniga waxa la asaasay 1409 erayga soccer waxay America ubixisay sanadkii 1486 qayaas ahan waxa dawada ama ciyaara 3,5 milyardia wuxuu aad ugu caansanyahay cubada cagta yurub, america,africa iyo qayba kamida Asia warse




#Article 335: Windows 7 (414 words)


Windows 7 waxaa haatan shirkada Microsoft ay soo saartay 22 Luulyo 2009, Barnaamij Cusub oo la yiraahdo Windows 7, iyadoo suuqyadana lagu sii daayay 22 Oktoobar 2009.
Windows 7 waa nidaam farsameed oo kombuyuutar shaqsi ah kaas oo uu soo saaray Microsoft oo qayb ka ah qoyska Windows NT ee nidaamka hawlgalka. Waxaa loo sii daayey in la soo saaro July 22, 2009, waxaana guud ahaan la helaa 22-kii Bishii Oktoobar 2009, [7] in ka yar saddex sano ka dib markii la sii daayay ee loo yaqaan 'Windows Vista'. Windows 7 ee miiska serverka, Windows Server 2008 R2, ayaa la sii daayay.

Windows 7 waxaa ugu horeysay loogu talagalay in lagu noqdo casriyeynta kordhinta Microsoft Windows, loogu talagalay in wax looga qabto saldhigga Windows Vista ee xasaasiga ah ee saboolka ah iyada oo la ilaalinayo qalabka iyo nadaamka software. Windows 7 ayaa sii wanaajisay horumarinta Windows Aero (adeegsiga user-ka ee lagu soo bandhigay Windows Vista) iyada oo lagu daro guddi-hawleed la casriyeeyay kaas oo u oggolaanaya codsiyada in loo qadariyo, iyo hannaanka cusub ee maareynta suuqa. Qalab kale oo cusub ayaa lagu daray nidaamka qalliinka, oo ay ku jiraan maktabadaha, nidaamka cusub ee nidaamka wadaadka ee HomeGroup, iyo taageerida talooyin badan. Muuqaal Action Center oo cusub ayaa sidoo kale lagu daray si loo helo aragti guud oo ku saabsan xogta amniga iyo dayactirka nadaamka, iyo tweaks loo sameeyey nidaamka Xakamaynta Xisaabaadka Macmiilka si ay uga dhigaan mid aan dhib badneyn. Windows 7 ayaa sidoo kale lagu soo bandhigay nuqullo la cusbooneysiiyay oo ku saabsan codsiyo dhawr ah, oo ay ku jiraan Internet Explorer 8, Windows Media Player, iyo Windows Media Center.

Taa waxaa lid ku ah Windows Vista, Windows 7 guud ahaan waxaa lagu amaanay kuwa naqdiya, kuwaas oo u tixgeliyey nidaamka qalliinka in uu noqdo horumarin weyn oo ku saabsan horgalkeeda iyada oo ay ugu wacan tahay waxqabadka korodhka ah, isugeyntiisi intaa ka badan (oo si gaar ah loogu talagalay hawsha cusub), Kantaroolka koontada koontooyinka, iyo horumarin kale oo laga sameeyay meeraha. Windows 7 wuxuu ahaa guusha weyn ee Microsoft; xitaa ka hor intaan la sii deyn rasmigeeda, iibinta horay u dalbatay ee 7-ka iibiyeyaasha online-ka ah ee Amazon.com ayaa dhaaftay diiwaanadii hore. In ka badan lix bilood, in ka badan 100 milyan oo nuqul ah ayaa lagu iibiyey adduunka oo dhan, iyada oo la sii kordhiyay in ka badan 630 milyan oo shatiyadood ah July 2012-ka. Laga soo bilaabo Ogosto 2018, qiyaastii 39% kombiyuutarada ku shaqeeya Windows ayaa shaqaynaya Windows 7. [8]




#Article 336: Fiat (374 words)


Fiat Fica Italiana Automobili Torino,waa warshada baabuurta sameysa ee Talyaaniga taas oo ay xarunteedu tahay Torino,

FIAT, Talyaaniga: Fabbrica Italiana Automobile Torino, laydh  Factory Automobiles Factory ', Turin') waa shirkad talyaani ah, oo ka tirsan shirkadda FCA Italy SpA, oo ah qayb ka mid ah Fiat Chrysler Automobiles (horay Fiat SpA). Fiat Automobiles ayaa la aasaasay bishii Janaayo 2007 markii Fiat ay dib u habeeshay ganacsigeeda gawaarida, [2] waxayna taariikhda taariikhda dib u soo celisay ilaa 1899 markii markii ugu horreysay ee Fiat baabuurta Fiat 4 HP lagu soo saaro.

Fiat Automobiles waa shirkadda ugu weyn ee baabuurta talyaaniga ah. Intii uu socday taariikhda qarniyadii hore, waxa uu ahaa midka ugu weyn ee baabuurta gawaarida ee Yurub iyo kan saddexaad ee caalamka ka dib markii General Motors iyo Ford muddo ka badan labaatan sano, illaa iyo markii qalalaasaha baabuurta ee dhamaadkii 1980-kii. Sannadkii 2013, Fiat S.p.A. wuxuu ahaa kii labaad ee ugu weynaa ee yurubiyanka ah oo ay soo saarto tan iyo sannadkii toddobaad ee adduunka, halka haatan FCA ay tahay caalamka siddeedaad ee ugu weyn ee baabuurta.

Sanadkii 1970, Fiat Automobiles waxay shaqaalaysay in ka badan 100,000 oo Talyaani ah markii ay soo saartay tiradii ugu badneyd, 1.4 milyan oo gawaarida dalkaas. [4] Laga soo bilaabo 2002, waxay dhistay in ka badan 1 milyan oo gawaarida lix dhirta oo Talyaani ah iyo waddanka oo ka badan saddex meelood meel ka mid ah dakhliga shirkadda. [4] Fiat ayaa sidoo kale soo saartay mashiinnada tareenada, gaadiidka milatariga, tareenada beeraha, diyaaradaha, iyo hubka sida Fiat-Revelli Modello 1914.

Gawaarida nooca Fiat-waxaa lagu dhisay meelo badan oo adduunka ah. Dalka Talyaaniga, ugu weyn ee wax soo saarka waa Brazil, halkaasoo magaca Fiat uu yahay hoggaamiyaha suuqa. [5] [6] Kooxdu waxay sidoo kale leedahay warshado ku yaalla Argentina, Poland iyo Mexico (halkaasoo baabuurta Fiat-ga lagu soo saaro dhirta ay leedahay oo ay maamusho FCA US si loo dhoofiyo Maraykanka, Brazil, Talyaaniga iyo suuqyada kale) iyo taariikhda dheer ee shahaadada ruqsadaha alaabooyinka dalalka kale.

Fiat Automobiles waxay heshay abaalmarino badan oo caalami ah oo loogu talagalay gawaaridooda, oo ay ku jiraan sagaal gaari oo Yurub ah, oo ah badi shirkadaha kale, waxayna ku jirtey marar badan oo ah heerka ugu hooseeya ee CO2 oo lagu iibiyo baabuurta lagu iibiyo Yurub.




#Article 337: Baabuur (109 words)


Baabuur (Ingiriis: Car; carabi: سيارة) waa aalad ka samaysan biro, dhalooyin iyo caagag oo loo isticmaalo in lagu qaado dad ama alaab isagoo maraayo laamiga. Baabuurtu waxay ku shaqeyaan shidaal, saliid iyo biyo. Baabuurtu waxay ka mid tahay Gaadiidka. Baabuurka hoosteed waa ku yaala shaag iyo korkeed bir.
Qofka wada ama kaxeeya Baabuurka waxaa loo yaqaanaa Dirawal. 
asc  baro babuurta  halkan waxaan kuso  ban dhigaaya  sida babuurtu   mashiinka saran u shaqeeyo iyo sida lo sameeyo  waxaan  filaya inan ahay dadka ugu horeye so gashaa internetkaa   baabuur waa  gadiid  waa u kala duwan yahay maanta aynu jooghna waxa  soo baxaay  babuur   aad iyo aad u kala duwaan   mashinadooda   xawarahooda   adaygooda




#Article 338: Bariga Dhexe (101 words)


Bariga Dhexe (; ) waa mandaqad Juquraafiyeed Kakooban Wadamada Galbeedka Aasiya iyo Waqooyiga Afrika. Mandaqada Bariga Dhexe waxa ay Hadhaysaa badaha Badacas Gacanka Carabta Bada Dhexe iyo Bada Carbeed 

Magacani waxa uu tilaamayaa xadaaradaha iyo taariikhda mandaqadan.magacan waxa labixiyaay xiligii ay nimankii juquraafaystayaasha ahaa caalamka u qaybiyeen mandaqado.taasina waxa ay ahayd xili aad u fog.
Bariga Dhexe waa mid kamida meelaha caalmka ugu Rabshadaha badan

Bariga Dhexe waxaa la isku dhahaa ama ee u badantahay dhulka ee carabta degto, waxeena ku taalaa Koonfurta Galbeed ee qaarada Aasiya iyo Woqooyiga qaarada Afrika. Wadamada ee bariga dhexe ka koobantahay waxaa ka mid ah.




#Article 339: Xayawaan (269 words)


Xayawaan (; ) waa noole ka mid ah noocyada noolaha.
erayga xayawaan wuxuu ka yimid Af Carbeedka, dhiggiisa Af soomaaligana waa bahal. 
Bahalladu wey kala duwanyihiin. Qaarkood waxay ku noolyihiin dhulka dushiisa, qaarna waxay ku noolyihiin badaha iyo wabiyada. Jaad ka mid ah bahallada waxay awoodaan in ay ku noolaadaan bad iyo berriba, sida raxa (halkani bad waxaan ula jeednaa biyaha). 

Waxaa kaloo jira bahallo ku nool jirka aadanaha dushiisa inkastoo aysan isha qabanin. Bahallahan badankood waxay ku noolyihiin unugyada dhintay ee maqaarka. 

Sideedaba, Soomaalida bahal waxay u taqaanaa wax kaste oo aan Aadane ahayn, balse ogoow Aadanahu waa bahal, waxa kaliya oo ka duwa bahallada kale waa garaadka.

Marka la abla-ablaynayo bahallada, waxaase ugu horeyn loo kala qeybiyaa laba jaad: Beri-joog (Dhul-joog) iyo Bad-joog. Waxaa lagu qiyaasaa in noocyada xayawaanka intiisa badani ku nooshahay badaha iyo wabiyada dunidan. 

Marka la sii kala saarayo qeybaha xayawaanka waxaa loo qeeybiyaa shan qeybood:

Boqortooyo (biyoloji) (magaca Saynis regnum, wadar ahaan regna) waa heerka labaad ee loo kala saaro noocyada noolaha. Boqortooyadani waxaa loo sii kala jebiyaa kooxo yar-yar oo Saynis ahaan loo yaqaano Fyla (Phyla). In kastoo kala qeybinta kooxaha boqortooyada ee biyoloji lagu kala duwan yahay, wadanka Maraykanka iyo Kanada waxay qeybahaasi ka dhigaan ilaa lix kooxood (Xayawaan, Dhir, Fungi, Brotista, Arjaeya, Bakteriya); halka wadanada ay ka mid yihiin Ingiriiska, Hindiya, Australia, Latin Amerika, meelo badan oo Afrika ah iyo wadano kale waxay aqoonsadeen kaliya shan koox oo ka tirsan boqortooyada, kuwaasi oo kala ah: Xayawaanka, Dhirta, Fungiga, Brotistaha iyo Bakteriyada.Huber M, Knottnerus JA, Green, L., van der Horst H, Jadad AR, Kromhout D, Smid H. BMJ 2011; 343 (d4163) 




#Article 340: Imaamu Shaafici (1278 words)


Imaamu Shaafici (Carabi محمد بن إدريس الشافعي) waa Muxamed (Abuu Cabdullaahi) bin Idriis binil-Cabbaas bin Cusmaan bin Shaafici bini-Saa'ib bin Cubayd bin Cabdi-Yaziid bin Haashim binil-Muddalib bin Cabdi-Manaaf. Al-Muddalib 
wuxuu dhashay 150h/766m wuxuuna geeriyooday 204h/820m,

Al-Shafi’i Al-Shafi’i (AH 150–208/767–820 CE) is one of the eponyms of four great Sunni schools of law. He is also the author of several prominent works in the field. He is also known as Imam al-Shafi‘i. Abu Abdallah Muḥammad b. İdris b. al-Abbas b. Uthman b. Shafi b. al-Saʾib b. Ubayd b. Abd Yazid b. Hashim b. al-Muṭṭalib b. Abd Manaf b. Ḳuṣayy al-Ḳurashi Al-Shafi’i was of a Muttalibi leanage through his father, and thus a distant relative of the Prophet. He was born in Gaza, (in contemporary Palestine) in 150 AH / 767 CE, the year of Abu Hanifa’s death.  Following the death of his father, so as not to remain alone, his mother decided to migrate with Al-Shafi’i to Mecca where their relatives lived. In early days of his life, he managed to develop his gifted talents. He was skilled to a high degree in linguistics and was advanced in poetry, as well as being a very talented archer. At that time one of his masters discovered ash-Shafi‘i’s talents and directed him to study the religious sciences such as fiqh, and hadith. As a result of his master’s advice, he devoted all his time and effort to these areas. Moreover, according to some sources, he memorized the Qur’an by the age of seven or nine. In Mecca, the principal teachers of Al-Shafi’i were Muslim b. K̲h̲alid al-Zand̲j̲i (d. 179/795 or 180/796), Sufyan b. ʿUyayna (d. 198/813), Said b. Salim, Fudayl b. İyad  among others. At the age of fifteen (or eighteen), his master gave Al-Shafi’i permission to issue judicial decisions (fatwas), and when he reached twenty, his inexhaustible passion for learning led him to travel to Madinah.  It was here that he met Imam Malik who is know as the founder of the Maliki school. Before introducing himself to Imam Malik, he memorized the Muwaṭṭa, Malik’s principle work. This gesture impressed Imam Malik greatly and resulted in Al-Shafi’i acceptance as his pupil. For a period of nine years, Al-Shafi’i remained in Madinah until Malik’s death. After the death of Malik, Al-Shafi’i returned to Makka. Soon later, the governor of Yemen, while paying a visit to Mecca, met al-Shafi’i, discerned his unique abilities, and offered him an administrative post in Yemen. In Yemen, Al-Shafi’i was soon to become involved in local controversies, which led not only to to be dismissed from his post but also to be accused of being a follower of accusations that he was a follower of the Zaydi İmam Yaḥya ibn Abd Allah, an adversary of the Abbasid Caliphate in Baghdad. Although the other nine co-defendants were executed, Al-Shafi’i was forgiven by the Caliph because of the strength of his argument, his intelligence and his re-affirmation of loyalty to the Abbasid Dynasty. During the two years he lived Baghdad, he met Muhammad b. Al-Hasan ash-Shaybani who was one of Abu Ḥanifa’s the most important pupils. His contact and discussions with ash-Shaybani increased and by which he strengthened his knowledge. Moreover, Al-Shafi’i had the opportunity to study the books of ash-Shaybani and other Iraqi scholars in Baghdad. After his travels, he returned to Makka. During these travels, in every place he visited, he arranged meetings and organized study circles attended by many including great scholars such as Abu Thawr, al Za’farani, al Karabisi. Imam Ahmad ibn Hanbal also attended his circle and studied with Al-Shafi’i. The last station for Al-Shafi’i was Egypt where he remained until his death.  He was welcomed with great honor and respect by the people and scholars of Egypt due to his being a pupil of Imam Malik and due to his reputation in fıqh. (His stay in Egypt) In 
  

Egypt, which constitutes a cutting line between his previous opinions (al-qadim) and new ones (al-jadid), he began a critical analysis of Malik's legal opinions and devoted all his time to teaching and dictating his works to his students. Al-Shafi’i developed two approaches known as The Old and The New in juristic terminology, corresponding respectively to his stays in Iraq and Egypt. Al-Shafi’i had a lot of talented students, some of whom become prominent masters. Before he came to Egypt, Ahmad ibn Hanbal, al-Karabisi, al-Za`farani, and Abu Thawr, were to be counted among his best students and after traveling to Egypt, al-Buwayṭi (d. 845), and al-Muzani (d. 877), al-Rabi al-Muradi (d. 880) who transcribed Al-Shafi’i 's lectures after which he would correct the text when it was read aloud to him, were to become his best pupils. He died at the age of 54 in 204 AH (820 AD) in Cairo, Egypt, after a short illness. He was buried in the tomb of Banu Abd al-Ḥakam at the foot of the Muḳaṭṭam Hills. He married twice, and had three children, two sons, Abu Ut̲h̲man (who became ḳaḍi of Aleppo) and Abu ‘l-Ḥasan, and one daughter, Faṭima. Saladin built a madrassa and a shrine on the site of his tomb. Saladin's brother Afdal built a mausoleum for him in 1211 after the defeat of the Fatamids. It still remains a site where people today come and petition for justice. Al-Shafi‘i developed the science of fiqh combining the Quran and hadith with human reasoning to provide a basis in law. Through a systematization of shari'a he provided a basis for Islamic legal systems. The madhhabs follow their traditions within the framework that Shafi'i had established. In turn Al-Shafi‘i gives his name to one of these legal schools the Shafi'i school - which is the dominant madhab in Indonesia, Malaysia, Egypt, Somalia, Yemen as well as Sri Lanka and southern parts of India. He authored many books, some of which are as follows: The Kitab al-Umm (The Fundamental/Principal Book) is a masterpiece in this area that gathers almost all of ash-Shafi’s thought. Al-risalah fi uṣul al-fiqh (Treatise on the Sources of the Law), was originally written in Iraq, however, it was revised and rewritten during his stay in Egypt. Al-risalah fi uṣul al-fiqh is his best known book and examines the principles of jurisprudence, it is also an example of an approach to ethics that focuses on divine commands. Kitab al-Hujja, Musnad ash-Shafi'i, al-Ikhtilaf Ma’a Malik, especially Ijma’ of the people of Madinah, Ahkam al Qur’an, Ikhtilaf al Hadith, Ibtal al Istihsan, Jima’al ‘Ilm, and al-Qiyas , al-Ikhtilaf between Ali and Abdullah b. Mesud, Al-Imla. Al-Shafi'i indicates that usul al-fiqh is rests on the faith that God, the creator and judge of all things, provides guidance that makes for the happiness of all creatures in this life and the next. The task left up to human beings is to learn to read these signs from which guidance is given to humanity. As a consequence he developed a new proposal for usul al-fiqh, by which the authority of the Prophet and of texts reporting his words and deeds would be enhanced. This in turn increased their importance as a source for interpreting and utilising commandments in the quran. This makes the divine revelation from the Qur'an more accessible and applicable to issues arising in everyday life. Al-Shafi'i states that the only sunna applicable for use as guidance is the sunna of the Prophet. Al-Shafi'i defends this view in a section on the obligation of humanity to accept the Prophet's authority. Shafi'i argued that it could not contradict the Qur'an: It is evident that the [Prophet's] sunna never contradicts the Qur'an, and that his sunna—even in the absence of legislation in the Book—is binding...in accordance with God's command to obey his 
 




#Article 341: Imaam Maalik (199 words)


waa Maalik ibn Anas ibn Maalik ibn Camar Al-Asbaxi

Habeen habeenada ka mid ah ayaa Imaamu Abaa Xaniifa waxaa u yimid Nin waxa uuna ku yiri Yaa Abaa Xaniinfa Mudo hada laga joogo Wakhti badana ayaan meel waxaan ku Qarsaday lacag kadibna waxaan hilmaamay Halkii aan ku qarsaday, sidaas darteed waxaan rabaa in aad igu saacidid sidaan Lacagtiis ku heli lahaa?

Imaamkii oo aad ula yaaban Su'aasha la waydiiyay ayaa waxa uu ku yiri Ninka Fiqiga wax laga waydiiyo Arinta aad ii sheegayso ma aha Shaqdiisa si uu xal kuugu keeno! Kadib wax yar ayuu fakaray Imaamkii waxa uuna ku yiri Tag oo Salaatu'layl Tuko ilaa Salaada Subax laga Adaamayo, insha allaah waad heli doontaa lacagtaada halka aad ku qarsatay.

Ninkii waa uu tagay Gurigiisa waxa uuna Bilaabay in uu Tukado, wax yar kadiba si lama filaan ah asaga oo Salaada ku jira ayaa waxa uu xasuustay halka uu ku Qarsaday lacagtiisa, kadibna asaga oo dag dagsan ayuu Meeshii ku tagay kalana soo baxay lacagtii.

Subaxdii ayuu Imaamkii u yimi una sheegay in uu helay lacagtii, ugna Mahad celiyay, kadibna waxa uu Imaamkii waydiiyay sidee baad ku ogaatay ayuu yiri in aan xasuusan doono lacagata halka aan ku qarsaday?




#Article 342: Mobile (138 words)


Mobile ( ) waa aalad wada xiriirin waa taleefan fiilo la'aan ah oo jeebka lagu qaadan karo, waxuu ku shaqeeyaa ateeno xiriir baahiye ah oo meel ka taagan markii uu galo xad cayimanoo uu kula shaqayn karo. ka dibna waxaa isku  xiraya xiriirka ateeno ama mid dayax gacmeed, Mobilka waxaa laga diri kara SMS ama wicitaan (call) dhow iyo mid fog, socodka samaanka ayaa mobilka ka dhigay mid aan kaliya loo adeegsan wicitaan, mobilku wuxuu noqday kumbuyuutar gacmeed (gacanta le'eg), wuxuu leeyahay kaladar, gambaleel, xasuus qor, shabakad internet, E-mail dirid iyo helid, sawiro, maqal iyo muuqaal iyo  GPS'ka. shirkadaha ayaa ku tartama suuqa taleefan gacmeedka ilaa laga gaaray meelo sare, xaga qaabka iyo midabka qaab adeegsiga iyo adeegyada ku jira. wuxuu gaaray meelo aad u fog oo aduunyada ka mida waxaana sii yaraanay taleefanada fiilada leh ee land-line-ka.




#Article 343: Amedeo Avogadro (135 words)


Lorenzo Romano Amedeo Carlo Avogadro di Quaregna (Quaregga) e di Cerreto (9 Agoosto 1776 – 9 Luulyo 1856)
Amedeo Avogadro Waa aqoonyahan Talyaani ah dhashay 1776-1856 waa aqoonyahan Fisikis ka aad uyaqaan, waxa uu ku dhashay Torino, waxa uuna kasoo shaqeeyey jaamacadda Torino.

Waxa uu ahaa qofka aad usii tixraacay walxaha Yeryer waxaana loogu magac daray qaanuunkii Avogadro ee sheegayey walxa kasta ee ah hawada muggooda waa isla egyihiin hadii uu heer kulkooda ay isla egyihiin iyo caburintooda, waxaa la ogaaday mar dambe 22.4L Gaas ah Muggoda in uu yahay heer kul kiisuna yahay 0 Ebar meel buuxintiisu waxa ay noqonaysaa 602,000,000,000,000,000,000,000 walxo, waxaana lagu magacaabaa tiradii avogadro sidaan ayaana loo qoraa 6,02 X 10^23 waxaana avogadro walaxaheda ee mater kesta lagu magacaabaa 1 Mol ama walxo 1 garaam oo ka mid ah maater kaas.




#Article 344: Shirkada Isgaariinta Hormuud (129 words)


Shirkada Isgaariinta Hormuud Hormuud Telecom (Hortel) waa shirkad si gooni ah loo leeyahay taas oo la aas'aasay Abriil 2002, iyadoo ay xarunteeda dhexe ay tahay Muqdisho.
In ka badan 600 qof oo soomaali ah ayaa wadaag ku leh shirkadaan Hormuud. shirkadaan waxey bixisaa adeegyada kala ah Taleefoonada fiilada  iyo Mobeyl.
Hormuud waxaa ka shaqeeya in ka badan 8000 oo shaqaale Soomaali ah, Xarumaha Hormuud ee Magaalada Muqdisho iyo gobollada kale.
                                                                                                                                                     
                                                                                                     
shirkada waxa aas aasay laba Nin oo Lagu kala Magacaabo Eng Axmed sheekh Cali Samatar  oo haatan ku Nool dalka ingiriiska magaaladiisa London  Ibarahim Shekh Mohamed (Afgoye) AUN waxa la aas aasay oo markaa Garab taagnaa Axmed Nuur CAli Jimcaale .
shirkadu waxa ay kashaqeysaa magaalooyin waaweyn iyo tuulooyinka dhaca koonfurta,bariga iyo bartamaha soomaaliyahormuud waa hormar dadban

axmed nuur




#Article 345: Shirkada Isgaariinta ee Nationlink (113 words)


Shirkada Isgaariinta ee Nationlink waa shirkad  isgaarsiin xarunteedu tahay muqdisho kana shaqaysa koofurta iyo woqooyiga soomaaliya. 

NationLink Telecom waa shirkad isgaarsiin oo saldhiggeedu yahay Soomaaliya. NationLink Telecom waxaa la aasaasay Bishii Sebtembar 1997kii, Abdirizak Ido, oo ah ganacsade Soomaali ah oo hadda u shaqeeya madaxweynaha shirkadda. Shirkaddu waa mid ka mid ah bixiyeyaasha adeegga isgaarsiinta ee ugu sarreysa Soomaaliya waxayna bixiyaan adeegyadeeda guud ahaan dalka.

Shirkaddu waxay diiradda saareysaa qaybaha muhiimka ah ee adeegyada moobiilka, internetka iyo khadka tooska ah. Ujeeddadeeda guud waa in ay bixiso adeegga isgaarsiinta ee dhammaan Soomaalida, iyo geedi socodka, waxay gacan ka geystaan hagaajinta heerka nolosha. Nationlink wuxuu ka mid yahay shirkadaha ugu waawayn ee moobiilka ee dalka.




#Article 346: Cabdiraxmaan bin Cawf (1707 words)


Cabdiraxmaan Bin Cawf R.C. Cabduraxmaan Inb cawf Inbin sahar Al-qurashi waxa uu Dhashay tobansano kadib Dhalashaddii Rasuulka 

Cabdiraxmaan wuxuu ka mid ahaa tobankii qof ee ugu horeeyay ee soo islaama, wuxuu kaloo ka mid ahaa tobankii nin ee Jannada loogu bishaareeyay iyagoo dunida saaran. Wuxuu ka mid ahaa lixdii nin ee loo doortay guddiga Shuurada (talo bixinta) ka dib maalintii doorashada khilaafada Cumar Binu Khaddaab (rc). Wuxuu ka mid ahaa asxaabtii ka jawaab celin jirtay su'aalaha diiniga, iyadoo Rasuulka (scw) uu noolaa.

Wakhtigii jaahilayada ee Islaamka ka hor, waa intuusan islaamin'e, waxaa Cabdiraxmaan lagu magacaabi jiray: Cabdi Camr, hase ahaatee kolkii uu soo galay diinta Islaamka oo soo islaamay, wuxuu Nebiga (scw) u baxshay magaca Cabdiraxmaan.

Cabdiraxmaan Binu Cawf wuxuu islaamay ka hor intuusan Nebiga (scw) gelin daartii Arqam Binu Arqam, waana xilligii uu soo islaamay Abuubakar As-siddiiq labo maalmood ka hor. Cabdiraxmaan islaamidda uu soo islaamay wuxuu kala kulmay rafaad, jirdil, dhibaato iyo hagardaamo aad u daran, sidii ay ula kulmeen isaga hortiis walaalihiisa diinta Islaamka kaga soo horeeyay. Cabdiraxmaan wuu u sabray dhibaatadaas dacwada ka soo gaartay, sidii ayba Saxaabaduba ay arrintaa ugu dulqaateen, rumeyntoodii xeesha dheereed oo kalena wuu la yimid.

Cabdiraxmaan wuxuu ka mid ahaa asxaabtii u haajirtay dhulka Xabashida isagoo la baxsanayay diintiisa. Kolkii uu Rasuulka (scw) iyo asxaabtiisa loo idmay inay u haajiraan oo u guuraan magaalada Madiina, Cabdiraxmaan wuxuu ka mid ahaa mar kale hormuudkaasxaabtaas. Rasuulka (scw) iyo asxaabtii la socotayba markay yimaadeen magaalada Madiina, wuxuu walaaleeyay Muhaajiriintii ka soo haajirtay magaalada Makka iyo Ansaartii deganayd magaalada Madiina.

Haddaba, Cabdiraxmaan oo ka mid ah muhaajiriintaas ayaa waxaa walaal looga dhigay Sacad Binu Rabiic Al-Ansaari (rc). Sacad Binu Rabiic wuxuu Cabdiraxmaan ku yiri: walaalkayow waxaan ka mid ahay ganacsatada degan magaalada Madiina kuwooda ugu taajirsan, waxaan leeyahay labo beerood iyo labo xaasas. Labadaas beerood bal soo eeg oo middaad doonto qaado, xaasaskaygana tii aad jeclaato ayaan kuu furayaa si aad adiga u guursato. Cabdiraxmaan ayaa ku yiri: Maalkaaga iyo xaaskaagaba Illaah ha kuu bakeeyo, laakiin waxaad i tustaa goobaha ganacsiga. Muddo yar ka dib Cabdiraxmaan wuu guursaday, wuxuuna u yimid maalintii danbe Rasuulka (scw).

Rasuulka (scw) ayaa Cabdiraxmaan weydiiyay inuu guursaday iyo qiimaha uu meher ahaan u bixiyay. Cabdiraxmaan wuxuu yiri haa oo waan guursaday, meher ahaanna waxaan u baxay xabad timir wax le'eg oo dahab ah. Nebiga (scw) wuxuu Cabdirxamaan ku yiri: casumaad sameey (alla bari) waloow neef arina ha ahaadee, Illaah xaaskaaga iyo maalkaagana ha kuu barakeeyo. Ducadii Nebiga (scw) waa la aqbalay jeer uu Cabdiraxmaan Binu Cawf ka noqdo qof deeqsoon oo maal qabeen ah.

Cabdiraxmaan Binu Cawf wuxuu Rasuulka (scw) kala qayb galay dagaalo badan. Maalintii dagaalkii Badar ay dhacday wuxuu Cabdiraxmaan Binu Cawf ka muujiyay goobtii dagaalka wacdaro geesinimo leh ilaa uu ka dilo cadoowgii Alle ee la oran jiray Cumeyr Binu Cuthmaan Binu Kacab Al-Tamiimi. Sidaas si la mid ah ayaa Cabdiraxmaan wuxuu ahaa kii sugnaada maalintii dagaalka Uxud, halka qaar ka mid ah asxaabta ka carareen. Waxaa dagaalkii Uxud ka soo gaarey Cabdiraxmaan dhowr iyo labaatan dhaawacyood, qaarkoodna ay halis ahaayeen.

