#Article 1: Albert Einstein (797 words)


အလ်ဗာတ် အာင်သတာင် () (ၜံင် ၁၄ မာတ် ၁၈၇၉၊ စုတိ ၁၈ ဨပြဳ ၁၉၅၅) ဂှ် ဒှ်အစာသိပ္ပံ မခၞံဗဒှ် တဳအဝ်ရဳရူပဗေဒမွဲတၠတုဲ တ္ၚဲဏအ် မၞိဟ်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ညးနဒဒှ် ညးမဖျေဟ်လဝ် ရိုဟ်ကၞက် တဳအဝ်ရဳမအဆက်စပ်ရ၊၊ ညးကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ မဆေင်ကဵု ရုပ္ပဗေဒ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ ဟိုတ်နူညးပရူ Photoelectric effect ရ၊၊ အာင်သတာင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် တၠပညာသိပ္ပံ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ခေတ်၂၀ ဗွဝ်ကၠံတုဲ လညာတ်တဳအဝ်ရဳညး ပရေင်ကမၠောန်ညးမကၠောန်လဝ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုခေတ်ပိုယ်လၟုဟ်ဏအ် ဒှ်အရာသဇိုင်အဓိက ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအရာမကၠိုဟ်ကေတ် ပရူစက္ကဝါပိုယ်တအ်ရ၊၊

အလ်ဗာတ် အာင်သတာင် ၜံင် ပ္ဍဲ အလ်မ် (Ulm) မဒှ်ဍုင်မနွံ ပ္ဍဲဍုင်ဂျာမနဳ လပါ်သၠုင်ကျာ၊ ပ္ဍဲ ၁၄ မာချ် ၁၈၇၉၊ အပါညးဂှ် ဟေရ်မေန် အာင်သတာင်၊ မိညးဂှ် ပဴလဳနာ ကောချ် (Pauline Koch) ဆဂး ကြဴနူ ညးကတဵုဒှ်မၞိဟ်တုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး ပြံင်အာမံင် မုန်ရှေန် (München) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၀ မဒှ်ဍုင် အပါညး ဟေရ်မေန် အာင်သတာင် (Hermann Einstein) မပံက် ရုင်ကမၠောန် ကပေါတ်လလဳ (Elektrotechnische Fabrik J. Einstein  Cie) ကရောမ်ကော/ဒေအ်ညး Jakob (အမူ/အနာဲ အယ်ဗာတ်)တအ်ရ၊၊ အပါညး ဟေရ်မေန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်သၟာဗၞိက် ကေုာံ အေန်ဂျေန်နဳယာမွဲရ၊၊ ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန်ညးတၟိဂှ် ညးကၠောန်ပ္တိတ် ဒါင်နမဝ် မပ္တိတ်ဓါတ်လလဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၈၈၅ ဂှ် ရုင်ကမၠောန်ဂှ် ထ္ၜးကပေါတ်ဇကု ပ္ဍဲပေါဲထ္ၜးကပေါတ်အံက်တဝ်ပါတုဲ ယၟုမြဟ် မၞိဟ်တီဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ကလိဂွံ ဗကန်ရာန် တၟာဂလိုင်ရ၊၊

စိုပ်သၞာံ ၁၈၉၄ ဂှ် ရုင်ကမၠောန်ဂှ် ဟိုတ်နူ ညးတအ် ဟွံကလိဂွံ အခေါင်ဗလးပၟတ်လလဳ ပ္ဍဲဍုင်မုန်ရှေန် ကဵု ဍုင်သာဲမေန်တုဲ ညးတအ် ဒးကၟာတ်ဒေါအ်ထောအ် ရုင်ကမၠောန်ဂှ်ရ၊၊ 

အလ်ဗာတ် အာင်သတာင် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မကလိဂွံ အာယုက် ၆ သၞာံဂှ်၊ ၜိုန်ရ ညးတေအ် ဒှ်မၞိဟ်မရှ်ေသှ်ေဂျူ (ယူဍ) မွဲကီုလေဝ်၊ လုပ်မံင်ဘာ ကာတ္တလေတ် ဘာပဳတာ (Petersshule)တုဲ ကာလကလိဂွံ အာယုက် ၉ သၞာံဂှ် ပြံင်အာမံင် ဘာLuitpold Gymnasium (တ္ၚဲဏအ် မကော်စ ဘာကဝ်လိက် အလ်ဗာတ် အာင်သတာင် Albert Einstein Gymnasium) ရ၊၊  ဟိုတ်နူ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံပြေပြံင်တုဲ မိမတအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၄ ဂှ် ညးတအ် ပြံင်အာမံင် အဳတလဳ၊ မဳလာန် (Milan) ဗွဲကြဴညိ (Pavia)ရ၊၊ ဆဂး အယ်ဗာတ် အာင်သတာင် ဆက်မံင်အာ ပ္ဍဲမုန်ရှေန် သွက်ဂွံပတုဲဘာကဝ်လိက်ရ၊၊ အပါညးတေအ် နွံပၟိက် မိက်ဂွံကဵု အလ်ဗာတ် အာင်သတာင် ဒှ် အဳလက်ထရန်အေန်ဂျေန်နဳယာရ၊၊ အလ်ဗာတ် ဟွံဒးစိုတ် နဲဗတောန်လိက်ကဝ်လိက်ဂှ်တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၈၉၅ ဂှ် ညးတေအ်တိတ်ထောအ် နူဘာတုဲ အာကၠောန်ကမၠောန် ကရောမ်အပါညးတေအ်ရ၊၊ 

အခိင်ညးကလိဂွံ အာယုက် ၁၆ သီုဟွံတုဲလဝ် ဘာကဝ်လိက်မွဲသာ် ညးတေအ် ကလိဂွံအခေါင် လုပ်စမ် သွက်ဂွံတိုန်ဘာတန်သမၠုင် ကွတ်စက် ပ္ဍဲဇြူရေချ် (Zürichs) ရ (ကဆံင် မတုပ် ကုတက္ကသိုလ်နဲပညာ)ရ၊၊ ၜိုန်ရ ပ္ဍဲကဵုဘာသာရူပဗေဒ ကဵု သင်္ချာဂှ် ကလိဂွံ စၟတ်သၠုင်အိုတ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲဘာသာတၞဟ် ညးတေအ် ဟွံမာန်တုဲ ညးတေအ် ဟွံအံင် လုပ်တိုန်ဘာ ဟွံဂွံရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတေအ် ဒးကလေင်တိုန်ကဝ်လိက် သွက်ဂွံကလိဂွံအခေါင်လုပ်တက္ကသိုလ် ပ္ဍဲအာရုတ် (Aarau, Schweiz) ရ၊၊ တုဲဂှ် ညးတေအ် တိုန်ဘာတန်သမၠုင်ကွတ်စက်တုဲ ပန်သၞာံဂတဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၀ ဂှ် ညးတေအ် ကလိဂွံ ဒဳပလဝ်မာ ရ၊၊ 

ပ္ဍဲအခိင်ညးတေအ် မပဒတဴ ပ္ဍဲဇြူရေချ်ဂှ် အလ်ဗာတ် ဒးပအပ်ထောအ် ဒဒှ် ကောန်ဍုင်ဂျာမနဳရ၊၊ အပါညးလေဝ် တုပ်စိုတ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ညးတေအ် မပေင်အာယုက် ၁၇ သၞာံ နကဵုသၞောတ်ဍုင်ဂျာမနဳ ဇၟာပ်မၞိဟ်မပေင်အာယုက် ၁၇ ဒးလုပ်ပၞာန်ဂှ် ညးတေအ် ဟွံဒးလုပ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ် ဒှ်မၞိဟ် မသက်ကုဍုင်မွဲ တုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၀၁ ဂှ် ညးတေအ် ကလိဂွံဒှ် ကောန်ဍုင် သွိတ်ဇြလာန်ရ၊၊

အယ်ဗာတ် အာင်သတာင် ဂွံစုက်လုက် ကုသမ္ဘာညးကၠာ မိလေဝါ Mileva Maric ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ညးမတိုန်ဘာ ပ္ဍဲဇြူရေချ်ဂှ်ရ၊၊ မိလေဝါလေဝ် တိုန်ဘာ ရူပဗေဒ ကေုာံ သင်္ချာကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ်သၟးရတိုန်တုဲ ပ္ဍဲမွဲဘာဂှ မိလေဝါမွဲရ ဒှ်မၞိဟ်ဗြဴ၊၊ ညးတအ် စုက်လုက် ရေင်သကအ်တုဲ မိလေဝါဂှ် မံင်ကရောမ် အလ်ဗာတ်အာင်သတာင်ကီုလေဝ် ကာလသွဟ်လိက်ဂှ် ညံင်ရဴအယ်ဗာတ် အာင်သတာင် မကလိဂွံ စၟတ်ခိုဟ်ဂှ် မိလေဝါ ဟွံကလိဂွံ သီုဟွံအံင်ရ၊၊ 

ဟိုတ်နူ မိလေဝါ တန်အာဂဝ်ဂၞဴတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၃ ဂှ် ညးတအ်ညးၜါ ညးထပ်တဲရေင်သကအ်ရ၊၊ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ်ၜါ၊ ဟာန်သ် အလ်ဗာတ် (၁၉၀၄) ကဵု Eduard (၁၉၁၀)၊၊ ကောန်ဍောတ်ညးဂှ် ဒးဒုင်ပလံင်ဏာ ဒၞာဲလွဳလွတ် ဟိုတ်နူကဵု ယဲသကိဇြောဖြာနိ (မဒှ်ယဲမဆေင်ကဵုစိုတ်)တုဲ ချိုတ်အာ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ၊၊ ကောန်ဇၞော်ဂှ် ပြံင်အာမံင် ဍုင်အမေရိကာန် ကာလ်လဳဝှဝ်နဳယာတုဲ ဗွဲကြဴ ဒှ်အစာဘာတက္ကသိုလ်၊ ဟွံမဲ အဆက် ကုအပါညးတေအ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ အလ်ဗာတ် ကဵု မိလေဝါ ညးၜါ ကၠာဟွံစှ်ေဒၞာဲဂှ် ကလိဂွံလဝ် ကောန်ဗြဴမွဲဏီ လဳသေတ် (Lieserl)၊၊ ဆဂး ပရူကောန်ၚာ်ဗြဴဏအ်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးရ၊၊ ညးလ္ၚဵုဟီု ကောန်ၚာ်ဗြဴဂှ် ချိုတ်အာ ပ္ဍဲအခိင်ဍောတ်တ်၊ ညးလ္ၚဵုဟီု ကောန်ၚာ်ဗြဴဂှ် ဒးဒုင်လွဳဗ္စအတေင် / ဒးဒုင်ကေတ်ဏာ နူမိမတုဲ ကဵုညးတၞဟ်လွဳဗ္စ၊၊  အလ်ဗာတ် ကဵု မိလေဝါ ပြးရေင်သကအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၆၊၊ အာင်သတာင် ဒှ်မၞိဟ် မိက်ဂွံပြးတုဲ မိလေဝါ အာတ်မိက် သြန်လောဲ၊၊ သြန်မကလိဂွံ နူလာပ်နဝ်ဗဴဂှ် ဒးလောဲလဝ် ဗြဴဏအ်ပါကီုရ၊၊ ပ္ဍ္ဲအခိင်ဂှ် အာင်သတာင် ဟွံကလိဂွံလာပ်နဝ်ဗဴဏီရ၊၊ ဆဂး လအ်ကဵုပြဟ် ညးဒးကလိဂွံရောင်ဂှ်လေဝ် ညးတေအ်ဆိင်ဒးဒၟံင်ရ၊၊ မိလေဝါလေဝ် ဒှ်မၞိဟ်မကေင်တိုန်လဝ်ဘာ မဆေင်ကဵု ရူပဗေဒကီုတုဲ လိက်အာင်သတာင် မချူလဝ်ဂှ် ညးတေအ် ဗိုင်ချူပလေဝ်ကဵု မအရေဝ် မလိက်တုဲ မိလေဝါလေဝ် စှ်ေစိုတ် အာင်သတာင် ဒးကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတအ် တုပ်လဝ်စိုတ် ရေင်သကအ် ကာလကလိဂွံလှုဲနူ လာပ်နဝ်ဗဴမ္ဂး ဒးလောဲကဵုဗြဴညးတေအ်ရ၊၊ ပြးရေင်သကအ်တုဲ မိလေဝါ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ပြံင်အာမံင် ဇြူရေချ်၊၊ ကာလ အာင်သတာင် ကလိဂွံ လာပ်နဝ်ဗဴ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ ဂှ် အတိုင်မကဵုလဝ် ဂတိပါင်ဂှ်ဟေင် သြန်ဗွဲမဂၠိုင် ညးတေအ် ပလံင်ဏာကဵု မိလေဝါရ၊၊ လှုဲတအ်ဂှ် မိလေဝါ ရာန်ကေတ် သ္ၚိဌာန် သွက်ဂွံလိင်စ ပ္ဍဲဍုင်ဇြူရေချ်ရ၊၊

၂ ဂျူလာင် ၁၉၁၉ ဂှ် အာင်သတာင် စှ်ေဒၞာဲတၟိပၠန်ရ၊၊  အလန်ဏအ် ညးတေအ် စှ်ေဒၞာဲ ကုကောန်ၝာဲကောန်ဒေအ်ညးတေအ် အလ်သာ Elsa Löwenthal၊၊ အလ်သာဂှ် ကာလဍောတ်တ် ကလိဂွံလဝ် ယၟုလက္ကရဴ အာင်သတာင်ကီုရ၊၊ ကာလစှ်ေဒၞာဲ (တၠသ္ၚိတြေံ)ဂှ် ကေတ်စ ယၟုလက္ကရဴ တၠသ္ၚိတုဲ ယၟုလက္ကရဴဂှ် ဒှ်အာ Löwenthal ရ၊၊ အလ်သာဂှ် အာယုက်ဇၞော် နူအလ်ဗာတ် ပိ သၞာံ၊၊ နကဵု အိန်ထံင်ဏအ်ဂှ် ညးတေအ် ဟွံကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်ရ၊၊

ကြဴနူ မအံင်ကေတ် နူတက္ကသိုလ် သွက်ဂွံတိုန်ဘာ ပ္ဍဲဇြူရေချ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၀ ဂှ်တုဲ အာင်သတာင် ပတိုန်ကမၠောန် ပ္ဍဲကဵုတက္ကသိုလ်နာနာ နကဵုကဆံင်တၠပညာရ၊၊ လုကဴ ပွိုင်ၜါသၞာံ ညးတေအ် ဂၠာဲဒၟံင်ကမၠောန် ဒၞာဲတၠပညာကီုလေဝ် ဟွံအံင်ဇၞး၊၊ အစာဘာတအ်ကီု ပ္ဍဲကဵုဗွိုင်တၠပညာတအ်ကီုဂှ် အာင်သတာင်ဝွံ ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် မၞိဟ်မာနသၠုင်မွဲ ကေုာံ မၞိဟ်စိုတ်ဟွံဂၠိင်မွဲဂှ်ရ သွက်ညးတေအ် ဂွံကလိဂွံ ကမၠောန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ် နကဵုဒၞာဲတၠပညာမွဲဂှ် ဝါတ်ဂါတ်ဒၟံင်ရ၊၊

ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အာင်သတာင် ကလိဂွံကမၠောန် မလုပ်စၞးညးမွဲမွဲ မွဲလစုတ်တ်ဟေင်တုဲ ဂွံဆတန်တဴဂျိုင်အာ လမျီုမာန်ဓဝ်ဟေင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်ကာလဂှ် ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဘဝညးတေအ် ဟွံညိင်ဝတ် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ရ၊၊ ကမၠောန်ဂှ် ဂၠာဲဟွံဂွံ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် အပါညးတေအ် ဒးစုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၂ ဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အပါညးတေအ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ပရေင်အံင်ဇၞးညးတေအ်တုဲ ညာတ်ကေတ်ညးတေအ် နဒဒှ် မၞိဟ်ဟွံလုပ်အသုင်မွဲရ၊၊

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၃ ကြဴနူ ညးတေအ် မကလိဂွံ ကမၠောန်မလုပ်စၞးဂှ်မွဲလစုတ်ဂှ် ကလိဂွံအာကမၠောန် ပ္ဍဲဒၞာဲမရပ်စပ် ပရေင်စက် မဆေင်ကဵု မစၟတ်သမ္တီ အခေါင်အပိုင်ပြဳ ပ္ဍဲဍုင်ဗေရ်န် (Bern) ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အာင်သတာင် ဒးအေင်ဒုင်လဝ် သွက်ဂွံဂၠာဲကမၠောန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်တုဲ ဒးကၠောန်အာကမၠောန် သွက်ဂွံဂွံလှုဲရ၊၊ 

အာင်သတာင် ကဵု ရဲညးတေအ် ပံက်ကမၠောန်မွဲ မကော်စ The Olympia Academy ပ္ဍဲဍုင်ဗေရ်န် မဒှ်ဒၞာဲမကောံရေင်သကအ်တုဲ ချပ်ဂၞန် ပရေင်ဒဿန ကေုာံ ပြသၞာ သိပ္ပံမသဘာဝဂမၠိုင်ရ၊၊

အာင်သတာင် ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာဒံက်တာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၅ နူကဵု တက္ကသိုလ် ဇြူရေချ် ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ညးမကၠောန်ဒၟံင် သွက်တဆိပ်ကြာဒံက်တာဂှ် ပါမောက္ခရူပဗေဒ အလ်ဖရေဒ် ကလေန်နာ (Alfred Kleiner) ဒှ်မၞိဟ် မစၞောန်ဂၠံင် ကုညးတေအ်၊ ညးတေအ် ချူလိက် ပရူရူပဗေဒ နကဵု က္ဍိုပ်လိက် A New Determination of Molecular Dimensions. လိက်ဂှ် ကလိဂွံ ပစၞတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် သၞာံ ၁၉၀၅ တုဲ ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာဒံက်တာရ၊၊ 

ပ္ဍဲအခိင် အကြာသၞာံ ၁၉၀၂ စဵုကဵုစိုပ် ၁၉၀၆ အာင်သတာင် မကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်စၟတ်သမ္တီအခေါင်အပိုင်ပြဳဂှ်လေဝ် ညးတေအ် ချူလဝ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵု ရူပဗေဒ ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၅ ဂှ် ဒှ်သၞာံ အာင်သတာင် မချူပတိတ် လိက်ပရေင် မဆေင်ကဵုသိပ္ပံဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊ လိက်ပရေင်တအ်ဂှ် နူကဵု လိက်မဂ္ဂဇြေန်ရူပဗေဒ တက်ပ္တိတ်လဝ်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၞာံ ၁၉၀၅ ဂှ် ဒှ်သၞာံ အာင်သတာင် မအံင်ဇၞး စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊  လိက်ပရေင်ပန် မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၅ ဂှ် ဒှ်လိက်သဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် သွက်ရူပဗေဒ ခေတ်တၟိရ၊၊ 

ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ပထမတုဲ ပရေင်ဒစဵုဒစး ဂကူဂျူ မကော်ဂး ဝါဒဒစဵုဒစးသေမိတေတ် (Antisemitism)ဂှ် ဒြဟတ်ဇၞော်တိုန် ပ္ဍဲဍုင်ဂျာမနဳရ၊၊ အာင်သတာင်လေဝ် ဒှ်မၞိဟ် ဂကူဂျူမွဲကီုတုဲ ဒးဒုင်တးပါဲ ဒစဵုဒစးကၠုင်ရ၊၊ ကြဴနူ ဝန်ဇၞော်ကာဍုင်သအာင်ဂျာမနဳ ညးမဒှ်ဂကူဂျူ Walther Rathenau မဒးဒုင်ဂစိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၂ ဂှ်တုဲ အာင်သတာင်လေဝ် ဒးဒုင်ဘပဠကၠုင် သွက်ဂွံဒးဒုင်ဂစိုတ် ကုညးစိုတ်ဂကူ သကာတ်မြဟ်တအ်ကီုရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၃ ဟေတ္တလာ ကလိဂွံအဝဵုဍုင်တုဲဂှ် အာင်သတာင် ဒးဒုင်စုတ်စောဲ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မဇၞော်မောဝ်ပတိုန် ရူပဗေဒဂျူ ရ၊၊ အာင်သတာင် ပြံင်အာမံင်ထောအ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်တုဲ ညးကလိဂွံကမၠောန် ပ္ဍဲအေန်သတဳကျုတ် သွက် လ္ၚတ်ဖန်ဗဒှ် (Institute for Advanced Study) ပ္ဍဲဍုင်ပရိန်စေတောန် တွဵုရးနယူဂျာသေယ် (Princeton, New Jersey) ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၀ ဂှ် ညးကလိဂွံဒှ် ကောန်ဍုင်အမေရိကာန်ရ၊၊ ညးဆက်လ္ၚတ် လှာဲပတိုန် တဳအဝ်ရဳအဆက်စပ် (Relativity Theory) ကေုာံ ကွောန်တုမ်မေကာနိစ် (Quantum mechanics) ညး စဵုကဵု စုတိ ပ္ဍဲပရိန်စေတောန်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၅ ဂှ်ရ၊၊ 

ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂ သၞာံ ၁၉၃၉ ဂှ် အာင်သတာင် ချူဗစိုပ် လိက်ဂရင်ဗတီ ကုသမတအမေရိကာန် ဖရာန်ကလိန် (Franklin D. Roosevelt)သွက်ဂွံ စကၠောန်ရုင်မပ္တိတ် ဏျူကလဳယာမွဲရ၊၊ အာင်သတာင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမချူလိက် Russell–Einstein Manifesto မဒှ်လိက် ဗီုဂွံကၠောန်ပ္တိတ် ဏျူကလဳယျာရ၊၊

အလ်ဗာတ် အာင်သတာင် လမျီုတိတ်အာ ပ္ဍဲ ၁၈ ဨပြဳ ၁၉၅၅ ပ္ဍဲအခိင်နူဂယး ကြဴနူ မတိုန်စိုပ် ရုင်ဂဥုဲ ပ္ဍဲပရိန်စေတောန် ဂွံမွဲဗတံဂှ်ရ၊၊ ကာလညးစုတိဂှ် ညးကလိဂွံ အာယုက် ၇၆ သၞာံ၊၊ ညးစုတိတုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် သဝ်ဝန် Thomas Stoltz Harvey ဂၠံက်ပ္တိတ်ကေတ် ကၠေင်က္ဍဟ်ညး သီုကဵု ဟွံကလိဂွံ အခေါင် နူဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးရ၊၊ ကၠေင်က္ဍဟ်ညးဂှ် ဂိုင်စွံလဝ် သွက်ဂွံဆက်လ္ၚတ်အာ အစောမ်စရာဲညးရ၊၊ ဇွညးမသှ်ေဒၟံင်ဂှ် ညးတအ် အာတိုပ်ထောအ် ဒၞာဲမၞိဟ်ဂမၠိုင် ဟွံဂွံတီကေတ် ဟွံမာန်ရ၊၊




#Article 2: Charles Otto Blagden (279 words)


ချာလ် အတ္တဝ် ဗလက်ဒေန် (အင်္ဂလိက် - Charles Otto Blagden) (၆ သေတ်တေန်ပါ ၁၈၆၄ - ၂၅ အဝ်ဂေတ် ၁၉၄၉) ဝွံ ဒှ် ဂကူအင်္ဂလိက် အစာဝင် ရးဗၟံက် ကေုာံ လိက်တြေံတြဟ် ဗွဲတၟေင် လိက်ခေတ်တြေံ မလေ၊ မန် ကေုာံ ပျူ၊၊ လိက်တၟအ်တြေံ (လိက်တၟအ် ဖရပထုံ) မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်သေံဂှ် နကဵုညး မဒှ်မၞိဟ် မဗှ်ထ္ၜး ဒှ်လိက်မန်တုဲ ဝင်ဍုင်သေံ ခေတ်တြေံ မဒှ်လဝ် ဍုင်မန်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊ ပါဲနူ လိက်မန်တြေံတုဲ လိက်ပျူလေဝ် ညးရ ဒှ်မၞိဟ် မဗှ် မဗၟံက်ထ္ၜး ဗီုဂွံဗှ် ကၠာအိုတ်၊၊

ဗလက်ဒေန် ဘာတုဲ နူ ဒုလ်ဝိချ် ကဝ်လိက်(Dulwich College) ဍုင်လာန်ဒါန်တုဲ ကလိဂွံ လာပ်ကတ်ပညာ ဇရေင် ကောရ်ပုသ် ခရိသတိ ကဝ်လိက်၊ တက္ကသိုလ် အံက်စ်ဝှောတ် (Corpus Christi College, Oxford University) သွက်ဂွံလ္ၚတ် ဘာသာလိက်ပတ် (Classics) တုဲ အံင်ဇၞးအာ နကဵုဂုဏ်တၟေင်ရ၊၊

စိုပ်သၞာံ ၁၈၈၈ ဂှ် ဗလက်ဒေန် ဂွံဒုင်ခပတိုန် ပ္ဍဲဂကောံသၟိင်ဇၞော် (Straits Settlements) မဒှ်ဂကောံသၟိင်တၠ အင်္ဂလိက် သွက်ဂွံပကင်ရင် ဍုင်ရးကဝ်လဝ်နဳ အင်္ဂလိက်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲဒေသမလေယ (Malaya) နကဵုတာလျိုင် ညးမအုပ်ဓုပ် ကေုာံ နာဲဗစာ ပ္ဍဲ မလက္ကာ ကေုာံ သေန်ကာပူ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၇ ဂှ် ဟိုတ်နူယဲတုဲ ညးကလေင်စဴအာ ဍုင်အင်္ဂလာန်၊ သၞာံဂတဂှ် ညးဂွံဒှ် အစာ (Holt Scholar) ပ္ဍဲဘာ ဂရေ အေန် (Gray’s Inn) ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၈၉၇ ညးဂွံဒှ် အစာသၞောဝ်ဥပဒေ တုဲ ပွိုင် ၁၇ သၞာံ ညးရေင်တၠုင်ဒၟံင် နဒဒှ်ကမၠောန် မဆေင် ကဵုသၞောဝ်ဥပဒေ၊ ပ္ဍဲအခိင်မွဲစွံဂှ် ညးချူပတိတ် လိက်ပရေင်အကေလ်ဒမေတ် (academic article) မဆေင် ကဵုလိက်မလေ၊ လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပျူရ၊၊ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၆ ဂှ် ဘာဗတောန်ရးဗၟံက် (School of Oriental Studies) ဂှ် ကလေင်ဒက်ပ္တန် နဒဒှ် ကဝ်လိက် ပ္ဍဲသၞောဝ် တက္ကသိုလ်လာန်ဒါန် (A Constituent College of the University of London) သွက်ဂွံသၠုင်ပတိုန် ကဆံင်ဗတောန်လ္ၚတ် အရေဝ်ဘာသာအာရှ သွက်ဂွံဗတောန်လ္ၚတ် ဂွံအုပ်ဓုပ် နဒဒှ်သၟိင်တၠ အေန်ပါယာဗြိတိန်၊ ဘာဂှ် စဒုင်တဲကွးဘာ ပ္ဍဲဂိတုဇန်နဝါရဳ ၁၉၁၇၊၊ ဗလေတ်ဒေန် ဂှ် မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် နဒဒှ် အစာမစၟဳစၟတ် သွဟ်လိက် ဘာသာမလေ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လာန်ဒါန် နူသၞာံ ၁၉၁၀ တေအ်ရတုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၁၇ ဂှ် ညးဂွံဒှ် ကထိက ပ္ဍဲဘာသာမလေ ပ္ဍဲဘာဗတောန်ရးဗၟံက်ဂှ်ရ၊၊ ကြဴနူဂှ် ညးဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဂဥုပ်ပါမောက္ခ တုဲ ဒေါအ်ဇူ နူကမၠောန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၅ ရ၊၊ 

ဗလက်ဒေန် ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် နဒဒှ် ဒု-ဥက္ကဌ ပ္ဍဲ ဂကောံ (Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland) အကြာသၞာံ ၁၉၂၃ - ၁၉၃၃ ကဵု ၁၉၃၅-၁၉၃၈ ရ၊၊ နူသၞာံ ၁၉၃၈ စဵုကဵု မစုတိဂှ် မဂွံခပတိုန် ပ္ဍဲဂကောံဂှ် နဒဒှ် ဒု-ဥက္ကဌ ဂုဏ်တၟေင်ရ၊၊ ညးစုတိကလိလောန်အာ ဘဝပရလိုက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၉ နကဵုအာယုက် (၈၄) ရ၊၊ ညးသီုကဵုဒှ် ဒု-ဥက္ကဌ ပ္ဍဲဂကောံမနုဿဗေဒ (Royal Anthropological Society) ကီုရ၊၊ 

နကဵု တက္ကသိုလ်လ္ဂုင်ဂှ် ဇိုန်နှင်ကဵုညး တဆိပ်ကြာ D.Litt. ဒံက်တာ မဆေင်ကဵုလိက်ပတ် ကီုရ၊၊ ဒံက်တာဗလက်ဒေန် ဝွံ ၜိုန်ရ မဒှ်အစာလိက်တၟအ်မန် လိက်တၟအ်ပျူ မၞိဟ်မဗၟံက် ပတိုန် ဗီုဂွံဗှ် လိက်မန်တြေံ ကဵု လိက်ပျူတြေံကီုလေဝ် ဍုင်မန်ဗၟာဂှ် ဆမွဲအလန်ကီု ဟွံကေင်စိုပ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူညး မဒှ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် ဗီုဂွံလ္ၚတ်ဗှ် လိက်မန်တြေံ လိက်ပျူတြေံတုဲ နဒဒှ် မအံက် လိက်တၟအ်မန် လိက်တၟအ်ပျူဂှ် ညးဂမၠိုင် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ 

 




#Article 3: Eugene Merle Shoemaker (1380 words)


ဂျေန် ရှဝ်မုက်ကာ () (ဨပြဳ ၂၈၊ ၁၉၂၈ -ဂျူလာင် ၁၈၊ ၁၉၉၇) လဆောဝ် ပံင်ယၟု နကဵု Gene Shoemakerဝွံ ဒှ်တၠပညာဘူမိဗေဒ ဂကူအမေရိကာန်၊ တုဲ ဒှ်မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာမခၞံဗဒှ် ဘာသာသိပ္ပံဂြိုဟ်အကာသ (planetary science)ကိုပ်ကၠာအိုတ် မွဲတၠရ။ ညးဝွံ ယၟုမြဟ်တဴ နကဵု ညးမဂွံဆဵုကေတ် သၞံင်ဒဂုဲ (Comet Shoemaker–Levy 9) မစွံ ကုသမ္ဘာညး Carolyn S. Shoemaker ကေုာံ David H. Levy တအ်ရ။ သၞံင်ဒဂုဲဏအ်ဂှ် အာဇီု ဂြိုဟ်ဂျူပိတာ (Jupiter) ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် သၞာံ ၁၉၉၄ ဗီုမဇီုဂှ် ဗလးထ္ၜး ပ္ဍဲတဳဝဳ အလုံလိုက်မွဲရ။ တုဲပၠန် ရှဝ်မုက်ကာဂှ် သီုဒှ်မၞိဟ် မလ္ၚတ် ဒၞာဲခလံက်ဂၠးတိ ဗီုကဵု Barringer Meteor Crater ပ္ဍဲအရိဇြဝ်နာရ။ ရှဝ်မုက်ကာဂှ် ဒှ်ဒါရာ်တာ ဂကောံသုတေသန မလ္ၚတ်ပထဝဳသၞံင်အကာသ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (the United States Geological Survey's Astrogeology Research Program) ကၠာအိုတ်ရ။ တုဲပၠန် အရာညးဂမၠိုင် မတီ ဂျေန် မွဲပၠန်ဂှ် ညးဂွံ မဂွံအခေါင်တိုပ်ဇုတ်ညးတေအ် လတူဂိတုကၠာအိုတ်ရ။ 

ရှဝ်မုက်ကာ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲလောသ် အေန်ဂျလေသ် (Los Angeles) ကာလဳဝှောရ်နဳယျာ (California) ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ မဒှ်ကောန် အစာဘာ မူရေလ် မေ (Muriel May) ကေုာံ George Estel Shoemaker မဒှ် သၟာဗ္ၚ၊ သၟာပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ အစာဘာ ကေုာံ ရုပ်ဒမျိုင် (motion pictures)ရ။ မိမညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ဇာတိ နူကဵု Nebraska။ ပ္ဍဲအခိင် ကာလညးဍောတ်တ်ဂှ် မိမညးတအ် ပြံင်လုပ်မံင် အကြာလောသ် အေန်ဂျလေသ် ကဵု နျူယံက်၊ ဗာပ်ဖလဝ် ကေုာံ Wyomingတုဲ အပါညး George ဂှ် လုပ်ကၠောန်ကမၠောန် နာနာသာ်ရ။ အပါညးတေအ်ဂှ် ဟွံမိက်မံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဇၞော်တုဲ ဒးဂၞပ် ကမၠောန် နကဵုကဆံင် ဒါရာ်တာ ပ္ဍဲကဵု ဘာ Civilian Conservation Corps (CCC) ပ္ဍဲဍုင် Wyoming မဒှ်ကွာန်ဍောတ်တ်မွဲရ။ ဆဂး မိညးတေအ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် ယဝ်ရကောန်ဇကု ပ္ဍဲကွာန်ရးမ္ဂး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ဍိုဟ်ကေက် ဍိုန်လျတုဲ မိက်ဂွံမံင် လတူဍုင်ဇၞော်ရ။ ကာလ မိညးတေအ် ကလိဂွံ ကမၠောန်အစာဘာ ပ္ဍဲ ဍုင်ဗာပ်ဖလဝ် ဘာကဝ်လိက်အလဵုအသဳ (State Teachers College at Buffalo) အခိင်ဘာပံက်မ္ဂး ညးတေအ် မံင်ကရောမ်မိညးတေအ် ပ္ဍဲဗာပ်ဖလဝ်တုဲ အခိင်ကညင် ဘာကၟာတ်မ္ဂး ညးတအ် ပြံင်မံင် ပ္ဍဲဒၞာဲအပါညးတေအ် ကွာန် Wyoming ရ။ ဂျေန် စိုတ်ထတ် သွက်ဂွံလ္ၚတ် ပရူတၟအ်ဂမၠိုင်ရ။ တုဲ ညးတေအ် ဂွံအခေါင်လ္ၚတ် ပ္ဍဲကဵု တိုက်ထ္ၜးပျးဗာပ်ဖလဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲခန်ထ္ၜးသိပ္ပံရ။ ညးတေအ် တိုန်ဘာတန်စတုတ္ထ ပ္ဍဲကဵု ဘာ the School of Practice တုဲ စနူအခိင်ဂှ် ညးတေအ် စပကောံ တၟအ်ဂကူနာနာ ဓါတ်မိနေရလ်နာနာရ။ ကြဴနူဂှ် မွဲသၞာံဂှ်  ညးတေအ် သီုတိုန်ဘာ ကဆံင်တန်သမၠုင် ပ္ဍဲအခိင်သဝ်တ္ၚဲကီုရ။ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် လောသ် အေန်ဂျလေသ် ပၠန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ်တုဲ ဂျေန်လုပ်တိုန်ဘာတန်သမၠုင် ပ္ဍဲ Fairfax High School။ ကာလဂှ် ညးတေအ် ကလိဂွံအာယုက် ၁၃ သၞာံရ။ ကြဴနူဂှ် ပိသၞာံ ညးတေအ် ဘာတန်သမၠုင် အာစိုပ်ဒတုဲရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးတေအ် မတိုန်ဒၟံင် ဘာတန်သမၠုင်ဂှ် ညးတေအ် သီုဓဇက် ဂြဝ် ပ္ဍဲဂကောံဂဳတဘာ (the school orchestra)ကီုရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲပရေင်ကာယဗလလေဝ် စိုန်သကီု စိစောန်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဘာကၟာတ်မ္ဂး ညးတေအ် လုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဒၞာဲချူမတ် (lapidary)

ဂျေန် လုပ်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲ California Institute of Technology ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၄ ကာလညးတေအ် မကလိဂွံအာယုက် ၁၆ သၞာံဂှ်ရ။ သကအ်ရဲ ပ္ဍဲဘာညးတေအ်ဂှ် အာယုက်ဇၞော် နူညးတေအ်အိုတ်တုဲ ကၠာဟွံစိုပ် ပၞာန်ဂၠးတိအလန်ဒုတိယဂှ် ညးတေအ် ဘာတိုန်ရ။ ဂျေန် ကလိဂွံ ဗြးမဟိမု ဗာတ်ချ်လာ ဒဳဂရဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ ကာလညးတေအ် မကလိဂွံ အာယုက် ၁၉ သၞာံရ။ တုဲဂှ် ညးတေအ် ကေတ် သွက်ဂွံလ္ၚတ်တၟအ် Precambrian metamorphic rocks မနွံ ပ္ဍဲ နျူ မက္ကဇြဳကဝ် လပါ်သၟဝ်ကျာတုဲ ကလိဂွံ ဗြးမဟိမုမဟာ (M. Sc. degree) နူကဵု Caltech ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၉ ရ။

အခိင်ကာလ ဂျေန် မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲ Caltech ဂှ် သကအ်ရဲညးတေအ် မွဲဂှ် ဒှ် Richard Spellman မဒှ်ညး မကၠုင်နူ ချဳကဝ်၊ ကာလဳဝှောရ်နဳယျာ။ ကာလညးတေအ် မလုပ်ကၠောန်ဒၟံင် အစဳအဇန်ဒံက်တာ ပ္ဍဲကဵုတက္ကသိုလ် Princeton University ဂှ် ညးတေအ် ကလေင်အာ ကာလဳဝှောရ်နဳယျာ သွက်ဂွံ တိုန်သဘင်ပမ္ၚဵုထပ်တဲ Richard ပ္ဍဲကဵု သၞာံ ၁၉၅၀ ဂှ်ရ။ ကာလဂှ် ညးတေအ် ဂွံဆဵု ကဵုဒေအ် Richard မနွံယၟု ကာရဝ်လေန် (Carolyn) ရ။ ကာရဝ်လေန်ဂှ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန် Gallup၊ နျူမက္ကဇြဳကဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၉၊ ဆဂး ခြာဟွံလအ်ဂှ် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတအ် ပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲချဳကဝ် (Chico) တုဲ ညးတအ် ဆက်မံင်အာ စဵုကဵု အခိင်ဂှ်ရ။ ကာရဝ်လေန်ဂှ် ကလိဂွံ ဗြမဟိမုဒဳဂရဳ နူကဵု ကဝ်လိက်ချဳကဝ် (Chico State College) ဘာသာဝင် ကေုာံ ပရေင်သိပ္ပံပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။ ညးတေအ် မွဲလှ်ေကီု စိုတ်ဟွံလုပ်စ လပါ်ကွတ်သိပ္ပံရ။ ဆဂး စုက်လုက် ကုဂျေန်တုဲ ညးတေအ် စိုတ်လုပ်စတုဲ တိုန်တန်ဗတောန် မဆေင်ကဵု ပထဝဳ ပ္ဍဲကဝ်လိက်ရ။ ဆဂး ညးတေအ်ထေင် ဒှ်အရာ စိုတ်မလုပ်စခိုဟ် မွဲဟွံသေင်ရ။ ညးၜါဂှ် ဖျေဟ်ဒၞာဲဒက်အိန်ထံင် ပ္ဍဲကဵု ၁၇ အဝ်ဂေတ် သၞာံ ၁၉၅၁ ရ။

ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်ပိ၊ ကောန်ဗြဴၜါ ကဵု ကောန်တြုဟ်မွဲ။ ကာရဝ်လေန်ဂှ် ဒှ်အာမၞိဟ်မမင်မွဲသ္ၚိ ကေုာံ ရံင်စကောန်ၚာ် ပ္ဍဲသ္ၚိရ။ ကၠာညးတအ် ဟွံစှ်ေဒၞာဲဂှ် ၜိုန်ရ ညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် အစာဘာကီုလေဝ် ဟွံပြေပြံင်တုဲ တိတ်ထောအ်ရ။ ကာလကောန်ၚာ်တအ် ဇၞော်ဂေါဝ်အိုတ်တုဲ ကာရဝ်လေန် ကမၠောန် သွက်ကၠောန် ဟွံမဲ လ္ၚုတုဲ ဂျေန် ကဵုကသပ် ကဵုတိုန်ဘာ စပ်ကဵု နက္ခတ္တဗေဒ တုဲ လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲဂကောံညးတအ် သွက်ဂွံမင်ရံင် အကာသရ။ ကာလ ညးတေအ် ကလိဂွံအာယုက် ၅၁ ဂှ် ဂွံဒှ် သၟာနက္ခတ္တဗေဒ (a planetary astronomer) မွဲတုဲ ဆက်ကၠောန်အာကမၠောန်ဂှ်ရ။

ဂကောံသုတေသနပထဝဳ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (United States Geological Survey) (USGS) ခပတိုန်ကမၠောန် ကုဂျေန် နူသၞာံ ၁၉၅၀။ တာလျိုင်ညးတေအ် ကၠာအိုတ်ဂှ် သွက်ဂွံဂၠာဲ ဓါတ်ယူရေနဳယာမ် (uranium deposits) ပ္ဍဲဥထာ (Utah) ကဵု ကဝ်လဝ်ရာဒဝ် (Colorado)ရ။ ပရေင်ကမၠောန်ညးတေအ် ဂတဂှ် သွက်ဂွံလ္ၚတ် လၟေင်ဒဒှ်ဒဵုခတိုဟ် (volcanic processes) မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ညးမလ္ၚတ်လဝ် ကိုပ်ကၠာတေအ် ဟီုလဝ် ကတိုင်ဓါတ်ယူရေနဳယာမ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ် ဒၞာဲဒဵုခတိုဟ် တြေံရ။ ပရေင်လ္ၚတ်ဏအ်ဂှ် ဗလးကဵုညးတေအ် ဂၠာဲလ္ၚတ် ပ္ဍဲ Hopi Buttes မနွံလပါ်သၟဝ်ကျာ အရိဇြဝ်နာ (Northern Arizona) ဗဒါဲ (Meteor Crater)ရ။





#Article 4: Greta Thunberg (706 words)


ဂြေတ ထန်ဗဴ (Greta Thunberg) (ၜံင် ၃ ဇန်နဝါရဳ ၂၀၀၃) ဝွံ ဒှ်ကောန်ဂကူသွိတ်ဒေန် မၞိဟ်မချဳဓရာင် သွက်ဂွံမင်မဲ သဘာဝ မဆေင်ကဵု ရာသဳပြံင်လှာဲတုဲ စန်ဒက်ဂွံ ဂကောံချဳဓရာင် နူဍုင်နာနာရ။ 

ထန်ဗဴ ညးဂမၠိုင်ဂွံစတီကၠုင် နဒဒှ် မၞိဟ်မချဳဓရာင် သွက်သဘာဝမွဲဂှ် စတမ်နူ ဂိတုအဝ်ဂေတ် သၞာံ ၂၀၁၈ အခိင်ကာလ ညးတေအ် မကလိဂွံ အာယုက် ၁၅ သၞာံ၊ ညးတေအ် တိတ်နူဘာဗတောန်လိက်တုဲ အာဂတမုက်ပါလဳမာန် ဍုင်သွိတ်ဒေန်တုဲ ထ္ၜးဆန္ဒ အာတ်မိက် ညံင်အလဵုအသဳသွိတ်ဒေန် ဂွံပါလုပ်ကၠောန် သီုစိုတ် သီုစရိုတ် ပ္ဍဲအရာမဆေင်ကဵု ဂၠးတိမကတဴတိုန် နကဵု မရပ်လဝ် လိက်မချူလဝ် နကဵုဘာသာသွိတ်ဒေန် Skolstreje för Klimatet မဂွံအဓိပ္ပါယ် (ဗဂပ်ဗဗေင် ကဵု ဘာ သွက်ရာသဳ)။ ခြာဟွံလအ်ဂှ် နူကဵု ကွးဘာတအ် စချဳဓရာင်ကၠုင် ပရေင်သဘာဝ။ တုဲဂှ် ညးတအ် စန်ဒက် ဒက်ကၠုင် ဂကောံချဳဓရာင် သွက်သဘာဝ နကဵုယၟု Fridays for Future (တ္ၚဲသိုက် သွက်အနာဂတ်)ရ။ စတမ်နူ ထန်ဗဴ ဟီုဂလာန် ပ္ဍဲကန်ဂရေတ်ကုလသမဂ္ဂ မဆေင်ကဵု ရာသဳအပြံင်လှာဲ ၂၀၁၈ (2018 United Nations Climate Change Conference) ဂှ်တုဲ ကွးဘာဍုင် ပ္ဍဲဂၠးတိ ဗွဲမဂၠိုင် ဇၟာပ်ပ်သတ္တဟ ချဳဓရာင်ကၠုင် သွက်သဘာဝရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ နကဵုဍုင်နာနာ ပံင်ကောံတုဲ တိတ်ထ္ၜးဆန္ဒၜါအလန်ပြင်င်တုဲ ကွးဘာပါလုပ် မွဲမဳလဳယာန်ပြင်င်ရ။

ထန်ဗဴဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဟီုအရေဝ်တပ်ပ် ဟွံရံင်မုက် မၞိဟ်မွဲမွဲ ပ္ဍဲဂတမၞိဟ်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ကုက္ဍိုပ်သကိုပ်ဍုင်ဂမၠိုင် ညံင်ညးတအ် ဂွံပါလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲအရာညးတေအ် မဟီု ပြသၞာရာသဳ ဝွံရ။ ပ္ဍဲသ္ၚိညးလေဝ် ညးတေအ် အာတ်မိက် မိမညးတေအ် ညံင်ဂွံစကာ ဖအောန်ဖျေဟ် အရာမပကဵု ညံင်ဂၠးတိဂွံကတဴ မပ္တံကဵု ညံင်ဂွံစကာ စံင်ကၠေင်အောန်န် (ညံင်ဟွံဂွံစကာ ဒြဟတ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ကွဳစက်၊ ပၟတ်၊ ကေုာံ အရာမဒးကၠောန် နကဵုဒြဟတ်စက်) ဗီုကဵု ညံင်ဟွံဂွံ ဍိုန်က္ၜင်ကျာ၊ ဟွံစဖျုန်ဂၠိုင်င်တအ်ရ။ 

ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၀၁၉ဂှ် ဗီုရုပ်ထန်ဗဴ ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဂတာပ်လိက်မဂ္ဂဇြေန် Time နကဵုက္ဍိုပ်လိက် next generation leader (က္ဍိုပ်သကိုပ် အနာဂတ်) တုဲ ချူလဝ် ဒဒှ်ရ ထန်ဗဴဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကေတ်စ အစာမ်ခိုဟ်မွဲရ။  ပရူပရာ မကော်ဂး documentary ထန်ဗဴ ကေုာံ ပရေင်ဗဂပ်ဗဗေင်ဘာ မချဳဓရာင်သွက်သဘာဝ ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဌာနတဳဗဳ Vice ပွိုင် ၃၀ မိနေတ် နကဵုယၟု Make the World Greta Again (မကၠောန်ဗဒှ် ညံင်ဂၠးကဝ် ဂွံကလေင်ဇၞော်ပြဲ မွဲဝါပၠန်) ရ။ မဳဒဳယာလ္ၚဵုတအ် ဗၟံက်ထ္ၜးညးတေအ် လတူစင်ဂၠးတိ နဒဒှ် Greta Thunberg effect (မကၠောန်စိုပ်တရဴ ဂြေတ ထန်ဗဴ)ရ။

ဂြေတ ထန်ဗဴ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲ ၃ ဇာန်နဝါရဳ ၂၀၀၃ ပ္ဍဲဍုင်သတံက်ဟောမ်၊ ဍုင်ဇၞော်သွိတ်ဒေန် မဒှ်ကောန်ဝုတ် မိ သၟာဒယှေ်ဒွက်အဝ်ပရာ မလေနာ ဣန်မေန် (Malena Ernman) ကေုာံ အပါ ကောန်မှိင်ရုပ်ဒမျိုင် သွေန်တာ ထန်ဗဴ (Svante Thunberg)ရ။ Her paternal grandfather is actor and director .

ထန်ဗဴ ဟီု ညးတေအ် ဂွံမိင် ပရူရာသဳအပြံင်အလှာဲ နူညးတေအ် မကလိဂွံ အာယုက် ၈ သၞာံတေအ်ရ။ ဆဂး ညးတေအ် ကၠိုဟ်ကေတ် ဟွံမာန် မုဟိုတ် စဵုကဵုလၟုဟ် ကၠောန်ဒၟံင် သွက်ဏအ် ဆညိညဓဝ်ရော။ကြဴနူဂှ် ပိသၞာံတုဲ ညးတေအ် ကတဵုဒှ် စိုတ်ဍိုတ်(depressed) ကေုာံ lethargic၊ ဟွံဟီုအရေဝ် ဟွံစစၞတုဲ ဒးဒုင်ခုတ်ကဵုယၟုယဲ , obsessive–compulsive disorder (OCD), ကေုာံ selective mutismရ။ ဆဂး ပွမခုတ်ကဵုယၟုယဲဂှ် ဗဒှ်ကဵု ညံင်ညးတေအ် ဂွံဍိုန်လျစှ်ေ ဟွံသေင်။ ညးတေအ်ညာတ်ကေတ် Asperger ဂှ် ယဲမွဲဟွံသေင် ဣဏအ်ဂှ် ညးတေအ်ဒုင်ကေတ် ဒှ်ဒြဟတ်အစောန်superpowerမွဲရ။

လလအ်ပွိုင် ၜိုတ်ၜါသၞာံ ထန်ဗဴ ကဵုဒြဟတ်ဓရိဟ် ကုမိမညးတေအ် ညံင်ဂွံ စကာဖအောန်ဖျေဟ် ပ္ဍဲအရာမစံင်ကၠေင်၊ ပတိတ်ဓါတ်ကာဗောန်တအ်တုဲ မိမညးတေအ် ဒှ်အာ မၞိဟ်မဟွံစဖျုန်၊ ဟွံတိတ်တရဴ နကဵုက္ၜင်ကျာ၊ တုဲ ဟိုတ်နူ ဟွံဍိုက်က္ၜင်ကျာတုဲ ဂွံအာဒယှ်ေဒွက် ဍုင်သအာင် ဟွံလောဲသွာတုဲ မိညးတေအ် ဒးဒေါအ် နူကဵု ဘဝသၟာဒယှ်ေဒွက်အဝ်ဗရာ ဍုင်နာနာရ။ ထန်ဗဴ ဟီုကဵုမိမညးတေအ် ပွမပြံင်လှာဲထောအ် ဗီုပြင်မံင်စံင်ဘဝဂှ် ဒှ်အရာ မပကဵု ညံင်တင်စၟဳ သွက်အနာဂတ်ညးတေအ် ဂွံဍိုက်ပေင်မွဲရ။ ပရူဝင်ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဂှ် ချူပတိတ်လဝ်လိက် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ နကဵုယၟု  (စင်ပရူဒဒှ် နူဂၠံသြိုဟ်)ရ။

ပ္ဍဲကၞောတ်သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် ညးတေအ် စဗဂပ်ဗဗေင်ဘာ သွက်ရာသဳ (the school climate strikes)၊ တိတ်မ္ၚး ကၠောန်သဘင်ဟီုတွဟ်တုဲ ညးတေအ် ကတဵုဒှ် မၞိဟ်စန်ဒက် သွက်ပေါဲဗတိုက်သဘာဝ ဂၠးကဝ်မွဲရ။ ဟိုတ်နူ ညးတေအ် ဟွံအာဘာတုဲ အပါညးတေအ် ဟွံဒးဂၞပ်ကွေဟ်ဟ်ကီုလေဝ် အပါညးတေအ်ဟီု ပိုယ်တအ် ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴဒၟံင် လတူပၟိက်ဆန္ဒဍေဟ် မတိတ်ထ္ၜးဆန္ဒဂှ်ရ။ စၞး ဍေဟ်ဂဇအ်ဒၟံင် ပ္ဍဲသ္ၚိတုဲ စိုတ်ဟွံမိပ်ဒၟံင်ဂှ် တိတ်မ္ၚး ထ္ၜးဆန္ဒတုဲ မိပ်မြဟ်ဂှ် ခိုဟ်ဂၠိုင်ရ။ ထန်ဗဴ ဟီု စပ်ကဵု တင်ရန်တၟအ်ညးတေအ်တုဲ ညးတေအ် ဘာလီုဂှ် အစာဘာ ပ္ဍဲဘာတအ်ဂှ် လညာတ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ။ မၞိဟ်တအ် စှ်ေစိုတ် အရာအဲမကၠောန်ဒၟံင်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ခိုဟ်မွဲရ။ ဆဂး အစာဘာတအ်ဂှ် အဲထေက်ကဵု ဒေါအ်ထောအ် နူကမၠောန်ဏအ်တုဲ စၞးဂှ် အဲအာဘာမ္ဂး ခိုဟ်ရ မြဴသာ်ဝွံ ညးတအ် ညာတ်ကေတ်ရ။

ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၀၁၉ ဂှ် ထန်ဗဴ ပ္တိတ် ဂလာန်ပံင်ကောံ ညးတအ် မဟီုလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ညးတေအ် မထ္ၜးလဝ် ဆန္ဒဂမၠိုင်ရ။ လိက်ဂလာန်ပံင်ကောံဂှ် ညးတေအ် ကဵုလဝ်ယၟု  (သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် အရာတၞဟ်ခြာမွဲဂှ် ညးလဵုမွဲလေဝ် ဍောတ်လောန်အာ ဟွံမဲ)။ with the earnings being donated to charity.  In one of her first speeches demanding climate action, Thunberg described the selective mutism aspect of her condition as meaning she only speaks when necessary. ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ထန်ဗဴ ပၠုပ်ရမ္သာင် () သွက်ဂွံ ဗလး ပ္ဍဲကဝးဒွက်  သၟာဂဳတအင်္ဂလိက်မွဲရ။ ပ္ဍဲကဝးဒွက်ဂှ် ထန်ဗဴ အုပ်နိဂီု နကဵုမဆဝ်မ္ၚုဟ် So, everyone out there, it is now time for civil disobedience. It is time to rebel. (ဟိုတ်ဂှ်ရ ဇၟာပ်ညးအဲ မ္ၚးတေအ်၊ လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်အခိင် သွက် ညးဍုင်ကွာန်တအ် အေင်ဒုင်ဒၟံင် ဟွံဂွံရ။ လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်အခိင် မဒးတဝ်စၞေဟ်ရ)။ ပရေင်ချဳဓရာင်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ညးဍုင်ကွာန် (Extinction Rebellion) မဒှ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် ညးဍုင်ကွာန် မဟွံဒ္ဂေတ် နဲပကီုပရာပ်ရ။

ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၀၁၉ ထန်ဗဴ ဍိုတ်အာက္ၜင် မတတ်ၜဳအာတလာန်တိစ် နူ ဗလိမောတ်၊ ဍုင်ယူကေ (Plymouth, UK) အာ ဍုင်နျူယံက် အမေရိကာန်၊ က္ၜင်ဂှ် စကာ ဓါတ်တ္ၚဲသဝ်လာ ကေုာံ ဒါင်နမာက်သၟဝ်ဍာ်ရ။ တင်ရန်တၟအ်တရဴဂှ် မထ္ၜးဆန္ဒ ဒဒှ်ရ အာတရဴ နကဵုကွက်စက် မကိတ်ညဳ ကုသဘာဝ၊ မဟွံပလီုပလာ်သဘာဝ ဂွံဒၟံင်ရ။  

တရဴက္ၜင်ဂှ် ဗီုမဆိင်ဂှ် လဇုဲအာ ပွိုင် ၁၅ တ္ၚဲ နူ ၁၄ စဵုကဵု ၂၈ အဝ်ဂေတ် ၂၀၁၉။ အခိင် ထန်ဗဴ မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ဂှ် ညးတေအ် အာတိုန် သဘင်သဳကၠဳဇမၞော်ဍုင် ပရေင်ချဳဓရာင် ရာသဳ ကုလသမဂ္ဂ (:en:UN Climate Action Summit) ပ္ဍဲဍုင်နျူယံက်။ အရေဝ်ညးတေအ် မဟီုလဝ် ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဇမၞော်ဍုင်ဏအ် ပြးဇးအာ အလုံဂၠးတိမွဲတုဲ ယၟုညးတေအ်ကီု သီုကဵု ပရေင်ကမၠောန်ညးတေအ်ဂှ် ညးဂၠးတိတအ် ဂွံတီကေတ်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂိတုဒဳဇြေန်ပါတေအ် မကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် မဆေင်ကဵု ရာသဳအပြံင်လှာဲ စဳအဝ်ပဳ ၂၅ (COP 25 Climate Change Conference) မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဴသေန်တဳယျာဂဝ် (Santiago) ဍုင်ချဳလဳ ပၠန်ရောင်။

အခိင်ထန်ဗဴ မစထ္ၜးဆန္ဒ ဂတမုက်ကၠတ်ထဝ်ဍုင်သွိတ်ဒေန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ညးတေအ် မကလိဂွံအာယုက် ၁၅ သၞာံဂှ် ဂလာန်ဗကန်ညးတေအ် နွံၜါသာ် - နကဵုလိက်သာင်ဗောတ် ဗဂပ်ဗဗေင်ဘာ သွက် ရာသဳ (school strike for the climate) ကဵု လိက်တၞးညးတေအ် မပရအ်ကဵုဂှ် ချူလဝ် I am doing this because you adults are shitting on my future. (အဲ ဒးကၠောန် အရာဏအ်၊ ဟိုတ်နူ မၞးတအ် မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော် အိက်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲအနာဂတ်အဲ။) ဗွဲကြဴညိ မၞိဟ်တအ် စိုတ်လုပ်စ လတူကမၠောန်ညးတေအ်တုဲ ညးတေအ် ဂွံဒုင်ကော်ဘိက် သွက်ဂွံဟီုအရေဝ် ပ္ဍဲဝိုင်နာနာသာ်ရ။ ပ္ဍဲလဟီုညးတေအ်မ္ဂး ဒဒှ်ရ ကောန်မၞိဟ်တအ် ဒးဇီုကပိုက်ဒၟံင် အန္တရာယ် သွက်ဂွံကၠေအ်ကၠက်၊မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲတ္ၚဲဏအ်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဖန်ဇန်ကၠောန်ပလဝ် ညံင်ရာသဳ မဂွံပြံင်လှာဲ။ ပရေင်ရာသဳအပြံင်အလှာဲဂှ် သီုဟွံစှ်ေကဵု ဗဗွဲဓဝ် မၞိဟ်သၟတ်တအ် ဒးဒုင်စဒၟံင်ရ။ တုဲပၠန် ညးတအ် ကၠောန်ဒၟံင် သွက်ဏအ် ဆညိညဓဝ်ရ။တုဲပၠန် ညးတေအ် ဟီု သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်၊ မၞိဟ်မဂွံဒၞာဲ မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်တအ် ထေက်ကဵု ဒးကလင် အရေဝ် တၠပညာသိပ္ပံတအ် မဟီုဂှ်ရောင်။ She has also stated that that politicians and decision-makers need to listen to the scientists.

ဂလာန်ညးတေအ်မွဲပၠန်ဂှ် တင်လတုပ်စိုတ် ပ္ဍဲပဴရေစ် ညံင်ဂမ္တဴ ဂွံအောန်စှ်ေ 1.5 °C ဂှ် ဟွံရုံဂပ်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ စၞးမစကာ အရာမဖန် သၟုဟ်ဂမ္တဴ ညံင်ဂၠးတိဂွံကတဴဂှ် ထေက်ကဵု ဒးစ ကိုပ်ကၠာနူ သၞာံ ၂၀၂၀။ ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရ ၂၀၁၉ ပ္ဍဲကောန်ဖရေန် ကမ္မတဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ယူရဝ်ပဳယေန် (European Economic and Social Committee)ဂှ် ညးတေအ်ဟီု ကုလသမဂ္ဂယူရောပ် (အဳယူ) သ္ဒးဖျအ်ဖျေဟ် CO2 80% ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၃၀။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာၜါဆ မဖျေဟ်လဝ် ပ္ဍဲပဴရေစ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် 40% ရ။




#Article 5: Hans Christian Andersen (1227 words)


ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် (Hans Christian Andersen)(; ;  (ၜံင် ၂ ဨပြဳ ၁၈၀၅ ပ္ဍဲဍုင်အဝ်ဒေန်သေ၊ ဒိန်မက်၊ စုတိ ၄ အဝ်ဂေတ် ၁၈၇၅ ပ္ဍဲဍုင်ဂေါပေန်ဟုက်ဂေန်၊ ဒိန်မက်) ဝွံ ဒှ်အစာချူလိက် ဂကူဒိန်နေတ်တုဲ ပေါမ် ညးမချူလဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် မြဟ်တဴ အလုံလိုက်မွဲတုဲ နကဵု ၜိုတ် ၁၅၀ ဘာသာပြင်င် ကၠာဲစၠောအ်လဝ်ရ၊၊ ပါဲနူ ပေါမ်တုဲ ကဗျ၊ ဝတ္ထု၊ ပျးဇာတ်ကီု သီုကဵု ရုပ်ဓၚေပ်စက္ခောတအ်လေဝ် ညးကၠောန်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ၊၊ ညးဝွံ ဒှ်အစာချူလိက်မြဟ် ပ္ဍဲကဵုခေတ်ထဝ် မဆေင်ကဵု လိက်ပတ် ဂကူဒိန်နေတ်တုဲ သီုဒှ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် ဂကူပေါမ် Tingseventyr မွဲကီုရ၊၊

ဟေန်သ် ခရိရှာန် (အာန်နာသာန် ဂှ် ဒှ်ယၟု လက္ကရဴ (ဝါ) ဒှ်ယၟု တၞောဝ်ဗဳဇ) ၜံင်တိတ်ကၠုင်ဗက်ဂှ် ဒးဒုင်မ္ၚဵုၜါတ္တဇာံ (ဗလိုပ်) ဟဂှ် ညံင်ရဴ ကောန်ၚာ်တၞဟ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ကီုရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကောန်ၚာ်မၜံင်တိတ်တုဲ ချိုတ်ဂၠိုင်တုဲ ကၠာလမျီုဟွံတိတ် ဂွံဒုင်ဗလိုပ်ဏာရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်စၟတ်သမ္တီဘာကျာ် မဒှ်လိက် မစၟတ်သမ္တီ ပရူမသၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲဘာကျာ် သင်ဟေန်သ် (Sankt Hans Kirke) ဍုင်အဝ်ဒေန်သေဂှ် ချူလဝ် ၜံင်ပ္ဍဲအခိင် ၂ နာဍဳဗတံ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၂၊ ၁၈၀၅ တုဲ အစာတွဟ် မလုပ်စၞးမွဲ ဒုင်ကဵု မ္ၚဵုဗလိုပ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁၅ ဂှ် ကလေင်ဒုင် မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ် ပ္ဍဲဘာကျာ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ညးခုတ်ကဵုယၟု ဟေန်သ် ခရိရှာန် (Hans Christian) ရ၊၊ 

လိက်စၟတ်သမ္တီ မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ် (မတုပ်ကဵု လိက်စၟတ်သမ္တီသၠးဂၠံဂဝ်) ပ္တိတ်ကဵု ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ သၞာံ ၁၈၂၃ ရ၊၊ ဟိုတ်နူကဵု မဆေင်ကဵု ပရေင်အာဲ (အပါနော်ချိုတ်) ဒှ်မာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ဗွဲကြဴ ထပ်ဗပေင်စုတ်လဝ် နကဵုတင်စၟတ် ဒဒှ်ရ ၜံင်လဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိဒကဲဂၠံင် ဂၠံင်ဟေန်သ် ယေန်သေန် ၄၃ (Hans Jensen Stræde 43) မဒှ်ဒၞာဲ မကၠောန်လဝ် တိုက်ထ္ၜးပျး မဆေင်ကဵုညး (Museum H. C. Andersens Hus) ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ်ရ၊၊

ပ္ဍဲလိက်စၟတ်သမ္တီဒုင်ဗလိုပ်ဂှ် စပ်ကဵုမိမတုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဗီုဏအ်ရ၊၊ အပါ သၟာဒၞပ် အာယုက် ၂၂ ဟေန်သ် အာန်နာသာန် (ၜံင် ၁၇၈၂ စုတိ ၁၈၁၆ သီုဒှ်ကောန်ပၞာန်) မိ အာယုက် ၃၄ အာန်နာ မာရိ ကောန်ဝုတ်အာန်နာ သမ္ဘာကဵုတၠသ္ၚိ စှ်ေဒၞာဲ ပ္ဍဲဘာကျာ် သင်ခနုတ် (Skt. Knuds Kirke) ပ္ဍဲဍုင်အဝ်ဒေန်သေ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၊ ၁၈၀၅ ၜါဂိတု ကၠာဟွံသၠးဂၠံဂဝ်၊၊

ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အာန်နာမာရိ ကလိဂွံလဝ် ကောန်ဝုတ်မွဲ မၞုံယၟု ခရေန် မာရိ၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကောန်ဝုတ်ဂှ် အာမံင် ပ္ဍဲသ္ၚိမိနော် လပါ်မိရ၊၊

တြုဟ်ဗြဴညးၜါ ပြံင်မံင် မွဲစွံ ပ္ဍဲဂၠံင် Holsedore တုဲ ပ္ဍဲဂိတုမေဂှ် ပြံင်မံင် ပ္ဍဲဂၠံင် Klaregade ၊၊ တမ်သၞာံ ၁၈၀၇ ဂှ် ညးတအ် ကလိဂွံ သ္ၚိညးတအ် အပိုင် ပ္ဍဲဂၠံင် Klingenberg 664 လၟုဟ်ကော်စ ဂၠံင်Munkemøllestræde ပ္ဍဲဍုင်အဝ်ဒေန်သေ၊၊ သ္ၚိဂှ် လၟုဟ်မကော်စ သ္ၚိဘဝကောန်ၚာ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် ရ၊၊

ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ် သီုဖအိုတ် မၞိဟ်မံင် ၁၂ တၠ၊ သ္ၚိဂှ် ဒှ်သ္ၚိ မွဲအခန် ကဵု ဖဴရ၊၊ 

အာယုက်ညး သၞာံကၠာအိုတ်ဂှ် မံင်လဝ် ဒၞာဲလဵုရောဂှ် ဟွံဂွံတီကေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကာလညး မပေင်အာယုက် ၂ သၞာံဂှ် မိမညး ပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲသ္ၚိ မကော်စ တ္ၚဲဏအ် သ္ၚိဘဝကောန်ၚာ်ညးရ၊၊ သ္ၚိဂှ် မၞုံကဵုဖဴတုဲ သမၠဲနွံ ၄၂ မဳတာပန်ကၠင် ပ္ဍဲဂၠံင် Klingenberg 646 လၟုဟ် မကော်စ Munkemøllestræde 3 ပ္ဍဲဍုင်အဝ်ဒေန်သေ ရ၊၊

ကာလညး ကလိဂွံအာယုက် ၆ သၞာံဂှ် အာမံင် ပ္ဍဲဘာပုဂ္ဂလိက (pogeskole) ကြဴညိ ဘာဂှ် ဒှ်အာ ဘာသွက်ကောန်ၚာ်ဂျူ၊ ကြဴညိပၠန် ဒှ်အာ ဘာသွက်ကောန်ၚာ်ဒိုက်ဂတ်ရ၊၊ အပါညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဗ္တောန်ကဵုညးတေအ် ပ္ဍဲသ္ၚိ လိက် အစာချူလိက်ဒယှ် Holberg တုဲ ပကဵုညးတေအ် ညံင်စိုတ်ဂွံလုပ်စ ပ္ဍဲလဝေင်ဇာတ် ကေုာံ မဆေင်ကဵုယေန်သၞာင်ရ၊၊ 

စိုပ်သၞာံ ၁၈၁၂ ဂှ် အပါညး ဒးတိတ်အာပၞာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အလဵုအသဳ နွံပၟိက် ကောန်ပၞာန်တုဲ ကော်ကောန်ရဲဗ္ၚဂမၠိုင် သွက်ဂွံလုပ်ပၞာန်ရ၊၊ အပါညးတေအ် တိတ်အာပၞာန် ပွိုင် ၜါသၞာံတုဲ ကလေင်စဴကၠုင် ဒှ်ယဲ၊ ကလိဂွံဂွဵုဂွိုက် တုဲပၠန် သၞာံ ၁၈၁၃ ဂှ် ဍုင်လေဝ် ဒးဒုင်ဒေဝါလဳတုဲ သြန်ထံက်ပင်ကောန်ပၞာန် မဂိယဲဂှ်လေဝ် ဟွံကလိဂွံ၊ စိုပ်သၞာံ ၁၈၁၆ ဂှ် အပါညး ဒးထောအ်အာရ၊၊

ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် အာဝေင် အာဗဵုဒၟံင် ရုင်ပေါဲအဝ်ဒေန်သေ တုဲ ဂွံဆဵု ဂွံဗဵုကေတ်လဝ် ဗီုကောန်မှိင်ရဲဇာတ်ဂမၠိုင် မချဳဓရာင်ကီုရ၊၊

ကြဴနူအပါဂှ် ဒးထောအ်အာတုဲ ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ် ဝါတ်ဒိုက်အာ ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် နဒဒှ်ကွးဘာဗ္တောန်ကမၠောန်မွဲဂှ် လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲရုင်စက်ဇိင်ပလောအ် ကြဴနူဂှ်တုဲ အာလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲရုင်ၜံက်ရ၊၊ ကမၠောန်ဂှ် သွက်ညးတေအ် မဒှ်မၞိဟ်မဍိုန်ၜတ်မွဲတုဲ ကၠောန်ဟွံမာန်တုဲ ကလေင်ပလံင်ဏာ ဇရေင် ဘာကောန်ဒိုက်ဂတ်ရ၊၊ နူကဵုဘာသာဂှ် ညးတေအ် ဂွံဗ္တောန် ဆေင်ကဵု ဘာသာခရေတ်ယာန် ကေုာံ ဂၞန်ရ၊၊

ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မိညး ကလေင်စှ်ေဒၞာဲ ကုသၟာဒၞပ်မွဲပၠန်ရ၊၊ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဂှ် ဒးပြံင်တိတ် နူကဵုသ္ၚိ မဒှ်သ္ၚိဘဝကောန်ၚာ်ညး ပ္ဍဲဂၠံင် Klingenberg ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁၈၁၉ တုဲ ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဂၠံင်ပၠန်ရ ဂတဂှ်ညိရ၊၊ ဟိုတ်နူအကာဲအရာ မိဇကု မစှ်ေဒၞာဲတၟိ၊ ဒးပြံင်သ္ၚိတၞဟ်တုဲ စိုတ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် မိက်ဂွံပြံင်တိတ် နူကဵု ဍုင်အဝ်ဒေန်သေ ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင် ဒှ်မာန်ရ၊၊

ပ္ဍဲ ၈ ဂျူလာင် ၁၈၁၉ ဂှ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် ဒုင်မ္ၚဵုဒုင်ဝန် ပ္ဍဲဘာကျာ်ဇၞော် ဍုင်အဝ်ဒေန်သေ (Odense Domkirke) နကဵု အစာဓရ်ဇၞော် မဒှ်ညးမကဵုမ္ၚဵုဒုင်ဝန် ကုကောန်တၠဒြပ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုလိက်စရင် မ္ၚဵုဒုင်ဝန်ဂှ် အစာဓရ်ဇၞော်ဂှ် ချူလဝ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မၞုံကဵု အစောမ်စရာဲခိုဟ်၊ ဒှ်မၞိဟ်မတီ ဗဟုသုတ စပ်ကဵု ခရေတ်ယာန် နွံဗွဲမဂၠိုင်၊၊

အစာချူလိက် ယေန်သ် ယန်သာန် (Jens Jørgensen) ချူ ပ္ဍဲလိက်ညးတေအ် ဒဒှ်ရ ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန်ဝွံ ယဝ်ရ ဒးပတုပ် ကုကောန်ၚာ်ဒိုက်ဂတ် ပ္ဍဲအခိင်ညးတေအ်မ္ဂး ညးဝွံ ဇၞော်ကၠုင် အကြာဒဒိုက် ဟွံသေင်ရ၊ မိမၜါဂှ် အပါအာယုက်ဍောတ် မိဂှ်အာယုက်ဇၞော်တၟာဂလိုင်ဂှ် ဘဝဂွံဒးဝါတ်ခါဲကွေဟ်ဟ် ဟွံဒှ်ရ၊

ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန်ဂှ် နွံကဵုအဆက် ကုမၞိဟ်နာနာသာ်ရ၊၊ ကာလညးတေအ် မတိတ် နူအဝ်ဒေန်သေဂှ် ညးတေအ် မံင်လဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိမၞိဟ်မချူလိက်ပရိုင်၊ သ္ၚိပ္ဍဵုဗီုလိက်တအ်ရ၊၊

ပ္ဍဲ ၄ သေတ်တေန်ပါ ၁၈၁၉ ဂှ် သၟတ် အာယုက် ၁၄ သၞာံ ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် တိတ်အာ ဍုင်ဇၞော်ဂေါပေန်ဟုက်ဂေန် ပ္ဍဲထိုင်ပလောအ် သြန်နွံ ၁၃ ဂတှ်ေ၊ ဍိုတ်တိတ်အာ ကွဳချေဟ်၊၊ ပ္ဍဲလိက် ”Levnedsbogen” ဂှ် ချူလဝ် ညးတေအ် စိုပ်ဍုင်ဂေါပေန်ဟုက်ဂေန် ပ္ဍဲ ၅ သေတ်တေန်ပါ (ပ္ဍဲလိက် အာဂီုဘဝအဲ ဂှ် ၆ သေတ်တေန်ပါ)ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပရေင်ဒစဵုဒစးဂကူဂျူ ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂေါပေန်ဟုက်ဂေန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊ ဆဂး ညးတေအ် စှ်ေစိုတ် ပရေင်ရုသံင်ဂှ် ဒှ်အရာဓမ္မတာမွဲ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂေါပေန်ဟုက်ဂေန်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲဂေါပေန်ဟုက်ဂေန်ဂှ် ညးတေအ်လုပ်မံင် ပ္ဍဲသ္ၚိမလိင်မံင်မွဲလစုတ် ပ္ဍဲဂၠံင် Gardergade လၟုဟ် ညးကော်စ Vestergade ရ၊၊ စှ်ေကေတ်စိုတ်မ္ဂး ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် ဂွံအာမံင် ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ကာလညးတေအ် မၞုံပ္ဍဲအဝ်ဒေန်သေဂှ် ညးတေအ် တီညာတ်လဝ်ကဵု မဂဳ သဝ်ဖဳ ရှရ်လောတ္တာ ဟေရ်မနေန် (Madame Sophie Charlotte Hermanen) မဒှ် မိမိန်ၝာဲခမာ ကောန်ဨကရာဇ် ဖေရ်ဒိနန်ဒ် Ferdinands နူကဵု နန်အဝ်ဒေန်သေ ရ၊၊ မဂဳဟေရ်မနေန်ဂှ် ရီုဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် ခရိတ်မံင်စံင်စသုင်တုဲ သီုဂၠာဲကဵုကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ပရိဘောဂမွဲရ၊၊ အရီုအဗင် နူမဂဳဟေရ်မနေန်ဂှ် ဆမွဲတ္ၚဲဓဝ်ရ၊၊ ညး သီုဂွံစုက်လုက်လဝ် ကု သိဗဝ်နိ ညးမဒှ် ဒါရာ်ဒါ ဘာဒယှ်ေဒွက် ရုင်ပေါဲဨကရာဇ်ရ၊၊ သိဗဝ်နိဂှ် ဒှ်မိတ်သဟာဲ ကု မပ္တံကဵု C.E.F.Weyse,  Jens Baggesen တအ်ရ၊၊ ညးတအ် ပကောံလှုဲညးသကအ်တုဲ ဗိုင်ထံက်ပင်ကဵု သၟတ် အာယုက် ၁၄ ဟေန်သ် ခရိရှာန် ရ၊၊ 

သိဗဝ်နိ သီုကဵုလဝ် ဂတိပါင် ကုသၟတ်ဟေန်သ် ခရိရှာန် သွက်ဂွံကဵုတိုန်ဘာဒယှ်ေဒွက်ရ၊၊ ဟေန်သ် ခရိရှာန် ဂွံမံင်ဒၞာဲတၟိ ပ္ဍဲကဵု ဂၠံင် Ulkegade (လၟုဟ် Homensgade)ရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးတေအ် ဂွံတိုန်ဘာ ဗတောန်အရေဝ်ဂျာမနဳရ၊၊

ဗတောန်ဒယှ်ေဒွက် ကဵု ဟေန်သ် ခရိရှာန်ဂှ် ဟိုတ်နူ ညးတေအ် ဟွံစိုန်သကီုတုဲ သိဗဝ်နိ ဒုင်ကမျထောအ် ဗွဲမပြဟ်ရ၊၊ ဒယှ်ေဒွက် ဟွံဂွံတုဲ ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာဇရေင် သၟာလှ်ေသဝ်လဝ် (solo) C. Dahlén တုဲ ဂွံလုပ် ဗ္တောန်လှ်ေ ပ္ဍဲဘာလှ်ေ Hofteatrest Danseskole ပ္ဍဲသၞာံပညာ ၁၈၂၁-၂၂ ရ၊၊

ဟေန်သ် ခရိရှာန် ဂွံဒုင်ခကမၠောန် နဒဒှ်မၞိဟ်လိင် နကဵုအလန် (မလိင်လဝ် နကဵုသြန်ဂိတုဟွံသေင်) ပ္ဍဲရုင်ပေါဲဨကရာဇ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်အကြာဂှ် ညးတေအ် ချူစ လိက်ရာဒနာရ၊၊ နကဵုနဲဏအ်ဂှ် ညးတေအ် ဂွံအာ အဆက် ကုအစာချူလိက် ကေုာံ အစာကွတ်နာနာသာ်တအ်ရ၊၊

ပ္ဍဲ ၁၈၂၁ ဂှ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် ချူ လိက်ပျးဇာတ် ＂ဒမၠ ပ္ဍဲဝိသ်သေန်ဗဴ Røverne i Vissenberg＂သွက်ပေါဲ ကၠာအိုတ်ရ၊၊ ဆဂး လိက်ပျးဇာတ်ဂှ် ဒးဒုင်တးပါဲထောအ်ရ၊၊ ဆဂးတေအ် ဆက်ချူ လိက်ညးတေအ်ကၠာအိုတ်၊ လိက်ဂှ် ဒှ်ပ္တိတ်ကွေဟ်၊ ဆဂး ဟွံဂွံသွံ၊၊ သကိုပ်ပၞာန် Christian Høegh-Guldberg မဒှ်မၞိဟ် မတီညာတ် ကုဟေန်သ်ခရိရှာန် နူအဝ်ဒေန်သေ ဗတိုက်ဖ္အောဝ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် သွက်ဂွံဆက်ကဵု မၞိဟ်ဒါရာ်တာတၟိ သွက်ရုင်ပေါဲဇာတ် ဨကရာဇ် ယောနာသ် ခေါလ်လိန် (Jonas Collin) ရ၊၊ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၂ ဂှ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် ချူလိက်ပျးဇာတ် (Alfsol) ဆဂး ပျးဇာတ်ဂှ် ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်ပျးဇာတ် မထ္ၜးလတူစင် ဟွံထေက်မွဲရ၊၊ ဆဂး ဒါရာ်တာပေါဲဇာတ် ခၞုတ် လေန် ရးဗေက် (Knud Lyne Rahbek) ညာတ်ကေတ် လတူ ဟေန်သ် ခရိရှာန် မဒှ်မၞိဟ် အစောံစရာဲ မဂၠုက်ဒၟံင်မွဲ၊ ယဝ်ရ ကလိဂွံ တိုန်ဘာခိုဟ်ဟ်မ္ဂး ဒှ်အစာချူလိက် ခိုဟ်ဟ်မွဲမာန် ညာတ်ကေတ်ရ၊၊  ပ္ဍဲ ၁၃ သေတ်တေန်ပါ ၁၈၂၂ ဂှ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် ဂွံဆဵုကဵု ဂကောံဒါရာ်ဒါရ၊၊ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ဖျေဟ်ကဵုတာလျိုင် ကုယောနာသ် ခေါလ်လိန် သွက်ဂွံအာတ်သြန်ထံက်ပင် ဨကရာဇ် ဖြေဒါရိက် မရနုက်ကဵု ၆ (Frederik 6) ဂွံထံက်ပင် ပရေင်ပညာ ကုဟေန်သ် ခရိရှာန်ရ၊၊ ဨကရာဇ် ထံက်ပင်ကဵုသြန် နူကဵု သြန်ဂအုံထံက်ပင် ညးဍုင်ကွာန် fonden ad usus publicos နကဵု တင်ရန်တၟအ် ညးဍုင်ကွာန်မၞုံကဵုအဝေါင် ရ၊၊ နူစတမ်ဂှ် ၜိုန်ရ ရးဗေက် ဒှ်မၞိဟ်မထ္ၜးဂၠံင်ကီုလေဝ် ကာလမဂွံယၟုဂှ် ခေါလ်လိန် ကလိဂွံယၟုရ၊၊ အလဵုဇကု ဟေန်သ် ခရိရှာန်ဂှ် ညးတေအ် ချူလဝ် ပ္ဍဲလိက် အာဂီုဘဝအဲ 

ကြဴနူ မပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် လုကဴပိသၞာံတုဲ သၟတ် ၁၇ သၞာံ ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် ကလိဂွံ မဒါန် နူကဵု ဨကရာဇ် ဖြေဒါရိက် မရနုက်ကဵု ၆၊၊ မဒါန်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု သၟတ်ဂှ် ညံင်ဂွံ ဆက်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲဘာကဆံင်သမၠုင် ဘာလေတ္တေန် ပ္ဍဲဍုင် သလေလ်သေ (Slagelse)၊၊ ခေါလ်လိန် မဒှ်မၞိဟ်မပညုင်ကဵု ညံင်သၟိင်တၠတိ ဂွံညာတ်ရ၊၊

ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် စိုပ်ဘာသလေလ်သေ ပ္ဍဲ ၂၆ အံက်တဝ်ပါ ၁၈၂၂ တုဲ ကဵုမံင် ဇရေင် သ္ၚိ မဒါမ် ဟေန်နေဗဴ (madam Henneberg) ရ၊၊ ပ္ဍဲဘာလေတ္တေန်ဂှ် ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ ကွးဘာမအောန်ကဵုပညာဗဟုသုတတုဲ အစာဘာဇၞော် Meisling ပလံင်ဏာ ညးတေအ် ပ္ဍဲအတာန် ၂ ကရောမ်ကောန်ၚာ်တြုဟ် အကြာ အာယုက် ၁၁-၁၂ သၞာံရ၊၊ အကာဲအရာ အကြာ အစာဘာဇၞော် ကဵု ဟေန်သ် ခရိရှာန် ဟွံခိုဟ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ အစာဘာဇၞော် ကဵု ခေါလ်လိန် ဟွံကဵု ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် လုပ်ဗတောန် မဆေင်ကဵု ကဗျရ၊၊ ညးတအ်စှ်ေစိုတ် ညးတေအ် ဗက်ဟွံမာန်ရ၊၊

ကဗျညးတေအ် မချူလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်လေဝ် ဟွံစိုပ်တရဴကီုရ၊၊ ကဗျ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒးစှ်ေကာရန် တုဲပၠန် ကဗျမကဵုဒၠောအ်ဗ္တောန် ပရေင်ကာကုသဵုရ၊၊ ဟေန်သ် ခရိရှာန် ညးမွဲဓဝ် အာဍုင်သဝ်ရဟ် (Sorø) အာဝေင်ဇရေင် အစာကဗျ B.S. Ingemann ရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲခရေတ်သမာတ် သၞာံ ၁၈၂၃ ဂှ် ညးတေအ် အာဂေါပေန်ဟုက်ဂေန် ဇရေင် ခေါလ်လိန်၊ သၞာံ ၁၈၂၄ ဂှ် အာ ဍုင်အဝ်ဒေန်သေ  သွက်ဂွံဒုင်ကေတ် အာဲ နူအပါနော် လပါ်မိညးတေအ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၅ ဂှ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာဝေင် ဇရေင်မိညးတေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ပၠန် ဟေန်သ် ခရိရှာန် ပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲသ္ၚိအစာဘာဇၞော်၊ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၈၂၆ ကရောမ်အစာဘာဇၞော်ဂှ် ပြံင်အာမံင် ဍုင်ဟေလ်သိန်ၚေဟ် (Helsingør)၊၊ သၞာံ ၁၈၂၇ အကာဲအရာ အကြာညးတေအ် ကဵု အစာဘာဇၞော်ဂှ် စိုပ်အာကဆံင် မဒးထကးရတုဲ ညးတေအ် ချူလိက် ကဵုခေါလ်လိန်တုဲ ဟေန်သ် ခရိရှာန် ပြံင်လုပ်ဂေါပေန်ဟုက်ဂေန် ပ္ဍဲသ္ၚိဂၠံင် Vingårdstræde၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် ညးတေအ် ဆက်တိုန်ဘာ သွက်သၞာံလက္ကရဴရ၊၊ သွက်စၞသဝ်တ္ၚဲဂှ်မ္ဂး နဒဒှ် ကွးဘာတၠဒဒိုက်မွဲ အာဗက်စပုင် အကြာသ္ၚိညးတၞဟ်ရ၊၊ (ဗီုကဵုဂကောံ မဘိက်ဗ္စပုင် ကွးဘာတၠဒဒိုက်)

ကြဴနူ ညးတေအ်ပ္တိတ်လိက် ကဗျ ＂ကောန်ၚာ်မဇက်လမျီုမွဲ Det døende Barn＂ပ္ဍဲ ၂၅ သေတ်တေန်ပါ ၁၈၂၇ တုဲ ညးတေအ် ဂွံဒုင်ယၟု အစာချူလိက်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲအရာ မချူပေါမ်အာဂီုမ္ဂး ညးတေအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဒၞာဲသၠုင်အိုတ် ပ္ဍဲအခိင်ထဝ် ပရေင်လိက်ပတ် ဒိန်နေတ် ရ၊၊

ညးတေအ် ဘာတုဲ (ကဝ်လိက်တုဲ) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၂၈ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၂၂ ဂှ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၁ ဂှ် ညးတေအ် ပ္တိတ် လိက်ကဗျပံင်ကောံညးတေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ညးတေအ်တိတ်တရဴဍုင်မ္ၚး ကၠာအိုတ်ဂှ် ဍုင်ဂျာမနဳ၊ ပ္ဍဲဂျာမနဳဂှ် ညးတေအ် ဂွံစုက်လုက် ကုအစာကဗျ Chamisso 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၅ ဂှ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် စလလောင်တြး ဝတ္ထုဇမၠိင်ညးတေအ်ကၠာအိုတ် မၞုံယၟု Improvisatoren ကေုာံ လိက်ပေါမ်အာဂီုပံင်ကောံညးတေအ်ရ၊၊ သၞာံဂတဂှ်ညိ ညးတေအ် ချူ လိက်ပျးဇာတ် ကေုာံ ဝတ္ထုဇမၠိင်ၜါ O.T. ကဵု မၞိဟ်မချဳဒရာင်မွဲဓဝ် Kun en Spillemand ရ၊၊ ကြဴနူ မအာတရဴဍုင်မ္ၚး ဍုင်အဳတလဳ၊ မလ်တ၊ ဂရိတ်၊ တူရကဳ၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၂ ဂှ် ညးတေအ် ပ္တိတ်လိက်အာတရဴမွဲကၞပ် ＂ဖျာသၟာကဗျမွဲ EnDigters Bazar＂၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၇ ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာဝေင်ဇရေင် အစာချူလိက်အင်္ဂလာန် Charles Dickens ပ္ဍဲအေန်ဂလာန်၊ တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၂-၆၃ ညးတေအ်အာတရဴ မပ္တံ ကဵု ဍုင်သပိန်၊ မရောက်ကဝ်တအ်ရ၊၊

ဟေန်သ် ခရိရှာန် ဂွံအံင်ဇၞးအိုတ်ဂှ် လိက်ပေါမ်ညးတေအ်ရ၊၊ လိက်ပေါမ်တအ်ဂှ် ကၠာဲပတိတ်လဝ် ၁၀၀ ဘာသာပြင်ရ၊၊ ပေါမ်မြဟ်တအ်ဂှ် ပေါမ် တိုင်ပၟတ် (Fyrtøjet) ၊ ကောန်ဝုတ်ဨကရာဇ် ပ္ဍဲမၜဲ Prindsessen paa Ærten (1835)၊ ကောန်ဝုတ်ကဗံင်ဗှ် Den lille Havfrue ၊ ကယျိုင် ဨကရာဇ်တၟိ Kejserens nye klæder (1837) ၊ ကောန်အဒါဟိန္န Den grimme ælling (1843)ဨကရာဇ်ဗြဴလတိုပ် Sneedroningen (1844)၊ သၟတ်ဗြဴ မသွံကောန်ချာဓိုက် Den lille Pige med Svovlstikkerne (1848)၊၊

ကဗျ ဟေန်သ် ခရိရှာန် ညးမတီဂၠိုင်တအ်ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲဒိန်မက် အဲၜံင် I Danmmark er jeg født ဒၞာဲဂၠံင်ၚံက်ဂှ် ကဵုရမ္သာင်ညိ Hist hvor veien slaaer en Bugt. ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၃ လိက်ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် ဒိန်နေတ် ကလေင်ပလေဝ်တၟိပၠန်ဂှ် ဒွက် ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် ပါၜါဒွက်ရ၊၊ ဒွက်မဆေင်ကဵု ခရေတ်သမာတ် ကောန်ၚာ်ယေသှု တိက်ဒၟံင် ပ္ဍဲစင်ဂၠဴ Barn Jesus i en krybbe lå ၊ အဲကလိဂွံလဝ် ဗဟေက်မွဲ Jeg har en Angst ၊၊

ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန်ဂှ် ကာလအာယုက်ဇၞော်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲသ္ၚိစၠတ် သေဌဳ၊ သၟိင်တၠတအ် နဒဒှ် ကၟုဲတၟေင် ကၟုဲပရဲ ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိစၠတ် ဍုင်ဒိန်မက်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲကဵုဍုင်မ္ၚးရ၊၊ ဒၞာဲအဓိက ညးမမံင်လဝ်ဂှ် သ္ၚိစၠတ် ဟောတ်သတေန်ဗဝ် Holsteinborg Gods ဗဒါဲ သကေလ်သကောရ် skælskør ရ၊၊ ဗဒမ်ညးမမံင်လဝ်ဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဟွံကဵုပလီု ကဵုစွံလဝ် အတိုင်ဂှ်ဖိုဟ်ရ၊၊ ဍုင်ဒိန်မက် ပ္ဍဲဒၞာဲဒကုတ်နာနာတအ်ဂှ် သ္ၚိစၠတ်နာနာ ဖန်စွံလဝ်ကဵုဒၞာဲ သွက်ညးဂွံဇူဒီုရ၊၊ ပ္ဍဲတကအ်ဝှုန် Fyn ဂှ် သ္ၚိစၠတ်ဂလဝ်ရုပ် Glorup ပ္ဍဲယူလာန် Jylland ဂှ် သ္ၚိစၠတ်ဖရိသေန်ဗဝ် Frijsenborg သ္ၚိစၠတ်ဗသနေသ် Basnæs ဗရေဂါန်ဗေဒ် Bregentved ပ္ဍဲရှေလာန်ဂှ် Sjælland ဂိသ်သေဖေလ်ဒ် Gisselfeld၊၊

ပ္ဍဲဒၞာဲသ္ၚိစၠတ်တအ်ဏအ်ဂှ် ခရိတ်မံင် ခရိတ်စသုင် ညးဟွံဒးကဵုရ၊၊ အခိင်ကာလ ညးတအ် ကၠောန်သဘင်၊ ပကောံရေင်သကအ်မ္ဂး ဗှ်ထ္ၜးကဵု လိက်ကဗျတအ် ဟီုတွဟ်ဂလာန် မဆေင်ကဵု လိက်ပတ်တအ်၊ ဒယှ်ေဒွက်၊ ဗိုင်ကၠောန်ပလေဝ်ကဵု ကွတ်တဲဇကု နကဵုစေတနာရ၊၊ ကောန်ၚာ် ကောန်သေဌဳ ကောန်သၟိင်တၠတအ်ဂှ် ကလိဂွံ တၟာဲတဲတၟေင် နူညး မပ္တံကဵု ရုပ်ခေပ်စက္ခောတအ်ရ၊၊ 

ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် စုတိအာ နကဵုဘဝဗၠာဲဇၞော် ကောန်ဇာတ်ဟွံမဲရ၊၊ ညးစုတိအာ ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိ ဂကောံသ္ၚိကၟိန် Melchior, Rolighed ပ္ဍဲ ၄ အဝ်ဂေတ် ၁၈၇၅၊၊ ဇွညးတေအ်ဂှ် ညးတိုပ်လဝ် ပ္ဍဲအရှာံဘာကျာ် Assistens Kirkegård ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂေါပေန်ဟုက်ဂေန် ဒၞာဲ P-513၊၊




#Article 6: James Madison Haswell (419 words)


ဂျေမ် မဒိသောန် ဟာသ်ဝဴ()ဝွံ (ၜံင် ၄ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈၁၀ - စုတိ ၁၃ သေတ်တေန်ပါ ၁၈၇၆) ဝွံ ဒှ်ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် တၞဟ်နဂွံပ္တန်သာသနာခရေတ်တုဲ စိုပ်ကၠုင် ဍုင်မန် ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ခမဳ ကဵု ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ အခိင်မွဲဘဝညး မံင်ပ္ဍဲဍုင်မန်သၟးရဂၠိုင်၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ညးပ္တန်သာသနာခရေတ်ဂမၠိုင် ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မိက်ဂွံပ္တန် သာသနာ ပ္ဍဲအကြာဂကူမန်တုဲ ဗ္တောန်ဟီု ချူလိက်မန် လေပ်လိက်မန်ခိုဟ်ဟ် သီုမခၞံလဝ် အဘိဓာန် မန်အင်္ဂလိက်မွဲရ၊၊ ၜိုတ်မစၟတ်သမ္တီလဝ်လၟုဟ်မ္ဂး အဘိဓာန်ညး မခၞံလဝ်ဂှ် ဒှ်အဘိဓာန်မန်အင်္ဂလိက် ကၠာအိုတ်ဂှ်ရ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်အဓိက မလုပ်ဝင်  မစပ်ကဵု လိက်မန် ပ္ဍဲခေတ်ပစ္စုပ္ပန်ဏအ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ညးဂှ် သီုဒှ် မၞိဟ် မကၠာဲ သၠပတ်ဓမ္မတမိ နကဵုဘာသာမန်ရ၊၊

ဂျေမ် မဒိသောန် ဟာသ်ဝဴ ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင် Bennington, Vt. တွဵုရး New Hampshire ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၀ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊၊ အပါညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကၠောန်ကမၠောန် စက်ပဍဵုဗီုလိက် Anthony Haswell (printer) (6 April 1756 – 26 May 1816) တုဲ မိညးဂှ် Lydia Baldwin၊၊ 

အပါညးဂှ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲအေန်ဂလာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၆ ဂိတုဨပြဳ ၁၇၅၆ ဗဒါဲ Portsmouth၊၊ အပါနော်ညး William Haswell ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲဝိုင်နန်ဨကရာဇ် ဆဂး စိုပ်သၞာံ ၁၇၆၉ ဂှ် တိတ်ထောအ် နူကမၠောန်ဂှ်တုဲ ပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲအမေရိကာန်၊ ကရောမ် အပါနော်ဂှ် အပါညး စိုပ်အာ ဍုင်အမေရိကာန် ပ္ဍဲ Boston ရ၊၊ အပါညး အာယုက်ဇၞော်တိုန် (အာယုက် ၂၁) လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲရုင်ပ္ဍဵုဗီုလိက် Isaiah Thomas စိုတ်လုပ်စ ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ လုပ်ဂကောံ ကောန်ဗၠးၜး Sons of Liberty တုဲ လုပ်ပၞာန်ဗၠးၜးအမေရိကာန် Revolutionary War ကီုရ၊၊ ညးတေအ် ပံက်ရုင်ပ္ဍဵုဗီုလိက် ညးတေအ် နကဵုယၟု Haswell's Massachusetts Spy ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဗက်ဟွံမာန်တုဲ ညးတေအ် ကလေင်ဆက်ကၠောန် ကရောမ် Thomas ပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၇၈ ဂှ် အပါညးတေအ် ဖျေဟ်ဒၞာဲ ကုမိညး Lydia Baldwin မဒှ်ကောန်ကွာန် Worcester ရ၊၊  

ကြဴနူ ဂျေမ် မဒိသောန် ဘာတုဲ နူကဵု ဘာ Hamilton Literary and Theological Institution မဆေင်ကဵု ဘာသာသာသနာခရေတ်  တုဲ စှ်ေဒၞာဲ ကု Elizabeth Miller Haswell  တုဲ ညးတအ် တိတ်အာဍုင်ဗၟာ နူအမေရိကာန် ပ္ဍဲ ၁၈၃၅ သွက်ဂွံလုပ်ကၠောန် ကမၠောန်ပတန်သာသနာ ကရောမ်အပါ မေဿတာဟာသ်ဝဴ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ ညးတအ် စိုပ်မတ်မလီု ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၃၊၊ ပ္ဍဲအခိင် ညးတအ်မမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကျာ်ခမဳဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၆ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၄ ဂှ် ညးတအ် ကလိဂွံကောန်တြုဟ်မွဲ ကဵုလဝ်ယၟု Jams R. Haswell (၁၈၃၆/၀၉/၀၄ - ၁၈၇၇/၀၅/၂၀)ရ၊၊ သမ္ဘာညး ကဵုကောန်ညး စဴအာ အမေရိကာန်၊၊ ကာလကောန်ဂှ် ဘာစိုပ်ဒတုဲ စိုပ်သၞာံ ၁၈၅၉ ဂှ် ညးကီု သီုကဵုကောန်ဂှ် ပံင်တောဲ ကုဂကောံသာသနာတုဲ အာမံင် ပ္ဍဲမတ်မလီုပၠန်ရ၊၊ 

ဂျေမ် မဒိသောန် စိုပ်ဍုင်မတ်မလီုတုဲ စဗ္တောန်လိက်မန် အရေဝ်မန်ရ၊၊ ညးလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲဌာနမန် (the Peguan Department) ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်မတ်မလီုကဵု ဍုင်ကျာ်ခမဳဂှ် ဒှ်ဍုင်ဇၞော်ရ၊၊ ဍုင်ကျာ်ခမဳဂှ် နကဵုယၟုအပ္ဍဲသၞောဝ်မ္ဂး ညးကော်စ အာမ်ဟရာတ် (Amherst)၊၊ ဘာကျာ် ဂကောံသင်ဗလိုက် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ကဵု ပ္ဍဲကျာ်ခမဳဂှ် ညးကၠောန်ဂၠိုင်ရ၊၊ ဘာကျာ် ပ္ဍဲဍုင်ကျာ်ခမဳဂှ် နွံလၟိဟ် ကောန်ဂကောံ ၄၂ တၠရ၊၊ ညးတအ်ပံက်လဝ် ဘာဗတောန်လိက်မွဲ အစာဘာဂှ် ဒှ်ကောန်ယူရောပ် မဇၞော်ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာ ကဵု အစာညးဒေသတအ် ညးၜါရ၊၊ 

ပ္ဍဲအကြာကွာန်ဂှ် ပ္ဍဲကွာန်ဝါခရူဂှ် ဘာကျာ်ဟွံမဲ၊ ဇြပ် (station) ညးတအ် နွံမွဲရ၊၊ ညးမလုပ် ဘာသာခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲကွာန်ဝါခရူဂှ် နွံထပှ်-ဒစာံတၠရ၊၊ ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်လေဝ် ညးပံက်လဝ် ဘာဗတောန်လိက်မွဲ မဗတောန် ပ္ဍဲအခိင်ဗြဲပိဂိတုကီုရ၊၊ ပ္ဍဲကွာန်လၟိုင်ဂှ်လေဝ် ညံင်ဂွံပံက်ဘာမွဲကီုဂှ် ညးတအ် ကလိဂွံလဝ် တင်တုပ်စိုတ် ကုညးဇၞော်ကွာန်ကီုရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်မလျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် ဟွံမဲမွဲဏီရ၊၊ 

ဂျေမ် မဒိသောန် ကဵု မာံဘုက် ညးၜါ ကၠာဲလိက် သၠပတ်ဓမ္မတၟိ နကဵုဘာသာမန်တုဲ သၠပတ်ဓမ္မတၟိဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၈၄၇ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၈ ဂှ် ပ္ဍဵုဗီု ပ္ဍဲမတ်မလီုတုဲဒှ်ရ၊၊ စဳမလိက်ဂှ် ဒးကေတ်အခိင် ပွိုင် ၈ ဂိတု၊ ညးတအ်ပ္တိတ်လဝ် လၟိဟ် ၃၀၀၀ ကၞပ် နကဵုအဝဲ 8vo ရ၊၊  ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ပၠန် ညးတေအ် သီုပ္တိတ် လိက်အဘိဓာန်မန်အင်္ဂလိက် ဍောတ်တ်မွဲ နကဵုယၟု သဒ္ဒါ ကေုာံ ဝေါဟာရ အရေဝ်ကောန်ဗဂေါ () မပ္တိတ် ပ္ဍဲရုင်စက် ပ္ဍဵုဗီုလိက်ပ္တန် ကောန်ဍုင်အမေရိကာန် မပ္တန်သာသနာ (American Mission Press) ရ၊၊ လိက်ဝွံ ဟိုတ်မဒှ် လိက်အဘိဓာန် မန်အင်္ဂလိက် ကၠာအိုတ်တုဲ ဒှ်လိက် မလုပ်ဝင် ဆေင်ကဵုအရေဝ်ဘာသာမန်ရ၊၊ 

ဂျေမ် မဒိသာန် ဂိုတ်ဂစာန်ကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန်ပ္တန်သာသနာခရေတ် ပ္ဍဲအကြာဂကူမန်ဂှ် ပါဲနူလိက်သၠပတ်ဗီုမန်တုဲ ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် ဗီုမန် ဗီုဗၟာ ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သီုဖအိုတ် ၁၃ ပိုဒ်ကီုရ၊၊ ကမၠောန်ပရေင်ပညာ ကဵု ပရေင်သာသနာ ၜါဝွံပံင်ပကောံတုဲ ပ္တန်ကၠုင်သာသနာခရေတ် အကြာဂကူမန်တအ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၈၇၆ ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၁၃ ဂှ် စုတိသၠိင်အာ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ 
ညးစုတိတုဲ သမ္ဘာညး ကလေင်စဴအာ အမေရိကာန်ရ၊၊ ကောန်ညး Jams R. Haswell လေဝ် ဆက်ကၠောန်အာဒၟံင် ကမၠောန်ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာတုဲ ကောန်ညးလေဝ် ချူလဝ် ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် သီုဖအိုတ် ၁၉ ပိုဒ်ရ၊၊ ကောန်ညးဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၈၇၇ ဂိတုမေ ၂၀ ဂှ် ဒးစုတိသၠိင်အာ နကဵုယဲဂၞဴ (cholera)ရ၊၊ သမ္ဘာညး စိုပ်သၞာံ ၁၈၉၅ ဂိတုဇန်နဝါရဳ ၃ ဂှ် စုတိသၠိင်အာ နကဵုယဲ pneumonia ရ၊၊  

ပရူအပါညး မိက်ဂွံတီမ္ဂး  

 




#Article 7: Judge C. R. Magney State Park (474 words)


ဥဒျာန်သဘာဝ နာဲဗစာ မဂ်နေ () ဂှ် ဒှ် ဥဒျာန်သဘာဝ အလဵုအသဳ မနွံ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊ တွဵုရး မိန်နေသောတာ (Minnesota) ဇဵုကၟာဇၞော် Lake Superior ကရေက်သၟဝ်ကျာ ရ၊၊ ယၟုဥဒျာန်ဂှ် ကဵုလဝ် အတိုင်ယၟု နာဲဗစာတြေံ နူရုင်ဗစာလတူ တွဵုရးမိန်နေသောတာ (Minnesota Supreme Court) ကေုာံ မၞိဟ်ဇၞော်ဍုင် ဒူလုတ် (Mayor of Duluth) Clarence R. Magney ရ၊၊ ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဖန်ဗဒှ် ဥဒျာန်အလဵုအသဳ သီုဖအိုတ် ၁၁ ဒၞာဲ ကေုာံ ဂၠံင်သဘာဝပသာဒ ပ္ဍဲဇဵုကၟာ လပါ်သၟဝ်ကျာရ၊၊ ပ္ဍဲဥဒျာန်ဂှ် ဒၞာဲကြုင်ဗြူလေ (Brule River) ဂှ် နွံဒၞာဲဍာ်လဂေါဝ်မွဲ ပါ်ဒၟံင်ၜါကရေက်၊ ကရေက်မွဲလပါ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေအာ အတိုင်သဘာဝတုဲ ကရေက်တၞဟ်မွဲလပါ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေ ပ္ဍဲကတိုင်တၟအ်မွဲတုဲ ဍာ်ဂှ် ကၠေအ်အာ အတိုင်ဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်မဒှ်ဒၟံင် ဗီုဏအ်ဂှ်ရ ဥဒျာန်ဂှ် ညးဂမၠိုင် တီလဝ် နကဵုယၟု Devil’s Kettle မဂွံအဓိပ္ပါယ် ＂ဍာ်ကာသၟိင်မာရ်＂ရ၊၊

ဥဒျာန်သဘာဝ နာဲဗစာမဂ်နေဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု သဘာဝပသာဒ ဂၠံင်ဇၞော်ပရဟ် တွဵုရး မိန်နေသောတာ ၆၁ (Minesota State Highway 61) ၂၅ တိုင် (၄၀ ကဳလဝ်မဳတာ) နူကဵု ပယျဵု ဍုင်ခနေဒါ-အမေရိကာန်၊၊  ကြုင်ဗြုလေ မဇွောဝ်ဒၟံင် မွဲဒမြိပ်ဥဒျာန်ဂှ် ပ္ဍဲကၞောတ် ၈ တိုင် (၁၃ ကဳလဝ်မဳတာ) ဂှ် ဍာ်ဆင်စှ်ေ ၈၀၀ ပေ (၂၄၀ မဳတာ)တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲတအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ဒၞာဲဍာ်လဂေါဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲရ၊၊ နူကဵု ဇဵုကၟာ ၁ တိုင် (၁.၆ ကဳလဝ်မဳတာ) ၜက်တိတ်အာ နူဒဵု Gauthier Creek ဂှ် နွံ ဍာ်လဂေါဝ်မွဲ မနွံသမၠုင် ၇ ပေ (၂၁ မဳတာ) ကဵုလဝ်ယၟု Lower Falls (လဂေါဝ်သၟဝ်) နကဵုၜါကဆံင်၊၊ ဂတဂှ်ပၠန်ဂှ် နွံဍာ်လဂေါဝ်မွဲ မကဵုလဝ်ယၟု Upper Falls (လဂေါဝ်လတူ) မၞုံသမၠုင် ၂၅ ပေ (၇.၆ မဳတာ) တုဲဂှ် စိုပ် Devil’s Kettle ＂ဍာ်ကာသၟိင်မာရ်＂၊၊ နူကဵု Devil’s Kettle ဂွံစိုပ်လဂေါဝ်လတူဂှ်ဍာ်ဆင်ထတ်တုဲနွံကဵုတၟအ်ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊မဒှ်ဒၞာဲ ဒကုတ်လက္ကရဴအိုတ် ၅ တိုင် ဒဵု Gauthier Creek ရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲတအ်ဂှ် ဒှ်ဒကုတ် ဥဒျာန်လပါ်သဝ်ရ၊၊ ဥဒျာန်ကရေက်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံကဵုဒဵုတၟအ်တုဲ အာကၠုင်ဝါတ်ကွေဟ်ရ၊၊ ဥဒျာန်ဂှ် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်တိအလဵုအသဳကီုလေဝ် တိဍာ်ဗွဲမလုပ်စိုပ်ကဵု ဥဒျာန်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်တိပုဂ္ဂလိကအိုတ်ရ၊၊ ဥဒျာန်ဂှ် ဟိုတ်မကြပ်ညောန်ဒၟံင် ကုကၟာဇၞော် Lake Superior တုဲ ပ္ဍဲဒေသဇိုင်ဇဵုကၟာတအ်ဂှ် အခိင်ဂံက်မ္ဂး ကတဴနူဒေသတၞဟ် ၜိုတ် ၆-၈ ဒဳဂရဳဒှ်တုဲ အခိင်ကတဴမ္ဂး ဂံက်နူဒေသတၞဟ်ညိရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အခိင်ဂံက်မ္ဂး ဒေသတအ်ဂှ် လတိုပ်စှ်ေ ကေုာံ လတိုပ်လင်တအ် ကတဵုဒှ်စမာန်ရ၊၊

တိဒၞာဲဥဒျာန်ဝွံ နွံကဵု တၟအ် ဂကူ (basalt) ကဵု (rhyolite) မကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပၟတ်တိခတိုဟ် နူကဵု သၞောတ်ပါ်ထကးတိုက်လဒေါဝ် (Midcontinent Rift System) ပ္ဍဲအခိင် သၞာံမလောန်ကၠုင် ၁.၁ ဗဳလဳယာန်တေအ် မဒှ်အခိင် ခတှ်ေတိအမေရိကာန်သၟဝ်ကျာ ဒကုတ်လဒေါဝ် စဒကးတေအ်ရ၊၊ ဂတှ်ေတိ ပ္ဍဲဥဒျာန်ဝွံ ကရေက်လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် တ္ၜန်တ္ၜုဲတဴ နကဵုဂကူတၟအ် gabbro ကဵု diabase တုဲ ပ္ဍဲကရေက်လပါ်သၠုင်ကျာ ဗဒါဲဇဵုကၟာဂှ် နွံကဵုဂကူတၟအ် ferrodiorite တအ်ရ၊၊  ဒၞာဲကရေက်တိ မပါ်ထကးဂှ် ဗဒှ်ကဵု သလံက်ဗွဲမဇၞော်တုဲ နွံကဵုဂကူတၟအ် sedimentary rock ရ၊၊ ပၟတ်တိခတိုဟ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ဒၞာဲခတီုတၟအ် basalt ကဵု rhyolite သၟဝ်တိ ဗွဲသၟဟ် နွံၜိုတ် ၄,၈၀၀ ပေ (၁,၅၀၀ မဳတာ) ဒှ်ရ၊၊ 

နူအခိင်သၞာံ မတုဲကၠုင် အကြာ ၂ မဳလဳယာန် ကဵု ၁၀,၀၀၀ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ခေတ်ဍာ်ကြံင် (glacial periods) ဂှ် ဒေသဝွံ ဂြောပ်ဓလီုလဝ် နကဵုဍာ်ကြံင် (ice)တုဲ ပ္ဍဲအခိင် ဍာ်ကြံင် စလေင်ဂှ် တၟအ်ဗွဲမဂၠိုင် ဇွောဝ်ဗက်စှ်ေအာ ကရောမ်ဍာ်တုဲ ကၟာဇၞော်ဒူလုတ်တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ခတှ်ေတိဗကေတ် ကေုာံ တၟအ် sedimentတအ်ဂှ်သှ်ေဒၟံင်ဒၞာဲတိသမၠုင်နူအခိင်တေအ် စဵုကဵုအခိင်တ္ၚဲဏအ်ရ၊၊

ပ္ဍဲဥဒျာန်ဝွံ ＂ဍာ်ကာသၟိင်မာရ်(Devil’s Kettle)＂ဂှ် မၞိဟ်တီဂၠိုင် ဒှ်အမ်သဝ် မၞိဟ်ဂမၠိုင်တုဲ ဒၞာဲတၟေင် ပ္ဍဲဂၠးတိမွဲဒၞာဲ ညးဂမၠိုင် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ ဍာ်ကာသၟိင်မာရ်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကြုင် ဗြုလေ နူကဵုပါင်ကြုင် လုပ်အာ ၁.၅ တိုင် (၂.၄ ကဳလဝ်မဳတာ)၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဍာ်ဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် လတူတၟအ် rhyolite တုဲ ကြပ်စိုပ် ဒၞာဲဍာ်လဂေါဝ်/ဍာ်ဆင်ဂှ် ဂၠံင်ဍာ် ပါ်အာ ၜါ ကရေက်၊၊ ကရေက်လပါ်ဗမံက်ဂှ် ဍာ်ဆင်ၜါကဆံင် ဆင်စှ်ေ သမၠုင် ၅၀ ပေ (၁၅ မဳတာ)တုဲ ဆက်ဇွောဝ်စှ်ေအာ အတိုင်လၟောဝ်ကြုင်ဂှ်ရ၊၊ ကရေက်လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ဆင်စှ်ေ ပ္ဍဲကတိုင်တၟအ် စှ်ေအာ ၜိုတ်၁၀ ပေ (၃.၀ မဳတာ) တုဲ ဍာ်ဂှ် မၞိဟ်ဂမၠိုင် စှ်ေစိုတ် ကၠေအ်အာ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကတိုင်တၟအ် (ဝါ) ပထောင်တၟအ်ဂှ် ညးကဵုလဝ် ယၟု ဍာ်ကာသၟိင်မာရ် ၜိုတ်ဍာ်မဇွောဝ်စှ်ေအာဂှ် ကၠေအ်အာ ဒၞာဲဂှ် ဖအိုတ်ရ၊၊ မၞိဟ်မကၠုင်ဝေင်တအ်ဂှ် ထောအ်ဖျေဟ် လေအ်ဒကုတ်၊ ဗဝ် GPS မထ္ၜးဒၞာဲ သွက်ဂွံတီသွဟ် ဍာ်ဂှ် ဇွောအ်အာဒၞာဲလဵုကီုလေဝ် ဟွံဂွံသွဟ်အိုတ်ရ၊၊

မၞိဟ်တအ်စှ်ေစိုတ် ဍာ်ဂှ် ကလေင်မံက် ပ္ဍဲကၟာဇၞော် Lake Superior ဟွံသေင်မ္ဂး စှ်ေအာ သၟဝ်တိဒမျိုဟ်တုဲ ဆက်အာကဵု ဇုက်ဍာ်သၟဝ်တိဒမျိုဟ်ဒှ်မာန်ရောင်ဂှ် ပတှ်ေကေတ်ရ၊၊

သၞာံ ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုကၠံ အစာပထဝဳတအ် ကဵုသွဟ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ဟိုတ်ဍာ်မဂွံကၠေအ်အာဂှ် ဟွံမာန်ကၠုင်တုဲ ဒှ်အာ ဒၞာဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသဂှ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊ 

ပရူဍာ်ဂှ် ဆက်လ္ၚတ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ ကြပ်အိုတ်ဂှ် နူကဵု ဌာနမင်မဲသဘာဝ တွဵုရး မေန်နေသောတာ (Minnesota Department of Natural Resources - DNR) လလောင်တြး ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၇ ဒဒှ်ရ သွဟ်ဍာ်မကၠေအ်ဂှ် ညးတအ် ကလိဂွံသွဟ်ဍာံ ဒဒှ်ရ ဍာ်ဂှ် ဇွောဝ်လုပ်အာ ပ္ဍဲကတိုင်တၟအ်ဂှ်တုဲ နူကဵုကတိုင်တၟအ်ဂှ် ဟွံသ္ၚောဲ ကလေင်ဇွောဝ်လုပ် ပ္ဍဲကြုင်ဗြုလေ ပၠန်ရ၊၊ တၠပညာသဘာဝပထဝဳ ဂျေဖ် ဂရိန် (hydrologist Jeff Green) ဟီု ၜတ်ကၞာတ် လၟိဟ်ဍာ် မဇွောဝ်စှ်ေကၠုင် အတိုင် လၟောဝ်ကြုင် ဗွဲလတူဂှ်ကဵု လၟိဟ်ဍာ် မစိုပ်ဂတ ဒၞာဲဍာ်ကာသၟိင်မာရ်ဂှ်မ္ဂး ဆဍာ်ညိညကီု ဟွံကၠေအ်အာ ဟွံဇွောဝ်တိတ်အာ နူဂှ်တုဲ ဍာ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ကလေင်ဇွောဝ်လုပ် ပ္ဍဲလၟောဝ်ကြုင်ဗြုလေ ဖအိုတ်ရ၊၊ မၞိဟ်မကၠုင်ဝေင်တအ် မထောအ်ဖျေဟ် ကိရိယာ ပ္ဍဲပထောင်တုဲ ဟိုတ်ကိရိယာတအ် ဂၠာဲဟွံဆဵုဂှ် အသိင်ဍာ် မထတ်လောန်ဂှ် စဵုကဵု မစိုပ်ကဆံင် ပလီုထောအ် ကိရိယာတအ်မာန်ရ၊၊ဂရိန် ကဵု သကအ်ရဲညး ဖန်ချပ် သွက်ဂွံ ပၠိုပ်စှ်ေဍာ် ဂွံတီ ဒၞာဲလဵု ပထောင်ဂှ် ကလေင်ဆက်အာကဵု ကြုင်ပၠန်ကီုရ၊၊ ဆဂး ညးတအ် ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ အရာမပၠိုပ်စှ်ေဂှ် ဟွံဒှ် အရာမလ္ၚတ် မစှ်ေကဵု နဲသိပ္ပံတုဲ ဟွံဒှ် ပၠိုပ်စှ်ေရ၊၊




#Article 8: Kanslergadeforliget (508 words)


တင်လတုပ်စိုတ်ခေန်သလာဂေဝ် (Kanslergadeforliget) ဟီုဂှ် ဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲလက်ထက်အလဵုအသဳသတဴနိုန် ဍုင်ဒိန်မက် အကြာသၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဝါဒတဲပုင် ကဵု တဲပါဲ ပ္ဍဲ ၃၀ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၃၃ ရ။ တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ကလိဂွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ခန် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်သတဴနိုန် မနွံ ပ္ဍဲဂၠံင်ခေန်သလာဂေဝ်၊ အရာပ်သြသတာဗဝ် (Østerbro) ဍုင်ဂဝ်ပေန်ဟုက်ဂေန်တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု တင်လတုပ်စိုတ် အတိုင်ယၟုဂၠံင်ဒၞာဲသ္ၚိဂှ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ရဲဝါဒတဲပုင် ကဵု ရဲဝါဒတဲပါဲတအ် ပညဳပညပ် ကေတ်တင်လတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ် ဟွံဂွံတုဲ စၞးဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်သတဴနိုန် ညးကော်ဘိက် မၞိဟ်စၞး နူကဵုဗော်ဒစဵုဒစး ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် ဗော်လေတ်ဗရဴဒဳမဝ်ကရေတ်တေန် ကေုာံ ဂကောံအလဵုအသဳ နူကဵုဗော်သဵုယှေဝ်ဒဳမဝ်ကရေတ် ကေုာံ ဗော်သဵုယှေဝ်လေတ်ဗရဴ ပ္ဍဲသ္ၚိညးတေအ် ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုက်ရ။ ပ္ဍဲပရေင်ဆဵုဂဗ ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ်ဂှ် ကလိဂွံ တင်လတုပ်စိုတ် တၞဟ်နသၟာဗ္ၚ ညးမတဵုသြောအ်ဂြာင်တအ်ကီု သီုကဵု ညးလွဳကၠိက်ဂၠဴတအ် ဂွံပြိုင်ဗကာန် ပ္ဍဲဗွဝ်ဖျာဂၠးတိမာန်တုဲ ၚုဟ်သြန်ဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် ဖျေဟ်ထောအ် ၁၀ % (သြန်ခရဝ်နာ ဒိန်မက် ၂၂.၄၀ မ္ဂး ကလိဂွံ သြန်ပံင် ဗြိတိန် မွဲပံင်)။ ဖျအ်ဖျေဟ် ၚုဟ်သြန်ဗီုဏအ်မ္ဂး သြောအ်၊ ဖျုန်၊ ဍာ်တှ် မပတိတ် နူဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် ၚုဟ်အောန်စှ်ေအာ ပ္ဍဲဍုင်မ္ၚးမ္ဂး မၞိဟ်ရာန်စဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ အခက်အခုဲသၟာဗ္ၚတအ် သွံကပေါတ်ဇကုဟွံဂွံဂှ် ဂွံတိတ်ဗၠးအာမာန်ရ။ တုဲပၠန် နကဵုကၠတ်ထဝ်ဍုင် ညံင်ဂွံခၞံသၞောဝ်ဥပဒေ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲပွိုင်မွဲသၞာံ နကဵုတၠကမၠောန်တအ် လံက်အောက် (lockout) ဟွံဂွံတုဲ နကဵုသၟာကမၠောန်တအ်လေဝ် ဗဂပ်ဗဗေင်ဟွံဂွံရ။ လံက်အောက် ဟီုဂှ် တၠကမၠောန်တအ် ဟိုတ်နူ ဇကုဟွံကလိဂွံ အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒဇကုတုဲ ဗဒေါအ်ထောအ် ရုင်စက်ဇကု။ ဗဂပ်ဗဗေင် ဟီုမ္ဂးဂှ် သၟာကမၠောန်တအ် ဟွံကလိဂွံ အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒဇကုတုဲ ဟွံစှ်ေကမၠောန်။

နူကဵု သၞာံ ၁၉၂၀တအ်ဂှ်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်အမေရိကာန်ဂှ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဍုင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဇၞော် မဓလီုလဝ် ပ္ဍဲဂၠးတိဂှ်ရ။ သၞာံမဂၠိုင်ကဵုစှော် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အမေရိကာန် တိုန်ဒၟံင်သိုက်က်ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲကၞောတ်သၞာံ ၁၉၂၉ ဂှ် ကောလာဟလကတဵုဒှ်ကၠုင် ဒဒှ်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်/ဗွဝ်ဖျာသတံက် အမေရိကာန် ဒတုံစှ်ေရောင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကုမၞိဟ်မရာန်လဝ် ရှေယ်ယျာတအ်ဂှ် ဂစာန်သွံ ရှေယ်ယျာဇကုအိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူရှေယ်ယျာဂှ် မၞိဟ်သွံဂၠိုင် မၞိဟ်ရာန်အောန်တုဲ ၚုဟ်မးရှေလ်ယျာဂှ် အောန်စှ်ေအာရ။ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲညိညဂှ် ဗွဝ်ဖျာသတံက်အမေရိကာန် ဒတုံစှ်ေ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ပရေင်ရုသံင် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွဝ်ဖျာသတံက် အမေရိကာန်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပရေင်ပၠုပ်ကပေါတ် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ဒးရပ်စပ်ကၠုင် ဗွဲမတေင်ဂြတ်ရ။ ဟိုတ်နူအမေရိကာန် ဖန်ဇန် ပတေင်ပတိုန် သၞောဝ်မပၠုပ်ကပေါတ် ဍုင်ညးတအ်တုဲ ပရေင်ဗၞိက် သွံရာန် ပ္ဍဲဂၠးတိလေဝ် ထုဲထံင်ကၠုင်တုဲ ပရေင်သွံရာန် ပ္ဍဲဂၠးတိ အောန်စှ်ေအာ ၁/၃ (ပိဂအုံမွဲဂအုံ) ရ။

ပရေင်ရုသံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၁ ဂှ် ဇီုကပိုက် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ဟိုတ်ပရေင်ရုသံင်ဂှ် ကပေါတ်ဗ္ၚ မပ္တံကဵု ဖျုန်၊ ဍာ်တှ်၊ သြောအ်ဂြာင်တအ် မပၠုပ်ဒၟံင် ဍုင်ဗြိတိန် ကဵု ဍုင်ဂျာမနဳဂှ် မွဲတဲတုဲ ပၠုပ်ဟွံဂွံ အောန်စှ်ေအာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟာဗ္ၚ ဍုင်ဒိန်မက်တအ် ဒးဆဵုဂဗ အခက်အခုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ဟိုတ်နူလေဲခတှ် ဟွံမာန်တုဲ ဒးသွံတိဗ္ၚဇကုအတေင်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်နူ သၟာဗ္ၚတအ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံခိုဟ် လှုဲဟွံမဲ ပ္ဍဲတဲတုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တၞဟ် မပ္တံပတိတ်ကပေါတ်တအ်လေဝ် မၞိဟ်ရာန်စ အောန်စှ်ေအာကီုတုဲ ပရေင်ရုသံင်ဂှ် ကၠောအ်အာ ဇရေင်ပရေင်ကမၠောန်တၞဟ်တအ်ကီုတုဲ မၞိဟ်တအ် ကမၠောန်ဟွံမဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ မၞိဟ်သၟာကမၠောန်ပိဂအုံမွဲဂအုံဂှ် ကမၠောန်ဟွံမဲအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲကသီု သၞာံ ၁၉၃၂-၃၃ ဂှ် ပြသၞာအကြာသၟာကမၠောန်ကဵု တၠကမၠောန် ကတဵုဒှ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ တၠကမၠောန်တအ်ဂှ် အာတ်မိက် ညံင်ဂွံဖျအ်ဖျေဟ် ၚုဟ်ဒြဟတ်ကမၠောန် ၂၀%၊ ဟိုတ်နူ ကောန်ကမၠောန်တအ် ဟွံဒုင်တဲတုဲ တၠကမၠောန်တအ် လံက်အောက် (ကၟာတ်ထောအ် ရုင်ကမၠောန်၊ လုကဴ ဟွံဒုင်တဲ ၚုဟ်ဒြဟတ်ကမၠောန် ၜိုန်နွံပၟိက်မ္ဂး ဟွံပံက်ကမၠောန်ရ။) ဟိုတ်နူသၟာကမၠောန်တအ် ဟွံကၠောန်ကမၠောန်တုဲ ဒှ်ဝါတ်ဂါတ် သွက်စသုင် ဟွံမဲရ။ ဟိုတ်နူ ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဗီုဏအ်တုဲ နကဵုအလဵုအသဳ နူဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ် ကဵု ဗော်သဵုယှေဲလေတ်ဗရဴ ဒှ်ဖန်ဇန် ရပ်စပ်ရ။

သွက်ဂွံရပ်စပ် ဖန်ဇန် ပရေင်ရုသံင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုကၠတ်ထဝ်ဂှ် ပညဳပညပ် ရေင်သကအ် ဟွံဂွံရ။ နကဵုဗော်ကန်သာဗေထေတ် မဒှ်ဗော် မပစၞး ညးတၠကမၠောန်တအ်ဂှ် ဟွံဒုင်တဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်သတဴနိုန် ကော်ဘိက် မၞိဟ်စၞး နူဗော်လေတ်ဗရဴ မဒှ်ဗော်ဒစဵုဒစး ဒြဟတ်ဇၞော်အိုတ် မပစၞး ဂကောံမၞိဟ်သၟာဗ္ၚ၊ ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ် မဒှ်ဗော်အလဵုအသဳ ကေုာံ မပစၞး ဂကောံမၞိဟ်သၟာကမၠောန်တအ် ဆဵုဂဗ ပ္ဍဲသ္ၚိညးတေအ် ပ္ဍဲ တ္ၚဲအဒိုက် မဒှ်တ္ၚဲကၟာတ်ရုင် ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၃၀ သၞာံ ၁၉၃၃ ဂှ်ရ။ ကြဴနူ မဟီုဂး ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ် ဗွဲမလအ်တုဲ ကလိဂွံအာ တင်လတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ်ရ။ အဓိက တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ် ညံင်ဍုင်ဒိန်မက် ဂွံတိတ်ဗၠး နူကဵု ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ဟိုတ်နူအသိင်အလိန်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရုသံင် နူကဵုဂၠးတိ မစတမ် နူကၞောတ်သၞာံ ၁၉၂၉ တေအ်ဂှ်ရ။ တင်အဓိက ပ္ဍဲလတုပ်စိုတ်ဂှ် နွံပိကဏ္ဍ။ (၁) ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဆေင်ကဵုကမၠောန်ဗ္ၚဂှ် နကဵု မဖျအ်ဖျေဟ် ၚုဟ်သြန်ဍုင်ဂှ် ကလေင်ယာက္ဍိုပ်မာန်ကၠုင်ပၠန်။ (၂) ဖျအ်ဖျေအ် အခေါန်တိဂမၠိုင်၊ ပရေကဵု သြန်ခတှ်ဗာန် ကုညးဍုင်ကွာန် ဟိုတ်နူပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပဒေါအ် ကေုာံ ကေတ်တင်တုပ်စိုတ် အကြာတၠကမၠောန် ကေုာံ သၟာကမၠောန်၊ ဖျုန်ဂၠဴသၟာဗ္ၚတအ် မပ္တိတ်လဝ် သွံဟွံတိတ်ဂှ် ရာန်ကေတ်။ အရာမထိင်ညံင်ဟွံဂွံဒှ်ရုသံင်ဂှ် ဓလိင်ထောအ် အပိုင်အခြာအခိင်။

ဟိုတ်နူ တင်လတုပ်စိုတ်ဂှ်တုဲ သၟာဗ္ၚတအ် ဂွံအခေါင်သၠးကဵု ခတှ်၊ တုဲပၠန် ပရေင်သွံကပေါတ်ညးတအ် ကုဍုင်မ္ၚးဂှ် ဟိုတ်နူ လှုဲၚုဟ်သဝ်စှ်ေတုဲ ကပေါတ်ဒိန်မက် ပ္ဍဲဍုင်တၞဟ် ၚုဟ်အောန်စှ်ေတုဲ ကပေါတ်ဒိန်မက် ဂွံသွံခိုဟ် ပ္ဍဲဍုင်မ္ၚးတုဲ သၟာဗ္ၚတအ် ဆက်ပတိတ်ကပေါတ်မာန်ကၠုင်။ နကဵုတင်လတုပ်စိုတ်ဂှ်ရ နကဵုသၞောဝ်ပတန်ခုတ်လဝ် ၚုဟ်ဒြဟတ်ကမၠောန် အောန်အိုတ်၊ တၠကမၠောန်တအ် ကဵုအောန်နူဂှ် ဟွံဂွံ၊ တုဲပၠန် ပွိုင်မွဲသၞာံ တၠကမၠောန်တအ် အခေါင်လံက်အောက် ဟွံမဲ။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု နကဵု သၟာကမၠောန်တအ် အခေါင်ဗဂပ်ဗဗေင်ဟွံမဲ။ နကဵုနဲဏအ်ဂှ် စဵုဒၞာပရေင်ပြသၞာ အကြာတၠကမၠောန် ကဵု သၟာကမၠောန်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ဝန်ဇၞော်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် C.V. Bramsnæs ညးဟွံဒုင်တဲ။ ညးညာတ်ကေတ် ဖျဟ်ဖျေဟ် ၚုဟ်မးသြန်မ္ဂး အရာလပါ်ပရေအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်။ P. Munch ညးဟွံဒုင်တဲ ပ္ဍဲပရေင်တင်တုပ်စိုတ်ဂှ်တုဲ ကၠာချပ်ရေင်သကအ် ဟွံတုဲဂှ် ညးတေအ်ဟီု ညးမံင်စ ဟွံခိုဟ်တုဲ တိတ်ထောအ် နူကဵု ပရေင်ကောံဓရီုဂှ်။ ၚုဟ်သြန်ခရဝ်ဏာ နူကဵု ၂၀ မ္ဂး မွဲပံင်ဗြိတိန်ဂှ် ဖျအ်ဖျေဟ် ၂၂.၅၀ ခရဝ်နာ မွဲပံင်၊ မဒှ်ၚုဟ်သြန် သဝ်အာနူ ၚုဟ်သြန်အဝ်သတေလျာ ကဵု နျူဇြဳလာန်ရ။ ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ကပေါတ်ဗ္ၚ နူအဝ်သတေလျာ ကဵု နျူဇြဳလာန်ဂှ် ဟိုတ်နူၚုဟ်တန်နူ ကပေါတ်ဗ္ၚ နူဒိန်မက်တုဲ ကောန်ဍုင်ဗြိတိန်တအ် ဟွံရာန်စ ကပေါတ်နူဒိန်မက်။ မဖျေဟ်ထောအ် ၚုဟ်သြန်တုဲ ကပေါတ်ဗ္ၚဒိန်မက်ဂှ် ဒးရာန်ကဵု သြန်ပံင်ဗြိတိန်မ္ဂး ၚုဟ်တန်နူ ကပေါတ်အဝ်သတေလျာ ကဵု နျူဇြဳလာန်မာန်ရ။ နကဵု ဗော်လေတ်ဗရဴဂှ် မိက်ဂွံကဵု ဖျအ်ဖျေအ် ၚုဟ်သြန် စဵုကဵု ၂၅၊ ညးၜါလပါ် ဟွံတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ်တုဲ ကောံဓရီုဂှ် လအ်အာ ပွိုင် ၁၈ နာဍဳတုဲ ကလိဂွံအာ တင်လတုပ်စိုတ် ၂၂.၄၀။

အရာကိစ္စဇၞော် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူ တင်လတုပ်စိုတ်ခေန်သလာဂေဝ်ဝွံမွဲဂှ် ဒိန်မက်မဖျအ်ဖျေဟ် ၚုဟ်သြန်ဇကုဗီုဏအ်ဂှ် အေန်ဂလာန် ဟွံဒုင်တဲတုဲ ဒးကေတ်ကၠုင် တင်တုပ်စိုတ် စပ်ကဵု ပရေင်ကူသာန်သွံရာန် အကြာဍုင်ၜါရ။ နူကဵု မသွံရာန် ရေင်သကအ် ဗွဲမဗၠးၜးဂှ် ဒးကေတ်ကၠုင် တင်တုပ်စိုတ် လတူပရေင်သွံရာန်တအ်ရ။ တင်တုပ်စိုတ်တအ်ဂှ် ဇၟာပ်ပိသၞာံမွဲအလန် ဒးကေတ်ရေင်သကအ်ရ။ အင်္ဂလိက်ဂွံဒုင်တဲ ပရေင်ဒိန်မက် မဖျအ်ဖျေဟ် ၚုဟ်သြန်ဇကုဂှ် နကဵုဒိန်မက် သ္ဒးရာန် ကပေါတ်နူအင်္ဂလာန်ဂၠိုင်င်ကီုရောင် ဥပမာ ဒိန်မက် သ္ဒးရာန် တၟအ်ချး နူကဵုအေန်ဂလာန်ဂၠိုင်င်ရ။  

ပရေင်အပြံင်အလှာဲ ပရေင်မၞိဟ် မကော်ဂး (socialreform) ဍုင်ဒိန်မက် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲကြဴဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူကဵု တင်လတုပ်စိုတ်ဝွံရ။




#Article 9: Microsoft (408 words)


Microsoft Word  အလန်ကိုပ်ကၠာပထမအိုတ်တေံဝွံ  စကၠောန်ဗဒှ်နူ  ၁၉၈၁ သၞာံ၊ ခၞံဗဒှ်ကၠုၚ်သွက်  မဒှ်တုဲ၊ နူ  ကေုာံ  စလိၚ်ရာန်ကေတ် သၟာခၞံဗဒှ်  ကေုာံ  တံညးၜါတၠတအ်မဒှ်ရ။ သၟာခၞံဗဒှ် ၜါတၠဝွံ ကၠောန်ကၠုၚ်ကမၠောန် ပ္ဍဲ Xerox ဗွဲမခိုဟ်ဍိုဟ်ကေတ်တုဲ၊ နကဵု Project 
 (What You See Is What You Get) word processor ဂှ်မပြုပြေၚ်စဳရေၚ်စဓမံက်ထ္ၜးကၠုၚ်ရုပ်ရဴရ။ 

Word 1.0 အလန်ပထမဝွံ စတြးကၠုၚ် သွက်  and  ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၃ ပ္ဍဲဂိတု October တေံမဒှ်ရ။ ဒၟာနူ ဗဂဵုလဟဵုပ္တိုန် စရာဲကွတ်တုပ်ဒၟံၚ်တုဲ စဵုကဵုအလာန် စတုတ္ထ (Word 4.0) ဂှ်ဟွံဒယှ်တှ်ပြာထာကၠုၚ်ရ။

Window ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဝွံ စတြးကၠုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၈၉ ဒှ်တုဲ သီုကဵုဗဂဵုလဟဵုတၟေၚ်တိုန် interface (မုက်တၞး) သွက်ညးသုၚ်စောဲတအ် ဂွံရပ်စပ်လောဲကၠုၚ်နူကဵု Xenix and MS-DOS တေံမဒှ်ကၠုၚ်ရ။ အခါ Window 3.0 စတြးကၠုၚ်နူ ၁၉၉၀ ဂှ် Word ဝွံ ဇြဟတ်ဇၞော်ပြာထာဒယှ်တှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲကမၠောန်ရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ရုၚ် (Office) ဗွဲမလောန်ကာဲရ။ Word သွက် Window 1.0 ဂှ်စဗက်ရပ်စကာကၠုၚ် Word 2.0 ပ္ဍဲ ၁၉၉၁ ဒှ်တုဲ ခြာပွိုၚ်ပိ သၞာံ ၁၉၉၃ ဂှ် Word ဝွံတြးပ္တိတ် စဵုကဵု Word 6.0 မာန်ကၠုၚ်ရ။

နူဂှ်တုဲ စိုပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၉၅ ဂှ် Word95 စပြံၚ်ကၠုၚ်ယၟု စဵုစိုပ် Word97, Word2000 တေံရ။ လက္ကရဴဂှ် စကော်ခဴဗက် အတိုၚ်ယၟု Window ဒှ်တုဲ စဒှ်ကၠုၚ် Office XP ရ။ ကၠုၚ်စိုပ် ၂၀၀၃ ဂှ်က္လေၚ်စ ဗက်ကၠုၚ်အတိုၚ်လၟေၚ်ယၟုသၞာံပၠန်မဒှ်ရ၊ (Word2003, Word2007, Word2010, Word2013,…)   လၟုဟ်စိုပ် Word2016 ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ ဏံမဒှ်ရ။ 

Word2016 ဝွံတြးကၠုၚ်အတိုၚ်လၟေၚ်ဂကောံ  Microsoft Office2016 ပါလုပ်သီု Application သွက်ဂွံသုၚ်စောဲရေၚ်တၠုၚ် ကမၠောန်ကေၚ်ကာရုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်ရ။

ကောန်ပျူတာဂှ် ဒှ်ကရိယာ မဒက်ပ္တန်လဝ် အရပ်အရာ သွက်ဂွံ ရပ်စပ် ဗဂေတ် မဂၞန် (arithmetic) (ဝါ) ဟိုတ်ဖဵု မကော်ဂး လဝ်ဂျေတ် (logical) အလဵုအလဵုဍေဟ် မွဲလစှ်ေ ကုရဝ်ဂရာမ်ကောန်ပျူတာရ၊၊ ကောန်ပျူတာ ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် နွံကဵု အစောမ် သွက်ဂွံကၠောန်ဗက်အာ အတိုၚ်စၞောန်အမိၚ် မကော်ခဴစ ပရဝ်ဂရာမ်တအ် မအာတ်မိက်ရ၊၊ ပရဝ်ဂရာမ်ဂှ် ပကဵု ညံၚ်ကောန်ပျူတာ ဂွံဖန်ဗဒှ်ကဵု အရာမလှဲလးရ၊၊ ယဝ်ရ သ္ဒးပတောအ် ဥပမာ နကဵု ခန္ဓကာယမၞိဟ်မ္ဂး ကောန်ပျူတာဂှ် တုပ်ညံၚ်ရဴ ကာယထ္ၜောမ်ကဠၚ် မၞုံကဵုအစောမ် မဗဂီုကဵုဆီ၊ မစၠောအ်ကဵုဓါတ်ပန် ပ္ဍဲအလုံမွဲကာယ ညံၚ်ဂွံညဳသၟဟ်ရ၊၊ ညံၚ်ရဴခန္ဓကာယ နွံပၟိက် ဒြဟတ် မတွဟ်ဂး စၞစကျာကီု ကောန်ပျူတာလေဝ် ဒးစကာဒြဟတ် နကဵုဓါတ်လလဳရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ဟာတ်ဝေလ်ရ၊၊ ခန္ဓကာယ ဂွံဗဂေတ်လေပ် ဂွံတော်လေပ် ဂွံကၠောန်လေပ်ဂှ် နွံပၟိက် စိုတ်မဗ္တောန်လဝ် ပညာရ၊၊ ကောန်ပျူတာလေဝ် ဂွံကၠောန်ကမၠောန်ဒး ဒးဗဂေတ်မဂၞန်တအ်ဂွံဂှ် နွံပၟိက်ကဵု ပရဝ်ဂရာမ်ရ၊၊ ပရဝ်ဂရာမ်ဂှ် ညးကော်စ သပ်ဝေလ် ရ၊၊ 

ကောန်ပျူတာဂှ် စကာ သွက်ဂွံထိၚ် သၞောတ်ပ္ဍဲရုၚ်စက်၊ ပရေၚ်ကမၠောန် မပ္တိတ်ကပေါတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊၊ အရာပိုယ်မစကာဒၟံၚ် လၟိုန်တ္ၚဲ ဗီုကဵု ဖဴအသာန်လျး (micowove ovens) အထိၚ်ဇမ္ၚောဲ (remote controls) တအ်လေဝ် ဒှ်ကောန်ပျူတာ မွဲဂကူကီုရ၊၊ ရုပ်စက် ရဝ်ဗတ် မဗဂေတ်ဒၟံၚ် ရုၚ်ကမၠောန်ဂမၠိုၚ်၊ ကောန်ပျူတာပူဂဵု၊ တေဝ်လဳဖုန်၊ သမာတ်ဖုန်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ပျူတာ ဖအိုတ်ရ၊၊ 

ကောန်ပျူတာ ကၠာအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန်ဆၜိုတ် တော်စဂၞန်သၟးရ၊၊ ပိုဲကော်စ စက်တၟော်ဂၞန်၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ကွတ်စက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲအစ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် စစကာကၠုၚ် ပ္ဍဲစက်ဂမၠိုၚ် မပ္တံ စက်တုတ်တုတ်တအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊ စက်မရပ်စပ် သုၚ်စောဲဒဳဂျဳတေဝ် ကၠာအိုတ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲခေတ်ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ ရ၊၊ ပရှ်လေဝ်ပြဟ်၊ ဒြဟတ်လေဝ်ထတ်၊၊ စနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်စကာ ကောန်ပျူတာဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန်အာ မွဲတဲဓဝ်ရ၊၊

ကရိယာ မသုၚ်စောဲ သွက်ဂွံတော်တၟော် မဂၞန်ဂှ် နွံကၠုၚ် သၞာံမဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုၚ်မ္ဂး မရပ်စပ် မွဲမတုဲမွဲမ နကဵုလပုဟ်တဲရ၊၊ လေအ်ကရုၚ် (ဝါ) လေအ်တၟော် (tally stick) ဂှ် ကရိယာတၟော်ဂၞန် ကၠာအိုတ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ လၟိဟ်မဂၞန် ဗီုကဵုမကဝေၚ် မကၠောန်လဝ်ကဵုတိကလေတ် သွက်ဂွံစကာ ပ္ဍဲအရာ မတော်လၟိဟ်ဂၞန် ဗီုကဵု စရၚ်သ္ၚု၊ သြောအ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲဒတန် ယေန်သၞာၚ် ကောန်မၞိဟ်တြေံ ပ္ဍဲဒေသအဳဂျေပ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသအေရှ မခတောန်ဂၞန် ဗီုကဵု ဂၞန်ကြုက် (abacus) ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် သၞာံ မဂၠိုၚ်ကဵု လ္ၚီကီုရ၊၊ ဂၞန်ရောမ (Roman abacus) မတုပ်ညံၚ်ရဴ ဂၞန်ကြုက်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဗေဗဳလောန် (Babylonia) နူကဵုသၞာံ ၜိုတ် ဘဳစဳ ၂၄၀၀ တေအ်ရ၊၊ 

အတိုၚ်လညာတ် Derek J. de Solla Price မ္ဂး စက် အာန်တိကေတ်တေရာ  (Antikythera mechanism) ဂှ် ဒှ် စက် မစကာ ကောန်ပျူတာ ကၠာအိုတ်ရ၊၊ စက် အာန်တိကေတ်တေရာ ဂှ် ကၠောန်လဝ် သွက်ဂွံတော် ဒၞာဲဒၟံၚ် သၞံၚ်နက်သတ်ဂမၠိုၚ်ရ၊၊ စက်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၁ ပ္ဍဲတကအ် ဍုၚ်ဂရိတ် မၞုံယၟု အာန်တိကေတ်တေရာတုဲ စက်ဂှ် ညးကဵုယၟု စက် အာန်တိကေတ်တေရာ ရ၊၊ စက်ဂှ် ကၠောန်လဝ်ကဵု ဗရိုတ်တုဲ ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် မဒှ်စက် မကၠောန်လဝ် နူၜိုတ် ဘဳစဳ ၁၀၀ ရ၊၊ ကြဴနူစက်ဂှ်တုဲ လုကဴ ပွိုၚ်မွဲလ္ၚီပြၚ်ပြၚ် စက်ဗီုဂှ် ဟွံကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ၊၊ လၟုဟ်စက်ဂှ် ညးတအ် ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးကောန်ဂကူ ဍုၚ်အေတေန် (ဂရိတ်) ရ၊၊ 

စက်ဗွဲမဂၠိုၚ် အတိုၚ်ကၠာတေအ် ညးတအ်ကၠောန်လဝ် သွက်ဂွံတော် ဗီုသၞံၚ်နက်သတ်ဂမၠိုၚ်ရ၊၊ Planisphere ဂှ်လေဝ် ဒှ်စက် သွက်ဂွံတော် သၞံၚ်နက်သတ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု အဗူ ရယာန် အလ်ဗဳရူနဳ (Abū Rayhān al-Bīrūnī) ပ္ဍဲအခိၚ် ၁၁ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စရ၊၊




#Article 10: Paul Anthony Nerini (340 words)


ဝှာတာ ပဝ် အေန်တဝ်နဳ နေရိနဳ , Italien; Paolo Antonio Nerini(1711 - 1756) ဝွံ ဒှ်လကျာ်ကာတ္တလေတ် ဂကူအဳတလဳ မကၠုင်ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်သြေင်၊ ဍုင်မန် နူသၞာံ ၁၇၄၁ စဵုကဵု လအိတ်လမျီု ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဍုင်သြေင် မစိုပ်အာ သၟဝ်တဲဗၟာအံင်ဇေယျ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၆ ဟိုတ်မစဵုဒၞာ ညးဍုင်ကွာန်မန်တအ်တုဲ ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ကုတ်ဂစိုတ်ထောအ်ကအ် ပ္ဍဲဍုင်သြေင်ရ၊၊ 

ပဝ် အေန်တဝ်နဳ နေရိနဳ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၁၊ ၁၇၁၁ မဒှ်ကောန် မအံက် ဖရာန်သိစ် အေန်တဝ်နဳ (Francis Anthony) မိအံက် မာဂုရိတေ ဂလ္လရိနဳ (Marguerite Gallarini) ပ္ဍဲဍုင်မဳလာနဝ် (Milano/Milan)၊ ဍုင်အဳတလဳ၊၊ ညးလုပ်ပထပိုယ် ပ္ဍဲဘာကျာ်မောန်ဇြ (Monza) ဒုင်ကအ်ပါင် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၂၈၊ ၁၇၂၆ ပ္ဍဲဘာကျာ် Clerics Regular of St. Paul၊၊

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၄၀ ဂှ် သၟိင်သင်ပပ် ဗေနေဒိက်တ် မရနုက်ကဵု ၁၄ (Pope Benedict XIV) လလောင်တြး သွက်ဂွံ ဗလးဏာ ဂကောံပ္တန်သာသနာ သွက်ဍုင်မန်ဗဂေါ ကေုာံ ဍုင်ဗၟာ အင်ဝရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၉၊ သၞာံ ၁၇၄၁ ဂှ် သၟိင်သင်ပပ် ရုဲစှ် ဝှာတာ ဂလ်လဳဇြဳယာ (Fr. Gallizia) နဒဒှ် ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ သကိုပ်ညးပတန်သာသနာ (Bishop of Elima and Apostolic Vicar of Burma) ကရောမ်ညးဂှ် ဝှာတာ ပဝ်နေရိနဳ (Frs. Paul Nerini)၊ အလေက်ဇြေန်ဒါ မောန်ဒေလ္လဳ (Alexander Mondelli)၊ ဂဴနတဝ်နဳအဝ် ဒဳ ကောန်တေ (Gianatonio de Conte) ညးပန်တၠ ဍိုတ်က္ၜင်တုဲ တတ်ၜဳမှာသၟိတ် သွက်ဂွံပရး သာသနာခရေတ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗဂေါ ကေုာံ ဍုင်ဗၟာအင်ဝ ရ၊၊ ညးတအ် စိုပ်ဍုင်သြေင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၄၃တုဲ ကၠောန်ကမၠောန် ပတန်သာသနာ မပ္တံ ဗတောန်လိက်၊ တွဟ်ဓရ် ဗွဲမၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲဍုင်သြေင်ဂှ်ရ၊၊ ဝှာတာ ပဝ်နေရိနဳ ကေုာံ ဗရာတာ အင်ဂေလဝ် (Brother Angelo) ညးၜါ စှ်ေအာဒၟံင် တၞင်သဳရ၊၊ 

ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒှ်အခိင်မန်တအ် အဃောမဂစာန်ဒၟံင် သွက်ဂွံ ဍုင်မန် ဂွံဗၠးၜးတိတ် နူသၟဝ်တဲဗၟာရ၊၊ ကောန်ပၞာန်ဗၟာလေဝ် ဇက်ကၠုင်ဗတိုက်ဒၟံင် ဍုင်မန် ဟွံပိုတ်သကုတ်ရ၊၊ ပၞာန်လုပ်သီဂွံအာ ဍုင်သြေင် မွဲတဲဓဝ်တုဲ ဂစိုတ်ထောအ် လကျာ်ခရေတ် မသှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်သြေင်ဂှ် ဝှာတာဂလ်လဳဇြဳယာ၊ ဝှာတာမောန်ဒေလ္လဳ ကေုာံ ဒဳကောန်တေ သီုညးပိတၠရ၊၊ 

ဝှာတာ ပဝ်နေရိနဳ ကေုာံ ဗရာတာ အင်ဂေလဝ် ဂွံမိင်ကေတ် ပရူဂှ်တုဲ ဒြေပ်ဒဴအာမံင်ထောအ် ဒေသတၞဟ် နူဂှ် ညးတအ် အာမံင်မာဒရသ်၊ ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၇၄၉ ဂိတုဨပြဳ ၂၁ ဂှ် ညးၜါ ကလေင်စိုပ်ကၠုင်သြေင်ပၠန်ရ၊၊  ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဍုင်မန် ဂွံဗၠးၜးတိတ်အာ နူဍုင်ဗၟာတုဲတုဲရ၊၊ တၠညးဗညာဒလလေဝ် ဂွံခပတိုန် နဒဒှ်သၟိင်ဨကရာဇ်တုဲရ၊၊ ညးဍုင်ကွာန်မန် ကောန်ဍုင်သြေင်တအ်ကီု သၟိင်တၠမန်တအ်ကီု ဒုင်တၠုင် ရီုဗင်ညးတအ် ဗွဲမခိုဟ်မိုဟ်ရ၊၊ ညးတအ် ပံက်လဝ် ဘာဗတောန်လိက်၊ ရုင်ဂဥုဲ ကေုာံ ဘာကျာ်မွဲမလေဝ် သြိုင်လဝ်ကီုရ၊၊ ညးပကောံချူလိက် အဘိဓာန်၊ ဂလာန်သၟာန်သွဟ် ကေုာံ ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် နကဵုဘာသာဗၟာရ၊၊

ပရေင်အံင်ဇၞး မဗတောန်လိက် ကုကောန်မန်တအ်ကီု ကောန်မစာတ်တအ် ပ္ဍဲဍုင်သြေင်ဂှ်တုဲ သွက်ဂွံဂလိုင်ပတိုန် ပရေင်ကမၠောန်တုဲ ညးတေအ် ပတိုန်လိက် ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂကောံသင် ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၄၊ ၁၇၅၂ အာတ်မိက် ညံင်ဂွံဗလးနင်ကဵု သကိုပ်ဝှာတာ ခမဳ အလေက်ဇြေန်ဒါ ဝိယျာရိဇ်ဇြဳ ဒဳ ရဝ် (Father General, Alexander Viarizzi de Roas) သွက်ဂွံအာပံက်ဘာ ကေုာံ ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါရ၊၊ ပ္ဍဲသဘင်သဳကၠဳဂကောံသင်ဂှ် ဝှာတာပဝ်နေရိနဳ မဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ကျာ်ဇၞော် ကေုာံ သကိုပ်ညးပ္တန်သာသနာ (Bishop and Apostolic Vicar) လပါ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲဗဂေါလေဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒှ်အခိင်မန်တအ် အဃောမကလိဂွံဒၟံင် အံင်ဇၞးရ၊၊ မန်တအ် သီဂွံအာ ဍုင်အင်ဝတုဲရ၊၊ ဆဂး ပရေင်သပုန် ဗၟာ သၟဝ်ပၠတရဴအံင်ဇေယျလေဝ် စကတဵုဒှ်ကၠုင်ကီုရ၊၊ 

သွက်ဂွံပံင်တောဲ ကုဝှာတာပဝ်နေရိနဳဂှ် သၟိင်သင်ပပ် ဗလးဏာ သင်ပန်ဇကု သီုကဵု လိက်တၞးမခပတိုန် နဒဒှ် လကျာ်ဇၞော် ကေုာံ သကိုပ်ညးမပတန်သာသနာရ၊၊ ဆဂး စိုပ်သၞာံ ၁၇၅၆ ဂိတု အဝ်ဂေတ်ဂှ် ကောန်ပၞာန်အံင်ဇေယျ လုပ်သီဂွံအာ ဍုင်သြေင်ရ၊၊ ကောန်ဍုင်ကွာန် ဂကူမန် ၜိုတ်မဆဵုဂှ် ဗက်ဂစိုတ်ဖအိုတ်ရ၊၊ ကောန်ဍုင်ကွာန် ဗွဲတၟေင် ညးဗြဴ ကဵု ကောန်ၚာ်ဂှ် ညးကဵု အပ်မံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာကျာ်ညးရ၊၊ ကောန်ပၞာန်ဗၟာ သွက်ဂွံလုပ်ရပ် ညးဍုင်ကွာန်မန် ပ္ဍဲဘာကျာ်ဂှ် ညးဟွံကဵုအခေါင် ညးဒတူဒၞာဒၟံင် ပ္ဍဲပါင်တြင်ဘာကျာ်ဂှ်ရ၊၊ ဆဂး ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ် ထပက်ကဵုဗၞုဟ်တုဲ ကုတ်ကအ်ညးတုဲ က္ဍိုပ်ညးဂှ် အာပအပ်ကဵု သၟိင်ဗၟာ အံင်ဇေယျရ၊၊ တ္ၚဲဂှ် ဒှ်ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၁၊ သၞာံ ၁၇၅၆ ရ၊၊ ကောန်ဂကူမန် ညးဗြဴ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲဘာဂှ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် ဂစိုတ်ထောအ် သီုဖအိုတ်တုဲ ဘာကျာ်ဂှ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် စံင်ပလီုထောအ်ရ၊၊ 




#Article 11: Selma Marthan Maxville (940 words)


သေလ်မး မက်ဝိလ် (Miss Selma Marthan Maxville) (ၜံင် ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၆၊ ၁၈၈၃ - စုတိ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၈၊ ၁၉၅၀) ဝွံ ဒှ်အစာဂဥုဲ (nurse) အမေရိကာန် မကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ အမေရိကာန် ဍုင်မတ်မလီု နူအယုက် ၃၃ စဵုကဵု မစပေန်ဇြေန် ပ္ဍဲအယုက် ၅၇ သၞာံရ၊၊ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဟီုအရေဝ်မန် ဂွံခိုဟ်ဟ်တုဲ စိုတ်ထတ် မိက်ဂွံကၠောန် ကမၠောန် အကြာဂကူမန်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၀ ဂှ် အတိုင်ပၟိက်ဆန္ဒညး ညးမိက်ဂွံ ပံက်ရုင်ဂဥုဲ ပ္ဍဲကွာန်ရးဂမၠိုင်ဂှ် ညးရာန်သ္ၚိမွဲ ပ္ဍဲ ကွာန်ကၟာဝက်၊ အရာပ်ဝါယာပ်ရ၊၊ သ္ၚိဂှ် သီုဒှ် သ္ၚိညးမပဒတဴ သီုကဵု ဒှ်ရုင်ဂဥုဲညးရ၊၊ သက္ကရာဇ် ၁၉၄၈ အင်္ဂလိက် ကဵုသၠးပွး ကုဍုင်ဗၟာတုဲ ကောန်ဂကူမန် ကောန်ဂကူကရေင်တအ် အာတ်မိက်ကၠုင် အခေါင်အရာ ကောန်ဂကူညးတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ အလဵုအသဳဗၟာ ဟွံပစၟတ်သမ္တီတုဲ ပ္ဍဲအပ္ဍဲဍုင် (ဝါ) ပရေင်ပၠန်ဂတးမန် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ညံင်ညးမဟီု ဍုင်ဒှ်ပၞာန် ကွာန်ဒှ်ဒမၠကီု ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၅၀ ဂှ် ဟိန် ညးမကလေင်စဴ ကၠုင် နူ မတ်မလီု နူမဖ္ဍိုက်ပလံင်ဏာ မၞိဟ်ယဲဂှ် ဒမၠတအ် ဗတိုက်တံင်ကေတ်ဏာညးရ၊၊ ရဲကွာန်တအ် အာရီုပ္တိတ်နင်ညး နူဒမၠဂှ် ၜိုန်ရ ဂွံတိတ်ဗၠးကီုလေဝ် အဃောမစဴကၠုင် နကဵုကွဳဂၠဴဂှ် ဒမၠတအ် ပန်ကဵု သေနာတ်စက်တုဲ ညးကီု သီုကဵု ကောန်ဂကူမန် ၁၀ တၠ ဒးချိုတ်အာရ၊၊

သေလ်မး မက်ဝိလ် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင် ခေပ် (Cape Town) တွဵုရး မိသ်သဳသ်သိပ်ပဳ  (Mississippi) ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်၊၊ ကြဴနူ မိညး ဒးထောအ်အာတုဲ ညးတိုန်ဘာအစာဂဥုဲ (Nurse’s training) ပ္ဍဲဘာ သင်လူဝေတ် (St. Louis, Mo)၊၊ ညးမိက်ဂွံကၠောန် ကမၠောန်ပ္တန်သာသနာခရေတ်တုဲ ညးတိုန်လဝ် ဘာသၠပတ်သမ္မာ ပ္ဍဲဍုင် Nashville,Tennessee ရ၊၊ ကာလညး ကလိဂွံအာယုက် ၃၃ ဂှ် ညးတိတ်နူ အမေရိကာန် သွက်ဂွံအာကၠောန်ကမၠောန်လွဳယဲ ကေုာံ ပ္တန်သာသနာခရေတ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ၊၊

ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ သၞာံ ၁၉၁၆ ဂှ် ညးစိုပ် မတ်မလီု တုဲ ညးလုပ်ကၠောန် သွက် ရုင်ဂဥုဲ Ellen Mitchell Memorial Hospital (ရုင်ဂဥုဲ ဗၞုဟ်ဂုဏ် အဳလ်လေန် မိတ်ရှလ်) တ္ၚဲဏအ် မကော်စ ရုင်ဂဥုဲအမေရိကာန် ဂှ်ရ၊၊ ရုင်ဂဥုဲဝွံ ဒှ်ရုင်ဂဥုဲ ဂကောံသင်ဗလိုက် ခရေတ်ယာန်တုဲ ပ္ဍဲကရောမ်ညးတအ် မလွဳယဲဂှ် ညးကၠောန်အာ ကမၠောန်ပ္တန်သာသနာခရေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒှ်အခိင် မကလေင်သြိုင်ရုင်ဂဥုဲတုဲ ညးလေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအရာ မဖျေဟ်ဗီု ရုင်ဂဥုဲကီုရ၊၊ ညးစိုပ်ဍုင်မတ်မလီု ခြာဟွံလအ်ဂှ် ညးစဗ္တောန် အရေဝ်မန် သီုကဵု ပံက်ဒၞာဲလွဳယဲ ပုဂ္ဂလိကဇကု ကီုရ၊၊ သွက်ဂွံသြိုင်ရုင်ဂဥုဲဂှ် သြန်တမ်အဓိကဂှ် နူကဵု သေဌဳကြုက် ဦးချစ်လှိုင်း ဂှ်  ၁၀၀၀၀ ရူပဳ၊ သေဌဳဂလာဟိန္ဒူ ဘာဗူ ရောကမုဒ် (Baboo Rookamund) ကဵုဒၞာဲတိ သွက် Mt. Hope.၊ သေဌဳမူသလေန် အဟမေတ် ခသေမ် ဇဳဝ (Ahmed Kasim Jeewa)ဂှ် ၁၀၀၀ ရူပဳ၊ အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာဂှ် ၅၀၀၀ ရူပဳ ကေုာံ ခရိတ်မဂွံဆက်ထိင်အာဂှ် မွဲသၞာံ ၁၅၀၀ ရူပဳ ပွိုင်မသုန်သၞာံ၊ အလဵုအသဳခရိုင် မွဲသၞာံ ၅၀၀ ပွိုင်မသုန်သၞာံဆက်က်၊၊ ဗွဲကြဴ မသုန်သၞာံပေင်တုဲ ဆက်ကဵုအာ သၞာံတၟာလအ်ဏီရ၊၊

ရုင်ဂဥုဲဂှ် ပါဲနူလွဳယဲတုဲ သီုပံက် တန်ဗ္တောန် အစာဂဥုဲကီုရ၊၊ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ် အစာသဝ်ဂကူအင်္ဂလိက်၊ အမေရိကာန် ကေုာံ အစာသဝ် အစာဂဥုဲ ဂကူကရေင်၊ ဂကူဗၟာ၊ ဂကူမန်တအ် လုပ်ကၠောန်ဒၟံင်ရ၊၊ ပၞောဝ် အစာဂဥုဲဂမၠိုင်ဂှ် အစာဂဥုဲ ဂကူမန် မိလှယဉ် ညးမအာတိုန် ဘာအစာဂဥုဲ ပ္ဍဲအမေရိကာန် ကလိဂွံဒဳဂရဳ R.N. degree တုဲ ကလေင်စဴကၠုင် ဍုင်မန်တုဲ လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ်ကီုရ၊၊ မိလှယဉ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မထိင်ဒဝ် အခိင်ဗတံ (the first night supervisor) ကၠာအိုတ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲအခိင်ယဲကပ် မကတဵုဒှ် အလုံဍုင်ဂှ် (pandemic of influenza) ဍုင်မတ်မလီုလေဝ် ဒးကပ်ဂှ်ကီုရ၊၊ ကောန်ၚာ် နူဂေဟာကောန်ကၠင် (orphanage) ကေုာံ မိဗြဴ မဍုန်တောမ် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ်လေဝ် ဒးတိုန်စိုပ်ကၠုင် ရုင်ဂဥုဲကီုရ၊၊ ၜိုန်ရ ညးတၞဟ်တအ် ဒြေပ်ဒဴပါဲထောအ်ကီုလေဝ် ဒံက်တာ Gifford ကဵု သေလ်မး မက်ဝိလ် ဟွံပါဲ ဆက်လွဳအာ မၞိဟ်ယဲတအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ယဲဗြန် (smallpox epidemic) မကတဵုဂှ် အစာဂဥုဲ သေလ်မး ဗက်အာ ထပက်ဂဥုဲစဵုဒၞာ နကဵုၚုဟ်မးတန်တန် ကုညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ၊၊

မေတ် မက်ဝိလ်ဂှ် စိုတ်ညး ထတ်ဒၟံင် သွက်ဂွံပံက်ရုင်ဂဥုဲ ပ္ဍဲဒေသကွာန်ဂြိုပ်တအ် ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ကၞောတ်တဲ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၀ ဂှ် ညးဂွံစပေန်ဇြေန်တုဲ ညးဂွံအခေါင်ကၠောန် အတိုင်ပၟိက် လၚောပ်စိုတ်ညးတုဲ ညးရုဲစှ် သွက်ဂွံပံက် ရုင်ဂဥုဲ ပ္ဍဲ ကွာန်ကၟာဝက် အရာပ်ဝါယာပ် ရ၊၊ မပံက်ရုင်ဂဥုဲ ပ္ဍဲ အရာပ်ဝါယာပ် ဂှ် ညးဆိင်ကေတ်လဝ် ညံင်ရဲကွာန်ဇိုင်င်တအ် ဂွံကၠုင်စလောဲသွာလေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ရုင်ဂဥုဲညးဂှ် သီုဒှ် သ္ၚိညးကီုရ၊၊ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ် အခန်သွက်မၞိဟ်ယဲ နွံပန်ခန်ရ၊၊

ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၄၁ ဂှ် ပရိုင်မ္ဂး ဂျပေန်လုပ်ဗတိုက် ဟဝ်နဝ်လူလူ ကဵု မိနဳလာဂှ် ဂွံမိင်ကေတ်ရ၊၊ ကြဴနူဂှ် မုဟွံလအ် ကၠာဟွံစိုပ် တ္ၚဲခရေတ်သမာတ်ဏီ (၂) တ္ၚဲဂှ် ဒဒှ်ရ ဂျပေန်ထောအ်ဗုမ် ပ္ဍဲလ္ဂုင် မၞိဟ်ချိုတ်အာ ၜိုတ်လ္ၚီ၊ မၞိဟ်ဒးဝပ်လေဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ဂှ် ပရိုင်တမ္ညဝ် တကိုတ်တၚဵုဒၟံင် ပ္ဍဲ မတ်မလီု ရ၊၊ ပ္ဍဲ  တ္ၚဲခရေတ်သမာတ် ဂှ်လေဝ် ဍုင်လ္ဂုင် ဒးဒုင်ထောအ်ဗုမ် ကုဂျပေန်ပၠန်ရ၊၊ ဂလာ နူအိန္ဒိယတအ်လေဝ် စပြံင်တိတ်ဒၟံင် နူဍုင်ဗၟာရ၊၊ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ဍုင်မတ်မလီု လေဝ် ဒးဒုင်ထောအ်ဗုမ် ကုဂျပေန်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ရုင်ဂဥုဲ အမေရိကာန်မၞုံဂှ် ဒးဖေက်ဂၠိုင်တုဲ ကောန်ကမၠောန် နူရုင်ဂဥုဲဂှ် ပါဲဓလေတ်မံင် ဒၞာဲတၞဟ်အိုတ်ရ၊၊ 

အခိင်ဂျပေန် စသီဂွံအာ ထဝါဲ ကဵု ကအ်ကြိက်ဂှ် ရုင်ကလုတ်အမေရိကာန် လလောင်တြး ညံင်ကောန်ဍုင်ညးတအ် ဂွံတိတ်ထောအ် နူဍုင်ဗၟာရ၊၊ ညးတၞဟ်တအ် ဗွဲတၟေင် ညးမၞုံကောန်ဇာတ်တအ် စဒြေပ်တိတ်ဒၟံင် နူဍုင်အိုတ်ကီုလေဝ် မေတ် မက်ဝိလ် ဂှ် သှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲအကြာကွာန်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ အကာဲအရာ ပရေအ်ကွေဟ်ဟ်တုဲ မေတ်မက်ဝိလ် စိုပ်ကၠုင် မတ်မလီု တုဲ ကဵုညးယဲတအ် စဴသ္ၚိညးကဵုညးအိုတ်ရ၊၊ တုဲဂှ် ညးတအ် တိတ်နူ ဍုင်မတ်မလီု ဍိုတ်ကွဳပၟတ် ပ္ဍဲ မတ္တမ တိုန်အာ လ္ဂုင်ရ၊၊ အတိုင်လိက်စၟတ်သမ္တီညးတအ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ က္ၜင်ကျာဂျပေန် ထောအ်ဗုမ်တုဲ ကွဳပၟတ်ညးတအ် ဒးဒေါအ် ပိပိအလန်ရ၊၊ 