Hase ahaatee jihaadka Cabdiraxmaan waxaa lagu tiriyaa mid yar, marka loo bar-bardhigo jihaadka maalka uu kaga qayb galay. Waxaan arkaynaa Rasuulka (scw) oo doonaya inuu diyaariyo ciidan ilaalo ah, markaasaa wuxuu asxaabta ku leeyahay: maalkiina ka saddaqeysta waayo waxaan doonayaa inaan diro ciidan ilaalo ah. Markii uu Cabdiraxmaan maqlay hadalkaas wuxuu u degdegay gurigiisa si uu wuxuu hayo oo maal ah ugu keeno Rasuulka (scw). Lacagtii uu haystay maalintaas waxay gaareysay 4000 oo dirham, wuxuuna ula yimid Rasuulka (scw) isagoo ku yiri: labo kun waxaan amaahiyay Illaah, labada kun ee kalena waxaan u soo dhaafay ciyaalka.

Rasuulka (scw) ayaa Cabdiraxmaan ku yiri: Illaah ha kuu barakeeyo maalka aad bixisay iyo maalka aad reebatay. Markii uu Rasuulka (scw) go'aansaday duulimaadkii Tabuuka oo ahayd dirirtii ugu danbeesay ee uu Rasuulka qaado intuu noolaa, ayaa waxaa lagama maarmaan noqotay in la helo maal fara badan, waayo ciidanka lagu duulayay ee Roomaanka ayaa ahaa kuwo in badan ka tiro iyo gaadiid badnaa muslimiinta, dhinaca kale sannadka uu dagaalku dhacayayna waxay ahayd sannad abaareed, safarkuna wuxuu ahaa safar dheer oo qaadanaya maalmo. Iyadoo intaasoo arrimood oo dhibaato ah ay jiraan, ayaa waxaa Rasuulka (scw) u yimid qaar ka mid ah mu'miniintii jeclayd inay ka qaybgalaan dagaalka, iyagoo ka codsanaya Rasuulka inuu ka xanbaaro oo uu ka bixiyo qarashka ku baxa safarka, Rasuulku wuu ka cudurdaartay waayo ma uusan haysan wax dhaqaale ah.

Mu'miniintii waxay laabteen, iyagoo indhahooda ay la burqanayso ilmo, murugo daraateed, sababtuna waa iyagoo aynan awoodin inay helaan nafaqada lagu aadayo duulimaadka Tabuuka. Mu'miniintaas sharafta leh waxaa maalintaa wixii ka danbeeyay loo baxshay kuwii oohinta badnaa, ciidankii dagaalka galayna waxaa iyagana loo baxshay ciidanka cidhiidhiga ama dhibaatada. Markay arrintu halkaa mareyso, wuxuu Rasuulka (scw) amray asxaabta inay maalkooda wax ka bixiyaan si jidka Alle ah iyo si ay maalkaas Ilaah uga ajar qaataan. Muslimiintii ayaa hal mar ajiibay fulinta codsigii Rasuulka (scw) si ay maalkooda uga saddaqeystaan.

Haddaba, asxaabtaas waxaa safka hore kaga jiray Cabdiraxmaan Binu Cawf. Wuxuu bixiyay labo boqol oouuqiyadood oo dahab ah. Cumar Binu Khadaab (rc) oo markaas aan ka fogeyn meesha ayaa yiri: waxaan arkaa inuu Cabdiraxmaan galay denbi, waayo wax maal ah ma uusan u soo dhaafin ehelkiis.

Rasuulka (scw) ayaa weydiiyay Cabdiraxmaan su'aashan: wax maal ah reerkaaga ma u soo dhaaftay. Cabdiraxmaan ayaa yiri: haa, oo waxaan u soo dhaafay wax ka badan kana wanaagsan maalkii aan bixiyay. Rasuulka (scw) ayaa misna yiri: waa imisa. Cabdiraxmaan ayaa yiri: wixii uu Ilaah u yaboohay oo risqi iyo kheyrba ah. Ciidankii Muslimiinta waxay u anbabaxeen Tabuuka, halkaana wuxuu Ilaah ku maamuusay Cabdiraxmaan Binu Cawf wax uusan ku maamuusin mid ka mid ah muslimiinta. Waxaa la gaarey xilligii salaadda, markaa iyada ahna Rasuulka (scw) uu muuqan yahay. Cabdiraxmaan ayaa tujiyay muslimiintii, markii ay dhammaatay rakcadii koowaad ayaa waxaa yimid Rasuulka (scw), ka dibna wuxuu ku xirtay salaadda uu imaamka u ahaa Cabdiraxmaan.

Haddaba, ma waxaa jira wanaag iyo qiimo ka weyn inuu qof tujiyo intuu Eebe (sw) abuuray oo dad ah imaamkooda iyo inta nebiyo la diray imaamkooda. Waxaan u maleenayaa inay jawaabtu tahay: MAYA. Markii Rasuulka (scw) uu geeriyooday, wuxuu Cabdiraxmaan Binu Cawf u istaagay u-adeegidda hooyooyinka mu'miniinta, waa xaasaskii Rasuulka'e (scw). Cabdiraxmaan wuxuu u qumi jiray danahooda. Wuu wehelin jiray haddii ay safar galayaan. Wuu la xajin jiray, haddii ay aadayaan Xajka. Wixii ay doonayaan in loo sameeyo oo dhan ayuu u qaban jiray. Taasina waa ammaan ka mid ah waxyaabaha uu ruuxa uu ku faano, dhinaca kale waxaa laga qaadanayaa arrinkan isaga ah kalsooni weyn oo ay haweenka Nebiga (scw) ku qabeen Cabdiraxmaan. Samafalka iyo ixsaanka Cabdiraxmaan Binu Cawf uu u geli jiray haweenka Nebiga (scw) waxay gaartey, in uu maalin iibiyay dhul qiimihiisa dhan ilaa 40 000 oo diinaar, dabadeedna uu dhulkii u qaybiyay reer Banuu Zuhra (reerka ay ka dhalatay Aminatu Bintu Wahb oo ah Rasuulka hooyadiis), masaakiinta muslimiinta iyo masaakiinta muhaajiriinta iyo haweenka Rasuulka (scw). Cabdiraxmaan markii uu diray maalkii uu u qoondeeyay Caa'isha (rc), ayaa waxay Caa'isha tiri hadalkan: Rasuulka (scw) wuxuu haweenkiisa ku yiri: idiinma naxayo anniga gadaasheyda aan ka ahayn kuwa saabiriinta (sabarka badan) ah mooyee.

Weligeed baaqiayeey ahayd oo ma tirtirmin ducadii Nebiga (scw) ee uu u duceeyay Cabdiraxmaan ee ahayd inuu Alle u barakeeyo maalkiisa, jeer uu ka noqday ninka ugu maalqabeensan asxaabta, uguna hanti badan. Ganacsiga iyo safarka Cabdiraxmaan waxay u dhaxeeyeen magaalada Madiina iyo magaalooyinka kale, safarkaasoo dadka u sida dhar, cunto, barafuuno iyo wax kasta oo ay dadku u baahan yihiin.

Maalintii ugu badnayd ee uu Cabdiraxmaan sadaqeysto waxay ahayd, markii ay Caa'isha (rc) tiri inuu Cabdiraxmaan Binu Cawf uu ka mid noqon doono ahlu-Janna oo uu geli doono Jannada. Wuxuu u yimid Caa'isha isagoo weydiinaya inay tiri hadalka, waxayna tiri: Haa oo annigaa ka maqlay Nebiga (scw) inaad jannada gelaysid. Cabdiraxmaan wuxuu la booday farxad, isagoo ku yiri Caa'isha (rc) hadalkan: hooyo waxaan ku marqaati gashanayaa in safarkan iyo gaadiidka saaran oo dhan aan u bixinayo jidka Alle.

Wixii ka danbeeyay maalintaas, wuxuu Cabdiraxmaan kordhiyay sadaqooyinka iyo gacan ka geysigii muslimiinta uu sameyn jiray. Wuxuu sadaqo ahaan u bixiyay lacag gaareysa 200.000 oo dirham oo fidah ah iyo 200.000 oo diinaar oo dahab ah, isagoo jidka Alle ku bixiyay. Waa lacag aad u fara badan. Dhinaca kale wuxuu siiyay mujaahidiintii kale lacag gaareysa 1500 oo diinaar iyo 500 oo gaadiid ah. Markii ay soo dhowaatay geeridii Cabdiraxmaan Binu Cawf (rc) wuxuu xoreeyay addoomo fara badan.

Sidoo kale wuxuu u dardaarmay asxaabtii ka qayb gashay dagaalkii Badar in la siiyo nin kasta 400 diinaar oo dahab ah, sidiina ayuu qof kasta ku helay lacagtaas. Xaasaskii Rasuulka (scw) oo maalintaas noolaa wuxuu tiiba u dardaarmay maal fara badan, ilaa ay Caa'isha markasta Cabdiraxmaan ugu duceyn jirtay ducadan qiimaha badan: Allaha Cabdiraxmaan ka waraabiyo isha jannada ku taal ee la yiraahdo SALSABIIL.

Haddii uu Cabdiraxmaan Binu Cawf uu masaakiintii muslimiinta, addoomadii dhibaataysnaa, xaasaskii Rasuulka (scw) ugu talo galay maalkaa faraha badan, haddana waxaynu og nahay inuusan iloobin reerkiisii, oo wuxuu iyagu u dhaafay maal fara badan, maalkaasoo ay adag tahay in la tiriyo. Wuxuu reerkiisa uga tagey 1000 neef oo geel ah, 100 fardo, 3000 neef oo ari ah.

Xaasaskiisii afarta ahaa dhaxalkii mid walba ay heshay waxay dhammeyd ilaa 80 000 oo diinaar. Waxaasoo dhan oo maal ah waa barakadii ducadii Nebiga (scw) uu u duceeyay Cabdiraxmaan. Hase ahaatee, maalkaas ma uusan fidneyn Cabdiraxmaan, sidoo kale mana uusan beddelin. Cabdiraxmaan lagama soo dhex saari jirin isaga iyo shaqaalihiisa u shaqeeya, tawaaduc badni awgeed. Maalin maalmaha ka mid isagoo soomanaa ayaa loo keenay cuntadii afurka. Wuu eegay, markaasuu yiri: waxaa maanta dagaalkii Uxud lagu dilay Muscab binu Cumeyr isagoo iga kheyr badan. Ma aanan helin kafantii aanu ugu kafni lahayn aan ka ahayn maro yar oo haddii aan madaxa ka saarno, ay lugihii muuqanayaan, haddii aan lugihii kafanta ka saarnana mnadaxii uu muuqanayo, Adduunyadii ayaa naloo fidiyay barwaaqadeedii, waxaan ka cabsanayaa in abaalmarkeenii adduunyada aan ku qaadano. Intaa ka dib, Cabdiraxmaan wuxuu bilaabay inuu aad u ooyo, cuntadiina uuna waxna ka cunin. Alla ayaan badanaa Cabdiraxmaan Binu Cawf, waayo isagoo dunidan saaran ayaaba Jannada loogu bishaareeyay. Janaasada Cabdiraxmaan waxaa xanbaaray Sacad Binu Abii Waqaas, waxaana ku tukaday Cusmaan Binu Caffaan (rc). Ilaah waxaan ka baryaynaa inuu ka raalli noqdo Cabdiraxmaan, sidoo kalena u naxaraxiisto dhammaan asxaabtii usoo halgantay diintan Ilsaamka aamiin.




#Article 347: Saciid bin Zeyd (2619 words)


Sacad Binu Zeyd R.C
Waa sannadkii lixaad ee hijriyada kahor. Goobtuna waa magaallada Makka. Wuxuu Rasuulka (scw) ka sheeganayay dhibaatooyinkii iyo hagardaamooyinkii kaga imaanayay gaallada qureysh isaga iyo asxaabtiisa, isagoo uu Rasuulkuna (scw) waqtigaas ku howlanaa gaarsiinta iyo fidinta dacwada Islaamka.

Rasuulka (scw) oo ku sugan xaaladdaas, ayaa waxaa soo gaaray war ka farxiyay. Waxaa u yimid qofkii ku bishaareenayay inay Ummu Ayman ay dhashay wiil. Dhalashada wiilkaas ayaa waxaa si aad leh ugu farxay Rasuulka (scw), iyadoo ay wejigiisana ay si weyn u hareereesay farxaddaas. Taloow yuu noqon doonaa wiilkaas nasiibka badan ee uu dhalashaddiisa ku farxay Rasuulka (scw)? Haddaba, aqristow wiilkaas waa saxaabiga aan soo bandhigayno sheekadiisa. Waa saxaabiga la yiraahdo Usaama Binu Zeyd ee loogu magac dari jiray “kii uu jeclaa Rasuulka (scw)”.

Asxaabta lama aynan la yaabin sirta ka danbeysa ee keentay inuu Rasuulku (scw) ku farxo dhalashaddii Usaama Binu Zeyd. Maxaa yeelay waxay ogaayeen xiriirka qotada dheer ee uu Rasuulka (scw) la wadaagay waalidka Usaama. Usaama hooyadiis waxaa la yiraahdaa Barakatu Al-Xabasha looguna kunyoodo “Ummu Ayman”. Ummu Ayman waxay addoon u ahayd Aamina Bintu Wahab oo ahayd Rasuulka (scw) hooyadiis. Kolkii ay dhimmatayna hooyadiis waxaa Rasuulka (scw) barbaariyay Ummu ayman, iyadoo wanaajisay xanaanaynta Rasuulka (scw).

Sidaa darteed, qaddarin iyo maamuus aad u weyn ayuu Rasuulka (scw) u hayay Ummu Ayman. Aad iyo aad ayuu u jeclaa. Wuxuu u ixtiraami jiray sida inay dhashay oo kale oo ay tahay hooyadiis. Wuxuu Rasuulka (scw) inta badan oran jiray hadal macnihiisu ahaa ” Ummu Ayman waa hooyaday marka laga reebo hooyaday kadib, waxay ka hartay ahlu-baytkayga”. Waa taa hooyadii sharafta badneyd ee dhashay wiilkii nasiibka badnaa ee uu sida weyn ugu farxay dhalashaddiisa.

Haddaba, haddaan ogaannay Usaama hooyadiis, waxaa misna habboon inaan baranno aabihii Usaama. Waa saxaabigii sidoo kale uu aadka u jeclaa Rasuulka (scw) ee la oran jiray Zeyd Binu Xaaritha, sidoo kalena aabihiis loogu magac dari jiray magaca Rasuulka (scw) kahor intuusan iman islaamka. Dhinaca kale, Zeyd wuxuu ka mid ahaa xog-hayeenadii Rasuulka (scw) ee uu sirahiisa ku qarsan jiray, sidoo kalena ku soo barbaaray gurigii Rasuulka (scw). Sharaf iyo wanaag waxaa Zeyd ugu filan in magaciisa lagu xusay qur’aanka kariimka ah, iyadoo muslim kasta oo aqriya qur’aanka xusayo magaciisa, isla mar ahaantaasna ajar iyo xasanaad ka helayo xuska iyo sheegitaanka magaciisa.

Saan horey u sheegnay, guud ahaan asxaabta Rasuulka (scw) waxay ku farxeen bishaaradii dhalashada Usaama Binu Zeyd farxad aynan sidiisoo kale ayan horey ugu farxin. Maxaa yeelay, tarbiyaddii ay ka qaateen Rasuulka (scw) ayaa tilmaamaysay inay ku farxaan dhammaan wixii farax geliya Rasuulka (scw), sidoo kalena ay dhibsadaan wuxuu dhibsado. Asxaabtii waxay ugu magac dareen Usaama magacan “wiilkii la jeclaa ee uu dhalay kii isna la jeclaa”. Bixinta magacaas kama aynan ahayn asxaabta mid ay macno la’aan ay isaga yiraahdeen, ee waxay u yiraahdeen maadaama uu jeclaaday Rasuulka (scw) sidaa si la mid ahna uu u jeclaa aabihiis Zeyd Binu Xaaritha ayeey magacaas ugu doorteen.

Ilaahay ha ka raalli noqdee, wuxuu Usaama Binu Zeyd ka mid ahaa dhalinyaradii asxaabta ugu da’da yaraa, waxayna isku da’ ahaayeen wiilkii uu awoowga u ahaa Rasuulka (scw) ee la oran jiray Xasan ayna dhashay Faatima Bintu Rasuulillaah. Xasan Binu Cali wuu caddaa, muuqaal qurxoona wuu lahaa, wuxuuna aad ugu ekaa awoowgiis Rasuulka (scw). Hase ahaatee, Usaama maadaama ay hooyadiis ka soo jeedday Xabasha (afrika) wuxuu lahaa midab maariin, lehna san weyn, wuxuuna aad ugu ekaa hooyadiis Ummu Ayman.

Inkastoo ay saas kala ahaayeen, haddana Rasuulku (scw) dhinaca kalgacaylka iyo jacaylka kuma kala sooci jirin labada wiil. Rasuulka (scw) wuxuu labadiisa gacmood mid uu ku qaban jiray Usaama, markaasuu wuxuu saari jiray mid ka mid ah booddadiisa, halka gacanta kalena uu ku qaban jiray Xasan markaasuu isna wuxuu ku fariisan jiray booddada kale, markaasuu si wadajir ah u dhunkan jiray isagoo labadooda u duceenaya oo leh “Ilaahayoow waan jeclaaday ee adigana jecloow”.

Jacaylkii weynaa ee uu Rasuulka (scw) u qabay Usaama Binu Zeyd waxay gaartay inuu maalin maalmaha ka mid ah uu arkay Usaama oo yimid albaabkii guriga Rasuulka, markaasna uu wejigiisa dhaawac ka soo gaaray, uuna dhiig ka daadanayo. Wuxuu Rasuulka (scw) u baaqay xaaskiisa Caa’isha inay ka tirtirto ama ka masaxdo dhiigii ka socday wejigiisa, hase ahaatee ma aynan jeclaysan Caa’isha inay samayso. Rasuulka (scw) ayaa intuu istaagay ka masaxay oo ka tirtiray dhiigii ka socday Usaama, isagoo ku oranayayna hadallo naxariis leh oo uu ku dejinayay wiilkan yar ee dhaawaca soo gaaray.

Rasuulka (scw) siduu u jeclaa Usaama yaraantiisa, ayuu misna u jeclaa markii uu noqday dhalinyaro. Mid ka mid ah madaxda qureysh oo lagu magacaabi jiray Xakam Binu Xizaam ayaa u soo hadiyeeyay Rasuulka (scw) xariir aad qaali u ah oo uu ka soo gatay Yeman. Rasuulka (scw) ma uusan qaadan haddiyaddii. Hal mar ayuu gashaday, waxayna ahayd maalin jumco ah, dabadeedna wuxuu siiyay xariirtii Usaama, isagoo ku xaragoonaya uuna la socdo dhalinyaradii muhaajiriinta iyo ansaarta ayuu magaallada kula wareegi jiray. Usaama markii uu qaangaaray waxaa ka soo muuqatay sifooyinkii suubbanaa ee keentay inuu muteysto in loogu magac daro “kii uu jeclaa Rasuulka (scw)”.

Usaama Binu Zeyd Ilaahay ha ka raalli noqdee wuxuu lahaa caqli qoto dheer, geesinimo xad-dhaaf ah, xikmad uu ku kala miisaamo ummuuraha, dhowrsanaan oo aan aqbalin dulliga iyo daciifnimada, dadka soo jiita ayna dadka jecel yihiin, Alle ka cabsi badan oo ku dadaala xalaasha aadna u jecel Allihiisa.

Maalintii dagaalkii Uxud Usaama oo ay la socdaan qaar ka mid ah dhalinyarada asxaabta ayaa waxay u yimaadeen Rasuulka (scw), iyagoo markaas doonaya in loo fasaxo inay ka qayb galaan jihaadka. Rasuulka (scw) wuxuu dhalinyaradii ka qaatay qaar ka mid ah, halka kii aan qaan-gaarinna uu ka reebay ka qayb qaadashada jihaadka. Kuwii la soo celiyay waxaa ku jiray Usaama Binu Zeyd, wuxuu soo laabtay, isagoo labadiisa indhood ay ka burqanayaan ilmo badan, murugada uu ka naxay inuusan ka qayb gelin jihaadka.

Markii la gaaray maalintii dagaalka Khandaq ama Axzaab, waxaa sidoo kale markale u yimid Rasuulka (scw) Usaama oo ay la socdaan qaar ka mid ah dhalinyarada asxaabta. Usaama ayaa si kor ahaan u qooraansaday, bal si loogu oggolaado inuu ka qayb galo jihaadka. Rasuulka (scw) ayaa u dabcay isaga, dabadeedna wuxuu u oggolaaday inuu ka qayb galo jihaadka. Isagoo shan iyo toban jir ah ayuu qaatay seefta isagoo jidka Alle ku duullaya.

Maalintii dagaalkii Xuneen, waa dagaalkii lagu jebiyay muslimiinta waxaa sugnaaday Usaama Binu Zeyd oo uu la socdo Cabbaas Binu Cabdil-Mudhalib oo ahaa Rasuulka (scw) adeerkiis iyo Abii Sufyaan Binu Xaaritha iyo lix kale oo ka mid ahaa asxaabta kuwooda ugu sharafta badnaa. Wuxuu Rasuulka (scw) awooday isagoo wata ciidankan tirada yar ee rumeysan Rabbigooda inay jabkii muslimiinta ay u rogaan gargaar iyo guul, iyo inay muslimiintii cararay ka badbaadiyaan dhagarta kaga iman gartay mushrikiinta.

Markii la soo gaaray maalintii dagaalkii Mu’ta waxaa sidoo kale dagaalamay Usaama Binu Zeyd isagoo garab socda calankii uu siday aabihiis oo ka mid ahaa hoggaamiyayaashii dagaalkaas ee ka koobnaa saddexda nin. Markaan uu Usaama dagaalamayo da’diisu ma gaarin 18 jir. Wuxuu si fool-ka-fool ah u arkay dilkii aabihiis oo ku shahiiday dagaalkii Mu’ta. Hase ahaatee ma laciifin oo ma niyad jabin, balse wuxuu sii ballaariyay dagaalkii uu waday isagoo hoos socday calankii uu siday Jacfar Binu Abii Daalib oo ahaa Rasuulka (scw) ina adeerkiis, jeer isna laga dilo oo uu sidaas ku shahiido. Sidoo kale, wuxuu garab istaagnaa hoggaamiyihii isla ciidankaas ee saddexaad ee Cabdillaahi Binu Rawaaxa jeer isna laga dilo oo uu dagaalka ku shahiido.

Usaama Binu Zeyd wuxuu ku soo laabtay magaallada Madiina, halka aabihiisna uu ku shahiiday dagaalka. Markii uu soo galayay magaallada wuxuu Usaama saarnaa faraskii uu aabihiis saarnaa markii la dilayay.

Sannadkii 11-aad ee hijriyada, wuxuu Rasuulka (scw) amar ku bixiyay in ciidan loo diyaariyo ciidankii roomaanka ee hoggaaminayay Hiraqle, wuxuuna ciidankaas ku daray saxaabada odayaashooda sida Abuubakar, Cumar, Sacad Binu Abii Waqaas, Abuu Cubeyda Binu Al-Jarraax iyo saxaabo kale oo fara badan. Wuxuu Rasuulka (scw) ciidankaas madax uga dhigay wiilkii xikmadda iyo caqliga badnaa ee Usaama Binu Zeyd, xilligaas iyada ahna da’diisu ma aynan dhaafin 20 jir.

Ciidankii oo ku jira is diyaarinta, ayaa waxaa xanuunsaday Rasuulka (scw), wuuna sii kordhay xanuunkii iyo cudurkii Rasuulka (scw) hayay. Sidaa darteed, ciidankii muslimiinta waxay dib u dhigeen duullimaadkii ciidanka, iyagoo doonayay inay ka war-dhooraan xaaladda uu ku danbeyn doonno Rasuulka (scw). Usaama wuxuu yiri “markii uu xanuunkii ku sii siyaaday Rasuulka (scw) waxaan u imid Rasuulka (scw), dadkuna way i soo raaceen. Markaan u soo galay, waxaan oggaaday inuu aamusay oo uusan hadli karin, xanuunka daran haya awgeed. Gacantiisa ayuu xagga samada kor ugu qaaday, markaasuu haddana anniga dusheyda saaray, waan gartay inuu ii duceenayo”.

Wax yar kamaba soo wareegan jeer uu markii danbe Rasuulka (scw) ka geeriyoodo, waxayna muslimiinta intaa kadib khilaafada u doorteen Abuubakar, dabadeedna howshii ugu horeysay ee lagu dhaqaaqo dowladdii Abuubakar waxay noqotay aaskii Rasuulka (scw) iyo inuu fuliyo amarkii Rasuulka (scw) ee ahaa in la diro ciidankii Usaama. Hase ahaatee, koox ka mid ah ansaarta ayaa waxay soo jeediyeen in dib loo dhigo arrinta ciidanka, waxayna ka codsadeen Cumar Binu Al-Khadaab inuu bal la hadlo Abuubakar, iyagoo ku yiri “haddii uu diido waxaan ka ahayn in ciidanka la diro, waxaad naga gaarsiisaa inuu talada ciidanka noogu dhiibo nin ka da’ weyn Usaama”.

Kolkii ay gaartay Abuubakar dhambaalkii uu siday Cumar ee ay soo jeediyeen koox ka mid ah ansaarta waxaa si aad leh uga carooday arrintaas Abuubakar. Fadhigii uu fadhiyay ayuu ka kacay markuu maqlay hadalkaas, kadibna wuxuu si caro leh u qabtay garkii Cumar Binu Khadaab isagoo ku yiri “hooyadaa ku weysay Cumaroow…, waxaa Usaama madax u doortay Rasuulka (scw) adigana waxaad i faraysaa inaan ka qaado jagadaas?! Wallaahi ayaan ku dhaartay inay dhacaynin taasi”. Cumar markii uu ku soo laabtay nimankii u soo dhiibtay dhambaalkaas, waxay weydiiyeen wixii uu la kulmay, wuxuuna ku yiri “iska taga oo baxa hooyadiin idin weysaye, anniga unbaa og wixii idinka dartiin aan kala kulmay
khaliifkii Rasuulka (scw)”.

Ciidamadii uu hoggaaminayay wiilkii dhalinyarada ahaa waxay billaabeen inay anbabaxaan. Waxaa ciidankii sogeetiyay khaliifkii Rasuulka (scw) oo dhulka socdo, iyo Usaama oo saaran awrkiisa. Usaama ayaa ku yiri Abuubakar “khaliifkii Rasuulka Allow waxaan ku dhaaranayaa inaad halkan fuulayso annigana aan soo deggayo”. Abuubakar ayaa ku yiri “wallaahi inaadan soo deggayn, annigana aan koreynin.., “, kadibna sidii ayuu Abuubakar u sogootiyay ciidankii Usaama, isagoo u dardaarmay inuu fuliyo dardaarankii Rasuulka (scw). Dhinaca kale, wuxuu Abuubakar ka codsaday Usaama inuu Cumar u fasaxo inuu isaga la joogo, wuuna u fasaxay Usaama. Waa tusaale aad u wanaagsan oo aan ka baranayno ardaydii ka soo baxay madaaristii iyo hanuunkii Rasuulka (scw). Waa khaliifkii ama madaxweynihii muslimiinta ninka sidaas leh.

Ciidankii uu hoggaaminayay Usaama Binu Zeyd ayaa sidii ku kicitimay, wuxuuna Usaama fuliyay dardaarankii uu faray Rasuulka (scw). Fardihii muslimiinta ay wateen waxay jaxaabeen ama ay cagta mariyeen magaalooyinka Balqaa ee ka tirsanaa falastiin iyo sidoo kale qalcada lagu magacaabo Al-daaruumi oo iyadana ka tirsan falastiin. Ciidankii Usaama waxay cabsi weyn ku abuureen ciidamadii roomaanka ee waqtigaas ka talinayay dhulka Shaam ee sidaan sheegnay uu madaxa u ahaa Hiraqle, iyagoo waddada u xaaray sidii ay u furan lahaayeen magaalooyinka kale ee ku yaalay Shaam iyo Masar iyo waqooyiga Afrika ilaa laga soo gaaro badweynta hadda loo yaqaano badweynta atlantic-ada.

Ilaahay ha u naxariistee Usaama Binu Zeyd wixii intaa ka danbeeyay wuxuu soo laabtay isagoo saaran faraskii uu lahaa aabihiis kadib markuu ku shahiiday dagaalkii Mu’ta, isagoo sidana markaas qanaa’imtii ama hantidii faraha badnayd ee ay intay muslimiintii fara badnideeda la yaabeen yiraahdeen “lama arag ciidan ka nabad gashoon kana hanti badnaa ciidankii uu hoggaaminayay Usaama”. Dhammaan muslimiintii ayaa qaddarin iyo maamuus weyn u hayay Usaama intuu noolaa oo dhan, isagoo lagu ammaanayay siduu u fuliyay ballamihii uu la galay Rasuulka (scw) iyo awooddii shakhsiyadeed ee uu lahaa.

Inkastoo wacdarooyin fara badan uu wiilkii dhalinyarada ahaa ka muujiyay duulimaadyo badan oo uu muslimiinta kala qayb taaya dagaallo kala duwan, haddana waxaa dagaalladaas ku jiray mid uusan hilmaamin ama iloobin intuu dunida saarnaa oo dhan. Waxay ahayd labo sanno kahor intaanan la oofsan Rasuulka (scw). Wuxuu Rasuulka (scw) diray koox ilaalo ah oo gacanta ku soo dhigta gaallada kuwooda sida daran dhibaatada ugu hayay islaamka iyo muslimiinta. Kooxdaas ilaallada ahayd waxaa madax looga dhigay Usaama. Waa markii ugu horeysay ee uu Usaama hoggaamiye loogu dirto koox ciidan ah. Kooxdii ilaallada ahayd howshoodii waxay ku soo gabagabootay guul, guushaasna waxaa si weyn ugu farxay Rasuulka (scw). Bal Usaama laf ahaantiisa aan ka dhagaysano wixii uu dagaalkaas kala kulmay maalintaas.

Usaama wuxuu yiri: “waxaan u imid Rasuulka (scw) annigoo ugu bishaareenaya guushii aan helnay. Rasuulka (scw) wejigiisa waxaa ka soo muuqday farxad weyn, wuu ii soo dhowaaday, wuxuuna igu yiri bal ii waran. Waxaan billaabay inaan uga sheekeeyo siduu dagaalka u dhacay. Waxaan u sheegay markii ciidanka gaallada ay jabeen inaan gacanta ku dhigay nin ka mid ah iyaga, markaan warankii aan watay aan damcay inaan ku dilo ayuu yiri Laa Ilaaha Illallaah, hase ahaatee kama aanan dhageysan oo waan dilay. Markaan intaas iri, waxaa markiiba doorsoontay wejigii Xabiibka Rasuulka (scw), wuxuuna igu yiri maxaa kugu dhacay Usaama..!, maxaad ku oran doontaa Laa Ilaaha Illallaah??. Dhowr jeer ayuu hadalkaas ku soo celceliyay Rasuulka (scw) jeer aan ka jeclaado inaan diinta islaamka hadda koow ka soo billaabo, waxaana ballan ku galay inaan wixii hadda ka danbeeya aanan la dagaalamin qofkii ku dhawaaqa shahaadada ee yiraahda Laa Ilaaha Illallaah kadib markaan sidaas Rasuulka (scw) ka maqlay”.

Falkaas waxay Usaama u noqotay dersi uusan weligiis hilmaamin, taasoo tilmaamaysa caddaaladda iyo insaaniyadda Rasuulka (scw). Xitaa qofkii gaalka ahaa ee laga yaabayay inuu oraahdaas naftiisa ku badbaadinayay wuu diiday Rasuulka (scw) in la dilo kadib markii uu ku dhawaaqay shahaadada. Waa dhab inuu Usaama dhacdadaas ka qaatay dersi aad u weyn. Xilligii ay dhacday fidnadii dhexmartay Cali Binu Abii Dhaalib oo ay taageerayaashiisa weheliyaan iyo Mucaawiye oo isna ay weheliyaan taageerayaashiisa, waxaan og nahay inuu Usaama dhexdhexaad ka ahaa labadaas kooxood.

Inkastoo Usama ay ula muuqatay inuu xaqa la jiro Cali, haddana wuxuusan marna ku dhicin inuu seeftiisa ula baxo qof muslim ah oo rumeeyay Alle iyo rusushiisa. Qaar ka mid ah asxaabtiisa ayaa u yimid, iyagoo ku boorinaya inuu iyaga la safto, hadalladii cad-caddaa ee uu ku yiri waxaa ka mid ahaa “annigu la dagaallami maayo qof yiri Laa Ilaaha Illallaah”. Mid ka mid ah nimankaas ayaa ku yiri “soow Alle ma oran: la dagaallama jeer aan laga helin gaalnimo (fidno) una ahaato diintu dhammaan Eebbe (sw)..” aayadda 39 suuradda Al-anfaal. Usaama wuxuu ugu jawaabay “kuwaas laga hadlayay waa mushrikiinta, waana la dagaallanay jeer laga waayay fidno, diintuna dhammaan ay u sugnaatay Eebbe (sw)”.

Dowladdii khilaafada Cumar, wuxuu Cumar uga qoray Usaama bankiga dhexe ee muslimiinta mushaar ka badan intii uu qaadanayay wiilkii uu dhalay Cumar ee la oranayay Cabdullaahi, isagoo Cabdullaahi arrintaas ka biyo-diiddanna wuxuu aabihiis ku yiri ” aabe, waxaad Usaama u qortay lacag gaaraysa 4000, halka aad annigana iga siisay 3000, mana arki waxa uu aabihiis uu adiga ku dheer yahay, dhinaca kalena isaga (Usaama) laf ahaantiisa wuxuu i dheer yahay ma jiraan”. Cumar ayaa wiilkiisa ku yiri “waxaad sheegtay waa kaaf-iyo-kala-dheeri, Rasuulka (scw) Usaama aabihiis ayuu ka jeclaa adiga aabahaa, isna (Usaama) ayuu Rasuulka (scw) adiga kaa jeclaa”. Markii uu hadalkaas maqlay Cabdullaahi wuu ku qancay hadalkii uu aabihiis ku yiri, isagoo ku raalli noqdayna qaybtii looga qoondeeyay bankiga dhexe ee muslimiinta.

Cumar Binu Khadaab Ilaah ha ka raalli noqdee si goonni ah ayuu maamuusi jiray Usaama. Kolkii uu la kulmo wuxuu ku oran jiray “soo dhawoow amiirkaygow”, markii uu arko qof la yaabaya hadalkaasna wuxuu ku oran jiray “waxaa amiir iigu dooray Rasuulka (scw).” Sannadkii 54-aad ee hijriyada wuxuu Usaama isagoo aad ugu hilowsan ugu dheelmaday la kulanka Eebbe (sw), sidaasna ayuu ku geeriyooday.

Ugu danbeyntii, waxaan Ilaah ka baryaynaa inuu u naxariisto kana raalli noqdo Usaama Binu Zeyd, taariikhda islaamka way ku yareyd in la helo qof kulansaday sifooyinkii suubbanaa ee uu lahaa Usaama Binu Zeyd.




#Article 348: Imaam Nawawi (201 words)


Imaam Nawawi waa imaamkii xaafidka ahaa ee Muxyiddiin Abuu Zakariya Yaxya bin Sharafuddiin bin Muriyi bin Xasan bin Xuseyn bin Muxammed bin Jumcah bin Xazaam Alnawawi Alshaaficiyi Aldimishqiyi ee ku magac dheeraa Imaam Nawawi (Muxaram 631-676H / 1255-1300M), 

Wuxuu ka dhashay qoys wanaagsan oo ku noolaa Nawa, oo ah tuulo u dhow magaalada Dimishiq. Meeshaas buuna ku qaatay caruurnimadiisa oo uu ku qaan gaaray kuna xafiday Qur'aanka kariimka ah, Macallin Marashi, oo ah caalim ku noolaa Nawa, wuxuu yiri: 'Waxaan ku arkay Sheekh Nawawi tuulada Nawaa isagoo 10 jir ah. Wiilasha kale ee la da'da waxay ku qasbi jireen inuu la ciyaaro, laakiin sheekhuu ma uusan jeclaan jirin inuu la ciyaaro. Wuxuu ku howlaan jiray waxbarashadiisa..Haddii ay wiilasha ku qasbaan inuu la ciyaaro sheekhu waxaa dhici jirtay arintaa siduu uga xun yahay iyo in laga mashquuliyo waxbarashadiisa inuu ilmeeyo'. Wuxuu intaa ku daray macalin Marakash: 'Waxaan bilaabay in aan jeclaado Imaam Nawawi wixii ka bilowday waqtigaa. 

Imaam Nawawi wuxuu wax ka bartay cilmiga xadiiska muxadasiin horseedku ahaa cilmiga xadiiska waqtigaa, fiqigana wuxuu ka bartay culimo waawayn. Macallimiintii uu wax ka bartay way badnaayeen, waxaana ka mid ahaa:

Kuwani waa macallimiintii uu wax ka bartay Imaam Nawawi.

Waxaa ka mid ahaa ardeydiisii:




#Article 349: Fiisigis (156 words)


Fiisigis waa erey Giriig ah (φύσις) oo macnahiisu yahay Dabeecad (Carabi:فيزياء Ingiriis: Physics) waa cilmiga barashada Maatarka iyo dhaqdhaqaaqiisa ee u dhaxeeyso mudo, sida Ileyska. Kulka, Dhaqdhaqaaqa IWM,
Taagta Walxaha
Xoog oo la hoos dhigay Bed, ama awooda xoog uu ku hayo qeyb dululaatiga ka mida waxaa loo yaqaanaa cadaadis. Waxaana cadaadiska lagu suntaa xaraf giriiga, kaasoo ah σ (sigma). 

σ = F/A

Haddii cadaadisku togan yahay waxaa loo yaqaanaa cadaadis kala-jiidan, haddii uu taban yahayna waa cadaadis isku urur.

Tusaale:- 

labo tuubo oo qaab dhululubo leh kalana ah AB iyo BC, ayaa la iskula alxamay barta B ee jaantuska hoose, kadibna la saaray xoogaga ka muuqda jaantuska. Soosaar laxaadka xooga P, haddii cadaadis kala-jiidanka tuubada AB uu la mid yahay labanlaabka laxaadka cadaadis isku-ururka tuubada BC.

waa cilmi laku barto fahamka asaasika eh sida (culeyska-awooda-zamanka,waqtika) iyo waxwalbo oo kafarcamo, waa falaqeeynta guud ee dabeecadda, waxana oo kuu sheeygaa fahmaka caalamka ama aduunka aan ku noolnahay.




#Article 350: Cumaan (160 words)


Cumaan waa wadan ku yaalo koonfurta bari ee jasiirad dhuleedka Bariga Dhexe.Cumaan waxee xuduud la leedahay wadamada Sacuudi Carabiya, Imaaraadka Carabta iyo Yemen.Wadankaan waxaa xukumo dowlad suldaaneed, ninka suldaanka ah ayaa doorto wasiirada maamulo dalka, run ahaantii asiga ayaa haayo xukumada wadanka dhan, shacabka cumaan neh aad ayee ula jiraan ama ee garab istaagsanyihiin suldaanka xukumada 30ka sano haayo.Wadanka tartiib tartiib oo u noqonooyaan wadan dimoqraadiyad ah, 1990kii suldaanka waxoo ku dhawaaqay in ee shacabka doortaan xildhibaano lataliye ah golaha (Majlis ash-Shura), doorashadaas neh dad aad u yar ayaa ka soo qeeb galay. 2003ii waxaa la hirgaliyay in da'da doorashada ee noqoto 21jir,dadkii da'daas qabay ama ka weynaa waxee doorteen 84kursi, waxeena dadkaas tiradooda ahaayeen ilaa 190,000 oo qof. Cumaan maanta waxaa ka shaqeeyo shirkado badan oo ajaanib oo wadamo badan ka kala yimaaday,shirkadahaas neh waxaa loogu tala galay in ee dadka cumaanka ah ee shaqo geeyaan. wadanka waxoo ku dadaalooyaa horumarinta bulshada, dhaqaalaha cumaan neh aad ayee u kordhoosaa.




#Article 351: Raage Ceele (130 words)


Raage Ceelle   راغ عيل  waa degmo ka tirsan Gobolka Shabeellaha Dhexe

Dhacadaa.657980,46.009466                      

N°Cadale 

NW°Jowhar

W°Balcad

S°Warshiikh

E°Indian ocean 

waana degmo muhim ah waxayna ku talaa wadada xeebta isku xirta muqdisho ilaa gobolada dhexe.waxayna caasimada u jirtaa 100km ilaa115km. waxaana hoosyimaado tuulooyin badan oo kala ah geyfo, xawaal duuble, qoordheere, bakajeex,
gal dhabo, cantal-maluugle, tuulo xumeey, daba gaab, daylabale, war kulan, taag dheere iyo kuwo kale.
degmada waxay leedahay masaajido iyo iskuulo. Waxyna ku caantahay maahmaahyo ay kamid tahay raage ceele rogaa marabtaa rooti iyo caano . Degmada waxaa dego qabiilka la yiraado maxamed muuse ama yuusuf galmaax  oo Katirsan beesha wacbuudhan abgaal . Degmada  waa degmo taariikh leh waxana jiraa ilaa boqolaal sano.
waxaana degmo ahaaan u aqoonnsaday dowladii kacaanka , hadana  waxaa gacanta ku haayo Dowladda Federaalka ee Soomaaliya.




#Article 352: Ibn Khalduun (134 words)


 Ibn Khalduun Abuu Zeyd Cabdiraxmaan bin Muxamed ibnu khaldun alhadrami, (1332 - 1406 miladiga) wuxuu ku dhashay waqoyiga africa, tunis, andlus, af-carabi عبد الرحمن بن محمد wuxuu ku noolaa kadib markii uu ka qalanjabiyay jamacada (zaytuuna) dalalkii ku yaalay waqooyiga africa oo ay kamid ahaayeen (sakra, qarnada, jaya, talmasan). wuxuna gaaray dalka masar, oo suldaanki masar (Al dahir barquuq) kusoo dhaweeyay, waxaana loo xilsaaray garsoor inuu u noqdo madhaka malikiga, oo halkaa wuxuu degenaa in ku dhow rubac qarni ( 784 - 808 hijriga ).wuxuuna geeriyoday allaha u naxriistee 1406 miladiga, oo cumrigiisa ahaa todobatan iyo lix sano, waxaana lagu aasay meel u dhow albabaka (nasr) ee ku taala waqooyiga qaahira oo loo yaqaano qubuuraha suufiyada.waxaa loo yaqaanaa Ibnu Khalduun aasasaha cilmiga taarikhda.

Yaa Amaanay 

waxa amaanay niman reer galbeed ah oo kamid yihiin.




#Article 353: Andalus (4241 words)


Andalus (afcarabi: الأنْدَلُس ingiriis: al-andaluus, loona yaqaanay aybeeria waa gobol ilbaxii muslimiinta laga taagay yurubta galbeed gaar ahaan  hada dhulka loo yaqaan spain iyo Burtuqaal, waqtigii andalus ugu awooda badnayd waa qarnigii sideedaad ee miilaadiga, way balaaratay ilaa ay gaartay koofurta faransa, ereyga andalus waxaa loo yaqaan dhulkii khilaafada islaamku qabsatay, iyo dhulkii is-maamulada gadaal ka noqday ee ka go,ay awoodii dhexe ee dawladii khilaafadii alumawiya sanadku markuu ahaa 132-913 hijri ku beegan 711-1492 miilaadi  markay andalus ku dhacday gacantii reer yurub muslimiintina laga saaray, iyadoo ay jirto in xuduuda andalus marba ay si isku badalaysay. marna ay yaraanaysay marna weynaanaysay. taasoo loo tiirinayo dagaaladii muslinka iyo gaalada dhex marayay, oo guushu marba dhinac jirtay.
Shan baa loo qaybiyay andalus furashadii muslimiinta ka dib  markay ku sugnaatay xukunkii islaamka, qaybahaas oo kala ahaa:

Andalusia, Burtghal, Gaaliisiya, Qashtaala, Aragoon, Liyoon. Barshilona iyo istimaaniya,

markii hore wayay ahayd hal gobol oo hoos yimaada Al-waliid bin cabdil malik dowladii al-umawiyah , maraky dowladii umawiya dhacday dowladii cabaasiyana timid Andalus waxaa la gaar noqday Cabdi raxmaan Al-Daakhil oo ka mid ah dowladii umawiya kana soo cararay Cabaasiyiintii, wuxuu ka aasaasay imaaradii Qurduba waxayna jirtay 179 sano, dabadeedna waxaa ku xigay cabdiraxmaan al naasir oo taagay dowlad uu ku magacaabay dowladii al-umawiya taasoo badal ka ahayd magcii imaarada qurduba sababo siyaasadeed awgeed, ka dib burburkeedii Andalus waxay u qaybsantay imaarado iyo dowlado ama maamulo yar yar oo ku caan baxay magaca Al-Dawaaif  «الطوائف», waqtigaas ayaa noqday meel ay ku kulmeen dhaqanno kala duwan, muslimiin yuhuud iyo nasaaro dhinac ah iyo carab, barbar, quudiyiin iyo farenji dhinac, halkaas baa waxaa ka dhashay xadaarad horumar weyn samaysay, oo Andalus ka soocay gobolda kale ee islaamka, halka Manhaj ee loo noqonayay ayaa ahaa shareecada islaamka, Nasaarada iyo Yahuudana nabad ayay kula noolaayeen muslimiinta hoostooda, sharcigooda ayay isku xukumi jireen gunno (Jizyo) ayaa laga qaadi jiray, Andalus ayaa noqotay meel loo hanqal taago aqoonta iyo horumarka yaalay goor yurubta kale ay jahli, dibu dhac iyo mugdi ku jireen, magaalada Qurduba ayaa noqotay meelaha ugu fiican caalanmka xaga aqoonta iyo horumarka, xarunta cilmiga,iyo ilbaxnimada ee yurub iyo inta badda cad kulaasha ayay noqotay, iyadoo la tartamysay Baghdaad caasimadii dowlada cabaasiya iyo Qusdandiiniya caasimadii biisandiyiintii ruumaanka, culumo badan oo caan ahaa ayaa ka soo baxday sida imaam Al-qurdubi ,ibni xazam iyo kuwa kale oo diinta taariikhda iyo tafaasiirta wax ka qoray, dhinaca sayniska ,cilmi falaga, xisaabaha , qalliinka aad bay caan ugu ahayd andalus, axaana ka soo baxay rag ilaa hada lagu tiirsanyahay aqoontii ay keeneen,

Magacaan ayaa la isku haystaa halka uu ka soo jeedo, qaar baa qaba inuu magac barbari yahay, qaarna waxay u arkaan inuu asalkiisa carabi yahay. qaar baa leh asalka inuu magac laatiin ah ahaa, kuwana waxay leeyihin waxay ka timid atlantis oo ahayd xadaaro waa hore luntay,qoraalada carabiga ee la helay ayaa sheegaya in andalus la oran jiray meeshii u horaysay ee muslimiintu cagta saareen ee ka tirsanayd qaarada Andalus.

Faalfeeh oo qaba fikrada in ereygu ka soo jeedo Atlantig ayaa qoray:
 Qoraalada carabiga ee ay ku soo aroortay xusida jasiirada Andalus iyo badda Andalus markii u horaysay bay noqoanysaa oo la fahmo hadii aan atalantis ama atlantic ku badalno magaca Andalus, waana sida ay ku soconayso sheekooyinka laga sheekeeyo Hiraqle iyo Amazon in jaziiradahooda ay ku yaaleen Andalus dhexdeeda sida qoraalada carabtu sheegayso, waana waxa loo yaqaan maanta woqooyiga ama gudaha bad weynta atlantiga.

 

wuxu so laabtay isagoo xambaarsan hanti badanoo uu soo furtay, kuna qanacsan tabar darida hab difaaca ayberiya. guusha uu gaaray dariif baa dhiira galisay musa bin nusayr, ramadaan isla sanandkaa 92 hijri ku aaan 711 miilaadi ayaa wuxuu diyaariyay ciidan gaaray todob kun oo dagaalyahan, badanoodu barbar ahaa, oo uu hogaaminayo mawlihiisii iyo kii uga hooseeyay danjah laguna magacaabi jiray Daariq bin siyaad طارق بن زياد , marin biyoodkii buu gooyay dhinaca jasiirada cagaaran, wuxuu qabsaday buurtii markuu jabiyay ciidankii halkaas joogay, buurtaas oo qaadatay magaca daariq bin siyaad ilaa maanta af-carabi «جبل طارق»  ingiriis :

Marin biyoodka u  dhexeeya afrika iyo Andalusna waxaa la siiyay isla magacaas daariq bin ziyaad, hogaamiyihii muslinka ahaa  maalmo ayuu joogay aagaas ciidankiisa ayuu isku duba riday, wuxuuna isu diyaariyay inuu qabsado qalcadaha u dhow dhow iyo inuu gudaha u sii galo aybeeriya, qaar badan ayuu furtay ay ka mid yihiin qardaaja iyo jasiirada cagaaran kadibna wuxuu u jihaystay galbeed, sirdoonkii muslimiinta ayaa soo sheegay in ciidan badan oo Quudiyiin ah u diyaar garoobayaan dagaal, jiinka wabiga aya muslimiintu dageen dhinaca kalan waxaa dagauy quudiyiintii isla markiiba waxaa soo if baxay baaxada ciidan ee gaalada iyo yaraanta muslimiinta, taaso ku kaliftay daariq inuu gargaar degdeg ah u dirsado muusa bin nusayr, musa ayaa ahaa mid aad u daneeya wararka weerarada aybeeriya, wuxuuna usoo diray shan kun oo dagaalyahan.   

Labadii ciidan ee muslimiinta iyo Quudiyiinta kala ahaa aya fooda is daray, waadi Lakka agtiisa oo koora shaduuna ka tirsan, dagaal faraha looga gubtay ayaa dhacay muslinkuna ku gacan sareeyeen, waxaa lasoo afjaray ciidankii quudiyiinta  iyo boqorkoodii Rodrik, jabkaas gaaray quudiyinta wuxuu u gogol xaaray furashada magaalooyin badan oo gudaha aybeeriya ah sida Qurduba,, Ilbiira, Aryuula, iyo Caasimadii quudiyiinta ee caanka ahayd ee Dulaydala. muslimiintii ayaa sii eryaday firxadkii quudiyiinta dhinaca woqooyi galbeed si aysan ugu soo noqon dulaydala xiliga dayrta, si loo soo afjaro furashada aybeeriya oo dhan, daariq bin siyaad ayaa fariin u qoray hogaamiyihiisa musa bin nusayr sheegaysa guusha uu gaaray iyo dhulka uu furtay, lakin musa ayaa ugu war celiyay inuusan meeshiisa dhaafin ilaa uu uga yimaado, ciidan gaaraya sideed iyo toban kun ayuu la yimid musa wuxuun galay aybeeriya wuxuu maray meeshuu daariq maray magaalooyin kala waa sii furtay sida Qarmoona ka dib ishbeeliya woqooyi galbeed, furashadiisa ugu muhiimsan ayayna ahayd sanadku markuu ahaa 94 hijri ku beegan 713 miladi go'doomin ka dib. waxaa la furtay Barshiloona bari, Arbuuna gudaha aybeeriya Qaadish oo koonfur ah iyo Jaliiqiya oo woqooyi galbeed ah, dulaydala markuu u dhawaaday waxaa ka horyimid oo ku soo dhaweeyay Dalbiira daariq bin siyaad, halkaasoo lagu qabtay shir ciidan si loo falanqeeyo meelaha la furtay, iyo waxa la qorshaynayo furashadooda, hogaanka ayaa loo cusbooneeyay daariq bin siyaad si wada jir ahna waxay furteen magaalada sarqusta ee gobolka Aragon, ka dib way kala leexdeen musa bin nusayr wuxuu aaday dhinaca woqooyiga isagoo sii dhex jibaaxay buuraha Albiirinis, wuxuu ku duulay maamul goboleedkii sibtamania wuxuuna furtay Karakshoona iyo Naarboon ilaa uu ka tagay magaalada liyoon isla markaas daariq iyo musa waxay heleen warqad uga timid dhinaca khaliifada muslimiinta oo amraysay joojinta hawl gallada furasho ee andalus iyo in si deg deg ah u yimaadaan Dimishiq , sidaas ayay ku dhamaatay furashooyinkii andalus ee ugu horeeyay.

Furashadii ka dib, Andalus waxay noqotay gobol ka mida gobollada dowladii Al-umawiya, ilaa laga gaaray waqtigii Hishaam bin cabdil malik (105-125 h / 724-743 m) markii xukuumadii dhexe tabar yaraysay, kacdoonadii afrika ee barbarka bateen markay khawaarijtii dhex gashay, reer andalus waxay go'aansatay inay is difaacaan kaligoodna iskuna tashadaan. sanadki 100 h kuna beegan 718 m  aya muslimiintu isku dayeen inay hore usii sodcaan hase yeeshee waxay dagaallo ba'an la galeen farenjigii taasoo keentay inay ka guulaystaan markii hore hase yeeshee ku soo gadoontay ayakii, sanadkii 114 ku beegan 732 aya mar kale la siku dhacay muslimiintuna ay ku jabeen. waana dagaalka loo yaqaan   waxaana hogaaminayay Cabdiraxmaan Al-ghaafiqi kaasoo ku shahiiday goobta dagaalka taasoo keentay inuu istaagto fididii islaamka ee yurub, 

Sanadkii 132 h ku beegan 750 m waxaa burbauray khilafadii Al-Umawiya ka dib jabkii Marwaan bin muxamed dagaalkii zaab Cabaasiyiinta uu la galay asagoo ahaa Amiirkii ugu dambeeyay dowladii al-umawiyah, Cabaasiyinta ayaa galay dimishiq si ay u cirib tiraan haraadigii dowladii umawiya hase yeeshee waxaa ka badbaaday Cabdiraxmaan bin Mucaawiya , wuxuuna usoo fakaday maghrib (afrika), wuxuu rabay in maghrib uu dowladii umawiyo ka cusbooneeyo hase yeeshii waaligii hore u jogaay ee Cabdi raxmaan Al-fihri ayaa isna hore u qorsheeyay inuu gaar ugoosto afrika isagana, qaar ka mida Umawiyiinta ayuu dilay hantidoodiina waa ka dhacay, dhibna waa u geystay. markaas ayuu C,raxmaan bin mucaawiya (aldaakhil) doortay inuu iska aado Andalus, isagoo u arakay inay ka roontahay maghrib, andalus ayaa la ciirciiraysay khilaafyo iyo weeraro uga imanayay masiixiyiinta woqooyiga, rag ka mida asxaabtiisa ayuu u diray andalus in ay uga waramaan xaaladiisa iyo jabka soo gaaray dowladii al-umawiya, qaar ka mida reer andalus ayaa soo dhaweeyay oo sheegay haduu yimaado inay amiir ka dhigan doonaan, qaarna waa diideen, sanadku markuu ahaa138 h kuna beegan 755 m,ayuu soo galay waxayna taas keentay in taageerayaashiisii u wada yimaadaan salaan iyo bayco si ay ula galaan, hase yeeshee yuusuf al-fihrii oo ahaa waaligii andalus horayna u diiday inuu soo dhaweeyo cabdiraxmaan aldaakhil ayaa markaan isku dayay in uu heshiis la galo maadaama tageerayaasha c,raxmaan ay aad u bateen, hase ahaatee ma noqon, waxaan laga maarmaan noqotay in la isku dhaco si andalus masiirkeedu u cadaado, sanadkii 138 h ku beegan 756 m goor barqo ah ayaa la is dagaalay guushuna ku raacday cabdiraxmaan, kaasoo ciidankiisii qurduba la sii aaday halkaasna ku fariistay kursigii amiirnimada, wuxuu la hadalay dadkii una sheegay in la taagay dowladii al-umawiya, isla markaasna wuxuu u cadeeyay siyaasadiisa ku dhisan cadaalada iyo wanaag falka, 

Cabdi raxmaan al-daakhil ayaa loo bixiyay maadaama andalus uu soo galay isagoo hayaan ah, xukunka si fiican markuu ula waregay andalus ayaa muslinkeedii waxay galeen waa' cusub oo iftiin leh, kana fog siyaasadii is beelaysiga ahayd waxaa la dareemay soo kabasho iyo horumar nabad iyo dowladnimo, taasoo sii socotay ku dhawaad labo qarni, andalus ayaa noqotay gobol islaami ah oo ka go'an khilaafadii cabaasiyiinta, dowladii cabaasiya iyana iskuma dayin in ay hoosteeda keento, isna uma jeedin inuu iyada la dagaalamo bal halkaas ayuu ka sii waday shaqadii islaamka iyo faafintii diinti Nabi Muxamad calayhi salaatu wasalaam, waqtigaas ayaa waxaa laga fariistay furashooyinkii waxaa lagu qancay wixii la qabsaday, waxaa lagu mashaquulay maamulkii gudaha waa markay soo if bexeen nidaamyada dowladaha hoose wasaaradaha iyo xijaabada, sidoo kale waxaa la sameeyay maraakiibta dagaalka waxaa la hormariyay qaab dhismeedka ciidanka iyo difaacyada furumaha dagaalka, cabdiraxmaan ayaa siyaasad fiican kula dhaqmay una muujiyay khaliifadii islaamka ee cabaasiya,maadaam uu u arkayay inay tahay boqortooyada caalamka islaamka oo dhan u taagan, intii ay jirtay dowladii umawiya ee andalus ayaa waxaa dhacayay kacdoono qabali iyo kuwo madaahib ku slaysan kuwaasoo tobaneeyo sano qaadanayay, waxaa kaloo dhinaca kale ka jiray duulaanno ka imanayay xaga woqooyiga masiixiga ah, kuwaasoo marar badan qabsaday magaalooyin ay ka mid ahaayeen Barshiloona taasoo muslinku ay ku waayeen qayb ka mida furumaha dagaalka, sanadkii 229 h ku beegan 844 m ayaa boqorkii Norman isku dayay qabsashada ashboona oo ku taalay xeebta galbeed,  weeraro labo bil socday oo halis galaiyay gobolkaas  ayaa feejignaan u kordhiyay Cabdiraxmaan al-awsad iyo hogaamiyeyaashiisii kuwaasoo jab xoogan gaarsiiyay ciidankii norman, taasoo keentay inuu  heshiis ku soo baryootamo, waxaa kaloo dhacaday waagaas dhacdooyin badan waxaa ugu muhimsan baa laga yaabaa kacdoonkii Cumar bin xafsuun, oo socotay ilaa sanadkii 316 h ,oo kuaadan dhimashadiisii, Qarnigii labaad ee hijriga iyo bilowga kii sadexaad ayaa waxaa dhacayay dagaalo xaga bada ah, sanadkii 276 h ku beegan 889 m waxaa xogaystay weerarda muslimiinta ku qaadayeen faransiiska, dhamaadkii qarnigii sadexaad waxay gudaha u galeen faransiiska ilaa laga gaaro laangduuf galbeedka, ilaa meelo u dhaw xadka iswiisarland oo woqooyi xigta, dhinaca kale geesaha talyaaniga  ee galbeedka sidaas bay kula wareegeen marinadii  waxay la wareegeen wadooyinka  xiriiriya talyaaniga iyo faransiiska. 

Waqtigaan waxaa lagu tiriyaa waqtigii ugu murugsanaa ee Andalus soo marto, waa markii 26 dowladood ay u qaybsantay andalus, magaalo walba amiirkeeda ama boqorkeeda ayaa ka talinayay, waxayna laheed xaakin u gaar ah, waxaa ka jiray dhexdooda dagaalo kii xoog weyna ayaa ka yar cunayay, markaasa kii yaraa kuwo kale isbahaysi la samaysan jiray boqortooyada woqoyiga e masiixiyada ahna kama suulayn inay soo faragalinayso arrimaha dowladahaas maadaama ay awood u heshay kala qaybinta iyo kala fogaynta umada muslinka ah,  heer ay gaartay gunno (jizyo) iyo canshuur sanadle ah ka qaado qaar ka mid ah dowladahaas yar yarka ah ee midoobi waayay, waxaa ka mida dowladahaas:

Bariga andalus ayakaa ugu liitay uguna madax banaani yaraa.  waxaa waagaas soo caan baxay ku tumashada diinta iyo isxijinta gaalada qaar ka mida Dawaa'ifta baa la shaqayn jiray masiixiyiinta una kaalamaysan jiray la dagaalanka dawaaifta kale. ilaa ugu dambayntii masiixiyiintu dhul badan qabsadeen.