ညးတအ် စိုပ်လ္ဂုင်တုဲ ညးတအ် ဆက်တိတ်အာ ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၅ ပၞာန်ဂျပေန် ဒးတိတ်အာ နူဍုင်မန်ဗၟာတုဲ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳဒုတိယသတ္တာဟဂှ် မေတ် မက်ဝိလ် ကလေင်စိုပ်ကၠုင် မတ်မလီု နူအာသာံ (Assam) ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ 

မန်ကဵုကရေင် ပံင်ကောံတုဲ သီဍုင်မတ်မလီုတုဲ ဗၟာကော်နင် ဒပ်ပၞာန်ကချေင်၊ ဒပ်က္ၜင်ဗၟာ ပန်ကဵုအမၠံက်တုဲ မန်ကဵုကရေင် ဒးတိတ်ထောအ် နူဍုင်မတ်မလီုကီုလေဝ် ပ္ဍဲဒေသကွာန်တအ်ဂှ် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ တၞဟ်နမဂွံထိင် မၞိဟ်လုပ်တိတ်ကွာန်ဂွံတုဲ ညးဇၞော်ကွာန်ကၟာဝက် ကၟာတ်လဒဵု ဟွံကဵု မေတ်မက်ဝိလ် ပဒတဴ ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် မွဲလစုတ်ကီုရ၊၊ ဗွဲကြဴ ညးဆက်လွဳအာဒၟံင်ယဲ ပ္ဍဲသ္ၚိရုင်ဂဥုဲညး ပ္ဍဲကၟာဝက်ဂှ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ ဂှ် ဒံက်တာ နူရုင်ဂဥုဲအမေရိကာန်ဂှ် နကဵုကွဳစက်မၞိဟ်ယဲဘာကျာ် (Church World Service Ambulance) ဂေတ်အာ အကြာကွာန်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံလွဳယဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဒမၠကတဵုဒၟံင်တုဲ မၞိဟ်လ္ၚဵု ဟွံကဵုဒြဟတ် ကုအစဳအဇန်ဂှ်ရ၊၊ ဒံက်တာဂှ် ဂေတ်အာ လုပ်ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ အကြာကွာန်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကၟာဝက်ဂှ်မ္ဂး ရုင်ဂဥုဲ မေတ်မက်ဝိလ် ကဵု ရုင်ဂဥုဲ မောင်ဖိုငွေ ဂှ် လုပ်တုဲ စှ်ေအာ ဂၠံင်ဇြပ်ဗုတေအ်ရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး ပၞာန်မင်ဒဒန်တအ် ကၟာတ်တုဲ ပရေင်လန်လွဳယဲဂှ် ညးတအ် အာဟွံဂွံလေဝ် နွံကီုရ၊၊ လဆောဝ် ကဵုထောအ် ကောန်ပၞာန်မင်ဒဒန်ဗၟာ လှုဲမွဲၜါ ရူပဳမ္ဂး ဆက်အာဂွံပၠန် ဗီုဗီုဏအ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် သွက် မေတ်မက်ဝိလ်မ္ဂး ဒမၠတအ် ထေင်ကေတ် မၞိဟ်လှုဲဂၠိုင်တုဲ မလေပ်ခတိုက်ပၠံင်ကေတ် ဒြပ်ရတ်ညး ဒးစဂၠိုင်ရ၊၊

ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၈၊ ၁၉၅၀ မေတ်မက်ဝိလ် ဖ္ဍိုက်ဏာ မၞိဟ်ယဲၜါ သွက်ဂွံထ္ၜးယဲ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲမတ်မလီုရ၊၊ ကာလညးမကလေင်စဴဂှ် မမျတေန် ညးမတုဲလဝ် ဘာအစာဂဥုဲ ကေုာံ ဣမိ မွဲ ဗက်စှ်ေအာ ကရောမ်ညး သွက်ဂွံ ဗိုင်ကၠောန် ပ္ဍဲကမၠောန်ညးရ၊၊ ၜိုတ်တ္ၚဲဒတုံတိဂှ် မမျတေန် ကဵု ညးဒဳကွဳစက် ကိုစစ်အင်း ကလေင်စိုပ်အာ ရုင်ဂဥုဲတုဲ လဴဗ္စ ဒဒှ်ရ မေတ်မက်ဝိလ်ဂှ် ဒမၠတအ် ခတိုက်တံင်ဏာ ပ္ဍဲဒၞာဲဒဒန်ဂျိုကာ အကြာပါင်ဂၠံင် ကွာန်တဂေါန်ဒိုင် ကဵု ကၟာဝက် ရ၊၊ ဒမၠတအ် အာတ်လဝ် သြန် ၂၈၀၀၀ ရူပဳ ကဵုထဝ် လျိုင် ၁၀ ဒကေဝ်ရ၊၊ ဒမၠတအ်ဟီုလဝ် သြန်ကဵုထဝ် ဒးပလံင်နင် နကဵုကွဳစက်တုပ်ပ်တုဲ ကာလပလံင်ပၠန် မၞိဟ် ဂၠိုင်နူၜါ ကၠုင်ဟွံဂွံ၊ သြန်ဂှ် ဒးစိုပ် တ္ၚဲယး စှ်နာဍဳရ၊၊

နူကဵု ဌာနရုင်ဂဥုဲဂှ် ဆက်ဏာ ရုင်ဗဟဵုပတန်သာသနာ၊ ရုင်ကလုတ်အမေရိကာန်၊ ကေုာံ အလဵုအသဳရ၊၊ နူကဵု ဗဟဵုပတန်သာသနာ ဒံက်တာ သဝါတ် (Dr. Sword) နူရုင်ကလုတ်အမေရိကာန် (Mr. Ballard Donnell) စှ်ေကၠုင် လဝါဲဂှ်ရ၊၊ ညးတအ် ချပ်ရေင်သကအ်တုဲ ဒဒှ်ရ ဟွံကဵုသြန်မအာတ်မိက်ဂှ် ညးတအ် ဖျေဟ်ထောအ်သ္ဂုတ်သွာတ်ရ၊၊ 

မၞိဟ်မကၟာတ်လဝ်မုက်မွဲ ဗဒေါအ်ကွဳစက် ပ္ဍဲဂၠံင်တုဲ ကဵုဏာလိက် မွဲတၞး ကဵုသ္ၚိ မေတ် မက်ဝိလ် ပ္ဍဲကၟာဝက်ရ၊၊ ဒမၠဂှ် ဖျအ်ဖျေဟ်ညိ၊၊ ထဝ် လျိုင်စှ် ကဵု သြန် ၂၀၀၀၀ ရူပဳ (၆၅၀၀ ဒဝ်လာ) ရ၊၊ ခြာဟွံလအ်ဂှ် လိက်နူ မေတ် မက်ဝိလ် မချူလဝ် နကဵုတဲညးမွဲတၞး စိုပ်ကၠုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ညးချူလဝ် ”I know you don’t have thee money. They say they will kill me if they don’t get it. That will be all right.” (အဲတီ ပ္ဍဲမၞးတအ် လှုဲဂလိုင်ဂှ် ဟွံမဲဂှ်၊၊ ဍေဟ်တအ်ဟီု ဍေဟ်တအ် ဂစိုတ်အဲဏောဝ် ယဝ်ရ ဍေဟ်တအ် ဟွံဂွံ လှုဲဂှ်တှ်ေ၊၊ ဣဏအ်လေဝ် ခိုဟ်ဒၟံင်ဖအိုတ်ရ၊၊) လိက်ဂှ် အစာယှိုဲလေန် မဒှ်အစာဘာ နူကွာန်ကၟာဝက် အာကဵုရုင်ဂဥုဲရ၊၊ အစာယှိုဲလေန်ဂှ် ညးဗိုင်မံင် ကဵုကရောမ် အစာၝောအ်ဂဥုဲၜါ ကေုာံ အစာဓရ်သၠပတ်သမ္မာဂမၠိုင် မသှ်ေဒၟံင် ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ်ရ၊၊ 

မေတ် မက်ဝိလ် ဒးဒုင်ရပ်ဂွံအာ ဒစိတ်တ္ၚဲရ၊၊ ပၟင်ဂၠဴ နူကွာန်ပါင်ကၟာမွဲတၠ မင်ဒၟံင်ဂၠဴသကအ် ပ္ဍဲဇရေင် ဝါကၟာဆေက်ဂှ်တုဲ အာဆဵုစုတ် မေတ် မက်ဝိလ် မဒးကြိုင်လဝ် နကဵုဇုက်ဇရှ်ေ ပ္ဍဲတာဲဝါမွဲ၊ ခါတ်လဝ် သီုကသအ်ရ၊၊ အတိုင်လိက်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ပၟင်ဂၠဴဂှ် ဒှ်ဂလာမုသလေန်ရ၊၊ ပၟင်ဂၠဴဂှ် အာလဴကဵု ညးဇမၞော်ကွာန် ကွာန်ပါင်ကၟာ နာဲ(ဘိုးသိန်း)ရ၊၊ သွက်ဂွံအာကေတ်ပ္တိတ် အစာဂဥုဲအမေရိကာန်ဂှ် ညးဇၞော်ကွာန်ကီု သီုကဵုကောန်ညးဇမၞော် ညးမဒှ် အစာဘာပၞာန်မန် နာဲပါန်ဂျ (ပန်းဇ) ပကောံဂွံမၞိဟ် ဗၞတ် ၂၀ တၠတုဲ တိတ်အာ နကဵုကွဳဂၠဴ (၅) ဖဍိုက်ရ၊၊ ညးတအ် ဂွံဏာ လွဟ်သေနာတ်ဂြိုပ် ပိပန်ဇကောအ် သီုကဵုဂတေက်ဇဵု သွက်ဂွံ ဂတေက်ကုတ် ဒယိုင်တာဲရ၊၊ 

ကာလ မေတ် မက်ဝိလ် မဆဵုကောန်ကွာန်တအ်ဂှ် ညးဍာ်ရမတ်ပြဟ်စှ်ေဖေါင်င်တုဲ ဟီုတိုန် ဗီုမန် ＂တင်ဂုန်ကဵု ကောန်တအ် ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ကောန်တအ် ယဝ်ရ ဂဗဆဵုကဵု ရဲဍေဟ်တအ်တှ်ေ ကောန်တအ် ဒုင်တဝ်စၞေဟ်ကဵုဍေဟ် မာန်ညိဟာ၊၊ ရဲဍေဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵုသေနာတ်စက်ဏောင်၊၊＂ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ်ဟီု ＂လ္ပဒှ်ဓဝိင် လမျီုဒးအိုတ်တ် ပိုဲတဝ်စၞေဟ်အာဏောင်၊၊＂ ဂးတုဲ ဂတေက်ကုတ် ဒယိုင်တာဲတုဲ ပတိတ်ဗလးဏာ မေတ် မက်ဝိလ် နူဒယိုင်တာဲ၊၊ ဆဂး ဇုက်ဇရှ်ေမခါတ်လဝ်ကသအ် ပ္ဍဲကအ်တဲဂှ် ပတိတ်ဟွံဂွံ၊၊ အတိုင်ဂှ် ဖ္ဍိုက်ပတိုန် လတူကွဳဂၠဴတုဲ ဇက်ကလေင်စဴကွာန် ဗွဲမမိပ်ဇြိပ်အိုတ်ရ၊၊

ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၈၊ ၁၉၅၀ (ဖဝ်ရဂိုန် ၁၃ မံက်) အခိင်နူဂယး ပယာံအရှိဏ်စာ် ရံင်ညာတ်ရုပ်မၞိဟ်ဗၠေင်င် ကွဳဂၠဴ ၅ ဖဍိုက် ကောန်မန် ၂၀ ဂလာမုသလေန်မွဲ ၊ အစာၝောအ်အမေရိကာန်မွဲ ရဲကွာန်တအ် မကော်ဒၟံင် (ဗိုလ်မှ) ဂှ် စိုပ်ကုန်ဂၠံင်ကွဳပၟတ် ပလိုတ်ကွာန်တဂေါန်ဒိုင် ဒမၠတအ် အောပ်မာမင်ဒၟံင်တုဲ ဟွံဟီုဂး မွဲသာ် ပန်ကရိုဟ်စုတ် နကဵုသေနာတ်စက် သီုမၞိဟ် သီုဂၠဴ ပါဲဒဴလေဝ် ဟွံဂတာပ် ကောန်မန် ၁၂ သီုကဵု ကမ္မတဳနာဲပါန်ဂျ သီုကဵု မေတ်မက်ဝိလ် မၞုံကဵုတဲ ဇုက်ဇရှ်ေပသဲဂှ် ဒးချိုတ်အာ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ၊၊

ဒမၠ မဂွံလဝ် သီုသေနာတ်စက်ဂှ် အလဵုအသဳဗၟာတအ် ဟီု ဒှ်ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ပၞာန်မန်၊ ဒမၠဂကူမန်ကီုလေဝ် အတိုင် ညးဒေသတအ် မဟီုမ္ဂး ဒမၠဂှ် ဒှ်ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ရဲဘော်ဖြူ တအ်ရ၊၊ ဍုင်ဗၟာ ကလိဂွံသၠးပွးတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဒကးအာ ဂၠိုင်ကဵုထာင်ရ၊၊ သခင်သန်းထွန်း က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ရဲကောန်မျူနေတ်တအ်ဂှ် ပါ်တိတ်အာ ဂြိုပ် မွဲက္ဍိုပ်၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဦးဖိုးကွန်း က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ရဲဘော်ဖြု တိတ်အာဂြိုပ် မွဲက္ဍိုပ်၊ ဗိုလ်မှူးအောင် က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ရဲဘော်ဝါ ဂှ်မွဲက္ဍိုပ် ပြးဇးအာရ၊၊ ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် ကရေင်ကဵုမန် လုပ်သီဍုင်ဂှ် ဒပ်ရဲဘော်ဖြူတအ် ပံင်ကဵု ဒပ်အလဵုအသဳတုဲ ဗတိုက်ကဵု ဒပ်ကရေင် ဒပ်မန်တုဲ ကရေင်ကေုာံမန် ဒးဆုတ်တိတ် နူအင်စိင်ရ၊၊ ဒပ်ရဲဘော်ဖြူတအ်ဂှ် နဒဒှ် ဗီုပြင်ဒမၠ ဗက်ခတိုက်တံင်မၞိဟ်၊ ဗက်ခတိုက်ပၠံင်စ နူဗွဲတၟေင် ကောန်ဍုင်အရင်မန်တအ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် ဒပ်ရဲဘော်ဖြု ပအပ်လွဟ် ကုအလဵုအသဳရ၊၊

ကြဴနူဂှ် ဟွံလအ်မွဲသာ် ညးတာလျိုင်အလဵုသဳတအ် ပြာပ်စိုပ်ကၠုင်တုဲ ဇွမေတ်မက်ဝိလ် မွဲဂှ် ညးတာလျိုင် အလဵုသဳဗမာ ကေုာံ မၞိဟ်တာလျိုင်ရုင်ကလုတ်အမေရိကာန်တအ် ကေတ်ဖျဴဏာ ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ညးကၠောန် သဘင်ဖျေဟ်ကမ္မဌာန်ညး ပ္ဍဲမတ်မလီုဂှ် အစာဓရ်မန် နာဲဖဝ်ယိင် (Saya Po Yein) မဒှ်ညး မစဳရေင် ကမ္မဌာန်တုဲ ဒွက်ဓမ္မ အင်္ဂလိက်၊ ဗၟာ၊ မန် ပိဘာသာ ပူဇဴဏာလဝ်ရ၊၊ ဇွကောန်ကွာန်မန် ၁၂ တၠဂှ် ရဲကွာန်ပါင်ကၟာတအ် စဳရေင်စံင်ဇွ ဂြဇုတ်တုဲ တၞဟ်နဂွံသမ္တီ ပရူဂှ်တုဲ ညးတအ် ဒက်ပတန်လဝ် စေတဳဍောတ် ပ္ဍဲဇရေင် ပါင်ဂၠံင်ကျာ်ကကၠဴ သၠိုင်စုတ်လဝ်ဇုတ်ညးတအ်ပ္ဍဲစေတဳ ဍောတ်ဂှ် သီုကဵုခုတ်လဝ်ယၟု “လွမ်းစေတီ” (စေတဳဇြငံ) မဂးရ။




#Article 12: Share Arena စၚ်ဟီုတွံပါ်ပရအ် ကွတ်နဲကဲတၚ်နၚ်ပရိုၚ် (170 words)


စၚ်ဟီုတွံ ပါ်ပရအ်ကွတ်နဲကဲ တၚ်နၚ်ပရိုၚ်
Share Arena:  

အစီအဇန်ကၠောန်ဗဒှ်

ကေတ်အဆက်- မာံအာနန်၊ မာံအံၚ်ဆာန်သြန်

ပူဂဵုညးကၠုၚ်ဟီုတွံလဴထ္ၜး ပ္ဍဲစၚ်ဟီုတွံ အလန်ပထမ

အစီအဇန်ဟီုတွံဂှ် သရောပ်ထောံတၚ်နၚ်တုဲ နကိုဝ် Workshop ချပ်ဂၞန်ဂၠာဲသွဟ် ပရူပရာ ယူနီခတ်မန်တုဲ အုပ်ကၠေအ် နိဂီု အစဳအဇန် Share Arena ရ။

ဒုၚ်စဳရေၚ် အစဳအဇန်ဗလးရုပ် Live


#Article 13: Sindhutai Sapkal (392 words)


သိန်ဓုဒါဲ သပ်ကာလ် (, सिन्धुताई सपकाल) ယၟုမြဟ်တဴ နကဵု ＂မိအံက် ကောန်ကမၠင်ဂမၠိုင် Mother of Orphans＂ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မချဳဓရာင် ကၠောန်သွက်ပရေင်မၞိဟ် ဗွဲတၟေင် မလွဳလွတ် ကောန်ၚာ် မကၠင် ယာဲအပါ မပြးဇးဒၟံင် အကြာဂၠံင် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ညးကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါရဂူဒံက်တာ နူကဵု DY Patil Institute of Technology and Research၊၊ 

သိန်ဓုဒါဲ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၄ နဝ်ဝေန်ပါ ၁၉၄၈ ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန်ပၟင်ဂၠဴ ပ္ဍဲတွဵုရးမဟာရရှတြ (Maharashtra)၊ ခရိုင်ဝါရ်ဓ (Wardha district) ရ၊၊ ညးဝွံ ကတဵုဒှ်ကၠုင်မၞိဟ် နဒဒှ် မိမဟွံမဲပၟိက်မွဲရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အပါညးတေအ် မိက်ဂွံ ကဵု သိန်ဓုဒါဲ မံင်ဘာ၊ ဆဂး မိညး ဟွံမဲပၟိက် ကဵုစွံဘာရ၊၊ အပါညး အဘိမာန်ဇဳ ဟိန်မအာမင်ဂၠဴဂှ် ပလံင်ဏာ သိန်ဓုဒါဲ ပ္ဍဲဘာရ၊၊ ညးအာဘာမ္ဂး ဟိုတ်နူ ညးရာန်ဂတာတၟအ် ဟွံမာန်တုဲ ညးကေတ်တၞးဆုဘရဒဳ (Bharadi Tree)တုဲ ညးပဂတာတၟအ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူမိမဝါတ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင် အံင်ဇၞးကေတ် တန်စတုတ္ထတုဲဂှ် မိမညး ကဵုစတြုဟ်တုဲ ညးဒးဒေါအ် နူဘာရ၊၊

ပ္ဍဲအခိင် ညးကလိဂွံ အာယုက် ၁၀ သၞာံဂှ် ညးဖျေဟ်အိန်ထံင် ကုမၞိဟ်တြုဟ် အာယုက် ၜါစှော် ပ္ဍဲခရိုင်ဝါရ်ဓဂှ်ရ၊၊ ညးစှ်ေဒၞာဲတုဲ ညးဒးဆဵုဂဗ ဒဒိုက် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် ညးဟွံဒုင်ကမျ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင် ညးကလိဂွံ အာယုက် ၜါစှော်ဂှ် ညးကလိဂွံလဝ် ကောန်ပိရ၊၊ 

ပ္ဍဲအခိင် ညးကလိဂွံ အာယုက် ၜါစှော် မနွံကဵုဂဝ်ဂၞဴမကြံင် ဒစိတ်ဂိတုဂှ် ညးဒးၜုင်တက် ကုတြုဟ်တၠသ္ၚိညး ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ ဒးဒုင်ကၠဟ်ထောအ်လဝ် သွက်ဂွံကဵု ချိုတ် ပ္ဍဲကဵုခရိုင်ဂၠဴရ၊၊ သီုကဵုဂွဵုဂွိုက်နာနာဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံဂှ် ညးသၠးဂပ္ဘ ပ္ဍဲခရိုင်ဂၠဴ မ္ၚးသ္ၚိညးတအ်တုဲ ညးကလိဂွံ ကောန်ဗြဴမွဲရ၊၊ တၞဟ်နမဂွံဂျိုင်လမျီုဂှ် သိန်ဓုဒါဲ တိတ်အာနူဂှ်တုဲ အာတ်စ အကြာဂၠံင် အကြာသၞေဟ်ကွဳပၟတ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူညးဂွိင်ဖေက် မၞိဟ်တြုဟ်တအ် ကၠုင်တံင်ဏာညး ပ္ဍဲအခိင်ဗတံတုဲ စိုပ်အခိင်သဝ်တ္ၚဲမ္ဂး ညးအာတိက် ပ္ဍဲသုသာန်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ညးအာမံင် ပ္ဍဲသုသာန် အခိင်ဗတံတုဲ မၞိဟ်တအ် ကော်စညး ကလော်ဂမျိုင်၊၊

သိန်ဓုဒါဲ သွက်ဂွံဗဒဗဒါဲ ဟွံမဲတုဲ ညးတေအ် ကွာ်စဴအာ ဇရေင်ကွာန်မိ ညးတေအ်ရ၊၊ နူကဵု ဒၞာဲဂှ် ဂွံစိုပ် ကွာန်မိညးတေအ် မနွံဂှ် နွံကဳလဝ်မဳတာ တၟာဂလိုင်ရ၊၊ ကာလညးတေအ် စိုပ်သ္ၚိ မိညးတေအ်ဂှ် မိညးတေအ် ဟွံကဵုမံင် ပ္ဍဲသ္ၚိညးရ၊၊ ညးတေအ် ဂၠံင်အိုတ်တုဲ ချပ်ဂစိုတ် ဇကုဇကု၊ ဆဂး ဟွံအံင်ဇၞးတုဲ သွက်ဂွံစပုင်ဂှ် ဗက်အာတ်စ ပ္ဍဲအကြာသၞေဟ်ကွဳပၟတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ် ညာတ်အာ ကောန်ၚာ် မဒးဒုင်ကၠဟ်လဝ် နူမိမဍေဟ်တအ် နွံတၟာဂလိုင်ရ၊၊ ညးတေအ် လွဳဗ္စ နဒဒှ် ညံင်ကောန်ဇကုအရင်တုဲ ညးတေအ် ဗ္စကောန်ၚာ်တအ် နကဵုမအာတ်ဂရင်စ ပ္ဍဲအကြာဂၠံင်ရ၊၊ ညးတေအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ညးတေအ် ပမိအံက် ကုကောန်ကမၠင်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ကောန်ညးတေအ်အရင်ဂှ် ညးတေအ် အာကဵုထောအ်ဒါန် ကုညးမပတှ်ေစဂွံ Shrimant Dagdu sheth Halwai ရ၊၊ ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ညးတေအ် ဂွိင်ဖေက် ညးတေအ် ဆက်ဆောံဒးတၞဟ်ခြာ အကြာကောန်အရင် ကဵု ကောန်လွဳဗ္စတအ်ရ၊၊

နူဂှ် ညးစိုပ်အာ ချဳကာလ်ဒါရာ ပ္ဍဲတွဵုရး မဟာရရှတြ ခရိုင်အမရဝတဳ၊၊ ပ္ဍဲကဵုဒေသဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ကမၠောန်စဵုဒၞာကၠတုဲ ကွာန်သီုဖအိုတ် ၈၄ ကွာန်ဂှ် ဒးပြံင်ပဆုဲရ၊၊ မၞိဟ်ဇၞော်ပရေင်ကမၠောန်ဂှ် ရပ်သီကေတ် ဂၠဴသီုဖအိုတ် ၁၃၂ နူကဵု ကွာန်အဒိဝသဳ Adivasiဂမၠိုင်တုဲ ဂၠဴမွဲဂှ် ချိုတ်အာရ၊၊ သိန်ဓုဒါဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် သွက်ဂွံ လုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်အရာ ရဲကွာန်တအ်ရ၊၊ ပရေင်အာတ်မိက် ညးတေအ်ဂှ် နူကဵုဝန်ဇၞော်ပရေင်ဂြိပ်ဆု ဒုင်တဲတုဲ ဖန်ဇန်ဖျေဟ်ကဵုဒၞာဲ သွက်ညးဒေသတအ် ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ်ရ၊၊

ညးတေအ်ဓလိုက်ဘဝညးတေအ် ကုကောန်ကမၠင်တအ်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်တအ် ကော်ညးတေအ် မာဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မိ၊၊ ညးတေအ်လွဳလဝ် ကောန်ကမၠင် သီုဖအိုတ် ၁,၀၅၀ ပြင်င်၊၊ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ညးနွံ ဂမာန် ၂၀၇ တုဲ ခအဟ် ၃၆ တၠ၊၊ တုဲပၠန် ကောန်စဴ နွံမွဲလ္ၚီပြင်ရ၊၊ သွက်ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံစသုင်ဂှ် ညးဆက်တုဲ ဂစာန်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ၊၊ ကောန်ညးမလွဳဗ္စလဝ် ဗွဲဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ကလိဂွံပညာခိုဟ်ဟ်တုဲ ညးလ္ၚဵု ဒှ်သၟာသၞောဝ်၊ ဒံက်တာ၊ ကောန်ဝုတ်ညးအရင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်မၞိဟ် မပံက်လဝ် ဂေဟာ သွက်ဂွံ လွဳလွတ် ကောန်ကမၠင်ဂမၠိုင်ကီုရ၊၊ ကောန်ညးမွဲတၠဂှ် ပတုဲဒၟံင်ပညာ ကဆံင်ပါရဂူ PhD၊၊ ဟိုတ်နူ ကမၠောန်ညး၊ စေတနာညးတုဲ ညးကလိဂွံ ဇိုန်နှင် လာပ်သီုဖအိုတ် ၂၇၃ ပြင်င်၊၊ သြန်လာပ်တအ်ဂှ် ညးရာန်တိ၊ သြိုင်သ္ၚိ သွက်ကောန်ၚာ်တအ်၊၊ ဒတန်ဂေဟာ မကော်ဂး သင်မတိ ဗလ် နိကေတာန် (Sanmati Bal Niketan) မွဲဂှ် သြိုင်လဝ် ပ္ဍဲမင်ဇရဳ ပ္ဍဲဟဒပ်သာ ပ္ဍဲတွဵုရးပုနေတုဲ ပ္ဍဲဂေဟာဂှ် ကောန်ၚာ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၀၀ ပြင်င်ရ၊၊

ကာလ တၠသ္ၚိညးတြေံ ကလိ အာယုက် ၈၀ ဂှ်ကၠုင်ဒုင်ဂုဏ် ညးရ၊၊ ညးသၠးကဵုအခေါင်တုဲ မၞိဟ်တြုဟ်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူဒၞာဲမံင် ဟွံမဲတုဲ ညးဒုင်တဲ မၞိဟ်တြုဟ် (တၠသ္ၚိညးတြေံ)ဂှ် နဒဒှ် ကောန်ၚာ်ညးမွဲတၠတုဲ ညးဂှ် ဒှ်မိလွဳဗ္စ မၞိဟ်တြုဟ်ဂှ်ရ၊၊ မၞိဟ်တအ် ကၠုင်လ္ၚတ်ဗဵု ပရေင်ကမၠောန်ညးမ္ဂး ညးဆက်မိတ် ကုညးတၞဟ် ဗွဲမကေတ်ဂုဏ်စရာဲ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တြုဟ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ညးဇၞော်အိုတ်ရ၊၊ သိန်ဓုဒါဲဝွံ ကုညးလဵုမွဲလေဝ် ဂွံစွံအဃာတ ဟွံမဲ၊ နွံဓဝ်ကာရုဏာ လတူသီုညးဖအိုတ်ရ၊၊

သိန်ဓုဒါဲ သပ်ကာလ် ကလိဂွံ ဇိုန်နှင် လာပ်သီုဖအိုတ် ၇၅၀ ပြင်ရ၊၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် -

ပရူအတ္ထုပ္ပတ္တိညးဂှ် ကၠောန်လဝ် ရုပ်ဒမျိုင်ဗာ်သကုတ်မွဲ မဟီုအရေဝ်မရထဳ (Marathi-language) နကဵုယၟု Mee Sindhutai Sapkal မဂွံအဓိပ္ပါယ် မိအံက် သိန်ဓုဒါဲ သပ်ကာလ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ်ရ၊၊ ရုပ်ဒမျိုင်ဗာ်သကုတ်ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် ရုပ်ဒမျိုင်မခိုဟ်ဂၠးတိ ပ္ဍဲကဵုသဘင်ရုပ်ဒမျိုင်လာန်ဒါန် မရနုက်ကဵု ၅၄ ဂှ်ရ၊၊
ရုပ်ဒမျိုင်ဂှ် ဗဵုကေတ် နူကဵု 
www.blogger.com




#Article 14: Thorvald Stauning (785 words)


ထောရ်ဝါဒ် သြဂုသ် မာရိနုသ် သတဴနိုန် () (၂၆ အံက်တဝ်ပါ ၁၈၇၃ ကဝ်ပေန်ဟာဂေန် - ၃ မေ ၁၉၄၂) ဗွဲမဂၠိုင် ညးဂမၠိုင် မတီလဝ် နကဵုယၟုလက္ကရဴ သတဴနိုန် ဝွံ ဒှ်သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် သဵုယှေဝ်ဒဳမဝ်ကရေတ် ဍုင်ဒိန်မက်တုဲ ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် သဵုယှေဝ်ဒဳမဝ်ကရေတ် ဍုင်ဒိန်မက်ကၠာအိုတ်။ နူကဵုသၞာံ ၁၉၂၄ စဵုကဵု ၁၉၂၆ မွဲအလန်ပၠန်ဂှ် နူသၞာံ ၁၉၂၉ စဵုကဵုညးစုတိ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၂ ရ။ သီုဖအိုတ် ညးယိုက်ဂၠေင်လဝ် တာလျိုင်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ပွိုင် ၁၅ သၞာံကဵု ၉ ဂိတုရ။

ပ္ဍဲကဵုလက်ထက်ညးဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် သၞောဝ်ဍုင်ဖဲသအဳညးဍုင်ကွာန် မကော်ဂး ဝေလ်ဖေရ် သတုက်(social welfare state) ကေုာံ ပြံင်လှာဲကဵု ဂကောံမၞိဟ် နကဵုသဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေသဳ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်တုဲ ညးဂှ် ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဍုင်ဒိန်မက် ပ္ဍဲခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ ညးဍုင်ကွာန်တအ် မဆာန်မွဲရ။ 

ကရောင်ဒဵုဇမၞော် ပ္ဍဲဍုင်ဂရိန်လာန်ဂှ် နမဗှ်ဗၞုဟ် ဂုဏ်ညးတုဲ ခုတ်ခဴ ကဵုလဝ်ယၟုညး သတဴနိုန် ရ။

သတဴနိုန်ဂှ် ဒှ်ကောန် ပဳတာ သြဂုတ် သတဴနိုန် (Peter August Stauning) (၁၈၄၃-၁၉၀၃) ကေုာံ ခရဝ်လဳနာ အဳလိသဗေတ် ဟာန်သေန် (Caroline Elisabeth Hansen)။ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၆ အံက်တဝ်ပါ ၁၈၇၃ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဍုင်ဒိန်မက် ဂဝ်ပေန်ဟုက်ဂေန်ရ။ အပါညးပဳတာဂှ် ဒှ်သၟာဗဳသကဝ်ကွဳ (သၟာကၠောန်ကွဳ) ဗွဲကြဴ ကၠောန်ကွဳ ဟွံဒှ်ကမၠောန်တုဲ ကၠောန်အာ ကမၠောန်နာနာ ဒှ်မၞိဟ်ဒိုက်ဂတ်မွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သတဴနိုန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂကောံသ္ၚိကၟိန် ဒိုက်ဂတ် ပ္ဍဲဍုင်ဂဝ်ပေန်ဟုက်ဂေန်တုဲ ဟိုတ်နူမိမဝါတ် စွံဘာခိုဟ်ဟ်ဟွံမာန်တုဲ ဂွံမံင် ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳ ဟေင်ရ။ ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳဂှ် မိမညးတေအ် ဒးကဵု ခရိတ်ဘာ မွဲဂိတု သြန်မွဲခရဝ်နာရ။ ကာလညးတေအ် ကလိဂွံအာယုက် ၁၀ သၞာံဂှ် ညးတေအ် ဒးလုပ်ကၠောန်ကမၠောန် ပ္ဍဲအခိင် မသၠးနူဘာရ။ နူဂယးပြဟ် မသုန်နာဍဳ ညးတေအ် စှ်ေကမၠောန်တုဲ ဒစိတ်နာဍဳ ညးတေအ် အာဘာ၊ ၜါနာဍဳ တ္ၚဲစေင် စဴနူဘာ ဒးလုပ်ကမၠောန် ပွိုင်မွဲၜါနာဍဳပၠန်ရ။ 

အခိင်ကာလ ညးစိုပ်အာယုက် မဒုင်ကန်ဖိရ်မေရှောန် (confirmation) (မဒှ် နကဵုအခိုက်ခရေတ်ယာန် ကာလမပေင်အာယုက် အကြာ ၁၂-၁၅ သၞာံ ကၠောန်သဘင် မဒုင်ကအ်ပါင် ပ္ဍဲဘာကျာ် ဒဒှ်ရ ဇကုဒုင်ပတှ်ေကေတ်ကျာ်ဍာံဍာံရ။)ဂှ် မိမညးတေအ် သွက်ဂွံရာန် ပလောအ်တၟိတၟိဂှ် လှုဲဟွံမဲတုဲ မိညးတေအ် အာအာတ် အရီုအဗင်သြန် ပ္ဍဲဂကောံရီုဗင်မၞိဟ်ရ။ နူကဵု ဂကောံရီုဗင်မၞိဟ်ဂှ်ဟီု ဒးကေတ်နင် လိက်ထံက်ဂလာန် နူကဵုဘာကျာ် ဒဒှ်ရ ကောန်ဇကု ဒုင်ကန်ဖိရ်မေရှောန်ဍာံဍာံဂှ်ရ။ မိညး အာဇရေင် ဘာကျာ်တုဲ အာတ်မိက် လိက်ထံက်ဂလာန်ဂှ် နူဘာကျာ်ဂှ် ညးဟွံပတိတ်ကဵုရ။ ညးလဵုလေဝ် ဟွံမိက်ဂွံ ဒုင်ကေတ် ကန်ဖိရ်မေရှောန် ကရောမ်သတဴနိုန် မလတက်လဝ် ပလောအ်ၚေတ်တ် ညံင်ခါဲဒုတ်ရ။ နကဵုမိအံက်မွဲ မိက်ဂွံကဵု ကောန်ဇကု ဒုင်အာဲကၟာဲသာသနာတုဲ ပြာပ်အာ ဇရေင်သ္ၚိဖျေဟ်အိက်သြန် (Assistenshuset) တုဲ ကလိဂွံလှုဲတုဲ ရာန်ပလောအ်၊ ဗံင်မဳ၊ ကတာက်ကၠဵု၊ ဒၞပ်တုဲ ညးတေအ် ဂွံဒုင် ကန်ဖိရ်မေရှောန် ပ္ဍဲဘာကျာ် ညးမဂွံဒုင်လဝ် မ္ၚဵုၜာတ္တိဇာံ/ဗလိုပ် ပ္ဍဲအခိင်မကတဵုဒှ်မၞိဟ်တေအ်ရ။ 

သတဴနိုန် မိက်ဂွံ တိုန်ဘာ ကမၠောန်စာရေ/ကမၠောန်ရုင်တုဲ ဒးဂၠာဲ ရုင်ကမၠောန် သွက်ဂွံ လုပ်ဗတောန်ကမၠောန်ရ။ မိမညးတေအ် ကဵု ညးတေအ် အာဆဵု ကုတၠကမၠောန် သေဝေရိန် (Severin)ရ။ ပ္ဍဲအခိင် မအာဆဵုဂှ် ညးတၠကမၠောန်ဂှ် ဟွံသၟာန်ပရူတေအ် ပရူဏအ်မွဲသာ် သၟာန်ဒၟံင် ပ္ဍဲအခိင် ဗတောန်ကမၠောန်ဂှ် နကဵုမိမတအ် ရာန်ကဵုပလောအ် ဒၞပ် ကယျိုင်ကယျဝ်မာန်ဟာ သၟးရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကွးဘာမလုပ်ဗတောန်ကမၠောန်မွဲ သြန်ဂိတု ဟွံကလိဂွံရ။ နကဵုမိမတအ် ဂွံရာန်ကဵုပလောအ်တၟိတၟိ မတိုန်ရုင်ဂွံဂှ် ရာန်ဟွံမာန် ဟွံဂံင်ဒုင်လျိုင်တုဲ သတဴနိုန် ဟွံဂွံလုပ်ကမၠောန်ဂှ်ရ။ စၞးဂှ် ညးတအ် ဒးအာဂၠာဲ ကမၠောန် မဟွံဒးကေတ် ဗွိုက်လတက်ခိုဟ်ဟ်တုဲ လုပ်ကၠောန်ကမၠောန်ဓမာတ် ပ္ဍဲဇရေင်ရုင်ဓမာတ် ဗူရ်လာ (Burla) ပ္ဍဲရုင်ဓမာတ်ဂှ် အစာဓမာတ်နွံ ၆ တၠ ကွးဘာနွံ ၆ တၠရ။ အခိင်ကမၠောန်ဂှ် စနူ နူဂယး တြဴနာဍဳ ဒေါအ် တြဴနာဍဳသဝ်တ္ၚဲ ကၠောန်ကမၠောန်ပွိုင် ၁၂ နာဍဳရ။ ကမၠောန်ဂှ် ဟိုတ်နူကျာန် ဒးဂိုတ်ဂစာန်ဂၠိုင်လောန်တုဲ ညးတေအ်လောတ်စှ်ေ ပ္ဍဲကမၠောန်ရ။ သဝ်ဝန်ဟီု ကမၠောန်ဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုအဝဲကာယ ကေုာံ အာယုက်ညးတေအ်တုဲ သဝ်ဝန် ကဵုကသပ် သွက်ဂွံကဵုဒေါအ် နူကမၠောန်ဂှ်ရ။ ကာလဂှ် အပါညးတေအ် ကၠောန်ဒၟံင် နဒဒှ် မၞိဟ်မင်မဲကၠအ်မွဲရ။ ပ္ဍဲကၠအ်ဂှ် ကၠောန်ပတိတ်ဒၟံင်ၜံက်တုဲ သတဴနိုန်လေဝ် လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲကမၠောန်သၟူၜံက် နဒဒှ် မၞိဟ်မရုဲၜံက်မွဲရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၉၂ ဂှ် ညးတေအ် လုပ်ဂကောံသၟာကမၠောန်ရ။ ပ္ဍဲဂကောံသၟာကမၠောန်ဂှ် နွံပၟိက်ဒၟံင် မၞိဟ်ရပ်စရင်မွဲဂှ် ညးတေအ် အာတ်မိက် မိက်ဂွံလုပ်ကၠောန်ရ။ ညးတေအ် ဂွံဗတောန်ကမၠောန်စာရေ ပ္ဍဲဂကောံဂှ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၈၉၈ ဂှ် ညးတေအ် ဂွံဒှ် မၞိဟ်စာရေဇၞော် ပ္ဍဲဂကောံပံင်ကောံသဵုရှေဲဒဳမဝ်ကရေတ်ရ။

စိုပ်သၞာံ ၁၉၀၆ ဂှ် သတဴနိုန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ် အမာတ်ကၠတ်ထဝ် နူကဵုပွိုင်ဆန္ဒမာဲ Faksekredsen ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၁၀ ဂှ် ညးဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဥက္ကဌ ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ် (Social Democratic Party (Socialdemokratiet)) ဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာ တာလျိုင်ဥက္ကဌ ကြပ်ပေင် ၃၀ သၞာံ စဵုကဵုသၞာံ ၁၉၃၉ ရ။ ပ္ဍဲအခိင်မဒှ်ဒၟံင် အမာတ်ကၠတ်ထဝ်ဂှ် သီုချဳဓရာင် ပ္ဍဲဂကောံမပစၞးညးဍုင်ကွာန် (Borgerrepræsentationen) ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ကဝ်ပေန်ဟုက်ဂေန်ရ။ သဘင်ရုဲမာဲ သၞာံ ၁၉၁၈ ဂှ် ညးတေအ် သၠာဲထောအ် ပွိုင်ဆန္ဒမာဲတုဲ လုပ်ပြိုင် ပ္ဍဲဒေသဍုင်ဇၞော်ကဝ်ပေန်ဟုက်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်မဒှ်အမာတ်ကၠတ် အကြာသၞာံ ၁၉၁၆-၂၀ ဂှ် ညးဂွံဒုင်ရုဲစှ် နဒဒှ်ဝန်ဇၞော်ပရေင်ပကင်ရင် (kontrolminister) ပ္ဍဲအလဵုအသဳပံင်ကောံ မကော်ဂး radikale Zahle-regering ဂှ်ရ။ နူစသၞာံ ၁၉၁၉ ဂှ် ညးတေအ် ဒှ်ဥက္ကဌ ဂကောံမပစၞးညးဍုင်ကွာန်ရ။ 

ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲ သၞာံ ၁၉၂၄ ဂှ် ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ်ညးတအ် ကလိဂွံမာဲ မၞိဟ်စၞး ဂၠိုင်တိုန်ထပှ်တၠတုဲ ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ဂှ် ဒှ်ဗော်ဇၞော်အိုတ်တုဲ နကဵုဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ရေတ် ဒက်အလဵုအသဳမာန်ကၠာအိုတ်တုဲ ညးဂွံဒှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဂကောံဝန်ဇၞော်ဂမၠိုင်ဂှ် ညးရုဲစှ်ပတိုန် သီုမၞိဟ်ဗြဴ နဳနာ ဗင် (Nina Bang) နဒဒှ် ဝန်ဇၞော် ဌာနပရေင်ပညာ ရ။ နဳနာဗင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဗြဴ မဂွံဒုင်ခပတိုန် ကဆံင်ဝန်ဇၞော်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဏအ်ရ။ ဟိုတ်နူ မကၠောန် ပရေင်ပြံင်လှာဲဇၞော်ဇၞော် သွက်ပရေင်မၞိဟ်တုဲ အရာမဟွံတုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် ကတဵုဒှ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ် ကေုာံ ဂကောံအလဵုအသဳညးတုဲ ပ္ဍဲအခိင်မကြပ်ကဵု သဘင်ရုဲမာဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ် ဒးဒုင်ရိုဟ်ပလီုထောအ် အလဵုအသဳတုဲ နကဵုဗော်လဳဗရေလ် (ဗော်တဲပုင်) ဒးဆက်ကေတ်တာလျိုင်တုဲ တဝ်မာတ် မဒ်သာန်မုဒ်ဒလ် (Thomas Madsen-Mygdal) ဒှ်အလဵုအသဳမွဲလစုတ်ရ။ 

သဘင်ရုဲမာဲ ၁၉၂၉ ဂှ် ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ် ကေုာံ ဗော်သဵုယှေဲလဳဗရေလ် social liberal (Det Radikale Venstre)တအ် ဒက်ပတန် အလဵုအသဳပံင်ကောံရ။ သတဴနိုန် ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ်ဂှ် ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော်၊ ဥက္ကဌ ဗော်သဵုယှေဲလဳဗရေလ် ပဳတာ မုန်ချ် (Peter Munch) ဂွံဒှ် ဝန်ဇၞော်ကာဍုင်သအာင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အကြာသၞာံ ၁၉၃၀တအ်ဂှ် ဒှ်အခိင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မကြေပ်ဂြက် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် အလုံမွဲ တိုက်ဥရဝ်ပမွဲရ။ မၞိဟ်ကမၠောန်ဟွံမဲဂှ်ဂၠိုင်၊ ပရေင်ရုသံင် အကြာသၟာကမၠောန် ကဵု တၠကမၠောန် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်တၞဟ်တအ် ဗွဲမဇၞော် ကဵုဒြဟတ်ကီုလေဝ် နကဵု ဍုင်ဒိန်မက် သၟဝ်အလဵုအသဳသတဴနိုန်ဂှ် ထိင်လဝ် ညံင်ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်မာန်ကၠုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၃ အလဵုအသဳ ကေုာံ ဗော်လဳဗရေလ် မဒှ်ဗော်ဒစဵုဒစး ကလိဂွံ တင်တုပ်စိုတ်ရေင်သကအ် အပြံင်လှာဲပရေင်မၞိဟ် မဆေင်ကဵု ပဝ်လသဳ ပရေင်မၞိဟ် ဍုင်ဒိန်မက်ရ။ တင်တုပ်စိုတ်ဂှ် ဟိုတ်မတုပ်လဝ်စိုတ် ပ္ဍဲသ္ၚိသတဴနိုန် မၞုံပ္ဍဲ ဂၠံင်ခေန်သလာဂေဝ်တုဲ ကဵုလဝ်ယၟု တင်လတုပ်စိုတ်ခေန်သလာဂေဝ် (Kanslergadeforliget) ရ။ တင်လတုပ်စိုတ်ဝွံ ဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် မဆေင်ကဵု အပြံင်အလှာဲပရေင်မၞိဟ် (Social reform)မွဲတုဲ ဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် မလုပ်ဝင် ကိစ္စဇၞော်မွဲရ။ ယဝ်ရ တင်လတုပ်စိုတ်ဏအ် ဟွံကတဵုဒှ်ကၠုင်မ္ဂး ဍုင်ဒိန်မက်လေဝ် ညံင်ရဴဍုင် ပ္ဍဲဥရဝ်ပတၞဟ်တအ်ကီု ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ပရေင်ရုသံင် ကတဵုဒှ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကီုတုဲ သၞောတ်ပရေင်မၞိဟ် ဍုင်ဒိန်မက် ဗီုမၞုံဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟွံမာန်ရ။ 

သဘင်ရုဲမာဲ ၁၉၃၅ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဒယှ်တှ်ပြာကတ် သတဴနိုန်ဂှ် နကဵု လဟီုသလဝ်ဂေန် (သတဴနိုန် ဟွံသေင်မ္ဂး ရုသံင်) Stauning eller Kaos ဂှ် ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေတ် ကလိဂွံမာဲ ၃၆% ရ။ ဗော်သဵုယှေဲဒဳမဝ်ကရေက်ဂှ် ဒှ်အာ ဗော်ဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ဗော်ကလိဂွံ အထံက်ဂလာန် နူညးဍုင်ကွာန်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ နကဵုညးဂှ်လေဝ် ဂွံဒုင်ကော်ဂး မအံက်ဍုင် ရ။ 

ဆဂး ၜိုန်ရ ယၟုမြဟ်တမ္ညဝ် ညးဍုင်ကွာန်ဆာန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၉ ညးတေအ် ဂစာန်ပလေဝ် သၞောဝ်လဒက်ပတန်ဍုင်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဟွံထံက်ဂလာန် ဟွံကဵုမာဲ လပါ်ညးတေအ်ရ။ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် ပရေင်ဘပဠ နူဟေတ္တလာ ဂျာမနဳဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ သွက်ဍုင်ဂွံတန်တဴအာ နဒဒှ် ဍုင်မသၠးပွးမွဲဂှ် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင်ရ။ ဗော်ဒစဵုဒစးဟီု ဟိုတ်နူအလဵုအသဳညးတအ် ကၠောန်လဝ် အပြံင်လှာဲပရေင်မၞိဟ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၃၂ - ၁၉၃၇ တေအ်ဂှ်တုဲ လှုဲဍုင် ၜိုတ်နွံဂှ် စကာလဝ် ပ္ဍဲပရေင်ကမၠောန် သၠုင်ပတိုန် ကဆံင်မၞိဟ် ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပညာဂၠိုင်လောန်တုဲ အခိင်လၟုဟ် ဒြဟတ်ပၞာန် ဍိုန်လျရ။ နကဵုအလဵုအသဳ သတဴနိုန် ညာတ်ကေတ် ဒြဟတ်ပၞာန်ဂျာမနဳဂှ် ဇၞော်လောန် စဵုဒၞာဗတိုက်ကဵု ဂျာမနဳဂှ် ဒှ်အရာဂုဏ်ဖိုလ်ဟွံမဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဍုင်ဒိန်မက် ဟွံမိက်ဒုင်ဒှ်ပၞာန်တုဲ ဒးစကာ နကဵုဗျူဟာတၞဟ်ရ။ ဗျူဟာညးတအ် မဖန်ဂှ် မွဲလပါ်ဂှ် ဒးဆက်ဖန်ကၠောန် အပြံင်အလှာဲပရေင်မၞိဟ် (social reform) မဒှ်ကမၠောန် သၠုင်ပတိုန် ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပညာ ကောန်ဍုင်ဇကုမ္ဂး ကောန်ဍုင်ဇကု ပရေင်ကောံကလောအ် နဒဒှ် ဂကူမွဲကတဵုဒှ်ကၠုင်ရောင်။ သၠုင်ပတိုန် ပရေင်မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်အရာမစဵုဒၞာကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဗွဲတၟေင် ဂကောံမၞိဟ်သၟာကမၠောန်တအ် ဟွံဂွံဒှ် လညာတ်မစိုပ်တၞုင်တၞး လညာတ်မွဲကရေက် မပ္တံကဵု လညာတ်နာဇြဳ၊ လညာတ်ကောန်မျူနေတ်တအ်ရ။ တုဲပၠန် ဒေသဍုင်ဒိန်မက် သကုတ်သောန်နာယူလာန် (Sønderjylland) မကလေင်ပံင်ကောံလဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက် နူဂျာမနဳ နူကဵု ၁၉၂၀ဂှ် ယဝ်ရဒစဵုဒစး ကဵုဂျာမနဳမ္ဂး ဂျာမနဳကလေင်သီကေတ်ပၠန်မာန်ရ။ 

စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၀ ဂိတုဨပြဳ ၉ ဂှ် ပၞာန်ဂျာမနဳ မစလုပ်အုပ်ဓလီုကေတ် ဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် ညးကလေင် ဒက်ပတန်အလဵုအသဳတၟိ နကဵုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်သီုဖအိုတ် မပံင်ပကောံလဝ်ရ။ ဗော်ဒစဵုဒစးတအ်လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲအလဵုအသဳ ပံင်ကောံရေင်သကအ် သီုညးဖအိုတ်ရ။ နကဵုအလဵုအသဳဂှ် ဒုင်တဲ ပရေင်ပံင်တောဲ အုပ်ဓုပ်ဍုင် ကုဟေတ္တလာဂျာမနဳ ရ။ နကဵုအလဵုအသဳကီု သီုကဵု ဨကရာဇ်ခရိရှာန် ဒဿမ (King Christian X of Denmark) အာတ်မိက် ဒုင်ဂုဏ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ညံင်ဟွံဂွံ တဝ်စၞေဟ် ဒစဵုဒစး ပၞာန်ဂျာမနဳရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၂ ပ္ဍဲအခိင်မပံင်တောဲအုပ်ဍုင် ကုဂျာမနဳဂှ် သတဴနိုန် စုတိအာရ။

သတဴနိုန်ဂှ် ညံင်ရဴက္ဍိုပ်သကိုပ်သၟာကမၠောန် ဍုင်တၞဟ် ပ္ဍဲသွိတ်ဒေန်မ္ဂး (Hjalmar Branting)တအ်ကီု ဒှ်မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲအရာမပြံင်လှာဲ ပရေင်မၞိဟ်ညးဍုင်ကွာန်၊ ညံင်ဇၟာပ်မၞိဟ် ဂွံဇၞော်မောဝ်ဂှ် ဂစာန်ဖန်လဝ်ရ။ နကဵု ပရေင်ဟီုတွဟ် သတဴနိုန် ဟွံသေင်မ္ဂး ရုသံင် (Stauning eller Kaos) မဒှ်အခိင် ဍုင်ကွာန်မဝါတ်ဒိုက် မၞိဟ်ကမၠောန်ဟွံမဲ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဖန်ဗဒှ် ညံင်ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ် ကဆံင်မၞိဟ်ဂွံသၠုင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကောန်ဍုင်ကွာန် ညံင်ဂွံခိုဟ် မာန်ကၠုင်လဝ်ရ။

ပ္ဍဲအခိင် အဃောမသၠုင်ပတိုန်ဒၟံင် ကၠောန်ဒၟံင် အပြံင်အလှာဲပရေင်မၞိဟ် အဃောအသိင်ခိုဟ်ဂှ် ပၞာန်ဂျာမနဳ လုပ်ကၠုင်ဂှ် ယဝ်ရဝေင်ပၞာန်ကဵုဂျာမနဳမ္ဂး ဒှ်အရာမဟွံမာန်တီကၠး ဒှ်အရာမဟွံဒှ်ဂုဏ်ဖိုလ် သွက်ဍုင်ဇကုတုဲ ပကောံသၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် သီုဖအိုတ်တုဲ ဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳတၟိ၊ နကဵုအလဵုအသဳဂှ် ဒုင်တဲ အလဵုအသဳပံင်တောဲ ကုရဲသမၠဲတိ ဂျာမနဳဟေတ္တလာရ။ ပ္ဍဲအခိင်ပၞာန်ဂှ်ဟေင် ညးဒးစုတိအာတုဲ ညးဂွံဒုင်ဖျေဟ်ကမ္မဌာန် နကဵုဇျာပနကောန်ဂကူမွဲရ။ နကဵုအခိုက်ဍုင်ဒိန်မက် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သကိုပ်ဝန်ဇၞော် မဖျေဟ်ကမ္မဌာန် နကဵုအစဳအဇန်ဇျာပနကောန်ဂကူဂှ် ဒှ်အရာဓမ္မတာမွဲ ဟွံသေင်ရ။ သၞောတ်ဂၠံင်တရဴ အပြံင်အလှာဲပရေင်မၞိဟ် သတဴနိုန်ဂှ် ဒှ်သဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် အနာဂတ် သၞောတ်ဍုင်ဖဲသအဳ မကော်ဂး ဝေလ်ဖေရ် သတုက် (welfare state) ဍုင်ဒိန်မက်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သတဴနိုန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲဝင်ဍုင်ဒိန်မက်မွဲတုဲ ပ္ဍဲကဵုတိုက်ထ္ၜးပျး ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျးသၟာကမၠောန်ဂှ် ပရူညး ကေတ်လဝ်ဒၞာဲအဓိကရ။




#Article 15: Vincent van Gogh (1462 words)


ဝေန်သေန် ဝှင်ဟောက် (ဒါတ်/အင်္ဂလိက် Vincent van Gogh) (ဗၟာ ဗင်းဆင့် ဗန်ဂိုး) (ၜံင် ၃၀ မာတ် ၁၈၅၃ ပ္ဍဲ Zundert ဍုင်နေတာလာန်၊ စုတိ ၂၉ ဂျူလာင် ၁၈၉၀ ပ္ဍဲ Auvr-sur-Oise, ဍုင်ပြင်သေတ်) ဝွံ ဒှ် အစာကသူ/ကသူ ဂကူဒါတ် မွဲရ။ ညးဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲပၞောဝ်အစာကသူ ယၟုမြဟ်အိုတ် ပ္ဍဲယူရောပ်မွဲရ။ ပ္ဍဲမွဲအခိင် ပွိုင် ၁၀ သၞာံ စဵုကဵု အခိင်ညးတေအ် မဒးကြအ်အာတုဲ ဂစိုတ်ထောအ် ဇကုဇကုဂှ် ညးခၞံကၠောန်လဝ် ကွတ်တဲအနုသုခုမ ၜိုတ်၂၁၀၀ ပ္ဍဲတအ်ဂှ် ရုပ်ကသူ နကဵုဍာ်ဂဥုဲကၠေင်ဂှ် ၜိုတ် ၈၆၀ တုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ရုပ်ကသူ (ဝါ) ရုပ်ဓဇက်ရ။ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ညးတေအ် ဓဇက်ချူလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ညးတေအ် ၜါသၞာံလက္ကရဴအိုတ်ဂှ်ဂၠိုင်ရ။ ညးတေအ် ဓဇက်ရုပ်လဝ် ဗီုသဘာဝ (landscape)၊ ရုပ်ဗီုဖေါဲထရေတ် (portrait) ကေုာံ ဟိုတ်နူ သြန်သွက်ဂွံလိင်မၞိဟ်မဝ်ဒါ ဟွံမွဲတုဲ ဗဵုဒ္ၚောဝ်တုဲ ဓဇက် ရုပ်ဖေါဲထရေတ်ဇကုဇကု (self-portrait)လေဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုရ။  ညးဒးဒုင်စလဝ် ဝေဒနာ ယဲစိုတ် မကော်စ maniodepressiv psykose မဒှ်ယဲ ပရေင်ဒုင်စသိုင်စိုတ် ဟွံညိင်ဝတ်မွဲဂကူရ။

ညး ကေင်ကၠောန်လဝ် မၞိဟ်သွံရာန် ကပေါတ်သုခုမ စဵုကဵု သၞာံ ၁၈၇၆ မဒှ်သၞာံ ညးလုပ်ကၠောန် ကမၠောန်အစာဓရ်ခရေတ်ယာန် သွက်မၞိဟ်ယဲရ။ ညးတိုန်ဘာ ပ္ဍဲဍုင် Antwerpen စိုပ်သၞာံ ၁၈၈၆ ဂှ် ညးတေအ် အာပါရေတ် သွက်ဂွံဆက်တိုန်ဘာ။ ပ္ဍဲပါရေတ်ဂှ် ညးတေအ် ဂွံစုက်လုက် ကု အစာပါန်ချဳစိတ္တဇ Paul Gauguin Henri ကေုာံ de Toulouse-Lautrec တအ်ရ။ ကြဴနူ ညးတေအ် မမံင် ပ္ဍဲပါရေတ် ၜါသၞာံတုဲ ညးတေအ် အာမံင် ပ္ဍဲ အာရ်လေသ် (Arles) ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ် မပဒတဴ ပ္ဍဲအာရ်လေသ်ဂှ်ရ ညးတေအ်ဓဇက်လဝ် ရုပ်ပါန်ချဳ သဘာဝ ကေုာံ ရုပ်ဖေါဲတရေတ် ယၟုမြဟ်တအ်ဂှ်ရ။

ဝေန်သေန် ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၃၀ သၞာံ ၁၈၅၃ မဒှ်တ္ၚဲမတုပ် ကဵု ကောညးမၜံင်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံမတုဲကၠုင်ဂှ်ရ။ ကောညးတေအ်လေဝ် ညးကဵုလဝ်ယၟု ဝေန်သေန် ကီုရ။ ကောညးတအ်ဂှ် ၜံင်တိတ်ကၠုင် ချိုတ်တ်ရ။ အပါညးတေအ် Theodorus van Gogh ဒှ်အစာဓရ် လကျာ်ခရေတ်ယာန် ပရဝ်တေတ်သတာန်ရ။ မိညးတေအ် Anna Cornelia Carbentus ဂှ် မၞိဟ်စိုတ် ဟွံညိင်မွဲရ။ ဆဂး ညးဒးစိုတ် သဘာဝ၊ ဓဇက်ရုပ် ဂဥုဲဍာ်တုဲ ဗဳဇ မဓဇက်ရုပ် မဒးစိုတ် သဘာဝ ဝေန်သေန်ဂှ် ကၠုင်နူ မိညးတေအ် ဟီုမာန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် သၟာဲလေင်ဂှ် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် မၞုံကဵု အစောံစရာဲအနုသုခုမ ဓဇက်ရုပ်ဂှ် ဟွံမံက် ဟွံညာတ်ကေတ်၊ ဆဂး ညးတေအ်ဏအ် စိုန်သကီု စိစောန် ပ္ဍဲအရာအရေဝ်ဘာသာရ။ ကာလညးတေအ် ကလိဂွံအယုက် ၁၅ ဂှ် ဟိုတ်နူအခက်အခုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ညးတေအ် ဒးဒုင်တိတ် နူဘာရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ် ဟီုဂွံခိုဟ်ဟ် အရေဝ်ပန်ဘာသာ အရေဝ်ပြင်သေတ်၊ ဂျာမနဳ၊ အင်္ကလိက် ကေုာံ အရေဝ်ဇာတိညးတအ် အရေဝ်ဒါတ်ရ။ ညးတေအ် ဟွံကလေင်တိုန်ဘာ ဟဂှ်ရ။ ညးတေအ် ကလိဂွံ ကမၠောန်မသွံရာန် ကပေါတ်အနုသုခုမ ပါန်ချဳ Goupil  Cie ပ္ဍဲအမူညးတေအ် Cornelis ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၃ ဂှ် ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဒၞာဲ အခန်ထ္ၜးပျးကသူ Goupil gallery ပ္ဍဲဍုင်လာန်ဒါန်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးတေအ် မမံင် ပ္ဍဲလာန်ဒါန်ဂှ် ညးတေအ် ဆာန်စောဲအာ ကောန်ဝုတ် တၠသ္ၚိ ညးတေအ် မလိင်မံင် မၞုံယၟု Eugenie Loyer ရ။ ညးတေအ်ဆာန်ဒးစိုတ် လတူညးဗြဴဂှ် အိုတ်အစောန် မိက်ဂွံဖျေဟ်ဒၞာဲ ကုဍေဟ်ကီုလေဝ် ဍေဟ်ဟွံဒုင်တဲညးတေအ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ညးတေအ်စိုတ်ခတိုဟ်တုဲ ညးတေအ်ကၠိုဟ်ထောအ် လိက်ညးတေအ်ဖအိုတ် ပသှ်ေစွံလဝ် ဆလိက်သၠပတ်သမ္မာညးတေအ် မွဲကၞပ်ဓဝ်ဟေင်ရ။ စနူဂှ်တုဲ ညးတေအ် ပအပ်ဘဝညးတေအ် ကုကျာ်ထာဝရ ရ။

ဝေန်သေန် တိတ်ထောအ် နူကမၠောန် Goupil ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁၊ ၁၈၇၆။ ညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် နဒဒှ်မၞိဟ်အရီုအဗင် အစာဘာ ပ္ဍဲဘာဘဝ်တာ သွက်ကောန်ၚာ်တြုဟ် ပ္ဍဲ Ramsgate၊ ကြဴနူဂှ်ညိ ညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် ပ္ဍဲဘာပုဂ္ဂလိက ဗဒါဲဍုင်လာန်ဒါန်။ ပ္ဍဲဘာဂှ် ညးတေအ် ကလိဂွံ အခေါင်တွဟ်ဓရ် ကုကွးဘာပ္ဍဲဘာဂှ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲကွာန်ဗဒါဲဘာတအ်ဂှ်ရ။ ခြာဟွံလအ် ညးတေအ်ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် အနာဂတ် ဟွံမဲတုဲ ညးအာမံင် ဒၞာဲမိမညးတေအ်မနွံ ပ္ဍဲ Brabant ရ။ အမူညးတေအ် ကဵုကမၠောန်ကုညးတေအ် နဒဒှ်မၞိဟ်မရပ်စရင်။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဝေန်သေန် စိုတ်အစောဲ လတူဘာသာဂၠိုင်တိုန် ဂၠိုင်တိုန်ရ။ မိမညးတေအ်လေဝ် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင် လတူညးတေအ်ရ။ လၟုဟ် ညးတေအ် ဂွံအယုက် ၂၄ ရ။ ညးတေအ် မုမိက်ဂွံပ ပ္ဍဲဘဝညးတေအ်ဂှ် ညးတေအ် ဟွံဂွံဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဏီဖိုဟ်ရ။ ညးတအ် သီုညးဖအိုတ် တုပ်စိုတ် ဒဒှ်ရ ညးတေအ် ဒးတိုန်ဘာ theology (သာသနိကဗေဒ) မဒှ်ဘာသွက်ဂွံပ အစာဓရ် ဘာခရေတ်ယာန်ရ။ ဟိုတ်နူညးတေအ် ဘာတန်သဇိုင် ဟွံတုဲလဝ်တုဲ ညးတေအ် ဒးလုပ်သွဟ် အခေါင်လုပ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် ဇရေင်အမူညးတၞဟ်မွဲ ညးမဒှ်ဒၟံင် အစာဓရ်။ အမူဂှ် ဂွံရီုညးတေအ် သွက်ဂွံအံင် အခေါင်လုပ်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူညးတေအ် အရီုစိုတ် သွက်ဂွံဗှ်လိက်ဟွံမဲ ညးတေအ် မိက်ဂွံဂေတ်ကြေဝ်ဍုင်ကွာန်ဂှ်ဂၠိုင်တုဲ အမူလေဝ် ရီုကဵုဟွံမာန် ညးတေအ် ဟွံအံင်ရ။ ညးတေအ်ဒုင်ကမျထောအ် သွက်ဂွံတိုန်ဘာ သာသနိကဗေဒ။ ဆဂး ညးတေအ် မိက်ဂွံလုပ်ယိုက်ဂၠေင် ကမၠောန်ကျာ်ထာဝရ ဖိုဟ်ရ။ ညးတအ် ကလိဂွံကမၠောန် နဒဒှ်အစာဓရ်မၞိဟ်ယဲယဲ ပ္ဍဲဗဴဂျဳယေန် (Belgien) တုဲ ညးတိတ်ထောအ် နူ အာမ်သတာဒါမ် (Amsterdam)ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ၜိုန်ရညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် ညးတေအ် မဒးဂၞပ်၊ ၜိုန်ရ ညးတေအ် ဂွံဒုင်ကော် The Christ of the Coal Mine ကီုလေဝ် လိက်ကသုက်ကမၠောန်ညးတေအ် အယုက်အိုတ်တုဲ ဟွံကလိဂွံအခေါင် ဆက်အယုက်ရ။ ပ္ဍဲကဵုလိက်ညးတေအ် မချူလဝ်ကဵု ကောညးတေအ် တဳအဝ် (Theo) ဂှ် ညးတေအ် မလေပ်ချူစ တင်ဒုင်စသိုင်ညးတေအ်လေပ်ရ။ ကောညးတေအ် ကဵုဒြဟတ် ညံင်ဂွံစွံအရီု ပ္ဍဲအရာမဓဇက်ရုပ်ရ။ ကာလညးတေအ် မဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ နကဵုရုပ်ကသူ မွဲကဆံင်ဂှ် ညးတေအ် ယိုက်ဂၠေင် သွက်ကမၠောန်ကျာ် ဂွံကီုတုဲ တင်ဒၞာဲ အပြံင်အလှာဲ ပ္ဍဲဘဝညးတေအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးတေအ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဍုင်ဗရူဇြာ (Bruxelles) ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁၈၈၀ သွက်ဂွံဆက်ကၠောန် ကမၠောန် ကသူ၊ ပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ညးတေအ် ဂွံစုက်လုက် ကုအစာကသူတအ်ရ။

ပ္ဍဲအခိင်က္ဍိုပ်ကညင် သၞာံ ၁၈၈၁ ဂှ် ညးတေအ် ပြံင်အာ ဇရေင်မိမညးတေအ်ပၠန်တုဲ ညးတေအ် ဆက်ကၠောန်အာ ကမၠောန်ပါန်ကွတ်ညးတေအ်ရ။ ကောညးတေအ် ပလံင်ကဵု သြန် သွက်ဂွံစသုင်၊ ညးတေအ် ဟွံဒးစွံဓဝိင် ပ္ဍဲလှုဲလှာ်ရ။ ဆဂး မိမညးတေအ် ဟွံမိပ်စိုတ်လးလး ကောန်ညးတအ် မရုဲစှ်ဏာဘဝ မိက်ဂွံဒှ်အစာကသူဂှ်။ နကဵုမတ်ညးတအ်မ္ဂး အစာကသူ၊ သၟာပါန်ကွတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မသုင်စောဲ ဟွံဂွံ၊ ဒှ်မၞိဟ် မလုပ်အဝေါင် ဂကောံမၞိဟ် ဟွံဂွံရ။ ညးတေအ် ဆာန်အာ ကောန်ၝာဲကောန်ဒေအ်ညးတေအ် ကဳဝတ် (Kee Vos)၊ ဆဂး ကဳဝတ် ဟွံဒးစိုတ် ညးတေအ်ရ။ မသ ကလောကောဒေအ်တအ်လေဝ် ဟွံဒုင်တဲကီုရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲၜိုတ် အခိင်ခရေတ်သမာတ် သၞာံ၁၈၈၁ ဂှ် ညးတေအ် ပြံင်တိတ်အာ နူသ္ၚိမိမညးတေအ်ရ။ ဝေန်သေန် ဂွံဗ္တောန် တန်ဗ္တောန်ကသူ နူအမူဗါဲညးတေအ် အေန်ထန် (Anton Mauve)။ ညးတေအ်ဂွံဗ္တောန်ကေတ် သဘင်ပညာကသူ နူကဵု အေန်ထန် မပ္တံကဵု ဗီုဂွံဓဇက် နကဵုဂဥုဲဍာ်ကီု သီုကဵုဂဥုဲကၠေင်ရ။ ညးတေအ် အာရုင်ကမၠောန်ကသူ ကြပ်ရိုဟ်တ္ၚဲရ။ ပ္ဍဲတမ်သၞာံ ၁၈၈၂ ဂှ် ညးတေအ် ဂွံစုက်ကဵု ညးဗြဴမွဲ မၞုံယၟု သုင် ဟဝ်နိက် (Sien Hoornik)။ သုင်ဟဝ်နိက်ဂှ် သီုဒှ် မၞိဟ်မဝ်ဒါညးတေအ် သီုဒှ်ကဝေင်ညးတေအ်ရ။ သကအ်ရဲညးတေအ်ကီု သီုကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်မသညးတေအ်ဂှ် လကိုတ်အာစိုတ် ဗီုလဵု ညးတေအ် ဂွံဒးအာစိုတ် ကဵုသုင်ဟဝ်နိက်ရ။ သုင်ဟဝ်နိက်ဂှ် ဒှ်လဝ် ဗြဴစရာဲဍုင်မွဲရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ သုင်ဟဝ်နိက်ဂှ် ဂွံလဝ်ကောန်ၚာ်ဗြဴမွဲ အယုက်မသုန်သၞာံ တုဲပၠန် သီုဗုင်ဒၟံင်ကဵု ညးဂှ်လေဝ် ကေတ်ဟွံဒးရ။ ဝေန်သေန် ဆာန်ဍူအာ သုင်ဟဝ်နိက်တုဲ ညးတေအ် မိက်ဂွံရီုမင်မဲဍေဟ်ရ။ ညးတေအ် လိင်ကေတ်ဒၞာဲမံင်မွဲတုဲ ညးတေအ်ကီု၊ သုင်ဟဝ်နိက်၊ ကောန်ၚာ်ဗြဴ ကဵု ကောန်တှ်ဂှ်ဂွံမံင်ရ။ ကောညးတေအ် တဳအဝ် ဟွံဒးစိုတ် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ညးတေအ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကောညးတေအ်ဂှ် ဆက်ပလံင်ကဵုဒၟံင် လှုဲ ကုညးတေအ်ဖိုဟ်ရ။ ညးတေအ် ဆက်မံင်အာ ကဵုညးဗြဴဂှ်ရ။ ကၞောတ်တဲ ဟွံဒှ် ဗီုညးတေအ် မိက်ဂွံဒှ်တုဲ ညးတအ် ပါ်ဂၠံင်ရေင်သကအ်ပၠန်ရ။

အကံက် နူလိက်ဝေန်သေန် မပလံင်လဝ် ကုကောညးတေအ် ပ္ဍဲၜိုတ် ၁၄ သေတ်တေန်ပါ ၁၈၈၃ -

＂ I knew from the outset that her character is a ruined character, but I had hopes of her finding her feet and now, precisely when I don’t see her any more and think about the things I saw in her, I increasingly come to realize that she was already too far gone to find her feet.＂

＂အဲတီဒၟံင်ရ စိုတ်စရိုတ် ဒ္ဂေတ်ပြဝ ဍေဟ် လီုလာ် စာ်ထောင်ဒၟံင်ဂှ်၊ ဆဂး အဲစၟဳကေတ်လဝ် ဍေဟ်ကလေင်ဆဵု ဒၞာဲဇိုင်ဍေဟ်ပၠန်ရောင်၊ ကာလအဲ ဟွံဂွံညာတ်ကေတ် ဗီုဍေဟ် ဂွံကလေင်ခိုဟ်တိုန်ပၠန် ဟွံမဲ လးလးရ။ တုဲပၠန် အရာမၞုံ အပ္ဍဲဍေဟ်ဂှ် အဲဂွံညာတ်ကေတ်တုဲ အဲချပ်ထောအ် မဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ၊ အဲဂွံညာတ်ကေတ် ဍေဟ်ဏအ်ဂှ် သ္ၚောဲၜက်အာ နူဒၞာဲဇိုင်ဍေဟ် ဗွဲမလောန်တုဲ ဗီုလဵုလေဝ် ဂွံကလေင်စိုပ် ဒၞာဲဇိုင်ဍေဟ်ပၠန် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။＂

ဝေန်သေန် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲ Drenthe မဒှ်ကွာန် မၞုံလပါ်ဗမံက် ဍုင်နေတာလာန်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ညးတေအ် ဓဇက်ချူလဝ် ဗီုသဘာဝဂမၠိုင်ရ။ ဆဂး သွက်ညးတေအ်မ္ဂး ရာသဳဥတု ကၠိုဟ်သၞာံ ပရေအ်ဒၟံင်ရ။ ညးတေအ်စှ်ေစိုတ် ညးတေအ်လ္ၚ သကအ်ရဲ ဟွံမဲတုဲ ညးတေအ် ပြံင်ကၠုင်မံင် ပ္ဍဲသ္ၚိမိမညးတေအ်တၟိ ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၁၈၈၃ ဂှ်ရ။ ညးတေအ် ဓဇက်ရုပ် ပ္ဍဲသတဳဒယဝ် ဍောတ်တ် ပ္ဍဲသတိက်သ္ၚိဂှ်ရ။ ဂတဂှ် ၜါပိဂိတုဂှ် ညးတေအ် လိင်ဒၞာဲဇၞော်ဇၞော်မွဲ ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်ရ။ ကွာန် Nuenen ဂှ် ဒှ်ကွာန်သၟာဗ္ၚတုဲ သၟာကၠအ်၊ ကဵု ရဲတုတ်တ်တအ်ရ။ ညးတေအ် ဓဇက်ချူရုပ် နာနာသာ် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ်ရ။ ရုပ်တအ်ဂှ် ညးတေအ်ဓဇက်တုဲ ညးတေအ် ကဵုကောညးတေအ် တဳအဝ် နဒဒှ်မကလေင်လေဲကဵု လှုဲမကဵုလဝ်ညးတေအ်ဂှ်ရ။ တဳအဝ် ကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် ပ္ဍဲပါရေတ်။ ရုပ်ကသူညးတေအ်ဂှ် သွံပ္ဍဲပါရေတ် ဟွံဂွံ။ ကောန်ပြင်သေတ်တအ် ဒးစိုတ် ရုပ်မၞုံကဵုအသာ်ဂၠိုင်င်။ ရုပ်ကသူညးတေအ်ဂှ် ဂၠုလောန်အာ။ ရုပ်ညးတေအ်တအ်ဂှ် ဒှ်ရုပ် ပ္ဍဲသ္ၚိသၟာဗ္ၚ မၞုံကဵုဗတင်ဍောတ်တ် ပၟတ်ဂၠုဂၠုတုဲ ရုပ်တအ်ဂှ် ဂၠုလောန်အာတုဲ ပြင်သေတ်တအ် ဟွံဒးစိုတ် ရုပ်ကသူညးတေအ်ရ။ မိမညးတေအ်ဂှ်လေဝ် ဂွံဂျိုင်ဒၟံင် နကဵုသြန်ကောညးတေအ်သၟးရ။ ပ္ဍဲကၞောတ်ဂိတုမာတ် ၁၈၈၅ ဂှ် အပါညးတေအ် ဒးထောအ်အာရ။ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတေအ်လေဝ် ပြံင်တိတ် နူသ္ၚိဂှ်တုဲ အာမံင် ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန်ညးတေအ်ဖအိုတ်ရ။ ညးတေအ် စဓဇက်ရုပ် ဗီုဂကောံသ္ၚိကၟိန် သၟာဗ္ၚတအ် မစဒၟံင်ပုင် မကဵုလဝ်ယၟု ＂ညးမစအာလူဂမၠိုင် The Potato Eaters＂ရ။ ဝေန်သေန် ဂစာန်ကၠောန်ကမၠောန် မွဲလပါ်ဂှ်လေဝ် စၞစဟွံခိုဟ်။ လှုဲညးတေအ် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် စကာ ပ္ဍဲရုပ်ကသူညးတေအ် ဗီုကဵု ရာန်ဍာ်ဂဥုဲတအ်ရ။ ၜိုတ်ကၞောတ်သၞာံဂှ် ညးတေအ် လုပ်ဂကောံ အနုသုခုမအကေလ်ဒမဳ Antwerpen တုဲ ညးပြံင်တိတ်အာ နူဍုင်ဟဝ်လာန်ရ။

ပ္ဍဲ Antwerpen ဂှ် ကဵုညးတေအ် ကပေါတ်ခိုဟ်ဟ်၊ ဂကောံအစာကသူ၊ မၞိဟ်မဝ်ဒါ၊ ဘာကျာ်၊ တိုက်ထ္ၜးပျး မပေင်တဴ ကုရုပ်ကသူ အနုသုခုမနာနာရ။ ဆဂး (ဘာ)အကေလ်ဒမဳဂှ် သွက်ညးတအ် ဒှ်နဲကဲအခိုက်တြေံလောန်အာရ။

အကံက်နူ လိက်ညးတေအ် မပလံင်လဝ် ကုကောညးတေအ် ပ္ဍဲဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၁၈၈၆ ဂှ် -

I actually find all the drawings I see there hopelessly bad — and fundamentally wrong. And I know that mine are totally different — time will just have to tell who’s right. Damn it, not one of them has any feeling for what a classical statue is.

အရာမဓဇက်ချူ ပ္ဍဲဒၞာဲတေအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် အဲဂွံဆဵုကေတ် ပရေအ် မုသံက်ဂွံဟွံမဲ - ဗၠေတ်ဗၠေင်ဒၟံင် နူတမ်စဵုကၞောတ်။ တုဲပၠန် အဲတီ လညာတ်တၞဟ်ခြာ ညးသကအ် ကွေဟ်ဟ်ရ။ မွဲတ္ၚဲ အခိင်ကဵုကၠုင်သွဟ်ရောင် ညးလဵုဒးရောဂှ်။ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ပဋိမာရုပ် ခေတ်တြေံ ဗီုလဵုဇေတ်တ်ရော ညးမွဲလေဝ် ဟွံတီ။

ညးတေအ် ဟွံဆက်မံင် ပ္ဍဲဍုင်ဂှ်ရ။ ညးတေအ် ဟီုကဵု ကောညးတေအ် တဳအဝ် သွက်ဂွံအာမံင် ပ္ဍဲဍုင်ပါရေတ်တုဲ ဆက်တိုန်ဘာ ပ္ဍဲသတူဒိယဝ် Fernand Cormons မဒှ်အစာကသူ ယၟုဒယှ်မွဲရ။ တဳအဝ် ဂၠာဲအခန်ဇၞော်ညိ သွက်ညးတေအ်ကီု သီုကဵုသွက်ဝေန်သေန်ရ။ တဳအဝ် ဂၠာဲဒၟံင်သ္ၚိခန်ဂှ် ဟွံဂွံဏီ သီုဟွံလဴ ကဵုသတိမွဲသာ် ဝေန်သေန် စိုပ်ကၠုင် ပါရေတ် ကၞောတ်ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ၁၈၈၆ ရ။ တဳအဝ် ဆက်မိတ် ကုဒေအ်ညးတေအ် ဝေန်သေန် အစာကသူ ခလံက်ဒါ မဝ်နေတ်(Claude Monet) မဒှ်အစာကသူ မဓဇက်ရုပ် နကဵုအသာ်ဂၠိုင်င်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးတေအ်မၞုံ ပ္ဍဲ ရုင်ကမၠောန် Fernand Cormon ဂှ် ညးတေအ် ဂွံစုက်လုက် ကုအစာကသူ ခေတ်တၟိ (တၞောဝ်တၟိ)ဂမၠိုင် ဗီုကဵု Henri de Toulouse-Lautrec ကဵု Emile Bernard တအ်ကီုရ။ နူကဵုညးတအ်ဏအ်လေဝ် ညးတေအ် ကလိဂွံလညာတ်ၜိုတ်ဒးရးကီုရ။ ရုပ်ကသူညးတေအ် ညးမစ အာလူဂမၠိုင် မၞုံဗီုပြင် ဂၠုဂၠုဂှ် ဗွဲမပြဟ် ဒှ်ကၠုင် ရုပ်တၟးတၟး ဗီုကဵု ရုပ်ကသူ The Hill of Montmartre with Stone Quarry ရ။ ရုပ်ကသူ ဝေန်သေန် ပ္ဍဲပါရေတ်ဂှ် မၞုံကဵုအသာ်တၟးတၟး ဂၠိုင်ခိုဟ်တိုန်ရ။ ရုပ်တအ်ဂှ် ညးကော်စ ရုပ်ကသူခေတ်တၟိရ။ ညးတေအ် စကာအသာ်တၟးတၟးတအ်တုဲ ညးတေအ် ဇၞောဝ်မောဝ်တိုန်အာ နကဵုအခိုက်အလိုက် ဗီုပြင်ညးတေအ် မၞုံကဵုလၟောဝ်စုက်ဂၠေအ်ဂၠေအ်ရ။ နူကဵု မဓဇက် ဗီုရုပ်တိဍာ်သဘာဝဂှ် ညးတေအ်ဓဇက်ရုပ်ကြပ်ပ် ဗီုကဵုရုပ်ပကဴတအ်ရ။ ဗီုရုပ် ရုပ်ဖေါဲထရေတ် မသွံစခိုဟ်တအ်လေဝ် ညးတေအ်ဓဇက်ကီုရ။ ဟိုတ်နူၚုဟ်လိင် မဝ်ဒါဂှ် က္ဍင်တုဲ ညးတေအ် ဓဇက်ရုပ်ဖေါဲထရေတ် ညးတေအ် နကဵုမဗဵုကေတ် ပ္ဍဲဒ္ၚောဝ်ရ။ ဟိုတ်နူညးတေအ် ဗဵုဒ္ၚောဝ်တုဲ မဓဇက်ဂှ်ရ ရုပ်ဖေါဲထရေတ်ညးတေအ်ဂှ် မတ်စူတဝ်ဗဵုဒၟံင် ကုမတ်မၞိဟ်မဗဵုရုပ်တအ်ရ။ ညးတေအ်ဂွံတီညာတ်ကေတ် ရုပ်ပကဴပါန်ပုတ်ဂျပေန် (ရုပ်ဆု မပုတ်လဝ်ဗီုပကဴ) နူဂျပေန်တုဲ ညးဓဇက် ရုပ်ပကဴဂျပေန်ကီုရ။ ရုပ်ပကဴဂျပေန်ဂှ် ညးတေအ် ဂွံသွံ ပ္ဍဲပါရေတ် တၟာဂလိုင်ရ။ ညးတေအ် ကဵု ကောညးတေအ် ဗက်ရာန်ကေတ် ရုပ်ပါန်ပုတ်ဂျပေန်တုဲ ကလေင်ဖန်ဗဒှ်ထောအ် ဗီုပြင်တၟိ နမဓဇက်လံက်စုတ် ဍာ်ဂဥုဲတအ် ဒှ်တမ်ရ။ ကြဴနူ ညးတေအ်မံင် ပ္ဍဲပါရေတ် ၜါသၞာံတုဲ ညးတေအ် က္ဍုဟ်မၠေအ်ကၠုင် ဘဝမမံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော် မၞိဟ်မထုဲထံင်ဒၟံင်တုဲ ညးတေအ် မိက်ဂွံပြံင်မံင် ပ္ဍဲကွာန်သ္ၚိတ်တ်ဇြဇြ ညံင်ကဵုတိဍာ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပကဴဂျပေန်တအ်ဂှ်ရ။ ညးတေအ်စှ်ေစိုတ် ဗီုဂှ် ကလိဂွံမာန်ရောင် ပ္ဍဲဍုင်ပြင်သေတ် လပါ်သၠုင်ကျာတေအ်ရ။ ညးတေအ် စိုပ်အာ ဍုင်အာရ်လေသ် ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀ သၞာံ ၁၈၈၈ ဂှ်ရ။ ဍုင်ဂှ် မၞုံဇိုင်ကြုင် Rhône ရ။ အသာ် တၟး ပ္ဍဲဍုင်အာရ်လေသ်ဂှ် ဝေန်သေန် ဒးဂၞပ် ဗွဲမလောန်ရ။ ညးတေအ် ဓဇက်ရုပ် တၞံဆု အဃောမကဴဇဝ်ဒၟံင်၊ ရုပ်သၟာဗ္ၚတအ်မသီသြောအ်၊ ညးအာ ဇရေင်ဇိုင်ၜဳတုဲ ဓဇက်ရုပ်ဂၠုင်။ ညးတေအ် ချပ်စ ကုကောညးတေအ် ညးတေအ် ပံက်သတူဒဳယဝ် ပ္ဍဲသၠုင်ကျာ ကရောမ်အစာကသူဂမၠိုင်တုဲ ရုပ်ကသူတအ်ဂှ် ကောညးတေအ် သွံပ္ဍဲပါရေတ်ရ။ ညးလိင်ကေတ် အခန်ပန်အခန် ပ္ဍဲ Yellow House ပ္ဍဲ Place Lamartine ရ။ ပဝ်ဂူဂိန် Paul Gauguin ဂှ် ဒှ်အစာကသူ ကၠာအိုတ် မပြံင်ကၠုင် ကရောမ်ညးတေအ်ရ။ ညးတေအ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါအိုတ် သၞာံ ၁၈၈၈ ဂှ်ရ။

ဝေန်သေန် ကဵု ပဝ်ဂူဂိန် ညးၜါ ပံင်ကောံတုဲ ဂစာန်ကၠောန်ကမၠောန်ရ။ ပရေင်ပံင်ညးတအ်ညးၜါဂှ် ဒှ်အရာမဒှ်အမ်သဝ်ခိုဟ်မွဲရ။ ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်ဂှ် ညးၜါဂှ် လညာတ်ပ္ဍဲအနုသုခုမကသူ တၞဟ်ခြာတဴ ရေင်သကအ်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးၜါဂှ် စပ်ကဵုကသူတုဲ ပါ်ပါဲ ပတိုန်လညာတ် ရေင်သကအ် မွဲခဏမွဲခဏရ။ တင်အဓိက လညာတ်ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ဂှ် ပဝ်ဂူဂိန်ဂှ် ဓဇက်ရုပ် နကဵုတင်မသမ္တီလဝ် အရာမဒှ်ကၠုင်တုဲ ဆက်ဓဇက်အာ ကေုာံ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန်ရ။ နကဵုလညာတ် ဝေန်သေန်မ္ဂး ဗီုဇကုမညာတ် ပ္ဍဲမတ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ဟေင် ဓဇက်ချူထေက်ရ။ ကြဴနူဂှ်ညိ ဝေန်သေန် အရေဝ်ကြံင်မ္ၚုဟ်ကၠုင်တုဲ ပဝ်ဂူဂိန်ဟီု ယဝ်ရဆက်ဒှ် ဗီုဂှ်မ္ဂး ညးတေအ် ဟွံဆက်မံင်ရ။ ညးၜါကယျာန်ဓဝါတ်ရေင်သကအ် ဗွဲကြဴ စဵုကဵုစိုပ်ကဆံင် ဝေန်သေန် ဘပဠ နကဵုဝုန်သော်ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်ရ တ္ၚဲသဝ်ညိဂှ် ညးတေအ် ရေက်ထောအ် ကတောဝ်ညးတေအ် မွဲဒိုဟ်တုဲ ဂွဳကဵု လိက်ပရိုင်တုဲ အာကဵု ဗြဴစရာဲဍုင်မွဲ မၞုံဗဒါဲသ္ၚိဂှ်ရ။ တ္ၚဲတၟးဂှ် ဝေန်သေန် ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ ပ္ဍဲအာရ်လေသ်ရ။ ကောညးတေအ် ဂွံမိင်ကေတ် ပရိုင်ဂှ်တုဲ ဍိုက်ဂွံကွဳပၟတ်တုဲ အာဇရေင်ဒေအ်ဂှ်ရ။

လိက်တဳအဝ် မပလံင်လဝ် ကုသမ္ဘာညးတေအ် ပ္ဍဲ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၈၊ ၁၈၈၈ -
အဲဆဵု ဝေန်သေန် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ အာရ်လေသ်။ မၞိဟ်ဗဒါဲဍေဟ်လဴထ္ၜး ပရူမဒှ်လဝ် တ္ၚဲညိညတေအ် ဒဒှ်ရ ဍေဟ်ယဲဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ မကြအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊ ဍေဟ် ကဵုဘဲဒဏ် ကုဇကုဍေဟ် နကဵုၜုန်မွဲရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်ဒးပလံင်ဏာ ရုင်ဂဥုဲရ။ ဍေဟ်ကြအ်မံင် ဏီဖိုဟ်ဟာ။ ဒံက်တာ ထေင်ကေတ် ဒှ်မာန်မံင်ဏီရ။ ဆဂး ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်။

ကောညးတေအ် ကလေင်စဴအာ ပါရေတ်တုဲ ကဵုပဝ်ဂူဂိန် ရံင်စံင်ညးတေအ်ရ။ တင်ရန်တၟအ်ညး သွက်ဂွံပံက် သတူဒိယဝ်ပံင်ကောံဂှ် အခိင်ဂၠေအ်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ကြဴနူညးတေအ် ကလေင်စိုပ်သ္ၚိ နူရုင်ဂဥုဲတုဲ မုမွဲမကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲတေအ်ဂှ် ညးတေအ် သမ္တီဒးစ ညိညဓဝ်ရ။ ဂိတု ဇန်နဝါရဳ ၁၈၈၉ ဂှ် ညးတေအ် ကလေင်စ ဓဇက်ရုပ်ပၠန်ရ။ ဆဂး စိုတ်ညးတေအ် ဟွံညိင်ဝတ်ရ။ ညးတေအ် ဂွိင်ဖေက် ယဲကတဵုကၠုင်ပၠန်တုဲ အလဵုဇကုညးတေအ် ရုဲစှ်ကေတ် အာမံင် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲစိတ္တဇ Saint-Paul-de-Mausole ပ္ဍဲ ဍုင် Saint-Rémy ပ္ဍဲဂိတု မေဂှ်ရ။ ကာလညးတေအ် မၞုံ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ်လေဝ် ညးတေအ် ဆက်ကၠောန်အာကမၠောန်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲညးတေအ် မမံင်စခိုဟ်ဂှ်မ္ဂး ညးတေအ် ဂွံအခေါင် ဓဇက်ရုပ် ပ္ဍဲကၠအ်ရုင်ဂဥုဲဂှ်၊ ကြဴနူဂှ်ညိ ညးတေအ် သီုဂွံအခေါင်တိတ် ဓဇက်ရုပ် မ္ၚးရ။ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲဂှ် ညးတေအ် ဂွံဒၞာဲဇၞော်ဇၞော်လှဲလှဲတုဲ ဒၞာဲဂှ် ညးတေအ် ဂွံစကာ နဒဒှ်သတူဒိယဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ညးတေအ်ဂွံဓဇက်ကၠောန် ကပ်ပဳ အစာကသူဒယှ် ရာမ်ဗာန် Rembrandt ကဵု ဟေဲ Hirse တအ်ရ။ စိုတ်ညးတအ် ဟွံညိင်ဏီဖိုဟ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး ညးတေအ် စိုတ်ကြအ်လောန်အာ စဵုကဵု စဂဥုဲကၠေင် ညးတေအ် မဓဇက်ရုပ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ညးတေအ် မၞုံပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ပွိုင်မွဲသၞာံဂှ် ညးတေအ် ကၠောန်ဂွံ သီုဖအိုတ် ဗီုရုပ် ၜိုတ် ၁၅၀ တၞးဒှ်ရ။ 

ဝေန်သေန် တိတ်နူရုင်ဂဥုဲဂှ် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၈၉၀ အာလပါ်သၟဝ်ကျာ ဇရေင် Auvers-sur-Oise မဒှ်ဒၞာဲ အစာကသူဂမၠိုင် မပဒတဴရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် သွက်ညးတေအ် ကလိဂွံၜိုဟ်လလံတုဲ ကြပ်ကဵုပါရေတ်တုဲ သွက်ညးတေအ် ဂွံအာဝေင် ဇရေင်ကောညးဂှ် လောဲသွာညိရ။ တုဲပၠန် အစာသဝ်ဒံက်တာမွဲ မၞုံယၟု Paul Gachet ဂှ်လေဝ် ဂွံရီုဗင် မင်မဲညးတေအ် ပ္ဍဲဍုင်ဂှ်ကီုရ။ အစာသဝ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အစာကသူ နကဵုဝါသနာမွဲကီုရ။ ဝေန်သေန် ဓဇက်ဂစိုတ်ထောအ်ဇကု နကဵုပါန်ချဳရ။ ညးတေအ် ဓဇက်ရုပ် ကၠအ်ပ္ကဴ ဝါဗ္ၚ၊ ဗွဲမပြဟ်ရ။ ရုပ်ပါန်ချဳမွဲ ညးတေအ် ဓဇက်မွဲတ္ၚဲဓဝ်ရ။ ယဲညးတေအ်လေဝ် ခိုဟ်တိုန်ရ။ ညးတေအ် အာဝေင် ဇရေင်ကောညးတေအ် ပ္ဍဲပါရေတ်ရ။ ကောညးတေအ် မိက်ဂွံဒေါအ် ပရေင်ပံင်တောဲကၠောန် စပ်ကဵုကသူရ။ ကောညးတေအ် မိက်ဂွံပံက်ကမၠောန်မွဲတုဲ ဒးစကာလှုဲလှာ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ညးတေအ် ကလေင်ကၠုင် Auvers-sur-Oise နကဵုစိုတ်ဓဝိင် ဗွဲမဇၞော်ရ။ ကောညးတေအ်ကီု သီုကဵုၝောဲဗာဲညးတေအ် ချူလိက်ကဵုညးတေအ် လ္ပဒှ်ဓဝိင်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ညးတေအ် ပညိင်ထောအ် အရာမဂွိင်ဂွာဲညးတေအ် ဟွံမာန်ရ။ စနူဂှ်တုဲ ယဲညးတေအ်လေဝ် ကလေင်ကတဵုကၠုင်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲဂိတု ဇူလာင် ၂၇၊ သၞာံ ၁၈၉၀ ဂှ် ညးတေအ်အာ ဇရေင်ဝါသြောအ်ဂျာင်တုဲ ပန်ဂစိုတ်ထောအ် ဇကုဇကု နကဵုသေနာတ် ပ္ဍဲကောန်သြိုဟ်ညးတေအ်ရ။ ညးတေအ်ဂါဲစဴကၠုင် ပ္ဍဲအခန်ညးတေအ် ပ္ဍဲ Auberge Ravoux။ ကောညးတေအ် တဳဝ ဂစာန်ကၠုင်ဇရေင်ညးတေအ် ဝေန်သေန်လေဝ် စုတိအာ ပ္ဍဲဂျူလာင် ၂၉၊ ၁၈၉၀ ရ။ ဖျေဟ်ကမ္မဌာန်ဝေန်သေန် ပ္ဍဲဂျူလာင် ၃၀တုဲ ဇွညးတေအ်ဂှ် တုပ်လဝ် ပ္ဍဲ ဍုင် Auvers-sur-Oise ဂှ်ရ။ ညးတေအ် စွံလဝ်ကဵု အာဲ ရုပ်ကသူအနုသုခမ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ 

ဝေန်သေန် ဝှင်ဟောက်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲဂကူကသူ မဗၟံက်ထ္ၜးပရေင်ဒုင်စသိုင် expressionism Fauvism ကေုာံ ပါန်ချဳစိတ္တဇ ခေတ်ကၠာတဲ Abstraction မဒှ်ဂကူအနုသုခုမ ပ္ဍဲဗွဝ်ကၠံ ၂၀ တေအ်ရ။ ရုပ်ကသူညးဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တ္ၚဲဏအ်စွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျးဝှင်ဟောက် (Van gohu-museum) ပ္ဍဲဍုင်အာမ်သတာဒါမ် ကဵု တိုက်ထ္ၜးပျး (Kröller-Müller Museum) ပ္ဍဲ Otterlo ဂၠိုင်ရ။ ရုပ်ကသူညးတေအ်ဂှ် ဒှ်ရုပ်ကသူ မပါလုပ် ပ္ဍဲအဝေါင် ၚုဟ်သၠုင် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၇ ဂိတုမာတ် ၃၀ ဂှ် ရုပ်ပါန်ချဳညး Iriser ဂွံ သွံထောအ် နကဵုၚုဟ် ဒဝ်လာအမေရိကာန် ၅၃.၉ မဳလဳယာန် မဒှ်ၚုဟ်ရုပ်ကသူ မက္ဍင်အိုတ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ 




#Article 16: ဂလာန်နိဒါန်ဇာတ် ၅၅၀ (490 words)


ဂလာန်နိဒါန်

ကျာ်တြဲမစိုန်ဒှ်တဴ ပၞာၚ်သ္ဍဴညးလိုက် သွက်ဂွံကလိဂွံပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ် ဂိုတ်ဂစာန်သ္ပလွဳပရာ ဆန်ၜန်ကၠောန်ကၠုၚ်လဝ် ပါရမဳစှ် ပါရမဳပိစှော် သၠးပွးဇၞော်မသုန် လုကဴပန်အသၚ်ဃဲကဵုပရဲမွဲမဟာလက်ကဝ်တုဲ ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ် (၁၀၃) သၞာံ၊ ဂိတုပသာ်ပေၚ် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ အခိၚ်ဗလာၚ်ယးဂှ် ကလိဂွံဂြၚ်တီကေတ်ပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ် ဂြၚ်တီကေတ်ဓရ်မထေက်ကဵုတီအလုံအိုတ်သီု အလဵုလဵုဇကုဟွံမွဲကဵုပွမပၠန်ဂတးတုဲရ၊ ကလိဂွံပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ်တုဲဟေၚ် ပၟိက်ဆန္ဒမရာဒၞာမိက်လဝ် ဇရေၚ်တမ်ဇိုၚ်ကျာ်တြဲဒဳပၚ်ကဵုတေံ မိက်ဂွံဟံၚ်ဂိုၚ်ပ္တိုန်ဏာ ဂကောံဝေနေယျသတ်ဂမၠိုၚ် နူခရိုၚ်သံသာဏအ် ဂွံဍိုက်ပေၚ်မာန်ရ၊ ယဝ်ရဟွံကလိဂွံပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ်မ္ဂး ပၟိက်ဆန္ဒဂှ် ဍိုက်ပေၚ်ဟွံမာန်ဟေၚ်ရ။

သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ဂှ် ဆေၚ်ကဵုပူဂဵုသောတာပန်ဟေၚ်ရ၊ သကဒါဂါမိမဂ်ဉာဏ်ဂှ် ဆေၚ်ကဵုပူဂဵုသကဒါဂါမ်ဟေၚ်ရ။ အနာဂါမိမဂ်ဉာဏ်ဂှ် ဆေၚ်စပ်ကဵုပူဂဵုအနာဂါမ်ဟေၚ်ရ၊ အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ဂှ် ဆေၚ်စပ်ကဵုပူဂဵုတၠအရှန်ဟေၚ်ရ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဉာဏ်ဂှ် ဆေၚ်ကဵုပစ္စေကဗုဒ်ဟေၚ်ရ။ 

ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ် - ဉာဏ်ဂွံတီကေတ်ဣန္ဒြိသတ်တအ် ကြံၚ်၊ ၜတ်။

အာသယာနုသယဉာဏ် - ဉာဏ်ဂွံတီကေတ်ပၟိက်စိုတ်သတ်တံ။

မဟာကရုဏာသမာပတ္တိဉာဏ် - ဉာဏ်မစိုန်သ္ကီုကေုာံမဟာကရုဏာ ပွမဆာန်ဍူသတ်တအ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်။

ယမကပါဋိဟဳရဉာဏ် - ဉာဏ်ဂွံစၞောန်ထ္ၜးဣဒ္ဓိယမကပါဋိဟာဇွေဝ်ဍာ် ဂၠန်ပၟတ်လ္ၚောဝ်ဝ်မာန်။

အာနာဝရဏဉာဏ် - ဉာဏ်ဟွံမွဲကဵုပွမကၟာတ်လဒဵုစဵုဒၞာ။

သဗ္ဗညုတဉာဏ် - ဉာဏ်မတီကေတ်ဓရ်ဉေယျအလုံအိုသီုအလဵုအလဵုဇကုဟွံပၠန်ဂတးမာန်ဂှ် ဆေၚ်ကဵုကျာ်တြဲဟေၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဂုဏ်ဓရ်တေံ ကျာ်တြဲဟွံတွံလဝ် ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟိပူဂဵုအရဳမပ္တံကဵုသောတာပန်ဂမၠိုၚ် တီကေတ်တၞဟ်ဟ် ဟွံတုပ်သၟဟ်အိုတ်ရ။

ဟိုတ်နူတီကေတ်တၞဟ်ဟ်ဟွံတုပ်သၟဟ်တုဲ ပ္ဍဲဨကနိပါတ်၊ ကုရုၚ်္ဂဝဂ်၊ ဇာတ်တိတ္တတေံ ခမဳကောန်ဓမာတ်ထဝ် မဒှ်ကွးမှာထေရ်သာရိပိုတ်ဂှ် ၜိုန်ရဒှ်ပူဂဵုမထေက်ကဵုတိတ်ဗၠးနူဒဒိုက်ဝဋ်သံသာဏအ်မာန်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူမှာထေရ်သာရိပိုတ် ကဵုဒးအာသုဘကမ္မဌာန်တုဲ ခမဳဂှ်အယာံမာတ်နိမိတ်ကီုလေဝ် ဟွံပြာကတ်ရ။ အာသယာနုသယဉာဏ်မ္ဂးဂှ် က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲကျာ်တြဲဟေၚ်ရ။ ပ္ဍဲသာဝကတၞဟ်သ္အာၚ်ဂမၠိုၚ်ဟွံက္တဵုဒှ်ရ။ ၜိုန်ရမှာထေရ်သာရိပိုတ် သ္ကိုပ်ပၞာန်ဓရ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအာသယာနုသယဉာဏ် ဟွံက္တဵုဒှ် ဟွံတီကေတ်ပၟိက်ပူဂဵုဂှ်တုဲ ကဵုကမ္မဌာန်ဟွံဒးရ။ ကဵုကမ္မဌာန်ဟွံဒးမ္ဂး ၜိုန်ရမိက်ဂွံဟံၚ်ဂိုၚ်ပ္တိုန်ဏာနိဗ္ဗာန်ကဵု ပူဂဵုဂှ်ကီုလေဝ် ဟံၚ်ဂိုၚ်ပ္တိုန်ဏာဟွံမာန်ရ၊ ကျာ်တြဲဂှ် ဟိုတ်နူကလိဂွံလဝ် အာသယာနုသယဉာဏ်တုဲ တီကေတ်စရိုတ်စိုတ်ဓာတ်ပူဂဵုဂှ်မာန် ကဵုကမ္မဌာန် ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳကဵုစရိုတ်ပူဂဵုတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်မွဲဗ္ဂါပ်ဍောတ်ဓဝ်ဂှ် ဇိုန်ကဵုအရဟတ္တဖိုလ် မွဲဟာန်ကေုာံပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်မာန်ရ။

ကျာ်တြဲ ဂွံကၠိုဟ်ခၠၚ်ဂြၚ်တီကေတ်ဉာဏ်ဏံမာန်ဂှ် ဗီုယိုက်ဂၠေၚ်ရေၚ်တၠုၚ် ဒုၚ်ကၠုၚ်လဝ်ဒဒိုက် ဟံၚ်ပြာ်ကၠုၚ်လဝ်သတ်တံ လုကဴပန်အသၚ်ဃဲကဵုပရဲမွဲမဟာလက်ကဝ်ဂှ် ယဝ်ရဟွံဂွံဗှ်ကေတ် ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဏအ်မ္ဂး တီကေတ်ဟွံမာန်သက်က်ရ။ ဂွံဗှ်ကေတ်ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဏအ်တုဲဟေၚ် ပရေၚ်ကျာ်တြဲသၠးပွးကၠုၚ်လဝ် အဝဲဇိုၚ်တဲ ကတောဝ်မတ်လမျီုဂှ် ဂွံတီကေတ်မာန်ရ။ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပူဂဵုပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဏအ်မွဲမွဲတုဲ ဗီုက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်လဝ် နူအတိက်တမၠာကၠာကၠာတေံဂှ် ဂွံဟီုတွံကဵုသတ်တအ်မာန် ဟိုတ်နူအနာဝရဏဉာဏ် မဆေၚ်စပ်ကဵုကျာ်မွဲဟေၚ်ရ၊ တၠအရှန် ပစ္စေကဗုဒ်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရကလိဂွံလဝ် ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူဟွံကလိဂွံအနာဝရဏဉာဏ်တုဲ ဘဝသတ်တအ်အလုံအိုတ်သီုဂှ် တီကေတ်ဟွံမာန်ရ။ ကျာ်တြဲဂှ် ဟိုတ်နူကလိဂွံလဝ်အနာဝရဏဉာဏ် ဟွံမွဲကဵုပွမကၟာတ်လဒဵုစဵုဒၞာဲတုဲ မိက်ဂွံတီမ္ဂး သ္ပဏာအာရီုကဵု ဘဝသတ်မွဲမွဲတုဲ တီကေတ်မာန်ဖအိုတ်ရ။

ဆဂး ပူဂဵုလ္ၚဵုလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပၠောပ်လဝ်ကၠေၚ်က္ဍဟ် ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အယာံမာတ်ဝတ္ထု သက်သဳသာဓက ပုံအာဂီုမွဲရ၊ ခယျဒၟံၚ်ဗီုဏအ်အိုတ်တုဲ စွံလဝ်စိုတ်ဗွဲမဇ္ဇျဟ် ဟွံမိက်ဗှ် ဟွံမိက်ကလၚ် ဟွံမိၚ်ပ္ကၚ်ရၚ်ဂှ်လေဝ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ ဍာံဍာံမ္ဂး ဓရ်ကျာ်တြဲတွံလဝ်အလုံအိုတ်သီုဂှ် ဗွဲရှ်သာမ္ဂး နွံမွဲသာ်ဓဝ်ဟေၚ်ရ၊ တဒေတံ သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ရသဝသေန ဨကဝိဓံရဴဝွံ မှာထေရ်မပ္တိုန်သၚ်္ဂါယနဂမၠိုၚ် တွံလဝ်အိုတ်ရ၊ သ္ပပ္တံနူကျာ်တြဲဂြၚ်တီကေတ် ပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ်တုဲ စဵုကဵုမသ္ပပရိနိဗ္ဗာန် ဓရ်ဟီုတွံဒၠောံဗ္တောန်လဝ် မၞိဟ် ဒေဝတဴ ဗြီု လုကဴပန်ဣသုန်ဝှ် အလုံအိုသီုဂှ် ရှ်သာဍေံမတွံဂး ပွမတိတ်ဗၠးနူဒဒိုက်ဝဋ်သံသာမွဲဓဝ်ဟေၚ်ရ၊ ရဴဝွံ သ္ဂးလဝ်အိုတ်ရ။ ဟီုတွံဒၟံၚ် ပရောဝတ္ထု သုတ်ဇာတ် နိပါတ်တအ်ဏအ်ဂှ် ကလိဂွံမဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်မာန်ကီုဟာ ယဝ်ရမိက်သၟာန်ပုစ္ဆာဗီုဏအ်မ္ဂး ကျာ်တြဲကလေၚ်စဴကၠုၚ်နူဍုၚ်ရာဇာဂြိုဟ် စိုပ်ဍုၚ်ကပိလဝှ် မဒှ်ဌာန်ဇာတိမိမၜါတုဲ တ္ၚဲယးဂတ ကာလဂ္ၚေၚ်ပိဏ္ဍပါတ် ဗွဲလၟေၚ်ၚ်သ္ၚိဂှ် မအံက်ညးသၟိၚ်ဇၞော်သုဒ္ဓေါဒန ဂွကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ်သၟိၚ်တုဲ ဆေဝ်ဒဝ်ကၠေံရ၊ ကာလဂှ် ကျာ်တြဲတွံထ္ၜးကဵုဖဵုဂ္ၚောၚ်ပိဏ္ဍပါတ်ၜါဂါထာ ဒှ်အာသကဒါဂါမ်တုဲ ကာလကျာ်တြဲတွံကဵုဇာတ်မဟာဓမ္မပါလဂှ် သၟိၚ်ဇၞော်သုဒ္ဓေါဒန ဒှ်အာအနာဂါမ်ရ၊ ကာလကျာ်တြဲတွံဇာတ်သိၚ်္ဂါလဂှ် ခမဳဒှ်အာသောတာပန် သကဒါဂါမ် အနာဂါမ် တၠအရှန်ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကျာ်တြဲတွံလဝ်ဓရ်ဓမ္မက္ခန် ဒ္စာံလက်ကဵုပန်လ္ၚီ အလုံအိုတ်သီုဂှ် ရှ်သာဍေံ သွက်ဂွံတိတ်ဗၠးအာ နူဒဒိုက်ဝဋ်သံသာမွဲဟေၚ်ရ။

ပ္ဍဲအဋ္ဌကထာဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဏအ် ဇာတ်နွံဒၟံၚ် ၅၄၇ ဇာတ်ရ၊ ဆဂး နအစောံဝါစာသိလိဌ သွက်ဂလာန်ဂွံကလိတ်ကလောတ်ကီု၊ နအစောံသုခုစ္စာရဏ သွက်ဂွံဟီုဂးစလောဲသွာကီုတုဲ ဟီုလဝ် ဇာတ် ၅၅၀ ရ။ ပ္ဍဲလိက်ကျာ်ဇၞော်အစွောံတေံ ညးချူလဝ် ဇာတ်မသုန်ကၠံ မသုန်စှော်ဒေက်ပိ ရ၊ အ္စာလ္ၚဵုဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဂွံပေၚ် - ၅၅၀ ဂှ် 

၁။ ဇာတ်ဝေလာမ

၂။ ဇာတ်မဟာဂေါဝိန္ဒ

၃။ ဇာတ်သုမေဓပဏ္ဍိတ၊ ပိဇာတ်ဏအ် သၚ်ရိုဟ်ပၠောပ်ပ္ဍဲပကိဏ္ဏကနိပါတ်တုဲ ဗပေၚ်လဝ်ဇာတ် - ၅၅၀- ရ။ 

နူဘဝဣသိသုမေဓ မကလိဂွံပယျးဒိုဟ် နူဇရေၚ်တံဇိုၚ်ကျာ်တြဲ ဒဳပၚ်ကဵုတုဲ စဵုကဵုကၠုၚ်စိုပ်ဘဝသၟိၚ်ဝေသန္တဝ် ဗောဓိသတ်ရနုက်ဗပေၚ်ဒၟံၚ် ပါရမဳစှ်၊ ပါရမဳပိစှော်၊ စရိုတ်ပိ၊ သၠးပွဇၞော်မသုန် လုကဴပန်အသၚ်ဃဲကဵု ပရဲမွဲမဟာလက်ကဝ်ဂှ် က္တဵုဒှ်ဗၞတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဘဝရဟာ၊ ပူဂဵုလ္ၚဵုတံဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်သၠေံပမာနွံတဴဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ကျာ်တြဲပိုယ်ကလိဂွံပညာသဗ္ဗညုတဉာဏ်တုဲ ဟီုတွံဒၟံၚ်ဓရ်ကဵုပိုယ်သတံ လုကဴပန်ဣသုန်ဝှ်ဂှ် ကာလလဆောဝ် သ္ပဟိုတ်ကဵုပူဂဵုမွဲမွဲ ပ္ဍဲဘဝပစ္စုပ္ပန်ဂတမတ်ဏအ်တုဲ  ဗ္စာရဏာနကဵုဉာဏ်ကျာ်တၞဟ်ခြာ ညာတ်အာဘဝအတိက် ဗီုကေၚ်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်လဝ်တုဲဂှ် သ္ပဥပမာတုဲ ဟီုတွံလဝ်ကဵုရ၊ ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဏအ် ဟိုတ်က္တဵုဒှ်ပြာကတ်ဗၞတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ဝါ- မသုန်ကၠံပန်စှော်ထပှ်ဘဝရ၊ ပ္ဍဲမွဲမွဲကဝ်ဂှ် က္တဵုဒှ်မူစိကၠံ၊ လ္ၚီ၊ လက်၊ ကိုဋ်၊ ဘဝ ရောဟီုဂှ် ရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန်တုဲ ပန်အသၚ်ဃဲကဵုပရဲမွဲမဟာလက်ကဝ်ဂှ် သၚ်္ချာ သွက်ဂွံရိုဟ်လၟိဟ်ပိုၚ်ခြာဘဝမာန် ဟွံမွဲသက်က်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ် ဆၜိုတ်ဟိုတ်က္တဵုဒှ်ပြာကတ် ပစ္စုပ္ပန်ဂတမတ်ဏအ်ဂှ် ဟီုတွံလဝ်ကဵု ဗၞတ်မသုန်ကၠံပန်စှော်ထပှ်ဘဝရောၚ် ကဵုစှေ်စိုတ်အိုတ်ညိ။    

သ္ပဟိုတ်ကဵုပူဂဵုမွဲမွဲ ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်ဂတမတ်ဏအ်တုဲ ဟီုတွံလဝ်ဂှ်လေဝ် ပူဂဵုမွဲမွဲဟိုတ်က္တဵုဒှ်ပြာကတ်ဂတမတ်တုဲ ညံၚ်ရဴဗီုလဵု တုဲကၠုၚ်တေံဗီုလဵု လၟေၚ်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်လဝ် နကဵုသက်သဳသာဓက သ္ပဥပမာတုဲ ဟွံတွံလဝ်နကဵုဂါထာ သာမည ဍန်န်ဂၠေံဂၠောံဟေၚ်ရ။ ဓရ်ကျာ်တြဲတွံလဝ် နကဵုဂါထာဍန်န်ဂၠေံဂၠေံဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်သက္ကရာဇ်သာသနာ (၉၃၀) ပြၚ်ၚ်တေံ လက်ထက်သၟိၚ်မဟာနာမ်အ္စာမှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ က္ညအာတ္ကံသိၚ်ဃဵု (ဍုၚ်သိရိလၚ်္ကာ) ပိဋကတ်ပိပါဠိမွဲဟာန်ကေုာံ အဋ္ဌကထာ ချူခၞံလဝ်နကဵုအက္ခရ်ဘာသာ သက္ကတဂှ် ချူဆာဲစၠောံကေတ် နကဵုအက္ခရ်ဘာသာမန်ကီု အလဵုလဵုဇကုလေဝ် ချူခၞံပြကိုဟ်အဋ္ဌကထာဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်မချူခၞံဒၟံၚ်အဋ္ဌကထာဂှ် မှာထေရ်မၞုံယၟုအတ္ထဒဿဳကီု မှာထေရ်မၞုံယၟုဗုဒ္ဓမိတ္တကီု ခမဳမၞုံယၟုဗုဒ္ဓဒေဝကီု ကၠုၚ်အာတ်အခေါၚ်ဗွဲမရှေ်သှေ်ရဴဂဴတုဲ အ္စာမှာထေရ်မဟာဗုဒ္ဓဃောသာ ချူခၞံလဝ်ကဵု ပြကိုဟ်အဋ္ဌကထာ ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်ဏအ်ရ။     

အ္စာမှာထေရ်မဟာဗုဒ္ဓဃောသာ ချူခၞံလဝ် ပြကိုဟ်အဋ္ဌကထာဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ဘာသာမဂဓ နကဵုအက္ခရ်မန်ဂှ် ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် ကေၚ်ကတ်ဗ္တောန်လဝ်ဘာသာမဂဓ အောန်န်တံဂှ် ဗှ်တုဲတီကေတ်အရထအဓိပ္ပါယ်ဟွံလောဲသွာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဘာသာမဂဓဂှ် ညံၚ်ဂွံဒှ်ဘာသာမန်သွက်ဂွံကၠာဲစၠောံကေတ်မာန်ဂှ် ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂိဇိန နွံပိုန်ဘာအၚ်ခေဝ် ဂိုတ်ဂစာန် ချူခၞံဗဒှ်လဝ် နကဵုသဒ္ဓါကေဝ်ဝ်ဇြုၚ်ၚ် စေတနာသၠုၚ်ၚ်ပြဲပြဲ စိုတ်သၠဲသၠဲလးလးတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၇၉ သၞာံ၊ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၃-၄-၅-၆ စွေက်၊ ဒါန်စၟဳစၟတ် ဇွိတ်သ္ပောတ် ပ္ဍဲဋ္ဌာနဘာအၚ်ခေဝ်တုဲ ပြကိုဟ် ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ကၞပ်ပထမ အာစိုပ်ဒတုဲရ။      

ဂကောံတၠဳပိုန်သၚ်ဗၞတ် ၉ ဇကု ဒုၚ်ဒဒိုက်ပ္တိတ်ဇြဟတ်ဒါန်စၟဳစၟတ် ကလေၚ်ဇွိတ်သပေါတ် ထပ်ကဵုထပ် ပ္ဍဲဌာနဘာအၚ်ခေဝ် ကွာန်အၚ်ခေဝ် လုကဴ ၄ တ္ၚဲပေၚ်ၚ်တုဲ ပြကိုဟ်ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် ကၞပ်ပထမဏအ် ဂွံအာစိုပ်ဒတုဲရ။

ဂကောံတၠဳပိုန်သၚ်မန်ဂမၠိုၚ် ၜိုတ်အစောံဇြဟတ်ကာယ ဇြဟတ်ဉာဏ် ဇြဟတ်ဝဳရိယနွံဂှ် နကဵုသဒ္ဓါသၠုၚ်ၚ်ပြဲပြဲ စေတနာသၠဲသၠဲလးလးဂှ် ချူခၞံ စၟဳစၟတ် ဇွိတ်သ္ပောတ်လဝ်ကီုရ။ ၜိုန်ရစၟဳစၟတ် ဇွိတ်သ္ပောတ်လဝ်ဂလိုၚ်လဵုကီုလေဝ် ပြကိုဟ်ဏအ် ဍိုက်ပေၚ်သ္အးဇ္ၚး ဒၞဲါလဵုလေဝ် ဟွံဒးပလေဝ်ရဟာ သ္ပပုစ္ဆာတုဲ ယဝ်ရသၟာန်မ္ဂး ပ္ဍဲလောကဏအ် သ္အာၚ်အာနူကျာ်တြဲမွဲတုဲ သတ်တအ် ဂွံတိတ်ဗၠးအာနူယောၚ်ယာ မှာရာဟွံမွဲ ရဴဝွံ နူကဵု ဂကောံအ္စာလိက်တအ်မိက်ဂွံ သှ်ဏာဗီုဏအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲလ္ၚဵု ဆဵုညာတ်အက္ခရ် ပိုဒ် ဗျဉ် ဝေါဟာမန် ယောၚ်ယာမှာရာမ္ဂး ယောနိသောမနသိကာစွံဂတတုဲ တၠပညာမန်ပိုယ်သီုဖအိုတ် စွံစိုတ်သၠုၚ်ပြဲပြဲတုဲ ရီုဗၚ်ထ္ၜလဘာ် သၠဲတွာ်ဏာ ဂကောံအ္စာလိက်မန်ပိုယ်အိုတ်ညိဂှ် မိက်ဂွံအာတ်ကေတ်အခေါၚ်ရ။   

ဟိုတ်ဂှ်ရ -    ဂစ္ဆတံ ခလနံ ကွာပိ၊ ဘဝတျေဝ ပမာဒတောဟသန္တိ ဒုဇ္ဇနာ တတ္ထ၊ သမာဒဟန္တိ သဇ္ဇနာ။ ကွာပိ၊ ၜိုန်ရဒၞာဲတိမညဳသာသၟဟ်တးကီုလေဝ်၊ ဂစ္ဆတံ၊ ဒဒက်တဴကဵု ညးမကွာ်အာ ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်ဂမၠိုၚ်။ ပမာဒတော၊ ဟိုတ်နူဝိဝိၚ် သတိတိတ်ဗၠးအာတုဲ။ ခလနံ၊ ၚ်ပွမကလိတ် လောတ်စှေ်အာ။ ဘဝတျေဝ၊ ကာလလဆောဝ် ပ္ဍံဒှ်မာန်ဟေၚ်ရ။ တတ္ထ၊ ပ္ဍဲပွမကလိတ်ကလောတ်စှ်ေအာဂှ်။ ဒုဇ္ဇနာ၊ ၚ်ညးသမၠဵု နွံကဵုစေတနာဟွံသၠဲလးဂမၠိုၚ်။ ဟသန္တိ၊ ပ္ဍံဂြိုၚ်သ္ပစရဵုအိုတ်ရ။ သဇ္ဇနာ၊ ၚ်ညးသပ္ပရိုဟ် စိုတ်ခိုဟ်ဍိုန်ဍောတ် တီဝတ်လောကဂမၠိုၚ်။ သမာဒဟန္တိ၊ ပ္ဍဲရီုဗၚ်ထ္ၜလဘာ် သၠဲတွာ်ဏာကီုအိုတ်ရ။  

ၜိုန်ရဒၞာဲတိမညီသာသၟဟ်တး သ္အးဇ္ၚးဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ညးမအာတရဴၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်လ္ၚဵုဂမၠိုၚ် ဟိုတ်နူသတိတိတ်ဗၠး ဝိဝိၚ်ဟိုတ်မာဲအာတုဲ ကာလလဆောဝ် ကလိလောတ်စှေ်အာမာန်ရ။ ပွမကလိလောတ်စှေ်အာဂှ် ညးသမၠီုနွံကဵုစေတနာဟွံသၠဲလးဂမၠိုၚ် ဂြိုၚ်သ္ပစရဵုအိုတ်ရ။ ညးသပ္ပရိုဟ်စိုတ်ခိုဟ်ဍိုန်ဍောတ် တီကေတ်လောကဝတ်ဂမၠိုၚ် ရီုဗၚ်ထ္ၜးလဘာ် သၠဲတွာ်ဏာကဵုအိုတ်ရ။   
 ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂိဇိန၊ ဘာအၚ်ခေဝ်၊ ကွာန်အၚ်ခေဝ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု။ ၁၃၇၉ သၞာံ ဂိတုခ္ဍဲသဳ (၆) စွေက်၊ တ္ၚဲအဒိုတ်။ 

၁၃၇၉- ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော် နကဵုဘာသာမန် (ကၞပ်ပဌမ)။ ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂိဇိန၊ ဘာအၚ်ခေဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ဇြပ်ဗု။
 
နိပါတ်တော်လာဇာတ်တော်  ၅၅၀ အနှစ်ချုပ်၊ ဦးအောၚ်ညွန့်ဝၚ်း၊ ခၚ်ချိုထွန်းစာပေ။ 




#Article 17: ဂလာန်မြော်အဲနာဲ(ပညာစိုတ်)သွက်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်(၇၁)ဝါ၊ဘာသဳရိမၚ်္ဂလ (မဟာဇျာဲ) (613 words)


အဲနာဲ(ပညာစိုတ်)

ကဵုဂွံဍိုက်ပေၚ်ကဵုမ္ၚဵု ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက် (၇၁) ဝါ သီုကဵုအလုံကောန်ဂကူပိုယ်ကီု သီုကဵုတၠီပိုန်သၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ တၠပညာပိုယ်သီုဖအိုတ်ညိဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ မိက်ဂွံဟီုဏာရကျာ် ဟီုဏာရအဴ။

တ္ၚဲဏအ် ဆေၚ်စပ်ကဵုပရေၚ်ဟီုဂလာန် ကဆံၚ်လ္တူစၚ်ဏအ်ဟီုဂှ် ဗီုပၟိက်စိုတ်ဟီုရ နကဵုတၠဂုဏ်အလန်ကိုပ်ကၠာ ဒးဆဵုဂဗဟီုတုဲတှေ် ယဝ်ခါရဟီုဏာယောၚ်ယာအာမ္ဂးတှေ် ဒှ်တာလျိုၚ်ကုပူဂဵု လဂုဏ်မဟီုဟေၚ်ရ။ တ္ၚဲဏံဂှ် ဒးကၠုၚ်လဝ်စၞးကွးဘာ တက္ကသိုလ်မဟာစူဠာလာန်ကန် ကေုာံ မဟိဍန် ဍုၚ်သေံတုဲတှေ် ဒးဟီုလ္တူစၚ်ဟီုဂှ်တှေ် အရေဝ်မဟီုဏာဖအိုတ်ဂှ် အရေဝ်စၞးကွးဘာတက္ကသိုလ်ဏောၚ် အဵုဂှ်တှေ် ယောၚ်အာမ္ဂးတှေ် တန်တဴကဵုလဂုဏ်ဟေၚ်ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ တၠဂုဏ်မိက်ဂွံဆက်ဏာမိတ်ဂှ် တၠဂုဏ်ဂှ် တၠဂုဏ်အာလောက ကော်ပ္ဍဲမုက်လိက်တှေ် အဲနာဲ(ပညာစိုတ်)၊ ဒးမံၚ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲကဵုဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံဂှ်ဂှ် နကဵုကေတ်လဝ်တာလျိုၚ် နဒဒှ်ဥက္ကဌ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန် ဍုၚ်သေံ၊ တုဲတှေ် ချဳဒရာၚ်မံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်မန်တေံဂှ် နကဵုဒါရိုက်တာ သၚ်သၟတ်ဇာနှိက် ဇာနှိက်သၚ်သၟတ်မန် တုဲတှေ် ဒါရိုက်တာ အဲနာဲ (ဖောၚ်ဒေရှၚ်း) မဒှ်ကီုရ။ အဵုဂှ်တှေ် တၠဂုဏ်ဂှ်ကတ်မံၚ်ပညာ ပ္ဍဲဘာတက္ကသိုလ်မဟိဍန် နကဵုတန် M.A. မွဲမဒှ်ကီုရ။    

အဵုဂှ်တှ်ေ ဆေၚ်စပ်ကဵု တ္ၚဲဏံ ဒးဟီုဂလာန်ညိဟီုဂှ်တှေ် ဗော်ပိုယ်ကီု ကောန်ဂကူပိုယ်ကီု ဟီုဂှ်ဂှ် ဖေတ်ဒရေဝ်ကၟိန်ဍုၚ်ပံၚ်ကောံ မိက်ဂွံအာအာ ဍုၚ်မန်ဗၠးၜးမိက်ဂွံကေတ်တ် အဓိကအချုက်ဍေံဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဒးခိုၚ်ဟေၚ်ရ။ အတိုၚ်တၠဂုဏ်အ္စာ အဇ္ဇ ဟီုဏာဂှ်ဟေၚ်ရ ဒပ်ပၞာန်မန်ပိုယ်ခိုၚ်မှ ဒပ်ပၞာန်ဏံ ဂွံကေတ်ကဵုဂီုကၠီု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မန်ပိုယ် ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မန်ပိုယ်ခိုၚ်တှေ် ပရေၚ်ပညာမန်ပိုယ်ဂှ် ဍေံတဴတက်ကၠုၚ်ဏောၚ်။ အဵုဂှ်တှေ် ယဝ်ရဒးကဵု ဥပမာမွဲတှေ် ဒပ်ပၞာန်ဟီုဂှ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာကဵု ရဲကၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်တအ်ရ။   

ဒပ်ပၞာန်အမေရိကာန်တအ် ဍေံတြးလဝ် အလုံဂၠးတိတအ်ဂှ် ဂွံစဵုဒၞာကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ကောန်ဍုၚ်ဍေံတအ်ရ။ အဵုဂှ်တှေ် ဒပ်ပၞာန်ဟီုဂှ် ဒှ်အဓိကကွေအ်ကွေအ်မွဲတုဲဂှ် ညးမွဲလေဝ်ကယျာန်ကေတ်ဟွံဂွံပုဟ်။ ဥပမာ- ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (NCA) ညးမိက်ဂွံထပက်က် ဗၠးၜးညးမိက်ဂွံကေတ်တ် ဖေတ်ဒရယ် ညးမိက်ဂွံအာအာ အဓိကကောန်ဂကူမန်ပိုယ်ဖအိုတ် ဒးစွံအာရီုဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးပိုယ်ရဏောၚ်။ အဵုဂှ်တှေ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜး ပိုယ်ခိုၚ်တှေ် ပရေၚ်ပိုန်ပိုယ် ခိုၚ်ဏောၚ် ပရေၚ်ပညာပိုယ် ခိုၚ်ဏောၚ် အဵုဂှ်တှေ် တၠဂုဏ်မိက်ဂွံဟီုဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜး ဒပ်ပၞာန်မန်ပိုယ်ဟီုဂှ် တန်တဴပ္ဍဲကဵုဇြဟတ် ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်ရ။    

ညးဗြဴမန်တအ်လေဝ် အခိၚ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် လ္ပမံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲခေါ်ထၟာဲမွဲမွဲညိ။ ဍေံဟီုစဟဏအ်တှေ် လ္ပမံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဗွိုက်မွဲဍောတ်ဓဝ်ညိ။ ညးဗြဴမန်လေဝ် ဒှ်မံၚ်ဂကောံအုပ်ဓုပ်ကွာန်ၜါပိပန်ယျ။ မၞိဟ်ဗြဴဂကူမန်ပိုယ်လေဝ် ဂွံမံၚ်လာဘ်ဂၠးတိ တၟာဟလိုၚ်ရ။ အဵုဂှ်တှေ် ဇြဟတ်မၞိဟ်ဗြဴလေဝ် တော်အာကဵုဇြဟတ်ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တှေ် ကဝက်ပြၚ်ၚ်နွံမံၚ်။ အဵုဇြဟတ်ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တှေ် ကဝက်ပြၚ်နွံမံၚ်၊ အဵုဇြဟတ်ဏံဂှ် သၟတ်ဗြဴပိုယ်တအ်ဂှ် ထေက်ကဵုဒးပလေဝ်ပလေတ်စရ။သွက်ဂွံလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ် ပ္ဍဲကဵုဗွိုက်ဂကောံ ဗွိုက်ဂကူ ဗွိုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အဵုဂှ်တှေ် ပိုယ်တအ်ဂှ် အရာဇြဟတ်ပိုယ် ပိုယ်ညံၚ်ဂွံသုၚ်စောဲဂွံ ဟီုဗီုအရေဝ်နူကၠုၚ်ဂှ်တှေ် တ္ၚဲတၟးကၠုၚ်မွဲတ္ၚဲတှေ် တ္ၚဲဏံမုအဲကၠောန်ကဵု ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်မာန် အဵု အရာဏံအခိၚ်ဏအ် ပိုယ်ဒးချပ်ရဏောၚ်။ အဵုဂှ်တှေ် ပိုယ်မၚ်မံၚ်ကမ်ကုသိုလ်ပိုယ် ပိုယ်ဂွံဖန်ကေတ်တ်ဟီုဂှ် ကမ်ကုသိုလ်အဲ အဲဖန်ကေတ်ကေတ်ဂှ် ကမၠောန်အဲ အဲဒးကၠောန်ရ အဵုဂှ်တှေ် မၚ်မံၚ်ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တေံ မၚ်မံၚ်ကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဏအ် ပၠန်ဂတးဏအ် ကေတ်ကဵုပိုယ်ဗၠးၜးဏောၚ် ကေတ်ကဵုပိုယ် အခေါၚ်အရာဏောၚ်ဟီုဂှ် မၚ်မံၚ်တှေ် ဆလအ်မှ ဟွံဂွံပုဟ်။ ဇကုဇကုဂှ် ဒးလုပ်က္တဵုကၠောန်ဏောၚ်။       

အဵုဂှ်တှေ် ဂကောံကွးဘာ တက္ကသိုလ်သၚ်မန်တအ်ဟီုဂှ်ဂှ် မုဘိုၚ်ကၠောန်မံၚ်ရောတှေ် ဘိုၚ်ကၠောန်မံၚ်ကဵု ပရေၚ်ပညာသွက်ဂကူမန်ပိုယ်တအ်ရ။ ဥပမာ- ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်တအ်ဟီုဂှ် ဗီုကဵုတၠဂုဏ်အ္စာအဇ္ဇ ဟီုဂှ်ရ။ သီုစရိုတ် ပိုယ်တအ်ဏောၚ် ဂွံကၠောန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မာန်ဟီုဂှ်ဂှ် ကဏ္ဍပိုယ်ဒးဗ္တောန်လိက်တအ်ဂှ် အဵုပ္ဍဲကဵုကဏ္ဍဗ္တောန်လိက်တအ်ဂှ် လိက်ဗီုလဵုပိုယ် ဂွံဗ္တောန်ကဵု ကောန်ဂကူပိုယ်မှ သ္ဂောံဗၠးၜး၊ လၟုဟ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ပိုယ်ဒးဗ္တောန်ကၠုၚ်လဝ်လိက် နူကဵုဂကူညးတၞဟ် တၠဂုဏ်လေဝ်တုဲကၠုၚ်လဝ်ဘာ နူကဵုဘာတန်ရ။ အဵုဂှ်တှေ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုယ်တအ်ဏအ်ဂှ် ဒက်လဝ်ကဵုပရေၚ်ပညာညးတၞဟ်တှေ် ဂွံကလေၚ်ကေတ်ဗၠးၜးဇကုဂှ် ဍေံသ္ၚောဲမံၚ်တၟာဟလိုၚ်ရ။       

အဵုဂှ်တှေ်ပရၚ်ပညာမန်ပိုယ် ပိုယ်ဂွံခၞံကေတ်တ်မာန်ဂှ် ပိုယ်ဒးလွဳၜံၚ်ပတိတ် တၠပညာ ဗွဲမဂၠိုၚ်၊ အဵုဂှ်တှေ် ပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဂှ် အနေကဵုဥက္ကဌ ဂကောံသၚ်(ကွးဘာတက္ကသဵု)သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံမွဲ မိက်ဂွံဟီုတၚ်ဂုဏ်ကဵု တၠဂုဏ်အ္စာ အဇ္ဇဟီုဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုညးတုဲတှေ် ကောန်ဂကူပိုယ်တံ အာရီုစိုပ်ကၠုၚ်ကဵု ပရေၚ်ပညာဗွဲမဂၠိုၚ်။        

အဵုဂှ်တှေ် ကောန်ဂကူမန်တအ် အာရီုစိုပ်ကၠုၚ်ပရေၚ်ပညာဏောၚ် ဟီုဗက်ဂှ်တှေ် ပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူပိုယ် တဴတက်အာတုဲတှေ် သှ်ေတၞဟ်ဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူပညာနွံတုဲ ထိၚ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်လေပ်ဏောၚ်၊ ဟိုတ်နူပရေၚ်ပညာနွံတုဲ ပိုယ်တအ်ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ဆက်ဆောံညးသကအ်ဒး၊ ဆက်ဆောံညးသကအ်လေပ်တိုန်တှေ် ဓဝ်ညဳသာဂှ် ဍေံဗက်ကၠုၚ်လက္ကရဴဂှ်ရ။ ဓရ်ညဳသာဟီုဂှ် ဍေံမၚ်မံၚ်ပညာပိုယ်ကဆံၚ်သၠုၚ်ရ။ ပညာပိုယ်ကဆံၚ်သၠုၚ်ကၠုၚ်တှေ် ပိုယ်တီကၠုၚ် အကာဲအရာဏောၚ် ပိုယ်လ္ၚတ်ကၠုၚ်ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်လေပ်ကၠုၚ်တှေ် ပိုယ်ဗစာရဏာလေပ်ကၠုၚ်တှေ် ပိုယ်တအ်ကၠိုဟ်ခၠၚ်ညးသကအ်။ ဓရ်ကၠိုဟ်ခၠၚ်ဟီုဂှ် သွက်ဍေံဂွံဒက်ပတန်ကဵု ဓရ်ညဳသာရ။ အဵု ပိုယ်ဂွံကၠိုဟ်ဟဏအ်ဟီုဂှ် မုပိုယ်ဒးသ္ပရောဟီုတှေ် ဂကောံကွးဘာ တက္ကသိုလ်တအ်ဖအိုတ် လၟုဟ်တိုန်မံၚ်ဘာဂှ် နကဵုပရေၚ်ဘာသာ၊ အဘိဓရ်လေဝ်နွံ နကဵုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ်နွံ၊ အဵုပ္ဍဲကဏ္ဍဏအ်ဖအိုတ်ဂှ် ပိုယ်တံဂၠိုက်ဂၠာဲတုဲ ပိုယ်တအ်ခၞံလိက် ချူလိက် သွက်ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တအ် ဂွံဗှ်နကဵုဘာသာမန်မာန်၊ ဗှ်တုဲတှေ် ဂွံကၠိုဟ်ကေတ် အကာဲအရာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ် ဟီုဟီု ဂွံဗှ်လ္ၚတ်ကေတ် ပရေၚ်ပညာ ချူလဝ်ပရၚ်ပိုန်ဒြပ်ဟီုဟီု ကွတ်ဆက်ဆောံဟီုဟီု နာနာသာ်ဏအ်ဂှ် ပိုယ်ဒးလေပ်လိက်။ အဵု ပိုယ်လေပ်လိက်တုဲတှေ် ဂွံကတ်လ္ၚတ်ဗီုတအ်ဏအ်ဂှ်ဂှ် အဵုပ္ဍဲလိက်မန်ပိုယ်လေဝ် ပရူပရာဆံၚ်သၠုၚ်ၚ် ဗီုတအ်ဏအ်ဂှ်လေဝ် ဒးချူစုတ်လဝ်နွံဏောၚ်။ဥပမာ ပ္ဍဲလိက်မန်ပိုယ်ဏအ်ဂှ် ချူလဝ်ပရူစိုတ်ဓာတ် ဆာန်ဂကူတှေ် ကောန်ဂကူပိုယ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူဂှ် သက်ဟီုဟွံမွဲရ။ ဆ္ဂး ဂွံတိုန်အာမွဲကဆံၚ်ပၠန်ဂှ်ဂှ် စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူတံဂှ် ဍေံဒုၚ်သဇိုၚ်ရ။ စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူနွံမှ ဂွံကၠောန်နာနာသာ်ဂွံ၊ ဆ္ဂး ဍေံဂွံတိုန်မွဲကဆံၚ်ပၠန်ဂှ် ဍေံဂွံကြပ်ကဵုတိုၚ်ပ္ကဴဗၠးၜး ပိုယ်ဂှ်ဂှ် ပိုယ်ဒးဂံါ တိုန်မွဲကဆံၚ်ပၠန်ဏောၚ်။ နူကဵုစိုတ်ဓာတ်တုဲတှေ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုဓရ် ကၠိုဟ်ခၠၚ်တုဲကၠောန် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟာ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵုဍာ်ဒကေဝ်တုဲ ကၠောန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟာ အဵုကဆံၚ်လ္တူ ဗီုတဏအ်လေဝ် ပိုယ်ဒးတိုန်ကေတ်မာန်ရ။                

ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်ပၠန်ဂတး ပွိုၚ် (၆၀) သၞာံ ဟီုဂှ်တှေ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု သတ္တိ ဂွံကီုလေဝ်ဂှ်ဂှ် တ္ၚဲဏအ်သွက်သၟတ်မန်ပိုယ် မုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တၟိမွဲဟီုဂှ်ဂှ် မုက်ပၞာန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်၊ အဵုပၞာန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ပံက်ကၠုၚ် ဂွံၜိုတ် (၆-၇) သၞာံဏအ်ဂှ် သၟတ်မန်ပိုယ်တအ် ဟွံဒှ်မံၚ်ဒတုဲတုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ညာတ်ကေတ်။ အဵုဂှ်တှေ် မိက်ဂွံကဵုထပ်ပလေဝ်ပလေတ်စညိဂှ် ဘိုၚ်ဓလာ်တမ်ရိုဟ်ကဵု ပရေၚ်ပညာအိုတ်ညိ။ အောန်အိုတ်ဂှ်ဂှ် သၚ်တၠပညာတအ် ချူလဝ်လိက်မန် ကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ်ကောန်ဂကူပိုယ်လိက်တအ်ဂှ် ဂွံဒှ်က္ဍဟ်ဗၠးၜး အရာလိက်ဂကူညးတၞဟ် ဟီုအိုတ်တ်တှေ် လိက်ဗၟာတအ်ဂှ် ဍေံချူလဝ် သွက်ဂွံအထံက်အပၚ်ဂကူဍေံ သွက်ဂွံအထံက်အပၚ်ဝါဒဍေံတှေ် လိက်ပိုယ်မန်ရ ပိုယ်ချူသွက်ဂကူပိုယ်ဂွံဗၠးၜး။ အဵုဂှ်တှေ် ဂွံဗှ်ကေတ်လိက် တၠဳပိုန်သၚ်တအ် တၠပညာတအ် ချူလဝ်ဂှ်တှေ် ပိုယ်တအ်ဒးလေပ်လိက်မန်ကီုဏောၚ် ပိုယ်ဂွံၜက်အာကဆံၚ်ဗှ်လိက် အေၚ်ကလိက်ဂှ်လေဝ် တၟာသ္ၚောဲဏီ။ အဵုဂှ်တှေ် အပိုၚ်သၟတ်တအ်လေဝ် ပလေဝ်ပလေတ်စ ညံၚ်ဂွံဗှ်လိက်မန်လေပ်ညိ၊ ဗှ်တုဲတှေ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံချူလိက်မန်လေပ်ညိ။ အဵုအရာဏံဒှ်မှ ဒါယကာတအ် ထံက်ပၚ်သၚ် တက္ကသိုလ်တအ်၊ ညးတအ်လေဝ် ညးချူလဝ်ဂှ်တှေ် ဒါယကာတအ်ဂွံကလေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် အဵုပ္ဍဲကဵုပိုယ်အာမံၚ်သွက်ပိုယ်ဂွံဗၠးၜး သွက်ပိုယ်ဂွံကေတ်ဖေက်ဒရယ် ဟီုဟီုဂှ်ဂှ် ပရေၚ်ပညာမွဲ ဍေံဒုၚ်မံၚ်သဇိုၚ်တၟာဟလိုၚ်ရ။ 

အဵုဂှ်တှေ် နကဵုတၠဂုဏ် မိက်ဂွံဟီုမွဲတှေ် တၠဂုဏ်မိက်လဴစ ပရူဒဒှ်မွဲဂှ် တၠဂုဏ်တိုန်မံၚ်ဘာတက္ကသိုလ်ဍုၚ်သေံဏအ်ဟီုဂှ်ဂှ် တိုန်မံၚ်ဘာတက္ကသိုလ် နကဵုပရေၚ်ထံက်ပၚ်အစဳအဇန် နူကဵုဍုၚ်နေဝ အလဵုအသီနဝ်ဝေတအ် ကဵုလဝ်အထံက်အပၚ် မုဍေံရန်တၟံထံက်ပၚ်ရောတှေ် ထံက်ပၚ်အာမၞိဟ်မွဲ ယဝ်ရလေပ်အာပညာ ကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ်တှေ် တၞဟ်နဂွံကလေၚ်ကၠောန် ပ္ဍဲပွဳပွိုၚ်ညး၊ အဵုဂှ်တှေ် တၠဂုဏ်ဂှ် ကေတ်လဝ်သြန်ထံက်ပၚ် နူကဵုဍုၚ်တၞဟ်ဟ်ဂှ် ပ္ဍဲစိုတ်တေံဂှ် ဒှ်မံၚ်ခတှ်သွက်ဂွံဒးကလေၚ်ကဵု ကောန်ဂကူတွဵုဏောၚ်။ အဵုဂှ်ရ ဂွံကၠုၚ်သွဟ်မွဲဂှ် တ္ၚဲတၟးကၠုၚ်မွဲတ္ၚဲဗက်ဂှ်တှေ် မုအဲဒးကၠောန် ကဵုကၠောန်ဂကူမွဲမာန်ရော။ အခိၚ်အဲတိုန်မံၚ်ဘာဏအ် အဵုညအ်သၟတ်တံလေဝ် ဗီုဂှ်ကီုရ။ တ္ၚဲတၟးတိုန်ဗက်ဂှ် မုအဲဂွံကၠောန်ကဵု သွက်ကောန်ဂကူပိုယ်မာန်ဂှ်လေဝ် ချပ်၊ အဵုပ္ဍဲချပ်ဂှ် စိုတ်ဓာတ်ဂှ် ဒှ်သဇိုၚ်တုဲ ပရေၚ်ပညာဂှ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံဗက်အာကီု။

ပရေၚ်ဆဵုဂဗ တၠဂုဏ်မွဲပၠန်ဟီုဂှ် (စုၚ်)ဆဵုဂဗလဝ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မွဲဟီုတှေ် သၟတ်မန်ပိုယ်တအ်ဂှ် ဂွံကၠောန်ပရေၚ်ဂကူဂှ် ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ဂှ် ဒးပလေဝ်ပေလတ်စလဝ် (၃) တၚ်

စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူ ဒးနွံဏောၚ်။ မုပရောတှေ် ယဝ်ခါရ လုပ်အြကာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အြကာဂကောံ(CSO) တအ် အြကာဂကောံ NGO တအ်ဟီုတှေ် စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူ ဟွံမွဲပုဟ်တှ်ေ ဇြဟတ်ကမၠောန်ပိုယ် ဟွံဒှ်သွက်ဂကူပုဟ် ဒှ်အာသွက်ဂကူညးတၞဟ်မာန်မံၚ်။ အလဵုစိုပ်ပ်ဂှ် စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူနွံမံၚ်တှေ် မန်ပိုယ်ဂှ် ဟွံဒးဂွိၚ်ကၠက်အာပုဟ်၊ ကၠေံအာပုဟ် ကၠာဲအာပုဟ်။ 

မွဲပၠန်ဂှ် ဂွံကၠောန် ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ဟီုဂှ် သြန်သွက်ဂွံကၠောန် ပရေၚ်ဂကူ၊ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဇကုဇကုဒးပါ်စွံလဝ်ဏောၚ်- ဥပမာ ပရေၚ်ဆဵုဂဗဂုဏ်တှေ် သြန်ကလိဂွံလဝ် နူကဵုဒါယကာတအ် ထံက်ပၚ်လဝ်တှေ်ပါ်စွံလဝ် သွက်ကတ်ပညာနွံဏောၚ်၊ သွက်ဂွံကၠောန်ပရေၚ်ဂကူနွံဏောၚ်။ သွက်ဂွံသုၚ်စောဲ ရပ်စပ်လွဳယဲပူဂဵုဇကု နွံဏောၚ်။ အဵုဂှ်တှေ် သၟတ်မန်ပိုယ်တအ်ဂှ် သြန်ကၠောန်လဝ်တအ်ဂှ် ဗၞတ်သြန်ဟလိုၚ်ဏအ်တှေ် သွက်အဲဂွံကၠောန်ပရေၚ်ဂကူလေဝ် ဒးစွံလဝ် မွဲကဏ္ဍ။

မွဲပၠန်ဂှ် ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ပိုယ်ဒးကၠောန် အကြာခေတ်၊ ဟီုစဟဏအ်တှေ် အခေတ်ဗာ်ဇြၚ်တှေ် ဒးကတ်ကွတ်ဗာ်ဇြၚ်ရ။ အခေတ်ပန်လွဟ်တှေ် ဒးဗ္တောန်ကွတ်လွဟ်ရ။ အခေတ်ပန်လွဟ်ဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဒးကတ်မံၚ်ဏောၚ်။ သၟတ်တအ် ယဝ်ရအခေါၚ်အရာနွံမံၚ်၊ ဗော်လေဝ်ညးကဵုအခေါၚ်အရာညးကဵု  အကာဲအရာတှေ် ညံၚ်ဟွံဂွံတိတ်ဗၠးအာနူတဲဇကု။ တုဲပၠန် ခေတ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် အရာခေတ်နဲကဲမဳဒဳယာ။ အဵု ညအ်လေဝ် ပိုယ်တအ်သၟတ်မိက်ဂွံကၠောန် ပရေၚ်ဂကူတှေ် သၟတ်ပိုယ်ကွတ်မဳဒဳယာပေၚ်ခိုဟ်ဗက်ဂှ် ကၠောန်တိုန်လိက်အုပ်တအ် ကဆံၚ်သၠုၚ်တိုန်ဏောၚ်၊ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်ပ္တိုန်ကောန်ဂကူတအ် ကေတ်ဆက်စၠောံကဵု ကောန်ဂကူတံ ဂွံကၠုၚ်ဏောၚ်။ အဵုဂှ်တှေ် လွဟ်ကွတ် (IT) မဳဒဳယာဏအ်ဂှ်လေဝ် ပိုယ်ဝိုတ်ထောံဟွံဂွံပုဟ်။ အဵုဂှ်တှေ် အဵုပိုယ်သုၚ်စောဲကွတ် မဳဒဳယာဏအ် တုဲကွတ်နဲကဲပရိုၚ်ဏအ်တုဲတှေ် ဗီုလဵုပိုယ်ဂွံကၠောန် ပေဲါပတိုက် ညးဍုၚ်ကွာန် ဗီုလဵုပိုယ် ဂွံကေတ်ဗၠးၜး ဗီုလဵုပိုယ်ဂွံအာဖေတ်ဒရယ် အဵုပရေၚ်ကွတ်ဏအ်လေဝ် ပိုယ်ဒးဗပေၚ်လဝ်ကီုဏောၚ်၊ လၟုဟ်ဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ကောံမံၚ် ပ္ဍဲမုက်လိက် (Fb) တှေ် ပ္ဍဲ Fb ဂှ် ပိုယ်ဒးကလေၚ်စန်ဒက် ပရေၚ်ဂကူပိုယ်ဏောၚ် ပိုယ်ဒးဆဝ်ဗ္ၚုဟ် ပရေၚ်ဂကူပိုယ်ဏောၚ်။ 

အဵု ညံၚ်ဂွံသုၚ်စောဲကွတ်တအ်ဏအ်မာန်ဂှ်လေဝ် ဇကုဇကုဂှ် ဒးပလေဝ်ပလေတ်လဝ်ရ။ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် သွက်ဂကူမန်ပိုယ်ဂှ် မုက်ပၠန်ဂတး မုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဍေံပံက်မံၚ်သီုၜါတှေ် သၟတ်မွဲဂှ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂကူဇကု ဟွံဂွံဗၠးၜးတုဲ ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ်ဂှ်လေဝ် ဒးကဵုမံၚ်ဇြဟတ်ဏောၚ် ဒးချပ်ကဵုမံၚ်ဏောၚ်။ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ပံက်ကၠုၚ်တုဲ သၟတ်မွဲမွဲဂှ် ပဲါနူကဵုပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် ပၠန်ဂတးဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ သၟးဟွံသေၚ်တုဲတှေ်။ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဟီုဂှ် ဗီုလဵုပရၚ်ဂကောံဇကု ဂွံဖေအ်ဗြေဝ် အဵုအရာတဏအ်လေဝ် ပိုယ်ဒးချပ်လဝ်ဏောၚ်။ 

အဵုဂှ်တှေ် သၟတ်မွဲမွဲဟီုဂှ် ပဲါနူကဵုညး (ဂုဏ်အဇ္ဇ) သရုပ်ဏာလဝ် ဂကူမွဲမွဲဂွံကေတ်ဍုၚ်မာန်ဂှ် ပညာပိုန်ဒြပ်ပၞာန် ဒးနွံတှေ် နကဵုသၚ်ကွးတက္ကသိုလ်တအ်ဂှ် မွဲဒကုတ်မွဲဒကူ ဘိုၚ်ဗပေၚ်ကဵုမံၚ် ပရေၚ်ပညာသွက် ဂွံကေတ်ဍုၚ် ကောန်ဂကူမန်ဏောၚ်လေဝ် ဒါယကာတအ် ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်တအ် မိက်ဂွံကဵုပတှေ်စှေ်စိုတ်။ အဵုဂှ်တှေ် ကၠောန်မံၚ်လိက် ဖအိုတ်ဟီုဂှ် ပမံၚ်သုတေသန ကောန်ဂကူပိုယ်တအ် စရိုတ်ဟွံဗၠးၜး က္ဍဟ်ဒးမံၚ်ထံၚ်တအ်ဂှ်ဂှ် ဗီုလဵုဂွံပ္တိတ်က္ဍဟ် ဗီုလဵုညံၚ်ဟွံဂွံဒးထံၚ် ပိုယ်ဂွံလဝ်ဝါဒ နူကဵုဂကူညးတၞဟ်ဗၠေတ်တ်ဂှ် သၚ်တအ်ကီု တၠပညာတအ်ကီုဂှ် ညးတအ်ချပ်ကဵုမံၚ်သွာၚ်ဏအ်။ အဵုပရူတဏအ် ယဝ်ရညးတအ် ခၞံပတိတ်ညးတအ် ချူပတိတ်ကဵုလိက်တှေ် ပိုယ်ဗှ်တုဲတှေ် ပွမပိုယ်ဒးဒုၚ်လဳလဝ် ဝၚ်နူကဵုဗၟာတအ်ဟီုဟီု ပိုယ်ဒးဒုၚ်တက်ဟပၠောပ်လဝ်ဝါဒ သွက်ဂွံကဵုဇြဟတ်ကဵု ဂကူမဟာဟီုဟီု သွက်ပိုယ်ဂွံပါ်ခြာဆက်ဆောံမံၚ် အကြာကောန်ဂကူပိုယ်တအ်ဟီုဟီုဂှ် ညံၚ်ဂွံတတ်စ္ဍးအာတှေ် သွာၚ်သၚ်ကတ်မံၚ်ပညာတအ် ဂစာန်မံၚ်ဖအိုတ်ရ။ အဵုဂှ်တှေ် ဂတနူဏအ်သ္ပဟိုတ်ကဵုတၠဂုဏ်အ္စာအဇ္ဇတုဲတှ်ေ အခိၚ်ကောန်ဂကူပိုယ်အာရီုစူမံၚ် ပရေၚ်ပညာဏအ်ဂှ် အနေကဵုဇကုမွဲလေဝ် ညံၚ်ဂွံသုၚ်စောဲစရိတ် ညံၚ်ဂွံထံက်ပၚ် ညံၚ်ဂွံထလိုက်တမ်ရိုဟ် ပ္ဍဲပရေၚ်ပညာဇကုတုဲတှေ် ကောန်ဇာတ်ဇကုတုဲတှေ် ဂကောံဇကု ပွဳပွိုၚ်ဇကု ဂၠိုၚ်ၚ်ညိဂှ် ပတိုက်ဖအောဝ်ဏာတုဲ အုပ်ကၠေံနိဂီု ဆၜိုတ်ဏအ်ရ။ 




#Article 18: ဂလာန်သဘာပတိ ဗော်ပၠတြဴဍုၚ်မန် (378 words)


နာဲအိုၚ်ထောန် ညးမဒှ် သဘာပတိ ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန် ဟီုဂလာန် ပ္ဍဲသဘၚ် သၠးထောံလွဟ် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီု စၟတ်တ္ၚဲ ၂၃ ဂျူလာၚ် ၁၉၅၈။
ဂလာန်သဘာပတိ ဗော်ပၠတြဴဍုၚ်မန် နာဲအိုတ်ထောန် မဟီုတွံပ္ဍဲသဘၚ်ပေဲါ ပွမသၠာဲပြံၚ်ကၠောံ အယောၚ်အလာပွမ ဗတိုက်အပ္ဍဲ သၞောဝ် ဥပဒေ နူကဵုအယောၚ်အလာ ပွမပတိုက် နကဵုရပ်လွဟ်လက်နက် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီု။

ယွံ ကောန်ဍုၚ် ကောန်ကွာန်တံညးဂမၠိုၚ်

လၟုဟ်ပ္ဍဲသဘၚ် သၠးထောံလွဟ်ဏံ ဟိုတ်နူဂွံအခေါၚ်ဟီုအရေဝ်ဂှ် အဲတၚ်ဂုဏ်ဗွဲမလောန်ရအဴ ပ္ဍဲကဵုဒၞဲါဏံ နဒဒှ် ဗော်ပၠတြဴဍုၚ်မန်ပိုဲမ္ဂး-

ဂလာန်ပိတၚ်ဏံ အဲဍိက် မိက်ဂွံပ္တိုန်ထ္ၜး သောၚ်ကလးကဵုကုညးမက္ညကၠၚ် မပ္တံခမဳသၚ်တံကီု သီုကဵုကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် မွဲဟာန်ကေုာံ ကောန်ဂကူပိုဲမန်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲကဵုဒၞဲါဏံရအဴ။ 

စပ်ကဵုဂလာန် မူဟိုတ်ကောန်ဂကူမန်ပိုဲ မ္ဒးရပ်လွဟ်တုဲ မ္ဒးတဝ်စၞေဟ်ဂှ် အဲသောၚ်ထ္ၜးကဵုညိရ။ ကောန်ဂကူပိုဲမန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်တုဲ မ္ဒးဒုၚ်ကၠုၚ်ဘဲပၞာန်တံဂှ် ဗီုဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တၞဟ်ကီု ဟွံမွဲပၟိက်ကဵုပၞာန် မၞုံပၟိက်မိက်ဂွံကၠောန်စၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်တုဲ မိက်ဂွံမံၚ်စံၚ် ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်သီုညးဖအိုတ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် မူဟိုတ်မ္ဒးရပ်လွဟ်တုဲ မ္ဒးဗက်ကၠုၚ်ဂၠံၚ်တြဴပၠန်ဂတး တဝ်စၞေဟ် နကဵုသတ္တိဇၞော်ဇၞော်လုကဴ (၁၀) သၞာံ (၁၀) ဗြဲဂှ် ယဝ်ရဟီုထ္ၜးကဵုမ္ဂး ပ္ဍဲမွဲအခိၚ်တေံ ဍုၚ်မန်ဗၟာ (ပြည်ထောၚ်စု) ပိုဲဏံ သွက်သ္ဂောံဗၠးၜး နူဘဲ ဖေတ်သေတ် (ဖက်ဆစ်) ဂျာပါန်ကီု နူတဲအၚ်္ဂလိက် ရဲသလဲတွဵုရးတံကီုဂှ် ဂကောံဇၞော်မွဲ ဍေံမဒှ်ဂကောံ အာဂတပၠတြဴ ကောန်ဍုၚ်ဂမၠိုၚ်မွဲ မၞုံယၟု ဖ-ဆ-ပ-လ ဂှ် လုပ်ကၠုၚ်ပေဲါပတိုက်ရ ပ္ဍဲသၟဝ်အလာမ် ပ-ဆ-ပ-လ ဂှ် ကောန်ဂကူမန်ပိုဲလေဝ် ဂွံပါလုပ် ကၠုၚ်ကီုရ ဍုၚ်မန် ဗၟာ (ပြည်ထောၚ်စု) ပိုဲသွက်သ္ဂောံဗၠးၜးဂှ် ဗီုဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တၞဟ်ဟ်ကီု ကောန်ဂကူပိုဲမန် ဂမၠိုၚ်လေဝ် တီကေတ်တာလျိုၚ်ဇကုတုဲ မယိုက်ဒၠေၚ်ကၠုၚ် သလးကၠုၚ် လမျီု-ဆီ-ပဠက် ပ္ဍဲပေဲါပတိုက်ဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဇၞော် ဗိုလ်ချုပ်အိုၚ်သာန် (ဗိုလ်ချုပ်အောၚ်ဆန်း) ညးမစုတိ ကလိလောန်အာ ဟီုကၠုၚ်ဂှ် ပိုဲဂွံမိၚ်ကၠုၚ်ရ။ 

ကောန်ဂကူပိုဲမန်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲပေဲါဗတိုက် သွက်ဍုၚ်မန်ဗၟာ (ပြည်ထောၚ်စု) သ္ဂောံဗၠးၜးဂှ် မူဟိုတ်မ္ဒးပူဇဴကၠုၚ်လမျီု-ဆီ-ပဠက်ရောမ္ဂး  

ရန်ကေတ်ၜါသာ်ဏံတုဲ ကောန်ဂကူ ပိုဲမန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဗီုကဵုကောန်ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ်ကီု နူကဵုတဲရဲသလဲတွဵုရး အၚ်္ဂလိက်ကဵုဖေတ်သေတ်ဂျာပါန်တံဂှ် ဍုၚ်မန်ဗၟာ (ပြည်ထောၚ်စု) ဂွံဗၠးၜးတိတ်ဂှ် မ္ဒးကဵုကၠုၚ်လမျီုတုဲ မလုပ်ကၠုၚ်ပေဲါဗတိုက်ရ၊ မွဲအဆက်ဓဝ် ကောန်ဂကူပိုဲမန်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ် သွက်ဂွံဒှ်တိုန်ဇြဟတ်ဂှ် (ဗိုလ်ချုပ်အောၚ်ဆန်း) ဗဵုချုပ်အိုၚ်သာန်ညးမစုတိ ကလိလောန်အာ အခါမဒှ် ဥက္ကဌ ဖ-ဆ-ပ-လ ဂှ် သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ် ခရေတ် ၁၉၄၇ ဂိတုဖေဖေါ်ဝါရဳ တ္ၚဲ (၁၂) ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ပေန်လုၚ် မပကၠုၚ်သဘၚ်သဳကၠဳကောန်ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ် မသ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်ဂၠိုၚ်ကဵုတၚ်ရ ပၞောဝ်ကဵု တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်ဂှ်  ဇၟာပ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံ ကံကုသိုလ်ဇကုဂှ် ဇကုဟေၚ်ပြုပြေၚ်မ္ဒးမာန်ရောၚ် ပ္ဍဲကဵုတၚ်ဏံ မကိတ်သီုကဵုဆန္ဒကောန်ဂကူပိုဲမန် မဒှ်ကြက်ဍေံရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲကဵု သက္ကရာဇ် ၁၉၄၈ ဂိတုဇန္နဝါရဳ ၄ မံက်ဂှ် နူကဵုအလဵုအသဳ ဗြိတိသျှ သလဲရးတံဂှ် ဗော် ဖ-ဆ-ပ-လ ဌာန်ဂအုပ် ဒုၚ်ကေတ်တဲ အဝဵုအာဏာ မအုပ်ဓုပ်ဂှ်တုဲ ကာလ (ဗိုလ်ချုပ်အောၚ်ဆန်း) သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ သ္ဂုတ်သွာတ်လဝ်ပ္ဍဲသဘၚ်သဳကၠဳ ပေန်လုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူဗော် ဖ-ဆ-ပ-လ စွံကၠောံဥပေက္ခာဂှ်ရ ကောန်ဂကူပိုဲမန်ဂမၠိုၚ် အခေါၚ်မထေက်ကဵုဇကု ညံၚ်ဂွံဂွံဂှ် နူပ္ဍဲဗဝိုၚ် ဥပဒေ နကဵုနဲ ဒီမိုကရေစဳ ပံက်ပ္တိုန်ဂကောံ ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တုဲ လုပ်ကၠုၚ် ပေဲါဗတိုက်အာတ်တိုန်အခေါၚ် သွက်ကောန်ဂကူဇကုအိုတ်ရ၊ ဟိုတ်နူလုပ်ကၠုၚ်ပေဲါဗတိုက်သာ်ဂှ်ရ မွဲအခိၚ်တေံကဆံၚ်မၞိဟ် ညးမအုပ်ဓုပ်တံဂှ် ညံၚ်ရဴကဇၞော်စကဍောတ် နကဵုဝါဒဂကူ မဟာ မပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ပျာဲပျာံ ပၠေၚ်ကၠေံကၠုၚ်တုဲ ညံၚ်ဂွံဒြေပ်တိတ်ဂြိုပ် ခဍောၚ်ပ္တိတ်ထောံပိုဲဂှ်ရ ဘဝပိုဲညံၚ်ဂွံတန်ကြန်အာမာန် ကာလဂၠာဲရံၚ်ဂၠံၚ်ဂှ် သွက်သၞမပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကၠုၚ် နကဵုလွဟ်ဂှ် ပဲါနူဂၠံၚ်တရဴ ဒုၚ်တဝ်စၞေဟ်ကဵုလွဟ် ဂၠံၚ်တရဴတၞဟ်သ္အာၚ် ဟွံမွဲသက်က်ရ။  

ဟိုတ်ဂှ်ရ ၜိုန်ဟွံမွဲပၟိက်ကဵုဂၠံၚ်တရဴ ရပ်လွဟ်ကၠာရ ဒးရပ်လွဟ်တုဲ ဒုၚ်တဝ်စၞေဟ်ကၠုၚ် (၁၀) သၞာံ (၁၀) ဗြဲ ပြၚ်ကၠုၚ်မဒှ်ရ။ ဟီုဗီုဏံဂှ် ညးဂှ်ဗၠေတ် ညးဂှ်ဍာံ မိက်ဂွံပ္တိုန်ထ္ၜးတုဲ အဲဟီုဒၟံၚ်သာ်ဏံ ဟွံသေၚ်ရ။ ဒဒှ်ဍာံ ဂကူပိုဲမန်ဂမၠိုၚ် မူဟိုတ်မ္ဒးရပ်လွဟ်တုဲ မ္ဒးဗက်ကၠုၚ်ဂၠံၚ်တရဴတဝ်စၞေဟ်ပၠန်ဂတးဂှ် ကောန်ဂကူဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံတီကၠးကၠး အဲမ္ဒးပ္တိုန်ထ္ၜးကဵုရောၚ်၊ ပိုဲဂှ်မိပ်တုဲ ရပ်လွဟ်ကတဵုဝေၚ်ဗပုန်ဟွံသေၚ် နကဵုဆန္ဒမၞိဟ်မွဲၜါဓဝ် ပရေၚ်ရပ်လွဟ်တဝ်စၞေဟ်ပၠန်ဂတး လုပ်ကၠုၚ်ပေဲါဗတိုက်ဂှ် က္တဵုဒှ်ဟွံမာန် အလုံကောန်ဂကူဂမၠိုၚ် ဒုၚ်ဒဝ်ဟွံမာန်တုဲ ကလိုက်ကမဵုတိုန်တုဲ ပရေၚ် တဝ်စၞေဟ် ပၠန်ဂတး ရပ်လွဟ်ဂှ် ဍေံမံက်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရောၚ်။  

တ္ၚဲဏံမူဟိုတ်ပိုဲသၠးကၠေံ ဂၠံၚ်တရဴရပ်လွဟ်ဂှ်မ္ဂး 

ဟိုတ်ဂှ်ရ ရံၚ်ကေတ်ကဵုတၚ်ဂၞၚ်မဟီုကၠုၚ်တံဂှ်တုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်တ္ၚဲဏံ ဂၠံၚ်တရဴရပ်လွဟ်တုဲ ပၠန်ဂတးတဝ်စၞေဟ်ဂှ် ပိုဲညးဂမၠိုၚ်သလးကၠေံထောံရဂှ် လလောၚ်တြးကဵု ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ဂမၠိုၚ်ရအဴ။ 

ကၠာဟွံဂွံပ္တိုန်ထ္ၜးပရော ဂၠံၚ်တရဴပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန် ပိုဲပတှေ်ကေတ်ဂှ် ဂတနူဏံဗီုလဵု ပိုဲဂွံဂံါကွာ်ကၠောန်တိုန်အာဂှ် မွဲအခိၚ်တေံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်လ္ၚဵု ဗီုစွံစိုတ်လ္တူကောန်ဂကူမန်ပိုဲက္ဍန်ဂြက်တုဲ လညာတ်ညးတံ လ္တူဂကူပိုဲဗၠောတ်ဒၟံၚ်တံဂှ် ပိုဲဂကူမန်ဂမၠိုၚ် မ္ဒးအောန်စိုတ်ဗွဲမလောန်ရ။ ဗီုလဵုညးတံ ညာတ်ရောမ္ဂး ကောန်ဂကူပိုဲမန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲသၟဝ်တဲနယ် ပဒေသရာဇ် ကၠေံဗ္ဒန်အာအိုတ်ရ။ ညးတံစှေ်စိုတ်ဒၟံၚ်သာ်ဏံဂှ် ပိုဲဂွံတီဂွံမိၚ်ကေတ်တုဲ အောန်စိုတ်ကွေံကွေံရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ကောန်ဂကူပိုဲမန်ဂမၠိၚ်ဂှ် စဵုကဵုပွိုၚ်တ္ၚဲဏံ ပ္ဍဲလ္တူဂၠးတိဏံ ပိုဲဂျိုၚ်တဴဒၟံၚ်ဏီဂှ် ယဝ်ရမ္ဒးထ္ၜးသက်သဳသာဓကမ္ဂး အရေဝ်ဘာသာ လိခ်ပတ်စရာဲကျာ်သြဳ ယေန်သၞာၚ် ဒဵုကဵုပွိုၚ်တ္ၚဲဏံနွံတဴဒၟံၚ်ဏီဂှ်လေဝ်မွဲသာ်၊ ရာဇာဝၚ်အတိက်တေံလေဝ် ဟွံကၠေံမ္ဒန် သၟေဟ်တဴဒၟံၚ်ဂှ်လေဝ်မွဲသာ်၊ ဒဒှ်ရ ဂကူပိုဲမန် မၞုံကၠုၚ်ကဵုက္ဍိုၚ်ဗ္တာၚ်ဂှ်လေဝ် ရာဇာဝၚ်နွံပြာကတ်ဒၟံၚ်ဂှ်မွဲသာ်၊ ပ္ဍဲလ္တူတိဍာ်ဂကူ မန်ဂမၠိုၚ်မပိုၚ်ပြဳလဝ်ကိုပ်ကၠာတေံကီု လၟုဟ်ကီု သဘာဝဝတ္ထုပိုဉ်ဟာန်မၞုံဍိုက်ပေၚ်တဴဒၟံၚ်ဂှ်လေဝ်မွဲသာ်၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ အဓိကဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်ပိုဲ ရန်တၟံလဝ်ဂှ် မ္ဒးဒှ်ဍုၚ်မန် ဒစဵုဒစး နယ်သလဲရးဍုၚ်မန် ကောန်ဂကူမန်ဖအိုတ် သွက်သ္ဂောံဗၠးၜး ဍုၚ်မန် မၞုံကဵုအဝဵုအဏာတုဲ ကံကုသိုလ်ဇကုဇကုဟေၚ် ပြုပြေၚ်ဒးမာန်ရောၚ် အတိုၚ်ရန်တၟံပိုဲသွက်သ္ဂောံအံၚ်ဇၞးဂှ် ကမၠောန်ဍေံမဒှ် အထံက်အပၚ် အလုံကောန်ဂကူပိုဲမန် ညဳသာသၟဟ်န်ကီု ဇၟာပ်ကောန်ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ် ဂွံညဳသာသၟဟ်န်တုဲ သွက်ဂွံစဵုဒနာ ထိၚ်ဒက်အာပရေၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ်အပ္ဍဲဍုၚ်ကီု ပရေၚ်လလံၜိုဟ်သြိုဟ် ဂၠးတိဂှ်ရ ပ္ဍဲအရာမကၠောန်အာ ကမၠောန်ကၠုၚ်လၟေၚ်လ္တူတေံဂှ် ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်ပိုဲနကဵုနဲပါလဳမာန် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မံၚ်ပ္ဍဲဥပဒေတုဲ စန်ဒက်အာ ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ဂမၠိုၚ်ရောၚ်ဂှ် ဖျေံလဝ်ဝါဒ ကဵုဂၠံၚ်တရဴရ။ 

မွဲအဆက်ဓဝ် ဝါဒလညာတ် ဂကူမဟာကီု ဝါဒဂကူလညာတ်မဍောတ်သွတ်ကီု မ္ဒးဗတိုက်ကၠေံအာရောၚ်။ ဂလာန် မဟီုကၠုၚ်တုဲဏံတံဂှ် ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်ပိုဲ သွက်ဂွံဂါံကွာ်ကၠောန်တိုန်အာ ကမၠောန်အဓာန်ဂတမဒှ်ရ။  

အလုံကောန်ဍုၚ် ကောန်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ကီု လ္ပာ်ဌာနအလဵုအသဳနာနာသာ်ကီု ဒပ်ပၞာန်(ပြည်ထောၚ်စု) ကီု ဂြုဂြုဂြီုဂြီု ဗစသုၚ်ဒုၚ်တၠုၚ် အုဲသွးမၚ်မွဲရီုဗၚ်ပိုဲဂှ် မိပ်စိုတ်အိုဟ်တၟိုဟ်တုဲ စၞးဗော်ပၠတရဴ ဍုၚ်မန်ပိုဲ အဲတၚ်ဂုဏ် ဗွဲမလောန်ရ။ 

ဆက်ဆံနကဵုဗဗွဲဓဝ် ဇၟာပ်ကောန်ဂကူ ညဳသာသၟဟ်သၟန်တုဲ ဍုၚ်ဇၞော် (ပြည်ထောၚ်စု) ဍေံမၞုံကဵုလလံၜိုဟ်သြိုဟ်ရာၚ်ဆာဲဂှ် သြဝ်ကဵုတန်တဴလၟိုန်ညိ ရာဒနာဖျေံမေတ္တာတုဲ သရုပ်နိဂီုရအဴ။  

နာဲအိုၚ်ထောန် 

သဘာပတိ 

ဗော်ပၠတြဴဍုၚ်မန် (ဗဟို) 23 July 1958,  





#Article 20: ဘိက္ခာပရမ္ပရ၊ဇာတ် (635 words)


ဒၞဲါတွံကျာ်တြဲသဗ္ဗညု မစိုန်ဒှ်တဴအ္စာမၞိဟ်ဒေဝသတဴ ဃောမပဒတဴပ္ဍဲဘာဇေတဝန်ပဟိုတ်ကဵု သမ္ၚေဟ်မွဲတုဲ တွံတဴဘိက္ခာပရမ္ပရဇာတ်ဝွံရောၚ်။

သမ္ၚေဟ်ဂှ် ဍိုၚ်ပေၚ်တဴကေုာံဓရ်သဒ္ဓါရ၊ နွံကဵုဓရ်သဒ္ဓါပတှ်ေကံဖိုလ်တုဲ ကုကျာ်တြဲကီု ကုခမဳသၚ်ဂမၠိုၚ်ကီု ဟွံပိုတ်သ္ကုတ် စံက်ဂးပူဇဴသက္ကာရဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ကာလဂှ် နွံကာလမွဲတ္ၚဲ ဣတေံချပ်ရ၊ အဲဂှ် ကုရတ်ကျာ်ကီု ကုရတ်သၚ်ကီု ပိဏ္ဍပါတ်အာဟာရ ဘောဇိုန်မပြဲဂမၠိုၚ်ကီု ယာတ်သ္ၚာမဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ်ဂမၠိုၚ်ကီု သီုမကဵုဒါန်လၟိုန်ကာလ သ္ပပူဇဴသက္ကာရဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲရ။ ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ရတ်ဓရ်ကီုလေဝ် ကြက်သ္ပပူဇဴသက္ကာရဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊ အဲမသ္ပပူဇဴသက္ကာရ ကုရတ်ဓရ်ဂှ် ပသာ်ဂွံသ္ပရော ရဴဝွံချပ်ရ၊ ချပ်တုဲ သမ္ၚေဟ်ဂှ် ဂိုၚ်ကေတ်မပ္တံပ္ကဴသဴမြမောဝ်ဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ အာဘာဇေတဝန် လ္ၚောဝ်ကျာ်တြဲတုဲ ဂရၚ်ပ္တီသၟာန်တိုန်ရ။  

ယွံတၠဳပိုန် အဲဍိက်မမိက်သ္ပပူဇဴကုရတ်ဓရ်ရအဴ၊ အဲဍိက်မသ္ပပူဇဴကုရတ်ဓရ်ဂှ် ပသာ်ဂွံသ္ပရော ရဴဝွံဂရၚ်ပ္တီသၟာန်ရ၊ ကာလဂှ် ကျာ်တြဲဟီုကုသမ္ၚေဟ် ယွံသမ္ၚေဟ် ယဝ်ရတၠအဲ မမိက်သ္ပပူဇဴကုရတ်ဓရ်မ္ဂး သြဝ်သ္ပပူဇဴကုမှာထေရ်အာနန် မဒှ်ပၟၚ်တိုက်ဒြပ်ဓရ်ညိ။ ရဴဝွံဟီုတုဲ သမ္ၚေဟ်ဂှ် ခိုဟ်သန်ရ၊ ရဴဝွံဒုၚ်အဝန်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲယးဂတ ဘိက်နိမန်မှာထေရ်အာနန်တုဲ နပူဇဴသက္ကာရမဂၠိုၚ် ရၚ်တၠုၚ်ဏာသ္ၚိဇကုတုဲ ကဵုဂ္ဇံပ္ဍဲဒၞဲါထေက်တန်ၚုဟ်မးမဂၠိုၚ်တုဲ ပူဇဴနမပ္တံပ္ကဴသဴမြမောဝ်တုဲ ကဵုဒါန်ဘောဇိုန်မၞုံရှ်သာမပြဲနာနာသာ်တုဲ ကဵုဒါန်ယာတ်ထေက်တန်ၚုဟ်မးမဂၠိုၚ် မရုမ်ဂပ်ကဵုသ္ၚာပိဂတှ်ေရ။   

မှာထေရ်အာနန်ဂှ် ပူဇဴသက္ကာရဝွံ ပူဇဴရတ်ဓရ်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ဟွံဗဗွဲကုအဲရ၊ စိုတ်ဗဗွဲကုအဂ္ဂသာဝကမှာထေရ်သာရိပိုတ် မဒှ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဓရ်ရ၊ ရဴဝွံချပ်တုဲ ပိဏ္ဍပါတ်ကီု ယာတ်သ္ၚာကီု ကေတ်ဏာတုဲ ကဵုဒါန်မှာထေရ်သာရိပိုတ်ရ။ မှာထေရ်သာရိပိုတ် မဒှ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဓရ်ကီုလေဝ် ပူဇဴသက္ကာရဝွံ ကဵုဒါန်ကုရတ်ဓရ်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ဗွဲစၟတ်စိုတ်ဗဗွဲကုကျာ်တြဲ မဒှ်တၠဓရ်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ရဴဝွံချပ်တုဲ အာကဵုဒါန်ကုကျာ်တြဲရ၊ ကျာ်တြဲသဗ္ဗညုတုန် ဟွံညာတ်ညးမပြဲလောန် လ္တူနူဇကုတုဲ ကဵုပိုန်ပိဏ္ဍပါတ်ရ၊ ဒုၚ်ကေတ်ယာတ်သ္ၚာဂမၠိုၚ်ရ၊ ခမဳဂမၠိုၚ် က္တဵုဗဒှ်ဂလာန်ပ္ဍဲဇြပ်သ္ဘၚ်ဓရ်အိုတ်ရ။     

ယွံကၠောန်တၠတအ် သမ္ၚေဟ်မဟိမုဝွံ ကြက်သ္ပပူဇဴသက္ကာရ ကုရတ်ဓရ်ရ။ ရဴဝွံ ကဵုဒါန်ကုမှာထေရ်အာနန် မဒှ်ပၟၚ်တိုက်ဒြပ်ဓရ်ရ၊ မှာထေရ်အာနန်ကီုလေဝ် ပစ္စယ်ဝွံ ဟွံဗဗွဲကုအဲ၊ ရဴဝွံချပ်တုဲ ကဵုဒါန်ကုမှာထေရ် သာရိပိုတ် မဒှ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဓရ်ရ၊ မှာထေရ် သာရိပိုတ်ကီုလေဝ် ပစ္စဝွံ ဟွံဗဗွဲကုအဲ ရဲဝွံချပ်တုဲ ကဵုဒါန်ကုကျာ်တြဲရ၊ ကျာ်တြဲတုန် သ္အာၚ်နူဇကု ဟွံညာတ်ညးမပြဲလောန်လ္တူနူဇကုတုဲ ဟိုတ်ဒဒှ်ဇကုတၠဓရ် ပစ္စယ်မရန်တၟံကုဓရ်တုဲ မဂပ်ဝ်ကဵုလဝ်ဒါန်ဂှ် စိုန်ဗဗွဲကုအဲဟေၚ်ရ။      

ရဴဝွံပၠေပ်စိုတ်တုဲ ကဵုဒါန်ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ်ရ၊ ယာတ်သ္ၚာဂမၠိုၚ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ရ၊ နနဲမြဲသာ်ဝွံ ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ် ကဆံၚ်ကဵုကဆံၚ်ဟိုတ်ဒဒှ်မဗဗွဲထေက်ကြိုက်စိ စိုပ်အာတမ်ဇိုၚ်ကျာ်တြဲ မဒှ်တၠဓရ်ရ။ ရဴဝွံ က္တဵုဗဒှ်ဂလာန်အိုတ်ရ။ ကျာ်တြဲသဗ္ဗညုက္ညကၠုၚ်တုဲ ယွံခမဳတံ ပ္ဍဲကာလလၟုဟ် မူရဴနဂလာန်မွဲ ကောံဓရီုဒၟံၚ်အိုတ်ရော-ရဴဝွံသၟာန်တုဲ နဂလာန်မဟိမုဝွံ ကောံဓရီုဒၟံၚ်အိုတ်ရအဴ၊ ရဴဝွံ နကြိဂရၚ်ပ္တီနေဝ် ယွံခမဳတံ ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံဟေၚ် ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ် အာစိုပ်ဒဒှ်မဗဗွဲထေက်ကြိုက် ကဆံၚ်ဆံၚ်ဟွံသေၚ်ဏီ၊ ပ္ဍဲကာလကၠာတေံကီုလေဝ် ကၠာကျာ်ဟွံဒှ်ဏီ ကေၚ်စိုပ်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ ဇက်နၚ်ဇာတ်အတိက်ရ။       

ယွံခမဳတံ ပ္ဍဲကာလအတိက်တေံ ဍုၚ်ဗာရာဏသဳ သၟိၚ်ဗြာဟ္မဒတ္တနကြိပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်နေဝ် သၠးကၠေံပွမဗက်စအဂတိပန်တုဲ ဒ္ဂေတ်ဓရ်သၟိၚ်စှ်ပြကာ ဟွံကဵုလီုတုဲ ဗွဲမဗဗွဲဓရ် ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ရ။ ရဴသာ်ဝွံ ၜိုန်ရပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဗဗွဲဓရ်ကီုလေဝ် ဗွဲမဗဗွဲထေက်ကြိုက်ဟွံက္တဵုဒှ်ကုသၟိၚ်ဂှ်ရ။ ဒှ်တဴညံၚ်ရဴလ္ၚုသၟးရ၊ သၟိၚ်ဂှ်ဂၠာဲဂလာန်ဂရိုဟ်မသက္ကုဂုဏ်ဇကုတုဲ သီုမစမ်ၜတ်တဴ မပ္တံညးမမံၚ်ပ္ဍဲနန်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအပ္ဍဲနန်ကီု ပ္ဍဲအပ္ဍဲဍုၚ်ကီု ပ္ဍဲတြၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ကီု ဟွံညာတ်ညးဟီုဂလာန်ဂရိုဟ် မသက္ကုဂုဏ်ဇကုတုဲ ကြက်ဂၠာဲပ္ဍဲဇၞးပိုဒ်ရ၊ ရဴဝွံတွဵုရးဍုၚ်ဂှ် ပအပ်ပြာပ်ကုအမာတ်ဂမၠိုၚ်တုဲ မွဲဟာန်ကေုာံ ပြောဟိတ် နလွေဟ်ဟွံပြာကတ် နကြိဂေတ်ဂ္ၚေၚ်ကာသိရးနေဝ် ဟွံညာတ်ညးမမိက်မွဲမွဲ ဟီုဂလာန်ဂရိုဟ်မသက္ကုဂုဏ်ဇကုတုဲ စိုပ်အာ နိဂီုကွာန်ပစ္စန္တရးမွဲ ဂ္ဇအ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇြပ်မဒှ်မ္ၚးတြၚ်ရ။ 

ပ္ဍဲခဏဂှ် သမ္ၚေဟ်မွဲ မၞုံပိုန်ဟာန်ဒ္စံါစှ်ေကိုတ် မမံၚ်ပ္ဍဲနိဂီုဂှ် နဗော်သွးမဂၠိုၚ် နကြိအာနှေဟ်ဟုံဍာ်နေဝ် ညာတ်သၟိၚ်မၞုံဇကုမဍိုန်ဍောတ်ဇိပ်ဂၠိပ် မၞုံသာ်မတုပ်ကေုာံ သာ်ထဝ်မဂ္ဇံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇြပ်ဂှ်တုဲ ယၚ်ဒဒှ်မၞုံကဵုသ္ဍိုက်ဆာန်မက္တဵုဒှ်ဂှ်တုဲ လုပ်အာဇြပ်သ္ပလောကဝတ် ဟီုဂလာန်သ္ဍိုက်မၠိုက်တုဲ ပ္ဍဲဇြပ်ဝွံဟေၚ် မံၚ်ဒၟံၚ်ညိကၠာ၊ ရဴဝွံဟီုတုဲ စဴအာသ္ၚိဘောဇိုန်နွံရှ်သာမပြဲနာနာသာ် ကဵုဍိုက်ပေၚ်တုဲ နဗော်သွးမဂၠိုၚ်ကဵုကေတ်နၚ်ခွက်ပုၚ်တုဲ ကၠုၚ်ရ၊ပ္ဍဲခဏဂှ် ဣိသိမဍိုက်ပေၚ် ကေုာံ အဘိညာဏ်မ္သုန် မပဒတဴပ္ဍဲဂြိုပ်ဟေမဝန်ကၠုၚ်တုဲ မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇြပ်ဂှ်ဟေၚ်ရ။ ပစ္စေကဗုတ်နူဂိုဟ်နန္ဒမူကီုလေဝ် က္ညကၠုၚ်တုဲ မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇြပ်ဂှ်ဟေၚ်ရ။  သမ္ၚေဟ်ဂှ် ကဵုသၟိၚ်ကြာတ်တဲတုဲ စဳရေၚ်ခွက်ပုၚ်မွဲဟာန် ကေုာံ သွကဝေက်ဂမၠိုၚ် မၞုံရှ်သာမပြဲနာနာသာ်တုဲ ဆက်ကွာဲကုသၟိၚ်ရ၊ သၟိၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ပုၚ်ဂှ်တုဲ ကဵုကုပြောဟိတ်ရ။ ဗဗၞးပြောဟိတ် ဂိုၚ်ကေတ်ပုၚ်ဂှ်တုဲ ကဵုဒါန်ကုဣသိရ၊ ဣသိအာဇရေၚ်ပစ္စေကဗုတ်တုဲ နတဲပဲါ ရပ်ခွက်ပုၚ်တုဲ နတဲပုၚ်ရပ်ဍာ်ကာတုဲ စရိုဟ်ဍာ်ဒါန်တုဲ ပုၚ်ဂှ်လံၚ်စုတ်ပ္ဍဲဗဗေၚ်ရ၊ ပစ္စေကဗုတ်ဂှ် ဟွံဘိက်နိမန်ညးမမိက်မွဲမွဲတုဲ ကဵုပိုန်ရ။ 

ပ္ဍဲလအိတ်ကိစ္စပစ္စေကဗုတ် မကဵုပိုန်ပိဏ္ဍပါတ် သမ္ၚေဟ်ဂှ်ချပ်ရ၊ အဲကဵုပုၚ်ကုသၟိၚ်ရ၊ သၟိၚ်ကဵုကုဗဗၞးပြောဟိတ်ရ၊ ဗမၞးကဵုဒါန်ဣသိရ၊ ဣသိကဵုဒါန်ကုပစ္စေကဗုတ်ရ၊ ပစ္စေကဗုတ်ဂှ် အယာံမာတ်ညးမမိက်ကီုလေဝ် ဟွံအာတ်အခေါၚ်တုဲ ကဵုပိုန်ရ၊ ဟိုတ်သၟိၚ်ဗမၞး ဣသိမကဵုဒါန်ၜိုတ်ဏံတုန် ပသာ်ရော ပစ္စေကဗုတ်ဝွံ အယာံမာတ်ညးမမိက်မွဲမွဲကီုလေဝ် ဟွံသၟာန်အာတ်အခေါၚ်တုဲဟေၚ် ဟိုတ်မကဵုပိုန်တုန် ပသာ်ရော နမပ္တံမြဴသာ်ဝွံ ကြက်အဲသၟာန်ညးပန်ဂှ်ရ၊ ရဲဝွံချပ်ရ၊  

ချပ်တုဲ သမ္ၚေဟ်ဂှ် ပြာပ်လုပ်ကုညးမွဲတုဲ လ္ၚောဝ်တုဲသၟာန်ရ၊ ပၞောဝ်ညးပန်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ သၟိက်သၟာန်သၟိၚ်သ္ဂးတိုန်ပိဂါထာဝွံရ။ 

ကူဋာဂါရဝရူပေတံ၊ မဟာသယနမူပေါစိတံ။

သာလဳနံ ဝိစိတံဘတ္တံ၊ သုစိံမံသူပသေစနံ။

သတ္တာနံ အနသိတွာန၊ ကောယံဓမ္မောနမတ္ထုတေ။ 

၂၇၆။ မဟာရာဇာ- ယွံသၟိၚ်ဇၞော်မပြဲ၊ ရဋ္ဌာ - နူတွဵုရးဍုၚ်၊ ဝိဝနံ- န်ကွာန်ပစ္စန္တရး မတုပ်ကေုာံ ဂြိုပ်ဟၟဲကဵုဍာ်ဝွံ၊ အာဂတံ - ဍေံမကၠုၚ်စိုပ်၊ ကူဋာဂါရဝရူပေတံ- ဍေံမဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ပြာသာဒ်မဗ္ဂပ်လဝ် အထောတ်ဒြပ်ဝၚ်မပြဲ၊ မဟာသယနမုပေါစိတံ-ဍေံမၞုံပကတိ မမံၚ်ပ္ဍဲဒၞဲါမပြဲမၞုံကဵုကျာ်သြဳ၊ သုခုမာလရုပံ-န်သၟိၚ်ဇၞော်မၞုံလွေဟ်မဍိုန်ဍောတ် ဇိပ်ဂၠိပ်၊ ဒိသွာန- ဂွံညာတ်ကေတ်တုဲ။ 

၂၇၇။ အဟံၚ်-ၚ်အဲ၊ ပေမကေန-ဗွဲမသ္ဍိုက်ဆာန်၊ ဝဒ္ဓမောဒနံ-ဍေံမဂပ်ဝ်သ္ဂး ရဴဝွံမ္ဂး ပုၚ်မပြဲ၊ ဝိစဳတံ-ဍေံမဂပ်ဝ်ဖျိန်လဝ် နသ္ၚုခိုဟ်ဂမၠိုၚ် ရုဲစှ်လဝ်တဲခိုဟ်၊ သုစိံ - ဍေံမသ္အးဇ္ၚး၊ မံသူပသေစနံ-ဍေံမနှဴရဴနကဵုဖျုန်၊ သာလဳနံဘတ္တံ-န်ပုၚ်သြောံသာလဳ၊ တဿတေ-ကုသၟိၚ်ဇၞော်ဂှ်ဟေၚ်၊ အဒါသိံ -စိုန်ကဵုရ။  

၂၇၈။ တွံ-ၚ်တၠအဲသၟိၚ်ဇၞော်၊ တံဘတ္တံ-န်ပုၚ်ဂှ်၊ ပဋိဂ္ဂယှ-ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ အတ္တာနံ-အတ္တနာ-မိန်ဇကု၊ အနသိတွာန-ဟွံစတုဲ၊ ဗြဟ္မဏဿ-ကုဗမၞး၊ အဒါသယိ-စိုန်ကဵုရ၊ အယံဓမ္မော-ၚ်သ္ဘဴဝွံတုန်၊ ကော-ဗီုလဵုရော၊ တေ-ကုတၠအဲသၟိၚ်ဇၞော်၊ နမော-ၚ်ပွမလ္ၚောဝ်၊ အတ္တု-သြဝ်ကဵုဒှ်ညိ။   

သ္ဂးတိုန်ဂါထာဝွံရ။   

ဂရုစအာမန္တနိယော၊ ဒါတုမရဟာမိဘောဇနံ။      

၂၇၉။ ကုဋုမ္ဗိက-ယွံသမ္ၚေဟ်၊ ဗြာဟ္မဏောၚ်-ၚ်ဗမၞး၊ မယှံ-ဒဒက်တဴအဲ။ အာစရိယော-အ္စာရောၚ်။ ကိစ္စာကိစ္စေသု-ပ္ဍဲကေၚ်ကာဇၞော်သၟတ်ဂမၠိုၚ်၊ ဝါဝဋော-စိုန်သ္ပလွဳပရာရ။ ဂရုစ-ညးမဂပ်ဝ်သ္ပသဇိုၚ်ပရဲရောၚ်။ အာမန္တနဳယော-ညးမထေက်ကဵု ဘိက်နိမန်-ရဴဝွံမ္ဂး သြဝ်စညိ သြဝ်သုၚ်ညိရောၚ်။ ဘောဇနံ-န်ပုၚ်၊ ဒါတုံ-တၞဟ်နကဵု၊ အရဟာမိ-ပ္ဍံထေက်ကြိုက်ရ။       

ကြဴနူဂှ် သမ္ၚေဟ်သၟိက်သၟာန်ဗမၞး သ္ဂးတိုန်ၜါဂါထာဝွံရ       

ရာဇတေဘတ္တံ ပါဒါသိ၊ သုစိံမံသူပသေစနံ။

အခေတ္တညူသိဒါနဿ၊ ကောယံဓမ္မောနမတ္ထုတေ။

၂၈၀။ ဒါနိဣဒါနိ- ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ၊ ရာဇပူဇိတံ-ဍေံဒမိန်သၟိၚ်မဂပ်ဝ်ပူဇဴ၊ ဂေါတမံ-ဍေံမဒှ်တၞောဝ်ဂေါတမ၊ ဗြာဟ္မဏံ-န်ဗမၞး၊ ပုစ္ဆာမိ-ပ္ဍဲသၟာန်ရ၊ ရာဇာ-ၚ်သၟိၚ်ဇၞော်၊ တေ-ကုတၠအဲဗမၞး၊ သုစိံ-ဍေံမသ္အးဇ္ၚး၊ မံသူပသေစနံ-ဍေံမတ္ၜန်တ္ၜောဲတဴနဖျုန်၊ ဘတ္တံ-န်ပုၚ်၊ ပါဒါသိ-စိုန်ကဵုရ။ 

၂၈၁။ တွံ-ၚ်တၠအဲဗမၞး၊ တံဘတ္တံ-န်ပုၚ်သြောံသာလဳဂှ်၊ ပဋိဂ္ဂယှ-ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ ဣသိဿ-ကုဣသိ၊ ဘောဇနံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်၊ အဒါ-စိုန်ကဵုရ၊ ဒါနဿ-ဒဒက်တဴဒါန်၊ အခေတ္တညူ-ၚ်ဒဒှ်မတီကေတ်ဒဒှ်ဇကုတိဗ္ၚမခိုဟ်ဆာဲဟွံသေၚ်၊ အသိ-စိုန်ဒှ်ဟာ၊ အယံဓမ္မော-ၚ်သ္ဘဴဝွံ၊ ကော-ဗီုလဵုရော၊ တေ-ကုတၠအဲဗမၞး၊ နမော-ၚ်ပွမလ္ၚောဝ်၊ အတ္ထု-သြဝ်ကဵုဒှ်ညိ။ 

သ္ဂးတိုန်ၜါဂါထာဝွံရ။ 

ဘုဉ္ဇေမာနုသကေကာမေ၊ အနုသာသာမိရာဇိနော။ 

ဝဎုဿဘာဝိတတ္တဿ၊ ဒါတုမရတာမိဘောဇနံ။

၂၈၂၊ ကုဋမ္ဗိက-ယွံသမ္ၚေဟ်၊ အဟံၚ်-ၚ်အဲ၊ ပုတ္တဒါရေစ-န်ကောန်သမ္ဘာဂမမၠိုၚ်ကီုလေဝ်၊ ဘရာမိ-ပ္ဍံမြိမြန်ရ၊ ဃရေသု-ပ္ဍဲသ္ၚိဂမၠိုၚ်၊ ဂဓိတော-စိုန်မက်ဂၠက်ရ၊ မာနုသကေ-ဍေံမဒှ်ပ္ဍဲမၞိဟ်အိုတ်၊ ကာမေ-န်ကာမဂုဏ်ဂမၠိုၚ်၊ ဘုဉ္စေ-စိုန်ဒုၚ်စသိုၚ်ရ။ ရာဇိနော်-ကုသၟိၚ်မပြဲ၊ အနုသာသာမိ-ပ္ဍံဒၠောံဗ္တောန်ရ။ 

၂၈၃၊ စိရရတ္တံ-လုကဴဗ္တံမဂၠိုၚ်သ္ၚောဲ၊ တပဿိနော-ဍေံမၞုံဒ္ဂေတ်မတရဳကၠေံ၊ ဝုဎုဿ-ဍေံမဇၞော်နဂုဏ်ပညာ၊ ဘာဝိတ္တဿ-ဍေံမၞုံကာယစိုတ်မဂပ်ဝ်ဇၞော်ပၟဝ်၊ အာရညိကဿ-ဍေံမပဒတဴပ္ဍဲဂြိုပ်၊ ဣသိနော-ကုဣသိ၊ ဘောဇနံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်သြောံသာလဳ၊ ဒါတုံတၞဟ်နကဵု။ အရဟာမိ-ပ္ဍံထေက်ကြိုက်ရ။ ကြဴနူဂှ် 

သ္ဂးတိုန်ၜါဂါထာဝွံရ။   

ပရူဠကစ္ဆံ နခလောမံ၊ ပၚ်္ကဒန္တံရဇဿိရံ။

ဘိက္ခုကေန တယာသေယျော၊ ယဿတွံဘောဇနံအဒါ။

၂၈၄၊ ဣသေ-ယွံဣသိ၊ ဒါနိဣဒါနိ-ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ၊ ကိသံ-ဍေံမၞုံဇကုမဇြာဲဇြေဟ်၊ ဓမနိသန္ထတံ-ဍေံမၞုံလ္တေၚ်မဓၞောဝ်တဴ၊ ပရူကဠကစ္ဆံ-ဍေံမၞုံသော်ပါၚ်ကၞက်မဍိုပ်ဍဴညံၚ်ရဴခြုံ၊ နခလောမံ-ဍေံမၞုံသၞေံဇိုၚ်သၞေံတဲသော်မဂၠိၚ်၊ ပၚ်္ကဒန္တံ-ဍေံမၞုံအိက်ၚေက်မဗာန်ခြပ်၊ ရဇဿိရံ-ဍေံမၞုံက္ဍိုပ်မတ္ၜန်တ္ၜောဲတဴနမၠိုက်၊ ဣသိံ-န်ဣသိ၊ ပုစ္ဆာမိ-ပ္ဍံသၟာန်ရ။  

၂၈၅၊ ဨကော-ဍေံမဒှ်ညးမွဲဓရ်၊ အရညေ-ပ္ဍဲဂြိုပ်၊ ဝိဟာသိ-စိုန်ပဒတဴရ။ ဇဳဝိတံ-န်လမျီုဇကု၊ နာဝကၚ်္ခသိ-သီုဟွံပၟဲတဴ၊ ယဿ-ယြဴကုပစ္စေကဗုတ်မွဲ၊ တွံ-ၚ်တၠအဲဣသိ၊ ဘောဇနံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်၊ အဒါသိ-စိုန်ကဵုရ၊ အယံဘိက္ခု-ၚ်ပစ္စေကဗုတ်ဝွံ၊ တယာ-လ္တူနူတၠအဲဣသိ၊ ကေန-မူရဴနဂုဏ်မွဲ၊ သေယျော-စိုန်ပြဲဂှ်ရော။   

သ္ဂးတိုန်ပိဂါထာဝွံရ။

ဓုနံသာမာကနဳၜါရံ၊ သံသာရိယံ ပသာရိယံ။ 

တာနိအာဟရိတွာဘုဉ္စာမိ၊ အတ္ထိမေသော ပရိဂ္ဂဟော။

အနာဒါနဿသာဒါနော၊ ဒါတုမရဟာမိဘောဇနံ။ 

၂၈၆၊ ကုဋုမ္ဗိက-ယွံသမ္ၚေဟ်၊ အာလုကလာမ္ဗာနိ-န်ခၟာဲအာလူ ခၟာဲတာဂြိုပ်ဂမၠိုၚ်ကီု၊ ဗိလာလိတက္ကလာနိစ-န်ခၟာဲကြဴ ခၟာဲကွာဲဂမၠိုၚ်ကီု၊ ခဏန္တော-ၚ်ဒဒှ်မခဲါစဂှ်ဒှ်တုဲ၊ ဘုဉ္စာမိ-ပ္ဍံစရ။ သာမာကနဳဝါရံ-န်သြောံစၞၜိုပ်သြောံမာ်ကီု။ ဓုနံဓုနန္တော-လရိုက်ကၠေံတုဲ၊ သံသာရိယံ-ပသံသာရိယံ-သီုမစဲပရးပ္ဍဲတ္ၚဲ၊ တဏ္ဍုလံ-န်သ္ၚ၊ အာဒါယ-ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ပစိတွာ-ဖျိန်တုဲ၊ ဘုဉ္စာမိ-ပ္ဍံစရ။ 

၂၈၇၊ သာကံ-န်တၞးသၞေဝ်သွကီု၊ ဘိသံ-န်လွာသကိုန်ကီု၊ မဓုံ-န်သတ်ဗၠတ်ကီု၊ မံသံ-န်ဖျုန်မဒှ်စၞသၟေဟ်ဒဒက်တဴကၠ ဇာဒိသိုၚ်ကီု၊ ဗဒရာမလကာနိစ-န်သတ်ဗ္ဒရ်သတ်ဂစွံဂမၠိုၚ်ကီု၊ တာနိ-န်အိုဿီုဂမၠိုၚ်ဂှ်၊ အာဟာရိတွာ-ရၚ်တၠုၚ်ကေတ်တုဲ၊ ဘုဉ္စာမိ-ပ္ဍံစရ။ သောပရိဂ္ဂဟော-ၚ်ပွမသီဂိုၚ်ဒြေပ်ဂှ်၊ မေ-ကုအဲ။အတ္ထိ-ပ္ဍံနွံတဴရ။  

၂၈၈၊ ပစန္တော-ဍေံမတောံပုၚ်သွ၊ သာဒါနော-ၚ်အဲမၞုံကဵုပွမစောဲအလာံ၊ အပစန္တဿ-ဍေံဟွံတောံပုၚ်သွ၊ အမမဿ-ဍေံမစာ်စ္ဍးအာနူပွမသၞေံသၞဴမတွံဂး တဏှာဒိဋ္ဌိ၊ အကိဉ္စနော-ဍေံဟၟဲကဵုဒွိၚ်ဒွဲါပလိဗောဓ၊ အနာဒါနဿ-ကုပစ္စေကဗုတ် ဟွံမွဲကဵုပွမစောဲအလာံမတွံဂး တဏှာဒိဋ္ဌိ၊ ဘောဇနံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်သြောံသာလဳ၊ ဒါတုံ-တၞဟ်နကဵု၊ အရဟာမိ-ပ္ဍံထေက်ကြိုက်ရ။   

သ္ဂးတိုန်ၜါဂါထာဂမၠိုၚ်ဝွံရ။

ဣသိတေဘတ္တံပါဒါသိ၊ သုစိံမံသူပသေစနံ။

နာညံကိဉ္စိနိမန္တေသိ၊ ကောယံဓမ္မော နမတ္ထုတေ။

၂၈၉၊ ဘန္တေ-ယွံတၠဳပိုန်၊ ဒါနိဣဒါနိ-ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ၊ တှဏှဳမာသဳနံ-ဍေံဟွံဟီုဂလာန်မံၚ်တဴသ္ၚိတ်တ် ညံၚ်ရဴမလုပ်စဖဵု၊ သုဗ္ဗတံ-ဍေံမၞုံဒ္ဂေတ်မဆာဲ၊ ဘိက္ခုဉ္စ-န်ပစ္စေကဗုတ်ကီုလေဝ်၊ ပုစ္ဆာမိ-ပ္ဍံဂရၚ်ပ္တီသၟာန်ရ၊ ဣသိ-ၚ်ဣသိ၊ သုစိံ-ဍေံမသ္အးဇ္ၚး၊ မံသူပသေစနံ-ဍေံမနှဴရဴနဖျုန်၊ ဘတ္တံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်သြောံသာလဳ၊ တေ-ကုတၠဳပိုန်၊ ပါဒါသိ-စိုန်ကဵုဒါန်ရ။ 

၂၉၀၊ တွံ-ၚ်တၠဳပိုန်၊ တံဘတ္တံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ်၊ ပဋိဂ္ဂယှ-ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ။ ဨကကော-ညးမွဲဓဝ်၊ တှဏှဳ-ၚ်ဒဒှ်မကၞပ်သ္ၚောံဒၟံၚ်အိုတ်ဂှ်ဒှ်တုဲ၊ ဘုဉ္စသိ-ပ္ဍံပပြဘိုက်ရ။ အညံ-ဍေံမသ္အာၚ်အာ၊ ကိဉ္စိ-န်အယာံမာတ်ညးမၟိက်ကဵုမွဲမွဲကီုလေဝ်၊ နနိမန္တေိသိ-စိုန်ဟွံဘိက်နိမန်ရ။ အယာံဓမ္မော-ၚ်သ္ဘဴဝွံ၊ ကော-ဗီုလဵုရော၊ တေ-ကုတၠဳပိုန်၊ နမော-ၚ်ပွမလ္ၚောဝ်၊ အတ္ထု-သြဝ်ကဵုဒှ်ညိ။ 

သ္ဂးတိုန်ဂါထာဂမၠိုၚ်ဝွံရ။ 

တံမံအကိဉ္စာနံဉတွာ၊ သဗ္ဗပါပေဟိအာရဏံ။ 

ဣသိမေဘတ္တံ ပါဒါသိ၊ သုစိံမံသူပသေစနံ။

ပစ္စနဳကမဟံမညေ၊ ယောဒါတရံ နိမန္တယေ။

၂၉၁၊ ကုဋမ္ဗိက-ယွံသမ္ၚေဟ်၊ အဟံ-ၚ်အဲ၊ နပစာမိ-တောံပုၚ်သွလေဝ်ဟွံတောံရ၊ နပစေမိ-ညးသ္အာၚ်ကီုလေဝ် ဟွံကဵုတောံရ၊ နဆိန္ဒာမိ-အဲလေဝ်ဟွံကုတ်ရ။ နဆေဒယေ-ညးသ္အာၚ်ကီုလေဝ် ဟွံကဵုကုတ်ရ။ အကိဉ္စနံ-ဍေံဟွံမွဲကဵုဒွိၚ်ဒွဲါမပ္တံရာဂ၊ သဗ္ဗပါပေဟိ-နူပြဝအကုသဵုဂမၠိုၚ်အိုဿီု၊ အာရကံ-ဍေံမသ္ၚောဲ၊ တံမံ-န်အဲဂှ်၊ ဉတွာ-တီတုဲ။ 

၂၉၂၊ ဣသိ-ယွံဣသိ၊ ဝါမေန-နတဲဇွိ၊ ဘိက္ခံ-န်ခွက်ပုၚ်၊ အာဒါယ-ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ ဒက္ခိဏေန-နတဲသတုံ၊ ကမဏ္ဍလုံ-န်ကာဍာ်၊ အာဒါယ-ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ သုစိံ-ဍေံမသ္အဇ္ၚး၊ မံသူပသေစနံ-ဍေံမနှဴရဴနကဵုဖျုန်၊ ဘတ္တံ-န်ပိဏ္ဍပါတ်သြောံသာလဳ၊ မေ-ကုအဲ၊ ပါဒါသိ-စိုန်ကဵုဒါန်ရ။   

၂၉၃၊ သမမာ-ဍေံမၞုံကဵုပွမသၞေံသၞဴမ္ဂး တဏှာဒိဋ္ဌိအိုတ်၊ သပရိဂ္ဂဟာ-ဍေံမၞုံကဵုပွမသီုဂိုၚ်ဒေပ်ဒြပ်အိုတ်၊ ဨတေ-ၚ်သၟိၚ်ဗမၞးဣသိဂမၠိုၚ်ဂှ်၊ ဟိသစ္စံ-ဂလာန်စၟတ်သန်၊ မာဒိသဿ-ကုညးညံၚ်ရဴအဲ၊ ဒါတုံ-တၞဟ်နကဵု၊ အရဟန္တိ-ပ္ဍံထေက်ကြိုက်အိုတ်ရ။ ယော-ယြဴၚ်ညးမွဲ၊ ဒါတာရံ-န်ညးမကဵုဒါန်၊ နိမန္တယေ-စိုန်ကၠေၚ်ဘိက်ရ၊ တံ-န်ပွမကၠေၚ်ဘိက် ညးမကဵုဒါန်ဂှ်၊ ပစ္စနဳကံ-ဒ္ဂေတ်မစှ်ေစးရုဂဒ္ဒ၊ အဟံ-ၚ်အဲ၊ မညေ-စိုန်စၟတ်သမ္တီရ။    

ဂွံမိၚ်ဂလာန်ပစ္စေကဗုတ်ဂှ်တုဲ သမ္ၚေဟ်သ္ဍိုက်မၠိုက်ဗွဲမလောန်တုဲ     

သ္ဂးတိုန်လ္အိတ်ၜါဂါထာဂမၠိုၚ်ဝွံရ။     

ယောဟံအဇ္ဇပဇာနမိ၊ ယတ္ထဒိန္နံမဟပ္ဖလံ။    

ဣသဳမူလဖလေဂိဒ္ဓါ၊ ဝိပ္ပမုတ္တာစ ဘိက္ခဝေါ။     

၂၉၄။ ဘော-ယွံမၞးတံ၊ ရထေသဘော-ၚ်သၟိၚ်မပြဲ၊ အဇ္ဇ-ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ။ မေ-ဒဒက်တဴအဲ။ အထ္ထာယ-တၞဟ်နဖဵု၊ ဣဓ-န်ဌာန်ဝွံ။ အာဂစ္ဆိဝတ-သြကၠုၚ်ရောၚ်သွံ။ ယတ္ထ-ယြဴပ္ဍဲပူဂဵုမွဲ။ ဒိန္နံ-ၚ်ဒါန်မဂပ်ဝ်ကဵု။ မဟပ္ဖလံ-စိုန်မၞုံဖဵုမဇၞော်ရ။ တေ-န်ပူဂဵုဂမၠိုၚ်ဂှ်။ ယော အဟံ-ယြဴၚ်အဲမွဲ၊ အဇ္ဇ-ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်။ ပဇာနာမိ-ပ္ဍံတီရ။     

၂၉၅။ ရာဇာနော-ၚ်သၟိၚ်တၠဍုၚ်ဂမၠိုၚ်။ ရဋ္ဌေသု-ပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်ဂမၠိုၚ်။ ဂိဒ္ဓါ-စိုန်မက်ဂၠက်အိုတ်ရ။ ဗြာဟ္မဏာ-ၚ်ဗမၞးဂမၠိုၚ်။ ကိစ္စာကိစ္စေသု-ပ္ဍဲကေၚ်ကာဇၞော်သၟတ်ဂမၠိုၚ်။ ဂိဒ္ဓါ-စိုန်မက်ဂၠက်တဴအိုတ်ရ။ ဘိက္ခဝေါစ-ၚ်ပစ္စေကဗုတ်ဂမၠိုၚ်တုန်။ ဝိပ္ပမုတ္တော-စိုန်တိတ်ဗၠးနူပွမမက်ဂၠက်အိုတ်ရ။     

ပစ္စေကဗုတ်တွံဓရ်ကုသမ္ၚေဟ်ဂှ်တုဲ က္ညအာဒၞဲါဒၟံၚ်ဇကုရ။ ဣသိကီုလေဝ် တုပ်တဴညံၚ်ပစ္စေကဗုတ်ဟေၚ် တွံဓရ်ကုသမ္ၚေဟ်တုဲ အာဒၞာဲဒၟံၚ်ဇကုရ။ သၟိၚ်တုန် မံၚ်ဇရေၚ်သမ္ၚေဟ်ဂှ် ၜါပိတ္ၚဲတုဲ ကၠေၚ်စဴအာဍုၚ်ဗာရာဏသဳရ။

ကျာ်တြဲရၚ်တၠုၚ်နၚ်ဓမ္မဒေသနာဝွံတုဲ ယွံခမဳတံ ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံဟေၚ် ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ် စိုပ်ဒၞဲါမဗဗွဲဟွံသေၚ်ဏီ ပ္ဍဲကာလတမၠာတေံကီုလေဝ် ကေၚ်စိုပ်ဟေၚ်ရောၚ်၊ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲ သမ္ၚေဟ်ကၠာတေံ လၟုဟ်ကၠုၚ်ဒှ် သမ္ၚေဟ်ပူဇဴရတ်ဓရ်ရ။ သၟိၚ်ကၠာတေံ လၟုဟ်ကၠုၚ်ဒှ်အာနန်ရ၊ ဗမၞးပြောဟိတ်ကၠာတေံ လၟုဟ်ကၠုၚ်ဒှ်သာရိပိုတ်ရ။ ဣသိပ္ဍဲဂြိုပ် ဟေမဝန်ကၠာတေံ လၟုဟ်ကၠုၚ်ဒှ်အဲကျာ် 

ရဴဝွံပံၚ်ဇာတ်ရ။ 

မေဓါဝဳ၊ ကျာ်ဇၞော်။ ဝိသုဒ္ဓါရာံ၊ ဘာ။ နာၚ်သၠုၚ်၊ကွာန်။ ဘိက္ခာပရမ္ပဇာတ်၊ ဨကဒသမအုပ် ပြကိုဟ်ဇာတ် ၅၅၀။




#Article 21: ရာမညဝိနယာဓိက၊ဂကောံကလေၚ်လိက် (290 words)


သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဏအ်မ္ဂး နကဵုယၟု ရာမညဝိနယာဓိကဏအ် စပတမ်ကၠောန်ကၠုၚ်လဝ် နူကဵုသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၉ တုဲအခါစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၂ ဂှ်ဒးတန်ဒေံါအာမွဲလစုတ်ရ။ နူစတမ်တုဲ စဵုကဵုပွိုၚ် ၁၃ သၞာံဂွံကၠောန်ကၠုၚ်မံၚ်လၟေၚ်အဆက်က်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအလဵုအသီတအ် ထ္ၜးဟိုတ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်လလံတုဲ ဒးဇူတန်တဴအာ ဗၞတ်ပန်သၞာံနွံကၠုၚ်ရ။ ဗွဲလကြဴဂှ် ဂကောံဏအ် ပြုပြေၚ် ပြံၚ်ထောံဗွိုက်ညးညိတုဲကီု နွံပၟိက်နာနာဗပေၚ်တုဲကီု ကလေၚ်ကၠောန်ကၠုၚ်ပၠန်ဂှ် ဆဵုကဵုခေတ် ပစ္စုပ္ပုန်လၟုဟ်ရ။ ဂကောံဝွံ စပ္တမ်ကၠုၚ်နူဗွိုက်ဘာမွဲမွဲတုဲ ဗွဲကြဴပြံၚ်ဗစိုပ်ဗွိုက်ကဆံၚ်ဒေသနွံရ။ ဂကောံရာမညဝိနယာဓိကဏအ်ဂှ် ပဇိုက်ဓရံၚ်ကဵု ကလေၚ်လိက် ဝိနယ တအ် တန်ကၠုၚ်နူ ဒဂုၚ် ကလေၚ်ပတဝ်က္ဍိုပ်မံၚ်ကဵု သၚ်မန်နွံလ္တူ ရးဇၞော်လ္ဂုၚ်ပၠန်ရ။

သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ပရိယတ္တိမန် ပ္ဍဲဘာကၟာဆီ၊ ဍုၚ်ဒဂုၚ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ်လဝ်နူ သက္ကရာဇ် ၁၃၀၉ သၞာံတေံရ။ သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဏံ ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူဂွံလဝ်အရီုဗၚ် နူကဵုဂကောံ ဗော်သွးမန်၊ အလုံဍုၚ်ရာမညတံရ။ လပါ်ခမဳ သၚ်ပၠန်ဂှ် 

တံညးဂမၠိုၚ် ဒှ်သ္ကိုပ်သ္ကအုပ်ဓုပ်မၚ်မွဲလဝ် သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဝွံရ။ 

ဂကောံဝိနယာဓိကဏအ်ဂှ် မွဲသၞာံမွဲဝါ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂိတု ဖဝ်ရဂိုန် နူ ၁၀ မံက်မ္ဂး စဵုကဵုစိုပ် ၁၄ မံက်တေံ ဗၞတ်ပွိုၚ် ၅ တ္ၚဲဂှ် ကၠောန်သ္ပတဴသဘၚ်ကလေၚ်လိက်ရ။ ပ္ဍဲသဘၚ်ဏအ်ဂှ် ခမဳသာမဏဳ သၚ်မန် နူကဵုရးကီု ဍုၚ်ကီု ကွာန်ကီု ဌာန်ကြပ်ဇမ္ၚောဲ ဇက်ဂၠောဲတိုန်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ သၚ်တအ်ဂှ် ကောံဓရီုမွဲဟာန်ကေုာံ သၚ်မန်လ္တူဍုၚ်လ္ဂုၚ်တုဲ သီုသၚ်ဇမ္ၚောဲ သီုသၚ်လ္ဂုၚ်တအ် ကလေၚ်လိက်ပတ်မန်၊ ဘာသာမန်အိုတ်ရ။ တ္ၚဲတုဲဒှ် တ္ၚဲစရိုဟ်ဍာ်ဂှ် ညးတာလျိုၚ်အလဵုအသီ သ္ကိုပ်ညးအုပ်ဓုပ် အလဵုဇကု ဝန်ဇၞော် နာဲနု (ဦးနု) ပြာပ်စိုပ် ကၠုၚ်တိုန်သ္ဘၚ်ကၞာ သီုရီုဗၚ်ထံက်ပၚ်ကဵုဇြဟတ်ဇၟာပ်သၞာံရ။ 

သၚ်မန် မပါလုပ် ပ္ဍဲသဘၚ်ကလေၚ်လိက်တအ်ဂှ် သွက်ညးမက္လိဂွံလာဘ် ပထမ၊ဒုတိယ၊ တတိယ တံဂှ် ဒါယကာဇၞော် သၟိၚ်ဇၞော်နာဲချေတ်တိုၚ် ဒုၚ်သဇိုၚ်စရိတ်ဂၠံၚ်တုဲ အ္စာဇၞော်ဒံက်တာ နာဲပါန်လှ ပလံၚ်ဗစိုပ်ဏာ သွက်သ္ဂောံလ္ၚောဝ်ကျာ် ဍုၚ်သေံအိုတ်ရ။ ညးတံ ကၠောန်ကၠုၚ်နဲဏံ အခိုက်ဏံဂှ် စဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၂ သၞာံရ။ ကွးကဵုအ္စာ၊ ပရေၚ်ဘာသာ၊ ပရေၚ်ပညာ ဇၞော်မောဝ်တိုန်မံၚ်ကွေံကွေံရ။ 

သ္ကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဗိုလ်နေဝေန် (2 March, 1962) သီကေတ်အဝဵုဍုၚ်ကွာန်တုဲ သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ပရိယတ္တိမန် ပ္ဍဲဘာကၟာဆီလေဝ် လုပ်အာမုက်ကလော်ဇၞော်ဇၞော်ရ။ အခိၚ်ဂှ် ပရေၚ်လဵုလေဝ် ကၠောန်ဟွံဂွံ၊ ဂကောံလဵုလေဝ် ဒက်ဟွံဂွံတုဲ ဒးဒေံါထောံ ကျေဝ်ကျေဝ်ရ။ ဒးသ္ၚီလလံဇူထောံ ပရေၚ်ကမၠောန်ဂှ် ဗၞတ်ပန်သၞာံပေၚ်ၚ်ရ။ 

ကာလစိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၇၂ သၞာံဂှ် ခမဳသၚ်မန် ကေုာံ ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲလ္တူဍုၚ်ဒဂုၚ်ဂမၠိုၚ် ချပ်ဂၞန်သဳကၠဳညးသ္ကံတုဲ ကလေၚ်ကၠောန်ဗဒှ် သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ပရိယတ္တိမန် မွဲဝါပၠန်ရ။ ဗီုနဲကိုပ်ကၠာတေံဟွံသေၚ်ရ။ ကေတ်ၜိုတ်သၚ်မန် လ္တူဍုၚ်ဒဂုၚ်ဏံဟေၚ်ရ။  

အခိၚ်ဂှ်

တံ ဒှ်တမ်၊ က္ဍိုက်ပ်တုဲ ဒုၚ်ဒဒိုက်ကၠောန်ကၠုၚ်မံၚ် အြကာအလဵုအသီပၞာန်တံရ။  

ဗွဲကြဴဏံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠလ္ၚဵုတံဂှ် ကလိလောန်စဴအာသွဝ်အိုတ်တုဲ   

တံ ကေတ်တာလျိုၚ်တုဲ ညံၚ်သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဏံ ဂွံတန်တဴအာ အဓာန်ဗွဲမလံလမာန် ဆက်ဂစာန်လွဳပရာ ပ္တိတ်ဇြဟတ် ညဳညဳသာသာပၠန်ရ။ 

အခိၚ်ညးတံ ရေၚ်တၠုၚ်ကၠောန်မံၚ်ဂှ် ရန်ကဵုဒေသနာအ္စာ အဋ္ဌကထာမ္ဂး  ဝိနယော နာမ သာသနဿ အာယု  တုဲ ညးတံ သ္ပပဓာန်ကဵုဝိနယ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုသဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဂှ် ညးတံတၚ်ခုတ်စုတ်တၟိ မတွံဂး ရာမညဝိနယာဓိက ရ။ အတိုၚ်လၟေၚ်ယၟုဂှ်ဟေၚ် ဒဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ်ဏံ ရပ်စပ်စကာမံၚ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာမန်ပညာဇောတိက ကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာမန်ဥက္ကလာပ ညးတံၜါဇကု စဴအာသွဝ်တုဲ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၅၉ သၞာံ၊ ဂိတုပုဟ် ၁၄ မံက်ဂှ် ဒက်ပ္တန် မဟာနာယကတၟိ မွဲဝါပၠန်ရ။ 

သၚ်မန်ရာမညနိကာယသၟေဟ်တံဂှ် ဒှ်ညးလုပ်ဂကောံသီုဖအိုတ်ရ။ ဗီုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠကၠာတေံ လးလဝ်ဂၠံၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဂကောံမဟာနာယကတၟိတံ ကွာ်ဗက်အာတုဲ ကမၠောန်ဂှ် ဆက်ဂျိုၚ်မံၚ်လမျီု စှေ်မံၚ်ဗီု ဒဵုကဵုအခိၚ်လၟုဟ်ဏီရောၚ်။ ကာလစိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၇၃ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၈) စွေက်ဂှ် ကလေၚ်ရုဲစှ် မဟာနာယကတၟိ မွဲဝါပၠန်ရ။ ရုဲစှ်အခန်ဏံဂှ် (၁) သြဝါဒစရိယ (၂) မဟာနာယက (၃) ကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ရဴသာ်ဝွံ ပါ်လဝ်ပိက္ဆံၚ်ရ။ 

သၚ်မန်သၟေဟ်တံဂှ် ဒှ်ညးလုပ်ဂကောံသီုဖအိုတ်ရ။ 

ဂကောံသၚ်ကမ္မတဳတံဂှ် တာလျိုၚ်လ္ၚဵု ၜိုန်ရပြံၚ်လှာဲအာကီုလေဝ် လၟေၚ်ကမၠောန်ပိုဲဂှ် ဟိုတ်နူသဒ္ဓါ စေတနာဒါယကာ ကောန်ဂကူမန်တံ ကဵုမံၚ်ဇြဟတ် ဗွဲမက္ဍိုက်ပေၚ်တုဲ ဇၞော်မောဝ်ရာၚ်ဆာဲ ဒှ်မံၚ်စရာဲပ္ဍဲလ္တူဍုၚ်ဒဂုၚ်ဏံရောၚ်။ နူကဵုသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၉ သၞာံတေံဂှ် စကၠောန်ဗဒှ်လဝ်တုဲ စိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၂၂ သၞာံမ္ဂး ဂွံစှ်ပိသၞာံ၊ ဟိုတ်နူပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်လလံတုဲ ဒးဇူတန်တဴအာ ဗၞတ်ပန်သၞာံ၊ ပတမ်နူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၂၇ သၞာံတုဲ ဒဵုကဵုတ္ၚဲလၟုဟ်ဏံ ကၠောန်ကၠုၚ်မံၚ် ဟွံပိုတ်သ္ကုတ် မွဲလှေ်ဏီရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အာယုက်သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဝွံ ပံၚ်စုတ်သီုဖအိုတ်မ္ဂး ၆၃ သၞာံရ။ ယဝ်ရကေတ်စနူသက္ကရာဇ် ဍုၚ် ၁၃၂၆ သၞာံမ္ဂး လၟုဟ်ဝွံ အာယုက်သဘၚ် ထဝ်ရတ် ပြာကတ်တမ္ညဝ် အံသဝ်ဂၠိုၚ်ဂၠၚ် ဇၞော်တၟေၚ်မံၚ်ပ္ညုၚ် ပ္ဍဲဒဂုၚ်ဝွံရောၚ်။ 

၁၃၃၇ သၞာံ၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ။ ဝၚ်တိုက်လိက်မန်ဂမၠိုၚ်။ မုက်လိက် (၈-၁၃)။




#Article 22: ဝိဇ္ဇာနန္ဒ (ဝေဒဂူ)၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ (363 words)


ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဝိဇ္ဇာနန္ဒ (ဝေဒဂူ) ဝွံ ဒှ်အစာချူလိက်မန် မဆေင်ကဵု ပရေင်ပညာဗဟုသုတနာနာတုဲ ဟိုတ်ယၟုမကဵုလဝ် ယၟုကၞေဟ် ဝေဒဂူ တုဲ ကျာ်ဇၞော်ဝေဒဂူ မြဴသာ်ဝွံ ညးဂမၠိုင် မတီလဝ်ညးရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ နူအဝဲဍောတ်တ် စကတ်ကၠုင်လိက်ပရိယတ်တုဲ ပ္ဍဲသဘင်သွဟ်လိက်၊ သဘင်ကလေင်လိက်တအ်ဂှ် မလေပ်ကလိဂွံကၠုင် လာပ်ဂုဏ်တၟေင် မပ္တံ ပထမ၊ ဒုတိယတုဲ ပ္ဍဲအရာမပြိုင်ချူလိက်လေဝ် ပါလုပ်ကၠုင် နူဍောတ်တ် စဵုကဵုအာယုက်ဇၞော်ရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဒှ်ညးမပ္တန်လဝ် ဒတန်သာသနာ ဘာဂြိုပ် မဟာဗောဓိ မၞုံဗၟံက် ကွာန်ဝင်ဒုန်တုဲ ချူခၞံလဝ် လိက် သီုဖအိုတ် (၅၀) ကၞပ်ပြင်ရ၊၊

လၟောဝ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဝိဇ္ဇာနန္ဒ (ဝေဒဂူ)ဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင် နာဲညောအ်၊ မိသိင် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၉၅ ဂိတုဘတ် (၉) မံက် (၂၈ အဝ်ဂေတ် ၁၉၃၃) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ ပ္ဍဲကွာန်တာတြေံ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ကောန်မွဲမိ မၞိဟ်ထပှ်တၠဂှ် ညးဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵု ပန်ရ၊၊ နူဍောတ်တ်တေအ် ခုတ်လဝ်ယၟု မာံတေန်ထောန်ရ၊၊

ကာလ မာံတေန်ထောန် မကလိဂွံအာယုက် (၉) သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၄ ဂှ် မာံတေန်ထောန် ဂှ် မိမၜါ အာပအပ်ဘာ ပ္ဍဲဘာကွာန်တာတြေံ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တကောသလ္လတုဲ ကာလမပေင်အာယုက် (၁၄) သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၉ ဂှ် မိမၜါ ဒုင်ဂိုင်ကေတ် ပစ္စယ်ပန်တုဲ သ္ပကဵုထပိုယ် ပ္ဍဲဘာကွာန်တာတြေံ ကလိဂွံယၟုထပိုယ် သောမ ရ၊၊ ကာလမအာစိုပ်အာယုက် (၂၀) ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၄ ဂိတုပုဟ် (၉) မံက် အခိင်ဂယး (၉း၀၀) နာဍဳဂှ် ဒုင်ဂိုင်ကေတ်ပစ္စယ်ပန် နူမိမၜါတုဲ သ္ပဥပ္ပဇ္ဇျယ် ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာကောသလ္လတုဲ ဂွံအာစိုပ် ဒဒှ်ဘဝခမဳမပြဲ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ဘာကွာန်တြေံ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ကာလဂှ် ကလိဂွံ ယၟုခမဳ နာဲဝိဇ္ဇာနန္ဒရ၊၊

ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝိဇ္ဇနန္ဒဝွံ ဂွံနိဿဲကေတ်လဝ် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တကောသ္လ ဘာကွာန်တာတြေံ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရသ ဘာပုပ္ဖာရာမ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တအာဒိစ္စ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာဇောတိက၊ သြဝါဒါစရိယ ကၟိန်ဍုင်) ဘာမဟာယျေန် ကွာန်ကဒဵု၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ဘာဂြိုပ်ခေမိကသိပ္ပံ ကွာန်ဖအံက်၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တတေဇောဘာသ ဘာသာသနမေဒနဳ၊ ကွာန်ကၟာမဵုဂမၠိုင်တုဲ ဂွံကတ်လ္ၚတ်ကၠုင် ပရိယတ် ကဆံင်သၠုင်သၠုင်ရ၊၊

ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ နူဘဝထပိုယ် လုပ်ကလေင်လိက် ပ္ဍဲသဘင်ကလေင်လိက်ဓမ္မဝိနယ ဂကောံဂိုဏ်ပံင်ကောံ ပ္ဍဲဘာကၟာဆီ (လၟုဟ် ရာမညဝေပုလ္လ ပါဠိတက္ကသိုလ်)တုဲ ပၞောဝ်ကဵု သင်မကလေင်လိက် ဗၞတ် (၃၀၀) ဂှ် ကလိဂွံ လာပ်ပထမရ၊၊ ဟိုတ်နူမကလိဂွံ လာပ်ပထမဂှ်ရ နူကဵု ဂကောံမန် ကေုာံ သကိုပ်ဝန်ဇၞော်နာဲနုတအ် ပလံင်ဗစိုပ်ကဵု ဍုင်သိင်ဃဵု၊ ဍုင်အိန္ဒိယရ၊၊

ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ပ္ဍဲသဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ဂကောံသာသနပါလ ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် အံင်ဇၞးကေတ် ကဆံင်ပထမ၊ ကဆံင်ဒုတိယ၊ သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ဂကောံသဒ္ဓမ္မပါလ ဍုင်မတ်မလီုဂှ် အံင်ဇၞးကၠုင် ကဆံင်ပထမ၊ ကဆံင်ဒုတိယ၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲသဘင်သၟာန်သွဟ်လိက်အလဵုအသဳဂှ် အံင်ဇၞးကေတ် တန်ဍောတ်၊ တန်ဒေါဝ်ရ၊၊ လၟောဝ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ပ္ဍဲအရာမကတ်လိက်ပရိယတ်ဂှ် ဆန္ဒ၊ စိတ္တ၊ ဝဳရိယ၊ ဝိမံသ ဟိုတ်နူမဍိုက်ပေင်စိ နူဘဝကွးဘာ၊ ထပိုယ်၊ ခမဳတေအ် ပ္ဍဲသဘင်ကလေင်လိက် ကလိဂွံလာပ်ပထမ ပိသၞာံဆက်ဆက်ရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ထတ်ယုက် ဟွံခိုဟ်တုဲ အဃောဂၠုင်ဂြိုပ်ဒၟံင်ဂှ် ညံင်ရဴကသုကဝ်အာကီု ဒးဇူထောအ် နူ ဘဝကတ်လ္ၚတ်ပရိယတ်ရ၊၊

ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ဟိုတ်နူ လုပ်ကၠုင် သဘင်ကလေင်လိက် သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက်ဂမၠိုင်ဂှ်ရ ဒြဟတ်ကာယ အောန်ကၠုင်တုဲ ပရေင်ထတ်ယုက်လေဝ် ဟုတ်ယုတ်ကၠုင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဇူဒေါအ် နူဘဝကောန်ကတ်လိက်တုဲ ကွာ်လိုန်ကၠုင် ဂၠံင်တရဴအ္စာကၞေဟ်မွဲရ၊၊ ဗွဲစၟတ်တုန် ဂွံဒှ်အ္စာကၞေဟ်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲဂှ် ဟွံလောဲသွာရ၊၊ ဒးဍိုက်ပေင်တဴ ကုဗဟုသုတ လမိင်လညာတ်ဏောင်ဂှ် တီကေတ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ညံင်ဂွံဒှ် ဗဟုသုတမာန် ရန်တၟအ်သာ်ဂှ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ပကောံကၠုင်လဝ် လိက်တၟအ် လိက်သၠရိုတ် လိက်ဘာသာမန်၊ ဗၟာ၊ ပါဠိ၊ အင်္ဂလိက် မဆေင်စပ် ကုလောကဳ လောကုတ္တဵုဂမၠိုင် ဗၞတ် (၃၀၀၀)အုပ်တုဲ ပ္ဍဲဘာကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ တိုက်ဗွဟ်လိက်ဇၞော်ဇၞော်မွဲကီုရ၊၊

ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဟိုတ်မစိစောန် ပ္ဍဲအရာလောကဳ လောကုတ္တဵု ဘာသာမန်၊ ဘာသာဗၟာတုဲ ပ္ဍဲအရာမချူလိက်မ္ဂး ဟွံဒးချပ်လအ်မွဲသာ် နဲသဒ္ဒါစှ်ေစှ်ေ ချူမာန်ရ၊၊ နူဘဝခမဳမွဲဝှ်တေအ် စလုပ်ကၠုင် ပေါဲပြိုင်လိက်ပတ်ဂမၠိုင်တုဲ ကလိဂွံလဝ် လာပ်ဒုတိယရ၊၊ ကြဴနူဂှ် စဵုကဵုကလိလောန်စဴအာ ဆက်လုပ်ကၠုင် ပေါဲပြိုင်လိက်ပတ်၊ ပေါဲပြိုင်ကၠာဲဘာသာ၊ ပေါဲပြိုင်ဟီုအရေဝ်၊ ပေါဲပြိုင်လိက်ပရေင်၊ ပေါဲပြိုင်ကဗျ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်၊ ဍုင်မတ်မလီု၊ ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ ကွာန်ကအ်ဗိန် ဟွံဒးဒုင်ကျဟောံအာမွဲသာ် ကလိဂွံကၠုင်လဝ် လာပ်လၟိန်ရောင်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊

ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိဇ္ဇာနန္ဒဝွံ သွက်ကောန်ဂကူမန် ဂွံဒှ်ဒတုဲဖိုလ် လောကဳ လောကုတ္တဵု ၜါသာ် ၜါပြကာ ရန်တၟအ်တုဲ ချူခၞံကၠုင်လိက် သီုဖအိုတ် (၅၀) ကၞပ်ပြင်ရ၊၊ 

ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိဇ္ဇာနန္ဒဝွံ ဟိုတ်မၞုံကဵုအလေအ်စိုတ် မိက်ဂွံမံင် ပ္ဍဲဘာဂြိုပ် ဒၞာဲမၜိုဟ်သြိုဟ်နွံတုဲ ပ္ဍဲတိုက်လိက် လတူဍုင်ဇၞော်ဂမၠိုင် ဆမွဲဝှ်ကီု ဟွံကေင်မံင်ကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ကာလမကလိဂွံ ဘဝခမဳ (၁၂) ဝှ်ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဂြိုပ်၊ မၞုံဗၟံက်ကွာန်ဝင်ဒုန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ ဘာဂှ်ဒါယကာ ကပ္ပိယဟွံမဲ ဆညးမွဲဇကုဟေင် မိန်ဗဗေင် ကၠေင်သ္ၚာစှ်ေပိဏ္ဍပါတ် ဇကုမွဲဓဝ် သ္ပဒတဴကၠုင်လဝ်တုဲ ပတန်ကၠုင် သာသနာရ၊၊ ဘာကျာ်ဇၞော်အစာ မမံင်လဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူ အလဵုဇကု တၞံဇြဲဗောဓိ မဒှ်အလဵုဇကုကျာ်ဇၞော် မတဵုလဝ်ဂှ်တုဲ ဘာဂှ် ညးကော်စ ဘာမဟာဗောဓိရ၊၊ 

နူသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၆ စပတန်ကၠုင်ဘာတုဲ အခါမပေင်ကၠုင် ပွိုင် ၄၃ သၞာံ ကိစ္စပရိယတ်၊ ပဋိပတ်၊ ချူလိက်တအ်ဂှ် ဟွံဂွံပိုတ်သကုတ် ပ္တိတ်ဒြဟတ်လွဳပရာကၠုင်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၉ ဂိတုကထိုန် (၅) မံက် (၁၄ နဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀၀၇) အခိင်ဂယး ၇ နာဍဳကဵု ၈ မိနေတ်ဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ၊၊




#Article 23: ဝၚ်ဓါတ်ကျာ်ကေလာသ ဗွဲသၚ်္ခေပ (697 words)


လိက်ပရူပရာဝွံ ဒှ်လိက်ပိုဒ် ဝၚ်ဓါတ်ကျာ်ကေလာသ (ဗွဲခမၞောန်) မတက်တြးပတိတ်နူ ဂကောံဂေါပကကျာ်ကေလာသ ဍုၚ်လၟိုၚ်တအ်တုဲ တက်တြးပတိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ သက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံ မဒှ်ရ။ လိက်ပိုဒ်ဏံဝွံ ဒှ်လိက်ပရူ ထ္ၜုတ်ပ္တိုန်လဝ်ကျာ် နူအလန်ပထမ စဵုကဵုစိုပ် အလန်သတ္တမ ပါလုပ်တုဲ ပရေၚ်လဟဵုဆက်ကြဴကြဴတအ်လေဝ် ပါလုပ်ကီုရ။ လ္အိတ်မ္ဂး လၟိုဟ်ညးတာလျိုၚ် လ္ပာ်သၚ် ဂကောံဂေါပက ကျာ်ကေလာသတအ်လေဝ် ပါလုပ်ပ္ဍဲလိက်ပိုဒ်ဏံကီုရ။

အတိက်တေံ ဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ် ဇိုၚ်ကွဳသဳဒန် နွံဣသိမွဲ မုနိပါလ ပဒတဴပ္ဍဲသ္ကဴ ဂၚ်္ဂါ ကဠာၚ်အာ ပ္ဍဲဇရေၚ်ကျာ်တြဲ ပ္ဍဲဂြိုပ်ပဏ္ဍုဝ သၟဝ်တၞံဗပိုန် ကေုာံ တပူတဗဝ် အာတ်ဓါတ်သော်ကျာ်ဂမျိုၚ်ရ။

နတဲသတုံ ကျာ်ဒုၚ်ကဵုတပူတဗဝ် ဓါတ်သော် (၈) တၞုၚ်ရ၊ နတဲဇွိဒုၚ်ကဵု ဣသိ ဓါတ်သော်ဒ္စာံတၞုၚ်တုဲ ကျာ်တြဲဗကန်ဏာကဵု ဣသိမုနိပါလ သွက်ဂွံဌာပနာ ဓါတ်သော်ဒ္စာံတၞုၚ် ပ္ဍဲကဵုဒဵုပြာန် ဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ၊ ကာလဂှ် ဒှ်သက္ကရာဇ် (၁၀၃) သၞာံ၊ ဂိတုဒ္ဂိုန် (၅) မံက်၊ တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါရ၊ ဣသိဂွံနၚ်ဓါတ်သော်ဂှ် ဆဵုတြုံထဝ်လ ကဵု ဗြဴကောန်န ဒှ်ဒါယကာရသိ ညးပိဝေၚ်သဘၚ်လ္ၚောဝ်ကျာ် ရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ပူဇဴဓါတ်သော် ပ္ဍဲဌာန်သၞေဟ်ဇၞော်တေံ ပေၚ်ဒစာံဂိတု စိုပ်ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် နူသၞေဟ်ဇၞော်ဒုၚ်ပ္တိုန်နၚ်ဓါတ်သော် စွံပ္တန်ပ္ဍဲဒဵုပြာန် မၞိဟ်ဒေဝတဴ အိန်ဗြီုဂမၠိုၚ် ကၠုၚ်လ္ၚောဝ်ရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ပူဇဴဂြုဂြုဂြီုဂြီုဖဲလဲတုဲ၊ သၟိၚ်အိန်ရပ်ကေတ်ကွဵုဗိုတ် နတဲခဲါဖျေံဒမျိုဟ် (၈၀) ဟတ် စုတ်လဝ်ပ္ဍဲဇရထဝ် ဂတဝ်စွံလဝ် ဓါတ်သော်ပြဲ အိန်ပ္ကဲလဝ်စက်ရ။ ကာလသၠိုၚ်ဓါတ်သော် တော်ဆသက္ကရာဇ် (၁၀၃) ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေၚ် တ္ၚဲဗုဒ္ဓွဝါ ဒက်ပ္တန်လဝ် စေတဳသၠုၚ် ၇ ဟတ်၊ ပါၚ်က္ဍိုၚ်မွဲမိဟ် ထပ်လဇံက်လဝ် စေတဳကေလာသတုဲ ဒေဝတဴအိန်ဗြီုဂမၠိုၚ် ဌာန်ညးညးစဴ သှေ်တဴဒကာ ဇန်တံညးဂမၠိုၚ် လ္ၚောဝ်ရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ပူဇဴဟွံသ္ဂုတ်ရ။ 

ဗုဒ္ဓသာသနာ ကလိလောန်အာ (၇၉၅) သၞာံ၊ နူဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံမိ ဨကရာဇ်ဓမ္မပါလ သီုကဵုဗဵုပၞာန် (၅၀၀) စှေ်လဟဵုဒက်သၠုၚ်ပ္တိုန် ၂၀ ဟတ် ပါၚ်က္ဍိုၚ်မွဲဟတ် ကဵု မွဲဍ သၠုၚ်သီုကၠာဂှ် ဒှ်အာ ၂၇ ဟတ် စွံလဝ် ညးထပှ် သီုကဵု ဥပသကာစေတဳလၟိုၚ်တုဲ သၟိၚ်ဓမ္မပါလရာဇာ ဇက်ကလေၚ်စဴပၠန်ရောၚ်။ 

ဗုဒ္ဓသာသနာ ကလိလောန်အာ (၁၂၉၈) သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် တတိယ ပရိစ္ဆေဒ (၆၈၆) သၞာံ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ သၟိၚ်မနုရာဇာ သီုကောန်ဗဵုပၞာန် (၅၀၀) စှေ်ကၠုၚ်လဟဵုဒက်သၠုၚ်ပ္တိုန် (၁၅) ဟတ်၊ ပံၚ်သီုကၠာဂှ် ဒှ်အာ (၄၂) ဟတ်ပါၚ်က္ဍိုၚ် (၃) ဟတ်၊ စွံပ္တန်လဝ်ညးထပှ်သ္ၚိ ကဵု ဥပသကာဓါတ် နာဲသာလၟိုန်တုဲ သၟိၚ်မနုရာဇာ ဇက်ကလေၚ်စဴအာရ။ 

ဗုဒ္ဓသာသနာ ကလိလောန်အာ (၁၃၆၅) သၞာံ သၟိၚ်ကောန်ခမေန် မပိုၚ်လဝ်ဍုၚ်တက္ကသိုလ်ဂှ် စှေ်ကၠုၚ်လဟဵုသၠုၚ်ပ္တိုန် (၁၅) ဟတ်၊ ပံၚ်သီုကၠာဂှ် ဒှ်အာ (၅၇) ဟတ်၊ ပါၚ်က္ဍိုၚ် (၃) ဟတ်ကဵု (၂) မိဟ် ထပ်ကၠောန်လဇံက်လဝ်ရ။

ဗုဒ္ဓသာသနာ ကလိလောန်အာ (၂၄၁၅) သၞာံ၊ သက္ကရာဇ် (၁၂၃၃) သၞာံ၊ ဂၠံဓါတ်သော်စေတဳဇၞော်ဂှ် ဒေါမ်လာ်ပြဵုအာတုဲ ပ္ဍဲဍုၚ်လၟိုၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုသဒ္ဓါ ခမဳမွဲဇကု မၞုံယၟုညာဏရံသဳ အာဂတပၠတရဴ ကေုာံ ဒကာဇန်တံညးဂမၠိုၚ် ဒက်လဟဵုပ္တိုန်ပၠန် အတိုၚ်ပကတိသၞောတ်တြေံ ဟွံဇၞော်ဟွံဍောတ် ဟွံသၠုၚ်ဟွံသဝ် ဒက်ပဠေဝ်လဝ်ရ။ 

ဗုဒ္ဓသာသနာ ကလိလောန်အာ (၂၄၂၇) သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၂၄၅) သၞာံ၊ နူဍုၚ်ရေဝ် ဘာမြာၚ် ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ ကၠုၚ်လဟဵုပ္တိုန်မွဲဝါပၠန် ဒက်သၠုၚ်ပ္တိုန် (၂၃) ဟတ် ပံၚ်သီုကၠာဂှ် ဒှ်အာသၠုၚ် (၈၀) ဟတ်၊ ပါၚ်က္ဍိုၚ် (၄) ဟတ်ကဵု (၁၇) ၝောံတဲရ။ 

ဗုဒ္ဓသာသနာ အာစိုပ် (၂၄၈၄) သၞာံ၊ သက္ကရာဇ် ဍုၚ် (၁၃၀၂) သၞာံ၊ ဂိတုဒ္ဂိုန် ခၟောမ်ဗိုတ်ကၠေံလေၚ်အာမွဲဝါ၊ ဂၠိုၚ်ကဵုသဒ္ဓါစေတနာ ဒကာမွဲမၞုံယၟု နာဲမှဵု သ္ပပဓါန် ကဵုကျာ်ဇၞော်လၟိုၚ် ဘာကျာ်မွဲဟာန် ကေုာံ ဒကာတြုံဗြဴဂမၠိုၚ် ခၞံခၟောမ်ဗိုတ်တၟိမွဲတုဲ ဂိတုကထိုန် (၁၅) မံက် ထပ်လဇံက် မွဲဝါပၠန်ရောၚ်။ 

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ (၂၄၉၁) သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၀၉) သၞာံ၊ ဂိတုစဲ (၁၄) စွေက် ဟိုတ်နူလဗိုတ်ကျာ်ဇၞော် လပိုက်တုဲ တဝ်ဂလှ်က္ဍိုၚ်ကျာ်ကေလာသတ္ၚံက် လျောဝ်စှေ်လ္ပာ်ဗၟံက် ခၟောံဗိုတ်ဒတုံစှေ် စိုပ်တိတုဲ ကျာ်ဇၞော်ဒဵုကြေၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်တၟံ ကၞေၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်တံၚ်ပရၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်ကံဍောတ်၊ ကျာ်ဇၞော်တံၚ်မောံ၊ ကျာ်ဇၞော်လၟိုၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်ဍုၚ်ဖိန်၊ ကျာ်ဇၞော်သၞေဟ်ခြေၚ်တံညးဂမၠိုၚ် ဒက်ကေတ်ဂကောံမွဲမ္ဂး စေတဳယာနုဂ္ဂဟ ကျာ်ဇၞော်တၟံကၞေၚ် ဘာတိုက် သ္ပဥက္ကဋ္ဌတုဲ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၀၉) သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၁၅) မံက် ခၞံကဗၠိက် ၜဝ်သန် ဗၞတ်ၜါဟတ်မွဲက္ဍ ခၟောမ်ဗိုတ် ဗွိုက် (၄) က္ဍ၊ ကၠောန်တုဲ လဇံက်ပူဇဴ စေတဳကေလာသဂှ် ပၠန်ရ။ 

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ (၂၅၀၁) သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၁၉) သၞာံ၊ ဂိတုဒဂိုန် (၆) မံက်၊ တ္ၚဲအၚာ လဗိုတ်ကျာဇၞော် လပိုက်မွဲဝါပၠန်၊ ခၟောမ်ဗိုတ်ဒတုံစိုပ်တိတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် (၁၃၁၉) သၞာံ၊ ဂိတုကထိုန်ပေၚ်၊ ဂကောံစေတဳယာနုဂ္ဂဟ ထပ်လဇံက်ပ္တိုန်ပၠန် သီုကဵုပေဲါသဘၚ်ရ။ ဗ္တကဗၠိက် ဇမၠိၚ်(၄) က္ဍကဵုမွဲၝောံတဲ၊ ခၟောံဗိုတ်ဂှ် ဗွိုက် (၃၁) ၝောံတဲ သၠုၚ်ဂှ် (၃၂) ၝောံတုဲ ထေက်ကဵုၚုဟ်မးဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ 

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ (၂၅၁၃) သၞာံ၊ သက္ကရာဇ် (၁၃၃၁) သၞာံ၊ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၆) မံက်တ္ၚဲစန်၊ ပက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကဵု ကျာ်ဇၞော်တံၚ်မောံ၊ ကျာ်ဇၞော်အနေၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်ကံဍောတ်၊ ကျာ်ဇၞော်လၟိုၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်တၟံကၞေၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်တံၚ်ပရၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်ၝောံခမု၊ ကျာ်ဇၞော်ဍုၚ်ဖိန်တံဂှ်တုဲ သီုဂကောံတၠဳပိုန်သၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲကွာန်လၟိုၚ် ဘာဇြပ် ကောံဓရီုညဳသာသၟဟ်န်တုဲ က္ဍိုၚ်ကျာ်တြေံဂှ် ဖျေံကၠေံတုဲ ကၠောန်ကေတ်က္ဍိုၚ်ကျာ်တၟိမွဲ ထေက်တန်ကဵုၚုဟ်မး ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၁ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေၚ်၊ တ္ၚဲအဒိုတ် ဂကောံတၠဳပိုန်သၚ်ဂမၠိုၚ်ကီု မဟာဇန်ကေုာံဒကာဇန် တြုံဗြဴတံညးဂမၠိုၚ်ကီု၊ သီုကဵုပေဲါသဘၚ် ဂြုဂြုဂြီုဂြီု ထပ်လဇံက်က္ဍိုၚ်မွဲဟာန်ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ် ဗ္တက ဗၠိက်တၟိရောၚ် မိဂ္ဂး။ 

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ (၂၅၁၃) သၞာံ၊ သက္ကရာဇ် (၁၃၃၁) သၞာံ၊ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၆) မံက်၊ တ္ၚဲစန်၊ ပက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကဵု ကျာ်ဇၞော်တံၚ်မောံ၊ ကျာ်ဇၞော်အနေၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်ကံဍောတ်၊ ကျာ်ဇၞော်လၟိုၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်တၞံကၞေၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်တံၚ်ပရၚ်၊ ကျာ်ဇၞော်ၝောံခမု၊ ကျာ်ဇၞော်ဍုၚ်ဖိန်တံဂှ်တုဲ သီုဂကောံတၠဳပိုန်သၚ်ဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲကွာန်လၟိုၚ် ဘာဇြပ် ကောံဓရီုညဳသာသၟဟ်န်တုဲ က္ဍိုၚ်ကျာ်တြေံဂှ် ဖျေံကၠေံတုဲ ကၠောန်ကေတ်က္ဍိုၚ်ကျာ်တၟိမွဲ ထေက်တန်ကဵုၚုဟ်မး ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် - ၁၃၃၁၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေၚ်ကီု၊ သီုကဵုပေဲါသဘၚ် ဂြုဂြုဂြီုဂြီု ထပ်လဇံက်က္ဍိုၚ်မွဲဟာန် ကေုာံ ခၟောမ်ဗိုတ် ဗ္တက ဗၠိက်တၟိရောၚ်မိဂ္ဂး။ 

ဗီုလဟဵုပ္တိုန် ကျာ်စေတဳ မရနုက်ကဵု ဨကာဒသ

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၂၃-သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၁ သၞာံ၊ သွက်ဂွံသ္ပပူဇဴခၟောမ်ဗိုတ်ဂတာပ်ခေတ်တၟံသလေန်ဂှ် ချပ်ကေုာံရေၚ်သ္ကံပၠန်ရ။ ဂကောံခမဳ သၚ်မွဲဟာန်ကေုာံ ဒါယကာတံညးဂမၠိုၚ် စိုတ်သဒ္ဓါစေတနာတုပ်သၟဟ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေၚ် သၞာံဂှ်ဟေၚ် သ္ပသဘၚ်ပ္တိုန်ခၟောမ်ဗိုတ် ဂတာပ်ခေတ်ပၠန်ရ။ 

ဗီုလဟဵုပ္တိုန် ကျာ်စေတဳ မရနုက်ကဵု ဒွါသမ

ကျာ်စေတဳဓါတ်သော်ဂမျိုၚ်ဝွံ ပပ္တံနူကဵုရသိမုနိပါလတေံတုဲ သၟိၚ်မန်အဆက်က်တေံ လဟီုပဠေဝ်ကၠုၚ်ရ။ ကျာ်စေတဳဓါတ်သော်ဂမျိုၚ် မခၞံဗဒှ်ကၠုၚ်နူ (၂၅၀၀) သၞာံပြၚ်တေံဂှ် သ္ပဟိုတ်နူ ဣဒ္ဓိအနုဘဴကျာ်စေတဳဂှ်တုဲ အခိၚ်လၟုဟ်ဒှ်အာ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်၊ ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ်၊ ဗ္တကဗၠိက်ထဝ်ဂှ် မဟာဇန်တအ်ညးဂမၠိုၚ် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ် ဂတမတ်မာန်ရ။ 

ဟိုတ်နူသဒ္ဓါစေတနာ ညးဍုၚ်ကွာန်တံဇၞော်လောန်တုဲ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသာနာ ၂၅၄၇ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ဂှ် ကလိဂွံအခေါၚ်သ္ပပူဇဴ က္ဍိုပ်ကျာ်ထဝ် မၞုံကဵုၚုဟ်မး ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ 

သွက်ဂွံပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်ဂှ် စန်ဒက်ဂကောံခမဳသၚ် ဂကောံဒါယကာတံတုဲ ဗီုဖန်ဖက်ကၠုၚ်တုန်- ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သီုဒါယကာညးဍုၚ်လၟိုၚ်တံဂမၠိုၚ် ကောံဓရီုတုဲ သွက်ဂွံကၠောန်ခၞံ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်ဂှ် ကေတ်ကသပ် ကဵုကသပ် ကဵုကသပ်ချပ်ဂၞန် ကေုာံရေၚ်သ္ကံ အိုတ်ရ။

သွက်ဂွံ ကၠောန်ခၞံဗဒှ် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ကျာ်စေတဳကေလာသဂှ် ချပ်ဂၞန်ရေၚ်သ္ကံတုဲ ဂကောံမဟာနာယက ခမဳသၚ်ဂမၠိုၚ် ဖျေံလဝ်တာလျိုၚ်ကမၠောန်အတိုၚ်သၟဝ်ဝွံရ။ 

ရဴသာ်ဝွံ ဂကောံနာယကတၠဳပိုန်သၚ် (၁၂) ဇကု ကေုာံ ဂကောံဂေါပကကျာ် ဗၞတ် (၉၆) တၠတံညးဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံကေတ်တာလျိုၚ် ကၠောန်ၜိုတ်ဝေယျာဝစ္စ ကျာ်စေတဳဂှ် ဖျေံတာလျိုၚ်အိုတ်ရ။ 

သွက်ဂွံပူဇဴ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် လလောၚ်တြးဏာ အလုံမွဲရးနိဂီု။ သွက်ညးတၠသဒ္ဓါဂမၠိုၚ် ဂွံမိၚ်ကေတ်ဂလာန်ပရိုၚ်တုဲ နကဵုသဒ္ဓါစေတနာထတ်မြဟ် ပြာပ်ကၠုၚ်ကဵုဒါန် သွက်က္ဍိုၚ်ကျာ် ဟွံဂွံပိုတ်သ္ကုတ်ရ။ နူကဵုဂိတုခ္ဍဲသဳ စဵုကဵုစိုပ်ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေၚ် လုကဴ (၈) ဂိတုဝွံ သွက်ဂွံခၞံကၠောန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ကလိဂွံဝတ္ထုရတ်ဗၞတ်ကိုဋ်ပိလ္ၚီပြၚ်ရ။ ညံၚ်ရဴကျာ်စေတဳကေလာသ ဓါတ်သာ်ဂမျိုၚ်ဇၞော်ကဵုပိုန်ဣဒ္ဓိကဵု သဒ္ဓါစေတနာ ဒါယကာတံညးဂမၠိုၚ်လေဝ် ထေက်ကဵုဒးသ္ပအမ်သဝ် ဗွဲမလောန်ရ။ 

သွက်ဂွံကၠောန် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်ဂှ် အတိုၚ်မဖျေံလဝ်တာလျိုၚ်ဂှ် ကၠောန်တဴအိုတ်ရ။ သွက်က္ဍိုၚ်ကျာ် ဂွံအာစိုပ်ဒတုဲပြဟ်ဟ်မာန်ဂှ် ညးမရေၚ်တၠုၚ်ဖဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ နူဘာမ္ၚဵုအံၚ်ဇၞးဂှ် ညးက္ညပြာပ်တိုန်အာ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်တေံ ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ဝါရ။ သွက်ဂွံပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ် ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေၚ်တေံမာန် ချပ်စကဵုညးကၠောန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်တေံအိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူဣဒ္ဓိအနုဘဴ ကျာ်စေတဳဓါတ်သော်ဂမျိုၚ်ဝွံတုဲ လုကဴၜါဂိတု ဟွံလအ်မွဲသာ် က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ်တံဂှ် ခၞံကၠောန်အာစိုပ်ဒတုဲ ဗွဲမဒးရးသီုဖအိုတ်ရ။ ကိစ္စခၞံကၠောန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ သွက်ဂွံဒုၚ်ဖျဴနၚ် ဍုၚ်လၟိုၚ်ဏအ်ဂှ် သ္ပသ္ကိုပ်ကဵု တၠဳပိုန်သၚ်ဂမၠိုၚ်တုဲ ဒါယကာဂကောံဂေါပကဂမၠိုၚ် ဆက်ပ္တိတ်ဇြဟတ်ပၠန်ရ။  

သွက်ဂွံက္ညဒုၚ်ဖျဴ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်ဂှ် တၠဳပိုန်သၚ် ကေုာံ ဒါယကာတံညးဂမၠိုၚ် ဖန်ဖက်လဝ်ၜါဂကောံရ။ ဂကောံဒုၚ်က္ဍိုၚ်ကျာ် ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် ကေုာံ ဂကောံဒုၚ်က္ဍိုၚ်ကျာ် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီုတေံ ဒှ်(၂) ဂကောံရ။ ညးရေၚ်တၠုၚ်ဖဵုလ္ပာ်ခမဳသၚ်တံဂှ် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ နူကဵုဘာမ္ၚဵုအံၚ်ဇၞးတုဲ တၠဂုဏ်အ္စာဘဒ္ဒဉာဏပါလ တၠဂုဏ်အ္စာဘဒ္ဒန္တတေဇောဘာသ မွဲဟာန်ကေုာံ ဒါယကာဂကောံဂေါပကတံဂှ် တိုန်အာဍုၚ်လ္ဂုၚ်တေံရ။ 

ဂကောံခမဳသၚ်ဂမၠိုၚ် နကဵုယာန်ကွဳကြဝိထဝ်ဂှ် က္ညဖျဴနၚ်က္ဍိုၚ်ကျာ် ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာဇ်သာသနာ (၂၅၄၇) သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် (၁၃၆၅) သၞာံ၊ ဂိတုပုဟ် (၁၄) မံက်ဂှ် ကၠုၚ်စိုပ်ဍုၚ်မတ်မလီုရ။ ခမဳသၚ် ကေုာံ ဒါယကာဂကောံဒုၚ်က္ဍိုၚ်ကျာ် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ်မလီုတေံလေဝ် စဳရေၚ်ပြုပြောၚ်ကွဳစက်ဇၞော်သၟတ်တုဲ သွက်ဂွံဒုၚ်ဖျဴနၚ်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်ဂှ် နူကဵုဍုၚ်လၟိုၚ်တိုန်အာဍုၚ်မတ်မလီုတေံအိုတ်ရ။ ဒုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်သ္ပပူဇဴ ပ္ဍဲဘာဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန် အရာပ်ကုန်သီ ဍုၚ်မတ်မလီု ဗၞတ်မွဲဗ္တံတုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲယး (၁၅) မံက်ဂှ် ဂကောံခမဳသၚ် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုၚ် သီုမအိုဟ်တၟိုဟ်မိပ်တဴအိုတ်ဟေၚ် သိုက်က်သြဳသြဳက္ညဒုၚ်ဖျဴနၚ်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် စဵုကဵုစိုပ်ဌာနဒဵုပြာန် ဌာန်ဍုၚ်လၟိုၚ်ဏအ်ရ။ 

သ္ပတမ်နူဂိတုပုဟ်ပေၚ် အခိၚ်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်ဏအ်တုဲ စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေၚ် ဂကောံမဟာဇန်ဂမၠိုၚ် နူကဵုပန်ဒိုဟ် ဒ္စာံဌာန် ပြာပ်ကၠုၚ်စိုပ် ဗဵုလ္ၚောဝ်သ္ပပူဇဴ က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ဟွံပိုတ်သ္ကုတ်အိုတ်ရ။ 

ညးတၠသဒ္ဓါတံကီုလေဝ် နကဵုသဒ္ဓါစေတနာ မဗုသ္အးကဵုတဴဒါန် ရိုဟ်ဒဒှ်တ္ၚဲရ။ သီုကဵု ဗဵုလ္ၚောဝ်ဒၟံၚ်ဟွံဖဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၅၄၇ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၅ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေၚ်ဂှ် နကဵုကွဳစက်စက္ကရတ်ဒေဝတဴ မွဲဘုံတုဲမွဲဘုံပၠန် စဵုကဵုဒ္စိတ်ဘုံ ပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ် ကုကျာ်စေတဳကေလာသ ဂွံအာစိုပ်ဒတုဲ ဗွဲမအံၚ်ဇၞးရ။ 

ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲသ္ပသဘၚ် ပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်ထဝ်ဂှ် နကဵုဂကောံခမဳသၚ် မက္ညနိမန်လဝ်တံဂှ်ကီု ဂကောံမဟာဇန် မပြာပ်ကၠုၚ်စိုပ် နူကဵုဍုၚ်ကွာန် ဌာန်ဒေသတၞဟ်ဟ်တံကီု ဂကောံခမဳသၚ် မဟာဇန်နူကဵုဍုၚ်လၟိုၚ်ဏအ်ကီု ပေၚ်က္ဍတ်တဴအလုံမွဲ အရှာံကျာ် စဵုကဵုဖျေံဇိုၚ်ဟွံဂွံ ဒှ်အာရ။ ဂကောံခမဳသၚ်တံကီု ဂကောံမဟာဇန်တအ်ကီု သီုကဵုမအိုဟ်တၟိုဟ်မိပ်တဴစိုတ်ဟေၚ် ဗဵုလ္ၚောဝ်သ္ပပူဇဴ ဂြုဂြုဂြီဂြီအိုတ်ရ။ 

ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဖဝ်ရဂိုန်မွဲစွေက် အခိၚ်နူဂယးပြဟ်ဂှ် ဖ္ဍောတ်သ္ပပူဇဴ ပ္တိုန်အနေကဇာတုဲ ကဵုဒါန်ပရိက္ခရာဒ္စာံ ကုခမဳသၚ် အလုံတွဵုရးဍုၚ်မန်ဗၟာ မက္ညနိမန်လဝ်တံဂှ်ရ။ ကြဴနူဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာမ္ၚဵုအံၚ်ဇၞး ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ ညးမရေၚ်တၠုၚ်ဖဵုဂှ် စဝ်စရိုဟ်ဍာ်ဇိုန်ပိုန်ဏာဓရ်ကုသိုလ် မဂွံပ္တုဲလဝ် အလုံအိုဿီုတံရ။ 

အိုတ်ကဵုဂကောံသတ်မၞိဟ်ဒေဝတဴအိန်ဗြီုဂမၠိုၚ် ကဵုဂွံမိပ်စိုတ်အိုဟ်တၟိုဟ် ဒုၚ်ကေတ်သာဓုကာတုဲ သြဝ်ဂွံဒှ်တသိုက်စိုတ် တသိုက်ကာယ ၜါပြကာအိုတ်ညိအဴ။ 

ကျာ်ဇၞော်အ္စာ တၠဂုဏ်အ္စာ (၁၂) ဇကု၊ ကေုာံ ဥပါသကာခရှ် (၉၆) တၠ၊ မၚ်မွဲလဟဵုပ္တိုန်ဒၟံၚ် ကျာ်စေတဳကေလာသ ဓါတ်သော်ဒ္စာံတၞုၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်လၟိုၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ် ခန်လွာဍုၚ်မန်ရောၚ်။ 

လိက်အုပ် - ဝၚ်ဓါတ်ကျာ်ကေလာသ၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်




#Article 24: ကတိုင်လမ္စံက် (1103 words)


File:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|thumb|260px|alt=Blackness of space with black marked as center of donut of orange and red gases|ကတိုင်လမ္စံက် (black hole) မၞုံကဵု ပမာဏ မဇၞော်ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဗဟဵု ဂလက်ဇြဳ Messier 87 မဒှ်ဇမၞော်ပမာဏ ဇၞော်နူကဵု ပမာဏတ္ၚဲ ~၇ လ္ၚီအသင်ဃဲ (~7 billion times the Sun's)ဗီုရုပ်ဝွံ တက်လဝ် နကဵု  တုဲ ဗလးထ္ၜးကဵု ညးဂၠးတိဂွံတီ ပ္ဍဲ(10 April 2019) မဒှ်ရုပ်ကၠာအိုတ် မဆေင်ကဵု ကတိုင်လမ္စံက်ရ၊၊ 

 (observations from 2006, 2010 and 2013 are shown in blue, green and red, respectively).

ကတိုင်လမ္စံက်()ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲဂၠးအကာသ (spacetime) မၞုံကဵု လျိုင် မဇြိုင်ဗွဲမလောန်ရ၊၊ အတိုင် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ အစာသိပ္ပံအာင်သတာင် မကော်ဂး တဳအဝ်ရဳ အနုမာန မ္ဂး အရာမွဲ မၞုံကဵုလျိုင် မဇြိုင်ခဍင် အသိင်ဓရောတ် (ဝါ) ဓါတ်ဓရောတ်ဍေဟ်လေဝ် ထတ်ခဍင်ရ၊၊ ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဟိုတ်နူဇြိုင်တုဲ မၞုံကဵု ဓါတ်ဓရောတ် မသကာတ်မြဟ်တုဲ အရာလဵုမွဲလေဝ် ၜိုတ်ရ ဓါတ်လလဳ မပ္တံကဵု လျးတအ် အသိင်ဒမြိပ်ပြဟ် ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ် တတ်ၜက် ကတိုင်လမ္စံက် ဟွံမာန်၊ ဓါတ်ဓရောတ် ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဇြောတ်တံင်ဂြဲဖျေဟ်ဏာ ဒးသၠိုင်လုပ် ပ္ဍဲကတိုင်ဂှ် ဖအိုတ်ရ၊

နကဵုတဳအဝ်ရဳဂှ်ပၠန် ဆက်ဟီုလဝ် ဟိုတ်နူ အရာဇြိုင်င်တအ် ကောံဗာန်ကလောအ် ပ္ဍဲမွဲဒၞာဲဓဝ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးအကာသဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ကတိုင်လမ္စံက်မွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ပယျဵုဗဝိုင် အရာလဵု မတတ်ၜက်အာ ဟွံမာန်ဂှ် ညးကော်စ  မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဗီုမန် တဝိင်/ဗွိုင် မကတဵုဒှ်မာန် ရ၊၊ တဝိင်မကတဵုဒှ်မာန် (event horizon)ဂှ် ၜိုန်ရ ဇၞော်ဗွဲမလောန် ဇၞော်နူတ္ၚဲ၊ ဇၞော်နူသၞံင် ဗွဲမဂၠိုင် ကဵုလ္ၚီဆကီုလေဝ် ဓါတ်ဓရောတ် မဇြောတ်တံင်ဂြဲကေတ် ကုအရာမတတ်ၜက်အာ လတူဍေဟ် သီုကဵု ဓါတ်လလဳ (ဝါ) ဓါတ်လျးဂှ် အသိင်တုပ် ရေင်သကအ် သီုဖအိုတ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ပယျဵုဗဝိုင်ဍေဟ်ဂှ်လေဝ် ရံင်ဟွံဂွံညာတ်ကေတ်ရ၊၊  ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ ခန္ဓလမ္စံက်  တုဲ လျး ပၟတ် ဟွံတိတ်ရ ပါဲနူဂှ်တုဲ အတိုင် တဳအဝ်ရဳ မၜတ်ကၞာတ် ပယျဵုဂၠးအကာသ မကော်ဂး  မဟီုမ္ဂး ဓါတ်ဂမ္တဴ မပတိတ်နူ တဝိင်မကတဵုဒှ်မာန် (ဝါ) နူကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဟိုတ်နူ အသိင်ဓါတ်ဓရေတ်ဍေဟ် မထတ်လောန်တုဲ ကတဵုဒှ် နဒဒှ် ဂၠံင်ဂတးရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဓါတ်ဂမ္တဴဍေဟ်ဂှ် ရံင်ကေတ် ဟွံညာတ်ရ၊၊

ပရူ ကတိုင်လမ္စံက် ဝွံ နူကပ်ကၠာတေအ် ဟွံကလိဂွံယၟုဏီ ပ္ဍဲကဵု ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ဂျောန် မိရှေလ် (John Michell) ကေုာံ ပဴ-သဳမောန် လပၠစ် (Pierre-Simon Laplace) ဗမံက်ထ္ၜးလဝ် ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် ဟိုတ်နူ မၞုံကဵု ဓါတ်ဓရေတ် သကာတ်မြဟ်လောန်တုဲ ဆလျးကီု တတ်ၜက်အာဟွံဂွံရ၊၊ ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် ဒှ်ဒၟံင် နကဵုဗီုပြင်သန္ထာန် ကတိုင်လမ္စံက် ဂှ် ကာရ်လ် ရှဝါရ်ချေတ် (Karl Schwarzschild) ဗၟံက်ထ္ၜးကၠာအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၆ ကၠာအိုတ်ရ၊၊ ဒေဝိဒ် ဖိန်ကေလ်သတာင် (David Finkelstein) ချူဗၟံက်ထ္ၜး ပ္ဍဲလိက်ညး မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၈ ဒဒှ်ရ ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲမွဲ နွံပ္ဍဲ ဂၠးအကာသ အရာလဵုလေဝ် တတ်ၜက် ဗၠးဟွံမာန်ရ၊၊ ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု သင်္ချာဂၞန်ဂှ် တီလဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၆၀တအ် ကာလမကၠောန်ဗဒှ် အတိုင်တဳအဝ်ရဳ မၜတ်ကၞာတ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၇ ကာလ Jocelyn Bell Burnell မဂွံလ္ၚတ်ဆဵုကေတ် သၞံင်နေယူတြောန် (neutron star) မဒှ် ကြက်ခ္ဍန် သၞံင်မဓရုဲလီုအာလဝ်တအ်ဂှ်တုဲ အရာစိုတ်မလုပ်စ စပ်ကဵု ဓါတ်ဓရောတ် နူကဵု သၞံင်မလီုလာ်တအ်  နကဵု အရာမဒးလ္ၚတ် ပ္ဍဲကဵုအကာသမွဲရ၊၊

တၠပညာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒြပ်သတေလ်လာ (stellar mass) ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သၞံင်ဇၞော်ဇၞော်တအ် သရိုဟ်လီု (ဝါ) တူဓဂုဲအာ ဟိုတ်နူအာယုက်အိုတ်ရ၊၊ ကတိုင်လမ္စံက်မွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ နကဵုဇြောတ်ပကောံကေတ် ဒြပ်မၞုံပ္ဍဲပွဳပွူတအ်ဂှ်တုဲ ဇၞော်တိုန်သိုက်က်ရ၊၊ နကဵုမဇြောတ်ကေတ် သၞံင်တၞဟ်တအ်ကီု နကဵုမပံင်ပကောံ ကုကတိုင်လမ္စံက်တၞဟ်တအ်ကီုတုဲ မဟာကတိုင်လမ္စံက် မၞုံကဵု ဇမၞော် ဇၞော်နူတ္ၚဲ ဂၠိုင်ကဵု မဳလဳယာန် အလန်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ၜိုတ်မတီမ္ဂး ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဂလေက်ဇြဳ ဗွဲမဂၠိုင်တအ် နွံကဵု မဟာကတိုင်လမ္စံက်အိုတ်ရ၊၊

ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ် အရာမညာတ်ကေတ်ဟွံမာန် ကီုလေဝ် ဒၞာဲကတိုင်လမ္စံက် မၞုံဂှ် နကဵုမရံင်ကေတ် ဗီုအရာတၞဟ် ဗီုကဵုလျးတအ်၊ ဗလိုက်တအ် မဒးဒုင် ဇြောတ်ပၠောပ်ဒၟံင်တုဲ ဆိင်ကေတ် မာန်ကီုရ၊၊ အရာမဒတုံစှ်ေ ပ္ဍဲကတိုင်လမ္စံက်တအ်ဂှ် ဒှ် အရာ မပ္တံကဵု ကရေက် ကဝေက် နူကဵုသၞံင်ဂမၠိုင်၊ ရုပ်ဝတ္ထု မတၟးဂဵုဒၟံင်ဂမၠိုင် ဒှ်တမ်ရ၊၊ ယဝ်ရ သၞံင်တၞဟ်မွဲမွဲ လုပ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု လၟောဝ်ဂၠံင် ကတိုင်လမ္စံက်မ္ဂး ဒုင်သဇိုင် ကုလၟောဝ်ဂၠံင်သၞံင်တအ်ဂှ်တုဲ ဆိင်ကေတ် ဒၞာဲကတိုင်လမ္စံက် မၞုံဂွံရ၊၊ နကဵုနဲဗီုဗီုဏအ် တၠပညာနက္ခတ္တဗေဒတအ် ဗၟံက်ထ္ၜး လၟိဟ် သတေလ်လာကတိုင်လမ္စံက် ပ္ဍဲကဵု စက္ကဝါဒွန်တာရာ () ကေုာံ ခၞံပ္တန် တင်ဂၞင် ရေဒိယော မကော်ခဴစ Sagitterius A* ပ္ဍဲကဵု လၟောဝ် မိလ်ကဳ  ဂလေက်ဇြဳတအ်တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲကဵု စက္ကဝါဂလေက်ဇြဳဂှ် နွံ မဟာကတိုင်လမ္စံက်မွဲ တၟာၜိုတ် ၄.၃ မဳလဳယာန် ဒြပ်တ္ၚဲ (solar masses) ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဇၞော်နူ တ္ၚဲ ၄.၃ မဳလဳယာန်အလန်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၁ သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ဂကောံ  လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဂၠာဲဆဵုကေတ် လပှ်ကျာ ဓါတ်ဓရောတ် (gravitational waves)ရ၊၊ ပရေင်ဂၠာဲဆဵုဂှ် ဒှ်အရာမဂၠာဲဆဵု ကၠာအိုတ်တုဲ သီုဒှ်အရာ မဂၠာဲဆဵု ကတိုင်လမ္စံက်ကီုရ၊၊စိုပ် ၜိုတ်ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၁၈ ဂှ် လပှ်ကျာ ဓါတ်ဓရောတ် သီုဖအိုတ် စှ်မွဲဒၞာဲ ဂွံလ္ၚတ်ကေတ်တုဲ စှ်ဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲကတိုင်လမ္စံက်တုဲ မွဲဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲ သၞံင်နေယူတြောန် မဒှ်ဒၞာဲ သၞံင်မလီုလာ်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲ ၁၀ ဨပြဳ ၂၀၁၉ ဂှ် ဗီုရုပ် ကတိုင်လမ္စံက် ကေုာံ ပွဳပွူဍေဟ်ဂှ် လလောင်တြး ကုညးဂမၠိုင်ဂွံတီ ကၠာအိုတ်ရ၊၊ ပရေင်မလ္ၚတ်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၂၀၁၇ နကဵု ဒ္ၚောဝ်တေလေသကောပ် Event Horizon Telescope တုဲ မဒှ်ဗီုရုပ် မဟာကတိုင်လမ္စံက် နူကဵု လဒေါဝ် ဂလေက်ဇြဳ မေဿာဲ ၈၇ (Messier 87)

လညာတ်မ္ဂး ရုပ်ဝတ္ထုမွဲ ဇၞော် ဗွဲမလောန်တုဲ ၜိုန်ရ လျးကီု တတ်ၜက် ဟွံမာန်ဂှ် ညးမဟီုကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ် ညးမဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ကွတ်နက္ခတ္တဗေဒ လကျာ်အင်္ဂလိက် ဂျောန် မိရှလ် (John Michell) ပ္ဍဲကဵု လိက်ညးမပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ သၞာံ ၁၇၈၄ တေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုလိက်ဂှ် မိရှလ် တော်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် နွံကဵု လျိုင်ဒေန်သဳတဳ (Density / သိပ်သည်းမှု) မတုပ်ကဵု တ္ၚဲတုဲ ဆက်ချူထ္ၜးလဝ် ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သၞံင် မၞုံဇမၞော် ဗွိုက်လၞင် ဇၞော်နူ ကဵုတ္ၚဲ ၜိုတ် ၅၀၀ တုဲ ပရဟ်မဒြေပ်ဂှ်လေဝ် ပြဟ်မတုပ်ညံင် ဒမြေပ်လျးကီုရ၊၊ မိရှလ်ဂှ် ဆပရူဒဒှ် ဝတ္ထုဂှ် မၞုံကဵု ပဏာမ မဇၞော် သၟးရတုဲ ဒဒှ်ရ ရုပ်ဝတ္ထုဂှ် မၞုံကဵု ဓါတ်ဓရောတ်တုဲ မဂွံဆိင်ဆကေတ် နကဵု မရံင် ဗီုလျး ကေုာံ ကဝေက် ပ္ဍဲဗဒါဲတအ်ဂှ် ဟွံဟီုဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ၊၊  ပရူ သၞံင်လမ္စံက် မညာတ်ကေတ် ဟွံမာန်ဏအ်ဂှ် နူစ မဟီုဗၟံက်ထ္ၜးတေအ်ရ စိုတ်လုပ်စဒၟံင်အိုတ်တုဲ မိက်ဂွံဆက်လ္ၚတ်ဒၟံင်ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စ ကိရိယာ မၜတ်ကၞောတ် လပှ်လျး မကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် ပရေင်စိုတ်ထတ်ဂှ် ဍိုန်လျစှ်ေအာညိရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ယဝ်ရ လျးဂှ် ဒှ်ဒၟံင် လပှ် ဟွံဒှ် ကောရ်ပုသ်သေလ်(corpuscle)မွဲမွဲမ္ဂး ဍေဟ်ဟွံဆက်စပ် ကုဓါတ်ဓရေတ်ရ၊၊

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၅ အစာသိပ္ပံ အလ်ဗေရ်တ် အာင်သတာင် (Albert Einstein) ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ အနုမာန (general relativity) မဒှ်တဳအဝ်ရဳ မပသောင်ထ္ၜး ဗီုအဆက်အစပ် အရာမွဲကုမွဲတုဲ မဒှ်လညာတ်တဳအဝ်ရဳ ကၠာအိုတ် မထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဓါတ်ဓရောတ် ပချဳပြံင်ကဵု လချဳဓရာင်လျး မာန်ဒၟံင်ရ၊၊ ဟီုကၠးကၠးမ္ဂး တဳအဝ်ရဳဂှ် ထ္ၜးကဵု ဒဒှ်ရ ဓါတ်ဓရောတ် ဇြောတ်လျး မာန်ဒၟံင်ရ၊၊ တဳအဝ်ရဳဂှ် တိတ်ကၠုင်တုဲ ဂတ မွဲၜါ ဂိတုဂှ် ကာရ်လ် ရှဝါဇ်ချိလ်ဒ် (Karl Schwarzschild) ဂွံဆဵုကေတ် သွဟ် လညာတ်မတုပ်သၟဟ် အာင်သတာင် () ဒဒှ်ရ ဒြပ်ဂလိုင် ဓါတ်ဓရောတ် ကေုာံ ဗီုဍေဟ် မကၠောန်ကမၠောန်မာန်တအ်ရ၊၊ကြဴနူ ရှဝါဇ်ချိလ်ဒ် မပ္တိတ် သွဟ်ညးတုဲဂှ် ယောဟာန်နေသ် ဒြောသတေ (Johannes Droste) မဒှ်ကွးဘာ ပါမောက္ခ ဟေန်ဒြိက် လဝ်ရေန်တ်ဇ် (Hendrik Lorentz) လေဝ် နကဵုလညာတ်ဇကုကဵုဇကု သီုဟွံနိဿဲ နူညးမွဲမွဲ ကၠောန်ပ္တိတ်သွဟ်မွဲ မတုပ်ကဵု ရှဝါချိလ်ဒ်ကီုတုဲ ညးတေအ် ချူပ္တိတ် ပသောင်ထ္ၜးလဝ် ပရူဂှ် ဗွဲမလှဲလးရ၊၊  သွဟ်ဏအ်ဂှ် အခိင်လၟုဟ် ညးကော်စ ရှဝါချိလ်ဒ် ရာဒိယုသ် (Schwarzschild radius) မစကာ ပ္ဍဲသိန်ဂုလာ သင်္ချာ (singular)တုဲ ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ လညာတ်မတုပ်သၟဟ် အာင်သတာင် မွဲဒကုတ်ဒကဴရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဗီုလဵု မဂွံသုင်စောဲ သိန်ဂုလာဂှ် မၞိဟ်တအ် ဟွံကၠိုဟ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၂၄ အာရ်တာရ် အိဒ်ဒိန်ဂ်တောန် (Arthur Eddington) တော်ထ္ၜးကဵု ယဝ်ရ သၠာဲထောအ် အရာမပံင်ဗစိုပ်မ္ဂး သိန်ဂုလာဂှ် ကၠေအ်ဗဒန်အာရ၊၊(ဆက်လ္ၚတ် ပ္ဍဲ]), ၜိုန်ဂှ်လေဝ် လညာတ်ဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၃ ဂှ် ဂျတ် လေမာဲတြေ (Georges Lemaître) ထပ် ပသောင်ကလးမာန်ကၠုင် ဒဒှ်ရ ရှဝါချိလ်ဒ် ရာဒိယုသ် ဂှ် ဒှ်အရာ သိန်ဂုလာ မပံင်တောဲ မသက္ကုရုပ္ပ (a non-physical ) မွဲရ၊၊ အာရ်တာရ် အိဒ်ဒိန်ဂ်တောန် ဒုင်သဇိုင် ကုရှဝါချိလ်ဒ် ရာဒိယုသ်တုဲ ပသောင်ကလးလဝ် သၞံင်မၞုံကဵု လျိုင်မဇၞော်တအ် အရာဗီုမဒှ်မာန်တအ်ရ၊၊ ဗွဲပထမ ဒြဟတ် ဓရောတ်ဂှ် ဇၞော်လောန်တုဲ နကဵုလျးကီု တတ်ၜက်အာ ဟွံမာန် နူကဵုလတူဍေဟ်တုဲ ပသာန်လျးဂှ် ဒးဒတုံစှ်ေ လတူဍေဟ် ညံင်ရဴ မတၟအ် မဒတုံစှ်ေ ပ္ဍဲလတူဂၠးတိဏအ်ကီုရ၊၊ ဗွဲဒုတိယ ပယျဵုဇိုင်ဍေဟ်ဂှ် ဇၞော်လောန်တုဲ ပိုတ်စောဝ်စှ်ေ မွဲတဲဓဝ်၊ ဗွဲတတိယ ဒြပ်ဂှ် နွံကဵု ဗလးစက္ကဝါ ဗွဲမဇၞော်တုဲ သၞံင် မၞုံဗဒါဲတအ်ဂှ် မပိုတ်ကၠေအ်ရ၊၊

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၁ သုဗြဟ္မညာန် စန္ဒြာသေခရ် (Subrahmanyan Chandrasekhar) စကာ တဳအဝ်ရဳ အနုမာနတုဲ တော်ထ္ၜး a non-rotating body of electron-degenerate matter above a certain limiting mass (လၟုဟ်ကော်စ Chandrasekhar limit at 1.4 M☉) လညာတ်ညးဂှ် တၞဟ်ခြာဒၟံင် ကုအစာတၞဟ်တအ် ဗီုကဵု အိဒ်ဒိန်ဂ်တောန် တအ်ရ၊၊ (သှ်ေဒၟံင်ညိ သ္ဒးဆက်ချူ)

လကျာ်အင်္ဂလိက် ဂျောန် မိရှလ် (John Michell) ဂှ် ကဵုလဝ်ယၟု သၞံင်ဒမၠု (dark star) တုဲ ပ္ဍဲအခိင် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စဂှ် အစာရုပ္ပဗေဒတအ် ကော်စ ရုပ်ဝတ္ထုမတံင်ဂြဲ နကဵုဓါတ်ဓရောတ် (gravitationally collapsed object)၊၊ အစာချူလိက်သိပ္ပံ မာသဳယျာ (Marcia Bartusiak) စကာနကဵုယၟု ကတိုင်လမ္စံက် (black hole) နကဵုမရံင် ကုဗီုအစာရုပ္ပဗေဒ ရဝ်ဗေရ်တ် ဒိစ်ကေ (Robert H. Dicke) မစကာလဝ် ပ္ဍဲအခိင် သၞာံ ၁၉၆၀တအ် နကဵုမပတောအ်ၜတ် ကု  မဒှ်ဒၞာဲ ကောန်ထံင်တအ် မလုပ်အာတုဲ ဆလအ်လေဝ် ဟွံဂွံတိတ်ကၠုင် ဂျိုင်င်ရ၊၊ 

ယၟုမ္ဂး black holeဂှ် နကဵုလိက် မပ္တိတ်လဝ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်မဂ္ဂဇြေန်ဘဝ ကေုာံ သိပ္ပံ (Life and Science News magazines) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၃၊၊ ကေုာံ အစာပရိုင် မဆေင်ကုသိပ္ပံ အာန် အဳဝေန်ဂ် (Ann Ewing) ပ္ဍဲလိက်ပရေင်ညး ကတိုင်လမ္စံက် ပ္ဍဲဂၠးအကာသ (Black Holes' in Space) ပ္ဍဲကဵု ၁၈ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၆၄ မဗှ်ထ္ၜး ပ္ဍဲကဵု American Association for the Advancement of Science မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵု Cleveland, Ohio.

ဒဳဇြေန်ပါ ၁၉၆၇ အစာဘာတက္ကသိုလ် ဂျောန် ဝဳလာ (John Wheeler) စကာ black hole ပ္ဍဲအခိင် မဖျေဟ်လိက် စနူဂှ်တုဲ မအရေဝ်ဂှ် ပြးဇးအာတုဲ စကာကၠုင် နကဵု black hole ရ၊၊ ကာလ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မကၠာဲလိက်ပရေင် သွက်ဝဳကဳပဳဒဳယာမန် ပ္ဍဲသၞာံ ဨပြဳ ၂၀၁၉ ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုမအရေဝ် ဗီုအင်္ဂလိက် black hole ဂှ်တုဲ ကၠာဲစၠောအ်လဝ် ကတိုင်လမ္စံက် ရ၊၊

ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုရုပ္ပ ပိသာ် ဒြပ်မဿ် (mass)၊ ဓါတ်လလဳ (electric charge)၊ ကေုာံ အင်ဂုလာ မဝ်မေန်တုမ် (angular momentum) ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဒှ်အရာ သက္ကုရုပ်ဝတ္ထုမွဲရ၊၊ ယဝ်ရ အတိုင်လဟီုဏအ် ဒှ်ဍာံမ္ဂး ကာလကတိုင်လမ္စံက် မွဲကုမွဲ စုက်လုက် ရေင်သကအ်မ္ဂး ဍေဟ်ပံင် ဒှ်အာမွဲမာန်ရ၊၊ နကဵုသဘဴဓဝ် ရုပ္ပဗေဒမ္ဂး အရာဝွံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဆဂး သွဟ်ဇေတ်တ်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးဏီရ၊၊

ရုပ္ပတအ်ဂှ် ဒှ်အရာတၟေင်မွဲရ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အရာတအ်ဂှ် ကာလ ဍေဟ်နွံ မ္ၚးကတိုင်လမ္စံက်မ္ဂး ဒှ်အရာမညာတ်ကေတ်မာန်အိုတ်ရ၊၊ ဥပမာ ဓါတ်လလဳ ပ္ဍဲကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ညံင်ရဴဓါတ်လလဳတၞဟ်တအ်ကီုရ၊၊ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ဒြပ်မဿ် မၞုံပ္ဍဲ ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ရံင်နကဵု gravitational analog of Gauss's law မ္ဂး ညာတ်ကေတ်မာန်ရ၊၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု အင်ဂုလာ မဝ်မေန်တုမ်လေဝ် နကဵု frame dragging ဂှ် ၜတ်ကၞာတ်ဂွံဒၟံင်ကီုရ၊၊ 

အရာမွဲမွဲ ယဝ်ရ လုပ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲကတိုင်လမ္စံက်၊ ဆၜိုတ်မလုပ်စိုပ် ဗွိုင်ဍေဟ် (Event Horizon) ဓဝ်ဂှ် အရာဂှ် မဒးကၠေအ်အာ နူကဵုမတ်ရ၊၊ The behavior of the horizon in this situation is a dissipative system that is closely analogous to that of a conductive stretchy membrane with friction and electrical resistance—the membrane paradigm. This is different from other field theories such as electromagnetism, which do not have any friction or resistivity at the microscopic level, because they are time-reversible. Because a black hole eventually achieves a stable state with only three parameters, there is no way to avoid losing information about the initial conditions: the gravitational and electric fields of a black hole give very little information about what went in. The information that is lost includes every quantity that cannot be measured far away from the black hole horizon, including approximately conserved quantum numbers such as the total baryon number and lepton number. This behavior is so puzzling that it has been called the black hole information loss paradox.




#Article 25: ကတီု၊ က (135 words)


ကကတီု ) (Burmese; ငါးနုသန်း၊ ကကတိုး) ဝွံ ဒှ်က မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗဳဇက Schilbeidae မွဲရ။ ကကတီုဝွံ ပ္ဍဲကြုင် ရးအဖရိဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ်တုဲ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ညးကော်စ African butter catfish ရ။ ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက် ကော်ဒၟံင် နကဵုယၟုနာနာသာ်တုဲ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် butter fish, butter barbel, African glass catfish, lubangu, mystus catfish, silver barbel, ကေုာံ silver catfishယၟု နကဵုဘာသာဗၟာ ကကတိုးဂှ် ကၠုင်နူယၟုမန် ကကတီု။ လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မ္ဂး ကော်ဒၟံင် ကဣတီု လေဝ် ဂွံဆဵုကီုရ။

ကကတီုဝွံ ဒှ်ဂကူက ခပှ်ေပှ်ေတုဲ နင်စးကြဴ (adipose fin) မွဲဂှ် နွံတွဵုရ။  ကကတီုဝွံ ဇၞော်စဵုကဵု ဇမၠိင် ၄၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၁၆ ၝောအ်တဲ) မာန်တုဲ လျိုင်နွံ စဵုကဵု ၂၅၀ ဂရာမ်မာန်ရ။ က္ဍိုပ် ကေုာံစး ဍေဟ်ဂှ် နွံအသာ်ဒမျိုင်ဟီဟီတုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် နွံအသာ်သြန်ဗုဗု၊ နင်တအ်ဂှ် အသာ်ဟွံမဲရ။ဗွဲမဂၠိုင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍာ်ပတေက်ကီု သီုဍာ်ဖၞုင် အကြာကြုင် အကြာကၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ဒၞာဲမနွံကဵု ချောဲတၞးဆုတအ်ရ။ ကကတီုဝွံ ဍေဟ်စ ကောန်က၊ စၟစၟောန်၊ ကၞု၊ မသတ်ဆု၊ တၞးဆု၊ ရိုဟ်ဆု၊ အိက်ၚာ်တအ်ရ။ ကကတီုဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဍေဟ်မလေပ်ချဳဓရာင်အာကၠုင် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲမဂၠု ဓယံက်တအ်ရ။ ကကတီု မလေပ်ဖျေဟ်ခၟာဲ ပ္ဍဲအခိင်ဗြဲ အကြာဂိတုသေတ္တေန်ပါ ကဵု အံက်တဝ်ပါ၊ ဍေဟ်တိုန်ဖျေဟ် ပ္ဍဲကြုင် ပ္ဍဲစောဝ်ဂမၠိုင်ရ။ ဇမၠိင်အာယုက်ကကတီုဂှ် နွံဒၟံင် အကြာ ၆ သၞာံ ကဵု ၇ သၞာံ။

ကကတီုဝွံ ပ္ဍဲဍုင်အဖရိက ဗွဲမဂၠိုင် ပ္တိတ်သွံဒၟံင် ကုဍုင်သအာင်တုဲ မဒှ်က မစသုင် အဓိက ပ္ဍဲအဖရိကရ။နဒဒှ် က အကွာရိယာံ (aquarium) မလွဳပကျေဝ် ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲကဠာဒ္ၚောဝ်လေဝ် သွံဒၟံင်ကီုရ။

 




#Article 26: ကထိုန်၊ ဂိတု (180 words)


ဂိတုကထိုန် () ဂှ် ဒှ်ဂိတု မရနုက်ကဵု ဒစာံ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်မန်၊ ဟိန္ဒူတုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဒတုံဒၟံင် ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်ဂရေဂေါရိယာန် ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ကဵု ဒဳဇြေန်ပါရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုကြက္ကဒိန် ဗေင်္ဂလဳ၊ မာဲထိလဳ၊ နဳပဝ်တအ်မ္ဂး နွံပ္ဍဲ ဂိတုမရနုက်ကဵု ထပှ်ရ၊၊ ဝေါဟာရ ကထိုန်ဂှ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် कार्तिक ကာရ်ထိက၊၊ ဂိတုကထိုန်ဝွံ ဟိုတ်နူ မဒှ်ဂိတုကြဴနူ ဥတုဗြဲ ကေုာံ ခမဳသင်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် မသှ်ပဝါတုဲ ဒှ်အခိင် ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် မကၠောန်သဘင်လလးကထိုန်ရ၊၊ 

ကထိုန်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်သံသကြိုတ် ကာရ်ထိက၊ ကြထိက်၊ ကထိုက်၊ ကထိုန်၊၊ ဒုင်သဇိုင် နူသံသကြိုတ်တုဲ နကဵုဘာသာဗေင်္ဂလဳဂှ် ချူ ကာထိက် কার্তিক Kartik၊ ဟိန္ဒဳ ကာတိက कार्तिक Kārtika၊ ဂူဇရတဳ ကာရ်တက် કારતક Kārtak၊ ကာနဒ ချူ ಕಾರ್ತಿಕ၊ သြဒိယာ କାର୍ତ୍ତିକ၊ မာဲထိလဳ कातिक၊ မရထဳ कार्तिक၊ နဳပဝ် कार्त्तिक၊၊ တေလုဂူ కార్తీకం၊ တမိလ် கார்த்திகை၊၊ 

သဘင်အဓိက ပ္ဍဲကဵုဂိတုကထိုန်ဂှ် ဒှ်သဘင်လလးကထိုန် မဒှ်သဘင် မကဵုဒါန်သ္ၚာ ကုလကျာ်မတိတ်နူ ဒဂိုန်ဝှ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲကထိုန်ပေင်ဂှ် ပြိုင်တုတ်သ္ၚာတုဲ ကဵုဒါန် ကုကျာ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဒါန်သ္ၚာပံင်သကူလေဝ် ကဵုပ္ဍဲဂိတုကထိုန်ဝွံကီုရ၊၊ ဒါန်သ္ၚာပံင်သကူဂှ် အလဵုညးတၠဒါန် အာဗဂိန် ကဵုခမဳသင် မွဲမွဲဇကု ဟွံသေင်၊ သ္ၚာတအ်ဂှ် အာဖျေဟ်စွံလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ ဒၞာဲမၞိဟ်မအာကၠုင်အောန်တုဲ ချူစွံလဝ် ＂ဒါန်ပံင်သကူ＂ ရ၊၊ ကုလကျာ် မဆဵုကေတ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် ဒါန်သ္ၚာပံင်သကူဂှ်ရ၊၊ 

သဘင်မွဲပၠန် ဒှ်သဘင်ဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴ နကဵုဘာသာဗၟာ ＂တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်＂ ရ၊၊ သဘင်ဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴဝွံ ပ္ဍဲကဵုအလင်္ကာ ၁၂ ရာသဳခေတ်တြေံဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုမန် ကၠောန်စအောန်ဒၟံင်ညိရောင် ထေင်ကေတ်ရ၊၊ ဆက်လ္ၚတ်ရံင် ပရူသဘင်ဏအ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ သဘင်ဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴ ပ္ဍဲဂိတုကထိုန်ပေင်ဝွံ စေန်ဆက်ကၠုင် နူကဵု အခိုက်ဟိန္ဒူ အိန္ဒိယ မကော်ဂး သဘင်ဗလိ ပြတိပဒါ (बालि प्रतिपदा) မဒှ်သဘင် မပူဇဴဒုင်တၠုင် သၟိင်ဗလိ မကလေင်စှ်ေကၠုင်ဍုင်လိုက်ရ၊၊ သဘင်ဝွံ သဘင်အကာသဒိပ (လျးအကာသ) လေဝ် ညးကော်ကီုရ၊၊ တုဲပၠန် တ္ၚဲကထိုန်ပေင်ဂှ် ပ္ဍဲဂုဇရာဇ် (အိန္ဒိယလပါ်ပလိုတ်)မ္ဂး ဒှ်တ္ၚဲသဘင်သၞာံတၟိ ဝိကြမသံဝစ္ဆဝ်တုဲ သဘင်ဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴဂှ် ကၠောန်တဴ နဒဒှ် သဘင်သၠာဲသၞာံမွဲရ၊၊

ပ္ဍဲမွဲဂိတု နွံ ၂၉.၅၊ ကြက္ကဒိန်တအ် ဖန်ထောအ် နကဵု ဂိတုလ္ၚဵု နွံ ၂၉ တ္ၚဲ၊ ဂိတုလ္ၚဵု နွံ ၃၀ တ္ၚဲ 
စဲ ၂၉၊ ပသာ် ၃၀၊ ဇှ်ေ ၂၉ ဆက်အာ စဵုကဵုအိုတ်၊၊

တၠဂုဏ်အ္စာဝေဒဉာဏ၊ ဇၟန်လိက်မန်တြေံတြဟ် ကေုာံ အလၚ်္ကာမန်ဂမၠိုၚ်




#Article 27: ကနိ၊ တၞံ (321 words)


တၞံကနိ () နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ဗွဲမဓမ္မတာ မကော်စ nipa palm, nipa, mangrove palm ဝွံ လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကောံဗဳဇ Arecaceae တုဲ တမ်မူလ တိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳအိန္ဒိယ ကေုာံ ၜဳပါသဳဖိက် ရ။ ပၞောဝ်ကဵု ဂကူတၞံသတ်ဗြဴဂမၠိုင်ဂှ် တၞံကနိမွဲဟေင် ဒှ်တၞံဂြိုပ်ကရး (mangrove biome) ရ။ တုဲပၠန် ဂကူတၞံဝွံ ဒှ်တၞောဝ်ဗဳဇ Nypaတုဲ ပ္ဍဲလစှ်ေဂကောံ (subfamily) Nypoideae ဂှ် နွံ ဆဂကူဏအ်မွဲဂကူဓဝ်ဂှ်ရ ညးကော်စ ဂကူတၞံမဝ်နဝ် (monotypic taxa) ရ။

တၞံကနိဝွံ နကဵုဘာသာဗၟာ ညးကော်စ ဓနိ ဂှ် ဗွဲစၟတ်ကၠုင်နူ အရေဝ်မန် ကနိ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် အရေဝ်မန်တမၠာ မကော်စ ဓနိ လေဝ် ဒှ်မာန်ရ။ ရံင်နကဵုဝင်မ္ဂး ဂကူမန် ဂွံစုက်လုက် ကုၜဳဍာ်ဖၞုင်ကၠာ နူဂကူဗၟာတုဲ ယၟုတၞံဆု မတိုန် ပ္ဍဲဒေသဍာ်ဖၞုင်တအ်ကီု ကပေါတ်အရပ်အရာ မဆေင်ကဵုၜဳ ပ္ဍဲဍာ်မှာသၟိတ်တအ်ကီုဂှ် ဗၟာတအ် ကေတ်နူမန် နွံဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ။ 

ဂကူယခေင်တအ် ကော်စ တၞံဓနိ ရီအုန်းပင် မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၞံသတ်ဗြဴဍာ် ရ။

တၞံကနိဂှ် တၞးကဵု ထာင်ကနိဂှ် ဒှ်အသာ်သၚေက်။ တၞးကနိဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဂကူထာင် မတုပ်ညံင်ရဴ တၞးသတ်ဗြဴကီုရ။ ဆဂး တၞးကနိဂှ် သၠဍေဟ် ဇၞော်နူတၞးသတ်ဗြဴရ။ ထာင်ကနိဂှ် စဵုကဵု ၉ မဳတာ (၃၀ ပေ) သၠုင်မာန်ရ။ ထာင်ကနိ ဒၞာဲသကုတ်လပါ်သၟဝ် မဒှ်တၞံဍေဟ်ဂှ် ဇၞော်ဒၟံင်တုဲ ညးကော်စ ဒဳကနိရ။ ကဴကနိဂှ် တိုန်ကၠုင် နူက္ဍိုပ်ဍေဟ် အကြာဒဳတအ်တုဲ နွံကဵုအသာ်ဍာ်မိတ်၊ ဗကေတ်ရ။ ကဴဍေဟ်ဂှ် ပတိတ်ကဵု သတ်မၞုံသၞေက်မကြံင် မွဲမွဲမ နွံတၟာ ၂၅ ဇြေန်ဒဳမဳတာတုဲ နွံကဵု ခနိင်ရ။

တၞံကနိ တိုန် ပ္ဍဲတိကတာၜဳၜတ်တ် ကေုာံ ဒၞာဲဍာ်လပှ်ဟွံသကာတ်မြဟ်တအ်ရ။ တၞံကနိဂှ် ဒၞာဲဍာ်မစိုပ်မာန်တအ်ဂှ် မဍေဟ်ဟဳအာတုဲ မလေပ်တိုန်မာန်ကီုရ။ ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပြင်ၜဳ ကေုာံ ကြုင် မနွံ ပ္ဍဲၜဳပါသဳဖိက် နူဍုင်အိန္ဒိယ စဵုကဵုစိုပ် တကအ်ပါသဳဖိက် ရ။ ပ္ဍဲမွဲမွဲသၞာံ ယဝ်ရတိကှ် ဟွံလအ်မ္ဂးလေဝ် ဍေဟ်ဂျိုင်မာန်ကီုရ။ တၞံကနိဂှ် ဒှ်တၞံမတိုန် ပ္ဍဲဒေသဍာ်ဖၞုင်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဍာ်ဖၞုင်မအောန်တအ်ဂှ် ဍေဟ်တိုန်စ ဟွံခိုဟ်ဒှ်မာန်ရ။ ညးတအ် ထေင်ကေတ် တမ်မူလဍေဟ် ကၠုင်နူ ဒေသဟာဲနာန် (Hainan region) နူဍုင်ကြုက်၊ တကအ်ရယုကျု (Ryukyu Islands) ဘင်္ဂလာဒေသ် (Bangladesh) အိန္ဒိယ၊ သိရိလင်္ကာ၊ တကအ်အာဒမာန် ကေုာံ နိကဝ်ပါ၊ မန်ဗၟာ၊ ကာမ္ဗောဒဳယာ၊ သေံ၊ ဗိယေတ်နာမ်၊ ဗောရ်နေယဝ်၊ ဂျာပါ၊ မလုကု၊ မလေရှာ၊ ဖလိပိန်၊ သုလဝေသဳ၊ သုမတ္တရာ၊ the Bismarck Archipelago, New Guinea, the Solomon Islands, the Caroline Islands, Queensland, ကေုာံ the Australian လပါ်သၟဝ်ကျာတအ်ရ။ ပါဲနူဒေသတအ်ဏအ်တုဲ ပ္ဍဲနိဂျေနဳယျာ (Nigeria)၊ the Society Islands of French Polynesia, the Mariana Islands, Panama, ကေုာံ Trinidadတအ်လေဝ် တိုန်ဒၟံင် နကဵုသဘာဝကီုရ။

ဍုင်ဂျပေန် ပ္ဍဲတကအ် အာဲရိအဝ်မဝ်တာ Iriomote Island ကေုာံ တကအ် ဥချဳဗနရိ (Uchibanari Island)တအ်ဂှ် ဒှ်ကၞောတ်ပယျဵု မပြးချာဲတိုန်မာန် ပ္ဍဲလပါ်သၟဝ်ကျာရ။

တၞးကနိဂှ် ထပက်သၠတုဲ ကၟဳသ္ၚိ စဵုဗဒင်။ တၞးကနိဂှ် ဟိုတ်ဟွံဒးစၟတုဲ မံင်လအ် စဵုကဵုပိသၞာံ မြဴသာ်ဝွံ ဂးလဝ်ရ။ တၞးကနိဂှ် တာန်ကၠံက်၊ တာန်နလေဝ် ဂွံကီုရ။ ထာင်ကနိ ကေုာံ ဒဳကနိကှ်ကှ်ဂှ် စံင်ပအှော်။ 

ပ္ဍဲတကအ် Roti ကဵု Savu ဂှ် ဒဳကနိဂှ် ဍာ်ကနိဂှ် ညးဖျုင်ကၠိက် ပ္ဍဲအခိင်ကညင်။ ညးတအ်ဟီု ဖျုန်ကၠိက် ဂွံရှ်ခိုဟ်။ တၞးကနိၜတ်တ်ဂှ် ပသၠသၟူၜံက်။

ပ္ဍဲဍုင်မန်၊ ဍုင်ဖလိပိန်၊ ဍုင်မလေရှာ ကေုာံ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကဴကနိဂှ် ညးတအ်ရပ်တုဲ ပတိတ်ဍာ် မကော်ဂး ဍာ်ကနိရ။  သတ်ကနိၜတ်တ် ကၠာဍေဟ်ဟွံကြံင်ဂှ် စ နွံကဵု ရှ်ဍာတ်။ ဗီုရပ်ဍာ်ကနိဂှ် ကၠာသတ်ကနိ ဟွံကြံင်က္ဍင်ဂှ် နူကဵုသတ်ဍေဟ် ၜတ်စှ်ေၜိုတ် တြဴၝောအ်တဲတုဲကုတ် တုဲမ္ဂး ဍာ်ဍေဟ်ဂွံတိတ်ဂွံဂှ် ဒှ်ကမေအ်ဖဍိုန်လဝ်ဍေဟ်ရ။ ဍေဟ်ကဝ်အာမ္ဂး ဍာ်ဟွံတိတ်ရ။ တုဲမ္ဂး ဍာ်စတိတ်ကၠုင်ရ။ ဍာ်မတိတ်ကၠုင်ဂှ် ဒုင်ကေတ် နကဵုဍေင်ဒုန်၊ ဍေင်ပလာသတေတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပလင်ဂွံရ။ မွဲတ္ၚဲမ္ဂး အာဗက်ဍာ်ဍေဟ် ၜါအလန်။ ဇၟာပ်ဇကုမအာကေတ်ဍာ်မ္ဂး ပ္ဍဲတၞုင်ဂှ် ရေက်တၟိ ကရဳကရဳ ၜိုတ်ကဝက်သေန်ဒဳမဳတာ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဍာ်မတိတ်လဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူခြပ်ကှ်အာတုဲ ပထေင်ဍာ်တိတ်ဍေဟ် ကၟာတ်အာမာန်ဂှ်ရ ဒးရေက်ကဵုတၟိရ။ မွဲမွဲတဝ်မ္ဂး ရေက်ဂွံစဵုကဵု ၃၀ တ္ၚဲဒှ်ရ။ တုဲမ္ဂး တၞံကနိဂှ် ဍေဟ်စပတိတ်ကဴ/ဇဝ်တၟိပၠန်ရ။ 

ဍာ်ကနိမတိတ်ကၠုင် နူတၞံဍေဟ်ဂှ် နွံရှ်ဍာတ်ရ။ တၞဟ်နဂွံဂွံ ကြံင်င် ညံင်ဂွံကတင် သုင်ဂွံဗၜူဂှ် ဒးစုတ်လဝ် ပ္ဍဲဍေင် မဟွံကြာတ်လဝ်တအ်ဂှ်ရ။ 




#Article 28: ကဗျ (1035 words)


ကဗျ () (မအရေဝ်ကဗျ ဝွံ ကၠုင်နူသံသကြိုတ် နူတံ ကဝိတာ တုဲ ဗီုပါဠိ ကဗျ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၟန်ချူ၊ ပ္ဍဲသဳလက္ခန်ဂှ် ပံက်လဝ်ပွံက် (ဋဳကာ) ကဝဳနံ ဣဒံ ကဗျံ၊ ကဗျဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာအစာကဝိတအ် မချူလဝ်) ဝွံ ဒှ်ဂကူလိက်ပတ် မချူဇန်လဝ် နကဵုကဆံင်အရေဝ်ဘာသာ မသၠုင် မၞုံကဵု ရမ္သာင်ကာရန် မလျတ်၊ မၞုံကဵု ဥပစာလင်္ကာ၊ မၞုံကဵုအဓိပ္ပါယ် မလှဲလးရ၊၊

ကဗျဏအ်ဂှ် ကောန်မၞိဟ်တအ် စဇန်ကၠုင် နူကဵုအခိင်မလအ်လကာဖာ နူကဵုခေတ်ကၠာဝင် မဇန်လဝ် ကဗျသွက်ဂွံဗက်လၟ နူကဵုခေတ် ကၠာကောန်မၞိဟ်တအ် ဟွံဂွံတိတ် နူအဖရိကဏီရ၊၊ ကဗျမဗှ်ဗၞုဟ်ဂုဏ်ကျာ်၊ မပတိုန်စရာဲဂုဏ် သၟိင်တၠ ကေုာံ ကဗျမလဟိင်မှောဝ်ဇဴတအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵုခေတ် မွဲဒမြိပ်ဝင် အေန်ပါယာနိလေ (the empires of the Nile) မဒှ်ဒတန်ဒၟံင် မွဲဒမြိပ်ကြုင် နိဂေရ် Niger ကဵု ဝေါလ်တ Volta ရ၊၊ ကဗျကၠာအိုတ် မချူလဝ် နကဵုလိက် မဂွံဆဵုကေတ် နူအဖရိက ပ္ဍဲလိက်ပိရမေတ် (Pyramid Texts)ဂှ် ဒှ်နူကဵု ဘဳသဳ ၂၅ ဗွဝ်ကၠံတေအ်တုဲ လိက် ဂါထာသုန်ဒါဲတာ (Epic of Sundiata) ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ကဗျပ္ဍဲနန် မၞိဟ်မတီဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်မွဲကီုရ၊၊ ကဗျနူကဵု ရးအာရှလပါ်ပလိုတ် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂါထာဂိလ်ဂမး (Epic of Gilgamesh) မချူလဝ် နကဵုဘာသာသုမေရိယာန် (Sumerian)၊၊ ကဗျတြေံနူကဵု ယူရေသဳယာန် (ယူရောပ်အာရှ)ဂှ် ဒှ်ဒွက်ရှိဂျေန် ကြုက် (Chinese Shijing) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒှ်ဂါထာလိက်ဗေဒသ် သံသကြိုတ် ဂါထာဇောရောဨသတြိယာန် (Zoroastrian Gathas)၊ ဂါထာဟေဟာမေရိစ် (Homeric epics)၊ ဂါထာဂရိတ် အဳလိဒ် (Iliad)ကဵု သြဒါဲသေယ် (Odyssey) တအ်ရ၊၊ ဂွံဆဵုကေတ် ကဗျဂရိတ်တမၠာ မဒှ်ကဗျ အာရိသတဝ်လေတ် (Aristotle's Poetics) မချူလဝ် ဗီုကဵု ကဗျ အကြာလဟီုညး၊ ကဗျအကြာ လဝေင်ဇာတ်၊ ဒွက် ကေုာံ ကဗျ ပ္ဍဲဂလာန်ဓရိုင်ညးဂှ်ရ၊၊ ကြဴနူဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် နကဵုဗီုပြင် ကဗျ လင်္ကာစှ်ေစှ်ေရ၊၊

ပ္ဍဲကဗျမန်ဂှ် ညးပါ်လဝ် လဒက်ကာရန် သီုဖ္အိုတ် နွံ (၉) ဂကောံ၊ ဥပမာ - လဒက်ကာရန် နကဵုအက္ခရ် ၜါမ မွဲယတိ ဒှ်ဂကူကဗျ မွဲဂကောံ၊ မွဲဂိုဏ်တုဲ ဂကောံဂှ် ညးကဵုလဝ် ယၟု (ရ) ဂိုဏ်၊ ပိအက္ခရ် မွဲယတိ ဂှ် ဂှ် ညးကော်စ (ဂ) ဂိုဏ် မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ် နူၜါမွဲယတိဂှ် စဵုကဵုစိုပ် စှ်မ မွဲယတိတုဲ သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲကဗျမန် တိတ်ဒှ်အာ ဂိုဏ်ဒစိတ်ရ၊၊ 

ယၟုဂိုဏ်တအ်ဂှ် ညးဒုင်သဇိုင် ကုမအက္ခရ်ဗျဉ် လၟေင်သ္ၚိအင်ပိဋကသင်္ချာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံတုဲ ခုတ်ပ္တန်လဝ်ရ၊၊ ဥပမာ (ရ) ဂိုဏ် ၜါအက္ခရ် မွဲယတိ၊၊ ၂ နွံပ္ဍဲပၞောန် မတဝ်ကု (ရ) တုဲ ရဂိုဏ်၊ (ဂ) ဂိုဏ် ပိအက္ခရ် မွဲယတိတုဲ မတဝ်ကဵု ဂၞန် (၃) အက္ခရ် (ဂ)နွံ တုဲ ညးကဵုလဝ် ယၟု(ဂ)ဂိုဏ်၊၊ မုဟိုတ် ဟိုတ် ဟွံကဵု ယၟု ဍ၊ ဗ၊ လ တုဲ မရုဲကေတ် အက္ခရ် (ဂ) ဂှ် ဟွံတီကေတ်ရ၊၊ စှ်အက္ခရ်မွဲယတိဂှ် ညးကဵုလဝ်ယၟု (ပၞ)ဂိုဏ်ရ၊၊ ပ ဂှ် မတုပ်ကဵု (၁)၊ န မတုပ်ကဵု (၀) ပ/၁+န/၀ = ပၞ/၁၀၊၊  

သၞောတ်ဂိုဏ်(၉) ဂှ် ညးဇန်လဝ် ကဗျ ဗီုဏအ်ရ၊၊

ဂိုဏ်ဒစိတ်ကၠာ အဲထံင်ထာဂၠိုင် တိုင်ဂၞပ်ဂညိ

ယမုဆန်စိ အဒိနဲကၠာ ဗီုမှာသမိတ်

ဆမတိုန်စိုတ် နဗဗိုတ်ညာဏ် သ္ဇိုင်သာဒါန်ပ္တိတ်

ရာဒွက်စိုပ်သိတ် ပ္တိတ်နင်တုဲပျး ထၜးဗီုညိ၊၊

ရ ဂ ဝ မ  စ ဆ ဇ ဓ  ပနရေင်ဂ္ညိ

ရၜါ ဂပိ ဝဂ္ညိပန်တုန် မမသုန်သၟတ်

စဂှ်တရဴ ဆသွဴသတ္တ ဇဂိုဏ်သ္ဍာံအတ်

ဓဒစိတ်သၟတ် ပၞဗၞတ်ဒသ မွဲမွဲယတိ၊၊

ရံင်ကဵု ကဗျလတူဝွံၜါပိုဒ်ဂှ်တုဲ မဝေါဟာရ မကော်စ ပ္ဍဲကဗျဂှ် ပိုဲတအ် ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊ 

ယတိ၊ ဒၞာဲမပါ်အဝဲဂကောံအက္ခရ်၊ 

ပိုဒ်၊ ဒၞာဲကာရန်ကဗျ မအိုတ်မွဲ၊

ဒွက်၊ ကဗျမွဲပိုဒ် ဟီုဂွံရ၊၊ ဝေါဟာရ ဒွက်ဏအ် ကၠုင်နူကြိယာတမ် ဒက်၊ အရာမဒက်ပကောံလဝ်မွဲဂှ် မွဲဒွက်ရ၊၊ ဝေါဟာရဏအ် စကာပ္ဍဲ ဒွက် ပ္ဍဲဂဳတဂၠိုင်တုဲ စၞးမွဲဒွက်ဂှ် စကာကဗျ မွဲပိုဒ်ရ၊၊

ၜါအက္ခရ် မွဲယတိ၊ ပိယတိ မွဲပိုဒ်၊ ပန်ယတိ မွဲဒွက်၊၊ 

(ကဗျ မန်တြေံ)

ဗၠိုင်သ္ကိုပ် ကသိုပ် သဓောံ

ၜိုဟ်ဇျောံ ကရောံ သမၞိင်

သၟိက်ဇူ ဇၞူသွိုဟ် သ္ပိုဟ်ဂၞိင်

ဟွံလှိင် ဒွိင်သၟုက် ဇြဟောံ၊၊

ပိုဒ်ပထမဂှ် ညးချူလဝ် ဗီုသၞိင်(ဆု)မၞုံကဵု ဗၠိုင်ဂၠိုင်င်တုဲ ကသိုပ်လျစှ်ေဒၟံင်၊ နွံကဵုတၞးမသဓီု/ဓောမ်ဒၟံင်ရ၊၊ ပ္ဍဲပိုဒ်ဒုတိယဂှ် ညးချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် သတ်မဂွံဇူဒီု သၟဝ်တၞံဂှ်ရ၊၊ သၟဝ်သၞိင်ဆုဂှ် ဒဒှ်ရ ၜိုဟ်ဇျောမ်/ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ၊၊ ပိုဒ်တတိယဂှ် ချူလဝ် အၚောပ်စိုတ် မိက်ဂွံဇူ ပ္ဍဲသၞိင်/သမၞိင် မဟီုလဝ် ဗွဲလတူဂှ်ရ၊၊ ပိုဒ်စတုတ္ထဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဗီုဒုင်စသိုင် ဒဒှ် တိက်ဟွံလှိင်၊ ဂြိုဟ်ချဳသၟုက်ဒၟံင် ဒီုဒီု၊ တုဲ စိုတ်ဇြဟောံ ဒၟံင်ရ၊၊ 

ကဗျဝွံ ဍိုက်ပေင်ကဵု ရှ်သာကဗျကွေဟ်တုဲ မလုပ်လၟိဟ် လိက်ပတ် မွဲရ၊၊ နကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင်နာနာ အဓိပ္ပါယ်နာနာ ကံက်ကေတ်ဂွံရ၊၊ သမၞိင်/သၞိင်ဂှ် နဒဒှ် ဥပစာလင်္ကာမွဲ ညးစကာလဝ် ပ္ဍဲကဗျဏအ်ရ၊၊ ပၟိက်ညးမိက်ဂွံဟီုဂှ် မၞိဟ်မွဲမွဲ ဂွံဒှ်သၞိင် သွက်ညးဂမၠိုင် မဂွံဇူခိုဟ်၊ မဂွံဗဒဗဒါဲခိုဟ်ရ၊၊ ဥပစာလင်္ကာ သမၞိင် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် မၞိဟ်ပိုဲနွံပၟိက်ဂှ် ပိုဲစုတ်ကေတ်ဂွံရ၊၊ မိမ၊ အစာ၊ က္ဍိုပ်သကိုပ်၊ တၠကမၠောန်၊ သမ္ဘာ၊ တၠသ္ၚိ၊ သကအ်ရဲ၊ ကောန်ဇာတ်တအ်ဒှ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပိုဲတအ် စုတ်ဂွံရ၊၊ အရာမခိုဟ် ပ္ဍဲကဗျဏအ်ဂှ် သၞိင်ဆၜိုတ်ဏအ်ဓဝ် ဟီုဟွံသေင် သီုဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် သမၞိင်ခိုဟ်မ္ဂးဂှ် ဗီုလဵုရောကီုရ၊၊ ဗၠိုင်သကိုပ် မၞုံကဵုဗၠိုင်ဂၠိုင်င် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ယဝ်ရဒးဟီုကဵုမၞိဟ်မ္ဂး လညာတ်ဒးလှဲလး ဒးညာတ်ဒိုဟ်ဇဳသာ်၊၊ ကၞာင်ဗၠိုင်တအ်ဂှ် သ္ဒးကသိုပ်သဝ်လျဒၟံင်ရောင်၊၊ အရာညးမိက်ဂွံဟီုဂှ် သ္ဒးနွံကဵု စိုတ်မသဝ် ဒးကလင် အရေဝ်ညးဂမၠိုင် ပၟိက်ညးဂမၠိုင်၊၊ သဓောံ/သဓီု ဟီုဂှ် ဒးနွံကဵု ပရေင်စဵုဒၞာ ကုညးတၞဟ် ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဒးဍိုက်ပေင်ကဵု လညာတ်ညာဏ်ပညာရ၊၊ ကုသၞိင် (ဝါ) ကုပူဂိုလ် ဗီုဏအ်ဟေင် ဒှ်မၞိဟ်မိက်ဂွံဇူသၞိင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပၟိက်အစာကဗျဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ စၟဳဒၟံင် ဒၞာဲသွက်ဂွံဗဒဗဒါဲမွဲမွဲ ဟီုဂွံရ၊၊ 

ကဗျ မန်တြေံ နကဵု (ရ) ဂိုဏ် မွဲပၠန်

မတ်ဗြဲ ဍိုက်ချေဟ် သြဲဒြေပ်

လမိုင် ဗိုင်ကြေပ် တိုန်ကၠီု

ဂဂဵု ယာန်ဖံ ကြဵုကြီု

သိက်ပ လမျီု ဟီုလေပ်၊၊

ပိအက္ခရ် မွဲယတိ၊ ပိယတိ မွဲပိုဒ်၊ ပန်ယတိ မွဲဒွက်၊၊ 

(ကဗျမန်တြေံ) 

အၚပ်ၜိုပ် သၟိက်စိုပ်ရ လစဂွိုင်

အၚပ်ထိုင် ဂၠိုင်မှောအ်မှဴ ပ္ကဴပဒၟ

အၚပ်ဇၟူ သၟိက်ဇူရော နိရောဓ

အၚပ်မ ဆနာဲမွဲ ပ္ဍဲစိုတ်ဂၠိုင်၊၊ 

ပသောင်ကလး

အၚပ် ဂှ် တ္ၚဲဏအ် ပိုဲချူ အၚောပ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပၟိက်မိက်ဂွံဂွံ ဗွဲမလောန်ရ၊၊ ပိုဒ်ပထမဂှ် အၚောပ်ၜိုပ်မ္ဂး မိက်ဂွံမံင် ပ္ဍဲကဵု ကၟာလစ၊၊ ပိုဒ်ဒုတိယဂှ် အၚောပ်ထိုင်/သာဲ မိက်ဂွံ ဇာပ်မဴ ဍာ်ပ္ကဴဒကှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက် ကျာ်ဇၞော်ဝေဒဉာဏ ဂှ် မှောအ်မှဴ ဂှ် ညးတက်လဝ် ၝောအ်ၝဴ ရ၊၊ မ မိက်ဂွံကဵုပ္တိတ် ရမ္သာင်သာတုဲ ကွက်လဝ် ဟ (မှ) ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ဒးဗှ် မောအ်မဴ နကဵုရမ္သာင်သာ၊၊ ပိုဒ်တတိယ ဂှ် အၚောပ်စိင်ဇၟူမ္ဂး မိက်ဂွံဇူ ပ္ဍဲတၞံဇြဲသုံ (နိရောဓ ဗီုပါဠိ)၊၊ ပ္ဍဲပိုဒ် စတုတ္ထဂှ် အၚောပ်မ မဂွံအဓိပ္ပါယ် အၚောပ်ကောဗၠာဲ ဆနာဲမွဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဆမိမွဲ ပ္ဍဲစိုတ်နွံဂၠိုင်၊၊ ပ္ဍဲပိုဒ်ဏအ် ကျာ်ဇၞော်ဝေဒဉာဏ ညးကေတ်လဝ် (အၚပ်မ ဆနာဲမွဲ ၝဲဒေအ်ဂၠိုင်)၊ ညးဆက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲပြကိုဟ်ကဗျပကိဏ္ဏက ဂှ် (အၚပ်မ ဆနာဲမွဲ ကောမြဲဂၠိုင်)၊ ပ္ဍဲလိက် ပြကိုဟ်ကျာ်သြဳမန်ဂှ် (အၚပ်မ ဆနာဲမွဲ မသ္ၚောဲဂၠိုင်)၊၊ ရံင်ကဵု အဓိပ္ပါယ်ကဗျတုဲ ပ္ဍဲလိက်ဏအ် စကာလဝ် မူဘာပြာန် (အ္ၚပ်မ ဆနာဲမွဲ ပ္ဍဲစိုတ်ဂၠိုင်)ရ၊၊ 

ကဗျဝွံ ကၠိုဟ်အဓိပ္ပါယ်လောဲဒၟံင်ရ၊၊ ပၟိက်အစာကဗျဂှ် ပရေင်ဓဝ်ဆာန်ဂှ် ပတုပ်လဝ် ဥပမာ ၜိုပ်မ္ဂး ဒးစိုတ် ကၟာလစ၊ ထိုင်သာဲမ္ဂး ဒးစိုတ်ပကဴ၊ စိင်မ္ဂး ဒးစိုတ် သၞိင်ဇြဲသုံတုဲ ဒဒှ်ရ ကောဗၠာဲမိက်ဂွံမံင် ကရောမ် ဒေအ်ဗြဴဂှ် ဒှ်သဘာဝလိုက်မွဲရ၊၊ အရာမတတ်ၜက်ထောအ် ပရေင်သဘာဝ မပသ္ၚောဲထောအ် ကောဗၠာဲ နူကဵုမိဇြဟာန်ဂှ် ဒှ်အရာသဘာဝမွဲ ဟွံသေင်၊ ပကဵုညံင်စိုတ် ဂွံဇြသ္ၚောံ ညံင်စိုတ်ဟွံဂွံမိပ်မွဲရ၊၊ 

ကဗျဗွဲသၟဝ်ဝွံ နာဲတၟးဖၠင် ဇန်လဝ်တုဲ ဖ္ဍောတ်ဗှ်လဝ် ပ္ဍဲ ရမ္သာင်ဖဍောတ်ကဗျမန် အလန်ပထမ ပ္ဍဲဂိတုခ္ဍဲသဳ (၁၄) မံက် သၞာံ ၁၃၈၀ ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု၊ ဂၠံင်ၚာင်ဒဵု၊ ဟဝ်တေဝ်ရာမည၊၊ သီုဖအိုတ် ညးချူလဝ် ထပှ်ဒွက် ပန်ဒွက်ဂှ် ပ္တိုန်ထ္ၜးဏာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊

ကဝေင်ဆာန် ဇြဟာန်မွဲ အဲဗှ်သၞာ

ပိုဲညးၜါ တက်ကျာလဝ် သၟဝ်တၞံဆု

ဇိုင်တၞအ်ဂြုန် စၟခုန်ကြမ် ပ္ဍဲဗ္တမ်ဂၠု

ခိင်က္တဴအု ဂၞုရာင်ဂေါဝ် မောဝ်သာသာ၊၊

အဲဏအ်ဝါတ် ဒါတ်စၚဴ ဂၞဴဂွံပေင်

ညံင်ဂွိုအ်အေင် ဟွံပၠေင်အ္ခိင် ဝိဝိင်မံင်

သွက်ဒေအ်ဆာန် ကောဂ္စာန်ကၠောန် ကၟောန်ဂံင်င်

မင်စၟဳမံင် ပယံင်ညိ မိဟွံအေင်၊၊

ဟိုတ်နူဝါတ် ဗြာတ်သတ်ဗြဴ ဗ္ဇဴခမ်သဳ

ဒေအ်မင်စၟဳ တ္ၚဲသဳဏအ် ဟွံလအ်ထေင်

ကၠုင်အာတ်ဏောင် မိဍောင်သၞံင် ဂွံပံင်ဟေင်

မိပ်တိဒ္စေင် တ္ၚဲတၟေင်ဂှ် ဒှ်သက်သဳ၊၊

ဗိုက်ဂၠိက်ဓၠိင် ပူထၟိင်က္ဍိုပ် စိုပ်ဂ္တသ္ၚိ

ဗွိုက်လ္တက်တၟိ တိထံက်က္ၜံင် ဂံင်ကၠုင်အာတ်

ယိုက်နင်ဓုပ် ဂအုပ်ထဝ် ဂြောပ်လဝ်ယာတ်

မိဂွံညာတ် အာတ်ခအဟ် ဒှ်တၠသ္ၚိ၊၊

ပန်အက္ခရ်မွဲယတိ၊ စှ်ၜါအက္ခရ် မွဲပိုဒ်၊ ပန်ပိုဒ် မွဲဒွက်၊၊ ကဗျ (ဝ) ဂိုဏ်ဂှ် မန်ပိုဲ ချူစဂၠိုင်ကွေဟ်အိုတ်ရ၊၊ နကဵု (ဝ) ဂိုဏ်ဏအ်ဂှ် အခိုက်ဂၠိုင်ကဵုသာ်ဂှ် အစာကဝိမန်ပိုဲ ချူကၠုင်ရ၊၊ ပၞောဝ်အခိုက်တအ်ဂှ် ဆန်တလောတ်အိန် (ဣန္ဒာဝံသာ)၊ ဆန်တဝါက်ဇိုင်ချေဟ်၊ ဆန်တဝါက်ဇာဒိသိုင် ဒှ်တမ် နွံမဂၠိုင်ကဵု အခိုက်ရ၊၊ 

(ကဗျမန်တြေံ)

ကောန်ၜါစောဟ်အဴ စဴပန်ကၠံသ္အး စးဒစာံလ္ၚီ၊

ဂေါဝ်ဂပ်ခပ်သဳ ညးမတီသ္ဇိုင် ပြကိုဟ်ပိုင်ခြာ၊

စရာဲနာဲအဲ ညံင်နဲအာဒိ ရုပ်ဝိသာခါ၊

လအ်အာဂေါဝ်အာ သာဓာရာင်ဆာဲ ဂေါဝ်ဆောံမှာဲဏီ၊၊

ကဗျဝွံ ရံင်ကဵုပိုဒ် တတိယ ＂စရာဲနာဲအဲ＂ဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ အစာကဗျဂှ် ညးဇန် ပတိုန်လဝ်စရာဲ မိဇြဟာန်ညး ဒဒှ်ရ မၞုံကဵု ရုပ်သာ်မကျေဝ်ဂေါဝ် ၜိုန်ရ အာယုက်ဇၞော် ကလိဂွံကောန် စဴ စေက်ကီုလေဝ် ရုပ်သာ်စရာဲကျေဝ်ဒၟံင်ဖိုဟ်၊၊ တုဲပၠန် ဆရုပ်သာ်သၟး ကျေဝ်ဟွံသေင် သီုလေပ်လိက်ပညာ ညံင်ဂၞကျာ်ဝိသာခါရ၊၊

မသုန်အက္ခရ် မွဲယတိ၊ စှ်သုန်အက္ခရ် မွဲပိုဒ်၊ ပန်ပိုဒ် မွဲဒွက်၊၊ 

(ကဗျမန်တြေံ)

ဍိုန်ဍိုန်လိုန်သောပါန် ကွာန်ကွာန်တွာ်ဟာန်အာ ၜါၜါဟွံခြာသာဲ၊

ညံင်ညံင်ရလေနာဲ ဟာဲဟာဲလပဂၠာန် ဌာန်ဌာန်ဇိုန်ကျာ်ဘာ၊

သိုက်သိုက်ဂွံဒရီု ဍီုဍီုဟီုဗမက် ညေံညေံဗ္ဒက်သိုန်အာ၊

ညာတ်ညးသီုၜါၜါ ဗဟ်ဗဟ်မခြာသ္ဍး ဖတ်ဖတ်ချိုတ်သၟးနာဲ၊၊ 

ကဗျဝွံ ဟိုတ်မဇန်လဝ် အက္ခရ်ကဆီု ၜါၜါ၊ ဥပမာ ဍိုန်ဍိုန်၊ ကွာန်ကွာန်၊ ၜါၜါ၊ ဒှ်တမ်တုဲ ဇၟာန်ကဝါန် ညးကော်စရ၊၊ ကဝါန် ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ၜါၜါ၊ မွဲဆောရ၊၊ 

ပိုဒ်ပထမဂှ် ＂ဍိုန်ဍိုန်လိုန်သောပါန်＂ကွာ်တိုန် ကၞိန်သောပါန် သိုက်သိုက်၊၊ ＂ကွာန်ကွာန်တွာ်ဟာန်အာ ၜါၜါဟွံခြာသာဲ＂ ဂှ် ညးၜါကွာ်ကၠုင် ကဝါန်ဝါန်ကဵုတောဲဆော၊၊ 

ပိုဒ်ဒုတိယဂှ် ＂ညံင်ညံင်ရလေနာဲ ဟာဲဟာဲလပဂၠာန် ဌာန်ဌာန်ဇိုန်ကျာ်ဘာ＂ဟီုကဵုမၞိဟ်တြုဟ်ဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ဒှ်ဌာန်ကျာ်ဘာတုဲ ဇိုင်တဲလ္ပဂၠာန်ရ၊၊ 

ပိုဒ်တတိယဂှ် ＂သိုက်သိုက်ဂွံဒရီု ဍီုဍီုဟီုဗမက် ညေံညေံဗ္ဒက်သိုန်အာ＂ဂှ် ဟီုဓရီုသိုက်သိုက်သာသာ ဍိုန်ဍိုန်ဍောတ်တ်၊ ＂ညေအ်ညေအ်ဗ္ဒက်သိုန်အာ＂ ဗ္ဒက် ဂှ် ဆိုက်ဗ္ဒက်၊၊