Tafaraaruqii iyo kala qaybsnaantii markay keentay barburka maamuladii kuwo badan oo ka mida dawaaifta iyo qabsashada farenjiga meelo bada oo dhulkii muslimiinta ka mid ah meelo badan ay go'doomiyeen ayaa dadkii Andalus u qaylo dhaamiyeen dowladii Al muraabiduungalbeedka afrikana xarunteedu ahayd gaar ahaan magaalada Maraakish.

khaas ahaan markii boqorkii alfonsoogii lixaad uu aad u dullaystay kuwo badan oo ka mida dwaaiftii,

Culumadii Andalus iyo kuwo badan oo boqoradii dawaifka markay isku waafaqeen inay gargaar waydiisataan waxay  wafti  direen u taga Yusuf bin taashfiin oo ahaa boqorkii Al-Muraabiduun oo joogay caasimadii Marraakish galbeedka afrika. 

Yusuf bin taashfiin wuu ka aqbalay wuxuuna ka dalbaday dhulka uu ka taliyo muslinkii degenaa in si deg deg ah loogu gurmado Andalus waxaa la diyaariyay ciidan weyn, badda wax gudba waxaa ugu dambeeyay  Yusuf bin taashfiin iyo hogaamiyeyaashiisa dagaalka. sanadku markuu ahaa 479 hijri oo ku aadanayd 1086 miilaadi. jaziiradii cagarnayd buu degey wuxuuuna ka samaystay difaac adag,  kadibna wuxuu u gudbay ishbeeliya , ka dib wuxuu u yeeray oo gargaar waydiistay Boqorradii dawaaifka wayna ka aqbaleen meel ay ku diidaan ma joogin qaarna ayakaaba nafta u yaabana waxay keeneen ciidan lala yaabay oo isku biirsan waxayna degeen meel la yiraahdo al zallaaqa, Boqorkii olfonsoo wuxuu ku mashquulsanaa hareerayntii sarqusta, wuxuu ku qasabanaaday inuu ka qaado hareereynta una laabto Dulaydala si uu ciidankiisa isugu aadisto. isna wuxuu gargaar u dirsaday boqortooyooyinkii kirishtaanka ahaa waxaa u soo gurmaday ciidan ka kala yimid talyaaniga faransiiskaciooaaad u  dannaao laga snaoo barakeeyay kaniisada halkaas baa waxaa ku kulmay labadii ciidan kii islaamka iyo kii masiixiyiinta dagaal lagu magacaabo Duullaankii al azallaaqah معركة الزلاقة. taasoo muslinku ay guul weyn ka keeneen guul u dhiganta guushlihii Qadisiyah iyo Yarmuuk, waana meesha yusuf bin taashiin lagu siiyay magaca (Amir almu'miniin),

intuusan galbeedka afrika u soo noqon ayuu mideeyay boqorradi dawaaifka una sheegay inay isku duubnaadaan ereygoodana mideeyaan, saasta uu u noqday yusuf bin taashfiin sidii hore waxaa soo noqday isku dhexyaacii andlalus iyo tafaraaruqii muluuk aldawaaif, alfonsoogii lixaad ayaa kasoo yara kabtay jabkii gaaray dagaalkii zallaaqa wuxuuna billabay inuu dhibkii muslinka meeshii kasii wado, yusuf bin taashfiin wuxuu ku qasbanaaday inuu mar kale soo rogaal celiyo oo badda soo gudbo sanadkii 481 hijriya oo ku toosnaa 1088 miladi,  boqorradii dawaaifka ayuu ugu yeeray jihaadka wayna diideen dhamaan wax yar maahee, intaas uguma aysan ekeyne waxay ka jareen gargaarkvoo waxay la heshiiyeen heshiisyo qarsoodi ah boqorka Alfonsoo si uu uga difaaco fara galinta Muraabidiinta, yusuf bin taashfiin baa xalka u arkay in uu wada casilo muluuk aldawaaif hal maamulna u sameeyo Andalus oo dhan, isla markaas waxa u timid dacwo ka timid culumada fuqahada iyo caamada oo ka codsanaysa inuu boqorradaan kala wareego meesha Andalusna mideeyo, waa loo iftooday inuu saas sameeyo, yusuf bin taashfiin baa guda galay qabsashada meelihii ay ka talin jireen Muluuk aldawaaif, marba mid buu jabiyaa, Dulaydala buu ka bilaabay si farenjiga gargaarka ay u soo dirayaan dawaaifka uu uga jaro wuxuu marba meel qabsado, waxaa ugu dambayn soo diray ciidan farenjiga si ay u  kaalmeeyaan banuu cabaad oo ka mid ahaa dawaaifta, hase yeeshee yuusuf bin taashfiin uma uusan daahin wuxuu gaarsiiyay jab lala yaabay oo ay kasoo waaqsan waayen, kama daalin yusuf bin taashfiin inuu soo gabagabaynayo guulihiisii Andalus, xoogaa ka dib andalus oo dhan buu gacanta ku dhigay wuxuuna ka dhigay gobol kamida dowladii Al-muraabiduun, midowgaas waxaa ka gaar ahaa oo banaanka ka joogay Sarqusda oo xad ku taalay taasoo loo sababeeyay in ay ahayd meel ay ka taliyaan rag aan soo dhaweysan farenjiga aad ula dagaalami jirtay duulaanka masiixiyinta.

Yusuf bin Taashfiin baa geeriyooday sanadii 500 hijriya kuna beegnayd 1106 miladiga waxaa dhaxlay wiilkiisii cali kaasoo sii waday dagaalkii u kula jiray masiixiyiinta wuxuu weeraray Qashtaala maagloyin badan buu furtay wuxuuna usoo celiyay qaabkoodii islaamiga ahaa halkaas waxaa lagu dilay hogaamiihii ciidanka qashtaala oo ahayd gabar uu dhalay oo la aran jiray shanja bintu alfonsoo, jabkaas ayaa ku cuslaaday alfonsoo boqorkii laatiinka sanad ka dibna wuu u geeriyooday, gabadhiisii baa la wareegtay awoodii iyo ninkeedii la oran jiray Alfonsoo Aragon wax yar ka dibna khilaaf baa ka dhex dhashay ilaa ay dagaal beeleed isku qaadaan laatiinku, halkaas waxaa ka faaiidaystay Muraabidiintii waxyna weerareen Dulaydala hase yeeshee waa ku fashilmeen inay qabsadaan, maadaama ay qalcado adkayd, dhinaca kale waxaa socday dagaal Burtuqaal lagu qaaday magaalooyin badanna lagu furtay sida waadi alaxijaar, qalcadii hanaris, majriid iyo kuwo kale, sanadkii 503 h oo ku beegnayd 1110m Muraabidiintu waxy qabsadeen sarqusta iyadoo loo cuskaday fatwo sharci ah oo sheegaysay inaan heshiis lala noqon karin hogaaankeeda dawaaifta ka aharay  maadaama madaxdeeda ay kaalmeysteen Boqoradii masiixiyiinta ee dariska la ahaa, isla markaasbuu gargaar u dirsaday boqorkii  Alfonsoo aragoon asna wuxuu soo diray ciidan uu ka keenay yurub oo sifugu jiray ifranja (faransiis) nabri, qashatali, arakwani, doormaani, bashkansi, waxay soo weerareen sarqusta wayna hareereeyeen lix bilood, ugu dambayn dadkeedi way isasoo dhiibeen waxaan ka guuray ku dhawaad 50 kun oo muslimiin ah, 

Alfonsoo argoon ayaa isku dayay inuu qabsado magaalooyin kale hase ahaatee jab uun buu ka qaaday iyo hoog.

Marraakish caasimadii muraabidiinta ayaa gacanta u gashay hogaamiyihii Muwaxidiinta 541 kuna beegnayd 1147 miilaadi waxaana la dilay hogaaamiyihii muraabidinta u dambeeyay ibaraahim bin taashfiin,

wax walboo muraabidiinta ay lahaayeen ayaa gacanta usoo galay muwaxidiintii, Andalusna ay ka mid eheed, Andalus ayaa ku siganaysay inay lunto mar kale markii ay daciiftay dowladii muraabiduun kirishtaakiina ay bilaabeen weeraro inay ku soo qaadayaan.

cabdul mumin bin cali ayaa ciidan sadex ciidan oo u gudbay Andalus sandku markuu ahaa 541 h kuna beegnayd 1146 m waxayna qabsadeen dhulkii muraabidiinta badankiis, misaajida ayay uga qudbeeyeen dadkii, wax xoogaa ka dib wixii ay soo qabsadeen oo dhan baa daacadii ka baxay, muwaxidiinti ayaa isku dayay inay ku kasbadaa reer andalus la dagaalanka haraadigii dowladii muraabiduun reer Andalus ayaa taageeray muwaxudiintii duruufo siyaasadeed oo jaray owgeed iyagoo rajaynayay inxaalkoodu uu is badalo, laakiin markii muwaxidiintii u dhaqmeen sidii muraabidiinta ayaa waxaa kacdoomay reer andalus, muwaxidiinta ayaan ka daalin in ay gargaar kasoo dirayaan afrika ilaa ay dhulki oo dhan xoog kula wareegeen madaxdii muraabidiintana isaga carareen, sanadkii 551 hijri 1156 miilaadi maamuladii magaalooyinka oo dhan baa isu wada dhiibay almuxiduun, 

bilowgii dowlada muwaxidiinta waxaa laga qabsday magaalooyin badan oo xadka ah, maadaama difaacedu uu liitay. 

intii lagu guda jiray dowladii Muwaxidiinta ayaa waxaa dhacayay dagaalo kala dhexeeyay masiixiyiinti taasoo keenaysay marar in dhulal la kala qabsado mararna heshiisyo la kala saxiixdo, boqorkii Alfonsoogii sidaadaad ayaa lagu yaqaanay heshiis jabin fara badan taasoo uu ku qabsaday magaalooyin badan oo muslimiin lahaayeen, hase yeeshee Amiirradii Almuxaduun ee waagaas joogay sida Abuu yacquub almansuur  ayaa dagaal badan ku qaaday si ay dhulalka uu qabsaday usoo ceshadaan fasaadkiisana u joojiyaan, waxay la galeen dagaal uu ku hoobtay ciidankii Alfonsoo waxaa dagaalka uga dhintay soddon kun awoodoodii ayaa la wiiqay taasoo ku qaadatay kasoo kabashadeeda sanado dhowr ah, dagaaladaas ayaa ku beegnaa 578 hijriya oo u aadan 1182 miilaadiga, waxaa laga qabtay maxaabiis gaaraysay labaatan kun oo askari, Amiirkii ayaa iska daayay madax furasho kama qaadin, dagaalkaas ayaa la magac baxay Duulaankii AARK.  

Boqortooyooyinkii Nasaarada markay arkeen jabkii kasoo gaaray dagaalkii AARK, ayaa waxay guda galeen inay khilaafaadkooda meel iska dhigaan meelna uga soo wada jeestaan muslimiinta, isbahaysiyo iyo heshiisyo badan oo ay samaysteen  ayay ku heshiiyeen in ay andalus ka qabsadaan muslinka dagaalkooeedana u midoobaan, Boobkii kirishataanka waagaas Anostigii sadexaad ayaa barakeeyay qorshahaas wuxuuna taageeray in duuulaan saliibi ah lagu qaado jasiirada Aybeeriya, asagoo ugu yeeray boqorrada iyo hogaamiyeyaasha masiixiyada inay kaalmeeyaan duulaankaas, markaasaa meel walba waxaa ka yimid ururo diimeedkii ku noolaa spain iyo faransiiska iyadoo ay hogaaminayeen culumo diimeedka nasaarada, waxayna xirteen istilaabtii, Dulaydala ayaa waxaa ku kulmay ku dhawaad labo boqol oo kun oo fardoolaey iyo enfentary ah waxay kasoo bexeen taarikhdu markay ahayd 609 h oo ku beegnayd 1212 m , waxay qabsadeen qalcadii rabaax iyo dhufayskii cuqaab, ka dibna dagaal weyn baa dhacay, lagu jabiyay muslimiintii iyagoo isaga  baxay una soo laabtay Ishbeeliya, jabkaasa ayaa ugu dambeyn wuxuu ka takhallusay sumcadii ciidanka ee Muwaxidiinta ee jasiiradii Aybeeria ama andalus, waxaa jilcay xukunkii muwaxidiinta waxaa bilowday qalalaase siyaaasdeed, arintaasoo furtay furun dagaal oo weyn, waxaa si toos ah u bilowday duulaanadii weynaa ee nasaarada, waxay qabsdeen magaalooyn badan waxay goosteen gobolo waaweyn, si  is daba joog ah, waliba waqti yar gudihiis,  dhimashadii Muxamed naasir iyo waxaa isku soo aaday burburkii dowladii al-muwaxiduun ee andalus iyo galabeedka afrika, wuxuuna soo saaray midowgii Liyoon iyo Qashtaala ee masiixiyiinta.  

Geeridii muxamed al naasir ka dib xukunki Andalus waxaa qaybsaday sadex ka mida walalihiisii kala ahaa:

Xoogaa ka dib waxaa soo kale dhex galay khilaafaad keenay in midba ka kale dhulkiisa uu damco, kacdoonno yaa qarxay iyo dagaallo goosgoos ah, Cabdullaahi ayaa isbahaysi la samystay boqorkii Qashtaala ee msiixiga ahaa Farnaadoogii sadexaad, taasoo u fududaysay in farnaado qabsado meelo dhawr ah oo dhuklii islaamka ahaa, waxaa kaloo jiray af gambiyo u dhexeeyay maamulladii Islaamka dhexdooda, dhinaca kale waxaa socday dhexdhexaadin iyo wada hadallo u dhexeeyay culimadii iyo hogaamiyayaashii sadexda ahaa kuwo ka mid ah, Aakhirkii ku dhamaatay dagaal beeleedyo lagu hoobtay, waxaa dhinaca kale socday dagaalo ay gaaladu ku qabsanayeed dhulal badan oo ka mid ah Andalus taasoo u gogol xaaraysay duulaanka weyn ee Andalus masiixiyiintu ku qabsan lahaayeen, sandkii 633Hi oo ku beegnaa 1263M ayaa ciidan weyn oo masiixiyiin ah waxay duullaan ku qabsadeen caasimadii ugu horaysay muslimiinta ee Qurduba, go'doomin dheer ka dib bay muslinku is dhiibeen, si ay amaan u helaan, waxaa lagu heshiiyay inay muslinku magaalda ka guuraan, amaanna la siiyo si ay u aadaan magaalooyinka muslinka u haray, waxaa ku xigay hoobashadii magaalooyin kale oo badan oo qurduba raacsanaa ka dib xukunkii dheeraa islaamka muddo shan boqol iyo shan iyo labaatan sano.

Dilkii Mamamed Al Mutawakil  635 H waafaqsan 1238 M, ayay la hoobatay dowladiisii, dhaxalkiisii waxaa ku wareegay Muxamed Bin Al-axmar  amiirkii Jiyaan iyo Arjuwana, waxaa hoos yimid Andalus la kala googooyay oo aad u taagdaran geesahana laga soo kubaareeyay, kuna soo koobantay koonfurta togii weynaa ee Andalus, dowladaas baa lagu magacaabay (Dowladii Al Aasriyah ama Boqortooyaii Gharnada) waana boqortooyadii islaamka ee u dambaysay Andalus, waxayna taagnayd ku dhawaad 250 sano maadaama madaxdeedu ahaayeen kuwa aad u siyaasad dabacsan aadna u ogaal dhow, intii ay jirtay boqortooyadaas ayaa boqorkii Aragoon jaayimkii koowaad wuxuu diyaariyay ciidan aad u ballaaran iyo boqol iyo konton markab si uu  u qabsado jasiiradaha bariga Andalus, wuxuu qabsaday Miyoorqa inkastoo aad la isaga caabiyay ilaa uu caasimdii qabsaday sanadkii 627 H  ku beegan 1229 M, hadana wuxuu damcay difaacii iyo furuntii  ugu weynayd ee muslimiinta magaaladii balanseeh, isagoo u adeegsaday duulaankaas  shabadii saliibiyada (istilaabta) iyo barako ka timid boob KARIKORIGII sagaalaad, taasoo ku riixday in badan oo fardooley iyo dagaalyahano ka kala yimid faransiiska iyo ingiriiska inay ka qayb qaataan duulaanka,

Marxaladii koobaad baa ku bilaabmay la wareegidoodii magaalooyinkii woqooyiga Balanseeh si looga hor istaago gargaar iyo saad uga yimaada dhinacaas, marxaldii xigtay baa ahayd magaaladaoo  O la galaiyay (la Go'doomiyay) ilaa ay biyihii ka dhamaadeen cuntadiina ay go'day, dadkeediina aad u tabar dhigeen, madaxii magaalada ayaa Jaayimkii koobaad isu dhiibay, waxayna galeen maalin jimce ah.

Boqorkii Ishbeeliya Fernadno kii sadexaad, sanadkii 645 H ku beegan 1247 M ayaa isna go'doomiyay xag barri iyo xag badba, ilaa  dadkeedii ay isa soo dhiibeen shardi iyo heshiis la,aan, fernando ayaa magaalada galay isagoo ku dhex jira kolonyadiisa guusha siday maalin isniin ah sanadkii 646 H ku beegan 1248 M, sidaas ayay ku dhacaday ishbeeliya caasimada Muwaxidiinta ee Andalus, ka dib xukun dheer oo ay muslinku xukumayeen ku dhawaad shan qarni iyo bar. dhicidii ishbeeliya daraadeedna waxaa dhacay magaalooyinkii ku yaalay ama u dhawaa togii weynaa iyo meesha loo yaqaan waadi lakka,  waxayna la mid ahayd ka sifaytii awoodi islaamka ee jasiirada aybeeriya, intii u dhexeysay sanadihii 614-648/ 1217-1250 furumaha galbeedka Andalus waxay ku wada dheceen gacantii burtuqaaliyiinta, sidaa ayaana looga takhalusay awoodii muslimiinta ee dhulka burtuqaal.

Muslinka waxaa u harsanaa oo kaliya maamulkii Gharnaada oo kaliya ee ku taalay koonfurta jasiirada Andalus, waxay taagnayd labo qarni iyo nus inkastoo ay juqraafi ahaan yarayd dadkeeduna yaraayeen, waxay ilaashatay awoodeedii siyaasadeed iyo dhaqankii  iyo ilbaxnimadii islaamka, waxaana loo tiiriya dhicid la,aanteeda  arrimo dhowr ahoo ay ka mid ahaayeen in ay ka fogayd furumaha dagaalka iyo u dhawaansheeda  Maghrib (Galbeedka afrika) taasoo sahlaysay in gargaar deg dega ka hesho afrika markii loo baahdo iyo iyadoo dadkeedu aad u tababaran jireen iskuna diyaarin jireen la dagaalanka cadowgooda, waqtigaas ayaa dagaalka u dhexeeya muslimiinta iyo qashtaaliyiinta wuxuu gaaray meeshii ugu sarreeyay, Alfonsoogii kow iyo tobnaad baa isku dayay in uu gharnaada dhul ka mid ah goosto, duulaanno badan buu ku soo qaaday, taasoo amiirkii gharnaada ku kalliftay inuu suldaankii maghrin (galbeedka afrika) ee la oran jiray (al mariini) u qayshado, kaasoo ciidan iyo agabba  siiyay, waana uu la dagaalamay is bahaysigii saliibiyiinta wwuna jabiyay horaantii, hase yeeshee soo laabashadii ayuu ku jabay jab xanuun badan dagaalkii dariif معركة طريف , jabkaas ayaa ahaa mid ka digaya soo dhawaanshihii dhamaadkii loolankii Andalus, rubuc qarnigii xigay ayaa jabkii muslimiintu  isku xigxigsaday waxay waayeen badanka dhulkii gharnaada. sanadkii 897 h oo ku beegan 1491 m ayaa heshiis la kala saxiixday dhinaca muslimiinta waxaa saxiixay heshiis Abi alqaasim wasiirkii boqorka muslimiinta Abu Cabdi malik muxamed bin cali , dhinaca kalana Farnandoogii shanaad ee qashatala, heshiiskaas ayaa dhigayay in la dhiibo gharnaada iyo wax walboo hawlaheeda ahaa loona dhiibo qashtaaliyiinta, maalin isniin ha bay soo galeen 897 H ku beegan 1492 M, dhicidii gharnaada ayay Andalus oo dhan la hoobatay, halkaas baa waxaa lagu soo  afmeeray taariikhdii muslimiinta Andalus gabi ahaan.




#Article 354: Dawladii Cabaasiyiinta (411 words)


                                                                                                 
Khilaafadii Cabaasiyiinta(Carabi الدولة العباسية) Waa magaca looyaqaano sadex Khilaafo oo islaamiya oo kala danbeeyay,waana silsilada xukun ee labaad ee ugu dheer Xukuumadaihii soo maray islaamka.waxaa ka dheeraa Dawlada Cosmaniya cabaasiyiintu waxa ay jabiyeen oo ka adkaadeen Khilaafadii Umawiyiinta,waxa ay dabarjareen oo cidhibtireen dhamaan Khilaafadii Umawiyiinta
baaqigii kahadhay khilaafadii umiyiintu waxa uu u yaacay dhanka dhulkii la odhan jiray Andalus halkaas oo ay dawlad ka samysteen.dawlada Cabaasiyiintu waxa ay ka aasaasantay amaba aasaasay dad kasoojeeda kii ugu yaraa adeeradii Nabi Muxamed S.C.W. oo ahaa cabaas bin Cabdul mudalib ale raali hakanoqdee,markii ay dawladan aasaasayeen waxa ay taakulo kaheleen.shacabkii looyaqaanay furuska.kuwaas oo ay cadaawada ka dhexeeaysay Umawiyiinta.sidoo kale cabaasiyiintu waxa ay adeegsadeen shiicada si ay uga taqalusaan dawladii umawiyiinta.cabaasiyiintu kadib markii ay kacaankoodaas ku guulaysteen waxa ay rareen caasimaddoodii oo ahayd magaalda Dimishiq waxaanay u wareejiyeen magaalda baqdaad ee caasimada wadnka Ciraaq.Baqdaad markaas waxa ay ahayd magaalo,kobcaysa dhaqaalo ahaan iyo Dhaqan ahaanba.waxa ay xarun u hayd dawlad islaamiya oo kajiraty wadanka ciraaq.

                                                                                                      
dawladii Umawiyiinta waxaa kudhacay Burbur iyo baaba kadib markii uu geeriyooday boqorkeedii 10aad ee Hisham Ibnu Marwaan.10 janaayo 743.kadib isaga waxaa ka danbeeyay Afar Khaliif.oo kala ahaa Waliid Bin Yaziid.Yaziid Bin waliid Ibraahim Qaasim Marwaan Bin Maxamed.xiliyadaas ay xukunka hayeen waxaa dawladii umawiyiinta asiibay khilaaf gudaha ah iyo burbur.iyo dhaqaalihii oo aad u xumaaday.taas oo awood siisay xisbiyadii iyo Dhaqdhaqaaqyadii mucaaridka ahaa ee kasoo horjeeday,kuwaas oo kubaahsanaa gaar ahaan wadamada Ciraaq iyo Iiraan ka ugu waynaa xisbiyadan mucaaridka ahi waxa uu ahaa mid ku baaqayay in cida kasoo jeeda Cali bin Abii Daalib R.C. ay xaq uleedahay in ay khilaafada noqoto.taasi waxa ayay sababtay in dawladii Umawiintu ay burburto oo ay soo baxdo dawlad cusuub oo ah dawlada Cabaasiyiinta waxaana si cad loogu dhawaaqay sanadku markii uu ahaa 742m

Kadib markii uu dhintay Ameerkii mu'miniinta ee Maxamed Al-mahdi sanadkii 785 waxa talada qabtay wiilkiisii Musa al-Hadi laakiin xukunkiisu ma siidheeraan isna waxa uu geeriyooday sanadkii xigay ee 786.jagadana waxa ka dhaxlay walaalkii Haaruun Alrashiid haaruun waxa uu bilaabay in uu gudaha dawlada horumar kusameeyo waxa uu dhisay Masaajido waawayn.iyo qasriyo aad u bilicsan.xiligigiisii ayay ahayd markii uguhoraysay ee dawladu ay isticmaasho Shamaca amaba ifka loogu talo galay in lagu qurxiyo wadooyinka waawayn iyo goobaha dawlada ee gaarka ah.waxaa hore u maray waxbarashada iyo Tikno0lejiga,iyo cilmiga Xiddigiska waxa la ikhtiraacay waxyaabo badan oo ay kamidtahay saacada biyuhu,waxa kale oo ay dawladu horumarisay beeraha iyo sidii loosii horumarinlahaa,waxa ay dawladu samaysay Biriishyo iyo biyo xidheeno waawayn iyo goobo loogu talagalay in beeraha lagawaraabiyo.hhhhhhlll




#Article 355: Isxaaq Newton (336 words)


Isaaq Newton() wuxuuna magac munaasabeedkaka Sir, (4 Janaayo 1643 - 31 Maarso 1727), wuxuu ku xeel dheeraa Fiisigiska , Xisaabaadka iyo Cilmiga Xidigiska, waxa uuna ka tirsan yahay dadka caalamka raadka ku yeeshay

waxa uu dhashay Isxaaq Newton sanadii 4-4 1643 waxa uu dhashay dhimashaddii abihii kadib sadax bilood.waxa uu ahaa nin aad u dhuuban.waayo mauu dhalan xiligii dhalashada ee caadiga ahayd.
kadib markii uu isxaaq gaadhay sadex jir ayay hooyadii guursatay.nin waxaanay aaday ninkaa cusub ee aya guursatay waxaanay isxaaq kagatagtay hooyadeed.(Margery Ayscough) ishaaq wuu necbaa hooyadii isga oo kunacay ninkaas ay guursatay.taasna waxa uu kaga waramay buug uu ugu magac daray 
khaladadii aan galay xiligii ay dadaydu kayrayad.19.kitaabkaas oo ad caan unoqday.
intii udhaxaysay dadiisa 12 ilaa 17 waxa uu wax kabartay iskoolka The King's School taas oo ilaaiminka uu kamuuqdo saxeexiisii uu barigaa kudhigay mid kamida daaqadaha iskoolkaas.

kadib wuu kabaxay madrisadaa wxaanuu dib ugulaabtay tuuladiisii Woolsthorpe-by-Colsterworth 
sanadii 1659 halkaasoo hooyadii marlabaad ay wayday ninkeedii oo uu kadhintay ninkii labaad ee ay 
guursatay.hooyadii kadib waxa ay aad ujeclayd in uu noqdo beero fale.isguna aad ayuu u necbaa beeraha .kadib waxaa aad u jeclaystay nin ahaa bare oo katirsanaa dugsiga boqorka kaas oo isxaaq hooyadii kuqanciyay in ay kudarto dugsiga boqorka kadib waxa uu kubiiray iskoolaas waxa uu noqday arday aad u fiican sanadii 1661 ayuu isxaaq waxa uu ku biiray jaamacada kamberag isga oo markaas kusifaysnaa arday caawiye ah tas oo kasaaciday in uu helao khibrado aad ubadan.

kadib markii uu isxaaq qaatay shahaadadii jaamacada. ayaa sikumeelgaadha wxaa looxidhay jaamacadii.
inkasta oo aanuu isagu caan kahayan jaamacada jaamacada waxaa looxidhay kadib markii uu faafay xanuunakadaacuunku taas oo labadii sano ee kuxigay xiligii jaamacada laxidhay uu isxaaq bilaabay in uu gurigiisa hoostiisa kusameeyo tijaabooyin waxaa uu horumar kagaadhay arigtiyihiisii 
sida qaanuunkii aragtiyaha,iyo xisaabinta cvilmiga falaga iyo xidigska.iyo qaanuunka laguqeexo soojiidashada.

waxa ay aaminsayihiin badi raga taariikhda baadha ee casrigani in isxaaq iyo ninka la odhanjiray
Leibniz ay hore u mariyeen amaba ay caalamka tuseen xisaabta looyaqaano infinitesimal ee lagu qiyaaso waxyaabaha aadka u yaryar.