ပိုဒ်စတုတ္ထ မဒှ်ပိုဒ်လက္ကရဴအိုတ် ＂ညာတ်ညးသီုၜါၜါ ဗဟ်ဗဟ်မခြာသ္ဍး ဖတ်ဖတ်ချိုတ်သၟးနာဲ＂ဂှ် ပၟိက်အစာကဗျဂှ် ညးချူလဝ် ဒဒှ်ရ ညးဂွံညာတ်ကေတ် ညးတၞဟ်ၜါၜါ မွဲဆော မတိုန်ကၠုင် ဘာကျာ်တုဲ ညးချပ်စိုပ်အာ ဇြဟာန်ဆာန်ညး မသာဲခြာသ္ဍးလဝ်တုဲ ဒုင်စသိုင် ညံင်ကဵု မဒးချိုတ်အာကီုရ၊၊ ဗှ်ကဗျဏအ် ချပ်ညာတ်အာ အခိုက်ကဝါ်ပၞာင်မန် ဗီုဝုတ်တ်ဗၠာဲဗၠာဲ ၜါၜါမွဲဆော မကွာ်တိုန်အာကဵုကျာ်ရ၊၊ ရံင်ကဵု မအရေဝ် သောပါန်တုဲ အစာကဗျဂှ် ညးရံင်ကဵု ဒၞာဲဗီုကျာ်မုဋ္ဌော(မုဟ်တဴ)၊ ကျာ်လ္ဂုင်တအ်တုဲ မချူဇန်လဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊

တြဴအက္ခရ် မွဲယတိ၊ စှ်ဒစာံအက္ခရ် မွဲပိုဒ်၊ ပန်ပိုဒ် မွဲဒွက်၊၊

(ကဗျမန်တြေံ)

အသံဖံမေဃဝါန် လတူဍာန်အကာသ အဇလဝါစက်သြန်၊

အၚပ်ဖံထဝ်မုက်ပန် အခိုက်ဒသန်ဒသဝ် အၚပ်ဖံထဝ်စမၠး၊

အဒိတံသၞာံဂွာံဗြဲ အကးသၠောဲဂဒေက်က္ဍဝ် အၚဝ်ဂြောပ်လဝ်ထဝ်ဂၠး၊

အၚပ်မိတ်ဗဝဝ်လျး အရေဝ်ဟွံဂးကဵုမ အၚဝ်ဂၠိုင်ဟောံဇြသန်၊၊

ပိုဒ်ပထမ ＂အသံဖံမေဃဝါန် လတူဍာန်အကာသ အဇလဝါစက်သြန်၊＂အသံဖံ(ထဗိုန်) သၟိင်ဗြဲမေဃဝါန် လတူဂၠံအကာသတေအ်ဂှ် အဇ(တုပ်သၟဟ်)ညံင် ဇုက်လဝါ စက်သြန် (ညံင်ဇုက်လလဳ/ဆေဝ်ပၠေဲ) ရ၊၊

ပိုဒ်ဒုတိယ ＂အၚပ်ဖံထဝ်မုက်ပန် အခိုက်ဒသန်ဒသဝ် အၚပ်ဖံထဝ်စမၠး၊＂ဆက်ချူဏာ ပရူရမ္သာင်ဖံ သၟိင်ဗြဲမေဃဝါန်ရ၊၊ 

ပိုဒ်တတိယ ＂အဒိတံသၞာံဂွာံဗြဲ အကးသၠောဲဂဒေက်က္ဍဝ် အၚဝ်ဂြောပ်လဝ်ထဝ်ဂၠး၊＂ဂှ် အဒိတံသၞာံ ပ္ဍဲအခိင်တမ်သၞာံ ဗြဲဂူတုဲ အလုံမွဲသၠောဲဂၠးအကးဂှ် ဗြုက္ဍဝ်ဒၟံင် ညံင်ရဴ ညးကၠုင်ဂြောပ်လဝ် ညးကီုရ၊၊ ညးဂှ် ညးပတိုန်စလဝ် ဇကုညး ထဝ်ဂၠး ရ၊၊ ရံင်ကဵု ထဝ်ဂၠး တုဲ ဒဒှ်ရ မပစၞး ညးဗြဴမွဲ ဟီုဂွံရ၊၊

ပိုဒ်စတုတ္ထ ＂အၚပ်မိတ်ဗဝဝ်လျး အရေဝ်ဟွံဂးကဵုမ အၚဝ်ဂၠိုင်ဟောံဇြသန်၊၊＂ပ္ဍဲပိုဒ်ဏအ်ဂှ် အစာကဗျ မိက်ဂွံဟီု အၚောပ်စိုတ်ညးရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ဇကုညးဂှ် ညးပတိုန်စလဝ် ＂ဗဝဝ်လျး＂မဂွံအဓိပ္ပါယ်＂ဂအုံလျး＂ ＂ဂအုံထဝ်＂ အဓိပ္ပါယ်တုပ်ကဵု ထဝ်ဂၠး ကီုရ၊၊ ＂အရေဝ်ဟွံဂးကဵုမ အၚဝ်ဂၠိုင်ဟောံဇြသန်＂ ဟီုဂှ် ဒဒှ်ရ ဟွံဂွံဟီုကဵု ကောဗၠာဲ၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ဟွံဂွံကဵု သွဟ်ဆာန် ကုကောဗၠာဲဂှ် ဒးဒုင်စသိုင်ဟောံဇြ ဗွဲမဂၠိုင်သန် ညံင်ကဵုအလုံမွဲဂၠးအကးမွဲ ကၠုင်ဂြောပ်ဍိုက်လဝ်ညးကီုရ၊၊ 

ထပှ်အက္ခရ် မွဲယတိ၊ ၜါစှော်မွဲအက္ခရ် မွဲပိုဒ်၊ ပန်ပိုဒ် မွဲဒွက်၊၊

ပြာန်မောဝ်လှောဝ်အနာင်ဍောင်သ္ဇုင် ဂမုင်ပ္ဍးဗဇးတမာဲ ထိုင်သာဲဂၠာဲဇာပ်ကသဝ်၊

ဝိဗလဲလမိုင်ဇြထဝ် လမဝ်ပၠန်ဗဒန်တဏး အကးပ္ဍီုဗြဲပလီုသြေင်၊

မ္ၚူဍုဟ်ဆက်ဗက်သာမရာင် ဂဒေအ်ဂွာင်တာင်ကအ်လဒု ဥတုမိပ်ဗနိပ်တ္ကအ်ကြေင်၊

ကာလဂှ်ဗဟ်ဣၚုဟ်ဟေင် မွဲဇရေင်ကေင်မခြာဂွီု လမျီုဟာရာစိုတ်သ္ဇက်လဝ်၊၊

ဒစာံအက္ခရ် မွဲယတိ၊ ၜါစှ်ောပန်အက္ခရ် မွဲပိုဒ်၊ ပန်ပိုဒ် မွဲဒွက်၊၊

သၠဆုသၠာပ်သၠာပ် ကျာဗယာပ်ချဳ ညာတ်သၠဆုချဳ ကၞုဲစမှဳကောန် ကၟဳလင်ဟေဝ်ယောန် ဍောန်ဝေင်ဗြိပ်ဗြိပ်၊

တတ္ထောယက္ခ တသိုင်စပြိပ် မာတ်မဗနိပ် ပြိပ်ဂွံစဏ ဒြေပ်အာယောန်ထ ပ္ဍဲကၞာင်ဆုကဝ်၊

တတ္တောဂစက် ဗမက်ကမၠေဝ် ညာတ်မကမၠေဝ် လင်ဟေဝ်ကော်ဒိုဟ် မာတ်လင်ဟေဝ်ဒိုဟ် ထိုင်တသိုင်ဒြဝ်၊

တ္ၚဲသဝ်ပလိုတ် ရာစိုတ်သ္ဇက်လဝ် ဒၞာဲပိုဲမဒ္ၚောဝ် ညးက္ဍဝ်ပလီု ဟိုတ်စိုတ်လီုက္ဍင် ဒးဒေင်က္ၜိပ်ပ်၊၊ 

ကဗျဝွံ နူလိက်မွဲကုမွဲ အရာတၞဟ်ခြာ နွံဒၟံင်ညိညရ၊၊ 

ကဗျဝွံလေဝ် ညံင်ကဗျမန်တြေံတၞဟ်တအ်ကီု တင်အဓိက ညးမိက်ဂွံဟီုဂှ် ညးစွံလဝ် ပ္ဍဲကၞောတ်ကဗျရ၊၊ ပထမပိုဒ်ဂှ် ညးချူလဝ် ပရူကျာပိုက်ကၠုင် တၞးဆုဒှ်သၠာပ်ပ်တုဲ ကၞုဲတအ် ကၟီတအ် လင်ဟေဝ်တအ် ဖေက်တုဲ ဗက်ဂၠာဲကောန်ဇကုရ၊၊ ဒုတိယပိုဒ်ဂှ် ဗီုဂစက် ကဵု ပြိပ် ပၠံင်စတုဲ ပြိပ်ဂွံဏာ တုဲကၞာင်ဆုကဝ်၊၊ တတိယပိုဒ်ဂှ် လင်ဟေဝ်ကော်ပဒေါအ် ကဵုဂစက် ဒြဝ်၊ ဂစက်ဒေါအ်တုဲ ထိုင်သာဲ ပၠံင်ကေတ်ဏာထောအ် ဒြဝ်ဂှ် ပၠန်၊၊ စတုတ္ထပိုဒ်ဂှ် တ္ၚဲသဝ် တ္ၚဲပၠိုတ်အာရ ဟိုတ်နူညးတၞဟ်ပလီုတုဲ ဗီုမိက်ဂွံဒှ်ဂှ် ဟွံကတဵုဒှ်တုဲ စိုတ်ဒးလီုရ၊၊

ဒစိတ်အက္ခရ် မွဲယတိ၊ ၜါစှ်ောထပှ်အက္ခရ် မွဲပိုဒ်၊ ပန်ပိုဒ် မွဲဒွက်၊၊ 

ကျာ်မွဲဒယဟ်ပြာထာ သာရကဝ် မဏ္ဍကဝ် ကယဝ်မြဟ်ဒှ်ကျာ်ၜါ ဝရကဝ်ကၠာ ကျာ်နာဲသာပြာကတ်ပိ၊

ကဝ်သာရမဏ္ဍဆာဲ နာဲဗောဓိ ကျာ်ပန်ဂ္ညိ သိဒ္ဓိမြဟ်ဒယဟ်ကၠံင် ဟံင်သတ်အဴ ဖျဴနိဗ္ဗာန်လောန်လောန်ဟေင်၊

ဘဒြကဝ် အသဝ်လောန်လစောန်ဂုန် ကျာ်မသုန် မနွံဂုန်ၜတ်ဟမာန် နိဒါန်ကဝ် ကယဝ်မြဟ်တဝဟ်တၟေင်၊

ဗြီုရံင်မွဲဒကဟ် ဒဒဟ်တၟေင် ဗြီုခုတ်စွံဟေင် လမေင်ဒဒှ်ကျာ် လမာ်ကဝ် အံသဝ်ဒယဟ်ဂၠိ၊၊

စှ်အက္ခရ်မွဲယတိ ၃၀ အက္ခရ် မွဲပိုဒ်၊ ပန်ပိုဒ် မွဲဒွက်၊၊

ကျာ်မွဲယဝ်သ္ဒဟ်ကၠာ ဂးသာရကပ္ပ ကျာ်ၜါမဏ္ဍ သမ္ဗုဗုဒ္ဓတွဟ်လဝ် ကျာ်ပိဝရကဝ် အသဝ်ဒယဟ်ပြာ၊

ကဝ်ရကျာ်သ္ဒဟ်ပန် ဂးသာရမဏ္ဍာ ကျာ်သ္ဒဟ်မသုန်ကၠာ ဂးမှာဘဒြကဝ် အစာတဝဵုလဝ် ယၟုကဝ်ကျာ်မဒှ်၊

ကဝ်သုန်အာရောင်ဂၠိုင် ကဝ်ကျာ်သ္ဒဟ်သ္ဇိုင်သန် ဂွံဂတာပ်ကျာ်ပၠန် သ္ဇိုင်သန်နူဂှ်တုန် ကဝ်ပိုဲဝွံနွံဂုန်သီုကျာ်မသုန်မြဟ်၊

ဇဖန်နာဲတအ်မြာ သာသနာကျာ်လၟုဟ် ဒါနမှတ်လဖဟ် ဂွံမြဟ်ဗွဲဂတ သ္ဂောအ်ဆဵုမေတ္တယျ ယဿဘောဂမြာ၊၊ 




#Article 29: ကမ်နိရာဲ (470 words)


ကဗျ ကမ်နိရာဲ ဝွံ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မဇန်လဝ် သွက် ရမ္သာင်ဖ္ဍောတ် ကဗျမန် ပ္ဍဲဂိတုခ္ဍဲသဳ (၁၄) မံက် သၞာံ ၁၃၈၀ (25 August 2018) ပ္ဍဲဟဝ်တေဝ်ရာမည၊ အရာပ်ၚာင်ဒဵု ဍုင်မတ်မလီု ရ၊၊ နကဵုအလဵုဇကုပူဂဵု အာတိုန်ဖ္ဍောတ်ဟွံမာန်တုဲ ညးမစဳဇန်သဘင်တအ် ဖန်ဇန်လဝ် သွက်ညးမနွံဌာန်ဇမ္ၚောဲတအ် ညံင်ဂွံဗှ် နကဵုရုပ်ဗဳဒဳယောရ၊၊ ကဗျဂှ် ဒှ်ကဗျ(ဝ)ဂိုဏ်တုဲ ဇန်လဝ် နကဵုဆန်တဝါက်ဇိုင်ချေဟ် ရ၊၊ ကမ်နိရာဲဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကမ်တ္ၚ ကမ်လဴ ရ၊၊

အဲမၞိဟ်ဇာတ်မန် ဆီဇာတ်မန်ဍာဲ ဇာတ်မန်ဍာဲတၟး
အဲကၠိုဟ်တီကၠး ဝင်တီကၠးလဝ် တီကၠးဒဵုချိုတ်
တၞင်သဳသရက် ဒဵုသရက်ပယျဵု သရက်ပယျဵုထ္ပိုတ်
တီလဝ်ပ္ဍဲစိုတ် ပ္ဍဲစိုတ်ဗဗိုန် ဗိုန်ပ္ဍဲစိုတ်ကၠး၊၊

ဗ္လးကမ်နိရာဲ ဒၞာဲနိရာဲဍုန် နိရာဲဍုန်ဌာန်
ပိုဲဒက်ဗဒိုပ် ဒက်ဗဒိုပ်ကွာန် ဗဒိုပ်ကွာန်မန်
ကေတ်ဒၞာဲသၠုင်ခိုဟ် တိသၠုင်ခိုဟ်ဇၞး သၠုင်ခိုဟ်ဇၞးနန်
ဗွဲစၟတ်ဨကန် ဨကန်နိရာဲ ဒၞာဲဨကန်မႝာန်၊၊

ပ္ဍဲ နဲဇန်ကဗျမန် နကဵုဂိုဏ် သီုဖအိုတ် နွံဒစိတ်ဂိုဏ်ဂှ် ကဗျဏအ် ချူလဝ် နကဵု(ဝ) ဂိုဏ်ရ၊၊ (ဝ)ဂိုဏ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ပန်အက္ခရ် မွဲယတိ၊ ပိယတိ မွဲပိုဒ်/ပၞောန် (၁၂ အက္ခရ် မွဲပိုဒ်)၊၊ ပန်ပိုဒ် မွဲပိုဒ်ကဗျ ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိုဏ်မန် သီုဖအိုတ်ဂှ် ကၞောတ်ပိုဒ် ပထမ ကဵု ကၞောတ်ပိုဒ် စတုတ္ထဂှ် ကာရန်ဒးတုပ်တုဲ ကၞောတ်ပိုဒ် ဒုတိယ ကဵု ကၞောတ်ပိုဒ် တတိယ ဂှ် ကာရန် ဒးတုပ်ပၠန်ရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ဂွံသမ္တီလောဲသွာတုဲ ညးဟီုစ (တံင် ဝ စ နံင်)၊၊ 

ပ္ဍဲ (ဝ)ဂိုဏ်ဂှ် အခိုက်ဇၟန် နွံဂၠိုင်ကဵုဗီုပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဗျ ကမ်နိရာဲဂှ် မအက္ခရ်ၜါမ မွဲဒွန်ဂှ် ကဆီု ပိပိအလန် ညံင်ရမ္သာင်ဇိုင်ချေဟ်တုဲ ညးကော်စ ဆန်တဝါက်ဇိုင်ချေဟ် (ဝါ) ဇၟန်တဝါက်ဇိုင်ချေဟ် မကဵုလဝ်ယၟု ဗီုပါဠိ အဿပဒဆန် ရ၊၊

ပ္ဍဲပိုဒ်ဏအ် စကာလဝ် နကဵုပူဂဵုပထမ မတွဟ်ဂး ＂အဲ＂၊၊ မဆေင်ကဵု ပူဂဵု ဇၟာပ်ပ်မၞိဟ် မဗှ် ကဗျမွဲမွဲတအ် ဂှ်ဟေင်ရ၊၊ ပိုဒ်ပထမဂှ် ညးမိက်ဂွံ အဲ ဂှ် ညးဂှ်ရော အဲဒးတီလဝ်ရ၊၊ ပိုဒ်ဒုတိယဂှ် တၞောဝ်ဗဳဇဇကု တၞောဝ်ဝင်ဇကုဂှ် ဇကုဒးတီကၠးလဝ်ရ၊၊ ပိုဒ်တတိယဂှ် တိဍာ် အရာ ညးမဒှ် အဲ မပိုင်ပြဳလဝ် နွံဗီုလဵုဂှ် ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ၊၊ ပိုဒ်စတုတ္တဂှ် အရာမဗၟံက်လဝ် လတူတအ်သီုဖအိုတ်ဂှ် အဲ ဂှ် ကလေင်ဗဗိုန်လဝ် ပ္ဍဲစိုတ်ကၠးကၠးရ၊၊ သရောပ်ဖအိုတ်ဂှ် အစာကဗျ မိက်ဂွံဟီု ဇကုဇကုဂှ် ညးဂှ်ရော၊ ဇကုဒးတီလဝ်ကၠးကၠး၊ ပ္ဍဲအရေဝ်ဘာသာအင်္ကလိက် Identity၊၊ ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒမ္ဂး ပွမတီ Identity ဇကုဇကုဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ရိုဟ်ကၞက်ဘဝ မၞိဟ်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲကဗျဏအ် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မိက်ဂွံဟီု ကဵုဂကူမန်တအ်ရ၊၊ ဇကုဒှ်ဂကူမန်၊ ဝင်ဂကူဇကု ဒဒှ် ဇကုမကေင်ပိုင်လဝ် နူတၞင်သဳ ဒဵု ဍုင်သရက်ဂှ် ဇၟာပ်ကောန်မန်တအ် ဒးတီလဝ် ကၠးကၠး ဗိုန်န် ပ္ဍဲကောန်တၟအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ပူဂဵုဂကူမန်တအ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲကဗျဏအ် ညးစကာလဝ် ပိုဲ၊ ညးမိက်ဂွံဟီု Identity ဂှ် မဆေင်ကဵုပူဂဵုမွဲမွဲ၊ ဇၟာပ်မၞိဟ်မွဲမွဲတအ်ဂှ် တုပ်တုဲ ကလေင်ပံင်ကောံတုဲ မဒက်ပ္တန်ပတိုန် နဒဒှ်ဂကောံ (ဝါ) ဂကူ၊၊ ပိုဒ်ပထမ ＂ဗ္လးကမ်နိရာဲ ဒၞာဲနိရာဲဍုန် နိရာဲဍုန်ဌာန်＂ပိုဲတအ် မင်ဒုင်စဵုဒၞာဒၟံင် ညးတၞဟ်မကၠုင် ဗတိုက်ပိုဲသၟး ဟွံဂွံရ၊၊ ပိုဲဒး ဗလးဏာ ကမ်နိရာဲ (ကမ်လဴ)ပိုဲ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် ပိုဲဒးအာဗတိုက်ရောင်၊၊ ပိုဲဟွံအာဗတိုက်မ္ဂး ဒြပ်ပိုဲဂှ် ပိုဲကလေင်ဂွံ ဟွံမာန်ရ၊၊ ပိုဒ်ဒုတိယ ဂှ် ဒၞာဲနိရာဲမဍုန် မစကာလဝ် နကဵုဥပစာလင်္ကာ ဒၞာဲပိုဲမသီဗတိုက်ဂွံလဝ်တအ်ဂှ် ပိုဲဒက်ဗဒိုပ်ကွာန်မန် ညံင်ဂွံခိုင်ကၠိုက်၊၊ ပိုဒ်တတိယ ဂှ် ညးမိက်ဂွံဟီု ပိုဲဒးဗတိုက်အာဂတဂှ်ပၠန်၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ညးစကာလဝ် ဥပစာလင်္ကာ တိသၠုင် ရ၊၊ တိသၠုင်ဏအ်ဂှ် ကွတ်ပညာပိုဲကီု၊ လညာတ်ညာဏ်ပိုဲကီု၊ နဲကဲပိုဲကီု ဒးသၠုင် ဒးတၟေင် ဒးခိုဟ် နူသၞပိုဲတအ်ရောင်ဂှ် ညးမိက်ဂွံသ္ဂးရ၊၊ ပိုဒ်စတုတ္ထ ၊၊ ＂ဗွဲစၟတ်ဨကန် ဨကန်နိရာဲ ဒၞာဲဨကန်ရာမာန်＂ဂှ် အရေဝ်ဍန်တုဲ ဂလာန်မိက်ဂွံဟီု နွံတၟာဂလိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ဨကန် ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်ပါဠိ ဨကန္တ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒးဒှ်ဟေင်၊ ဒးဂွံဟေင်၊၊ ဒၞာဲဒတန် သွက်ဂကူမန် ဗွဲစၟတ်ဨကန္တ ဂွံသှ်ေတန်တဴမာန်ဂှ် နကဵုနဲပၞာန်ဒုင်ဂှ် ကလိဂွံ ဟွံမာန်၊ ဨကန်နိရာဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် စကာလဝ် နဒဒှ် ဥပစာလင်္ကာ ပၞာန်ဗတိုက်၊ နကဵုနဲ ပၞာန်ဗတိုက်ဟေင် ဒၞာဲသွက်ဂကူမန် ဂွံသှ်ေ ဂွံတန်တဴအာ ဗွဲဓာန်ဂတမာန်ရ၊၊ 

သရောပ်တုဲ ဟီုမ္ဂး ပၟိက် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မိက်ဂွံဟီု ပ္ဍဲကဗျဏအ်ဂှ် ဇၟာပ်ကောန်မန်တအ် ဇကုဒှ်ဂကူမန် မဒှ်ဂကူ မၞုံကဵုဝင်၊ ဍုင်ဏအ် နူတၞင်သဳ ဒဵုသရက်ဂှ် ဒှ်လဝ် တိဍာ်အာဲကၟာဲပိုဲရ၊၊ တိဍာ်တအ်ဏအ် ဂွံကလေင်စိုပ် တဲပိုဲပၠန်၊ ဂကူပိုဲ ဂွံကလိဂွံ ပေါဲအံင်ဇၞးမာန်ဂှ် နကဵုနဲပၞာန်ဗတိုက် မတွဟ်ဂး တိဍာ်ဍုင်မန် ဒၞာဲဂကူမန် ဟွံမဲတအ်ဂှ် အာရာန်ကေတ်၊ သြိုင်သ္ၚိ ခၞံအရာပ်ကွာန်မန်တုဲ ပခိုင်လဝ် ညံင်ဂွံခိုင်၊ နကဵုပညာ လညာတ် စိုတ်ဓါတ် မသၠုင်နူညးတၞဟ်ဂှ် ဆက်သီကေတ်အာရ၊၊ ဂကူမန် မဒှ်အာဗၟာတအ် ညံင်ညးတအ် ဂွံတီ ဂွံဒုင်ကေတ် ညးတအ်လေဝ် ဂကူမန်တုဲ ညံင်ညးတအ် ဂွံကဵုဒြဟတ် ကုကောန်ဇာတ်ညး ဗ္တောန်အရေဝ်မန် လိက်မန်ဂှ် ပိုဲတအ် ဒးဆက်လုပ်ပေါဲဗတိုက်ရ၊၊ အလဵုဇကုညး ဟီုအရေဝ်မန် ဟွံလေပ်ကီုလေဝ် ယဝ်ရ ညးဒုင်ကေတ် ညးလေဝ် ဒှ်ဗဳဇဂကူမန်တုဲ ညံင်ညးတအ် ဂွံကဵုဒြဟတ် ကောန်ဇာတ်ညးတအ် ဂွံဟီုအရေဝ်မန်ပၠန်ဂှ် ပိုဲဒးလုပ်ပေါဲဗတိုက်ရ၊၊ ယဝ်ရ ပိုဲတအ် ဆက်စကာအာဒၟံင် နကဵုပၞာန်ဒုင်သၟးမ္ဂး ဂကူပိုဲ လအ်ကဵုပြဟ် ဒးကၠေအ်ကၠက်ဟေင်ရ၊၊ 

ကဗျဝွံ ၜိုန်ရ မဟီုလဝ် နကဵုပရေင်ဂကူမန်ကီုလေဝ်၊ ပရေင်ဂကူမန်ဂှ် နဒဒှ် ဥပစာလင်္ကာမွဲ ပိုဲကေတ်တုဲ သွက်ပေါဲဗတိုက်ဘဝ မတွဟ်ဂး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်အံင်ဇၞး ကုပူဂဵုမွဲမွဲလေဝ် ကံက်အဓိပ္ပါယ် ဂွံကီုရ၊၊ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် မုဇကုမိက်ဂွံဒှ်ဂှ် ဇကုဖန်ဗဒှ်ပတိုန် တင်ဒုင်ကေတ်ဇကုတုဲ ဒၞာဲဇကုမိက်ဂွံစိုပ်၊ ကဆံင်ဇကု မိက်ဂွံစိုပ်ဂှ် ညံင်ရဴပၞာန်ကီု ဒဒိုက်တအ် ဒုင်ခဳတုဲ ဂစာန်ညံင်ဂွံတတ်ၜက်၊၊ အရာဇၟာပ် မကလိဂွံလဝ်တုဲတအ်ဂှ် ပခိုင်ကၟောန်လဝ်တုဲ ကေတ်ဒၞာဲတိသၠုင် (ဝါ) နကဵုသတ္တိ၊ ဗျတ္တိ၊ ပညာ မသၠုင်ဂှ် ဆက်အာ ဂတဂှ်ပၠန်၊၊ ဘဝဇကု ညံင်ဂွံသၠုင်တိုန်အာ မွဲကဆံင်တုဲ မွဲကဆံင်ပၠန် နကဵုရိုဟ်ကၞက်ခိုင်င် လုပ်အာ ပေါဲဗတိုက်ဘဝညိ ဗီုဏအ်လေဝ် ဒှ်ဂလာန် နူအစာကဗျကီုဂှ် ကံက်အဓိပ္ပါယ် ဂွံကီုရ၊၊

မအရေဝ် နိရာဲဂှ် ပ္ဍဲမန်တအ် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် စကာအောန် ကြပ်ဟွံဆဵုရ၊၊ မအရေဝ် နိရာဲဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်သၠရိုတ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် ကမ်တ္ၚ၊ ကမ်လဴ ရ၊၊

နူ ဇာတ်သုဝဏ္ဏသာမ် ပ္ဍဲအခန် သၟိင်ဗြဟ္မဒတ္တ ပန်စုတ် သုဝဏ္ဏသာမ်ဂှ်

လၟဂွံမိင် ကွိင်ပါင်ရှဟ်သာ၊ ညးပလံင်ဖျဴ တရဴခန်လွာ၊ မိပ်စိုတ်စရိုတ် ဍောင်ၜိုတ်ဟဲအာ၊ လၟမိစ္ဆာ ခါဂှ်ပတ်၊ တိုန်ဍိုက်စးကၠာ မှာဗောဓိသတ်၊ တ္ရဂြင်တၟာဲ ကံနိရာဲချတ်၊ ဗောဓိသတ်ဗၠာဲ နာဲပြာသာတ်ရတ်၊ ဂါံကွာ်လျတ် မှတ်တရဴဍာန်၊ လျလျဍိန်န် နာဲဒတိုန်ညာန်၊ ဇၞတ်တ်မအာ ကြာဂြိုပ်ဓိဝါန်၊ ထောံဝါဂွံဂြိုပ် ထောံဂြိုပ်ဂွံဝါ၊ မှတ်ပ္ၚောံဍာန် သမာန်မစဴ

နူလိက်ဘိမ္မာကလံကျာ်

သၟီဗြီုမဒတ် ဂၞတ်ကြဳဇှ်၊ တိတ်ဂေင်ဝေင်ကီု ဂြိုပ်ဒဵုဇီုဇြဟ်၊ သၟီညာတ်အဲဗြဴ ရုပ်သ္ဍဴဒယှ်၊ ဒဒိုက်စိုတ်ဂှ် က္တဵုဒှ်လောန်ကာဲ၊ သၟီတၠညး ဗလးနိရာဲ၊ ပန်စုတ်ကောသၟတ် ကၞတ်စရာဲ၊ ကောလောတ်ဒလာဲ ချိုတ်ဒၞာဲဂှ်ရ၊ အဲလကိုတ်ဘဲ ပဝ်ဒဴကမၠ




#Article 30: ကမၠင်မေတ္တာ (990 words)


ကမၠင်မေတ္တာ () ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်အရာ မပကီုပရာပ် ပျဲပျာံ လတူ ကောန်ၚာ်တအ် မွဲဗီုကီုရ၊၊ အဓိပ္ပါယ်ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ကောန်ၚာ်မွဲ တဟင်တဟောဝ်ဒၟံင် မေတ္တာဟာ၊ ကလိဂွံဒၟံင် မေတ္တာ နူကဵု မိမတအ် ပေင်င်ရဟာဂှ် မိမတအ် ဒှ်မၞိဟ် မကဵု သ္ဂုတ်သွာတ် ဟွံသေင်၊ ဂကောံမၞိဟ် ညးမလ္ၚတ် ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မကဵုသ္ဂုတ်သွာတ်ရ၊၊ အရာမဖန်ကဵုမာန်ဒၟံင်ဖိုဟ် ဟွံဖန်ကဵုဟေင် ဒှ်အရာ ဝတ်မိမဟွံဍိုက်ပေင် (Parental failure) လတူကောန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပရေင်ဒိုက်ဂတ် ကေုာံ အရာမကလိဂွံမာန် ဟွံမဲတအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မရနုက်ဗပေင်ကဵု ကုကောန်ဇာတ် ညးတအ်ဟွံမာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂွံစၟတ်သမ္တီ ကမၠင်မေတ္တာဟာ ဟွံကမၠင်မေတ္တာဟာဂှ် ဒးလ္ၚတ်အကာဲအရာ ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်ဂှ်ကၠာရ၊၊

ကမၠင်မေတ္တာဂှ် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် မလ္ၚတ်ပါ်ပါဲ ပရေင်မၞိဟ်အောန် ဗီုကဵု ဍုင်ဝါတ်တ်ဂမၠိုင် သီုကဵု ဍုင်မန်ဗၟာဂှ် ဂွံတီကေတ်မာန် ဂွံကၠိုဟ်ကေတ်မာန် အောန်ကွေဟ်ဟ်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံစွံအာရီု လတူကိစ္စဏအ်အိုတ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် စိုပ်အာ ကဆံင် မပျဲပျာံ ကောန်ၚာ် မပ္တံကဵု ပွမၜုင်တက်၊ ပွမကဵုအေင်ပုင်၊ ပွမဒးဒုင် သိပ်ဂၠိပ်မေထုန် ကုမိမတအ် စိုပ်အာ ကဆံင် မဒးဒုင်ပကီုပရာပ် ကဆံင်ကၞောတ် ဗီုဏအ်ဟေင် မၞိဟ်တအ် စွံအာရီုညိညကီုရ၊၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ဍုင်ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ဗီုကဵု ဍုင်မန်ဗၟာဂှ် မိမၜါဂှ် ပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲအဝေါင် အနန္တဂုဏ် (၅)သာ်တုဲ အရာမိမတအ် မကလိလောန် လတူကောန်ဇာတ် ၜိုတ်ဒးရးရမ္ဂး ဟွံညာတ်ကေတ် ဒုဟ် လတူမိမတအ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲဍုင်မစွံအဓိက ကုအခေါင်ဇၟာပ်ပ်ပူဂိုလ် ကေုာံ မစဵုဒၞာ အခေါင်ကောန်ၚာ် ဗီုကဵုဍုင်ယူရောပ်ဂမၠိုင် ကေုာံ အမေရိကာန်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူမိမတအ် ဝတ်မိမလီုလာ် လတူကောန်ဇာတ်၊ ဟိုတ်နူ ကမၠင်မေတ္တာတုဲ ကောန်ၚာ်တအ် အလဵုအသဳသီဏာတုဲ ထပိုတ်ထောအ် အဆက်မွဲအာယုက် ကုမိမကောန်ၚာ်တအ် နွံဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ကုကောန်ၚာ် ကမၠင်မေတ္တာတအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု အန္တရာဲ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်စိုတ် ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် အလုံမွဲဘဝမာန်ရ၊၊

ကမၠၚ်မေတ္တာ ဟီုဂှ် မုရော၊ မဒှ်ဗီုလဵုမ္ဂး ဂွံစၟတ်သမ္တီ ကမၠၚ်မေတ္တာရောဂှ် ဒှ်အရာ မလောဲသွာမွဲ ဟွံသေင်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲအရာမလွဳလွတ် ကောန်ၚာ်ဂှ် မွဲဂကောံမၞိဟ်မွဲ ကုမွဲ၊ ပ္ဍဲဍုင်မွဲ ကုမွဲ ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ၊၊အတိုင်လ္ၚတ်သုတေသနမ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ကမၠင်မေတ္တာဝွံ ဍေဟ်ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရေင်ပကီုပရာပ်၊ ကေုာံ ပရေင်ဖျုတ်ဗဒေက် ကောန်ၚာ်တအ်ရ၊၊  ကမၠင်မေတ္တာဂှ် ဟိုတ်မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအရာဝတ်မိမ ဟွံဍိုက်ပေင် လတူကောန်ဇာတ် ကေုာံ ရနုက်ဗပေင်ကဵု အရာမၞုံပၟိက် အဓိကသဇိုင် ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် မဒးဒုင်ပဒၟံင် မဇ္ဇျဟ် အဆက်ဆက်တုဲ နူကဵု ဌာန ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် (ယူကေ) (Department for Education and Skills (United Kingdom) ပံက်လဝ် ပွံက် ကမၠင်မေတ္တာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊

... the persistent failure to meet a child's basic physical and/or psychological needs, likely to result in the serious impairment of the child's health or development. Neglect may occur during pregnancy as a result of maternal substance abuse. Once a child is born, neglect may involve a parent or carer failing to provide adequate food, clothing and shelter (including exclusion from home or abandonment); protect a child from physical and emotional harm or danger; ensure adequate supervision (including the use of inadequate care-givers); or ensure access to appropriate medical care or treatment. It may also include neglect of, or unresponsiveness to, a child's basic emotional needs.

...တင်နွံပၟိက်သဇိုင် သွက်ကောန်ၚာ်မွဲ မဆေင်စပ် ကုပရေင်စိုတ်ကီု သီုကဵု ပရေင်ခန္ဓကာယဂှ် နကဵုဍာ်ဇမၠိင် ဟွံကလိဂွံတုဲ ဍိုန်လျကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်ကောန်ၚာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ကမၠၚ်မေတ္တာ ကော်ခဴစရ၊၊ ကမၠၚ်မေတ္တာဂှ် ကတဵုဒှ် နူအခိင်ကောန်ၚာ် မၞုံပ္ဍဲဂဝ်ဂၞဴ ဟိုတ်နူ(မိ)ဂှ် စကာဂဥုဲၜူမာဲ၊ ကာလကောန်ၚာ် သၠးတိတ် နူဂၠံဂဝ်တုဲ ဟိုတ်နူမိမၜါ (ဝါ) ညးမမင်မဲကောန်ၚာ်ဂှ် ဟွံဖန်ကဵု စၞစ၊ ဗွိုက်လတက် ကေုာံ ဌာန်ဒတန် (သီုကဵု ပွမထဍေင်ပ္တိတ် နူသ္ၚိ နမကဵုဒုဟ်ဒဏ်)၊ ဟွံစဵုဒၞာကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်ဂှ် ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဲအန္တရာဲ မပကဵု ညံင်ခန္ဓကာယ ဂွံဂိကီု သီုကဵု ပရေင်စိုတ် ညံင်ဟွံဂွံမိပ်လဟိင်၊ ဟွံဒၠောအ်ဗတောန် စၞောန်ထ္ၜးကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်မွဲ ဂွံကၠိုဟ်ခၠင်၊ ဟွံလွဳလွတ်ကဵု ယဲတအ်ရ၊၊ ကမၠၚ်မေတ္တာဂှ် ဟိုတ်နူ ပွမဟွံစွံအာရီု ဟွံပဂရုတုဲ ကတဵုဒှ်ကီုရ၊၊

ကမၠင်မေတ္တာဂှ် (ပရေင်ပကီုပရာပ် နကဵုစိုတ်) မြဴသာ်ဝွံလေဝ် ညးကော်ဟီုစကီုတုဲ မပံက်လဝ်ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဒဒှ်ရ မဟွံဖန်ဇန်ကဵု အရာမၞုံပၟိက် သွက်ကောန်ၚာ်မွဲ ပ္ဍဲအရာမဆေင် ကဵုပရေင်ခန္ဓကာယ၊ ပရေင်စိုတ်၊ ပရေင်ပညာ၊ ပရေင်ဂဥုဲဇဗ အရာကောန်ၚာ်မွဲ မၞုံပၟိက်ရ၊၊ ဗီုပြင် ကမၠင်မေတ္တာဂှ် မပ္တံကဵု - ပွမကဵု ကောန်ၚာ်တအ် ဆဵုညာတ် ပရေင်ပကီုပရာပ် (ဟွံသေင်မ္ဂး) ပရေင်ကယျာန်ဓဝါတ် ဒှ်သေက်ဇဵု ၜုင်တက် ရေင်သကအ် အကြာမိမၜါ  ကဵုဒှ်၊ အကြာမၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တၞဟ်တအ် ကဵုဒှ်၊ ပရေင်ပကီုပရာပ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင်တအ်ဂှ် ဟွံစွံအာရီု ဟွံစဵုဒၞာကဵု ကောန်ၚာ်တအ်ကီု၊ ပွမဟီုလက်ဆဴ၊ ပွမဟီုပျုက်ပဒက် ကောန်ၚာ်၊ ပွမဟွံစဵုဒၞာ ကဵုဒၞာဲဂီုကၠီု ကုကောန်ၚာ် ကေုာံ ပွမဟွံဗိုင်ထ္ၜလဘာ် ပရေင်စိုတ်စရိုတ် ကောန်ၚာ်၊ ပွမထ္ၜးကဵုကောန်ၚာ်တအ် ကုအရာမထ္ၜးဟွံထေက်

ပွံက် ကမၠင်မေတ္တာ ဂှ် နွံနာနာသာ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်မွဲကဵုမွဲ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်တုဲ တန်တဴ ကုဗီုဒက်ပ္တန် ဂကောံမၞိဟ် ဍုင်မဆေင်စပ်တအ်ဂှ်ရ၊၊ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကမၠင်မေတ္တာ နူကဵု ဌာနပရေင်မၞိဟ်အဝဵုအသဳ ဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် ပံက်လဝ်ဗီုဏအ်ရ၊၊

အကာဲအရာ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မွဲ မဒးဗဒဗဒါဲ ကုမၞိဟ်တၞဟ်တအ်တုဲ ဟွံကလိဂွံ မေတ္တာ၊ အရီုအဗင် ၜိုတ်မၞိဟ်ဂှ် မၞုံပၟိက်မ္ဂး မၞိဟ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ကမၠင်မေတ္တာရ၊၊ ကမၠင်မေတ္တာဂှ် ဆေင်ကဵုပရေင်ခန္ဓကာယမ္ဂး မပ္တံ ဟွံကလိဂွံ စၞအဟာရ ဗွဲမရီုဂပ်၊ ဟွံကလိဂွံ ဗွိုက်လတက် ဗွဲမဍိုက်ပေင်၊ ပရေင်အးၚးတအ်၊ ဆေင်ကဵု ပရေင်စိုတ်မ္ဂး မပ္တံ ဟွံကလိဂွံ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဓဝ်ဆာန်၊ မပဂရု၊ ဟွံဂွံအခေါင် သွက်ဂွံဗတောန်ဖျောန် သၠုင်ကဵု လညာတ်ညာဏ်၊ မဒးဒုင်စသိုင် ညးတၞဟ် ဟွံဒးစိုတ်ဇကု၊ မဒးဒုင်ဝေင်ပါဲ ဟွံကဵုလုပ်အဝေါင်တအ်ရ၊၊  ပ္ဍဲပွံက်အဓိပ္ပါယ်ဏအ်ဂှ် ညးဟွံပိုင်ခြာလဝ် အာယုက်ရ၊၊ ဟီုလဝ် မၞိဟ်မဒးဗဒဗဒါဲ ညးတၞဟ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကုမၞိဟ်ဒုက္ခိတ အဝဲကာယ ဟွံပေင်တအ်လေဝ် ၜိုန်ရ အာယုက်ပေင် ဒှ်မၞိဟ်ဇၞော်ကီုလေဝ် ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲပွံက်အဓိပ္ပါယ်ဏအ်ကီုရ၊၊

တၞဟ်နဂွံစဵုဒၞာ ကမၠင်မေတ္တာဝွံတုဲ နကဵုကုလသမဂ္ဂ ၜိုန်ရ စၟတ်သမ္တီလဝ် အခေါင်အရာကောန်ၚာ် နွံကီုလေဝ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵု ဍုင်မထပက်လဝ် စၟတ်တဲ ဗွဲမဂၠိုင်တအ် ဒ္ဂေတ်ဗက် ကဵုစဵုဒၞာ ကုအေခါင်ကောန်ၚာ်တအ် ဟွံမာန်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ၜိုန်ရ အလုံလိုက်မွဲ ပံက်လဝ် ပွံက် ကမၠင်မေတ္တာ တုပ်ပ် ဟွံမဲကီုလေဝ်၊ ဍုင်မဇၞော်မောဝ် ဗီုကဵု ဍုင်ရးသကေန်ဒိနေဗိယျာ (နဝ်ဝေ၊ သွိတ်ဒေန်၊ ဒိန်မက်၊ ဝှေန်လာန်)တအ်ဂှ် ညးတအ် ပံက်လဝ် ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ကမၠင်မေတ္တာ ဗွဲမကၠးဖ္ဍးတုဲ ကုမိမ (ဝါ) ညးပၟင်ပၟဲ ကောန်ၚာ်တအ် ယဝ်ရ ရနုက်ဗပေင် ကဵုကောန်ၚာ်ဇကု မလွဳလွတ်ဒၟံင်မ္ဂး ကောန်ၚာ်ဂှ် အလဵုအသဳသီကေတ်တုဲ အာစွံ ဒၞာဲသ္ၚိဌာန် မဗပေင်ကဵု မေတ္တာ ကုကောန်ၚာ်တအ်ဂှ်ရ၊၊ 

ဗီုပြင် ကမၠင်မေတ္တာ နွံနာနာသာ်ရ၊၊ 

ဟိုတ် ကမၠင်မေတ္တာ ဂွံကတဵုဒှ်ဂှ် နွံဟိုတ်နာနာသာ်ရ၊၊ ဟိုတ်တအ်ဂှ် နကဵုကဆံင် ပိကဆံင် ပါ်ကေတ်မာန်ရ၊၊ (၁)ဟိုတ်နူ မၞိဟ်မစုက်လုက် ကုကောန်ၚာ်ဂှ်မွဲမွဲ ဥပမာ မိ ဟွံသေင်မ္ဂး အပါ ညးမွဲမွဲတုဲ ပရေင်ကမၠင်မေတ္တာ ကတဵုဒှ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီ နကဵုကဆံင် အပ္ဍဲပူဂိုလ်၊ (၂) ဟိုတ်နူမိမ သီုၜါလပါ် (ဝါ) ဟိုတ်နူအလုံမွဲသ္ၚိကၟိန် ဝတ်လီု လတူကောန်ၚာ်တုဲ ကမၠင်မေတ္တာ ကတဵုဒှ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီ ကဆံင်အပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် ကေုာံ (၃) ဟိုတ်နူ အလုံဂကောံမၞိဟ်မွဲ မၞိဟ်မွဲကွာန် မွဲအရာပ် မွဲဂကူ ဝင်လီု လတူကောန်ၚာ်တုဲ ကမၠင်မေတ္တာ ကတဵုဒှ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီ ကဆံင်ဂကောံမၞိဟ် ရ၊၊ပ္ဍဲကဵုကဆံင်နာနာတအ်ဂှ်ပၠန် ဟိုတ်ဂွံကတဵုဒှ် နွံနာနာသာ်ပၠန်ရ၊၊ ၜိုတ်မလ္ၚတ်ဂွံမ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ကမၠင်မေတ္တာဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူမိမတအ် မၞုံကဵုဝေဒနာစိုတ်၊ မိမတအ် သုင်စောဲ စၟတ်ၜူမာဲ၊ဟိုတ်နူ ပရေင်ပကီုပရာပ် ပ္ဍဲသ္ၚိ (ဝါ) ဟိုတ်နူမိမၜါ ကယျာန်ဓဝါတ် ရေင်သကအ် ဟိုတ်နူ ဟွံမဲကမၠောန်ကၜိုတ် ကေုာံ ဟိုတ်နူ ဒိုက်ဝါတ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်တမ်မူလ လမံင်လစံင်ဘဝ ကမၠင်မေတ္တာ ဂွံကတဵုဒှ်ရ၊၊ ကောန်ၚာ် မကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုမိမ ဟွံရန်တၟအ် မိက်ဂွံဂွံကောန် (ဝါ) မိမတအ် သီုဟွံရန်တၟအ် မဗုင်အာတုဲ ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်တအ်ဂှ် ကောန်ၚာ်တအ် ဒးဒုင်စသိုင် ကမၠင်မေတ္တာ ဂၠိုင်ရ၊၊  တုဲပၠန် ကောန်ၚာ် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲမိမဒိုက်ဂတ်တအ်ဂှ်လေဝ် ပရေင်ကမၠင်မေတ္တာဂှ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုင်ရ၊၊ 

နကဵု ကဆံင် အပ္ဍဲပူဂိုလ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် စွံအာရီု ကုညးမဒှ်မိ ကောန်ၚာ် နကဵုအခိုက်ကၞာမ္ဂး မိဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မလွဳလွတ်ကောန်ၚာ်ရ၊၊ ဟိုတ် ကမၠင်မေတ္တာ ဂွံကတဵုဒှ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ညးမဒှ်မိဂှ် ဟွံမဲ ကုဍာ်ဒကေဝ်မၞိဟ် သွက်ဂွံဖျေဟ် အစဳအဇန်၊ ဟွံမဲ ကုလညာတ်မဖန်ဇန် သွက်အနာဂတ်၊ ကောပ်ကာဲ ရပ်စပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံလေပ်၊ ဟိုတ်နူစိုတ် ဟွံညိင်၊ ဟိုတ်နူ ဟွံမဲ ကုလညာတ် မတီကေတ် အရာကောန်ၚာ်တအ်မွဲ မၞုံပၟိက်၊ ဟိုတ်နူကောန်ဂၠိုင်၊ ဟိုတ်နူ ညးမဒှ်မိဂှ် အာယုက်ဍောတ်လောန်အာ၊ ဟိုတ်နူကမၠောန်ထုဲ ကေုာံ ဟိုတ်နူကဆံင်ဘဝ ပရေင်မၞိဟ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဍိုန်လျလောန်တအ်ရ၊၊ဟိုတ်နူ ယဲဝေဒနာစိုတ်၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဟိုတ်နူ စိုတ်ထဍိုန်ဓရိုတ် (depression)တုဲ ဟွံမဲ ကုဍာ်ဒကေဝ်မၞိဟ် မဂွံတီကေတ် အရာကောန်ၚာ်မွဲ မၞုံပၟိက်တအ်ရ၊၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ဟိုတ်နူသုင်စောဲ စၞၜူမာဲတုဲ မိဂှ် ဍာ်ဒကေဝ် မဒှ်ဂွံ မိကောန်ၚာ် ဟွံမဲတုဲ စိုတ်ကေတ်လျိုင် စိုတ်မတီလျိုင် လတူကောန်ဇာတ်ဂှ် ဟွံမဲကီုရ၊၊ ၜိုန်ရ ဗွဲမဂၠိုင် စွံအာရီု လတူညးမဒှ်မိကောန်ၚာ်ကီုလေဝ် ညးမဒှ် အပါကောန်ၚာ်လေဝ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် မွဲကီုတုဲ မိကောန်ၚာ် ၜိုန်ခိုဟ်ကီုလေဝ် ယဝ်ရအပါကောန်ၚာ်ဂှ် ဟွံခိုဟ်မ္ဂး ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန်ဂှ် မဒးဒုင်စသိုင် ကမၠင်မေတ္တာ မာန်ကီုရ၊၊ 




#Article 31: ကရေပ်တၟအ်ရေင်၊ ကွာန် (621 words)


ကွာန်ကရေပ်တၟအ်ရေၚ် ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.576861N, 97.970485E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်တုဲ နွံဇိုၚ်ၜဳဂြာၚ် သြၚ်လပါ် သၠုၚ်ကျာရ၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,75 mi2 ရ၊၊ ဗၟံက်ကွာန်ကရေပ်ဝွံ နွံဘာလကျာ်မွဲ ပ္ဍဲဘာလကျာ်ဂှ် နွံကျာ်စေတဳမွဲရ၊၊

ကွာန်ကရေပ်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် ၂၀၀ မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် မသုန်ကၠံဒှ်မာန်ရ၊၊ 

ဟိုတ်နူကွာန်ဂှ် နွံဇိုၚ် ၜဳဂြာၚ်တုဲ လပါ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး နကဵုတရဴဍာ်ဂှ် ဆက်စၠောအ်အာ ဍုၚ်တၞဟ် ဗီုမတ်မလီုတအ်မာန်တုဲ လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နူကွာန်ကရေပ် ဂၠံၚ်ဆက်စၠောအ် မအာကွာန်ကအ်ခတဝ် နွံမွဲတၞုဟ်တုပ်ပ်ရ၊၊ နူဂှ် မွဲကဆံၚ် ဆက်အာ ကွာန်တၞဟ်ဟ်တအ်မာန်ရ၊၊ နူကွာန်ကရေပ် ဂွံစိုပ် ကွာန်ကအ်ခတဝ်ဂှ် နွံ 0,75 တိုၚ်ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။

ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။

ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။

ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။

ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 32: ကလိ၊ တၞံ (121 words)


တၞံကလိ (, Burmese: ညံပင်) နကဵုယၟုသိပ္ပံ မကော်စ (Sesbania bispinosa, Sesbania aculeata ဝွံ ဒှ်တၞံဍောတ်တ် မလုပ်လၟိဟ်တၞောဝ်ဗဳဇ တၞံ Sesbania ရ၊၊ 

ယၟုသိပ္ပံ Sesbania ဂှ် ကၠုင်် နူအရေဝ်အာရာပ် Siesaban سيسبان၊၊ ယၟုမကော်စ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဗီုအင််္ဂလိက် ကော်စ danchi, dunchi, dhaincha, canicha, prickly sesban, Jantar ဟွံသေင််မ္ဂး spiny sesbania၊၊ နကဵုဘာသာဗဳယေတ်နာမ်မ္ဂး ကော်စ điên điển gai ဟွံသေင််မ္ဂး điền thanh gaiတုဲ နကဵုဘာသာခမေန်မ္ဂး ကော်စ ស្នោရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုလဟီုမန်မ္ဂး ဟီုစ တၞံအလိ လ္ၚဵုတၞံကလိ ရ၊၊ ရံင််ကဵုယၟုကွာန် မၞုံပ္ဍဲပွိုင််ဍုင််မုဟ်ဍုင်် ဝါကလိ တုဲ ယၟုနူတမ် ကလိ ဒှ်မာန်ရ၊၊

တမ်မူလ တၞံကလိ ဝွံ နူကဵုအာရှ ကေုာံ အဖရိက သၟဝ်ကျာ ဗွဲတၟေင်် ဒၞာဲမဒေသမဍုက်ဍေက်ရ၊၊ နူကဵုအဖရိကဂှ် စိုပ်အာ အမေရိက၊၊ ပ္ဍဲတိဖ္ဍုင််ဂှ် ဍေဟ်တအ်တိုန်မာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင််မန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတိအကြာဝါ ဒၞာဲတိဍာ်ဖ္ဍုင််ကီု သီုကဵု ဒၞာဲတိပတေက်ကီုရ၊၊

တၞံကလိဂှ် ဒှ်တၞံမတိုန်ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံတုဲ တိုန်သၠုင်် စဵုကဵု ထပှ်မဳတာမာန်ရ၊၊ ဆဂး ဗွဲမဂၠိုင်် ဂွံဆဵုကေတ် တၞံဍေဟ် နွံသမၠုင််အကြာ မွဲ ကဵု ၜါမဳတာဟေင််ရဂၠိုင််၊၊ တၞံဍေဟ်ဂှ် တိုန်ပၠောဝ်ဒၟံင််တုဲ တၞးဍေဟ်ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်် လ္ၚောဝ်ဇၟန်ကဝါန် (paripinnate)တုဲ နွံကဵု ပ္ကဴအသာ်ဍာ်မိတ်ရ၊၊

တၞံကလိဝွံ စကာဂွံ ဗွဲမဂၠိုင််ကဵုဒၞာဲရ၊၊ 

ပ္ကဴဍေဟ် အသာ်ဍာ်မိတ်ဂှ် နဒဒှ်သၞေဝ်မွဲ ပ္ဍဲဍုင််အာရှဒိုဟ်အဂၞဲဂမၠိုင်် စဒၟံင််ရ၊၊ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် တုပ်ညံင််ကဴလာံသု ဆဂး ဍောင််ဍေဟ်ဍောတ်၊၊ တၞးဍေဟ်ၜတ်တ်ဂှ် ဂကူမန်၊ သေံ၊ ဗဳယေတ်နာမ်တအ် စနဒဒှ်ကၞပ်၊ ကဝေက် သီုဍုန်စရ၊၊ 




#Article 33: ကလိင်၊ ဂစေံ (328 words)


ဂစေံကလိၚ် (, Burmese; ဆက်ရက်, Thai; ) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံ မလုပ်လၟိဟ် ဇာတ်ဂကူ သတူနိဒါဲ (Sturnidae) ဗဳဇမကၠုၚ် နူအာရှ မွဲရ၊၊ ဂစေံကလိၚ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မမံၚ်ပ္ဍဲဂစးဂြိုပ် ဟွံရုဲစၞမွဲ မမံၚ်နကဵုပယျဵုတိဍာ်ညးကဵုညးမွဲရ၊၊ ပ္ဍဲဍုၚ်ကွာန်လေဝ် ညံၚ်ဂွံကိတ်ညဳ ဂစေံကလိၚ် မံၚ်လေပ်ကီုရ၊၊ 

ကဆံၚ်လၟိဟ် ကလိၚ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၀ နူကဵု IUCN Species Survival Commission (ဂကောံ ပံၚ်ကောံ မမၚ်မဲ သဘာဝ - ကမ္မရှေန် သတ်ဂြိုပ် မဂျိုၚ်တန်တဴ) ပ္တိတ် လိက်ဒုၚ်စဳရေၚ် ဒဒှ်ရ ကလိၚ်ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံ မဒးဂွိၚ်ကဵု ကၠေအ်ကၠက်မွဲတုဲ ပ္ဍဲကဵုဂကူဂစေံဂမၠိုၚ် မရုဲစှ်လဝ် လၟိဟ်ကၠံဂကူဂှ် ဂစေံကလိၚ်ဝွံ ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲဂကူဂစေံ မဖန်ကဵု ညံၚ်ဂွံဒှ် ဇဳဝမစုၚ်လေၚ် (biodiversity) ပ္ဍဲမတဵုလွဳ ကေုာံ မကဵုဖဵု ကုကောန်မၞိဟ်တအ် မွဲဂကူရ၊၊ 

ဂစေံကလိၚ်ဂှ် ဇကုဍေဟ် ဒှ်အသာ် ခဗိုက် (brown) ပ္ဍဲက္ဍိုပ်လမ္စံက် တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဂွေၚ်မတ် နွံကဵု အသာ်ဍာ်မိတ်ရ၊၊ သၟူ ကဵု ဇိုၚ်ဍေဟ်လေဝ် ဒှ်အသာ်ဍာ်မိတ်တၟးတၟးကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဍုတ် ကဵု သၞေၚ်ဗွဲအပ္ဍဲဂှ် အသာ်ဗု ဍာပ်ဒၟံၚ်ညိရ၊၊ ၝောအ်ကဵုကၟက် ရုပ်တုပ်တုဲ မလေပ်ဆဵုစ နကဵုဆောဖဝက်ရ၊၊  

ကလိၚ် ပရမ္သာၚ် ဗီုပြၚ်နာနာသာ် မပ္တံ အေက်အေက်၊ ဝေက်ဝေက်၊ တေက်၊ ယျောပ်ယျောပ်၊ ဝေက်အောတ်၊ ဂရက်ဂရက်၊ စေပ်စေပ် ဂွံရ၊၊ ကလိၚ်တအ် မလေပ်ကရေဲရမ္သာၚ်ထတ်တ် ကာလ မကဵုသတိ ကုပွံၚ်ဇကု၊ ဗီုကဵုအန္တရာဲမကၠုၚ်စိုပ်၊ ကာလ မပဝ်တိတ် နူမွဲမွဲဒၞာဲလေဝ် ကဵုရမ္သာၚ် ကရေဲတိုန်ကီုရ၊၊  ဟိုတ်နူရမ္သာၚ်ဍေဟ်တအ်ခိုဟ်တုဲ မၞိဟ်မလွဳဂြိုၚ်လဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိလေဝ် နွံကီုရ၊၊ ကၠာကလိၚ် ဟွံဂွံတိက်မ္ဂး မလေပ်ကရေဲတိုန် ရမ္သာၚ်ထတ်တ် ညဳညဳရ၊၊ ဟိုတ်နူကလိၚ် မဗြုရမ္သာၚ်နာနာဂွံ ဗွဲမထတ်တုဲ ကာလမၞိဟ်တအ် ဟီုအရေဝ်ထတ် ညးမွဲပါၚ် အဲမွဲပါၚ်မ္ဂး ညာန်ဒၟံၚ်မ္ဂး ညးမလေပ်ဟီုစ အေဟ် ညာတ်ဒၟံၚ် ညံၚ်ကလိၚ် စသတ်ဇြဲ ရ၊၊

ဇမၠိၚ်ဇကု ကလိၚ်ဂှ် နွံၜိုတ် ၂၃ cm (9.1 in) ရ၊၊

ဗွဲသၟဟ်မ္ဂး ကလိင်ကၟက် နွံလျိုင် 109.8g ကလိင်ၝောအ် နွံ 120-138g
ဇမၠိင်သၞေင် ကလိင်ကၟက် နွံ 138-153mm ကလိင်ၝောအ် နွံ138-147mm
သၟူ ကလိင်ကၟက် နွံ 25-30mm ကလိင်ၝောအ် နွံ 25-28mm
ဇိုင် (ဒဳဟွံပါ) ကလိင်ကၟက် နွံ 34-42mm ကလိင်ၝောအ် နွံ 35-41mm
ဗတ ကလိင်ကၟက် နွံ 81-95mm ကလိင်ၝောအ် နွံ 79-96mm

ကလိၚ်ဝွံ ဒှ်ဂကူတမ်မူလ ကၠုၚ်နူရးအာရှ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသ ဍုၚ်အဳရာန်၊ အိန္ဒိယ၊ နဳပဝ်၊ ဘူတာန်၊ ဗၚ်္ဂလာဒေတ်၊ သဳရိလၚ်္ကာ၊ အဖဂါန်နေတ်သတာန်၊ အုဇဗေက်ကိတ်သတာန်၊ တဇိကိသတာန်၊ တူခမာန်နိသတာန်၊ ဍုၚ်ဗၟာ/မန်၊ မလေရှာ၊ သၚ်္ကာပူ၊ သေံ၊ ဒေသအေန်ဒဝ်ဆာၚ်နာ၊ ကြုက်တအ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲကရေက်ဂၠးတိဒၞာဲတၞဟ် မပ္တံ ကနေဒါ၊ အဝ်သတေလျာ၊ အေဿရေ၊ နယူဇြဳလာန်၊ နယူကလေဒဝ်နဳရှာ၊ အမေရိကာန်၊ အဖရိကသၠုၚ်ကျာတအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊

ကလိၚ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဂွံဆဵု ပ္ဍဲစလးဂြိုပ်၊ တိဗ္ၚ၊ ကေုာံ ပ္ဍဲအကြာကွာန်ရ၊၊ ကလိၚ်ဂှ် မံၚ်တန်တဴ ပ္ဍဲဍုၚ်ဇၞော် ကေုာံ ကွာန်တအ် လေပ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဍုၚ်ကေန်ပါရာ၊ အဝ်သတေလျာ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၉၆၈ ကဵု ၁၉၇၁ ဂှ် ဗလးစုတ် ကလိၚ် ၁၁၀၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၁ လၟိဟ်ခတီု ကလိၚ် ပ္ဍဲမွဲကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠၚ်ဂှ် ဗွဲသၟဟ် နွံ ကလိၚ် ၁၅ ၊၊ ဂတဂှ် ပိသၞာံပၠန် ကလေၚ်လ္ၚတ် ပ္ဍဲဒၞာဲတုပ်ပ်ပၠန်ဂှ် ပ္ဍဲမွဲကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠၚ် ဗွဲသၟဟ် ဒှ်အာ ကလိၚ် ၇၅၊၊

ဖျေဟ်ခၟာဲ Breeding
ကလိၚ်ဂှ် ဒှ်ဂစေံ မမံၚ်ကဵု ဆောပွံၚ် မွဲအာယုက်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဖျေဟ်ခၟာဲ ပ္ဍဲမွဲမွဲသၞာံ မဂၠိုၚ်ကဵုအလန်ရ၊၊ မွဲဒေသကဵုမွဲဒေသ ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဒက်ခပေါဲ ပ္ဍဲဂွိုၚ်ဆု၊ ပထောၚ်ဆု ကေုာံ ပ္ဍဲဗဒၚ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒဵုဟိမလာယာ (ဟိမဝန္တ)မ္ဂး ဍေဟ်တအ် ဖျေဟ်ခၟာဲ နူဗလးမုက်ၜဳ ၜိုတ် ၃၀၀၀ မဳတာရ၊၊ 

ပ္ဍဲမွဲမွဲဂွိုၚ်/ခပေါဲမ္ဂး ဗွဲဓမ္မတာ နွံစ ခၟာဲ အကြာ ၄-၆ မ၊၊ အဝဲခၟာဲ ဗွဲသၟဟ်မ္ဂး နွံ 30.8 x 21.99 mm၊၊ အခိၚ်မလဒပ်ဂှ် နွံအကြာ ၁၈ တ္ၚဲ ကဵု ၁၈ တ္ၚဲ၊ ခၟာဲဍတ်တုဲ လလအ် သောဲသၞေၚ်ဂွံပေၚ်ဂှ် ဒး ၂၂ တ္ၚဲ ၂၄ တ္ၚဲ၊၊ ခပေါဲဍေဟ်ဂှ် မလေပ်ဒက်ကဵု ကၞာၚ်ဆု၊ ရိုဟ်ဆု၊ ဇုက် ကေုာံ ခမိက်ဂမၠိုၚ်ရ၊၊ 

ကလိၚ်ဂှ် ဒှ်ဂစေံ မဟွံရုဲစၞ မွဲဂကူရ၊၊ ဍေဟ်စ စၟစၟောန်၊ က၊ ၚဴ၊ မဆု မဒုန်၊ သြောအ်၊ သတ်ဆု၊ စၞမၞိဟ်စတအ်လေဝ် စကီုရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဗက်ဂြးစစၟစၟောန် အကြာချောဲကီုရ၊၊

 




#Article 34: ကလုတ် (233 words)


ကလုတ် () ဂှ် ဒှ်အရာလၟေင် မတိတ်ကၠုင် နူကဵုမ (ဟွံသေင်မ္ဂး) သတ် သွက်တၞံတၟိ ဂွံတိုန်ရ၊၊ နကဵုစၞမ္ဂး ကလုတ်တအ်ဂှ် စဂျိုင်င် ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵုဓါတ်ဂမ္တဴတုဲလေဝ် စဂွံရ၊၊ ကလုတ် ဂကူလဵုဟွံဟီု နွံကဵု ဗဳတာမေန်၊ ဓါတ်မေန်နိရာ ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ယဝ်ရစ ကလုတ်မ္ဂး ပခိုဟ်ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ကေုာံ ပကဵု ညံင်စၞဂွံလာဲလောဲကီုရ၊၊ တုဲပၠန် ဗွဲမလောဲသွာ ကလုတ်ကေတ် ဂွံကီုရ၊၊ 

မသၞေဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကလုတ်ပ္တိတ်ဂွံတုဲ ကလုတ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် စဂျိုင်င် ဟွံဂွံလေဝ် နွံကီုရ၊၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ညးမလေပ်ကလုတ်စ မၜဲတုဲ မၜဲၜါဂကူ မၜဲသ္ၚေက် (Mung bean) ကဵု ၜဲသဝ်ယျာ (Soybean) ၜါဏအ် ကလုတ်စဂၠိုင်ရ၊၊ လၟုဟ်မ္ဂး ပါဲနူ မၜဲနာနာသာ်တုဲ မရာဲ၊ မသြောအ်ဂန်၊ မကဴသၟိင်တ္ၚဲ၊ မလသိုန်ဗတာင်၊ မသြောအ်နာနာ၊ မသြောအ်ယဴ၊ တအ်လေဝ် ညးတအ် ကလုတ်စဒၟံင်ကီုရ၊၊ မမၞုံကဵုကာမ် ဗီုကဵု မသြောအ်၊ မသြောအ်ယဴ၊ မကဴသၟိင်တ္ၚဲတအ်ဂှ် ဒးကေတ် အခိင်ကလုတ် လအ်ညိတုဲ မမၞုံကဵုခၞော် ဗီုကဵုမၜဲတအ်ဂှ် ဒးကေတ် အခိင်အောန်ညိရ၊၊ 

ကလုတ်တအ်ဂှ် ဓါတ်ဗဳတမေန် ကေုာံ ဓါတ်မေန်နိရာ ဂၠိုင်နူ မဍေဟ်တအ်ဏီတုဲ အခိင်မဒးကဵုဓါတ်ဂမ္တဴ(ဍုန်)လေဝ် အောန်ကီုရ၊၊ သၞေဝ်တအ်ဂှ် ဍုန်လအ်ခ္ဍင် ဓါတ်ဗဳတမေန်တအ် လီုဂၠိုင်ခ္ဍင်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု ကလုတ်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်အဟာရ မကဵုဖဵု ကုပရေင်ထတ်ယုက် မပ္တံ ဗဳတမေန် (vitamins)၊ ဓါတ်မေန်နိရာ(minerals)၊ ဓါတ်အေန်ဇြာမ်(enzym)၊ ဓါတ်ပရဝ်တေန်(protein)၊ ဓါတ်မစဵုဒၞာအံက်ဇြဳဒေန်(antioxidants)၊ ဓါတ်ဖဳပါ(fibre)တအ်တုဲ ဓါတ်ကၠေင် မကဵုအန္တရာဲ ကုမၞိဟ်တအ် ဟွံမဲရ၊၊ ဓါတ်တအ် ကၠုင်နူလဵုရော ယဝ်ရသၟာန်မ္ဂး ဓါတ်တအ်ဂှ် ကၠုင်နူ တၞံဍေဟ် မစွံလဝ်ကဵု ပုင်ဂွဳ သွက်တၞံဍောတ်တ် ဂွံဂျိုင် ဂွံထတ် ဂွံစဵုဒၞာအန္တရာဲတၞဟ်မာန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလမစကၠုတ်ဂှ်ရ၊၊ 

ဗီုဓါတ်ပရဝ်တေန် ကေုာံ ဖဳပါ ပ္ဍဲကလုတ်သြောအ်ယဴ (ဂျုံး)တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲအခိင် မဍေဟ်ကဵု ကလုတ်ဍေဟ်၊၊

တင်လ္ၚတ်ဝွံ မကၠောန်လဝ် နကဵု Peer ကဵု Leeson (1985) 

 

ဗီုဂွံကလုတ်ဂှ် ကၠောန်ကေတ် ပ္ဍဲသ္ၚိဇကုလေဝ်ဂွံ ကၠောန်နဒဒှ် မပ္တိတ်သွံစလေဝ်ဂွံ၊၊ ဒးကဵုအခိင် အကြာ ၃ တ္ၚဲကဵု ၇ တ္ၚဲ၊၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ မတအ်ဂှ် ကြာတ်ထောအ် နမကြာတ်ပတိတ် ခဗိုက် ကေုာံ တိ၊၊ တုဲမ္ဂး တုင်ဖေါဝ်ထောအ် မတအ် လလအ်အခိင် အကြာ ၂၀ မိနေတ် ကဵု ၁၂ နာဍဳ၊၊ တန်တဴကဵု ဂကူမတအ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် တုင်ပွိုင် ၁၂ နာဍဳဂၠိုင်ရ၊၊ တုင်ဍာ်ဂှ် ပကဵု ညံင်မတအ် ဂွံစကလုတ်တိုန်ရ၊၊ တုင်ကဵု ဍာ်ဂံက်က်လေဝ်ဂွံ၊၊ ဗီုကဵုၜဲသ္ၚေက်ဂှ် ညးလ္ၚဵုစဝ်စုတ် ဍာ်ဂမ္တဴကၞမ်မ်တုဲ တုင်လဝ်ရ၊၊ တုင်လဝ် ပ္ဍဲဍာ် ပွိုင် ၁၂ နာဍဳတုဲမ္ဂး မတအ်ဂှ် စကၠုတ် ထၟုက်ကၠုင်ရ၊၊ 

ဍာ်မတုင်လဝ်ဂှ် ချာဲထောအ်တုဲ စုတ်ကဵုအရာမွဲမွဲ မပ္တံကဵု ထိုင် ပၠုတ်မ၊ ပလင်ပလာသတေတ်၊ ကၞာဲဇာတအ်လေဝ်ဂွံရ၊၊ တုဲမ္ဂး စွံလဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲအခန် မၞုံကဵုဂမ္တဴ အကြာ ၁၃ ကဵု ၂၁ ဒဳဂရဳ (ဟွံသေင်မ္ဂး) ၅၅ ကဵု ၇၀ ဖာရိဟာ်၊၊ အရာဒးတီလဝ်မွဲဂှ် မတအ်ဂှ် ယဝ်ရ ဒးဒၟံင်ဍာ်မ္ဂး မတအ်ဇြိုတ်ဍာ်တုဲ အုဲ၊ မတအ်ဂှ် ယဝ်ရ ကှ်ဒၟံင်မ္ဂး ဍေဟ်တိုန်ဟွံမာန်တုဲ ကှ်သြေင်အာ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒးဖဒှ်ကဵု ညံင်ဍာ်ဂွံအပ်ဒၟံင်တုဲ သၟုဟ်ဍာ်နွံဂေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲပလင်မ္ဂး ကလုတ်တိုန်ခိုဟ်ရ၊၊ မွဲတ္ၚဲ အောန်အိုတ် မွဲအလန်၊ ခိုဟ်မ္ဂး ၜါအလန် ဒးဖ္ဍာ်ကဵုရ၊၊ 

ဟိုတ်ဟွံကလိဂွံ ကလုတ်ခိုဟ်ဟ်ဂှ် 

 




#Article 35: ကလော်၊ ဂစေံ (227 words)


ဂစေံကလော် (, ဇီးကွက်) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံ မတိတ်ဂၠာဲစစၞ အခိင်ဗ္တံရ၊၊ ဂကူဂစေံကလော် နွံဂၠိုင်ကဵုဂကူရ၊၊ ဂကူဂစေံကလော် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် ဟိုတ်နူမၞုံကဵု အသော်ဗကဗကတုဲ ညးကော်စ ဗီုအင်္ဂလိက် Spotted owlet ရ၊၊ ဂကူဂစေံကလော်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴအာရှ နူဍုင်အိန္ဒိယ ကဵု ဒေသအိန္ဒိယဒိုဟ်အဂၞဲရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မံင်အကြာတိဝါဗ္ၚကီု သီုကဵုအကြာဍုင်ကွာန်တုဲ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဇၞော်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မလေပ်တိက် နကဵုဂကောံဍောတ်တ် ပ္ဍဲဂွိုင်ဆု ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲအကြာဂွေင်တၟအ် သီုကဵု ပ္ဍဲအကြာသ္ၚိဂမၠိုင်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဒက်ခပေဲါ ပ္ဍဲပထောင်ဆု ပထောင်တိုက်တအ်တုဲ မလေပ်ဖျေဟ်ခၟာဲ အကြာ ၃-၅ မရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအကြာဍုင်ကွာန်၊၊

ဂစေံကလော်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံသၟတ်မွဲတုဲ ခဍီုကြံင်မ္ၚိုဟ်မွဲ ဟွံဇၞော်နူ ၂၁ သေန်ဒဳမဳတာ (၈.၃ ၝောအ်တဲ)၊၊ လပါ်လတူဂှ် ဒှ်ဒၟံင်အသာ် ပတေင် မၞုံကဵုဗကဗက နကဵုအသာ်ဗု၊၊ လပါ်သၟဝ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဗု မၞုံကဵု ကနင် အသာ်ပတေင်၊၊ ဂွေင်မတ်ဍေဟ်ၜါဂှ် ဗုဒၟံင်တုဲ မတ်ဍေဟ် ဒှ်ဒၟံင် အသာ်ဍာ်မိတ်ရ၊၊ ၝောအ်ကဵုကၟက် ရုပ်သာ်တုပ်ရ၊၊ ဍေဟ်ပဝ် အသိင်ထတ်ဒၟံင်ရ၊၊ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် အသာ်ဂၠု နူဂကူတၞဟ်ရ၊၊

စရိုတ်
ဂကူဂစေံကလော်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံဗ္တံမွဲကီုလေဝ် လဆောဝ်မ္ဂး အခိင်တ္ၚဲလေဝ် ကေင်ဆဵုစလေပ်ကီုရ၊၊ ပတိတ်ဍေဟ်တအ် တ္ၚဲမ္ဂး ဍေဟ်တအ် ဂစိုင်ဖျေဟ်က္ဍိုပ်ဍေဟ်တုဲ ဗဵုဗစိန်လဝ်မတ် ပ္ဍဲအရာမကဵုအန္တရာဲ ကုဍေဟ်တအ်ရ၊၊  လဆောဝ် ဂစေံဍောတ်တ်တအ် ဆဵုဍေဟ် ပ္ဍဲအကြာတၞံဆုမ္ဂး မလေပ် ကရေဲကညာင်တုဲ ကၠုင်ဗိုင်ပသၞတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် ဍေဟ်တအ်မာန်ကီုရ၊၊ ဂစေံကလော် ဗက်ရုပ်စ စၟစၟောန် ကေုာံ သတ်တိရစ္ဆာန်ဍောတ်တ် မပ္တံကဵုကၞိ၊ ကဝ၊ ၚဴ၊ ဇြုံဍောတ်တ်တအ် ဒှ်တမ် ဗက်ရပ်စရ၊၊  ပါဲနူဂှ် ဗီုကဵု ဂဂဳအယဴ၊ ကၞုတအ်လေဝ် ရပ်စကီုရ၊၊ဂစေံကလော်တအ် မမံင်ဗဒါဲဍုင်ကွာန်ဂှ် ဒှ်အရာမခိုဟ် မပတုဲဂုဏ်ဖဵု ကုမၞိဟ်တအ်မွဲလေဝ် ဟီုဂွံရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကၞိမကိတ်ပလီု အရပ်အရာမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဗက်ရပ်စတုဲ ဗ္စကောန်ဍေဟ်ရ၊၊

ရမ္သာင်လရိုဟ် ထတ်တ် စောက်-စောက်-စောက် တုဲ အိုတ်ကဵု စက်ဝက်-စက်ဝက်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် နူဂယး ကဵု အခိင်တ္ၚဲစဒတုံတိ အကြာအခိင်ၜါဏအ် မလေပ်ကဵုရမ္သာင်ဂၠိုင်ရ၊၊

အကြာဂိတု နဝ်ဝေန်ပါ ကဵု ဨပြဳဂှ် ဒှ်အခိင်ဂစေံကလော်မဖျေဟ်ခၟာဲရ၊ၝောအ်ဂှ် ကဵုရမ္သာင် ကော်ကၟက်တုဲ ဂစိုန်ဖျေဟ်က္ဍိုပ်၊ ပကိုန်ပတိုန်ဗတ စပ်ကဵု ပရေင်မၞိဟ်မမံင်နကဵုပွံင်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠး၊ ၝောအ်မွဲ ဗက်ကဵုကၟက်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မလေပ်ဒက်ခပေါဲ အကြာဂွိုင်ဆု၊ ဓရေပ်တၟအ် ကေုာံ အကြာတိုက်ရ၊၊ ခပေါဲဍေဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒက်လဝ် ကၞာင်ဆုရ၊ မွဲမွဲကလောအ်မ္ဂး နွံစခၟာဲအကြာ ၃ ကဵု ၄ မ (ဇမၠိင် 30.9mm အနာံ 26.3 mm လျိုင် 11.6g)၊၊ နူစ ခၟာဲဖျေဟ် ခၟာဲကၠာအိုတ်မွဲမဂှ် စလဒပ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကောန်ဍေဟ်တအ်လေဝ် မွဲကဵုမွဲ က္ဍတ် အခိင်ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ကောန်ဂစေံကလော်တအ် စဍတ်မ္ဂး ယာဲဂှ်ဗစကဵုစၟစၟောန်၊ ဇၞော်တိုန်ညိမ္ဂး ဗ္စကဵု တိရစ္ဆာန်ဗီုကဵုကၞိတအ်ရ၊၊ ကောန်ဍေဟ်ဍောတ်တ်ဂှ် ဇၞော်တုဲ လျိုင်ဇြိုင် ကာလသၞေင်ပေင်မ္ဂး ဍောတ်စှ်ေတုဲ လျိုင်သာတိုန်၊၊  ကောန်မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ၜါရ ဇၞော်ဂေါဝ် သၞေင်ပေင် သၟေဟ်တအ်ဂှ် ချိုတ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ်မံင် ပ္ဍဲခပေဲါ ၜိုတ် မွဲဂိတုတုဲမ္ဂး ဍေဟ်တအ်တိတ်နူခပေါဲရ၊၊

ဂစေံကလော်ဂှ် ဟိုတ်နူရမ္သာင်ဍေဟ်ကဵု မတ်ဍေဟ် ပလေဲပလေဲၜါမဂှ်တုဲ မန်တအ် ကော်စ ဂစေံကလော် မဒှ်အရာ မဒးဖေက်ဂၟံက်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳဟိန္ဒူမ္ဂး ဂစေံကလော်ဂှ် ဒှ်ယာန်ဖ္ဍိုက် ဒေဝတဴလက္ပ့မိ (Lakshmi)မဒှ်ဒေဝတဴ မဆဵုကဵု ဒြပ်ရတ်ရ၊၊ 




#Article 36: ကဝိမာံရောဂေါ (591 words)


ကဝိမာံရောဂေါဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၀၈။ ယၟုညးရောဂေါဂှ် တုပ်ဒၟံင်ယၟုကျာ်ရောဂေါတုဲ ဒှ်မၞိဟ်နူကွာန်ရောဂေါမာန်ဟာ ၜိုန်ရထေင်ခယျကေတ်မာန်ရ။ ဆဂး ရောဂေါ ဂှ် ဒှ်နာမ် မကၠုင်နူကြိယာ ဂဵုတၟးတုဲ ယၟုညး ရောဂေါဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါဲ မၞိဟ်မဂဵုလဟဵုယးတၟးရ။ ညးဝွံ ဒှ်ရဲကွာန်ရောဂေါမွဲဟွံသေင် ဒှ်မၞိဟ်ကွာန်ကအ်ဂဵုမွဲမာန်စှ်ေစိုတ်ရ။

လိက်ဗြရတ်ဣဏင်ကင်ရဳ၊ ပုံဣဏင်ကင်ရဳဂှ် ဒှ်ပုံမဟာဇန် မလဴကၠုင် နူတမၠာတမၠာဂှ် ကျာ်ဇၞော်နန္ဒသာရ ကွာန်ကံဂဵု ဆန်ဒဒှ်လိက်မွဲဝါတုဲရ။ ဆဂး ကျာ်ဇၞော်ဂှ် အယုက်ဇၞော်တုဲ တမ်ကၞောတ် နှဴရဴတဴကွေဟ် မင်ဗၠာဲဆာံပျာ ညာတ်ကေတ်တုဲ မင်ဗၠာဲဆာံပျာ ဖအောဝ်ညး ကဵုဇန်တၟိရ။ ကာလညးဇန်လိက်ဂှ် အယုက်ညး ၆၆။ ကာလဂှ် ဒှ်သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၁၄ မံက်၊ တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ။
ရံင်တၠုင်လအာကၞေဟ်ညး ပ္ဍဲလိက်ဗြဏင်ဣကင်ရဳဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ ညးဝွံ ကွတ်ကဝိခိုဟ်ဂှ် ဒးထိုင်သးကွေဟ်ရ။

(…) နိဒါန်လိက်ဂှ် ဟီုတွံမွဲဝါ၊ လိက်ဗြရတ်သ္ကဲ ဟွံမွဲသေင်ဟာ၊ နွံဆပုံအဴ ညးလဴဂၠိုင်ဝါ၊ ဂွံမိင်တဴဟေင် ရောင်ဟွံသေင်ဟာ၊ လိက်ဝွံတုန်ရ ပထမကၠာ၊ ကျာ်ဇၞော်ကံဂဵု နွံကဵုပညာ၊ နန္ဒသာရ ဆန်ပၠလဝ်ကၠာ၊ ကံဂဵုသင်ဇၞော် လုပ်ဗော်ဇရာ၊ ထပှ်စှော်ဒ္စါံ ဂွါံအယုက်ကၠာ၊ ဟိုတ်ဇၞော်လောန်ရ မောဟဂၠိုင်အာ၊ ဟီုကၠာဒှ်ကြဴ ဟီုကြဴဒှ်ကၠာ၊ ဇမောဝ်လင်္ကာ ဂိုန်ဝေါဟာဆန်၊ ဟွံပိုင်ပြဳအိုတ် ယတိပိုတ်ဗျန်၊ ဆချပ်ဂွံဂှ် ဂိုင်လပှ်ဆန်၊ ဇမောဝ်လင်္ကာ ဟွံညဳသာပၠန်၊ ဆစိုတ်မွဲတန် ဆန်အာလောဲလောဲ၊ ထုဲကြာန်လ႓က် ညံင်ပြေင်တက်႓ဲ၊ ပိုတ်ဗျန်ပၠေပၠေတ် ဂေတ်ညံင်ဍာ်ဝဲ၊ အဲဂွံညာတ်ပြဲ ပ္ဍဲစိုတ်ဂြံဂြ၊ ခါမချပ်ရံင် ဂွံသံင်ဝေဂ၊ ကဝိတမၠာ လောန်အာအိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲထာန်ဒေသ ဋ္ဌာနရးမန်၊ လိက်ပတ်မဂး သွက်ညးဂွံဆန်၊ ဟွံမွဲသေင်ဟာ ဗတ်ဘာသာမန်၊ ဂိုင်တော်ဆမွဲ ပ္ဍဲစိုတ်အဲပၠန်၊ ဒှ်ဂကူမန် ကဝိလောန်အာ၊ သွက်ဂွံဆန်ဗ္ဒဟ် လမုဟ်ဝွံမာ၊ ဟွံမွဲလှင်လှင် အိုတ်လင်ဂတာ၊ အဲဗ္စာရဏာ နဂၠးညာဏ၊ ဂွံညာတ်ကေတ်ရ ကာလဂှ်ပၠန်၊ အဲလေဝ်ဇၞော်အာ ဇရာကၠုင်ညန်၊ တြဴစှော်တရဴ အယုက်စဴတန်၊ ဓဝ်မောဟပၠန် ဍေံဂၠုလောန်အာ၊ ဟီုကၠာဝိုတ်ကြဴ ဟီုကြဴဝိုတ်ကၠာ၊ ချပ်ဗ္စာရဏာ သိင်သာဂၠိုင်လောန်၊ ဒၟါဒှ်သာ်ဂှ် လိက်လနုဟ်ဆန်၊ ဆန္ဒလင်္ကာ ဂိုန်ဝေါဟာမန်၊ ဥပ္ပမာပြဲ ဥပ္ပမဲပၠန်၊ တီကေတ်မွဲတန် ဗိုန်က္ညန်က္ဍင်ပြ၊ ဆန္ဒလင်္ကာ ဘာသာမညႇ၊ ပ္ဍဲစိုတ်အဲသွံ တီညာတ်ကၠောံသ္ဋ၊ နဲကဝိပၠ ဆန္ဒလင်္ကာ၊ ကၠုတ်တိုန်လမှ် မြဟ်ပ္ဍဲကြေဝ်ဏာ၊ လိက်ဗြရတ်ဂှ် ကၠိုက်ကၠဟ်လောန်အာ၊ နွံမင်ဗၠာဲမွဲ ဟီုကဵုအဲကၠာ၊ ဒုင်ယမုရ နာမဆာံပျာ၊ ကဵုဂဟဵုညိ တမိမွဲဝါ၊ ယတိပိုတ်ဗျန် ဆန္ဒလင်္ကာ၊ ဂလာန်တင်တှ် တဝှ်အစာ၊ ကဵုသၟဟ်ညဳသာ စကာအဲပၠန်၊ ဇမောဝ်လင်္ကာ ဂိုန်ဝေါဟာမန်၊ အဲဆန်ပ္ညဳဇန် ညံင်ဇမန်ဂွါ၊ ဟွံကဵုကၠိုက်ကၠဟ် သၟဟ်န်ညဳသာ၊ အဲဆန်ပ္ညဳဏာ ညဳသာသၟဟ်န်၊ သွက်ပတူဇန် မဆန်လဝ်ရောင်။ (…)

တိလောကနာထ အဂ္ဂသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ ကျာ်တြဲဇမၞးမာ ဂုန်ဇၞော်ပပြာကတ်၊ ပိစှော်မွဲဘုံအဴ၊ ဂွံပိုင်တဴအဆတ်၊ ဝိနဲသုတ်ပြမတ် သီုပိတကတ်ပိ၊ လျးတရဴခၠင်သွဝ်၊ ဂြင်ဓဝ်သၟဝ်ဗောဓိရုက္ခာ၊ ဒက်ထွာဲဇမၞးဟာန် ဂြင်ဓဝ်ဇၞးပၞာန်မာ၊ ဂွံဇၞးမာတုဲမာ၊ နာဲသာကျမူဏိ၊ ဗရုဲပတိတ်လျးတြဴ ခၠင်တဴဒိုဟ်သ္တုံဇွိ၊ ဂှ်ကျာ်မစိုန်ဒှ်၊ တဝ်စရှ်ညးဘုံပိ၊ အဟံဝန္ဒာမိ ကြိလောကနာထ၊ နဝလောကုတ္တရ နာမဍောင်ဓမ္မာ၊ အဲဍိက်လ္ၚောဝ်ကွာဲ ဓဝ်ကျာ်တြဲနာဲသာ၊ သမုတ္တိအရဳယ အဂ္ဂသာဝကာ၊ သ္ဂုတ်ကၠေံကိလေသာ၊ ဓဝ်တဏှာသီုရာဂ၊ သၟတ်ဍုင်အမတံင် ဟံင်သတ်ပ္ဍဲလောက၊ နူကဵုဂင်သံင်သာ၊ ကၠောံအာနိဗှုတ၊ ဂိုန်သင်အရဳယျ ထေက်ပပူဇဴပၠန်၊ သမုတ္တိသင်ပ္ညဳ၊ ဂၠိုင်လွဳပရာလောန်၊ မပ္ကင်ရင်လဝ်ပၠန် သီုဒွန်ပိတကတ်ပိ၊ ဝိဓုရသီုၜါ၊ လ္ၚတ်ကျာ်နာဲသာစိ၊ ဂုန်သင်ၜါပြကာ အဟံဝန္ဒာမိ။ ။

သက်သၟီတုဲကီု လ္ၚောဝ်သီုရတ်ပိ၊ မာတာသီုပိတု ဂုရုပဇ္ဇျာဂ္ညိ၊ ပၟင်လိုက်သီုညးပန် ပြဲသန်ဇၞော်ဣဓိ၊ စတုမရှာတ်စိ သီုဝိနာယကာ၊ ဗဳသၞုမှာရာဇာ သီုမှာပြမေသွဝ်၊ ပြမေသြဳပြမေသြာန် မာဲလိုဝ်ပြမာန်ကျဝ်၊ မိစဏ္ဍဳဗြဴသွဝ် ဟီုလဝ်သီုစဏ္ဍာ၊ မိစဏ္ဍဳဗြဴသွဝ် ဟီုလဝ်သီုစဏ္ဍာ၊ ဒေဝတဴမိနိန္ဒြာ သီုကိုဝ်မှာဗဳနာဲ၊ သရဿဝတဳကၠာ ဝိနာယကဆာဲ၊ တဲစှ်ပပၞာင်ထဝ် အဲဍိက်လ္ၚောဝ်တွာဲ၊ အိန်ဗြီုယီုမာဆာဲ ဂၠိုင်ဒၞါဲမှာဒေဝါ၊ မနဳမေခလာ စက္ကဝါသုန္ဓရော၊ ပၟင်ဟေမဝန် ဂင်ဇၞော်ပဉ္စမော၊ ဒေဝတဴဂြိုဟ်ဒ္စိတ် ဒသမှာဒိဿာ၊ စန္ဒောသူရိယျော မေဃောသမိန္ဒြာ၊ မင်သန္တပ်ပြဘန် မင်ဟေမဝဏ္ဏာ၊ ဘုမ္မဇိုဝ်ရုက္ခဇိုဝ် အကာသဇိုဝ်ဒေဝါ၊ ဂဟပ္ပတိဒေဝဳရော မေဃောသၟီဝါတာ၊ ဖိုဝ်အဲဍိက်ယိုက်တုန် အိုတ်ဇၟာပ်ဂုန်ဒေဝါ၊ ညာန်အဲညံင်ဍာ်ဆင် ဇၟောဝ်ဂင်ဇမ္မုနာ၊ ဇွောဝ်တဍိင်သောဝ်တိတ် ဂင်ဇၞော်သမိန္ဒြာ၊ ညာန်အဲညံင်သၞာ်ရတ် တတ်ကြေဝ်ဒကှ်သွာ၊ သ္ဂုတ်အာလှင်လှင် ညံင်ဗီုလင်ဂတာ၊ ညံင်ပရှ်ချေံသိန္ဓဴ ညာန်အဲကိုဝ်စဴမြာ၊ ညာန်အဲကိုဝ်ဂွံဒှ် နဲဂှ်ဥပ္ပမာ၊ ဒၞါဲဒၞါဲအဲၜိုတ်ဆန် ပိုတ်ဗျန်အက္ခရာ၊ ညိပကိုဝ်တဍိင် ဝိဝိင်လီုမှာရာ၊ ယိုက်ဂုန်ညးတမၠာ မဟာသၟီကဝိ၊ စိန္တာကဝိမွဲ သုတညာန်လှဲဂၠိ၊ မွဲအတှကဝိ သီုပတိဘာန၊ ပ္ဋဲဒေါဝ်ရးမညှ ပတၠညာန်ဂမြင်၊ ကဝိပန်ဇၞော်နူဘဴ ဒယှ်တှ်ကၠဴထင်၊ ညာန်ညံင်အတှ်ရတ် ပြာကတ်ဇၟာပ်ဒိုဟ်ကၠင်၊ ဂုန်ကဝိမပြဲက္ဋင် ပင်ယိုဝ်လဝ်တူသိသ။ ကဝိဇၞော်နူတမၠာ စဴအာသွဝ်တုဲရ၊ ကဝိဗွဲကြဴဂတ ဗြကြာဲတလညာန်၊ ပ္ကင်ရင်လဝ်ဂုန္နိ ကဝိဇၞော်လောန်လာန်၊ ကျာ်အသွောံတိက္ခညာန် တဴထာန်ရးဟံင်သာ၊ နူဂှ်ဆက်တိုန်ဂတ ပ္ဍဲဍုင်မတ်တၟကၠာ၊ ကဝိမင်ဍိက်လ မင်ဒေံဍောတ်ရသေင်ဟာ၊ ဒေါဝ်မြုမတ်တၟကၠာ ကဝိၜါညာန်ဂဵုမြဟ်၊ ပ္ဍဲကဵုဍုင်လိုင်ဗၠဲ ကဝိမွဲတၟေင်တဏှ်၊ ကောအံင်ဇုညးကော် ကဝိဇၞော်နူအဓာန်၊ မင်ဍိက်ဓဝ်တုန်စိ ဇၞော်ကဵုပတိဘာန်၊ မထဝ်စိုပ်တိက္ခညာန် တဴထာန်ဟင်ဂါံတွံ၊ ကဝိဇၞော်နူအဓာန် နွံညာန်ဇၞော်ကြဳဇှ်၊ လတူသိသအဵု အဲဍိက်ယဵုစရဟ်၊ ဖဵုအဲဍိက်ယဵုတုန် အိုတ်ဂုန်ညးတံဂှ်၊ ညာန်အဲကဵုဂွံဒှ် ညံင်နဲသာ်ဂှ်ကၠာ၊ ဒၞါဲဒၞါဲအဲၜိုတ်ဟီု ဝိဝ်င်လီုမှာရာ၊ လ္ပကဵုဆိတ်လှောဲ တင်နဲဗီုပမာ၊ ဖျုင်ရဟ်သာဲက္တောဝ်ညး လုံရးစက္ကဝါ၊ ဖဍောင်ဝေင်ညာန်ဂ္ညိ နဲကဝိလင်ကာ၊ နဲကဝိမဒှ်ကြက် ဆက်ကၠုင်နူတမၠာ၊ ဗဒှ်လဝ်ဝါသၞာ ကဝိမှာတလလွဳ၊ နဲကဲမဂၠိုင်သ္တီု ညံင်ဗီုအိန်တက္ခဳ၊ အလုံဍုင်ရးကၠံင် ကဵုဒှ်ဒၟံင်သက်သဳ၊ စိုပ်ဂုန်မိဗြဴရတ် သရဿဝတဳ၊ ကဝိဗၠာဲတမိဟေင် ပယျတ်ဟွံကေင်လွဳ၊ ပညာလၜေတ်ဗေဝ် ညာန်ဘာန်အပၠေဝ်က္ဍင်၊ သၟိက်စံဝေင်ညာန်ညိ ဒမၠိဂၠါဲချပ်ဂြင်၊ ယွံဒေဝတဴသၞင် မင်မွဲသာသၞာ၊ ဗိုင်ရီုက္ဍံင်သွာညိ ကဝိဝွံဆန်ပညာ၊ မာံမံက်တိုန်ညးကော် နူကၠာဟွံဇၞော်မာ၊ ကြဴဝွံဇၞော်တိုန်အာ အစာခုတ်ယၟုတၞဟ်၊ ယၟုတြေံကၠေံဗဒန် တၟိပၠန်ဒုင်ဒယှ်၊ မင်ရောဂေါတုန်ဂှ် အ္စာခုတ်ဗ္ဒဟ်နာမ၊ ယမုမိခုတ်ကီု ကၠေံလီုအာတုဲရ၊ မာံရောဂေါဒုင်နာမ ကာလလၟုဟ်ဝွံ၊ ညးကော်မံင်ဂြုဂြု သာ်ဝွံရသေင်ဟာ၊ လောဘသီုဒေါသ မောဟဓဝ်ပိကၠာ၊ စဳပျးကိုဝ်ယးတၟး ညံင်သၟီတ္ၚဲဇၞးအန္ဓာ၊ နာဲယာန်စိင်ဆဒ္ဒန် လျးသာ်သြန်အပၠာ၊ ဒးဃောဂွံါသန္ၛာ နာံသာရဒဥတု၊ ဃောဗပေင်ပုဏ္ဏမဳ လျးဗ္စဳခၠင်တသု၊ သၟန်နက်သတ်တဝဳ ဗိုင်သအဳသၟီဂိတု၊ ပၠလျးသာ်သြန်အဴ ဗက်ဗ္ဒဴပၞာန်ဒမၠု၊ ဇက်တိုန်တ္ကံဇံမု လျးခၠင်တသုအူ၊ ပ္ဍဲဂၠံပေါက္ခရ ဂၞကျာ်ၜါဒၟံင်ဒ္ဂူ၊ မွဲသၠောံယာတ်သာ်သြန် မွဲပၠန်ယာတ်ချီုအူ၊ ပံက်မုက်ကအဳဒစး ကိုဝ်နာဲညးယာန်ဇၟူ၊ သ္ဋိုက်မၠိုက်စိုတ်လအိတ် ဂွံညာတ်မိတ်တမ္ၚူ၊ ပၞာန်ဒမၠုဒြေပ်ဗြူဗြူ ဖေက်သူဒြေပ်ကမၠေဝ်၊ ညာန်အဲကိုဝ်ခၠင်မြဟ် ပမာသာ်ဂှ်လေဝ်၊ ပ္ဍဲဒေါဝ်သဟာဲဂမၠိုင် ကိုဝ်ထိုင်သးအရေဝ်၊ ဝေါဟာမဒှ်ကြက် ပုံကၞက်သဂါပၠေဝ်၊ ကဝိနူကၠာစိ ဆန်လိက်အဒိကေ၊ ဇမောဝ်လင်ကာပၠန် ပိုတ်ဗျန်ဍေံဟွံပၠေဝ်၊ အဲတိတ်ဆန်ပလေဝ် မွဲဝါပၠန်သေင်ဟာ၊ ပုံဗြရတ်ဒှ်ကြက် ဆက်ကၠုင်နူတမၠာ၊ ဂကောံဗြဴယက္ခဳ ဣဏင်ကင်ရဳကၠာ၊ ဟိုတ်ဒါန်ဝါသနာ ကတ္တာဓိကာရ၊ ဂွံပတံလဝ်သေင်ဟာ ကိုပ်ကၠာဂၠိုင်ကိုဝ်ဘဝ၊ ဂွံသၟဟ်န်ရင်သ္ကံရ ဂွံခယျမွဲဖုန်သ္ဋဳ၊ ဟိုတ်ပတံလဝ်ပါရမဳ မွဲဒၞဳဂွံသၟဟ်န်၊ ပုံဗြရတ်ဒှ်ကြက် လဴဆက်ကၠုင်နူကဝ်တန်၊ ဂလာန်မဒှ်တင် အိုတ်ဗီုပြင်ဇၟာပ်တန်၊ အဲတိတ်တလးဆန် မွဲဝါပၠန်ရသေင်ဟာ။

ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ဂှ် ကလင်ဟီုတွံအာ၊ လ္ၚီၜါကၠံတိတ်ဒှ် ထပှ်စှော်ပိကၠာ သွန်ပုဏ္ဏမဳ ဒိတှဳစှ်ပန်မြာ၊ ပယျာံလက်ကုံပြဲ နာံတ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ၊ သၟန်နက္ခတ္တ အကာသဂဵုမြဟ်၊ တွဳဗွိုင်သၟီစန္ဒြာ ၜါစှော်ၜါဟီုတွံ၊ ပယျာံတက်ပိဂှ် ဆန်ဗ္ဒဟ်လဝ်လင်ကာ၊ သဗှဥပဒ္ဒဝေ ဒုရေကဵုသ္ၚောဲခြာ၊ သတြုသီုသၞဝဲ ဘဲယဲဝေဒနာ၊ ကာယျကဵုတန်သိုက် ဇၟာပ်ပရိုက်ကဵုပါဲအာ၊ သဗှဒေဝတာ ဗိုင်ရီုသ္ဋံင်သွာညိ၊ ဒၞါဲဒၞါဲအဲၜိုတ်ဆန် ပိုတ်ဗျန်သီုယတိ၊ ပကဵုယောင်ထဍိင် ဝိဝိင်မှာရာညိ၊ ကြီုပုံဗြရတ်စိ ကိုပ်အဒိပထမ၊ ဆက်ကၠုင်နူတမၠာ ပြာကတ်ဒၟံင်ပ္ဍဲလောက၊ က္တဵုဒှ်ကောန်သၟီကၠာ ပ္ဍဲဍုင်ဗာရာန၊ ဗြရတ်ဒုင်ယၟု သာ်ဝွံနူမူလ၊ မိတ်တၞံဝါသနာ ကတ္တာဓိကာရ၊ ဒှ်ကောန်ဗြဴယက္ခ နာမဣဏင်ကင်ရဳ၊ တြဳဇှ်ပါရမဳ ပ္ကီုလွဳဇၞော်နုဘဴ၊ မိတ်ကွိုန်သီုအယော ဒှ်ဆောဂွံနှဴရဴ၊ ပုံနူတမၠာပြဲ အဲဍိက်ဂိုင်သြဟ်ပ္တဴ၊ ဗီုဥပ္ပမာအဴ ရဴရတ်ဒစိတ်ပၠ၊ ညံင်ဗီုမၞိက်ဂကူ ဇာတိဝိပူလ၊ တူဇမ္မုနတ္တ ပ္ဋုန်စုတ်အဇသ္ဋဴ၊ မၞိက်မပြဲတၞောဝ် ဗဵုဒ္ၚေါဝ်မရဴဂဴ၊ ဝုတ်ဒိုဟ်ရတ်ဂမၠိုင် ရေင်ဗိုင်ပနတ်နှဴ၊ လျးတွဳဗွိုင်အဴ ဗိုင်တဴမၞိက်တၞံ၊ ပုံနူတမၠာပြဲ အဲဍိက်ဇန်ပြေင်ပ္ကောံ၊ ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴလဝ် ဓဝ်ကျာ်တြဲနူတၞံ၊ အတှအက္ခရရမ် ခဏံလဝ်သွက်သတ္တး၊ သ္ကဵုမိင်မန်ပိရး ဟီုပျးလဝ်ညိဟိုဲ။

နိဒါန်လိက်ဂှ် ဟီုတွံမွဲဝါ၊ လိက်ဗြရတ်သ္ကဲ ဟွံမွဲသေင်ဟာ၊ နွံဆပုံအဴ ညးလဴဂၠိုင်ဝါ၊ ဂွံမိင်တဴဟေင် ရောင်ဟွံသေင်ဟာ၊ လိက်ဝွံတုန်ရ ပထမကၠာ၊ ကျာ်ဇၞော်ကံဂဵု နွံကဵုပညာ၊ နန္ဒသာရ ဆန်ပၠလဝ်ကၠာ၊ ကံဂဵုသင်ဇၞော် လုပ်ဗော်ဇရာ၊ ထပှ်စှော်ဒ္စံါ ဂွံါအယုက်ကၠာ၊ ဟိုတ်ဇၞော်လောန်ရ မောဟဂၠိုင်အာ၊ ဟီုကၠာဒှ်ကြဴ ဟီုကြဴဒှ်ကၠာ၊ ဇမောဝ်လင်္ကာ ဂိုန်ဝေါဟာဆန်၊ ဟွံပိုင်ပြဳအိုတ် ယတိပိုတ်ဗျန်၊ ဆချပ်ဂွံဂှ် ဂိုင်လပှ်ဆန်၊ ဇမောဝ်လင်္ကာ ဟွံညဳသာပၠန်၊ ဆစိုတ်မွဲတန် ဆန်အာလောဲလောဲ၊ ထုဲကြာန်လၜက် ညံင်ပြေင်တက်ၜဲ၊ ပိုတ်ဗျန်ပၠေပၠေတ် ဂေတ်ညံင်ဍာ်ဝဲ၊ အဲဂွံညာတ်ပြဲ ပ္ဍဲစိုတ်ဂြံဂြ၊ ခါမချပ်ရံင် ဂွံသံင်ဝေဂ၊ ကဝိတမၠာ လောန်အာအိုတ်ရ၊ ပ္ဍဲထာန်ဒေသ ဋ္ဌာနရးမန်၊ လိက်ပတ်မဂး သွက်ညးဂွံဆန်၊ ဟွံမွဲသေင်ဟာ ဗတ်ဘာသာမန်၊ ဂိုင်တော်ဆမွဲ ပ္ဍဲစိုတ်အဲပၠန်၊ ဒှ်ဂကူမန် ကဝိလောန်အာ၊ သွက်ဂွံဆန်ဗ္ဒဟ် လမုဟ်ဝွံမာ၊ ဟွံမွဲလှင်လှင် အိုတ်လင်ဂတာ၊ အဲဗ္စာရဏာ နဂၠးညာဏ၊ ဂွံညာတ်ကေတ်ရ ကာလဂှ်ပၠန်၊ အဲလေဝ်ဇၞော်အာ ဇရာကၠုင်ညန်၊ တြဴစှော်တရဴ အယုက်စဴတန်၊ ဓဝ်မောဟပၠန် ဍေံဂၠုလောန်အာ၊ ဟီုကၠာဝိုတ်ကြဴ ဟီုကြဴဝိုတ်ကၠာ၊ ချပ်ဗ္စာရဏာ သိင်သာဂၠိုင်လောန်၊ ဒၟါဒှ်သာ်ဂှ် လိက်လနုဟ်ဆန်၊ ဆန္ဒလင်္ကာ ဂိုန်ဝေါဟာမန်၊ ဥပ္ပမာပြဲ ဥပ္ပမဲပၠန်၊ တီကေတ်မွဲတန် ဗိုန်က္ညန်က္ဋင်ပြ၊ ဆန္ဒလင်္ကာ ဘာသာမညှ၊ ပ္ဍဲစိုတ်အဲသွံ တီညာတ်ကၠောံသ္ဋ၊ နဲကဝိပၠ ဆန္ဒလင်္ကာ၊ ကၠုတ်တိုန်လမှ် မြဟ်ပ္ဍဲကြေဝ်ဏာ၊ လိက်ဗြရတ်ဂှ် ကၠိုက်ကၠဟ်လောန်အာ၊ နွံမင်ဗၠာဲမွဲ ဟီုကဵုအဲကၠာ၊ ဒုင်ယမုရ နာမဆာံပျာ၊ ကဵုဂဟဵုညိ တမိမွဲဝါ၊ ယတိပိုတ်ဗျန် ဆန္ဒလင်္ကာ၊ ဂလာန်တင်တှ် တဝှ်အစာ၊ ကဵုသၟဟ်ညဳသာ စကာအဲပၠန်၊ ဇမောဝ်လင်္ကာ ဂိုန်ဝေါဟာမန်၊ အဲဆန်ပ္ညဳဇန် ညံင်ဇမန်ဂွါ၊ ဟွံကဵုကၠိုက်ကၠဟ် သၟဟ်န်ညဳသာ၊ အဲဆန်ပ္ညဳဏာ ညဳသာသၟဟ်န်၊ သွက်ပတူဇန် မဆန်လဝ်ရောင်။ ။ ခမှောင်ခမှောင်ဖျးညံင်ပၞဴ၊ ဒဵုအရှန်ဗြဴ၊ ကဵုနာဲစဴဒှ်၊ ဂှ်လံအာရောင်။ ။

ဆက်ဗှ်လိက်ဂှ်မ္ဂး ဍဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ညိ




#Article 37: ကအ်ကျာ်၊ ကွာန် (468 words)


ကွာန်ကအ်ကျာ် ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.533650N,98.011607E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ကွာန်ကအ်ကျာ်ဝွံ ဒၞာဲတိကအ်မၞုံဂှ် မဗဒှ်လဝ်ကွာန်တုဲ ကအ်ဗၟံက်ဂှ် ညးကော်စ အုံဗၟံက်၊ ကအ်လဒေါဝ်ဂှ် ညးကော်စ အုံသၟဝ်ကျာတုဲ တကအ်သၟဝ်ကျာဂှ် ညးကော်စ အုံသၟဝ်ကျာ၊ တကအ်ပလိုတ်ဂှ် ညးကော်စ အုံပလိုတ်ရ၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,63 mi2 ရ၊၊ ပ္ဍဲအုပ်သၟဝ်ကျာဂှ် နွံကျာ်စေတဳမွဲရ၊၊

ကွာန်ကအ်ကျာ်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၆၀၀) မပြၚ်တုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်ဂှ်ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ကအ်ကျာ်ဝွံ ဟိုတ်မဒှ်ကွာန် လတူကအ် ဝါဂမၠိုၚ်တုဲ အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံၚ်တိုက်ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်[ပလေဝ်ဒါန် | ပလေဝ်ဒါန် တမ်ကၞက်]

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။

ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။

ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 
ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 38: ကအ်ကြိက်၊ ကွာန် (247 words)


လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ကအ်၀၀၀ ဝွံ နွံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်၀၀၀၀ တွဵုရးဍုၚ်မန်တုဲ နွံသ္ၚိ ၁၀၀၀ မ လၟိဟ်မၞိဟ် သီုဖအိုတ် နွံ ၂၀၀၀၀၊ ဘာလကျာ် နွံ ၃ ဘာ၊ ကျာ်စေတဳ နွံ ၃ တၞုၚ်ရ၊၊ 

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ဆက်စၠောအ် ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံၚ်စက်တုဲ နကဵုဂၠံၚ်ဍာ်လေဝ် အာကၠုၚ်ဂွံကီုရ၊၊ ခေတ်လၟုဟ် ဟိုတ်နူဒဒန်တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ မၞိဟ်စကာဂၠံၚ်ဍာ်ဂှ် အောန်တုဲ မၞိဟ်ဍိုက်ယာန် ကွဳလိုန်ဓါတ် ကုကွဳစက်ဂၠိုၚ်ရ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 39: ကအ်ခတဝ်၊ ကွာန် (305 words)


ကွာန်ကအ်ခတဝ် ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.563620N, 97.974240E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,08 mi2 ရ၊၊ ပ္ဍဲလဒေါဝ်ကွာန်ဂှ် နွံကျာ်စေတဳမွဲရ၊၊ 

ကွာန်ကအ်ခတဝ်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၂၀၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် မသုန်ကၠံဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်ခတဝ်ဝွံ ဒှ်ဂၠံၚ်တိုက် သီုကဵုဂၠံၚ်ဍာ်ရ၊၊ နူကွာန်ကအ်ခတဝ် လပါ်သၟဝ်ကျာ 0,75 တိုၚ် စိုပ်ကွာန်ကရေပ် ၜဳဂြာၚ်တုဲ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်ဂှ် 0,48 တိုၚ်မ္ဂး စိုပ်ၜဳကဍတ်ရ၊၊ တိတ်ဂၠံၚ် သၠုၚ်ကျာကွာန်မ္ဂး 1,73 တိုၚ်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံၚ်ဇၞော် မအာကွာန်ကျာ်ကဗၚ်၊ ပလိုၚ်တၟအ်ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 40: ကအ်ဂေါန်၊ ထီု (860 words)


ထီုကအ်ဂေါန် (, Burmese: ကော့ဂွန်းဂူ) မၞုံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဘာအင် တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဂှ် ဟိုတ်မၞုံကဵု ရုပ်ကျာ် လိက်မန်တြေံတုဲ ဒှ်ဒၞာဲဒတန် အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန်မွဲတုဲ မဒှ်ထီု မၞိဟ်မအာဗဵုဝေင်ဂၠိုင်မွဲရ။ ပ္ဍဲထီုကအ်ဂေါန်ဝွံ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်မန် နူကဵုၜိုတ် ၉၀၀ အေဒဳ စဵုကဵု ၁၇၀၀ အေဒဳ ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊

ထီုကအ်ဂေါန်ဂှ် နူဍုင်မတ်မလီု လပါ်သၟဝ်ကျာ ၜိုတ် (၂၈) တိုင် နွံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဘာအင် ပ္ဍဲဒဵုတၟအ် ကွာန်ကအ်ဂေါန်ရ။ ဒဵုကအ်ဂေါန်ဂှ် ဒှ်ဒဵုမၞုံကဵု ဓလောင်ဒဵု ဟွံသေင် ဒှ်ဒဵုတၟအ် မမံက်တိတ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ဟေင်ရ။ ဒဵုဂှ် ညးကော်စ ဒဵုကအ်ဂေါန်ရ။ ဒဵုကအ်ဂေါန်ဂှ် ဗွဲဒိုဟ်ဨသာန် ကဵု ဒိုဟ်နေရတိဂှ် တောဲဆက်လဝ် နကဵုဒဵုမသုန်မရ။ ဒၞာဲဒဵုသမၠုင်အိုတ်ဂှ် နွံ ၜိုတ် ပေ ၁.၀၀၀ တုဲ ဇမၠိင်ဓရိပ်ဒဵုဂှ် နွံၜိုတ် ၆.၀၀၀ ပေ ရ။ ပ္ဍဲဒဵုကအ်ဂေါန်ဂှ် ပါဲနူ ထီုကအ်ဂေါန်ဂှ်တုဲ ထီုတၞဟ် မကော်စ ထီုပြေင် (ကျွဲဂူ) ကဵု ထီုကၠ (ကျားဂူ) လေဝ် နွံကီုရ။

ထီုကအ်ဂေါန်ဂှ် ဇမၠိင်သီုဖအိုတ် နွံစ ၜိုတ် ၁၃၀ ပေဒှ်တုဲ အနာံထီုဂှ် နွံစ ၜိုတ် ၇၀၊ သမၠုင် နွံ ၂၅ ပေ ရ။ ဟိုတ်မဒှ်ထီုကမၠက်တုဲ ပ္ဍဲ ပ္ဍဲကၞောတ်ထီုဂှ် နွံကဵုထီုဍောတ်တ်ရ။ ပ္ဍဲပါင်ထီုဂှ် ဟိုတ်မၞုံကဵု ဗဒင်တၟအ်တုဲ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ဗဒင်တအ်ဂှ် ဗာန်လဝ် ကျာ်တိပဋိမံ ပေင်ဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်နူပါင်ထီုဂှ် နွံလပါ်ဂၠံင်ဗၟံက်တုဲ လျးတ္ၚဲ ပ္ဍဲအခိင်နူဂယး မလုပ်စိုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲထီုဂှ်တုဲ အပ္ဍဲထီုဂှ် ဟွံအာပ်အုဲစ ကွေဟ်ဟ်ရ။

ကအ်ဂေါန်၊ ကအ် - အရေဝ်မန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် တိဂအုပ် မသၠုင်တိုန်ဒၟံင်။ ဂေါန် - မကၠုင် နူအရေဝ်မန် ဂိုဟ်။ ဂိုဟ်ဂှ် မန်နူအကြာၜိုတ် အေဒဳ ၆-၁၂ တေအ် လွဳစလဝ် နူအရေဝ် သံသကြိုတ် ဂုဟာ။ ပ္ဍဲလိက်တၟအ် စေတဳမြ နူခေတ် ၁၂ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဂေုါဟ် (ကန္ဒံ ဂေုါဟ်စ္လောင်ထရ်ဝေါအ်)။ နူရမ္သာင်မန် ဂိုဟ် ဂှ် ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲဒေသဂှ် ဂကူမန် ဟွံမဲတုဲ ဒှ်အာ ဒတန်ဂကူကရေင်။ ဂိုဟ်ဂှ် ကရေင်တအ်ပ္တိတ်ရမ္သာင် ဂေါန် (ဂွန်း) တုဲ ဒှ် အာ ကော့ဂွန်း မချူဗီုဗၟာ၊ နူဂှ် မန်တအ် ကလေင်ချူပၠန်တုဲ ဒှ်အာ ကအ်ဂေါန် ရ။ 

ရုပ်ကျာ်တိပဋိမံ (ခေါက်ဍိုတ်/အုတ်ခွက်) တအ်ဂှ် နကဵုမဖျေဟ်လဝ် ဗီုပြင်တုဲ မဗာန်လဝ် ပ္ဍဲဗဒင်ထီု ကၟဳထီုတအ်ဂှ် ဟွံသေင်၊ ဗီုမဗာန်ဂွံ ဗီုမစှ်ေဗီုဂှ် ၜိုန်ရ ဗာန်လဝ်ကီုလေဝ် ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် ဗာန်ဗပေင်လဝ် ဗီုနန်ပြာသာတ်လေဝ် နွံကီုရ။ ပါဲနူ ရုပ်ကျာ်တိပထမံတအ်တုဲ ရုပ်ကျာ်နကဵုဣရိယျပိုဒ်ပန်၊ မဂ္ဇအ်၊ ဒတဴ၊ သတိက်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

နူစခေတ် အေဒဳ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စ ပ္ဍဲခေတ်အင်္ကလိက်တေအ်ဂှ် အစာသုတေသနဝင်တအ် ကၠုင်လ္ၚတ်လဝ် ထီုကအ်ဂေါန်ရ။ အမာတ်ကလုတ် (သံအမတ်ကြီး) အင်္ဂလိက် ဂျောန် ကရော့ဖို့ စိုပ်အာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၅ ဂှ်တုဲ အစာသုတေသန ရစ်ချတ်တင်ပယ်ဟီု ရုပ်ကျာ် မၞုံပ္ဍဲထီုကအ်ဂေါန် သီုဖအိုတ် က္ၜင်ဖဍိုတ် ၅၀၀-တာန် ကၠုင်ဖအိုတ်လေဝ် ရုပ်ကျာ် ၜိုတ်ဂှ် ဟွံအိုတ်အာဏီရ။ သၞာံ ၁၈၃၆ အစာပတန်သာသနာခရေတ် မစ္စတာ ဂျက်စေန် ယုဒသန် ကေုာံ ဂကောံညး ကၠုင်လ္ၚတ် ထီုကအ်ဂေါန်တုဲ အစာသုတေသန ဟောင်းဝတ်မယ်လ်ကွန် ချူလဝ် ပရူထီုကအ်ဂေါန် ပ္ဍဲလိက်ကၞပ် အာတရဴညး မပတိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၀ ဂှ် တၟာဂလိုင်ရ။ ၁၈၉၀ တော်စိန်ခို ညးမဒှ် (ကျောက်စာဝန်) ကေုာံ ဂကောံညးတအ် ကၠုင်လ္ၚတ်၊ တော်စိုခို ကေတ်ဏာ ရုပ်ကျာ်ဆု မချူလဝ် သီုလိက်သေံ နူခေတ် ၁၄ ဗွဝ်ကၠံ နူထီုဂှ်။ သၞာံ ၁၈၉၂ မေဂျာအာရ်စီတမ်ပယ် (Maj. R.C. Temple) ကေုာံ ဂကောံ စိုပ်ကၠုင်တုဲ တက်ဗီု စၟတ်သမ္တီ ဗီုရုပ်ကျာ်ဂမၠိုင်။ ၁၉၄၀-၄၁ ဝန်ဇၞော်သုတေသနတြေံ ဦးလူဖေဝင်း၊ ဒံက်တာလုတ်စ်။ သၞာံ ၁၉၅၈ ဦးဖိုးလတ်၊ ဗိုလ်မှူးဘရှင်၊ နိုင်ပါန်လှတအ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ လ္ၚတ်ကၠုင် ထီုကအ်ဂေါန်ရ။

ရုပ်ကျာ်တိပဋိမံ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် တြေံဗွဲမလောန်တုဲ ရုပ်ကျာ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ကလေင်ထပ်စုတ်လဝ် ဒၞာဲရုပ်တြေံ မလီုအာလဝ်ဂှ်ရ။ ရုပ်ကျာ်တိတအ်ဂှ် ရုပ်ကျာ်ဂ္ဇအ်ဂှ် ၜိုန်ရ နွံဂၠိုင်ကီုလေဝ်၊ ရုပ်ကျာ်ဒတဴဂမၠိုင်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။ ရုပ်ကျာ်တအ်ဂှ် မွဲဇကု မွဲဒၞာဲဓဝ် သၟး နွံဟွံသေင်၊ ဒၞာဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် မွဲမွဲဒၞာဲ ဒွန်တောဲလဝ် ၜါဇကု၊ ပိဇကု၊ စဵုကဵုစှ်ဇကုလေဝ် နွံကီုရ။ တုဲပၠန် ရုပ်ကျာ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် နကဵုသ္ၚာဓမ္မတာလေဝ်နွံ နကဵု ကျိုင်ကယျဝ် ဨကရာဇ် မဓလဝ်လဝ် ၝောအ်ကိုဋ်၊ လက်ကြာပ် နာနာသာ်လေဝ် နွံရ။ 

ရုပ်ကျာ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် မကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲအခန်မကတဵုဒှ်ကျာ် ဗီုတဲ မတင်ဒၟံင်ထဝါဲတုဲ တဲဂှ် မလုက်လဝ် ပၞင် (ဝါ) တိသုန္ဓရဳ မကော်စ ဘူမိဖုဿမုဒြာ ဂၠိုင်ရ။ ရုပ်ကျာ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် မရန်တၟအ်လဝ် ပ္ဍဲအခန်ကျာ် မတွဟ်အဘိဓရ် ဒှ်မာန်ရ။ တၠဳမၞုံပိုန်ကျာ်တြဲ တွဟ် အဘိဓမ္မာမာတိကာ ကုမှာထေရ်သာရိပိုတ် ပ္ဍဲဍုင်မၞိဟ်တုဲ ကျာ်တြဲ က္ညတိုန်အာ ဍုင်သွဝ်တာဝတိံ မနိမိတ်ဗဒှ်လဝ် ရုပ်ကျာ်နိမ္မိတတုဲ လတူသၞာ ပဏ္ဍုကၟဝ် မဂဇအ်ရေင်ဒၟံင် ကုရုပ်နိမ္မိတဇကုတုဲ မတွဟ်ဒၟံင်ဓဝ် ကုဒေဝတဴဂမၠိုင်ရ။

ရုပ်ကျာ် နကဵုကယျိုင်ဨကရာဇ်ဂှ် စကၠောန်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒယ၊ ပဳတာ ကဵု ဘင်္ဂလာဒေသ် ပ္ဍဲခေတ်ပါလ (အေဒဳ ၁၀-၁၂) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒဒှ်ရ ကျာ်တြဲဝွံ မဒှ်သၟိင်စက္ကဝဝ် မဒှ်အစာ ညးလိုက်ပိတအ်တုဲ မကၠောန် နကဵုကယျိုင်ဨကရာဇ်ရ။ ဆဂး ရုပ်ကျာ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲထီုကအ်ဂေါန်ဝွံ အစာပါန်တိတအ် ဒုင်သဇိုင် ကုကယျိုင်သၟိင်တၠ ဍုင်မန်တုဲ မကၠောန်လဝ်ဂှ်ရ နူကဵု ရုပ်တအ်ဂှ် လ္ၚတ်ကေတ် ကယျိုင်သၟိင်ဨကရာဇ်မန် ခေတ်သဓီု ကဵု ခေတ်ဟံသာဝတဳမာန်ရ။

(၁) ရုပ်ကျာ်ဒတဴ မဖျေဟ်လဝ်တဲ သီုၜါလပါ် မကော်စ ရုပ်ဒတဴသမဘင်္ဂ (ဝါ) သမပါဒ။
(၂) ရုပ်ကျာ်ဒတဴ မၞုံကဵု ဇကု မဒစေင်ဒၟံင် မကော်စ အာဘင်္ဂ။
(၃) ရုပ်ကျာ်ဒတဴ မၞုံဗီုပြင် မကွာ်ဒၟံင် မကော်စ တြိဘင်္ဂ။

ကျာ်ပပရိနိဗ္ဗာန်သတိက်ဂှ် (ဝါ) ကျာ်မဓလာဲဒၟံင်ဂှ် သယန ညးမကော်စရ။ ပ္ဍဲကျာ်ဓလာဲတအ်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ(၃) ဗီု - 
(၁) မဓလာဲ ပၠးကဝိုင်၊ ဟိုတ်မၞုံဗီုပြင် ညံင်ဇာဒိသိုင်မသတိက်တုဲ ညးကော်စ သဳဟသယန။
(၂) မဓလာဲ ဟိုတ်နူမဂိယဲတုဲ ကတဵုဟွံမာန်ဂှ် ညးကော်စ ဂဳလာနသယန (ဝါ) ဗျာဓိသယန။
(၃) မဟာပရိနိဗ္ဗာနသယန (ဝါ) ဗီုရုပ်ကုသိန္နာရုံ မဒှ်ဗီု အခိင်ကျာ် မပပရိနိဗ္ဗာန် မဒှ်အခိင် မညန်ကဵု သစုတိတေအ်ရ။

ကျာ်ဓလာဲ ပ္ဍဲထီုကအ်ဂေါန်ဂှ် ဒှ်ဗီုရုပ် သဳဟသယနဂၠိုင်ရ။

ရုပ်ပဋိမာရုပ် မသှ်ေဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် မတုပ်ကဵု ရုပ်ကျာ်သေံ သုခေါဒယ (၁၂၄၅-၁၃၄၈ အေဒဳ) မဒှ်ခေတ်သၟိင်မဂဒူ မပတန်ဍုင်မတ္တမဂၠိုင်ရ။ ရုပ်ကျာ်အခိုက်သေံသုခေါဒယဝွံ ထုဲနှဴဒၟံင် ကုအခိုက်ခမာ ကေုာံ သိင်္ဃိုရ် မြဴသာ်ဝွံ ညးစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ။ ဥပမာ ဗီုရုပ်ဥဏှလုံ (သော်) မၞုံဗီု ပၟတ်မဂဵုတိုန်ဒၟံင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသိင်္ဃိုရ် နူစခေတ် (၅) ဗွဝ်ကၠံ ကၠာအိုတ်ရ။  

ပ္ဍဲထီုကအ်ဂေါအ်ဂှ် ရုပ်ကျာ်တၟအ် ဗုဒ္ဓဘာသာၜါ မဒှ်အခန် ကျာ်မစှ်ေနူသွဝ် ကြဴနူ မတွဟ်အဘိဓရ်တုဲ ကဵု ရုပ်ကျာ်ဟိန္ဒူ မရုပ်ဗိသၞူ မတိက်ဒၟံင် လတူနာ်ဇၞော်မွဲတုဲ နူဗံင်လုတ်ညးဂှ် ဒကှ်ကၠုတ်ပါက်တိတ်ပိဍောင်တုဲ လတူဍောင်ဒကှ်ဂှ် ဗီုရုပ်ဗိသၞုဟ် မဂ္ဇအ်ဒၟံင် ဒၞာဲသၠုင်အိုတ်တုဲ သၟိင်ဗြီု ကဵု သၟိင်သဳဝ မဂ္ဇအ်ဒၟံင် လတူဍောင်ဒကှ်ၜါတၞဟ်ဂှ်ရ။

ရုပ်ကျာ်တၟအ် ဗီုအခန်မစှ်ေနူသွဝ် ခေတ်တြေံဝွံ လီုကၟေက်လှေက်ဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်နူကွတ်တဲခိုဟ် သပ္ပါဲတုဲ ကမၠတ်တအ် ဂွံယိုက်ထ္ၜင်ဏာ အတိုင်ကယျိုင်ဂှ် ကေတ်ဏာ ဟွံမာန်တုဲ တက်ဗကဝ်ကေတ်ဏာ ဆက္ဍိုပ်၊ တက်ပလှေဟ်ပတိတ် ရုပ်ခဗဵုခဗဵုတအ်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ။ ပ္ဍဲသ္ၚာကျာ် မတကဲစှ်ေဒၟံင် လပါ်တဲပုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် လိက်မန်တြေံရ။ ပ္ဍဲသ္ၚာ လပါ်ပါဲဂှ်လေဝ် လိက်မၞုံကီုရ။ ဆဂး ဆဒၞာဲညိညိဟေင် မသှ်ေဒၟံင်တုဲ လိက်သှ်ေဒၟံင် ဆမွဲၜါမရ။ ပ္ဍဲသ္ၚာ လပါ်ပုင်ဂှ် လိက်နွံ သီုဖအိုတ် ၂၃ ပၞောန်၊ အတိုင်မလိက် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကျာ်ဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်သဓီုလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုတုဲ ဒၞာဲမအက္ခရ် မကၠေအ် ဟွံကၠး ပ္ဍဲကျာ်ဏအ်ဂှ် ရံင်ကဵု လိက်နူသဓီုဂှ်တုဲ ဗပေင်စုတ်ဂွံရ။ 

ရုပ်ကျာ်တၟအ် ဗီုမစှ်ေနူသွဝ် မွဲပၠန်ဂှ် လီုလာ်အောန်ညိရ။ ကွတ်တဲလေဝ် ဟွံဇိပ်ဂၠိပ် နူရုပ်မွဲဂှ်ရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲရုပ်ဏအ်ဂှ် လိက်လေဝ် ဟွံမဲရ။ ရုပ်ကျာ်ဝွံ မဒှ်ရုပ်ကျာ်ဒတဴ (ဗီုမကွာ်ဒၟံင်) တုဲ ညးကော်စ တြိဘင်္ဂ ရ။ ဓလဝ်လဝ် ၝောအ်ကိုဋ်၊ စုတ်လဝ်လက်ကြာပ်၊ ဒက်လဝ်ကာယဗန် ပ္ဍဲတဲပၠန် စုတ်လဝ် ဂြင်ဗံက်ရ။ က္ဍိုပ်ကျာ်ဝွံလေဝ် ဒးဒုင်တေဟ်ဏာလဝ်ကီုတုဲ ဗီုရုပ်ၝောအ်ကိုဋ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ တဲပုင်ဂှ် ပတိုန်စွံလဝ် လတူပၞး တဲပါဲဂှ် ဖျေဟ်လဝ် လပါ်သၟဝ်ရ။ သ္ၚာညးတကဲစှ်ေ ၜါလပါ် စဵုကဵုစိုပ် ကအ်ဇိုင်ရ။ လပါ်တဲပါဲကျာ်ဂှ် နွံရုပ်ဍောတ်တ်မွဲရ။ ရုပ်ဝွံ ဒှ်ရုပ်သၟိင်ဗြီု မစုတ်လဝ် သၞေက်ဇၞော်ဇၞော်ရ။ လပါ်တဲပုင်ကျာ်ဂှ် ဒှ်ရုပ်သၟိင်အိန်တုဲ တဲညးဒှ်ဒၟံင် ဗီုပြင် မရပ်လဝ် က္ဍိုင် သွက်ဂွံဓလဝ် ကုကျာ်ရ။ ရုပ်ဝွံ နွံသမၠုင် ၄ ပေ ကဵု ၆ ၝောအ်တဲ၊ အနာံ ၂ ပေ ကဵု ၉ ၝောအ်တဲ၊ ခတီု နွံ ၇ ၝောအ်တဲရ။ 

ရုပ်ဗိသၞုဟ် မဒှ်ရုပ်ကျာ်ဟိန္ဒူ မတိက်ဓလာဲဒၟံင် ပ္ဍဲသြိုဟ် သၟိင်နာ်ဇၞော်ရ။ တုဲပၠန် ပ္ကဴဒကှ်ပိဍောင် မတိတ်တိုန်အာ လပါ်လတူ နူပံင်လုတ်ညးရ။ လတူဍောင်ဒကှ်ပိဍောင်ဂှ် ရုပ်ကျာ်ဟိန္ဒူပိဇကု မထဝါဲဒၟံင်၊ ဗိသၞုဟ် မသၠုင်အိုတ် နွံလဒေါဝ်တုဲ လပါ်ပုင်ဂှ် ဒှ်ရုပ်သဳဝ၊ လပါ်ပါဲဂှ် ဒှ်ရုပ်သၟိင်ဗြီုရ။ လပါ်သၟဝ်ဂှ် ရုပ်ဍောတ်တ် မဒှ်ရုပ်ဒေဝတဴဂမၠိုင်လေဝ် နွံကီုရ။ သၟိင်နာ်ဂှ် နွံကဵုက္ဍိုပ်ထပှ်မတုဲ ခတဝ်ဒၟံင် လတူဍာ်ရ။ အတိုင်ဓဝ်ပတှ်ေ သာသနာဟိန္ဒူမ္ဂး ရုပ်ဝွံ ညးမိက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ကၠာဂၠးတိပိုယ် ဟွံကတဵုဒှ်ဏီ သၟိင်နာ်သေသျှာဂှ် ဟဳခတဝ်ဒၟံင် လတူဍာ်ရ။ လတူဍောင်ဒကှ် မတိတ်ကၠုင် နူပံင်လုတ်ဗိသၞုဟ်ဂှ် ကျာ်ဟိန္ဒူပိဇကု ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ ကျာ်ပိဇကုဂှ် သၟိင်ဗြီုဂှ် ဒှ်ကျာ်မနိမိတ်ဗဒှ်၊ သၟိင်ဗိသၞုဟ်ဂှ် ဒှ်ညးမမင်မွဲတုဲ သၟိင်သဳဝဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မပလီုရ။

ရုပ်ဝွံ မၞုံကဵု သမၠုင် ၄ ပေ ကဵု ၇ ၝောအ်တဲ၊ အနာံ ၂ ပေကဵု ၇ ၝောအ်တဲ၊ ခတီု နွံ ၉ ၝောအ်တဲရ။ ပ္ဍဲရုပ်ဂှ် လိက်မန်တြေံ နွံရ။ အခိင်လၟုဟ် ဒၞာဲမလိက်ဂှ် ဟိုတ်နူမဓလိုက်တိုပ်လဝ် ပ္ဍဲကောန်ဂရေတ်တုဲ မလိက်တအ်ဂှ် ကၠေအ်အာရ။

လိက်ဝွံ ဒှ်လိက်တြေံအိုတ် နူအခိင် ၜိုတ် ၆-၇ ဗွဝ်ကၠံ ဒှ်မာန်ရ။ လိက်ဝွံ စဵုကဵုလၟုဟ် မၞိဟ်မဗှ်ဒးတုဲပေင်င် ဟွံမဲဏီရ။

လိက်ပ္ဍဲရုပ်တၟအ်ၜါဂှ် ချူလဝ် ဗီုမန်တုဲ ရံင်ကဵုမအက္ခရ်မ္ဂး ဒှ်လိက် နူအကြာၜိုတ် ၁၀-၁၁ ဗွဝ်ကၠံ ဒှ်မာန်ရ။ 

ဝေါအ်ဗိဿၞူ - - - ဒမောင် - - - ဝေါအ် မစ္လတ်။ 

လိက်ဝွံ ၜိုန်ရ ဟွံဂွံဆဵုကေတ် သီုဖအိုတ်ကီုလေဝ် အဓိပ္ပါယ် ညးမိက်ဂွံဟီုဂှ် 

＂ဝွံဗိသၞုဟ် (ညးမ)ဒၟံင် (ဒုအ်ဝေါပ်)ဝွံ မပုတ်＂

ရုပ်ကျာက်ဝေါအ် ဨယ်ဂၞကျာက် မုးဟ်တး မအ်ဒၟောင် ပ္ဍေယ် ဍုင်ဒုအ်ဝေါပ် မအ်ပူစ်စ္လတ် ရုပ်ကျာက်တြယ်ဝေါအ် ကုအ်တိအ် ကျာက်တၟောအ် မအ်တာဝ်ပ္ဍေယ်ဒုအ်ဝေါပ်လးဟ် မအ်တာဝ် ပ္ဍေယ် ရာသ်လးဟ် ဨယ် ကုအ် တွာသ်ဨယ်စောမ် မအ်ပူစ် သ္အောရ်အစာရ်စ္အာင် မပူစ်ကျာက်တၟောအ်။

နကဵု အဓိပ္ပါယ်မန် ခေတ်လၟုဟ်
ရုပ်ကျာ်ဝွံ အဲဂၞကျာ်မုးဟ်တး မဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဒုဝေါပ် မပုတ်စၠတ်။ ရုပ်ကျာ်တြဲဝွံ ကုတိ ကုတၟအ် မနွံတဴ ပ္ဍဲဒုအ်ဝေါပ်လေဝ်ကီု မနွံတဴ ပ္ဍဲရးလေဝ်ကီု အဲ ကု ကွးအဲကွေဟ် မပုတ်။ ဖ္အောဝ်အစာသအာင် မပုတ် ကျာ်တၟအ်။

မုးဟ်တး ဂှ် ဒှ်ယၟုဍုင်မတ္တမရ။ ဂစိုတ်ဟ် ပ္ဍဲအခိင်တေအ် ဖ္ဍန်လဝ် နကဵု (-း) ခရးက္ဍိုပ်။ ဥပမာ (ဂေါးဟ် / ဂေါး / ဂေါဟ်) ဟိုတ်ဂှ်ရ မုးဟ်တး ဝွံ ဒးဗှ် မုဟ်တဟ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မုဟ်ဇၞော်။

ပ္ဍဲအကြာရုပ်ကျာ်တိပဋိမံတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ယၟုမၞိဟ် ကေုာံ အခိင်သက္ကရာဇ် ညးမဖျေန်ပျးလဝ် ဍာ်ဂဥုဲ ရုပ်ကျာ်တအ်ဂှ်ရ။ လိက်တအ်ဂှ် ဒှ်လိက် ခေတ်လက္ကရဴ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၀၅၇ (၁၆၉၆) တအ်ရ။
ပၞောဝ်လိက်တအ်ဂှ် လိက်သၟဝ်ဏအ်မွဲ ဂွံဆဵုကေတ် ကၠးအိုတ်ရ။


၁၀၅၇ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၀ စွေက် = 1696 February 16

ရုပ်သဗ္ဗညူတ္တထွာဲ - ရုပ်ကျာ်ထဝါဲ။
ရာဇာဓိရာဇ် ဂှ် ဒှ်ရုပ်ကျာ် မကျိုင်လဝ် ကယျိုင်ဨကရာဇ်။
နိဗာန် ဂှ် ဒှ်ရုပ်ကျာ် ပပရိနိဗ္ဗာန်သတိက်။




#Article 41: ကအ်ဂဵု၊ ကွာန် (297 words)


ကွာန်ကအ်ဂဵု ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.602291N, 97.927148E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ကွာန်ဝွံ ကွာန်ကအ်ဂဵုဝွံ နွံဇိုၚ်ၜဳဂြာၚ် လပါ်ပလိုတ်ရ၊၊ ဘာလကျာ်ဂှ် နွံလပါ်သၟဝ်ကျာတုဲ နွံကဵု ကျာ်စေတဳဇၞော် ဍာ်ကၟာရ၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,05 mi2 ရ၊၊ 

ကွာန်ကအ်ဂဵုဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၂၀၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်ဂဵုဝွံ ဒှ်ဂၠံၚ်ဍာ် ကေုာံ ဂၠံၚ်တိုက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 
ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 42: ကအ်ဆုကၠ၊ ကွာန် (376 words)


ကွာန်ကအ်ဆုကၠ () ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°50’66.67N-97°77’80.45E) တွဵုရးဍုၚ်မန်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီုရ၊၊ ကွာန်အအဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ၜဳဂြာင် ဗွဲသြင် လပါ်သၠုင်ကျာရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၃၅၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.20 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊ 

တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်သၠုင်ကျာ ၜိုတ် ၁ တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မအာကဵု ဍုင်မတ်မလီုတုဲ နူကွာန်၀၀ ဂွံစိုပ်မတ်မလီုဂှ် နွံၜိုတ် ၈ တိုင်ရ၊၊

ကွာန်၀၀ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၃၅၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် ကေုာံ ဂၠံၚ်ဍာ်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ 

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ 

မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။ 

ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။

ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 43: ကအ်ဇြဲ၊ ကွာန် (122 words)


ကွာန်ကအ်ဇြဲ ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.516020N, 97.753256E) တွဵုရးဍုင်မန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,32 mi2 ရ၊၊ သၟဝ်ကျာ ကွာန်ကအ်ဇြဲဂှ် ဒှ်ကွာန်ကအ်သက် ကွာန်ၜါဝွံ ခြာဒၟံင် ကြုင်မွဲဍောတ်ဓဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလဒေါဝ်ကွာန် အရာပ်ပလိုတ်ဂှ် ကျာ်စေတဳ နွံမွဲ၊ ဗဒါဲကွာန် ကအ်သက်ဂှ် ကျာ်စေတဳနွံမွဲရ၊၊ 

ကွာန်ကအ်ဇြဲဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၆၂၆) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ၜါလ္ၚီမသုန်ကၠံဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်ဇြဲဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် သီုကဵုဂၠံင်ဍာ်ရ၊၊ နူကွာန်ကအ်ဇြဲ လပါ်ဗၟံက် 1,3 တိုင်မ္ဂး စိုပ်ကွာန်ကြေဝ်ဏာ စိုပ်ၜဳဂြာင်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၃၁ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၄၉ ဂိတုဇှ်ေပေင် က္ညဒုင်ဖျဴနင်တၠဂုဏ်အ္စာဇဋိလ ညးမဒှ်အ္စာလိက်ဒယှ် နူတိုက်လိက် ပရိယတ္တိဘာကျာ်၊ ကွာန်ဓမ္မသရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဇဋိလ စပံက်တိုက်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာဗၟံက်၊ ကွာန်ကံဇြဲတုဲ ဒဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၅၇ သၞာံ လုကဴဒ္စာံသၞာံ ညးမွဲဓဝ်ဟေင် ဖျေံကၠုင်လဝ် လိက်ပရိယတ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံဂှ် ဟိုတ်နူဒးသိုင်ခၞံ ဘာဇၞော်၊ ဘာသင်သ္ဂောံပဒတဴ ဟိုတ်နူပစ္စယ်ပန် ဍိုန်လျ၊ ဟိုတ်နူဒြဟတ်ကာယဟွံထတ်တုဲ မ္ဒးဒေံါဇူကၠေံ ကလောန်မဖျေံလိက်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ကောန်ကွးၜါဇကု တၠဂုဏ်အ္စာ သုနန္ဒ (ဓမ္မာစရိယ၊ M.A. Sri Lanka) တၠဂုဏ်အ္စာ ဣဿရ (ဓမ္မာစရိယ၊ M.A. Sri Lanka) မကတ်လ္ၚတ်မံင် ဘာသန္တရ ပ္ဍဲတ္ကံလၚ်္ကာတေံ က္ညစဴကၠုင်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဇဋိလထေရ် မွဲဟာန်ကေုာံ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိဓူရ အာဂတပၠတရဴတုဲ ကလေင်ပံက်ပ္တန် တိုက်လိက်ကံဇြဲ ပရိယတ္တိ ဘာဗၟံက်မွဲဝါပၠန်ရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ၜါဇကုဂှ် ဖျေံဒၟံင်လိက်ပရိယတ် ပကတ်ကဵုကောန်ကွး ဒဵုလၟုဟ်ရ။

ဝင်တိုက်လိက်မန်ဂမၠိုင်။




#Article 44: ကအ်တာ၊ ကွာန် (393 words)


ကွာန်ကအ်တာ ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.597054N, 97.896126E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,02 mi2 ရ၊၊ ကွာန်ကအ်တာဝွံ နွံဗီုပြၚ်ညံၚ်ခၟာဲစာၚ်တုဲ ဘာလကျာ်ဂှ် နွံလပါ်ကွာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဘာလကျာ်ဂှ် နွံကဵု ကျာ်စေတဳ ဍာ်ကၟာဇၞော်မွဲရ၊၊ 

ကွာန်ကအ်တာဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၅၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ၜါကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်တာ နူဘာလကျာ် တပ်တိုန်အာ လပါ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး 0,79 တိုၚ်မ္ဂး စိုပ်ၜဳဂြာၚ်ရ၊၊ လပါ်ဗၟံက် 2,45 မ္ဂး စိုပ်ကအ်ဂဵု စိုပ်ၜဳဂြာၚ် လပါ်ဗၟံက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ 

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ 

မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။ 

ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။

ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 
ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 45: ကအ်ဗိန်၊ ကွာန် (324 words)


ဝၚ်ကံဗိန်ဍန်ဍန်

မတုဲတေံ ရးဍုၚ်မန် ရမ္မာပူရ ညးကော် ရမ္မာဝတဳဂှ် ဨကရာဇ်မန် ပိုၚ်ပြဳလဝ်ရ။ ပ္ဍဲကာလကျာ်တြဲ ဂွံဒစာံဝှ်ဂှ် ကျာ်တြဲမွဲဟာန် ကေုာံ ခမဳတၠအရှန်တံဂမၠိုၚ် ဂၚေၚ်ဒေသစရိတ် စိုပ်ကၠုၚ်ရာမညဌာနဳရ။ နူဂှ် က္ညအာစိုပ်ဘာရသိစိတ္တ မၞုံပ္ဍဲ ဇရေၚ်ကၟာလ္စဇၞော်မွဲရ။

ကာလဂှ် ကျာ်တြဲပကာဂအီရ။ မှာထေရ် သာရိပိုတ်ညာတ်တုဲ လ္ၚောဝ်ပ္တီသၟာန် ကုကျာ်တြဲသာ်ဝွံရ။ ယွံတၠဳပိုန်မၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ မူဟိုတ်မွဲမွဲ က္တဵုဒှ်တုဲ မပကာဂအီရော၊ ယွံသာရိပိုတ် ပ္ဍဲကၟာလ္စဇၞော်ဝွံ ဃောအဲကျာ်ဒှ်ဘဝဂစေံတြေံတေံဂှ် လုကဴတြဴစှော်သၞာံ ပရိုက်ဘဲအန္တရာယ်ဟွံမွဲ မပတဴကၠုၚ် ဗွဲတသိုက်ရ။ ပ္ဍဲဌာနဝွံ အဲကျာ် ပ ပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ၊ သာသနာအဲ ကျာ် တန်တဴဗၞတ်မသုန်လ္ၚီသၞာံရောၚ်၊ ညာတ်သာ်ဝွံတုဲ အဲကျာ်ပကာဂအီရ သာ်ဝွံကျာ်တြဲကဵု လဝ်ပယျးဒိုဟ်ရ။ 

ကျာ်တြဲကဵုပယျးဒိုဟ်သာ်ဝွံတုဲ ရသိစိတ္တဂှ် ယွံတၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲသွက်ပိုဲဍိက်တံ ဂွံရှ်ေသှေ်ရဴဂဴပူဇဴလၟိန်ကာလမာန်ဂှ် ကဵုပိုဲဍိက်တံ ရှ်ေသှ်ေညိကျာ်သာ်ဝွံ လ္ၚောဝ်ပ္တီကျာ်တြဲရ။ ကာလဂှ် ကျာ်တြဲဂှ် နကဵုဂၠးဇိုၚ်ပါဒ လိုန်ပေန် ပ္ဍဲဒၞဲာဘာရသိစိတ္တဂှ်တုဲ လၟာ်ဇိုၚ်ပါဒကျာ်ဂှ် ပြာကတ်တဴရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲကုန်ကျာ်တြဲမလိုန်ပေန်ဂှ် ကံပေန်ညးကော်ခဴစရ။ ဗွဲကြဴကောန်ဂကူမန်တံ ဗ္ဒဟ်ကွာန်ဇရေၚ်ဂှ်တုဲ ကွာန်ဂှ် ညးကော်ကွာန်ကံပေန်ရ။ နူဂှ် မြိပတ်အာတုဲ ကွာန်ကံဗိန် ညးကော်ခဴစကၠုၚ် ဒဵုကဵုလၟုဟ်ရောၚ်။ 

ကွာန်ကံဍုၚ်လၟုဟ် မၞုံပ္ဍဲဗွဳပွူကွာန်ကံဗိန်ဂှ် ဒှ်ဂအာၚ်ဍုၚ်ရမ္မာဝတဳရောၚ်။ ပ္ဍဲအရှာံဘုတ်ကံဗိန်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲလၟာ်ဇိုၚ်ကျာ်တြဲ မလိုန်ပေန်လဝ်ရောၚ်၊ ဗွဳပွူဘာတန်မူလ မုက်ဂၞန်(၁) ဗၟံက်ကျာ်မတိၚ်ဂှ် ဒှ်ဒၞဲာကၟာလ္စဇၞော်ရောၚ်၊ သာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဝၚ်ဓာတ်ကျာ်မတိၚ်ရ။ 

ဘဒန္တပညာဒဳပ ကွာန်ကအ်ဗိန်မဟာဝိဟာရ

ဒှ်ကၠုၚ် မူလဟိတဓရ၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယယၟု= ဘဒန္တ ပညာဒဳပကွာန်၊ဘာ = ကအ်ဗိန် ဘာဇၞော်ယၟုမိ၊ မ= နာဲဖျိုတ်၊ မိပျုက်ကောဇာ= ၁၂၈၀- သၞာံ သၠးဂၠံဂဝ်အာယုက်၊ သိက္ခာ၊ ဂိုဏ် = ၆၃၊ ၄၃၊ သုဓမ္မာ

ဘဒန္တပညာဒဳပဝွံ ကၠိဂွံအာယုက် (၁၄) သၞာံတုဲ မိမၜါပအပ်ကုအ္စာ ဘဒန္တသဳလထေရ် ဘာကအ်ဍုၚ်တုဲ သ္ပကၠေံထပိုယ်သာမဏီရ။ ကြဴနူဂှ် ကတ်လ္ၚတ်ကေတ် ကွတ်ပညာဇရေၚ်အ္စာတုဲ ၁၃၀၉ -သၞာံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒန္တဝါရလၚ်္ကာရထေရ် ခယျမ္ၚး သ္ပအ္စာဥပ္ပဇ္ဇျာယ်တုဲ အာစိုပ်ဒဒှ်ပယျၚ် မထ္ၜၚ်သာသနာ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ကွာန်ကအ်ဗိန် ဘာဇၞော်ရ။ 

နိဿဲကေတ်နယ်ကယ် အ္စာသဳလထေရ် ကံဍုၚ်ဘဒန္တဝိမလ ကွာန်ကအ်ဗိန်ဘာဇၞော်၊ ဘဒန္တသြဘာသ ဘာဇၞော်မုဟ်နာၚ်၊ ဘဒ္ဒန္တကုသလ ဘာပလိုတ်ဂြိုပ်ကြုက်၊ ဘဒ္ဒန္တဂုဏဝံသထေရ် ဘာကျာ်ဇၞော်ဍုၚ်ပံၚ်၊ ဘဒန္တဝါယမထေရ် ခလံက်ခပြု၊ အ္စာဖျေံလိခ် ဒယှ်ဍုၚ်လ္ဂုၚ်၊ ဍုၚ်အၚ်ဝတံ၇။ ပပ္တံနူ ၁၃၁၀ သၞာံဂှ် အံၚ်ဇၞးကေတ် တန်ဍောန်၊ ဒေါဝ်၊ ဇၞော်အလဵုအသီတုဲ ၁၃၁၆ သၞာံဂှ် ဂွံအံၚ်ဇၞးကေတ်တဆိပ် သာသနာဓဇ သဳရိပဝရဓမ္မာစရိယ နူအလဵုသဳပၠန်ရ။ 

ဘဒန္တပညာဒဳပဝွံ ပပ္တံနူ ၁၃၁၈ သၞာံ စတမ်ဖျေံလိခ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ဗိန်ဘာမဟာဝိဟာရတုဲ ၁၃၃၂ သၞာံ ဒှ်ပဓာနမဟာနယက ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရ ကံဗိန်ဂှ်ရ။ ၁၃၂၈ သၞာံ ကောံဓရီုသၚ်ပံၚ်ကောံ စၞးသၚ်တံ ပ္ဍဲအလဵုသဳကံၚ်ဇြဳပၠန်ဂတးတုဲ ၁၃၃၅ သၞာံဂှ် ဒှ်ဟိတဓရ သံဃသမဂ္ဂဳကီု သီုဟိတဓရ ဂကောံရာမညအလုံဒေသရးမန်ရ။ ၁၃၄၂ သၞာံ ကောံဓရီုသၚ်ပံၚ်ကောံ သွက်သာသနာ သ္အးဇ္ၚး တန်ကြန် ဗျာပ်တြး ပ္ဍဲအလဵုအသဳသဝ်ယှေဝ်လေတ်ရ။ အပ္ဍဲပေဲါဓရီုသၚ်တံဂှ် ရုဲစှ်ကေတ်နဒဒှ် သံဃသမုတ်တိကီု သီုကဵုသဇိုၚ်ဝန် ဗဟိုရ်သံဃနာယက ကၟိန်ဍုၚ်မန် ဗၟာရောၚ်။ 

လိက်ဗွဟ်မန်တၟိ ပ ဒု တ ပြကိုဟ်အဘိဓမ္မတ္ထ  သရူပသိၚ်္ဂဳ၊ မဟာဝိဟာရကမ္မဝါစာ၊ ထ္ၜးဂၠံၚ်တရဴ နိဗ္ဗာန်၊ လျးပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ နယ်ယမိက်၊ နယ်ပဌာန်၊ နယ်မာတိကာဓာတုကထာ၊ ကၠာဲဘာသာမန်ကီု သီုကဵုပြကိုဟ် ဂကောံရာမညတံ မတက်တြးကီုရ။ 

ခန္တဳ မေတ္တာ သီုၜါ ယဝ်နွံ ပ္ဍဲဘုံမၞိဟ်ပိုဲ ၜိုဟ်သြိုဟ်ဒၟံၚ်ဟတုဲရ။ 

စပ်ကဵုအရာဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယတုဲ ပရူပရာတအ်ဂှ် သၟိက်ဟီုကဠးကဵုညိရ။ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယကဵု ရာညမနိကာယဟီုဂှ် ရာမညနိကာယဂှ် နူကျာ်တြဲသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ဂွံ ၁၃၆ သၞာံဂှ် သောဏထေရ် ကဵု ဥတ္တရထေရ် တဳလပိုန်ၜါဇကု ပတန်သာသနာက္ညကၠုၚ်စိုပ် ပ္ဍဲဍုၚ်သဓီုတုဲ ခမဳတအ်ဂှ် ရာမညနိကာယ မဂွံဒုၚ်ယၟုအိုတ်ရ။

အဆက်ရာမညနိကာယဂှ် ဗွဲကြဴခမဳဆပ္ပဋ(ဆပဒ) ကလေၚ်နူတ္ကံသိၚ်ဃဵုတုဲ ဒၟံၚ်တဴပ္ဍဲဍုၚ်ဖာသိမ်ရ။ နူဂှ် ဆက်ကၠုၚ်ဟွံသ္ကုတ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၈၂ သၞာံ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ဂကောံသၚ်မန်ရာမညနိကာယ ဒက်ပတန်လဝ်ပၠန်ရ။ ဂကောံဝွံ ဒက်ပ္ဍဲကွာန်ကအ်နှာတ် မဟာထေရ်ပညာ နူကွာန်ပ္ၚတေံ ဒှ်ဥက္ကဌရ။

ဗွဲကြဴဏအ် ၁၂၈၆ သၞာံ အလန်တတိယ ကောံဓရီု ပ္ဍဲကအ်နှာတ်ပၠန် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ရ။ ရာမညနိကာယဟီုဂှ် ဟွံဟီုဂးဂိုဏ်တေံဂိုဏ်ဏအ်ရ။ သၚ်မန်မ္ဂး ရာမညနိကာယဂိုဏ်ဖအိုတ် မဒးဒှ်ရောၚ်၊ ကမၠောန်ညးတအ်ကၠောန်လဝ် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ကဵု လိက်စၟတ်သမ္တီညးတအ်ရ။ ယၟုဂိုဏ်လၟုဟ်ဗီုတေံ ဗီုဏအ်ဂှ် ယၟုဂိုဏ်မန်ဇေတ်တ်ဟွံသေၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ (ကအ်ဗိန်)ပဓာနဟိတဓရ၁၃၄၀ သၞာံ၊ ဂိတုဇှေ် (၁၀) မံက် အခိၚ်ဗ္တံ (၈) နာဍဳဌာန ကျာ်မြဟ်၊ ဘာကျာ်ကောံဓရီုပွိုၚ်သၞာံ မရနုက်ကဵု (၆) ဝါ

၁၃၅၂ သၞာံ ၜိုန်ကောန်ဂကူမန်၊ သၚ်မန်တံ ဒှ်သကအ်ဗ္ဒကီုလေဝ် ဟိုတ်နူယဲဝေဒနာပ္ဍဵုတုဲ အာယုက်အိုတ် အာယုသၚ်္ခါရပၠိုတ်အာ ညံၚ်ရဴသၟိၚ်ဂိတုတ္ၚဲ မပၠိုတ်အာကီုရ။ 

စေတဳကျာ်မတိံ

ဂကောံသၚ်သၟတ် ဗ္တောန်လိခ်ပတ်မန် ဥတုက္ညၚ် ကေုာံ ယေန်သၞာၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ(ကွာန်ကအ်ဗိန်)

တ္ၚဲပသာ်ပေၚ် - သ္ဘၚ်ပလိုတ်ဇြဲဗောဓိ ကေုာံ ကဝါ်ကျာ်တြဲ (၂၈) ဇကု 

သဘၚ်မ္ၚဵုဖျေံပၞက်ထဝ် တိုက်ရံၚ်လိက်ဝၚ်တၠပညာ ကွာန်ကအ်ဗိန်တုဲ ဒှ်အာပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲဏံ ၁၃၈၀ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် ၅ မံက်၊ တ္ၚဲဗြဴဗတိ အခိၚ်နူဂယး ၈: ၅၅ တုဲဒှ်အာ ဗွဲမအံၚ်ဇၞးရောၚ်အဴ။ 




#Article 46: ကအ်ဗိုတ်၊ ကွာန် (201 words)


ကွာန်ကအ်ဗိုတ် ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.563613N, 98.017667E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ကွာန်ဝွံ ကွာန်ကာန်နဳလေဝ် ညးကော်ကီုရ၊၊ ကွာန်ဝွံ ဇိုၚ်ၜဳကဍတ် သြၚ်လပါ်ပလိုတ်၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,22 mi2 ရ၊၊ ကွာန်ကအ်ဗိုတ်ဝွံ ဂၠိၚ်ဗက်အာ အတိုၚ်ပြၚ်ၜဳကဍတ်တုဲ ဘာလကျာ် နွံ ၂ ဘာတုဲ ကျာ်စေတဳဇၞော်ဂှ် နွံပ္ဍဲလပါ်သၠုၚ်ကျာရ၊၊

ကွာန်ကအ်တာဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၃၀၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် လ္ၚီမသုန်ကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်ဗိုတ်ဝွံ ဒှ်ဂၠံၚ်ဍာ် ကေုာံ ဂၠံၚ်တိုက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 47: ကအ်ယက္ခ၊ ကွာန် (201 words)


ကွာန်ကအ်ယက္ခ ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.619684N, 97.847365E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ဗွဲဒိုဟ် ပလိုတ်သၠုၚ်ကျာကွာန်ဝွံ နွံ ကွာန်ခယျးပ္ဍဲတုဲ အာကဵုကွာန်ခယျးမ္ၚး စိုပ်ၜဳကဍတ်၊၊ နူကွာန်အာ ဂၠံၚ်ဗၟံက် ၜိုတ် 7,4 တိုၚ်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံၚ်ဇၞော် ဗြဝတဳ-ဘာအၚ်၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,27 mi2 ရ၊၊ ကွာန်ကအ်ယက္ခဝွံ နွံဘာလကျာ်ၜါဘာ၊၊ 

ကွာန်ကအ်တာဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၁၀၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် မသုန်ကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်ဗိုတ်ဝွံ ဒှ်ဂၠံၚ်ဍာ် ကေုာံ ဂၠံၚ်တိုက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 
ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 48: ကအ်လၟု၊ ကွာန် (404 words)


ကွာန်ကအ်လၟု ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.522464N, 97.802252E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေၚ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ကွာန်ကအ်လၟုဝွံ နွံဇိုၚ်ၜဳဂြာၚ် လပါ်သြၚ်သၠုၚ်ကျာရ၊၊ ဘာလကျာ်ဂှ် နွံလဒေါဝ်ကွာန်မွဲမရ၊၊ ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,07 mi2 ရ၊၊ 

ကွာန်ကအ်လၟုဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၂၀၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်လၟုဝွံ ဒှ်ဂၠံၚ်ဍာ် ကေုာံ ဂၠံၚ်တိုက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုၚ် အကြာဝါဗိုၚ် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုၚ်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ 

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ 

မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။ 

ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။
ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မၚ်မဲကၠုၚ်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 
ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊

 




#Article 49: ကအ်လၟု၊ လိက်တၟအ် (830 words)


လိက်တၟအ်ကအ်လၟု (, Burmese; ကော့မှူး မွန်ကျောက်စာ) ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဘာဂြိုပ် (စပုဂံတောရကျောင်း) ဍုင်ကအ်လၟု ရးလ္ဂုင် ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၂၀၁၆၊၊ လိက်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် သီုဖအိုတ် ဟွံသေင်၊ ဂွံဆဵုကေတ် ဆမွဲကရေက်ဍောတ်ဟေင်ရ၊၊ ရံင်ကဵုသက္ကရာဇ်ဍုင် ၈၄၈ (ခရေတ် ၁၄၈၆)  မဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်ဂှ်တုဲ လိက်ဝွံ မဒှ်လိက် မချူလဝ် ပ္ဍဲအကြာသၞာံဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊

လိက်တၟအ်ဝွံ ချူလဝ် ပရူစၟတ်သမ္တီ မသြိုင်လဝ် ဘာ၊ ခၞံကၠောန် ပိဋကတ်ပိ၊ ကာလ စရိုဟ်ဍာ်ဘာဂှ် ကဵုဒါန် ကုခမဳသင်တအ် မွဲဘာ ထးမွဲရ၊၊ အခိင်ဂှ် စၞးမဗဂိန်ကဵု ဓုပ် ကုသင်တအ်ဂှ် ညးဗဂိန်ကဵု ထး ကုခမဳသင်တအ်ရ၊၊ 

အက္ခရ် မၞုံ ပ္ဍဲ [] ဂှ် ရံင်ကဵု တၠုင်လအာဝါကျတုဲ ဗပေင်စုတ်လဝ်၊၊


တြုက် - မိန်တြုက်ညးၜါ၊ တြုက်ဂှ် အဓိပ္ပါယ် ဟွံမံက်ဏီ၊၊ 

ဗဟာ၊၊ ဘာ၊၊ အရေဝ်မန် ဘာ မကော်ဒၟံင်လၟုဟ်ဝွံ ကၠုင်နူသံသကြိုတ် ဗိဟာရ်၊၊ နူဗိဟာရ် ဒှ်အာ ဗဟာ၊ နူ ဗဟာ ဒှ်အာ ဘာ၊၊ အရာပ် ဗဟန်း ဗဒါဲကျာ်လ္ဂုင်ဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ် မန်လဒေါဝ် ဗဟာ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဘာလကျာ်ရ၊၊ 




#Article 50: ကအ်သိုက်၊ ကွာန် (226 words)


ကွာန်ကအ်သိုက်ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ (16.520922N, 97.757194E) တွဵုရးဍုင်မန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ၊၊ ကွာန်ဝွံ ကွာန်ကအ်သက်လေဝ် မွဲအခိင်တေအ် ကော်စကီုရ၊၊ ကွာန်ဝွံ နွံပလိုတ်ၜဳဂြာင်ကြပ်ပ်တုဲ ကွာန်ကအ်သိုက်ဝွံ ၜိုန်ဒှ်ကွာန်ဍောတ်တ်မွဲကီုလေဝ် ဖျေဟ်လဝ် ဗီုဂၠံင် တုပ်ပ်ရ၊၊ ဂၠံင် နူသၠုင်ကျာ စှ်ေသၟဝ်ကျာဂှ် နွံ မသုန်တၞုင်၊ ဂၠံင် နူဗၟံက် စှ်ေပလိုတ်ဂှ် နွံ ၁၁ တၞုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲခံက်အင်မ္ဂး ဂအာင် မွဲကရေက် နွံ ၈ မတုဲ သီုၜါကရေက် နွံ ၁၆ မ၊၊ ဟိုတ်မဖျေဟ်လဝ်ခံက်အင်ဗီုဂှ်တုဲ ဇၟာပ်သ္ၚိဂှ် နွံဂတမုက်ဂၠံင်ဖအိုတ် ဟီုဂွံရ၊၊ ဘာလကျာ်ဂှ် နွံလပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ နွံကဵု ကျာ်စေတဳဇၞော် ဍာ်ကၟာရ၊၊

ဇမၞော်ကွာန်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် 0,17 mi2 ရ၊၊ 

ကွာန်ကအ်သိုက်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၂၀၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်ကွာန်ကအ်သိုက်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်ဍာ် ကေုာံ ဂၠံင်တိုက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေင်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေင်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝွံ ဟိုတ်မနွံ ပ္ဍဲလတူတိသမၠုင် အကြာဝါဗိုင် (ဝါ) တိဗလးသဝ် မဗိုင်ဂေတ်လဝ်တုဲ ကအ် ညးကော်စတုဲ ၀၀ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယၟုကွာန်၀၀ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၀၀ရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေင်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေင်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိင်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝင် ခိုင်င်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုင် ပ္ဍဲရးဍုင်ဝဝရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေင်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေင်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိင် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘင်ဓရ်၊ ဇြပ်မင်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေင်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေင်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဝွံ နွံလပါ်ပလိုတ်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာမခၞံဗဒှ်လဝ် ကြဴနူဘာဗၟံက်ညိရ၊၊ ဘာဝွံ ပတန်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၆၇၀ တေအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်မင်မဲကၠုင်ဘာဝွံ သီုဖအိုတ် ဂွံ ၁၀ အဆက်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေင်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေင်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 

 

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 51: ကုမ္မာရ၊ ဘဒ္ဒန္တ (183 words)


ဘဒ္ဒန္တကုမ္မာရ မဟာထေရ် နွံပိုန် ဘာပလိုတ် ကွာန်ကအ်ဇြဲ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်ကအ်သိုက် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်တုဲ နူအခိင်မကလိဂွံ (၆) ဝှ်ဂှ် ဒါယကာ နူဘာပလိုတ် ကွာန်ကအ်ဇြဲ နိမန်နင် ကဵုဒှ် နွံပိုန်ဘာရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ကိစ္စဗဂဵုလဟဵုသာသနာ ပ္ဍဲဘာပလိုတ်ဂှ် အာဂတပၠတရဴတုဲ ဒက်ပ္တန်စေတဳ၊ ထၜုတ်သီ၊ သြိုင်ခၞံဘာဇၞော်၊ သြိုင်ခၞံ ဇြပ်သဘင်ဓရ်ရ၊၊

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၂၉ အံက်တဝ်ပါ ၇ (၁၂၉၁ ဂိတုဝှ် (၅)မံက်) တ္ၚဲစန်ဂှ် အလံင်ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကုမ္မာရ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် နာဲဝေါန် မိစိုပ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်သိုက် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ၊၊ မိမၜါ ခုတ်ကဵုယၟု မာံဘကျာန်၊၊ ပၞောဝ်ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် (၁၁) တၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်ဇၞော်အိုတ်ရ၊၊

မာံဘကျာန် စိုပ်အဝဲမံင်ဘာဂှ် မိမၜါ အာပအပ်ကဵုမံင်ဘာ လကျာ် ပ္ဍဲဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တအရဳယဝံသ ဘာကအ်သိုက် ကွာန်ကအ်သိုက်ဂှ်ရ၊၊ နူဘဝကွးဘာ ပထပိုယ် နူဘဝထပိုယ် ကာလစိုပ် သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၇ ဂိတုဒဂိုန် (၁၂) မံက် သ္ၚိသဝ် နူဂယး (၉) နာဍဳ ၁၀ မိနေတ်ဂှ် နာဲလုင် ဇာတိကွာန်ကြေဝ်ဏာ အုံပလိုတ် ဒုင်ဒါယကာပစ္စဲပန်တုဲ ဂွံအာစိုပ် ဒဒှ်ဘဝခမဳ ပ္ဍဲခဏ္ဍသီ ဘာကအ်သိုက် ကွာန်ကအ်သိုက် ဇရေင်အစာဥပ္ပဇ္ဇျာဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ အရဳယဝံသ ရ၊၊