#Article 356: Frank Lampard (540 words)


Frank Lampard waa ninka dhexda uga ciyaara naadiga chelsea markaa sidaa daraadeed waxaan idiin sheegayaa inaan taagertaan ninkaa waayo waxaaa inii hadhay wakhti aad ku taagertaan 

Frank James Lampard, OBE (wuxuu dhashay 20 Juun 1978) waa maamulaha kubbadda cagta Ingriiska, ciyaaryahankii hore ee xirfadlaha ahaa iyo qoraallada carruurta. [4] Waxa uu yahay maamulaha Derby County Derby County. Wuxuu ahaa gooldhaliyaha ugu sareeya gooldhalinta Chelsea, halkaas oo uu u ciyaaray 13 sanno, waxaana loo tixgeliyaa dhowr suxufi iyo khubaro kubadda cagta kubadda cagta si uu u noqdo mid ka mid ah ciyaartoyda khadka dhexe ee ugu weyn jiilkiisa, [6] [ 8] iyo sida ciyaartoyda Chelsea ugu weyn ee ay ka mid yihiin ciyaartoyda Chelsea. [9] [10]

Lampard ayaa mustaqbalkiisii ​​ciyaareed ka bilaabay West Ham United, oo uu aabihiis Frank Lampard Sr uu ciyaaray. Waxa uu boos ka helay kooxda koowaad xilli ciyaareedkii 1997-98, sanadka soo socda wuxuu kooxda ka caawiyay inay kaalinta 5aad ku dhameysato Premier League, oo ah horyaalka ugu sareeya ee abid ugu goolasha badan Premier League. Sannadkii 2001, wuxuu u dhaqaaqay kooxdiisii ​​Chelsea London 11 milyan oo ginni. Sannadkii 2014, waxaa laga fasaxay Chelsea ka dib 13 xilli ciyaareed. Lampard ayaa ku biiray New York City heshiis labo sanno ah, isagoo u diyaar garoobaya kulankiisii ​​ugu horeeyay ee horyaalka Major League Soccer (MLS) ee sanadka 2015ka, laakiin wuxuu u ciyaari doonaa Manchester City inta lagu jiro. Si kastaba ha ahaatee, waxaa la soo wariyay in Lampard uu qandaraaska u saxiixay Manchester City, ma ahan New York City, sida lagu sheegay labada kooxood. Lampard ayaa kulankiisii ​​ugu horeysay u ciyaaray kooxda Chelsea isagoo 164 kulan oo isku xigta oo Premier League ah u saftay, waana rikoorka ciyaaryahan qadka dhexe ah. Wuxuu noqday naadiga ugu goolasha badan kooxda galbeedka London wuxuuna ahaa qeyb muhim ah oo ka mid ah kooxaha horyaalada Premier League ee 2004-05 iyo 2005-06 iyo koobab gudaha ah 2007dii. qandaraaskii uu kula jiray 2008, isagoo noqday ciyaaryahanka ugu mushaarka badan horyaalka Premier League xilligaas, [13] waxaana uu dhaliyay goolkiisii ​​ugu horeeyay ee Champions League sannadkii. Waxa uu ku guuleystay abaalmarin labaad oo abaalmarin ah oo FA Cup ah 2009kii, isagoo dhaliyay goolka guusha ee finalka. Xilli ciyaareedkii 2009-10, Chelsea ayaa ku guuleysatay horyaalkeedii koowaad iyo FA Cup, waxaana sidoo kale xilli ciyaareedkii ugu fiicnaa kooxda, isagoo dhaliyay 22 gool iyo 14 caawinaadood. Sanadkii 2012, Lampard ayaa Chelsea ku hogaamiyay guushoodii ugu horeysay ee UEFA Champions League, hal sano kadibna horyaalkoodii ugu horeeyay ee UEFA Europa League. Waxa uu sii daayay kooxda ka dib xilli ciyaareedka 2013-14. [16] [17]

Lampard ayaa ah ciyaaryahanka ugu goolasha badan kooxda isagoo leh 211 gool tartamada oo dhan. [20] Lampard waa mid ka mid ah todobo ciyaaryahan, iyo ciyaaryahanka kaliya ee qadka dhexe ah, isagoo dhaliyay 150 gool ama ka badan Premier League. Waxa uu yahay kaalinta 4aad ee horyaalka Premier League oo dhan, iyadoo 102 caawineysa. [21] [22] Sanadkii 2005, Lampard ayaa loo doortay Ciyaaryahanka Kubadda Cagta ee FWA, waxaana uu ku guuleystay abaalmarinta ciyaaryahanka sannadka adduunka ee FIFA iyo Ballon d'Or. Sannadkii 2010, wuxuu helay abaalmarinta FWA Tribute Awards. Waxa uu ku guuleystay 13 koob ee xirfadiisa ciyaareed. [23] Caalamka, Lampard ayaa 106 jeer England u saftay; wuxuu ciyaaray kulankiisii ​​ugu dambeeyey ee October 1999, wuxuuna ciyaaray seddex koob adduun




#Article 357: Maxad case (205 words)


Samaroon wuxu ka liicayaa, dhanka Maxad Zaak laakiin mudaadan UGU danbaysa waxa la arkaa in ay ka firfir coonyahiin sidii hore! Reenka Badan ee reeraha Samaroon waxan is leeyahay waxa UGU wacan reerka Gadabuursi UGU degaan Iyo vader ballaadhan Awdal Iyo Djibouti, ee magaceenu waa magac muslime la yidhaahdo Maxamad Zaak, oo kaalintoodii gabay wixii ka danbeeyay xukumadihii siyaasadeedee Imaam Axmad-gurey, Xaaji Diide, Xaaji Kuul , Xaaji Khayre, Jaamac Saylici Iyo ragii rag ahaa ee la midka ahaa. Wixii Rabbijn keenay waa halkiisa oo haddii reerkan iyaga ahi amuuro rabbaaniya ku rafaadeen sabaanadan danbe, Loo cadhoon maayo Ilaahay, wixiise Rag keenay waa layska Ridi karaa.

Maxadcase waxay ku reemaan awoowgeybaa Talin jiray, Jabuutibaan xukumi jiray, geel Badan Baan lahaan jiray, xaajiyo badanbaan lahaan jiray, halgamaa waaweynbaan lahaan jiray Iyo waxaasoo WADA lahaan jiray ah, kamana hadlaan waxay imika leeyihiin. Iyagoo imikana EEn Djibouti Iyo Awdal Toona ka DHex muuqda hogaanKeeda siyaasadeed. Reenkaasina wuxu ku faafay samroonkii baratakoolkooda oo difaac galay iyaguna ku odhanaya, maxamadcase waa beentoode, anagaa ugaasyada ahayn, anagaa boqoro ahayn, anagaa curadyo ah, anagaa imikana jabuuti Iyo somalilandba ku leh magac, anagaa wax lanaga weydiiyaa siyaasadda samaroon IWM. Sidaasi daraadeed Ayaan UGU cuskaday qoraalkayga doorkani inaan idhaahdo, Samaroon wuxu ka tiirsanyahay, dhanka Maxadcase.




#Article 358: Xawaalad (112 words)


Xawaalad (; ) (sidoo kale loo yaqaano Xawilaad) waa meherad ka shaqaysa diritaanka iyo bixinta lacagta; taasi oo u adeegta bulshoweynaha caalamka.  
Xawilaada lacagta waa ganacsi weyn oo ka jira dhamaan wadanada caalamka. Wadanka Soomaaliya waxaa caanka aha xawilaadaha u adeega bulshada kuwaasi oo ukala safriya lacagta meel ilaa meel kale. 

Dunida casriga ah maanta iyo shalay waa been, xawaaladuhu waxay isticmaalaan barta internetka si adeegooda u fududeeyaan.

Sida caadiga ah, nidaamka xawaaladuhu wuxuu caan ka yahay Geeska Afrika, Bariga Dhexe, Waqooyiga Afrika, iyo meelo ka mid ah Hindiya. 

Adeega xawaaladaha waxaa ka mid ah dirista iyo bixinta lacagta, keydinta lacagaha, maalgelinta, amaahinta iyo noocyo kale oo adeeg la xidhiidha lacagta ah.




#Article 359: Soon (687 words)


Soon, Ṣawm () ; (sidoo kale loo yaqaano ṣiyām ) waa erey Af Carabi ah kaasi oo macnaheedu tahay Af-xidhnaansho Ilaahay dartii iyo in ajir iyo xasanaad uu helo qofka soomani.

Dadka Islaamka ah waxay soomaan Bisha Ramadan (bisha 9aad) ee Kalandarka Islaamka. waa bil Ramadan oo micnaheedu yahay in bisha ramadaan maalinteeda wax la cunin.

Diinta Islaamka oo caqiido dhab ah, ayaa waxay ku caan baxday ilaalada masaalixda aadamiga. Arintaas waxay ku soo koobtay, qof kasta oo ku abtirsada bulshada aadamiga, in la dhowro hanatidiisa, sharafkiisa, naftiisa wakhtigiisa iyo caafimaadkiisa. Wax kasta oo dhaawac u geysanaya mid kamid ah arimahaas, diinta Islaamku waa ay reebtay. Waxay ka dejisay xeerar adag oo ilaalinaya inaan lagu cayaarin. Islamarkaa Islaamku wuxuu soo dhoweeyay wax kasta oo arimahaas hagaajinaya. Bal cibaado ayuu ka dhigtay, Eebe xaggiisa lagaga helayo dhowaansho iyo abaal-gud.  

Caafimaadka jirka aadamiga, waa maslaxadda 1-aad oo diinta Islaamku ay qofka iyo bulshada u ilaalisay. Nicmadaha Eebe uu ku manaystay aadamiga, midka ugu hilan culus waa caafimaadka. Sidaa darteed in la dhowro waa waajib uu islaamku goor hore dalbay. Ilaalada caafimaadka, danta laga leeyahay waxay tahay in qofku uusan gabin ujeeddadii loo abuuray ee keentay uunka, taas oo ah, fal cibaado iyo mid cilmi ah in uu ku camiro dhulka. 

Si haddaba loo dhowro nicmaddaas milgaha weyn, Eebe wuxuu inoo dooray waddadii lagu ilaalin lahaa. Soonka bisha Ramadaan ayaa wuxuu yahay cibaado kamid ah tiirarka lagu joojiyay waajibaadka diinta Islaamka. Islamarkaa, soonku waa mashruuc culus oo ilaalinaya caafimaadka qofka iyo bulshada. Waxaa la ogaaday in caafimaadka qofku, uu la xiriiro hab-dhaqameedka uu ku nool yahay. Talooyinka taraakhiitarta, howlaha kalkaaliyayaasha, qalabka loo adeegsado daweynta, dawooyinka iyo hay'adaha caafimaadka, ilaha ka hor-tagga cudurada, dhamaantood doorka ay ka qaataan caafimaadka qofka iyo bulshada, ma dhaafsiisna 80 %. Bulshada aqoonta leh, xubnaheeda waxay ka caafimaad badan yihiin bulshada aqoonta liidata. Bulshada hodanka ah, waxay ka caafimaad sareysaa bulshada saboolka ah. Bulshada baraaruggeedu sareeyo, waxay ka caafimaad wanaagsan tahay bulshada huruda. Run-badanaha aanan weedhiisa la beenin, Suubane Maxamad (shacni iyo nabadgelyo dushiisa ha ahaatee), goor hore ayuu  inoo tilmaamay xiriirka adag ee ka dhexeeyo soonka iyo ilaalada maslaxadda caafimaadka. Isagoo arinkaa ka hadlaya, wuxuu yiri : 
  Sooma' aad caafimaaddeene .
Weedhan kooban waa ooraah-cilmiyeed. Si xooggan ayay u tilmaamaysaa dhab ahaanta risaaladda uu la yimid adeegaha Eebe Maxamad (sh.n.d.a.). Ereygaasi maahan ooraah ka iman karta qof aan wax akhriyin waxna qorin. Sidaa darteed ooraahdan, waa mid dhoobo afka kaga dhufanaysa kuwa xaasidnimada iyo xiqdiga u geeyay in ay ku hadaaqaan in nebigii islaamka aanan laga dhaxlin wax kheyr ah iyo wax caqligu waafaqo. Ooraah kooban weeye oo kheyr badan xambaarsan, islamarkaa ku dhisan aqoon asraarteeda la ogaaday qarnigii 20-aad.  

  Badanaa mid sooman, kaas oo aanan soonkiisii ka heleyn wax dhaafsiisan gaajo iyo haraad .

Waxaa halkaas ku cad qiimiga ay leedahay ooraahdii suubaneheenii Maxamad (sh.n.d.a.) ee ahayd (Sooma aad caafimaaddaane). Waxaa kaloo ku cad, in ooraahdu tahay risaalad looga soo dhiibay xagga Eebaha xeer dejiyaha, wax walba ogaha, la keli noqday saamiga iyo talada. 

Suuradda Al-Baqara, aayadda 184-aad, waa aayadda xustay waajibnimada soonka. Aayadda xigta (185-aad), waxaa lagu xusay dad loo cudur daaray oo dhibaato haysa darteed looga saamaxay in ay soomaan bisha Ramadaan. Isla aayaddaas dhamaadkeeda ayaa Eebe wuxuu ku leeyahay hadal macnihiisu yahay sidan : 
  ……………. inaad soontaan ayaa idiin wanaagsan, haddaad tihiin kuwo wax garanaya . 
Xataa haddii uu jiro cudur-daar lala afuro, waxaa u wanaagsan qofka in uu soomo. Waayo soonka isaga ayaa caafimaadka xoojinaya, cuduradana ka hor-tegaya. Eebow adigaa ku mahad leh nicmadahaaga aan la koobi karin. Adigaa ku mahad leh diintaada aad nagu galladday. Adigaa ku mahad leh inaad noo dooratay umaddii nebigaaga Maxamad ah (sh.n.d.a.).

waxaa jirto axaadiis ka hadasho maalinta carafada oo sabtiga ku aadan.waxaa jiro xadiis dhahaayo

Qofkii u kuurgala Axaaddiista ka hor imaanaya Xaddiiskan aan kor ku soo sheegnay, waxaa u soo baxaysa inay yihiin laba jaad: 

Waxaana muuqda oo iska cad labada Xaddiisba waa la soomi karaa, kolkaasoo in la kulmiyo Axaaddiista oggolaanaya iyo Xaddiiska diidaya waxay noqonaysaa haddii aan dabbaqno Qaacidada Usuuliga inaan qaadano Xaddiiska diidaya maxaa yeelay waa kii diidayay, Xaddiiska kalena waa kii oggolaanayay. Sidoo kale wuxuu Nebigu c.s.w. ku yiri Juweyriya:




#Article 360: Amxaari (222 words)


Amxaari (; ; Amarəñña, IPA: [amarɨɲːa]) waa luqad looga hadlo waqooyiga dhexe ee Itoobiya, waana luqada rasmiga ah ee Dawladda Federaalka ee Itoobiya. Luqadaha Semitiga.

Af-Amxaari waa mid ka mid ah luqadaha Itoobiyaanku, kuwaas oo ah Qayb ka mid ah qaybta hoose ee laanta Semitic ee luuqadaha Afroasiya. Waxaa lagu hadlaa afafka ugu horeeya ee Amhariska iyo lingua franca dad kale oo ku nool magaalooyinka iyo magaalooyinka waaweyn ee Itoobiya. Luuqaddu waxay u adeegtaa luqadda rasmiga ah ee shaqada ee Itoobiya, sidoo kale waa luuqada rasmiga ah ama luuqadaha shaqada ee dhowr waddan oo ka tirsan nidaamka federaalka. [9] Iyadoo 21,811,600 wadarta wadaxaajoodka laga soo bilaabo 2007, oo ay ku jiraan ku dhowaad 4,000,000 L2 ku hadla, Amxaariyadu waa luqadda labaad ee ugu badan ee lagu hadlo af-Soomaaliga, ka dib Carabi. [10]
Amharic waxaa loo isticmaalaa habka bidix-ku-xigga adoo isticmaalaya nidaam ka soo baxay qoraallada Geese, oo loogu yeero luqadaha Itoobiyaanka ah, Fidäl, nidaamka qoraalka, warqad, ama dabeecad ama abugida (አቡataanዳ ), laga soo bilaabo afartii calaamadood ee ugu horraysay, taas oo keentay ereyga casriga ah ee abugida.
Ma jiro qaab la isku raacay oo loo yaqaan 'Amharic' oo loo yaqaan 'script'. Tusaalayaasha Amharic ee qaybaha hoose waxay isticmaalaan hal nidaam oo caadi ah, inkasta oo aysan ahayn mid caalami ah, oo ka mid ah luqadaha ku hadla luqadaha Semitic ee Itoobiya.




#Article 361: Shiilaabo (238 words)


Shiilaabo waaa magaalo taarikhi ah oo ku taala bariga gobalka Ogaden. Waana caasimada Gobalka Doh. 
Shilaabo waxay caan ku tahay khayraadka dabiiciga gaar ahaa shidaalka iyo saliida cariinka ah, waxay kaloo caan ku tahay xoolaha nool.

Magaalada Shilaabo oo ah magaalo madaxda GObalka Doh waxay gubatay ugu yaraan 3 jeer waxayna ka dhisan tahay meeshii afraad hada.

Shilaabo waxaa ku dhashay oo ka soo jeeda dad badan oo caan ka ahaa taariikhda geeska afrika iyo guud ahaanba afrika.

Waxaana ka mid Sayid maxamed cabdille xasan oo ahaa halyaygii xorriyada geeska afrika iyo somalida guud ahaanba.

Waxaa ka mid ahaa oo kale oo ku dhashay sareeye guuto Maxamed siyaad barre oo ahaa madax waynihii Soomaaliya intii udhaxaysay 1969 ilaa 1991,
iyo qaar kale oo badan.

Shilaabo waxay kaloo caan ku tahay dhinaca isgaarsiinta iyo isu socodka, waana magaalo isku xirta inta badan magaalooyinka geeska afrika. Waxaana mara jidad badan oo u kala goosha guud ahaan geeska afrika.

waxay leedahay Gagi ama garoon diyaaraded oo caalami ah kaas oo qayb wayn ka qaatay isku socodka wadamada geeska Afrika iyo ganacsiga magaalada shilaabo.

Magaalada shilaabo waxay daris la tahay dhinaca koonfurta iyo bariga Somalia, dhinaca galbeedka Qabridahar, dhinaca Waqooyiga wardheer, koonfurgalbeedna Godey.

Dadka ugu caansan ee wax ka dhisay magaalada Shilaabo waxaa ka mid ah Adan sacab Kunool, Xaalays iyo Aw cabdi Aw Mohamed Daman oo ah ninkii Shilaabo aaskeeda lahaa, ayna ku Baxaday magaalo laga cararay camirahayaw Cabdi aw maxamed.




#Article 362: Mona Lisa (322 words)


Mona Lisa waa sawir gacmeed uu sawiray farshaxankii waynaa ee Talyaaniga ahee ee magaciisa la odhan jiray Leonardo da Vinci waxa uu sawirkan sawiray sanadii, 1615 waana sawir gacmeedka ugu caansan dunida maanta waayo waxa uu koobay waxyaabo badan 
waxa aad waxloola yaabo ah sida uu u sawiray farshaxankani qosolka ama dhoolo adaynta gabadhan iyo qaabka wajigeedu u muuqdo sawirkani hada waxa uu yaalaa, guri dhaqameedka Louvre sawirkan waxa di vinci ka iibsaday boqorkii la odhanjiray Francis II, Holy Roman Emperor
Mona Lisa (luuqada Talyaaniga): Monna Lisa [mɔnna liːza] ama La Gioconda [la dʒokonda], Faransiis: La Joconde [la ʒɔkɔd]) waa farshaxan sawir ah oo nusqaan ah oo uu sameeyay farshaxanka Talyaaniga Leonardo da Vinci waxaa lagu sharxay sida ugu caansan, ugu booqashada ugu badan, qoraalka ugu badan ee ku saabsan, ugu heesaha badan ee ku saabsan, shaqada ugu caansan ee farshaxanka adduunka. [1] Mona Lisa sidoo kale waa mid ka mid ah sawirada ugu qiimaha badan adduunka. Waxay haysataa Diiwaanka Guinness World World ee qiimaha ugu sarreysa ee caymiska ee taariikhda $ 100 milyan sannadkii 1962, [2] taas oo u dhiganta qiyaastii $ 800 milyan sannadka 2017. [3]

Rinjiyeynta waxaa loo maleynayaa inay tahay sawir galka Lisa Gherardini, xaaskiisa Francesco del Giocondo, waxayna ku jirto saliid ku jirta guddi cadaan ah Lombardy. Waxaa la rumaysan yahay in la rinjiyey inta u dhexeysay 1503 iyo 1506; Si kastaba ha ahaatee, Leonardo ayaa laga yaabaa inay sii wado shaqadeeda dhammaadka 1517. Shaqooyinka waxbarashadu waxay soo jeedinayaan in aan la bilaabin 1513 ka hor. [5] [6] [7] Waxaa soo iibsaday King Francis I oo Faransiis ah oo hadda waa hantida Jamhuuriyadda Faransiiska, oo muujinaysa joogtayn joogto ah Matxafka Louvre ee Paris tan iyo 1797. [8]

Mawduuca mawduuca, oo si joogta ah loogu sharraxo inuu yahay mid adag, [9] muxuu ka kooban yahay qaabka, qaabka ugu fudud ee qaababka, iyo dabeecadda atmospheric ah ayaa ah tayada cusub ee ka qaybqaatay xiisaha joogtada ah iyo barashada shaqada.




#Article 363: Leonardo da Vinci (130 words)


Leonardo da Vinci, wuxuu dhashay 15 april 1452. waxa uuna ku dhashat magaalada lagu magacaabo frazione Anchiano oo u dhow Vinci Toscana, Italien. Leonadro wxa uu dhintay markay taarikhdu ahayd 2 may 1519 meesha uu ku dhintay waa Amboise oo ku taala Frankrike. leonardo waxa uu ahaa nin italian ah oo ku caan sawiraada gacmaha lagu sawiro. Leonardo ayaa xitaa ahaa sawire, injineer, farsamo yaqaan, soo saare, iyo kuwa dhirta baara, leonadro waxa uu ka qayb ahaa renässansens oo kuwa oogu qiimaha badan.asaga sawirkiisa uu caan lu yahay waa Mona Lisa, waxa uuna sameeyay sanadkii 1503-1506 iyo fresken Nattvarden, waqtigii 1498. Leonardo magaciisa buuxa ayaa la dhahay Leonardo di ser Piero da Vinci, taaso micneheeda uu ahaa Leonardo, herr Pieros wiilkiisa. magacaan ayuu haystay sababtoo ah waxa uu ahaa wecel.




#Article 364: Nebi Aadam C.S (4092 words)


Nebi Aadam C.S waa qofkii ugu horeeyay ee uu ilaahey abuuray waxa uuna ka abuuray dhoobo, xaawana uu kasiii abuuray feerta bidix ee Aadam, wuxuu noolaa ilaa kun sano, waxaana lagu duugay Abuu Qabiis.

carruurtiisa waxaa ka mid ah

Qisadii Nabi Aadam (cs)

Illaahay  (SW) waxa uu yidhi: “Illaahay waxa uu ka doortay Aadan, Nuux iyo Ibraahim iyo Tafiirtiisi iyo Cimraan iyo tafiirtiisi caalamka oo dhan” (Suuratul Al Cimraan -33)

Nebi Aadan Nebad gelyo korkiisa ha ahaatee, waxa uu ahaa aabihii ummadan iyo qofkii ugu horreeyay ee illaahay (SW) abuuro, waxaanu illaahay ka fadilay noolaha kale oo dhan, waxaanu ahaa ciddii ugu horaysay ee fadliga leh ee adduunka lagu abuuray.  Waxa lagu dhex abuuray jannada saacadii ugu dambaysay maalinta jimce, lixdii cisho ee illahaay cirka iyo dhulka ku abuuray, sida uu Nebigu (CSW) ku sheegay xadiis uu Muslim weriyay Abu hurreera illaahay raali ha ka noqdee wuxuu yidhi:- Rasuulkii illaahay baa yidhi (Maalin ay cadceedi soo baxdo waxa ugu khayr badan maalinta jimcaha, maalintaa waxa la abuuray Aadan)

Sidee ayaa loo abuuray Aadan (CS)? :-Illaahay (SW) waxa uu doonay in uu abuuro Aadan, iyadoo awoodaha illaahay ay ka mid tahay in uu ahaan siiyo wax aan jirin, illaahay (SW) waxa uu faray malag ka mid ah malaa’iigta sharafta badan in ay soo aruuriyaan noocyada kala duwan ee ciida aynu ku dul noolnahay si looga abuuro Aadan.

Malagii waxa uu qaatay amarkii eebbe waxaana uu soo aruuriyay noocyadii kala duwanaa ee ciida mid madow, mid cad, mid labadaba u dhacaysa, mid adag iyo mid jilicsan, mid qoyan iyo mid qalalan.  Nebigu (CSW) oo arrintaa inooga waramaya waxa uu yidhi: (Illaahay waxa uu qaaday xantoobo ciid ah oo iskugu jirta mid cad iyo mid madow iyo mid labadaba u dhaxaysa, tu wanaagsan iyo tux un iyo wixii labadaba u dhexeeya, dabadeeto waxa uu ka abuuray reer binu Aadan) Waxa weriyay Ibnu Xabaan iyo qayrkii

Sidoo kale Axmedna waxa uu weriyay (Ibnu Aadana waxa laga abuuray qiyaas ciid ah, dabadeed waxa ka ahaaday mid cad, mid cas, mid madow iyo mid labadaba u dhexeeya, mid xun iyo mid wanaagsan iyo mid labadaba u dhexeeya).

Axaadiistani waxa ay inoo sheegaysaa in midabada tafiirtii Nebiyulaahi Aadan ay kala duwan tahay sida ciida looga abuurayba ay u kala duwan tahay, magaciisana waxa loogu bixiyay waxa uu ahaa mid laga abuuray ciida.

Macnaha hadalka Rasuulka (CSW) ee ah (Illaahay waxa uu ku abuuray Nebiyulaahi Aadan suuradiisa)

Macnaha xadiiskani waxa uu inoo sheegayaa in uu illaahay (SW) u abuuray Nebiyulaahi Aadan suuradiisi asalka ahayd, taas oo uu illaahay ku abuuray, dhererkiisu waxa uu ahaa 60 dhundhun, balaciisuna waxa uu ahaa 7 dhundhun. Suuradaa uu illaahay u abuuray waa tu sharaf badan oo maamuus leh.

Abuurkii illaahay u abuuray Nebi Aadan (CS):- Illaahay waxa uu u abuuray sayidunaa Aadan qaabka ugu quruxda badan uguna codka macaan, anbiyada uu illaahay soo diray oo dhamina muuqaal ahaan iyaga ayaa dadka ugu qurux badnaa uguna hadal macaanaa, Nebiguna (CSW) waxa uu yidhi: (Illaahay ma soo diro Nebi haddii kale waxa uu noqdaa mid waji qurux badan leh oo hadal macaan, nebigiinuna waa ka dadka ugu quruxda badan uguna hadalka wanaagsan).

Dhererka Nebi Aadan waxa uu ahaa 60 dhundhun sida geedka timirta oo kale, markii illaahay abuuray nebi Aadan waxa uu ku yidhi:- u tag kooxda malaa’igta ee halkaa fadhida kana dhegeyso waxay kugu salaamayaan, waa salaantaada iyo salaanta umaddaada, dabadeed waxa uu yidhi: Asalaamu Calaykum, dabadeedto waxay ku yidhaahdeen:- Asalaamu Calayka wa raxmatulaahi. Aadan waxa uu yidhi waxay igu kordhiyeen Wa Raxmatulaahi. Qof kasta oo jannada illaahay gelayaana waxa uu gelayaa isagoo leh dhererkii nebi Aadan, sida ku sugan Masnadka iimaamul Axmed.

Abu Hurreera (RC) waxa uu yidhi:- Ehlu jannadu waxay gelayaan jannada iyagoo abuurkii nebi Aadan oo kale leh, dhererkooguna yahay 60 dhundhun, balacooguna yahay 7 dhundhun

Faa’iidada

Illaahay (SW) waxa uu abuuray nebi Aadan, iblaysna waxa uu ahaa mid ku wareega nebi Aadan, waxaana uu ogaaday in uu illaahay abuurayo khalqi aanu gacanta ku hayn. Abu Yaclaa waxa uu yidhi:- Waxa uu ahaa iblays mid nebi Aadan ag mara, dabadeedna yidhaahda waxa la abuurayaa arrin weyn) Xadiiskani waa saxeex waxaana uu inoo sheegayaa xadiiskani in uu iblays degenaa jannada intii aan la abuurin Nebi Aadan.

Markii la abuuray Nebi Aadan iblays waxa uu noqday mid ka gaaloobay illaahay, waayo waxa uu la cibaadaysan jiray malaa’igta isagoo aan ka mid ahayn xaga jinsi ahaan, maxaa yeelay malaa’igta waxa laga abuuray Iftiin, iblaysna waxa laga abuuray dab holcaya.

Iblays waxa uu ahaa mid ku wareega dhoobadii Nebi Aadan laga abuurayay intaan nafta la gelin, waxaanu ogaaday in uu illaahay abuuraayo wax aan la mid ahayn malaa’igta, waxaana uu ogaaday in uu ka daciifsan yahayba ka dib markii uu arkay gudihiisa haawanaya.

Beenta faaftay ee aragtiyaha samayska ah ee ka timid gaalada ee aan lahayn asal iyo raadtoona ee tidhi “Asalka Bini’Aadanku waxa uu ka soo jeeda Daanyeer ama waxa uu u eeg yahay Daanyeer” taasina waa been iska cad. Illaahay waxa uu yidhi koreeye “Bini’Aadanka waxa aanu u abuurnay sida ugu fiican” Suuratul Tiin-4]

Sida hadalkaa illaahay ku cad illaahay waxa uu kareemo siiyay bini’Aadanka waxaanay ka tafiirmeen Nebi Aadan oo aan ahayn Daanyeer, laakiinse ah bini’Aadan  illaahay maamuusay. Illaahay (SW) waxa uu yidhi: “Waxa weyn kalmad afkooga ka soo baxaysa, waxaanay odhanayaan waa been” Suuratul Kaaf-5}

Aragtidii Daaraweyn oo odhanaysay Bini’aadanku waxa uu ka yimid Daanyeer isaga oo soo maray marxalado kala duwan aragtidaasi waa aragti been ah oo aan ku dhisnayn wax aqoon ah, taas oo ay dafireen aqoonyahanadii ka dambeeyay.

Sidii dhacday qarniyo hore illaahay waxa uu baabiiyay yuhuud isaga oo ka dhigay qaarkoodna daanyeero iyo doofaaro, taasina waxay ahayd xaalad markaas uun ahayd oo illaahay ku ciqaabayay yuhuud, yuhuudaas oo ku xad gudubtay sabti illaahayna caasiyay. Taas oo ahayd in ay ku waano qaataan dadka ka dambeeya. Illahaay (SW) waxa uu yidhi: “Waxa aad ogtihiin kuwii ku xadgudbay Sabtida ee idinka idinka mid ahaa waxaanu ku nidhi noqda daanyeero iyo doofaaro” Suuratul Kaaf 65]

Kuwaa uu illaahay halaagay ee uu qaarkood ka dhigay daanyeero iyo doofaaro muddo dheerba may sii noolaan, waxaana la sheegaa in ay noolaayeenba saddex cisho, ayna ka tegin wax taran ah.

Cabashadii Nebi Aadan iyo Muuse:- Waxay weriyeen Bukhaari iyo Muslimba in uu Abu HJurreera (RC) soo weriyay in uu rasuulku (CSW) yidhi:- ( Nebi Muuse ayaa ka cawday Nebi Aadan oo waxa uu ku yidhi adigu kii denbigaaga nooga soo saaray jannada ayaad tahay, Nebi Aadanna waxa uu ugu jawaabay oo adigu rasuulkii illaahay doortay miyaanad ahayn ee uu u doortay risaaladiisi iyo hadalkiisi, oo ma waxaad igu canaananaysaa wuxuu illaahay qoray intaanu i abuurin ka hor)

Sidoo kale Axmed Musnadkiisa waxa ku jira in uu nebi Muuse ku yidhi Aadan (Adigu waxaad tahay aabahayagii na khiyaameeyay oo waxa naga soo saartay jannadii, ka dibna Nebi Aadan ugu jawaabay Illaahay sooka adiga ku doortay ee kuu doortay hadalkiisa, oo ma waxaad igu canaananaysaa arrin illaahay qoray aniga hortay intaanu i abuurin afartan sanno) Wuxuu xujeeyay Aadan Muuse, Muusane waxa uu xujeeyay Aadan.