နကဵုဘဝခမဳ တန်တဴ ပ္ဍဲဘာကအ်သိုက် ကလိဂွံ (၆) ဝှ်တုဲ ဂကောံဒါယကာ ကွာန်ကအ်ဇြဲ ဘာပလိုတ်ဂမၠိုင် မပ္တံ နာဲညဳ၊ နာဲကျောက်၊ နာဲလဝ်က၊ နာဲမနဳ၊ နာဲဟဏိင်၊ နာဲဟအေမ် တအ် ညးဂမၠိုင် မိက်ဂွံယိုက်ဒိုက်သာသနာ မိက်ဂွံဒုင်ဂိုင်ကေတ် ဒၠောအ်ဗ္တောန်တုဲ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၁၆ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၃၄ ဂှ် က္ညနိမန်ဏာ ခမဳနာဲကုမ္မာရ သွက်ဂွံဂ္ဇအ်ဘာ ပ္ဍဲဘာပလိုတ် ကွာန်ကအ်ဇြဲရ၊၊

တၞဟ်န မၞိဟ်ဒေဝတဴဂမၠိုင် ဂွံလ္ၚောဝ်ပူဇဴတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၄ ၁ ဂိတုမာ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳမွဲတၞုင် ပ္ဍဲဘာဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၂ ဂိတုမာ်ဂှ် တၞဟ်နခမဳဂမၠိုင် ဂွံပတုဲပါတိမုက်တုဲ ထၜုတ်လဝ် ခဏ္ဍသီမွဲရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂိတုပသာ် (၅) မံက် တ္ၚဲဗြဴဗ္တိဂှ် သြိုင်ခၞံဗဒှ် ဘာဇၞော်၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၇၁ ဂိတုကထိုန် (၁၃)မံက် တ္ၚဲစန် သြိုင်ခၞံဗဒှ် ဇြပ်သဘင်ဓရ် သုဓမ္မာမွဲရ၊၊ ဇြပ်သဘင်ဓရ်ဂှ် ကလိဂွံၜိုတ်ကဝက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ပဝ်စဴအာသွဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၇၁ ဂိတုမြေက္ကသဵု (၁၄) မံက် (၂၀၀၉ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ ၃၀)တ္ၚဲစန် အခိင်နူဂယး (၈) နာဍဳ ကဵု (၄၀) မိနေတ်ရ၊၊ အခိင်မကလိလောန်စဴအာသွဝ်ဂှ် ညးကလိဂွံအာယုက် (၈၁) သၞာံ ဝှ်သိက္ခာ (၄၄) ဝှ်ရ၊၊

လိက်အုပ် - လိက်ကၞပ် စၟတ်သမ္တီ သဘင်ဖျဴသွဝ် 




#Article 52: ကုသလ၊ ဘဒ္ဒန္တ (463 words)


ဘဒ္ဒန္တကုသလမဟာထေရ် ဝွံ ဒှ်ညးမပတန်လဝ် ဘာကျာ်သြဳမည် ဍုၚ်ဒဂုၚ်ကၠာအိုတ်တုဲ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကၠုၚ် ကၟုဲဂကူမန် ညးမကၠုၚ်စိုပ် ဍုၚ်ဒဂုၚ် သဒ္ဓါစေတနာဗွဲမအးဇ္ၚးရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ သွက်ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗော်ချဳဓရာၚ် သွက်အခေါၚ်ဂကူမန် ဂွံတန်တဴ ဂွံချဳဓရာၚ်အာမာန်ဂှ်လေဝ် ဒုၚ်လဝ်သဇိုၚ် ရီုဗင်ထ္ၜလဘာ်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တကုသလဝွံ သီုချူခၞံလဝ် လိက်မဆေၚ်ကဵု ဝၚ်ဂကူမန်၊ ကလေၚ်ချူလဝ် လိက်ပေါမ်အာဂီုမန်တအ် သီုဖအိုတ် လိက် ၜိုတ်ဒစိတ်ကၞပ်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူ မကၠောန်ပရေၚ်ကောန်ဂကူတုဲ သီုဒးဒုၚ် ပၠောပ်ထံၚ် သ္ၚိစာတ် ဗၞတ်ကဝက်သၞာံကီုရ၊၊

မာံဘဝေန်(လၟောဝ်ကျာ်ဇၞော်ကုသလ)ဂှ် နူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၂၈၃ ဂွံအာယုက် ၁၂ သၞာံ မံၚ်ဘာ နကဵုဘဝခရှ် ကောန်ၚာ်သၟတ်ရ၊၊ မာံဘဝေန် ဂွံကတ်လ္ၚတ်ပညာ ပ္ဍဲဇရေၚ်အစာတၠ ဂအုပ်ဂိုဏ် ကျာ်ဇၞော်အစာတၠ နာဠာဂိရိ ဇာတိကွာန်မူရိုတ်ဍောတ်၊ ဃောညးတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဘာတဝ်ကၞဴ မနွံယၟု ပဗ္ဗတမၚ်္ဂလာရာမ ဝွံရောၚ်။ မာံဘဝေန် ကတ်ဗ္တောန်လိက်ပရေၚ်သာသနာတုဲ ပ္ဍဲအာယုက်မအာစိုပ် ၁၆ သၞာံဂှ် မိမၜါ ဒုၚ်ဒကာပစ္စယ်ပန်တုဲ အာစိုပ် ဒဒှ်သာမဏဳ ပ္ဍဲဇရေၚ်အစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ် ကျာ်ဇၞော်နွံပိုန် ညာဏိဿရ၊၊ အစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ် ကဵုလဝ်ယၟု ထပိုဲကုသလရောၚ်။

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၉၁ ဂိတုပသာ် ၁၃ မံက်ဂှ် ထပိုဲကုသလ ဂွံအာယုက် ၂၀ သၞာံ မိမၜါ သ္ပဒကာပယျၚ်တုဲ ဂိုၚ်ကေတ်အစာဥပ္ပဇ္ဇျာယ် ပ္ဍဲဇရေၚ်အစာတၠ နာဠာဂိရိတုဲ အာစိုပ် ဒဒှ်ခၟဳမပြဲ ပ္ဍဲသီဘာဇြဲ ကွာန်ဝါဍောတ် ရောၚ်။

နူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၂၉၆ တေံ ခၟဳနာဲကုသလ မွဲဇကုဓဝ် ကၟာဲဂွံဗဗေၚ်တုဲ တိုန်အာ ဍုၚ်ဒဂုၚ်၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလဂှ် ဒၞာဲမံၚ်ဟၟဲတုဲ သ္ပဒတဴပ္ဍဲဇြပ်ဘုတ် လတူကျာ်ဒဂုၚ်၊ တ္ၚဲယးစဴပိဏ္ဍပါတ် အခိၚ်တိုန်လိက်ဘာသာဗမာဂှ် ဗက်လိက်ရ၊ ဗွဲကြဴဏအ် ဒကာဗျည်ဗမာမွဲ ဆဵုညာတ်ဒး ခၟဳနာဲကုသလတုဲ မေတ္တာဇြဟာန်သ္ဍိုက်ဆာန် ညံၚ်ရဴကောန်ဇကုကီု လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်တုဲ က္ညနိမန်ဏာ ကဵုအာတန်တဴ ပ္ဍဲဇြပ်ဘာညိုၚ်ဒုၚ်၊ ဘာယေတာယှေ ဘာမည် ဂွံကၠုၚ်ယၟု တုဲနာဲကုသလ ဂွံသ္ပဒတဴ ပ္ဍဲဇြပ်ဒကာဗျည်ဂှ်ရောၚ်။

ပ္ဍဲအခိၚ်နာဲကုသလ ဂွံဘာဇြပ် ယေတာယှေ ဘာမည်ဂှ် ဘာမည်ကၟာဆီ နွံဒၟံၚ်မွဲကၠာအိုတ်ရ၊၊ ဂကူမန်ပိုဲ နူကွာန်ရးဂမၠိုၚ် တိုန်ဍုၚ်ဒဂုၚ် လ္ၚောဝ်ကျာ်ဒဂုၚ်ဂှ် ဂွံဇူဒီု ပ္ဍဲဘာမည် ဘာကၟာဆီကီု ဘာယေတာယှေကီု အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်ရ၊၊ ပၟိက်ဆန္ဒ နာဲကုသလဂှ် မိက်ဂွံသ္ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုၚ်မန်တြေမ် တိမန်ကျာ်မန်ကီု မိက်ဂွံဂၠာဲသ္ၚဳဗဟုသုတကီုတုဲ ဒုၚ်ဒဒိုက် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကွေဟ်ကွေဟ်ရ။

နာဲကုသလ ဂွံဘာမန်တုဲ ခၟဳမန်ကောန်ရာမညဂမၠိုၚ် အာဂၠာဲကတ်ပညာဘာသာဗမာဂှ် ဂွံသ္ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာယေတာယှေ အတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်ရ၊၊ ခၟဳခရှ်အာလ္ၚောဝ်ကျာ်ဒဂုၚ် ဂွံဇူဒီုအတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်တုဲ ဍန်ဍန်ဂြက်ဂြက် ဒက်မိတ် သ္ပဒဒေဟ်ဒယဟ် ကေုာံ ရေၚ်သကအ်အိုတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၆ ဂှ် နာဲမိုၚ်ဂျဳ(ဦးမောၚ်ကြီး) ဒှ်ဒါယကာဘာဇၞော် ပ္ဍဲအရာမသြိုၚ်ပ္တန် ဘာကျာ်သြဳမည် ပ္ဍဲဂၠံၚ်ဂျာတဝ်ယျ အရာပ်ဗဟာန် ဍုၚ်ဒဂုၚ်တုဲ နာဲကုသလ ဂွံဒုၚ်ယၟုနွံပိုန် ဂဇအ်ဘာကျာ်သြဳမည် ပွိုၚ် ၂၅ ဝဟ်ရ။ ဒါယကာဘာဇၞော် နာဲမိုၚ်ဂျဳ ဝွံ မဒှ်မၞိဟ်ဇာတိကွာန်ဝါဍောတ် တကအ်ခၟိုၚ် တုဲ ပၞောဝ်ကဵုကောန်မန်ဂမၠိုၚ် ဒှ်တၠဆေၚ်ပလဝ်ကွဳစက် လတူဍုၚ်ဒဂုၚ် ကၠာအိုတ်မဒှ်ရ။

ရန်တၟအ်ကျာ်ဇၞော်ကုသလဂှ် သွက်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ်ညးကၠုၚ်လ္ၚောဝ်ကျာ်ဒဂုၚ် ဂွံသ္ပဒတဴအတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်ကီု သွက်ကောန်ခၟဳထပိုဲမန်ဂမၠိုၚ် ဂွံကတ်ဗ္တောန်ကွတ်ပညာကီုတုဲသြိုၚ်ပ္တန်လဝ်ဘာကျာ်သြဳမည်ရောၚ်။ ကျာ်ဇၞော်ကုသလဂှ် ပ္ဍဲအရာဓဝ်လအေၚ် ဍိုက်ပေၚ်ကၟိုဟ်ဒၟံၚ်တုဲ ဂွံဒုၚ်အထိုၚ်အသးညးဂမၠိုၚ်ရ၊ စပ်ကဵုပရေၚ်စိုတ်ဓါတ်ညး အေၚ်ဒုၚ်လတူညးတၞဟ်မာန်ဂှ်-ခမာဂုဏ်၊ စပ်ကဵုစသုၚ်ဗိုက်လ္တက်မံၚ်စံၚ်ဂှ်အေၚ်သတေဟ်လောဲသွာဂှ်-သလ္လေခဂုဏ်၊ သန္တုဌဳဂုဏ်၊ စပ်ကဵုပရေၚ်စိုတ်သဝ်ဖျဝ်လဝ်မာနမာန်ဂှ်-နိဝါတဂုဏ်၊ ဇြိုၚ်ဇြုယ်ဒကုဲလၞုဟ်ဟွံမွဲဂှ်ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ဥဌာနဂုဏ်၊ ညာတ်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ် ဘဝဇကုမဒးသဝ် မုက်ဍောတ်မတ်သဝ်တုဲ ပွမဆာန်ဍူဂှ် ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ဒယာဂုဏ်။

ပ္ဍဲအရာမၚ်မွဲဂကူ ယိုက်ဂၠေၚ်ပရေၚ်ဂကူ ဗွဲမဗွဲကဵုသၞောဝ်လောကဝတ် ဓမ္မဝတ်ဂှ် ဍိုက်ပေၚ်ကဵု နာယကဂုဏ် ၆ သာ်တုဲ ဒုၚ်ဒဒိုက် သွက်ဘာသာ ပညာဂကူမန်ဂှ် လုကဴ ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံပယာံ မလအ်ရောၚ်၊၊ ဃောကျာ်ဇၞော်ကုသလ နွံပ္ဍဲဘာကျာ်သြဳမည် တေံဂှ် ဂကူမန်ပိုဲ နူတွဵုရးကွာန်ဇၞော်ကွာန်သၟတ် မၞိဟ်ဟွံတီ မၞိဟ်ဟွံကေၚ်စိုပ် ဘာကျာ်သြဳမည် အောန်ကွေံကွေံရ။ မုဟိုတ် မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဂွံကၠုၚ်ဂလိုၚ်ဂှ်ရော - ဟိုတ်နူ စိုတ်ညးသဝ် စိုတ်ညးခိုဟ်ရောၚ်၊၊ ဂလာန်ဂှ် ဒှ်စၟတ်သန်၊ ထပိုဲခၟဳ ခရှ်ဂမၠိုၚ် မကၠုၚ်စိုပ်ဘာကျာ်သြဳမည်တုဲ စပ်ကဵုစသုၚ်ဂှ် ၜိုတ်နွံၜိုတ်စရ၊၊ တၟုဲကၠုၚ်ဂၠိုၚ်တုဲ ထညောန်လဝ်မုက် လဟုက်ထေဲလေဝ်ဟၟဲ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒယာဂုဏ်၊ ဆာန်ဍူဂကူဇကုကွေံကွေံတုဲ သွက်ဂကူမန် အာကၠုၚ်ဂွံဇူဒီုစ အတိုၚ်ပၟိက် မဒးသြိုၚ်ခၞံလဝ် ဘာကျာ်သြဳမည်ရောၚ်။

ဃောကျာ်ဇၞော် ဘာကျာ်သြဳမည် နာဲကုသလ မၞုံဂှ် သွက်ဂွံဒှ်အာဲကၟာဲဂကူမန် သွက်ဂွံတီပရေၚ်ဂကူမန် မပ္တံရာဇာဝၚ်မည်ကီု ဝၚ်ဓါတ်ကျာ်ကီု ညးချူခၞံလဝ်တုဲ  တက်တြးပ္တိတ်ဗွဲမလအ်ရ၊ ဗၞတ်တက်တြးပ္တိတ်တုဲ လိက်ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ်-

ပါဲနူလိက် ၉ ဂကူဂှ် ကေတ်ယၟုယမာဟွံဒးကီု ဟွံမွဲပ္ဍဲတဲဇကုကီု ယဝ်ရဆဵုညာတ်လဝ်နွံမ္ဂး ထပ်ဗပေၚ်စုတ် နကဵုသညာ စၟတ်သမ္တီဇကုမာန်ရ၊၊ လိက်ကၞပ် ညးမချူလဝ် ဟွံဂွံတက်တြးဏီဂှ်လေဝ် နွံဒၟံၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ကုသလဂှ် ဒှ်ခၟဳအာဇနဲမွဲဇကုကီုတုဲ သ္ပတမ်နူကၠိုဟ်တိုန် ပရေၚ်ဂကူ ဘာသာ သာသနာ ဘဝဂကူမဒးဗၠိုက်တၞီ၊ ဘဝဂကူမဒးယုတ်သဝ်၊ ဘဝဂကူဟၟဲကဵုဍုၚ်မိတိမဂှ် ဃောစိုတ်ဓါတ်မ္ၚိုဟ်ကြံၚ် တုပ်ညံၚ်ပသဲက္ဍာၚ် ပါၚ်ဂှ်ဟီုတွဟ် တဲဂှ်ချူကှ်ေလိက် စဵုကဵုစိုပ်တရဴရောၚ်။

စပ်ကဵု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် အခိၚ်ကၠာတေအ် ကောန်ဂကူမန် ညးမချဳဒရာၚ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် အောန်တဴဗွဲမလောန်ရ။ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၇ ဂိတုကထိုန် ၅ မံက်ဂှ် နာဲဖေါဝ်ချောဝ် အာက္ဍိုၚ်တုဲ ဒက်ပ္တန် ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန် မဒှ်အဒိကိုပ်ကၠာ မၞုံယၟု ဗော်မန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်(မွန်တိုၚ်ရၚ်းသားအစည်းအရုံး)ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကုသလ ဒှ်နာယက၊ နာဲဖေါဝ်ချောဝ် ဒှ်ဥက္ကဋ္ဌ နာဲဆာန်မန် ဒှ်ညးအုပ်ကာတုဲ ဌာန်ဒတန်ဗော်ဂှ် ဘာယေတာယှေ အရာပ်ဗဟာန် ဍုၚ်ဒဂုၚ် မဒှ်ရ။ စတမ်နူ အခိၚ်ဂှ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်ကုသလ ကေုာံ ခမဳသၚ်မန် ညးမတန်တဴဒၟံၚ် ကရောမ်ညးဂမၠိုၚ် ဗိုၚ်ရီုဗၚ်ကၠုၚ် ဗော်မန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ဗွဲကြဴ ဒှ်အာဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်ဂှ် စဵုကဵုစိုပ် သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၂၄ အခိၚ်ဗဵုနေဝေန် သီကေတ်အဝဵုအသဳအိုတ်သီုရ။ ဗဵုနေဝေန် သီအဝဵုအသဳတုဲ သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ဍုၚ်ဗမာ ဥူနုကီု ဝန်ဇၞော် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဌာန သီုဝန်ဇၞော် ပရေၚ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် (မွန်ရေးရာဝန်ကြီး) နာဲအံၚ်ထောန် လေဝ် ဒးဒုၚ်ရပ် ချုက်ပၠောပ်ထံၚ်ရ။ ဗဵုနေဝေန် ကရေပ်ဓရတ် ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန် ကၟာတ်ကၠေအ်ဍုၚ် ဟွံကဵုဆက်ဆောမ် ကဵုဍုၚ်သအာၚ် မၞိဟ်ဍုၚ်သအာၚ်လေဝ် ဟွံကဵုအခေါၚ်လုပ်ဍုၚ်ဗမာ၊ ကပေါတ် နူအပ္ဍဲဍုၚ် ဟွံကဵုပ္တိတ်မ္ၚး ကပေါတ်နူဍုၚ်မ္ၚးလေဝ် ဟွံကဵုပၠောပ် ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန် ခမဳသၚ်တအ်လေဝ် ဒှ်ဒဒိုက်ဗွဲမလောန်။ ဒးကာလမွဲတ္ၚဲ ဗၠာဲသၟိၚ်ဗမာတအ် လုပ်ကၠုၚ် ဂၠိုက်ဂၠာဲစၟဳစၟတ် ပ္ဍဲဘာကျာ်သြဳမည် ဂၠံၚ်ဂျာတဝ်ယျ မဒှ်ဒၞာဲဒတန် သၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန် ဂဗညာတ်ဒး လိက်ချူနၚ် နူသၟာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်မွဲတၠ(နာဲညာဏရံၚ်သဳ) တုဲ ရပ်ဏာကျာ်ဇၞော်ကုသလ ပၠောပ်လဝ် ပ္ဍဲထံၚ် လအ်ဗၞတ်ဘာ်သၞာံ မဒှ်ရ။

ဗွဲကြဴ ကျာ်ဇၞော်ကုသလ ဗၠးတိတ် နူထံၚ်တုဲ ဘာကျာ်သြဳမည် မဒှ်ဘာဆုတြေမ် နာဲမိုၚ်ဂျဳ မသြိုၚ်လဝ်ဂှ် တြေမ်အိုဟ်အာတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၃၅ ဂှ် မဒးကလေၚ်သြိုၚ်ပတိုန်တၟိ ဒှ်ဘာတိုက်ပိထပ် နကဵုသြန်ဒါယကာဂမၠိုၚ် အပ္ဍဲဍုၚ်ဒဂုၚ်ကီု သီုဒါယကာ ကွာန်ရးကီု မဒှ်တုဲ သြိုၚ်ပတိုန်ညိညိ လအ်ပွိုၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံအခါရ။ သြိုၚ်ဘာတိုက်ပိထပ်ဂှ်လေဝ် ဟွံတုဲဒှ် ခိုဟ်ခိုဟ်ဏီ ပ္ဍဲသၞာံသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၃၉ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကုသလ က္တဵုဒှ်ဝဲကျာ ဒးတိုန်ဝဳ ပ္ဍဲရုၚ်ဂဉုဲဇၞော် ဍုၚ်ဒဂုၚ် ဗွဲကြဴစှ်ေနူရုၚ်ဂဉုဲတုဲ ဝဳပရာမံၚ် ပ္ဍဲဘာကျာ်သြဳမည်ဂှ်ရ။ ရန်တၟအ် ကျာ်ဇၞော်ကုသလ ဟွံဍိုက်ပေၚ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၁ ဂှ် ကလေၚ်စဴကၠုၚ် တကအ်ခၟိုၚ် ဌာန်ဇာတိတိုပ်သုက် ပ္ဍဲကွာန်ယိုက်တဝ်ကၞဴ လုကဴ ၃ ဝဟ်ပၠန်ရ၊၊ ပံၚ်ပကောံဝဟ်သီုဖအိုတ် ဂွံ ၅၄ ဝဟ် တန်တဴ ပ္ဍဲသာသနာတုဲ ကာလအာယုက်ညး အာစိုပ် ရ၃ ဂါမ်လုပ် ရ၄ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၄ ဂိတုမာ် ၄ မံက် အခိၚ်အဒေါဝ်တ္ၚဲ မွဲနာဍဳကလေၚ် ညံၚ်ရဴ တ္ၚဲဒစေၚ်စှ်ေလပါ်ပလိုတ် ရုပ်ပၠိုတ်နာမ်ဒဴ သဘဴဓဝ်အနိစ္စပါဲဟွံဗၠးတုဲ စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲဘာတဝ်ကၞဴ တကအ်ခၟိၚ် မဒှ်ရ။

 




#Article 53: ကူသာန်မၞိဟ် (153 words)


လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရေၚ် ချူကၠာဲလဝ်ပရူ  ပရေၚ်ကူသာန်မၞိဟ် (ပွမသွံရာန်မၞိဟ် နဒးဒှ်ဗၞိက်) အဓိပ္ပါယ် UN မပံက်လဝ်ရ။ လိက်ပရေၚ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရေၚ်နူလိက်အုပ် လညာတ်တၞောဝ်သၟတ်တၟိ မဒှ်ရ။ 

ရန်တၟအ်ကဵုသွက်ဂွံပတိတ်ပရဲ လတူမၞိဟ်မွဲမွဲတုဲ

သွက်ရဂွံကလိဂွံတၚ်တုပ်စိုတ် နူညးမအုပ်ဓုပ်တုဲ မပ္တံပွမကဵုၚုဟ်မး(ဝါ)ပွမကဵု ဂုဏ်ဖိုလ်မွဲမွဲကီု နနဲဂၠိုၚ်ကဵုသာ် စန်ဒက် သီကေတ် နကဵုဗီုပြၚ်ပလံၚ်၊ ပွမပြံၚ်လှာဲ၊ ပွမကဵုဒါန်၊ ပွမ ဒုၚ်တဲ၊ ပွမခြိုၚ်စွံလဝ်တံသီုဖအိုတ်ပါလုပ်ကီုရ။

ပရေၚ် ကူသာန်မၞိဟ်ဝွံ ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်၊အခေါၚ်သၟာကမၠောန်သၟးဟွံက ဂဗုတ်ရာဇာဝတ်လေဝ်ဒှ်မံၚ်ကီုရ။ အတိုၚ်လိက် ကုလသမဂ္ဂ မစၞောန်ထၜးလဝ်ဂှ် ပရေၚ်ကူသာန်မၞိဟ်ဝွံ နကဵုဂကောံတတ်ကၠောံ ရးဍုၚ်တအ် ဒှ်ဖံက်ပကဝ် ဂကူဂဗုတ်ရာဇာ၀တ်ရ။

မၞိဟ်မွဲမွဲဝွံ ကၠောန်ပရေၚ်ကမၠောန် ကူသာန်မၞိဟ် ဗွဲတၟေၚ်

လ္တူမၞိဟ်ဖံက်ပကဝ် ဂကူဂဗုတ် ကိစ္စဏံဂှ် ညံၚ်ဂွံကေတ်အရေဝ်မဒှ်ရ။

အတိုၚ်ပိုဒ်အရေဝ် ဥပဒေ စၟတ်(၂၉) ဂကောံ သၟာကမၠောန်ရးဍုၚ်ဂမၠိုၚ် (ILO) မဒုၚ်လဝ်တဲဝွံ ဒးဒုၚ်စကာကမၠောန်ဗွဲအဓမ္မဟီုဂှ် ဟိုတ်(သွက်) ဂွံကဵုဒုဟ် ပ္ဍဲမၞိဟ်မွဲမွဲနွံတုဲ

မၞိဟ်ဒးဒုၚ်စကာ ကၠောန်ကမၠောန်ဂှ် စိုတ်ဆန္ဒညး ဟွံပါမွဲသာ်ကီုလေဝ် ဒးဒုၚ်ကၠောန်ဏာကမၠောန်တံဂှ်မဒှ်ရ။
ဍုၚ်မပါလုပ် ထပက်လဝ် စၟတ်တဲတံဝွံ နကဵုသၞောဝ် ကောန်ဂကောံ သမဂ္ဂ သၟာကမၠောန်ရးဍုၚ်ဂမၠိုၚ်မ္ဂး ပိုဒ်ဂလာန် ဥပဒေ စၟတ်(၂၉) 
ပရေၚ်စကာကမၠောန် ဗွဲအဓမ္မ မနွံဂၠိုၚ်ကဵုသာ်တံ ဒှ်မာန်မ္ဂး ညံၚ်ဂွံအိုတ်အးအာ ပ္ဍဲကဵုအခိၚ်ကာလဂၠေံဂၠေံ ဗွဲပြဟ်ဏံမာန် ဒးဗတိုက်သရိုဟ်သ္အးထောံ ဏောၚ်ဂှ် တာလျိုၚ်နွံမံၚ်သီုဖအိုတ်ရ။

ပၞောဝ်ကဵု ဥပဒေဍုၚ်သေံ ပရေၚ်စဵုဒၞါ ဗတိုက်ပလီု ကူသာန်မၞိဟ် ဘဳအဳ ၂၅၅၁ ဂှ်မ္ဂး ကမ္မတဳစဵုဒၞါ ဗတိုက်ပလီု ကူသာန်မၞိဟ် ဘဳအဳ ၂၅၅၁ ဂှ်မ္ဂး ကမ္မတဳစဵုဒၞါ ဗတိုက်ပလီု ကူသာန်မၞိဟ် (နဘာသာသေံ ကမ္မတဳ ပဝ်ခဝ်မဝ်) ဂှ် နအလဵုဇကု ဂအုပ်၀န်ဇၞော် က္ဍိုက်ပ်တုဲ ၀န်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် ပါလုပ်ဒက်လဝ် ဂကောံမွဲကီုရ။

မၞိဟ်ကလိလောန် ဖံက်ပကဝ်ဂဗုတ် ကူသာန်မၞိဟ်မ္ဂး ဒးဒုၚ်သ္ၚိစာတ်(ထံၚ်) သ္ပပ္တံနူ (၄) သၞာံ စဵုကဵုစိုပ်(၁၀)သၞာံ (ဝါ) ဒဏ်သြန် ဒ္စါံလက်ၜါတ် စဵုကဵုၜါကိုဋ် ၜါတ်

ယဝ်ကလိလောန်ဂဗုတ် မၞိဟ်မၞုံအာယုက် အကြာ (၁၅)သၞာံ လ္တူကဵု သၟဝ် (၁၈)သၞာံမ္ဂး ဒးဒုၚ်သ္ၚိစာတ် နူ(၆)သၞာံ စဵုကဵုစိုပ် (၁၂) သၞာံ (ဝါ) ဒဏ်သြန် မွဲကိုဋ်ၜါတ် စဵုကဵုစိုပ် ကိုဋ်ပန်လက်

ယဝ်ကလိလောန် ဂဗုတ် မၞိဟ်အာယုက် သၟဝ် (၁၅)သၞာံ (ဝါ) ဒဏ်သြန် မွဲကိုဋ်တြဴလက်ၜါတ် စဵုကဵုစိုပ် ပိကိုဋ် ၜါတ်။




#Article 54: ကေဒါရ၊ဇာတ် (423 words)


ဒၞဲါဝွံ ကျာ်တြဲသဗ္ဗညုမစိုန်ဒှ်တဴအ္စာမၞိဟ်ဒေဝတဴ ဃောမဒပတဴ ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် ပဟိုတ်ကဵုခမဳကၠောန်ၜိုတ်မြိမြန်မိတုဲ တွံတဴကေဒါရဇာတ်ဝွံရောၚ်။

ပ္ဍဲသုဝဏ္ဏသာကတေံ ကြက်ပြာကတ်ရ။ 

တၟေၚ်တုန် - ကျာ်တြဲသဗ္ဗညုကော်ခမဳဂှ်တုဲ ယွံခမဳနာဲ စံက်ဂး ကၠောန်ၜိုတ်မြိမန် ခရှ်ဂမၠိုၚ်ရ၊ ဟီုဂှ်ဒှ်ဍာံဟာ ရဴဝွံသၟာန်တုဲ ယွံတၠဳပိုန်ကျာ်တြဲ မၞုံပိုန်မဇၞော်ဍာံရအဴ၊ နကြိဂရၚ်ပ္တီနေဝ် ခရှ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဗီုလဵုစပ်တဴ ကေုာံ တၠအဲရော ရဴဝွံသၟာန်တုဲ ယွံတၠဳပိုန် မိမအဲဍိက်ရောၚ်ကျာ်၊ နကြိဂရၚ်ပ္တီနေဝ် ယွံခမဳခိုဟ်သန်ကွေံရ၊ ခိုဟ်သန်ရ၊ တၠပညာတမၠာတေံဂမၠိုၚ် နဒဒှ်တိရစ္ဆာန် က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဂကူတ္ၚေက်အိုတ်တုဲကီုလေဝ် မိမဗျူတဴဂမၠိုၚ် ကဵုသတိက်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲခပေဲါတုဲ နမုဟ်စမဴသီုမရေၚ်တၠုၚ်နေၚ်စၞ ကေၚ်ကာကၠောန်ၜိုန်မြိမြန်အိုတ်တုဲရ၊ ရဴဝွံသ္ဂးတုဲဇက်နၚ်ဇာတ်အတိက်ရ။

ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလအတိက်တေံ ဍုၚ်ရာဇာဂြိုဟ် သၟိၚ်မဂဓ ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ရ၊ ကာလဂှ် နူဍုၚ်ပ္ဍဲဒိုသ်ဨသာန် ကွာန်ဗမၞးမၞုံယၟု သာလိဒ္ဒိယနွံရ၊ ပ္ဍဲဒိုသ်ဨသာန် ဒဒက်တဴကွာန်ဗမၞးသာလိဒ္ဒိယဂှ် ဝါဗ္ၚမဂဓနွံရ၊ ပ္ဍဲဝါဗ္ၚမဂဓဂှ် ဗမၞးပဒတဴပ္ဍဲကွာန် သာလိဒ္ဒိယ မၞုံယၟုကောသိယဂေါတ္တမွဲ ဂိုၚ်ကေတ်ဝါဗ္ၚ မၞုံဗၞတ်လ္ၚီဗၞၚ်သၟိၚ်တုဲ ကဵုဂြာတ်သြောံသာလဳရ၊ နကြိတၞံသြောံက္တဵုနေဝ် ကၠောန်ဒပ်စဵုဒၞါ ဗွဲမခိုၚ်ကၠိုက်ဗိုန်ဗတ်တုဲ ကုညးလ္ၚဵု ဝါဗ္ၚမၞုံဗၞတ် မသုန်စှော်ဗၞၚ်သၟိၚ် ကုညးလ္ၚဵုဝါဗ္ၚမၞုံဗၞတ် တြဴစှော်ဗၞၚ်သၟိၚ် ရဴသာ်ဝွံ ဝါဗ္ၚမၞုံဗၞတ်မသုန်ကၠံဗၞၚ် သၟိၚ်ကုမၞိဟ်ဇကုဟေၚ် တၞဟ်နမၚ်မွဲကဵုတုဲ သၟေဟ်ဝါဗ္ၚမၞုံဗၞတ်မသုန်ကၠံဗၞၚ်သၟိၚ် ကဵုကုကောန်လိၚ် မၞိဟ်လိၚ်ကၠောန်စရ၊ ကောန်လိၚ်ဂှ်ကီုလေဝ် သိုၚ်တာဲရာ်ပ္ဍဲဝါဗ္ၚဂှ်တုဲ မံၚ်တဲလုကဴဗ္တံတ္ၚဲရ။

တိဗ္ၚပ္ဍဲသွဝ်ဒိုသ်ဨသာန်တုန်- ဂြိုပ်မနှဴရဴ ကေုာံ တိမွဲဂြိုပ်ကြိတ်ဇၞော်နွံရ၊ ပ္ဍဲဂြိုပ်ကြိက်ဂှ် ဂကောံတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်မဂၠိုၚ် မံၚ်တဴအိုတ်ရ။ ကာလဂှ် ဗောဓိသတ် နဒဒှ်ကောန်သၟိၚ်တ္ၚေက် က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဂကောံတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ။တိဗ္ၚပ္ဍဲသွဝ်ဒိုသ်ဨသာန်တုန်- ဂြိုပ်မနှဴရဴ ကေုာံ တိမွဲဂြိုပ်ကြိတ်ဇၞော်နွံရ၊ ပ္ဍဲဂြိုပ်ကြိက်ဂှ် ဂကောံတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်မဂၠိုၚ် မံၚ်တဴအိုတ်ရ။ ကာလဂှ် ဗောဓိသတ် နဒဒှ်ကောန်သၟိၚ်တ္ၚေက် က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဂကောံတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ။ ဗောဓိသတ်ကာလအာစိုပ်အဝဲဗၠာဲ ရုပ်သာ်ကျေဝ်ဂေါဝ်လောန်ရ၊ စိုန်ဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံအစောံဇြဟတ်ရ၊ ဇကုမၞုံဗၞတ်တၟာပၞိဟ်ကွဳရ၊ ကာလဂှ် မအံက်ဗောဓိသတ်သၟိၚ်တ္ၚေက် ပ္ဍဲကာလမဗျူထဴ ဟီုကုဗောဓိသတ် ပ္ဍဲကာလၟုဟ်အဲအာဒၞါသ္ၚောဲသ္ၚောဲဟွံမာန်ရ၊ တၠအဲကောန်သ္ဍိုက်ပ္ကၚ်ရၚ် ဂကောံတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်ဝွံရ၊ ရဴဝွံဂကောံတ္ၚေက်ဇိုန်နှၚ်ကုဗောဓိသတ်ရ၊ ဗောဓိသတ်ဂှ် ပတွဵုနူတ္ၚဲယးဂတတုဲ ဟွံကဵုမိမဂမၠိုၚ် အာဂၠာဲစၞရ၊ ဗောဓိသတ်သီုမရေၚ်တၠုၚ်ဏာဂကောံတ္ၚေက် အာဂြိုပ်ဟေမဝန်တုဲ ပ္ဍဲဂြိပ်သြောံသာလဳ မက္တဵုဒှ်အလဵုလဵုစအတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်တုဲ ကာလကၠေၚ်စဴရၚ်တၠုၚ်နၚ်စၞစဵုကဵုမိမဂမၠိုၚ်စရုံဂမ်တုဲ ကဵုမိမဂမၠိုၚ်ရ။  

ကာလဂှ် နွံကာလမွဲတ္ၚဲ တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲကာလကၠာတေံ အခိၚ်ဂွံပ္ဍဲဂြိုပ်မဂဓ သြောံသာလဳဂမၠိုၚ် ဍုဟ်အိုတ်ရ၊ ယဝ်ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး စမ်ၜတ်ရံၚ်အိုတ်ညိ၊ ရဴဝွံ စကာဏာတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်ၜါရ၊ တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်ဂှ် အာတုဲ နကြိစှေ်ပ္ဍဲဝါမဂဓနေဝ် စှေ်ပ္ဍဲဝါဗ္ၚတြုံလိၚ်စမၚ်မွဲရ၊ စသြောံသာလဳတုဲ ဂိုၚ်ကေတ်ဒကောၚ်သြောံသာလဳမွဲတုဲ အာဂြိပ်ကြိတ်ဒကောၚ်သြောံဂှ် စွံပ္ဍဲတမ်ဇိုၚ်ဗောဓိသတ်တုဲ သြောံသာလဳပ္ဍဲဝါဗ္ၚမဂဓ မၞုံသဘဴမဖှ်သာ်ဝွံရ၊ ရဴဝွံဟီုအိုတ်ရ၊ ဗောဓိသတ်ပ္ဍဲတ္ၚဲယးဂတ သီုမတွဳပွိုၚ်ကေတ် ဂကောံဗော်သွးတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ် အာဝါဗ္ၚမဂဓဂှ်တုဲ စှေ်ပ္ဍဲဝါဗ္ၚတြုံကောန်လိၚ်မၚ်မွဲဂှ်ရ။

တြုံကောန်လိၚ်ဂှ်တုန် - ညာတ်တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်စသြောံသာလဳအိုတ်တုဲ နမဒြေပ်နူတေံဝွံ ၜိုန်ရဆေဝ်ဒဝ်ကီုလေဝ် တၞဟ်နဆေဝ်ဒဝ်ဟွံသၟဟ်အစောံ တ္ၚေက်သၟေဟ်ဂမၠိုၚ် စသြောံသာလဳအတိုၚ်ပၟိက်စိုတ်တုဲ ယၚ်မၞုံမုဟ် စမဴလ္ၚုသၟးဂှ်ဒှ်တုဲ ပဝ်အာအိုတ်ရ၊ ဗောဓိသတ်သၟိၚ်တ္ၚေက်တုန် ဒကောၚ်သြောံသာလဳဂမၠိုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် သ္ပမွဲစွံတုဲ သီုမတွဳပွိုၚ်ကေတ် ဂကောံတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ် ရေၚ်တၠုၚ်ဏာတုဲ ကဵုမိမဂမၠိုၚ်ရ၊ တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ် ပတွဵုနူတ္ၚဲယးဂတတုဲ တုပ်ညံၚ်သာ်ဂှ်ဟေၚ် စသြောံအိုတ်ရ၊ ကာလဂှ် တြုံကောန်လိၚ်ဂှ်ကီုလေဝ် ညာတ်တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်စသြောံအိုတ်တုဲ နမဒြေပ်နူတေံနူဝွံ ၜိုန်ရဆေဝ်ဒဝ်ကီုလေဝ် တၞဟ်နဆေဝ်ဒဝ်ဟွံသၟဟ်အစောံတုဲ တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ဂတဏအ်လုကဴၜါပိတ္ၚပၠန် ရဴသာ်ဝွံ ယာံစအိုတ်မ္ဂး သြောံမွဲမဟၟဲသဒှ်ရ၊ ဗမၞးဂှ် ကဵုပ္တန်ၚုဟ်မသြောံသာလဳတုဲ ကြက်သ္ပဂတှ်ကုအဲရ၊ အာတုဲကြက်ဟီုလဴစဗမၞးဂှ်ရ၊ ရဴဝွံ ညးတြုံကောန်လိၚ်ဂှ် မွဲဟာန်ကေုာံသြောံသာလဳ မွဲကေံဂိုၚ်ကေတ်ပြၚ်ကၟာဲမဗွဲကုဗမၞးဂှ်တုဲ အာကွာန်သာလိန္ဒယတုဲ ညာတ်ဗမၞးဂှ် သဳုမလ္ၚောဝ် ကဵုပြၚ်ကၟာဲတုဲ နကြိတန်တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲဌာန်မဗဗွဲနေဝ် ယွံတြုံ သြောံသာလဳ ဍိုက်ပေၚ်မံၚ်ဟာ ရဴဝွံ နကြိသၟာန်နေဝ် ယွံဗဗၞးဍိုက်ပေၚ်ဒၟံၚ်ရ၊ ရဴဝွံဟီုတုဲ သၟိက်ဟီုလဴစ တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်ဂိုၚ်စဏာသြောံတုဲ သ္ဂးတိုန်ၜါဂါထာဝွံရ။၁။ သမ္ပန္နံ သာလဳကေဒါရံ၊ သုဝါဘုဉ္ဇန္တိ ကောသိယ။ပဋိဝေဒေမိတေဗြဟ္မေ၊ နတံဝါရတု မုဿဟေ။၂။ ဨကောစတ္ထ သကုဏော၊ ယောတေသဗ္ဗသုန္ဒရော၊ဘုတွာသာလိံ ယထာကာမံ၊ တုဏ္ဍောနာ ဒါယဂစ္ဆတိ။

၁။ ကောသိယ- ဍေံမဒှ်တၞောဝ်ကောသိယ၊ ဗြဟ္မေ- ယွံဗမၞး၊ သာလဳကေဒါရံ- ၚ်ဝါဗ္ၚသြောံသာလဳ၊ သမ္ပန္နံ - စိုန်ဍိုက်ပေၚ်ရ။ တံ-န်သြောံသာလဳဂှ်၊ သုဝါ - ၚ်တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်၊ ဘုဉ္စန္တိ - ပ္ဍံစအိုတ်ရ၊ အဟံ - ၚ်အဲ၊ တေ- ကုတၠအဲ၊ ပဋိဝေဒမိ - ပ္ဍံဟီုပ္တီရ၊ တံ -န်ဂကောံတ္ၚေက်ဂှ်၊ ဝါရေတုံ - တၞဟ်နဆေဒဝ်၊ နဥဿဟေ- စိုန်ဟွံသၟဟ်အစောံရ။

၂။ တတ္ထ- ပၞောဝ်ဂကောံတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်ဂှ်၊ ဨကော-ဍေံမဒှ်မွဲ၊ တေသံ - လ္တူနူတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်ဂှ်- သဗ္ဗသုန္ဓရော - ဍေံမရာၚ်ဆာဲတဴနသွဝ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု မတွံဂး မုဟ်စမဴဗေကတ် မတ်တုပ် ကေုာံ မပံၚ်မဇိုၚ်ဗ္ကေတ် မၞုံဇကုမၞုံဗၞတ်တၟာမြာ် မဂပ်ဝ်တွဳပွိုၚ်လဝ် နစရိတ်တဲ ပိတန်သာ်ဗ္ကေတ်၊ ယောသကုဏော - ယြဴၚ်တ္ၚေက်မွဲ၊ အတ္ထိ-ပ္ဍဲနွံတဴရ၊ သောသုကုဏော- ၚ်တ္ၚေက်ဂှ် ယထာကာမံ - အတိုၚ်နွံပၟိက်၊ သာလိံ - န်သြောံသာလဳ၊ ဘုတွာ စတုဲ၊ တုဏ္ဍေန- နမုဟ်စမဴ၊ အာဒါယ- ဂိုၚ်ကေတ်တုဲ၊ ဂစ္ဆတိ- ပ္ဍံအာရ။ 

ဗမၞးဂှ် မိၚ်ဂလာန်ညးတြုံမၚ်ဝါဗ္ၚဂှ်တုဲ က္တဵုဒှ်သ္ဍိုက်ဆာန်ပ္ဍဲသၟိၚ်တ္ၚေက်တုဲ ဟီုကုပၟၚ်ဝါဗ္ၚ ယွံတြုံတၞဟ်နပဲါပးဒၞက်မၞးတီဟာ ရဴဝွံသၟာန်ရ၊ တီ - ရဴဝွံဟီုရ။ ကာလဂှ် ဟီုကပၟၚ်ဝါဗ္ၚဂှ် နဂါထာဝွံရ။၃၊ ဥဇ္စျန္တုဝါဠပါသာနိ၊ ယထာဗဇ္စျေတ သောဒိဇော။ဇဳဝဉ္စနံ ဂဟေတွာန၊ အာနယေဟိ မမန္တိကေ။

၃။ ဘောပုရိသ- ယွံတြုံ၊ ယထာ- ယြဴနအာကာရမွဲ နကြိပံါနေဝ်၊ သောဒိဇော- န်ဂစေံဂှ်၊ ဗဇ္စျေထ- ဂဗ္ဘဒးဒၞက်ရ၊ တထာ၊ နအာကာရသာ်ဂှ်၊ ဝါဠပါသာနိ၊ န်ပးဒွက်သော်ဗ္တချေံဂမၠိုၚ်၊ ဥဇ္စျန္တု၊ သြဝ်ပံါအိုတ်ညိ၊ နံ-န်တ္ၚေက်ဂှ်၊ ဇဳဝဉ္စ- န်မဂျိုၚ်တဴလမျီုကီုလေဝ်၊ ဂဟေတွာ - ဂိုၚ်ရပ်ကေတ်တုဲ၊ မမန္တိတေ-န်ဇရေၚ်အဲ၊ အာနေယေတိ - သြဝ်ရၚ်တၠုၚ်နၚ်ညိ။

မိၚ်ဂလာန်ဂှ်တုဲ ပၟၚ်ဝါဗ္ၚဂှ် ပ္တန်ၚုဟ်သြောံသာလဳတုဲ ဟိုတ်ဒန်ဟွံသ္ပဂတှ် သ္ဍိုက်မၠိုက်တုဲအာတုဲ ၜန်ဇုက်သော်ဗ္တချေံတုဲ တ္ၚဲဏအ်ကြက်စှေ်ပ္ဍဲဒၞာဲဝွံရ။ ရဴဝွံ စၟတ်ဒၞဲါသၟိၚ်တ္ၚေက်စှေ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲယးဂတပြဟ်ဟ်ဟေၚ် ကၠောန်ခြိုၚ်မၞုံဗၞတ်တၟာဇရဳတုဲ ပးဒၞက်ဂှ်ကီုလေဝ် ပံါလဝ်တုဲ သီုမစၟဳရံၚ်ဒၟံၚ်တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ် မကၠုၚ်မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲတာဲရ၊ သၟိၚ်တ္ၚေက်ကီုလေဝ် သဳုတွဵုပွိုၚ် ဗော်သွးတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ် ကၠုၚ်တုဲ ဟိုတ်နူဟၟဲကဵုဒ္ဂေတ် လုလန်ပ္ဍဲစၞတုဲ ပ္ဍဲအပိုၚ်ခြာစလဝ် နူတနေံတေံ သီုမဖျေံဇိုၚ်ပ္ဍဲပးဒၞက်စှေ်ရ၊ ဗောဓိသတ်သၟိၚ်တ္ၚေက်ဂှ် တီဒဒှ်ဇကုဒးပးဒၞက်တုဲ လၟုဟ်ယာံအဲဗရုရမျာၚ် ဒးပးဒၞက်မ္ဂး ကလောအဲဂမၠိုၚ် ဖေက်ဘဲချိုတ်တုဲ သီုဟွံဂိုၚ်ကေတ်စၞပဝ်အာအိုတ်ရ။ 

သၟိၚ်တ္ၚေက်ချပ် - ပၞောဝ်ကလောဂမၠိုၚ် မၞုံဗၞတ်ဂလိုၚ်ဝွံ နကြိကၠေၚ်ရံၚ်နေဝ် အယာံမာတ်ကလောမွဲကီုလေဝ်ဟွံမွဲ အဲဂှ်မူရဴပြဝအကုသဵုမွဲ ကေၚ်ကၠောန်လဝ်ဂှ်ရော ရဴဝွံသၟိက်နရိုအ်ယာံ သ္ဂးတိုန်ဂါထာဝွံရ။၄၊ ဨတေဘုတွာ ပိဝိတွာစ၊ ပက္ကမန္တိဝိဟၚ်္ဂမာ။ဨကောဗဒ္ဓေါသ္မိ ပါသေန၊ ကိံ ပါပံ ပကတံမယာ။၄၊ ဨတေဝိဟၚ်္ဂမာ၊ ၚ်ဂစေံဂမၠိုၚ်ဂှ်။ ဘုတွာ၊ စတုဲကီု၊ ပိဝိတွာစ၊ သုၚ်တုဲကီု။ ပက္ကမန္တိ- ပ္ဍဲစ္ဍးအာအိုတ်ရ။ ဨကော၊ န်အဲမွဲ၊ ပါသေန၊ နပးဒွက်၊ ဗဒ္ဓေါ၊ ၚ်မဒးဒၞက်။ အသ္မိ၊ ပ္ဍံဒှ်ရ။ မယာ၊ မိန်အဲ။ ကိံ ပါပံ၊ မူရဴန်ပြဝကုသဵုမွဲ၊ ပကတံ၊ စိုန်ကေၚ်သ္ပလဝ်ဂှ်ရော။ 

ဒးပဒၞက်တုဲ ရမျာၚ်နရိုအ်ဒၟံၚ်ကီု ဂကောံတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ် ပဝ်အာလ္တူအာကာသကီု ပၟၚ်ဝါမိၚ်တုဲ ဗီုလဵုရော ရဴဝွံ စှေ်နူဘာတုဲ အာဒၞဲါဂှ် ညာတ်သၟိၚ်တ္ၚေက်တုဲ အဲပါလဝ် ပးဒၞက်ကုသၟိၚ်တ္ၚေက်ရ။ လၟုဟ်သၟိၚ်တ္ၚေက်ဂှ်ဒးရ၊ ရဴဝွံ ယဝ်မၞုံစိုတ်သ္ဍိုက်မၠိုက်ဂှ်ဒှ်တုဲ သှ်ကၠေံသၟိၚ်တ္ၚေက်ဂှ် နူပးဒၞက်တုဲ ဇိုၚ်ၜါဒိုသ်သီုမဒက်လဝ်ဗွဲဂကောံ ဂိုၚ်ရပ်ကေတ် ဗွဲမဗိုန်ဗတ်တုဲ အာကွာန်သာလိန္ဒယတုဲ သၟိၚ်တ္ၚေက်ဂှ် ကဵုကုဗဗၞးရ။ 




#Article 55: ကေန်သာ၊ ယဲ (1081 words)


ယဲကေန်သာ () ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ယဲ မၞုံကဵုဂကူနာနာသာ် ဟိုတ်နူ ကလာပ်ရုပ် ဇၞော်တိုန် အတိုင်သဘာဝဟွံသေင်တုဲ မလေပ်ကၠောအ်စိုပ် ပ္ဍဲကဵုအဝဲခန္ဓ ဒၞာဲတၞဟ် မာန်ရ၊၊ ကလောအ် ကလေန် (benign tumor) မဒှ်အရာ မဟွံတုပ် ကုကေန်သာဂှ် ဍေဟ်တအ် ဟွံပြးကၠောအ်ကၞာန်ရ၊၊ လက်သန်သင်္ကေတ မဒှ်စမာန်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု ကလောအ်ကလေန် ( a lump)၊ ဒဒှ်ဆီမတိတ် သက်ကုသဘာဝ(abnormal bleeding)၊ ခ္ဍက် ဍာ်ဇမၠိင် (prolonged cough)၊ ဇြာဲစှ်ေ သီုဟွံတီဟိုတ် (unexplained weight loss) ကေုာံ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ပ္ဍဲကဵုကြုတ်ဇၞော်ဂမၠိုင် (a change in bowel movements)တအ်ဂှ် ထ္ၜးလက်သန်ယဲမာန်ရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဇၟာပ်မထ္ၜး လက်သန်ဗီုဏအ်ဂှ် ဒှ်ကေန်သာ ဖအိုတ် ဟွံသေင်၊ ဟိုတ်နူယဲတၞဟ်တုဲ ကတဵုဒှ် လက်သန်ဗီုဏအ် မာန်ကီုရ၊၊ ယဲကေန်သာ ကောန်မၞိဟ်တအ် မကတဵုဒှ်စမာန် သီုဖအိုတ် နွံ ၁၀၀ ဂကူပြင်င်ရ၊၊

ကုညးမဒးချိုတ် နကဵု ယဲကေန်သာတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် မၞိဟ်ၜိုတ် ၂၂ ﹪ဂှ် ကတဵုဒှ်ယဲ ဟိုတ်နူကဵု သုင်ၜံက် (Tobacco)၊၊ ၁၀﹪ တၞဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ကြောအ်လောန် (obesity)၊ ကဵု စစၞဟွံကိတ်ညဳ ကုပရေင်ထတ်ယုက် (poor diet)၊ ပရေင်ချဳဓရာင်ကာယအောန် (lack of physical activity) ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူသုင်အရက်ဂၠိုင်ရ၊၊ဟိုတ်မဂွံဒှ်ယဲ တၞဟ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ မစုက်လုက် ကုဓါတ်ဓါတု (ionizing radiation) ကေုာံ ပွဳပွူသဘာဝ ဟွံသအးဇ္ၚး (environmental pollutants)တုဲ ယဲထၞေန်စပ် (infections)ဂွံရ၊၊  ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဇၞော်မောဝ်တုဲတအ် မၞိဟ်ကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာ ၁၅﹪ ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ယဲထၞေန်စပ် ဒၟာနူ မစုက်လုက်လဝ် မပ္တံကဵု ဟေလဳကဝ်ဗက်တာ ပဝ်လဝ်ရဳ (Helicobacter pylori)၊ ယဲဟေပတိတိသ် ဘဳ (hepatitis B)၊ ယဲဟေပတိတိသ် သဳ (hepatitis C)၊ ယဲဟိုတ်နူစၟဝါယ်ရာသ် ပပိလ်လဝ်မာ (human papillomavirus infection)၊ စၟယဲဝါယ်ရာသ်အိပ်သတာင်ပါ (Epstein–Barr virus) ကေုာံ စၟယဲအေန် မဖျေဟ်ဒြဟတ်ဒုင်ဗဒဝ် (human immunodeficiency virus (HIV))တအ်ရ၊၊ စၟယဲ ကေုာံ ဓါတုတအ်ဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဗဳဇ ကလာပ်ရုပ်ဂွံပြံင်လှာဲတုဲ နူဂှ် မွဲကဆံင် ကၠောအ်ဒှ်အာ ကေန်သာရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရာမထၞေန်စပ်ဝွံ ဒှ်ဟိုတ်မဂွံပကဵု ညံင်ဂွံဒှ်ကေန်သာရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဗဳဇကလာပ်ရုပ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ကၠာ တုဲမ္ဂး ဍေဟ်ကၠောအ်ဒှ်အာ ကေန်သာရ၊၊ ၜိုတ် ၅ - ၁၀﹪ဂှ် ကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာ ဟိုတ်နူ မကလိဂွံ အာဲဗဳဇယဲ (inherited genetic defects) နူကဵု မိမၜါရ၊၊ ယဲကေန်သာ နွံပ္ဍဲဇကု ဟွံမဲပ္ဍဲဇကုဂှ် နကဵုလက်သန်ယဲ မဟီုလဝ် ဗွဲလတူတေအ်ကီု ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု မဗှ်သကေန်၊ တက်ဓါတ်ဒ္ၚောဝ် (screening tests)ဂှ် ဂွံတီကေတ်မာန်ရ၊၊ လၟုဟ်မ္ဂး နကဵုမစမ်ၜတ် (biopsy)ဂှ် ဂၠာဲကေတ် ယဲကေန်သာ ပ္ဍဲဇကုမၞိဟ်တအ်မာန်ရ၊၊

ကေန်သာဂကူ ဗွဲမဂၠိုင် ညံင်ဟွံဂွံကတဵုဒှ်ဂှ် ဝေင်ပါဲစဵုဒၞာကေတ် န

နမသကေန် ဗွဲမပြဟ်ဂှ် ဂွံတီကေတ် ကေန်သာသ္ၚိကောန် ကေုာံ ကေန်သာကြုတ်ဇၞော် နွံဟွံမဲ ဗွဲမပြဟ်မာန်တုဲ လွဳဂွံပြဟ်မ္ဂး သွက်ဂွံဗၠးဂှ် အခေါင်အရာနွံဂၠိုင်ရ၊၊ စပ်ကဵု ကေန်သာတှ်တုဲ မသကေန်ကေတ်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး ကံက်အဓိပ္ပါယ် ဗၠေတ်ဒှ်စမာန်ကီုရ၊၊ ကေန်သာဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် လွဳကေတ် နကဵုမဖအင် (radiation therapy)၊ ကရေက်၊ လွဳနကဵုဓါတု ကေုာံ ဖဍာမ်ဒၞာဲတုဲလွဳ (targeted therapy)ရ၊၊ မင်မဲ ညံင်ဟွံဂွံဂိ ကေုာံ လက်သန်ယဲဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲအရာမလွဳ ကေန်သာရ၊၊ ကတဵုဒှ်ယဲကေန်သာတုဲ အခေါင်အရာမဂွံဗၠးမာန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင်ကဵု ဂကူယဲကေန်သာ ကေုာံ ဂလိုင်လဵုပြဟ် မစလွဳရ၊၊ ကောန်ၚာ်သၟဝ် ၁၅ သၞာံမကတဵုဒှ်ယဲဏအ် ပ္ဍဲကဵုဍုင်ဇၞော်မောဝ်တုဲတအ်ဂှ် ဗွဲသၟဟ် ၈၀﹪ ဗၠးမာန်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် မၞိဟ်ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် သီုဖအိုတ် ၜိုတ် ၉၀.၅ မဳလဳယာန် ကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာရ၊၊ မၞိဟ်ၜိုတ် ၁၄.၁ မဳလဳယာန်ဂှ် ကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာ ဟိုတ်မဂွံဒှ်ယဲ နကဵုဟိုတ်တၟိ၊၊ မၞိဟ် ၜိုတ် ၈.၈ မဳလဳယာန်ဂှ် ချိုတ် နကဵုယဲကေန်သာရ(နကဵုက္ဍိုပ်ကၠံမ္ဂး ၁၅.၇%) ယဲကေန်သာ မၞိဟ်တြုဟ် မကတဵုဒှ်စဂၠိုင်ဂှ် ကေန်သာအသံက် (lung cancer), ကေန်သာပရောသ်သတိတ်/ကေန်သာ ပ္ဍဲကလေန်မပ္တိတ်ဍာ်သုက် (prostate cancer)၊ ကေန်သာကြုတ်ဇၞော် (colorectal cancer) ကေုာံ ကေန်သာထိုင်စၞ (stomach cancer) ပ္ဍဲမၞိဟ်ဗြဴတအ်မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် ကတဵုဒှ် ကေန်သာတှ် (breast cancer)၊ ကေန်သာကြုတ်ဇၞော် (colorectal cancer)၊ ကေန်သာအသံက် (lung cancer) ကေုာံ ကေန်သာက္ဍိုပ်သ္ၚိကောန် (cervical cancer)တအ်ရ၊၊ ကေန်သာစၞာံဂှ် ဒှ်ကေန်သာတၟိတုဲ မၞိဟ်ကတဵုဒှ်ဂၠိုင် သီုဖအိုတ် နွံၜိုတ် ၄၀% ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုကောန်ၚာ်တအ်မ္ဂး ဂကူယဲကေန်သာဆီ (acute lymphoblastic leukemia) ကေုာံ ကေန်သာက္ဍဟ် (brain tumors)တအ်ဂှ် မလေပ် ကတဵုဒှ် စဂၠိုင်ရ၊၊  ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ကောန်ၚာ်သၟဝ်အာယုက် ၁၅ ၜိုတ် ၁၆၅,၀၀၀ ကတဵုဒှ်လဝ် ယဲကေန်သာတအ်ဏအ်ရ၊၊ မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်ခ္ဍင် အန္တရာယ်မကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာဂှ် ဂၠိုင်ခ္ဍင်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဍုင် မဇၞော်မောဝ်တုဲတအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုင်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် မကတဵုဒှ်ယဲကေန်သာဂှ် ဟိုတ်နူဇၞော်ဂေါဝ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင် အခေတ်ကွတ်စက် အဃောမစဇၞော်မောဝ် ဟိုတ်နူကဵု မစကာလဝ် ဓါတု ကေုာံ ဟိုတ်နူရုင်စက်ဂမၠိုင်တုဲ သဘာဝဟွံသအးဇ္ၚးရ၊၊ ဟိုတ်နူ ယဲကေန်သာတုဲ မဒးစကာသြန် ဗွဲသၟဟ် ပ္ဍဲမွဲမွဲသၞာံ နွံစၜိုတ် သြန်ဒဝ်အမေရိကာန် $1.16 trillion (1,160,000,000,000,000) ဒှ်ရ၊၊ 

ကေန်သာဂှ် ဒှ်ဂကောံဂကူယဲ ဗွဲမဂၠိုင် မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ကလာပ်ရုပ်ဇၞော်တိုန် အတိုင်သဘာဝဟွံသေင်တုဲ ကလာပ်ရုပ်ဂှ် အာခ္ဍဳလျတ် ဟွံသေင်တှ်ေ ကၠောအ်အာ ပ္ဍဲအဝဲခန္ဓကာယဒၞာဲတၞဟ်၊၊ ကလာပ်ရုပ်ယဲဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ပတိုန် ဗီုကဵုကလောအ်ကလေန်၊၊ ကလောအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဖျုန်ပဵုတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံ ကလာပ်ရုပ်ဂမၠိုင် မပံင်ကောံကလောအ်ဒုင်ဒၟံင် မဇၞော်တိုန် အတိုင်ဗွဲဓမ္မတာဟွံသေင်တုဲ ဗွဲကြဴ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ကလောအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ခဍတ်၊ တုဲပၠန် မလေပ်ကၠောအ်ပြးအာ ပ္ဍဲကဵုဇကုရ၊၊ 

ကလာပ်ရုပ် ဖျုန်ပဵုတအ် (tumor cells) သီုဖအိုတ်ဂှ် ထ္ၜးလက်သန်ကေန်သာ နွံတြဴသာ်ရ၊၊ ဖျုန်ပဵု နကဵုလက်သန်တအ်ဏအ်မ္ဂး ဒှ်ကလာပ်ရုပ်ကေန်သာမာန်ရ၊၊

ကလာပ်ရုပ် နူဓမ္မတာ မဇၞော်ဂေါဝ်ပြံင်လှာဲ နဒဒှ်ကလာပ်ကေန်သာ မဂွံစိုပ်ကဆံင် မတီကေတ်မာန်ဂှ် နွံဒၟံင် မဂၠိုင်ကဵုကဆံင်ရ၊၊

အခိင်ကေန်သာ မစကတဵုဒှ်ဂှ် လက်သန်ယဲသာ်လဵုလေဝ် ဍေဟ်ဟွံထ္ၜးရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ကလာပ်ရုပ်ကေန်သာ စဂၠိုင်တိုန်ဂှ်ဟေင် ဍေဟ်ဂွံထ္ၜးတိုန် သင်္ကေတ ကေုာံ လက်သန်ယဲဂမၠိုင်ရ၊၊ မတီကေတ်မာန်ဂှ် တန်တဴဒၟံင်ကဵု ဂကူကေန်သာ ကဵု ဒၞာဲကေန်သာ မကတဵုဒှ်ရ၊၊ လက်သန်ယဲလ္ၚဵုဂှ် တုပ်ရေင်သကအ်တုဲ လက်သန်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ညးမွဲကုမွဲ ဍေဟ်ထ္ၜးဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ ကေန်သာဂှ် ဒှ်ယဲမထ္ၜးလက်သန် မတုပ်ညံင်ကဵု ယဲတၞဟ်သအာင်တအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵုပညာဂဥုဲဂှ် ညးဟီုစ ＂ကေန်သာဂှ် ဒှ်ယဲမပလတ် (Cancer is a great imitator)၊၊ ဒၟာနူဂှ်တုဲ ကုညးမဒှ်ကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာတအ်ဂှ် အစာဂဥုဲတအ် လွဳဗၠေတ် လွဳနကဵုယဲတၞဟ်သအာင် ဒှ်စမာန်ရ၊၊

မၞိဟ်တအ် ကြဴနူဂွံတီကေတ် ဇကုဒှ်ဒၟံင် ယဲကေန်သာတုဲမ္ဂး မလေပ်ကတဵုဒှ်ယဲစိုတ်၊ စိုတ်ဓါတ်စှ်ေမာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးလ္ၚဵုဂှ် ဂစိုတ်ထောအ်ဇကုဇကုလေဝ် နွံကီုရ၊၊

ဟိုတ်နူ ကလာပ်ရုပ်ကေန်သာဂှ် ဇၞော်တုဲ ဒှ်ကၠုင်ကလောအ် ကလေန်တုဲ လက်သန်ယဲ ပ္ဍဲဒၞာဲမကတဵုဒှ်ဂှ် မံက်ထ္ၜးကဵုရ၊၊ ဥပမာ ယဝ်ရကလောအ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု အသအ်မ္ဂး ဍေဟ်ကၟာတ်လဒဵုထောအ် ဂၠံင်ကျာယဝီုတုဲ ခဍက် ဟွံသေင်မ္ဂး (pneumonia)တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ယဝ်ရကတဵုဒှ်ယဲ ကေန်သာပၠံင်စၞမ္ဂး ပၠံင်စၞဍန်တုဲ ၚိတ်စစၞဝါတ်တုဲ ဂိ၊ ယဝ်ရကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာ ပ္ဍဲကြုတ်ဇၞော်မ္ဂး ကြုတ်ဇၞော်ဂှ် ဍန်တုဲ ဂၠံင်စၞကၟာတ်၊ ယဝ်ရကလောအ်ဂှ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵုတှ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲမကရိုက်မ္ဂး ကလောအ်ကလေန်ဒှ်ကၠုင်၊၊ ဟိုတ်နူကလောအ်ကေန်သာတုဲ အရာဆီမတိတ်တအ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ကီုရ၊၊ ဥပမာ ယဝ်ရကတဵုဒှ်ယဲကေန်သာ ပ္ဍဲကဵုအသအ်မ္ဂး ခဍက်ဆီပါကၠုင်၊၊ ပ္ဍဲကဵုကြုတ်ဇၞော်မ္ဂး အာသ္ၚိဍာ် ဆီပါကၠုင်၊၊ ယဝ်ရ ပ္ဍဲကဵုထိုင်ဏမ်မ္ဂး အာတရဴသၟတ် ဆီပါကၠုင် ယဝ်ရပ္ဍဲသ္ၚိကောန်မ္ဂး ဆီတိတ် ပ္ဍဲကဵုအင်္ဂဇာတ်မၞိဟ်ဗြဴရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲယဲမဒှ် မဂွံဒုင်သိုင် ဂိလေဝ် နွံကီုရ၊၊ ယဲစကတဵုဒှ်ပြဟ်ဟ်ဂှ်မ္ဂး ပရေင်ဂိသကေဝ် ဟွံမဲရ၊၊ 

ဗွဲမဂၠိုင် လက်သန်ယဲ ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူမကတဵုဒှ်ယဲကေန်သာဂှ် ဂွံတီစ ဝါတ်ကွေဟ်ရ၊၊ လက်သန်ယဲတအ်ဂှ် တုပ်ဒၟံင်ကဵု လက်သန်ယဲတၞဟ်တအ်ရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် အရာမကတဵုဒှ်မာန်ဂှ် လယိုင်ဇကုစှ်ေ (ဝါ) ဇြာဲစှ်ေ သီုဟွံတီဟိုတ်ဖဵု၊ မံင်စ ဟွံထတ်ယုက်၊ ဖျုန်စၞာံဇကု ပြံင်လှာဲကၠုင်၊ ယဝ်ရကတဵုဒှ် ကေန်သာဆီ၊ ကေန်သာဂြိုဟ်၊ ကေန်သာကၟအ်မ္ဂး မံင်စဟွံထတ်ယုက်ယဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊

ယဲကေန်သာလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး လက်သန်ယဲ မဆေင်ကဵု အလုံဇကုမွဲ မံက်စဂၠိုင်ညိရ၊၊ ဥပမာ ဗီုကဵု ပ္ဍဲမတ် ပ္ဍဲတၞုင်ဇိုင်တဲတအ် ပြံင်လှာဲတုဲ ဂွံတီကေတ်မာန်ရ၊၊

ကေန်သာဂှ် နူဒၞာဲမကတဵုဒှ်ဂှ် ကၞာန်ကၠောအ်အာ ဒၞာဲတၞဟ်တအ်မာန် မွဲဒၞာဲတုဲ မွဲဒၞာဲမာန်ကီု ပြးဗက်အာဆီတုဲ ကၠောအ်ကၞာန် ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ်ဟ်လေဝ် မာန်ကီုရ၊၊ ယဝ်ရ ကေန်သာဂှ် ကၠောအ်ကၞာန် နကဵုဆီ မကော်ဂး hematogenous မ္ဂး ဍေဟ်ကၠောအ်ပြးဇးအာ အလုံမွဲဇကုရ၊၊ ဆဂး မကေန်သာဂှ် ကတဵုဒှ် နူကဵု ဒၞာဲမစကတဵုဒှ်ဟေင်ရ၊၊

ယဲကေန်သာ မကတဵုဒှ် ဗွဲမဂၠိုင် ၜိုတ် ၉၀-၉၅ ﹪ ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ပွဳပွူသဘာဝ ကေုာံ ဗီုပြင်မံင်ဘဝတုဲ ဗဳဇပြံင်လှာဲ၊၊ သၟေဟ် ၅-၁၀﹪ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု အာဲဗဳဇ နူကဵုမိမတုဲ ကတဵုဒှ်ရ၊၊ ပွဳပွူသဘာဝမကော်ဂး ပ္ဍဲ အရာမပသုတေသန ကေန်သာဂှ် အရာမဟွံဆေင် ကုအာဲဗဳဇ နူမိမတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝ ဖအိုတ်ရ၊၊ ဥပမာ ဟိုတ်နူ ပရေင်မံင်စံင်ဘဝ ဟွံကိတ်ညဳ ကုပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်ဒ္ဂေတ်ပြဝတအ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ပွဳပွူသဘာဝ ဖအိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဟိုတ်နူပွဳပွူသဘာဝ ဟွံအးဇ္ၚးတအ်လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲပွဳပွူသဘာဝကီုရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုစရင်ဟိုတ်နူပွဳပွူသဘာဝတအ်တုဲ မၞိဟ်တအ် မဒးချိုတ် နကဵု ယဲကေန်သာဂှ် ယဝ်ရကလေင်ပါ်ပၠန်မ္ဂး ဟိုတ်နူသုင်ၜံက်ဂှ် နွံ ၂၅-၃၀﹪၊ ဟိုတ်နူ စၞစဂှ် နွံ ၃၀-၃၅ ﹪၊ ဟိုတ်နူ ယဲထၞေန်စပ် (ဝါ) ယဲတၞဟ်ကၠောအ်ဂွံတုဲ ဗွဲကြဴကၠောအ်ဒှ်အာ ကေန်သာဂှ် ၁၅ - ၂၀﹪၊ ဟိုတ်နူဒးလဝ် ကပေါတ်ဓာတု radiation (ဓါတ် ionizing ကီု သီုကဵု ဓါတ် non-ionizing ဂှ် နွံ စဵုကဵု ၁၀ %၊ ဟိုတ်နူ ကမၠောန်ထုဲဂၠိုင် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင်ကာယအောန် ကေုာံ ဟိုတ်နူကျာဟွံအးဇ္ၚးတအ်လေဝ် ပါလုပ်ကီုရ၊၊

နကဵုဟိုတ်ဏအ်တုဲ မၞိဟ်မွဲ ကလိဂွံယဲကေန်သာ ဗွဲမကၠးဖ္ဍး ဂွံဟီုစဝါတ်ကွေဟ်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဟိုတ်နူဟိုတ်နာနာ မပံင်နှဴတုဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ၊၊ ဥပမာ မၞိဟ်မွဲ ဟိုတ်နူမသုင်ၜံက်တုဲ ကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာ ပ္ဍဲအသအ်မာန်ကီု၊ မၞိဟ်မွဲ ၜံက်ဟွံသုင် ဆဂး မံင်ပဒတဴ ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲဒေသ ကျာဟွံအးဇ္ၚး ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ဒးလဝ် ကပေါတ်ဓါတုမွဲမွဲတုဲ ယဲကေန်သာအသအ် ကတဵုဒှ်မာန်ကီုရ၊၊

ပ္ဍဲမၞိဟ် မဒှ်ယဲကေန်သာအသအ်တအ် သီုဖအိုတ် ၉၀﹪ ဂှ် ဟိုတ်နူမသုင်ၜံက်၊၊ ဟိုတ်နူၜံက်တုဲ ယဲကေန်သာတၞဟ် ပ္ဍဲကဵု ခဍောင်ကအ် (larynx)၊ က္ဍိုပ်၊ ကအ်၊ ထိုင်စၞ၊ ထိုင်ဏမ်၊ ကမအ်၊ esophagus ကေုာံ ပါန်ကရိယ (pancreas)တအ်လေဝ် ကတဵုဗဒှ်ကဵုမာန်ကီုရ၊၊  ပ္ဍဲကဵုယက်ၜံက်ဂှ် ဓါတ်မကတဵုဗဒှ်ကဵု ကေန်သာမာန် သီုဖအိုတ် နွံ ၅၀ ဂကူ၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဓါတ်nitrosamines ကေုာံ ဓါတ် polycyclic aromatic hydrocarbons တအ်ပါလုပ်ကီုရ၊၊

ပ္ဍဲအလုံမွဲဂၠးတိ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်မဒုင်ချိုတ် နကဵုယဲကေန်သာ မသုန်တၠဂှ် မွဲတၠဂှ် ဟိုတ်နူၜံက်၊ ယဝ်ရ ပ္ဍဲဍုင်မဇၞော်မောဝ်တုဲတအ်မ္ဂး ပ္ဍဲမၞိဟ်ပိဂှ် မၞိဟ်မွဲ၊၊ 

ဟိုတ်နူ စၞစ၊ ပရေင်ချဳဓရာင်ကာယအောန်၊ ကေုာံ ကြောအ်လောန်တုဲ မဒးချိုတ် နကဵု ယဲကေန်သာဂှ် နွံ စဵုကဵု ၃၀-၃၅ ﹪၊၊  ပရေင်ချဳဓရာင်ကာယအောန်ဂှ် ဒှ်အန္တရာယ် ညံင်ဂွံကလိဂွံ ယဲကေန်သာရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဟိုတ်နူ ပရေင်ချဳဓရာင်အောန်တုဲ ကြောအ်လောန် ဒှ်ကၠုင်ကီု သီုကဵု ဖဍိုန်ကဵု သၞောတ်ဒုင်ဗဒဝ် (immune system) ကေုာံ  သၞောတ်endocrine system တအ်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်မကတဵုဒှ်ယဲကေန်သာ ဒၟာနူစၞစဂှ် မၞိဟ်ကဝက်ပြင်င်ဂှ် ဒၟာနူ အဟာရလောန်ကာဲ (overnutrition) (မစ လောန်ၜက် နူဗၞတ်ၜတ်)ဂှ် ကတဵုဒှ် ဂၠိုင်နူကဵု ဟိုတ်နူ စသၞေဝ်ကေဝ်အောန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဟိုတ်နူစ စၞဟွံကိတ်ညဳ ကုပရေင်ထတ်ယုက်ဏီရ၊၊

စၞစလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ယဲကေန်သာဂၠိုင်ရ၊၊ ဟိုတ်နူစ စၞၜဵုဂၠိုင်တုဲ ကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာထိုင်စၞ (gastric cancer)၊၊ စၞမၞုံကဵု Aflatoxin B1 မဒှ်စၞ မဟွံသအးဇ္ၚး မၞုံကဵုစၟ၊ ဓါတ်ဂျိတအ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲကေန်သာဂြိုဟ် (liver cancer)၊၊ ဟိုတ်နူမသ္ၚာဲဇဗၠုသတ်တုဲ မလေပ်ကတဵုဗဒှ်ကဵု ယဲကေန်သာပါင်၊၊ဟိုတ်နူ အခိုက်စၞစ ဟွံတုပ်တုဲ အန္တရာယ် ဂကူကေန်သာ မဒှ်ဂၠိုင်လေဝ် ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ကီုရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဍုင်ဂျပေန်မ္ဂး ဟိုတ်နူ စစၞမၞုံကဵုၜဵုဂၠိုင်တုဲ ကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာထိုင်စၞဂၠိုင်၊  ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်မ္ဂး ယဲကေန်သာကြုတ်ဇၞော် မၞိဟ်ဒှ်ဂၠိုင်ရ၊၊

မၞိဟ်မဒုင်ချိုတ် နကဵုယဲကေန်သာ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ၜိုတ် ၁၈ ﹪ ဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ယဲကၠောအ်ကၞာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ဒိုက်ဂတ် ဗီုကဵု အဖရိကမ္ဂး မၞိဟ်ကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာ ဟိုတ်နူကၠောအ်ကၞာန် နွံ ၂၅﹪ တုဲ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်မောဝ်တအ်ဂှ် အောန်နူ ၁၀﹪ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ စုက်လုက် စၟယဲဝါယ်ရာသ် (Viruses) မွဲမွဲတုဲ ကတဵုဒှ်ယဲ၊ နူဂှ် ကၠောအ်ဒှ်အာ ကေန်သာလေဝ်နွံ ဟိုတ်နူ စၟဗက်တဳရဳယျာကေန်သာ (cancer bacteria) ကေုာံ စၟပါရသိတ် (parasites)တအ်လေဝ် ဒှ်ဟိုတ် မဂွံဒှ် ယဲနွံကီုရ၊၊ 

စၟဝါယ်ရာသ် မကတဵုဗဒှ်ကဵု ကေန်သာမာန် မကော်ဂး အန်ကဝ်ဝါယ်ရာသ် (Oncovirus)ဂှ် ဒှ်စၟဝါယ်ရာသ် မပ္တံကဵု စၟဝါယ်ရာသ် human papillomavirus (cervical cancer)၊ Epstein–Barr virus (B-cell lymphoproliferative disease and nasopharyngeal carcinoma)၊ Kaposi's sarcoma herpesvirus (Kaposi's sarcoma and primary effusion lymphomas)၊ hepatitis B ကေုာံ hepatitis C၊ ဝါယ်ရာသ် (hepatocellular carcinoma) ကေုာံ human T-cell leukemia virus-1 (T-cell leukemias)တအ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ စၞဗက်တဳရဳယျာ ကၠောအ်ကၞာန်တုဲ ကတဵုဒှ်ယဲလေဝ် ဒှ်ဟိုတ် ပကဵု ညံင်ဂွံဒှ် ကေန်သာမာန်ကီုဂှ် ဗီုကဵု စၟဗက်တဳရဳယျာHelicobacter pylori-induced gastric carcinoma. စၟပါရသိတ် (Parasitic) မဒှ်စၟ ဗီုကဵု မရုန်တအ်ဂှ် ယဝ်ရကၠောအ်ကၞာန်ဂွံလေဝ် ဗဒှ်ကဵု ယဲကေန်သာမာန်ကီုရ၊၊ ဗွဲတၟေင် စၟပါရသိတ် Schistosoma haematobium၊ (squamous cell carcinoma of the bladder) ကေုာံ the liver flukes, Opisthorchis viverrini and Clonorchis sinensis (cholangiocarcinoma).

ရေဒိယာရှေန် ဟီုဂှ် ဟိုတ်နူ မဒးစုက်လုက်လဝ် ကုဓါတ်ပသာန်လျးရေဒိယော မပ္တံ ကု (ultraviolet radiation) ကေုာံ ကပေါတ်ဓါတ်ရေဒိယောကသဳ (radioactive material) မဗဒှ်ကဵု ယဲကေန်သာမာန်တအ်ရ၊၊ ယဲကေန်သာစၞာံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု ဓါတ်ပသာန်လျးရေဒိယောultraviolet radiationတုဲ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဟိုတ်နူ မဒးလဝ် လျးပသာန်တ္ၚဲရ၊၊ Sources of ionizing radiation include medical imaging and radon gas.

Ionizing radiation ဂှ် ဟွံကဵုအန္တရာယ် ဗွဲမဇၞော်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ မဒးစုက်လုက် ကုဂေတ်ရဒေါန် (radon gas)တအ်ဂှ် အန္တရာယ် တုပ် ကုမဒးဒုင် ကမ္မကၜံက် (passive smoking) (မဒးဒုင်သၟူယံက်ၜံက် ညးတၞဟ်မသုင်) ကီုရ၊၊ ရေဒိယာရှေန်ဂှ် ယဝ်ရ ပတောအ်ၜတ် ကုဟိုတ်မကတဵုဒှ် ယဲကေန်သာတၞဟ်မ္ဂး ဒှ်အရာမဒှ်ဂၠိုင်မွဲကီုရ၊၊ တုဲပၠန် ရေဒိယာရှေန်ဂှ် မကတဵုဗဒှ်ကဵု ကေန်သာ ပ္ဍဲဒၞာဲခန္ဓဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သီုကဵုအာယုက်နာနာရ၊၊ ကောန်ၚာ်လေဝ် ကတဵုဒှ်ဂၠိုင်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူမိမတအ် မစုက်လုက်လဝ် ရေဒိယာရှေန်တုဲ ကောန်ၚာ်ပ္ဍဲဂဝ်ဂၞဴလေဝ် နူကၠာဟွံဂွံၜံင်ဂှ် အန္တရာယ်မဒှ်ယဲကေန်သာမာန် ကလိဂွံလဝ်တုဲတုဲရ၊၊

ဓါတ်ရေဒိယော မပ္တံကဵု မဝ်ဗာင်ဖုင်၊ ကပေါတ်လလဳ မစၠောအ်ဗစိုပ်နာနာတအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာမပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲစရင်အရာမဒှ်မာန်ကီုလေဝ် နကဵုသက်သဳ မဒှ်အရာ မဒးစွံသတိမွဲဂှ် ဟွံတီဏီရ၊၊ တုဲပၠန် ဒဒှ်ရ မဝ်ဗာင်ဖုင်ဂှ် ဒှ်အရာမဗဒှ်ကဵု ယဲကေန်သာမာန်ဂှ် ၜိုတ်မလ္ၚတ်ကၠုင်သုတေသနမ္ဂး ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ဏီရ၊၊ This includes that studies have not found a consistent link between mobile phone radiation and cancer risk.




#Article 56: ကေသရ၊ ဘဒ္ဒန္တ၊ ကျာ်ဇၞော် ဘာဝင်စိင် (276 words)


ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တကေသရ နွံပိုန် ဘာဝင်စိင် ညးဂမၠိုင်မကော်ခဴ ကျာ်ဇၞော်ကျံက်တလုမ် (ကျောက်တလုံး) ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မပတန်လဝ် ဒတန်သာသနာ ပ္ဍဲဘာဂြိုပ်ဝင်စိင် မၞုံအရှာံတိသာသနာ သီုဖအိုတ် ၄၉၉.၆၂ ဨကတုဲ ပ္ဍဲအရှာံဂှ် ဒက်ပ္တန် စေတဳ ၆၀၀ တၞုင်၊ ရုပ်ကျာ် ကေုာံ တၠအရှန် ၅၀၀၊ စမြိုင်သာသနာ ၃၀၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် မၞုံဇမၠိင် ၄၀၀ ဟတ် (၆၀၀ ပေ) မဒှ် ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် မဇၞော်အိုတ် လတူဂၠးတိဂှ်လေဝ် ဒက်ပ္တန်ကၠောန်လဝ်ကီုရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ညးဒေသတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒှ်မၞိဟ်မဂြင်တီကေတ် အနာဂတ်တုဲ ပ္ဍဲလဟီုညး မဟွံမဲ ကုအဓိပ္ပါတ် မဟွံတီသတ်ဒတ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ကံက်အဓိပ္ပါယ် မဂၞန်ချေဝ်ရ၊၊ နကဵုဟိုတ်ဏအ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်ဘာဝင်စိင် ဝွံ ပိုန်ဇၞော် ယၟုမြဟ်တမ္ညဝ်တဴ အလုံဍုင်မန်ဗၟာမွဲရ၊၊

ကျာ်ဇၞော် ဘဒ္ဒန္တကေသရဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင်မိမ ဂကူမန်ၜါတၠ နာဲဖေ၊ မိကောန်ကြုက် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၂၈၃ ပုဟ် ၁၀ စွေက် (ဇာန်နဝါရဳ ၂၂၊ ၁၉၂၂) ပ္ဍဲကွာန်လတက် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် မကဵုလဝ်ယၟု မာံပိန် (မောင်ပိန်) ရ၊၊ မာံပိန် ဝွံ ပၞောဝ်ကဵုကောဒေအ် သီုဖအိုတ် ၈ တၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်မရနုက်ကဵု ပိ ရ၊၊ 

မာံပိန်ဝွံ စှ်ေဒၞာဲ ဒက်ဘဝအိန်ထံင် ကုမိ-- တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ် မသုန်တၠရ၊၊ ဟိုတ်နူ မဗၜူဒၟံင် အရက်တွဵုတုဲ ရဲကွာန်တအ် ကော်စ အဘိင်ရ၊၊ 

ကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် ဇၞော်ဂေါဝ်အိုတ် ကာလ ညးကလိဂွံအာယုက် မသုန်စှ်ော ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၃၃ ဂှ် အာပခမဳ ပ္ဍဲဘာဇောတိကာရာမ် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီုရ၊၊ ညးမဒှ် အစာဥပ္ပဇ္ဇျာဲဂှ် နွံပိုန် ဘာဇောတိကာရာမ် ဘဒ္ဒန္တသောဘိတ ရ၊၊ 

အာစိုပ်ဘဝခမဳတုဲ ဒ္ဂေတ်ဗက် ဂၠံင်တရဴဝိဿနာ ပၟဝ်ကမ္မဌာန် ပွိုင်စှ်သၞာံပေင်င် ပ္ဍဲတိပယျဵုဍုင်မန်တြေံ နူဍုင်သရက် စဵုစိုပ် တၞင်သဳ ပ္ဍဲသုဿာန် ၁၃၃ ဂှ် ဇၞော်ပၟဝ်လဝ် ဓဝ်ကမ္မဌာန်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲခေတ်ထဳဍုင်သေံ မကော်ဂး ချေဝ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် အာကဠအ်ပူဇဴတုဲ အာတ်မဂၞန်ချေဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်မကဵုဂၞန်ချေတ်ဒး ဂးတုဲ ယၟုမြဟ်တမ္ညဝ် ပိုန်ဇၞော်ကၠုင်တုဲ ကလိဂွံ တိသာသနာ ဗဒါဲကွာန်ကျောက်တလုံ ပ္ဍဲဗွိုင်ဒဵု ဝင်စိင်တုဲ ယၟုမြဟ်ကၠုင် နကဵုယၟု ကျာ်ဇၞော်ဘာဝင်စိင် ရ၊၊ 

ဘာဝင်စိင်
ပ္ဍဲဘာဂြိုပ်ဝင်စိင် မၞုံအရှာံတိသာသနာ သီုဖအိုတ် ၄၉၉.၆၂ ဨကဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် စေတဳ ၆၀၀ တၞုင်၊ ရုပ်ကျာ် ကေုာံ တၠအရှန် ၅၀၀၊ စမြိုင်သာသနာ ၃၀၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် မၞုံဇမၠိင် ၄၀၀ ဟတ် (၆၀၀ ပေ) မဒှ် ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် မဇၞော်အိုတ် လတူဂၠးတိဂှ်လေဝ် ဒက်ပ္တန်ကၠောန်လဝ်ကီုရ၊၊

ပ္ဍဲအရှာံဘာဂှ် သီုကဵုလဝ် ဒၞာဲမစွံဂိုဟ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ကောန်ဂကူမန်တုဲ ဂိုဟ်နာဲယှိုဲကျေန်၊ ဂိုဟ်နာဲထေန်တအ်ဂှ် နွံပ္ဍဲအရှာံဘာဝွံရ၊၊

ပွိုင်ဍုင်ဘာအင်၊ 
ဒတန်သာသနာ ကွာန်ဇာသပၠင်၊၊

ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ 
ဒတန်သာသနာ ခပ်ရခပ်ယူ၊၊ ဒၞာဲဘာတြေံတြဟ် ပ္ဍဲအကြာဝါဂမၠိုင် မပ္တံ ဘာကၟာဆေက်၊ ဘာကၟာတာ၊ ဘာကၟာခရေဟ်၊ ဘာကအ်ဗဗေင်၊ ဘာကွိက်ဝါန်၊ ဘာကွာန်နာင်သၠုင်၊ ဗၟံက်ကွာန်လတက် ရုပ်ကျာ်ထဝါဲ မၞုံသမၠုင်၁၈၀ ဟတ်ဂှ်ကီု ဒက်ပ္တန်လဝ်ရ၊၊

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၂၀၁၄ နူကဵုအလဵုအသဳကၟိန်ဍုင် ဇိုန်နှင်ကဵု အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မ ဇောတိက ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ပၠန် ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၀ ဂှ် နူကဵု မဟာစူဠာလံင်ကောန် အယုဒ္ဓယဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ဍုင်သေံ ဇိုန်နှင်ကဵု တဆိပ်ကြာဒံက်တာ မအဲပရဲ၊၊ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၂၀၀၁ ဂှ် နူကဵု အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင် ဇိုန်နှင်ကဵု တဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ၊၊ 

၂၀၁၅ ဂိတုဨပြဳ ၂၆ အခိင် ၜိုတ် မွဲနာဍဳကလေင် လဒေါဝ်တ္ၚဲဂှ် ကလိဂွံအာယုက် ၉၅ ဝှ် ၄၅၊ စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ (အာရှတော်ဝင် ဆေးခန်း) ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် နကဵုယဲကောန်တၟအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်မစုတိဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ကလိဂွံလဝ် ကောန်မသုန်တၠ၊ ကောန်စဴ ၁၀ တၠတုဲ ဒတန်သာသနိ မပ္တံ ကျာ်ပဋိမာရုပ်၊ ဘုတ် ဘာဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ကလာပ်ရုပ်ညးဂှ် ဖျေဟ်စွံလဝ် ဘာနိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲဘာဝင်စိင်ဂှ်ရ၊၊ ကၠာညးဟွံဂွံ စဴသွဝ် ကောန်ညးဍောတ်အိုတ်ဂှ် ကဵုပခမဳတုဲ ဂွံဒုင် မဟိမုသောဟုလာတုဲ ဒတန်သာသနာဂှ် ခမဳနာဲသောဟုလာဂှ် ဆက်မင်မဲအာရ၊၊




#Article 57: ကောန်ၚာ် ကဵု ပရေၚ်ထတ်ယုက် (1663 words)


ကောန်ၚာ် ကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် (, ဒိန်နေတ် sunde børn) ဝွံ ဒုင်သဇိုင် ကုလိက် ＂ကောန်ၚာ် မထတ်ယုက် - သွက်မိမ ကောန်ၚာ် အာယုက်အကြာ ၀-၂ သၞာံ＂ နူဘာသာဒိန်နေတ် (Sunde Børn - Til forældre med børn i alderen 0-2 år) မပ္တိတ်လဝ် နူဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ဍုင်ဒိန်မက် သၞာံ ၂၀၁၈ သွက်ဂွံကဵု တၟာဲတဲ ကုဇၟာပ် ညးမဒှ်မိမ ကောန်ၚာ် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုအခိုက် ကေုာံ တၠုင်လအာ မိမမန်တအ်ဂှ်နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ဖန်ချူလဝ်ရ၊၊ 

အတိုင်အရေဝ်မန် မဟီု ＂မၞိဟ်တြုဟ် ဍိုက်ဖံင် မၞိဟ်ဗြဴ ၜံင်ပၟတ်＂ မဂွံအဓိပ္ပါယ် သွက်မၞိဟ်တြုဟ်မ္ဂး ကမၠောန်မဍိုက်ဖံင် မဖဳဖျေဟ် ဆု နူကဵုဒဵု အကြာကြုင် အကြာစောဝ်ဂှ် အန္တရာယ်ဇၞော်အိုတ်ရ၊၊ သွက်မၞိဟ်ဗြဴမ္ဂး ၜံင်ပၟတ်ဂှ်လေဝ် အန္တရာယ်ဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ကွတ်ပညာဂဥုဲ စိစောန်ကၠုင်တုဲ ပွမၜံင်ပၟတ် (ဝါ) သၠးဂၠံဂဝ်ဂှ် အန္တရာယ် ဟွံဇၞော် ဗီုအခိင်ကၠာတေအ်ရ၊၊ ညံင်ရဴအခိင်ကၠာတေအ် ဟိုတ်နူ ဆီကောန် ကဵု ဆီယာဲဂကူဟွံတုပ်တုဲ ယာဲဂှ် ဆီလီု မန်မကော်စ ဆီတိုန်တုဲ ဒှ်အာမၞိဟ် က္ဍဟ်ဟွံပေင်တအ်လေဝ်ဂှ် စဵုဒၞာမာန်ကၠုင်ရ၊၊ တုဲပၠန် ကၠာဟွံဂွံသၠးဂၠံဂဝ်ဂှ် ကောန်ၚာ်နွံ ပ္ဍဲဗုင်ဂှ် နွံဗီုပြင်လဵုဂှ်လေဝ် နကဵုစက်သကေန် ဂွံညာတ်ကေတ်တုဲ ၜံင် နကဵုနဲဓမ္မတာ ဂွံ ဟွံဂွံဂှ်လေဝ် တီကေတ်တုဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် အရာမဒးဒှ်ဓဝိင်ဇၞော်ဇၞော် ဟွံမဲကွေဟ်ဟ်ကီုလေဝ် လုကဴ ဟွံဂွံညာတ်ကေတ် ကောန်ဇကု ပ္ဍဲမ္ၚး မဂွံမိန်ယိုက် ပ္ဍဲလတူဂၠံသြိုဟ်ဇကုဏီမ္ဂး ဓဝိင်တအ်ဂှ် နွံသီုဖအိုတ်ရ၊၊

အခိင်လၟုဟ် ကောန်ၚာ်ဂှ် စိုပ်ကၠုင်မ္ၚးတုဲ ဂွံမိန်ယိုက်ကေတ် လတူဂၠံသြိုဟ်ဇကုရမ္ဂး ဓဝိင်တအ်ဂှ် အိုတ်အာတုဲ ဓဝ်မေတ္တာဇြဟာန် လတူကောန်ဂှ် ကတဵုဒှ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ပရေင်မဒးဒုင်စသိုင် ပ္ဍဲခန္ဓကာယဇကုဇကုဂှ် ဝိုတ်စဒၟံင်ရ၊၊ သွက်ညးလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး ညာတ်မုက်ကောန်ၚာ်ဗက် စိုတ်မိမဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝါဲဂှ်၊ ညးလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး မံင်ကရောမ် ကောန်ၚာ်မွဲလစုတ်တုဲမှ စိုတ်မိမ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ 

ဟိုတ်ဂှ်ရ လဆောဝ်မ္ဂး ကြဴနူၜံင်တုဲ မိနေတ်ကၠာအိုတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နာဍဳကၠာအိုတ်ဂှ် သွက်ကောန်ၚာ်ကီု သီုကဵု သွက်မိကောန်ၚာ်ဂှ် ဒးဒုင်စသိုင်ဝါတ်ညိဒှ်မာန်ရ၊၊ သွက်ကောန်ၚာ်ဂှ်မ္ဂး တိတ်ကၠုင် နူမ္ၚး ထိုင်ကောန်ဂှ်တုဲ ဟိုတ်မဒးယီု နကဵုနဲဗီုတၞဟ်တုဲ ယီုစဝါတ်တအ်၊ ဒးရုန်ဂစာန် ညံင်ဂွံတိတ်ကၠုင်ဂှ်တုဲ ဍောင်ၜိုတ်ဒၟံင် မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ၊၊ မိကောန်ၚာ်ဂှ်မ္ဂး ဥပမာ ဆီတိတ်ဂၠိုင် ဟိုတ်နူစာ်ထကးတုဲ ဒးဇိင်ရ၊၊ ဆဂး ဒၞာဲၜံင် ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ဟိုတ်နူကွတ်ဂဥုဲစိစောန်ကၠုင်တုဲ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ဗွဲမပြဟ် လွဳလွတ်ရနုက်ဗပေင်ကဵုမာန်ရ၊၊

လဆောဝ်မ္ဂး ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒးစွံ ပ္ဍဲဒၞာဲကိရိယာ မသ္ၚေဝ်မၠာ်ဒှ်မာန်ရ၊၊ ယဝ်ရ ဒးစွံဗီုဏအ်မ္ဂး မိမတအ် ဒးဒုင်စသိုင်ဂၠိုင်ရ၊၊ ယဝ်ရကတဵုဒှ် ဗီုဏအ်မ္ဂး မိမ ကောန်ၚာ်ၜါဂှ် ညံင်စိုတ်ဟွံဂွံစှ်ေဂှ် ဒးရီုဗင် ထ္ၜလဘာ် ရေင်သကအ်ရ၊၊

ယဝ်ရ ပရေင်သၠးဂၠံဂဝ်ဂှ် ဒှ်အတိုင်ဓမ္မတာရမ္ဂး ကောန်ၚာ်ဂှ် တိတ်ကၠုင်ဗက်ဂှ် ဣမိဂှ် စွံစုတ် လတူသြိုဟ် မိကောန်ၚာ်ဂှ်ရ၊၊ ပွမစွံဗီုဏအ်ဂှ် တၠပညာတအ် ညာတ်ကေတ် ဒှ်အရာမခိုဟ် သွက်ကောန်ၚာ်ဂှ် နကဵု ပရေင်စိုတ်ကီု သီုကဵု ပရေင်ခန္ဓကာယရ၊၊ နကဵုပရေင်စိုတ်မ္ဂး ကောန်ၚာ်ဂှ် အခိင်ကာလ မၞုံပ္ဍဲဗုင်ဂှ် တီလဝ် မိဇကုမွဲရ၊၊ တိတ်ကၠုင် မ္ၚးဏအ်လေဝ် အရာမစုက်လုက် ဂၠးတိမ္ၚးဂှ် ဂွံစုက်လုက် မိဇကုကၠာတုဲမှ စုက်လုက်ကဵု အရာတၞဟ်မ္ဂး စိုတ်ဍေဟ် ဟွံတကိုတ်အာရ၊၊ စပ်ကဵု ခန္ဓကာယမ္ဂး စၟခိုဟ်ဟ် မၞုံပ္ဍဲစၞာံမိ သွက်ဂွံစဵုဒၞာ အရာဟွံခိုဟ်တအ်ဂှ် မွဲတဲဓဝ် စၠောအ်စုတ်ကဵု ကောန်ၚာ်ဂှ်ရ၊၊ အဃောကောန်ၚာ် မၞုံလတူသြိုဟ်မိဂှ် ဣမိဂှ် စၟဳစၟတ်ရံင် မတ်၊ မုဟ်၊ တဲ၊ ဇိုင် အရာအိုတ်သီု ဒှ်ဒၟံင်ဓမ္မတာရဟာရ၊၊ ကောန်ၚာ်ဂှ် ဂွံမွဲလစုတ် မၠာ်ဗဵု ပွဳပွူ ဗွဲတၟေင် ဗဵုမုက်မတ်မိမ ဗွဲမအမ်သဝ်ရ၊၊ ဗဗဵုမတ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒှ်အရာတၟေင် သွက်မိမကောန်ၚာ်တအ်ရ၊၊ ဗဗဵုမတ်ကောန်ၚာ် မဗဵုမိမဍေဟ် ကၠာအိုတ်ဂှ် ညးမဒှ်မိမတအ် ဗွဲမဂၠိုင် မွဲအာယုက် ဝိုတ်ဟွံမာန်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်ဂှ် ဗဵုတုဲ ဂတဇကု ဂၠာဲတှ်ရ၊၊ ဗီုဏအ်ဂှ် လ္ၚဵုပ္ဍဲမိနေတ်ညိည လ္ၚဵုမွဲၜါနာဍဳရ၊၊ ကောန်ၚာ်ဂှ် ဂွံတီကေတ် မိမဇကုတုဲ ဂွံတီ ဒၞာဲတှ် သွက်ဂွံမဴတုဲမ္ဂး ဍေဟ်ဍောင်ၜတ်တုဲ ဗၜေက်မတ်တုဲ တိက်လှိင်အာရ၊၊ တိက်လှိင်အာတုဲ ဗဗဵုမတ် ဗွဲမအမ်သဝ် နူကောန်ၚာ်ဂှ် ဂွံဆဵုပၠန်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး ဒးကေတ်အခိင်တၟာလအ်ရ၊၊ အရာဗဗဵုမတ် မအမ်သဝ် နူကောန်ၚာ်ဂှ် ဒှ်အရာမဒုင်စသိုင်ခိုဟ် သွက်မိမတအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရာဂှ် မိမတအ် ဒုင်စသိုင်ဖဲဖဲညိ၊၊ အရာဂှ် ဗွဲကြဴ ကလေင်ကလိဂွံ ဟွံမာန်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲကာလမၜံင်ဂှ် ယဝ်ရဝါတ်ဂါတ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍောင်ၜတ် အိုတ်ဇိုင်တဲမ္ဂး ဗဗဵုမတ် ဗွဲမအမ်သဝ်ဂှ် ဟွံကတဵုဒှ် လွာဲဂှ်တုဲ ဒးကေတ်အခိင်ညိညရ၊၊ မစွံကောန် လတူသြိုဟ်မိ မစုက်လုက် စၞာံကဵုစၞာံဂှ် ကောန်ၚာ်တအ် ဒးဂၞပ်ကွေဟ်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ရမ္သာင်ဂြိုဟ်ချဳယာဲဂှ်ကီု သၟူဇကုယာဲဂှ်ကီု ကောန်ၚာ်ဂှ် တီလဝ် နူအခိင် ကာလမၞုံပ္ဍဲဗုင်တေအ်ဂှ် လၟုဟ် စိုပ်မ္ၚးဏအ်လေဝ် သၟူဂှ် ရမ္သာင်ဂှ် ဂွံကလေင်မိင် ဂွံကလေင်ဂွံဒၟံင်ပၠန်ရ၊၊ တုဲပၠန် ရမ္သာင်အရေဝ်မိမ မဓရီုကျာရေင်သကအ် ကာလမၞုံပ္ဍဲဗုင်တေအ် မဂွံမိင်ဒၟံင်ဂှ် လၟုဟ်ဂွံမိင်မ္ၚးဏအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရာဝွံ ဒှ်အရာမပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ် ဟွံဂွံလကိုတ်၊ မဂွံဒုင်စသိုင် ၜိုဟ်သြိုဟ်ဂီုကၠီုရ၊၊

ကာလကောန်ၚာ်ဂှ် မၞုံဒၟံင် လတူသြိုဟ်ယာဲ ဇူဖဲ ဍောင်ပြေရမ္ဂး ဍေဟ်မဴတှ်မာန်ရမ္ဂး အလဵုအလဵုဂှ် ဍေဟ်ထ္ၜးကဵု လက်သန်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်ဂှ် ဟာတိုန်ပါင်၊ ကလောမ်တိုန် လတာ်၊ တုဲ ဂၠာဲတိုန်တှ်ရ၊၊ ဂွံလအ်ညိမ္ဂး အလဵုဇကုကောန်ၚာ်ဂှ် ဂၠာဲဒၞာဲက္ဍိုပ်တှ်ရ ဇကုဟွံဒးရီုကဵုဍေဟ်ရ၊၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍေဟ်ဂၠာဲက္ဍိုပ်တှ်တုဲ ဍေဟ်ပံက်တိုန်ပါင်ဍေဟ်တုဲ ဍေဟ်မဴကေတ်တ်ရ၊၊ ယဝ်ရကဵုအခေါင် ကုဍေဟ်တအ် ဂၠာဲကေတ်တ်တှ် ပ္ဍဲနာဍဳကၠာဂှ် ၜါပိနာဍဳမ္ဂး ဍေဟ်တအ်ဂၠာဲကေတ်တ်ဂွံတုဲ မဴတှ်လေဝ်လေပ်ပြဟ်ရ၊၊ 

ၜံင်တုဲဗက်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုတှ်ဂှ် ဍာ်တှ်နွံဒၟံင်ညိညတုဲတုဲရ၊၊ ဍာ်တှ်ဂှ် ညးကော်စ ဍာ်တှ်တမ် နွံဒၟံင်ညိညရ၊ ဍာ်တှ်တမ်ဂှ် ၜိုန်ရအောန်ကီုလေဝ် နွံကဵုဓါတ်မစဵုဒၞာယဲနာနာ ကေုာံ ဓါတ်ကိစ္စဇၞော်တၞဟ် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ မဒှ်ဓါတ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ကဵုကောန်ၚာ်ဂှ် နူကဵုယဲနာနာသာ် တုဲပၠန် ရီုကဵုကြုတ်ကောန်ၚာ် ညံင်ဂွံကြံင်မ္ၚုဟ် ဂွံဒုင်ဒဝ်အရာတၞဟ်ရ၊၊ ဍာ်တှ်တမ်ဂှ် နွံကဵု အသာ်ဍာ်မိတ် တုဲ ခတ်ဒၟံင်ရ၊၊ ဍာ်တှ်မဆက်တိတ်ကၠုင်ဂှ် ဒှ်အာ အသာ်သၚေက်ညိညရ၊၊

ကာလကောန်ၚာ်ဂှ် မဴတှ်မ္ဂး ပကဵု ထိုင်ကောန် ပ္ဍဲဗုင်ယာဲ ညံင်ဂွံကလေင် ခညောတ်ဍောတ်စှ်ေပၠန် တုဲပၠန် ပဒေါအ်ကဵု ဆီမစှ်ေတအ်ရ၊၊ ကာလထိုင်ကောန် ခညောတ်ဍောတ်စှ်ေမ္ဂး ယာဲကောန်ၚာ် ဒုင်စသိုင် ညံင်ကဵုဗုင်ဂိကောန်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ကုမၞိဟ်မကေင်ၜံင်လဝ်တအ်ဂှ် တီကေတ်လောဲသွာရ၊၊

ကာလကောန်ၚာ် ထ္ၜေတ်က္ဍိုပ်တှ်ယာဲမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုတှ်ယာဲဂှ် ကၠောန်ပ္တိတ်ကဵု ဍာ်တှ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ နူကဵုစဂှ်မ္ဂး ညံင်ကောန်ၚာ် ဂွံထ္ၜေတ် သီုတှ်ၜါလပါ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ရ၊၊ ကာလဂှ်မ္ဂး သီုတှ်ၜါဂှ် ဍာ်တှ်ဂွံတိတ်တုပ်ရ၊၊

ကောန်ၚာ် မစၜံင်တအ်ဂှ် အခိင်ကာလ ဍေဟ်နွံပၟိက် အရီုအဗင် နူမိမတအ်မ္ဂး ဍေဟ်ကဵုသမ္တီ ကုမိမတအ်ရ၊၊ အရီုအဗင် ဗီုလဵု ကောန်ၚာ်ဂှ် နွံပၟိက်ဂှ် မိမတအ် ကၠိုဟ်ကေတ် ဟွံမာန်ဏီဂှ် ဒှ်အရာ ဓမ္မတာမွဲရ၊၊ ဆဂး ကာလမိမ ကဵု ကောန်ၚာ် မံင်ကြပ်ပ် ဂွံမွဲၜါတ္ၚဲမ္ဂး တီကၠုင် အကာဲအရာ ကေုာံ တင်မကဵုသမ္တီ နူကောန်ၚာ်ဂှ် ဗွဲမပြဟ်မာန်ရ၊၊ ကာလဂှ်မ္ဂး မိမတအ် တီကၠိုဟ်ကေတ် ပၟိက်ကောန်ၚာ်ဂှ် မာန်ရ၊၊

လက်သန် သင်္ကေတ ဗွဲသၟဝ်ဏအ် ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ၊၊

အခိင် ကောန်ၚာ် မၞုံပ္ဍဲဂဝ်ဂၞဴဂှ် ကောန်ၚာ်တအ် ဒးမံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒမၠု၊ တုဲပၠန် ကတဴဂီုဒၟံင်တွဵု၊ ပ္ဍဲဍာ်၊ ရမ္သာင် နူဇကုမိဂှ်လေဝ် ဂွံမိင်ဒၟံင်ရ၊၊ မဗၠိုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍာ်ဂၞဴမိဂှ် သၟူ ကေုာံ ရှ်တၞဟ်ခြာဒၟံင် တန်တဴကဵု မုမိဇကု မစလဝ်ရ၊၊ ၜံင်တိတ်ကၠုင်ဗက်ဂှ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒးစုက်လုက် မွဲတဲဓဝ် အရာတၞဟ်ခြာဂှ် လျး၊ သၟူ၊ ဓဝ်ဂမ္တဴ မပြံင်လှာဲဒၟံင်၊ ရမ္သာင်ထတ်တ်တအ်ရ၊၊ တုဲပၠန် မဒးဒုင်ဇွိတ်၊ ဒးဒုင်ရပ်တုဲ ဒုင်စသိုင် ပ္ဍဲဇကု ဟွံတုပ် ကဵုအခိင် မၞုံပ္ဍဲဗုင် မၞုံဒၟံင် ပ္ဍဲခလိုင်ဍာ်ဂၞဴမိရ၊၊ တုဲပၠန် ရှ်သာ် ဍာ်တှ်လေဝ် ဒးကေင်ကီုရ၊၊ 

ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်အပြံင်အလှာဲ ဇၞော်ဇၞော်မွဲရ၊၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ဂွံဍုက်ဂွံဂှ် ဒးကေတ်အခိင်ညိရ၊၊ နူစမၜံင်တိတ်ဂှ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် နကဵုအာရီုဇကု နာနာသာ်ရ၊၊

ကောန်ၚာ်မသၠးတိတ် နူဂၠံဂဝ်တၟိတၟိဂှ် ဇမၠိင်အခြာ အကြာ ၂၀-၃၀ သေန်ဒဳမဳတာ ဂှ် ဍေဟ်ဂွံညာတ်ကေတ်ခိုဟ်ဟ်ရ၊၊ ၜံင်တိတ်ကၠုင်တုဲ မုဟွံလအ်ပုဟ် ကောန်ၚာ် ဗဵုမုက်မတ် ယာဲဣတဍေဟ် လအ်နူ ဗဵုမုက်မတ်ညးတၞဟ်တအ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူသပါလျးတုဲ ကောန်ၚာ်ဂှ် ညာတ် ဟွံကၠးရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်စဂှ် ညံင်ဂွံ စဵုဒၞာကဵု လျး ညံင်မတ် ဍေဟ်ဟွံဂွံသပါမ္ဂး ခိုဟ်ရ၊၊

ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍေဟ်မိင်မာန်တုဲ ရမ္သာင်မိ ကဵု ရမ္သာင်မဍေဟ်ဂှ် ဍေဟ်သမ္တီဒးရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ရမ္သာင် မဒွက်ဂဳတ ကေုာံ ရမ္သာင်တၞဟ် ဍေဟ်တအ် မကေင်မိင်လဝ် ပ္ဍဲအခိင် မၞုံပ္ဍဲဂဝ်ဂၞဴဂှ် ဍေဟ်သမ္တီဒးကီုရ၊၊  ရမ္သာင် ဂြိုဟ်ချဳမိဂှ် သွက်ကောန်ၚာ် ဒှ်ရမ္သာင်မဗၜိုဟ်ကဵုစိုတ်မွဲရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး နူစတန်ဂဝ်ဂၞဴဂှ် ဂွံဒၟံင် ရမ္သာင် ဂြိုဟ်ယာဲချဳဂှ်ရ၊၊ ခြာဟွံလအ် အပါဂှ် မိန်ယိုက်ဒၟံင် ကောန်ၚာ်ကီုတုဲ ရမ္သာင် ဂြိုဟ်အပါချဳဂှ်လေဝ် ဗွဲမပြဟ် ကောန်ၚာ်ဂှ် တီကေတ်မာန်ကီုရ၊၊ 

နူစ ကောန်ၚာ်မၜံင်တိတ်ကၠုင်ဂှ် ရှ်ဍာ်တှ်မိဇကု ကဵု ရှ်ဍာ်တှ် ညးဗြဴတၞဟ်တအ်ဂှ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ပါ်ဒးရ၊၊ တုဲပၠန် သၟူမိမၜါ ဗွဲမ္ၚးဂှ်လေဝ် ညးတအ် တီကေတ် ဗွဲမပြဟ်မာန်တုဲ သၟူမိမဂှ် ဍေဟ်တအ် ဒးစိုတ် ဂၠိုင်နူ သၟူညးတၞဟ်တအ်ရ၊၊

အာရီုကအ်/ရှ်သာဂှ် နူစကောန်ၚာ် မၞုံပ္ဍဲဂဝ်ဂၞဴတေအ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဒုင်စသိုင်လေပ်ဒၟံင်တုဲတုဲရ၊၊ ဍာ်တှ်မိဂှ် ရှ်သာနွံဒၟံင် ညံင်ရဴစၞ မိဇကုမစလဝ်ဂှ်ရ၊၊ ညံင်ရဴ အခိင်ကာလ ကောန်ၚာ်မၞုံ ပ္ဍဲဂဝ်ဂၞဴတေအ် ဍာ်ဂၞဴမိဂှ် ရှ်သာနွံဒၟံင် ညံင်ရဴစၞ မိဇကုမစလဝ်ကီုရ၊၊ 

ကောန်ၚာ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင် နွံပ္ဍဲဂဝ်မိတေအ်ဂှ် ဇကုဍေဟ် ဗၠိုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဍာ်ဂၞဴမိ ကေုာံ မံင်ကြောပ်စုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိကောန်ရ၊၊ အခိင်ဍေဟ် တိတ်စိုပ်မ္ၚးဏအ်ဂှ်လေဝ် အရာမစုက်လုက် ဒးဒၟံင် ဇကုဍေဟ်ဂှ် ဍေဟ်နွံပၟိက်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်နွံပၟိက် မကြပ်ဗာန် စၞာံမစုက်ကဵု စၞာံမၞးရ၊၊ စၞာံမစုက် ကဵုစၞာံမိမမ္ဂး ဍေဟ်ကလိဂွံဓါတ်ဂမ္တဴ ဗီုအခိင် မၞုံပ္ဍဲဂဝ်ဂၞဴ၊ ဂွံမိင် ရမ္သာင်ဂြိုဟ်ချဳ ညံင်အခိင် မၞုံပ္ဍဲဂဝ်ဂၞဴတေအ်ရ၊၊ တၠပညာတအ်ညာတ်ကေတ် ဒဒှ်မစုက် စၞာံမစုက်စၞာံ အကြာမိ ကဵု ကောန်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကဵု ကောန်ၚာ်ဂှ် စပ်ကဵု ပရေင်အာရီုကာယ မဒုင်စသိုင်၊ တုဲပၠန် သီုဗၜိုဟ်စိုတ် (ဟွံလရိုဟ်)၊ တုဲ မဴတှ်လေဝ်ဂၠိုင်ကီုရ၊၊ နကဵုလပါ်မိဂှ်ပၠန်လေဝ် အခိင်မစုက်လုက် စၞာံကဵုစၞာံ ကုကောန်ၚာ်ဇကုမ္ဂး ဓါတ် the hormone oxytocin မကော်စ ဓါတ်ဟဝ်မုန်ပဳတိ ဂှ်ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲမိဂှ်ရ၊၊ ဓါတ်ဂှ် ပကဵုညံင် ဍာ်တှ် ဂွံတိတ်ဂၠိုင် တုဲပၠန် ညံင်စိုတ်မိ ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မဗမဴတှ်ကီု သီုကဵု အခိင်ကာလတၞဟ်တအ်ကီုရ၊၊

အာရီုမဆိင်ကေဝ် ဗဴလေန်ဂှ် နွံ ပ္ဍဲကောန်ကၞု ကတောဝ် ကောန်ၚာ် မဒှ်အရာ မဆိင်ကေဝ်ကဵု အရာလဵုသၠုင် အရာလဵုသဝ် တုဲပၠန် ခန္ဓဇကု ချဳအာဒၟံင် ဂၠံင်လဵု၊ ပရဟ်ဂလိုင်လဵုရ၊၊ အရီုမဆိင်ကေဝ်ဂှ်ရ ပကဵုပိုယ် ဂွံထိင်ဒး ဆိင်ဒး စပ်ကဵု ဓါတ်ဓရောတ် ပ္ဍဲတိရ၊၊ အာရီုမဆိင်ကေဝ်ဂှ် စနူမသၠးတိတ်ဂဝ်ဂှ် ဍေဟ်ဇၞော်မောဝ်တိုန်ဒၟံင် ဇၟာပ်ပ်အခိင်ကာလ ကောန်ၚာ်ဂှ် မချဳဓရာင် စဵုကဵု ဇၞော်ရ၊၊ 

ကောန်ၚာ် မသၠးတိတ် နူဂၠံဂဝ်တၟိတၟိတအ်ဂှ် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲမွဲဗတံ ပွိုင် ၂၄ နာဍဳဂှ် ဍေဟ်နွံပၟိက် သတိက် ပွိုင် ၜိုတ် ၁၈ နာဍဳရ၊၊ ဆဂး ကောန်ၚာ်မွဲကုမွဲ ဟွံတုပ် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်လ္ၚဵု တိက် ပွိုင် ၁၆ နာဍဳ၊ ကောန်ၚာ်လ္ၚဵု တိက် ၂၀ နာဍဳရ၊၊ ကောန်ၚာ်လ္ၚဵု တိတ်မွဲၜါနာဍဳၚုဟ်၊ ကောန်ၚာ်လ္ၚဵု တိက် ဂွံစစၞ/မဴတှ် ဒးကော်မ္ၚုဟ်ရ၊၊

နူစဂှ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍေဟ်ဟွံတီ အခိင်တ္ၚဲ ကဵု အခိင်ဗတံ၊ အခိင်ဍေဟ်ဗျဵုဂှ် ဍေဟ်ၚုဟ်ရ၊၊ ဍေဟ်ဟွံတီ အခိင်တ္ၚဲ အခိင်ဗတံရ၊၊ 

ကောန်ၚာ်မွဲ ဍေဟ်ဂွံဂွံ တှ်ဖဲဖဲမာန်ဂှ် ပ္ဍဲမွဲမွဲဗတံဏအ် ဒးကတဵုဒှ် ဗမဴတှ် ဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲမွဲဗ္တံဂှ် ဒးဗမဴကဵုတှ် အောန်အိုတ် ၈ အလန်၊ ပ္ဍဲအခိင်ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍောတ်ဒၟံင်ဏီမ္ဂး ဂလိုင်ဂှ် ကလိဂွံမာန်ဟေင် ဂွံတှ်ရုမ်ဂပ်မာန်ရ၊၊

ကောန်ၚာ် မၜံင်တၟိတၟိ ၜိုတ်ကဝက်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု သတ္တဟပထမဂှ် ဒှ်ဖျုန်ဍာ်မိတ်အိုတ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး ဖျုန်ဍာ်မိတ်ဂှ် မုဟွံဒှ်၊ မွဲသတ္တဟတုဲမ္ဂး ကၠေအ်အာကေတ်တ်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်လ္ၚဵုဂှ် ဒးလွဳနကဵုလျး ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ ဖျုန်ဍာ်မိတ်ဂွံအိုတ်အာ၊၊ ဖျုန်ဍာ်မိတ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ် ဟွံမြဟ်မြဴတုဲ တိက်ဒၟံင်တွဵုတုဲ ကာလဗမဴတှ်မ္ဂး ဒးကော်မ္ၚုဟ်ရ၊၊ ယဝ်ရ ဖျုန်ဍာ်မိတ်ဂှ် လအ်အာနူ ၜါသတ္တဟမ္ဂး ဒးထ္ၜးကဵု သဝ်ဝန်ရ၊၊ သဝ်ဝန် ဒးစမ်ဆီ ဂွံတီသွဟ် မုဟိုတ်ဂွံဒှ် ဖျုန်ဍာ်မိတ်ဂှ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူယဲ Hepatobiliary disorders တုဲ ဖျုန်ဍာ်မိတ်လေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဆဂး ဗီုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ယဝ်ရ ဟိုတ်နူယဲဂှ်မ္ဂး ဗွဲမပြဟ် ညံင်ဂွံတီဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ဂှ်ရ အပ္ဍဲကောန်ၚာ်အာယုက်ပိသတ္တဟဂှ် ယဝ်ရ ဖျုန်ဍာ်မိတ်ဒၟံင်ဏီဖိုဟ်မ္ဂး ဒးစမ်ၜတ် ဗွဲမပြဟ်ရ၊၊ 

ကောန်ၚာ်ဂှ် ၜံင်တိတ်ကၠုင်ဗက်ဂှ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် မဒှ်မိမညးတၞဟ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲမၞးတအ်ရ၊၊ ဟီုဍာံဍာံ စိုတ်မိမဂှ် ပ္ဍဲမၞးတအ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင် နူစအခိင် ကောန်ၚာ်ဂှ် နွံပ္ဍဲဂဝ်တေအ်ရ၊၊ နကဵုစိုတ်မိမဂှ်ရ ပကဵုညံင်မၞးတအ် ဂွံဗ္စဖျုင် ဗမဴတှ်၊ သၠေအ်၊ ကဵုဂီုကၠီု အခိင်အခါဟွံရုဲရ၊၊ အရာမကဵု အန္တရာယ် မကဵုဒဒိုက် ကုကောန်ၚာ်ဂှ်ဂှ်မ္ဂ မၞးတအ် စဵုဒၞာဖအိုတ်ရ၊၊

ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မၜံင်ကောန်ၚာ်ဂှ် ဓါတ်ဟဝ်မုန် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵုမၞးတအ် နကဵုဓါတ်ဟဝ်မုန်ဂှ်ရ ပကဵု ညံင်မၞးတအ် ဂွံဆာန် ကောန်ၚာ်ဂှ်၊ ဂွံဒှ် သံယောဇိုန် လတူကောန်ၚာ်ဂှ်ရ၊၊ အရာမဗြုတိတ်ကၠုင် နူကောန်ၚာ် အေအ်ညိဂှ် မၞးကေတ် ကောန်ၚာ်ဂှ်တုဲ ဗမဴကဵုတှ်ရ၊၊ နကဵု မစွံကောန်ၚာ် စၞာံကဵုစၞာံ စုက် ကုမိမတအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်သံယောဇိုန် အကြာမိမ ကဵုကောန်ၚာ်ဂှ် ခိုဟ်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်ဂှ် စုတ်ပူလဝ် နကဵုယာတ်အိက်သၟး ပလောအ်ဟွံပါ ကဵုမံင် လတူအပါ ဟွံသေင်မ္ဂး မိကောန်ၚာ် နကဵုစၞာံကဵုစၞာံစုက်မ္ဂး ပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်ဂှ် ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ် (ဟွံလရိုအ်)တုဲ ဍေဟ်ဂွံဒုင်စသိုင် ဂီုကၠီုရ၊၊ 

မိမဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် နူစ ကောန်ၚာ်ဂှ် မၜံင်တိတ်ကၠုင် မွဲဓရေပ်မတ်ဂှ် ဓဝ်ဆာန် ကတဵုဒှ် လတူကောန်ၚာ်ဂှ်ရ၊၊ ဆဂး မိမလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒးကေတ်အခိင်ညိည မေတ္တာ ကေုာံ သံယောဇိုန် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင် လတူကောန်ၚာ်ဂှ်ရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ၜံင်ဝါတ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ၚာ်ဂှ် တိတ်ကၠုင်တုဲ ယဲဒၟံင်၊၊ ဟိုတ်နူကာလၜံင်ဂှ် ယဝ်ရဝါတ်ဂါတ်တုဲ ညးမဒှ်မိဂှ် ဒးကေတ်အခိင် သွက်ပရေင်ထတ်ယုက်ဇကုညိ တုဲမ္ဂး ဆာန်ကောန်ဂှ်မာန်ဂှ် ဒှ်အရာဓမ္မတာရ၊၊ 

နမရပ်ကောန်ၚာ်၊ ဆုင်ကောန်ၚာ်၊ ယိုက်ကောန်ၚာ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ညံင်စိုတ်မိမ ဂွံကၠုင် လတူကောန်ၚာ်ဂှ် သိုက်က်ရ၊၊ 

ယဝ်ရ စိုတ်မိမ ပ္ဍဲမၞးတအ် ဟွံကတဵုဒှ်မ္ဂး ပ္ဍဲမၞးတအ်ဂှ် ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ကြဴနူသၠးဂၠံဂဝ် (postpartum Depression) ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ယဝ်ရ ပ္ဍဲမၞးတအ် သီုညးၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်မွဲမွဲ စိုတ်မိမ ဟွံကတဵုဒှ်မ္ဂး ဟွံသေင်မ္ဂး မၞးတအ် ကတဵုဒှ် ပရေင်အောန်စိုတ်၊ ဖေက်၊ ဟွံမြဟ်မြဴ၊ စိုတ်ဓါတ်စှ်ေ မုဟွံမိက်ကၠောန်မ္ဂး ဓရီုကျာ ကုညးတၞဟ်ညိ၊၊ လ္ပပၞုက် အေင်လဝ်ညိ၊၊ ယဝ်ရဒှ်ဗီုဏအ်မ္ဂး မၞးတအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေ ကြဴနူသၠးဂၠံဂဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေဂှ် ပ္ဍဲအခိင် မဗုင်ဒၟံင် ကောန်ၚာ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင်တုဲတုဲလေဝ် ဟီုမာန်ရ၊၊ ညံင်ဂွံဂွံ အရီုအဗင် ဗွဲမပြဟ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ ကာလဂှ်ဟေင် ယဲစိုတ်ဓါတ်စှ်ေဂှ် ဟွံဂွံဂၠိုင်တိုန်ရ၊၊

ယဝ်ရၜံင်ဝါတ်မ္ဂး ဗီုဏအ် ကတဵုဒှ်စဂၠိုင်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ လ္ပပၞုက်လဝ် ပ္ဍဲဇကုညိ၊၊ ဓရီုကျာ ကုသမ္ဘာ/တၠသ္ၚိဇကု၊ မိမဇကုညိ ဟွံသေင်မ္ဂး ကုအစာဂဥုဲတအ်ညိ၊၊

မိမ ကလော ကောဒေအ် မိသ သကအ်ရဲတအ် ဂွံမိင်ကေတ် မၞးတအ် ကလိဂွံကောန်တၟိမ္ဂး မိက်ဂွံကၠုင်ဝေင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မတာမွဲရ၊၊ တုဲပၠန် အလဵုဇကု မၞးတအ်လေဝ် မိက်ဂွံထ္ၜး ကောန်ၚာ်မၞးတအ် ကုညးတအ်ကီုရ၊၊ ဆဂး ကၟုဲဂလိုင်လဵု မၞးတအ် ဒုင်တဲဆဵု ပ္ဍဲမွဲမွဲအလန် မၞးတအ် ထေက်ကဵု ဒးချပ်လဝ်ကီုရ၊၊ သၠးလဝ်ဂၠံဂဝ်တၟိတၟိတုဲ ဒးဆဵုဂဗ ကုကၟုဲဂှ် မလေပ်ဍောင်စိုတ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ကြဴနူ မစဴကၠုင်သ္ၚိ နူရုင်ဂဥုဲ မွဲၜါတ္ၚဲဂှ် မၞးတအ် နွံပၟိက် မံင်ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟီုကဵု မသ သကအ်ရဲတအ် မၞးတအ် နွံပၟိက်ၜိုဟ်သိုဟ် တုဲပၠန် နွံပၟိက် အခိင် သွက်မၞးတအ် ဂွံတီဒဒေအ် ကုကောန်မၞးတအ်၊၊ ကာလမၞးတအ် ဍောင်ပြေ တီအစောန်/ ဒဒေအ် ကုကောန်မၞးတအ်တုဲမ္ဂး မၞးတအ် ဒုင်တဲဆဵု ကုကၟုဲရ၊၊ တုဲပၠန် မွဲမွဲအလန်မ္ဂး ကၟုဲဂလိုင်လဵု အခိင်လလအ်လဵု ဒုင်ဆဵု ကုကၟုဲဂှ်လေဝ် မၞးတအ် ဒးဖျေဟ်ဖန်ဇန်လဝ်ထေက်ရောင်၊၊ 

ယဝ်ရကောန်ၚာ်ထတ်ယုက်ဒၟံင်ရမ္ဂး မၞးတအ် ဒးစှ်ေနူရုင်ဂဥုဲပြဟ်ဒၟံင် ဒှ်မာန်ရ၊၊ မၞးတအ် ဒးဒုင်စသိုင် မုဖန်ဖက်ဟွံဒး ဒှ်မာန်ရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး အတိုင်မစၟဳလဝ်ဂှ် ဍေဟ်ဟွံဒှ်ကၠုင် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်ဂှ်လေဝ် လရိုအ်၊ ဗမဴတှ်ဂှ်လေဝ် ကောန်ၚာ်ဟွံကေတ်တှ်၊ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် ဒးကၠောန်စၞစ နာနာသာ်ရ၊၊ 

၁၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စၞးမပတိတ်ဒြဟတ် ဒုင်ဆဵု ကုကၟုဲဂှ် ပတိတ်ဒြဟတ် သွက်ပရေင်ထတ်ယုက်ဇကု ကေုာံ သွက်ကောန်မၞးတအ်ညိ၊၊ 

၂၊၊ ညံင်ဍာ်တှ်ဂွံတိတ်တုဲ ညံင်ကောန်ၚာ် ဂွံမဴတှ်လေပ်ပြဟ်ဟ်ဂှ် ဂစာန်ညိ၊၊ ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲမွဲဗ္တံဂှ် အောန်အိုတ် ၈ အလန်  ဒးဗမဴကဵုတှ် ကောန်ၚာ်ရောင်၊၊ တုဲပၠန် ဗမဴတှ် မွဲမွဲအလန်မ္ဂး ဒးကဵုအခိင် အကြာ ၁ နာဍဳ ကဵု ၁ နာဍဳကဝက်ဒှ်ဒၟံင်၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အခိင်သွက်အရာတၞဟ်ဂှ် ဟွံမဲကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဖန်ဇန် ညံင်ဍာ်တှ် ဂွံတိတ် ကေုာံ ကောန်ၚာ်မဴတှ်ဇကု ဂွံလေပ်ခိုဟ်ဟ်ဂှ် တုပ်တဴညံင်ရဴ မဓလိုက်တမ်ရိုဟ် ခိုဟ်ဟ်မွဲကီုရ၊၊ ဗမဴကဵု ဍာ်တှ်မိဂှ် လောဲသွာ နူကဵု ကဵုဍာ်တှ်ပလင် တၟာဂလိုင်ရ၊၊ ဍာ်တှ်မိဂှ် ခိုဟ်အိုတ် ကိတ်ညဳ ကုပရေင်ထတ်ယုက်ဂၠိုင်အိုတ် သွက်ကောန်ၚာ်ကီု သီုကဵု သွက်မိကောန်ၚာ်ရ၊၊ 

၃၊၊ ယာဲ ကဵု အပါလေဝ် စွံစိုတ်ဂၠိင်င် လတူရေင်သကအ်ညိ၊၊ အပါ ကဵု ယာဲဂှ် မၞိဟ်မွဲဓဝ် ဟွံသေင် မၞိဟ်ၜါ၊ ပၟိက်လေဝ် နွံၜါဗီုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးမွဲကုမွဲ ဖန်ဇန် ရပ်စပ် ဗီုပြင် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာဓမ္မတာမွဲရ၊၊ ကောန်ၚာ်မၞးတအ်လေဝ် နွံပၟိက် အရာတၞဟ်ခြာမၞးတအ်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞးတအ် ညးမွဲကုမွဲ ဗိုင်ထ္ၜလဘာ် ရေင်သကအ်ညိ၊၊ အရာမတၞဟ်ခြာ အကြာမၞးတအ်ညးၜါဂှ်လေဝ် ကဵုဒၞာဲ ကုရေင်သကအ်ညိ၊၊ 

၄၊၊ ကောန်အရီုအဗင် နူဂကောံသ္ၚိကၟိန်တအ်ညိ၊၊ ဗီုဂလာန် ကောန်အဖရိက နွံမွဲ၊ ＂ဂွံလွဳလွတ် ကောန်ၚာ်မွဲဂှ် ဒးကေတ်အရီုအဗင် မၞိဟ်မွဲကွာန်၊၊＂မိမသီုဖအိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင် မသၠးဂၠံဂဝ်တၟိတၟိကီု ပ္ဍဲအရာလွဳလွတ်ကောန်ၚာ်ကီုဂှ် နွံပၟိက် အရီုအဗင် နူညးတၞဟ်ဖအိုတ်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်မၞးတအ်ဂှ် မၞးတအ်ရ ဒှ်မၞိဟ် မလွဳလွတ်၊ ရပ်စပ်၊၊ ဇုက်သံယောဇိုန် ကုကောန်ၚာ်ဂှ် ဒးဒက် အကြာမၞးတအ် ကဵု ကောန်ၚာ်ဂှ်ရ၊၊ ဆဂး မိနော် အပါနော် ကေုာံ ညးတၞဟ်တအ်ဂှ် ဗိုင်ရီုဗင်ကဵု အရာဒးဗိုင်ကၠောန် မပ္တံ အာရာန်ဖျာ၊ ဍုန်ပုင်သွ ကေုာံ သအးဇ္ၚးသ္ၚိတအ်ရ၊၊ 

၅၊၊ အခိင်ကောန်ၚာ်တိက်မ္ဂး တိက်ကီုညိ၊၊ မၞးတအ် နွံပၟိက် အခိင်ဇူ အခိင်တိက် သွက်ဂွံဂွံဒြဟတ် အခိင်ကာလ ကောန်ၚာ်ဂှ်ၚုဟ်၊၊ ကောန်ၚာ်ၚုဟ်တိုန်မ္ဂး ဍေဟ်နွံပၟိက် အရာမၞိဟ်တအ် မစွံအာရီု ကုဍေဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အခိင်ကောန်ၚာ်တိက်မ္ဂး ဂစာန်တိက် ဟွံသေင်မ္ဂး ဇူကီုညိ၊၊ ဂွံဇူ ဂွံတိက်ဟေင် မၞးတအ် ဒြဟတ်ဂွံနွံမာန်ရောင်၊၊

စဵုကဵု ဗမဴတှ်ဂွံခိုဟ်ဟ်ဂှ် ဂွံတီ ကောန်ၚာ်ဇကု ဂွံစ စၞပေင် ဟွံပေင်ဂှ် ဒးရံင် ယာတ်အိက်ရ၊၊ ဗီုဂွံကျောဝ်ဂှ်တှ်ေ ပ္ဍဲယာတ်အိက်ဂှ် အိက်ဂလိုင်လဵု တိတ်ကၠုင်၊၊ ကာလဗမဴတှ် ကောန်ၚာ်မ္ဂး ဂလိုင်လဵု မလုပ်အာဂှ် တီကေတ် ဟွံမာန်၊၊ ဆဂး ဂလိုင်လဵု မတိတ်ဂှ် ရံင်ကေတ် ပ္ဍဲယာတ်အိက်ဂွံရ၊၊ ယဝ်ရ တိတ်ကၠုင်ဂၠိုင်မ္ဂး လုပ်လဝ်ဂၠိုင် ဗီုဏအ် ဆိင်ကေတ်ဒးရ၊၊

ပ္ဍဲမွဲမွဲတ္ၚဲဂှ် ယာတ်အိက် ဂလိုင်လဵုဍုက်ဂှ်လေဝ် စွံသတိကီုညိ၊၊ ယဝ်ရ ဆိင်စဝါတ် ဂလိုင်လဵုဍုက်ရောမ္ဂး ရပ်စမ်ရံင် ယာတ်အိက်ဂှ် ယဝ်ရဇြိုင်ဒၟံင်မ္ဂး ကောန်ၚာ်ဂှ် ဏမ်လဝ် တၟာဂလိုင်တုဲ ယဝ်ရသာဒၟံင်မ္ဂး ဍေဟ်ဏအ်လဝ်အောန်ရ၊၊ ကောန်ၚာ် အာယုက် အကြာ ၅-၆ တ္ၚဲမ္ဂး ဍေဟ်ဏမ်ထောအ်မွဲအလန် နွံစ ၜိုတ် ကဝက် ဒဳဇြေန်လဳတာရ၊၊ ယာတ်အိက် မစကာလဝ်တုဲ ယဝ်ရဇြိုင် နူကဵု ယာတ်အိက်ကှ်ကှ်မွဲ ဂလိုင်ဍာ် ကဝက်ဒဳဇြေန်လဳတာမ္ဂး ရုမ်ဂပ်ရ၊၊

မၞးတအ် ကျောဝ်ဂွံမွဲပၠန်ဂှ် အိက်ကောန်ၚာ် ဒှ်အသာ်မုရောရ၊၊ ကောန်ၚာ်အာယုက် 

၁-၂ တ္ၚဲ၊ ကြဴနူၜံင် အပ္ဍဲ ၂၄ နာဍဳဂှ် ကောန်ၚာ် ဍေဟ်ဏအ်ထောအ်၊၊ ဂတဂှ်မ္ဂး ဍေဟ် ဏမ်ထောအ် ၂ အလန် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲမွဲဗ္တံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး အလန်ဂၠိုင်နူဂှ်၊၊ ကောန်ၚာ် အိက်ထောအ် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲမွဲဗတံဂှ် အိက်ထောအ် မွဲအလန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူမွဲအလန်၊၊ အိက်အလန်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အသာ် လမ္စံက်တုဲ ခလိန်ဒၟံင်၊၊ 

၃-၄ တ္ၚဲ၊  အပ္ဍဲ မွဲတ္ၚဲမွဲဗတံဂှ် ကောန်ၚာ် ဏမ်ထောအ် ပိ အလန် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂၠိုင်နူဂှ်၊၊ ဍေဟ်အိက်ထောအ် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲမွဲဗတံ ၂ အလန်၊၊ အိက်ဍေဟ်ဂှ် အသာ် ဒှ်ကၠုင် ဍာ်မိတ်ညိည၊၊

၅-၆ တ္ၚဲ၊  အပ္ဍဲ မွဲတ္ၚဲမွဲဗတံဂှ် ကောန်ၚာ် ဏမ်ထောအ် အောန်အိုတ် ၅ အလန်၊၊ ဍေဟ်အိက်ထောအ် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲမွဲဗတံ ၄ အလန်၊၊ အသာ်အိက်ဂှ် ဍာ်မိတ် သၚေက်ညိည၊၊

၇ တ္ၚဲ၊ အပ္ဍဲ မွဲတ္ၚဲမွဲဗတံဂှ် ကောန်ၚာ် ဏမ်ထောအ် အောန်အိုတ် ၆ အလန်၊၊ ဍေဟ်အိက်ထောအ် အောန်အိုတ် ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲမွဲဗတံ ၃ အလန်၊၊ ဒှ်ဗီုဏအ်မ္ဂး ဒဒှ်ရ ကောန်ၚာ်ဂှ် ကလိဂွံတှ်ရုမ်ဂပ်ရ၊၊ အသာ်အိက်ဂှ် အသာ်ဍာ်မိတ်၊ ဒှ်ဒၟံင်ခတ်တ်တုဲ သၟူ ဖျးဒၟံင်ညိည၊၊

လၟုဟ်မ္ဂး မၞးကေင်ယိုက်/ရပ် ကောန်ၚာ်စၜံင် ကၠာအိုတ်လေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟွံသေင်မ္ဂး မွဲလှ်ေလေဝ် ဟွံကေင် လှာဲယာတ်အိက် မၞိဟ်မွဲမွဲ မွဲလှ်ေဏီလေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဆဂး လ္ပဖေက် ယိုက်ကေတ် ကောန်ၚာ်မၞးတုဲ မိန်လဝ် ကြပ်ပ်ညိ၊၊ ဒုင်စသိုင် ဖျုန်စၞာံ မဍိုန်ဍောတ်တုဲ သၟူမမောဝ် နူကောန်ၚာ်မၞးတအ်ညိ၊၊ ကောန်ၚာ်မၞးတအ် နွံပၟိက် မမံင်ကြပ်ပ် မဒုင်မိန်လဝ်စုက်က် ကုမၞးတအ်ရ၊၊ ဗီုမဂွံလွဳလွတ်ဂှ် ဆက်ဗှ်ကေတ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ညိ၊၊

နူစဂှ် ကောန်ကၞိ ပ္ဍဲကအ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍိုန်လျဒၟံင်ဏီတုဲ ဍေဟ်ထိင် ယာက္ဍိုပ်ဍေဟ်ကေတ်တ် ဟွံမာန်ဏီရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကာလမဗမဴတှ် ကဵုကောန်ၚာ်ကီု၊ ကာလမဖုံဍာ် ကဵုကောန်ၚာ်ကီု ညံင်ဂွံထိင်ထ္ၜလဝ် က္ဍိုပ်ဍေဟ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ 

ကာလမၞးတအ် မမိန်ကေတ်ဍေဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး စၞာံကဵုစၞာံစုက် ကေုာံ ကာလဍေဟ်ဂွံမိင်ကေတ် ရမ္သာင်ကောန်တၟအ်မၞးမချဳမ္ဂး ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍေဟ်သ္ၚိတ်ဇြၜိုဟ်သြိုဟ်အာဂှ် စွံရံင်သတိညိ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကောန်ၚာ်ဂှ် ကာလဍေဟ် နွံပ္ဍဲဗုင်မိတေအ် ဍေဟ်ဂွံမိင် ရမ္သာင်ကောန်တၟအ်ယာဲ၊ ကေုာံ စၞာံဍေဟ် စုက်လုက်ဒၟံင် ကုထိုင်ကောန်တွဵုတုဲ ကာလမကလိဂွံ အကာဲအရာဗီုဂှ်ပၠန်မ္ဂး စိုတ်ဍေဟ် ၜိုဟ်အာရ၊၊ ပိုယ်ဒး ကၠိုဟ်လဝ် မွဲပၠန်ဂှ် သဘာဝပိုယ်ကောန်မၞိဟ်တအ်ကီု သီုကဵုတိရစ္ဆာန်ဂှ် နွံပၟိက် ပရေင်ဂီုကၠီုရ၊၊ ပရေင်ဂီုကၠီု နွံခိုဟ်ဟ် ခိုင်င်တုဲဟေင် ပိုယ်ဂွံလ္ၚတ်ကေတ် အရာတၞဟ်မာန်ရ၊၊ ပရေင်ဂီုကၠီု ကောန်မၞးတအ်ဂှ် ပ္ဍဲတဲ ပ္ဍဲသြိုဟ် ကောန်မၞးတအ်ဟေင်ရ၊၊ ကောန်မၞးတအ် ကာလနွံပ္ဍဲဗုင်ဂှ် ဆသၟူ မိယာဲဍေဟ်မွဲရ ဍေဟ်တီလဝ်၊ တုဲပၠန် ရမ္သာင်မိယာဲ ကဵု ရမ္သာင်အပါဍေဟ်တီလေဝ် ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟူ ကေုာံ ရမ္သာင် မိနော်ကောန်မၞးတအ်ဂှ် ကောန်ၚာ်မၞးတအ် ဟွံဂွံတီလေဝ်တုဲ နွံပ္ဍဲတဲမိနော်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဟွံကလိဂွံဂီုကၠီုရ၊၊ ဗွဲကြဴ ကာလဍေဟ်တီ မိနော် အပါနော်ဍေဟ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲမ္ဂး ဍေဟ်ကလိဂွံ ပရေင်ဂီုကၠီု ပ္ဍဲမိနော်ဍေဟ်မာန်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ လ္ပဖေက် လ္ပဂွိင် မိန်ယိုက်ကေတ် ကောန်ၚာ် ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်တုဲ စွံလတူမၞးညိ၊၊ ယဝ်ရ ဂံက်ဒၟံင်မ္ဂး လတူဂှ် ဂြပ်စုတ်ကဵု ယာတ်ညိ၊၊

ဒၞာဲမဂီုကၠီုခိုဟ်အိုတ် သွက်ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်တအ် မဂွံတိက်ဂှ် ကဵုဍေဟ်တိက် ပ္ဍဲခါတ်ဍေဟ်ကဵုဍေဟ် ပ္ဍဲအခန် ယာဲတဍေဟ်ရ၊၊ ခါတ်ကောန်ၚာ်ဟီုတှ်ေ နွံကဵု စဵုဒၞာ ခရိုင် ညံင်ဍေဟ် ဟွံဂွံ ဒတုံစှ်ေရ၊၊ ကာလပတိတ်ဖျေဟ်မ္ဂး လပါ်က္ဍိုပ်ဂှ် စွံဒၞာဲသၠးဂၠိုင်င်တုဲ ပဆုဲဖျေဟ် ဒၞာဲဇိုင်ဍေဟ် လပါ်ဇိုင်ညိမ္ဂး ခိုဟ်ရ၊၊ ပ္ဍဲခါတ်ဍေဟ်ဂှ် ယာတ် ကေုာံ အရာတၞဟ်တအ်ဂှ် လ္ပကဵုနွံညိ၊၊ အရာတအ်ဂှ် မလေပ်ဂြပ်ကၟာတ်ဍေဟ်တုဲ ဍေဟ်ယီုဟွံဂွံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ဒးဂြုပ်လဝ် နကဵုယာတ်ကောန်ၚာ် နူသြိုဟ် စဵုကဵုဇိုင်ရ၊၊

ယဝ်ရ မၞးတအ် ရုဲစှ် မိက်ဂွံကဵု ကောန်ၚာ်တိက် ကရောမ်မၞးတအ် (ဝါ) မွဲခါတ်/ဖုန် ကုမၞးတအ်မ္ဂး ဖုန်ဂှ် ဒးဇၞော်ရုံဂပ်ရောင်၊ ကောန်ၚာ်ဒးကလိဂွံဒၞာဲ ဂလိုင်ၜိုတ် ဍေဟ်မတိက် ပ္ဍဲခါတ်ဍေဟ်ကဵုဍေဟ်ရ၊၊ ယဝ်ရဟွံဂွံဒၞာဲလှဲလှဲဗီုဂှ်မ္ဂး အခိင်မၞးတအ် မလှိင်ဒၟံင်ဂှ် ယာတ်မၞးတအ်ဂြာပ်ဒး ကၟာတ်ဒးမုက်/မုဟ် ကောန်ၚာ်တုဲ ကောန်ၚာ်ယီုဟွံဂွံ ဒှ်အာမာန်ရ၊၊ ဖုန်ဂှ်ပၠန် ဒးကၟောန်တုဲ ယာတ်လးဖုန်ဂှ်လေဝ် ညံင်ဟွံဂွံချဳဒၟံင်ဂှ် ဒးဖန်လဝ်ရောင်၊၊ ၝောဲကဵုကောကောန်ၚာ် ကေုာံ တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ဗဂဲကဵုကၠဵုတအ်ဂှ် လ္ပကဵုတိက် ကရောမ်ကောန်ၚာ်ဍောတ်တ်ညိ၊၊

တၞဟ်နဂွံဝေင်ပါဲ ကောန်ၚာ်ချိုတ်ပ္ဍဲခရေင်/ဒၟံင်သတိက်တုဲ ဒ္ဂေတ်ဗက် တင်မကဵုကသပ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ညိ၊၊

က္ဍိုပ်ကောန်ၚာ် ၜေအ် ၜေဲဂှ် ဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုဗီုလဵု မိမတအ် မစွံလဝ်ဍေဟ် ပ္ဍဲအခိင်ဂၞာက္ဍဟ်ၜတ်တ်တေအ်ရ၊၊ ယဝ်ရ ကောန်ၚာ်ဂှ် စွံလဝ်/ဗတိက်လဝ် ဗီုဂှ်တွဵုမ္ဂး က္ဍိုဟ်ဍေဟ် မလေပ်ၜေအ် ဟွံသေင်မ္ဂး ၜေဲဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အခိင်ကောန်ၚာ် မၚုဟ်ဒၟံင်မ္ဂး စွံကောန်ၚာ်ဂၠံင်မပ်/ဗကပ်ကီုညိ၊၊ စွံကဵုကောန်ၚာ် ဂၠံင်မပ်မ္ဂး ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍေဟ်ဒးဂစာန်ယာက္ဍိုပ်ဍေဟ်မ္ဂး ပရံင်ကဵု ကောန်ကၞိဍေဟ် ပ္ဍဲတမ်ကတက်ရ၊၊ တုဲပၠန် ဝေင်ပါဲကဵု ညံင်က္ဍိုပ်ဍေဟ် ဟွံၜေအ် လပါ်လက္ကရဴရ၊၊ အခိင်ကာလ ကောန်ၚာ်မပတိက်ဖျေဟ်လဝ် ဂၠံင်လ္ၚာမ္ဂး မုက်ဍေဟ်ဂှ် ဂတးဗက်ကဵု ဂၠံင်ပါဲ ဂၠံင်ပုင်ညိ၊၊

ကာလကြာတ် ဇုက် ကောန်ၚာ်မ္ဂး ကြာတ်ဇုက်ကဵု ဍာ်ဂီုဂီု ပေါတ်ဇုက်ကဵု ဖအ် (foam) ဟွံသေင်မ္ဂး ယာတ်တဝ်ညိ၊၊ ဆာပ်ပျာ ကဵု ခရေမ်တအ်ဂှ် ကာလနွံပၟိက်ဟေင် စကာညိ၊၊ စက္ခောထၞေက် မရာန်ကေတ် နကဵုထုပ်ဂှ် ကာလအာတရဴ စကာစညိညဟေင် စကာညိ၊၊ ဆာပ်ပျာကီု အရာမသုင်စောဲကဵု ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ရုဲစှ် အရာမဟွံမဲကဵု သၟူမောဝ်မောဝ် (without parfume) ကေုာံ မစုတ်လဝ် ကပေါတ်ဓါတုတအ်ညိ၊၊ 




#Article 58: ကောဝိဒ၊ဘဒ္ဒန္တ၊ဒံက်တာ (109 words)


တၠဂုဏ်အ္စာဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ်−၁၃၄၀ သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် (၉) စွေက် တ္ၚဲစန်၊ အခိၚ်ပျးလျးအရှိုဏ်တိုန် (၅:၀၀) ဂှ် သၠးဂၠံဂဝ်ဂၞဴမိမဒှ်တုဲ၊ ယၟုမအံက် နာဲဘသိၚ် (က) နာဲဝဲါ + ယၟုမိအံက် မိယှိၚ်၊ ကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်မဒှ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုကောန်မွဲမိ ကောဒေံမၞုံ (၅) တၠဂမၠိုၚ် မဒှ်ကောန်ရတ် မရနုက်ကဵု စတုတ္ထတုဲ နူဍောတ်တ်တၚ်ခုတ်လဝ်ယၟု မာံတေန်ဥူ ကော်ဂး (မာံအဴ) မဒှ်ရ။

သက္ကရာဇ်ဍုၚ်− ၁၃၅၁ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၈) စွေက်၊ တ္ၚဲအဒိုတ်၊ အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ် သ္ပအ္စာဥပ္ပဇ္ၛာဲ ကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဝံသပါလ၊ ညးပ္တိုန်ထပိုဲကျာ်ဇၞော်အ္စာကေတုမာလာ (ဒဵုကြေၚ်) ဘာဇၞော်၊ ကွာန်ကအ်ဍောတ် ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ပစ္စယာနုဂ္ဂဟနူဇရေၚ်မိမၜါတုဲ သ္ဂောံအာစိုပ်ဘဝထပိုဲသာမဏီ မပြဲပြဲရောၚ်ၚ်။

သက္ကရာဇ်ဍုၚ်− ၁၃၆၁ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၁၄) စွေက်၊ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်၊ အခိၚ် (၄:၃၀) သဝ်တ္ၚဲ၊ သ္ပအ္စာဥပ္ပဇ္ၛာဲကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဝံသပါလ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ပစ္စယာနုဂ္ဂဟ နူဇရေၚ်မိမၜါတုဲ သ္ဂောံအာစိုပ်ဘဝခမဳ ပ္ဍဲခဏ္ဍသီ၊ ဘာဇၞော်၊ ကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်ဝွံရောၚ်။

သက္ကရာဇ်ခရေတ်− ၁၉၈၃ သၞာံဂှ် စကတ်ဗ္တောန် ဘာတန်အလဵုသဳ စၟတ် (၂) ကွာန်ကအ်ဍောတ်ရ။ သ္ပပ္တံနူတန်ကောန်ၚာ် စဵုကဵုစိုပ်တန်စတုတ္ထ သၞာံဟွံဂွံသ္ကုတ်ခြာ ဂွံအံၚ်ဇၞးကေတ်ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ။

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၅၉ သၞာံဂှ် ဂွံအံၚ်ဇၞးကေတ်တန်ဇၞော် နူကဵု အလဵုသဳမဒှ်ရ။

တၚ်စၟတ် ။    ။  ခမဳသၚ်ဇာတိကွာန်ကအ်ဍောတ်မ္ဂး ညးအံၚ်ဇၞးတန်ဓမ္မာစရိယကၠာအိုတ်၊ နူဂကောံထံက်ပၚ်ပရေၚ်ပညာဍုၚ်လ္ဂုၚ် အံၚ်ဇၞးကေတ် (Scholarship) ကၠာအိုတ်၊ အံၚ်တန်မဟာဝိဇ္ဇာ (M.A) ကၠာအိုတ်၊ အံၚ်ဇၞးတဆိပ်ကြာပါရဂူ (Ph.D)  ကၠာအိုတ်ဂှ် မဒှ်တဴ ဒံက်တာတၠဂုဏ်အ္စာ ကောဝိဒ ဝွံရ။

တၠဂုဏ်အ္စာဝွံ ပ္ဍဲ




#Article 59: က္ဍိုပ်နာ်၊ မၚ်ကြေအ် (381 words)


သတ်က္ဍိုပ်နာ် ()ဝွံ ဒှ်သတ် မတိတ်ကၠုင် နူတၞံမင်ကြေအ်တုဲ နွံကဵုဂကူနာနာသာ် တမ်ဗဳဇဍေဟ် ကၠုင်နူတိုက်အမေရိက ဟိုတ်နူသတ်ဍေဟ် မတုပ်ဒၟံင် ကုက္ဍိုပ်နာ်တုဲ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ယၟုတမ်Pitaya ဂှ် မၞိဟ်ကော်အောန်တုဲ စၞးယၟုဂှ် မၞိဟ်တအ် ကော်စ dragon fruit မဂွံအဓိပ္ပါယ် သတ်နာ် ရ၊၊ အတိုင်နူဗီုအင်္ဂလိက်ဂှ် ဗၟာကၠာဲတုဲ ကော်စ (နဂါးမောက်သီး)ရ၊၊ သတ်က္ဍိုပ်နာ်ဂှ် ဒှ်ဗဳဇတၞံ Hylocereus မလုပ်လၟိဟ်ဇာတ် Cactaceae ရ၊၊ အခိင်လၟုဟ် နဒဒှ်ကၠအ်သတ်ဆုမွဲဂှ် တဵုလွဳဒၟံင် ပ္ဍဲအာရှဒိုဟ်အဂၞဲ၊ အမေရိကာန် တွဵုရး ဖလဝ်ရိဒါ (Florida)၊ တကအ်ကာရိဗ်ဗိန် (Caribbean) ကေုာံ အဝ်သတြေလျ ကေုာံ ဍုင်ဒေသဂမ္တဴဂမၠိုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် မၞိဟ်စဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ ပ္ဍဲပွဳပွူ ဍုင်မိတ္ထဳလာ၊ ရးလ္ဂုင် ကေုာံ ပွဳပွူဍုင်သြေင်ဂှ် တဵုလွဳ ပ္တိတ်ဒၟံင်ရ၊၊ 

သတ်မင်ကြေအ်ဝွံ တမ်ဝါဒိတေအ် ကၠုင်နူဍုင် မက်သဳဂဝ် (Mexico)၊ ဂူတမာလာ (Guatemala)၊ နိကာရာဂွာ (Nicaragua)၊ ကောသတာ ရိကာ (Costa Rica)၊ အလ် သလ်ဝဒေါရ် (El Salvador)၊ ကေုာံ ဍုင်အမေရိကသၠုင်ကျာဂမၠိုင်ရ၊၊  အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး သတ်မင်ကြေအ်က္ဍိုပ်နာ်ဂှ် တဵုဒၟံင် နဒဒှ်ကၠအ်သတ်ဆု ပ္ဍဲအာရှဒိုဟ်အဂၞဲ၊ အမေရိကာန် တွဵုရး ဖလဝ်ရိဒါ (Florida)၊ တကအ်ကာရိဗ်ဗိန် (Caribbean) ကေုာံ အဝ်သတြေလျ ကေုာံ ဍုင်ဒေသဂမ္တဴဂမၠိုင်ရ၊၊

သတ်မင်ကြေအ်ဗ္စး (Stenocereus) (sour pitayas)ဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵုဂကူရ၊၊ သတ်ဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသဗြဲအောန် ပ္ဍဲရးအမေရိကရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဖျးတုဲ မတၟးမြဴကဵုမတ်ရ၊၊ ညးဒေသတအ် ပတ်ပ္တိတ်ဍာ်ယာမ ဟွံသေင်မ္ဂး စအတိုင်ဂှ်ရ၊၊ သတ်မင်ကြေအ်ဗ္စး (S. gummosus) ဂှ် ဒှ်သတ်စၞစအဓိက ဂကူရးတၞံ ပ္ဍဲကဵုရးအမေရိကမွဲ ညံင်ရဴသတ်မြာင် မဒှ်သတ်အဓိက ပ္ဍဲဂကူမန်ကီုရ၊၊ 

သတ်မင်ကြေအ်ထၞာတ် ပိဂကူဂှ် ဒှ်အာ သတ်က္ဍိုပ်နာ် ရ၊၊ သီုပိဂကူဂှ် နွံကဵုခၞော်တီုတီုတုဲ ဍိုန်ဍောတ်ဒၟံင်ရ၊၊

သတ်မွဲမွဲ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး နွံလျိုင် နူကဵု ၁၅၀ စဵုကဵု ၆၀၀ ဂရာမ်၊ ဇၞော်ကွေဟ်ဟ်တှ်ေ စဵုကဵု မွဲမ မွဲကဳလဝ် စိုပ်မာန်ရ၊၊

သတ်ဍုဟ်ဟ်ဂှ် ကေတ်မဍေဟ် နူကဵုဖျုန်ဍေဟ်တုဲ မဂှ် ဂိုင်ဒေပ်လဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲကှ်ကှ်၊၊ သတ်သွက်ပမဂှ် လ္ပၜှ်ပြဟ် ကဵုဍေဟ်ဍုဟ်ယောပ် ကဵုပြဟ်စှ်ေကေတ်တ်မ္ဂး ခိုဟ်အိုတ်ရ၊၊

မဍေဟ်ကၠုတ်တိုန်ခိုဟ် ယဝ်ရပလောမ်စုတ် ပ္ဍဲထၟာဲ မဖနှဴလဝ်တိဝါဲရ၊၊ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကြဴနူပလောမ်တုဲ အကြာ ၁၁ - ၁၄ တ္ၚဲမ္ဂး မမင်ကြေအ်တအ် စကၠုတ်ပါ်ရ၊၊ ဂကူမင်ကြေအ်တအ်ဂှ် ဇြိုတ်ဍာ်ဟွံဂွံဂှ်ရ လ္ပကဵုဍာ်ဂၠိုင်င်ညိ၊၊ တၞံမင်ကြေအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံမလာံတုဲ ဒးဖန်ကဵု ကၞာ သွက်ဍေဟ်တအ် ဂွံလာံ ဂွံဗဂေင်ရောင်၊၊ ကာလတၞံဍေဟ် လျိုင်ၜိုတ် ၁၀ ပံင်မ္ဂး ဍေဟ်စကဴရ၊၊

သွက်မတဵုနဒဒှ်ကၠအ်မ္ဂး ပ္ဍဲမွဲဟက်တာဂှ် တဵုဂွံ အကြာ ၁၁၀၀ ကဵု ၁၃၅၀ ကၟဵုဒှ်ရ၊၊ ဒးကေတ်အခိင် စဵုကဵုမသုန်သၞာံ ဍေဟ်ဂွံပ္တိတ်ကဵု သတ်ကၟဝ်၊၊ ပ္ဍဲမွဲဟက်တာမ္ဂး ဍေဟ်ပ္တိတ်ကဵု သတ်က္ဍိုပ်နာ် အကြာ ၂၀ - ၃၀ တာန်မာန်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲမင်ကြေအ်ဂှ် ဍေဟ်ရာင် ပ္ဍဲမွဲဗ္တံတုဲ တ္ၚဲတၟးမ္ဂး ဇြရ၊၊.ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍာ်ကဴဍေဟ်ဂှ် သတ်မဂၠာဲစစၞဗ္တံ ဗီုကဵုကဝ၊ စၟဂ္စေံလော်/လော်ဠေဝ်တအ် ဒးစိုတ်တုဲ ကၠုင်ဇြောတ်ကေတ်ဍာ် ကၠုင်ကိတ်စ ကသဝ်ဍေဟ်ရ၊၊ ကသဝ်ဍေဟ်ဂှ် ဟွံဒှ်သတ်ဍေဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟွံဒးဂွိင်၊၊ တုဲပၠန် စၟတအ်ဂှ် စၠောအ်ကဵုကသဝ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ကဵု ညံင်သတ်ဍေဟ်ဂွံအံင်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် ဍေဟ်သတ် အကြာပိ ကဵု တြဴအလန်၊၊ တၞံဍေဟ်ထတ်ယုက်ခိုဟ်မ္ဂး သတ်အလန်ဂၠိုင်ရ၊၊ 

မင်ကြေအ်က္ဍိုပ်နာ်လေဝ် ညံင်ရဴမင်ကြေအ်တၞဟ်တအ်ကီု ကၞာင်ကြံင်င်ခိုဟ်ဟ်တအ်ဂှ် ကုတ်ကေတ်တုဲ စတ်စုတ် ပ္ဍဲတိမ္ဂး ရိုဟ်တိတ်တုဲ ဇၞော်ဂေါဝ်တိုန်ရ၊၊ မတဵုနကဵုကၞာင်ဍေဟ်ဂှ် သတ်ပြဟ်ဂှ်ရ ညးမတဵုကၠအ်မင်ကြေအ်တအ် ညးဟွံတဵု နကဵုမတုဲ ညးတဵုနကဵုကၞာင်ဂၠိုင်ရ၊၊

တၞံမင်ကြေအ်တအ်ဂှ် ဓါတ်ဂမ္တဴ စဵုကဵု 40 °C (104 °F) ဂှ် ဍေဟ်တအ် ဒုင်ဒဝ်မာန်တုဲ ဂမ္တဴကဆံင်ဍာ်ကလောအ် အခိင်ဂၠေအ်အ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် ဒုင်ဒဝ်မာန်ကီုရ၊၊ မင်ကြေအ်တအ် ကိတ်ညဳဒးစိုတ် ပ္ဍဲဒေသတိဍာ် ဇြောမ်ဂမ္တဴ အကြာ ၁၀-၁၁ တုဲ ပ္ဍဲဇြောမ်ဂမ္တဴ 9a or 9b ဂှ် ဂျိုင်မ္ၚးမာန်ရ၊၊

မင်ကြေအ်ထၞာတ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴ ဗြဲဟွံဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်တအ် ဇၞော်ဂေါဝ် ဂျိုင်ခိုဟ်ဟ်ကီုရ၊၊ သတ်က္ဍိုပ်နာ်ဂှ် တိုန်နကဵုတိုင် ဗီုတၞံဆုတုဲ နူစကဴတိတ်တုဲ အကြာ ၃၀-၅၀ တ္ၚဲမ္ဂး သတ်ဍေဟ်စဂွံရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲသၞာံ အကြာ ၅-၆ အလန်မသတ်ဒၟံင်ရ၊၊ 

ကဵုဍာ်ဂၠိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ဗြဲဂူလောန်ၜက်အာမ္ဂး ကဴဍေဟ်တအ်ဂှ် သရိုဟ်၊ သတ်ဍေဟ်အုဲအာမာန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူကဵုဍာ်ဂၠိုင်တုဲ သတ်တအ်ဂှ် ကဝ်ပလှ်စှ်ေ နူတဝ်လေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍုင်သေံ ကေုာံ ပလိတ်ပိန်တအ်ဂှ် ညးတအ်တဵု ဒၞာဲတိသမၠုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲဗြဲဂူ ဍာ်ဟွံမင်တအ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂစေံတုဲလေဝ် လီုလာ်မာန်ကီုရ၊၊ စၟဗေတ်တဳရဳယျာ Xanthomonas campestris ဂှ် ပကဵု ညံင်တၞံဍေဟ် ဂွံအုဲအာမာန်ရ၊၊ ပတိုဟ် Dothiorella fungi ဂှ် ပကဵု ညံင်သတ်ဍေဟ် ဂွံလစံက် ဍံက်ဍေန်၊ ပတိုဟ်ဏအ်ဂှ် ဂွံဆဵုစအောန် ပတိုဟ်မဂွံဆဵုစဂၠိုင်ဂှ်Botryosphaeria dothidea, Colletotrichum gloesporioides ကဵု Bipolaris cactivora.

စဵုကဵုသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် မင်ကြေအ်ထၞေက်မွဲဂှ် ဓါတ်အဟာရ နွံဂလိုင်လဵုရောဂှ် ဟွံဂွံစမ်ၜတ် ပါ်လဝ်ဓါတ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဏီကီုလေဝ် နူကဵုဌာပရေင်တဵုလွဳအမေရိကာန် ပ္တိတ်လဝ် လိက်လောင်တြး ဗွဲခမၞန်ညိရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်လလောင်တြးဂှ် မင်ကြေအ်ထၞာတ် လျိုင် ၁၀၀ ဂရာမ်ဂှ် နွံ ၂၆၈ ကာလဝ်ရေန် (calorie)၊ ပ္ဍဲတအ်ဂှ်  82% carbohydrates, 4% protein, and 11% Daily Value ဇၟာပ်ဂှ် သွက်ဓါတ် for vitamin C ကဵု ဓါတ် ခပဵု calcium၊၊ 

The fatty acid compositions of two pitaya seed oils were determined as follows:




#Article 60: က္လောက်သယောက်၊ လိက်တၟအ် (532 words)


ဤ ငါမဟာထေရ် - - - လောင်သည် ဤကျောက်ဆည်တွင် သီတင်းသုံးနေသော ကာလ၌ (၃) ပုဂံမဟာထေရ်ကို ငါလျှောက်ထား၏၊၊ ထိုမင်းကို(လည်း) ငါပန်ကြား၏၊၊ ဤဗဒ္ဓသိမ်ကို ငါဆောက်လုပ်၏၊၊ ငါ၏အကျိုးငှါ (၆) တည်လုပ်သော ဤဖုရား၌ ပဉ္ဇင်းမဟာဒေ၏ အဖ၊ သူ၏အမိ၊ သူ၏အဖိုး - - (၉) င လွောယ်၏ အမိ၊ ယဝါင်၊ ငမြိက်၏သား၊ ငဂန်ဒါတို့ကို ထည့်သွင်းပါဝင်စေ၏၊၊ (ဝါ) ကူညီ လုပ်ကိုင်စေ၏၊၊ (၁၂) ငါ၏ အကျိုးငှါ တည်လုပ်သောဖုရား - - အား သံဗျင်ဒလေင်၏သား ငါ့အား ပေးသော မဟာဒါန်လယ်ခုနှစ်ပယ်ကို (၁၆) ဖုရားအားပင် ငါလှူ၏၊ ကုသိုလ်၏ အဖို့ကို အလုံးစုံသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှပေးဝေ ပူဇော်ပါ၏၊၊ 

(နူကဵု မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်)

ယၟုဍုင်၊ တ္ၚဲဏအ် ဗၟာတအ် ကော်စ ကျောက်ဆည်၊၊ တၟအ် ဂှ် ဗၟာတအ် ကော်ဒၟံင် က္လောက်/ ကျောက် နူတၟာလအ်ရ၊၊ လ္ၚတ်ရံင် မအရေဝ် တိဗက်တဝ်ဘာမာတမၠာ (Proto-Tibeto-Burman: PTB) မဒှ်တမ်ဗဳဇ အရေဝ်မ္ဂး မအက္ခရ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၟအ် (stone) ဂှ် ညးတအ် ကော်စ *rak (ရက်) ရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုအရေဝ်ဗၟာ ခေတ်ဗုကာံတုဲ *luk / luŋ လေဝ် ညးတအ် စုတ်လဝ် ပ္ဍဲတမ်ဝေါဟာရ တိဗက်တဝ်ဘာမာတမၠာ ကီုရ၊၊ =
ပိုယ်တအ် လ္ၚတ်ရံင် ပ္ဍဲဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် (Austroasiatic language) မဒှ်အရေဝ် တမ်မူလ ဂကူမန်ဂှ်မ္ဂး တၟအ် ဂှ် အရေဝ်တမ် *t2mɔʔ ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ပ္ဍဲအရေဝ် ဂကောံဗဟၞရေတ် (Bahnric) မၞုံ ပ္ဍဲအိန္ဒိယတအ်ဂှ် ဝေါဟာရ တၟအ်ဂှ် *luk လေဝ် ကော်ကီုရ၊၊ မအရေဝ် ဗဟၞမ္ဂး krɔəp ရမ္သာင် ကြပ်တုပ်ဒၟံင် ကု က္လောက် ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲမန်ဂှ် ပါဲနူ တၟအ် တုဲ ကြေဟ် နကဵုမအရေဝ် ခေတ်တၟိဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ကၠးကၠးရ၊၊ ကြေဟ်ဏအ် ကၠုင်နူ အရေဝ်မန်တြေံ က္လောက် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ က္လောက် ဝွံ ဒှ်ဝေါဟာရ ဗၟာဇေတ်တ်ဟွံသေင် ဒှ်ဝေါဟာရ မန်မွဲကီုရ၊၊

သယောက် ဂှ် အစာဘရှင် ဟီု မန်တ္ၚဲဏအ် ဟီု စရံက် သယောက် - စရံက် - ကရံက်၊၊ ပိုဲဂွံဆဵုကေတ် ကရံက်ဍာ်၊၊ မအရေဝ် ကရံင်ဍာ် ဂှ်လေဝ် ကၠုင်နူဏအ်ကီုရ၊၊ ကရံက်ဍာ် ပ္ဍဲကၟဳ ကဵု ကရံင်/မြံင်ဍာ် ပ္ဍဲတိဂှ် မအရေဝ် ၜါဏအ် ဒှ်ကၠုင် မွဲမအရေဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဓိပ္ပါယ် က္လောက်သယောက် ဝွံ တၟအ်စရံက်/ တၟအ်ကရံက် မဒှ်ယၟုမန်ဇေတ်တ် နူခေတ်တမၠာတေအ် မွဲရ၊၊ က္လောက် ဂှ် ဗၟာလွဳစ ကျောက်၊ ကရံက် ဂှ် ဗၟာကေတ်အဓိပ္ပါယ် မတန်ကၟိုန်တုဲ ယၟုဍုင်ဂှ် အခိင်လၟုဟ် ဗီုဗၟာ ဒှ်အာ ကျောက်ဆည် ရ၊၊

ဒလာဲဇကုအဲ မအရေဝ်ဝွံ အစာလိက်တၟအ် ခေတ်အဆက်ဆက်တအ် ပ္တိတ်အဓိပ္ပါယ်ဟွံဒးကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ မဂွံဆဵုကေတ် လိက်တၟအ် မ္လစ်သာ ပ္ဍဲပၞောန် ၂၂ ဂှ် (ဨယ်ကုန္ဒံ ရုပ်ကျာက် ဒုန်လူယ်ဇိကႝုဨယ်) တုဲ အစာဘရှင် ကၠိုဟ်အာ အဓိပ္ပါယ် ဒုန်လူယ် နကဵုအရေဝ်မန်ခေတ်လၟုဟ် ဒလာဲ၊ ဒလာဲဂှ် နကဵုလိက်မန်ခေတ်လၟုဟ် ဟိုတ်မဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ဒလာဲဗဒါဲ တုဲ ညံင်ကဵု အဓိပ္ပါယ် မတိတ်ဒၟံင် ဗ္ဒဗဒါဲ ရ၊၊ ဆဂး ဒုန်လူယ်ဇိကႝုဨယ် ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မတုပ်ကုဇကုအဲ ရ၊၊

ပိည္ဇင်မဟာဒေဝ် ဂှ် အစာဇၞော် ဦးချစ်သိန်း ညးကၠာဲလဝ် ပဉ္ဇင်းမဟာဒေ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ခမဳမၞုံယၟု မဟာဒေ ရ၊၊ ပိည္ဇင် ဝွံ ဒှ်မအက္ခရ် ၜါမ မလ္ဇံက်လဝ် ပိည် ကဵု ဇင် ပိည် ဂှ် မကၠုင်နူပါဠိ ပုည တုဲ ဇင် ဂှ် ဗွဲစၟတ် ဇုန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇိုန် ပိည္ဇင် ဂှ် ပိုန်ဇိုန် ရဴသာ်ဝွံ ဂွံအဓိပ္ပါယ်ရ၊၊ မဟာဒေဝ် ဝွံ ကၠုင်နူပါဠိ မဟာဒေဝ မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၟိင်ဇၞော်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံ စဵုကဵု စိုပ် သၞာံ ကြဴနူ ၄၄၁ ညိဂှ် ဨကရာဇ် ဂှ် ညးကော် မဟာဒေဝ် ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝေါအ် ပိည္ဇင်မဟာဒေဝ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဣဝွံ မဒှ်ကုသိုလ် သၟိင်ဨကရာဇ် ရ၊၊

သကလ (ပါဠိ) အိုတ်သီု သတွ (ပါဠိ) သတ် - သကလသတွ သတ်ဂကူအိုတ်သီု၊၊

ချစ်သိန်း (ဦး) မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်




#Article 61: ကျာန်သိၚ်၊ နာဲ (230 words)


နာဲကျာန်သိင် (ဗၟာ - ကျန်စိန်) (ၜံင် ဂိတုအဝ်ဂါတ် ၁၉၅၁ - စုတိ တ္ၚဲအဒိုတ် ဇာန္နဝါရဳ ၅၊ ၁၉၇၅) ဒှ်သ္ဂံင် ကောန်ပၞာန် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် မဒှ်ကောန်ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နကဵုလျိုင် ကမ္မတဳပွိုင်ဍုင် မုဟ်ဍုင်၊ အဃောမစှ်ေဒၟံင်တာလျိုင် ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ကုပၞာန်အလဵုအသဳဗၟာ ပ္ဍဲကၟာဆေက် မၞုံပလိုတ် ကွာန်အခေါန်ဒေင် (တံခွန်တိုင်ရွာ)တုဲ ပြဟ်လလုဲအာရ။ 

နာဲကျာန်သိင်ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် သၟာဗ္ၚ ။ ယၟုအပါညး နာဲလှကျေ မိညး မိအေထ ။ ညးဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ်တုဲ ဒေအ်ညး သီုဖအိုတ် နွံ ၉ ။ ပၞောဝ်ကဵုဒေအ်ညးဂမၠိုင်ဂှ် နာဲသုန်ဓန်ဂှ် ဒှ်အစာချူလိက် အစာဝင် ကေုာံ မၞိဟ်မချဳဓရာင် သွက်အခေါင်အရာဂကူမန်မွဲရ။

ညးကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ပါင်ကမာ ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ ညးမံင်လဝ် ဘာတန် ၁၀  ပ္ဍဲဘာအလဵုအသဳ (အထက ၁၊ မုဟ်ဍုင်)၊ ကာလ ညးမကလိဂွံအာယုက် ၁၉ သၞာံ။

အခိင် နာဲကျာန်သိင် မကလိဂွံအာယုက် ၂၀ ဂှ် ရန်တၟအ်ကဵု အခေါင်ဗၠးၜးကောန်ဂကူမန်တုဲ တိတ်အာ တိဍာ်ဗၠးၜး လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ မဂွံယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ကမ္မတဳပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် (သၞာံ ၁၉၇၄) အလဵုအသဳဗၟာ နေဝင်းတအ် နကဵုနဲဗျူဟာ မထပိုတ်ဇွောအ်မ၊ မထပိုတ်သြန်ဘဏ္ဍာ၊ မထပိုတ်အဆက်ကုညးဍုင်ကွာန်၊ မထပိုတ်ဒြဟတ်ပၞာန်ရဲပၠန်ဂတး မကော်ခဴစ ထပိုတ်ပန်ထပိုတ် (ဖြတ်လေးဖြတ်)ဂှ် သ္ဒးဖအိုတ်ထောအ် သပုန်တအ်ရောင်ဂှ် လလောင်တြးလဝ်ရ။ ဒၞာဲရဲပၠန်ဂတးတအ် မၞုံဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ထပက်မုက်ပၞာန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ သွက်ဂွံ ယိုက်ကပေါတ်ကရိယာပၞာန်၊ ဇွောအ်မပၞာန်တုဲ ဗက်ရပ် ညးဍုင်ကွာန် နဒဒှ်ပဝ်တာတုဲ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဒးဖေက်လကိုတ် ဒးပါဲဓလေတ်ဒၟံင် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာအိုတ်ရ။ ညးပဝ်တာတအ်ဂှ် ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်ဂှ် နဒဒှ်ခဒုင် ဍေဟ်တအ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် စကာဒၟံင်ကီုရ။ 

ပ္ဍဲဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၁၊ ၁၉၇၅ (မြေက္ကသဵု ၅ စွေက်)ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကၠုင်ဗိုင်ရပ်ဏာ မအံက်ညး နာဲလှကျေ ပ္ဍဲသ္ၚိညး နကဵုဒုဟ် ဟိုတ်ကောန်ဇကု မတိတ်ဂြိုပ် ပသပုန် ကုအလဵုအသဳဗၟာရ။ ဂတဂှ် ပန် တ္ၚဲ ပ္ဍဲဇာန္နဝါရဳ ၅ အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲဂှ် ကမ္မတဳပွိုင်ဍုင် နာဲကျာင်သိင် ဒးအာလွဟ် ပ္ဍဲပေါဲဗတိုက် ကၟာဆေက်ဂှ် ဒးပြဟ်လလုဲအာရ။ ကောန်သ္ဂံင်ညးတအ် ကေတ်ဏာ ဇွညးဟွံဂတာပ် ဆလွဟ်ညးဟေင် ကေတ်ဏာဂွံရ။ တ္ၚဲယးဂတဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗမာတအ် ဂေတ်စှ်ေကၠုင်မွဲဝါပၠန်တုဲ ညးတအ် ရေက်ကုတ်ကေတ်ဏာက္ဍိုပ် နာဲကျာန်သိင်တုဲ ဇွညးမဟၟဲက္ဍိုပ်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗမာတအ် တိုပ်ထောအ်လဝ် ပ္ဍဲကရးဇိုင်ၜဳ ကၟာဆေက်ဂှ်ရ။ ကောန်ပၞာန်ဗမာတအ် ဂွံဏာက္ဍိုပ်ညးတုဲ အာဖ္ဍုန်စွံလဝ် လတူဒလိုင်ဇုတ် ပ္ဍဲသုသာန်မုဟ်ဍုင် ဟီုဂးဒၟံင် က္ဍိုပ်ရဲသပုန် (သူပုန်ဗိုလ်) ညးဍုင်ကွာန်တအ် အာကျောဝ်ဗဵုဒၟံင် သေဲသေဲအိုတ်ရ။ ကရောံဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗမာနူ တမ်ဒပ် ၆၂ ဂှ် ကဝါ်နင် အပါနာဲကျာင်သိင် တုဲ ကဵုကၠုင်ကျောဝ်ဗဵု မုက်ကောန်ဂၠုညး အလန်လက်ကြဴအိုတ်ကီုရ။

နာဲသုန်ဓန် ရန်ကဵု ကောညးတုဲ ညးချူလဝ် ကဗျ မွဲပိုဒ်ဂှ်

မဒှ်ကၠောန်ဂၠု နူမအံက် - နာဲလှကျေ၊ မိအံက် - မိအေထ၊ ဇာတိကွာန် - ပါင်ကမာ၊ ပတိုန်ပယျင်ဒှ်ခမဳပ္ဍဲ ဘာကၠအ်ကြုက်၊ ကွာန်ပါင်ကမာ၊ ကာလညးပြဟ်လလုဲအာဂှ် တၠဂုန်အစာတိဿ ညးမဒှ်အနာဲကျာ်(ဘာကျာ်သြဳမည် ဍုင်လဂုင်) ကညကၠုင်ကဵုသဳ တွဟ်ဓဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲပကုသဵုပေင်ထပှ် ဂှ်ရ။

မာတ်ကာယဒးချိုတ်၊ လမျီုလေဝ်ဒးအိုတ်၊ ရန်တၟအ်ဟွံပၠိုတ်အာ။
က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်တမၠာ၊ နွံလညာတ်သ္ၚောဲကၠာ၊ မန်ပိုယ်ဂွံတန်အာ။
ဂစာန်လ္ၚတ်ဂၠိုက်ဂၠာဲ၊ အာဲကၟာဲဂကူမန်၊ စဳကၠးညာန်ပညာ။
ကေက်သ္ကာကွတ်ပညာ၊ တဝ်စၞေဟ်ပၠန်ဂတး၊ ဗၠးၜးမန်သေင်ဟာ။

ခ္ဍဲသဳညန် ၂ မံက်တုန်သ္ကဲ ဒှ်တ္ၚဲအ္ၚာ 
ပျာံတုန်ကၠာ ၂ နာဍဳတွံ ဒှ်ရဗ္တံ

 




#Article 62: ကျာ်ကဗၚ်၊ ကွာန် (395 words)


ကွာန်ကျာ်ကဗင် (Kyaik Ka Being) ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°33’06.58N-97°56’37.11E)တွဵုရးဍုၚ်ကရေင်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ကအ်ကြိက်ရ၊၊ ကွာန်ကျာ်ကဗင်ဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံလဒေါဝ်ဂၠံင်တုဲ ဇိုင်ဂၠံင်ၜါလပါ်ဂှ် ပေင်ဒၟံင် ကဵုသ္ၚိဌာန်ရ၊၊ ကွာန်ဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက်ဂှ် နွံဘာလကျာ်၊ ကေုာံ ကျာ်စေတဳကဗင်ရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၁၅၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.15 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊ 

နူကဵုဂၠံင် လဒေါဝ်ကွာန် ဗက်အာ လပါ်ပလိုတ်မ္ဂး ၜိုတ် ၁၁ တိုင်မ္ဂး စိုပ်ကွာန်မန်ဇၞော် ကွာန်ကအ်ဗိန်တုဲ၊ ယဝ်ရ တိတ်အာဂၠံင်ဗၟံက် ဂၠံင်မၚံက်စှ် လပါ်အဂၞဲဂှ်မ္ဂး ၜိုတ် ၂ တိုင်ဘာ် မ္ဂး စိုပ်ကွာန်ကအ်ခတဝ် နူကွာန်ကအ်ခတဝ်ဂှ် မွဲကဆံင် အာကွာန်ကရေပ် သီုဖအိုတ် နွံစ ၜိုတ် ပိတိုင်ဘာ်ရ၊၊ နူကဵုကွာန်ကရေပ်ဂှ် စှ်ေအာၜဳဂြာင်ဂွံရ၊၊ 

ကွာန်ကအ်တာဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၁၅၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် ကေုာံ ဂၠံၚ်ဍာ်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ 

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ 

မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။ 

ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။

ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 63: ကျာ်ဂိုဟ် မြၚ်ကပါ (2449 words)


ကျာ်ဂိုဟ်  မြင်ကပါ (Burmese; မြင်းကပါ ဂူပြောက်ကြီး)  ဝွံ နွံပ္ဍဲ ရးမာန္တလေ၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ အရာပ်မြင်ကပါ (မြင်းကပါ) တုဲ ညးကော်စ ကျာ်ဂိုဟ်မြင်ကပါ ရ၊၊ ကျာ်ဂိုဟ်ဝွံ ဟိုတ်မၞုံကဵု အဗြံက်အဗြ (အပြောက်အပြိန်း) ရုပ်ပကဴသြဴနာနာ ဇၟာပ်ဒၞာဲ သီုပ္ဍဲ သီုမ္ၚးတုဲ ညးကော်စ ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော် (ဂူပြောက်ကြီး) ရ၊၊ ကျာ်ဝွံ ဟိုတ်မၞုံကဵု ပါန်တိ မခိုဟ်ကီု၊ ပ္ဍဲကျာ်ဂှ်ပၠန် ဟိုတ်မၞုံကဵု ရုပ်ကသူနာနာတုဲ ကျာ်ဂိုဟ်ဝွံ မပေင်တဴကဵု ကွတ်တဲ ပါန်တိ၊ ပါန်သူ ကေုာံ ကွတ်သြိုင်ခၞံ ပိသုကာ ခေတ်ဗုကာံ ဂွံစၟတ်သမ္တီ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ခေတ်ဗုကာံမွဲပေင်င်ရ၊၊ အပ္ဍဲကျာ်ဂှ် ဟိုတ်မချူလဝ် လိက် နကဵုဘာသာမန် ဖအိုတ်တုဲ နူကျာ်ဂိုဟ်ဝွံ ပိုဲတအ် လ္ၚတ်ကေတ် လိက်မန် ခေတ်တြေံ (လိက်မန်တြေံ) ကီု သီုကဵု အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် ကွတ်တဲ ပါန်တိ၊ ပါန်သူ၊ ပိသုကာ ဂကူမန် ခေတ်ဗုကာံဂွံရ၊၊ 

ကျာ်ဂိုဟ်မြင်ကပါဝွံ သြိုင်ခၞံလဝ် နကဵုဗီုပြင်ၜါခန်၊ ခန်ၝောအ်ပ္ဍဲ ကေုာံ ခန်လ္ၚောဝ်ကျာ်၊ ခန်ပန်ကၠင်ၜါ မဆက်လဝ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ ခန်ၝောအ်ပ္ဍဲဂှ် နွံကဵုတိုက်ၜါထပ် တိုက်ထပ်အပ္ဍဲဂှ် မဒှ်ဒၞာဲကျာ်အဓိကတုဲ အကြာ ဗဒင်ထပ် ပ္ဍဲ ကဵု ဗဒင်ထပ်မ္ၚးဂှ် ဒှ်စင်္ကြံ မဂေတ်ကျာ်ရ၊၊ သမၠဲစင်္ကြံဏအ်ဂှ် နွံ (၇) ပေရ၊၊ ပ္ဍဲကၟဳ (ဝါ) သၠဖဍာန်ဂှ် နူတိုက်ပ္ဍဲဂှ် ဒက်ပ္တိတ်၊ နူတိုက်မ္ၚးဂှ် ဒက်ပၠောပ် ၜါစုက်ရေင်သကအ်တုဲ ဒှ်အာ သၠဖ္ဍာန် (ဝါ) ကၟဳဘုတ်ဂှ်၊၊ တိုက်ထပ်ပ္ဍဲ ကဵု ကဵုတိုက်ထပ်မ္ဂး ဗဒင်လပါ်မ္ၚးဂှ် ယဝ်ရၜတ် ဗွဲမ္ၚးမ္ဂး မွဲမွဲဒိုဟ် အနာံ နွံ ၆၅ ပေရ၊၊ ဒၞပ်ပလ္လင်လပါ်သၟဝ်ဂှ် နွံ သမၠုင် ၆ ပေတုဲ နူခုင်ပလ္လင် စဵုကဵုစိုပ် ဘုံဇလဳလတူဂှ် နွံ ၂၁ ပေ၊၊ နူဘုံဇလဳလတူ စဵုကဵုစိုပ် ပဇြးလတူဂှ် နွံ ၂၀ ပေ၊ နူပဇြးလတူဂှ် (ကွမ်းထောင်) နွံ ၂၅ ပေ၊ လတူ(ကွမ်းထောင်)ဂှ် အထောတ်စေတဳ မွဲတၞုင် နွံရ၊၊ အထောတ်စေတဳ တြေံဂှ် လီုအာတုဲ လၟုဟ် ညးထပ်ကၠောန်စုတ်လဝ်တၟိရ၊၊ သၠုင်ကျာ်ဘုတ် နူဗလးတိ စဵုကဵုစိုပ် (ကွမ်းထောင်)ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ၇၂ ပေရ၊၊ 

ခန်လ္ၚောဝ်ကျာ်ဂှ် ဍောတ်ညိရ၊၊ ဗဒင်မ္ၚး ခန်လ္ၚောဝ်ကျာ်ဂှ် မညဳသၟဟ်ကဵု ဗဒင်ဗွဲအပ္ဍဲ တိုက်လပါ်မ္ၚ ခန်ၝောအ်ပ္ဍဲရ၊၊ ခန်လ္ၚောဝ်ကျာ်ဝွံလေဝ် နွံဗီုပြင်ပန်ကၠင် မဂၠိင်တိတ်အာ မွဲလပါ်ရ၊၊ ဇမၠိုင် နူဗၟံက်ပလိုတ်ဂှ် နွံ (၄၆) ပေ၊ ဇမၠိင် သၠုင်ကျာသၟဝ်ကျာ နွံ (၄၁) ပေရ၊၊ နူခန်လ္ၚောဝ်ကျာ် ပ္ဍဲဂၠံင်မလုပ် နွံခန်ပါင်တြင်မွဲပၠန်ရ၊၊ သီုဖအိုတ် ယဝ်ၜတ် ဗွဲမ္ၚးမ္ဂး ဗၟံက်ပလိုတ် ဇမၠိင်နွံ (၃၄) ပေ၊ သၠုင်ကျာသၟဝ်ကျာ နွံ (၃၂) ပေရ၊၊ 

ကျာ်ဂိုဟ် ဗီုပြင်ကၞက် မတုပ် ကုကျာ်ဂိုဟ်မြင်ကပါဂှ် ဒှ် ကျာ်ဂိုဟ် ပထိုးသားများ၊ နဂါးရုံ၊ အပယ်ရတနာ၊ ရွှေချောင်းဂူပြောက်ငယ်၊ နဘဲတောလိုဏ်ရှည်၊ ဂူဗိစပ်ကြီး ကဵု ကျောက်စကားကြီးဂူတအ်ဂှ်ရ၊၊ 

ပါန်တိဂှ် ဒှ်ရုပ်မကၠောန်လဝ် နကဵုအင်္ဂဒေ၊၊ ဗီုဗၟာ ပန်းတော့ လေဝ်ကော် အင်္ဂတေစလစ်ပန်းလေဝ် ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ်ကော်ရ၊၊ ကွတ်ပါန်တိ မကၠောန်လဝ် စိစောန် သိပ်ဂၠိပ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ရုပ်လကိုဟ်လွပ်ပကဴ၊ ရုပ်မခတောန်၊ ရုပ်ဇၟန်ပ္ကဴနာနာသာ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊

ဂိုဟ်ခလိုင် ပ္ဍဲဗဒင်ကျာ် ဗွဲအပ္ဍဲဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ရုပ်ကျာ်တၟအ်ဗတဳ (၃၇) ဇကု၊၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲလပါ်မ္ၚး ပ္ဍဲ (ကွမ်းထောင်)ဂှ်လေဝ် နွံကဵု ဂိုဟ်ခလိုင်ကီုတုဲ ပ္ဍဲဂိုဟ်ခလိုင်တအ်ဂှ် မွဲအခိင်တေအ် နွံကဵု ရုပ်ကျာ်တၟအ် ဖအိုတ် မဒှ်မာန်ရ၊၊  ပါဲနူ ပဋိမာရုပ်ကျာ်တုဲ ရုပ်ဒေဝတဴ၊ ရုပ်ဗောဓိသတ် မပုတ်လဝ် နကဵုတၟအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ဗတင်ဂိုဟ်ကျာ်သီုဖအိုတ်ဂှ် မစဵုလဝ် နကဵုဂဇာတၟအ်ဖအိုတ်ရ၊၊ 

ဗွဲအပ္ဍဲကျာ်ဂှ် ပေင်တဴ ကုရုပ်ပါန်သူ ဒၞာဲသၠး ဟွံမဲရ၊၊ ရုပ်ကျာ်ကီု သီုကဵု ရုပ်သုတ်ဇာတ်ဂမၠိုင် မဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ သၟဝ်ရုပ်တအ်ဂှ် ချူဗၟံက်လဝ် ပရူရုပ်တအ် နကဵုလိက်မန်တြေံ ဖအိုတ်ရ၊၊

ဒၞာဲ အပ္ဍဲမကွေင် ( - ) လဝ်ဂှ် ဒှ်မလိက် ညးမဗှ်လိက်ဂှ် မဆိင်ထပ်စုတ်လဝ်တုဲ၊၊ ဒၞာဲ အပ္ဍဲ ပန်ကၠင်ဂှ် [ - ] မလိက် ဟွံကၠးကီုလေဝ် ဗှ်ဂွံ ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ်၊၊


#Article 64: ကျာ်ဇၞော်အစာ သိၚ်္ဃ မဟာထေရ် (327 words)


ကျာ်ဇၞော်အစာ သိင်္ဃ မဟာထေရ် (1923 October 12 - 2000 April 12) နွံပိုန်ဘာ က္ၜင်ထဝ်

ကျာ်ဇၞော်အစာ သိင်္ဃ ဝွံ ယၟုမြဟ်ဒၟံင် နကဵုကျာ်ဇၞော်ဘာက္ၜင်ထဝ် မဒှ်ဘာ မဒုင်သဇိုင် ဂကူမန် နူဒေသသနာနာ ဂွံဇူဒီု ပ္ဍဲလတူဍုင်မတ်မလီုတုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂကူမန်တအ် မပဒတဴ မွဲလေဝ်ဒှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဘာက္ၜင်ထဝ်ဝွံ စိုတ်ထတ် ပ္ဍဲပရေင်ဂကူ၊ ပရေင်လိက်ပတ်မန် တုဲ ကၠောန်ကၠုင် ပရေင်ဂကူ ပရေင်လိက်ပတ် စဵုကဵုလအိတ်ဘဝရ။

ကျာ်ဇၞော်အစာသိင်္ဃ နွံပိုန် ဘာက္ၜင်ထဝ် ဍုင်မတ်မလီုဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ဇရေင်မိမံင် နာဲဟာန် ပ္ဍဲကွာန်ၚာင် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၈၅ ဂိတုဝှ် (၃)မံက် (1923 October 12) တ္ၚဲသိုက်ရ။ ကလိဂွံအာယုက် (၁၄) ပထပိုယ် ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ ပ္ဍဲဘာကွာန်ၚာင်တုဲ ကလိဂွံ ယၟုထပိုယ်သိင်္ဃ ရ။ နူဂှ် ကာလမစိုပ်အာယုက် (၂၀) ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၀၅ ဂိတုစဲ (၁၂) စွေက်ဂှ် မိမၜါ ဒုင်ပစ္စယ်ပန်တုဲ ပခမဳ ပ္ဍဲဘာကွာန်ၚာင်၊ အစာဥပ္ပဇ္ဇျာဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂ နွံပိုန် ဘာရသိ ဍုင်ကျာ်မြဟ်။

အခိင်ဘဝထပိုယ်ဂှ်  ကတ်ဗ္တောန်လိက်သဇိုင် ပ္ဍဲကွာန်ၚာင်။ လိက်ပရိယတ်ဂှ် အာကတ်စလဝ် ပ္ဍဲတိုက်လိက်မန် ကွာန်ကြုင်မနေင် ဇရေင်အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ၊ တိုက်လိက်မန် ကွာန်ကအ်နှာတ် ဇရေင်အစာလိက် နာဲအိန္ဒက၊ တိုက်လိက်မန် ဘာဂရိုက်ဍာ်သ္ၚု၊ တကအ်ခၟိုင် ဇရေင်အစာလိက် အိန္ဒ၊ တိုက်လိက်မန် ဘာသာယျာ ကွာန်မရိုတ်ဍောတ် တကအ်ခၟိုင် ဇရေင်အစာလိက်စန္ဒိမာ၊ တိုက်လိက်မန် ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင် ဇရေင်အစာလိက် ကေတု၊ တိုက်လိက်မန် ဘာခလံက်ခပြု ခရိုင်သဓီု ဇရေင်အစာဝါယမ၊ ဘာခဍး ဍုင်ပံင် ဇရေင်အစာလိက်ကလျာဏ၊ တိုက်လိက်ဗၟာ ဘာညိုင်တုင် ဍုင်လ္ဂုင်၊ တိုက်လိက်ဗၟာ ဘာဖယျာဂျဳ ဍုင်အင်ဝတုဲ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ဇၞော် ပ္ဍဲအလဵုအသဳရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၄ ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်တုဲ ဖျေဟ်လိက် ဂွံမွဲသၞာံ သၞာံဂတဂှ် သွက်ဂွံပတန် တိုက်လိက်မန် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ဘာက္ၜင်ထဝ်တုဲ ပြံင်အာမံင် ဘာက္ၜင်ထဝ် မွဲဟာန်ကေုာံ အစာလိက် နာဲပုပ္ဖ ပွိုင်(၃၇) သၞာံ စဵုကဵု စုတိစဴအာသွဝ်ရ။

ပ္ဍဲအကြာ မဖျေဟ်ဒၟံင်လိက်ဂှ် ဘာက္ၜင်ထဝ်ဝွံ ဘာကောန်ဂကူမန် ညးဂးတုဲ ကောန်ဂကူမန် နူဒေသကွာန်လဵုဟွံဟီု အခိင်ဟွံရုဲ လုပ်ဇူဒီု စသုင် ပ္ဍဲဘာညး ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ်မာန်ဖအိုတ်ရ။ ပါဲနူကၟုဲပလုင်တုဲ ကွးဘာ တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်လေဝ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာက္ၜင်ထဝ်ဂှ် နွံတၟာဂလိုင်ကီုရ။ 

ဟိုတ်နူမကၠောန် ရေင်တၠုင် သွက်ဂကူ သွက်ဘာသာတုဲ သၟိင်အလဵုအသဳဗၟာ စုတ်စောဲဒုဟ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၃၂ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်သိင်္ဃ ကေုာံ ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမော နွံပိုန်ဘာဗဂေါသၟဝ် ဇာတိကွာန်ခအံင်ကြေဟ် ဒးဒုင်ရပ်တုဲ ဒးဒုင်ဖျေဟ်ထံင် အခိင်တၟာလအ်ကီုရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၃၆ ဂှ် သင်သၟတ်တအ် ဒက်ပ္တန် ＂ဂကောံသင်ဓမံက်ပ္တိုန် လိက်ပတ်မည် အလုံတွဵုရာမည＂ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ဘာက္ၜင်ထဝ်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ်ဥက္ကဌ၊ ကျာ်ဇၞော်ဝါယမ နွံပိုန် ဘာဇၞော် ကွာန်သၞေဟ်မုက်၊ တကအ်ခၟိုင်ဂှ် ဒု-ဥက္ကဌ ကေတ်တာလျိုင် ပွိုင် (၅)သၞာံရ။ ဟိုတ်နူလိက်ဂတာပ်ခေတ် ကၞပ်(ပိ)တုဲ ကရောမ် ကျာ်ဇၞော်အစာပါလိတ နွံပိုန် ဘာတိုက်တၟိ ကွာန်ကၟာဝက် ဒးဒုင်စုတ်ထံင် ပွိုင် (၂) သၞာံပြင်ရ။ 

နူသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ပ္ဍဲ ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင် ဗုဒ္ဓဘာသာ အလုံဒေသရးမန် စဵုကဵု မစုတိစဴအာသွဝ်ရ။ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၁ ဂိတုမာ်ၜါစွေက် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ အာဂတပၠတရဴတုဲ မကၠောန်သဘင်သဳကၠဳသၠာဲလညာတ်ကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသပယျဵု ကွာန်ခလံက်ဒနဳ ဂှ် တိုန်စိုပ်တုဲ ကေတ်လဝ် တာလျိုင် ပ္ဍဲဂကောံသဘာပတိရ။

(၁) လိက်ဒ္ဂေတ်ဝတ်သာမဏဳ
(၂) ပေါမ်မဒံက်ခေဝ်
(၃) ဝင်ရာဇာဓိရာဇ် ဗွဲခမၞောန်

နကဵုအသံ သံဃမဟာနာယက ကၟိန်ဍုင်တုဲ ကျာ်ဇၞော် ဂွံဒုင်ကေတ် တဆိပ်ကြာ အစာဝိနယ်ဓိုရ် တွဵုရးဍုင်မန်တုဲ ဒးသ္ဂုတ်သွာတ် ဂဗုတ်ခမဳသင်တအ်ရ။

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၁ ဂှ် နူဌာနအလဵုအသဳတအ် ဗဂိန်ကဵုဒါန် တဆိပ်ကြာပ္တန်သာသနာ မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၆၁ ဂိတုစဲ (၅) စွေက် တ္ၚဲအဒိုက် အခိင်ၜိုတ် (၁၃)နာဍဳဂှ် သီုကွးခမဳသင် တိတ်အာနူဘာ နကဵုယာန်ကွဳစက် ညးတၠယာန် နာဲဝှ် ဒဳဏာရ။ ဗြဲလေဝ်ဂူ၊ ဂၠံင်လေဝ်ကလိတ် စိုပ်ကျာ်မြဟ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂၠံင်တ္ၚံက်မွဲ ပၚံက်ဂှ် ကွဳစက် ဗကပ်စှ်ေ နကဵုအသိင် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ရ။ မံင်ဂွံ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲမတ်မလီု ပွိုင် (၄)တ္ၚဲပြင် ဂိတုစဲ (၉) စွေက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ အခိင် (၁၆း၄၀) ဂှ် ကလိဂွံအာယုက် (၇၇) သၞာံ (၅၇) ဝှ် ကလိလောန်စဴအာ ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲရ။ ပါဲနူကျာ်ဇၞော်တုဲ ပ္ဍဲကွဳစက်ဗဂပ်ဂှ် ဒါယကာမွဲလေဝ် စုတိအာကီုရ။ 

ပရူဒဒှ်ထေရုပ္ပတ္တိ အ္စာတၠသိင်္ဃ မဟာထေရ် ဘာက္ၜင်ထဝ် (ပရိယတ္တိမည်) ဍုင်မတ်မလီု၊ ကျာ်ဇၞော်ပါလိတ၊ ဘာဓါတ်ကျာ်၊ ကွာန်ကၟာဝက်၊ မဂ္ဂဇြေန် လဂါံအာဇာနဲ ကၞပ် (၅) ၁၃၆၂ သၞာံ (၂၀၀၀ ဒဳဇြေန်ဗာ)




#Article 65: ကျာ်ထပှ်၊ လိက်တၟအ် (508 words)


လိက်တၟအ်ကျာ်ထပှ် (ဍောတ်) (Burmese; ပဲခူးဖုရားခုနှစ်ဆူ ကျောက်စာငယ်)ဝွံ ဦးကျန် မဒှ် ကောန်ဗဂေါ ကလိဂွံနင် နူဒၞာဲ ကျာ်ပဝ် ဍုင်ဗဂေါတုဲ လၟုဟ် ဂိုင်ဒေပ်လဝ် ပ္ဍဲရုင်သုတေသနခေတ်တြေံ (အလဵုအသဳ) ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ ဂှ် လိက်ဝွံ ချူပတိတ်လဝ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်တုဲ ပ္ဍဲလိက် မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်၊ ဦးချစ်သိန်း မပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ ဂှ် စုတ်ဒလဝ်ဒှ် ပ္ဍဲစရင် ဂၞန် (၆၅-၆၆)ရ၊၊ နူကျာ်ပဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် လိက်တၟအ်ၜါတိုင်၊ လိက်ဏအ်ဂှ် ဟိုတ်မဍောတ်တုဲ အစာလိက်တၟအ် ဦးချစ်သိန်း ကဵုလဝ်ယၟု ဗီုဗၟာ ပဲခူးဖုရားခုနှစ်ဆူ ကျောက်စာငယ် တုဲ လိက်တၞဟ်မွဲဂှ် ကဵုလဝ် ပဲခူးဖုရားခုနှစ်ဆူ ကျောက်စာကြီး ရ၊၊ 

လိက်တၟအ်ဝွံ ဒှ်လိက် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ (ၜိုတ် ၁၄၀၉-၁၄၉၂) မချူလဝ် ပရူညးတအ် မကလေင် ပလေဝ်လဝ် ကျာ်ရ၊၊ အတိုင်လိက်တၟအ်ဝွံမ္ဂး ကျာ်စေတဳထပှ် မကော်လၟုဟ် ကျာ်ပဝ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင် သၟိင်မဟာတိဿ (AD 1043) မပ္တန်လဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ညးဂၠာဲၚဳဒြပ်တုဲ ခါဲပလီုတုဲ ကျာ်တအ်ဂှ် လီုအာရ၊၊

လိက်တၟအ်ဝွံ ဟိုတ်ဒၞာဲမလီုလာ် ဟွံမဲတုဲ သွက်ညးလ္ၚတ်လိက်မန် ခေတ်လဒေါဝ်မ္ဂး ခိုဟ်ကွေဟ်ရ၊၊

ပ္ဍဲလိက်ဝွံ တၞဟ်န ညးမလ္ၚတ်တအ် မဂွံလ္ၚတ်လောဲသွာတုဲ ဟွံဗက်လဝ် အတိုင် မုက်လိက်တၟအ်တုဲ မဖျေဟ်လဝ်ဒၞာဲရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုဒကုတ်ပရူတုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဍေဟ်ကဵုဍေဟ်ရ၊၊ ရန်တၟအ် ကုညးမလ္ၚတ်တအ် မဂွံလ္ၚတ် ဝေါဟာရမန် သဒ္ဒါမန် ဗီုမပြံင်လှာဲကၠုင်တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နကဵုလိက် အတိုင်တြေံဂှ် မွဲပိုဒ်၊ သၟဝ်ဂှ် နကဵုဗီုလိက်မန် ခေတ်လၟုဟ်ရ၊၊ စပ်ကဵုသဒ္ဒါဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒုင်စလဝ် အတိုင်တြေံဂှ် ဂၠိုင်ရ၊၊

ပ္ဍဲဒၞာဲလိက်အတိုင်တြေံဂှ် {A} {1} မလိက် ဂၞန် လေတ္တေန်တအ်ဂှ် စၞောန်ပညုင်လဝ် မုက်လိက်တၟအ် ကေုာံ ပၞောန်လိက်တၟအ်ရ၊၊ မလိက် ပ္ဍဲ [ - - ] ပန်ကၠင်ဏအ်ဂှ် မကဵုသမ္တီ ပ္ဍဲတၟအ်တေအ် ညာတ်ဟွံကၠးကွေဟ်ဟ် ဆဂး ဗှ်ဂွံ၊၊ မလိက် ပ္ဍဲ (- - ) တအ်ဂှ် မကဵုသမ္တီ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲတၟအ်တေအ် ဗှ်ဟွံညာတ် ဆဂး ရံင်ကဵု တၠုင်လအာဝါကျတုဲ ဗပေင်စုတ်လဝ်ရ၊၊

{A}{1}၊ ၊ နမော ဗုဒ္ဓာယ ၊ ၊ 

စေတီဒပဟ်ဝေါဂဟ်၊ ဂၞကျာက် မ{2}ဟာသုဘဒ္ဒာ၊ မဒဟ် ဂၞကျာက်ဇမၞော် သၟိင်မဟာတိ{3}ဿ၊ မပတလ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍေဲကာ တမၠာတုယ်၊ မဒ{4}က်လောရ် လုကဴအဒ္ဓာန် မလောအ် မနိုဟ်တုယ် မဂလာယ်{5}င်္ငီ ဒြပ်တဂဟ် ခါဲကၠေအ်တုယ်၊ လိုမ်လာက်အာ အို{6}တ်၊ 

စေတဳထပှ်ဝွံဂှ် ဂၞကျာ်မဟာသုဘဒ္ဒါ၊ မဒှ် ဂၞကျာ်ဇၞော် သၟိင်မဟာတိဿ ၊မပတၠ ဍုင်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲကာလ တမၠာတုဲ၊ မဒက်လဝ် လုကဴအဓါန် မလအ် မၞိဟ်တုယ် မဂၠာဲၚဳဒြပ်တအ်ဂှ် ခါဲကၠေအ်တုဲ လီုလာ်အာအိုတ်၊၊

ကြဴဝေါအ် နူစၞာမ် တိလပိုန်ကျာက်တြယ် မပ{7}ပရိ[နိဗ္ဗာ]န်ဂဟ်၊ ၜါလ္ငိမ်စဟ်ပိစၞာမ်၊ ကုလိလွော{8}န်အာတုယ်ဟေင်၊ ဂၞကျာက်မွဲ မပြယ် မဟိမု ၐြီတြိ{9}ဘုဝနာဒိတျ ပြဝရ ဓမၟႝဇေတြလောကျနာထ ပြဝရ{10}မဟာဓမၟရာဓိရာဇဒေဝီ၊ မဍောက်ပေင်တဴ ကွော{11}မ်ကု ဂုန်မပတံ ကုဒါန သီလ သမာဓိ ပညာ၊ ကွော{12}မ် ကုကွန်တြုဟ်မွဲ မပြေယ်၊ မဟိမု ရာမာဓိပတိ ၐြိပရမ မ{13}[ဟာ]ဓမၟႝရာဇာဓိရာဇာ၊ မပ္ကာင်ရာင်တဴ ကြမိန် ဍုင်ဟံသာ{14}ဝတီ ပဗွယ်ဓောရ်၊ မမင်မွဲတဴ ဓရ်သၟိင်စဟ်ပြကာဂဟ် {15}အိုတ် စေတီဒပဟ် မလီုလာက်အာဝေါအ်၊ ဗွဲမန္ဗိုန်က္ညန်{16}သန်ဟေင် ကိုဝ်ဒက်ပၠန်တုယ်၊ အတိုင်ဓာတ်တ[ရေမ်] {17}မနွောမ်လေရ် ဟဂေါအ် ကိုဝ်ပလိုမ်ပလာက် စုတ်လရ်{18}ကိုဝ်၊ ဓာတ်တမိလေရ် ဗွဲမဂၠိုင် စုတ်လရ် ကွောမ်တုယ်၊ {B}{1}ပ္ဍဲစေတီမွဲမွဲဂဟ်၊ ပဋိမာရုပ်ကျာက် မတၟုဲတဴ {2}နသၠာက်လေရ်ပန်ပန် စုတ်လရ်ပန်ဒိုဟ်တုဲ၊ နဒြပ် ရ{3}တ် ဒပဟ်ပြကာဂဟ် ပပုဇဴဓာတ်တုယ်၊ ပ္ဍဲကာ သက{4}ရာဇ် ၈၃၁ ကိတုမာက် မွဲဗြမောက်၊ တ္ငယ်ဗုဒ္ဓဝါ၊ န{5}န္ဒာတိတ္ထီ၊ ၐြာဝဏနက္သတ်၊ ဝုဒ္ဓိယောဂ၊ ဒးလက်{6}ဗြိုသ်ဟေင်၊ ဟိုန်စေတီဒပဟ်ဝေါအ်၊ မကိုဝ်ထာ{7}ပနာပၠန်တုယ်၊ 

ကြဴဝွံ နူသၞာံ တၠဳပိုန်ကျာ်တြဲ မပပရိနိဗ္ဗာန်ဂှ်၊ ၜါလ္ၚီစှ်ပိသၞာံ ကလိလောန်အာတုဲဟေင်၊ ဂၞကျာ်မွဲ မပြဲ မဟိမု ၐြဳတြိဘုဝနာဒိတျ ပြဝရ ဓမ္မဇေတြလောကျနာထ ပြဝရ မဟာဓမ္မရာဓိရာဇဒေဝဳ၊ မဍိုက်ပေင်တဴ ကေုာံ ဂုန်မပ္တံ ကုဒါန သဳလ သမာဓိ ပညာ၊ ကေုာံ ကောန်တြုဟ်မွဲ မပြဲ၊ မဟိမု ရာမာဓိပတိ ၐြဳပရမ မဟာဓမ္မရာဓိရာဇာ၊ မပ္ကင်ရင်တဴ ကၟိန်ဍုင်ဟံသာဝတဳ ဗဗွဲဓရ်၊ မမင်မဲတဴ ဓရ်သၟိင်စှ်ပြကာဂှ် အိုတ်စေတဳထပှ် မလီုလာ်အာဝွံ၊ ဗွဲမဗိုန်က္ညန်သန်ဟေင် ကဵုဒက်ပၠန်တုဲ၊ အတိုင်ဓါတ်တြေံ မၞုံလေဝ် ဟွံဂွံ ကဵုပလီုပလာက် စုတ်လဝ်ကဵု၊ ဓါတ်တၟိလေဝ် ဗွဲမဂၠိုင် စုတ်လဝ်ကောမ်တုဲ၊ ပ္ဍဲစေတဳမွဲမွဲဂှ်၊ ပဋိမာရုပ်ကျာ် မတၟုဲတဴ နသၠာက်လေဝ် ပန်ပန် စုတ်လဝ်ပန်ဒိုဟ်တုဲ၊ နဒြပ်ရတ် ထပှ်ပြကာဂှ် ပပူဇဴဓါတ်တုဲ၊ ပ္ဍဲကာလ သက္ကရာဇ် ၈၃၁ ဂိတုမာ် မွဲမမံက်၊ တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ၊ နန္ဒာထိတ္ထဳ၊ ၐြာဝဏနက္သတ်၊ ဝုဒ္ဓိယောဂ၊ ဒး လက်ဗြိုဟ်ဟေင်၊ ဟိုန်စေတဳထပှ်ဝွံ မကဵုထာပနာပၠန်တုဲ၊၊

အိုတ်ဖိုဝ် ကုသိုဝ် တလညး သၟိင်ၜါ {8}မိကိုဝ်ကွာန် မပလောရ်ဝေါအ်ဂဟ်၊ ဇိုန်ပိုန် ကုသ{9}တ်ဂမၠိုင်၊ ကိုဝ်ဂေါအ် တိတ်ဗၠးအာ နူ တြဒေါက်{10}သံင်သာညိ၊ ပ္ဍဲကာ အနာဂတ် ပစ္စဲ ပြည္ဒာ သဗ္ဗညု{11}တညာန် ကိုဝ်ဒသ်ညိ၊၊ ၊၊

အိုတ် ဖဵုကုသဵု တၠညးသၟိင်ၜါ မိကဵုကောန် မပလဝ်ဝွံဂှ်၊ ဇိုန်ပိုန် ကုသတ်ဂမၠိုင် ကဵုဂွံ တိတ်ဗၠးအာ နူဒဒိုက်သံင်သာညိ၊ ပ္ဍဲကာလ အနာဂတ် ပစ္စဲပညာ/ပြည္ဒာ သဗ္ဗညုတညာဏ် ကဵုဒှ်ညိ၊၊

လိက်တၟအ်ကျာ်ထပှ်ဍောတ်ဏအ်ဂှ် ညးချူလဝ် ပရူဗီုညးပလေဝ်လဝ်ကျာ် ကေုာံ ဓါတ်မထာပနာလဝ် ပ္ဍဲကျာ်ထပှ်တအ်ဂှ်ရ၊၊ လိက်တၟအ်ကျာ်ထပှ်ဇၞော်ဂှ် ညးချူလဝ် ပရူဝင်ကျာ် ဒဒှ်ရ သၟတ်ဗြဴသုဘဒ္ဒါ ဟံင်ပတိုန် ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ် နူကၟာ တုဲ ရုပ်တအ်ဂှ် စွံလဝ် ပ္ဍဲဘုတ်ထပှ်၊၊ ကာလ သၟိင်မဟာတိဿ မကၠုင် ကျောဝ်ဗဵုဂှ် ဒှ်လျိုင်ဇြိုင်သ္ဍိုက် လတူပဋိမာရုပ်ကျာ်တုဲ မယိုက်သၟိပ်တဲ သၟိင်လ္ၚောဝ်အဲပရဲကျာ်ဂှ် ညးဂမၠိုင် မဂွံဆဵုကေတ် ကျာ်ပဝ် တုဲ ကျာ်ဂှ် ညးကော်စ ကျာ်ပဝ်၊၊ ရုပ်ကျာ်တအ်ဂှ် သၟိင်မဟာတိဿ ကေတ်တုဲ ကဵုဒက်ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳထပှ်တုဲ ညးကော်စ ကျာ်ပဝ်ထပှ်၊၊ လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် ညးချူလဝ် ပရူ တၠညးမိစောဗု ကေုာံ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ကလေင်လဟဵုပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၈၃၁ ဂှ်ရ၊၊

ဟိုတ်နူ ရုပ်ကျာ်ဂမၠိုင် မပဝ်တိုန်တုဲ ညးမကဵုလဝ် ယၟု ကျာ်ပဝ် ဂှ် ရံင်ကဵု ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ဇၞော်ဂှ်တုဲ နူအခိင် သၟိင်ဓမ္မစေတဳတေအ်ဂှ် ညးတအ် ပတှ်ေလဝ် သာ်ဂှ် တုဲတုဲရ၊၊ တုဲပၠန် ဌာန်ဂှ် အခိင်ဗွဲမလအ်လ လ္ၚုလ္ၚန်အာလဝ်တုဲ ကျာ်စေတဳတအ်လေဝ် လီုလာ် ထောင်ပြိုဟ်ဒၟံင်ဂှ်လေဝ် ဂွံတီကေတ် နူလိက်တၟအ်ၜါဂှ်ကီုရ၊၊ ဝင်ကျာ်ဝွံလဝ် ရံင်နကဵု မတ်သုတေသနမ္ဂး ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ကဵု အာဂီု ဒဏ္ဍာရဳ မွဲကီုရ၊၊ ဗွဲစၟတ် ယၟုမ္ဂး ကျာ်ပဝ် မြိပတ် /ပြံင်လှာဲ ကၠုင် နူမန်တြေံ ကျာက်ဒုံပေါးဟ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်ထပှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ကျာ်ဒုံပေါးဟ် ဂှ် မၞိဟ်လက္ကရဴတအ် ကော်ဒှ်အာ ကျာ်ဒပဝ် - ကျာ်ပဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုယၟုကျာ်ပဝ်ဂှ်တုဲ ပရူဒဒှ် မုဟိုတ်မဂွံကော်စ ကော် ကျာ်ပဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် ဝင်အာဂီု (ဝါ) ဝင်ကျာ် ဂှ်ရ၊၊ ညံင်ရဴဏအ်ကီု ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ်လေဝ် ပိုယ်ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ဥပမာ ကျာ်ကၠံဗန်၊ အဓိပ္ပါယ်တမ် ကျာ်ကလိပန်ဂှ် ဟိုတ်နူ မၞိဟ်ဗွဲကြဴတအ် မကော် ကျာ်ကၠံဗန် တုဲ ဝင်ကျာ်ဂှ်လေဝ် ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုယၟုဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ကီုရ၊၊ ဝင်ကျာ်သၟးဟွံသေင် ယၟုဍုင် ဥပမာ ဍုင်မတ်မလီု ယၟုတမ် ဍုင်မုဟ်လမ္လီု မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင်မုဟ်ဇိုင်ၜဳဂမၠိုင် မလီုဂှ် ဗွဲကြဴ ဒှ်အာ မတ်မလီုတုဲ ဒုင်သဇိုင် ကုယၟု မတ်မလီုတုဲ ပရူသၟိင်မတ်ပိ လေဝ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ကီုရ၊၊

ချစ်သိန်း (ဦး)၊ မွန်ကျောက်စာပေါင်းချုပ်၊ ၁၉၆၅




#Article 66: ဒဂုၚ်၊ကျာ် (410 words)


ကျာ်ဒဂုၚ် ( မန် - ကျာ်ဒဂုၚ်၊ ဗၟာ - ရွှေတိဂုံဘုရား, IPA: [ʃwèdəɡòʊɴ pʰəjá]), ယၟုဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ်မဂး ကျာ်စေတဳဒဂုၚ် (ဗၟာ - ရွှေတိဂုံစေတီတော်, [ʃwèdəɡòʊɴ zèdìdɔ̀] ဝွံ မဒှ် ကျာ်ဒယှ်တှ် ပြာကတ်အိုတ် မဒှ်ရ။ တန်တဴဒက်ပ္တိုန်လဝ်လ္တူကုန်သိမ်ကုတ္တရ ပဍဲဍုၚ်ဒဂုၚ်၊ ကၟိန်ဍုၚ်မျာန်မာ မဒှ်ရ။ သမၠိုၚ် ၃၂၆ ပေ ( ၉၉ မဳတာ) မဒှ်တုဲ နူဍုၚ်ဒဂုၚ်ရံၚ်အာမဂး ဒၞာဲလဵုဒှ်ဒှ် ညာတ်ကေတ်မာန်မံၚ်ရ။

ကျာ်ဒဂုၚ်ဂှ် မဒှ်ကျာ်မပြဲအိုတ် ဟီုစမာန်ရ။ အတိုၚ်ဝေၚ်ကျာ်ချူလဝ်တံဂှ်မဂး ပဍဲကျာ်ဂှ် ဌာပနာစုတ်လဝ် ဓါတ်ကျာ် နူကျာ်တြဲပန်တၠက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်လဝ်ပဍဲ ကပ်ဏံမဒှ်ရ။ ဓါတ်သရဳရကျာ်ပန်တၠတံဂှ် လေအ်စူ ကျာ်တြဲကကုသန်၊ --------  ကျာ်တြဲကောဏာဂုံ၊ သ္ၚာ ကျာ်တြဲကဿပကဵု ဓါတ်သော် ကျာ်တြဲဂေါတမတံမဒှ်ရ။

အတိုၚ်အ္စာဝေၚ်ဂမၠိုၚ်ကေုာံ တၠပညာသုတေသနတြေံတြံတံ ပတှေ်စှေ်စိုတ်လဝ်မဂး ကျာ်စေတဳဒဂုၚ်ဂှ် ကောန်ဂကူမန်တံ ဒက်ပ္တန်လဝ် အကြာ ၆ ဗွဲကၠံသၞာံ စဵုစိုပ် ၁၀ ဗွဲကၠံသၞာံ မဒှ်ရ။ ဆဂး အတိုၚ်ဝေၚ်တြေံတြဟ်မဂး ကျာ်ဒဂုၚ်ဂှ် ပ္တန်လဝ် နူနူ လောန်ကၠုၚ် ၂၆၀၀ သၞာံဟေၚ် ဂးလဝ်ရ။ ယဝ်ရ ဒှ်ဍာံမဂး ကျာ်ဒဂုၚ်ဂှ် ဒှ် ကျာ်စေတဳဒက်ပ္တန်လဝ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ အတိုၚ် ဝၚ်တြေံတြဟ်တံဂှ်မဂး ကောန်သၟတ်မန် ကောဒေံၜါတၠ မၞုံယၟု တပူ (တဖုဿ) ကဵု တဗဝ် (ဘလ္လိက) နူဍုၚ် ဥက္ကလာပ (လၟုဟ် ဍုၚ် ဒဂုၚ်) ဂှ် အာစိုပ်ကူဗၞိက် ဍုၚ်ဂလာ (လၟုဟ် ဍုၚ်အိန္ဒိယျ) ပလိုတ်တေံတုဲ ဆဵုဂဗကဵုကျာ်တြဲ ဂွံနေၚ်ဓါတ်သော်ကျာ် ဒစာံတၞုၚ်မဒှ်ရ။ ကောဒေံၜါ ဂှ် စဴကၠုၚ်နူဍုၚ်ဂလာတုဲ ပအပ်ဓါတ်သော်ကျာ်ကု သၟိုၚ်ဥက္ကလာပ ဒၞာဲသၚ်ၜဳဒဂုၚ် လၟုဟ် ဒက် ပ္တိန်လဝ် ကျာ်ဒေံအပ် (မန် - ကျာ်ဗိုလ်လ္ၚီ၊ ဗၟာ - ဗိုလ်တစ်ထောၚ်ဘုရား) မဒှ်ရ။ အတိုၚ်ကျာ်တြဲပျးဒိုဟ်လဝ် ဗက်ဂၠိုက်ဂၠာဲဒဵု သိမ်ဂုတ္တရတုဲ ဌာပနာစုတ် ဓါတ်သော်ကျာ်တြဲ ကေုာံကုမွဲစွံကဵု ဓါတ်သရဳရ ကျာ်တြဲပိ မကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ကၠာကၠာတေံတုဲ ဒက်ပ္တန် လဝ်ကျာ်စေတဳရောၚ် မဂးရ။
ကျာ်စေတဳဂှ် ခေတ်ကာလလံလအာတုဲ လီုလာ်၊ ချဲတိုန် ဒှ်အာ။ စိုပ်ခေတ်သၟိုၚ် ဗညာဥူ (၁၃၂၃-၁၃၈၄) မဂး ညးကလေၚ်ပလေဝ်သၠုၚ်ဒက်ပ္တိုန် စဵုစိုပ်သၠုၚ် ၅၉ ပေ (၁၈ မဳတာ) မဒှ်ရ။ ကၠံသၞာံလအ်တုဲ စိုပ်လက်ထက် သိၟုၚ် ဗညာထဴ (မိစဴဗု) (၁၄၅၃-၁၄၇၂) မဂး ထပ်သၠုၚ်ပ္တိုန်စဵုစိုပ် ၁၃၁ ပေ (၄၀ မဳတာ) ပၠန်မဒှ်ရ။ မုဒ်တိုန်လ္တူကျာ်ဂှ် လေဝ် ကၠောန်ဗဒှ်တုဲ ကဵုဒါန်ကုကျာ်သၟာညးထိန်ဒဝ်မၚ်မွဲကျာ်တံဂှ်ကီုရ။ သၟိုၚ်မိစဴဗုဂှ် သၠာဲသၠးကဵုထောံနန်ထဝ် က္ဍိုၚ်ပတာၚ်ကု ဓမ္မစေတဳ ပဍဲသၞာံ ၁၄၇၂ တုဲ အာဇူဒီုမၚ်မွဲသီ ဗဒဲါကျာ်ဒဂုၚ် (လၟုဟ် အရာပ်သာန်ချံၚ် ဒဵုလၟုဟ် ဘာ သျှောၚ်သဝ်ပု နွံ) စဵု စဴဍုၚ်သွဝ် စုတိချိုတ်လောန်အာမဒှ်ရ။ ကာလညးယဲဂိ ကၠာဟွံချိုတ်ဏီဂှ် ညးကဵုပြံၚ်ပဆုဲ အခတ်ညး ညံၚ်ဂွံညာတ်ကျာ်ဒဂုၚ်မာန်တုဲ ဟေၚ်ပၚ်လဝ်တုဲ လ္ၚောဝ်မံၚ်ကျာ်ဒဂုၚ်ဂှ်ဟေၚ် စုတိချိုတ်အာရောၚ် ဂးရ။ ဗီုကျာ်စေတီလၟုဟ်ဂှ် ဒက်ပ္တိန်လဝ်လက်ထက် သၟိုၚ်မိစဴဗုမဒှ်တုဲ ဒှ်ဗီုတဲဗဳသကာ သၟိုၚ်မိစဴဗုမဒှ်ဟေၚ် ဂးလဝ်ရ။ ပဍဲလိက်တၟံကျာ်ဒဂုၚ် ချူလဝ်ဂှ် ကမၠောန်ပလေဝ်ပလေတ်ကျာ်ဒဂုၚ်ဂှ် စကၠောန်လဝ်ပဍဲသၞာံ ၁၄၃၆ တုဲ ပတုဲလဝ် ပဍဲလက်ထက် သၟိုၚ်ဓမ္မစေတဳမဒှ်ဟေၚ် ချူလဝ်ရ။ 
စိုပ်ကာလ ၁၆ ဗွဲကၠံသၞာံမဂး ကျာ်ဒဂုၚ်ဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ကျာ်ဒယှ်တှ်ပြာကတ်အိုတ်မဒှ်ရ။ 

ဟိုတ်နူတိကချဳထတ်ကဵုဇြဟတ်တုဲ ကျာ်ဒဂုၚ်လေဝ် လီုလာ်ဟရိုဟ်အာ အလန်လန်ကီုရ။ လီုလာ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် ပဍဲသၞာံ ၁၇၆၈ မဒှ်တုဲ စနူဂဒအ်ဗြတ် လီုကဝ်စှေ်အာ။ တြဴနူဂှ် သၟိုၚ်ဗၟာဆေန်ဗျူသျှေၚ် ကလေၚ်သၠုၚ်ပ္တိုန်လဝ် စဵုစိုပ် ၃၂၅ ပေ (၉၉ မဳတာ) မဒှ်ရ။ သၟိုၚ်မေန်ဒုၚ် လေဝ် ကလေၚ်ကဵုလဝ်ဒါန် က္ဍိုၚ်ကျာ်တၟိ ပဍဲသၞာံ ၁၈၇၁ မဒှ်ရ။ လက်ထက်ဂှ်ဂှ် ဍုၚ်ဒဂုၚ်ကေုာံ ဒေသလပါ်ပၟဝ်တံဏံဂှ် စိုပ်အာပၟဝ်တဲ အေန်ဂလိက်တံတုဲတုဲမံၚ်ရောၚ်။ 
ပဍဲသၞာံ ၁၉၇၀ တိကချဳမွဲဝါပၠန်တုဲ တိုၚ်က္ဍိုၚ်ကျာ်ဂှ် ဂစေၚ်အာမွဲဝါပၠန်တုဲ ကလေၚ်ပလေဝ်လဝ် မွဲဝါပၠန်ဟေၚ်။ 
ဟိုတ်နူအလဵုအသဳပၞာန်တံ ကၟာတ်လဝ်တုဲ စနူ ၂၂ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၂ စဵုစိုပ် ၇ မာတ် ၂၀၁၂ ဂှ် ကလေၚ်စကၠောန် ကၠုၚ် သ္ဘၚ်ကျာ်ဒဂုၚ်မဒှ်ရ။ သ္ဘၚ်ဂှ် ပဍဲဍုၚ်မျာန်မာဏံမဂး မဒှ်သ္ဘၚ်ဇၞော်မောဝ်အိုတ်မဒှ်ရ။ သ္ဘၚ်ဂှ် စကၠောန်ဗဒှ်ပဍဲ ဂိတု တပေါၚ်းလဆန်း စဵုစိုပ် တပေါၚ်းဂိတုပေၚ် မဒှ်ရ။ 
ကျာ်ဒဂုၚ်ဂှ် စိုပ်လဝ်ပဍဲစရၚ် Yangon City Heritage List  မဒှ်ရ။

သ္ဇိုၚ်ကျာ်ဂှ် သိုၚ်လဝ်ကဵုဍိုတ်မအုပ်လဝ်ကဵုတၞးထဝ် မဒှ်ရ။ လ္တူသ္ဇိုၚ်ဂှ်မဂး သၚ်လကျာ်ကဵု မၞိဟ်တြုံတံရတိုန်ဂွံ။ လတူဂှ်ဂှ် ဗီုခၞေၚ်ဟကိုပ် နွံတုဲ လ္တူခၞေုၚ်ဟကိုပ်ဂှ် …။ လ္တူအိုတ်ဂှ် က္ဍိုၚ်ကျာ်မဒှ်ရ။ က္ဍိုၚ်ကျာ်ဂှ် စုတ်လဝ် စိန် ၅၄၄၈ မ ကေုာံ ဗၞိက် ၂၃၁၇ မ မဒှ်ရ။ ကၞုၚ်ဍိုၚ်ဂှ်ပၠန်လေဝ် ထပ်စုတ်လဝ် စိန် မၞုံလယိုၚ် ၇၆ ကာရာက် (၁၅ ဂရာမ်) မဒှ်ရ။ တၞးလှထဝ် ဗာန်လဝ်ကျာ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ထဝ်ဇေတ်တ်ရ။ 
ညးဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်ကေုာံ သၟိုၚ်အဆက်ဆက် စနူ သၟိုၚ်မိစဴဗု ကဵုဒါန်ထဝ်ကုကျာ်ဒဂုၚ် အတိုၚ်လယိုၚ်ညး တုဲ အခိုက်ဝွံ စဵုလၞုဟ် ဆက်ဒုၚ်တဲဒ္ဂေတ်ဗက်ကဵုမံၚ်ဒါန်ထဝ်စဵုလၟုဟ်ဖိုဟ်ရ။

ဂၠံၚ်တိုန်ကျာ်ဒဂုၚ် နွံ ၄ သွာၚ်မဒှ်ရ။ ပါၚ်မုခ်သီုဖအိုတ် ဇာဒိသိုၚ် ၂ မၚ်မွဲမံၚ်မဒှ်ရ။ ဂၠံၚ်ဗမံက်ကဵု ဂၠံၚ်သၠုၚ်ကျာဂှ် ဆေၚ်စွံလိက်ကျာ်နာနာ၊ ကပေါတ်ဆေၚ်စိုပ်ကဵု ဗုဒ္ဓဘာသာဂမၠိုၚ်တံ နွံမံၚ်။

တိုန်နူဂၠံၚ်ဗမံက် စိုပ်လ္တူကျာ်မဂး ကျာ်ပတ္ထိမာဆဵုကၠာအိုတ်ဂှ် မဒှ်ကျာ်တြဲ ကကုသန်မဒှ်ရ။ ဆက်ကွာ်ဗဂေတ်ကျာ် အတိုၚ်နာဍဳဗ္ဂေတ်မဂး ကျာ်ကောဏာဂုံ၊ ကျာ်တြဲကဿပ၊ ကျာ်တြဲ ဂေါတမတံမဒှ်ရ။

ပဍဲသၞာံ ၁၆၀၈ ဂှ် ကောန်ဂကူပဝ်တူဂဳ မၞုံယၟု ဖဳလေတ် ဒဳ ဘရေတ်တို အဳ ဏဳကဝ်တေ (ဗၟာတံကော် ၚဇေန်ကာ) ဂှ် တိုန်ကျာ်ဒဂုၚ်တုဲ ပလှ်ကေတ်ဏာ ခၞေၚ် သၟိုၚ်ဓမ္မစေတီကဵုလဝ်ဒါန် နူသၞာံ ၁၄၈၅ တေံ မဒှ်ရ။ ခၞေၚ်ဂှ် မနွံအယိုၚ် ၃၀၀ တာန် မဒှ်တုဲ ယဝ်ရဒှ်ဍာံမဂး ပဍဲဂၠးကဝ်ဏံ မဒှ်ဇၞော်အိုတ်ရ။ ဒဳ ဘရေတ်တို ဂှ် သွက်ဂွံဍုန်ပၠာဲထောံခၞေၚ်ဂှ် တုဲ ဂွံသ္ပဗလံက်လွဟ်ဂှ် ပလှ်ကေတ်ဖျေံဏာ ခၞေၚ်၊ ပ္တိန်လ္တူဂၠုၚ် ကေတ်ဖတိတ်ဏာအတိုၚ် ၜဳဗဂေါဝ်ဂှ် ဂၠုၚ်ဗၠိုက် အာ သီုခၞေၚ် ဗိၠုက်စှေ်အာ ဂးရ။ စဵုလၟုဟ် ခၞေၚ်ဂှ် နွံမံၚ် ဒှာဲ ၜဳဒဂုၚ်ကဵု ၜဳဗဂေါဝ် ပံၚ်ကောံဂှ်တုဲ ကလေၚ်ဂၠာဲဟွံဆဵု ဟဂှ်ရ။




#Article 67: ကျာ်မနုဟဝ်၊ လိက်တၟအ် (446 words)


လိက်တၟအ် ကျာ်မနုဟဝ် (, (, ဝွံ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး နူတမ်တေအ် ကလိဂွံ နူကျာ်မနုဟဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံရ၊၊ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၅၅ (ခရေတ် ၁၇၉၃) ဂှ် လိက်တၟအ် နူဒၞာဲတၞဟ်ဟ်တအ် သၟိင်ဗၟာ (ဘိုးတော်ဘုရား) ကဵုကေတ်ဏာ ဇရေင်ဍုင်မာန္တလေရ၊၊ တင်ရန်တၟအ်ညးဂှ် ဍုင်ဗၟာဒေသလပါ်သၟဝ် မဒှ်ဒေသမန်ဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်တဲအင်္ကလိက်တုဲ တၞဟ်နဂွံသၠုင်ပတိုန် စိုတ်ဓါတ်ဆာန်ဂကူဗၟာတုဲ ကဵုခၞံကၠောန် လိက်ရာဇဝင်တၟိရ၊၊ လိက်ရာဇဝင်တၟိဂှ် ဟိုတ်မပကောံချူ ပ္ဍဲနန်ဒ္ၚောဝ်တုဲ လိက်ရာဇဝင်ဂှ် ညးကော်စ (မှန်နန်းရာဇာဝင်) ရ၊၊ လိက်တၟအ်ကျာ်မနုဟဝ်ဝွံလေဝ် စိုပ်အာ ဍုင်မာန္တလေဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်ကီုတုဲ လၟုဟ် ပကောံစွံလဝ် ပ္ဍဲရုင်လိက်တၟအ် နန်မာန္တလေရ၊၊ 

လိက်တၟအ်ဂှ် ချူလဝ် နကဵုဘာသာဗၟာ လတူတၟအ်ခတှ်ေ သီုၜါလပါ်ရ၊၊ လိက်တၟအ်ဂှ် ချူလဝ် ပရူ သၟိင်မနုဟဝ် နူဍုင်သဓီု ဟိုတ်မကျပၞာန်တုဲ မစိုပ်အာ ဍုင်ဗုကာံ နဒဒှ်ဂၠုဲ၊၊ လစိန်မတ်ဗ္ဂဲညးဂှ် သွံတုဲ လှုဲမဂွံဂှ် ညးဒက်လဝ် ကျာ်ပဋိမာရုပ်ဇၞော်မွဲတုဲ ရာဒနာလဝ် ဘဝအဆက်ဆက် ဘဝသၟိင်ဟေင် ကဵုဂွံဒှ်ညိရ၊၊ လိက်တၟအ်ဝွံ ချူလဝ် ပရူမတုပ် ကုလိက်ဝင် ဍုင်သဓီု ကီုလေဝ် အစာဝင် မၞုံကဵုလညာတ်သုတေသန ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်သံသယျတုဲ ပါ်ပါဲဟီုကၠုင် နာနာသာ်ရ၊၊ 

(၁) နမောသဗ္ဗဇညာယ၊၊ ဆင်ဖြူ သုံမ်ဆယ်တစီ အသျှင်ဖြစ်ထသော - ပါစည်ကြီခေါင်ပြုဓ 

(၂) သော၊ နဂါပြည်က ပေလှာသော ဘကုန်ရေနှင် ကျက်ဓသော၊ ဧဏိမည်သော သာ၏ အရေ၊

(၃) ကိုဝ် ထန်ရှန်ပြုဓသော၊ ခြင်သေလက်ဖျံရိုဝ်ကိုဝ် စည်လက်ခတ် ပြုဓသော၊ သိရိတြိဘဝ

(၄) နာဒိတျ ပဝရ သုဓမ္မရာဇာ မနုဟောမည်သော သုထုံမင်ကြီသှ်၊ သင်္သရာ အဆက်အဆက်ျ ိဝ် ဆက်

(၅) (မူ)လ မပြတ် သေၐရွေ၊ မင်နှင်-ဖြစ်ရွေ ရန်သူ မနှိပ်နှင်နိုင်သှ် ဖြစ်ရွေ၊ အဆုံမ်စွန်ေ

(၆) သာ နိဗ္ဗန်ကိုဝ်၊ ရောက္ချင်သောကြောင်၊ မနောမယဟုသောကြောင်မျက်ရွဲကိုဝ် မြင်္က

(၇) ပါသဌေ၌ ရောင်သော၊ ငွေ အၐပြာ ခြောက်လှည်ရရွေ၊ ၐင်္ဘောဆိပ်ဖြစ်သော၊ စွဲဍေ်ဆို

(၈) က်ရာ လောကနန္တာ အရှေမြောက်စောင်၌၊ ၐြီဇေဘုံမ် ဟုသော ကုံန်၌၊ ဖျြာကြီစွာ တှ်အံသောငှါ

(၉) ရင်လသောတှ်၊ မိုဝ်ကြီဓန်စွာ ရွာရွေ၊ ငလျင်ကြီလည် လှုပ်၏၊ မြေ၌ လျှပ်စစ်နွဲကဲသိုဝ်

(၁၀) တောက်လျှက် အၐင်္ဘိန္နဖြစ်သော၊ ၐရေရဓတ္တော မုဒ္ဓေါ ပေါက်၏၊၊ သက္ကရဇ်

(၁၁) ၄၂၉ ခု ဝါခေါင်လ္ဆန် နှစ်ရက် ကြာသပတေနေ၊ ၐရေရဓတ္တော မုဒ္ဓေါကိုဝ်မံရွေ၊ ဖြျာကြီ

(၁၂) စွာတှ်၏၊

လိက်တၟအ်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ (၂၇) ပၞောန်၊၊ သရောပ်တုဲ အဓိပ္ပါယ်လိက်ဝွံ သၟိင်တၠစိင်ဗတာင် ၃၁ ဖ္ဍိုက်၊ သၟိင်မကၠောန်ဖံၚဴ၊ သၟိင်မကလိဂွံဍာ်(ဘကုန်) နူဍုင်နာ်၊ စၞာံမၞုံယၟု ဧဏိဂှ်ကၠောန် ဖံမွဲတုဲ၊ ဇုတ်ဇာဒိသိုင်ဂှ် ကၠောန်ပ လေအ်တက်ဖံ သၟိင်ဍုင်သဓီု မဂွံဒုင်ယၟု သိရိတြိဘဝနာဒိတျပဝရသုဓမ္မရာဇာ မနုဟောဝွံ တၞဟ်န သၟိက်မိက်ဂွံဒှ် လုကဴဘဝသံသာ မဆက်ဂေတ်ဒၟံင်ဏီမ္ဂး သၟိင်ဟေင် ကဵုဂွံဒှ်ညိ၊၊ သၞသတြု လ္ပကဵုပြိုင်ပကာန်မာန်ညိ၊၊ ကၞောတ်တဲ ကဵုဂွံစိုပ် ဍုင်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ညိတုဲ သြန်ဂတှ်ေ မသွံဂွံ တၟအ်မတ်ဗ္ဂဲ မနောမယ ကုသေဌဳ ကွာန်မြင်ကပါ တြဴကွဳ ဖ္ဍိုက်ဖျဴကေတ် နကဵုက္ၜင်တုဲ ပ္ဍဲဒိုဟ်ဨသာန်လောကနန္တာ လတူကုန်ၐြဳဇေဘုမ်ဂှ် ပတန်လဝ် ကျာ်ဇၞော်ဝွံရ၊၊ ဗြဲဇမၞော်လေဝ် ဂူရ၊ ကသဳတိဇမၞော်လေဝ် ချဳရ၊ ပ္ဍဲတိဝွံ လလဳတၟးတုဲ ကတဵုဒှ် အၐင်္ဘိန္န၊ သရေရဓတ္တော ထောင်ပြိုဟ်ရ၊၊ သက္ကရာဇ်၄၂၉ ဂိတုခ္ဍဲသဳ ၜါမံက် တ္ၚဲဗြဴဗတိ သရေရဓတ္တော မုဒ္ဓေါဂှ် ကလေင်ပလေဝ်ရ၊၊ ကျာ်ဇမၞော်ပ္တန်ရ၊၊  

အစာဝင်(ဒေါက်တာသန်းထွန်း) ညးရံင်ကဵု ဗီုမအက္ခရ်ကီု၊ တၠုင်လအာ ဝါကျ နူလိက်တၟအ်ဂှ်တုဲ ဒဒှ်ရ လိက်တၟအ်ဝွံ ဒှ်လိက် နူတမ် ခေတ်ဗုကာံ ဟွံသေင်၊ ဒှ်လိက် မကလေင်ချူတၟိ ညးဟီုဏာ ပိုတ်ပိုတ်သကုတ်သကုတ်ရ၊၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း ညးပါ်လဝ် လိက်တၟအ်ပိသာ် လိက်တမ်မူလ (မူလထိုး) မဒှ်လိက် မချူလဝ် အခိင် မကတဵုဒှ်၊၊ လိက်မကလေင်ချူ (ဆၚ့်ထိုး) မဒှ်လိက် အတိုင်တမ်မူလဂှ် စၠောအ်ချူတၟိ၊၊ အစာမချူတၟိတအ် မလေပ် ပလေဝ်ထောအ်၊ ဒၞာဲမယှအ်ကၠေအ်တအ်နွံ စဒှ်မာန်ရ၊၊ လိက်မဗဂပ်ဖျပ်တုဲချူ (စပ်ထိုး) ပရူတြေံမွဲမွဲ ဗဂပ်ဖျပ်တုဲ ချူစုတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ရ၊၊ (သန်းထွန်း၊ ၂၀၀၇၊ ၁၇၈-၁၈၀)၊၊

နကဵုလညာတ် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မ္ဂး ＂အဲ လ္ၚတ်ရံင် လိက်တၟအ်ဂှ်တုဲ အရာမဒှ် သၠေဟ်ပၟာမွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ဂှ် လိက်ခေတ်ကုံဗံင် (အေဒဳ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ) ဂမၠိုင်မ္ဂး မအက္ခရ် ဒှ်ဒၟံင် ခ္ဍမ်မ် ဗီုကဵု မအက္ခရ်ခေတ်လၟုဟ်ရ၊၊ လိက်တၟအ်သၟိင်မနုဟဝ်ဝွံ ဒှ်ဒၟံင် ပန်ကၠင် ဒၞာဲလ္ၚဵု ဒှ်ဒၟံင်ခ္ဍမ်မ် ဗီုကဵု လိက်ခေတ်ဗုကာံညံင်ညံင် ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ကဵုခေတ်အင်ဝ (အေဒဳ ၁၄) ရ၊၊ ဆဂး အက္ခရ် (ရ)ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ဗီုကဵု အက္ခရ် (၁၈) ဗွဝ်ကၠံ ခေတ်ကုံဗံင် ပေင်င်ကၠးကၠးရ၊၊ တုဲပၠန် မဝေါဟာရဗၟာ ကေုာံ လဒက်ပ္တန်ဝါကျ ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ဝွံ ဟွံတုပ် ကုလိက်ခေတ်ဗုကာံ၊ ဒှ်ဒၟံင် ဗီုလိက်ခေတ်ကုံဗင်ဖအိုတ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ လိက်တၟအ်ဏအ် ဒှ်လိက်တၟအ် လိက်တမ်လေဝ် ဟွံသေင်၊ လိက်မကလေင်ချူတၟိ လေဝ်ဟွံသေင်၊ ဒှ်လိက်တၟအ် မဗဂပ်ဖျပ်တုဲ မချူ အဲမိက်ဂွံဟီုရ၊၊ ဟိုတ်နူမသုင်စောဲလဝ် မအက္ခရ် ခေတ်ဗုကာံတုဲ မချူလဝ်ဂှ်ရ အဲမိက်ဂွံဟီု လိက်တၟအ်ဏအ် ပရေင်ယဵုလဂူတပ်တး ဟွံမွဲ၊ ဒှ်လိက်တၟအ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် သွက်သက်သဳ ဝင်ဍုင်ဗုကာံမွဲဟေင်ရ၊၊＂

စပ်ကဵု လဟီုဝင် မဂးဒၟံင် သၟိင်မနုဟဝ် ညးမိက်ဂွံကဵု ကောန်ဗွဲကြဴ စဴဗွဲဂတတအ် ဂွံတီ ဗီုညးမဒုင်စသိုင် ဘဝဂၠုဲ ပ္ဍဲဗုကာံတုဲ ညးကၠောန်လဝ် ဗီုကျာ်မဍန်ဂြက်ဒၟံင်ရ၊၊ စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ တၠပညာလိက်တၟအ် ကေုာံ ဝင် မကၠောန်ကမၠောန် မဆေင်ကဵုဝင် ကေုာံ လိက်တၟအ် ပ္ဍဲရုင်အလဵုအသဳ မကေင်မံင် ပ္ဍဲဗုကာံ နာဲဘရှင် ညးဟီု

＂ကျာ်မနုဟဝ်ဝွံ ဇၞော်တုဲ ဘုတ်ကျာ်ဂှ်ဍောတ်ရ၊၊ ကျာ်ဂှ် ဍန်ဂြက်ဒၟံင်ရ၊၊ ဒဒှ်ရ သၟိင်မနုဟဝ် မိက်ဂွံဗၟံက်ထ္ၜး ပရေင်ဒုင်စသိုင်ညး ပ္ဍဲဍုင်ဗုကာံတုဲ မကၠောန်လဝ်ဗီုဂှ်၊၊ ဗီုဏအ်လေဝ် မၞိဟ်တအ် ကံက်အဓိပ္ပါယ်ရ၊၊ ဆဂး ယဝ်ရ ပိုယ်ရံင် နကဵုမတ်သုတေသနမ္ဂး ကွတ်သြိုင်ခၞံ ခေတ်ကၠာတေအ် ဂွံသြိုင်တိုက် ဟွံမွဲကဵု ဒယိုင်လဒေါဝ် ဇၞော်နူဂှ် ဂွံဟွံမာန်တုဲ မသြိုင်လဝ် ဍန်န်ဂြက်က် ဗီုဂှ်ရ၊၊ ညးဒက်ကျာ်ကၠာတုဲမှ ဗွဲကြဴ ဒက်စုတ်ဘာကျာ် မ္ရးဂှ်ရ၊၊＂

လိက်တၟအ် ကျာ်မနုဟဝ်ဝွံ မဒှ်လိက်နူတမ်မွဲ ဟွံသေင်၊ ဒှ်လိက် မချူလဝ် ပ္ဍဲအခိင်သၟိင်ဗၟာ ဘိုးတော်ဘုရား၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် အခိင်အကြာတအ်ဂှ်တုဲ ဒှ်လိက် မကၠောန်ပတောအ်လဝ် သက်သဳဝင်မွဲ ဟီုမာန်ရ၊၊ တုဲပၠန် ပရူမဆေင် ကုဖံခၞောင်ကၞိ (ဝါ) ဖံၚဴ သၟိင်မနုဟဝ်ဝွံ နကဵုလညာတ် သုတေသနဝင်မ္ဂး ဒှ်အရာ မဍာံစၟတ် ဟွံသေင်၊ ဒှ် ပေါမ်အာဂီုမွဲဟေင်ရ၊၊

နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ ၊ အနုရုတ်




#Article 68: ကျာ်မဟာဗောဓိ (613 words)


ကျာ်မဟာဗောဓိ () မဒှ် စေတဳဒၞာဲဒတန် အာဲကၟာဲဂၠးတိ UNESCO ဝွံ ဒှ်စေတဳတြေံမွဲကီုလေဝ် မဂၠိုၚ်ကဵုအလန် ကလေၚ်သြိုၚ်ပလေဝ်ကၠုၚ်၊ မဒှ်ဒၞာဲ ကျာ်တြဲဂေါတမ မကလိဂွံဓရ် မၞုံပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂါယာ၊၊ ဗုဒ္ဓဂါယာဂှ် နွံ ပ္ဍဲခရိုၚ်ဂါယာ၊ နူဍုၚ်ဇၞော် ပတၞ ၉၆ ကဳလဝ်မဳတာ (၆၀ တိုၚ်) တွဵုရးဗိဟာရ် ဍုၚ်အိန္ဒိယ၊၊

ပ္ဍဲ အရှာံကျာ်မဟာဗောဓိ ဝွံ နွံကဵု တၞံဇြဲဗောဓိ မဒှ်ဒလာၚ် ဒၞာဲကျာ်တြဲဂေါတမ မကလိဂွံဓရ် အာစိုပ်ဒဒှ်ကျာ်တုဲ မဒှ်ဒၞာဲ ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် မအာဗဵုလ္ၚောဝ် နူမလောန်ကၠုၚ်သၞာံ ၜါလ္ၚီသၞာံပြၚ်ပြၚ်တေအ်ရ၊၊ တမ်ဝါဒိ မသြိုၚ်ခၞံလဝ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အခိၚ် သၟိၚ်အသောကဓမ္မရာဇ (စုတိ ၜိုတ်ဘဳသဳ၂၃၂)၊၊ အရာမဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲမတ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာမသြိုၚ်ပလေဝ်လဝ် နကဵုအခိၚ်ၜိုတ် အေဒဳ (၇) ဗွဝ်ကၠံ ပြဟ်နူဂှ်ညိလေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ စနူ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် အရာမကလေၚ်ပလေဝ် ဗွဲမဇၞော် ကတဵုဒှ်လဝ်ရ၊၊ ဗီုရုပ်စေတဳ မဂွံဆဵုဒၟံၚ်လၟုဟ်ဂှ် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုဗီုနူတမ်တေအ်တုဲ ကိတ်ညဳ ကုဗီုနူအကြာ အေဒဳ ၂ - ၃ ဗွဝ်ကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊

ကပေါတ်တြေံတြဟ် နူကဵုကျာ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒးအာဂိုၚ်စွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး မၞုံဗဒါဲကျာ်ဝွံရ၊၊ ဗွဲတၟေၚ် ကၟာၚ်/ဒပ်တၟအ် မစဵုဗိုၚ်လဝ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကေတ်ဏာတုဲ စၞးဂှ် ထပ်စုတ်လဝ်တၟိရ၊၊ ကျာ်စေတဳဇၞော်ဂှ် ဒက်လဝ် နကဵုဍိုတ်တုဲ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် နကဵုအၚ်္ဂဒဵု၊ ကပေါတ်သြိုၚ်ခၞံတအ်ဏအ်ဂှ် ဟွံကြံၚ်မ္ၚုဟ် ခိုၚ်ၜိုတ်တၟအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရာနူတမ်တေအ်ဂှ် ဂွံသှ်ေၜက် အောန်တုဲ မဒှ်အရာ မကလေၚ်ပလေဝ်စုတ်လဝ်တၟိဂှ် ဂၠိုၚ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် နွံကဵုကျာ်စေတဳဇၞော်ဇၞော်ၜါတၞုၚ်ရ၊၊ ကျာ်စေတဳရှဳခရ မဒှ်ကျာ်စေတဳဟိန္ဒူ မၞုံသမၠုၚ် ၅၅ မဳတာ (၁၈၀ ပေ) ကျာ်ဟိန္ဒူဝွံ ဗီုပြၚ် ကျာ်စေတဳဗုဒ္ဓဘာသာ ပါလုပ်ဒၟံၚ်ရ၊၊

အတိုၚ်ဗုဒ္ဓဝၚ်မ္ဂး ကောန်သၟိၚ်သိဒ္ဓတ္တ ပ္ဍဲအခိၚ်ၜိုတ် ဘဳသဳ ၅၈၉ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒဒိုက်လောကတုဲ တၞဟ်နမိက်ဂွံဗၠးၜး နူဒဒိုက်သံသာတုဲ တိတ်အာဂၠာဲဓဝ် စိုပ်အာ စိုပ်အာ ဂြိုပ်ဥရုဝေလ ဇိုၚ်ကြုၚ်နေရဉ္ဇရာ ပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဇြဲသုံတုဲ ဇၞော်ပၟဝ်ဓရ်ရ၊၊ တၞံဇြဲဂှ် ညးကော်စ တၞံဇြဲဗောဓိ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲမရနုက်ကဵုပိဂှ် ဗောဓိသတ် အာစိုပ်ဒဒှ်ကျာ် ကလိဂွံသွဟ် မဂၠာဲဒၟံၚ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် သၟိၚ်ဇၞော်အသောက ဒက်ကျာ်စေတဳမဟာဗောဓိ ပ္ဍဲသၞာံၜိုတ် ဘဳသဳ ၂၆၀၊၊

ကြဴနူမတဵုဒှ်ကျာ်တုဲ ကျာ်တြဲ ပဒတဴ ဒၞာဲဇမၞးထပှ်ဒၞာဲ (သတ္တဌာန) တုဲ ဂြၚ်ဗစာဓရ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲဒၞာဲ မဟာဗောဓိဂှ် နွံကဵု ကျာ်စေတဳ မစၟတ်သမ္တီဒၞာဲညးမပဒတဴလဝ် ထပှ်ဒၞာဲရ၊၊

တၞံဇြဲဗောဓိ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂါယာဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ၐြီမဟာဗောဓိ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ်သၟိၚ်အသောကဂှ် ဇၟာပ်မစိုပ် ဂိတုကထိုန်ပေၚ် မ္ဂး ညးကၠောန်ကၠုၚ်လဝ် သဘၚ်ပူဇဴ တၞံဇြဲဗောဓိဝွံရ၊၊ ဂၞကျာ်သၟိၚ်အသောက တိဿရက္ခါ ဒှ်ဣစ္ဆာ ကုတၞံဇြဲဂှ်တုဲ ကြဴနူညး ကတဵုဒှ် ဂၞကျာ်တုဲပိသၞာံ (သၟိၚ်အသောက ဒှ်သၟိၚ်ဂွံ ၁၉ သၞာံ) ဂှ် ဂၞကျာ်ဂှ် နကဵုမစတ်စုတ်ဇလဂှ် ညးဂစိုတ်ထောအ် တၞံဇြဲဂှ်ရ၊၊ ဆဂး တၞံဇြဲဂှ် ကတဵုတိုန်တၟိပၠန်ရ၊၊ တၞဟ်နဂွံမၚ်မဲ တၞံဇြဲဗောဓိဂှ်တုဲ ညးကဵုသြိုၚ်လဝ် ဘာလကျာ်မွဲ ညးမကော်စ ဗောဓိမဏ္ဍဝိဟာရ၊၊ ပ္ဍဲဘာဂှ် ခမဳသၚ် ပဒတဴဒၟံၚ် ပိလက်၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာဂှ် ဒှ်မဟာထေရ် စိတ္တဂုတ္တ၊၊

တၞံဇြဲဂှ် ဒးဒုၚ်ကုတ်ထပိုတ် ကုသၟိၚ် ပုၐမိတြ ၐုန္ဂ (Pushamitra Shunga) ပ္ဍဲ ဘဳသဳ ၂ ဗွဝ်ကၠံဂှ်မွဲဝါ၊ ကုသၟိၚ် ၐဂန္က (Shashanka) ပ္ဍဲသၞာံ အေဒဳ ၆၀၀ ဂှ်မွဲဝါရ၊၊ ပ္ဍဲအေဒဳ ၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ခမဳကြုက် Xuanzang မအာတရဴတုဲ ချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပရူတၞံဇြဲဂှ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊

ဇၟာပ်ပ်အခိၚ် တၞံဆုဂှ် မဒးဒုၚ်ကုတ်ထပိုတ်မ္ဂး တၞံဆုတၟိမွဲ တဵုစုတ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ပၠန်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၆၂ အစာသုတေသနဝၚ် ဗြိတိန် Alexander Cunningham ပ္ဍဲလိက်သုတေသနဝၚ် ဍုၚ်အိန္ဒိယ (Archaeological Survey of India) အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊

ပွမရှ်ေသှ်ေပူဇဴ တၞံဇြဲဗောဓိဂှ် နွံဒၟံၚ်ဖိုဟ်ရ၊၊ ဆဂး တၞံဆုဂှ် အယုက်ဗျုတုဲ ဂြုဲစှ်ေဒၟံၚ် ဗွဲမလောန်၊ မၞုံကဵု တမ်ၝောအ်ဇၞော်မွဲ မၞုံကဵုကၞာၚ်ပိဗၠာၚ်၊ ကၞာၚ်လပါ်ပလိုတ်ဂှ် သ္ၚေက်ဍာပ်ဍဴတုဲ ကၞာၚ်တၞဟ်တအ်ဂှ် သၞေက်ဟွံတုဲ အိုဟ်ဒၟံၚ်ရ၊၊ ကၞာၚ်သ္ၚေက်ဂှ် ဒှ်ကၞာၚ် မတိုန်ကၠုၚ် နူတၞံဍောတ်ဂှ်ဒှ်မာန်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲတမ်ဂှ် တၞံၜါပိတၞံ မဗိုၚ်ဗန်တုဲ ဒှ်ဒၟံၚ် မွဲတၞံရ၊၊ တၞံဆုဂှ် ကလေၚ်တဵုစုတ်ဒၟံၚ်တၟိ မဂၠိုၚ်ကဵုအလန်၊ တၞံဆုလၟုဟ်ဂှ် နွံဒၟံၚ် လတူကၟာၚ် သမၠုၚ် ၃၀ ပေ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၁ ဒံက်တာ (Dr. Buchannan (Hamilton)) ချူလဝ် ဒၞာဲဆုဝွံ သၞာံဟွံလအ် နူ ၁၀၀ သၞာံရ၊၊ 

တၞံဇြဲဂှ် ဆက်အိုဟ်အာတုဲ တၞံဆုၜိုတ်မၞုံဂှ် ဒးဒုၚ်ပလီု နကဵုလဗိုတ်ကျာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၆၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၁ ဂှ် အစာဝၚ် Cunningham ကလေၚ်တဵုစုတ် တၞံဇြဲဗောဓိတၟိ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ပၠန်ရ၊၊

သဘၚ်ဇြဲဂှ် မကော်စ Bodhi Day ဂှ် ပ္ဍဲမဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ တအ် မကၠောန်စဂၠိုၚ် ပ္ဍဲကဵုဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၈) မံက်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး ရံၚ်ကဵုတ္ၚဲ ကျာ်တြဲ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ကေုာံ ပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂိတုပသာ်ပေၚ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ညးတအ် အာဗလိုပ်ဇြဲ မကော်ဂး  သဘၚ်ဗလိုပ်ဇြဲ ရ၊၊

{၁} - - - - - - (ပ္ဍယ်ဍုၚ်မွယ်) [မဟိမု](ဇယရ၊၊) [သၟိၚ်မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ](မွယ်) - - - - - {၂} - - -  - - (ဝေါအ်) - - - - {၃} - - - - (သာသနာ)[ကျက်တြယ်ပန်ဟေၚ်၊၊] - - - - {၃} - - - - (တုယ်၊၊ ၊၊ သၟိၚ်မွယ်) [ပူဇဴတဴမဟာဗော](ဓိ) - - - - ၊၊[အာ] - - - {၄} - - - - - (မသ္ပလိုမ်ဟေၚ်ဂး အိုတ်တုယ်၊၊ မပတဴဒတဴဗိုန်) [ပၞာန် မ](ဂ္လိုၚ်) - - - [တ္လု](ၚ်ရ၊၊) ခါမတ္လုၚ်(စိုပ် ညန်မဟာဗောဓိ၊၊ အိုတ်) {၅} - - - - (ဂဟ် ဍေဟ်တော)[အ်] - - - - (ဂဟ်လေရ် သြောဟ်က္လေအ်၊၊) ဇြယ်မဟာဗောဓိ ေ {၆} - - - - - [ကုဍေဟ်၊၊ ယောအ်တိလယြ ထာန်ဝေါအ်လေရ် ထာန်မပြယ်ဟေၚ် ဂးတု]{၇}(ယ်) - - - - (တ္လုၚ်တဴ အဆက်ဆက်ဟေၚ်၊၊ ခါဂဟ်) - - - - လိုမ် - - - သၟိၚ်(တဂဟ်ရ၊၊ ၊၊) [ပ္ဍယ်ထာန်ဂဟ်] - - - [မဟာဗောဓိ] - - - - {၈} - - - - [ညးတိုဝ်လရ်] - - - - (ဂဟ်) [သၟိၚ်ဓေလီ](ဂဟ်တိုဝ်) - - - [ဇြယ်ဗောဓိဇၞော]{၉}(က်) - - - - (မွောယ်) - - - - [ကြဴ သ္ကိုဝ်ကုတ်ဗော]{၁၀}[ဓိဇၞောက်] - - - [တုယ်] - - - (ကိုဝ်ကုတ်တဂဟ်ရ၊၊ [ခါဂဟ် ဒေဝတဴ]သမၟာဒိဋ္ဌိတောအ်တုယ် မတဴပ္ဍယ်ထာန်ဂဟ် က္ဆပ်ရ၊၊ [ပ္ဍယ်ဍေဟ်](တ){၁၁}(အ်) -  - - (ကြဴ)[ဍေဟ်သ္ကုတ်ပလိုမ်](ဗောဓိဇၞောက်)[ဝေါအ်ဟေၚ်](သောအ် ဂးတုယ် ဒေဝတဴ){၁၂}တောအ် [ကနံကိုဝ်] - - - - - - (ဂဟ်၊၊) [ဍေဟ် - - တုယ်ဟေၚ် အတိုၚ်](ဂဟ်မ)[ဍွောတ်](ဂဟ်ကိုဝ်ဒဟ်ပ္လန်ဒၞာယ်ဂဟ်တုန်၊၊ ရဴဂဟ်) {၁၃}[မဂ္လိုၚ်](ကိုဝ်) - - - - [ဟေၚ်ခါ မၜတ်တိုန်ဂဟ်] - - - - (ဗောဓိတုယ်)၊၊ (ဍေဟ်မဒတ်)[ရ၊၊ ၜိုန်ပိုယ်](ဗိုက်)[တဴ ဍေဟ်ကိုမ်]- {၁၄}(ဍေ)[ဟ် မဂေါအ်])(တိုန်) - - - - (မ)[ညာတ် ထာန်မတၜး](လဝ်ညိ သိုမ်)[ရိုဟ်ဍေံဟေၚ်၊၊ ခါရကိုဝ်ခါယ်](က္လေအ် ဖ)[အိုတ်တုယ်ဟေၚ်](စံၚ်)[ပြမ]{၁၅}တ် သြောဟ်ကြ(ကတ်)ဂဟ်၊၊ [ဍေဟ်ကိုဝ်] - - - - - (ခါဂဟ် ပြမတ်တဴဟောမ်ညိ)[တုယ်၊၊ အကြာလငဟ်ဟေၚ် ဇြယ်ဗောဓိ](က္လုတ်တိုန်အိုဝ်၊၊ ခါဂဟ်သၟိၚ် {၁၆}ဓေလီ(ညာတ်ကေတ်တုယ်၊၊ ဗောဓိ)ဍွောတ်ဝေါအ်လေရ်  - - - - (မဝး မကုတ် ရဝးတုယ်)၊၊ [ဍေဟ်] - - - - - (ဒေဝတဴ သမ္မာဒိဋ္ဌိ){၁၇}ဂမ္လိုၚ် ပရုပ်ဟော - - (ယ်တုယ်)၊၊[တ္လုၚ်] - - - - ဗိုဝ်ပၞာန်ဍေ(ဟ်) - - - - (ရ)[၊၊ သၟိၚ်ဓေလီဂဟ်တုန်လေရ်၊၊ ယယ်]{၁၈}[မဇၞောက်မွောယ် က္တိုဝ်ဒဟ်](အိုတ်)[ဇနောက်](ကု) - - - - (မဍေဟ်)တိုန်တုယ် (၊၊တ္လာဍေဟ်) - - - - (ဟေၚ် ချိုတ်ဂးလငဟ်)[၊၊ ဇြယ်ဗောဓိ]{၁၉}[ဍွောတ်တိုန်] - (ဂဟ်) [ၜိုန်ညးကုတ်] - - - (လေရ်) [အကြာလငပြမတ်ဟေၚ် ဗောဓိက္လုတ်တိုန်ဒဟ်အိုဝ်ဒစိ၊၊] (အၚ်္ဂရ)[ဗောဓိ](မ)[ဂးစရောၚ်၊၊ ၊၊]




#Article 69: လဒေါဝ်သာသာနာ ၂၅၀၀၊ကျာ် (160 words)


သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဝၚ်ကျာ်လဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ (ဗွဲခမၞောန်)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

သာသနာ ၂၅၉၉၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၇) စွေက်၊ တ္ၚဲစန် သ္ပကောံဓရီု ဒစးဝေၚ်ဒုၚ်တၠုၚ် သၞာံဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ ပ္ဍဲခလာတ်ဝါ မိုၚ်ဒါ ဍုၚ်မတ်မလီုရောၚ်။ 

ကာလစိုပ်ကၠုၚ် ၁၃၁၈ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ်ပေၚ်၊ ဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၀၀ တေံမ္ဂး တၞအ်နဂွံသ္ပစၟတ်သမ္တီ စိုပ်ဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ တုဲ ဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳ ကေုာံ တၟအ်တိုၚ်ထေက်ရောၚ် ရဴသာ်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ကွာန်ဝက်ဒါ ဘာထဝ် ပ္တိုန်ဂလာန်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဍုၚ်ကျာ်မြဟ် ဘာကျာ်ကီု၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတိ ကွာန်တၟအ်ကၞေၚ် ဘာတိုက်ကီု ထံက်ပခိုၚ်ဂလာန်ဂှ်တုဲ သၚ်ဂမၠိုၚ်တုပ်စိုတ် ဒုၚ်သာဓုကာပိဝါတုဲ ကိစ္စသွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတီဂှ် နွံသ္ဇိုၚ်ဝန်ကမ္မတဳ ဂကောံသၚ်မန်ဂဥုပ်ဗောန်မန် မဟာသံဃသာမဂ္ဂဳတံ ဗွဲမဒးရးသန်ရ။  

သ္ပသ္ဘၚ်ကောံဓရီုတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်ပယာံသဝ်တ္ၚဲဂှ် အလဵုဇကုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ မဒှ်ဥက္ကဌဘဒ္ဒန္တ သဳလတေဇ မဟာထေရ်ကွာန်ပ္ၚ ဘာပလိုက် သ္ပသ္ကိုပ်သ္ကတုဲ ကေုာံ ဂကောံသၚ်ဂမၠိုၚ် တိုန်ဗက်ဂၠဲါဒၞဲါသွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳရ၊ ဆဵုညာတ်ကေတ် ဒၞဲါသ္ကဲစးဒဵု သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳတုဲ ဒၞဲါဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳလၟုဟ်) ခိုဟ်ဒးရးသန်ရ၊ ရဴဝွံဖျေံသန္နိဌာန်တုဲ ပ္ဍဲဒၞဲါဂှ်ညးကဵုတဵုခုန်ပတဴလဝ်အလာံသာသနာမွဲတၞုၚ်ရ။   

ဂတးယးသၞာံဂှ် မွဲလှေ်ပၠန် ကောံဓရီု ဟီုဂးဖန်ဖက် သွက်ဂွံၚးတးခဲါပၠာ်ၜံက်ဇျာ်ဂအာၚ်ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲသ္ကဴစးဒဵုဂှ်ရ။ သွက်ဂွံၚးတးခဲါပၠာ်ၜံက်ဇျာ်ဂှ် ဂကောံဂိုဏ် ပဝါဏာညးကဵုညး ကေတ်တာလျိုၚ်တုဲ သီုကဵုဒါယကာတအ်ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော် ညဳညဳသာသာ ဂြုဂြုဂြီုဂြီု မိပ်မိပ်ဇြိပ်ဇြိပ် သီုကဵုမတက်ဖမ် မံက်ဆာၚ် ဖမ်ခဍေဝ်ပေဝ်ဂြဝ် ဗြုတမ္ညဝ်ကၠုၚ် နူကဵုပွိုၚ်ဍုၚ်ကွာန်ရးနိဂီု တၞအ်တၞအ် ဂၠေဲါဇက်တိုန်ကၠုၚ် ၚးတးၜံက်ဇျာ်ခဲါပၠာ် သ္ပကၠေံပိအဆံၚ်အိုတ်ရ။       

စိုပ်အခိၚ်ကာလအတိုၚ်မသၟောဲကြန်လဝ် (မဆိၚ်ဖါတ်လဝ်) သက္ကရာဇ် ၁၃၁၈ သၞာံ၊ ဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၀၀-သၞာံ ဂိတုပသာ် (၁၄) မံက် (၁၉၅၆ ဂိတုမေ ၂၃)ဂှ် ဂကောံသၚ်ဂဥုပ်ဗော်မန် မဟာသံဃသာမဂ္ဂဳ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ်ကီု သီုကဵုနွံပိုန်တၠဘာတအ်ညးဂမၠိုၚ် ကောံကၠုၚ်ပ္ဍဲကၞာထးလ္တူသ္ကဲစးဒဵုဗလး သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳရ။       

တ္ၚဲယးဂတ ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳပေၚ်ပသာ် ပယာံဖလာၚ်ယး ပ္ဍဲအခိၚ်အရှိန်မတိုန်ဂှ် ပုဗ္ဗကိစ္စမ္ဒးသပ မပ္တံကဵုပွမမဗဝ်သၟုတ်ဗလိဗဇဴဒေဝတဴတအ်ဂှ် သ္ပကၠေအ်အိုတ်တုဲ ပ္ဍဲလအိတ်ဂှ် အ္စာတၠတအ်ကီု သီုကဵုဂကောံသၚ်ဂမၠိုၚ် ပွဳပွိုၚ်ဗိုၚ်လဝ် ဂအာၚ်ဒၞဲါမဒက်ပ္တန်ကျာ်စေတဳဂှ်တုဲ သီုကဵုမဗှ်ကမ္မဝါစ် ကပ္ပိယဘူမိ ဖ္ဍောတ်သှ်ဇျာဲမပ္တံကဵု ပရိုတ်မ္ၚဵုဂအာၚ်ဂှ်အိုတ်ရ။ တုဲဂှ် အ္စာတၠတအ်ကီု သီုကဵုဂကောံသၚ်ဂမၠိုၚ် ဌာပနာသၠိုၚ်လဝ်ဓာတ် သၟဝ်ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲကမၠိုၚ်ကၟာ နပွမသ္ပပူဇဴလဝ် ဝတ္ထုတၞအ်တၞအ်သာ် မပ္တံကဵုကျာ်ပဋိမာရုပ် ဓာတ်ကျာ် မၞိက်ဗိုတ်ဗၠဲထဝ်သြန်သၠုဲသၠာ်တုဲ ထၜုတ်ဒက်ပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ်အိုတ်ရ။        

ပွမဒက်စွံပ္တန်လဝ်ကျာ်စေတဳဒေါဝ်သာသနာဝွံ သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ် ၁၃၁၈ သၞာံတုဲ စဵုကဵုသၞာံဒက်ကျာအာစိုပ်ဒတုဲဂှ် လအ်အာဗၞတ် (၃) သၞာံ၊ ပိအခါမဒှ်ရ။ ပွသၠိုၚ်စွံပတန်လဝ်ဓာတ်လေဝ် ဗၞတ်ပိဝါကီုမဒှ်ရ။         




#Article 70: ကျာ်သိယဵု (711 words)


ကျာ်သိယဵု (ဝါ) ကျာ်ဣသိယဵု (, (မြန်မာ: ဆံတော်ရှင်ကျိုက်ထီးရိုးစေတီတော်မြတ်) ဝွံ ဒှ်ကျာ်မၞိဟ်မတီဂၠိုင်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲ ညးလ္ၚောဝ်ကျာ်တအ် မကၠုင်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ ကျာ်စေတဳသွတ် မနွံသမၠုင်() ဂှ် ဒက်လဝ် လတူတၟအ်ကလောအ်တုဲ တၟအ်ကလောအ်ဂှ် ညးကြောပ်လဝ် နကဵုထဝ်ခတှ်ေရ။ 

အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ကျာ်သိယဵုဝွံ ညးသၠိုင်စုတ်လဝ် ဓါတ်သော်ကျာ်တြဲ။ တၟအ်ခဍုန်ဒၟံင်ဂှ် ဒစဵုဒစး ဒြဟတ်ဇရောတ်တုဲ ဟွံဒတုံစှ်ေ ခက်ယဵုဒၟံင်လတူတၟအ်ဇမၞော်မွဲရ။ တၟအ် မဒက်လဝ်ကျာ်စေတဳဂှ် နွံလတူ ဒဵုကျာ်သိယဵုရ။ ပ္ဍဲကဵုဝင်ကျာ်ဂှ် ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် သၟိင်အိန် ဂၠာဲကေတ်နင် တၟအ် မတုပ်ကဵု က္ဍိုပ်ရသိတုဲ ကၠုင်ဖ္ဍုန်စုတ်လဝ်တုဲ နကဵုဣဓိအနုဘဴကျာ်ဂှ် ပကဵု ညံင်တၟအ်ဂှ် ဟွံဂွံဒတုံစှ်ေဗင်ရ။ ကျာ်သိယဵုဝွံ ပၞောဝ်ကဵု ကျာ်ပ္ဍဲကဵု ရးနိဂီုပံင်ကောံဗၟာမ္ဂး ဒှ်ကျာ်မၞိဟ်မကၠုင်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုင်အိုတ် မရနုက်ကဵုပိ ကြဴနူ ကျာ်လ္ဂုင် ကဵု ကျာ်မဟာမျာတ်မုနိ။

ပ္ဍဲဒၞာဲတၟအ်ကလောအ်ဇၞော် မခ္ဍုန်ဒၟံင်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် မၞိဟ်ဗြဴ ညးဟွံကဵုတိုန်၊ ညံင်မၞိဟ်ဗြဴ ဟွံဂွံတိုန်စိုပ်ဂှ် ပၟင်ပၟဲတအ် မင်စဵုဒၞာဒၟံင်ရ။ မၞိဟ်ဗြဴတအ်ဂှ် ဂွံအာဗဵုလ္ၚောဝ် ဒၞာဲမ္ၚး လပါ်သၟဝ် ဒၞာဲမသြိုင်ကၠောန်လဝ်ဂှ်ရ။

ယၟုကျာ်ဝွံ ဒှ်ယၟုဘာသာမန် ယဵု ဂှ် မလ္ဇံက်လဝ် လတူမွဲမွဲ၊ သိ ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ပတှ်ေကေတ် ကၠုင်နူ ဣသိ၊ ရံင်ကဵု ဗီုပြင်တၟအ် မတုပ် ကုက္ဍိုပ်ရသိတုဲ ကဵုလဝ်ယၟုကျာ်သိယဵု (ဝါ) ကျာ်ဣသိယဵု ရ။ 

နကဵု နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ညးညာတ်ကေတ် စပ်ကဵု ယၟုဍုင်ကွာန်၊ ယၟုမန်တြေံတအ်တုဲ တေသြရဳ ညးကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပိသာ်၊ ပၞောဝ်ကဵုပိသာ်ဂှ် ယၟုဒေသကွာန်မန်လ္ၚဵုဂှ် ပ္ဍဲကဵုမန်ဂှ် ဆက်ပြံင်လှာဲအာဒၟံင်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵုဗၟာဂှ် ဆက်ထိင်လဝ် အတိုင်တြေံနွံရ။ ဥပမာ ယၟု ဍုင်လ္ဂုင်၊ ပ္ဍဲကဵုဗၟာဂှ် (ဗွဲတၟေင်ယၟုကျာ်လ္ဂုင်) ဂှ် ရွှေတိဂုံ/ကျိုက်တိဂုံ မြဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ဗွဲစၟတ် ကျိုက်တိဂုံ ဝွံ ကၠုင်နူအရေဝ်မန် ကျာ်တိဂုင်။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ဍုင်မတ်မလီုဂှ် ဗီုဗၟာ မော်လမြိုင် ဂှ် ပ္ဍဲလိက်တြေံ ပိုယ်ဂွံဆဵုကေတ် မုဟ်လမၠီု ရ။ ဟိုတ်ဂွံဒှ် ဗီုဏအ်ဂှ် မန် ကဵု ဗၟာ စုက်လုက်ကၠုင် ရေင်သကအ် နူကဵု မန်ခေတ်တြေံတေအ်ရတုဲ ယၟုဒေသမန်တအ်ဂှ် နူကဵု ခေတ်တြေံတေအ်ဂှ် ဗၟာတအ် ဗီုညးပ္တိတ်ရမ္သာင်ဂွံဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်တုဲ ကော်ဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်နူဒှ် ယၟုညးတအ် ဟွံသေင်တုဲ ပ္ဍဲညးတအ် ဟွံပြံင်လှာဲ၊ တုဲပၠန် နူကဵု လိက်မန်ခေတ်တြေံ၊ (ဍုင်သဓီု) စိုပ်အာ သၟဝ်တဲဗၟာတုဲ အရေဝ်မန်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး လ္ၚုသုန်ဂြာံအာ၊ လဆောဝ်မ္ဂး ကလေင်ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ပၠန်၊ လိက်ဗၟာဂှ် နူကဵု ညးတအ် သီဂွံဍုင်ဗုကာံ နူတဲမန်တုဲ လိက်ညးတအ် ဟွံဒးဘဲ ဆက်ထိင်အာဒၟံင် အတိုင်ဂှ်တုဲ ယၟုတအ်ဂှ်လေဝ် တန်ကြန် သှ်ေၜက် အတိုင်ဗီုတြေံဂၠိုင်ကီုရ။ ညးထံက်ရံင်ကဵု တင်ဂၞင်ဏအ်တုဲ ယၟု ကျာ်သိယဵု ဂှ် ဗၟာတအ် ကော် ကျိုက်ထီးရိုး၊ ကျိုက် ဂှ် ကျာ်၊ ထီး ဂှ် နကဵုလညာတ်ညး ကၠုင်နူ အရေဝ်မန် တဳ/တိ မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၟအ်။ ရိုး ဂှ် ဒှ်အရေဝ်မန် ယဵု။ တုဲပၠန် ယၟုကျာ်ဗီုမန်ဂှ် ကျာ်ဣသိယဵု ဏအ်ဂှ်လေဝ်၊ ဣသိ ဏအ်ဂှ် ထေက်ကဵု ဒးဗ္စာရဏာညိရ။ ယဵု ဂှ် ဒှ်မကြိယာတုဲ နကဵုအခိုက်လိက်မန် ပ္ဍဲအရပ်အရာ (နာမ်)မွဲမွဲမ္ဂး ဒးစကာမနာမ်ဟေင်ရ။ သရောပ်ဖအိုတ်တုဲ အရာမဒှ်မာန်အိုတ် ညးစှ်ေစိုတ် ယၟုကျာ်ဣသိယဵု ဝွံ နူတမၠာတေအ် ကျာ်တိဣဝဵု၊ ယၟုဏအ်ဂှ် မၞိဟ်ဗွဲကြဴတအ် ဟွံကၠိိုဟ် အဓိပ္ပါယ်တုဲ တိဣ ဂှ် သၠုင်ထောအ် ဣသိ။ တုဲ ယၟုကျာ်ဂှ် ဒှ်အာ ကျာ်ဣသိယဵု။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် နူတမၠာတေအ်ဂှ် ကျာ်တဳယဵု ဗီုမန်ဂှ် ဗွဲကြဴဒှ်အာ ကျာ်သိယဵု။ အဓိပ္ပါယ် ယၟုကျာ်ဝွံဂှ် ကျာ်တၟအ်မခ္ဍုန်လ္ဇံက်လဝ်။

အတိုင်မချူလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဝင်ကျာ်မ္ဂး အခိင်ကာလကျာ်တြဲ မဂ္ၚေင်ဒေသစာရိဂှ် ရသိတိဿ ကလိဂွံဓါတ်သော်ကျာ်တုဲ ညးစွံလဝ် လတူက္ဍိုပ်ညးရ။ ဓါတ်သော်ဂှ် ရသိတိဿ ကဵုသၟိင်ဨကရာဇ်တုဲ ကဵုပ္တန်စွံလဝ် ပ္ဍဲတၟအ် မတုပ် ကုက္ဍိုပ်ရသိ။ ဨကရာဇ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ကောန်ဝိဇ္ဇာဓိုရ် ကေုာံ နာ်မွဲတုဲ ဒှ်ညးမနွံဣဓိအနုဘဴမွဲတၠကီုရ။ နကဵုအရီုအဗင် သၟိင်အိန်ဂှ် အာဂၠာဲနင် တၟအ် နူၜဳမှာသၟိဒ် မတုပ် ကုက္ဍိုပ်ရသိတုဲ ကၠုင်လ္ဇံက်လဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်တုဲ ပတန်လဝ်ကျာ်ရ။ နူကဵု ကျာ်က္ၜင် ဂွံစိုပ် ကျာ်သိယဵုဂှ် နွံ ၜိုတ် ။

ဓဝ်ပတှ်ေ မၞိဟ်တအ် နွံမွဲပၠန်ဂှ် မၞိဟ်မွဲ နူကဵုသၞေဟ်ကပေါဝ် ယဝ်ရဂွံကွာ်တိုန် ဗဵုလ္ၚောဝ်ကျာ် ပိအလန် အပ္ဍဲပွိုင်မွဲသၞာံမ္ဂး ပရေင်ထတ်ယုက်ခိုဟ်၊ ယဲဘဲလာဲလေင်ရ။

ကျာ်သိယဵုဝွံ နွံ ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ထဝ် တွဵုရးဍုင်မန်။ ဒၞာဲကျာ်သိယဵု မနွံဂှ် နွံသမၠုင် လတူဗလးၜဳ၊ ပ္ဍဲကဵု ဒဵုကျာ်သိယဵု (သီုကဵု မကော်စ ဒဵုကျာ်ကေလာသ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓရောင်ဒဵုယောမဗမံက် (Eastern Yoma mountains)။ နူကဵု ဍုင်လ္ဂုင် နွံဇမ္ၚောဲ  တုဲ ၁၄၀ (၈၆ တိုင်) သၟဝ်ကျာ မတ်မလီု။  
ကွာန်ဂြိုပ်ကပေါဝ်ဂှ် နွံဇိုင်ဒဵုကျာ်သိယဵုတုဲ မဒှ်ကွာန်ကြပ်အိုတ် ကုကျာ်သိယဵု။ နူကဵု ကွာန်ဂြိုပ်ကပေါဝ်ဂှ် ဂၠံင်တိုက် နကဵုတွာ်ကီု သီုကဵု ကွဳစက်ဂှ် အာဇရေင်ကျာ်သိယဵုဂွံရ။ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ဂၠံင်ဂှ် နွံကဵု တၟအ်ကလောအ်ဇၞော်ဇၞော် ဗီုပြင်မကြပ်တုပ်ကု တၟအ်ကျာ်သိယဵုလေဝ် နွံကီုရ။ စိုပ်ကၞောတ်ဒဵု မကြပ်ကဵု ဒၞာဲကျာ်သိယဵု မနွံဂှ် စိုပ်ဒဵုဣသိ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဒးကွာ်တိုန်အာရ။ ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဂှ် မၞိဟ်မကၠုင်လ္ၚောဝ်ကျာ်တအ်ကီု သီုကဵု ညးမကၠုင်ဝေင်တအ် သ္ဒးပ္တိတ်ဒၞပ် ညးစဵုဒၞာလဝ် ဟွံကဵုလိုန်ဒၞပ်ရ။

နကဵုလညာတ် သိပ္ပံမ္ဂး တၟအ်ဂြနိတ်(granite)တအ်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ကတဵုဒှ်ကၠုင် မွဲကလောအ်ဇၞော်ဇၞော် မနွံကဵု ကတေင်ကရောင်ရ။ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူကဵု ရာသဳဥတု ဗီုကဵု ဍာ်တအ်တုဲ ဒၞာဲကတေင်ကရောင်တအ်ဂှ် ထကးပရေက်တုဲ ဒှ်ကၠုင် နကဵုကလောအ်ကလောအ် နကဵု ဗီုပြင် နာနာသာ်ရ။ နူကဵု သၞာံ ဗဳလဳယာန်ညိည မလောန်ကၠုင်တေအ်ဂှ် ခတှ်ေတေက်တောနိက် (tectonic plate) ဆုဲပြံင်တုဲ ခတှ်ေမွဲကုမွဲ ဓရိုဟ်ရေင်သကအ်တုဲ ကရောင်ဒဵုယောမဗမံက် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ တၟအ်ဂြနိတ်တအ်ဂှ် စိုပ်ကၠုင် ဒၞာဲဂှ်။ ညံင်ရဴဂကူတၟအ်ဂြနိတ် ကျာ်သိယဵုဂှ် ပ္ဍဲကဵုဒေသဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ စပ််ကဵု ဏေန်တကဲဒၟံင်တုဲ မုဟိုတ် ဟွံဒတုံစှ်ေရောဂှ် ဟိုတ်နူကဵု အသိင်ဒြဟတ်ဇရောတ် ကေုာံ လျိုင်တၟအ်ဗွဲလတူဂှ် သၟဟ်ဒၟံင်တုဲ တန်တဴထဍုန်ယဵုလဝ် ဒၞာဲဂှ် သီုဟွံဒတုံစှ်ေရ။

လတူတၟအ်ဇၞော်မွဲမ မဖျေဟ်လဝ်ထဝ်ဂှ် ဒက်လဝ် စေတဳသွတ်မွဲတၞုင်၊ တၟအ်ဂှ် မနွံသမၠုင်ၜိုတ် တုဲ ဗွိုက် နွံရ။ ကျာ်စေတဳ မဒက်လဝ် လတူတၟအ်ဂှ် နွံသမၠုင်ၜိုတ် ။ တၟအ်သၟဝ်ဂှ် ဒှ်တၟအ်မကတဵုဒှ်ကၠုင် နကဵုသဘာဝတုဲ တၟအ်မဍုန် (ဝါ) မယဵုလဝ်လတူဂှ်ကဵု တၟအ်သၟဝ်ဂှ် ဟွံဆက်ဒၟံင်ရေင်သကအ်ရ။ တုဲပၠန် တၟအ်မဍုန်ယဵုဒၟံင်လတူဂှ် နွံကဆေဝ်စှ်ေဒၟံင် လပါ်ဗင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။

ပ္ဍဲကဵု ဗဒါဲဗဒါဲ ကျာ်သိယဵုဂှ် ကျာ် ကေုာံ သ္ၚိဒေဝတဴလေဝ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုင်ဂၠင်ရ။

ကျာ်သိယဵုဂှ် ဒှ်ကျာ်ညးမကၠုင်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုင်တုဲ သီုဒှ်ဒၞာဲမၞိဟ်မကၠုင်ဝေင်ဂၠိုင်မွဲဒၞာဲရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဇိုင်တၟအ်မဒက်လဝ်ကျာ်ဂှ် ကၟာတ်စဵုလဝ် ဟွံကဵုအခေါင် ကုမၞိဟ်ဗြဴလုပ်ရ။ သဘင်ကျာ်ဂှ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဗပေင်ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (ဂိတုမာတ်) တုဲ ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် ညးကၠောန်သဘင်ပူဇဴဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴ။

ဣသိကောကဵုဒေံညးၜါ ဒၟံင်အာမွဲစွံတုဲ သီုကဵုသံယောဇိုန် ခက်ဗာန်ပ္ဍဲကောန်ဗၠာဲသူရိယကုမာဂှ် လွဳပရာဗစဖျူင် ဒုင်သဇိုင်တုပ်သၟဟ်ကဵု ကောန်အရင်ကီုရ။ ဣသိတိဿလေဝ် ဃောဒၟံင်မွဲစွံဂှ် ကသပ်မြဴသာ်ဝွံ ကတဵုဒှ်တိုန်ရ။ အဲဒၟံင်ပ္ဍဲဌာန်ဏအ်ဂှ် ကြပ်ညန်ကဵု ဍုင်ကွာန်သ္ၚိဌာန်မၞိဟ် ဟွံလုပ်လၟိဟ်ဌာန်လ္ၚုတုဲ ဒးမိင်ဒးညာတ်ဗရုရမျာင်ရုပ်ရဴမၞိဟ် ယှုက်ယှုဲထုဲနှဴကေုာံ အာရီုကာမဂုဏ်ဒှ်ဂွံရောင်။ ဌာန်ဗၠးၜးမၞိဟ် လုပ်လၟိဟ်လ္ၚုလ္ၚန် ဂွံၜေါန်ဒဴအာမ္ဂး ဒးရးခိုဟ်ဟာ ဟွံတီ၊ သွက်ဂွံဂၠိုက်ဂၠာဲစမ်ၜတ် ဌာန်ဇမ္ၚောဲ အဲဒးပတိတ်ဇြဟတ်ရောင် ဂးတုဲ၊ ကာလဂှ် လဴထ္ၜးစပရောပရာကဵုဒေံဂှ်ရ။ 

ဣသိဒေံဂှ်လေဝ် ဟွံဆေဝ်ဒဝ်တုဲ ဣသိဇၞော်ဂှ် တိတ်အာဂၠာဲဒၞဲါဌာန်လ္ၚုရ၊ အာဂဆဵုဒးဂြိုပ်ဇၞော်တန်ကဵုတန် ဒဵုဇၞော်ဗင်ဇြဟ်ထပ်ကဵုထပ် ကြုင်လဂေါဝ်စောဝ်မြံင် ဂေတ်ကၠောံသက်ပ္တောံဟွံမွဲတုဲ၊ တၟံဒဵုဂရော်ဂၠိုင်ဂၠင်တံဂှ်လေဝ် ဒှ်ဒၞဲါလ္ၚလ္ၚန် ဟွံညန်ကဵုမၞိဟ်ဂမၠိုင်ရ။ ဒၞဲါဌာန်ဏအ်ဂှ် မၞိဟ်ဂွံဂံင်ပဒတဴ သ္ၚိတ်သ္ၚိတ်ဇြဇြဟွံမွဲတုဲ ပူဂဵုရနုက်ဗပေင်ပါရမဳဂမၠိုင်ဟေင် ဒၟံင်မာန် ပဒတဴထေက်ကြိုက်ရ။ တၠရသိဂေတ်ဂေင် ဂၚေင်ဂၠိုက်ဂၠာဲစမ်ၜတ်ရံင်ဒၞဲါဝါ သ္ဂောံဆဵုညာတ်ကေတ်အကာဲအရာတၞဟ်ဟ်သာ်တုဲ ကာလဂှ်အတိုင်ကသပ်ပၟိက်စိုတ်ဒှ် ဂေတ်စိုပ်အာဒဵုလၟကဵု ဒဵုကျာ်ဣသိယဵုလၟုဟ်ဂှ်ရ။   

(ကၠာဟွံဂွံယၟု ဒဵုဣသိယဵုဏီဂှ် ဒဵုကုလပဗ္ဗတဂးယၟုရ)။ တၠရသိအာဆဵုညာတ်ဒး ဌာန်မသပ္ပါယ် ဒၞဲါဝါဍိုက်ပေင်ကဵုဌာန်လ္ၚု မပ္တံကြုင်လဂေါဝ် စောဝ်မြံင် ပလိုင်အိန်ကြုင်ဗ္တီထီုဂိုဟ် လိုဏ်ဥမင်၊ ဂိုဟ်ပါင်ခ္ဍာ် ဍာ်ဂရိုဟ် ဍာ်ဝင်လယိုတ်ဇြုင်ကေတ်ဒးရး သ္အးဇ္ၚးနူ မလိုက်ခြပ် ရပ်စပ်ဟွံအိုတ် ဒးကဵုစိုတ်ကီုရဂးတုဲ သွက်ဂွံပြံင်ကၠုင် ဒၞဲါဏအ်ဂှ် ဖျေံလဝ်စိုတ်ရ။ ဒၞဲါဒေသဝွံ ဒှ်ဒၞဲါမဍိုက်ပေင်ကဵုဌာန်မ္ၚဵု ဗဗွဲကဵုတၠရသိခၟဳ သာမဏီတံ ဂပ်ဝ်လဟိင်ကဵုစိုတ် ညးမဂၠာဲသ္ၚဳဓဝ် မၞုံကဵုအသဝ်ဂုဏ်ဂြိုပ်တၞဟ်ဟ်သာ် ဂီုကၠီုဍိုပ်ဍဴ ပဒတဴထေက်ရောင်ဖျေံစိုတ်သာ်ဏအ်တုဲ ကလေင်စဴကၠုင် ဒဵုကျာ်ဂြင်နာ် လဴပူမှ်စ ပရောပရာကဵုဒေံဇကုရ။    

ဒေံဂှ်လေဝ် ဟွံစဵုဒၞာနကဵုဒွါပါင်ကာယတုဲ မိပ်စိုတ်ဗွဲမလောန်ကီုရ။ တၠရသိတိဿဂှ် အတိုင်ကသပ်ဇကု မပြံင်ဒၞဲါဝဲါဂှ် အာလဴပတီမိအံက်အပါအံက် ပ္ဍဲဍုင်သုဝဏ္ဏဘုံမၞုံယၟု သုဘိန္နဂရဂှ်တုဲ မိမၜါလေဝ် သ္ဂောံဆဵုညာတ်ကေတ်ကောန်ဂၠုတၠရသိ သ္ပဝတ်ဖျေံက္ဍိုပ်အိုတ်ရ။ ပရောဒဒှ်အိုတ်သီုလဴပတီတုဲ ကလေင်စဴကၠုင်ဌာန်ဒၟံင်ဇကုဏံရ။ ဣသိတိဿလေဝ် ဟီုဗကန်ဖျန်ကဵုဒေံဇကုတုဲ၊ ကာလဂှ် ကော်ဂွံကောန်ဗၠာဲဇကုမွဲ သီုကဵုအပေါတ်ခၟဳဣသိဂှ်သီဂိုင် ယိုက်ကေတ်ဗွဲမ္ဒးရး တိတ်အာနူဒဵုကျာ်ဂြင်နာ် ကွာ်ယောန်ဂံင်ဂံင် ပြံင်ကၠောံအာပဒတဴ ပ္ဍဲဒဵုလၟတေံရောင်။     

ပ္ဍဲဒဵုကျာ်ဂြင်နာ်ဂှ် သှေ်ဒၟံင်ဣသိသဳဟမွဲဓဝ်ရ။ ဆ္ဂးဂှ်လဆောဝ်လဆောဝ် အာဗဵုလ္ၚောဝ်ကောဇကု ပ္ဍဲဒဵုလၟ၊ ဆၜိုတ်ဒၞဲါမသပ္ပါယ် ဂေတ်ဂဲါပၠေင်ကၠေံကဝိုင် လဆောဝ်လဆောဝ် ခဍိုင်ဂေတ်အာဒဵုကျာ်ဇြဲက္ၜင် အာစင်ခြင်သ္ၚဳရံင် ဒၞဲါတြေံ ဒၞဲါတၟိဗၞတ်စှ်လှေ်မွဲလှေ်တုဲ ဗွဲကြဴဏအ် ပဒတဴပ္ဍဲဒဵုကျာ်ဂြင်နာ်လၟိန်ရ။ ဓဝ်ဝိပဿနာကမ္မဌာန် ဒးကဵုဂၠံင်ဍာန်ကျာ်ဂှ်လေဝ် မၠာ်သ္ၚဳလွဳပရာပ္တိတ်ဇြဟတ်လၟိုန်ရ။ ဣသိဇၞော်တေံဂှ် ဟိုတ်နူဂဝိင်ဂဝဲါနွံဒၟံင် ပ္ဍဲကောန်ကပှ်စကီု ပ္ဍဲကဵုဂကူမည်ကီုတုဲ မိက်ဂွံပတန်ဍုင်ကဵု ကောန်ဇကုဂှ်ရ။ ဆၜိုတ်ဂွံအခိင်သၠးၜးဂှ် လၟေင်ဒ္ဂေတ်ဝတ် ထေက်ကြိုက်ကဵု ကောန်သၟိင်တံ ဒးပကတ်ကဵုကွတ်ပညာ ထ္ၜးဂၠံင်တြဴကဵုကောန်ဗၠာဲဂှ်ရ။     

တၠရသိမဒှ်စၞးမအံက်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဍိုဟ်ကေတ်စဳကၠးပ္ဍဲလောက ဝတ် ဓမ္မဝတ် ရာဇာဝတ်တုဲ ဆၜိုတ်ကွတ်ပညာအိုတ်သီုမကီုလွဳပရာ ပကတ်ကဵုဒဵုစိုပ်ကၞောတ်ရ။ ကောန်ဗၠာဲသူရိယ ကုမာလေဝ် အာစိုပ်အဝယ်ကတ်ကွတ်ပညာသၟဟ်ရထတုဲ ဗွဲမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ပ္ဍဲမအံက်ဂှ် ဒုင်ဂိုင်ကေတ်ကွတ်အလုံဖအိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူအသိင် ကုသိုလ်ကံကေင်ခၞံလဝ်နွံဂှ်ရ ခြာဟွံလအ်ကွတ်ပညာ သွက်ဂွံပကင်ရင်ဍုင်မပ္တံကွတ်စိင်၊ ချေံ၊ ကွတ်တ္ၚ၊ ကွတ်ပၞာန်တံဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲဗွဲမဒးရးရ။ အပါအံက်ကဵု ကောန်ဗၠာဲဂှ်လေဝ် ပဒတဴပ္ဍဲဒဵုလၟ ဒှ်ညံင်ပၟိက် စိုတ်တုဲ အတိုင်ရန်တၟံလဝ်ဂှ် သ္ဂောံအာစိုပ်ဍိုက်ပေင် ဗွဲမလောဲသွာသီုကဵု အာစိုပ်တသိုက်လၟိုန်ကာလရောင်။      

လပါ်ဒိုဟ်ဨသာန်ဒဵုကျာ်ဣသိယဵု ခရာၜိုတ်ပိဖါ (၃ ဖါလုင်) ဂှ် ဒဵုလၟမ္ဂးယၟုရ။ ပရောဒဵုလၟ ဣသိတိဿပြံင်အာဂှ် သာ်ဏအ်မဒှ်လၟေင်အတိက်တေံရ။ ကၠာဣသိတိဿ ဟဂွံကၠုင်စိုပ်ဒဵုဏအ်ဏီဂှ် ကိုပ်ကၠာတေံ လၟမွဲဂေတ်ဂေင် ဂၚေင်အာကၠုင်အြကာဒဵုဗင်ဇြဟ် ပွီပွူဒဵုဂြိုပ်တံဂှ်တုဲ ဂၠာဲပန်ပှ် ဂစိုတ်ဂယိုင်မပ္တံၜိုင်ဂြာဲဂစေံပၞေံတၞဟ်တၞဟ်သာ် ဂယိုင်အာလမျီု နကဵုကလောန်ကေင်ကာလၟဂှ်ရ။ ကလိဂွံဖျုန်ပှ်ၜိုင်ဂြာဲတံဂှ်တုဲ အာသွံလှာဲဂတးစ ပ္ဍဲကွာန်ကရေင်ဇိုင်ဂြိုပ်ဗလဲဒဵုတံဂှ္ရ။ ကာလလဆောဝ် ဂေတ်ဂဲါအာစိုပ် ဒၞဲါတၠရသိကီုရ။ ဒးကာလမွဲဝါ တၠရသိသ္ဂောံညာတ်ကေတ် ကလောန်လၟဂှ်တုဲ ဟိုတ်နူဆာန်ဍူမၞုံဂှ်ရ  ဟီုတွံထ္ၜးပရောဒုဟ်ဒဏ် ကဵုဒလောံဗ္တောန် ကုလၟသွက်ဂွံထောံကၠေံ ကလောန်မိစ္ဆာဇဳဝဂှ်ရ။ 

ၜိုန်ရတၠရသိ ဟီုတွံဒလောံဗ္တောန် စၞောန်ထ္ၜးဂၠံင်တြဴလဂူ တပ်တးဒးရး ခိုဟ်ကွေံကွေံကီုလေဝ် ကေင်ကာလၟကလောန်ဒုစ္စရိုတ်ဂစိုတ်သတ်ကၟာဲလွဟ် ကံတ္ၚ ရပ်ဗၞုဟ်ဇြင်တံဂှ် ပထောံဟွံဒှ် ပလှ်ဟွံတိတ် လောဲလောဲဏီရ။ ဗၞတ်မွဲအာယုက်စိုတ်စောဲဒၟံင်ဂၠံင်တြဴကေင်ကာလၟဂှ်တုဲ အပေါတ်ဂစိုတ်သတ်မပ္တံကံတ္ၚ လဴ ၜုန် မြ ဗၞုဟ်တံဂှ် ဟွံဂံင်ဗိုတ်ကၠဟ်ကွေံကွေံဏီရ။ မၞိဟ်စိုတ်ဒမြိုဟ် ဂြိုဟ်စာကဵု သတ္တံဗီုဗီုဏံဂှ် တွံဓဝ်စဝ်စုတ်ပ္ဍဲကတောဝ်ဍေံ ဟွံလုပ်လောဲလောဲဂှ် ဒှ်ဓမ္မတာဍေံတုဲ ဂွံဆၜိုတ်ဟီုဖအိုတ်ဝေင်ကျာပါင်ရ။ ဆဂးဂှ် တ္ၚဲကလေင်ဂွံသတိနွံဏောင်ဂှ် တၠရသိချပ်လဝ်တုဲကီုရ။ လၟလေဝ် တိတ်အာနူဘာဂှ်ရ။ 

နွံပယာံမွဲတ္ၚဲဂှ် လၟပန်ဒးဂြာဲၝောံမွဲ မၞုံကဵုမှံင်ဂဝ်ဂၞဴကြံင်ဍုဟ် ကြပ်ကဵုသၠးဆေင်ကောန်ရ။ ဂြာဲၝောံဂှ် ဒးလဴဂျိလၟလောတ်လဵုအာ ပ္ဍဲဒၞဲါဂှ်တုဲ သီုကဵုနရိုအ်ပၠောဇကု တသိုဟ်ဍာ်ရမတ်ယာံကရောတ် ဂစာန်လမျီု အြကာချိုတ်ကဵုဂျိုင်ရ။ ဃောအာစိုပ်ဒဒိုက် ကံဗတိုက်ကံပရိုက်ဍဵုဍိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ဂှ် ဂဝ်ဂၞဴပါ်ထကး သၠးဆင်ပတိတ် ကောန်ဂြာဲကၟတ်မွဲ ပ္ဍဲဂတမုက်လၟဂှ်တုဲ မၠာ်သ္ၚဳမံင်ကောန်ဇကု မတ်ဒှ်မံင်တေပ်ပ်ရ။ သဘဴဓမ္မာတမိမ္ဂးဂှ် ၜိုန်ဒှ်တိရစ္ဆာန်ကီုလေဝ် ဟိုတ်ဓဝ်ဇြဟာန် မေတ္တာဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ပ္ဍဲကောန်ဂှ်ရ၊ ဃောညန်ကဵုချိုတ်ဂှ် မၠာ်တိုန်မတ်ၜါဒိုဟ် သ္ၚဳရံင်ကောန်ဖဲဖဲ စရိုဟ်ဗြဲမတ်ယာံကရောတ်ဂအိက်တိုန်တုဲ ဂြာဲၝောံဂှ် ဒးပကာဂစိုတ် နကဵုကံပရိုက်လဴဂျိလၟဂှ်ရောင်။  




#Article 71: ကျွန်းတော်ကျွန်း၊ လိက်တၟအ် (131 words)


လိက်ဍိုတ်(ကျွန်းတော်ကျွန်း) (Burmese; ကျွန်းတော်ကျွန်းအုတ်ပြားစာ) ဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၉၆၀-၆၁ ဂှ် ဦးဖုန်းကျော် ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဇာတိ နူ နတ်မောက် ဂွံဆဵုကေတ် နူ ကျာ်စေတဳမလီုလာ်မွဲ ပ္ဍဲကျွန်းတော်ကျွန်း၊ မီးကျောၚ်းရဲနယ်၊ မကွေးခရိုၚ် ရ၊၊ 

လိက်ဂှ် ချူလဝ် လတူဍိုတ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလ ညးမပ္တန်ကျာ်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ သီုဖအိုတ် နွံ (၅) ပၞောန်တုဲ မဒှ်လိက် မရာဒနာ ဖိုလ်ညးမရီုလဝ် အစာညးတအ် ပ္ဍဲကေၚ်ကာ မဒက်ကျာ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် သက္ကရာဇ်ဂိတုတ္ၚဲ ဟွံမဲကီုလေဝ် ရံၚ်ကဵုဗီုပြၚ်မအက္ခရ်မ္ဂး လိက်ဂှ်တြေံ နူလိက်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဗုကာံ ဗီုကဵု လိက်တၟအ်ကျာ်ယှိုဲသဳခုၚ်တအ်ဏီတုဲ ညးဗွဲမဂၠိုၚ်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒှ်လိက် ပ္ဍဲခေတ် သၟိၚ်အနဝ်ရထာရ၊၊ ရံၚ်ကဵု မအက္ခရ်တုဲ ဒှ်လိက် ကၠာနူ ခေတ်အနဝ်ရထာလေဝ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အရာစိုတ်မလုပ်စခိုဟ်အိုတ်လိက်ဏအ်ဂှ် ဒှ် ဒၞာဲမဂွံဆဵုကေတ်လိက်ဂှ်ရ၊၊ မီးကျောၚ်းရဲ ဂှ် နွံဒၟံၚ် ၜိုတ်လဒေါဝ် အကြာဍုၚ်ပြန် ကဵု ဍုၚ်ဗုကာံတုဲ နူကဵု ဍုၚ်ဗုကာံ ဒးစှ်ေကၠုၚ် ၜိုတ် ၈၈ တိုၚ်ပြၚ်ၚ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုဝၚ် ဗုကာံ မဟီုလဝ် မန်စိုပ်အာ ဍုင်ဗုကာံ နဒဒှ်ဂၠုဲပၞာန် နူသဓီုဂှ် ရံင်ကဵုလိက်ဏအ်တုဲ ယုတ္တိ ဟွံမဲရ၊၊ ရံၚ်ကဵု လိက်ဝွံတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ညးဒေသဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်ဂကူမန် ဖအိုတ်ရောၚ်ဂှ် ပိုယ်တအ် ဟီုမာန်ရ၊၊ 

ဝေါအ် လ္အတ်ကုန်သၚ်နာယ်မရုံ

မ်တလေႝစာရ်ဍေးဟ် ဍေဟ်မုစ်ဒ

သ် ကျာက် ဝိပါက်ရုံမ်ဝေါအ်

ဇန်ပုန် ကုအှမ္ဗောအ် အှအ်ဗာအ် 

လ္အတ် ဝ  ဝ  ဝ ၊၊

ဝွံ အိုတ် ကောန်သၚ်နာဲ မရီုတၠဳအစာဍေဟ်၊ ဍေဟ်မိက်ဒှ်ကျာ် ဝိပက်ရီုဝွံ၊၊ ဇိုန်ပိုန် ကုအၝောအ် (မိ) အဘ (မ) ဖအိုတ်၊၊ 

အိုတ် ကောန်သၚ်နာဲ မရီု တၠဳအစာညးဝွံ ဖိုလ်မရီုလဝ်ဝွံ ညးမိက်ဂွံဒှ်ကျာ်၊၊ ဇိုန်ပိုန် ကဵုမိမညးတအ် သီုဖအိုတ်၊၊

ချစ်သိန်း (ဦး)၊ မွန်ကျောက်စာပေါၚ်းချုပ် ၁၉၆၅




#Article 72: ကြက္ကဒိန် (1118 words)


ကြက္ကဒိန် (, Burmese: ပြက္ခဒိန်) ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် တ္ၚဲဂမၠိုင် သွက်ဂကောံမၞိဟ်၊ ကွေတ်ဘာသာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ပကင်ရင်ဂွံ ရပ်စပ်စၟတ်သမ္တီ ဖျေဟ်အပိုင်အခြာရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵုမခုတ်ခဴ အပိုင်အခြာအခိင် ဗွဲတၟေင် တ္ၚဲ၊ သတ္တဟ၊ ဂိတု၊ သၞာံ ကေုာံ (ကာတ္ၚဲ)ဂမၠိုင်ရ၊၊ မွဲစၟတ်တ္ၚဲ (date) ဂှ် ဒှ်သင်္ကေတစၟတ်သမ္တီ (၁) တ္ၚဲ အပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဂှ်ရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဂှ် သီုဒှ် ရုပ်ဒြပ် (ဗွဲမဂၠိုင် မကၠောန်လဝ် နကဵုစက္ခော) မွဲ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သွက်သၞောတ်ဂှ်ရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဂှ် သီုဒှ် စရင်မထ္ၜး အခါသမယ သဘင်၊ စၟတ်သမ္တီမွဲမွဲကီုရ၊၊ 

သၞောတ်ကြက္ကဒိန် ဂှ် မွဲအခေတ်ကဵုမွဲအခေတ်၊ မွဲဒေသကဵုမွဲဒေသ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ အရာ မတၞဟ်ခြာတအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ် မဒုင်သဇိုင် တၞဟ်ခြာရ၊၊ လ္ၚဵုဒုင်သဇိုင် ကဵုတ္ၚဲ၊ လ္ၚဵုဒုင်သဇိုင် ကဵုဂိတု ကေုာံ သၞံင်နက္ခတ်ဂမၠိုင် ကေုာံ လညာတ်သမ္တီ မဆေင်ကဵု ရုပ္ပဗေဒ မဆေင်ကဵု မတၟော်လၟိဟ်ဂမၠိုင်တၞဟ်ခြာတုဲ သၞောတ်ကြက္ကဒိန် တၞဟ်ခြာရ၊၊ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် သၞောတ်ကြက္ကဒိန် မသုင်စောဲဒၟံင် နွံၜိုတ် (၄၀)ပြင်ဏီရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် သၞောတ်ကြက္ကဒိန်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုဂိတုဂှ် ညးကော်စ ကြက္ကဒိန်ဂိတု (Lunar Calenders) ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲ (Solar calenders)၊ (ကြက္ကဒိန်သၞံင်) သီုဂိတု သီုတ္ၚဲ ၜါမဖျပ်ဗစိုပ်လဝ်တုဲ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ဂှ် ကြက္ကဒိန်ဂိတုတ္ၚဲ (Lunisolar Calenders) ရ၊၊ ကြက္ကဒိန်အင်္ဂလိက် ပိုဲမကော်ဒၟံင် မဒှ်ကြက္ကဒိန် မစကာဂၠးတိ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူကြက္ကဒိန်ဂိတုတ္ၚဲမွဲတုဲ ကြက္ကဒိန်မန်မစကာဒၟံင်လၟုဟ်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ဂကူကြက္ကဒိန်ဂိတုတ္ၚဲကီုရ၊၊

ကြက္ကဒိန် (ဝါ) အရာမစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဆက်စပ် ကုသဘာဝ ရာသဳဥတု ဒၞာဲဂၠးတိဏအ် မဂွံဓါတ်ဂမ္တဴ ဓါတ်ဂံက် ဗြဲဍာ်ကီုတုဲ ဒှ်ကၠုင် အရာကိစ္စဇၞော်မွဲ သွက်ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊ အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် နူပွမလ္ၚတ်တိရစ္ဆာန်တအ်တုဲ ဒဒှ်ရ ကြက္ကဒိန်ဏအ်ဂှ် သွက်တိရစ္ဆာန် ဗွဲတၟေင် ဂစေံ ကေုာံ သတ်ဂြိပ် မပြံင်လှာဲဒေသတအ်လေဝ် ကိစ္စဇၞော်ကီုရ၊၊ စိုပ်ဂိတုလဵု တ္ၚဲလဵုမ္ဂး ဒးစတိတ်နူ ဒၞာဲဏအ်တုဲ စိုပ်ဂိတုလဵု တ္ၚဲလဵုမ္ဂး ညံင်ဂွံစိုပ် ဒၞာဲတေအ် ဗီုဗီုဏအ် ပ္ဍဲဍေဟ်တအ် စၟတ်သမ္တီကၠုင် နွံကီုရ၊၊ ညံင်ရဴတိရစ္ဆာန်တအ်ကီု ဂကူမၞိဟ်လေဝ် စိုပ်အခိင်တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး ဒးပလေဝ်စ သွက်ဂွံဇိက်ဗ္ၚ၊ စိုပ်တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး ဒးဖျေဟ်မ ကာလဂှ်ဟေင် တၞံသြောအ်/ဂျာင် တအ် ဂွံဂတာပ် ဍာ်၊ ဂွံဂတာပ် ဓါတ်ဂမ္တဴတုဲ ဂွံပ္တိတ်ကဵု ခိုဟ်ဟ်မာန်ရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဒေသဂဂံက်တအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဒေသဂဂံက် (သကေန်ဒိနေဗိယျာ/ဒိန်မက်၊ သွိတ်ဒေန်၊ နဝ်ဝေ)တအ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဂံက်မ္ဂး ဟိုတ်နူလျးတ္ၚဲ အခိင်ဂၠေအ်ကွေဟ်ကွေဟ်တုဲ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ သၞံင်ဂှ် စမံက်ကၠုင်မ္ဂး (အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ် စိုပ်အခိင်ကညင်၊ ဓါတ်ဂမ္တဴ ခြာဟွံလအ် စိုပ်ကၠုင်ရောင်) ညးတအ် စရပ်ကမၠောန် သွက်ဂွံတဵုဂျာင်ရ၊၊ 

မစၟတ်သမ္တီ မွဲသၞာံဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုရာသဳဥတု မကလေင်စိုပ် ဒၞာဲတြေံပၠန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဒေသမွဲကုမွဲ မကတဵုဒှ် ဟွံတုပ်တုဲ သၞာံမံက် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ်မွဲ ကဵုမွဲလေဝ် ဟွံတုပ်ကီုရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဒေသမန်ပိုဲမ္ဂး အခိင်ကညင်အိုတ် ပ္ဍဲမကၠောအ်စိုပ် အခိင်ဗြဲပၠန်ဂှ် စၟတ်သမ္တီ အခိင်မကလေင်စိုပ် ဒၞာဲတြေံပၠန်ရ၊၊ စိုပ်အခိင်ဗြဲမ္ဂး ပရေင်တဵုလွဳလေဝ် စကၠောန်ဂွံကီု၊ ကၚုဲလေဝ် ဂၠိုင်ကီုတုဲ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် သွက်ဂွံဂျိုင်ဂှ် ကလေင်စ ဘဝတၟိပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသဂဂံက် ဗီုကဵုရးယူရောပ်တအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုတ္ၚဲရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဒေသဂံက်က်၊ ဂိတုဒဳဇြေန်ဘာ ၂၂ ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ တ္ၚဲဂၠေအ်အိုတ်တုဲ ဂတဂှ်မ္ဂး လျးတ္ၚဲ စကလေင်တၟး ဂၠိုင်တိုန်ပၠန်ရ၊၊ လျးတ္ၚဲမတၟးတိုန်ဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံ ကလေင်တဵုလွဳဂွံပၠန်တုဲ သၞာံစ ပ္ဍဲဂိတု ဇန္နဝါရဳရ၊၊ အရာတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် မဆေင်ကဵု ဗီုတ္ၚဲမဂေတ်ဒၟံင်ဖအိုတ်ရ၊၊ ဆဂး အခိင်လၟုဟ် ပိုဲတအ်ဂွံတီကေတ် ဂၠးတိပိုဲ ဂေတ်ဒၟံင်တ္ၚဲ ဂွံမွဲဗဂေတ်တုဲ ပိုဲကလေင်စတၟိရ၊၊ 

ကြက္ကဒိန်ဂိတုဂှ် ဗက်အာ အတိုင်လၟေင်ဂိတု မမံက် စွေက်တုဲ ရိုဟ်အာတ္ၚဲရ၊၊ အတိုင်သက်သဳဝင်မ္ဂး ကြက္ကဒိန်ဂိတု မခရက်လဝ် လတူဇုတ် နူအဖရိက ကဵု ယူရောပ် မဂွံဆဵုကေတ် နူသၞာံ (ၜိုတ် ၂၅.၀၀၀ ဘဳသဳ)တေအ်ရ၊၊ ဆဂး ဗွဲကြဴ မဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကြက္ကဒိန်ဂိတုဂှ် ဟွံကိတ်ညဳကဵု အခိင်ရာသဳဥတုကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ သွက်ဂကောံမၞိဟ် မမံင်ကြပ် ကုအဳကွေတာတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူမကလိဂွံဒၟံင် လျးတ္ၚဲဗွဲမရုံဂပ်တွဵုတုဲ ကိစ္စဟွံဇၞော်ကွေဟ်ဟ်ကီုလေဝ် သွက်ဒေသဂဂံက် မသ္ၚောဲကဵု အဳကွေတာတအ် မဂွံလျးတ္ၚဲပေင်င် ကၠိုဟ်သၞာံဟွံသေင်ဂှ် ကြက္ကဒိန်ဂိတုဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ကုရာသဳဥတုရ၊၊

ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲဂှ် ဒုင်သဇိုင်ကဵု တ္ၚဲမတိုန်စှ်ေတုဲ မစၟတ်သမ္တီရ၊၊ ကုဒေသ မစၟတ်သမ္တီ နကဵုလျးတ္ၚဲ ဗွဲတၟေင် ဒေသယူရောပ်တအ်ဂှ် ရိုဟ်လၟိဟ် မူစိတ္ၚဲမ္ဂး တ္ၚဲကလေင်စိုပ် ဒၞာဲဂှ်ဓဝ်ဓဝ်ရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဝင်ပြဝေဏဳဂၠးတိ ပ္ဍဲအင်ဂလာန် မကော်ဒၟံင် လဇံက်တၟအ် (Stoneheng) ဂှ်ကီု ပ္ဍဲဒိန်မက် ဒၞာဲမကၠောန်သဘင်တ္ၚဲ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် မဂွံဆဵုကေတ် မဂၠိုင်ကဵုဒၞာဲဂှ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံ မွဲအခိင်ဓဝ် လျးတ္ၚဲပန်လုပ် ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ဓဝ်ဓဝ်ရ၊၊ နူတ္ၚဲဂှ် ယးသၞာံ ဂွံစိုပ်တ္ၚဲဂှ်ပၠန် နွံမူစိတ္ၚဲ ညးတအ်ပကောံတုဲ ပိုင်ခြာလၟိဟ်တ္ၚဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံရ၊၊ 

လၟုဟ် ကြက္ကဒိန် မဒုင်သဇိုင် ကဵုဂိတုသက်သက်လေဝ် ဟွံမဲရ၊၊ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ကြက္ကဒိန် မဒုင်သဇိုင် ကုတ္ၚဲသက်သက်လေဝ် ဟွံမဲကီုရ၊၊ သၞောတ်ၜါဂှ် ပံင်နှဴတုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် ကြက္ကဒိန်ခေတ်လၟုဟ် သီုကဵုကြက္ကဒိန်မန်ရ၊၊

ကြက္ကဒိန်မန် မစကာဒၟံင်လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ကြက္ကဒိန် မပံင်နှဴ ကြက္ကဒိန်ဂိတု ကဵု ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲ ဟီုမာန်ရ၊၊ ဗက်အာ အတိုင်လၟေင်ကြက္ကဒိန်ဂိတုတုဲ တ္ၚဲမယအ်တအ်ဂှ် ထပ်ဗပေင်စုတ် နကဵုဗီုပြင် ထပ်ဒဂိုန်ဂှ် ဒှ်အရာ မဗက်အတိုင်လၟေင် ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲရ၊၊ 

ဒုင်သဇိုင် ကုလျးဂိတု မမံက် မစွေက် ပေင်ၜိုတ် (၁၂) အလန်တုဲ ရာသဳဥတု ကလေင်စိုပ် ဒၞာဲတြေံပၠန်တုဲ ကြက္ကဒိန်ခေတ်တြေံ ဗွဲမဂၠိုင် ဒုင်သဇိုင်ကု ဂိတု ၁၂ ဂိတုရ၊၊ မွဲမွဲဂိတုဂှ် နွံဒၟံင် အကြာ ၂၉ တ္ၚဲ ကဵု ၃၀ တ္ၚဲတုဲ ပ္ဍဲကဵု ကြက္ကဒိန်မန်ဂှ် စၟတ်သမ္တီထောအ် ဂိတုမဍိုက်ပေင် ၃၀ မွဲဂိတု၊ ဂိတု မဟွံဍိုက်ပေင် နွံ ၂၉ တ္ၚဲဂှ် မွဲဂိတုရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ (စဲ ဟွံဍိုက်၊ ပသာ် ဍိုက်၊) ဗီုဗီုဏအ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ (ဂိတု ၂၉ တ္ၚဲ ဂှ် နွံ ၆ ဂိတု၊ ဂိတု ၃၀ တ္ၚဲဂှ် နွံ ၆ ဂိတုတုဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် နွံ ၃၅၄ တ္ၚဲရ၊၊) ဟိုတ်နူ တရဴဂၠံင်မိလ်ကဳ (Milky Way) မဒှ်ဂၠံင် ဂိတုကဵုဂၠးတိ မဂေတ်လန်ဒၟံင် တ္ၚဲဂှ် ထဍမ်ညဳဒၟံင် ဟွံသေင်၊ ထၜါဲဂၠိင်ဒၟံင်ညိတုဲ ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် နွံဒၟံင် ၜိုတ် (၃၆၅.၂၅ တ္ၚဲ) မွဲမွဲသၞာံ ယအ်ဒၟံင် ၜိုတ် (၁၁) တ္ၚဲ၊၊ သွက် (၁၁) တ္ၚဲဏအ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံဂှ် ပေင်ပိသၞာံ ဂွံ (၃၃) တ္ၚဲ၊ တုဲ ညးထပ်စုတ် ဒုတိယ ဒဂိုန်မွဲဂိတု (ပထမ ဒဂိုန် ကဵု ဒုတိယဒဂိုန်)၊၊ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဒဂိုန် ဓမ္မတာမ္ဂး ဒှ်ဂိတုဟွံဍိုက် - ၂၉ တ္ၚဲတုဲ ဟွံပေင်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံလ္ၚဵု ညးစၟတ်သမ္တီ ဒဂိုန်အိုတ် ၁၅ စွေက် (၃၀ တ္ၚဲ) သၞာံလ္ၚဵု ဒဂိုန်အိုတ် ၁၄ စွေက် (၂၉ တ္ၚဲ)၊၊ ပ္ဍဲဒဂိုန်မအိုတ် ၁၅ စွေက်ဂှ် ညးကော်စ ဒဂိုန်ဇၞော်၊ ဒဂိုန်မအိုတ် ၁၄ စွေက်ဂှ် ညးကော်စ ဒဂိုန်ဍောတ်ရ၊၊

အရာ သဘာဝ မချဳဓရာင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဗီုကဵု ဍာ်တိုန် ဍာ်စှ်ေကီု၊ အရီုအၚောပ်စိုတ်သတ်တအ်ကီု ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ်ဓရောတ် နူကဵုဂိတု ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ သၞောတ်ကြက္ကဒိန်ဂိတုဏအ်ဂှ် သွက်တရဴဍာ်ကီု၊ သွက်မဂွံလွဳယဲကီု ကိတ်ညဳ ကုသဘာဝ မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲပွဳပွူပိုဲတအ်ရ၊၊

သၞောတ် ကြက္ကဒိန်မန်ဏအ်ဂှ် ရံင်ကဵု ယၟုဂိတုတ္ၚဲတအ်တုဲ မန်ပိုဲ ကလိဂွံ နူအိန္ဒိယ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူ (Hindu calendar) ညးမကော်စ ၐလိဝဟနၐက (Shalivahana Shaka) နူဒေသ အိန္ဒိယလပါ်သၠုင်ကျာ ဒှ်မာန်ရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဟိန္ဒူဂှ် ကၠုင်နူကြက္ကဒိန် ရာမ မဒှ်တမ် ကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ တ္ၚဲဏအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကြက္ကဒိန်နာနာသာ် ပ္ဍဲဒေသလဒေါဝ် ကေုာံ သၟဝ်ကျာအိန္ဒိယဂှ် ညးစကာ ဝိကြမသံဝစ္ဆရ် (Vikram Samvat) ကြက္ကဒိန်ဏအ်လေဝ် မန်တအ် ကေင်စကာလဝ်ကီုရ၊၊ ကြက္ကဒိန်တမေလ် (Tamil calender) စကာ ပ္ဍဲဒေသတမေလ်နဒူ၊ ကြက္ကဒိန်ဗေင်္ဂလဳ (Bengali calendar) မစကာဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသဗေင်္ဂါ၊၊ ကြက္ကဒိန်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် စေန်ဆက်ကၠုင် နူယေန်သၞာင်မၞိဟ်တြေံ ဗီုကဵု ဗဗဳလဳယောန် (Babylonian Calender) မဒှ်သၞောတ် နူကဵုဘဳသဳ ၂၁ ဗွဝ်ကၠံ (သၞာံ ၜိုတ် ၅၀၀၀) တေအ်ဒှ်မာန်ရ၊၊

ကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ မစကာဒၟံင် တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ကြက္ကဒိန်ရောမ မဒှ်ဂကူကြက္ကဒိန်ဂိတုတ္ၚဲ သၞောတ်ၜါ မပံင်နှဴမွဲကီုရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဝွံ ပြံင်လှာဲကၠုင် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ၊၊ အခိင် မပြံင်လှာဲအဓိကတအ်ဂှ် ချူဗၟံက်အာ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ၊၊

ကြက္ကဒိန်မစကာ နဒဒှ်ကြက္ကဒိန်ဂၠးတိ တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်ကြက္ကဒိန်ရောမ စကၠုင် နူကဵု ဨကရာဇ်ရောမ ကၠာအိုတ် မဟိမု ရဝ်မူလုသ် (Romulus) နူဘဳသဳ ၇၅၃ တေအ်ရ၊၊ ညးဒုင်သဇိုင် ကဵုသၞောတ်ကြက္ကဒိန်ဂိတု ကဵု သၞောတ်ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲ သီုၜါဂှ် ပံင်တုဲ ညးဖန်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသရောမ ဂိတုမာတ်ဂှ် မဒှ်အခိင် တမ်သၞာံ (ကၠာကညင်) မဒှ်အခိင်တုဲ သၞာံညးတအ်စ ပ္ဍဲဂိတုမာတ်ရ၊၊ သီုဖအိုတ် နွံ (၁၀) ဂိတု (၃၀၄) တ္ၚဲ၊၊ သၟေဟ် (၆၁) တ္ၚဲဂှ် ဒှ်အခိင် ဂံက် (Winter) တုဲ ဒှ်အခိင် မ္ၚးသၞာံရ၊၊ ဟိုတ်ဍေဟ်ဂှ် ရောမတအ် ဒးဂၞပ် ဂၞန်(၁၀) ဟိုတ်နူမရိုဟ်စလောဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်မွဲ လပုဟ်တဲ နွံစှ်၊၊ ဗက်ကဵုကြက္ကဒိန်ဂိတု မွဲဂိတု နွံ ၂၉-၃၀ တ္ၚဲ၊ တုဲပၠန် ဒးစိုတ် ဂၞန် (၁၀) တှ်ေ ကာလကၠောန် ကြက္ကဒိန် သၞောတ်မပံင်နှဴဂှ် ဒှ်အာ စှ်ဂိတု တ္ၚဲသၟေဟ် မဒှ်အခိင်ဂံက် မုလေဝ် ကၠောန်စဟွံဂွံဂှ် စွံလဝ် တ္ၚဲမ္ၚးဂိတုဂမၠိုင်ရ၊၊ ကြက္ကဒိန်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ကြက္ကဒိန်သၟိင်ရဝ်မူလုသ်၊၊

ဂိတုတအ်ဂှ် ညးတအ် ကဵုယၟု ဂိတုကၠာအိုတ် ပန်ဂိတုဂှ် နကဵုယၟုကျာ်ရောမညးတအ်တုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် လၟိဟ်ဂၞန် မရနုက်ကဵုဂိတုဂှ်ရ၊၊

Martius - Mars, မာတ် ယၟုကျာ်ပၞာန် (၃၁ တ္ၚဲ)

Aprilis - Aperire, ဨပြဳ (ဒဒှ်မပံက်) ယၟုကျာ်မပံက်ကဵု ဓဝ်ဆာန်၊ ကျေဝ်ဂေါဝ် (၃၀ တ္ၚဲ)

Maius - Maia, မေ ယၟုကျာ်ဒေဝဳ (၃၁ တ္ၚဲ)

Lunius - juno, ဂျူနဝ်/ဂျောန် ယၟုကျာ်ဒေဝဳ (၃၀ တ္ၚဲ)

Quintilis - ပဉ္စမ (မရနုက်ကဵုမသုန်) (၃၁ တ္ၚဲ)

Sextilis - ဆဋ္ဌမ (မရနုက်ကဵုတြဴ) (၃၀ တ္ၚဲ)

September- သတ္တမ (မရနုက်ကဵုထပှ်) (၃၀ တ္ၚဲ)

October - အဋ္ဌမ (မရနုက်ကဵုဒစာံ) (၃၁ တ္ၚဲ)

November - နဝမ (မရနုက်ကဵုဒစိတ်) (၃၀ တ္ၚဲ)

December - ဒဿမ (မရနုကဵုစှ်) (၃၀ တ္ၚဲ)

သှ်ေဒၟံင် ၆၁ တ္ၚဲဂှ် စွံလဝ်တ္ၚဲမ္ၚးဂိတု ၁၀၊၊ 

စိုပ်လက်ထက် သၟိင်ရောမ မရနုက်ကဵုၜါ သၟိင်နုမာ (Numa) ဘဳသဳ ၇၁၃ ဂှ် သွက်တ္ၚဲ (၆၁) မၞုံမ္ၚးဂိတုဂမၠိုင်ဂှ် ညးဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ၜါဂိတုပၠန်တုဲ ဂိတုဇန်နဝါရဳ ကဵု ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ညးဟွံဒးစိုတ် ဂၞန် (၃၀) တုဲ ဒၞာဲ ဂၞန် (၃၀) ဂှ် ညးစွံဖျေဟ် (၂၉)၊၊ သီုဖအိုတ် ဂွံအာ ၃၅၅ တ္ၚဲ၊၊ တ္ၚဲသၟေဟ်တအ်ဂှ် ထပ်ဂိတု၊၊ ကြက္ကဒိန်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ကြက္ကဒိန်နုမာ၊၊

Ianuarius - ၂၉ တ္ၚဲ

Februarius - ၂၈ တ္ၚဲ (သၞာံထပ်ဂိတု ၂၃ (ဟွံ) ၂၄ တ္ၚဲ) 

Mercedonius - (၂၇ တ္ၚဲ၊ ဆပ္ဍဲသၞာံ မထပ်ဂိတုဟေင်)

Martius - ၃၁ တ္ၚဲ

Aprilis - ၂၉ တ္ၚဲ 

Maius - ၃၁ တ္ၚဲ

Iunius - ၂၉ တ္ၚဲ

Quintilis - ၃၁ တ္ၚဲ

Sextilis  - ၂၉ တ္ၚဲ

September - ၂၉ တ္ၚဲ 

October - ၃၁ တ္ၚဲ

November ၂၉ တ္ၚဲ

December- ၂၉ တ္ၚဲ

သီုဖအိုတ် နွံ ၃၅၅ + လဆောဝ် ထပ်ဂိတု 

စိုပ် ဘဳသဳ ၄၆-၄၅ ဂှ် ဨကရာဇ် ဂျူလဳယာ သဳသာ (Julian Caesar) ညးညာတ်ကေတ် ထပ်ဂိတုဂှ် ဟွံခိုဟ်၊၊ တုဲပၠန် သၞာံလဵု မထပ် သၞာံလဵုဟွံထပ် ဟွံမဲကဵုကိုန်ဂစိုတ်တုဲ ညးပတိတ်ထောအ် သၞောတ်မထပ်ဂိတု၊ ဂိတုမဖျအ်ဖျေဟ်လဝ်တ္ၚဲ ၂၉ ဂှ် ကလေင်စွံ ၃၀ တ္ၚဲပၠန်၊ တုဲပၠန်ဂိတုလ္ၚဵုဂှ် ဓလိင်ပတိုန် မွဲတ္ၚဲ၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဇၟာပ်ပန်သၞာံမ္ဂး ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳဂှ် ဒှ်အာ ၂၉ တ္ၚဲ၊၊ ကြပ်တုပ်ကဵု သၞောတ်မစကာဒၟံင် အခိင်လၟုဟ်ရ၊၊ ဒၞာဲဂိတု မရနုက်ကဵုမသုန် Quintilis ဂှ် ညးသၠာဲထောအ် နကဵုယၟုညး lulius (ဂျူလာင်)ရ၊၊ ဟိုတ်ညးမဂွံ ဒးထပ် (၁) တ္ၚဲပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ဇၟာပ်ပန်သၞာံဂှ် ပ္ဍဲမွဲသၞာံမ္ဂး နွံဒၟံင် ၃၆၅ တ္ၚဲ ပြင်ညိ (၁၁ မိနေတ်？)၊၊ ပြင်ညိ ပံင်ပွိုင် ပန်သၞာံမ္ဂး ဂွံအာ မွဲတ္ၚဲရ၊၊ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်ဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ကြက္ကဒိန်ဂျူလဳယာ၊၊

ဂျူလဳယာသဳသာလေဝ် ဟိုတ်နူမပလေဝ်ထောအ် သၞောတ်ကြက္ကဒိန်တုဲ မထပ်စုတ် ယၟုဇကု ပ္ဍဲဂိတုဂှ် ဂတဂှ်ၜါသၞာံ ညးတေအ် ဒးဒုင်ၜုက်တက်ဂစိုတ် ကုညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး နကဵုကျာ်ဟေင် မဂွံကဵုယၟု ဂိတုထေက်ရ၊၊ ယၟုဇကု မစုတ် ပ္ဍဲဂိတုဂှ် မတုပ်တဴကဵု ဇကုမပတဝ်ပၞး ကဵုကျာ်ရ၊၊ 

ဂျူလဳယာသဳသာ ဒးဒုင်ဂစိုတ်တုဲ သၞောတ်မထပ်ဂိတုဂှ် ကလေင်ဒှ်ကၠုင်ပၠန်၊၊ ဆဂး သၞာံလဵုထပ်ဂိတုခိုဟ်၊ သၞာံလဵုလ္ပထပ်ဂှ် ထုဲထံင်ဒၟံင်ရ၊၊ ဂတဂှ် ၜိုတ် ၃၀ သၞာံ

စိုပ်လက်ထက်သၟိင် သြဂုတ်သတုသ် ပ္ဍဲဘဳသဳ ၈ ဂှ် ညးတေအ် ကလေင်ကေတ် နဲကဲဂျူလဳယာပၠန်၊၊ ညးပတိတ်ထောအ် ထပ်ဂိတု၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဂိတု Sextilis မဂွံအဓိပ္ပါယ် မရနုက်ကဵု တြဴဂှ် ညးစုတ်သၠာဲထောအ် နကဵုယၟုညး Augustus တုဲ တ္ၚဲဏအ် ပိုဲမကော်စ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ရ၊၊ 

ကြက္ကဒိန်ရောမဂှ် ညးတအ် ဒုင်သဇိုင် ကုဂိတုပေင်တုဲ ညးတအ် မကော်စ တ္ၚဲတအ်ဂှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ တ္ၚဲဂိတုမွဲမံက်ဂှ် ညးကော်စ Kalends မဂွံအဓိပ္ပါယ် မွဲမံက်ရ၊၊ မဒုင်သဇိုင် ကုမအရေဝ်ဏအ်တုဲ မအရေဝ် Calendar ပ္ဍဲအရေဝ်ဂကူယူရောပ်ဂမၠိုင် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ အဓိပ္ပါယ် Calendar ဂှ် မဗၟံက် တ္ၚဲဂိတုမမံက်ရ၊၊ ညးတအ် ဒုင်သဇိုင်ကု တ္ၚဲဂိတုပေင်တုဲ နကဵုအခိုက်ရောမမ္ဂး ရိုဟ်ကၠုင် နူလပါ်ကြဴတုဲ ဥပမာ မသုန်မံက်ဂှ် ညးကော်စ Nones မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒစိတ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူညးတအ် မရိုဟ် လပါ်ကလေင်တုဲ အဓိပ္ပါယ် ညးမိက်ဂွံဟီုဂှ် ကၠာဂိတုဟွံပေင် ဒစိတ်တ္ၚဲရ၊၊ တ္ၚဲပန်မံက်ဂှ် Pridie Nones Feb (ကၠာဟွံစိုပ် တ္ၚဲဒစိတ်)၊ တ္ၚဲဂိတုပေင်ဂှ် ညးကော်စ Ides တှ်ေ၊ တ္ၚဲတိင်ဂိတုပေင်ဂှ် ညးကော်စ Pridie Ides Feb (ကၠာဗဗေင်ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ)၊၊ နူကဵု တြဴမံက် စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုဂှ်မ္ဂး ဒုင်သဇိုင်ကဵု တ္ၚဲဂိတုပေင်တုဲ မကော်ရိုဟ်အာ လပါ်ကလေင်ရ၊၊ ဥပမာ ၁၂ မံက်ဂှ်မ္ဂး IV Id. Feb တ္ၚဲပန်ဗဗေင်ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ၊၊ 

ကာလစိုပ်ခေတ် သၟိင်ကောန်သတေန်တာင် မဒှ် သၟိင်ဇၞော် ကၠာအိုတ် ညးမရှ်ေသှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် ပ္ဍဲအေန်ပါယာရောမ်ဂှ် ညးဖန်ဖဒှ်ပတိုန် ထပှ်တ္ၚဲ မွဲသတ္တဟ၊ တ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် မဒှ်တ္ၚဲသဳလ် (တ္ၚဲပရဲ holy day) ရ၊၊

ကြက္ကဒိန် အစာကရေင်ဏဳဂှ် ဂွံကေတ် နူလိက်စၠောအ်ချူကေတ်လဝ် လိက်သၠရိုတ် နူ တိုက်ပိဋကတ်ဗာနာတ် ရ၊၊ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး မူသၠရိုတ်ဂှ် ညးတအ် ကလိဂွံ နူဘာလကျာ် ကွာန်ခဒုင်သှ်ေ၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင်၊ ခရိုင်သဓီု နူကျာ်ဇၞော် ဇောတိပါလ ရ၊၊ မူလိက်ဂှ် အစာဇၞော် နာဲထဝ်သောန် (နာဲထောန်သိင်) လ္ၚတ်တုဲ ညးရံင်လေပ်အာရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုကြက္ကဒိန်အစာကရေင်ဏဳတုဲ ဒဒှ်ရ ကြက္ကဒိန်မန် မဗကိတ် ကဵုစၟတ်တ္ၚဲအင်္ဂလိက် စဵုကဵုလ္ၚီသၞာံ လပါ်လက္ကရဴဂှ် ကၠောန်ဂွံရောင် ညးဟီုလဝ်ရ၊၊ 

ကြက္ကဒိန်အစာကရေင်ဏဳဂှ် ပွိုင်မွဲသၞာံဂှ် နွံဆ သ္ၚိအင်မွဲဂတှ်ေဍောတ်ရတုဲ ယဝ်ရဟွံဂွံလ္ၚတ်လဝ်မ္ဂး ရံင်ဟွံလေပ်ရ၊၊ အစာထဝ်သောန် ညးပတိတ်ဒြဟတ်တုဲ ညးရံင်လေပ်အာ ဂိတု မံက်စွေက် ကေုာံ တ္ၚဲရ၊၊ သၟေဟ်ဂၞန်တၞဟ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ဗီုကဵု ဂြိုဟ်၊ နက္သတ်တအ်ဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် မၞိဟ်မတီကေတ် ဟွံမဲဏီရ၊၊

သက္ကရာဇ်

Dr. Donna Carroll, Lecturer of Physics, Tuesday 23 February 2016, Maastricht University. 