Sidoo kale Abu Daa’uud waxa uu isna ka soo weriyay Cumar Binu Khadaab in uu yidhi Rasuulkii illaahay ayaa yidhi: Muuse waxa uu yidhi: (Illaahayow i tus Aadan, Aadankii isaga iyo anagaba jannadda inaga soo saaray, dabadeedna illaahay ayaa tusay, waxaana uu ku yidhi: Adigu waxaad tahay aabahayo, Aadanna waxa uu ku yidhi waa runtaa, wuxuu yidhi Muuse adiga ayuu illaahay kugu afuufay ruux kuna baray magacyadiisi malaa’iigtii kalena uu faray in ay kuu sujuudaan, wayna ku wada sujuudeen, waxa uu ku yidhi waa runtaa, wuxuu yidhi Nebi Muuse oo maxaa kugu kalifay in aad naftaada iyo anagaba jannada naga soo saartid. Aadan ayaa ku yidhi adigu yaad tahay?

Wuxuu yidhi anigu waxa aan ahay muuse, ka dibna Aadan wuxuu ku yidhi adigu waxaad tahay Nebigii illaahay reer binu israa’iil illaahay u soo diray ee illaahay la hadlay isagoo illaahay iyo adiga aanay cidi u kala dhexeen wax rasuul ahi, wuxuu yidhi muuse waa runtaa. Wuxuu yidhi Nebi Aadan oo miyaanad ogayn in ay ku taalay kitaabka illaahay intaanu illaahay aniga i abuurin, wuxuu ku yidhi waa runtaa, Aadan wuxuu yidhi oo hadaa maxaad iigu canaanan wax qadarka illaahay hortay sii jiray, wuu xujeeyay Aadan muuse, muusena wuxuu xujeeyay Aadan).

Xadiiskani waxa uu radinayaa dadka diidaya qadarka illaahay, qofka diida qadarka illaahay qofkaasi waa qof canaad ah, axaadiistan aanu soo bandhignayna waa axaadiis badan oo is xoojinaysa.

Waxaad xustaa markii uu illaahay soo saaray arwaaxdii tafiirtii Nebi Aadan ee dhabarkiisa ku jirtay kana qaaday balan

Illaahay waxa uu ballan ka qaaday reer bini Aadan iyagoo ku sugan togoogii aabahood nebi adam maalintii carafe. Illaahay waxa uu yidhi (SW) “Waxaad xustaa markii uu illaahay balanta ka qaaday reer bini Aadan iyaga oo ku jira dhabarkooga markhaati geliyayna nafahooga, illaahay waxa uu ku yidhi miyaanan ahayn rebigiin, waxay yidhaahdeen waad tahay, si aydaan u odhan dharaarta qiyaame waxa aanu ahayn qaar moogan. Amba aanad odhan waxa shariig yeelay aabayaashadii naga horeeyay anaguna waxaanu ahayn tafiirtoodi ka dambaysay, ma waxa aydun nagu halaagi waxay sameeyeen kuwa baadil falayaashu” Suuratul Ca’raaf 172-173}

Waxa ku sugan iimaamu Axmed Musnadkiisa in uu anis binu maalik illaahay raali ha ka noqdee uu ka soo weriyay Nebiga (CSW) in uu yidhi: (Nin Ehlu naarka ka mid ah ayaa waxa lagu odhanayaa maalinta qiyaame haddii aad dhulka wax ku lahaan lahayd miyaad isku furan lahayd? Kaas oo odhanaya haa, waxa lagu odhanaya waxa lagaa doonay wax taa ka fudud oo waxa lagaa qaaday balan adiga oo ku sugan dhabarkii aabaha Aadan in aanad illaahay u shariig yeelin waxba, waad diiday waxna waad la shariik yeeshay). Xadiiskani waxa uu inoo tilmaamayaa in reer binu Aadan uu illaahay balan ka qaaday intii ay ku jireen dhabarkii aabahood Aadan, kuna markhaati geliyay nafahooga.

Abuurkii Xaawa (CS):- Illaahay (SW) waxa uu abuuray xaawa isaga oo ka abuuray faydh bidix ee yar ee Nebi Aadan, sidaas ayaana loogu bixiyay Xaawa, waayo waxa laga abuuray shay nool. Xadiiskii Abu Hureera (RC) werinaayay waxa uu Nebi yidhi “Waar Dumarkiina u dardaarma, gabadha waxa laga abuuray faydh, taas oo ka qaloocda xaga sare, haddii aad is tidhaahdi toosi way jabaysaa, haddii aad iskaga tagtidna ka tagi mayso in ay qaloocsanaato. Waar dumarkiina u dardaarma).

Illaahay (SW) Xaawa muu abuurin iyada oo ilmo yar  ah oo dabadeedna kortay ama uu koriyay Aadan, laakiin wuxuu abuuray iyada oo weyn kuna haboon dhererka Aadan. Illaahay (SW) oo arrintaa inoo faahfaahinaya waxa uu yidhi “Dadyahow illaahay ka baqa kaas oo idinka abuuray naf kaliya, kana abuuray ooridiisi, idinkana beeray rag iyo dumar, illaahay ka cabsada illaahi idin waydiin doona qaraabada” Suuratul Nisaa 1).

Abuuristii xaawa ka dib illaahay waxa uu u guuriyay Xaawa Aadan, waxaana uu ka dhigay oori ugu xalaal ah jannada, sidaas oo kale ayuuna dhulkiina uga dhigay.

U Sujuudidii ay u sujuudeen Malaa’igtu Aadan iyo Diidi iblays iyo ka saaridiisi Jannada

Illaahay (SW) waxa uu faray malaa’igta in ay u sujuudan Aadan malaa’igtuna way qaadatay amarkii eebe wayna u wada sujuudeen malaa’igtii iblays mooyaane, kaas oo is wayneeyay illaahayna ka gaaloobay. Illaahay (SW) oo arrintaa inooga waramayaa waxa uu yidhi: “Dhab ahaantii waanu ku abuurnay dabadeedna waanu ku suuraynay, malaa’igtii ayaana ku idhi u sujuuda Aadan wayna u sujuudeen iblays mooyane, manuu ahayn iblays kuwii sujuuday. Illaahay ayaa ku yidhi maxaa kuu diiday in aad u sujuudid markii aan ku faray, waxa uu ku yidhi anigu waan ka khayr badanahay oo waxaad iga abuurtay dab isagana waxa aad ka abuurtay dhoobo” Suuratul Ca’raaf 11-12)

Iblays wuu gaalobay waxaanu muujisay gaalnimo uu ilaahay ku ogaa.

Muslim iyo qayrkii waxa ay weriyeen in Abu Hurreera (rc) uu ka soo weriyay Nebiga (CSW) in uu yidhi; (Haddii uu ku nagaado Ibnu Aadan Sujuud shaydaanku waxa uu kala fogaadaa oohin oo waxa uu yidhaahdaa hoogaygee ibnu Aadan waxa la faray in uu sujuudo waanu sujuuday waxana uu galayaa jannada, anigana waxa la i faray in aan sujuudo oo waan diiday oo waxa aan gelayaa naarta)

Sidee ayay ku ogaatay Malaa’igtu in Ibna Binu’Aadan dhulka fasahaadin doonaan?

Malaaigtu waxay ku garatay arrinkaa wakhtigii hore dhulka waxa ku noolaan jiray jin, kuwaas oo fasahaadiyay dhulkii sida taariikhyanada badhkood sheegayaan Malaa’igtii way gubtay. Dadka qaarkood waxay yidhaahdaan arrintaasi Nebi Aadan ayay ka horaysay qaarna waxay yidhaahdaan waxay ka horaysay boqol kun oo sanno hadalkaasina waa hadalkii Jira, inkasta oo aanu sugnayn.

Sujuudii Malaa’igtu Aadan u sujuudeen waxay ahayd sujuud salaamed iyo sharafeed ee may ahayn sujuudi cibaadada, taas oo ay ahayn jireen sujuuda uu u sujuudo makhluuq cid kale mid banaan sharciyadii inaga horeeyay dabadeed illaahay xaarantimeeyay kuna xaarantimeeyay sharcigeena islaamka.

Degidii Aadan iyo Xaawa ay degeen Jannada:- Illaahay waxa uu faray Nebi Aadan (CS) iyo gabadhiisi Xaawa in ay degaan Jannada, jannadaas oo ah mid lagu waarayo ayna geli doonaan muuminiintu. Illaahay waxa uu u fasaxay Aadan iyo xaawa in ay ku negaadana Jannada iyaga oo ka cunaaya midhaheeda, cabaaya biyaheeda iyaga oo aanay ku dhibtoon daalna aanay ku mudan, iyaga oo helaaya wax kasta oo ay doonaan cunto, cabid geed kaliyaata mooyaane, geedkaas oo illaahay xaaran ka dhigay una diiday in ay cunaan. Waanu uga digay illaahay cadaawada Iblays.

Qur’aarkana kuma jirto Axaadiista rasuulka (CSW) ee sugana laguma hayo nooca uu yahay geedkani, laakiin culimadu way isku khilaafeen oo qaar waxay yidhaahdeen waa geedka la yidhaah: Xanda, qaarkoodna waxayba yidhaahdeen waaba Tufaaxa, halka qaar kalena yidhaahdeen waa Timirta, qaar kalena waxay yidhaahdeen waa geedka Qumbaha. Laakiin wuu noqon karaa intan oo geed mid ka mid ah khaasina waa khilaaf iska yar, xukunkeeduna maaha in la sheego geedka, wax faa’iido ah oo ku jirta sheegidiisuna ma jirto haddii ay jiri lahaydna illaahay ayaa qur’aanka inoogu sheegi lahaa.

Xaawa iyo Aadan waxay iska degenaayeen jannada iyaga oo iskaga raaxaysanaaya wixii nimcooyin ahaa ee illaahay siiyay iyaga oo dhex maraaya dhirtaa goosanayana midhahooga, cabaaya biyaha macaan. Illaahay (SW) waxa uu yidhi “Waxa aanu ku nidhi Aadan deg adiga iyo ooridaadu Jannada ka cuna meesha aad doontaan ha una dhowaanina geedkaa waxa aad noqon doontaan Daalibiine” Suuratul Al Baqra 35.

Sababtii looga soo saaray jannada:- Aadan ayaa khilaafay wixii illaahay u diiday shaydaankii ayaana waswaas ku riday iyaga iyo xaawa . Shaydaankii ayaa waswaasiyay Xaawa iyo Aadan waxaanu ku yidhi la idinkuba diidin geedka ee haddii aad cuntaan waxa aad noqonaysaan laba Malag adduunyadana waad ku waaraysaan. Shaydaankii wuu u dhaartay waxaanu ku yidhi anigu waan idinla talinayaa talo wanaagsan ayaana idin siinayaa waanu khiyaameeyay. Markii ay dhadhamiyeen geedkii waxaaba u muuqatay cawradoodi waxayna bilaabeen in geedka caleemahoodi ku qariyaan cawradooda. Illaahay ayaa u dhawaaqay oo ku yidhi: “Miyaanan idin diidin geedkaa oona idin odhan shaydaanku waa cadowgiina cadaystay cadaawada” Suuratul Caraa 22.

Aadan iyo Xaawa Jannadii ayuu illaahay ka soo saaray markaa oo aanu Aadan ahayn Nebiga risaaladana loo soo dhiibin, markii jannadii laga soo saaray illaahay ayuu u tooban keenay. Intaa ka dib Nebilaahu Aadan ubadkiisi

Aadan iyo Xaawa Jannadii ayuu illaahay ka soo saaray markaa oo aanu Aadan ahayn Nebiga risaaladana loo soo dhiibin, markii jannadii laga soo saaray illaahay ayuu u tooban keenay. Intaa ka dib Nebilaahu Aadan ubadkiisi waxa uu baray arrimihii islaamka, nebi Aadan Dababadiina waxa denbi ahaa inankiisi Shiis, markii uu shiis dhintay illaahay waxa uu Nebi ka dhigay Idiris, dabadeedna bini’Aadankii badhkood ayaa gaaloobay iyaga oo illaaho ka dhigtay sannamyo, dabadeeto illaahay waxa uu soo diray ambiyo kuwaas oo cidii raacdaa ay galayso jannada, anbiyadaasi waxa kale oo ay uga digaayeen cidii caabuda cid aan illaahay ahay ee beenisa iyaga in ay geli doonaan naar.

Markii Aadan iyo Xaawa laga soo saaray Janada wuu ibtixaamay labadoodaba dabadeeto waxa uu ka dhigay kuwo qaawan oo ay isku muuqato cawradoodu, dabadeena waxay bilaabeen in ay caleemihii geedadka ku asturaan cawradoodi iyaga oo markii hore dharkoogu ahaa nuur.

Ka dib markii illaahay dhulka keenay waxa uu baray habkii ay u noolaan lahaayeen, illaahay waxa uu u soo dejiyay qamadi, waxaana uu baray sida loo beero loona goosto iyo sida loo cuno, illaahay sidoo kale dadkii waxa uu baray lacagta iyo dahabka iyo dheemanta iyo sida loogu shaqayto darhabka iyo danaaniirta.

Nebiyulaahu Aadan waxa uu bini’Aadanka ku leeyahay fadli wayn, xaqaas oo ah kii aabonimo iyo barida habka bini’Aadanku u noolaanayo, qofka diida risaaladii nebiyulaahi Aadana ama badh ka shakhiya kaasi waa gaal. Haddii uu arrinku ahaan lahaa sida dadka qaarkood ay u maleeyaan in aanu Aadan ahayn Rasuul la siman bini’Aadanka laakiin ahaa Xayawaan tafiirtiisuna waxay noqon lahayd uun Xayawaan.

Khilaafkii Labadii Wiil ee Nebi Aadan (CS):-Ilaahay (SW) waxa uu yidhi: “Xus Nebi Maxamadow markii illaahay ku yidhi malaa’igta dhulka waxa aan ka yeelayaa khaliif, waxa ay yidhaahdeen oo ma waxaad ka yeelaysaa cid fasahaadisa dhiigana daadisa anaguna waxa aanu ku tasbiixsanaynaa xamdigaaga oo waanu ku maamusaynaa, wuxuu yidhi waxa aan ogahay waxaydaan ogayn” Suuratul Al Baqra 30.

Aayadani waxay inoo cadaynaysaa in uu illaahay u qadaray in ay is khilaafaan labadiisa inamood iyaga oo isku khilaafay kii dhulka cabiri lahaa citifaacsan lahaana, dhulkaas oo illaahay dhigay dhir, xayawaan, macdano iyo waxyaabo kale oo badan. Illaahay waxa uu uga waramay oo uu baray Malaa’igta in uu dhulka gacanta u gelin doono cid hantida oo cuni doonta wixii ka soo go’a, kalana soo bixi doona macdanaha dhulka hoostiisa ku jira iyadoo qoloba qolo dhaxlaysa.

Malaa’iigtii ayaa illaahay waydiisay :- Illaahayow anagu waanu ku caabudnaa oo midkaayo kuma caasiyo? Illaahay (SW) ayaa u cadeeyay xigmada uu ka leeyahay in uu bani’Aadan ku abuuro dhulka dushiisa iyadoo ay ka mid yihiin cid dhiiga daadin doonta, dhulka kharabi doona oo ay weliba kuwaas ay ka mid yihiin Nebiyo iyo Awliyo. Taas oo weliba Aadan dheer yahay fadli, illaahay waxa uu baray magacyada oo dhan, taas oo uu kaga sareeyay Malaa’igta, ilaa uu Aadan gaadhay in uu sheego magacyadii oo dhan, dabadeeto waxay ogaadeen in uu yahay qof ka fadli badan iyaga.

Mudadii uu ku sugnaa Jannada Aadan iyo Markii laga soo saaray:- Way isku khilaafeen culimadu mudadii uu Nebi Aadan jannada joogay, Xaakin waxa uu sheegay in uu Jannada ku sugnaa intii u dhexaysay Casar iyo Makhrib laakiin sida xooga badan leh waxay sheegaysaa in uu ku sugnaa Jannada 130 sanno. Sidoo kale intii uu noola waxay noqonaysaa 1000 (Kun Sanno) sannado sida ay laga fahmayo taariikhda.

Nebiguna (CSW) waxa uu inoo sheegay:- Waxa laga soo saaray Nebi Aadan jannada maalin jimce ah waxaana adduunka la keenay maalin Jimce ah. Sidoo kale Abu Hureera (RC) waxa uu Nebi (CSW) ka weriyay in uu yidhi: (Maalinta ugu khayr badan ee cadceedi soo baxdo waa Maalinta Jimce, maalintaasi waa maalintii Aadan la abuuray, waa maalintii uu jannada uu galay, waana maalintii laga soo saaray )Muslim.

Goobtii Nebi Aadan uu Dhulka kaga soo degay:- Illaahay (SW) waxa uu faray Aadan iyo xaawa in uu jannada ka guuraan una guuraan dhulka, shaydaana sidoo kale ayuu faray, sidoo kale illaahay waxa uu caddeeyay in ay dhexdooda noqon doonto cadaawad xeel dheer una dhexaysa Iblays oo illaahay naxariistiisa ka fogeeyay iyo duriyada Nebi Aadan (CS) ilaa qiyaamaha.

Aadan sida la sheegay dhulka waxa uu ugu soo hor degey Hindiya oo la odhan jiray Sarniib sida xooga badan leh aawana illaahay wuu la dejiyay in ka yar ka dib Aadan. Nebi Aadan waxa uu yidhi isaga oo deydayaya wayna isku soo dhowaadeen, halkaas ay iskugu soo dhowaadeena waxay ahayd Mustalifa (Waa goob u dhexaysa maka iyo carafe) waxayna isku barteen carafe sidaas ayaana loogu bixiyay carafe. Ka Iblays la yidhaahdo miyaa isagu waxa uu ku soo degay dhulka Ciraaq waxaana la yidhi meesha ugu udgoonka badan leh dhulku waa meeshi Nebi Aadan uu dhulka kaga soo degay,.

Sidoo kale dhulkii uu Nebi Aadan ku soo degay waxa uu ahaa dhulkii ugu wanaagsanaa, waxaana la yidhi waa goobta janada ugu dhow.

Dhisidii Guriga Xaramka:-Illaahay (SW) waxa uu faray Nebi Aadan (CS) in uu dhiso guriga illaahay ee Maka ku yaala wuxuuna yimid maka waana uu dhisay, isagoo ka dhisay shan nooc  oo ciida duurul siina, duurul sayta iyo lugnaan iyo jawdi, seeskeedana waxa uu ka dhisay Xara. Markii uu dhamaystiray dhismaheedi illaahay ayaa u soo diray malag baraaya dadka goobaha cibaadada sidiina way ahayd illaa uu illaahay xalaagay qoomkii reer Nuux, ka dibna ay baabaday Kabcadii ka dibna illaahay u soo diray Nebi Ibraahim oo dib u dhisay.

Haabiil iyo Qaabiil:-Illaahay waxa uu yidhi (SW) “U akhri warkii labadii wiil ee nebi Aadan si dhab ah, markii la siiyay qurbaan ee midkood laga aqbalay kii kalena laga aqbali waayay, waxa uu yidhi waan ku dili waxaana uu ku yidhi kii kale illaahay waxa uu ka aqbalaa uun kuwa alle ka cabsada, haddii gacantaada ii soo fididis aniga si aad ii dishid anigu gacantayda kuu soo fidid maayo si aan adiga kuu dilo, anigu waxa aan ka cabsanaya illaahay, anigu waxa aan doonayaa denbigayga iyo denbigaagaba in aan xambaaratid oo aad noqotid  dadka ahlu naarka ah, taasina waa abaal marinta kuwa daalimiinta ah. Waxay u qurxisay naftiisi in uu dilo walaalkii waanu dilay walaalkii, waxaana uu noqday kuwa guul daraystay, illaahay ayaa u soo diray tuke isagoo baadhbaadhaya dhulka si uu u aaso walaalkii, wuxuu yidhi alla hoogaygee miyaan awoodi kari waayay in aan noqdo sida tukahaas oo kale oo aan u aaso walaalkay, waxaana uu noqday kuwa murugaysan” Suuratul Maa’ida 27- 31

Waxaynu ku soo uruurin doona Qisada Haabiil iyo Qaabiil Xaawa waxay dhashay afartan qof, mar kastana waxay dhalaysay wiil iyo gabadh, Nebi Aadanna wiil kasta waxa uu u dhisi jiray gabadh, Haabiil ayaa doonay in uu guursado qaabiil walaashii oo ka qurux badnayd Haabiil walaashii, dabadeedna qaabiil waxa uu doonay in uu u doorbido isaga, laakiin Aadan ayaa faray in uu guursado iyada waanu diiday, midkastana waxa uu doonay in uu illaahay ugu dhowaado Qurbaan, dabadeena waxay tegeen Maka si ay u soo Xajaan, midkastaana illahaay wuxuu ugu dhowaaday wixii uu doonayay,

Haabiil waxa uu illaahay ugu dhowaadya Neef Xoola ah waayo wuxuu lahaa adhi, qaabiilna wuxuu ugu dhowaaday illaahay dalag ( geed gab) waxaanu lahaa beer, waxa ku soo degay naar waxayna cuntay tii haabiil waxayna iskaga tegtay tii qaabiil waanu cadhooday cadho daran waxaana ku yidhi walaalkii haabiil waan ku dilaya si aanad u guursan walaashay. Haabiil wuxuu ku yidhi illaahay  wuxuu wax ka aqbalaa kuwa isaga ka cabsada.

Habeen habeenada ka mid ah ayuu ku raagay Haabiil meeshii xoolo daaqsiinta Aadan ayaana u diray isaga oo ka soo noqday Xajka walaalkii Qaabiil si uu u soo eego wixii dib u riday, markii uu u tagay waxa uu ku yidhi illaahay adiga ayuu kaa aqbalay anigana igamuu aqbalin, markaas ayuu Qaabiil ku yidhi illaahay dadka wanaagsan ayuu wax ka aqbalaa, qaabiil wuu cadhoodhay dabadeena wuxuu u yimid isaga oo hurda dhagax wayn ayaana madaxa ka saaray.

Waxa la yidhi markii uu dilay Qaabiil Haabiil wuu murugooday ilaa ay is bedeshay urtiisi, dushiisana waxa fuulay shinbiro, xayawaankiina waxay u diyaargaroobeen in ay cunaan, waanu nacay in uu Aadan u yimaado si uu uga murugoodo, waana uu sitay ilaa uu arkay laba tuke oo isku dilay hortiisa, oo midi midkii kale dilay dabadeena afkiisi dheera ku qoday dhulka, ka dibna ku aasay, wuxuu yidhi alla xoogaygee miyaan awoodi kari waayay sida Shimbirkaas oo kale waxaana uu sameeyay sidii shimbirku sameeyay halkii ayuuna ku aasay walaalkii.

Qaabiil waxa uu ahaa kii dilay walaalkii isaga oo ah muslim muumin ah, manuu ahayn gaal laakiin waxa uu ku dhacay denbi wayn ka

Qaabiil waxa uu ahaa kii dilay walaalkii isaga oo ah muslim muumin ah, manuu ahayn gaal laakiin waxa uu ku dhacay denbi wayn ka dib dilkii walaalkii Haabil isaga oo sameeyay dulmi iyo cadawad.

Ibnu Mascuud (RC) waxa uu Nebi (CSW) ka weriyay in uu yidhi: Naf laguma dilo gardaro haddi kale dembiga badh ayuu ku leeyahay ibnu Aadankii (Qaabiil) ugu horeeyay, waayo waxa uu ahaa qofkii ugu horeeyay ee jideeyay dilka.

Dhimashadii Nebi Aadan iyo Xaawa:-  Wuxuu noola Nebi Aadan kun sanno, boqol iyo sodan sanno wuxuu ku qaatay jannada wuxuunu dhulka ku noola kun sanno, markii uu dhintay umadiisa waxa uu kaga tegay diinta islaamka iyo iyaga oo caabudaya illaahay kaligii waxna aan u shariik yeelayn. Dadkii waxay sii noolaayeen kun sanno oo kale iyaga oo haysta diinta islaamka manay jirin gaal iyo mushrik, waxay timid gaalnimada iyo mushriknimadu Nebiyulaahi idiris (CS) ka dib.

Nebi Nuux waxa uu ahaa Nebigii ugu horeeyay ee illaahay gaalo u soo diro. Nebi Aadan waxa lagu aasay Maka ama buurta mina meel u dhow masaajidka Khiifa, iyada oo imika aan laga arkayn calaamado ku tusaaya, waxa kale oo la sheegay in uu ku aasan yahay buurtii uu ku soo degay ee Hindiya, waxa kale oo la sheegay in uu ku aasan yahay buurta Abu qirays la yidhaahdo ee maka illaahay baa og.  Sidoo kale waxa la sheegay in ay nooleed Gabadhiisi Xaawa Nebi Aadan ka dib sannad, waxaana la sheegay in lagu aasay magaalada Jida.

Wa Bilaahi Towfiiq




#Article 365: Nabi Muuse C.S. (1251 words)


Nebi Muuse

Kani waa maqaal ku saabsan Nebi Muuse. Isticmaal kale fiiri Magaca muuse 

Muuse Muusa Nebi Muuse Muuse binu Cimraan (ingiriis: Moses, Musa; carabi: ﻣﻮﺳﻰ, Mūsā, loogu dhawaaqo: Muusa, sidoo kale: ﻋﻤﺮﺍﻥ ﻣﻮﺳﻰ, loo qoro: Mūsā Cīmran, Muusa Cimran, sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, Aalu Cimraan, Qoyska reer Cimraan; Luuqada Tiberiyaanka: Mōšéh ISO 259-3 Moše; loogu dhawaaqo: Moose ama Moseh; Hebrew: מֹשֶׁה, loogu dhawaaqo Mosheh; Hebrewga Cusub: Moshe, loogu dhawaaqo Mooshe; Af-Faarsi: ܐܫܘܡ, Moushe, loogu dhawaaqo: Muushe) waa nebi iyo rasuul Ilaahay (s.w.t) u soo diray qoomiyadii Yuhuud reer bani Israaiil, iyo Fircoon iyo qaraabadiisa iyo intii uu ku hoos noolayd ee uu maamulaayay.
Sida ay isku waafaqeen kitaabka Quraanka kariimka ah ee Ilaahay ku soo dejiyay Nebi Muxamed, Kitaabka Injiil ee Masiixiyada, iyo diinta Bahay Nebi Muuse wuxuu ahaa hogaamiye diimeed, xaakim, maamule shacabka, nebi iyo rasuul Alle (subxaanahu wa tacaalaa) siiyay Kitaabka Towraad iyo Suxufta Muuse; kaasi oo loo diray in uu u digo boqorkii Fircoon ee maamulaayay deegaanada Masar iyo nawaaxigeeda, iyo shacabkii reer banii Israaiil kuu noolaa meeshaasi.
Sida ay qiyaaseen culimada taariikhda, Nebi Muuse wuxuu dhashay intii u dhaxaysay 1391 ilaa 1271 C.H (Ciise Hortiis) ama wuxuu dhashay sanadkii 1595 C.H.

Dhinaca kale, dadka Hebrewga ahi waxay Nebi Muuse ugu yeedhaan (מֹשֶׁה רַבֵּנו)ּ Muuse macalinkayagii iyo Muuse kii wax na baray. Waxa uuna yahay nebiga ugu muhiimsan ee aasaaska iyo saldhiga u ah diinta Judhiisamka. Sidoo kale, Nebi Muuse waa tiir muhiim u ah diimaha Islaamka iyo Masiixiga.
Nebi Muuse wuxuu ku dhashay deegaanka Gooshen ee dalka Masar, wuxuuna ku dhintey buurta Neebo ee deegaanada Macoow. Intaasi waxaa dheer, Muuse waxaa dhalay oo aabe u ah Cimraan, waxaana hooyo u ah Jojebed (Jochebed), wuxuuna ka tirsan yahay Qoyska Cimraan asagoo walaal la ah Nebi Haaruun iyo gabadha Miryama.

Sida ku xusan kitaabka Egsodhuuska (Exodus), Nebi Muuse wuxuu dhashay wakhti shacabka reer Israaiil sii badanayeen, ayagoo ku hoos jiray maamulka boqor Fircoon oo asagu cadaawad adag u qabay dadkaasi, isla markaana adoonsan jirey dilina jirey raga beelahaasi.
Markii uu dhashay Muuse ayaa hooyadii Jojebed intey salad ku dhex riday ku tuurtay webi Niilka ayadoo kala cabsanaysa in ciidamada Fircoon dilaan wiilkeeda. Waxaana helay ilmahaasi yar shaqaalihii Fircoon oo u geeyay xaaskii Fircoon, qoftaasi oo go'aansatey ineey korsato ilmahaasi yar.

Isku soo wada duuboo, Nebi Muuse markuu qaangaadh noqdey ayuu dagaal galay halkaasi oo u ku dilay nin ka tirsan qabiilkii Fircoon. Arintani waxay ku kaliftey inuu ka cararo dhulkii boqortooyada Fircoon ka talineysay. Wakhti ka dib, buurta Siinaay dhexdeeda ayaa Alle ugu soo waxyooday Nebi Muuse kuna faray inuu ku noqdo Fircoon iyo qoomkiisii uguna yeedho diinta Alle.
Mucjisooyinka la siiyay Nebi Muuse waxaa ka mid ahaa ushiisa oo isku bedelaysay mas, iyo gacantiisa oo ileys iyo iftiin awood badani ka soo baxaayay.

Isku soo wada duuboo, dagaalo badan iyo dhibaatooyin badan ka dib, Nebi Muuse wuxuu qoomkiisii u hogaamiyay deegaano ka fog maamulkii Fircoon, 40 sano ka dibna wuxuu ku dhintey saxara dhexdiisa.

Cimraan Camraan Reer Cimraan (ingiriis: Amram, ʻAmrām, Amran; carabi: ﻋﻤﺮﺍﻥ, loo qoro: īmran, Imran, loogu dhawaaqo: Cimraan, sidoo kale: ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ, Aalu Cimraan, Qoyskii reer Cimraan; Luuqada Tiberiyaanka: ʻAmrām; loogu dhawaaqo: Camram; Hebrew: עַמְרָם, loogu dhawaaqo Amarami, Hebrewga cusub: Amram) (macnaha ereyga Cimraan waa saaxiibkii kan ugu sareeya iyo qofkii aadka u sareeyay) waa aabaha Nebi Muuse, Nebi Haaruun iyo walaashood Miryama iyo seeyga ama odayga qaba Jojebed (Jochebed).
Cimraan waxaa meelo badan Ilaahay (s.w) kaga xusay kitaabka Quraanka kariimka ah ee lagu soo dejiyay Nebi Muxamed. Intaasi waxaa dheer, waxaa jirta suurad ka mid ah Quraanka oo loogu magac daray reer Cimraan waa Suuratul Al Cimraan (ﺁﻝ ﻋﻤﺮﺍﻥ). Dhinaca kale, diinta Masiixiyada ee kitaabka Injiil ee Alle u soo waxyooday Nebi Ciise iyo qoraalo kale oo Giriig iyo Laatiin ah waxay sheegeen in Cimraan aabihiis ahaa ninka lagu magacaabo Sebtuwajinti (Septuagint) kaasi oo ahaa nin sharaf iyo qadarin balaadhan ku dhex lahaa qoomkiisa iyo dadkii uu la noolaa wakhtigaasi.

Si kastaba ha ahaatee, kitaabka Quraanka dhexdiisa Cimraan waxaa lagu xusay labo nooc oo kala ah:

Ilaahay (koreeye) wuxuu kitaabka Quraanka ku yidhi:

[aayada 33aad

Isku soo duuboo Qoyska Cimraan waxaa ka mid ahaa Nebi Muuse, Nebi Haaruun iyo walaashood Miryama iyo xaas ama oori Jojebed (Jochebed). Intaasi waxaa dheer, qoyskan waxaa ku abtirsada Maryama bintu Cimraan iyo dabcan wiilkeed Nebi Ciise, iyo Nebi Sakariye oo ahaa Maryama adeerkeed ama abtigeed.

Towraad Towrah Kitaabka Towraad (ingiriis: Torah, Tora, Tawrāt; carabi: ﺗﻮﺭﺍﺓ, macanaha Sharci Qawaaniin, ﮐﺘﺎﺏ ﻣﻮﺳﻰ, kitaabki Muuse, (משה בן מימו), kitabul Musa; Giriig: εὐαγγέλιον, loogu dhawaaqo Tawrāt, Tawraat; Hebrew: תּוֹרָה, micnaheedu tahay: tilmaamid, waxbarid) waa kitaabka diinta Towraad ee Ilaahay (koreeyee) ku soo dejiyay Nebi Muuse.
Intaasi waxaa dheer, kitaabka Towraad waa diinta iyo dhaqanka dadka Yuhuuda ah ee reer bani Israa'iil. Dadka raacsan diinta Towraad ee Yuhuuda ah waxay ku macneeyaan dhowr micno oo kala duwan. Waxaana ka mid ah:

Si kastaba ha ahaatee, waxaa khubarada diinta Islaamku u aqoonsan tahay in kitaabka Towraad eey tahay waxyigii Alle (s.w) ku soo dejiyay Nebi Muuse; kuwaasi oo uu qoray Nebi Muuse naftiisa iyo isku duba rideen intii raacsanayd asaga ka dib markii uu geeriyooday.

Kitaabka Quraanka kariimka ah ee saldhiga u ah diinta Islaamka, waxaa suurado badan iyo aayado badan lagu xusay kitaabka Nabi Muuse.Quraanka ah ee saldhiga u ah diinta Islaamka

geeridi nabi muuse 

waxa uu sosaray iman muslim xadis abuhurayara ka so waranayo rasulka  waxa uleyahay  malaku mawtaki baa u yimdi nabi muuse oo waxa uu ku yidh adonaka allaw ilahay baa ku yeedh ee ajabi ,

ka dimna nabi muuse waxa uu moodaya qof waxa yeelo gadsinay wayo malaga shaybad ibn aadan buu ugu yimad ka dimana muuse  dirbaxo boo qado isha ka ga duftay  ka dimana maliagi baa ilaahay ku labtay oo ku yidh rabiyo waxad idirtay adoon an doonayan inu u dhinto wabu ila dagalom oo ilabu iga tuuray kadim rabi  ayaa ku yidh malagul mawtka utag adon kayka oo ku dhih ma nolabaarabta ka dimana waxad ku tirahda sac taabo kadimana hal tin oo kutala saca waxay udhigantahay sanad ka dimna malaku mawatkii baa ku soo labtay  muuse ka dibna malakin siduu rabi soo faray buu usheegay waxa uu ku yidh maxa ku xiiga malakiba kuu jawabay geeri waxa uu ku jawabay muuse ko marun hadaan dimanayo iga qaad nafta had kadimna waxa uumuuse rabi way diistay inuu kaka qado meesha ladoho al muqadasa waxa uu yidh ilaahayo idhawe ardu muqadasa waan loo daweeyay  nabigu maxamed  waxa uu iyidh hadin aan joogilaha qabrigiisa waxa idin tusilaha qabrigiisa oo jid ku agyaalo macana cadkacas ama cad guduudan agtsa ah 

Nebiya Ilaahay (s.w,t) ku sheegay kitaabka Quraanka kariimka ah ee lagu soo dejiayay Nebi Muxamed waa 25 Nabi kuwaasi oo kala ah:

 

Sida ku cad kitaabka Quraanka kariimka ah ee Alle u soo waxyooday Nebi Muxamed waxaa jira tiro badan oo nabiyo iyo rasuul ah oo Ilaahay (koreeye) ku soo dejiyay kutub.nabiyo iyo rasuul ah oo Ilaahay (koreeye) ku soo dejiyay kutub Kuwaasi waxaa ugu horeeyay Nabi Ibraahim oo Alle u soo diray qoraalada Suxufi Ibraahim, waxaana ugu dambeeyay kitaabka Al-Furqaan ee Alle u soo waxyooday Nebi Muxamed.Nabi Ibraahim oo Alle u soo diray qoraalada Suxufi Ibraahim
Intaasi marka laga yimaado waxaa jira tiro kale oo nebiyo iyo rasuul ah oo Rabbi u soo diray kutub, laakiin inagu aqoon uma lihin kuwaasi, waxaana tusaale inoo ah: Nebi Ismaaciil, Nebi Yacquub iyo Nebi Yoonis oo dhamaantood leh kutub aynaan cilmi u lahayn.Nebi Ismaaciil, Nebi Yacquub iyo Nebi Yoonis

Isku soo wada duuboo, kutubta ku xusan kitaabka Quraanka kariimka ah waa afar kitaab iyo labo suxufi kuwaasi oo kala ah:




#Article 366: Shingaani (369 words)


Shangaani waa xaafad qadiimi ah oo ka tirsan degmooyinka Gobolka Banaadir Xaafadaan waxaa ku yaalo iskoola badan iyo hotelo sida Hotel Juba, waxay daris la latahay degmada Shibis iyo Cabdicasiis iyo Boondheere.

Degmada Shingaani waxaa ay ka mid tahay Xafadaha ugu qadimsan caasimada kuwaas oo kala ah (Shingaani, Xamar Weyne iyo Boondheere) oo dhamaan ku yaal magalada Muqdisho waxayna dhisantahay in ka badan 10 qarni. 

Shingaani waana mid ka mid ah degmoyinki ugu horeeyay Magalada Muqdisho. 

Ereyga Shingaani macnahiisa waa Showgaani ama meesha la jecelyahay ee aan laga maarminamaoo aan la iloobeynin sasuusteda.

Xaafada ama Degmada Shingaani waxay ay ledahay 13 Masjid ka oo ah meel Cibaado iyo Cilmi lo soo doonto oo kala ah:

Waxaa loo qeybi 3 waxood marki ay jirtaay Dowlaadi Kacaanka ta oo lagu xusi jiraay 3da gobol Soomaaliya ka maqaan oo aan la madowin oo kala ah:

Asalka ereyga sida kalmada Muqdisho oo ay culumada ku macneyaan (maqcada al Shahi) meeshi shahiga loo fadhisan jiray waxaana ay ledahay Magacyo kala duwaan sida Banadir (Banadar) oo ah luqaada Farisiga ama Xamar ama muqdisho.

Waxaa ku yaalo qaar ka mid ah dhismooyinka Xamar ugu qadiimsaan dhanka masjida iyo guryo waxaana soo maraay Xadaarad iyo Horumar kala duwaan waxaana soo maray dhulmareen badaha ahaadan Cajaam iyo Carab (Carab iyo Iraani Hindi iyo Yurubiyaan). 

Muqdisho waxaa ka jiray nidaam iyo is maamul kala dambeyn waxaa ay lahaayen Odayaal dhaqamed iyo nidaam islaami ah oo aad u dhowra xaquuqda Bini Aadamka. Waayihii dambe iskuula caan ah iyo machahdyo oo ka mid yihiin dugsigii sare (Bartamaha) iyo machadkii Sidam oo heer tacliin sare ahaa).

Degmada Shingaani waa dagmo tariiqi ah waxayna ka koobantahay 4 waxyood oo waa weyn oo kale ah:

Sidoo kale waxaa ku yaalla degmada Shingaani ee magaalada Muqdisho dhismooyin muhiim ah oo dowliidii ku shaqayn jirtay sida:

Sidoo kale daartii howlaha maraakiibta, saldhiga bari ee ciidanka booliska, Madbacadii Qaranka Soomaliya iyo xarumo danjirayaal iyo safaarado sida safaaradii Ruushka, Itoobiyaaha,safaarada shiinaha, safaarada indiya,safaarada faransiska.

Shangaani waxaa ku yaalay hoteelka caanka ahaa ee Hotel Jubba, Hotel Curuba, garoonka kubada cagta ee (Abatiyow) ee dagmada,garoonka dheer ee teeniska  Dhanka bari ee Degmada Shangaani waxaa ku yaal Badda Dekedii Hore ee Muqdisho bulshaduna waa kaluumaysato inta badan wax soosaar sare leh.




#Article 367: Bursaalax (152 words)


BurSaalax () waa degmo ku taala bartamaha waqooyi galbeed ee gobolka Mudug ee dowlad gobaleedka Buntuland Soomaaliya.  Waxaa degmada Bursaalax ku dhaqan dad gaadhaya ilaa 30,000 oo qof hadii ay ugu bataan.  degmadan ayaa koboc ballaadhan samaysay muddooyinkii u danbeeyay waxaana laga dhisay jidad xarumo wax barasho caafimaad iyo biyo
degmadaan Waxaa Wada daga beello Dhawr ah (Majeerteyn, Carab Saalax, reer Kuulbeer iyo Leelkase)  

Bursaalax waxay dhacdaa meel u dhaxaysa Beyra iyo Rigoomane.

Waxaa dagmo lag dhigay xiligii xukuumada Cabdiwali Gaas.

Degmada waxaa  asaasay oo loogu magac-daray nin la odhan jiray Saalax Jaamac Kaarshe oo Wabeeneeye hantiile ah ahaa., kaasi oo tuulada badhtankeeda ku lahaa barkado biyo ah.

waxaa hada gacanta lagu hayaa oo dhisme ku socdaa wadado laamiya oo isku xiri doonta Bursaalax iyo magaalada Gaalkacyo, oo ah magaalo madaxda gobolka Mudug.

degmada Bursaalax waxaa wakhti xaadirkan 2018 ku yaala tiro dugsiyo hoose oo shan ku dhow, iyo labo dugsi sare. 




#Article 368: Diinsoor (492 words)


Goobta: 

Juquraafi ahaan waxay ku taalaa dhinaca Koofur Galbeed ee Xarunta Gobolka Baay, waxayna u jirtaa ugu badnaan marka la maro dhinaca Qansax dheere 150 Km, halka jidkii hore ee tooska ahaana ay u jirto 120-Km. 

Xuduudaha: 

Degmada Diinsoor Dhinaca Woqooyi waxay xuduud la leedahay Degmada Qansax dheere, Bari Buur Hakaba, Galbeed Saakoow, Koofur Baraawe, waxay kaloo xuduud la leedahay dhinaca Woqooyi Bari Degmada Baydhaba, dhinaca Woqooyi Galbeed Baardheere iyo Qansax dheere, dhinaca Koofur Galbeed waxay xuduud la leedahay Bu’aale oo ah xarunta Gobolka J/dhexe iyo dhinaca Koofur Bari oo ay xuduud la leedahay Degmada Qoryooley oo ka tirsan Gobolka Sh/hoose. 

Diinsoor waa degmo ka tirsan Gobolka Baay waana degmo istaraatiiji ah degmada wax soo saarkeeda waxuu ku tiirsan yahay wax soo saarka beeraha iyo xoolaha nool. 

Wax soo saarka degmada:  

Degmada Diinsoor waxaa ku wareegsan Buuro, marka laga reebo dhinaca Woqooyi oo ay ku leedahay Dhul beereed aad u weyn, waxayna caan ku tahay dhaqashada Xoolaha iyo Beeraha, dhulkeeduna wuxuu isugu jiraa Buuraley, Dhul Beereed,  dhul daaqsimeed in ka badan 200 nooc oo dhir ah, kuwaasoo ay ka mid yihiin Geedka Galoolka, Xararr, Dambal, Yaaq, Quracyo waaweyn, Cadaada, Xanannka iyo Geed miroodyo fara badan oo leh Xamur Gobka, Xamur, Mareer, Xanshile, Hohobta iyo kuwo kale oo fara badan, waxay kaloo degmada Diinsoor leedahay Dhul banaan ah iyo Dooxooyin waaweyn oo xiliga Roobku uu da’ayo ay maraan Biyaha Xareeda oo ay soo rogaan Buuraha iyo dhulka Taaga ah, islamarkaana ku shuba Wabi Shabeele iyo Juba. 

Inkastoo gobolada baay iyo bakool lagu tilmaamo goob diinta loosoo raadsado diinsoor waxay kamid tahay goobta ugu horeyso oo xifdinta quraanka iyo raacashada cilmiga loosoo raadsado.

Diinsoor waa magaalo barakeysan, marka la eego wadanka somali. dadka dego waa dad isku xiran, kalsooni leh. Diinsoor waxa lagu bartaa quraanka kariimka iyo cilmagiisa, waxaa diinsoor ku dhashey ama ku wax bartey wadaado caan ah. 

Degmada Diinsoor waa degmada keli ah oo dagaalka sokeeye uusan weli saamaynin magaaladana maalinba maalinta kadanbeyso waysii weeynaaneeysaa amaankeeda dartiisa. 

Degmada Diinsoor waa degmada ugu weyn degmooyinka Somalia oo dhan xitaa waxaa ka weyntahay qaar ka mid magaalo madaxyaalka qobolooyinka qaarkood.

Beelaha dega:

Degmada waxaa ugu badan beesha Dabaraha, Geelidle waxaa tuulooyinka dega Beelaha Cawramale, Ajuuraan iyo kuwo kale oo yar yar. Degmada waxaa kasoo baxay siyaasiyiin caan ah, aqoonyahanada maadiga iyo diinta. Hadaba Hamoogaan inaad booqatid Hoyga Nabada Soomaaliya oo lagu tiriyo inay tahay Degmada diinsoor.

Degmada Diinsoor waxaa ku badan dadka Dariiqada Suufiyada ee Saalixiyada ku xiran iyo reer Guuraa. Xilliyadii hore waxaa dadka ku dhaqan degmada lagu qiyaasi jirey in ka badan 40,000 oo Ruux in ay ku nool yihiin, markii ay jirtey Dowladii dhexe ee Soomaaliya, halka maanta markaad eegto ay u muuqdaan in ay ku Shan jibaar mayaan.

Tuulooyinka Degmada Diinsoor:

Degmada Diinsoor waxaa hoos yimaada 8 Tuulo oo waaweyn, sida Tuulada Yaaq Baraawe, Raaxoole, Kanaanax, Safar Noolaay, Tugaar Hoosle, Kurmaan, Gurbaan, iyo Xabiibayaal, dhamaan Tuulooyinkaas intooda badan waxay u muuqdaan kuwo noqon kara Degmooyin kale, marka iyada laga reebo.




#Article 369: Axkaamta Janaasada (5998 words)


Axkaamta Janaasada

                      تلخيص أحكام الجنائز           

               Qore al-Callaama al-Muxaddis 
           Maxamed Naasirud-Diin al-Albaani

                    -Eebbe ha u naxariistee- 

    
        Turjume CabdiRisaaq Maxamed Cilmi 
                “ina Warfaa” 
	

Qof kasta ayaa xaq u leh inuu daabacdo tarjamada kitaabkan oo ma dhowrsana

               Weli lama daabicin kitaabkan 
La soo xiriirka turjumaha ee ku saabsan kitaabkan

Haddii aad xiiseyneysid kitaabkan oo aad dooneyid inaad ogaato sidii lagu heli lahaa, iyo haddii aad ku aragtid khaladaad xagga tarjamada ah, Eebbe kaliya ayaa dhamaystirane ha kaa abaalmariyo. Waxaad fadlan kala soo xiriiri kartaa cinwaanka turjumaha kitaabkan bariidka xaasuubkiisa E-mailkiisa oo ah: ”ina_warfaa@hotmail.com”.

          

            Mahadnaq

Waxaan ugu horayntii u mahadnaqayaa Eebbe, oo igu galadaystay nimcooyin tira badan oo aanan koobi karin. Ka dibna waxaan u mahadnaqayaa dhammaan dadkii igu caawiyey talo, fikrad iyo ducaba. Waxaana idin leeyahay dhamaantiin جزاكم الله خيرا .

      
  

     Hordhaca turjumaha

                         
Magaca Eebbaha Naxariistaha guud Naxariistaha gaar.

Waxaa mahad iska leh Eebbe Barbaariyaha uumanka, amaanta Eebbe iyo nabadgelyadiisana korkiisa ha ahaato uunkiisa kii ugu wanaagsanaa Maxamed, reerkiisa iyo intii raacdeyba.

Intaas ka dib: Kani waa Axkaamta Janaasada sidii ka sugneyd Nabiga amaanta Eebbe iyo nabadgalyadiisa korkiisa ha ahaatee.		
Ulajeedadayduna waxay tahay in aan ugu dhawaado Eebbe, anigoo u turjumayo soomaalida jecel iney bartaan diintooda. 

Waxaana weydiisanayaa Eebbaha weyn inuu howshan ka dhigo mid isaga dartiis loo sameeyay, nooguna daro miisaanka wanaagyadeena maalin aysan xoolo iyo caruur waxba tarayn.
       
Turjume CabdiRisaaq Maxamed Cilmi 
                           “ina Warfaa” 

Helsinki Finland 01.01.1431 H. 
oo ku aaddan 18.12.2009 M.

 

      Hordhaca Qoraha

إن الحمد لله نحمده ونستعينه ونستغفره ونعوذ بالله من شرور أنفسنا وسيئات أعمالنا من يهده الله فلا مضل له ومن يضلل فلا هادي له وأشهد أن لا إله إلا الله وحده لا شريك له وأشهد ان محمداً عبده ورسوله.

Intaas ka dib, Maadaama dadka badankiisu maanta ay aad uga fog yihiin sidii Diinta Nebiga a.n.k. dadka ugu sheegay oo ay ugu wacan tahay barasho la’aanta Diinta, gaar ahaan Cilmiga Xaddiiska iyo Sunnada iyo iyagoo xoogga saaraya barashada Culuumta Maaddiga iyo shaqo sidii ay ku heli lahaayeen xoolo fara badan. 

Sidaas darteed ayaan waxaan jeclaystay inaan u qoro qoraalkan Muslimiinta si ay uga faaidaystaan, gaar ahaan markuu geeriyoodo qof qaraabadiisa ka mid ah ama uu jeclaa.

Waxaan weydiisanayaa Eebbaha Kor ahaaye inuu ku anfaco Muslimiinta kitaabkan iyo kutubtayda kaleba, uuna ka dhigo mid ugu kaalmeeya raacitaanka Kitaabka iyo Sunnada iyo sidii ay ugu noolaan lahaayeen nolol Islaami ah, taasoo lagu gaaraynin waxaan ka ahayn cilmi nafci leh iyo camal wanaagsan isagaa ahe Maqle Aqbale.

Qore Maxamed Naasirud-Diin al-Albaani
Dimishiq Suuriya 1373 H.

Bukaanku waa inuu raali ku noqdaa qadarta Eebbe uuna dulqaataa Rabbigiisana uu ka fishaa wax wanaagsan sidaas ayaana u wanaagsan sida uu yiri Nebiga a.n.k.:

 ( صحيح ) ( عجبا لأمر المؤمن إن أمره كله خير وليس ذاك لأحد إلا للمؤمن إن أصابته سراء شكر فكان خيرا له وإن أصابته ضراء صبر فكان خيرا له )
( صحيح ) وقوله صلى الله عليه وسلم : ( لا يموتن أحدكم إلا وهو يحسن الظن بالله تعالى )

حديث أنس المعروف عند الترمذي وغيره : 
( حسن ) أن النبي صلى الله عليه وسلم دخل على شاب وهو بالموت فقال : ( كيف تجدك ؟ ) قال : والله يا رسول الله إني أرجو الله وإني أخاف ذنوبي فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : ( لا يجتمعان في قلب عبد في مثل هذا الموطن إلا أعطاه الله ما يرجو وأمنه مما يخاف )

( صحيح ) ( فإن كان لا بد فاعلا فليقل : اللهم أحييني ما كانت الحياة خيرا لي وتوفني إذا كانت الوفاة خيرا لي )
 

( صحيح ) ( ما حق امريء مسلم يبيت ليلتين وله شيء يريد أن يوصي فيه إلا ووصيته مكتوبة
عند رأسه ) . 
  

كتب عليكم إذا حضر أحدكم الموت إن ترك خيرا الوصية للوالدين والأقربين بالمعروف حقا على المتقين 

حديث سعد بن أبي وقاص رضي الله عنه الثابت في ( الصحيحين ) : 
( كنت مع رسول الله صلى الله عليه وسلم في حجة الوداع فمرضت مرضا أشفيت منه على الموت فعادني رسول الله صلى الله عليه وسلم فقلت : يا رسول الله إن لي مالا كثيرا وليس يرثني إلا ابنة لي أفأوصي بثلي مالي ؟ قال : لا . قلت : بشطر مالي ؟ قال : لا . قلت : فثلث مالي ؟ قال : 
( الثلث والثلث كثير إنك يا سعد أن تدع ورثتك أغنياء خير لك من أن تدعهم عالة يتكففون الناس [ وقال بيده ] إنك يا سعد لن تنفق نفقة تبتغي بها وجه الله تعالى إلا أجرت عليها حتى اللقمة تجعلها في في امرأتك ) 
[ قال : فكان بعد الثلث جائزا ]

يا أيها الذين آمنوا شهادة بينكم إذ حضر أحدكم الموت حين الوصية اثنان ذوا عدل منكم أو آخران من غيركم إن أنتم ضربتم في الأرض فأصابتكم مصيبة الموت تحبسونهما من بعد الصلاة فيقسمان بالله إن ارتبتم لا نشتري به ثمنا ولو كان ذا قربى ولا نكتم شهادة الله إنا إذا لمن الآثمين فإن عثر على أنهما استحقا إثما فآخران يقومان مقامهما من الذين استحق عليهم الأوليان 
فيقسمان بالله لشاهدتنا أحق من شهادتهما وما اعتدينا إنا إذا لمن الظالمين . ذلك أدنى أن يأتوا بالشهادة على وجهها أو يخافوا أن ترد أيمان بعد أيمانهم واتقوا الله واسمعوا والله لا يهدي القوم الفاسقين ) 
 

 ( حسن ) ( إن الله قد أعطى كل ذي حق حقه فلا وصية لوارث )  

( للرجال نصيب مما ترك الوالدان والأقربون . . . . مما قل منه أو كثر نصيبا مفروضا . . )

Dabadeed wuxuu Eebbe yiri:

( من بعد وصية يوصى بها أو دين غير مضار وصية من الله والله عليم حليم )

Nebiguna wuxuu yiri:

( حسن ) ولقوله صلى الله عليه وسلم : ( لا ضرر ولا ضرار من ضار ضاره الله ومن شاق شاقه الله )
 

( صحيح ) لقوله صلى الله عليه وسلم : ( من أحدث في أمرنا هذا ما ليس منه فهو رد )

يا أيها الذين آمنوا قوا أنفسكم وأهليكم نارا وقودها الناس والحجارة عليها ملائكة غلاظ شداد لا يعصون الله ما أمرهم ويفعلون ما يؤمرون 
 
Sidaas ayay Asxaabta Rasuulka a.n.k. u dardaarmi jireen Aathaartii xaggooda laga wariyayna waxaa ka mid ah:

( حسن ) عن حذيفة قال : ( إذا أنا مت فلا تؤذنوا بي أحدا فإني أخاف أن يكون نعيا وإني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم ينهى عن النعي ) 

In loo qabto Shahaadada qofka dhimanaya
 

B. Inay u qabtaan shahaadada sida uu yiri Nebiga a.n.k.:

( صحيح ) ( لقنوا موتاكم لا إله إلا الله [ من كان آخر كلامه لا إله إلا الله عند الموت دخل الجنة يوما من الدهر وإن أصابه قبل ذلك ما أصابه ] )

T. Inay u duceeyaan, agtiisana aysan ku dhihin wax wanaag ah mooyee sida uu yiri Nebiga a.n.k.:

( صحيح ) ( إذا حضرتم المريض أو الميت فإن الملائكة يؤمنون على ما تقولون )

حديث أنس رضي الله عنه : 
( صحيح ) ( أن رسول الله صلى الله عليه وسلم عاد رجلا من الأنصار فقال : ( يا خال قل : لا إله إلا الله ) . فقال : أخال أم عم ؟ فقال : بل خال فقال : فخير لي أن أقول : لا إله إلا الله ؟ فقال النبي صلى الله عليه وسلم : نعم ) 

 ( أليس الميت امرأ مسلما ؟ )                    
( صحيح ) وعن زرعة بن عبد الرحمن أنه شهد سعيد بن المسيب في مرضه وعنده أبو سلمة بن عبد الحمن فغشي على سعيد فأمر أبو سلمة أن يحول فراشه إلى الكعبة فأفاق فقال : حولتم فراشي ؟ فقالوا : نعم فنظر إلى أبي سلمة فقال : أراه بعلمك ؟ فقال : أنا أمرتهم فأمر سعيد أن يعاد فراشه 

حديث أنس رضي الله عنه قال : 
( صحيح ) ( كان غلام يهودي يخدم النبي صلى الله عليه وسلم فمرض فأتاه النبي صلى الله عليه وسلم يعوده فقعد عند رأسه فقال له : أسلم فنظر إلى أبيه وهو عنده ؟ فقال له : أطع أبا القاسم فأسلم فخرج النبي صلى الله عليه وسلم وهو يقول : 
( الحمد لله الذي أنقذه من النار ) . [ فلما مات قال : 
( [ صلوا على صاحبكم ]

Dadka jooga goobta qofka uu ku dhintay waxa looga baahan yahay

B. Inay indhaha u xiraan sidoo kalena ugu duceeyaan sida ku soo aroortay Axaadiistan:

( صحيح ) لحديث أم سلمة قالت : ( دخل رسول الله صلى الله عليه وسلم على أبي سلمة وقد شق بصره فأغمضه ثم قال : ( إن الروح إذا قبض تبعه البصر فضج ناس من أهله فقال : لا تدعوا على أنفسكم إلا بخير فإن الملائكة يؤمنون على ما تقولون ) . ثم قال : 
( اللهم اغفر لأبي سلمة وارفع درجته في المهديين واخلفه في عقبه في الغابرين واغفر لنا وله يا رب العالمين وأفسح له في قبره ونور له فيه )

T. Inay ku dadaan dhar asturaya korkiisa oo dhan:

( صحيح ) لحديث عائشة رضي الله عنها : ( أن رسول الله صلى الله عليه وسلم حين توفي سجي ببردة حبرة )

J. Waxaana sida hadda aan soo dhaafnay la samaynayaa qofka dhinta isagoon Xajinayn maxaa yeelay qofka xajinaya lama dadayo madaxiisa iyo wajigiisaba sida ku soo aroortay Xaddiiskan:

حديث ابن عباس قال : 
بينما رجل واقف بعرفة إذ وقع عن راحلته فوقصته أو قال : فأقعصته ( صحيح ) فقال النبي صلى الله عليه وسلم : ( اغسلوه بماء وسدر وكفنوه في ثوبين ( وفي رواية : في ثوبيه [ اللذين أحرم فيهما ] . . . ) ولا تحنطوه ( وفي رواية : لا تطيبوه ) ولا تخمروا رأسه [ ولا وجهه ] فإنه يبعث يوم القيامة ملبيا )

X. In la dedejiyo sidii loo duugi lahaa haddii ay caddaato qofka inuu dhintay sida ku soo aroortay Xaddiiskan:

 حديث أبي هريرة رضي الله عنه مرفوعا : 
( صحيح ) ( أسرعوا بالجنازة . . ) 
 
Kh. In lagu duugo magaaladii uu ku dhintay oo aan loo qaadin meel kale maxaa yeelay wuxuu ka hor imaanayaa degdeggii la is faray.

D. Waa in markiiba la bilaabaa sidii daynta looga bixin lahaa xoolihiisa, xoolihiisa oo dhanba ha lagu wada bixiyee deynta, hadduusan xoolo lahayna waa inay Dowladda ka bixisaa haddii ay sidaas awooddo haddaysan sidaas samaynina oo dadka qaar ay sidaas sameeyaana waa la oggol yahay.

Waxa ay samayn karaan dadka goobta jooga iyo kuwa kaleba

 ( صحيح ) عائشة رضي الله عنها قالت : ( أقبل أبو بكر رضي الله عنه على فرسه من مسكنه ب ( السنح ) حتى نزل فدخل على المسجد [ وعمر يكلم الناس ] فلم يكلم الناس حتى دخل على عائشة رضي الله عنها فتيمم النبي صلى الله عليه وسلم وهو مسجى ببردة حبرة فكشف عن وجهه ثم أكب عليه فقبله [ بين عينيه ] ثم بكى فقال : بأبي أنت وأمي يا نبي الله لا يجمع الله عليك موتتين أما الموتة التي عليك فقد متها وفي رواية : لقد مت الموتة التي لا تموت بعدها ) 
( صحيح ) وحديث عبد الله بن جعفر رضي الله عنه : أن النبي صلى الله عليه وسلم أمهل آل جعفر ثلاثا أن يأتيهم ثم أتاهم فقال : ( لا تبكوا على أخي بعد اليوم . . ) .