#Article 73: ကြက်သာသနာ (735 words)


ကျာ်က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲလိုက်လောကမၞိဟ်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံဟံင်ပြာ်သတ္တအ် နူဒဒိုက်ဝဋ်သံသာရ။ သတ်တှေ်တုဲ ကျာ်ဟံင်ဟွံမာန်၊ မၞိဟ်ဒေဝတဴအိန်ဗြီု ဍိုက်ပေင်ကဵု ကြက်သာသနာပိဏအ်ဟေင် ကျာ်ဟံင်ပ္တိတ်နူဒဒိုက်ဝဋ်မာန်ရ။ သဳလ၊ သမာဓိ ပညာပိဝွံ ကြက်သာသနာသ္ဂးရ။ ကြက်ပိဝွံ မၞိဟ်သ္ပသဇိုင် သ္ပအဓိကကဵု ဓရ်ဟိရိ သြတ္တပ္ပဟေင် ဒ္ဂေတ်ဍိုက်ပေင်မာန်ရ။ မၞိဟ်ဟွံစွံၚုဟ်မးကဵု ဓရ်ဟိရိ သြတ္တပ္ပတအ် ဂွပါတ်ဖေက်ပါတ်အောန်တုဲ သဳလဟွံဍိုက်ပေင်ရ။ သီလလီုမ္ဂး သမာဓိ ပညာလေဝ် ဒ္ဂေတ်ဗက်ဟွံဍိုက်ပေင်ရ။ ဓရ်ကျာ်တြဲတွံလဝ် ခ္ဍန်ပကောံ ဖအိုတ်မ္ဂး နွံဆကြက်ပိသာ်ဏအ်ရ။ ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာတအ်ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်မင်မွဲ ကြက်သာသနာ ဇဝ်ပိသာ်ဏအ်ရ။ ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ထ္ကးအာၜါကရေက် ပတှေ်ကွေတ်ဓရ် ပလေဝ်ပလေတ်လဝ် ထပ်ကဵုထပ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပတှေ်ကွေတ်ကျာ်တွံလဝ်ဓရ်ခေတ်တြေံဂှ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂကူမန်ဗၟာတအ် ဒှ်ဂကူထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာရ။ ကြက်သာသနာပိသာ်ဏအ် ဒ္ဂေတ်ဍိုက်ပေင်မ္ဂး ဒှ်တၠအရှန်ဂွံဆဵုနိဗ္ဗာန် တိတ်ဗၠးနူသံသာမာန်ဏီရ။ ဂကူမဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ဓရ်ကြက်သာသနာပိသာ်ဏအ် ဒ္ဂေတ်လဝ်ဟွံဍိုက်ပေင်တုဲ သ္ၚောဲကဵုနိဗ္ဗာန် ကွေံကွေံရ။ ရုပ်( ကွန်းယင်မယ်တော်) ဂှ် ညးတအ်ပတှေ်ဂၠိုင်နူ ရုပ်ကျာ်တြဲဂေါတမဏီရ။

ဘဝပိုယ်က္တဵုဒှ်မံင်ဘဝမၞိဟ် လၟုဟ်ဒှ်ဘဝမၞိဟ်ဂွံဆဵုမံင်သာသနာကျာ်ရ၊ ဒှ်ဘဝမၞိဟ်သၠုင်ပြဲမွဲရ၊ ဓရ်ကြက်သာသနာပိသာ်ဏအ် ဒ္ဂေတ်မင်မွဲဍိုက်ပေင်င်မာန်မ္ဂး နိဗ္ဗာန်လေဝ် ကလိဂွံဆဵုမာန် စိုပ်မာန် ဟွံစိုပ်မာန်ကၠာလေဝ် ဘဝက္တဵုဒှ်ဂတဂတတေံဂှ် ကလိဂွံတသိုက်ဍာံရ၊ ယဝ်ဒ္ဂေတ်မင်မွဲမ္ဂး ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒးတီလဝ်အရထအဓိပ္ပါယ်ကၠာရ။ ဆက်ချူကဵုအရထအဓိပ္ပါယ်သီလ သမာဓိ ပညာညိရ။

သဳလဂှ် ဝေါဟာရပါဠိ မန်တအ်လေဝ် ကော်ဟီုမံင် သဳလကီုရ။ ယၟုပါဠိဂှ် ဒှ်မံင်အရေဝ်မန်မွဲရ။ အဓိပ္ပါယ်သဳလဂှ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ် အခိုက်ကၞာ ဒ္ဂေတ်ညးမသၠုင်ပြဲတအ်ဒ္ဂေတ် ဂွံအဓိပ္ပါယ်ဍေံရ။ ကာယကံ ကမၠောန်ကၠောန်နကဵုကာယ၊ ဝစဳကံ - အရေဝ်ဂလာန် ဟီုနကဵုပါင်တအ် ဟွံကဵုခြံင်ဒ္ဂါတ် ကၠောန်ဟီုဗွဲမဒးရးဂှ် သဳလသ္ဂးရ။ မင်မွဲသီဗ္ၜေါတ်လဝ်ကာယ ကဵုပါင် ခိုဟ်ဟ်ဂေါဝ်ဝ်ဂှ် မင်မွဲသဳလသ္ဂးရ။ ညံင်ရဴပိုယ်ဒ္ဂိုန်သဳ ဇရေင်ခမဳသင်တုဲ လဴပူဟီုဂးမံင်ပရူနာနာဂှ် ဒှ်ညးမင်သဳမွဲဟွံဇေတ်ရ။ မၞိဟ်ဒ္ဂေတ်မင်မွဲသဳလဇေတ်တ်ဂှ် ညးတအ်သဳဗ္ၜေါတ်လဝ် ကာယကံပိ၊ ဝစဳကံပန် ဒးဖ္အောန်လဝ်အရေဝ်ခြာရောင်။ သဳလဂှ် နွံဂကူဍေံ တၞဟ်ဟ်ရ။ သဳမသုန် သဳဒ္စါံ သဳစှ် လ္ၚတ်ဗှ်လိက်မ္ဂး တၟေင်သဳလဆဵုမာန်ရ။ ဗွဲတြးဂှ် လ္ၚတ်ဗှ်လိက်  အာနိဗ္ဗာန်ဍိုက်မဂ္ဂင် တြးပတိတ်နူတိုက်ဝိပဿနာ ဘာဇၞူဓရ် တေံညိ။  

ညးဒ္ဂေတ်မင်မွဲဓရ်သဳလဍိုက်ပေင်မ္ဂး ကလိဂွံဂုဏ်ဖိုလ် ဂၠိုင်ကွေံကွေံရ။ သဳလံ ယောဂိဿလင်္ကာရော ကယျိုင်ညးဂၠာဲဓရ်တအ်ကျိုင်ဂှ် သဳလမွဲဓဝ် ကယျိုင်ဆာဲအိုတ်ရ။ သဳလံ ယောဂိဿ မဏ္ဍနံ ကယျိုင်ဂွံတၟေင်နူ သဳလဂှ် ယောဂဳဂၠာဲဓရ်တအ် မုကယျိုင်သက်ကျိုင်ဟွံမွဲရ။ ပၞောဝ်ဗွိုက်လတက်ကယျိုင်ဂမၠိုင် ကယျိုင်ဗွိုက်လတက်သဳလမွဲ တၟေင်အိုတ်ရ။ ဂလာန်ဝွံ ရဲဗက်ခေတ်ကျိုင်မော်ဒေဝ်တအ် ၜိုန်ဒုင်တဲဟွံမာန်ကီုလေဝ် ရဲစွံၚုဟ်မးကဵု ဓရ်ဟိရ၊ သြတ္တပ္ပတအ် ဒ္ဂေတ်ဗက်မာန်မ္ဂး ဒှ်ၚုဟ်မးသာသနာကျာ်ရ။ ပတှေ်ကွေတ်ဘာသာမ္ဂး ဒးမံင်ကဵုကယျိုင် ကွေတ်ဘာသာရ၊ ကယျိုင်ယေန်သၞာင် ဘာသာဇကုရှေ်သှ်ေ ဟွံကျိုင်ကျဝ်မ္ဂး ဇကုလေဝ်ဒှ် ညးၚိတ်ကမၠက်ဘာသာ ဇကုရှေ်သှေ်ကီုရောင်။   

ဘာသာရှေ်သှေ်မွဲမွဲ ဂွံကၠက်ဂှ် ဒးၚိတ်ကမၠက်ကဵုယေန်သၞာင်ဘာသာရ၊ ဍုင်ဒုင်ယၟုဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ဟိုတ်နူကောန်ဍုင်ကောန်ကွာန်ဟွံဒ္ဂေတ် ဟွံကျိုင်ဗက်ယေန်သၞာင် ဗုဒ္ဓဘာသာတုဲ ကွေတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ ညောန်ကၠက်မံင် ဇၟာပ်ပ်ဍုင်ရ။ ဍုင်မန်ဗၟာပိုယ်ဝွံ ထိင်ဒဝ်လဝ်ယေန်သၞာင် ဘာသာပ္ဍဲကျာ်မၞုံဣဓိညိဏီရ။ ဥပမာ-တိုန်လ္ၚောဝ်ကျာ်လ္ဂုင် ကျာ်ဣသိယဵုမ္ဂးယဝ်တိုန်လ္ၚောဝ်ကျာ် ပံင်မဳကြေတ်တ်ဂြတ်တ်ဂၠေံဂၠေံ ဂၞိန်ပါ်ပါ်စာ်စာ်မ္ဂး ရဲဗၠာဲသၟိင်မင်ကျာ်တအ် ဟွံကဵုအခေါင်တိုန်လ္ၚောဝ်ကျာ်ရ။    

သဳလဂှ် တၟေင်ဍေံနွံၜါ စာရိတ္တသဳလ ဒးမင်မွဲဒ္ဂေတ်ယေန်သၞာင်ဝတ် မၞုံကဵုမ္ၚဵု ဝါရိတ္တသဳလ ဒ္ဂေတ်ဒးဝေင်ပဲါကၠောန်သ္ပဟွံဂွံ စာရိတ္တသဳလလီုဂှ် ဟွံဒးနရက်၊ ဆဵုမၞိဟ်အယုက်ဇၞော်ဟွံမွဲကဵုရှေ်သှေ်ရဴဂဴ၊ ဟီုအရေဝ်ကဵုမိအ္စာ ကြံင်င်မ္ၚဵုဟ်ဟ် ဟွံဖျဝ်မာနဂှ် စာရိတ္တသဳလလီုရ၊ ဂစိုတ်ကၠတ် သုင်အရက် ဗဳယာဂှ် ဝါရိတ္တသဳလလီုရ။ မင်မွဲသဳလမ္ဂး ဒးမင်မွဲသီုသဳလၜါဏအ်ရ၊ သဳလ မွဲလီုမ္ဂး ဒှ်ညးမင်မွဲသဳလဟွံဍိုက်ပေင်ရ၊ ဆက်အာကဵုသမာဓိ ပညာလေဝ် ဍာ်ဒကေဝ်ပေင်င် ကလိဂွံဟွံမာန်ရ။ သဳလဂှ် ဒှ်တမ်ဒ္ဂေတ်မင်မွဲရ။ သဳလဏအ် ယဝ်ဒ္ဂေတ်မင်မွဲလဝ်ပေင်င်မ္ဂး -     

ချပ်ဂွံလ္ပာ်ဇကု ဂွံဒ္ဂေတ်မင်မွဲလဝ် သဳလဍိုက်က်ပေင်င်မ္ဂး စိုတ်မြဟ် မြဴဇြုင်ကေဝ်မံင်လၟိုန် အိုဟ်တၟိုဟ်မိပ်စိုတ် ပဳတိပါမောဇ္ဇနွံတုဲ ချိုတ်ဟွံမွဲကဵု စံင်တူသောကရ။ မင်မွဲလဝ်သဳလ ဍိုက်ပေင်မ္ဂး ဖိုလ်ပစ္စုပ္ပန်ဂတမတ်ကီု ဖိုလ်အနာဂတ်ဂတကီု ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကီု ကလိဂွံမာန်ဖအိုတ်ရ။  

သမာဓိ ဝေါဟာပါဠိဂှ် ဒှ်မံင်အရေဝ်မန်ရ၊ ဇၟာပ်မန် သမာဓိဂှ် ဟီုဒှ်ဗြုဒှ်မံင်ဖအိုတ်ရ။ ဆ္ဂး မုအရထအဓိပ္ပါယ်ဍေံရော - ကာလသၟာန်မ္ဂး မၞိဟ်သှ်ဒးနွံအောန်ရ။ စိုတ်တန်မံင် ပ္ဍဲအာရီုမွဲဓဝ်ဂှ် သမာဓိရ၊ သမာဓိဂှ် စိုတ်တန်ကြန်ဗိုန်မံင်မွဲဒၞဲါ စိုတ်ဂှ်သ္ဘဴဍေံဟွံမံင်မွဲဒၞဲါ ဟွံမံင်ပ္ဍဲအာရီုမွဲ ပြံင်အာပြံင်ကၠုင် အတေံမွဲလ္စုတ် အဏအ်မွဲလ္စုတ် ညံင်စိုတ်ဂွံတန်မွဲဒၞဲါပွမထိင်လဝ်ဂှ် သမာဓိသ္ဂးရ။ ကမၠောန်ဂွံထိင်စိုတ်မာန်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်သမထဟွံသေင် ဒှ်ကမၠောန်ဝိပဿနာရ။ ကမၠောန်ၜါဝွံ ဒှ်ကမၠောန်စိုတ်ရ။ ကမၠောန်ၜါဝွံ သ္ပအဓိကကဵု အာရီုမွဲမွဲတုဲ ဒးကၠောန်ရ။ လ္တူအာရီုဇကုကေတ်ဂှ် ညံင်စိုတ်ဂွံမံင်လအ်အ် ဒးထိင်လဝ်ရ။ နကဵုအာရီုဂှ် ဒးရပ်လဝ်စိုတ်ရ။ စိုတ်ဂှ် ကာလရပ်နကဵုအာရီုမ္ဂး ဍေံတုပ်ကဵုဂၠဴအရိုင် ဒက်လဝ်ပ္ဍဲတိုင်ကီုရ၊ ဂၠဴအရိုင်ဂှ်ဍေံ ရုန်ညံင်ဂွံဗၠးနူတိုင်ဂှ်ရ။ စိုတ်လေဝ်ဍေံတိတ်နူအာရီုစွံလဝ်ဍေံရ။ ဂၠဴအရိုင်ဂှ် ဟိုတ်နူဇုက်ဒက်လဝ်ဍေံ ခိုင်တုဲ ဍေံရုန်ဟွံမာန်တုဲ ဍေံလုပ်စိုပ်တိုင်ဒက်လဝ်ဍေံရ။ သတိဂှ် တုပ်ကဵုဇုက်ဂှ်ရ၊ စိုတ်ဂှ် ဒးထိင်ကဵုသတိရ။ ဍေံတိတ်ကဵုတီ တီတုဲဒၞဲါအာရီုဇကုကေတ် ကဵုဍေံမံင် ပွမကော်ဟပၠောပ်နင်ဍေံဂှ် ဝိရဳယရ၊ သတိကဵုဝိရဳယ ညဳသာမ္ဂး ထိင်စိုတ်မာန်တုဲ သမာဓိ စိုတ်တန်ကြန်မွဲဒၞဲါ သ္ဂးရ။    

စိုတ်ပိုယ်ဂှ် ဗၞတ်လဵုထိင်ဒဝ်ဍေံဝါတ် ကၠောန်ရံင်ဓရ်သမထ ဝိပဿနာ မ္ဂးတီရ။ ဟွံကၠောန်ချပ်ကေတ်သၟးတီကေတ်ဟွံမာန်ရ။ နူဍောတ်တ်စိုတ်လုပ်စ လ္တူကမၠောန်သမထဝိပဿနာမ္ဂး ဇၞော်တိုန်ထိင်စိုတ်မာန်ကၠုင် ထိင်စိုတ်မာန်ခ္ဍင် တသိုက်စိုတ် တသိုက်ကာယ ကလိဂွံမာန်ခ္ဍင်ရ၊ ဒးဒုင်ဝိပက်ကမ်အတိက်ဂှ် အောန်ကြဳစှေ်ရ။ ကၠောန်သမထ ကၠောန်ဒဵုဇျာန်စိုတ်မံက်မ္ဂး ဒှ်တသိုက်မာန်ရ။ ကၠောန်ဝိပဿနာ ကၠောန်ဒဵုကဵု ကလိဂွံဝိပဿနာ ညာဏ် (၁၀) သာ်မ္ဂး ဒှ်တသိုက်ရ။ ဟွံဒှ်သောတာပန်ဏီလေဝ် တသိုက်ဇၞော်ဇၞော်ကလိဂွံဂတမတ်ရ။ ပိုယ်မိက်ဂွံဂွံပတန်စိုတ်သမာဓိမ္ဂး ဒးပတဝ်က္ဍိုပ်ကဵုကမၠောန်သမထ ဝိပဿနာကၠာရောင်၊ သမာဓိစိုတ်ဂှ် ယၟုနွံတၞဟ်ဟ်သာ်ရ။ မပ္တံ ခဏိခသမာဓိ၊ ဥပစာရ သမာဓိ၊ အပ္ပနာသမာဓိ၊ ဟဳနသမာဓိ၊ မဇ္ဖျိမသမာဓိ၊ ပဏီတသမာဓိ တန်တဴကဵု ထိင်စိုတ်ဂၠိုင်အောန်ရ။ ကမၠောန် သမာဓိဏအ် ဒှ်ကမၠောန် ချပ်ကၠောန်မံင်ဟွံသေင် ကမၠောန်ဟီုဝေင်ကဵုပါင်သၟးလေဝ် ဟွံသေင် ဒးကၠောန်ကေတ်နဇိုင်နတဲဇကုဟေင်ရ။     

ကၠုင်ဆဵုဂဗသာသနာကျာ်တုဲ ပရဲဇကုဂွံတိတ်ဂှ် ပၞောဝ်ကမၠောန်ၜါသာ်ဏအ် ကမၠောန်လဵုဝါသနာ နွံစိုတ်ထတ်ရော - လ္ပာ်ဇကုစိုတ်ထတ်ဂှ် ကၠောန်ရံင်ညိ၊ သမာဓိလေဝ်ဒှ်ကမၠောန် ကျာ်ရ၊ ဝိပဿနာလေဝ် ဒှ်ကမၠောန်ကျာ်ရ။ ဆ္ဂး ကၠောန်သမထ ဂွံဇျာန်ဟွံကၠောံဝိပဿနာမ္ဂး ချိုတ်တုဲဒှ်ဗြီု ဟွံတိတ်နူသံသာရ၊ ကၠောန်ဝိပဿနာ ဘဝဏံဟွံဒှ်သောတာပန်ကၠာလေဝ် ဒှ်ဒေဝတဴပ္ဍဲဍုင်သွဝ်မ္ဂး ကလိဂွံအရီုဗင်နူဒေဝတဴမွဲသအာင် (ပရတောဃောသ) ကလေင်ကၠောန်ဓရ် ဒှ်ဒေဝတဴသောတာပန် မာန်မံင်ရောင်၊ ကျာ်တွံလဝ် ပ္ဍဲဒေဝတာ နူဂတသုတ်နွံမံင်ရောင်။ အခိင်လၟုဟ်ဒၞဲါကၠောန်သမထဍာံဍာံလေဝ်နွံ၊ ဒၞာဲဂှ်လုပ်ကၠောန်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ။ အစောန်စရာဲသမာဓိဂှ် ဇၞော်မံင်ရောင်။ ကေတ်နိဗ္ဗာန်မ္ဂး အယာံမာတ်ရာဒနာမိက်သၟးဟွံတုဲ ဒးကၠောန်ကမၠောန်ဒဵုကလိဂွံသမာဓိရောင်၊ သမာဓိဂှ် ရေင်တၠုင်ဗ္စိုပ်ကဵုနိဗ္ဗာန်မာန်ရ။ ဆက်ဟီုဂလာန်ကျာ် တွံလဝ်ပ္ဍဲသမာဓိသုတ်မ္ဂး ခမဳကလိဂွံဇျာန်တုဲမ္ဂး -      တီ ဒုက္ခသစ္စတီ သမုဒယသစ္စ ဟိုတ်ဒဒိုက်တီ နိရောဓသစ္စ နိဗ္ဗာန်ဖအိုတ်ကၠေံဒဒိုက်တီ မဂ္ဂသစ္စ ဒ္ဂေတ်ဂၠံင်ဂွံအာနိဗ္ဗာန်၊ဂွံတီဓရ်သစ္စပန်ဂှ် ကြက်ဍေံမၞုံပ္ဍဲသမာဓိ ဂွံသမာဓိ တီဓရ်သစ္စပန်မ္ဂး တိတ်ဗၠး သံသာမာန်ရ။ 

နိဗ္ဗာန်ဂှ် ဒှ်တိုင်ပ္ကဴဗုဒ္ဓဘာသာတအ်ရ၊ ဂွံအာစိုပ် တိုင်ပ္ကဴဏအ်မာန် ဒးသ္ပသဇိုင် နူသဳလ သမာဓိ ပညာ ကြက်သာသနာပိဏံရ။  

ပ္ဍဲဂကူဗုဒ္ဓဘာသာ ကြက်သာသနာပိသာ်ဏအ် မွဲသာ်ဒ္ဂေတ်လဝ်ဟွံမာန်မ္ဂး တုပ်ဗီုကၞုဲဂွံလဝ်သဝ်ဗြဴ ရှ်သတ်ဗြဴဍာ်ကြောံဂှ် ကၞုဲဟွံဒုင်စသိုင်ရ။ ပိုယ်ယဝ် ဂွံမံင်ကဵုသမာဓိစိုတ် ပ္ဍဲဇကုပိုယ် ယဝ်သမာဓိစိုတ်ခိုင်ဗိုင်မ္ဂး ပ္ဍဲဘဝပစ္စုပ္ပန်ဂတမတ်ဏအ် ဂွံမံင်ဗွဲတသိုက်ရောင်၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုညာဏ် တုပ်ကဵုမတ်ဒိပ်ဒေဝတဴ ကလိဂွံမာန်ရောင် သတိပွမဗှ်ဗၞုဟ် ဟွံဝိုတ်သတိ၊ ညာဏ်သမ္ဗဇည ပွမပါ်ပဲါစင်ခြင် ကလိဂွံမာန်ရောင်၊ ဂမ္တဴ ဂမ္တာန်ပ္ဍဲစိုတ်သန္ထာန်ပိုယ် ၜိုဟ်သြိုဟ်ညိင်ဝတ် အိုတ်အာမာန်ရောင်။ သမာဓိစိုတ် တန်ဂၠိုင်မ္ဂး ကိလေသအိုတ်အာမာန်ရ။ ဖိုလ်မပ္တံသာ်ဝွံ ညးမင်မွဲသမာဓိတအ် ကလိဂွံမာန်ရ။ မိက်ဂွံတီဂုဏ်ဖိုလ်သမာဓိမ္ဂး အလဵုဇကု ဒးကၠောန်စမ်ရံင်ရောင်၊ နဲကဲကမၠောန်လေဝ် ဒးဍာံအ္စာထ္ၜးဂၠံင်လေဝ် ဒးဍာံမ္ဂး ဖိုလ်သမာဓိဟီုကၠုင်လ္တူတေံ ကလိဂွံဍာံဍာံရ၊ ဓရ်ကျာ်ဂှ် ပတှေ်တုဲ ဒးကၠောန်ရ။    

ကြက်သာသာနာမွဲပၠန်ဂှ် ပညာ၊ ပညာလေဝ် အရေဝ်မန်ဇေတ်တ် ဟွံသေင်၊ ဆ္ဂး ရပ်စပ်သုင်စောဲမံင် ဗီုအရေဝ်မန်မွဲကီုရ။ ကံက်ကေတ်အဓိပ္ပါယ်ပညာမ္ဂး ပွမတီကေတ်သၠဲသၠဲလးလး ပွမတီကေတ်နဲကဲဂၠိုင်ကဵုဗီုဂှ် ဒှ်ပညာရ။ ခိုဟ်ဟ်ပရေံပရေံ ပွမတီကေတ်ဍာံဍာံပြပြဂှ် ဒှ်အဓိပ္ပါယ်ပညာရ။   

ပညာ သမာ အာဘာ နထ္တိ ပညာဂှ် ပတုပ်လဝ်ကဵုလျးမွဲရ။ လျးဂှ် ညံင်ရဴမပၠေင်ကၠေံကဵုတိုက်ဒမၠုကီု ပညာမတီဂှ် ပၠေင်ကၠေံမောဟဟွံတီရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပၞောဝ်လျးဂမၠိုင် လျးဂွံတုပ်ကဵုပညာဟွံမွဲ အ္စာလောကနဳတိတအ် ဟီုထ္ၜးလဝ်ဂုဏ်ပညာနွံရ။ အ္စာလောကနဳတိတအ် တီကၠုင်နူလိက်ဒၠေံါဗ္တောန် ကျာ်တြဲဂေါတမရ၊ ဆက်ဟီုအာတၟေင်ပညာပၠန်မ္ဂး-    စိန္တာမယပညာ -  ချပ်စင်ခြင်နကဵုဉာဏ်ဇကုတုဲတီ

သုတမယပညာ - ကလင်ကေတ်ဂလာန်နူတၠပညာတအ်တုဲတီ

ဘာဝနာမယပညာ -  ဇၞော်ပၟဝ်သမထလုပ်စဇျာန်တုဲတီ၊ ပၟဝ်ဝိပဿနာလုပ်စဖိုလ်တုဲတီ။ပဲါနူဏအ်ပညာကျာ်တွံလဝ် ပ္ဍဲပါဠိဝိဘင် မပ္တံဒါနမယပညာ၊ မၞိဟ်ပညာနွံ ကဵုဒါန်လေပ် တီကေတ်ဂုဏ် ဖဵုမဆေင်စပ်ကဵု ကဵုဒါန်ဇကုကဵု၊ မၞိဟ်ပညာဟွံမွဲ ကဵုဒါန်ဟွံလေပ် ညာတ်ညးတၞဟ်ကဵု ကဵုကီု၊ ဟွံတီဂုဏ်ဖဵုဒါန် ဇကုကဵု၊ သဳလမယပညာ တီဂုဏ်ဖိုလ်မင်မွဲသဳလ တၟေင်ပညာ ရံင်ဗှ်လိက်ကျာ်မ္ဂး ဆဵုဂၠိုင်ကဵုဂကူရ။

နဲကဲဂၠာဲပညာ ပညာဂှ် ဂၠာဲလေပ်မှဂွံ၊ ဒးတီ ဒးကၠိုဟ်နဲကဲဂၠာဲပညာကီုရောင်။ ပၞောဝ်ပညာပိဂကူ ထ္ၜလဝ်လ္တူတေံဂှ် သုတမယပညာဂှ် ဒှ်ပညာသဇိုင်အဓိကရ။ ပရိပုစ္ဆံ ဗုဓံဇနံ ပညာပါရမဳတံ ဂန္တွာ အတိုင်ကျာ်တြဲတွံ ထ္ၜးလဝ်ပ္ဍဲပါဠိဗုဒ္ဓဝင် သၟာန်သၟုက်ဇရေင်ပူဂဵုတၠပညာတအ်တုဲ ပညာပါရမဳ ဂွံဍိုက်ပေင်ကၠုင်ရ၊ ဒးဟီုကၠးကၠးမ္ဂး သၟာန်သၟုက်တၠပညာတအ်ဂၠိုင်မ္ဂး ပ္ဍဲဇကုပညာ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။ လေပ်ကၠုင်ပညာ ဒဵုစိုပ်ကၞောတ်အထောဋ်မာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သုတမယပညာ ပညာသၟာန်သၟုက်တၠပညာတအ်ဂှ် ပိုယ်ဒးစကေတ်ကၠာ ဗ္တောန်ကၠာအိုတ်ရောင်။ စပ်ကဵုဂလာန်ဝွံတုဲ သၟတ်တအ် ထေက်ကဵုစွံသတိထေက်ရ။ ဇကုမိက်ဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက် အနာဂတ်မ္ဂး ဒးနိဿဲခစသဳကၠဳတၠပညာတအ်ရောင်၊  

မၞိဟ်ပ္ဍဲလောကဝွံ သဇိုင်ပညာမွဲမွဲ ယဝ်ဟွံလေပ်လဝ်မ္ဂး အလဵုလဵုဇကု ဂွံချပ်စင်ခြင်ပညာမွဲမွဲဂှ် ဒှ်ဟွံမာန်ရ။ သုတမယပညာ ဟွံမွဲမ္ဂး စိန္တာမယပညာ ဂွံဟွံမာန် ဍိုက်ပေင်ဟွံမာန် မိက်ဂွံဟီုကဵုသတိရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သုတမယပညာဂှ် ဒှ်သဇိုင်ပညာမဟီုလဝ်ရ။ သွက်သဇိုင်ပညာ ဂွံဒှ်ကၠုင်ပ္ဍဲဇကုဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာဒးဒုင်နဲကဲ ဒးဒုင်နိဿဲ ဒးကတ်လ္ၚတ်ကေတ် နူဂလာန်တၠပညာတအ်ရောင်။ ကလိဂွံသုတမယပညာတုဲဟေင် စိန္တမယပညာဍိုက်ပေင်မာန်ရ။   

လေပ်ပညာတုဲမ္ဂး ကလိဂွံဂုဏ်ဖိုလ် ဂၠိုင်ကဵုသာ်ရ၊ လောကဝွံ ညးနွံကဵုပညာတအ်ဟေင် ရေင်တၠုင်ကဵုပရေင်ဘာသာ သာသနာ၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ပရေင်မၞိဟ်၊ ပရေင်ဍုင်ကွာန်မာန်ရ။ ဂွံရေင်တၠုင်အာစိုပ်ဒတုဲမာန် ဇၟာပ်ပ်ဒၞဲါဂှ် ဒှ်အရာပညာဖအိုတ်ရ။ ပညာဂှ် ဒှ်ကမၠောန် ပရေံပရေံဟွံသေင် ဒးဒှ်ကမၠောန်လ္ပာ်ခိုဟ်ဖအိုတ်ရ။ ဒုစရိုတ်ဟွံသေင် သုစရိုတ်ရောင်။ ပၞောဝ်လ္ပာ်ကုသိုလ် အကုသဵု ၜါလ္ပာ်ဂှ် ဒှ်ကရေက်လ္ပာ်ကုသိုလ်ဟေင်ရ။ ပညာဂှ် ပ္ဍဲစိုတ်မၞိဟ်ယုတ်ပပ်ၚံက် စၞာဲလဳဠာန် ဍေံဟွံတန်တဴရ။ ပ္ဍဲမၞိဟ်မၞုံစိုတ်ဆာဲပြဲတပ်လ္ဂူဟေင် ဍေံစိုန်သ္ကီုရ။ ပညာလုပ်ကဵုဒဒိုက်ညးမွဲသ္အာင် မပ္တံပညာကၠောန်လွဟ်ဂျိတအ်ဂှ် ပညာဇေတ်ဟွံသေင်ရ။ ညးလေပ်ပညာဇေတ်တ်ဂှ် ညးဟလိုင်ဒှ်တသိုက်ရောင်။    

သွက်ဂွံပါ်ပဲါပညာဇေတ် ဟွံဇေတ်ဒးဂှ် ထ္ၜးကဵုသာဓကဇာတ်ကၠုင် နူဒေသနာမွဲရ။ ဗှ်ရံင်ဇာတ်ဝွံတုဲ ပညာဇေတ် ပညာဟွံဇေတ်ဂှ် ကၠးကၠုင်ပ္ဍဲစိုတ်ရ။ အဃောသၟိင်ဗြဟ္မဒတ္တပ္ကင်ရင်ဍုင်ဗာရာဏသဳဂှ် ဗြဴစရာဲဍုင်သုလသာ ညာတ်ဒးကမၠတ်ဇၞော်သတ္ထုက၊ ဗဳဇခါတ်တအ်ကော်ဏာသုသာန် သွက်ဂွံဂစိုတ်တုဲ သုလသာဆာန်ဍူသတ္ထုက မိက်ဂွံသ္ပအိန်ထံင်တြုံတၠသ္ၚိရ။ ကဵုသြန်လာဘ်ဗဇဴ ကဵုဗလးကၠေံသတ္ထုကတုဲ ပံင်ဖက်ညးသ္ကအ်ရ။ သတ္ထုကသၠးကၠေံ ညာဏ်ကမၠတ်ဟွံမာန်တုဲ ကော်ဏာလ္တူက္ဍဟ်ဒဵုသၠုင်တေံရ။ စိုပ်လ္တူက္ဍဟ်ဒဵုတုဲ ခလောတ်ကေတ်သုလသာတုဲ  ဂစိုတ်ထောံဏောင်သ္ဂးရ။ မိင်ဂလာန် တြုံတၠသ္ၚိဇကုသ္ဂးတုဲ သုလသာချပ်ကေတ်နပညာတုဲ ယွံတြုံသ္ဍိုက်ဆာန် နူကၠာအဲဟွံချိုတ်ဏီ အလန်လက္ကရဴအိုတ် ကဵုအဲလ္ၚောဝ်တြုံတၠသ္ၚိညိဂးတုဲ သုလသာလ္ၚောဝ်ဒိုဟ်ပန်လ္ပာ် ကာလလ္ၚောဝ်စိုပ်လ္ပာ်စးဂှ် သုလသာဓရိုဟ်ဖျေံဏာ သတ္ထုကနူက္ဍဟ်ဒဵုဂှ်ရ။ အခိင်ဂှ် ဗောဓိသတ်ပိုယ် ဒှ်မံင်ဒေဝတဴရုက္ခဇဵုတုဲ မၞိဟ်တြုံဟေင်နွံကဵုပညာဟွံသေင် မၞိဟ်ဗြဴလေဝ် နွံကဵုပညာကီုရောင်၊ နကဵုဂလာန် ဣထ္ထဳပိ ပဏ္ဍိတာ ဟောတိ ဟီုထိုင်သးသၟတ်ဗြဴသုလသာရ။     

သွက်ပိုယ်ဒးချပ် သၟတ်ဗြဴသုလသာ ဓရိုဟ်ဖျေံသတ္ထုကနူက္ဍဟ်ဒဵုဂှ် ဒှ်ဂစိုတ်မၞိဟ်ဟွံသေင်ဟာ ?      

ကမၠောန်ဒုစရိုတ်ဟွံသေင်ဟာ ?     

ပညာစေတသိက် ဟွံစိုတ်သ္ကီုပ္ဍဲစိုတ် သုလသာဟွံသေင်တုဲ ဒေဝတဴရုက္ခဇဵု ဟီုထိုင်သး သုလသာနွံကဵုပညာဂှ် ဒးဍာံမံင်ရဟာ ?      

ဂလာန်ဒေဝတဴဂှ် ဍာံလေဝ်ဍာံ ပတှေ်စ ထေက်ကွေံကွေံရ။ မုဟိုတ်ရော ပွမဟီုဂလာန်ပြယာဲ ဇကုဂွံဗၠးချိုတ်ဂှ် ဟိုတ်နူပညာနွံရ။ ဂွံချပ်ဒး ဂွံပဲါနူဘဲဂစိုတ်လေပ် ဒေဝတဴရုက္ခဇဵု ရံင်ကဵုအခိင်သုလသာပဲါဘဲဇကု ဒးချိုတ်တုဲ ဟီုထိုင်သးတဴရ၊ ကာလသုလသာဓရိုဟ်ဂစိုတ် သတ္ထုက ဒတုံစှေ်နူဒဵုဂှ် ဒှ်အကုသိုလ်ပညာ ဒုစရိုတ်ဟွံသေင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ လ္တူမၞိဟ်မွဲမွဲ ပညာဇေတ်တ် လၟိုဟ်ဟွံသေင် အခိင်ချပ်လ္ပာ်ခိုဟ်ဂှ် ဒှ်ပညာဇေတ်တုဲ အခိင်ချပ်လ္ပာ်ပရေံမ္ဂး ဒှ်ပညာဟွံသေင် ဒှ်အကုသဵုဒုစရိုတ် စိုတ်ဓါတ်သမၠီုရ။          

ညးလဵုမွဲဟွံဟီု အဃောဍောတ်သွတ် အခိင်မံင်ဘာဂှ် ဒှ်အရာနိဿဲ ဂၠဲါလ္ၚတ်နဲဗ္တောန်ပညာရ၊ လေပ်ပညာဍာံဍာံ ကေတ်ပညာဍာံဍာံဂှ် တိတ်နူဘာတုဲဟေင် ဒးဂၠဲါရ၊ ဘဝမၞိဟ်ဂှ် ဒှ်ဘာဗ္တောန်ပညာရ၊ ဒှ်ဘာဗ္တောန်ကဵုကွတ်နာနာရ။ ဗၞတ်မွဲအယုက်မၞိဟ် ဒးကတ်ဗ္တောန်မံင်ပညာလၟိုန်ရ။ ချိုတ်မ္ဂးဟေင် ဂွံတိတ်ဗၠးအာနူဘာဗ္တောန်လိက်ရ။ အဲဂှ် အံင်လဝ်တာန်ဇၞော်တဆိပ်ကြာတုဲ ပညာဍိုက်ပေင်အာစိုပ်ဒတုဲရ သွက်ဒးထပ်ဂၠဲါပညာပၠန်ဂှ် ဟွံမွဲရ ညးမဟီုဂး ဂလာန်ဝွံ ဒှ်ညးဟွံမွဲကဵုပညာ ဒှ်ဂလာန်မၞိဟ်သာသ္ပအ်မွဲရ။ ပညာဂှ် နူဍောတ်တ် ဒးဂၠဲါကတ်ဗ္တောန်ဒဵုကဵုစုတိချိုတ်ရ။          

ဟိုတ်ဂှ်ရ သွက်ဂကူမန်ဂွံဗၠးၜး သွက်ဂကူမန်ဂွံမံက်ဂတဝ် ဇၟာပ်ပ်မန်ဒးကတ်ဗ္တောန်ဒလိုင်ပညာ မပ္တံပညာသွာင်ကၠောန် ပိုန်ဒြပ်ကူဂတးသွံရာန် သွာင်ပညာချူခၞံဖန်ဖက် သွာင်ဇဳဒိုဟ်ဟွံအိုတ်ဏီမ္ဂး ဆက်တုဲ ပိုယ်ဒးဂၠဲါကေတ်ဗ္တောန်အာဏီရောင် ဖျေံစိုတ်ညဳညဳ ဂိုတ်ဂစာန်တုပ်ပ် အိုတ်စိုအ်။           

အာရီုဆဌမ၊ နာဲအံင်ဇၞး (ရုတ္တံင်)




#Article 74: ကြဓေါမ်၊ တၞံ (1373 words)


တၞံကြဓေါမ် () လဆောဝ်ချူ ကရဓံင်၊ တၞံဘိင် လေဝ်ကော် နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး ကော်ခဴစ Mitragyna speciosa)ဝွံ ဒှ်တၞံတၚေက်လၟိုန် ဒေသဂမ္တဴမွဲတုဲ လုပ်အဝေါင်တၞောဝ်တၞံ ကဝ်ဖဳ တမ်ဗဳဇ မကၠုင်နူ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲရ၊၊ တမ်ဗဳဇဍေဟ်ဂှ် တိုန်ပ္ဍဲတိဍာ် ဍုင်သေံ၊ ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ မလေရှာ၊ မန်ဗၟာ ကေုာံ ပပဴနျူဂွေနေဲ(Papua New Guinea)၊၊ ညးဒေသတအ် မစကာကၠုင် နဒဒှ်တၞံဂဥုဲမွဲဂကူ စနူအခိင်ၜိုတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဒှ်မာန်ရ၊၊ တၞံကြဓေါမ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ဘိင် မကော်ဂး ဓါတ်အဝ်ပဳယေဒ် (opioid) တုဲ စသုင်မ္ဂး ပကဵု ညံင်ဂွံဒုင်စသိုင်မၜူမာဲရ၊၊

ဂဥုဲမကၠောန် နကဵုတၞးကြဓေါမ် ကၠောန်ပ္တိတ် နူဍုင်သေံတုဲ ပလံင်ဗစိုပ် သွံဒၟံင် အလုံလိုက်မွဲရ၊၊ ကြဴနူ အစာပါ်ဓါတ် ပသုတေသန လတူတၞးကြဓေါမ် စတမ်နူသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်တုဲ ပရေင်စကာ ဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုတၞးကြဓေါမ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဆက်သုင်စောဲတုဲ ပရေင်ဂုဏ်ဖဵုလေဝ်အောန်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊  ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် ဌာနပရေင်ကောပ်ကာဲ စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် (Food and Drug Administration (FDA)) လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်ဂဥုဲ မလွဳယဲမွဲဂှ် သုင်စောဲ ဟွံထေက်၊ ဒှ်အန္တရာဲမာန်တုဲ ဓါတ်နူတၞးကြဓေါမ်ဂှ် ဗလးကဵုယဲလဵုမာန်ဂှ်လေဝ် သက်သဳသာဓက ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ညးလ္ၚဵုတအ် သုင်ဂဥုဲကြဓေါမ် သွက်ဂွံဂိသာ သွက်ယဲဂိဍာ်ဇမၠိင် (chronic pain)၊ သွက်ဂွံ ထပိုတ်ဘိင်၊ ဗွဲမဂၠိုင် သုင်စောဲ ကြဓေါမ် နဒဒှ် ဂဥုဲၜူမာဲမွဲရ၊၊  နူစသုင်စောဲ ဂွံၜိုတ်အကြာ မသုန် ကဵု စှ်မိနေတ်မ္ဂး အသိင်ဍေဟ် စတိုန်တုဲ အသိင်ဍေဟ် နွံ စဵုကဵု ပွိုင်ၜါနာဍဳ ကဵု မသုန်နာဍဳမာန်ရ၊၊

သုင်စောဲ ကြဓေါမ်မ္ဂး အရာဍေဟ် မပကဵုဂှ် စံင်ပရံင် (nausea)၊ ခအအ် (vomiting)၊ ဂၞဴချုက် (constipation)တအ် ပါဲနူဂှ်တုဲ အရာမဆေင်ကဵုစိုတ် ဗီုကဵု စိုတ်မခ္ဍပ်ကွေန် (respiratory depression)၊ မတိုန်စိပ် (seizure)၊ မစောဲလာံ (addiction) ကေုာံ ကတဵုဒှ် ယဲစိုတ် (psychosis)တအ်ရ၊၊ ဆဂှ် ဟွံသေင်ဏီ ကြဓေါမ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ဂြိုဟ်ဂွံချဳ ဗွဲမလောန်ဗၞတ် (high heart rate) ကေုာံ ဆီတိုန်  (blood pressure)၊ ပကဵု ညံင်တိက်ဟွံလှိင်၊ ကေုာံ ပကဵု ညံင်ဂြိုဟ် မဒးဂျိ (ဂြိုဟ်လီုသရိုဟ်)(liver toxicity)ရ၊၊ အခိင်ကာလ မဒေါအ်ထောအ် နူပွမသုင်စောဲမ္ဂး လက်သန် ဗွဲလတူတအ်ဂှ် စမံက်ကၠုင်ရ၊၊ နကဵု မသုင်စောဲ ကြဓေါမ်သၟးကဵုဒှ် ပံင်နှဴကဵု အရာတၞဟ်တုဲ မစကာကဵုဒှ် လမျီုအိုတ် ချိုတ်မာန်ရ၊၊ ဌာနကောပ်ကာဲ စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ဒဒှ်ရ အကြာ သၞာံ ၂၀၁၁ ကဵု ၂၀၁၇ ဂှ် ဟိုတ်နူ ကြဓေါမ်တုဲ မၞိဟ်ချိုတ်အာ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပန်စှော်ပန်တၠရ၊၊ မၞိဟ်မွဲဂှ် ဒးချိုတ်အာ နကဵု ကြဓေါမ် သၟးရ၊၊ ပ္ဍဲသွိတ်ဒေန်ဂှ် အကြာသၞာံ ၂၀၁၁ ကဵု၂၀၁၂ဂှ် မၞိဟ်ဒးချိုတ်အာ ဒစိတ် ဟိုတ်နူ ကြဓေါမ်၊ မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒးချိုတ်အာ နကဵုမပံင်နှဴ ကြဓေါမ် ကဵု ဂဥုဲၜူမာဲတၞဟ်တုဲ မစကာတုဲ ဒးချိုတ်အာရ၊၊

စတမ်နူ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဂၠးတိတအ် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင် လတူပရေင်ထတ်ယုက် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ဟိုတ်နူမစကာ ကြဓေါမ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် စကၟာတ်လဒဵု နကဵုသၞောဝ် ဟွံကဵုအခေါင်သွံရာန် ကြဓေါမ်ရ၊၊ လၟုဟ်မ္ဂး ကြဓောမ်ဂှ် ၁၆ ဍုင် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဟွံကဵုသွံရာန်တဵုလွဳရ၊၊  စတမ်နူ သၞာံ ၂၀၁၄ တေအ်ရ နူကဵု ဌာနကောပ်ကာဲစၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ အမေရိကာန် ဟွံကဵုအခေါင်ပၠုပ် သွံဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုကြဓေါမ်ရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး ပ္ဍဲဂဥုဲၜူမာဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဖက်စုတ်လဝ် ကြဓေါမ်တုဲ ကၠောန်လဝ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ ဥပမာ ဂဥုဲၜူမာဲ မကော်ဂး caffeine ကဵု codeine တအ်ဂှ် ကြဓေါမ် ပါလုပ်ဒၟံင်ကီုရ၊၊

တၞံကြဓေါမ် ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံဆု တၚေက်လၟိုန်တုဲ တၞံဍေဟ် ဇၞော်စဵုကဵု စိုပ်သမၠုင် ၂၅ မဳတာ (၈၂ ပေ)တုဲ ဗွိုက်ဍေဟ်ဂှ် ၀.၉ မဳတာ (၃ ပေ)ဒှ်မာန်ရ၊၊ တၞံၝောအ်ဍေဟ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်တပ်တိုန်တုဲ ခၞော်ဍေဟ်ဂှ် ကလိတုဲ ဒှ်အသာ်ပတေင်၊၊ တၞးဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်တၚေက်ကြံင်င်တုဲ ကလိတ် ဒစင်ဗၜင်ဒၟံင်တုဲ တၞးဍေဟ်ဂှ် ကာလဇၞော်တုဲဒှ်မ္ဂး ဒှ်စဵုကဵု ဇမၠိင် ၁၄-၂၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၅.၅ - ၇.၉ ၝောအ်တဲ) အနာံ ၇-၁၂ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၂.၈-၄.၇)၊ မၞုံဗီုပြင် ခၟာဲ-တၞုင်စာမ် (ovate-acuminate)၊ တုဲ ဒွိပဏ္ဏ မွဲမွဲတၞးမ္ဂး နွံကဵု ဇုတ်ကတေင် ၜိုတ် ၁၂ - ၁၇ ဗၠိုင်ရ၊၊ ကဴခဗိုက်က်ဍေဟ်ဂှ် တိုန်ကၠုင် ပ္ဍဲကၞောတ်ကၞာင်၊၊ သမၠုင် ဍောင်ကဴ (calyx-tube)ဍေဟ်ဂှ် နွံၜိုတ် ၂ မဳလဳမဳတာ၊ နွံကဵု မသုန်ကထိုတ်၊ ဇမၠိင်ကထိုက် (corolla-tube)ဍေဟ်ဂှ် နွံအကြာ ၂.၅-၃ မဳလဳမဳတာ၊၊

တမ်ဗဳဇ ကြဓေါမ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဍုင်သေံ၊ အေန်ဒဝ်နဳရှာ၊ မန်ဗၟာ ကေုာံ ပပဴနျူဂွေနေဲ(Papua New Guinea)၊၊

မၞိဟ်မချူဗမံက်ထ္ၜး ပရူတၞံကြဓေါမ် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အစာရုက္ခဗေဒ ဂကူဒါတ် ပဳတာ ကောရ်ထလ် (Pieter Korthals) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၉၊၊ ယၟုရုက္ခဗေဒ တၞံဏအ်ဂှ် မလေပ်ကော် ဗွဲတၞဟ်ခြာတုဲ ယၟုလက္ကရဴအိုတ်ဂှ် (George Darby Haviland) ဒှ်မၞိဟ် မခုတ်ကဵုလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၉ တေအ်ရ၊၊

ဌာနမပဒတန် ဂဥုဲ ဍုင်အမေရိကာန် လလောင်တြး ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၃ ＂ကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲ အခေါင်သုင်စောဲ ဟွံမဲ ကြဓေါမ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စကာဂၠိုင် နဒဒှ် ဂဥုဲၜူမာဲ၊ ပကဵု ညံင်စိုတ်ဂွံမိပ်မြဟ်၊ ဗလးကဵု ပွမဂိဂေင်ဂမၠိုင်ရ၊၊ သၞာံၜိုတ် ၂၀၁၃ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဍာ်မတိတ် နူတၞးကြဓေါမ်ဂှ် လ္ၚတ်စမ်ၜတ် နကဵုကလာပ်ရုပ်ကီု သီုကဵု ပ္ဍဲတိရစ္ဆာန်တအ်တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် အာနိသံသ မဗလးကဵုယဲ ဟွံမဲရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်သေံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၇ တေအ် ဌာနလ္ၚတ်မွဲ ဂွံတီကေတ် ကုမၞိဟ်မစကာ ကြဓေါမ်တအ်ဂှ် အာယုက်ဂၠိင်တိုန် 2.32%, 0.81% ကဵု 0.57%, ဗွဲတၟေင် ကုမၞိဟ်အဝဲအကြာ ၁၂–၆၅ သၞာံတအ်ရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်မၞိဟ် မစကာ ကြဓေါမ် ဂွံဂၠိုင်တိုန် ပ္ဍဲဍုင်သေံရ၊၊

တၞံကြဓေါမ်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသ ဒၞာဲတၞံကြဓေါမ် မတိုန်တအ် စကာကၠုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂဥုဲခရက်ရ၊၊ တၞးဍေဟ်ဂှ် သ္ၚာဲ ခၜမ်မ္ဂး ပသာကဵု ပွမဂိဂေင် ပ္ဍဲကတေင်၊ ကေုာံ ပကဵု ညံင်ဒြဟတ် ဂွံထတ်၊ စပုင်စှ်ေ၊ တုဲပၠန် ဓလိုက်ကတဵုကဵု အာရီုကာမ ပ္ဍဲအရာလိင်ရ၊၊ တၞးဍေဟ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဍာ်မပ္တိတ် နူတၞးဍေဟ်ဂှ် စကာကၠုင် သွက်ဂွံဗစိန်သရ၊ ကေုာံ မဒေင်ကဵု ပ္ဍဲဒၞာဲမဂိတအ်ရ၊၊ ဍာ်မပ္တိတ် နူတၞးကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ် ဂဥုဲမလွဳယဲခဍက်၊ ယဲဂၞဴ ကေုာံ မဒှ်သရ ပ္ဍဲဗုင်ဂၞဴ(intestinal infections)တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်သေံ နဒဒှ် ဂဥုဲမဖျေဟ် မရုန် (intestinal deworming agents)လေဝ် စကာကၠုင် တၞးကြဓေါမ်ကီုရ၊၊ ကြဓေါမ် ဂှ် သၟာကမၠောန်ဇြိုင်င်တအ် မလေပ်စကာကၠုင် သွက်ဂွံကၠောန် ကမၠောန်ဇြိုင်င်မာန် တုဲပၠန် သွက်ဟွံဂွံဂိဇကုဇကောဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်သေံ တၞးကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်တၟာဲတဲ သွက်ကၟုဲတအ် ဂွံဝေင် ဒုင်တၠုင်ကၟုဲ နဒဒှ် ညံင် ခဍအ်ဇဗၠုမွဲ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကာလပူဇဴဗဴယိ ကလောသ္ၚိလေဝ် စုတ်ကီုရ၊၊ဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုကြဓေါမ်တအ်ဂှ် နွံရှ်ကတင် ဗွဲမလောန်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်ဖနှဴကဵု အရာဍာတ်တ်တအ်ရ၊၊

ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၆ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲဍုင်မလေရှာ စကာကြဓေါမ် နဒဒှ် သွက်ဂွံထပိုတ် ဘိင်ရ၊၊ ညံင်ရဴ မလေရှာကီု ဍုင်သေံလေဝ် ကေင်စကာလဝ် ကြဓေါမ် နဒဒှ် ဂဥုဲသွက်ဂွံထပိုတ် ဘိင် မွဲကီုရ၊၊ ကြဓေါမ်ဂှ် စကာဒၟံင် အကြာမၞိဟ် မလွဳယဲ နကဵုနဲဇကုကဵုဇကု ဥပမာ မၞိဟ်မဂိဂေင်ဒၟံင်လၟိုန်တအ် သွက်ဂွံဂိသာ၊ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၈ ကြဴနူ မလ္ၚတ်စမ်ဓါတ်တုဲ ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် သွက်ဂွံလွဳ ကုညးမစောဲဒၟံင်ဘိင်တအ်ဂှ် ဟွံစိုပ်တရဴကီု တုဲပၠန် သီုဗဒှ်ကဵု အန္တရာဲ ကုညးမဒုင်လွဳတအ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ၊၊

စတမ် နူသၞာံ ၂၀၁၀တအ်ဂှ် ဍာ်လက်ဖက်ကံက်တေဝ် မၞိဟ်တအ်မကော် 4×100 ဂှ် မၞိဟ်သၟတ် ပ္ဍဲဍုင်အာရှဒိုဟ်အဂၞဲတအ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်သေံ စကာဂၠိုင်ကၠုင်ရ၊၊ ဍာ်လက်ဖက်ကံက်တေဝ်ဂှ် ဖက်လဝ် ဍာ်တၞးကြဓေါမ်၊ ဂဥုဲခဍက် (cough syrup) ကေုာံ ဍာ်ကဝ်ကာကဝ်လာ (Coca-Cola) ကေုာံ ဍာ်ကလောအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် ကုမၞိဟ်မစကာ ဍာ်လက်ဖက်ကံက်တေဝ် ဗီုဏအ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ညာတ်ပရေအ် နူမစကာ အတိုင်နဲတြေံ တၞးကြဓေါမ်သက်က်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲၜိုတ် ၂၀၁၂ သၟတ်မစကာ ဍာ်ကံက်တေဝ်ကြဓေါမ် ပ္ဍဲဒေသပယျဵု အကြာသေံ ကဵုမလေရှာ ဂၠိုင်တုဲ ပြသၞာနာနာသာ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊

ပ္ဍဲအမေရိကာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၜိုတ် ၂၀၁၅ ဂှ် ပ္ဍဲဖျာဂဥုဲၜူမာဲ (head shop) ကေုာံ ဖျာအဝ်လာင်တအ်ဂှ် ရာန်ကေတ်ဂွံရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သုင်စောဲ ကြဓေါမ်မ္ဂး အာနိသံသဗီုလဵု မကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ဟွံဂွံတီကေတ်လဝ်ဏီရ၊၊

တၞးလတ်တ် အတိုင်ဂှ် လျိုင်အကြာ ၁-၅ ဂရာမ်မ္ဂး ပကဵု ညံင်ဂွံ ဗၜူတုဲ အာနိသံသ(side effect) ဍေဟ်ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု မပ္တံ မတ်ဂေတ် (contracted pupils) ကေုာံ မုက်ဍာဲ (blushing)တအ်၊၊ အာနိသံသ မဟွံရန်တၟအ်ဂမၠိုင် (adverse effect)ဂှ် ကတဵုဗဒှ်ကဵု မပ္တံကဵု ဗျာပါရ စိုတ်ဖေက်(anxiety) ကေုာံ စိုတ်ကြဴ (agitation)၊၊ ဟိုတ်နူ အာနိသံသ ဓါတ်ဘိက်ဂမၠိုင်တုဲ မပ္တံကဵု ခၞော်ဇကု (itching)၊ စံင်ပရံင် (nausea)၊ ဟွံမိက်စစၞ (loss of appetite) ကေုာံ ထိုင်ဏမ် ခညောတ်ကၠုင်တုဲ မိက်ဂွံဏမ်ထောအ် ဒှ်ကၠုင် (increased urination begin to appear)ရ၊၊

လၟိဟ်ဂၠိုင်နူဂှ် (၅ - ၁၅ ဂရာမ်)မ္ဂး အာနိသံသ ဓါတ်ဘိက် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဂၠိုင်တိုန်တုဲ စပ်ကဵုအာနိသံသ မဟွံရန်တၟအ်လဝ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဂြိုဟ်ယာ် (tachycardia)တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ စပ်ကဵုအာနိသံသဘိင်ဂှ်မ္ဂး ဗၜူ (dizziness)၊ အနုမာနဇဴ /ဒုင်စသိုင်မှောဝ်ဇဴ (hypotension)၊ ပါင်ကှ်၊ ကေုာံ ပလက်ပြး ကတဵုဒှ်ရ၊၊

ယဝ်ရ သုင်စောဲကြဓေါမ် နကဵုလၟိဟ်ဂၠိုင်င် မွဲခဏ မွဲခဏမ္ဂး အရာမကတဵုဒှ်မာန်တအ်ဂှ် ဇကုဇတဝ် (tremors)၊ ဇွိုန်သရိုဟ် (anorexia)၊ weight loss (ဇြာဲကံင်)၊ ပွမဝိုတ်စိပ် (seizure) ကေုာံ စိုတ်ပြံင်လှာဲ/ကတဵုဒှ်ယဲစိုတ် (psychosis)မာန်ရ၊၊ 

မၞိဟ်မစောဲအာ ကြဓေါမ်တအ် ယဝ်ရ မိက်ဂွံထပိုတ်မ္ဂး လက်သန်ဗီုဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန် - စိုတ်ဟွံဒး (စိတ်ကသိကအောက် irritability)၊ ဒုင်စသိုင် သောက အောန်စိုတ် (feelings of distress)၊ စံင်ပရံင် (nausea)၊ ဆီတိုန် (hypertension)၊ တိက်ဟွံလှိင် (insomnia)၊ အိက်သၟောဝ်ဓဇူ (a runny nose)၊ ကတေင် ကေုာံ ပၚပ်ဇိုင်တဲ ဂိဂေင် (muscle and joint pain)၊ ကေုာံ ဂၞဴလီုအိက်ဇြုဟ် (diarrhea)တအ်ရ၊၊

ကြဓေါမ်ဂှ် ပံင်တောဲကဵု စၞၜူမာဲတၞဟ်တုဲ မသုင်စောဲ လၟိဟ်မဂၠိုင်မ္ဂး အဝဲလစှ်ေကာယ အပ္ဍဲဇကု မဒးဂျိ (toxicity) ကတဵုဒှ်မာန်ဂၠိုင်ရ၊၊

ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် နူဌာနထိင်ဒဝ်ယဲ (Centers for Disease Control) ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပတိတ်လိက်ဒုင်စဳရေင် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၂၀၁၀ ကဵု ၂၀၁၅ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် မၞိဟ်ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ ဟိုတ်နူကြဓေါမ် ၆၆၀ တၠရ၊၊ အတိုင်ဌာနဂဥုဲမ္ဂး ဒဒှ်ရ မၞိဟ်မစိုပ်ရုင်ဂဥုဲ ဟိုတ်နူကြဓေါမ်ဂှ် ဂၠိုင်တိုန်ဒၟံင် ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် လွဳဟွံမာန် ဒးချိုတ်အာ ဟိုတ်နူကြဓေါမ်ရ၊၊

ပွမသုင်စောဲ လၟိဟ်မလောန်ကာဲ (Overdoses) ကြဓေါမ်ဂှ် ညံင်ရဴ မၞိဟ်မသုင်ဘိင် လၟိဟ်မလောန်ကာဲကီု ကောန်ကၟအ်ဒေါအ်အာ /ဟွံယီုရ၊၊

ကုမၞိဟ် မသုင်စောဲ ကြဓေါမ် လၟိုန်တအ်ဂှ် ဂြိုဟ်ဒှ်သရ (liver injury)တုဲ ထ္ၜးလက်သန် ဒဒှ်ရ မဍောင်ၜိုတ်၊ မစံင်ပရံင်၊ ခၞော်ဇကု၊ ဇကုဍာ်မိတ်ရ၊၊ ဂြိုဟ်ဒှ်သရမ္ဂး ဂြိုဟ်ဂှ် ဟွံကၠောန်ကမၠောန်တုဲ ယဲ (acute renal failure) မဒှ်ယဲကမအ် လီု ကတဵုဒှ်မာန်ရ၊၊ ကၠာဟွံစိုပ်သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ဟိုတ်နူ ကြဓေါမ်တုဲ ဗဂိကဵုဂြိုဟ်မာန်ဂှ် အစာဂဥုဲတအ် ဟွံဂွံတီလဝ်ရ၊၊

လၟုဟ်မ္ဂး ကုညးစောဲလာံ ကုကြဓေါမ်တုဲ မသုင်စောဲမလောန်ၜက်တအ်ဂှ် ဟိုတ်ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲတုဲ မဒးချိုတ် နကဵုကြဓေါမ်ဂၠိုင်ကၠုင်တုဲ သၟိင်အလဵုအသဳဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ကၠုင်ဓဝိင် ပ္ဍဲအရာဏအ်ရ၊၊ အတိုင်လိက်ဒုင်စဳရေင် နူရုင်ဂဥုဲဂမၠိုင်မ္ဂး ဟိုတ်နူမသုင်စောဲ ကြဓေါမ် မလောန်ၜက်တုဲ မၞိဟ်တအ် ကတဵုဒှ် ဂြိုဟ်ဒးဂျိ၊ တိုန်၊ ကေုာံ ဝိုတ်စိပ်လှင်တအ်ဂှ် ကေုာံ ချိုတ် ဂၠိုင်ကၠုင်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ကြဓေါမ်ဂှ် ပံင်ကဵုအရက်တုဲ သုင်စောဲဂှ် အန္တရာဲဒှ်ဂၠိုင်ရ၊၊ အကြာသၞာံ ၂၀၁၁ ကဵု ၂၀၁၇ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် မၞိဟ်ချိုတ် ၄၄ ဟိုတ်နူ သုင်စောဲ ကြဓေါမ် 

ဓါတ် အဓိက မၞုံပ္ဍဲကြဓေါမ်ဂှ် ဒှ်ဓါတ် (mitragynine) ကဵု  (7-hydroxymitragynine (7-HMG))ရ၊၊ ပ္ဍဲတၞးကြဓေါမ်ဂှ် ဓါတ်တၞဟ် ၄၀ ဂကူပြင်င် နွံဒၟံင်ရ၊၊  ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဓါတ်မၜူမာဲ (alkaloid) နွံၜိုတ် ၂၅ ဂကူ၊ ပါဲနူကဵုဓါတ် mitragynine ကဵု 7-hydroxymitragynine တုဲ ဓါတ် မပ္တံ ajmalicine, mitraphylline, mitragynine pseudoindoxyl, ကေုာံ rhynchophyllineတအ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊  ပါဲနူဂှ်တုဲ ဓါတ်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကြဓေါမ်တၞဟ်တအ်ဂှ် မပ္တံကဵု ဓါတ် raubasine (best known from Rauvolfia serpentina) ကေုာံ Pausinystalia johimbe alkaloids မပ္တံကဵု corynantheidine၊၊

ဓါတ် Mitragynine မဒှ်ဓါတ် သွက်ဂွံစောဲလာံဂှ် နွံ ၆၀% တုဲ ဓါတ် 7-hydroxymitragynine ဂှ် နွံၜိုတ် ၂% ရ၊၊ လဒက်ပ္တန် ဓါတ်Mitragynine ဂှ် တုပ်ကဵု ဗီုလဒက်ပ္တန် ဓါတ်yohimbine ကေုာံ  voacangineကီုရ၊၊

စတမ်နူ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၂၀၁၈ တုဲ တၞံကီု သီုကဵု ဂဥုဲမကၠောန်လဝ် နကဵုကြဓေါမ်ဂှ် အခေါင်သုင်စောဲ နဒဒှ်ဂဥုဲ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ကၟာတ်လဒဵုလဝ်ရ၊၊

နူစ သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် ဂကောံဍုင်အာသဳယာန်တအ် ကြဓေါမ်ဂှ် ပၠောပ်စုတ် ပ္ဍဲစရင် အရာမစကာ ပ္ဍဲကဵုဂြန်ဂဥုဲခေတ်တြေံကီု သီုကဵု နဲခေတ်တၟိ ဟွံဂွံ ရ၊၊

နူစ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် ကြဓေါမ်ဂှ် ကၟာတ်လဒဵုထောအ် ညံင်ကဵုနာကဝ်ဒေန် (ဝါ) ပၠောပ်စုတ်စရင် ပ္ဍဲသၞောဝ်မရပ်စပ်ရပ်ဂဥုဲဟွံဂွံ ရ၊၊

စနူဂိတုအံက်တဝ်ပါ၊ သၞာံ၂၀၁၆ တုဲ ပွမသွံရာန် ကြဓေါမ်ဂှ် ဒှ်အရာမ္ၚးသၞောဝ်ရ၊၊ ကုညးသွံရာန်တအ်လေဝ် ညးတအ် ဗက်ရပ်ရ၊၊

စနူသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ် တၞံကြဓေါမ်ဂှ် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဍုင်ဒိန်မက်၊ ဍုင်လတ်ဗဳယျာ၊ လိတ်တူနဳယျာ၊ ပဝ်လာန်၊ ရဝ်မေန်နဳယျာ၊ ကေုာံ သွိတ်ဒေန်ရ၊၊ ပ္ဍဲယူကေ (အေန်ဂလာန်)ဂှ် စနူသၞာံ ၂၀၁၆တုဲ ပွမသွံ၊ ပွမပၠောပ်ပတိတ် ကြဓေါမ်ဂှ် ဒှ်အရာမ္ၚးသၞောဝ် ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ပ္ဍဲသၞောဝ် (Psychoactive Substances Act)ရ၊၊

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် ဍုင်အိရာလာန် (Republic of Ireland) ပၠောပ်စုတ် ကြဓေါမ် ပ္ဍဲစရင်နဒဒှ်စၞၜူမာဲ မ္ၚးသၞောဝ်၊ နကဵုယၟု 7-hydroxymitragynine and mitragynineရ၊၊

ဍုင်မလေရှာ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် နကဵုသၞောဝ် ကုညးမသုင်စောဲ ကြဓေါမ် နကဵုယၟုမလေ မကော် ကေတုမ် ketum သၟဝ်သၞောဝ် ပိုဒ်ဇၞော် ၃၀ (၃) Section 30 (3) Poisons Act 1952 တုဲ ကုညးမသုင်စောဲတအ်ဂှ် ဒးဒဏ်သြန်မလေ မွဲလက် (US$3,150) ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးထံင် ပန်သၞာံ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင် ပတိုန်ဂလာန် ကုညးမသုင်စောဲ ကြဓေါမ်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်စောဲဒုဟ် နကဵုဒုဟ်မစကာဂဥုဲၜူမာဲ အန္တရာဲမဇၞော် (the Dangerous Drugs Act)ထေက်ရောင်၊ နကဵုဒုဟ်ဏအ်မ္ဂး ဒးဒဏ် ဂၠိုင်နူဒုဟ်လၟုဟ်ဂှ်ဏီရ၊၊

ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာလေဝ် တၞးကြဓေါမ်ဝွံ မပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲစရင်ဂဥုဲၜူမာဲကီုတုဲ ကုညးမသွံကီု သီုကဵု ညးမသုင်စောဲတအ်ဂှ် နဒဒှ် ဒုဟ်ဂဥုဲၜူမာဲမွဲဂှ် ရပ်စပ်ကီုရ၊၊  ဗွဲကြဴဏအ် ဟိုတ်နူဘိင်ဂှ် ၚုဟ်က္ဍင်တုဲ စၞးဘိင်ဂှ် မၞိဟ်မသုင်စောဲ ကြဓေါမ်ဂၠိုင်ကၠုင်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄၊ ၂၀၀၉ ကဵု ၂၀၁၃ ဂှ် အလဵုအသဳသေံ ပၠောပ်စရင် ကြဓေါမ် နဒဒှ် ပ္ဍဲသၞောဝ်ပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် အလဵုအသဳသေံ ကဵုအခေါင် ပွမပတိတ်၊ သွံရာန် ကြဓေါမ် နဒဒှ် မရန်တၟအ် သွက်ပဂဥုဲရ၊၊

ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်အခိင် အကြာသၞာံ ၂၀၁၀ ကဵု ၂၀၁၅ လိက်လလောင်တြး ပရူ ကြဓေါမ် မလုပ်ပလီုပလာ် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် တိတ်ကၠုင်ရ၊၊  ကြဓေါမ်ဂှ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွဝ်ဖျာ နဒဒှ် မပၠောပ်စုတ် ပ္ဍဲစၞစမွဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ရ၊ ဆဂး ကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်မစကာ စၞစဓမ္မတာမွဲဂှ် ဟွံကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ရ၊၊ ဌာနကောပ်ကာဲ စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ ဗက်ရပ်သီ ကြဓေါမ် မပၠုပ်နင်ဍုင်အမေရိကာန်ရ၊၊   

အကြာ နူဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၄ ကဵု ဂျူလာင် ၂၀၁၆ ဂှ် သၟိင်အဝဵုအသဳ အမေရိကာန် ရပ်ဂွံ သီုဖအိုတ် ကြဓေါမ် လျိုင် ၅၅ တာန် မြဴသာ်ဝွံ ဂကောံရပ်စပ် ဂဥုဲၜူမာဲဂၠးကဝ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ၊၊ 

စတမ်နူဂိတုဂျူလာင် သၞာံ ၂၀၁၈ တုဲ တွဵုရး Alabama, Arkansas,  Indiana, Vermont, ကေုာံ Wisconsin ပတန်သၞောဝ် ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် ဒှ်အရာမ္ၚးသၞောဝ်မွဲရ၊၊ had made kratom illegal, တုဲပၠန် ဒပ်ပၞာန်အမေရိကာန် ကၟာတ်လဒဵု ဟွံကဵုကောန်ပၞာန်တအ် သုင်စောဲရ၊၊

ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၂၀၁၆ ဂှ် ဌာနတၠပညာ စၟတ်သမ္တီဂဥုဲ (Drug Enforcement Administration (DEA)) လလောင်တြး ဟိုတ်နူ ကြဓေါမ်တုဲ မၞိဟ် ၆၀၀ ပြင်င်ဂှ် ဒဒှ်ရ ကလာပ်ရုပ်ညးတအ် ဒးလဝ်ဂျိ၊ တုဲပၠန် မၞိဟ် ၁၅ တၠ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၂၀၁၀ ကဵု ၂၀၁၅ ဂှ် ဒးချိုတ်အာ ဟိုတ်နူကဵု ကြဓေါမ်ရ၊၊ ထံက်ကဵု ဟိုတ်ဏအ်တုဲ ညးတအ် ရန်တၟအ်ကဵု ပရေင်ဂီုကၠီုဘဝ ညးဍုင်ကွာန်တအ်တုဲ ညးတအ် ပၠုပ် ကြဓေါမ် ပ္ဍဲစရင်မကၟာတ်လဒဵုရ၊၊  တင်လလောင်တြးဏအ်ဂှ် ညးမစကာဒၟံင် ကြဓေါမ်တအ် ထုဲပၞောတ်တုဲ ဒစဵုဒစး ဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊ ညးလ္ၚဵုမၞုံကဵုယဲ ဇကုမဂိဒၟံင်လၟိုန်တအ် စကာ ကြဓေါမ် သွက်ဂိဂွံပြေရ၊၊အမာတ် နူကၠတ်ထဝ်စၞးညးဍုင်ကွာန် ၅၁ တၠ၊ အမာတ် နူသဳနုက် ဒစိတ်တၠ ပလံင်ဏာလိက် ကုဌာနတၠပညာစၟတ်သမ္တီဂဥုဲ သွက်ဂွံကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ကဵုပၠန်ရ၊၊ တုဲပၠန် ညးဍုင်ကွာန်၁၄၀.၀၀၀ ပြင်င် ထပက်စၟတ်တဲ ဒစဵုဒစး လတူအရာမစၟတ်သမ္တီဂှ်ရ၊၊  ဌာနတၠပညာတအ်ဂှ် ဒုင်တၠုင် လညာတ်တအ်ကီုလေဝ်၊ ဆဂး ကလေင်ဟီု ညးတအ် ဆက်စၟတ်သမ္တီအာ အတိုင်တြေံဂှ်ရ၊၊ မၞိဟ်အခေါင်မဟီုနွံ ပ္ဍဲကိစ္စဂှ် ဟီု ＂ပိုဲတအ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုလညာတ်ညးဍုင်ကွာန်ဟွံဂွံ၊ ပိုဲတအ်ဂှ် ဒးဒုင်သဇိုင် ကုသွဟ်သုတေသန နူသိပ္ပံရ၊၊＂ ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၂၀၁၆ ဂှ် ဌာနတၠပညာတအ်ဂှ် ကလေင်ဆုတ် နုက်ထောအ် လညာတ်ဇကုတုဲ စွံလဝ်အခိင် သွက်ဂွံဆက်လ္ၚတ် စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၁၆ အိုတ်ရ၊၊

ဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀၁၇ ဂှ် နူဌာနတၠပညာဂှ် ကလေင်ပတိတ် လိက်လလောင်တြးပၠန် ဒဒှ်ရ ညးတအ် ဂွံတီကေတ် ကြဓေါမ် မသွံရာန်ဒၟံင် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ဂှ်တုဲ နကဵုညးတအ် ဒှ်ဓဝိင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ လလောင်တြးပၠန် ＂ဒဒှ်ရ မလွဳယဲ နကဵုကြဓေါမ်ဗၠးဂှ် သက်သဳသာဓကလဵုလေဝ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် ကဵုအန္တရာဲ ကုမၞိဟ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ပေင်င်ရ၊၊

ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၈ ညးတာလျိုင် နူကမ္မရှေန် စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲ (commissioner of the FDA) သကတ် ဂေါတ်တလိဗ် (Scott Gottlieb) ကလေင်ဗဗိုန် နကဵုလိက်လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ကြဓေါမ်ဂှ် မတုပ်ညံင်ရဴဘိင်တုဲ နဒဒှ်ဂဥုဲမွဲဂှ် စကာဟွံထေက်၊၊  ဌာနဂှ် ကလေင်လလောင်တြးပၠန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ်ရ၊၊ အလုံမွဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ဒးကၟာတ်လဒဵု ကြဓေါမ်ထေက်တုဲ ကမ္မဏဳမပ္တိတ်ကပေါတ် မစကာလဝ် ကြဓေါမ်တအ်ဂှ်လေဝ် ကဵုသီထောအ် နူဗွဝ်ဖျာရ၊၊ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၆ ကဵုသတိကု ကမ္မဏဳဂဥုဲ ပ္ဍဲတွဵုရးကာလဳဖဝ်နဳယျာ မကော်ဂး Mitrasafeဂှ် ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲညးတအ် တၞးကြဓေါမ် မပါဒၟံင်ဂှ် နဒဒှ် ဂဥုဲမလွဳယဲမွဲဂှ် ဟွံဆက်ကဵုအခေါင်ရောင်၊၊ တုဲပၠန်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် မ္ၚးသၞောဝ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီထောအ်ရောင်ရ၊၊  that the supplement was not confirmed as safe, was not approved as a dietary supplement or drug, and was illegal for interstate commerce.

ဂိတုဧပြဳ ၄၊ သၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် နူကဵုဌာနတၠပညာဂှ် အလန်ကၠာအိုတ် ဂဥုဲမပ္တိတ် ကြဓေါမ် မပါတအ် ဗွဲမဂၠိုင် ကဵုကလေင်နုက်ထောအ် ကပေါတ်ဇကု နူကဵုဗွဝ်ဖျာရ၊၊




#Article 75: ကြုၚ်ဘာ၊ ကွာန် (371 words)


ကွာန်ကြုင်ဘာ  () ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°35’42.29N-97°46’12.61E) တွဵုရးဍုၚ်ကရေင်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်ဘာအၚ်၊
ကွာန်ကြုင်ဘာဝွံ ဒှ်ကွာန်မၞုံဇိုင်ကြုင်တုဲ ကြုၚ်မဂေတ်ဗိုၚ်လဝ်ဘာတုဲ ကော်ခဴစကွာန်ကြုၚ်ဘာရ။ 

သြင်ကြုင်လပါ်သၠုင်ကျာဂှ် သ္ၚိနွံ ဂၠိုင်ကွေံကွေံ၊၊ ကွာန်ၜါကရေက်ဂှ် ဆက်စၠောအ်လဝ် နကဵုဒဒန်(Asia) လပါ်ဗၟံက်ကွာန်ဂှ် နွံဒဒန်ဇၞော်မွဲတုဲ ဒဒန်ကေုာံဂၠံၚ်ဝွံ၊
သက္ကရာဇ်ခရေတ်(၂၀၀၂)သၞာံ ဒှ်တင်ဝါတ်ဂါတ်ခက် ဂွံအာကၠုၚ်ဟွံလောဲသွာရ။ နွံဒဒန်ဍောတ်တ်မွဲကီုရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၁၅၀၀ပြင်တုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.34 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊ 

နူကဵုဂၠံင်ဇၞော် လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ၜိုတ် ၂ တိုင် ၅ ဖာလုံမ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မအာဍုင်မတ်မလီုတုဲ သီုဖအိုတ် ၁၂ တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဍုင်မတ်မလီုရ

ဝၚ်ဒဒန်ဂၠံၚ်ပၟတ်

ဝၚ်တိုက်လိက် ရာမညနိကာယ ပရိယတ် ဘာဇိုၚ်ၜဳ ကွာန်ကြုင်ဘာ ဘာဇိုင်ၜဳ

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် ကေုာံ ဂၠံၚ်ဍာ်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ 

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ 

မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။ 

ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။

ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 76: ကြေဝ်ဏာ၊ ကွာန် (353 words)


ကွာန်ကြေဝ်ဏာ () ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°31’02.88N-97°46’30.44E) တွဵုရးဍုင်မန်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ၊၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ၜဳဂြာင် ဗွဲသြင် လပါ်သၠုင်ကျာရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၅၀၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.64 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊  တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်ပလိုတ် ၜိုတ် ၁၂ တိုင်မ္ဂး စိုပ်ဍုင်မတ်မလီုရ၊၊

ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၄၁ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ် ဍုင် ၁၃၅၉ သၞာံ ဂိတုပုဟ် ၁၁ မံက်၊ တ္ၚဲဗြဴဗ္တိဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ မွဲဟာန်ကေုာံ ဒါယကာဘာဇၞော်နာဲဟိုပ်၊ ဒါယကာရဲကွာန်ကြေဝ်ဏာဂမၠိုင် သိုင်ခၞံပတန်လဝ် ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဓမ္မစက် ပ္ဍဲဒၞာဲစက်သ္ၚုတြေံ၊ အရာပ်ဆက်တိတ်၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာရ။

ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇအ်ဘာရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ ပြံင်တိတ်အာတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ သၞာံ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၀ စွေက်ဂှ် ဒါယကာဂမၠိုင် က္ညနိမန်နင် တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒ ကဵုဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒဝွံ ကၠာနူဟွံဂွံကၠုင်စိုပ် ဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာ တိုက်လိက် ပရိယတ္တိဓမ္မစက်ဂှ် နူသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ သၞာံ ဒဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံဗၞတ် ၃၈ သၞာံ ဖျေံလဝ်လိက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက် မဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိမန်၊ ကွာန်ကအ်ဗိန် ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် ဖျေံလဝ်လိက်ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဘာဗၟံက် ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဗၞတ်မွဲသၞာံရ။ နူဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒ က္ညစိုပ်ကၠုင်ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဓမ္မစက် ဂွံဒှ်ညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ဝိသာရဒဝွံ ဂွံအံင်ဇၞးကေတ် တန်ပါဠိပါရဂူ ပ္ဍဲပေဲါသၟာန်သွဟ်လိက် အလဵုအသီတုဲ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ၊ ဒဳဃနိကာယပါဠိပါရဂူ ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိသာရဒ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၈ သၞာံဂှ် ထပ်ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတရ။

ရာမညနိကာယ ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ

သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၂၉ သၞာံ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဒိပ္ပ မဟာထေရ် ဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊ စုတိကၠိလောန်စဴအာသွဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဥတ္တရ မဟာထေရ် (မဟာဂန္ထဝါစက ပဏ္ဍိတ) မဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ လၟုဟ်ဝွံလေဝ် ဟိုတ်နူစိုတ်ထဝ် ဇြဟတ်ဇၞော်လောန် လ္တူပရိယတ္တိသာသနာ နွံပၟိက်မိက်ဂွံထံက်ပၚ် မိက်ဂွံယိုက်ဒိုက် ပရေၚ်ပရိယတ္တိ သာသနာညိကီု လဝ်စိုတ်သာ်ဏံတုဲ ပံက်ကၠုၚ်တိုက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၄ သၞာံ ဂိတုပသာ် ၄ စွေက်၊ တ္ၚဲစန် အခိင်နူဂယး(၉) နာဍဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဥတ္တရမဟာထေရ်( အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) အာဂတပၠတရဴတုဲ တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တထေရာနန္ဒ၊ တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဝိလာသ ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ်အ္စာလိက်တုဲ ပံက်ပတန်ကၠုင်လဝ် ပရိယတ် နကဵုယၟု ဂကောံပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ထေရာနန္ဒ လုကဴ (၁၅) သၞာံ ဖျေံကၠုင်လဝ်လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘာဗၟံက် (ကွာန်ကအ်ကြိက်) ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဥတ္တရမဟာထေရ် (ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ) သ္ၚဳရံင်အာကဵုဖိုလ်အနာဂတ်တုဲ ဖအောဝ်ဗလ:ဏာ တၠဂုဏ်အ္စာ ထေရာနန္ဒကဵုအာပတန်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမြာင်၊ ဍုင်မတ်မလီုတေံရ။ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံ ဒဵုစိုပ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိလာသ မွဲဇကုဓဝ် ဆက်ဖျေံအာလိက်ပရိယတ်ရ။ 
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဓမ္မသာရ တၞဟ်နဆပ်ရော်ဂုဏ်အ္စာဂးတုဲ က္ညစဴကၠုင် ဇရေင်တမ်ဇိုင်အ္စာတုဲ ဘိုင်ဖျေံဒၟံင်လိက်ပရိယတ် ကရောံတၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိလာသ စဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဓမ္မသာရ ဒှ်အာညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာမြာင် ဍုင်မတ်မလီုတေံပၠန်တုဲ တၠဂုဏ်အ္စာလၚ်္ကာရ ဘိုင်ဖျေံဒၟံင် လိက်ပရိယတ် ကရောံတၠဂုဏ်အ္စာဝိလာသ ဒဵုကဵုလၟုဟ်ရ။
နူသက္ကရာဇ် ၁၃၄၄ သၞာံ ဂိတုမာဃ် ၅၊ ၆၊ ရ စွေက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ၈ စွေက်ဂှ် ဗဂိန်ကဵုလာဘ်တဆိပ်ကြာ ညးမအံင်လိက် ဇၟာပ်ပ်သၞာံတုဲ ဒဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ သၞာံဏံမ္ဂး သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ဂကောံပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက ကၠုင်စိုပ်မရနုက်ကဵု ၃၄ ဝါရ။

သ္ဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ပရိယတ္တိသာသနာ မကုဋာလောကဝွံ သ္ပပဓာန်ကဵုတိုက်လိက်ဝွံကီု သ္ပပဓာန်ကဵု သၚ်ဂကောံဂိုဏ်ဂမၠိုၚ်ကီုတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၆၈ သၞာံဂှ် ကၠိဂွံအာစိုပ်အာယုက် (၂၅) သၞာံရ။ တိုက်လိက် ဘာမဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိ ကွာန်ကြေဝ်ဏာဝွံ သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၄ သၞာံ တုဲ လၟုဟ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ်ကၠုၚ်စိုပ် ၁၃၆၈ သၞာံ ဂိတုမာ် ၅၊၆၊၇ စွေက်ဏံမ္ဂး သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်ဂကောံပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက ဏအ်လေဝ်ကၠုၚ်စိုပ် မရနုက်ကဵု ၂၅ ဝါရ။  

သက္ကရာဇ်ဍုင် ကၠုင်စိုပ် (၁၃၇၅) သၞာံ၊ ဂိတုက္ထိုန် (၁၄) စွေက်၊ အခိင်ဗ္တံ (၇) နာဍဳဏံ အဲဍိက် ဂွံအခေါင်ဟီုဂလာန်ကဵုသင်ရာမညနိကာယ လၟုဟ်ဏံဂှ် မိပ်စိုတ် အိုဟ်တၟိုဟ်တဴစိုတ် ဗွဲမလောန်ရကျာ်။ သမဏာနဉ္စ ဒဿနံ ရံင်ကဵုဒေသနာ မၚ်္ဂလသုတ်သာ်ဝွံတုဲ ဂွံဆဵုဂွံဗဵုလ္ၚောဝ် သင်မပြာပ်ကၠုင်စိုပ် ပ္ဍဲကဵုသဘင်ကောံဓရီု ကၠောံသၞာံ (၄၁) ဝါဏံ ညဳညဳသာသာဂှ် သွက်အဲဍိက် ဒှ်မ္ၚဵုကုသဵုဇၞော်ဇၞော်မွဲကီုရကျာ်၊ ဆဂှ်ဟွံသေင်ဏီ သွက်သင်ရာမညနိကာယပိုဲဖအိုတ်လေဝ် ဒှ်မ္ၚဵုကုသဵု ဗွဲမဂၠိုင်ရကျာ်။

ဂလာန်သမ္မောဒနဳယကထာ အဲဍိက် မိက်ဂွံမြော်ဟီုဏာ ဗွဲခမၞောန်ဟီုတှ်ေ ကမၠောန်သာသနာဟီုဂှ် ဒှ်မံင်ကမၠောန်ပိုဲဍိက်တံ သင်ကဵုဒကာတုဲ၊ သင်ကဵုဒကာ ညံင်ဂွံညဳသာ၊ ညံင်ဂွံဒှ်အညမည မွဲစွံမာန်ဂှ် ခန္တဳ ပွမအေင်ဒုင်။ မေတ္တာ- ပွမဆာန်ကၟိန်၊ဓဝ်ၜါသာ်ဏံ ကဵုဂွံနွံမံင် ပ္ဍဲကဵုဂၠံဟဒယဇကုဇကု လၟိုန်ညိ။ ဗၠေတ်အေင်ဒုင် ခိုဟ်ပညုင်ထ္ၜး ရံင်ကဵုဂလာန်တၠပညာ အ္စာတၠပိုဲမန် တမၠာဂမၠိုင်တုဲ ညဳညဳသာသာ ပ္တန်အာသာသနာမန်အိုတ်ညိဂှ် အဲဍိက်အုပ်နိဂီု ဂလာန်သမ္မောဒနဳယကထာရကျာ်။ 

ဝၚ်တိုက်လိက်မန်ဂမၠိုၚ်၊




#Article 77: ခမ်ပျူတာ (372 words)


ခမ်ပျူတာဂှ် ဒှ်ကရိယာ မဒက်ပ္တန်လဝ် အရပ်အရာ သွက်ဂွံ ရပ်စပ် ဗဂေတ် မဂၞန် (arithmetic) (ဝါ) ဟိုတ်ဖဵု မကော်ဂး လဝ်ဂျေတ် (logical) အလဵုအလဵုဍေဟ် မွဲလစှ်ပရဝ်ဂရာမ်ကောန်ပျူတာရ၊၊ ခမ်ပျူတာ ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် နွံကဵု အစောမ် သွက်ဂွံကၠောန်ဗက်အာ အတိုၚ်စၞောန်အမိၚ် မကော်ခဴစ ပရဝ်ဂရာမ်တအ် မအာတ်မိက်ရ၊၊ ပရဝ်ဂရာမ်ဂှ် ပကဵု ညံၚ်ကောန်ပျူတာ ဂွံဖန်ဗဒှ်ကဵု အရာမလှဲလးရ၊၊ ယဝ်ရ သ္ဒးပတောအ် ဥပမာ နကဵု ခန္ဓကာယမၞိဟ်မ္ဂး ကောန်ပျူတာဂှ် တုပ်ညံၚ်ရဴ ကာယထ္ၜောမ်ကဠၚ် မၞုံကဵုအစောမ် မဗဂီုကဵုဆီ၊ မစၠောအ်ကဵုဓါတ်ပန် ပ္ဍဲအလုံမွဲကာယ ညံၚ်ဂွံညဳသၟဟ်ရ၊၊ ညံၚ်ရဴခန္ဓကာယ နွံပၟိက် ဒြဟတ် မတွဟ်ဂး စၞစကျာကီု ကောန်ပျူတာလေဝ် ဒးစကာဒြဟတ် နကဵုဓါတ်လလဳရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ညးကော်စ ဟာတ်ဝေလ်ရ၊၊ ခန္ဓကာယ ဂွံဗဂေတ်လေပ် ဂွံတော်လေပ် ဂွံကၠောန်လေပ်ဂှ် နွံပၟိက် စိုတ်မဗ္တောန်လဝ် ပညာရ၊၊ ကောန်ပျူတာလေဝ် ဂွံကၠောန်ကမၠောန်ဒး ဒးဗဂေတ်မဂၞန်တအ်ဂွံဂှ် နွံပၟိက်ကဵု ပရဝ်ဂရာမ်ရ၊၊ ပရဝ်ဂရာမ်ဂှ် ညးကော်စ သပ်ဝေလ် ရ၊၊ 

ကောန်ပျူတာဂှ် စကာ သွက်ဂွံထိၚ် သၞောတ်ပ္ဍဲရုၚ်စက်၊ ပရေၚ်ကမၠောန် မပ္တိတ်ကပေါတ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ၊၊ အရာပိုယ်မစကာဒၟံၚ် လၟိုန်တ္ၚဲ ဗီုကဵု ဖဴအသာန်လျး (micowove ovens) အထိၚ်ဇမ္ၚောဲ (remote controls) တအ်လေဝ် ဒှ်ခမ်ပျူတာ မွဲဂကူကီုရ၊၊ ရုပ်စက် ရဝ်ဗတ် မဗဂေတ်ဒၟံၚ် ရုၚ်ကမၠောန်ဂမၠိုၚ်၊ ခမ်ပျူတာပူဂဵု၊ တေဝ်လဳဖုင်၊ သမာတ်ဖုင်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ခမ်ပျူတာ ဖအိုတ်ရ၊၊ 

ကောန်ပျူတာ ကၠာအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ကမၠောန်ဆၜိုတ် တော်စဂၞန်သၟးရ၊၊ ပိုဲကော်စ စက်တၟော်ဂၞန်၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ကွတ်စက် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲအစ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံဂှ် စစကာကၠုၚ် ပ္ဍဲစက်ဂမၠိုၚ် မပ္တံ စက်တုတ်တုတ်တအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊ စက်မရပ်စပ် သုၚ်စောဲဒဳဂျဳတေဝ် ကၠာအိုတ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲခေတ်ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ ရ၊၊ ပရှ်လေဝ်ပြဟ်၊ ဒြဟတ်လေဝ်ထတ်၊၊ စနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်စကာ ခမ်ပျူတာဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန်အာ မွဲတဲဓဝ်ရ၊၊

အတိုၚ်အဘိဓာန်အၚ်္ဂလိက် Oxford English Dictionary မ္ဂး မအရေဝ် computer ခမ်ပျူတာ ဗီုအၚ်္ဂလိက်ဂှ် ဂွံဆဵုကၠာအိုတ် ပ္ဍဲလိက်ကၞပ် မပ္တိတ် နူသၞာံ ၁၆၁၃ ပ္ဍဲလိက် The Yong Mans Gleanings မဒှ်အစာချူလိက် ဂကူအၚ်္ဂလိက် Rihard Braithwait  မချူလဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ခမ်ပျူတာဂှ် ရန်တၟအ်လဝ် သွက်မၞိဟ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်မတော်ဂၞန်၊၊ ဝေါဟာရဂှ် ဆက်စကာအာ နကဵုအဓိပ္ပါယ်ဗီုဂှ် စဵုကဵုစိုပ် ၜိုတ်လဒေါဝ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံရ၊၊ ၜိုတ်ကၞောတ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဝေါဟာရ ခမ်ပျူတာဂှ် စကာကၠုၚ် ပ္ဍဲကဵုစက် မၞုံကဵု အရပ်အစပ် မဂၞန်ရ၊၊ 

အတိုၚ်လိက်အဘိဓာန်နိရုတ္တိအန်လာၚ် Online Etymology Dictionary မ္ဂး ဝေါဟာရ ခမ်ပျူတာဂှ် စကၠုၚ် နူသၞာံ ၁၆၄၀ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မၞိဟ်မတော်ဂၞန် (အစာဂၞန်)၊ စနူသၞာံ ၁၈၉၇ ဂှ် ဝေါဟာရဂှ် စကာ နဒဒှ်ဝေါဟာရစက်ရ၊၊ 

ကောန်ပျူတာ ဗီုမန်ဂှ် လွဳစလဝ် နူအၚ်္ဂလိက် မွဲကဆံၚ် နူဗၟာ ကွန်ပြူတာ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၉၉၀တအ် ရ၊၊ ရမ္သာၚ်အၚ်္ဂလိက် ဒေသလ္ၚဵုဂှ် C ဂှ် ပ္တိတ်ရမ္သာၚ်ခတုဲ မန်လ္ၚဵု ချူ ခမ်ပျူတာ လေဝ် နွံကီုရ၊၊ ဆဂး ရံၚ်ကဵု ဗီုမပံၚ်မအက္ခရ် အၚ်္ဂလိက် computer ယဝ်ချူအတိုၚ်မအက္ခရ်မ္ဂး ကောမ်ပူတေရ် /ကောမ်ပူတာ ဗီုဏအ်မ္ဂး ဒးရးဂၠိုၚ်ရ၊၊ ဆဂး မန်တ္ၚဲဏအ် ကော်ဒၟံၚ် ခမ်ပျူတာ တၟာလအ်ရတုဲ ချူအတိုၚ်မကော် ကောန်ပျူတာ မ္ဂး ဒးရးဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊  

ကရိယာ မသုၚ်စောဲ သွက်ဂွံတော်တၟော် မဂၞန်ဂှ် နွံကၠုၚ် သၞာံမဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုၚ်မ္ဂး မရပ်စပ် မွဲမတုဲမွဲမ နကဵုလပုဟ်တဲရ၊၊ လေအ်ကရုၚ် (ဝါ) လေအ်တၟော် (tally stick) ဂှ် ကရိယာတၟော်ဂၞန် ကၠာအိုတ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ လၟိဟ်မဂၞန် ဗီုကဵုမကဝေၚ် မကၠောန်လဝ်ကဵုတိကလေတ် သွက်ဂွံစကာ ပ္ဍဲအရာ မတော်လၟိဟ်ဂၞန် ဗီုကဵု စရၚ်သ္ၚု၊ သြောအ်တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲဒတန် ယေန်သၞာၚ် ကောန်မၞိဟ်တြေံ ပ္ဍဲဒေသအဳဂျေပ်တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသအေရှ မခတောန်ဂၞန် ဗီုကဵု ဂၞန်ကြုက် (abacus) ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် သၞာံ မဂၠိုၚ်ကဵု လ္ၚီကီုရ၊၊ ဂၞန်ရောမာန် (Roman abacus) မတုပ်ညံၚ်ရဴ ဂၞန်ကြုက်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဗေဗဳလောန် (Babylonia) နူကဵုသၞာံ ၜိုတ် ဘဳစဳ ၂၄၀၀ တေအ်ရ၊၊ 

အတိုၚ်လညာတ် Derek J. de Solla Price မ္ဂး စက် အာန်တိကေတ်တေရာ  (Antikythera mechanism) ဂှ် ဒှ် စက် မစကာ ခမ်ပျူတာ ကၠာအိုတ်ရ၊၊ စက် အာန်တိကေတ်တေရာ ဂှ် ကၠောန်လဝ် သွက်ဂွံတော် ဒၞာဲဒၟံၚ် သၞံၚ်နက်သတ်ဂမၠိုၚ်ရ၊၊ စက်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၁ ပ္ဍဲတကအ် ဍုၚ်ဂရိတ် မၞုံယၟု အာန်တိကေတ်တေရာတုဲ စက်ဂှ် ညးကဵုယၟု စက် အာန်တိကေတ်တေရာ ရ၊၊ စက်ဂှ် ကၠောန်လဝ်ကဵု ဗရိုတ်တုဲ ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် မဒှ်စက် မကၠောန်လဝ် နူၜိုတ် ဘဳစဳ ၁၀၀ ရ၊၊ ကြဴနူစက်ဂှ်တုဲ လုကဴ ပွိုၚ်မွဲလ္ၚီပြၚ်ပြၚ် စက်ဗီုဂှ် ဟွံကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ၊၊ လၟုဟ်စက်ဂှ် ညးတအ် ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးကောန်ဂကူ ဍုၚ်အေတေန် (ဂရိတ်) ရ၊၊ 

စက်ဗွဲမဂၠိုၚ် အတိုၚ်ကၠာတေအ် ညးတအ်ကၠောန်လဝ် သွက်ဂွံတော် ဗီုသၞံၚ်နက်သတ်ဂမၠိုၚ်ရ၊၊ Planisphere ဂှ်လေဝ် ဒှ်စက် သွက်ဂွံတော် သၞံၚ်နက်သတ် မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု အဗူ ရယာန် အလ်ဗဳရူနဳ (Abū Rayhān al-Bīrūnī) ပ္ဍဲအခိၚ် ၁၁ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စရ၊၊ 




#Article 78: ကွာၚ်ဂွဳ (152 words)


ကွာင်ဂွဳ (ဟွံ) ကွာင်ခေါက်ကဒဵု

လိက်ပရေင်ဏအ် ချူလဝ် ပရူစၞစ။

ကွာင်ဂွဳဂှ် ဒှ်ကွာ် မကၠောန်လဝ် နကဵုဝိုဟ်ပလေင် ကဵု ယိုဟ်သတ်ဗြဴတုဲ မလေပ်ကၠောန်စ ပ္ဍဲဂိတုဒဂိုန်ရ။

နကဵုအခိုက်ကၞာမန်မ္ဂး ပ္ဍဲအခိင်မဂံက်ၜိုဟ်ဒၞာဲ ဗြဲဂိတုဒဂိုန်ဂှ် ကၠောန်ကွာင်ဂွဳကတဴကတဴတုဲ သွက်ပ္ဍဲသ္ၚိဇကုကီု ပလံင်ကဵု သ္ၚိမသ ကလော သကအ်ရဲ သီုကဵု လံင်ဗဗေင် ကုခမဳသင်တအ် အခိင်ညးတအ် မဂ္ၚေင်ပိဏ္ဍပါတ်ရ။

ပလေင်ဂှ်တုင် ပွိုင်မွဲဗတံတုဲ ဗုတ်ကဵုဗဝုတ်။ ဝိုဟ်ဂှ် စုတ်ကဵုယာတ်တုဲ ဍိုက်ပတိတ်ဍာ်။ (ခေတ်လၟုဟ် ဝိုဟ်ဇမ်ကှ် ရာန်နင်တုဲ စုတ်ဍာ်တုဲ ဂွံလဝဲါဂှ်ရ)။

သတ်ဗြဴဂှ် ကွာတ် ကသာဲကဵုဇၞော်ညိ။

ကဝ် (ဟွံ) သဂြာ ဂှ် ကၞာန်ကဵုပၟတ်သာသာ။ ကဝ်ဒှ် ဇုက်ဇြဲမ္ဂး စုတ်သတ်ဗြဴမကွာတ်လဝ်ဂှ်။ ၜါဂှ် သၟအာရေင်တုဲမ္ဂး ကလိဂွံ ယိုဟ်သတ်ဗြဴရ။

ဝိုဟ်ဂှ်ကေတ်တုဲ ကေတ်မွဲကလောအ် ကတာတ်ခ္ဍမ်ထောအ်၊ တုဲ ဖလံက်ဖျေဟ်လဒေါဝ်၊ ကေတ်ယိုဟ်သတ်ဗြဴတုဲ စုတ် ပ္ဍဲဂှ်၊ တုဲ ကၟာတ်ထောအ်။

ကေတ်သၠဗြာတ် လံက်ထောအ်ကၠေင်စညိ တၞဟ်န ကွာင်ဂှ်စိန်တုဲ ဟွံဂွံဗာန်။ ခဝ်သၠဗြာတ်ဂှ်တုဲ စုတ် ကွာင်မစုတ်လဝ် ဝိုဟ်ဂှ်တုဲ ကၟာတ်။

စုတ်ပ္ဍဲဓရုင် တုဲဇြုင်။ ဝိုဟ်ဂှ်စိန်မ္ဂး စကွာင်ဂွဳ (ဝါ) ကွာင်ခေါက်ကဒဵု ကတဴကတဴဂွံရ။

ကွာင်ဂွဳဝွံ နကဵုအခိုက်ကၞာမန်မ္ဂး ညးကၠောန်စ ပ္ဍဲဂိတုဒဂိုန် မဒှ်အခိင် မဂံက်ဗြဲတုဲ သံက်စကွာင်ဂွဳကတဴကတဴဂှ် နွံကဵုရှ်သာကွေဟ်ရ၊၊ ညးကၠောန်ကွာင်ဂွဳတုဲ ညးပလံင်စ ကုကလောကောဒေအ် မသဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု လံင်ကဵု ခမဳသင် ပ္ဍဲအခိင်ညးတအ် မဂၚေင်ပိဏ္ဍပါတ် အခိင်နူဂယးရ၊၊ ကွာင်ဂွဳဂှ် စဟွံစအိုတ်တုဲ ခဒဵုစွံလဝ်လအ်လအ်မ္ဂး ညးကော်စ ကွာင်ခဝ်ခဒဵုရ၊၊ ကွာၚ်ဝွံ ရန်ကဵုခၟဳသၚ်ဂမၠိုၚ်သ္ဂောံပပြဘိုက်အာမွဲဝှ်ပိဂိတုရောၚ်။ ကွာၚ်ဝွံ ကၠောန်လဝ်ခိုဟ်မ္ဂး စွံဂဒဵုလဝ်နာၚ်တုဲ အခိၚ်ကဵုပိုန်တုဲ ဒှ်စၞကၞောတ်ကအ်ရောၚ်။ ကွာင်ဂွဳမဒဵုစွံလဝ်တအ်ဂှ် သၞာကဵုကၠေင်တုဲစဂှ်လေဝ် ဂွံဒှ်ရှ်သာ မွဲဗီုကီုရ၊၊ အခိၚ်စမ္ဂး ခၞာစမာန်ရ။ ကွာၚ်ဝွံ ဒှ်ကွာၚ်အခိုက်ကၞာဂကူမန်တအ်ဍာံဍာံရောၚ်။ 

သွက်ဂွံတီဂုဏ်ဖိုလ်အဓိပ္ပါယ်ကွာၚ် ဗွဲခမၞန်

(က) ကွာၚ်ဝွံဂွဳလဝ်တုဲဍေံဒှ်မံၚ်မသုန်တၠၚ်ရ။ အရာမသုန်တၠၚ်ဂှ် ရန်ကဵုအနန္တဂုဏ်(၅)ပြကာ  မတွံဂး ကျာ်၊ ဓရ်၊ သၚ်၊ မိ၊ မ၊ ကေုာံ အ္စာ ရောၚ်။

(ခ) ဂွဳလဝ်ကဵုသၠဗြာတ်ဂှ်ဝွံ တုပ်တဴဗွိုက်လ္တက်ပိုဲမၞိဟ်တံ ဂြောပ်ဗ္ဒန်လဝ်ခန္ဓကာယ ရ။

(ဂ) ဖျူန်ကွာၚ်ကၠောန်လဝ်ကဵုဝိုဟ်ပလေၚ်ဂှ်ဝွံ တုပ်တဴခန္ဓာကာယပိုဲမၞိဟ် တအ်ရ။

(ဃ) ယိုဟ်အပ္ဍဲဂှ်ဝွံ တုပ်တဴစိုတ်ပိုဲမၞိဟ်တအ် အပ္ဍဲတေံ ရ။

(ၚ) အခိၚ်ပိုဲစကွာၚ်ဂှ် ယဝ်ပိုဲတော်ဆအဓိပ္ပါယ်ကွာၚ်ဒးမ္ဂး ဒှ်ဓဝ်မွဲဍောၚ်ရောၚ်။




#Article 79: ကွိင်ကွိုက် (228 words)


ကွိင်ကွိုက် () နကဵုဘာသာမန်၊ တူရိယာ နကဵုဘာသာပါဠိဂှ် ဒှ်ကပေါတ် မကၠောန်လဝ် ဟွံသေင်မ္ဂး မပလေဝ်လဝ် သွက်ဂွံ ပတိတ်ရမ္သာင်ဂဳတရ။ နကဵုသဘဴဓရ်မ္ဂး ကပေါတ်အရာအိုတ်သီု မပတိတ်ရမ္သာင်ဂွံဂှ် ဒှ်ကပေါတ်တူရိယာ (ဝါ) ကွိင်ကွိုက်ဖအိုတ်တုဲ တန်တဴ ကုဗီု မစကာဂှ် အရာဂှ် မဒှ်ကပေါတ်ကွိင်ကွိုက်ရ။ဒတောဝ်ဝင် ကပေါတ်ကွိင်ကွိုက်မ္ဂး ကွိင်ကွိုက်ဝွံ စကတဵုဒှ် နူကဵု အခိင် ယေန်သၞာင်ကောန်မၞိဟ် စကတဵုဒှ်တေအ်ရ။ ကွိင်ကွိုက် မစကာကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာ သွက်ဂွံစကာ ပ္ဍဲအခိုက်ကၞာ၊ ဗီုကဵု ခရာ ဗဂိုဟ် ပ္ဍဲကာလဗက်လၟ သွက်ကလိဂွံဖျုန်ဂၠိုင်င် ဟွံသေင်မ္ဂး ဖံ ပ္ဍဲသဘင်ပူဇဴကျာ်တအ်ရ။ နူဂှ် ပြံင်လှာဲဇၞော်မောဝ်တိုန် ပတိတ်ရမ္သာင်မဂဳတနာနာသာ်တုဲ ဒှ်ကၠုင် အရာလဟိင်စိုတ်မွဲရ။ ကပေါတ်တူရိယာဂမၠိုင်လေဝ် ဗွဲမဗဗွဲကဵု အခိင်အခါ ကာလဂှ် ပြံင်လှာဲကၠုင်သိုက်က်ကီုရ။ 

တမ်မူလ ကေုာံ အခိင်အခါ ကပေါတ်ကွိင်ကွိုက် မကတဵုဒှ်ကၠာအိုတ်ဂှ် လညာတ်ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု တူရိယာဂမၠိုင်ဂှ် တူရိယာတြေံအိုတ်ဂှ် တၠပညာတအ် ဗွဲမဂၠိုင် စှ်ေစိုတ် ဒှ်ကလောတ်၊ စနူအခိင် မလောန်ကၠုင်ၜိုတ် ၆၇.၀၀၀ သၞာံတေအ်ရ။ ညးလ္ၚဵု စှ်ေစိုတ် ကလောတ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်လဝ် နူသၞာံ ၜိုတ် ၃၇.၀၀၀ သၞာံမတုဲကၠုင်တေအ်ရ။ ဆဂး အစာဝင်တအ် ဂွံဟီုကၠးကၠး တူရိယာစကတဵုဒှ် နူအခိင်လဵုကၠးကၠးဂှ် တီကေတ် ဟွံမာန်ရ။ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုကပေါတ်ညးတအ် မကၠောန်လဝ်ဂှ်ရ။ တူရိယာ ခေတ်တြေံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကၠောန်လဝ် နကဵု စၞာံတိရစ္ဆာန်၊ ဇုတ်၊ ဆု ကေုာံ ကပေါတ်မစွံဂွံလအ်လအ် ဟွံသေင်တအ်လေဝ် ကၠောန်လဝ် နွံကီုရ။ 

တူရိယာဂမၠိုင် ဂကောံမၞိဟ်ဂၠးတိဏအ် ခၞံဗဒှ်ပတိုန်လဝ် ဟွံမဲ ကုအဆက်အစပ် ရေင်သကအ်လေဝ် နွံကီုတုဲ လဆောဝ်မ္ဂး ဒၞာဲညးတအ် မတိင်တိုက်ဒၟံင်ဂှ် ကဵု တမ်မူလကွိင်ကွိုက်ဂှ်မကၠုင်ဂှ် ခြာသ္ၚောဲဒၟံင် ရေင်သကအ်တၟာဂလိုင်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်တေအ်မ္ဂး ကွိင်ကွိုက် နူကဵု ဒေသမေသဝ်ပဝ်တမဳယာ (Mesopotamia) တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသၜဳအာရှဒိုဟ်အဂၞဲ (maritime Southeast Asia)၊ တုဲပၠန် ကောန်ရးယူရောပ်တအ် စကာ ကွိင်ကွိုက် မကၠုင်နူ တမ်မူလအာဖရိကသၟဝ်ကျာ။ 

ကိရိယာ ဂဳတ (ဝါ) ကွိင်ကွိုက်ဂှ် ဒှ်အရာ မပတိတ် ရမ္သာင်ဂမၠိုင်ရ။ ကာလကောန်မၞိဟ်တအ် မချဳဓရာင် အဝဲကာယညးတအ် သွက်ဂွံပတိတ်ရမ္သာင် - ဥပမာ မတက်တဲ ဂှ် ဒှ်အရာမပတိတ်ရမ္သာင် သွက်ဂွံခၞံဗဒှ် ဂဳတမ္ဂး ကွိင်ကွိုက် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ။ကွိင်ကွိုက် တမ်မူလဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သွက်ဂွံခၞံဗဒှ် ကၠောန်ပ္တိတ် ရမ္သာင်သဘာဝဂမၠိုင်၊ နကဵုတင်ရန်တၟအ် သွက်အခိုက်ကၞာ ဒှ်မာန်ဂၠိုင်တုဲ သွက်ဂွံလဟိင်စိုတ် ဟွံသေင်ရ။မၞိဟ်မတိင်တိုက် အခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံကၠိုဟ်ကေတ်လဝ် မဒွက် (The concept of melody) ကေုာံ အနုသုခုမ မဆေင်ကဵု ဂဳတဏီရ။ ဥပမာ မၞိဟ်မဗဂိုဟ်ကလောတ် ပ္ဍဲအခိင်နူတမ်တေအ်ဂှ် ညးဗဂိုဟ် သွက်ဂွံ စအာဗက်လၟ၊ ညးဟွံချပ်လဝ် နဒဒှ် ရမ္သာင် ဂဳတ မွဲရ။

ကွိင်ကွိုက်တအ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵုဗီုပြင် နာနာသာ်၊ နကဵုကိရိယာနာနာသာ်ရ။ တူရိယာ ခေတ်တမၠာတေအ်မ္ဂး ကၠောန်လဝ် နကဵု ကိရိယာ မကလိဂွံမာန် ပ္ဍဲဒေသညးတအ် မပ္တံကဵု သၞောက်ကၞု ဗီုကဵု ကၞုသင်၊ ဆုဒုန်ဂမၠိုင်ရ။ ဗွဲကြဴ ဂဳတ ဇၞော်မောဝ်ကၠုင်တုဲ ရုဲစှ်ကိရိယာခိုဟ်ဟ်တုဲ ကၠောန်ကၠုင် ကွိင်ကွိုက်ရ။

ကွိင်ကွိုက်မန်ဂမၠိုင်မအရေဝ်မန် ကွိင်ကွိုက်ဂှ် ကၠုင်နူကြိယာတမ် တိင် ကဵု တိုက် (တက်)တုဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် မတုပ်ကဵု အရေဝ်ပါဠိ တူရိယာရ၊၊ ကပေါတ်ကွိင်ကွိုက်မန်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုကိရိယာမသုန်ဂကူ မပ္တံ - 

ကွိင်ကွိုက်မန်ဂမၠိုင်

ဖံမန်ဂမၠိုင်




#Article 80: ကၟအ်၊ ဂစေံ (400 words)


ဂစေံကၟအ် (; Burmese; ဝန်လက်ငှက်) လဆောဝ်မ္ဂး ကော်စ ဂစေံအသိမ်ၜဳဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံသရာဲ မရပ်စကမွဲတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် အလုံလိုက်မွဲရ၊၊ ဇကုဍေဟ်တအ် ဇၞော်စဵုကဵု ဇမၠိင် ၆၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၂၄ ၝောအ်တဲ) လပါ်သၞေင်မ္ဂး ဇမၠိင်နွံ ၁၈၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၇၁ ၝောအ်တဲ)ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် လပါ်လတူ နွံကဵု အသာ်ပတေင်တုဲ ပ္ဍဲက္ဍိုပ် ကေုာံ ပ္ဍဲသြိုဟ်ဂှ် နွံကဵု အသာ်ဗုရ၊၊ 

ဂစေံကၟအ်တအ်ဂှ် ဒၞာဲဒေသ ဗွဲမဂၠိုင် ဍေဟ်တအ် တန်တဴမံင်ဂွံရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မလေပ်ဒက်ခပေါဲ ဒၞာဲသီုဖအိုတ် မကြပ်ကဵုဍာ် မဒှ်ဒၞာဲဍေဟ်တအ် မဂၠာဲစစၞဂွံရ၊၊ ဂစေံကၟအ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတိုက် သီုဖအိုတ် ပါဲနူကဵု Antarctica မွဲတုဲ၊ ပ္ဍဲကဵု အမေရိကသၠုင်ကျာဂှ်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ဂစေံကၟအ် မပြံင်မံင် မွဲလစုတ် (ဟွံဖျေဟ်ခၟာဲ) ဟေင်ရ၊၊

ဂစေံကၟအ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ရပ်စက ဂကူနာနာသာ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ်ဂှ် ရပ်စက စိုန်သကီုကွေဟ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဗီုပြင်ဍေဟ်တအ် မမံင် ကေုာံ မရပ်စစၞတၞဟ်ခြာတုဲ ဍေဟ်တအ် မဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုဗဳဇဂကူအပိုင်တၞဟ်ခြာ မဒှ်ဗဳဇဂကူ ပေန်ဒိယောန် Pandion မလုပ်လၟိဟ်တၞောဝ်ဂကူ ပေန်ဒိနိဒါဲ Pandinidae ရ၊၊ ပြဟ်ဟ်ဏအ် လဆောဝ်ဂကူ ပိဂကူ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဂစေံကၟအ်ရးဗၟံက် (eastern osprey) ကဵု ဂစေံကၟက် ရးပလိုတ် (western osprey)၊၊

ဂစေံကၟအ်ဂှ် လျိုင်နွံ အကြာ ၀.၉ - ၂.၁ ကဳလဝ် (၂.၀ - ၄.၆ lb) တုဲ ဇမၠိင် နွံ အကြာ ၅၀-၆၆ သေန်ဒဳမဳတာ (၂၀-၂၆ ၝောအ်တဲ) ပ္ဍဲလပါ်သၞေင်မ္ဂး နွံ ဇမၠိင် ၁၂၇-၁၈၀ သေန်ဒဳမဳတာ (၅၀-၇၁ ၝောအ်တဲ)၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂစေံကၟအ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ဂကူဂစေံဇမၞော်တအ်ရ၊၊ 

ဇကု လပါ်လတူဂှ် နွံကဵုအသာ် ပတေင်တုဲ ပ္ဍဲသြိုဟ်ဂှ် နွံကဵုအသာ်ဗု ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် ဗကဒၟံင် ကုအသာ်ပတေင်ရ၊၊ သကုတ်လပါ်သၟဝ်ဂှ် ဗုဒၟံင်ပေင်င်ရ၊၊ က္ဍိုပ်အသာ်ဗု ပ္ဍဲအကြာမတ်တအ်ဂှ် နွံကဵုပတေင်လစံက် စှ်ေကၠုင် ပ္ဍဲကရေက်ၜါလပါ် စဵုစိုပ်ကအ်ရ၊၊ မတ်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ထဝ် ကောန်မတ်ဂှ် ဒှ်အသာ်လစံက်/ပတေင်ရ၊၊ သၟူဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်လမ္စံက်၊ ဇိုင်ဍေဟ်ဂှ် ဗုတုဲ နွံကဵုသၞေမ်ဇိုင် အသာ်လမ္စံက်ရ၊၊  သော်ဍုတ် ဂၠေအ်ဂၠေအ် ဂၠိင်ဂၠိင် နွံတုဲ၊ သၞေင်သောဲတုဲ နွံကဵု ပန်ပၚပ်ရ၊၊

ၝောအ်ကဵုကၟက် ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် တုပ်ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် ဇကုကၟက်ဂှ် သောဲညိတုဲ သၞေင်ဍောတ်ညိရ၊၊ ဂစေံပၠိုင်င်တအ်ဂှ် ၝောအ်ကဵုကၟက် မွဲဗီုဓဝ်ရ၊၊ 

ဂစေံကၟအ်ဂှ် ပၞောဝ်ကဵုဂစေံဒဵု ဂမ္စာဲအလုံလိုက်ဂမၠိုင် ၆ ဂကူဂှ် ပါလုပ်မွဲဂကူကီုတုဲ ဒှ်မရနုက်ကဵု ၜါရ၊၊ ဂစေံအသိမ် ဂှ် ဒှ်မရနုက်ကဵု မွဲရ၊၊ ပါဲနူကဵု Antarctica ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသဂမ္တဴ ကေုာံ ဂမ္တဴမရုံဂပ်တအ် သီုဖအိုတ် နွံရ၊၊ ပ္ဍဲအမေရိကသၟဝ်ကျာမ္ဂး ဍေဟ်တအ် ဖျေဟ်ခၟာဲ ပ္ဍဲ အာလသ်ကာ၊ Alaska, Newfoundland ကေုာံ သၠုင်ကျာပ္ၚံက်ၜဳ Florida စိုပ်အခိင်ဂံက်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် ပြံင်အာလပါ်သၟဝ်ကျာ နူကဵုဍုင်အမေရိကာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ကညင်မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲရးယူရောပ်၊ သကေတ်ဒိနေဗိယျာတအ်တုဲ စိုပ်အခိင်ဂံက်မ္ဂး ဍေဟ်ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲအဖရိကသၟဝ်ကျာရ၊၊  ပ္ဍဲအဝ်သတြေလျာမ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ဇိုင်င်ၜဳရ၊၊

စၞ

ဂစေံကၟအ်တအ် မလေပ်စ က၊ စၞဍေဟ်တအ် မစသီုဖအိုတ် ၉၉%ဂှ် ဒှ်ကရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ရပ်စက လျိုင် အကြာ ၁၅၀-၃၀၀ ဂရာမ်၊ ဇမၠိင်နွံ အကြာ ၂၅-၃၅ သေန်ဒဳမဳတာ (၉.၈ - ၁၃.၈ ၝောအ်တဲ) ဆဂး နူကဵု ၅၀ ဂရာမ် စဵုကဵု ၂ ကဳလဝ်လေဝ် ဍေဟ်တအ် ရပ်စကီုရ၊၊ ကဂကူလဵုဟွံဟီု မၞုံဇကုတၟာမဟီုလဝ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် မလေပ်ရပ်စရ၊၊ 

ဂစေံကၟက်တအ် နွံကဵုမတ် မညာတ်ကေတ် ကသၟဝ်ဍာ် နူကဵုလတူကျာဏအ်ရ၊၊ အခိင်ကတအ် နွံဇမ္ၚောဲ လတူဍာ် အကြာ ၁၀ - ၄၀ မဳတာ (၃၃-၁၃၁ ပေ)မ္ဂး ဍေဟ်တအ် ဂွံညာတ်ကေတ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဗိုတ်ဗၠိုတ်ရပ်စက မွဲတဲဓဝ်ရ၊၊ 

လဆောဝ်မ္ဂး ဂစေံကၟအ်တုဲ ရပ်စ သတ်တိရစ္ဆာန်ဍောတ်တ် ဗီုကဵု ကၟိ၊ ဗတာဲ၊ ကေုာံ ဂစေံတၞဟ်တအ် နွံကီုရ၊၊ 

ဂစေံကၟအ်တအ်ဂှ် မလေပ်ဒက်ခပေါဲ ပ္ဍဲဇိုင်ၜဳ ဇိုင်ကြုင် လတူတၞံဆု လဆောဝ်မ္ဂး လတူတၟအ်တအ်ရ၊၊ ခပေါဲ ဒၞာဲမဖျေဟ်ခၟာဲဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် စိုပ်အခိင်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် ကလေင်ပလေဝ်ထောအ်တုဲ ကၠုင်ဖျေဟ်ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံရ၊၊ အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ခပေါဲလ္ၚဵုဂှ် စကာကၠုင် စဵုကဵု ပွိုင် ၇၀ သၞာံရ၊၊ ခပေါဲဂှ် ဗဝိုက်နွံ ၜိုတ် ၂ မဳတာ လျိုင်နွံ ၜိုတ် ၁၃၅ ကဳလဝ်တုဲ မဒက်လဝ် နကဵုကၞာင်ဆု တၞံချောဲနူၜဳ ဗီုကဵုလှိက်တအ်ရ၊၊

ဍေဟ်တအ်မလေပ်ဖျေဟ်ခၟာဲ အကြာ ပိ ကဵု ပန်မွဲရ၊၊ စဵုကဵုအာယုက် အကြာ မသုန် ကဵု ထပှ်သၞာံဂှ် ဍေဟ်တအ် ဟွံစဖျေဟ်ခၟာဲဏီရ၊၊ ဂစေံကၟအ်တအ်လေဝ် မလေပ်မံင်ကဵု ပွံင် စဵုကဵုမွဲအာယုက်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအဝ်သတြေလျာ လပါ်သၠုင်ကျာမ္ဂး ဍေဟ်တအ် မလေပ်ဖျေဟ်ခၟာဲ အကြာဂိတု သေတ်တေန်ပါ-အံက်တဝ်ပါ၊ အဝ်သတြေလျာသၟဝ်ကျာမ္ဂး ဂိတုဨပြဳကဵုဂျူလာင်၊ ပ္ဍဲသၠုင်ကျာ ကွေန်လာန်မ္ဂး ဂိတုဂျူလာင်ကဵုအဝ်ဂေတ်ရ၊၊  ပ္ဍဲအခိင်တမ်သၞာံ ၝောအ်ကဵုကၟက် ဒးလွဳပရာ ညံင်ဂွံဂွံကောန်ၚာ် ပွိုင်ၜိုတ် မသုန်ဂိတုရ၊၊ ၝောအ်ဂှ် စဖျေဟ်ခၟာဲ နူၜါမ စဵုကဵု ပန်မ ပ္ဍဲအခိင်မွဲဂိတုဂှ်၊ ခမာဲဂှ် နွံကဵုအသာ်ပတေင်ဗကဗက တၟာ ၆.၂ x ၄.၅ သေတ်တဳမဳတာ၊ လျိုင် ၆၅ ဂရာမ်၊၊ ခၟာဲတအ်ဂှ် ဒးလဒပ် ပွိုင် ၃၅-၄၃ တ္ၚဲ၊၊

ကောန်ဂစေံကၟအ် ဍတ်တၟိတၟိဂှ် နွံလျိုင် ၅၀-၆၀ ဂရာမ် ဆဂး ပွိုင် ၈-၁၀ သတ္တဟမ္ဂး ပဝ်ဂွံရ၊၊ အတိုင်မလ္ၚတ်လဝ် ပ္ဍဲအဝ်သတြေလျာ လပါ်သၠုင်ကျာမ္ဂး နူစဍတ် ပွိုင် ၆၉ တ္ၚဲမ္ဂး သၞေင်ပေင်ပဝ်ဂွံရ၊၊ အာယုက် ဂစေံကၟအ်တအ်ဂှ် နွံအကြာ ၇-၁၀ သၞာံ၊ ဆဂး စဵုကဵု အာယုက် ၂၀-၂၅ သၞာံလေဝ် ဍေဟ်တအ် ဂြိုင်မာန်ဒၟံင်ရ၊၊

အတိုင်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ဂစေံကၟအ် အာယုက်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲယူရောပ်ဂှ် အာယုက် ၃၀ သၞာံ၊၊ 

 




#Article 81: ကၟာဆီ၊ ဘာ (306 words)


ဘာကၟာဆီ (ဝါ) ဘာကၟာဂဥုဲဆီ ဝွံ နွံ ပ္ဍဲဂၠံၚ်ယေတာယှေ (ရေတာရှည်လမ်းသစ်) အရာပ်ဗဟာရ် (ဗဟန်း) ဗဒါဲကျာ်လ္ဂုၚ်တုဲ ဒှ်ဒၞာဲဒတန် ဘာပရိယတ္တိမန်၊ ဒၞာဲကၟုဲဂကူမန်တအ် မဂွံဇူမွဲတုဲ ပ္ဍဲအခိၚ်မစ ချဳဓရာၚ် သွက်ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ် ကဝ်လဝ်နဳအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒၞာဲအဓိက သွက်ကောန်ဂကူမန်တအ် မဂွံကောံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေၚ်ကမၠောန် ကောန်ဂကူမန်မွဲရ၊၊ မွဲသာ်ပၠန် ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴ ကြဴနူဂကူမန် မဒးဒုၚ်ကျဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၁၁၉ တေအ်တုဲ ဂကူမန် ၜိုတ်သၟေဟ်တအ် ဟီုအရေဝ်မန်ဟွံလေပ် ဒုၚ်ပထောအ် ဂကူဗၟာအိုတ်တုဲ ဂကူမန် နူကွာန်တအ် ကလေၚ်ပတန် ဘာလကျာ်ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်ပၠန်ဂှ် ဘာကၟာဆီဝွံ ဒှ်ဘာမန် ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် မြဴသာ်ဝွံ မဂွံ ဒုၚ်စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ 

ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ (ဍုၚ်ရေဝ်)၊ ကျာ်ဇၞော်သုဓမ္မဓရ (ကွာန်သက္ကော)၊ ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ (ကွာန်သက္ကော)၊ ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ (ကွာန်သာံလှေဝ်)၊ ကျာ်ဇၞော်ပန်ဇကုဝွံ ရန်တၟအ် မဂွံဒှ်ဒၞာဲဒတန် ဇၞူကောန်ဂကူမန်မွဲ ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ် ဇိုၚ်ကျာ်စေတဳလ္ဂုၚ် မဒှ်ဒတန်ဂကူမန်တြေံတုဲ ဂိုတ်ဂစာန် သြိုၚ်ခၞံလဝ် ဗဒှ်လဝ် ဘာကၟာဆီဝွံ စနူ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၂၈၅  (=ခရေတ် 1923) (ချိၚ်ဆ)တေအ်ရ၊၊

ဘာကၟာဆီ ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ဗွဲကြဴ (သၞာံသမ္တီဟွံဒး) ကျာ်ဇၞော်သုဓမ္မဓရ (ကွာန်သက္ကော) ဂှ် အာက္ဍိုပ်တုဲ စပံက်တိုက်လိက် ပရိယတ္တိမန် ပ္ဍဲဘာကၟာဆီဂှ်ရ၊၊ နာဲမိ၊ နာဲပညိန္ဒ၊ နာဲပုပ္ဖ (ကွာန်သၞေဟ်ဍုၚ်)၊ နာဲပညာဝန္တ (ဘာဝါဂၠဴ ဍုၚ်ရေဝ်)တအ်ဂှ် ဒှ်အစာလိက်အိုတ်ရ၊၊ 

စိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၁၈ ဂှ် အလဵုအသဳကၟိန်ဍုၚ် ဦးနု ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကုဘာပရိယတ္တိ မကိတ်ညဳ ကုလက်သန်အၚ်္ဂ ညးတအ် မစၟတ်သမ္တီလဝ် မပ္တံ လၟိဟ်အစာလိက်၊ လၟိဟ်ကောန်သၚ်ကတ်လိက်၊ အခိၚ်လလအ် မပံက်ကၠုၚ် တိုက်လိက် ကေုာံ ကဆံၚ်မဖျေဟ်ဗတောန်တအ် ဍိုက်ပေၚ်မ္ဂး ညးတအ် ခုတ်ကဵုယၟု ဘာဂှ် ပါဠိတက္ကသိုလ် တုဲပၠန် သီုကဵုထံက်ပၚ် ဝတ္ထုဒါန်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု အၚ်္ဂလက်သန်တအ်ဂှ် နူကဵုဘာဇကု ကွးဘာ မလုပ်သွဟ် တန်ဓမ္မာစရိယ ဗၞတ်( ၂၀) ဇကုသ္ဒးပေၚ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဘာကၟာဆီလေဝ် ဂွံဒုၚ်စၟတ်သမ္တီ ပါဠိတက္ကသိုလ် ကီုတုဲ ယၟုဘာဂှ် ဒှ်အာ တိုက်ရာမညဝေပုလ္လပါဠိတက္ကသိုလ် ဘာကၟာဂဥုဲဆီ ရ၊၊ 

ညးမဒှ် အ္စာလိက် ပါဠိတက္ကသိုလ် ဘာက္မာဂဥုဲဆီဝွံ ဘဒ္ဒန္တပညာဝန္တ(ဍုၚ်ရေဝ်) ဘဒ္ဒန္တပညိန္ဒ(ကွာန်သက္ကော) ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖ(သ္နေဟ်ဍုၚ်)တအ် မဒှ်ရ။ ကျာ်ဇ္နော်အ္စာတအ်ဝွံ ဒှ်ညး မကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ အလဵုအသဳ သိရိပဝရဓမ္မာစရိယ သီုဖအိုတ်တုဲ ဗွဲတၟေၚ် ကျာ်ဇၞော်အစာ ပညာဝန္တ (ဍုၚ်ရေဝ်)ဂှ် ဝန်ဇၞော်ဦးနု ကဵုလဝ်တဆိပ်ကြာ မဍိုက်ကွဳပၟတ် မသက္ကုၚုဟ်မး ရ၊၊ 

နူကဵု သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၉ စဵုကဵုစိုပ် သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၃၂ ဂှ် ဘာကၟာဂဥုဲဆီဝွံ တန်တဴကၠုၚ် နဒဒှ်တိုက်လိက်မန် ဇၞော်ဇၞော်မွဲရ၊၊ 

စိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၉ ဂှ်  ကၠောန်သဘၚ်ကလေၚ်လိက် ဟိုတ်မပအဓိကကုဝိနဲတုဲ ကဵုလဝ်ယၟု သဘၚ်ကလေင်လိက်ရာမညနိနယာဓိက ရ၊၊ ကုခမဳသၚ် မကလေၚ်ဝိနယ် ပန်စံၚ်အိုတ်တအ်ဂှ် ဒါယကာဘာဇၞော် နာဲချေတ်သိုၚ် (ကွာန်ကအ်နှာတ်) ညးမဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဇၞော်ဓာတုဗေဒ ပဒကာ ပလံၚ်ကဵုအာလ္ၚောဝ်ကျာ် ဍုၚ်တကအ်သိၚ်္ဃိုရ် ကေုာံ ဍုၚ်သေံရ၊၊ ညးမကေတ်တာလျိုၚ် မပလံၚ်ဂှ် ဒှ်နာဲပါန်လှရ၊၊

သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ရာမညဝိနယာဓိက ဂှ် ပိုတ်သ္ကုတ်အာတုဲ စိုပ်သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၂၄ ဂှ် ကလေၚ်ကၠောန်ပၠန် ဆက်ကၠုၚ်လၟေၚ်သၞာံ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ်ရ၊၊ သွက်သဘၚ်ကလေၚ်လိက်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အစာ အဆက်ဆက် မပ္တံ ကျာ်ဇၞော်အစာအိန္ဒာရာမ၊ ကျာ်ဇၞော်အစာ ကောသလ္လ၊ ကျာ်ဇၞော်အစာပညာဇောတတအ် မမၚ်မဲကၠုၚ်ကီုရ၊၊ စဵုကဵုသၞာံခရေတ် ၂၀၁၈ ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဝိသုဒ္ဓ (ဘာဇိုၚ်ကျာ်)၊ ကျာ်ဇၞော်အစာ နန္ဒောဘာသ (ဘာပြာသာဒ်)၊ ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘာဗိုလ်လ္ၚီတအ် ဆက်ကေတ်လဝ် တာလျိုၚ်ရ၊၊

ဘာကၟာဆီဝွံ နူစတမ်တေအ် ဟိုတ်နူ ဂကောံကျာ်ဇၞော် (၄) ဇကု မဒက်ပ္တန်လဝ်တုဲ သီုညးပန်ဇကုဂှ် ဒှ်ကျာ်ဇၞော် ပကၚ်ရၚ်ဘာရ၊၊ ကျာ်ဇၞော်ဒၞာဲညးမွဲဇကု စဴအာသွဝ်မ္ဂး စၞးဂှ် ထပ်ခပတိုန် ကျာ်ဇၞော်မွဲဇကုပၠန်ရ၊၊

၁။နွံပိုန်သုဓမ္မဓရ(သက္ကော)

၂။နွံပိုန်စန္ဒိမာ(ဍုၚ်ရေဝ်)

၃။နွံပိုန်ဥတ္တမ(သက္ကော)

၄။နွံပိုန်ဥတ္တမ(သာံလှေဝ်)

နွံပိုန်တအ်ဝွံ ကလိလောန်အာအိုတ်တုဲ အဆက်ဂှ်ပၠန်

၁။နွံပိုန်ကုမာရ(ရွှေငါး ကွာန်သက္ကော)

၂။နွံပိုန်ဥတ္တမ(သာံလှေဝ်) 

နွံပိုန်တအ်ဝွံ ကလိလောန်အာတုဲ မွဲအဆက်ပၠန်ဂှ်

၁။နွံပိုန်ဝါရ(သာံလှေဝ်)

၂။နွံပိုန်သီလဝန္တ(ဝါကပိုဟ်)

၃။နွံပိုန်ဝဏ္ဏဒီပ(ဍုၚ်ရေဝ်)

၄။နွံပိုန်သြဘာသ(ခယျး)

ကျာ်ဇ္နော်အ္စာနွံပိုန်တအ်ဝွံ ဟွံမွဲပၠန်တုဲ အဆက်ဂှ်ပၠန် 

၁။နွံပိုန်ကောဏ္ဍည(ဍုၚ်ရေဝ်)

၂။နွံပိုန်ဝံသဓမ္မ(သာံလှေဝ်)

၃။နွံပိုန်နန္ဒောဘာသ(ခယျး)

၄။နွံပိုန်ပုည(စ္နးကျာ်ဇ္နော်အ္စာသီလဝန္တ ဝါကပိုဟ်)တအ် ညးပန်ဇကုဂှ် ဆက်ကေတ်အာတာလျိုၚ် တိုက်ပရိယတ္တိဘာက္မာဂဥုဲဆီဝွံပ္လန်ရ။

စိုပ်သက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၉၀ ကျာ်ဇၞော်အစာဝါရ (သာံလှေဝ်) ကလေၚ်ပံက် တိုက်လိက်ပရိယတ္တိ မွဲဝါပၠန်ရ၊၊ အစာလိက် နာဲကောဏ္ဍည၊ အစာလိက် နာဲကုမာရကဿပ (ကွာန်တံၚ်ပြၚ်)၊ အစာလိက် နာဲနန္ဒောဘာသ (ကွာန်ခယျး)၊ အစာလိက် နာဲစာရိတ္တ (ကွာန်ဏံစံက်)၊ အစာလိက် နာဲပညာတအ်ဂှ် ဒှ်အစာလိက်အိုတ်ရ၊၊

စိုပ်သက္ကရာဇ် ဍုၚ် ၁၃၇၄ (=ခရေတ် ၂၀၁၂) ဂှ် အစာလိက်ကောဏ္ဍည မဂွံခပတိုန် နဒဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဘာမွဲဇကုတုဲ ညးဆက်ကေတ်အာ တာလျိုၚ် ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ်လိက် ပ္ဍဲဘာကၟာဆီဂှ်ရ၊၊




#Article 82: ကၟာမြကာန်၊ လိက်တၟအ် (1044 words)


 

လိက်တၟအ် ကၟာမြကာန် (, Burmese;ပုဂံ မြကန်ကျောက်စာ) ဝွံ ဗွဲကိုပ်ကၠာ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဇိုင်ကၟာမြကာန် (မြကန်) ပ္ဍဲဇိုင်ဒဵု (တူရွင်း) ဗွဲဒိုဟ်အဂၞဲ ကုဍုင်ဗုကာံတုဲ လၟုဟ်ထ္ၜးပျးလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး ဍုင်ဗုကာံရ၊၊ လိက်တၟအ်ဝွံ ချူလဝ် ပ္ဍဲတိုင်တၟအ်ပန်ကၠင်မွဲ မၞုံသမၠုင် ၄ ပေ၊ ၁ ၝောအ်တဲ၊ အနာံမွဲလပါ်ဂှ် နွံ ၁ ပေ ကဵု ၈ ၝောအ်တဲ၊ မွဲလပါ်ဂှ် နွံ ၁ ပေ ကဵု ၄ ၝောအ်တဲ ချူလဝ် သီုပန်မုက်ရ၊၊

လိက်တၟအ်ဝွံ ချူလဝ် ပရူသၟိင်ဍုင်ဗုကာံ ဂၞသၟိင်ၐြဳတြိဘုဝနာဒိတျ ဓမ္မရာဇ မခါဲကၟာဍာ် မွဲမ သွက်ညးဍုင်ကွာန်ကီု သီုကဵုသတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ဂစေမ်ကၞေမ်တအ်ရ၊၊ ကၟာဂှ် ညးကဵုလဝ် ယၟု ဗီုဗၟာ မဟာနိဗ္ဗာန် လက်ဆွေခိရေ တုဲ သီုကဵု ချူလဝ် ဘဝသၟိင်ဓဝ် အဆက်ဆက် နူလက်ထက် ကျာ်တြဲကဿပ စဵုကဵု ညးဒှ်သၟိင် ဍုင်ဗုကာံရ၊၊ 

ပ္ဍဲလိက်ဝွံ တၞဟ်န ညးမလ္ၚတ်တအ် မဂွံလ္ၚတ်လောဲသွာတုဲ ဟွံဗက်လဝ် အတိုင် မုက်လိက်တၟအ်တုဲ မဖျေဟ်လဝ်ဒၞာဲရ၊၊ ဒုင်သဇိုင် ကုဒကုတ်ပရူတုဲ ပါ်လဝ် ကဏ္ဍဍေဟ်ကဵုဍေဟ် သီုဖအိုတ် နွံဒ္စာံ ကဏ္ဍရ၊၊ ရန်တၟအ် ကုညးမလ္ၚတ်တအ် မဂွံလ္ၚတ် ဝေါဟာရမန် သဒ္ဒါမန် ဗီုမပြံင်လှာဲကၠုင်တုဲ ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နကဵုလိက် အတိုင်တြေံဂှ် မွဲပိုဒ်၊ သၟဝ်ဂှ် နကဵုဗီုလိက်မန် ခေတ်လၟုဟ်ရ၊၊ စပ်ကဵုသဒ္ဒါဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒုင်စလဝ် အတိုင်တြေံဂှ် ဂၠိုင်ရ

ပ္ဍဲဒၞာဲလိက်အတိုင်တြေံဂှ် {A} {1} မလိက် ဂၞန် လေတ္တေန်တအ်ဂှ် စၞောန်ပညုင်လဝ် မုက်လိက်တၟအ် ကေုာံ ပၞောန်လိက်တၟအ်ရ၊၊ မလိက် ပ္ဍဲ [ - - ] ပန်ကၠင်ဏအ်ဂှ် မကဵုသမ္တီ ပ္ဍဲတၟအ်တေအ် ညာတ်ဟွံကၠးကွေဟ်ဟ် ဆဂး ဗှ်ဂွံ၊၊ မလိက် ပ္ဍဲ (- - ) တအ်ဂှ် မကဵုသမ္တီ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲတၟအ်တေအ် ဗှ်ဟွံညာတ် ဆဂး ရံင်ကဵု တၠုင်လအာဝါကျတုဲ ဗပေင်စုတ်လဝ်ရ၊၊

ပ္ဍဲဒၞာဲလိက်ခေတ်တၟိ ဂှ်မ္ဂး (--) တၞဟ်နဂွံကၠိုဟ်လောဲတုဲ ထပ်ဗပေင်စုတ်လဝ်၊၊ [--] ပ္ဍဲဏအ်ဂှ် ပသောင်လဝ် နကဵုမဝေါဟာရ တၞဟ်ရ၊၊

{A}{1}၊၊[ၐြီ၊၊ နမော] တ[ဿ ဘ]ဂဝ[တော] အ[ရဟတော ] သံမာ သံဗုဒ္ဓ{2}ဿ ၊၊ ဝ၊၊ 

ဥပ္ပတ္တိံ (ဓမၟ ရာဇဿ) - - (မုနိ) -  -  -  - {3} - - (တကရော) - - - - (မ)[ဂ္ဂါ](ရိ) ဟာရိ - - - - {4}(ဒိ) - - - (ဓမၟႝရာဇ) - - - ဥပ(တ္တိံ ဓမၟ ရာဇဿ ဝက္ခာ) {5}(မိ အသေသတော၊၊ ဝ၊၊ (အနေ)က - ဒသဟိ - - - က - - - {6}(နံဟိ ဝံ သဗ္ဗသ)  - - - (ဿ) - - - (တ္ထာ) - - - ပတိ(၊၊ ဝ ၊၊ 

ဍေယ်{7}ကာလ် အာယူက် (မတာ)[ဝ်] ၜါရ်စွသ် လ္ငိမ်စၞာမ် ကျေက် ဗုဒ္ဓတိ{8}တေႝယ် ကသပ က္တိရ်ဒသ် ဍေယ် လောက်ဝေါအ် ဗ္လးဟ် တိလေႝယ် {9}နိသြေယ် [ဍူ]င် ဗာရာဏသိဒ(ဂေါး) မတိလေႝယ် တာဝ် ဟန် ဣသိပတ{10}နမိဂဒါဝန မဟာဝိဟာရ်၊၊ ကာလ် ဂေါး တိလႝပေါယ် ဂၞ[သၟိ]{11}င် ဓမၟႝရာဇဝေါအ် ဒသ် ညးသုံဂိးဟ် မနောမ် ဒြပ် ဒိည္စာမ်[စွ]{12}သ် ကောဋိ ဂိလေႝာင် ဗ္လး ကုလ်ဒါန် မင်သီလ် ပပုန် ကး[မော]{13}ယ်ပြကာရ်၊၊ ဍေယ် သာသ် ကျေက် ဗုဒ္ဓတိလေႝယ် ကဿပ ဂေါး {14}တာဝ်ဗက် ဗၞတ် အာယူက် ဗ္လး၊၊ 

ပ္ဍဲကာလ အာယုက် မတဴ ၜါစှ်ောလ္ၚီသၞာံ ကျာ်တြဲကဿပ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလိုက်ဝွံတုဲ (ကျာ်)တြဲ နိဿဲ ဍုင်ဗာရဏသဳဒဂှ် (ကျာ်)တြဲ (ပဒ)တဴ ဇရေင် ဣသိပတနမိဂဒါဝနမဟာဝိဟာရ၊၊ ကာလဂှ် တၠပိုယ် ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇဝွံ ဒှ်ညးသမ္ၚေဟ် မနွံ ဒြပ် ဒစာံစှ်ောကိုဋ် (ဗွဲမ)ဂၠိုင် သၠးကဵုဒါန် မင်သဳလ် ပပိုန် ဟွံကမွဲပြကာ၊၊ ပ္ဍဲသာသနာကျာ်တြဲကဿပဂှ် (တန်)တဴဗက် ဗၞတ်အာယုက်တုဲ၊ 

စုတိအ် နော်ဂေါး တ္လုင်ဒသ် {15}ဟန်ကိကႝူလ် သၟိင် ဍေယ် ဍုင် ပါတလိပုတ္တနဂိရ်၊၊ ကာလ်{16}ဂေါး ပၞာည် ပရစက်ဇုံနောက် မောယ် ဍေးက္တိုရ်ဒသ်၊၊ ပၞာ[ည်]{17}[ဂေါး]ကုံ တိလႝပေါယ် ဂၞသၟိင် ဓမၟႝရာဇ မအာရ် ဒသ်[သၟိ]င် ပါတ{18}လိပုတ္တနဂိရ်ဂေါး [ကုယ](နိရဝိသေသ်) ဗ္လး ပ္သုက် [အု]တ် မဟာ[ဇ]{19}[န် ဂုံ]လုင် ဗ္လးဟ် [ကုလ် ဒါန်] မင်သီလ် ပပုန် မကး[မောယ်]{20}ပြကာရ် [ပ္အာ]ရ်ဒသ် ရာ(ဇ ဓမၟႝစသ် တု)ယ်၊၊ တာဝ် ဗက် [ဗၞတ် အာ]{21}[ယု]က် ဗ္လး၊၊ 

စုတိ နူဂှ် ကၠုင်ဒှ် ဇရေင် ဂကူသၟိင် ပ္ဍဲဍုင်ပါတလိပုတ္တနဂိုလ်၊၊ ကာလဂှ် ပၞာန်ပရစက်ဇမၞော်မွဲ ဍေဟ်ကတဵုဒှ်၊၊ ပၞာန်ဂှ်ကီု တၠပိုယ် ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇ မအာဒှ်သၟိင် ပါတလိပုတ္တနဂိုလ်ဂှ် ကုယနိရဝိသေသ[ဂွံဇၞးကေတ်]တုဲ ပတသိုက် အိုတ်မဟာဇန်ဂမၠိုင်တုဲ ကဵုဒါန် မင်သဳလ် ပပိုန် ဟွံကမွဲပြကာ ဖ္အာ(ဒ္ဂေတ်) ဓဝ်သၟိင်စှ်တုဲ၊၊ (တန်)တဴဗက် ဗၞတ်အာယုက်တုဲ၊၊ 

[စုတိ နော]ရ်(ဂေါး တ္လုင် ဒ)သ် ဟန် ကိကႝူလ် သၟိင်ရာ{22}မ် ဍေယ်ဍူင် အယော[ဓ](ပူရ်၊၊ ကာ)လ်ဂေါးကုံစိ ပၞာည်[ပရ]{23}စက် ဇုံနောက် တ္လူင်(ဒွါ)[န်] ဍူ[င်](အ)[ယောဓ]ပူရ်ဝေလ်[၊၊] ပၞာည်ဂေါး{24}[ကုံ] တိလႝပေါယ် ဂၞသၟိင်ဓမၟႝရာ[ဇ မ]ဒသ် ဟန်ကိကႝူရ် [သၟိ]င်{25}ရာမ်ဂေါး [ကုယ](နိရဝိသေသ်)ဗ္လး [ပ္သု]က် အုတ် မဟာဇ[န်ဂုံ]{26}[လော]င်၊၊ ကုလ်[ဒါ]န် [မ]င် သီလ် [ပပုန် ကးမော]ယ်ပြကာရ် [တူ]{27}ယ် တာဝ် ဗက် ဗၞတ် [အာယူ]က် ဗ္လး၊၊ 

စုတိနူဂှ် ကၠုင်ဒှ် ဇရေင်ဂကူသၟိင်ရာမ် ပ္ဍဲဍုင် အယောဓပူရ်၊၊ ကာလဂှ်ကီုစိ ပၞာန်ပရစက်ဇမၞော် ကၠုင်ဒွအ် ဍုင်အယောဓပူရ်ဝဵု၊၊ ပၞာန်ဂှ်ကီု တၠပိုယ် ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇ မဒှ်ဇရေင် ဂကူသၟိင်ရာမ်ဂှ် ကုယနိရဝိသေသ[ဂွံဇၞးကေတ်]တုဲ ပတသိုက် အိုတ်မဟာဇန်ဂမၠိုင်၊၊ ကဵုဒါန် မင်သဳလ် ပပိုန် ဟွံကမွဲပြကာတုဲ (တန်)တဴဗက် ဗၞတ်အာယုက်တုဲ၊၊ 

[စုတိ]နောရ်ဂေါး ဍေ[ယ်]{28}[ကာလ်]ကိ[န္တိရ် တိ]လႝ ပေါ[ယ် ကျေက်သာကျမုနိ ဒ]သ် ရိသိဗိ[သၞူ] {29}[မနောမ် ရိဒ္ဓါနုဘာဝ်၊၊ မဂေါအ် အ](ဘိညာန် မ္သုန် မတာဝ် ဟန္တုလ်){B}{1}[က္ဍိပ်တၟောအ် သြေည် မဣမောအ်] (ကေလာသပဝွ){2}(တ၊၊) 

စုတိ နူဂှ် ပ္ဍဲကာလ ကတဵု တၠပိုယ်ကျာ်သာကျမုနိဒသ် [ပ္ဍဲအခိင် ကျာ်မဂျိုင်တဴလမျီု] ရသိဗိသၞုဟ် မနွံ ဣဒ္ဓိ အနုဘဴ မဂွံအဘိညာဏ် မသုန် မတဴ လတူ က္ဍိုပ်တၟအ်သြန် မဟိမု ကေလာသပဗ္ဗတ၊၊

ကာလ်ဂေါး ကျေက်ဗုဒ္ဓတိ(လေႝယ် သာကျ){3}[မုဏိမေယ်](ဓိ) - - [နဇိကႝု](အ် ကုံ နအနာဂ){4}(တံ)သ(ညာဏ်) တလေႝယ် (ညာစ်)ရိသိ ဗိသၞူ မဒ){5}[သ်] သၟိင်ဓမၟႝရာဇ [ဍေယ် ဍုင်]အရိမဒ္ဒနပူ(ရ်မ){6}(သ္ထ္ၜ)လ် သာသ[န တိလေႝယ်စိ၊၊] တိလေႝယ် သ္ဍိ[က်]{7}ဂပ်ပုမ(သ်) တိ[လေႝယ်]က္တိရ် [က္အိမ်]၊၊ ကာလ်ဂေါး {8}[နောရ်ဂၞိသ် တိလေႝယ်ပန်၊၊] ယိ[ယႝာသ်] ပန် မဇိ{9}(နေႝာက် လး ပန်တာလ် မနောမ်)[သေ]က် တု[ရောဝ်]{10}[တုရောဝ်ဂေါး]၊၊ ဍေး[ကုံ](ပရ်) [အုတ်]ဒ္လံ စက္က[ဝါ]{11}ဠှ[တုယ်]၊၊ [ယိယႝာ]သ် [ၜါ]ရ်ဂေါး ဍေး ဒြေပ် တိ{12}(န်စုပ်) [ဗြဟၟ]လောက်[မ္လေး]၊၊ ယိယႝာသ်ၜါရ် {13}(စိ) [ဍေး][ဒြေပ်စိသ် စု]ပ် အဝိစိ မဟာ[နရ]{14}က်မ္လေး၊၊ ရော[ဝ်ဂေါး]ဒ အုတ်ယိယႝာသ် {15}တုရောဝ်သာ[က်ဂေါး ဍေး ဒြေပ်အာရ် ပ္ငါ]{16}(အ်) အုတ်[ဒိ]သ်[စသ်ဗ္လး၊၊] တုန်လောပ်တု(န်) {17}ဟ[န် မုခပါ]တ် ကျေက်ဗုဒ္ဓတိလေႝယ် 

ကာလဂှ် ကျာ်တြဲ သာကျမုဏိ (သ္ၚေဝ်)မဲ - - - နဇကုကီု နအနာဂတံသညာဏ် (ကျာ်)တြဲ ညာတ် ရသိဗိသၞုဟ် မဒှ် သၟိင်ဓမ္မရာဇ ပ္ဍဲ ဍုင်အရိမဒ္ဒနပူရ် မသထ္ၜ သာသနာ (ကျာ်)တြဲစိ၊၊ (ကျာ်)တြဲ သ္ဍိုက်ဂပ်ပူမှ် (ကျာ်)တြဲကတဵုက္အီ၊၊ ကာလဂှ် နူဂၞိဟ် (ကျာ်)တြဲပန်၊၊ လျးပန် မဇမၞော် (ဟွံဍောတ်နူ) ပန်(တၞံ)တာ မနွံသာ် တြဴ တြဴဂှ်၊၊ ဍေဟ်ကီု ပဝ် အိုတ်ဂၠံစက္ကဝါတုဲ၊၊ လျးၜါဂှ် ဍေဟ်ဒြေပ်တိုန်စိုပ် ဗြဟ္မလိုက်ကွေဟ်၊၊ လျးၜါစိ ဍေဟ်ဒြေပ်စှ်ေ စိုပ်အဝိစိ မဟာနရက်ကွေဟ်၊၊ ရဴဂှ်ရ အိုတ်လျးတြဴသာ်ဂှ် ဍေဟ်ဒြေပ်အာ မ္ၚး အိုတ်ဒိုဟ်စှ်တုဲ၊၊ တုန်လုပ်တုန် ဟန်မုက္ခဝါ ကျာ်တြဲ

ကာ{18}လ်ဂေါး [တိလေႝ]ယ် အာနန် ညာစ် ဂိ[နြု]င် ကျေ{19}က်ဗုဒ္ဓ[တိ]လေႝယ် မ[သ္ဂပ်]အ[သ္စ]ရ် [မ]နောမ် {20}ကုပြာဋိဟာရ် မရော[ဝ်]ဂေါး က္တိရ် အသ္စရ်[ပ]{21}လိ(င်ငေါ)ရ် [ကိရ်ဇိး] ဗ္လး၊၊ [အု]တ် [က္ၜော]င် က္လောင်[သုံ]{22}[ၜိပ်တေယ် မေယ် မုခ]ပါ[တ်]ကျေက်[ဗုဒ္ဓ]တိ{23}[လေႝယ်] မရော(ဝ်ဒိင်ငလ်ထရ်)ဗ္လး၊၊ သၟာည် ဟေတ်{24}ကိရ်(ဣ)မ် [ကျေက်]ဗုဒ္ဓတိလေႝယ် ရောဝ်ဝေါအ် {25}တိလႝအာ  ကးသက်ဟေတ်စိ ကျေက်ဗုဒ္ဓတိ{26}လေႝယ်ဂုံလုင် သ[က်]တိလႝဂြုင်[၊၊] မုဟေတ် {27}မန် တိလႝ[အ်] ဂြုင်ယော၊၊ 

ကာလဂှ် တၠဳအဲ အာနန် ညာတ်ဂရိုင် ကျာ်တြဲ မသဂပ်ဝ်အသဝ် မနွံကုပြာဋိဟာ မရဴဂှ် က္တဵုအသဝ် ပလ္ၚောဝ်ရှ်ေသှ်ေတုဲ၊၊ အိုတ်က္ၜံင်ကၠောင် သၟေပ်တဲ (ဗဵု)မဲ မုက္ခဝါ ကျာ်တြဲ မရဴဒ္ၚောဝ်ထဝ်တုဲ၊၊ သၟာန် ဟိုတ်ဂအီ ကျာ်တြဲ ရဴဝွံ ＂တၠ ဟွံမဲဟိုတ်စိ ကျာ်တြဲဂမၠိုင် ဟွံတၠဂြိုင်၊၊ မုဟိုတ် မိန်တၠ ဂြိုင်ရော၊၊＂

ဟာယ် အာနန် ဒ္ငး {28}ဨ(ယ် ညာစ် ရိ)သိဗိသၞူ မဇၞောက်ရိဒ္ဓိ မသ္ဒသ် {29}သၟိင်ဓမၟႝရာဇ မသ္တ္ၜလ် သာသ[န] ဨယ်ဒ ဂေါး {C}{1}(မဨယ် ဂြုင်၊၊ ကျေက်ဗုဒ္ဓတိလေႝယ် ဂးရော)ဝ်(ဂေါး) {2}(ဗ္လး တိလေႝယ် ကိန်ကာလ် ကြိမ် ကိန္တိရ် သၟိင် ဓမၟႝရာဇ ကု{3}(တိလေႝယ် အာနန် ရောဝ်ဝေါအ်၊၊

＂ဟာဲ! အာနန် ဒၟာ(နူ) အဲညာတ် ရသိဗိသၞုဟ် မဇၞော်ဣဒ္ဓိ မဒှ်သၟိင်ဓမ္မရာဇ မသထ္ၜ သာသနာအဲရ ဂှ် မအဲဂြိုင်၊၊＂ကျာ်တြဲ ဂး ရဴဂှ်တုဲ တၠဳအဲ ဗကန် အကြီု ကတဵု(ဒဒှ်) သၟိင်ဓမ္မရာဇ ကတၠဳအဲ အာနန် ရဴဝွံ၊၊

ဟာယ် အာနန် ဍေယ်) စၞာမ်မ{4}(ဨယ် သၞိဗ္ဗႝာန်ဂေါး ရိသိဗိသၞူ ကုကောန်)[ဨယ်]ဂဝံပတိ ကု{5}(သၟိင်ဣန် ကုဗိဿုကမၟႝ ကုကတကမၟႝ)နာဂရာဇ သ္ကန္ဒံ ဍုင်{6}(မောယ် မဣမောအ်) [ၐြီက္ၑေတ် ဗ္လး သ္စုအ်တိ]နောရ်ဂေါး သ္အာရ်{7}(ဒသ် ဍေ)[ယ်ဗြ]ဟၟလောက်၊၊ [ကာလ်ဂေါး][အုတ် ဒေဝတာဝ်]{8}[ဂုံလုင် သၞိမန်] သြရ် စိသ်ဒသ် သၟိင်ဓမၟႝရာဇ [ဍေယ် တိဇၞောက်]{9}ဝေါအ်၊၊ မုကာလ် [မဍေး]သ္စိသ် ဒသ်ယော၊၊ 

＂ဟာဲ! အာနန် ပ္ဍဲသၞာံ မအဲ သနိဗ္ဗာန်ဂှ် ရသိဗိသၞုဟ် ကုကောန်အဲ ဂဝံပတိ ကုသၟိင်အိန် ကုဗိဿုကမ္မ ကုကတကမ္မနာဂရာဇ သခၞံဍုင်မွဲ မဟိမု ၐြဳက္ၑေတ် တုဲ သစုတိ နူဂှ် သ္အာဒှ် ပ္ဍဲဗြဟ္မလိုက်၊၊ ကာလဂှ် အိုတ်ဒေဝတဴဂမၠိုင် သနိမန် သြဝ်စှ်ေဒှ် သၟိင်ဓမ္မရာဇ ပ္ဍဲတိဇၞော်ဝွံ၊၊ မုကာလ မဍေဟ် သစှ်ေဒှ်ရော၊၊ 

နောရ် မဨယ် သၞိ{10}ဗ္ဗႝာန် လ္ငီမ် တုရောဝ်က္လံ ပိစွသ်[စၞာ]မ် ဍေယ် ကာလ်ဂေါး ဍေဟ် {11}သ္ဒသ် သၟိင်ဓမၟႝရာဇ[ဍေ]ယ် ဍုင်[အရိမ]ဒ္ဒနပူရ် ဟန္တူလ် ပည္စပြာ{12}သာတ် [မဂ္ညိအ်] နသ္ငိအ် စ္လတ် ဒ္ငေင်[ၜါရ်စွ]သ် ဒိည္စာမ် ဟန္တူလ် ရတ{13}န သိင်္ဃာသိန် မညိန်လာသ် [န]တၟောအ် သာက်သြိမ် သ္ဂောအ် မုဒ္ဓါဘိ{14}သေက် နဣန္ဒြာဘိသေက်၊၊ သ္ဒုင် ဣမောအ် ဂၞသၟိင် ၐြီတြိဘုဝနာဒိ{15}တျ ဓမၟႝရာဇ၊၊ သ္စုအး တုဂုရ် သိသူလ် ကိန္ဒံ အုတ်ပိဋကတြေယ် {16}သ္ကိန်ကာလ် ဗုရုအ်ဓမၟႝ ဒၟသ်ဖံသိင်ဂိရ်၊၊ သ္ကုတိရ် အုတ် မဟာ{17}ဇန်ဂုံလုင် မလှိင် အ္ဗာယ် သ္တာဝ် ဍေယ် ဥပေါသထ သီလ် အုတ် {18}ကု ကာလ်၊၊ သ္ပု[က်] တိန်လူရ် တိနြာ[င်]သွရ် မတၟုယ် နထရ် မ{19}ယာသ် မညိန်လက် နရတ် ဒုံပေါးဟ် ပိကႝာရ် ဗ္လး သ္ပ္လောပ် {20}မဟာဇန်ဂုံလုင် ဍေယ် သွ[ရ်ဒ]၊၊ သ္လုအ် [ငေါ]အ် အပါ{21}ယ်ပန် သ္စုအ်ရေားဟ် ကုလ်ပ္ကါဝ် ဓမၟႝ ဍေယ် က္ဍိပ် မဟာ{22}ဇန်ဂုံလုင်၊၊ 