Waxa laga doonayo xigtada qofka dhintay

Marka koowaad: Inay dulqaad sameeyaan raalina ka noqdaan qadarta sidii uu Eebbe yiri:

ولنبلونكم بشيء من الخوف والجوع ونقص من الأمور والأنفس والثمرات وبشر الصابرين . الذين إذا أصابتهم مصيبة قالوا إنا لله وإنا إليه راجعون . أولئك عليهم صلوات من ربهم ورحمة وأولئك هم المهتدون ؟

Iyo siduu Nebiga a.n.k. yiri:

( صحيح ) ولحديث أنس بن مالك رضي الله عنه قال : ( مر رسول الله صلى الله عليه وسلم بامرأة عند قبر وهي تبكي فقال لها : 
( اتقي الله واصبري ) 
فقالت : إليك عني فإنك لم تصب بمصيبتي قال : ولم تعرفه فقيل لها : هو رسول الله صلى الله عليه وسلم فأخذها مثل الموت فأتت باب رسول الله صلى الله عليه وسلم ولم تجد عنده بوابين فقالت : يا رسول الله إني لم أعرفك . فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم : ( إن الصبر عند أول الصدمة )

Marka labaad: Waa in la yiraahdaa:
( إنا لله وإنا راجعون )

Iyo sida Nebiga a.n.k. uu yiri:

( صحيح ) ( اللهم اجرني في مصيبتي واخلف لي خيرا منها ) لحديث أم سلمة في صحيح مسلم وغيره

( صحيح ) لحديث زينب بنت أبي سلمة قالت : دخلت على أم حبيبة زوج النبي صلى الله عليه وسلم فقالت : سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول : ( لا يحل لامرأة تؤمن بالله واليوم الآخر [ أن ] تحد على ميت فوق ثلاث إلا على زوج أربعة أشهر وعشرا ) 
ثم دخلت على زينب بنت جحش حين توفي أخوها فدعت بطيب فمست ثم قالت : ما لي بالطيب من حاجة غير أني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول : . . . )
. فذكرت الحديث

Waxa ka reebban xigtada qofka dhintay

B. Baroorashada sida ku soo aroortay Axaadiistan:

( صحيح ) منها قوله صلى الله عليه وسلم : ( اثنتان في الناس هما بهم كفر : الطعن في النسب والنياحة على الميت )

T. Dhabano iyo xabad-garaaca sida uu yiri Nebiga a.n.k.:

( صحيح ) ( ليس منا من لطم الخدود وشق الجيوب ودعى بدعوى الجاهلية ) 

J. Timo-xiirashada sida ku soo aroortay Xaddiiskan:

حديث أبي بردة بن أبي موسى قال : 
( صحيح ) ( وجع أبو موسى وجعا فغشي عليه ورأسه في حجر امرأة من أهله فصاحت امرأة من أهله فلم يستطع أن يرد عليها شيئا فلما أفاق قال : أنا بريء ممن بريء منه رسول الله صلى الله عليه وسلم فإن رسول الله صلى الله عليه وسلم بريء من الصالقة والحالق والشاقة )

X. In ragga qaarkiis sii daystaan garkooda maalmo yar iyagoo u murugoonaya qofkii ka dhintay ka dibna jara garkooda muddo yar ka dib sidaasna lama oggola.

Kh. In qofka geeridiisa fagaarayaasha laga sheego iyo wixii la mid ah sidaasna lama oggola sida ku soo aroortay Xaddiiskan:

وقد ثبت عن حذيفة بن اليمان أنه : 
( حسن ) ( كان إذا مات له الميت قال : لا تؤذنوا به أحدا إني أخاف أن يكون نعيا إني سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم ينهى عن النعي )

Geeri-sheegidda la oggol yahay

حديث أبي هريرة : 
( صحيح ) ( أن رسول الله صلى الله عليه وسلم نعى النجاشي في اليوم الذي مات فيه خرج إلى المصلى فصف بهم وكبر أربعا . . )

 ( استغفروا لأخيكم ) .  
Waxaan leeyahay: Dadka qaarkii ee yiraahda (Faatixa ha loo akhriyo qofka dhintay waxay ka soo horjeedaa Sunnada hadda aan soo sheegnay oo waana Bidca shaki aan ku jirin gaar ahaan Qur’aanka loo akhriyaa qofka dhintay ma gaarayo sida sugan oo aad arki doontid hadduu Eebbe yiraahdo.

Astaamaha qofka wanaag ku dhinta

Midda koowaad: Isagoo ashahaato markuu dhimanayo sida uu Nebiga a.n.k. noogu sheegay Xaddiiskan:

( حسن ) ( من كان آخر كلامه لا إله إلا الله دخل الجنة )

Midda labaad: Qofka markuu dhimanayo oo dhidid fara badan ka yimaado sida ku soo aroortay Xaddiiskan:

حديث بريدة بن الخصيب رضي الله عنه : 
( صحيح ) ( أنه كان بخراسان فعاد أخا له وهو مريض فوجده بالموت وإذا هو بعرق جبينه فقال : الله أكبر سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول : ( موت المؤمن بعرق الجبين )

Midda saddaxaad: Qofkii dhinta habeenka jimcada ama maalinteeda sida uu Nebiga a.n.k. yiri:

( ما من مسلم يموت الجمعة أو ليلة الجمعة إلا وقاه الله فتنة القبر )

Waana Xaddiis marka la isu geeyo duruqdiisa noqonayo mid sugan: 

( الحديث بمجموع طرقه حسن أو صحيح )

Midda afaraad: Inuu ku shahiido goobta dagaalka sida uu Eebbe Kor ahaaye yiri:

ولا تحسبن الذين قتلوا في سبيل أمواتا بل أحياء عند ربهم يرزقون . فرحين بما آتاهم الله من فضله ويستبشرون بالذين لم يلحقوا بهم من خلفهم ألا خوف عليهم ولا هم يحزنون يستبشرون بنعمة من الله وفضل وأن الله لا يضيع أجر المؤمنين )

Iyo sida uu Nebiga a.n.k. yiri:

( صحيح ) وقال صلى الله عليه وسلم : ( للشهيد عند الله ست خصال : يغفر له في أول دفعة من دمه ويرى مقعده من الجنة ويجار من عذاب القبر ويأمن الفزع الأكبر ويحلى حلية الإيمان ويزوج من الحور العين ويشفع في سبعين إنسانا من أقاربه ) 

Midda shanaad: Shuhaddadana waxaa soo galaya qofkii u dhinta cudurka Daacuunka waa shahiid, qofkii u dhinta xanuunka caloosha waa shahiid, qofkii badda liqda waa shahiid iyo qofkii ku dhinta meel uu ku jiray oo ku dunta waa shahiid.
 
Midda lixaad: Qofta dumarka ah oo dhimata markay dhalayso waa shahiidad. 

Midda todobaad: qofka oo ku dhinta dab waa shahiid. 

Midda sideedaad: Qofka oo u dhinta cudurka Qaaxada waa shahiid.

Midda sagaalaad: Qof u dhinta isagoo xoolihiisa difaacanaya in laga xoogo waa shahiid.

Midda tobnaad: Qof u dhinta isagoo difaacanaya Diintiisa iyo nafsaddiisa waa shahiid.

Amaanta dadka ee qofka dhintay

Geerida markuu dayaxa madoobaado ama qoraxda 

Dhaqidda qofka dhintay

Ulajeedada ka dambaysa in la asturo jirka inuusan qofna arag cawrada oo aan la taaban, cawrada raggana waa xuddunta ilaa jilbaha sida saxda ah ee soo aroortay, qofta dumarka ah ee Muslimadda ah marka ay la joogto qofta kale ee Muslimadda ah waa wada cawro –dabcan- waxaan ka ahayn meelaha waxa ay isku qurxiyaan ku xirtaan oo ay ka mid tahay madaxa, dhegaha, qoorta iyo qaybta sare ee xabadka meesha lagu xirto katiinadda, gacmaha iyo cagaha wixii intaas dhaafsiisanna lama oggola in laga arko qofta dumarka ah sida uu Eebbe Kor ahaaye leeyahay:

ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها وليضربن بخمرهن على جيوبهن ولا يبدين زينتهن إلا لبعولتهن أو آبائهن أو أبناء بعولتهن إخوانهن أو بني إخوانهن أو بني أخواتهن أو نسائهن . . . ) 

 

 

( صحيح ) ( من غسل مسلما فكتم عليه غفر له الله أربعين مرة ومن حفر له فأجنه أجري عليه كأجر مسكن أسكنه إياه إلى يوم القيامة ومن كفنه كساه الله يوم القيامة من سندس واستبرق الجنة )

Marada qofka dhinta lagu duugayo

In la qaado qofka dhintay iyo in la raaco

( صحيح ) قوله صلى الله عليه وسلم : 
( حق المسلم على المسلم ( وفي رواية : يجب للمسلم على أخيه ) خمس : رد السلام وعيادة المريض واتباع الجنائز وإجابة الدعوة وتشميت العاطس ) 
 

   

 

( صحيح ) ( أسرعوا بالجنازة فإن تكن صالحة فخير تقدمونها عليه وإن تكن غير ذلك فشر تضعونه عن رقابكم )

( صحيح ) ( الراكب [ يسير ] خلف الجنازة والماشي حيث شاء منها [ خلفها وأمامها وعن يمينها وعن يسارها قريبا منها ] الطفل يصلى عليه [ ويدعى لوالديه بالمغفرة والرحمة ] )

 

( الراكب يسير خلف الجنازة . . . )

Hase ahaatee waxaa wanaagsan socodka sida soo aroortay.
 

  

حديث علي رضي الله عنه : 
( صحيح ) ( قام رسول الله صلى الله عليه وسلم للجنازة فقمنا ثم جلس فجلسنا ) . وفي لفظ : ( كان يقوم في الجنائز ثم جلس بعد ) . وفي آخر : ( كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يأمرنا بالقيام في الجنازة ثم جلس بعد ذلك وأمرنا بالجلوس )

Waxaana wanaagsan qofka qaada qofka dhintay inuu waysaysto sida uu Nebiga a.n.k. yiri:

( صحيح ) ( من غسل ميتا فليغتسل ومن حمله فليتوضأ )

Salaadda Janaasada

قالت عائشة رضي الله عنها : 
( حسن ) ( مات إبراهيم بن النبي صلى الله عليه وسلم وهو ابن ثمانية عشر شهرا فلم يصل عليه رسول الله صلى الله عليه وسلم )

( حسن ) عن عبد الله بن الزبير : 
( أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أمر يوم أحد بحمزة فسجي ببردة ثم صلى عليه فكبر تسع تكبيرات ثم أتي بالقتلى يصفون ويصلي عليهم وعليه معهم )

( صحيح ) عن أبي قتادة قال : ( كان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا دعي لجنازة سأل عنها فإن أثني عليها خير قام فصلى عليها وإن أثني عليها غير ذلك قال لأهلها : ( شأنكم بها ) ولم يصلي عليها ) 

   

 ولا تصل على أحد منهم مات أبدا ولا تقم على قبره إنهم كفروا بالله ورسوله وماتوا وهم فاسقون

حديث عبد الله بن أبي طلحة : 
( صحيح ) ( أن طلحة دعا رسول الله صلى الله عليه وسلم إلى عمير بن أبي طلحة حين توفي فأتاه رسول الله صلى الله عليه وسلم فصلى عليه في منزلهم فتقدم رسول الله صلى الله عليه وسلم وكان أبو طلحة وراءه وأم سليم وراء أبي طلحة ولم يكن معهم غيرهم )

لقوله صلى الله عليه وسلم : 
( صحيح ) ( ما من رجل مسلم يموت فيقوم على جنازته أربعون رجلا لا يشركون بالله شيئا إلا شفعهم الله فيه ) 

 

حديث أبي حازم قال : 
( إني لشاهد يوم مات الحسن بن علي فرأيت الحسين بن علي يقول لسعيد ابن العاص - ويطعن في عنقه ويقول : - تقدم فلولا أنها سنة ما قدمتك ( وسعيد أمير على المدينة يومئذ ) وكان بينهم شيء ) 

( صحيح ) ( يؤم القوم أقرؤهم لكتاب الله فإن كانوا في القراءة سواء فأعلمهم بالسنة فإن كانوا في السنة سواء فأقدمهم هجرة فإن كانوا في الهجرة سواء فأقدهم سلما ولا يؤمن الرجل الرجل في سلطانه ولا يقعد في بيته على تكرمته إلى إلا بإذنه ) 

 

 

 ( صحيح ) ( أن اليهود جاؤوا إلى النبي صلى الله عليه وسلم برجل منهم وامرأة زنيا فأمر بهما فرجما قريبا من موضع الجنائز عند المسجد ) 
 

حديث أنس بن مالك رضي الله عنه : 
( حسن ) ( أن النبي صلى الله عليه وسلم نهى أن يصلى على الجنائز بين القبور ) 
 

Sida loo tukanayo salaadda Janaasada
 

حديث طلحة بن عبد الله بن عوف قال : 
( صحيح ) ( صليت خلف ابن عباس رضي الله عنه على جنازة فقرأ بفاتحة الكتاب [ وسورة وجهر حتى أسمعنا فلما فرغ أخذت بيده فسألته ؟ ف ] قال : [ إنما جهرت ] لتعلموا أنها سنة [ وحق ]

حديث أبي أمامة بن سهل قال : 
( صحيح ) ( السنة في الصلاة على الجنازة أن يقرأ في التكبيرة الأولى بأم القرآن مخافتة ثم يكبر ثلاثا والتسليم عند الآخرة )

( صحيح ) 
( أن السنة في الصلاة على الجنازة أن يكبر الإمام ثم يقرأ بفاتحة الكتاب بعد التكبيرة الأولى سرا في نفسه ثم يصلي على النبي صلى الله عليه وسلم ويخلص الدعاء للجنازة في التكبيرات ( الثلاث ) لا يقرأ في شيء منهن ثم يسلم سرا في نفسه [ حين ينصرف [ عن يمينه ] والسنة أن يفعل من ورائه مثلما فعل إمامه ] )

حديث أبي أمامة وقوله صلى الله عليه وسلم : 
( حسن ) ( إذا صليتم على الميت فأخلصوا له الدعاء )

( صحيح ) ( اللهم اغفر له وارحمه وعافه واعف عنه وأكرم نزله ووسع مدخله واغسله بالماء الثلج والبرد ونقه من خطاياه كما نقيت ( وفي رواية كما ينقى ) الثوب الأبيض من الدنس وأبدله دارا خيرا من داره وأهلا خيرا من أهله وزوجا ( وفي رواية : زوجة ) خيرا من زوجه وأدخله الجنة وأعذه من عذاب القبر ومن عذاب النار )

حديث أبي يعفور عن عبد الله بن أبي أوفى رضي الله عنه قال : 
( صحيح ) ( شهدته وكبر على جنازة أربعا ثم قام ساعة - يعني - يدعو ثم قال : أتروني كنت أكبر خمسا ؟ قالوا : لا . قال : إن رسول الله صلى الله عليه وسلم كان يكبر أربعا )

حديث عبد الله بن مسعود رضي الله عنه قال : 
( حسن ) ( ثلاث خلال كان رسول الله صلى الله عليه وسلم يفعلهن تركهن الناس إحداهن التسليم على الجنازة مثل التسليم في الصلاة )

حديث أبي هريرة رضي الله عنه : 
( حسن ) ( أن رسول الله صلى الله عليه وسلم صلى على جنازة فكبر عليها أربعا وسلم تسليمة واحدة )

 حديث أبي أمامة بلفظ : 
( صحيح ) ( ثم يسلم سرا في نفسه حين ينصرف والسنة أن يفعل من وراءه مثلما فعل إمامه ) 
  

حديث عقبة بن عامر رضي الله عنه قال : 
( صحيح ) ( ثلاث ساعات كان رسول الله صلى الله عليه وسلم ينهانا أن نصلي فيهن أو أن نقبر فيهن موتانا : حين تطلع الشمس بازغة حتى ترتفع وحين يقوم قائم الظهيرة حتى تميل الشمس وحين تضيف الشمس للغروب حتى تغرب )
 
Duugista iyo wixii la xiriira

B. In la duugo xiliyadan saddaxda ah sida ku soo aroortay Xaddiiskan:

حديث عقبة بن عامر بلفظ : 
( حسن ) ( ثلاث ساعات كان رسول الله صلى الله عليه وسلم ينهانا أن نصلي فيهن أو أن نقبر فيهن موتانا . . . )

T. In la duugo habeen sida ku soo aroortay Xaddiiskan:

حديث جابر رضي الله عنه : 
( صحيح ) ( . . . فزجر النبي صلى الله عليه وسلم أن يقبر الرجل بالليل حتى يصلى عليه إلا أن يضطر إنسان إلى ذلك ) 

حديث ابن عباس : 
( ضعيف لكن موضع الشاهد منه حسن ) ( أن رسول الله صلى الله عليه وسلم أدخل رجلا قبره ليلا وأسرج في قبره ) 
 

عن هشام بن عامر قال : 
( صحيح ) ( لما كان يوم أحد أصيب من أصيب من المسلمين وأصاب الناس جراحات [ فقلنا : يا رسول الله الحفر علينا لكل إنسان شديد ] [ فكيف تأمرنا ] فقال : 
( احفروا وأوسعوا [ وأعمقوا ] [ وأحسنوا ] وادفنوا الاثنين والثلاثة في القبر وقدموا أكثرهم قرآنا ) 
قال : فكان أبي ثالث ثلاثة وكان أكثرهم قرآنا فقدم ] )

 

لعموم قوله تعالى : وأولوا الأرحام بعضهم أولى ببعض في كتاب الله ) .

حديث علي رضي الله عنه قال : 
( صحيح ) ( غسلت رسول الله صلى الله عليه وسلم فذهبت أنظر ما يكون من الميت فلم أر شيئا وكان طيبا حيا وميتا وولي دفنه وإجنانه دون الناس أربعة : علي والعباس والفضل وصالح مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم ولحد لرسول الله لحدا ونصب عليه اللبن نصبا )
 

حديث عائشة رضي الله عنها قالت : 
( صحيح ) ( دخل علي رسول الله صلى الله عليه وسلم في اليوم التالي الذي بدئ فيه فقلت : وارأساه فقال : وددت أن ذلك كان وأنا حي فهيأتك ودفنتك . قالت : فقلت : غيرى : كأني بك في ذلك اليوم عروسا ببعض نسائك قال : وأنا وارأساه ادعي لي أباك وأخاك حتى أكتب لأبي بكر كتابا فإني أخاف أن يقول قائل ويتمنى متمن : أنا أولى ويأبى الله عز وجل والمؤمنون إلا أبا بكر )

حديث أنس بن مالك رضي الله عنه قال : 
( صحيح ) ( شهدنا ابنة لرسول الله صلى الله عليه وسلم ورسول الله صلى الله عليه وسلم جالس على القبر فرأيت عينيه تدمعان . ثم قال : هل منكم من رجل لم يقارف الليلة [ أهله ] ؟ فقال أبو طلحة : [ نعم ] : أنا يا رسول الله قال : فانزل . قال : فنزل في قبرها [ فقبرها ]

حديث أبي إسحاق قال : 
( صحيح ) أوصى الحارث أن يصلي عليه عبد الله بن يزيد فصلى عليه ثم أدخله القبر من قبل رجلي القبر وقال : هذا من السنة

( صحيح ) ( بسم الله وعلى سنة رسول الله أو : ملة رسول الله صلى الله عليه وسلم )

In xabaasha dhulka xoogaa yar kor looga qaado, lalama simayo dhulka si loo garto inay xabaal tahay i.w.m. sida ku soo aroortay Xaddiiskan:

حديث جابر رضي الله عنه : 
( حسن ) ( أن النبي صلى الله عليه وسلم ألحد له لحد ونصب عليه اللبن نصبا ورفع قبره من الأرض نحوا من شبر )

حديث جابر بن عبد الله قال : 
( صحيح ) ( أتى رسول الله صلى الله عليه وسلم عبد الله بن أبي بعد ما أدخل حفرته فأمر به فأخرج فوضعه على ركبتيه ونفث عليه من ريقه وألبسه قميصه . [ قال جابر : وصلى عليه ] فالله أعلم [ وكان كسا عباسا قميصا ] )

( حسن ) عن أنس بن مالك رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال : 
( من عزى أخاه المؤمن في مصيبته كساه الله حلة خضراء يحبر بها يوم القيامة ) 
قيل : يا رسول الله ما يحبر ؟ قال : ( يغبط )

B. In dadka ay iskugu yimaadaan tacsida darteed meel gaar ah sida guri ama xabaalaha ama masjid.

T. Reerka qofka uu ka dhintay inay cunto u sameeyaan dadka ugu imaanaya tacsida sida ku soo aroortay Xaddiiskan:

 حديث جرير بن عبد الله البجلي رضي الله عنه قال : 
( صحيح ) ( كنا نعد ( وفي رواية : نرى ) الاجتماع إلى أهل الميت وصنيعة الطعام بعد دفنه من النياحة )

حديث عبد الله بن جعفر رضي الله عنه قال : 
( حسن ) لما جاء نعي جعفر حين قتل قال النبي صلى الله عليه وسلم : 
( اصنعوا لآل جعفر طعاما فقد أتاهم أمر يشغلهم أو أتاهم ما يشغلهم )

حديث عبد الله بن جعفر قال : 
( حسن ) ( لو رأيتني وقثم وعبيد الله بن عباس ونحن صبيان نلعب إذ مر النبي صلى الله عليه وسلم على دابة فقال : ارفعوا هذا إلي قال : فحملني أمامه وقال : لقثم : ارفعوا هذا إلي فحمله وراءه وكان عبيد الله أحب إلى عباس من قثم فما استحى من عمه أن حمل قثما وتركه قال : 
ثم مسح على رأسي ثلاثا وقال كلما مسح : 
( اللهم اخلف جعفرا في ولده ) 
قال : قلت لعبد الله : ما فعل قثم ؟ قال : استشهد قال : قلت : والله أعلم ورسوله بالخير . قال : أجل )

Waxa anfacaya qofka dhintay

Midda koowaad: qofka Muslimka ah oo u soo duceeya sida uu Eebbe leeyahay:

والذين جاؤوا من بعدهم يقولون ربنا اغفر لنا ولإخواننا الذين سبقونا بالإيمان ولا تجعل في قلوبنا غلا للذين آمنوا ربنا إنك رؤوف رحيم 

Iyo sida uu Nebiga a.n.k. yiri:

( صحيح ) ( دعوة المرء المسلم لأخيه بظهر الغيب مستجابة عند رأسه ملك موكل كلما دعا لأخيه بخير قال الملك الموكل به : آمين ولك بمثل )

Midda labaad: In laga bixiyo daynta qofka dhintay.

Midda saddaxaad: waxa uu samaynayo ilmaha wanaagsan oo camal wanaagsan ah waalidkana waxaa uu leeyahay ajar la mid ah midka uu sameeyay ilmihiisa isagoon laga yaraynaynin ajarkii ilmaha maxaa yeelay ilmaha waa wixii ay shaqaysteen oo kasbadeen waalidka oo Eebbe Kor ahaaye ayaa wuxuu yiri:

وأن ليس للإنسان إلا ما سعى

Nebiguna a.n.k. wuxuu yiri:

( صحيح ) ( إن أطيب ما أكل الرجل من كسبه وإن ولده من كسبه )

Midda afaraad: Qofka dhintay waxa uu ka tagay oo wanaagyaal ah sida Eebbe uu leeyahay:

ونكتب ما قدموا وآثارهم

Nebiguna a.n.k. wuxuu yiri:

( صحيح ) ( إذا مات الإنسان انقطع عمله إلا من ثلاثة [ أشياء ] إلا من صدقة جارية أو علم ينتفع به أو ولد صالح يدعو له )

Booqashada xabaalaha:

عموم قوله صلى الله عليه وسلم : ( . . فزوروا القبور )

iyo Xaddiiskan:

( صحيح ) عن عبد الله بن أبي مليكة : 
( أن عائشة أقبلت ذات يوم من المقابر فقلت : لها : يا أم المؤمنين من أين أقبلت ؟ قالت : من قبر عبد الرحمن بن أبي بكر فقلت لها : أليس كان رسول الله صلى الله عليه وسلم نهى عن زيارة القبور ؟ قالت : نعم : ثم أمرنا بزيارتها ) . وفي رواية عنها : ( أن رسول الله صلى الله عليه وسلم رخص في زيارة القبور )

 ( حسن ) ( لعن رسول الله صلى الله عليه وسلم ( وفي لفظ : لعن الله ) زوارات القبور )
 

حديث أبي هريرة وغيره : 
( صحيح ) ( زار النبي صلى الله عليه وسلم قبر أمه فبكى وأبكى من حوله فقال : 
( استأذنت ربي في أن أستغفر لها فلم يؤذن لي واستأذنته في أن أزور قبرها فأذن لي فزوروا القبور فإنها تذكر الموت )

Sababta loo booqanayana waxay tahay labadan arimood:

( صحيح ) ( السلام على أهل الديار من المؤمنين والمسلمين ويرحم الله المستقدمين منا والمستأخرين وإنا إن شاء الله بكم للاحقون )

حديث عائشة رضي الله عنه قالت : 
( حسن ) ( خرج رسول الله صلى الله عليه وسلم ذات ليلة فأرسلت بريرة في أثره لتنظر أين ذهب قالت : فسلك نحو بقيع الغرقد فوقف في أدنى البقيع ثم رفع يديه ثم انصرف فرجعت إلي بريرة فأخبرتني فلما أصبحت سألته فقلت : يا رسول الله أين خرجت الليلة ؟ قال : 
( بعثت إلى أهل البقيع لأصلي عليهم )
	

( صحيح ) ( الدعاء هو العبادة ) . ثم قرأ : وقال ربكم ادعوني استجب لكم 

حديث سعد بن أبي وقاص قال : 
( صحيح ) ( جاء أعرابي إلى النبي صلى الله عليه وسلم فقال : إن أبي كان يصل الرحم وكان وكان فأين هو ؟ قال : ( في النار ) . فكأن الأعرابي وجد من ذلك فقال : يا رسول الله فأين أبوك ؟ قال : 
( حيثما مررت بقبر كافر فبشره بالنار ) 
قال : فأسلم الأعرابي بعد فقال : 
لقد كلفني رسول الله تعبا ما مررت بقبر كافر إلا بشرته بالنار 
 

حديث بشير بن الحنظلية المتقدم . قال : 
( حسن ) ( بينا أماشي رسول الله صلى الله عليه وسلم . . . أتى على قبور المسلمين . . . فبينما هو يمشي إذ حانت منه نظرة فإذا هو برجل يمشي بين القبور عليه نعلان فقال : 
( يا صاحب السبتيتين ألق سبتيتك ) 
فنظر فلما عرف الرجل رسول الله صلى الله عليه وسلم خلع نعليه فرمى بهما )

 وقد قال ابن عمر رضي الله عنهما : 
( صحيح موقوفا ) ( كل بدعة ضلالة وإن رآها الناس حسنة )
	

( صحيح ) ( لا عقر في الإسلام )

Waxaana arimahaas ku soo arooray Xaddiiskan:

( صحيح ) عن جابر رضي الله عنه قال : ( نهى رسول الله صلى الله عليه وسلم أن يجصص القبر وأن يقعد عليه وأن يبنى عليه [ أو يزاد عليه ] [ أو يكتب عليه ] ) 

Iyo Axaadiis kaleba.

      7.In loo tukado dhinaca xabaasha sida ku soo aroortay Xaddiiskan:

( صحيح ) عن أبي مرثد الغنوي قال : سمعت رسول الله صلى الله عليه وسلم يقول : ( لا تصلوا إلى القبور ولا تجلسوا عليها )

( صحيح ) عن أبي سعيد الخدري قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : ( الأرض كلها مسجد إلا المقبرة والحمام )

( صحيح ) عن عائشة وعبد الله بن عباس معا قالا : ( لما نزل برسول الله صلى الله عليه وسلم طفق يطرح خميصة له على وجهه فإذا اغتم بها كشفها عن وجهه فقال وهو كذلك : 
( لعنة الله على اليهود والنصارى اتخذوا قبور أنبيائهم مساجد يحذر [ مثل ] ما صنعوا ) 
قالت في رواية : فلولا ذاك أبرز قبره غير أنه خشي أن يتخذ مسجدا

حديث أبي هريرة رضي الله عنه قال : قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : 
( صحيح ) ( لا تتخذوا قبري عيدا ولا تجعلوا بيوتكم قبورا وحيثما كنتم فصلوا علي فإن صلاتكم تبلغني )

( صحيح ) عن أبي هريرة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال : ( لا تشد الرحال إلا ( وفي رواية : إنما يسافر ) إلى ثلاثة مساجد : المسجد الحرام ومسجد الرسول صلى الله عليه وسلم ومسجد الأقصى )

( صحيح ) قوله صلى الله عليه وسلم : ( إن كسر عظم المؤمن ميتا مثل كسره حيا )

حديث أنس بن مالك رضي الله عنه قال : 
( صحيح ) ( قدم النبي صلى الله عليه وسلم فنزل أعلى المدينة في حي يقال لهم : بنو عمرو بن عوف فأقام فيهم أربع عشرة ليلة ثم أرسل إلى بني النجار فجاؤوا متقلدي السيوف كأني أنظر إلى النبي صلى الله عليه وسلم على راحلته وأبو بكر ردفه وملأ من بني النجار حوله حتى أتى بفناء أبي أيوب وكان يحب أن يصلي حيث أدركته الصلاة ويصلي في مرابض الغنم وكان أمر ببناء المسجد فأرسل إلى ملأ من بني النجار فقال : 
( يا بني النجار ثامنوني بحائطم هذا ) 
قالوا : لا والله لا نطلب ثمنه إلا إلى الله 
قال : فكان فيه قبور المشركين وخرب ونخل فأمر النبي صلى الله عليه وسلم بقبور المشركين فنبشت ثم بالخرب فسويت وبالنخل فقطع فصفوا النخل قبلة المسجد وجعل عضادتيه الحجارة وجعلوا ينقلون الصخر وهم يرتجزون و النبي صلى الله عليه وسلم معهم وهو يقول : [ وهو ينق اللبن ] : 
هذا الحمال لا حمال خيبر هذا أبر ربنا وأطهر 
اللهم لا خير إلا خير الآخرة فاغفر للأنصار والمهاجرة 
وفي رواية من حديث عائشة رضي الله عنها : 
اللهم إن الأجر أجر الآخرة فارحم الأنصار والمهاجرة ) 

                       Wixii intaas ka badan oo macluumaad ah wuxuu u noqon karaa Kitaabkii laga turjumay.

  Waxaana intaas ku dhamaaday intuu Eebbe iga waafajiyay inaan ka sheego: Axkaamta Janaasada.

Waxaana Eebbaha Kor ahaaye waydiisanayaa inuu na nooleeyo nolol wanaagsan na dilana annagoo Mu’miniin ah na haleeshiyana kuwa wanwanaagsan

وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمين

وسبحانك اللهم وبحمدك، أشهد أن لا إله إلا أنت، أستغفرك وأتوب إليك.

Eebbow Adigaa xumaan oo dhan ka hufnaa mahadna kuu sugnaatay, waxaan marqaati kacayaa inuusan jirin Eebe aan ka ahayn Adiga, waxaana ku weydiisanayaa dembidhaaf waana kuu toobad keenayaa. 

                      الحمد لله الذي بنعمته تتم الصالحات				
Waxaa mahad iska leh Eebbe kaa soo galaddiisu ku dhammaadaan wanaagyaalku 




#Total Article count: 368
#Total Word count: 197519