နူ မအဲ သနိဗ္ဗာန် လ္ၚီတြဴကၠံပိစှ်ောသၞာံ ပ္ဍဲကာလဂှ် ဍေဟ် သဒှ် သၟိင်ဓမ္မရာဇ ပ္ဍဲဍုင်အရိမဒ္ဒနပူရ် လတူပဉ္စပြာသာတ် မဂ္ညိ နသ္ၚိ စၠေတ်ဒြင် [စုလစ်မွန်းချွန်] ၜါစှ်ောဒစာံ လတူ ရတနသိင်္ဃသိန် မညိန် လး နတၟအ် သာ်ချီု [ဍာမ်] သဂွံ မုဒ္ဓါဘိသေက် နဣန္ဒြာဘိသေက် [နအလဵုဇကုသၟိင်အိန် မစဝ်ဘိသိက်]၊၊ သဒုင်ယၟု ဂၞသၟိင်ၐြဳတြိဘုဝနာဒိတျ ဓမ္မရာဇ၊၊ သသ္အး တဂူ[ပတပ်/ပလေဝ်ဒၞာဲမယောင်ယာ] သချူ ခၞံ အိုတ်ပိဋကတ်ပရဲ သကၠောန် ဗရုဓရ် မဒှ်ဖံသိင်္ဂဳ၊၊ သကတဵု အိုတ် မဟာဇန်ဂမၠိုင် မလှိင်ဟိုတ်မာဲ သတဴ ပ္ဍဲ ဥပေါသထ သဳလ အိုတ် ကုကာလ၊၊ သပံက် သၞောဝ် တရင် သွဝ် မတၟုဲ(တဴ) နထဝ် မယး မညိန်လက် နရတ် ထပှ်ပြကာတုဲ သပၠောပ် မဟာဇန်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲသွဝ်ရ၊၊ သလ္ၚု အပါယ်ပန် သစြဟ် ကဵုပ္ကဴဓမ္မ ပ္ဍဲ က္ဍိုပ်မဟာဇန်ဂမၠိုင်၊၊

ကာလ် ဂၞသၟိင်ဓမၟႝရာဇဂေါး [တော]သ် ဓ{23}မၟႝ[စိ]၊၊ ယင်ဗိနြုအ် သာဓုကာရ် ညးဂုံလုင် ရောဝ် ဗိနြု{24}ဗြေယ် ရိန်အုတ် စၞာမ်ကုမ်၊၊ ရောဝ်ဂေါးဒ မိန် ကျေက်ဗု{25}ဒ္ဓတိလေႝယ် ဗျာဒေသ် ကိန္တိရ် ဂၞသၟိင်ဓမၟႝရာဇ ကုတိလေႝယ်{26}[အာနန်]၊၊ ရောဝ် မိန်ကျေက်ဗုဒ္ဓတိလေႝယ် ဗျာဒေသ်ဂေါး {27}[တ္လု]င် ဒသ် အုတ်မ္လေး၊၊ 

ကာလ ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇဂှ် တွဟ်ဓရ်စိ၊၊ ယင်ဗရု သာဓုကာ ညးဂမၠိုင် ရဴဗရုဗြဲ လအိုတ်သၞာံ [ကၞောတ်သၞာံ/ဗြဲဂိတုဘတ်]ကီု၊၊＂

ရဴဂှ်ရ မိန်ကျာ်တြဲ ပျးဒိုဟ် ကတဵု(ဒဒှ်) ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇ ကုတၠဳအဲ အာနန်၊၊ ရဴမိန်ကျာ်တြဲ ပျးဒိုဟ်ဂှၾ ကၠုင်ဒှ်အိုတ်ကွေဟ်၊၊ 

ယင်ဂၞသၟိင်ဓမၟႝရာဇ မဂေါအ် ဗျာ{28}ဒေသ် နောရ် ကျေက်တိလေႝယ် မဇၞောက် မေတ္တာ [ကရု]{29}ဏာ ဍေယ် သဝွႝသတ္တ(ဂုံလုင်၊၊ ဒ္ငး သဝွႝသတ္တ)ဂုံလောင် {D}{1}[သ္ဂော]အ် သုက်သေက် သုဘိက် သ္ကး ဗျိလ် ဗ္င{2}ဇာပ်ဇာပ်သ္ထာန် မကးသက် ဍေက် မကး{3}သက် တိအ်ဗ္ငအ် မကးသက် တွိလ်ဝိရ်၊၊ [တိ]{4}လႝပေါယ် ဂၞသၟိင်ဓမၟႝရာဇ တ္ဗိ[န်] ကု[လ် ဍေ]{5}[က် ကီ]ရ် ကုလ် ကုမ္ဗာရ် ပ္ဒသ်ကုလ် တိအ်ဗ္င {6}တွိလ်ဝိရ်၊၊ 

ယင်ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇ မဂွံပျးဒိုဟ် နူကျာ်တြဲ မဇၞော် မေတ္တာ ကရုဏာ ပ္ဍဲသဗ္ဗသတ္တဂမၠိုင်၊၊ တၞဟ်န သဗ္ဗသတ္တဂမၠိုင် သဂွံ တသိုက် ဖဲသအဳ ဟွံမဲ ဟကဵုဗျဵုဗ္ၚ ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဌာန် မဟွံမဲဍာ် မဟွံမဲတိဗ္ၚ(ဂှ်) မဟွံမဲတဵုလွဳ၊၊ တၠပိုယ် ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇ တဗိုန်ကဵုဍာ် ခါဲကဵုကၟာ ဗဒှ်ကဵုတိဗ္ၚ တဵုလွဳ၊၊

[ကာလ်]ဂေါး[ဒ] မဂၞသၟိင်ၐြီတြိ{7}ဘုဝနာဒိတျ ဓမၟရာဇ ရာဇာဓိရာဇ ပရမိသွ{8}ရဗလ စက္ကြဝရ် [ပုံ]ရေယ် မပ ယာန် ကုစိင်[ဇၟူ]{9}ရ်ဗိန္တာင် [မ]ဂေါအ် ဗျာဒေသ် နောရ် ကျေက် {10}ဗုဒ္ဓတိလေႝယ် သဗ္ဗႝညု ဗောဓိသတ်၊၊ ကီ[ရ်]{11}[ကု]မ္ဗာရ်ဝေါအ် ဗ္လး ကုလ် ဣမောအ် မဟာနိ{12}ဗ္ဗႝာန်လက်ဆုယ်ခိရိယ် တၞဟ်နတိတႝုယ် အု{13}တ် မာနုသ် သတ္တ[နိ]ကာယ် (ကိဍေ)မ် သုံနေင်{14}ဂုံလောင်၊၊ အုတ် ဗၞး သာဓုဇန်ဂုံလုင် သြရ် ဂြာ{15}င်၊၊ ဝ၊၊ [နာ]မ ဓေယျဝသေနေဝ သိလာလေ{16}ခါယမုတ္တမာ တပိ[တာ] ဓမၟရာဇေန မ{17}ဟာပုည မ(တိ)ဒ္ဓိနာတိ၊၊ ဝ၊၊

ကာလဂှ်ရ မဂၞသၟိင်ၐြဳတြိဘုဝနာဒိတျ ဓမ္မရာဇ ရာဇာဓိရာဇ ပရမိသြရဗလ စက္ကြဝ်ပရဲ ပမယာန် ကုစိင်ဇၟူဗတာင် မဂွံပျးဒိုဟ် နူကျာ်တြဲသဗ္ဗညုတ္တဗောဓိသတ်၊၊ ခါဲ က္မာဝွံတုဲ ကဵု ယၟု မဟာနိဗ္ဗႝာန်လက်ဆုယ်ခိရိယ် [မဟာနိဗ္ဗာန်လက်ဆွေခိရေ] တၞဟ်န ဒတုဲ(ဖဵု) အိုတ်မၞိဟ် သတ္တနိကာယ် ဂစေမ်ကနေမ်ဂမၠိုင်၊၊ အိုတ်မၞး သောတုဇန်ဂမၠိုင် သြဝ်ဂြင်(ဗ္စာရဏာ)၊၊ ဝ ၊၊




#Article 83: ကၟာဝက်၊ ဍုင် (1089 words)


လိက်ပရေင်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရူကွာန်မန် ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်။

ကၟာဝက် (, မြန်မာ - ကမာဝက်) ဝွံ ဒှ်ဒတန်မန်ဇမၞော်မွဲ မၞုံပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ။ ဒၞာဲဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် နွံဍုင်တြေံမွဲ ညးကော်စ ဍုင်ဇြာဂှ်ရ လၟုဟ် ဍုင်ကၟာဝက် ရးဇြာ ညးတအ် မကော်စရ။ နကဵုစၟတ်သမ္တီဂၠးတိမ္ဂး ဍုင်ဇြာဂှ် နွံတန်တဴဒၟံင် လေတ္တဳကျုတ်သၟဝ်ကျာ ၁၆ ဒဳဂရဳ ၀၈မဳနေတ်၊ လံင်တဳကျုတ်ဗၟံက် ၉၇ဒဳဂရဳ၄၃မိနေတ် (16°08’36N-97°43’51E) ဇမၞော်ကွာန်ကၟာဝက် သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 1.57 mi2 
ဒၞာဲဍုင်တြေံဂှ် သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 111.486m2 (0.04 mi2)ရ။ စဵုကဵုစိုပ် အခိင်ဟံသာဝတဳလီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၇ ဂှ် ဒှ်လဝ် ဍုင် မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲရးမုတ္တမ ၃၂ ဍုင်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်လက္ကရဴဏအ် စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် ဒှ်လဝ် ကွာန်မွဲတုဲ မဂွံစၟတ်သမ္တီ ကွာန်ဇၞော်အိုတ် အလုံမွဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာရ။ နူသၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် ၜိုန်ရ အလဵုအသဳတအ် စၟတ်သမ္တီကေတ် နဒဒှ်ဍုင်မွဲကီုလေဝ် ကိစ္စရုင်သၟိင်တၠတအ်ဂှ် နွံသၟဝ် ပွိုင်ဍုင် မုဟ်ဍုင်ဏီဖိုဟ်ရ။

ဇြာ အတိုင်ဝင်ကျာ်ဇြာမ္ဂး ကာလကျာ်တြဲ မစိုပ်ကၠုင်ဂှ် ဟိုတ်နူထဴဗျုဇရာ မအာတ်ဓါတ်သော်တုဲ ညးကော်စ ဍုင်ဇရာ၊ နူဂှ် ဒှ်အာ ဍုင်ဇြာ။ လဟီုဝင်ဝွံ နဒဒှ် ဝင်ကျာ်မွဲ ၜိုန်ရ မွဲအခန် မွဲကဏ္ဍ စွံလဝ်ဂွံကီုလေဝ်၊ နကဵုသက်သဳ သာဓက သုတေသနဝင်မ္ဂး ဟွံလုပ်အဝေါင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဓိပ္ပါယ် ဇြာ ဂှ် မထေက်ကဵု ဒးသ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လ္ၚတ်ရ။ အတိုင်နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ မချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်ညး ＂နိရုတ္တိ စကားဇစ်မြစ်အမြင်ဖြင့် ပျူ နှင့် မွန်လူမျိုးတို့အကြောင်း＂ရံင်ကဵု ယၟုဍုင်ဂှ် ညးတမၠာတအ် မကၠာဲလဝ် ဗီုပါဠိ ပဉ္စလနာဂိုလ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင်မသုန်ကလင် (ဝါ) ဍုင်မသုန်တုဲ ဍုင်ဇြာ ဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ် ဍုင်သုန်/ဍုင်မသုန် ဒှ်မာန်ဂၠိုင်ရ။ နူကဵု ဍုင်မ္သုန်/ဍုင်သုန် ဂှ် ဒှ်အာ ဍုင်ဇြာ ရ၊၊ အခိင်မန် မစုက်လုက် ကုပါဠိဂှ် ယၟုဍုင်ဇကုတအ်ဂှ် ကၠာဲစၠောအ်ကၠုင် ဗီုပါဠိရ။ ဥပမာ ဍုင်ပါင်ၜဳ ဂှ် ညးကၠာဲ ဍုင်ဒွါရဝတဳ၊ ဍုင်တိကလေဲ (ကလေဲ - မဂွံအဓိပ္ပါယ် ထဝ်) ဂှ် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ။ ရံင်ကဵု အဓိပ္ပါယ်ယၟုဍုင်ဝွံတုဲ ဒဒှ်ရ ဍုင်ဇြာဏအ်ဂှ် ဒှ်လဝ် ခေတ်တြေံ ဗွဲမဂၠိုင်ရောင်ဂှ် ဟီုမာန်ရ။

ကၟာဝက် ဒှ်မအရေဝ်မန်။ ကၟာ - မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒၞာဲမၜံက်ခုဲလဝ်တိ သွက်ဂွံဂွံ ဍာ်ရ။ ဝက် - မဂွံအဓိပ္ပါယ် ၜေဲဝက်ဒၟံင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကၟာဝက် ကၟာမၞုံကဵု ပါင်မၜေဲဝက်ဒၟံင်ရ။ 

ညးဒေသတအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဟီု အခိင်ဟံသာဝတဳမလီုဂှ် ကောန်မန် နူဒေသဟံသာဝတဳတအ် ဍိုက်ကၠုင် ကဵုဂၠုင်တုဲ ကၠုင် ပတန်ကွာန် ပ္ဍဲဒၞာဲကၟာဝက်ဂှ် ညးတအ် ၜံက်ကၟာ ဂွံကဝက်တုဲ ဒးဒြေပ်ဒဴပၠန် ဟိုတ်နူကၟာဂှ် ဂွံကဝက် ဟွံတုဲဂှ်ရ ကၟာဝက် ညးမကော်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ကၠာဟံသာဝတဳ ဟွံဂွံလီုဏီဂှ် ပ္ဍဲဒၞာဲဍုင်ကၟာဝက်ဝွံ ဒှ်လဝ် ကွာန် ဒေသမၞိဟ်မမံင်တုဲတုဲရ။ အတိုင်လိက်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ရးဇြာ (ပွိုင်ဍုင်ဇြာ)ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံလဝ် ကွာန်၃၉ ကွာန်။ ပလိုတ်ကၟာဝက် တ္ၚဲဏအ် မဒှ်ဒၞာဲဝါဗ္ၚဂှ် မဂွံဆဵုကေတ် ဗျကွာန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဝင်ပါင် မဟီု မၞိဟ်မဒဴပၞာန် နူဗဂေါတအ် ၜံက်ကၟာဂှ် ဒှ်ဝင် မဟွံမွဲ ကုယုတ္တိမွဲရ။ 

ဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု မသုန်ကွာန်။ ကွာန်ထံင်ကှ်ေ၊ ကွာန်ထံင်ဘုတ် (လဒေါဝ်ကွာန်)၊ ကွာန်စိင်တံင်၊ ကွာန်ဝါယာပ်၊ ကေုာံ ကွာန်ဘာဓနေတ်။ 

ထံင်ကှ်ေ - ထံင် ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒၞာဲ၊ ဒတန်၊ သၞေဟ်၊ ထံင်ကှ်ေ ဂှ် သၞေဟ်တၞံကှ်ေ။ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ် တမ်ဒၞာဲ နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲ ဘာလကျာ်ထံင်ကှ်ေ (ဘာသာသနာပါလ)။

ထံင်ဘုတ် - ထံင် မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၞေဟ်၊ ဘုတ် မဒှ်အရေဝ်တမ် မကၠုင်နူ သံသကြိုတ် ဗုဒ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဗီုပါဠိ ဗုဒ္ဓ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်။ ထံင်ဘုတ် သၞေဟ်ဘုတ် (ဝါ) သၞေဟ်ကျာ်။ ဘုတ်ဂှ် နွံဗၟံက် ဘာထံင်ကှ်ေ။ ဘုတ်ဂှ် လီုအာတုဲ လၟုဟ် ဥက္ကဌဇၞော် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နာဲထဝ်မန် နကဵုသြန်အာဲမိမညးဂှ် ညးကလေင်ပလေဝ်လဟဵုပတိုန်လဝ်တၟိ။ 

စိင်တံင် - စိင် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၞော်၊ တံင် ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် တုပ်ကဵု ထံင် ဒှ်မာန်။ 

ဝါယာပ် - ဝါ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒၞာဲတိသၠာတ်၊ ယာပ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုက်ဍေက်၊ ဝါယာပ် - ဝါမၞုံကဵုတိမဍုက်ဍေက်။ စဵုကဵုလၟုဟ် ပ္ဍဲဝါယာပ်ဂှ် ဂွံဍာ်လောဲသွာ နူဒၞာဲတၞဟ်ရ၊၊

ဘာဓနေတ် - ဘာ - ဘာလကျာ်၊ ဓနေတ် - ရံင်ကဵု ယၟုဗီုဗၟာ ဂုံညင်းတန်း တုဲ နူတံတေအ် ကၠုင်နူ ဘာဓနိ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဘာမၞုံကဵု တၞံဓနိ ဒှ်မာန်ရ။

ဍုင်ဇြာဂှ် နူအခိင်လဵု မစဒက်ပ္တန်လဝ်၊ ပ္ဍဲဍုင်ဇြာဂှ် နူအခိင်လဵု ကောန်မၞိဟ်တအ် မစမံင်ကၠုင်လဝ်ဂှ် နကဵုသက်သဳဝင် ခိုင်င်ဂှ် ဟွံဂွံတီကေတ်ဏီဖိုဟ်ရ။ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ ၁၅ ဗွဝ်ကၠံ) ဂကူမန်တအ် ပကောံဒြဟတ် ဍုင်ရးမန်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံဒှ် မွဲက္ဍိုင်ဗတာင်ဂှ် ဍုင်ဇြာ ပါလုပ် ပ္ဍဲ ရးမတ္တမ (၃၂)ဍုင်ဂှ်ရ။ 

ကြဴနူ ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳ မဒးဒုင်ပလီုထောအ် ကုဗၟာအံင်ဇဲယျတုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၁၂၈၊ ဂိတုပုဟ် ၁၀ စွေက် (၂၄ ဇာန်နဝါရဳ ၁၇၆၇) ဂှ် စဳရေင်ဍုင် နာင်ကိုဝ် ဒုင်စဳရေင် ပယိုဝ်တိရးဍုင်ဇြာ ပ္ဍဲလိက် (ဍုင် ၃၂ ဇာ ၁၂ ဒၟံင်စာတန်) မဒှ်လိက် စၟတ်သမ္တီ ပယျဵုရးမတ္တမ ၃၂ ဍုင် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။

၎င်ပုံ ၁၀ စီရေင်ဍုင်ဇြာ နင်ကဵုစရင် ပယိုဝ်တိ ရးဍုင်သ္ဇာ၊
နူဍုင်မတ္တမ စိုပ်ဍုင်ဇြာ ၂ တ္ၚဲ ၂၀ တိုင်၊
။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်ဗၟံက် ပါကျာ်သီဟကန်ဒဴ ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်မတ်လမၠီု ၃ တိုင်၊
။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်သမၠုင်ကျာ ပါကြုင်ကံမမြင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝါခရူ ၅ တိုင်၊
။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်ပလိုတ် ပါၜဳဇၞော် ၅ တိုင်၊
။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်သၟဝ်ကျာ ပါကြုင်ကင် ကျာ်မုဟ်ဍုင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်မတ်လမၠီု ၄ တိုင်၊
။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်အဂၞဲ ပါပြာန် ၄ ဗၠိုင် ကမၠိုင်ကၠံ ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝင်ရဴ ၆ တိုင်၊
။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်နေရတိ ပါဒေါဝ်ၜဳကလေင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်ဝါခရူ ၅ တိုင်၊
။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်ဗာယပ် ပါကြုင်ကင် ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်မတ်လမၠီု ၅ တိုင်၊
။ နူဍုင်ဇြာ လပါ်အေသာန် ပါလ္ဂဝ်ဗတီ ပါဒဵုတိုက္ကလာ ပါပယိုဝ်တိ ရးဍုင်မတ်လမၠီု ၆ တိုင်၊
၎င်ကွာန်တရေံ ၃၉ လီုဖအိုတ် ဗဒှ်ဂွံတၟိ ၄။ ကွာန်ထုံမင်၊ ကွာန်လဣတက်၊ ကွာန်ကံမြာင်၊ ကွာန်မုဟ်ကြေဟ်၊

ပ္ဍဲအခိင် ခေတ်ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယတုဲ အင်္ဂလိက် ဒးပအပ်ကဵု ဍုင်သၠးပွး ကုဍုင်ကဝ်လဝ်နဳတအ်ဂှ် သွက်ဍုင်မန်ဗၟာ ဂွံသၠးပွးဂှ် ညးတအ် ဖန်ကၠုင်ရ။ ပ္ဍဲက္ဍိုပ်သကိုပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဍုင်မန်ဗၟာတအ်ဂှ် ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင် မပါလုပ်ဒၟံင်ရ။ မၞိဟ်လတူဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ်လေဝ် စိုတ်ဓါတ်ဂကူမန် ဟွံသကာတ်မြဟ် စိုတ်ဓါတ် မပံင်တောဲကၠောန် ကရောမ်ဗၟာဂှ်ဂၠိုင်တုဲ ညးလ္ၚဵုတအ်ဂှ် အလဵုဇကုညးတအ် ဟီုအရေဝ်မန် ဟွံလေပ် (လေပ်ဆ စပုင် သုင်ဍာ်)တုဲ အရေဝ်ဗၟာ အရေဝ်အင်္ဂလိက်ဂှ် ဒှ်အဓိက အရေဝ်ညးတအ်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ သွက်ဂွံအာတ်အခေါင်တၞဟ်ခြာ သွက်ဂကူမန်ဂှ် ညးတအ် ဟွံချပ်လဝ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်ဂမၠိုင်ဂှ် အစာနာဲဖဝ်ချိုဝ် ညာတ်ကေတ် ယဝ်ရ မန်ဟွံကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ယဝ်ရ မန် ဟွံအာတ် အခေါင်မန်တၞဟ်ခြာမ္ဂး မန် ဟွံကလိဂွံအခေါင်တၟေင်တုဲ ဂကူမန် ဒးကၠေအ်ကၠက်အာ ဗွဲမပြဟ်မာန်ရောင်တုဲ ဆဝ်မ္ၚုဟ် ကောန်ဂကူမန် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကွာန်မန်ဂမၠိုင်ရ။ ကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် ဒှ်ဇၞော်အိုတ်၊ ဒှ်ကွာန်ဂကူမန်ဇေတ်တ် ပါဲနူမန်ကြုက် နွံညိညတုဲ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဂကူမန်ဖအိုတ်ရ။ ညံင်ရဴ လၟိဟ်ဂကူမန်မဂၠိုင် မဒှ်ကွာန် မၞုံကဵု ဒြပ်ရတ်မခိုဟ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်တုဲ ဒြဟတ်ကောန်ဂကူမန်လေဝ် ဂၠိုင်အိုတ် ဟီုဂွံရ။အင်္ဂလိက် ပအပ်ကဵု ဍုင်သၠးပွးတုဲကီုလေဝ် အခေါင်အရာ သွက်ဂကူမန်ဂှ် ဟွံမံက်ဂတဝ်ကၠုင်တုဲ မန်တအ် ဒးတဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ်ရောင် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်တုဲ ဒက်ဒပ်ပၞာန်မန်မွဲရ။ စွံလဝ် ဗဒိုပ် ပ္ဍဲဗၟံက်ကွာန် ဒၞာဲတြင်ဍုင်တေအ်ရ။ ညးအာဂတပၠတရဴဒပ်ဂှ် ဒှ်ဂဥုပ်အစာဘာ နာဲဖဝ်စိင် (နိုင်ဖိုးစိန်)၊ သဇိုင်ညးဂှ် ဒှ်နာဲစံရွှန်း၊ နာဲဟို၊ နာဲထောန်ခေန်၊ နာဲဆာန်မန်တုဲ ညးမဒှ်သကိုပ်လပါ်ပၞာန်ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ရာဇ (ကောန်တာ)၊ ဗိုလ်ဘစိန်၊ နာဲဝိဇ္ဇာဓိုရ်၊ နာဲဖိုးလင်း တအ်ရ။ 

စိုပ်သၞာံ ၁၃၁၀ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၃) မံက် တ္ၚဲအၚာ (၁၉၄၉၊ မာတ် ၁)ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကေုာံ ဒပ်ကၟိန်ဍုင် ဒပ်ကချေန်တအ် လုပ်ကၠုင်ကွာန်တုဲ ကဵုစံင်ထောအ်ကွာန်ကၟာဝက်ရ။ သီုဖအိုတ် သ္ၚိတူအာ ၃၆၁ မ။ စပ်ကဵုပရူဏအ်တုဲ အစာကဝိဒယှ် မာံတောအ် ချူဇန်လဝ် ကဗျ အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊

ပ္ဍဲသၞာံဝွံဗိုန် ဖဝ်ရဂိုန်ဒြာ၊
ပ္ဍဲပိမံက်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲအၚာ၊
ဗော်အကုသဵု ချေင်ကဵုဗမာ၊ 
သၟိင်တခေန်ဏု ယမုရာဇာ၊
ကဵုပၟိင်စံင်ယဇ် ဥပဒ္ဒဝါ၊

ကၟာဝက်ရးဇြာ ဇာတိကွာန်မန်၊
ဍေဟ်စံင်ထောအ်ပၠန် ပန်မံင်လ္ၚုလ္ၚောန်၊
သ္ၚိပိကၠံအဴ တြဴစှ်ောမွဲပ္ၚောန်၊
ထဝ်သြန်သ္ၚုသြောအ် တူထောအ်ဂၠိုင်လောန်၊
ဗၟာစံင်ပၠင်မန် ကောန်ကွာန်ကၟာဝက်၊
အဝိဇ္ဇာကၠာ ကြိယာဝိပက်၊
ဒးလေင်သုန်အာ ဒေါဝ်သံသာစက်၊
ဟိုတ်အဝဵုသၟိင် အနိင်အထက်၊
ပရေင်ဒါန ဘဝဍိက်ပၠက်၊
ညးတၠအဝဵု ဍဵုဍိုက်သက်သက်၊
ဂြပ်လေင်ဂၠံင်ကၠက် မသက္ကုခြာ။

ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် ဘာဗ္တောန်လိက်အလဵုအသဳ 
ဘာတန်မူလ ထံင်ကှ်ေ (၁) ဘာ၊ 
ဘာတန်မူလ စိင်တံင် (၂) ဘာ၊
ဘာတန်မူလ ဝါယာပ် (၂)ဘာ
ဘာတန်မူလ ဘာဓနေတ် (၂) ဘာ
ဘာတန်မူလ ကွာန်သေံ (၁) ဘာ

ဘာတန်ဒေါဝ် လဒေါဝ်ကွာန် (၁) ဘာ
ဘာတန်သမၠုင် မွဲဘာ 

ဘာတန်မူလ ကောန်ဂကူ နွံ (၃) ဘာ

ပါဲနူတန်တုဲ ပ္ဍဲဘာလကျာ်ဂမၠိုင်လေဝ် ဗတောန်ဒၟံင် လိက်မန် ကေုာံ လိက်ပရိယတ် နွံကီုရ။

ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် ကျာ်စေတဳကိစ္စဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ကျာ်စေတဳ ကျာ်ဇြာတုဲ ကျာ်စေတဳ ကျာ်တၟအ် မၞုံလတူဒဵုတေအ်လေဝ် ယၟုမြဟ်ဒၟံင်ကီုရ။ သဘင်ကျာ်တၟအ် ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုဝှ် ၆-၈ စွေက်ဂှ် ဒှ်သဘင်ကျာ် ကၟုဲမကၠုင်ဂၠိုင်မွဲရ။

ကျာ်တၟအ် မၞုံလတူဒဵု ဗၟံက်ဍုင်ကၟာဝက်ဂှ် ပ္ဍဲလိက်တြေံ မဂွံဆဵုကေတ် ယၟု ကျာ်သဳဟကန်ဒဴ ရ၊၊ ဗွဲကြဴ မၞိဟ်တအ် ဟွံတီ ယၟုဂှ်တုဲ ဟိုတ်နူတမ်မူဝါတေအ် ကျာ်ဂှ် မဒက်ပတန်လဝ် နကဵုတၟအ်တုဲ ကျာ်တၟအ် ညးမကော်စရ၊၊ ဒၞာဲကျာ်တၟအ်ဝွံ မဒှ်ဒၞာဲ မစၟတ်သမ္တီ ပယျဵုတိ ရးဍုင်ဇြာ လေဝ်ဒှ်ရ၊၊

ကျာ်ဇြာ ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်မ္ဂး ဒှ်ကျာ်ဇၞော်အိုတ် ဒှ်ကျာ် မုက်ကျာ်သြဳ ဍုင်ကွာန်မွဲရ၊၊ ညံင်ရဴ ကျာ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ကျာ်လ္ဂုင်၊ ကျာ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဍုင်သဓီုဂှ် ကျာ်သဓီု မြဴသာ်ဝွံ မကော်ခဴကၠုင်ကီု ကျာ်စေတဳဝွံ ဟိုတ် မၞုံ ပ္ဍဲဍုင်ဇြာတုဲ ကျာ်ဇြာ ညးကော်စရ၊၊ 

ကျာ်မြဟ်ကအ်ဖါ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်မြဟ် မၞုံပ္ဍဲတကအ်ဇၞော်၊၊ ဖါ မနာမဝိသေသနဂှ် ပတၟေင် ကုကအ်မ္ဂး မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဇၞော်၊ ပတၟေင် ကုအခိင်မ္ဂး အခိင်လအ်၊၊

ကျာ်မြဟ်ကအ် ဗဗေင် မၞုံ အပ္ဍဲထၜိုင်ဍုင်ဇြာ၊

ဍုင်ကၟာဝက် ရးဇြာဝွံ ၜိုန်ရ ဒှ်လဝ် ဒတန်ညးဍုင်ကွာန်မန် နူအခိင် တၟာလအ်ရကီုလေဝ် ဟိုတ်နူပၞာန် ဗၟာအံင်ဇဲယျ ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၁၁၉ ဂှ်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဒးလီု အခိုက်မၞိဟ် ဒးလီုကၠုင်လဝ်ရ၊၊   ဂကောံမၞိဟ်မန် နကဵုယေန်သၞာင်မွဲ ကလေင်ဂျိုင်တိုန်ပၠန်ဂှ် အခိင်ဟွံလအ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ 

ဇၟာပ်မစိုပ် ဂိတုဘတ် ၇ စွေက် ဂှ် စကၠောန် နူ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၇၊၊ 

သၞာံ ၁၃၈၀ ဂှ် လၟိဟ်သင် ကေုာံ သဳလ နူပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု ၁၀၅ ဘာ၊ လကျာ် ၄၄၀၃ ဇကု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ၆၉ ဘာ၊ လကျာ် ၂၁၀၉ ဇကု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု ၁၃ ဘာ၊ ၁၁၂ ဇကု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ၃ ဘာ၊ ၁၁၀ ဇကု၊ ပွိုင်ဍုင်ပံင် ၂ ဘာ၊ ၁၃ ဇကု၊ သဳလ နူပွိုင်ဍုင်နာနာ ၄၂ ဇြပ် ၁၂၁၃ ဇကု သီုဖအိုတ် ၇၉၆၀ ဇကု)၊၊

ဂိတုဝှ်ပေင် သဘင်ပူဇဴပၟတ် ကေုာံ ကၠေင်သ္ဍဴ မကၠောန်ပူဇဴ ပ္ဍဲကျာ်ဇြာ။ သဘင်ဏအ်ဂှ် စကၠောန်ကၠုင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၈၄။ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ၃၅ ဝါ။

ဇၟာပ်မစိုပ် ဂိတုဝှ် ၈ စွေက်

တ္ၚဲအတးတိုန်

သဘင်စံင်အှော်ဒါန်ဂှ် ကၠောန်ကၠုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂိတုမာဃ် ၁၄ မံက် ပ္ဍဲအရာပ်ဆက်တိတ် (စိင်တံင် ကွာန်တၟိ) နူကဵု သၞာံ ၁၉၁၉ တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ဝေင်သဘင် ပေင်ကၠံသၞာံရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ဝုတ်ဗၠာဲတအ် တိတ်အာဂြိုပ်တုဲ ဗက်နင်အှော် (တၞံကသဵု) တုဲ ကၠုင်ဖအုံစွံလဝ် ပ္ဍဲလဒေါဝ်သလာတ်ဂှ်ရ၊၊ တ္ၚဲဂိတုမာဃ်ပေင် နူဂယးဂှ် ညးစံင်ရ၊၊

အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရဲကွာန်ကၟာဝက်တအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ မတဵုသြောအ်တုဲ ကမၠောန်ကၠအ်ခၜိုတ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက ဒုတိယရ။ ကမၠောန်တမ္ၚာ ကေုာံ ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် မၞိဟ်လပါ်အောန်တအ်ရ။

ပ္ဍဲ ၂၃ သေတ်တေန်ပါ ၂၀၁၈ တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ဂှ် နကဵုသဘင်ကၞာဂှ် ကောန်ဍုင်ကွာန် ခမဳသင်တအ် လ္ဇံက် ရုပ်ဗရိုတ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ပ္ဍဲကၠအ်ပ္ကဴကျာ်ဇြာရ၊၊ 
ရုပ်ဗရိုတ်တၠညးရာဇာဓိရာဇ်ဂှ် ပ္ဍဲ ၁၄ သေတ်တေန်ပါ ၂၀၁၈ အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၄ နာဍဳ ဂှ် ရုပ်တၠညးရာဇာဓိရာဇ် နကဵုဗရိုတ် မကၠောန်ပ္ဍဲဍုင်အင်ဝဂှ် စိုပ်ပါင်ဂၠံင်ဇၞော် ဍုင်ကၟာဝက်ရ၊၊ ညးဍုင်ကွာန်ကၟာဝက် ဂြုဂြုဂြီုဂြီု မဗိုက်လတက်လဝ် ကယျိုင်မန် ဗုဍာဲ နကဵုအသေအဟာန် အလာံၜိုပ်ထဝ်ဂှ် ဒုင်ဖျဴဏာ အာစွံလဝ် မွဲဆိုန်ခဏ ပ္ဍဲဘာတိုက်တၟိ (ဘာတိုက်တၟိ) ဍုင်ကၟာဝက်ရ၊၊

ကျာ်ဇၞော်အစာပါလိတ တိတ်ဒုင်တၠုင် သီုဓဝ်ပဳတိ မဇၞော်တုဲ ညးဟီုကဵု ＂သက္ကရာဇ် ၇၃၄ တော်ကဵုသက္ကရာဇ်လၟုဟ်တှ်ေ ဂွံအာ ၆၀၀ သၞာံပြင်ရ၊၊ ညးမွဲလေဝ် ကၠောန်ဟွံမာန်၊ ညးမွဲလေဝ် ကၠောန်ဟွံမာန်ပုဟ် လၟုဟ်ဂှ် ကၠာအိုတ်ရ၊၊ ပွိုင် ၆၀၀ သၞာံ ဗီုတၠညးရာဇာဓိရာဇ်ဏအ် ညးမွဲလေဝ် ကၠောန်ဟွံမာန်ပုဟ်၊၊ ဣဏအ် စိုပ်ကၟာဝက် ကၠာအိုတ်ရ၊၊ ညးမင်မဲကၠုင်လဝ် ပရေင်ဂကူ ပရေင်သာသနာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဒှ်တမ် ၉၆ ဍုင် ပွိုင် ၄၄ သၞာံ လုပ်ဒၟံင်ပေါဲဗတိုက် ကျဟွံမဲ မွဲလှ်ေ၊ ရာဇဝင်ဂၠးတိ ဒးပစၟတ်သမ္တီလဝ်၊ ပူဂဵု သာမည ဟွံသေင်၊၊ ရံင်ကဵုဂုန်၊ ရံင်ကဵုဂုန်တုဲ ပိုဲဒးကၠောန်ဏာ၊၊ ဂုန်ညး ပတောအ်ၜတ် ဟွံမာန်ပုဟ်၊၊ ဂုန်ညးတအ်ဂှ် အဵုဂှ်ရ ပူဂဵုသာမည ဟွံသေင်၊၊ ဟိုတ်နူ ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ် ပရေင်ဂကူ ပရေင်ပၞာန် ဂၠးတိ ဒးပစၟတ်သမ္တီ၊ ပူဂဵုသာမည ဟွံသေင်၊ ပ္ဍဲရာဇဝင်ဍေဟ်တအ်လေဝ် နွံဒၟံင်ရ၊၊ အဵုဂှ်ရ တ္ၚဲဏအ် ဂိတုဘတ် မသုန်မံက် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၄ နာဍဳ လုပ်ပါဂၠံင်ဇၞော်တေအ်၊၊ လုပ်စိုပ်ဘာဓါတ်ကျာ်ဂှ် မသုန်နာဍဳ စွံအဏအ် မွဲလစုတ်၊၊ အံင်ဇၞးရ အံင်ဇၞးရ အံင်ဇၞးရ ဇိတံနော ဇိတံနော ဇိတံနော＂

ရုပ်တၠညး ရာဇာဓိရာဇ် ဝွံ တၠဂုဏ်စန္ဒကုမာရ ဘာဇာဒိသိုင်ၜါ က္ဍိုပ်က္ဍိုက်တုဲ နူကဵု ဂကောံသြဝါဒသင်ဂမၠိုင် အလုံဍုင်ကၟာဝက်၊ ဂကောံဂေါပက ကျာ်တၟအ် ကျာ်ဇြာ၊ ဂကောံဗ္တောန်ပတ်မန်ကေုာံယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဍုင်ကၟာဝက် ကေုာံ ညးမဆာန်ဂကူတအ် ပံင်ကောံတုဲ မကၠောန်လဝ်ရ၊၊ ရုပ်ဂှ် လျိုင်ဗရိုတ် ၃၀၀ ပသာ၊ သမၠုင် ၈ ပေ၊ အနာံ ၄၆ ၝောအ်တဲ နွံရ၊၊ ရုပ်ဗရိုတ်ဝွံ နကဵုၚုဟ်လိင်တဲ သြန် (၇၀) ကိုဋ်၊၊

＂ယဝ်ရ ပိုဲဟွံဗၟံက်ဂတဝ်ပ္တိုန် ဗီုဏအ်တှ်ေ ဝင်ပိုဲကၠေအ်အာမာန်ရောင်၊ အာဲကၟာဲပိုဲလေဝ် ကၠေအ်အာမာန်ရောင်တှ်ေ ဂကူပိုဲလေဝ် ကၠေအ်အာမာန်မံင်＂မြဴသာ်ဝွံ နာဲဗညာဆာန် ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲကမၠောန် မကၠောန်ဗဒှ် ရုပ်တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဟီုကဵု ပရိုင်အခေတ်မန် Men3 အခိင်မဖ္ဍိုက်ဖျဴ ရုပ်ဂှ်ရ၊၊

ဍုင်/ကွာန်ကၟာဝက်ဝွံ ပ္ဍဲအခိင် ပၠန်ဂတးမန် စကတဵုတၟိတၟိတေအ် ဟိုတ်မဒှ် ကွာန်မဇၞော်အိုတ် မၞိဟ်မလေပ်ပညာလေဝ် နွံဂၠိုင်တုဲ မၞိဟ်မတိတ်ပၠန်ဂတးလေဝ်ဂၠိုင်ဂှ်ရ ကၟာဝက်ဂှ် ဒှ်ဒတန် မၜံင်ပတိတ် က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ သရာဲသ္ဂံင် ကောန်ဂကူမန် ဗီုဗီုဏအ် မဂွံဒုင်အထိုင်အသး ညးဂမၠိုင်ရ၊၊ ပၞောဝ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် မၞိဟ်ယၟုပြာကတ်ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ရ၊၊

၂၀၁၉ အံက်တဝ်ပါ ၈ (၁၃၈၁သၞာံ၊ ဂိတုဝဟ် ၁၀ မံက်) ပယျာံ နူဂယး ၉း၀၀ ပတိုန်ကဍိုင်ကျာ်တၟအ်တၟိ။ 




#Article 84: ကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳ ကေုာံ သာသနာ (723 words)


ဒတန်ဒေသ

ကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳ ဒှ်ဍုၚ်မန်တြေံ လၟုဟ်လုပ်အာပ္ဍဲတိသေံဓာဲ (Thailand) ရ။ ကၟိန်ဍုၚ်ဝွံ ဇၞော်သၠဲလောန်။ တွဵုကၟိန်ဍုၚ်သေံ ဗွဲမဂၠိုၚ်လၟုဟ်ဂှ် ကၠာတေံ ဒှ်ဒၟံၚ်ဒွါရဝတဳရ။ ကၟိန်ဍုၚ်ဝွံ တန်တဴဒၟံၚ်အြကာဍုၚ်သရေခေတ္တရာ (ပျူ) ကဵု ဍုၚ်ဨသာနပူရ (ခမေန်တြေံ) သာ်ဝွံ ခမဳကြုက်လ္ၚောဝ်ကျာ်ၜါ မၞုံယၟု ဟန်ဆေန် (Huang Tsang) ကဵု အဳချေၚ် (I-ching) တံပ္တိုန်လဝ် ပ္ဍဲဝၚ်ကြုက်ရ။ ပ္ဍဲဝၚ်ကြုက်ဂှ် ဍုၚ်မၞုံယၟု တဵုလဵုပဵုတိတ် (To-Lo-Po-ti) ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳရောၚ် သာ်ဝွံ အ္စာလိက်တၟံ ဂျတ်ကဝ်ဒဳ (Gearge Coedis) စှေ်စိုတ်ရ။ ကြုက်တံကော်ဟွံကၠး - ဒွါရဝတဳဂှ် ကော်ခဴစ ဒဵု-ရဵု-ဗဵု-တဳ နူဂှ် ဒှ်အာ တဵု-လဵု-ပဵု-တဳ သာ်ဝွံ ဗွဲအစောံဘာသာဗေဒ ချပ်ကေတ်မ္ဂး ဗၠေတ်ဟွံမာန်ရ။ အဓိပ္ပါယ် ဒွါရ၀တဳတုန် ဍုၚ်မၞုံကဵုပါၚ်တြၚ်မဂၠိုၚ် ရောၚ်။ 

ဒွါရဝတဳဂှ် ဗွဲဒဒှ်ကၟိန်ဍုၚ်မန် တန်တဴဒၟံၚ်ညောန်ကဵုဒှ် (၅၀၀) သၞာံ၊ နူ (၆) ဗွဝ်ကၠံ စဵုကဵု (၁၁) ဗွဝ်ကၠံအေဒဳ၊ ပ္ဍဲ ၉ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳဂှ် တွဵုဒွါရဝတဳစိုပ်စဵုကဵုဍုၚ်လဴရ။ ပ္ဍဲ ၆ ဗွဝ်ကၠံ ကၟိန်ဍုၚ်ဖူနာန် (Funan Empirer) စှေ်အာသၟဝ်တဲသၟိၚ်ခမေန် ဘာဝဝါမာန် တုဲ နူဂှ် ဍုၚ်မန်ကဵုခမေန်ဒကးအာဂှ်ရ ဒွါရဝတဳဂှ် သၠးပွးအာ။ ပ္ဍဲကဝက်ကိုပ်ကၠာ (၁၁) ဗွဝ်ကၠံအေဒဳတုန် ဒွါရဝတဳဂှ် ကေၚ်စှေ်အာသၟဝ်တဲခမေန်မွဲဝါပၠန်တုဲ မန်တံယာက္ဍိုပ်ဟွံမာန်ရ။ 

ဨကရာဇ် ခမေန် လက်ထက်ဂှ် ရှေ်သှ်မပ္တံ ဒဵုဇၞော်၊ ဆုဇၞော် နာ်ၝောံ မပ္တံသာ်ဏံဗွဲကိုပ်ကၠာရ။ ဗွဲကြဴ ဆက်ဆောံကဵု ဂလာဟိန္ဒူဂၠိုၚ်တုဲ ရှေ်သှေ်ဘာသာဟိန္ဒူ၊ ယေန်သၞာၚ် ဟိန္ဒူလေဝ် ဂလီုဖ္ဍိုက်အလုံဍုၚ်ခမေန်ရ။ မန်တံတုန် နူတမ်အာဒိ ရှေ်သှေ်ကၠုၚ် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဗိုန်ဗတ်တ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲဂတှ်ေလိက်တၟံ ဂွံဆဵုဗွဲမဂၠိုၚ် ဂွံဆဵုဂါထာမၞုံတံဍေံ ယေဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘာဝါ၊ တေသံဟေတုံ တထာဂတော အာဟ ဓရ်မိန်အဿဇိထေရ် တွံလဝ်ကဵုမှာထေရ် မောဂ္ဂလာန်ဂှ်ရ။ 

လိက်တၟံမချူလဝ်ဂါထာဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲတိုက်ထ္ၜးပျး ဂကူဍုၚ်လပ်ပူရဳ (Loburi National Museum) ရ။ ဂါထာဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဂိုဟ်ရသိ ပ္ဍဲရာဇ်ပူရဳ (Rajburi) ဂၠတ်လဝ်ပ္ဍဲရုပ်ကျာ်တၟံ မကလာဲလဝ်ဇိုၚ်ဇၞော်မွဲရ။ တၠဒါန်ကျာ်တၟံဝွံ မၞုံယၟု သြဳသမာဓိ ဂုတ္တ တုဲ ယၟုသၟိၚ်ဒွါရဝတဳ မွဲမွဲဒှ်မာန်ရ။ ထံက်ရံၚ်ကဵုဂလာန် သ္ပကုသဵု ပ္တုဲဒါန်တုဲ ကျာ်တၟံဂှ် ခၞံလဝ်ပ္ဍဲခေတ် (၇) ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳဒှ်မာန်ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၂၇ သၞာံ ၜံက်ခဲါ ပေါၚ်တက် ( Pang Tuk) လ္တူဂၠံၚ်ပြာပ်အာကဉ္ဇနဗူရဳ မၞုံဇမ္ၚောဲစှ်မာၚ် နူဗဒိုပ်ကွဳပၟတ်ၜၚ်ပေါၚ် (Ban Pong)တုဲ ဂွံဆဵုကေတ်ခဒမ်တိသၟဝ်ဘာမၞုံဇမၠိၚ် ၈၀၊ အနာံ ၄၇ စကာလဝ်တၟံဝါန် ဖျေံလဝ်ထဝ်ဒ္ၚေါဝ် တုပ်ကဵုဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဖရပထမ်တေံရ။ သ္အာၚ်အာနူဂှ် ခဍေက်ရုမ် (ရဝ်မ- Roman) မွဲမ တၟုဲတဴနကဵုဟရိုတ်၊ ရုပ်ဂစေံဍုန်ကိုၚ်ဒၟံၚ် ကျာ်ဟရိုတ်မွဲ တုပ်ကဵုခေတ် အမရဝတဳရ။ 

လိက်တၟံမန်ခေတ် ၉ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳ ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲ ၜၚ်ထလာတ် (Ban Thalat) ဇရေၚ်ဍုၚ်ဗဳယာန်ယှေန် ကၟိုန်ဍုၚ်လဴ (Laos) မွဲတၞး၊ ထ္ၜးလဝ်စရၚ်ဒါန် ကဵုလဝ်ကု ကျာ်ဝိဟာ ဂၠဴမွဲလ္ၚဝ်၊ ပြေၚ်မွဲလ္ၚဝ်၊ ဍိက်တြုံဂမၠိုၚ်၊ ဍိက်ဗြဴမွဲရ။ ဂွံဆဵုကေတ်လိက်ရ။ ဣဝွံတုန် ထ္ၜးလက်သဏ် ဗီုဍုၚ်ကွာန်ဇၞော်မောဝ် ဖောအ်ဗြေဝ်ရောၚ်။ သီုမသြန်ၜါမ မွဲလ္ပာ်ဂှ် သောန်လဝ် လိက်သံသကြိုတ်မဒှ်မအက္ခရ် ပလ္လဝ မစကာပ္ဍဲဒေသအဂၞဲ အိန္ဒိယ မဒှ်ဌာန်မန် ခမေန်တံ ဂွံနၚ်မအက္ခရ် ပ္ဍဲခေတ် ၆ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳရ။ ကာကုသဵု သၟိၚ်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳရောၚ် ရဴသာ်ဝွံ ဟိုတ်နူချူလဝ်တုဲ ဒဒှ်ကၟိန်ဍုၚ် ဒွါရဝတဳနွံဍာံဂှ် သွက်သၠေဟ်ပၟာဟွံမွဲရ။  
  

ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳ ဍုၚ်နခန်ပထမ်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်ဇၞော်၊ ဍုၚ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ယၟုနခန်ဂှ် ကၠုၚ်နူနဂရ- (ဘာသာပါဠိ-ဍုၚ်) + ပထမ်ဂှ် ပထမ ကိုပ်ကၠာရောၚ်။ ဍေံပ္တန်လဝ်ကၠာအိုတ် မိက်သ္ဂးရ။ ဍုၚ်ဝွံ နူၜံၚ်ကံက် နွံဒိုဟ်နေရတိ ဇမ္ၚောဲ (၃၀) မာၚ် မဒှ်ရ။ ဍုၚ်ဝွံဗီုခ္ဍမ်ပံက်၊ ဗၟံက်ပၠိုတ်နွံၜါမာၚ်၊ သၠုၚ်ကျာ သၟဝ်ကျာ ညောန် ၁ မာၚ်ရ။ ပ္ဍဲဌာန်ဝွံလောန်ကၠုၚ် ၂၀၀၀ သၞာံပြၚ်တေံ ဍုၚ်တြေံသဳရိဇျာဲ (Sirichai) ကေၚ်နွံကၠုၚ်။ (သောဏထေရ်ကဵု ဥတ္တရထေရ်တံ ကၠုၚ်ပ္တန်သာသနာရောၚ်သာ်ဝွံ အဆေန်အဆက်ဟီုကၠုၚ်နွံရ။ 

ကုၝဲဝွံ ဒှ်ဍုၚ်တြေံ မညောန်ကဵု နခန်ပထမ်ရ။ သၟဝ်ကျာ သၠုၚ်ကျာမၞုံ ၁(1.4) မာၚ်၊ ဗၟံက်ပၠိုတ် (.5) မာၚ်၊ ဗီုပြၚ်ပန်ကၠုၚ်၊ သာၚ်သၠဲဗၞတ် ၅၅ ဓလံက် (ဗၟာကိုက်) ရ။ မြံၚ်မွဲတတ်အာဍုၚ်တုဲ အာပံၚ်ကဵုကြုၚ်မေဝ်ကလံၚ် ၊ ညောန်ကဵုဒေသကျာ်ပိကွေံကွေံရ။ 

ကျာ်စေတဳတြေံမွဲ မၞုံယၟုဝါသ်ကလံက် (Wat Klong) ဂှ် နွံပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုၚ်၊ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဍေံနွံဓလံက် ၅၀ ကဵု ၂၅ တၞဟ်ဟ်ရ။ ဗီုပြၚ်ထမုၚ်ကဵု ကျာ်စေတဳပရပထမ်ရ။ ဂတှေ်တၟံမၞုံဗီုကျာ်တြဲပၟဝ်ဓရ် သီုစေတဳသဠာဓမ္မစက်ဂှ် ဒှ်ဝတ္ထဇြိုၚ်သ္ဂောံဆဵုညာတ်ပ္ဍဲဍုၚ်ကုၝဲရ။ 

ဍုၚ်တြေံဝွံ ဇိုန်ကဵုကဝေက်စပ်ကဵုကွတ်တဲ ပညာသုခုမဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ။ လ္ၚဵုဂှ် ရုပ်မၞိဟ်မပ္တံသၟာကွိၚ်ကွိုက် သၟာလှေ် ကောန်ပၞာန် ဒါယကာမရပ်လဝ်ဝတ္ထုဒါန် ရုပ်လ္ၚဵုတိရစ္ဆာန် မပ္တံစိၚ် ဇာဒိသိုၚ် ဒြာဲ ဂစေံ နာ် လ္ၚဵုရုပ်လကိုဟ် သ္ပဝ်ကဵုဒေဝတဴ ဂန္ဓဝ်သီုဖအိုတ် စပ်ကဵုဇာတ်နိပါတ် ရုပ်ဒေဝတဴ ကၠောန်လဝ်နကဵု တိအၚ်္ဂဒဵု (တြိလိၚ်္ဂ) ရုပ်ကျာ် ရုပ်ဗောဓိသတ် လ္ၚဵုလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲဒၞဲါဏံရ။  

ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳဝွံ ဖရပထမ်ဂှ် ဒှ်ကျာ်စေတဳ ဒက်လဝ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ယၟုကျာ်ဂှ်ခုတ်လဝ် ဗွဲဘာသာပါဠိရ။ ဖရ-ဝရ= ကျာ်၊ ပထမ်-ပထမ= ကိုပ်ကၠာရောၚ်။ မၞုံသၠုၚ် ၃၇၄ ရောၚ်။ ကျာ်ဝွံဗွဲကိုပ်ကၠာ ကေတ်လဝ်ဗီုကျာ်ဍုၚ်သိၚ်္ဃိုဠ်။ ဗွဲကြဴခမေန်တံ ပြံၚ်ထောံ ဗီုစၚ်ဟဝ် ကျာ်လာ်ဗီုဟဝ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲ ၁၉ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳရ။ ဨကရာဇ်သေံ မၚ်ကုတ် (Mongkut) ကလေၚ်ပ္တန်ဗီုလၟုဟ်ဝွံရ။ ပ္ဍဲပွဳပွူကျာ် ပန်လပါ်ဂှ် သိုၚ်ခၞံလဝ် ဘာခမဳသၚ်တံရ။ ပ္ဍဲအရှာံကျာ်ဂှ် ကၠောန်လဝ်ဗီုကျာ်မူလတမ်ရ။ 

ဨကရာဇ်သေံ စူဠလံၚ်ကံၚ် (Chula Longkon) ထပ်ဂြောပ်လဝ် ကြောပ်သာ်လဳမဴတုဲ ဂေါဝ်ဆာဲတိုန်ကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ရ။ လောန်ကၠုၚ် ၅၀ သၞာံ ပ္ဍဲကာလကလေၚ် ပ္တန်ကျာ်ဏံ ဂွံဆဵုကေတ် ကပေါတ်စပ်ကဵုဝၚ်၊ စပ်ကဵုကွတ်ဖျေံထဝ် စဳဒ္ၚေါဝ်ရ။ အ္စာလိက်တၟံ ဂျတ်ကဵုဒဳ (Goerge Coedes) ဟီု- ယဝ်လ္ၚတ်ရံၚ်လိက်တၟံပ္ဍဲကျာ် ဏအ်မ္ဂး မၞိသ်ဌာန်ဏံ ဒှ်မန်ဖအိုတ်ရ။ အ္စာလိက်တၟံဝွံ ပ္ဍဲသၞာံခရေတ် ၁၉၅၂ သၞာံ ဂွံဆဵုကေတ် လိက်တၟံမန်တြေံအိုတ် ပ္ဍဲကျာ်ဖရပထမ်ဏံရ။ အ္စာသုတေသန ပဳယေဒူပန် (Piere Dupant) မခဲါ ပ္ဍဲနခန်ပထမ်ဟီု - လိက်တၟံဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲဖရပထမ်ဂှ် ခၞံနူ(၆)ဗွဝ်ကၠံအေဒဳရ။ လိက်တၟံကျာ်ဝိဟာဂှ် ချူလဝ်နကဵုဘာသာမန်တြေံ စၞောန်ထ္ၜးစရၚ် ဒါန်ကဵုကျာ်ဝိဟာ၊ တိဗ္ၚကၠံဗၞၚ်သၟိၚ်၊ က္ဍိုၚ်ၜါ၊ နူၚ်မ္ၚဵုသြန်ဂမၠိုၚ် ဒဒှ်တဵုတဠုတ်လဝ်တၞံသတ်ဗြဴဂမၠိုၚ်ရ။   

ဥထံၚ်ဂှ် နွံဗၟံက်ကြုၚ်မေဝ်ကလံၚ် (Meklong) ဇမ္ၚောဲဗၞတ် ၃၀ မာၚ်၊ နွံပ္ဍဲဍုၚ်မန်တြေံ ဒွါရဝတဳရောၚ်။ ယၟုဝွံ တၠပညာဂမၠိုၚ်ဝွံ ဖျပ်ကဵုဝေါဟာကြုက်မ္ဂး ချေန်လေန် (Chin Lin) မၞုံအဓိပ္ပါယ် ပယျဵုထဝ် (Frontier of gold) ရ။ ချေန်လေန်ဂှ် ဒှ်ကၟိန်ဍုၚ် မိန်သၟိၚ်ဨကရာဇ်ဖူနာန် မိက်ဂွံသီရောၚ်။ အ္စာလ္ၚဵု မိက်ဂွံဂိုၚ်ကေတ် သုဝဏ္ဏဘူမိ ဗွဲဒဒှ်ချေန်လေန်ရ။ ချေန်လေန်ဂှ် နွံပ္ဍဲပၠိုတ်ဍုၚ်ဖူနာန် ဇမၠောဲ-၂၀၀၀ လဳရ။ အ္စာသုတေသနတံ ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ပ္ဍဲခေတ်ဖူနာန်ဂှ် ဍုၚ်ဥတံၚ်ပြာကတ်တဴရ။ 

ကပေါတ်ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်တုန် ကယျိုၚ်ကယျဝ်ထဝ် မပ္တံသၞေက်ဗီုကိန္နရဳ၊ မခတောန်၊ တဆိပ်၊ ဇရဳဂမၠိုၚ်၊ တၟံမစဝ်လဝ် တဆိပ်တိတ်ကမၠေတ်၊ ကဝေက်နူထၟာဲမၞုံကဵုသရောၚ် ပၞောန်ညံၚ်လွိုန် လပှ်၊ ရုပ်ကျာ်အၚ်္ဂဒဵု သၟဝ်နာ်မယာလဝ်ဂၞော်၊ ဂတှေ်တိစံၚ် ဗကေတ် ဒမျိုၚ်ဂမၠိုၚ်၊ ရုပ်ကိန္နရဳ၊ ရုပ်ခရော်တိဂုဟ်ဟ် ဗီုခမဳတံကၟာဲလဝ်ဗဗေၚ်၊ ကဝေက်ခဍေက်ဗီုဍုၚ်ရဝ်မ စကာ၊ မသြန်ဗီုဍုၚ်ရဝ်မစကာဒၟံၚ်ပ္ဍဲခေတ် ၃ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳရ။   

ဗီုပြၚ်ဍုၚ်ဥတံၚ်ဂှ် ဟွံသၟဟ်န်၊ တုပ်ညံၚ်ခၟာဲစာၚ် သၠုၚ်ကျာ သၟဝ်ကျာနွံ ၁၈၅ ဓလံက် (ဗၟာ-ကိုက်) လနာံ ဒၞဲါသၠဲအိုတ်ဂှ် နွံ ၉၂၀ ဓလံက်ရ။ ဟရိုတ်ဂတှေ်မွဲ မၞုံဇမၠိုၚ် ၁၈ ၝောံတဲ၊ လနာံ ၁၂ ၝောံတဲ ချူလဝ်လိက် ၆ ပၞောန် ဗွဲဘာသာသံသာကြိုတ်၊ ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဥတံၚ် ဟိုတ်ဂှ်ရ ဥတံၚ်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်ဇၞော် (Capital) ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳဒှ်မာန်ရ။ တၞးလိက်ဂှ် ဟီု    

လိက်ဟရိုတ်တြေံနကဵု ဘာသာသၚ်သာကြိုတ် မိန်သၟိၚ်ခမေန် ဣသာနဝါမာန်ရ်ၚ်တၠုၚ်နၚ်ဇရေၚ်ဒွါရဝတဳဒှ်မာန် သၟိၚ်ဝွံ ဂွံပိုၚ်ပြဳနန် ဣသာနပူရ ဍုၚ်ခမေန် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၆၁၅ အေဒဳ ဂတှေ်ဟရိုတ်ဂှ် စပ်ကဵုသၟိၚ်ခမေန်ရ။ မူဟိုတ်ရော ယဝ်ဟီုဂလာန်မ္ဂး သံသာကြိုတ် အမြတကေသွရဂှ် စၞောန်ထ္ၜး ဗီုလိၚ်္ဂ မဒှ်သၚ်္ကေတမစၞောန်ထ္ၜးကျာ်ဟိန္ဒူ သဳဝ ရောၚ်။ ပ္ဍဲကာလဂှ် ဥထံၚ်ဂှ် ဒှ်ဌာန်ရှေ်သှေ် ဗုဒ္ဓဘာသာဗိုန်ဗိုန်ဗတ်တ် ဥထံၚ်ဂှ်ညောန်ကဵု နခန်ပထမ် မဒှ်ဍုၚ်မန်ကိုပ်ကၠာရောၚ်။   

ထံက်ရံၚ်ကဵုမသြန် ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲဥထံၚ် ခဍေက်ဟရိုတ်ရဝ်မ ဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲပန်တက်တုဲ ဒဒှ်ရဒွါရဝတဳကဵု ဍုၚ်ပလိုတ်တံ အဆက်အဆောံနွံဂှ် ဂွံတီကေတ်မာန်ရ။ ဌာန်တံဂှ် ညောန်ကဵုကျာ် ပိရ။ အ္စာလ္ၚဵုဂိုၚ်ကေတ်မ္ဂး ပန်တက်ဂှ် ဒှ်ဌာန်ဗဟဵုတြးသာသနာ ပ္ဍဲလက်ထက်ဖူနာန်ရောၚ် ဂးရ။ 

ပ္ဍဲလိက်တၟံ နေဝ် ဨသာန် (Esan) ဍုၚ်သေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်လိက်တၟံမန်တြေံဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်သက္ကရာဇ် ၁၀ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳ။ ဂွံဆဵုဂလာန်ဝေါဟာဂၠေံနူခမေန်မ္ဂး ယၟုဨကရာဇ် ကာံရတၚ်ရ (Kamraten) ရ။ 

ဌာန်ဒ္တန်သၠုၚ်ကဝ်ရာတ် (Korat) လ္ပာ်ဨသာန်ဍုၚ်သေံ။ ဌာန်ဝွံ ကိုပ်ကၠာတေံ မန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳတံ ကေၚ်မံၚ်ကၠုၚ်ရ။ ဗီုပြၚ်ဍုၚ် မုၚ်ဖဍက် (Muang FaDued) ပ္ဍဲကုန်သၠုၚ်ကျာကဝ်ရာတ်ဝွံ တုပ်ကဵု ကုၝဲကဵု ဥထံၚ်ရ။ သဳဝါတ်ဗောဓိသြဳသဳမာမွဲ နွံပ္ဍဲလဒေါဝ်ဍုၚ်။ တၟံတိုၚ်သဳနွံ ၁၁၆ တၞုၚ်။ လၟုဟ်နွံတဴပ္ဍဲကွာန်ၜၚ်မဂမ် (Ban Magam) မိန်ရဲကွာန်တံ ကော်ခဴမ္ဂး ၜၚ်သဳမာ (Ban Sima) ရ။ ရုပ်ပုတ်ဂၠတ်လဝ် ပ္ဍဲတိုၚ်သဳမုၚ်ဖဍက်ဂှ် တုပ်ကဵုတိုၚ်သဳကလျာဏဳ ဍုၚ်သဓီုလၟုဟ်ရ။ ရုပ်ဇာတ်နိပါတ် မူမဟာနိပါတ်တံဂှ် ပုတ်ဂၠတ်လဝ် ပ္ဍဲတိုၚ်သဳရ။ ကဝ်ရာတ်ဂှ် လၟုဟ်ကော်ခဴစ နခန်ရာဇသဳမာ (Nakon Rajasima) ရ။ 

ပ္ဍဲဍုၚ်မုၚ်ဖဍက်ဝွံ မန်သၟးဟွံသေၚ်၊ ခမေန်တံလေဝ်မံၚ်ရ။ ပ္ဍဲမုၚ်သဳမာ Mueng Simg ဂှ် ဂွံဆဵုလိက်တၟံၜါတၞးချူလဝ် ဗွဲဘာသာသံသာကြိုတ်ပ္ဍဲခေတ် ၇ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳရ။ စၟတ်လဝ် စရၚ်ဒါန်မကဵု ကုခမဳသၚ် မိန်သၟိၚ်သြဳစာနသ (Sri Canasa)ရ။ လိက်တၟံ ဒုတိယဂှ်ကီုလေဝ် ဒှ်ဘာသာသံသာကြိုတ် ချူလဝ် ပရောစွံပ္တန်လဝ်လိၚ်္ဂမဒှ်လက်သဏ်ကျာ်ဟိန္ဒူ သဳဝ ရ။  

ပ္ဍဲဌာန်ဝွံ ဂွံဆဵုလိက်တၟံၜါတၞးပ္ဍဲခေတ် (ဂ) ဗွဝ်ကၠံအေဒဳ ဍေံနွံသၠုၚ်ကျာကဝ်ရာတ်ဗၞတ် ၂၂ မာၚ်၊ လိက်တၟံ ပထမဂှ် ချူလဝ် ဘာသာသံသာကြိုတ်၊ လိက်တၟံ ဒုတိယဂှ် ချူလဝ်ဘာသာခမေန်၊ သီုလိက်တၟံၜါ စၞောန်ထ္ၜးဒဒှ်ဗုဒ္ဓဘာသာဂဵုလပးပ္ဍဲဗလးကုန်သၠုၚ် ကဝ်ရာတ်ပ္ဍဲအခိၚ် ၇-၈ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳရောၚ်။ လ္ပါ်သၟဝ်ကျာ ဇေယျဘုံ (Chaiyaphun)၊ ဖူခဳယကဴ  (Phu Kiau Kau) ဂွံဆဵုလိက်တၟံ ဟီုလဝ်ပရောဨကရာဇ် ဇယသဳဟဝါမာန်ရ။ လိက်တၟံ သီမာဘာသာသံသာကြိုတ်ဂှ် ဟီုပရောဗုဒ္ဓဘာသာဗွဲတၟေၚ်ကွေံရ။ 

လိက်တၟံတံဝွံစၞောန်ထ္ၜးမန် ဗုဒ္ဓဘာသာတံ စကာသံသာကြိုတ် ၇-၈ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳရ။ ဂကူမန် မသှ်ေတဴနူဒွါရဝတဳ သ္ပဒ္တဴဒၟံၚ်ပ္ဍဲကဝ်ရာတ်ကီုလေဝ် ဒှ်ဗုဒ္ဓဘာသာဇေတ်ဇေတ်ဖအိုတ်ရ။ 

ဂျောဟ် ကဝ်ဒဳ (George Coedis) ပ္ဍဲအရာမတြးသာသနာပ္ဍဲအေန်ဒဝ်ချာၚ်ဏာ (Indo-china) ဂှ် မန်ဒှ်တမ်အာဒိကိုပ်ကၠာရ။ အရေဝ်ဝေါဟာမန်ဂှ် ဒှ်အရေဝ်ကိစ္စဇၞော် စကာဂၠိုၚ် ပ္ဍဲဗော်မန် + ခမေန်တံရ။ ပ္ဍဲလဒေါဝ် ၁၁ ဗွဝ်ကၠံ ဗၟာတံ က္လိဂွံ လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်၊ ကွတ်ဇိုၚ် ကွတ်တဲ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာနူမန်တံရောၚ်။ 

အ္စာ မဂျမ်ဍာ (R.C Majamder) ဟီု ရာမညဒေသမတန်တဴပ္ဍဲဍုၚ်သၠုၚ်ကျာဍုၚ်ဗၟာဂှ် တြးပ္တိတ် အာဏာစက်စိုပ်စဵုကဵုကၟိန်ဍုၚ် ဒွါရဝတဳရောၚ်။ ဒွါရဝတဳဂှ် တဴပ္ဍဲဍုၚ်သေံလၟုဟ်၊ မၞုံကဵုပြၚ်ၜဳ မေဝ်နာံ၊ ဒွါရဝတဳဂှ် ဒှ်ကၟိန်ဍုၚ်မန် မၞုံကြဳဇှ် ဇၞော် ပ္ဍဲ ၇ ဗွဝ်ကၠံ အေဒဳရောၚ်။ ဍုၚ်မန်တြးသာသနာစိုပ်ဍုၚ်လဴမဒှ် ဨသာန်ဍုၚ်သေံရ။ မန်တံစွံလဝ် အာဲကၟာဲလိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာၚ် ပ္ဍဲဌာန်အဂၞဲ ဍုၚ်သေံသၟး ဟွံသေၚ်။ စိုပ်စဵုကဵုလဒေါဝ်ကၟိန်ဍုၚ်လဴဂှ် ထေက်ကဵုစၟတ်သမ္တီရ။  




#Article 85: ကၠအ်ပၞဟ်၊ ဘာ၊ ရာမညနိကာယ (142 words)


ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဝွံ ဒှ်ဘာတိုက်ပရိယတ္တိမန် မနွံ ပ္ဍဲဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ် စဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵုသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၉ တေအ်တုဲ စဵုကဵုလၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ် ဘာတိုက်လိက်မန်မြဟ် လၟိဟ်ကောန်ကတ်လိက် မွဲမွဲသၞာံ နွံအကြာ ၁၀၀ ကဵု ၁၅၀ ဇကုရ၊၊ နူတမ်တေအ် ဘဒ္ဒန္တကေတုမာလာ ဇာတိကွာန်မယာန်၊ ဘဒ္ဒန္တကေတုသာရ ဇာတိကွာန်ခရိုက်ကလိ၊ ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမ ဇာတိကွာန်လေအ်တက်၊ ဘဒ္ဒန္တဉာဏရံသဳ ဇာတိကွာန်အခေါန်၊ ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ဇာတိကွာန်ခဒုၚ်သှ်ေ ညးမသုန်ဇကုဝွံ စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲတုဲ ပ္တန်လဝ် ဘာပရိယတ်မန် ဘာကၠအ်ပၞဟ်ဝွံရ၊၊ ဒါယကာဒုၚ်ပစ္စယ်ပန် ပ္ဍဲလတူဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်ဂှ်သၟး ဟွံရုံဂပ်တုဲ မွဲသၞာံမွဲအလန် ကောန်ကတ်လိက်တအ် စှ်ေပိဏ္ဍပါတ်သ္ၚု ပ္ဍဲကွာန်မန် ဗွဲမဂၠိုၚ်တအ်တုဲ ပကောံလဝ် ဇွောအ်မ သွက်ဂွံဒုၚ်အာ ပစ္စယ် ပ္ဍဲဘာတိုက်လိက်ဂှ်ရ၊၊ ဘာကၠအ်ပၞဟ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ်ဂိုဏ်သၚ်မန် ရာမညနိကာယ၊၊ 

ခမဳမသုန်ဇကုဝွံ တၞဟ်နသ္ဂောံပတန်တိုက်ပရိယတ် ဘာသာမန် ပ္ဍဲလ္တူဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ် စိုတ်သၟဟ် ဒှ်မွဲကသပ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၄၉၀ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၉ သၞာံ ဂိတုဇှ်ေ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠမယာန် ပအပ်ပြာပ်ဇိုန်ဏှၚ် ဘာကၠအ်ပၞဟ် ကုတၠဂုဏ်အ္စာ (၅) ဇကုတအ်ဂှ်ရ။

ပတမ်နူသၞာံဝွံတုဲ စပံက်ကၠုၚ်လဝ်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိဘာသာမန် ပ္ဍဲဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်ရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ကေတုသာရ၊ တၠဂုဏ်အ္စာ ဥတ္တမ၊ တၠဂုဏ်အ္စာ ဉာဏရံသဳ ညးပိဇကုဝွံ ဒှ်ညး မၞုံကုကွတ်ပညာ ပရိယတ်တုဲ ပအ္စာဖျေံလိက်ရ။ ပၞောဝ်ညးပိဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ကေတုသာရ ဒှ်အ္စာလိက်ဇမၞော်ရ။ 

ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၂၇ သၞာံ စကၠောန်ဗဒှ်သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ဂကောံသမဂ္ဂါသာသနေရတာ စဵုကဵုစိုပ်အခိၚ်လၟုဟ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉ သၞာံ၊ ဂိတုဘတ် ၁၁ စွေက်၊ ဗတံ ၁၀ နာဍဳ ၅ မိဏေတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ကေတုသာရ ကလိဂွံအာယုက် ၇၅ သၞာံ ၅၄ ဝှ် စုတိစဴအာသွဝ်တုဲ တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ခေမာသာရ(အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစက) ဂွံဒှ် ညးမၞုံပိုန်ဂဇအ်ဘာရ။ ပတမ်နူ သက္ကရာဇ် ၁၃၀၉ စဵုစိုပ် ၁၃၇၇ သၞာံ၊ လုကဴဗၞတ် ၆၈ သၞာံ အ္စာလိက်ဂမၠိုၚ် မဖျေဟ်ကၠုၚ်လိက် ပ္ဍဲတိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဘာသာမန် ရာမညနိကာယ ဘာကၠအ်ပၞဟ်တုန်

ဣဝွံတုန် ဝိဟာရုပ္ပတ္တိ တိုက်လိက်ပရိယတ္တိ ဘာသာမန် ရာမညနိကာယ ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်။




#Article 86: ကၠဵု (588 words)


ကၠဵု သ္ၚိဌာန်() ဂှ် ဂကူမမဴတှ် မလုပ်လၟိဟ်ဗဳဇ ကာနိသ်တုဲ ကၠဵု ကဵု ကၠဵုကၠိင်အသာ်ပတေင် (extant gray wolf)တအ်ဂှ် တၞောတ်ဇာတ် ကြပ်တုပ်ဒၟံင်ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု သတ်တိရစ္ဆာန်ဂမၠိုင်ဂှ် ကၠဵုဂှ် ဒှ်သတ်မလွဳ ပ္ဍဲသ္ၚိဌာန်ကၠာအိုတ် မၞိဟ်တအ် စလွဳကၠုင် ကၠဵုပ္ဍဲသ္ၚိဌာန်ဂှ် လက်သၞာံပြင်င်မြဴသာ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊

ဟိုတ်နူမမံင်ကၠုင်ဒၟံင် အကြာမၞိဟ် သၞာံလအ်လ ဗွဲမလောန်ဂှ်ရ ဍေဟ်တအ် တီအခိုက်အလိုက်မၞိဟ် ဗက်အခိုက်အလိုက် မၞိဟ်တအ်ဒးဂၠိုင်အိုတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုစၞစပၠန်လေဝ် လတူနူကဵု ဂကူဗဳဇကာနိသ် တၞဟ်ဂှ် ဍေဟ်တအ်စဗက် စၞမၞိဟ်တအ် ဂွံရ၊၊ ကၠဵုဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵုဂကူ နွံဂၠိုင်ကဵုအသာ်ရ၊၊  ကၠဵုပလုပ် ပ္ဍဲအကြာမၞိဟ် ဒၞာဲနာနာသာ် မပ္တံကဵု ပ္ဍဲဒၞာဲမဗက်လၟ၊ မင်မဲ ဗီုကဵုမင်သဵု မင်ချေဟ် မင်ဂၠဴ၊ မဓဇက်ကွဳ (ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲဂရိန်လာန်)၊ ဗိုင်ကၠောန်ကဵု ဗၠာဲသၟိင်၊ ပ္ဍဲပၞာန်၊ သကအ်ဒၚောဝ်၊ မင်မဲစဵုဒၞာ၊ သီုကဵု မလွဳယဲတအ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဍေဟ်တအ် ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲအရာဘဝမၞိဟ် ဗီုဏအ်ဂှ်ရ ကၠဵုဂှ် ညးကော်စ ＂သကအ်ရဲ မၞိဟ်ခိုဟ်အိုတ်＂ ရ၊၊

သၞာံ ၁၉၉၉ ဂှ် ပရေင်စမ်ၜတ် ဒဳအေန်အေ (mitochondrial DNA) ဗၟံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ ကၠဵုသ္ၚိဌာန်တအ်ဂှ် မဗဳဇစောန်ဆက်ကၠုင် နူကဵုဂကူကၠဵုကၠိင် အသာ်ပတေင်တုဲ ဂကူကၠဵု ဒေန်ဂဝ် (dingo) ကဵုဂကူကၠဵု (New Guinea singing) မဒှ်ကၠဵု မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူကၠဵု မဇၞော်မောဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင်ကာလဂကောံမၞိဟ် မွဲဂကောံကဵု ဂကောံ ဟွံမဲကဵု ပရေင်ဆက်စၠောအ် ရေင်သကအ်တေအ်ရ၊၊  ပ္ဍဲစရင် ဂကူသတ်မမဴတှ် ဂၠးကဝ် (Mammal Species of the World) မပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၅ ဂှ် တၠပညာမဆေင်ကဵု သတ်မမဴတှ် W. Christopher Wozencraft ပၠုပ်စုတ်စရင် သၟဝ်ဂကောံဂကူ ကၠဵုကၠိင်ကာလိသ် ဂကူလစှ်ေ ၜါဂကူ familiaris Linneaus ကဵု dingo Meyer မဒှ်ဂကူ ကၠဵုသ္ၚိဌာန်ရ၊၊ ဂကူကၠဵု New Guinea singing ဂှ် ညးတေအ် ပၠုပ်စုတ် ပ္ဍဲစရင် ဒေန်ဂဝ် ရ၊၊ ညးဒုင်သဇိုင် ကုသွဟ်ဒဳအေန်အေတုဲ ညးပါ်လဝ်ဂကူသတ်တအ်ရ၊၊ 

တမ်မူလ ကၠဵုသ္ၚိဌာန်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠးရ၊၊ ဆဂး တီကၠးမွဲဂှ် ကၠဵုဂှ် ဒှ်သတ်တိရစ္ဆာန်သ္ၚိဌာန်ကၠာအိုတ်မွဲရ၊၊ကၠဵုသ္ၚိဌာန်ဂှ် ဒှ်ဂကူဗဳဇ ကာနိသ် မဒှ်ဂကူ မကြပ်ညောန် ကုဂကူကၠဵုကၠိင် (wolf-like canids)တုဲ မဒှ်ဂကူမပတဴ ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသ ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ကၠဵုကၠိင် အသာ်ဗတေင်ဂှ် ဒှ်ဂကူကၠဵုကၠိင် မကြပ်ညောန်ကဵု ကၠဵုသ္ၚိဌာန်ဂၠိုင်အိုတ် နကဵုတၞောဝ်တၞဟ်တအ်လေဝ် စုက်ကီုဂှ် ဂၠာဲဟွံဆဵုဏီရ၊၊အတိုင်စၟတ်သမ္တီ ပုရာဝိဇ္ဇာယာန် (archaeological record)မ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ဇွကၠဵု မတိုပ်လဝ် မွဲစွံ ကုမၞိဟ်ဂှ် နူကဵုသၞာံ ၁၄၇၀၀ သၞာံတေအ်ရ၊၊ မၞိဟ်တအ် စလွဳကၠဵုဂှ် နူကဵုအခိင်ခေတ် မၞိဟ်တအ်မတိတ်လန်လၟ (human hunter-gatherers)တေအ်ရ၊၊

ပ္ဍဲဒၞာဲလဵု ဗဳဇကၠဵု ကဵု ကၠဵုကၠိင် ပါ်ကရေက်အာညးသကအ်ဂှ် စဵုကဵုလၟုဟ် ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင်စှ်ေစိုတ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵုဒေသယူရောပ်လပါ်ပလိုတ်၊ လဒေါအာရှ ကေုာံ ဗၟံက်အာရှရ၊၊ 

ခန္ဓာဗေဒ (Anatomy)

ကၠဵုသ္ၚိဌာန်တအ်ဂှ် နူကဵုသၞာံ မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီတေအ်ဂှ်ရ မၞိဟ်တအ် ရုဲစှ်ကေတ် ဂကူနာနာ မပ္တံကဵု ဟိုတ်နူဗီုစိုတ်စရိုတ် ဥပမာ ကဵုမင်သ္ၚိ မင်ကၠအ်၊ ဟိုတ်နူမုဟ်ခိုဟ် မဂွံစကာ ပ္ဍဲအရာမဗက်လၟ ကေုာံ ဟိုတ်နူဇကုဗီုပြင် ကျေဝ်ခိုဟ် လွဳသွက်ဂွံပကျေဝ်တအ်ဒှ်တမ်ရ၊၊ ကၠဵုခေတ်တၟိလၟုဟ်ဂှ် နွံကဵုခန္ဓကာယ ဇၞော်နာနာသာ်၊ ဗီုပြင်နာနာ ဂၠိုင်နူကဵု တိရစ္ဆာန်သ္ၚိဌာန်တၞဟ်တအ်ဏီရ၊၊ ကၠဵုဂှ် တမ်ဗဳဇဍေဟ်တအ် ရပ်စသတ်ဂြိုပ် ကေုာံ ဗက်စစၞအုဲအေင် ညံင်ရဴသတ်မမဴတှ်တၞဟ်တအ်ကီုတုဲ မၞုံကဵုကာယဗလ ကေုာံ ဇုတ်မကြံင်မ္ၚုဟ်၊ ဒြေပ် ပြဟ်၊ ဒံင်သၠုင်တုဲ မၞုံကဵု ၚေက်သွက်ဂွံ ကိတ် ကေုာံ ဓဇက်ရ၊၊ 

ကၠဵုဂှ် နွံကဵု ဇမၞော် ကေုာံ လျိုင်နာနာသာ်ရ၊၊ ကၠဵုဇကုသောဲအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂကူကၠဵု ယံက်ရှာင် ထာရ်ရိရ် (Yorkshire Terrier) ကၠဵုဇၞော်မွဲ နွံသမၠုင် ပ္ဍဲဒၞာဲတး ၆.၃ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၂.၅ ၝောအ်တဲ) တုဲ ဇမၠိင် နူက္ဍိုပ် စဵုကဵုဇကုဂှ် နွံ ၉.၅ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၃.၇ ၝောအ်တဲ)၊ လျိုင် နွံ ၁၁၃ ဂရာမ်ဓဝ်ရ၊၊ ကၠဵုဒုတ်အိုတ် ၜိုတ်မတီမ္ဂး ဒှ်ဂကူကၠဵု မာသတိဖ် အင်္ဂလိက် (English Mastiff) လျိုင် နွံ ၁၅၅.၆ ကဳလဝ် တုဲ နူက္ဍိုပ် စဵုကဵုဗတဂှ် နွံဇမၠိင် ၂၅၀ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၉၈ ၝောအ်တဲ)၊၊  ကၠဵုသၠုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂကူကၠဵု ဂရိတ်ဒေန်နာ (Great Dane) သၠုင်ဍေဟ် တဝ်ကဵုပၞးဂှ် နွံ၁၀၆.၇ ဇြေန်ဒဳမဳတာ (၄၂ ၝောအ်တဲ) ရ၊၊ 

ကၠဵုတအ်ဂှ် နွံကဵုအာရီုဂမၠိုင် မပ္တံကဵု စက္ခု (အာရီုမတ်)၊ သောတ (အာရီုကတောဝ်)၊ ဃာန (အာရီုမုဟ်)၊ ဇိဝှာ (အာရီုမစ)၊ ကာယ (အာရီုမစုက်လုက်) ကေုာံ အာရီု မတီကေတ် ဓါတ်ဓရေတ်တိ (earth's magnetic field)ရ၊၊ အတိုင်မလ္ၚတ်မ္ဂး ကၠဵုတအ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ညာတ်ကေတ် ဓါတ်ဓရေတ်တိ မာန်ဒၟံင်ရ၊၊

ကသော်ကၠဵုသ္ၚိဌာန်ဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵုဗီုပြင်ရ၊၊ သော်ဍိုန်ဍိုန် သော်ကြံင်င်၊ သော်ဂၠိင်င်၊ သော်ဂၠေအ်ဂၠေအ်၊ သော်စူစူ၊ သော်တကဲတကဲ မြဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊

ဗတကၠဵု နွံဗီုပြင် နာနာသာ်ကီုရ၊၊၊ ဗတတပ်၊ ဗတတ္ၚံက်တိုန်၊ ဗတစူ၊ ဗတကဝိုင် မြဴသာ်ဝွံ နွံနာနာသာ်ရ၊၊ နကဵုတိရစ္ဆာန်မ္ဂး ဗတကၠဵုတအ်ဂှ် လဴထ္ၜးကဵု ဗီုစိုတ်ဍေဟ်တအ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင်ဂှ်ရ၊၊ ဥပမာ ဍေဟ်ဒးစိုတ်မ္ဂး လဝိုက်ကဵု ဗတ၊ ဍေဟ်ဖေက်မ္ဂး ဖျဝ်ဖျေဟ်ဗတတအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊

တၞံမတဵု ပ္ဍဲသ္ၚိ လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ယဝ်ရ ကၠဵုစဒးမ္ဂး ဒှ်ဂျိမာန်ရ၊၊ ဥပမာ ဗီုကဵု တၞံမၞိဟ်တအ် မလွဳ နဒဒှ် တၞံပကဴ ဗီုကဵု တၞံ begonia၊ တၞံPoinsettia ကေုာံ တၞံ aloe vera တအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊

တုဲပၠန် စၞစကောန်မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ်လေဝ် ကၠဵုစဟွံဂွံ ဒှ်ဂျိ သွက်ဍေဟ်တအ် နွံကီုရ၊၊ ဗီုကဵု ဆံက်ကလေတ်၊ လသိုင် ကေုာံ လသိုန်ဗတာင်၊ သတ်သဗျေတ် / သတ်ထကတ်က္ၜင်၊ သတ်သဗျေတ်ဇမ္ကဟ်၊ သတ်macadamia nut ကေုာံ xylitolတအ်ဂှ် ကၠဵုစဟွံဂွံရ၊၊စၞတၞဟ်တအ်လေဝ် နွံတၟာဂလိုင်ဏီရ၊၊ဓါတ်နိဂေါတိန် နူကဵုကဵု ၜံက်တအ်လေဝ် ဒှ်အန္တရာဲ သွက်ကၠဵု ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူ စဒးၜံက် နူအကြာ နခမှိုက်တုဲ ကၠဵုဂၞဴလီု ဗၜူ စဵုကဵု ချိုတ် ဒှ်မာန်ဒၟံင်ကီုရ၊၊ 

ကၠဵုလေဝ် ညံင်ရဴမၞိဟ်ကီု ကတဵုဒှ်ယဲ မပ္တံကဵု ယဲဏမ်ဍာတ်၊ ယဲကောန်ကၟအ်၊ ယဲခတုက်ကၠိက်၊ ယဲကေန်သာ ကေုာံ ယဲတၞဟ်တအ် မာန်ကီုရ၊၊

နူသၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် သုတေသနလ္ၚတ် မဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ်ရ ကၠဵုမစာတ်တအ်ဂှ် မံင်အာယုက် ဂၠိင်နူ ကၠဵုမဇေတ်တ် ၁.၅သၞာံတုဲ လျိုင်ဇကုလေဝ် သာကီုရ၊၊ (ကၠဵု လျိုင်ဇကု ဇြိုင်က္ဍင် အာယုက်ဂၠေအ်က္ဍင်)

ဗွဲဓမ္မတာ ဇမၠိင်အာယုက် ဂကူကၠဵုမွဲကဵုမွဲ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ဆဂး ကၠဵုဗွဲမဂၠိုင် နွံအာယုက် အကြာ ၁၀ သၞာံ ကဵု ၁၃ သၞာံရ၊၊ ကၠဵုဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်အာယုက်ၜိုတ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်အခိင်မမံင်မိပ် ထတ်ယုက်ဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊ 

ကၠဵုအာယုက်ဂၠေအ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂကုကၠဵု Dogue de Bordeaux အာယုက် ဍေဟ်တအ် နွံအကြာ ၅.၂ သၞာံရ၊၊  ဂကူကၠဵုတၞဟ် ဗီုကဵု ဂကူကၠဵုBull Terrier, bloodhound ကေုာံ Irish wolfhound တအ်လေဝ် အာယုက်ဍေဟ်တအ် နွံအကြာ ၆ ကဵု ၇ သၞာံရ၊၊
ဂကူကၠဵု အာယုက်ဂၠိင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂကူကၠဵု မပ္တံကဵု toy poodle, Japanese spitz, Border terrier, ကေုာံ Tibetan spanielတုဲ ဍေဟ်တအ် မံင်အကြာ အာယုက် ၁၄ ကဵု ၁၅ သၞာံရ၊၊ ဂကူမစာတ်တအ်ဂှ် အာယုက်ဂၠိင် နူဂကူဗဳဇဍေဟ်တအ် ၜိုတ် မွဲသၞာံ ကဵု မွဲသၞာံကဝက်ရ၊၊ကၠဵုအာယုက်ဂၠိင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂကူကၠဵု Bluey ကဵု Australian Cattle Dog အာယုက်ဍေဟ်တအ် စိုပ်စဵုကဵု ၂၉ သၞာံဘာ်မာန်ရ၊၊

ကၠဵုသ္ၚိဌာန်တအ် ကာလမပေင်အာယုက် အကြာ တြဴဂိတု ကဵု မွဲသၞာံမ္ဂး ၝောအ်ကီု သီုကဵုကၟက်ဂှ် အဝဲမသိပ်ဂၠိပ်မေထုန် စိုပ်ရ။ ဆဂး ဂကူကၠဵုဇၞော်လ္ၚဵုဂှ် လဇုဲစဵုကဵု ၜါသၞာံ ဒှ်မာန်ရ။ အာယုက်တအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အာယုက် ကၠဵုၝောအ် စကၠေင်စှ်ေရ။ ကၠေင်စှ်ေ အဆက်ဆက် ၜိုတ်မွဲသၞာံဍောတ်ဍောတ် မဒှ်အခိင် သွက်ပလေဝ်စ ဒၞာဲသ္ၚိကောန်တုဲ သွက်ဂွံတန်ဂဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ကၠေင် ၝောအ်ကၠေင်စှ်ေမ္ဂး နကဵုစိတ္တကီု သီုကဵုကာယဂှ် တံင်ဂြဲ ညံင်ဂွံသိပ်ဂၠိပ်မေထုန်ရ။ ခၟာဲစှ်ေလဝ်ဂှ် မံင်ပွိုင်မွဲသတ္တဟရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲအခိင်မွဲသတ္တဟဂှ် ဗက်မ္ဂး ကလိဂွံပဋိသန္ဓိမာန်ရ။ ကၠဵုကၟက် ဂၠိုင်နူမွဲ ဗက်ဂွံရ။

ကြဴနူ မဗက်တုဲ အကြာ ၂-၅ တ္ၚဲဂှ် ခၟာဲဒှ်သတ်ကၟဝ် (ခၟာဲ ကဵု ကောန်သုက် စုက်တုဲ ဒှ်သတ်ကၟဝ်)

စတမ်နူ ခၟာဲမဒှ်သတ်ကၟဝ်တုဲ အကြာ ၅၈ ကဵု ၆၈ တ္ၚဲမ္ဂး သၠးဂၠံဂဝ်တုဲဗွဲမဂၠိုင် ဆင်မွဲအလန် ကောန်နွံစ ၜိုတ်တြဴရ။ 




#Article 87: ခဂြအ်၊ ဂစေံ (415 words)


ဂစေံခဂြအ် () ဝွံ ဒှ်ဂစေံသၟတ် မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲတၞောဝ်ဂကူ Meropidae မၞုံကဵု ဗဳဇဂကူ ပိ ဗဳဇတုဲ သီုဖအိုတ် နွံ ၂၇ ဂကူရ၊၊ ဂကူဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအဖရိက ကေုာံ အာရှတုဲ ပ္ဍဲယူရောပ်လပါ်သၠုင်ကျာ၊ အဝ်သတြေလျာ၊ နယူဂူနေဲ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ညိညကီုရ၊၊ ဍေဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု ကသော်ပလေဲပလေဲ နကဵုအသာ်ဂၠိုင်င်၊ ဇကုသောဲသောဲ၊ သော်ဍုတ်ဍေဟ် ပ္ဍဲလတူဂှ် နွံကဵု သောဲသောဲဂၠိင်င်ရ၊၊ ဂကူဂစေံခဂြအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံကဵု ခၟူဂၠိင်င်တုဲ ကဝိုင်ၚံက်စှ်ေဒၟံင် လပါ်သၟဝ်ရ၊၊ တုဲပၠန် နွံကဵုသၞေင်မဂၠိင် (ဟွံ) ၜိုတ်တဲလဒေါဝ် ကေက်က် ဟွံသေင်မ္ဂး ခဍမ်ခဍမ်ရ၊၊ ၝောအ် ကဵု ကၟက်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် တုပ်ဒၟံင်ရေင်သကအ်ရ၊၊

ညံင်ညးမကော်စလဝ် ဗီုအင်္ဂလိက် Bee-eater ညးမရပ်စသာဲ ရ၊ ဍေဟ်တအ်ဂှ် မလေပ်ရပ်စ သာဲ၊ ဟိုင် ကေုာံ စၟစၟောန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ မပဝ်ဒၟံင် လတူကျာရ၊၊ ဍုန်သာဲ ကေုာံ ဟိုန် မၞုံကဵု ဂျိကေက်ကေက်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ကိတ်ပလှ်ပ္တိတ်ထောအ် အခိင်ဍေဟ်တအ် မကိတ်ကဵု ခၟူဂၠိုင်ဂၠိုင်ဍေဟ်တအ်ရ၊၊

ဂစေံခဂြအ်တအ် မလေပ်မံင် ကဵုသကအ်၊ ဍေဟ်တအ် ကၠောန်ခပေါဲ ပ္ဍဲကဵုပထောင်တိဗတဳ၊ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဖျေင်ပြင်ကြုင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ပ္ဍဲတိဗလးလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ အတိုင်မဒှ်ဂကူဂစေံ မမံင် နကဵုသကအ်ဂှ်ရ လဆောဝ် ပ္ဍဲမွဲပထောင်တိဂှ် မံင် လၟိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ခၟာဲဍေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဗု၊ ပ္ဍဲမွဲကလောအ်မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုင် နွံစ မသုန်မရ၊၊ ဂကူဂစေံခဂြအ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မမံင်ကဵု ပွံင်တုဲ ကာလကောန်ဍတ်မ္ဂး သီုၝောအ် သီုကၟက် ဗ္စလွဳကောန်ဇာတ်တအ်ရ၊၊ လဆောဝ်မ္ဂး သကအ်ပ္ဍဲဂကောံဂှ်လေဝ် ဗိုင်ဗ္စကဵု ကောန်တအ် နွံကီုရ၊၊

ဂစေံခဂြအ်တအ် ဒးဒုင်ရပ်စ ကဵုဂစေံသရာဲဂမၠိုင် မပ္တံကဵု အသိမ် အနင်တအ်၊ ခပေါဲဍေဟ်ဂှ် ဒးဒုင် ပလီုကဵု တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵု ဇြုံတအ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူမၞိဟ်တအ် မမံင်ပဒတဴထောအ်တုဲ ဒၞာဲဝါဲဍေဟ်တအ်လီုတုဲ ဗွိုင်ဍေဟ်တအ် ဍန်စှ်ေအာလေဝ်ဒှ်ရ၊၊

ဂကူ ဂစေံခဂြအ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မၞုံကဵု ကသော် ပလေဲပလေဲ တၟးတၟးတုဲ ဗီုပြင် ကြပ်တုပ်ဒၟံင် ကဵုဂစေံဂံက်ဂါရ၊၊ ဂစေံခဂြအ်တအ်ဂှ် ပတုပ်ကဵု ဇကုဍေဟ်တအ်မ္ဂး ဍေဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵု က္ဍိုပ်ဇၞော်တုဲ ကအ်ဂၠေအ်၊ ဇိုင်ဂၠေအ်ရ၊၊ သၞေင်ဍေဟ် ခဍမ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကေက်ရ၊၊ သၞေင်ဂၠေအ် ခဍမ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဂကူဂစေံခဂြအ် မပဝ်အာကၠုင် ဟွံသ္ၚောဲတုဲ မလေပ်တန်တဴ ပ္ဍဲပွဳပွူဂှ်ရ၊၊ ဂကူသၞေင်ဂၠိင်ဂှ် မလေပ်ပြံင်ပဆုဲဒၞာဲတုဲ မလေပ်ပဝ်သ္ၚောဲသ္ၚောဲရ၊၊ ဂကူဂစေံခဂြအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ပဝ်ပြဟ်တုဲ ဟွံဒးကေတ်အသိင်ရ၊၊ 

သောဲသၞေင် ပ္ဍဲဒကုတ်အဓိက (သၞေင်ဒကုတ်မ္ၚး)ဂှ် နွံ ၁၀ တၞုင်၊ ပ္ဍဲဒကုတ်ဒုတိယဂှ် နွံ ၁၃ တၞုင်တုဲ သောဲဍုတ်ဍေဟ်ဂှ် နွံ ၁၂ တၞုင်ရ၊၊ 

ခၟူ ဂစေံခဂြဟ်တအ်ဂှ် ဂၠိင်၊ တၞုင်ကေက်တုဲ ၚံက်စှ်ေဒၟံင်ရ၊၊ ခၟူဍေဟ်တအ် ၜံက်ထတ်တ်ဂွံ၊ တုဲပၠန် ခၟူဍေဟ်တအ်ဂှ် ဗက်ရပ် ၚေပ်ကေတ် စၟစၟောန် ပ္ဍဲလတူကျာ ကေုာံ ၜံက်စ တိရစ္ဆာန်ဍောတ်တ်တအ်ရ၊၊ ဇိုင်ဂၠေအ်ဍေဟ်တအ်ဂှ် ပကဵုညံင်ဒြဟတ်ဇိုင် ဍိုန်လျရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဍေဟ်တအ် ဒြေပ်ပ္ဍဲတိ ဟွံပြဟ်ရ၊၊ တၞုင်ဇိုင်ဍေဟ်တအ် နွံကဵု သၞေမ်မကေက်ရ၊၊ သၞေမ်ဇိုင် မကေက်ဂှ် ဍေဟ်တအ် စကာ ကာလမဍုန် ပ္ဍဲဒၞာဲမစူဒၟံင်တအ် တုဲပၠန် ဂွးခါဲ ဒၞာဲကသိုင်/ခပေါဲရ၊၊

ခဂြဟ် ၝောအ်ကဵုကၟက်ဂှ် ကြပ်တုပ်တုဲ တၞောဂကူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာရေင်သကအ် ညိညရ၊၊ ဂကူဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကၟက်ဂှ် နွံကဵု မတ်အသာ်ဗကေတ်တုဲ ၝောအ်ဂှ် မတ်အသာ် ဗကေတ်ကၠုကၠု (brown-red) ရ၊၊ ပ္ဍဲဂကူမၞုံကဵု သော်ဍုတ်မဂၠိင်တိတ် လဒေါဝ်ဂှ် ကၟက်ဂှ် ဂၠိင်ဂၠိုင်ရ၊၊ ဂကူဂစေံခဂြဟ်ယူရောပ် ကဵု ဂစေံခဂြဟ်ကအ်ဗကေတ်တအ်ဂှ် အသာ်ဟွံရေင်သကအ်တုဲ rainbow bee-eater ဂှ် ၝောအ် ဗတဂၠေအ်နူကၟက်ရ၊၊  ဂစေံခဂြဟ်ဍုတ်ဍီုဂှ် ရံင်ကဵု လျးUV (လျးခဍောင်ကာဲ) မ္ဂး ကၟက်ဂှ် နွံအသာ်ဂၠိုင် နူၝောအ်ရ၊၊ 

ရမ္သာင်လရိုဟ် ဂစေံခဂြဟ်တအ် မွဲဂကူကဵုမွဲဂကူ တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ရ၊၊ နကဵုကတောဝ်မၞိဟ်မ္ဂး ၜိုန်ရ ညံင်ကဵု တုပ်ဒၟံင် ဖအိုတ်ကီုလေဝ် ကာလပါ်နကဵုစက်မ္ဂး ဂွံတီကေတ် အရာတၞဟ်ခြာတအ်မာန်ရ၊၊

ဂကူဂစေံခဂြဟ်တအ်ဂှ် ပြးဇးဒၟံင် ပ္ဍဲဒၞာဲဂၠးတိတြေံတုဲ ပ္ဍဲယူရောပ် ကေုာံ အဝ်သတြေလျာလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ဒၞာဲအဓိက မဂွံဆဵုကေတ် ဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲအဖရိကတုဲ ပ္ဍဲအာရှလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ကဵုဂကူကီုရ၊၊ ပ္ဍဲယူရောပ်ဂှ် နွံမွဲဂကူ မကော်စ ဂစေံခဂြဟ်ယူရောပ် (European bee-eater) ရ၊၊ ပ္ဍဲအဝ်သတြေလျာဂှ် ဂစေံခဂြဟ်ဓမင်ဍာ် (rainbow bee-eater) ပ္ဍဲမဒဂါသကာ ဂှ် ဂစေံခဂြဟ်အဝ်လဳ (olive bee-eater) ဂကူဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲအဖရိကလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ တၞောဝ်ဂကူပိတၞောဝ် တၞောဝ်ဂကူMerops ဂှ် ဒှ်တၞောဝ်ဂကူ ဂကူမဂၠိုင်အိုတ်တုဲ ပြးဇးဒၞာဲဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊ တၞောဝ်ဂကူNyctyornis ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအာရှအောန် ဒၞာဲမဆဵုကေတ်မာန်ဂှ် နူအိန္ဒိယ၊ ဍုင်ကြုက် လပါ်သၠုင်ကျာ စဵုကဵုစိုပ် တကအ်အေန်ဒဝ်နဳယှာဂမၠိုင် သုမာတ္တရာ၊ ဗန်နဳယဝ်တအ်ရ၊၊ ဂကူ Meropogon ဂှ် ပ္ဍဲတကအ် သုလဝေသဳ (Sulawesi) ပ္ဍဲအေန်ဒဝ်နဳယှာဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊

ဂစေံခဂြဟ်တအ်ဂှ် ဒၞာဲတှ်ေတုဲ ဍေဟ်တအ် ဟွံရုဲမံင်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ရုဲဒၞာဲမဂၠာဲစစၞလောဲသွာ၊ ဒၞာဲမဂွံကၠောန်ကသိုင်/ခပေါဲ သွက်ဂွံဖျေဟ်ခၟာဲ မၞုံကဵုဂီုကၠီုရ၊၊ စၞဍေဟ်တအ်ဂှ် မဗက်ရပ်စ လတူကျာ၊ ဍေဟ်ဟွံဒးဗဒဗဒါဲ ကုသတ်ဆု တၞံဆုမွဲမွဲရ၊၊ ဂကူခဂြဟ်က္ဍိုပ်ဍီု (blue-headed bee-eater) မွဲဟေင် မမံင် ပ္ဍဲဂြိုပ်ဇၞော် ပ္ဍဲဂွိုင်ဆု ဒၞာဲလျးတ္ၚဲ ဟွံဂွံဒးကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဂကူတၞဟ် တြဴဂကူဂှ်လေဝ် မလေပ်မံင် ပ္ဍဲဂြိုပ်ဇၞော်ကီုရ၊ ဆဂး ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်မံင် ဇိုင်ကြုင် ပ္ဍဲဗဒင်ဖျေင်ကြုင်ရ၊၊ 

ဂကူဂစေံ မပဒတဴ ဒၞာဲဇိုင်ဒေသဂံက်က် ဗီုကဵုယူရောပ်၊ အာရှ ကေုာံ အဝ်သတြေလျာတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံမဆုဲပြံင်ဒၞာဲဖအိုတ်ရ၊၊ ဂကူဂစေံခဂြဟ်ယူရောပ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲယူရောပ်သၠုင်ကျာ ကေုာံ အာရှတအ်ဂှ် ပြံင်ပဆုဲ အာကၠုင် အကြာအဖရိကပလိုတ် ကဵု သၠုင်ကျာရ၊၊ ဂကူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဖျေဟ်ခၟာဲ ဖ္ဍတ်ကောန်တုဲ ပ္ဍဲအဖရိကသၠုင်ကျာတုဲ ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲဒေသသၟဝ်ကျာ၊၊

ဂစေံခဂြဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မချဳဓရာင် အခိင်တ္ၚဲရ၊၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဂကူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ ယဝ်ရ စုက်လုက် ကုအန္တရာဲမ္ဂး မလေပ်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံ နွံကီုရ၊၊ ဂစေံခဂြဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မမံင်ကဵုသကအ် မတိက်ကဵုသကအ်တုဲ မမံင် နကဵုပွံင်ရ၊၊ ဂကူဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်ကောံတုဲ ဖျေဟ်ခၟာဲရ၊၊ 

အခိင်တ္ၚဲဍေဟ်တအ် ၜိုတ် ၁၀% ဂှ် စကာ သွက်ဂွံဒုင်စသိုင်ဘဝ မပ္တံကဵု စဲတ္ၚဲ၊ ဝေင်ခဗိုက်၊ ဝေင်ဍာ်ရ၊၊ 




#Article 88: ခဍာ်၊ ဂစေံ (263 words)


ဂစေံခဍာ် (, Burmese; ကျီးကန်း) ဝွံ ဒှ်ဂကူဂစေံ တၟာလဒေါဝ် ကဵု ဇၞော် မလုပ်လၟိဟ် ဇာတ်ဂကူ ကောဝိဒါဲ (Corvidae) တုဲ ဒၞာဲဒေသဗွဲမဂၠိုၚ် မဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံၚ် ခဍာ်ရ၊၊ ပ္ဍဲလိက်မန်ခေတ်တြေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကဳအာက်၊ ဟိုတ်မဒုၚ်သဇိုၚ် ကုရမ္သာၚ် ဗီုဍေဟ်လရိုဟ်တုဲ မန်တအ် မကော် ကဳအာက် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ကဳ ဂှ် ဒှ်အာ ခ၊ အ ဒှ်အာ ဍ တုဲ ခေတ်လၟုဟ် ဒှ်အာ ခဍာ် ရ၊၊  

အတိုၚ်သုတေသန မဂွံဆဵုကေတ် ဂကူခဍာ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် လေပ်ဆ မစကာ ကိရိယာမွဲမွဲသၟးဟွံက သီုကဵု ကၠောန်ကိရိယာမွဲမွဲဏီရ၊၊  ခဍာ်ဂှ် ဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ် မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲစရၚ် ဂစေံ ဍာ်ဒကေဝ်ဥာဏ်သၠုၚ်အိုတ်မွဲရ၊၊ 

ဂကောံခဍာ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်အသာ်လမ္စံက် (ဟွံ) လမ္စံက် ဗီုညိည (ဟွံ) အသာ်ပတေၚ် (grey)၊၊ ခဍာ်တအ်ဂှ် နွံကဵု ခၟူ ကေုာံ ဇိုၚ် ကြံၚ်မ္ၚုဟ်ကွေဟ်ရ၊၊ ခဍာ် သီုဖအိုတ် နွံ ၄၆ ဂကူ ၊၊ ပွမဆက်ဆောံလိၚ် ကုဗဳဇမတုပ် ရေၚ်သကအ် (Sexual dimorphism) ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ခဍာ်ဂှ် ဍိုန်လျဒၟံၚ်ရ၊၊ 

တၞောဝ်ဝၚ် အပြံၚ်အလှာဲ (Evolutionary history)

ဂကူဗဳဇခဍာ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂှ် အစာသုတေသနတအ် ပတှ်ေကေတ် စေန်ဆက်ကၠုၚ် နူအာရှလဒေါဝ်တုဲ ပြးဇးအာ အမေရိကသၟဝ်ကျာ၊ အဖရိက၊ ယူရောပ် ကေုာံ အဝ်သတေလျ ရ၊၊ အတိုၚ်သက်သဳတၟိအိုတ်ဂှ်မ္ဂး ဂကူခဍာ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအဝ်သတေလျရ၊၊

ရုပ်ဇြတၟအ် (fossil) ခဍာ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲယူရောပ်၊ ဆဂး ဗဳဇခေတ်တြေံ ဗီုလဵုမဆက်စပ် ရေၚ်သကအ်ဂှ် ဟွံဂွံတီ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ၊၊ ခဍာ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဇၞော်ဇၞော် အလုံမွဲဂၠးတိရ၊၊ 

သကအ် (communal roosting)

ခဍာ်တအ်ဂှ် မလေပ်မံၚ်ကဵု သကအ် အကြာ ၂၀၀ ကဵု မဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီတုဲ မလေၚ်ဂြဴ (ဟွံ) လရိုဟ်ရ၊၊ ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်မဖျေဟ်ခၟာဲ ပ္ဍဲအခိၚ်မုဟ်ကျာရ၊၊ ဒၞာဲမကလိဂွံ စၞစလောဲသွာ ဗီုကဵု ဒၞာဲမထောအ်ခမိက် ဗဒါဲဖျာတအ်ဂှ် မလေပ်ကောံစဒှ်ရ၊၊

ဝေၚ် (Play)

ဟိုတ်နူခဍာ်မဝေၚ်တုဲ အရာမလီုလာ် ကတဵုဒှ် နွံတၟာဂလိုၚ်ရ၊၊ ဥပမာ ဃိုၚ်ပတိုန်မတၟအ်တုဲ ထောအ်ဖျေဟ် ဒးကွဳစက်၊ ဒးမၞိဟ်တအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဍေဟ်တအ် မၞုံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ်သၠုၚ်တုဲ ပွမဝေၚ်ဗီုဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ၊၊

ရမ္သာၚ် (Vocalization)

ဂကူဂစေံခဍာ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဗြုကရေဲဂွံ နကဵုရမ္သာၚ်နာနာသာ်ရ၊၊ ရမ္သာၚ် ခဍာ်မလေပ်ဗြုစဂၠိုၚ်အိုတ်ဂှ် အက် အက် ရ၊၊ ကာလဍေဟ်တအ် မကဵုသတိရေၚ်သကအ်မွဲမွဲ၊ ကာလဍေဟ်တအ် မစိုပ်ကၠုၚ် မတိတ်အာမ္ဂး မလေပ်ကဵုရမ္သာၚ်ရ၊၊

ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ် (Intelligence)

ပ္ဍဲကဵု မစမ်ၜတ် ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ်ဂှ် ခဍာ် ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ် သၠုၚ် မလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲတိရစ္ဆာန် ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ် မသၠုၚ်မွဲရ၊၊ ခဍာ် ပ္ဍဲအေဿရေ စကာ ကွာၚ်ဗရေတ်တုဲ  ဍန်က၊၊

ဍာ်ဒကေဝ်ခဍာ် မွဲပၠန်ဂှ် ဍေဟ်တအ် သမ္တီဒး ရုပ်သာ် မုက်မတ် မၞိဟ်ပူဂဵုမွဲမွဲ ဗွဲတၞဟ်ခြာမာန်ကီုရ၊၊

ခဍာ်ဂှ် ဒှ်ဂစေံ မဟွံရုဲစၞ မွဲဂကူရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ကြပ်သီုဖအိုတ် သီုကဵု ဂစေံတၞဟ်၊ စၟစၟောန်၊ က၊ ၚဴ၊ မဆု မဒုန်၊ သြောအ်၊ သတ်ဆု၊ ပကောတ်တိ၊ ခၟာဲ စၞမၞိဟ်စတအ်လေဝ် စကီုရ၊၊ ဍေဟ်တအ် ဗက်ဂြးစစၟစၟောန် အကြာချောဲကီုရ၊၊

ခဍာ်ၝောအ်ဂှ် ပေၚ်အာ ၜိုတ်ပိသၞာံမ္ဂး အာယုက်ဗက်(ဆက်ဆောံလိၚ်) စိုပ်တုဲ သွက်ခဍာ်ကၟက်မ္ဂး ၜိုတ်အာယုက် မသုန်သၞာံမှ အာယုက်ဗက်ၝောအ်စိုပ်ရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲမွဲခပေါဲဂှ် ခၟာဲနွံစ ဗွဲသၟဟ် အကြာ ပိ ကဵု ဒစိတ်မနွံရ၊၊ အခိၚ်လဒပ်ခၟာဲဂှ် နွံစကြာ ၂၀-၄၀ တ္ၚဲ၊၊ ခဍာ်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂစေံ မံၚ်ကဵုသ္ၚိကၟိန် ပွိုၚ်မွဲအာယုက်တုဲ အခိၚ်ခဍာ်ၝောအ်ကဵုကၟက် လဒပ်ခၟာဲမ္ဂး ကောန်ခၟာဲဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဗိုၚ်မၚ်မဲ စဵုဒၞာကဵု သၞဘဲ၊ ဗၚ်ဂၠာဲကဵုစၞ သွက်ညးမလဒပ်ဒၟံၚ်တအ် ဂွံစရ၊၊ ခဍာ်အာယုက်ဂၠိၚ်အိုတ် ၜိုတ်မစၟတ်သမ္တီလဝ်ဂှ်မ္ဂး ချိုတ်အာ နကဵုအာယုက် ၅၉ သၞာံရ၊၊ 

 




#Article 89: ခဍောၚ်ပရောက်၊ တၞံ (105 words)


ခဍောင်ပရောက်() နကဵုယၟုသိပ္ပံ Solanum torvum ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံရာပ် မၞုံကဵု ဇလတုဲ ဒှ်တၞံ မဂျိုင်ဂၠိုင်ကဵုသၞာံတုဲ သတ်ဍေဟ် ညံင်ကဵုခဍောင်ဂှ်ရ ညးကော်စ ခဍောင်ပရောက်၊ ကွာန်လ္ၚဵု ကော် ခဍောင်မတ်စာင်၊ ခဍောင်သ္ၚိတူ ရ၊၊ ညံင်ရဴ ဗီုမန် မၞုံကဵု ယၟုဗွဲမဂၠိုင်ကီု ပ္ဍဲကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက်လေဝ် ကော်စ နာနာသာ် turkey berry, prickly nightshade, shoo-shoo bush, wild eggplant, pea eggplant, pea aubergine ရ၊၊

တၞံခဍောင်ပရောပ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် နွံသမၠုင် အကြာ ၂ ကဵု ၃ မဳတာ ထ္ၜောမ်တၞံဍေဟ် နွံၜိုတ် ၂ သေန်ဒဳမဳတာ၊ ဆဂး ယဝ်ရ တၞံဒှ်သမၠုင် ၜိုတ် ၅ မဳတာမ္ဂး ထ္ၜောမ်တၞံဍေဟ် ဒှ် ၈ သေန်ဒဳမဳတာရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင်မ္ဂး တၞံဍေဟ် တၞံၝောအ်ဍေဟ် နွံမွဲတၞံတုဲ နူကဵုသၟဝ်သဝ်ဝ်ဂှ် နွံကဵု ကၞာင်ဗာင်ရ၊၊ ၝောအ်တၞံဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ပတေင်တုဲ ကၞာင်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်တ္ၚေက်ရ၊၊

ကၞာင်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ပတေင်-တ္ၚေက်တုဲ နွံကဵုကသော် ဗီုကဵုခဗိုက်ရ၊၊ တုဲပၠန် ဇလကေက်က် တိတ်ဒၟံင် အကြာကၞာင် ကေုာံ တဝ်တၞးတအ်ရ၊၊ တၞးဂှ် တိတ်ဒၟံင်ပ္ဍဲတဝ် မွဲမွဲတၞးတုဲ တၞးဍေဟ်လေဝ် နွံကဵုကသော် ညံင်ခဗိုက်ကီုရ၊၊

ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဗု မၞုံကဵု ထာင်မသုန်တုဲ ကသဵုလဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဍာ်မိတ်ရ၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်တၚေက် မတိတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲတဝ်ကြံင်င်ရ၊၊ ကာလဍုဟ်မ္ဂး ဒှ်အာ အသာ်ဍာ်မိတ်၊၊ မၞုံကဵု ခၞေက်မကြံင်တုဲ ခဍမ်ဒၟံင်ရ၊၊

 




#Article 90: ခမက် ၊တၞံ (135 words)


တၞံခမက် (, Burmese; ရေထိကရုန်း) နကဵုယၟု သိပ္ပံ Neptunia oleracea ဝွံ ဒှ်တၞံမလာမ်ဒၟံင် လတူဍာ်မွဲဂကူတုဲ ဒှ်စၞစမွဲဂကူ မစဂျိုင်င် ဟွံသေင်မ္ဂး ကဵုဓါတ်ဂမ္တဴတုဲမစ ဂွံသီုၜါဗီုရ၊၊ တုဲပၠန် သီုဒှ်ဂုန်ဖိုဟ် မလုပ်လၟိဟ် ဂဥုဲမွဲဂကူကီုရ၊၊ ယၟုသိပ္ပံ Neptunia ဂှ် ကၠုင်နူ ယၟုကျာ် ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳဂရိတ် Neptune မဒှ်ကျာ်သၟိင်ၜဳမွဲရ၊၊ 

ပ္ဍဲတၞံၝောအ်ဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ဖအ် မပကဵု ညံင်ဍေဟ်ဂွံ ခတဝ်ဍာ်ရ၊၊ ဆဂး တၞံခမက်ဂှ် တိုန်လတူဍာ်ဟွံသေင် ဍေဟ်တိုန်ပ္ဍဲတိတုဲ မလာမ်ဒၟံင် လတူဍာ်ရ၊၊ ကၞင်ဍေဟ် ဗွဲမဂၠိုင် မလေပ်တိုန်စ ၜိုတ် ၆ ၝောအ်တဲကီုလေဝ် တၞံၝောအ်ဍေဟ်ဂှ် ဂၠိင်အကြာ ၃ ကဵု ၅ ပေမာန်ရ၊၊ တၞံၝောအ်ဂှ် နွံကဵုတၞံ နကဵုဗီုပြင် ဒွိဇၟန်ကဝါန် (bipinnate)တုဲ ကာလမလုက်ဒးဍေဟ်မ္ဂး တၞးဍေဟ် ခ္ဍပ်စှ်ေ ညံင်ကဵု တၞံချောဲလှိင်ဂှ်ရ ဗၟာတအ်ကော်စ ရေထိကရုန်း မဂွံအဓိပ္ပါယ် ချောဲလှိင်ဍာ် ရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲထာင်ဂှ် တၞးသောဲသောဲ နွံစအကြာ ၈ - ၄၀ တၞးဒှ်ရ၊၊ ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဍာ်မိတ်တုဲ မလေပ်ကဴ ပ္ဍဲအခိင်ကညင်ရ၊၊ သတ်ဍေဟ်ဂှ် ခပေဟ်တုဲ နွံဇမၠိင် အကြာ ၁-၂ ၝောအ်တဲရ၊၊ 

ဗွဲမဂၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒၞာဲတိမဍုက်ဍေက် ဇိုင်င်ဍာ်တုဲ လာမ်ခတဝ်ဒၟံင် လတူဍာ် မညိင်ဒၟံင် ဗီုကဵုဍာ်ကၟာ၊ ဍာ်လှာတအ်ရ၊၊ နူတမ်ဗဳဇဍေဟ် ကၠုင်နူလဵုရောဂှ် ဟွံတီရ၊၊ 

တၞံခမက်ဝွံ နဒဒှ်သၞေဝ်မွဲ ဗွဲတၟေင် ရဲအာရှအဂၞဲတအ် စဒၟံင်ရ၊၊ တၞုင်ဍေဟ်ဂှ် စဂျိုင်င် ကၠပ်စ ကဵုဖရံက်ဗ္စး၊ ပေက်စ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ခၞာစလေဝ်ဂွံရ၊၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ဍုန်စ သွသောတ်လေဝ်ဂွံရ၊၊ 

တၞံၝောအ်ဍေဟ် ကေုာံရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် နဒဒှ်ဂဥုဲ စကာကၠုင်ရ၊၊ အတိုင်မစမ်ၜတ်တုဲ မဂွံတီကေတ်မ္ဂး အလုံမွဲတၞံခမက်ဂှ် နွံကဵုဓါတ် မဂြဲပ္တိတ်ကဵု ဂျိပ္ဍဲ ကလာပ်ရုပ် နဳအဝ်ပလတ်သတေတ် (neoplastic cell lines) ပိုဲမၞိဟ်တအ်၊ တုဲပၠန် နွံကဵုဓါတ် မပခိုဟ်ကဵု အရာမစဵုဒၞာ ညံင်ဂြိုဟ် ဟွံဂွံလီုလာ် (ပခိုဟ်ကဵုဂြိုဟ်) ရ၊၊




#Article 91: ခမာတ်ထဝ်၊ ဂစေံ (151 words)


ဂစေံခမာတ်ထဝ် (, Burmese; တောင်ဘီးစူးငှက်) ဝွံ ဒှ်ဂစေံမၞုံကဵု အသာ်ဂၠိုင်ဂၠေင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဒေသမွဲဒမြိပ် အဖရဝ်-ယူရေရှ (Afro-Eurasia) တုဲ ဟိုတ်နူနဲ ညံင်ၝောအ်ကိုဋ် ဍေဟ်တအ်တုဲ ဗွဲမလောဲသွာ ဂွံတီကေတ်မာန်ရ၊၊ ဂကူဂစေံခမာတ်ထဝ် သှ်ေဒၟံင် ပိဂကူတုဲ မွဲဂကူဂှ် ကၠေအ်ကၠအ်အာတုဲရဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ်တုဲ ဒှ်ဂကူမၞုံရမ္သာင်ခိုဟ်တုဲ ဂကူဂစေံ မဒယှ်ေဒွက် မြဴသာ်ဝွံ စၟတ်သမ္တီလဝ်ကီုရ၊၊

ကိုပ်ကၠာတေအ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲစရင်ဂကူဂစေံမဒယှ်ေဒွက်တုဲ ဂစေံခမာတ်ထဝ်ဂှ် ညးပါ်လဝ် နွံပိဂကူရ၊၊ ဂကူ ခမာတ်ထဝ်ယူရေရှ (Eurasian hoopoe)၊ ဂကူ ခမာတ်ထဝ်မဒဂါသကာ (Maagascan hoopoe)၊ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဂကူ ခမာတ်ထဝ်အာဖရိက (African hoopoe) ရ၊၊ ဂကူမွဲပၠန်ဂှ် ညးကော်စ ဂကူခမာတ်ထဝ်သင်ဟေလေနာ (Saint Helena hoopoe) မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတကအ် သင်ဟေလေနာ ဆဂး ဂကူဏအ် ကၠေအ်ကၠက်အာ ပ္ဍဲ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံတေအ်ရ၊၊ 

ဂစေံခမာတ်ထဝ်ဝွံ မပၠောပ်လဝ် စရင်ဗဳဇဂကူ ဥပုပ (Upupa) နကဵုညးလ္ၚတ်ဂစေံကၞေမ် လိန်နာယေတ် (Linnaeus) ပ္ဍဲလိက် Systema naturae ညး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၈ တေအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂှ် ဗဳဇဂကူပိသာ်

ဂစေံခမာတ်ထဝ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် အလုံမွဲ ယူရောပ်၊ အာရှ၊ အာဖရိကသၟဝ်ကျာ၊ အာဖရိက သဟရာ ကေုာံ မဒဂသဂါ   ဂစေံမၞုံပ္ဍဲဒေသယူရောပ် ကေုာံ အာရှသၟဝ်ကျာတအ်ဂှ် စိုပ်အခိင်ဂံက်မုဟ်ကျာမ္ဂး ဍေဟ်တအ် မလေပ်ပြံင်ပဆုဲအာ ဒၞာဲဒေသဂမ္တဴရ၊၊  ဂစေံပ္ဍဲအာဖရိကဂှ်မ္ဂး ဍေဟ်တအ် တန်တဴဒၞာဲဂှ် ကၠိုဟ်သၞာံရ၊၊ ဂကူဂစေံခမာတ်ထဝ်ဝွံ ပဝ်အာစိုပ် ပ္ဍဲ အာလာသကာ (Alaska) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၅ ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ ဂွံဆဵုကေတ် ဂကူဂစေံ U. e. saturate ပ္ဍဲ အာလာသကာ ပ္ဍဲဒၞာဲ Yukon Delta  

ဂစေံထမာတ်ထဝ် ဒၞာဲဍေဟ်တအ် မမံင်ဂှ် အဓိကအရာၜါသာ် ဒးနွံဂှ် - ဒတန်မၞုံကဵု ဗလးချောဲတုဲ မၞုံကဵု ဒၞာဲသၠုင်င် ဗီုကဵုတၞံဆု၊ ဗဒင်၊ ဖျေင်ဒဵု မဒှ်ဒၞာဲဍေဟ်တအ် မဂွံဒက်ခပေါဲ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒၞာဲဂြိုပ်ဆု ဗလးချောဲတအ်ရ၊၊

စၞ ဂစေံထမာတ်ထဝ် မစအဓိကဂှ် စၟစၟောန် ကေုာံ တိရစ္ဆာန်ဍောတ်တ် ဗီုကဵု ၚဴတအ်၊ တုဲပၠန် မဆု သတ်ဆုတအ်လေဝ် စကီုရ၊၊ 




#Article 92: ခမဳ (649 words)


ခမဳ (Monk, ascetic) ညးမအေင်သတှ်ေဝွံ ပ္ဍဲဘာသာဇၞော်ဇၞော် ဗွဲမဂၠိုင် နွံတဴအိုတ်ရ။ 

ခမဳ ကၠုင် နူအရေဝ်မန်တြေံ ကြယာတမ် ဤ (အေင်) မပလဝ် မနာမ် ဂုံဤ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမအေင်၊ ညးမဝေင်ပါယ်။ [Old Mon v. root ဤရ် - ဂုံဤ - ဂမ္အီ - ဂမှီ၊ ဂမီ - ခမဳ]

ဗီုမဂွံဆဵု ပ္ဍဲလိက်မန်တြေံဂမၠိုင်

ယင်ဂုံဤဂုံလောင် မလၞောမ်သီလ် ဍေယ်ကာလ သတြုဗုံရူက်ဂေါး ပ္လိည်မသက်(ကု)တာဝ် ဟန်ဗိဟာရ်ကုံကုံ၊ နဝိရ် ဂၞသၟိင်ၐြီတြိဘုဝနာဒိတျဓမၟရာဇ ဂေါး၊ ဍေးသ္စောဝ်တူန် ဍေယ်ဗိဟာရ်ကုံကုံ (12th AD. လိက်တၟအ်ပရူသၟိင်/ယှိုယ်သဳခုံ၊ ဂ ၅၄ - ဃ ၂)

ဘလ္လိကဂဟ် ပဂမ္အီတုယ် ပမရ်ဝိပဿနာတုယ်။ (15th AD. လိက်တၟအ်ကျာ်လ္ဂုင် ခ၊ ၁၂)

အပေါတ်ခရိခရာ မသာဓါ ကဵုဂမှီ မပ္တံ သပိုင် သ္ၚာ သကိုပ် ခါယဗန် ဗဗေင် နိင်တနိင် ထဍိုဟ်ဍာ်။ (18th AD. လိက်ခၞိင်သၟိင်သေနာပတိရာဇ် ကျာ်မုဋ္ဌောဍုင်ဗဂေါ ၉။)

ဂကူ ကိကႝူလ် အုတ်ကိကႝူလ်ပန် မတာဝ် ဍေယ်ဍူင်အရိမဒ္ဒနပူရ်ဂေါး သ္တ္ဂေတ် ထေစ် သ္ဒသ် ဥပါသ် ကျာက်ဗုဒ္ဓတလေႝယ် ကုဓမၟႝ သင်္ဃ။ (လိက်တၟအ်ပရူသၟိင်/ယှိုဲသဳခုင် ဃ ၃၁)

ခရေတ်ယာန် အံက်သောဒံက် (ဝါ) ခရေတ်ယာန်အတိုင်နဲတြေံဂှ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍုင်ယူရောပ်လပါ်ဗၟံက် ကေုာံ ဍုင်အဖရိကလ္ၚဵုတအ်ဂၠိုင်ရ။ နကဵုလညာတ်ညးတအ်မ္ဂး ＂ဒေဝတဴတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ညးမထ္ၜးဂၠံင် ကုခမဳတုဲ ခမဳဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ညးမထ္ၜးဂၠံင် ကုဒါယကာတအ်＂ရ။ ခမဳ ပ္ဍဲဘာကျာ်ခရေတ်ယာန် အံက်သောဒံက်ဂှ် ညးတအ် မံင်တၞဟ်ခြာ ကုဂကောံမၞိဟ်လိုက်တုဲ ပသကအ် စ္ၜောဲစ္ၜော် ကုကျာ်ဂမျိုင် ကျာ်ထာဝရ ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲကမၠောန်မရီု ညးဒိုက်ဂတ် ညးဒဒိုက်တအ်ဂှ် ညးတအ် ပါလုပ်ကၠောန်စဒှ်ရ။ 

ပ္ဍဲဂကောံသင်ခရေတ်ယာန်အံက်သောဒံက် လပါ်ဗၟံက်ဂှ် ဟွံတုပ် ကုသင်ခရေတ်ယာန်လပါ်ရးပလိုတ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲညးတအ် ဖျေဟ်လဝ် ဝိနဲသိက္ခာပိုဒ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ် ဟွံမွဲရ။ လၟေတ်ဂၠံင်တရဴညးတအ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်ဂၠံင်လၟေတ် သင်မဟာထေရ် ဗသိလ် St. Basil the Great မချူလဝ် the Greater Asketikon and Lesser Asketikon ကဵု လိက်လၟေတ် Philokalia မဒှ်လိက် သင်မဟာထေရ် နိကဝ်ဒေမောသ် ကျာ်ဇၞော်ဘာဒဵုကျာ် St. Nikodemos of the Holy Mountain ကဵု သင်မဟာထေရ် မကရိယျေတ် St. Makarios of Corinth. 

ဂကောံခမဳသင်အံက်သောဒံက် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ညးတန်တဴ နကဵုအရီုအဗင် (ဝါ) မဒါန် နူညးတၞဟ်တအ် ဟွံသေင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဘဝမမံင် ပ္ဍဲဘာလကျာ် ညးတအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပိကရေက်ရ။

(က) တိုန်ပဝတ် (လ္ၚောဝ်ကျာ်) ပ္ဍဲကတောလဳကောန် (cathoicon) မဒှ်ဒၞာဲ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအရှာံဘာညးတအ်။ မတုပ်ညံင်သိမ်။

(ခ) ကၠောန်ကမၠောန် နကဵုဇိုင်တဲ ဗီုကဵုတဵုသြောအ် ဇိက်ပတမ်။

(ဂ) လ္ၚောဝ်ကျာ် နကဵုပူဂဵုညးမွဲဓဝ် ကေုာံ လ္ၚတ်ဗှ်လိက်ကျာ် ကေုာံ ဇူ။

ခမဳတြုဟ်တအ်ဂှ် မလေပ်ကဵုပိုန် ပ္ဍဲရုင်ဘောဇန ခုင်ဇမၠိင်တုဲ အခိင်မကဵုဒၟံင်ပိုန်မ္ဂး ဒးမံင်သ္ၚိတ်တ်ရ။ ဘဝညးတအ်ဂှ် ဒးမံင်အတိုင်အခိုက်တြေံတုဲ ပွမသုင်စောဲ ကပေါတ်စက် ဂတာပ်ခေတ်တအ်ဂှ် စဵုဒၞာလဝ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဘာဂှ် ရုဲစှ်ခပတိုန် နကဵုအတိုင်လၟေင်ဝှ်ရ။

လကျာ်အံက်သောဒံက် လပါ်ဗၟံက်ဂှ် နွံပိသာ်ရ။ ခမဳအာန်ခေါရိတေတ် (anchoritic)တအ်ဂှ် ပဒတဴ မ္ၚးဍုင်ကွာန် နကဵုညးမွဲဓဝ်။ ခမဳသေနောဗိတေတ် (cenobitic)တအ်ဂှ် ပဒတဴ နကဵုဂကောံသင် ခမဳဂမၠိုင်တုဲ တိုန်ဝတ်တုပ်ပ် မၞုံကဵု ကျာ်ဇၞော် အစာ။ ခမဳသကေတေ (skete) ဂှ် မဒှ်ဂၠံင်တရဴလဒေါဝ် အကြာ ဗီုပြင်ၜါဂှ် မံင်ညးမွဲဓဝ်လေဝ်နွံ မံင်နကဵုဂကောံလေဝ်နွံ၊ ဒးအခိင်ကာလမ္ဂး ကောံရေင်သကအ်။ ဥပမာ ဇၟာပ်တ္ၚဲသဳ (တ္ၚဲအဒိုက်) သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ပ္ဍဲတ္ၚဲပရဲတအ်မ္ဂး တိုန်ဝတ် မွဲစွံ၊ ၜိုန်ရ မံင်ပြးဇးဒၟံင်ကီုလေဝ် သီုမွဲဂကောံဖအိုတ်ဂှ် နွံကဵု ကျာ်ဇၞော်အစာမွဲဇကုရ။ 

ခမဳသင်အံက်သောဒံက်တအ်ဂှ် ညးတအ် စုက်လုက် ကုမၞိဟ်မ္ၚး အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ။ သီုကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး ဗီုကဵုမိမညးတအ်လေဝ် စုက်လုက်စ အောန်ကီုရ။ ခမဳအံက်သောဒံက် ကဵု သဳလအံက်သောဒံက်တအ်ဂှ် အခိင်လဵုလေဝ် အခေါင်ခေပ်သော်ညးတအ် ဟွံမွဲရ။ သော်ပ္ဍဲကၞိပ်ကီု သော်ပ္ဍဲသြိုဟ်တအ်ဂှ် အခိင်လဵုလေဝ် ညးတအ် ဟွံခေပ်ဂှ် နဒဒှ်အဓိဌာန်မွဲဂှ် ညးတအ်စွံလဝ်ရ။ 

ခမဳ ပ္ဍဲသင်ခရေတ်အံက်သောဒံက်ဂှ် ပတိုန်ကေတ် မွဲတဲဓဝ် ဟွံသေင်။ တိုန်အာသိုက်က် မွဲကဆံင်တုဲ မွဲကဆံင်။ မၞိဟ်မွဲ မိက်ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံသင်မ္ဂး ဗွဲကိုပ်ကၠာ လုပ်ပထပိုယ် နဒဒှ်မစမ်ရံင်ကၠာရ။ ထပိုယ်တအ်ဂှ် ကယျိုင်မပိုင်ခြာလဝ် ဟွံမွဲ၊ ဗီုဒးစိုတ် ကြိုင်ဂွံရ။ ဆဂး ထပိုယ်တအ်ဂှ် အခေါင်လတက် အသာ်လမ္စံက် ဟွံမွဲ။ ယဝ်ရထပိုယ်မွဲ မိက်ဂွံတိတ်မ္ဂး အခေါင်တိတ်လဝါယ်ဂှ် ဂွံလောဲလောဲရ။ ပ္ဍဲအခိင်ထပိုယ်ဂှ် ယဝ်ရမံင်စံင် ဒ္ဂေတ်ပြဝ ဟွံကိတ်သၟဟ် ကုဘာလကျာ်မ္ဂး ဒးဒုင်ပတိတ်ထောအ် နူဒဒှ်ထပိုယ်မာန်ကီုရ။ အခိင်ကာလ ကျာ်ဇၞော်စှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဂှ် ပခမဳဂွံရမ္ဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂွံအခေါင်ပခမဳ (ဝါ) ပလကျာ်ရ။ လ္ၚဵု ရုဲစှ် ပဒတဴ နဒဒှ်ဘဝထပိုယ် မွဲအယုက်လေဝ် နွံကီုရ။ ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဂွံအခေါင် ပခမဳရမ္ဂး စၞးပလောအ်ဓမ္မတာဂှ် စလတက်သ္ၚာရ။ ပခမဳတုဲ ဂွံပိပန်သၞာံ ယဝ်ရ ကျာ်ဇၞော်စှ်ေစိုတ် ဒုင်တဲမ္ဂး တိုန်ကဆံင်လတူဂှ် ညးကော်စကဆံင် Stavrophore (ရှေမာဍောတ် Little Schema) နူဂှ်မွဲကဆံင် ဂွံတိုန်ဒှ် ရှေမာဇၞော် (Great Schema)။

ပ္ဍဲခရေတ်ယာန် ရောမာန် ကာတ္တလေတ်မ္ဂး ခမဳဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲအဝေါင်သာသနာ မမံင် ပ္ဍဲဘာလကျာ်၊ ပ္ဍဲဇြပ် အတိုင်ဒ္ဂေတ်သၞောဝ်ဝိနဲ သင်မဟာထေရ် ဗေနေဒိစ်တ် (St. Benedict) မဖျေဟ်လဝ်ဂှ်ရ။ သင်မဟာထေရ် ဗေနေဒိစ်တ် (အေဒဳ ၄၈၀ - ၅၄၃ ဟွံ ၅၄၇) နူ Nursia ဂှ် ဒှ်ညးမခၞံလဝ် သၞောတ်ဝ်ဝိနဲ သွက်ခမဳတအ် မဒးဒ္ဂေတ်ဗက်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် မခၞံဗဒှ်ပတိုန် သၞောတ်လကျာ်ကာတ္တလေတ်ရ။ ညးဒက်ပတန် ဘာဇၞော်ဗေနေဒိစ် ပ္ဍဲ ဒဵုမန်တကေတ်သဳနဝ် ပ္ဍဲရောမ ပ္ဍဲသၞာံ ၅၂၉။ 

အရာမဒုင်ကအ် ပသစ္စ မဆေင်ကဵုသာသနာခရေတ် ကာတ္တလေတ်ဂှ်လေဝ် သင်မဟာထေရ် ဗေနေဒိစ်တ်ဂှ်ရ မၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ်။ ပရေင်ဒုင်ကအ်သစ္စဂှ် နွံပိသာ်၊ ကွေတ်လျုင်ပတှ်ေ (obedience)၊ မပြောံလှာဲဘဝ (conversion of life) ကေုာံ မတန်ကြန် (stability)။ ကွေတ်လျုင်ပတှ်ေဂှ် ဒဒှ်ရ မဒုင်ကေတ် တင်လျုင်ပတှ်ေ ကုကျာ်ခရေတ် ကျာ်ဇၞော်ဘာဂှ် ဒှ်မၞိဟ်စၞးကျာ်ခရေတ်။ မပြောံလှာဲဘဝ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒဒှ်ရ သၠးကၠေအ် ဘဝခရှ်တုဲ ပြောံလုပ်ဘဝခမဳမပြဲပြဲ၊ သွက်ဂွံချိုတ် သွက်ဘဝဇကုကီု သီုကဵု သွက်ကောန်ညးဂၠးတိဂမၠိုင်တုဲ ဂျိုင်သွက်ကျာ်ထာဝရ ကေုာံ ဂျိုင် သွက်ဂွံကၠောန် ကမၠောန်ကျာ်ထာဝရ။ ခမဳခရေတ်ယာန်ဂှ် ဒှ်သၟာကမၠောန်ကျာ်ထာဝရ။ မတန်ကြန် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒဒှ်ရ ခမဳတအ်ဂှ် ဘဝဇကုဆက်တန်တဴ ဗွဲမတန်ကြန် ပ္ဍဲဘာလကျာ် စဵုကဵုလအိတ် အယုက်တုဲ တိုပ်ဇွ ပ္ဍဲအဝေါင်သာသနာကျာ်ရ။ 

သၟိင်သင်ပုပ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဇၞော်အိုတ်တုဲ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒှ်မၞိဟ် မကြပ်ကဵု ကျာ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။ 

ပ္ဍဲအခိင် ၁၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒစဵုဒစး ကတ္တလေတ်တုဲ ကလေင်ပလေဝ်လဝ် ဗီုဒက်ပ္တန်သာသနာရ။ ပ္ဍဲကဵုဂိုဏ်သင်ခရေတ်ပရောတေတ်သတာန်တအ်ဂှ် လကျာ် သဳလ ဟွံမွဲ၊ အစာဓဝ် ရနွံ။ ဂကောံသင်ပလိုတ်ခရေတ်ယာန်မန်ဂှ်လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဏအ်ကီုတုဲ ပ္ဍဲညးတအ် လကျာ် (ဝါ) ခမဳဟွံမွဲ ဆအစာဓရ်ရနွံ။ နကဵုလညာတ်ညးတအ်မ္ဂး မၞိဟ်ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ကျာ် ကဆံင်တုပ်ဖအိုတ်ရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် အခေါင်မကြပ်ညန် ကုကျာ်တုပ်ဖအိုတ်ရ။ အခေါင်မစုက်လုက် ကုကျာ်ဂှ် ဟွံဒးကေတ် မွဲကဆံင် ကုလကျာ်ရ။ 

ပ္ဍဲထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဘိက္ခုဂှ် ဒှ်ခမဳရ။ ပါတိမောက်ဂှ် ဒှ်ဝိနဲသၞောဝ်ဒ္ဂေတ်လၟေတ် ခမဳတအ်ရ။ ညးတအ် တန်တဴနကဵုပစ္စယ် နူဒါယကာတအ်တုဲ ဇၟာပ်နူဂယး မလေပ်ဂ္ၚေင်ပိဏ္ဍပါတ်တုဲ ဒါယကာတအ် လံင်ပိဏ္ဍပါတ် ကုညးတအ်ရ။ ခမဳတအ် မံင် ပ္ဍဲဘာတုဲ ပ္ဍဲဍုင်ဗုဒ္ဓဘာသာအာရှတအ်ဂှ် နဒဒှ် မၞိဟ်မဒုင်ရှ်ေသှ်ေမွဲ ပါလုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲသရဏဂုဏ်ပိ ကျာ်၊ ဓဝ်၊ သင် ရ။ သၟတ်သၟဝ်အယုက် ၂၀ ဂှ် ဂွံပ ထပိုယ်သာမဏဳ။ ခမဳ ကီု သီုကဵုထပိုယ်ဂှ် ၁၂ နာဍဳလဒေါဝ်တ္ၚဲတုဲမ္ဂး အခေါင်စစၞ (ပပြဘိုက်) ဟွံမွဲရ။

ပ္ဍဲမဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာမ္ဂး သံဃဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မစိုပ် မတီကၠိုဟ်ဓရ် ၜိုတ်ဒးရးဟေင် မဂွံဒုင်ယၟု သံဃ (သင်)ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံခမဳသင်ဖအိုတ်ဂှ် ညးတအ် ကော်စ ဂကောံမၞိဟ်ပရဲဂမၠိုင် ရ။ ပ္ဍဲမဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ ဗွဲမဂၠိုင် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် သာသနာခမဳဗြဴ နွံဒၟံင်ဏီဖိုဟ်ရ။ ခမဳဗြဴဂှ် ညံင်ရဴသဳလ ဟွံသေင် ညးတအ် ကလိဂွံ ဒုင်အဲပရဲရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ကဆံင်တုပ် ကုခမဳတြုဟ်ရ။ 

ဘိက္ခုတအ်ဂှ် အခေါင်ပိုင်ပြဳ နွံပန်ဂကူဓဝ်ရ။ ညးကော်စ ပရိက္ခရာပန်သာ် (သ္ၚာ၊ သပိုင်၊ ဗဗေင်၊ ခဍိုဟ်ဍာ်။

ခမဳဂျိန်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာစိုတ်လုပ်စခိုဟ်ကွေဟ်ရ။ ဘာသာဂျိန်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် မဒှ်ဘာသာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ တင်ရန်တၟအ် ညးလျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာဂျိန်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝသံသာ ဒဒှ် မဒးကလေင်ကတဵုဒှ်မၞိဟ်တုဲ စိုပ်နိဗ္ဗာန် (ဝါ) မောက္ၐ။ ပ္ဍဲနိဗ္ဗာန် (ဝါ) မောက္ၐဂှ် ဝိညာဏ်ပိုဲတအ် ဟွံခက်ဗာန် ကုရုပ်ခန္ဒမွဲမွဲရ။ နိဗ္ဗာန်ဂှ် ခမဳ ဟွံသေင်မ္ဂး သဳလ ညးဒဂိုန်ဂိုင်ကေတ် ဒ္ဂေတ်မသုန်၊ (၁) ကြီုကြဟွံဂွံ၊ (၂) လီုလာ်ဟွံဂွံ၊ (၃) ကၠတ်ဂၠံက်ဟွံဂွံ၊ (၄) ပိုင်ပြဳဒြပ်ရတ်ဟွံဂွံ၊ (၅) ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်ဓရ်ဗြဟ္မဇိုရ်။ အတိုင်သဳလ် မရနုက်ကဵုပန်ဂှ် ပိုင်ပြဳဒြပ်ရတ်ဟွံဂွံတုဲ ဗွိုက်လတက်လေဝ် ညးတအ် ဟွံဗိုက်လတက်ရ။

ကမၠောန်ညးတအ်ဂှ် လ္ၚတ်လိက်ဓရ် တိရ်တင်္ကာရ၊ အစရင်္ဂ သုတ္တတအ် ကေုာံ ဂဇအ်ဓရ်ရ။ 
ခမဳဂျိန် နွံၜါဂိုဏ် ဂိုဏ်သွေတမ္ဗရ ကဵု ဒိဂမ္ဗရ။ 
ပ္ဍဲခမဳဂျိန်တအ်ဂှ် အစာရ်ယျ ဒှ်အစာကျာ်ဇၞော်၊ ဥပဓါယျ အစာလိက် သီုကဵုမကတ်လ္ၚတ်၊ မုနိ ဂှ် ခမဳဓမ္မတာမွဲဇကုရ။ 

ဂိုဏ်ဒိဂမ္ဗရဂှ် ခမဳလ္ၚဵုဂှ် ဗိုက်လတက် ယာတ်မွဲဂတှ်ေ၊ ခမဳလ္ၚဵုဂှ် ဗိုက်လတက် ၜါဂတှ်ေ။ ခမဳဂျိန်တအ်ဂှ် ဟွံစဖျုန်။ စသၞေဝ်ဟေင်။ ဂိုဏ်သွေတမ္ဗရ ဂှ် ဟွံဍုန်တိုပ် ဒုင်ကေတ် ပိဏ္ဍပါတ်နူဒါယကာ။ ဂိုဏ်ဒိဂမ္ဗရ ဂှ် မွဲတ္ၚဲ စစၞမွဲအလန်ဓဝ်။




#Article 93: ခယျးပ္ဍဲ၊ ကွာန် (229 words)


ကွာန်ခယျး ပ္ဍဲ () ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°60’96.96N-97°84’50.12E) တွဵုရးဍုၚ်မန်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီုရ၊၊ ကွာန်၀၀ဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ၜဳဂြာင် ဗွဲသြင် လပါ်သၠုင်ကျာရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၃၅၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.20 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊ 

တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်သၠုင်ကျာ ၜိုတ် ၁ တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မအာကဵု ဍုင်မတ်မလီုတုဲ နူကွာန်ခရီု ဂွံစိုပ်မတ်မလီုဂှ် နွံၜိုတ် ၈ တိုင်ရ၊

ရာမညနိကာယ ဘာသံသံ 
 
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် ၄ မံက်ဂှ် စပံက်ကၠုၚ်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိသာသနာ ဘာသံယံ၊ ကွာန်ခယျးမ္ၚး ဗွဲမအံၚ်ဇၞးရ။ အခိၚ်ဂှ်မ္ဂး ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ ဒှ်နွံပိုန်ဂ္ဇံဘာတုဲ လၟိဟ်သၚ်အာဇနယ် မကတ်လိက်တံဂှ် နွံၜိုတ် (၇၀၊၈၀) ဇကုရ။ ဗွဲကြဴ ဟိုတ်နူကျာ်ဇၞော်အ္စာ နာဂဝံသ ဒးအာယိုက်ဂၠေၚ်တာလျိုၚ်သာသနာ ပ္ဍဲရာမညပရိယတ္တိ ဘာမန်၊ ဍုၚ်ဘာအၚ်တေံတုဲ တၠဂုဏ်အ္စာ အာဒိစ္စ(လၟုဟ်နွံပိုန်ဂဇံဘာ ရာမညနိကာယ ဘာဝါတၟိ၊ ကွာန်ခယျးပ္ဍဲ) ဆက်ကေတ်ကၠုၚ်တာလျိုၚ်ဖျေံလိက် ပ္ဍဲဘာသံယံတုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံအခါ လျးပရိယတ္တိသာသနာ ဆက်ယးတၟးပြာကတ်ကၠုၚ်ထေက်ကဵု ဒှ်လျုၚ်စိုတ်ကွေံကွေံရ။ အခိၚ်လၟုဟ်မ္ဂး တၠဂုဏ်အ္စာ ဃောသက(သာသနာဓဇဓမ္မာစရိယ) ဆက်ဖျေံဒၟံၚ်လိက်ပရိယတ်တုဲ သဘၚ်ကလေၚ်လိက် ပ္ဍဲဘာသံဃံလေဝ် ပေၚ်ကၠုၚ် (၄၁) ဝါ၊ လၟိဟ်သၚ်ကတ်လိက်ကလေဝ် နွံၜိုတ် (၃၀၊၄၀) ဇကုဟီုမ္ဂး လျးပၞာၚ်တိုက်ပရိယတ် ပ္ဍဲဘာသံဃံ နူကဵုသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ စဵုကဵုစိုပ် ၁၃၇၆ သၞာံဏံ မွဲလစုတ်ဍောတ်ကီုလေဝ် ဟွံဂွံပၠိုတ်အာဏီရ။ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ 

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊




#Article 94: ခယျးမ္ၚး၊ ကွာန် (377 words)


ကွာန်ခယျး မ္ၚး () ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°59’24.28N-97°84’20.87E) တွဵုရးဍုၚ်မန်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီုရ၊၊ ကွာန်၀၀ဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ၜဳဂြာင် ဗွဲသြင် လပါ်သၠုင်ကျာရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၃၅၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.20 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊ 

တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်သၠုင်ကျာ ၜိုတ် ၁ တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မအာကဵု ဍုင်မတ်မလီုတုဲ နူကွာန်ခရီု ဂွံစိုပ်မတ်မလီုဂှ် နွံၜိုတ် ၈ တိုင်ရ၊၊

ကွာန်၀၀ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၃၅၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် ကေုာံ ဂၠံၚ်ဍာ်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ 

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ 

မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။ 

ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။

ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 
ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 95: ခရာမ်၊ တၞံ (199 words)


တၞံခရာမ် (; Burmese: ဆွတ်ခမုံနွယ်; Thai:เถาหัวลิง) နကဵုယၟု ဝိဒျာသိပ္ပံရုက္ခဗေဒ Sarcolobus globosus Wall ဝွံ ဒှ်တၞံဇုက် မလာံတ္ၜန်ပူတိုန်အာ အကြာတၞံဆု တၞဟ်သအာၚ်မွဲဂကူ နူကဵု ဒေသဂမ္တဴ ဗွဲတၟေင် ရးအာရှ သီုကဵု ဍုင်အိန္ဒိယ၊ ကြုက်၊ သေံ၊ မလေရှာ၊ မန်ဗၟာ၊ ဖလိပိန် ကေုာံ အေန်ဒဝ်နဳယှာရ၊၊ 

ဍေဟ်မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲဂြိုပ်အရး ဍာ်ဖနုင်တုဲ တၞးဍေဟ်ကီု သီုကဵုရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် စကာ နဒဒှ်ဂဥုဲတုဲ ကထိုက်မဍေဟ်ဂှ် ဂျိနွံဒၟံင်တုဲ မစကာ သွက်ဂွံဂစိုတ် ကၠဵု ကေုာံ သတ်ဂြိုပ်တအ်ရ၊၊ မန်ဒေသမုဟ်ဍုင် ကော် (အရိမ်)၊ မန်ဒေသရေဝ် ကော် (ဟရေမ်)၊၊ 

လက်သဏ်တၞံ
တၞံခရာံဝွံ မဒှ်တၞံဇုက် မလာံတ္ၜန်ပူတိုန်အာ အကြာဆုတၞဟ်သအာၚ်မွဲဂကူ၊ ခၞော်တၞံဍေဟ် အရံၚ်သာ်ကဝ်တာ ဖျုန်ခၞော်ခဍအ်ကလောံကလေန်ဒၟံၚ် ခၜိုတ်ဟွံမဲ။ ဍေဟ်ဒးစိုတ် တိဖနုၚ် ဒုၚ်ဘဲတ္ၚဲလေဝ်မာန်ရ။ ဇမၞော်တၞံတၟာ ၁-၂ ၝောအ်တဲ ။ဇမၠိင်တၞံ နွံအကြာ ၃-၄ ဖိဟ်၊ သဓုံဍေဟ် ၂ ဖိဟ်။ တၞးဍေဟ် တိတ်မွဲတဝ်မွဲ ညံၚ်ခၟာဲစာၚ် ပ္ဍဲမွဲကၞာၚ်
နွံ ၜါတဝ်(မွဲလ္ၚဝ်) တောဲရေၚ်တိုန်အာ ဆောဆောရ။ တမ်တဝ်တၞးခၟူခၠအ်၊ တၞုၚ်တၞး ကေက်၊ ဓရီုတၞး ဃိုတ်ကလိတ်ညဳ။ ဇမၞော်တၞး နွံၜိုတ် 4.5 cm ဇမၠိင်တၞး နွံ 8 cm ဂတှေ်စးတၞး သာ်တ္ၚေက်။ ဗုၚ်တၞး ကရောၚ်တၞၚ်ဒၟံၚ် 5-7 စုမ် ဂွံညာတ်ကေတ် ဗွဲမကၠးဖဍးရ။
ပကဴဍေဟ် တိတ်အဘိုက် ပွဳပွူဂါပ်တဝ်ဇဝ်။ တဝ်ဇဝ်ပကဴ နွံဇမၠိင် 6-13 mm ။ အထိုက်ဍေဟ် ဒှ် ၜါကွပ် မွဲမွဲထပ်နွံ ၅ အထိုက်။ တမ်အထိုက် စုက်ကၠေတ်။ ဗွဲပ္ဍဲအထိုက် သာ်ဍီုဒမျိုၚ်။ ကသဝ်ဍေဟ် နွံကဵုအၚ်္ဂဇာတ်ကၟက် ကေုာံ ဇာတ်ၝောအ် ဆက်စပ်လုက်မံၚ်တုဲ နွံကဵု ကသဝ်ခၟာဲ ပ္ဍဲဗွိုၚ်အထိုက်။ အခါရာၚ်မ္ဂး ဇမၞော် နွံ 1 cm သၟူအမြာဲ ဟွံမဲရ။

သတ်ဍေဟ် မွဲတဝ်မွဲမ လက်သန်သတ်ဍေဟ်တုန် ဒှ်ဒၟံင် ညံၚ်ဗဳခဍမ်ကီု ခၞော်တီု အရံၚ်ဍာ်ၜဴနှဴသာ်တ္ၚေက်၊ ဇမၞော်ဍေဟ် ဗၞတ် ၄ ၝောအ်တဲ။ အခိၚ်ၜတ်တ် သတ်သာ်တ္ၚေက်၊ ကာလကြံၚ်ယောပ် သာ်ဍာ်ၜဴ။ ဍေဟ်ဒကးပါ်လဒေါဝ်ပၟဝ်သတ်၊ ပ္ဍဲပၟဝ်ဍေဟ်
မခဍန်ဍေဟ် ရေၚ်ၚ်ဒၟံၚ် ညံၚ်ခၟာဲခဍာ်ကီု ကွပ်ပ်ထပ်ဂတှေ်ဒၟံၚ် ညံၚ်ဂစေဟ်ဂဗိရ။

တၞံသတ်ဇုက်ခရာံဝွံ မကၠုၚ်နူ ဒၞာဲတိဖနုၚ် မဍုက်ဍေက် ဒေသဂြိုပ်အရးတုဲ ဒှ်တၞံဇုက် မၞုံကဵုအာယုက်ဒတန် မဂၠိၚ်မွဲဂကူ ဇၟာပ်ဍုၚ်ကွာန် အလုံဂၠးတိအာရှမွဲဂွံဆဵု ကေတ်မာန်အိုတ်ရ။

တဗျဂုဏ်
တၞးဍေဟ် ထၞက်ဖက်ကဵုံ မတောၚ်ဗ္ကေတ် ဍေဟ်မာန်အကၚ်ဂုဟ်၊ ဖျုန်သတ်ဍေဟ် စယဲဟကိတ်ပချုက်ဂၞဴမာန်ရ။

တၚ်ဂၞၚ်တၞဟ်ဟ်
ကေတ်ခဍန်မဍေဟ် ဗ္စကၞိမ္ဂး ကၞိဗၜူဂြိပ်ပြးဇးရ။ ဆေၚ်ကဵုံ သတ်လွဳကောန် နကဵုဍာ်တှ်မ္ဂး ကၞိ၊ ကၠဵု၊ ဗ္ဂဲကီု စဒးမ္ဂး ဗၜူတုဲ ကၞမ်ဒဟ်ဆီ မာန်ဖအိုတ်ရ။ 
ယဝ်ရ သတ်သၞေၚ် မပ္တံကဵုံ အဒါ စဒးတုဲ စဵုကဵုံ ကွာ်ဟွံမာန် ဂၞိၚ်ကဝ် ဒှ်မာန်ရောၚ်။

Image ; Thai Google




#Article 96: ခရီု၊ ကွာန် (376 words)


ကွာန်ခရီု () ဝွံ ဒှ်ကွာန်မန် နွံပ္ဍဲ ((16°33’30.00N-97°42’31.25E) တွဵုရးဍုၚ်မန်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မတ်မလီုရ၊၊ ကွာန်ခရီုဝွံ ဒှ်ကွာန် မၞုံဇိုင်ၜဳဂြာင် ဗွဲသြင် လပါ်သၠုင်ကျာရ၊၊ ကွာန်ဝွံ သီုဖအိုတ် သ္ၚိနွံစ ၜိုတ် ၃၅၀ မတုဲ ဇမၞော်ကွာန်သီုဖအိုတ် နွံစၜိုတ် 0.20 km2 ကဳလဝ်မဳတာပန်ကၠင်ရ၊၊ 

တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်သၠုင်ကျာ ၜိုတ် ၁ တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မအာကဵု ဍုင်မတ်မလီုတုဲ နူကွာန်ခရီု ဂွံစိုပ်မတ်မလီုဂှ် နွံၜိုတ် ၈ တိုင်ရ၊၊

ကွာန်ခရီုဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၃၅၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် ကေုာံ ဂၠံၚ်ဍာ်ရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊

ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ 

သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊ 

မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။ 

ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။

ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ ကျာ်စေတဳ သီုဖအိုတ် နွံ ၃ တၞုၚ်၊၊ ကျာ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်ကျာ် ကျာ်သြဳကွာန်တုဲ မၞိဟ်ကၠုၚ်ဗဵုလ္ၚောဝ်ဂၠိုၚ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ် ကျာ်စေတဳ ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

အဓိက ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ကွာန်ဝဝဝ ဝွံ ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ တဵုတၞံခၜိုတ်ရဝ်ပါရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပရေၚ်ဗၞိက် စၞစသုၚ်တအ်လေဝ် နွံစ ညိညကီုရ၊၊ 

လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊

ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝဝွံ နာဲဘာဗတောန်လိက်အလဵုအသဳ တန်သဇိုၚ်မူလ (၂) မတုဲ တန်လဒေါဝ် နွံမွဲရ၊၊ 

ပ္ဍဲဘာလကျာ်လေဝ် ဒှ်ဒတန် ဗ္တောန်လိက် သွက်ကောန်ၚာ်တအ်ကီုရ၊၊




#Article 97: ခရေတ်ယာန် (922 words)


ဘာသာခရေတ်ယာန် (, Burmese: ခရစ်ယာန်ဘာသာ) ဂှ် ဒှ်ကွေတ်လျိုင်ပတှ်ေ ကျာ်နွံမွဲဇကုဓဝ် မပအဓိက ကုနာဲယေသှု နူနာဇရက် မချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲသၠပတ်ဓမ္မတၟိဂမၠိုင်ရ၊၊ သၠပတ်ဓမ္မတြေံ (တနခ်)မဒှ်သၠပတ် ဘာသာဂျူ ဂှ်လေဝ် စုတ်လဝ် ပ္ဍဲသၠပတ်သမ္မာကီုရ၊၊ ဆဂး တနခ် မဒှ်သၠပတ် ဘာသာဂျူဂှ် တုပ်ကဵု သၠပတ်ဓမ္မတြေံ (ခရေတ်ယာန်) ပေင်င် ဟွံသေင်ရ၊၊

ညးမလျုင်ပတှ်ေ ကွေတ်ခရေတ်ယာန်တအ်ဂှ် ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ကျာ်ထာဝရဂှ် ညးသ္ဍိုက်ဆာန် ကောန်လောကတအ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ ＂ကောန်ကျာ်အိုတ်သီုတအ်ဝွံ ဟွံစိုပ်လီုလာ်မ္ဂး လမျီုထာဝရဂှ် တၞဟ်နသၟိက်ကဵုဂွံတုဲ ကျာ်ဂမျိုင်ဝွံ ဒိုဝ်ကဵု မထောအ်ကၠေအ် ကောန်ဇကု ဆမွဲဂှ် ဆာန်ကောန်လောကဳတအ်ဂှ်ရ＂(ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန် ၃၊ ၁၆)၊၊ တုဲပၠန် ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်ကောန်ကျာ်ဂမျိုင်၊ ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် နွံကဵုဒုဟ်၊ နာဲယေသှု မဒှ်ခရေတ် (ဝါ) မာတ်သာဲဂှ် ဒှ်ညးမဟံင်ပြာ် ဗလးကဵုဒုဟ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊

မာတ်သာဲဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် နကဵုအရေဝ်ဟေဗြေဝ် မအရေဝ်ဂျူ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကျာ်မဗလးနင် အတိုင်မဟီုကဵုလဝ် ပျးဒိုဟ် ပ္ဍဲသၠပတ်ဓမ္မတြေံရ၊၊

ပရေင်ချဳဓရာင် ပရးသာသနာဂှ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဒေသလဒေါဝ်ဗၟံက် အကြာ ဍုင်ပါလေတ်သတာင်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံပထမလ္ၚီသၞာံ ဗျာပ်တြးအာ အဖရိကသၟဝ်ကျာ၊ ယူရောပ် ကေုာံ ဒၞာဲလ္ၚဵု ပ္ဍဲအိန္ဒိယ ရ၊၊ သၞာံဒုတိယလ္ၚီသၞာံဂှ် ဟိုတ်နူ သၞောတ်ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံပြးသာသနာတအ်တုဲ ဘာသာခရေတ်ယာန်ဂှ် ဗျာပ်တြးအာ အလုံမွဲဂၠးတိရ၊၊ 

ညးမဒုင်ကေတ် ကွေတ်ခရေတ်ယာန်ဂှ် ညးကော်စ ခရေတ်ယာန် မဒှ် ညးမပါ်တိတ် နူဂျူရ၊၊ ခရေတ်ယာန်ဂှ် တုပ်ကဵု ဘာသာ မကော်စ ဘာသာတၞောဝ်ဨပါရာဟာမ်ဂမၠိုင် (ဂျူ၊ အေဿလာမ် ကေုာံ ခရေတ်ယာန်) မဒှ် ကွေတ်မပတှ်ေကေတ် ကျာ်ထာဝရ ညးမခၞံဗဒှ်လဝ် ဂၠးတိ အတိုင်မကၠုင် နူသၠပတ်ဟေဗြေဝ် (သၠပတ်ဓမ္မတြေံ) မဒှ် သၠပတ်ကျာ် မသၟဟ်ညဳ ကု သၠပတ်ဓမ္မတၟိ ကီုရ၊၊ အရာတၞဟ်ခြာ ဘာသာခရေတ်ယာန်ဂှ် ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်ကောန်ကျာ်၊ နာဲယေသှု စုတိ တုဲ ဓလိုက်ကတဵု နူဒမံင်ဂမ္စိုတ်၊ မဒုင်ဂစိုတ် သွက်ဂွံဒုင်ဖအိုတ်ကၠေအ် ဒုဟ်ကောန်မၞိဟ်တအ်၊ ပိမဒှ်မွဲ (နာဲယေသှု၊ ကျာ်၊ ကေုာံ ဣဓိကြဳဇှ်)၊ ပသာခါ ကေုာံ ၜါတ္တိဇာံ (ဒုင်ဗလိုပ်)၊၊

ပၞောဝ်ကဵု ကွေတ်ပတှ်ေ (ဘာသာ) ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဘာသာခရေတ်ယာန်ဂှ် မၞိဟ်ဗက်စ ဂၠိုင်အိုတ် နွံၜိုတ် ၂ အသင်္ဃဲ (2.100.000.000) တုဲ ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် ဒၞာဲမပြးဇးဂၠိုင်အိုတ်မွဲတုဲ သီုဖအိုတ် နွံဗီုပြင် ၜါလက်ဂိုဏ်ပြင်ရ၊၊ ဂကောံဂိုဏ်ဇၞော်အိုတ်ပိဂှ် အံက်သဝ်ဒံက်၊ ရဝ်မာန်ကာတ္တလေတ်၊ ပရဝ်တိတ်သတာန်၊၊ ၜိုန်ရ ဂိုဏ်တၞဟ်ခြာတုဲ ဗီုပြင် တၞဟ်ခြာ၊ ဗီုဒက်ပ္တန် ဂကောံဘာသာတၞဟ်ခြာကီုလေဝ် သဇိုင်အဓိက ဓဝ်ပတှ်ေဂှ် တုပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ဖအိုတ်ရ၊၊ ဗွဝ်ကၠံလက္ကရဴဏအ် ဂကောံဘာသာကျာ် တၞဟ်ခြာဗွဲမဂၠိုင် မံက်တိုန်ကၠုင် ဥပမာ ဂကောံသက်သဳ ယေဟဝ်ဝါ၊ မောရ်မောန်တအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊

ညးမပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန်တအ် စှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ ခရေတ်ယာန်ဂှ် ဒှ်အရာမဗစိုပ်ပတုဲ အရာမသှ်ေသၟေဟ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာယုဍ (ဂျူ) ဒဒှ်ရ ယုဍတအ် မစၟဳဒၟံင်မာတ်သာဲ (ခရေတ်)ဂှ် ကျာ်ဗလးနင် နာဲယေသှုရ၊၊ ဓဝ်ပတှ်ေ နူကဵုဘာသာယုဍ မပ္တံကဵု၊ ဒဒှ်ကျာ်မွဲဇကုဓဝ်၊ ဒဒှ်မဓလိုက်ကတဵု နူဂမ္စိုတ်၊ ဒဒှ်မၞုံကဵု လမျီုထာဝရ၊ ကေုာံ မပတှ်ေ ပရောဗက် မဗလးကဵုဒုဟ်ဂမၠိုင် ကေုာံ မာဲသာတ်တအ်ဂှ် ဒုင်ကေတ်လဝ်ကီုရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ အရာမပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် တၞဟ်ခြာလေဝ် ညးကော် ပိမဒှ်မွဲ နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်ကောန်ကျာ်၊ ကျာ်ထာဝရ၊ ကေုာံ ဣဒ္ဓိကြဳဇှ်ကျာ် တအ်ရ၊၊ ဘာသာခရေတ်ယာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဒုင်ကေတ် ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ဒုဟ်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကျာ်မဗလးကဵုဒုဟ်ရ၊၊ သီုဖအိုတ်ဂှ် ပတှ်ေတုပ်မွဲဂှ် နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဗလးကဵုဒုဟ် ကုကောန်လောကဳတအ်ရ၊၊ 

ပရူနာဲယေသှု ဗွဲတြး

တင်အဓိက ဓဝ်ပတှ်ေ ခရေတ်ယာန်ဂှ် ဒဒှ်ရ နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်ကောန်ကျာ်ထာဝရ၊ ကျာ်မဗိုတ်ပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲကောန်မၞိဟ် ဒဒှ်ရ မပြာပ်ကၠုင် ဇရေင်ကောန်မၞိဟ်တအ် သွက်ဂွံဒုင်ကေတ် ဒုဟ်ကောန်မၞိဟ်တအ် မကလိလောန်လဝ် နူမူလကဝ်တေအ် ပ္ဍဲဇကုတုဲ ဂွံဖအိုတ်ထောအ် ဒုဟ်တအ် ပ္ဍဲကဵုကောန်မၞိဟ်၊၊ နကဵုမပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်ကောန်ကျာ်၊ နာဲယေသှု ချိုတ်တုဲ ဓလိုက်ကတဵု နူဒၟံင်ဂမ္စိုတ်မ္ဂး ကောန်မၞိဟ်တအ် ကလိဂွံ ပသုက်ပသဝ် နူကျာ်ဂမျိုင်၊ ဂွံအခေါင်သၠးဒုဟ် နူကျာ်ဂမျိုင်တုဲ ကလိဂွံလမျီုထာဝရ ပ္ဍဲဌာန်ဒတန် ကျာ်ဂမျိုင် (ဍုင်သွဝ်)တုဲ ပ္ဍဲကၞောတ်တဲ ဓလိုက်ကတဵု နူဒၟံင်ဂမ္စိုတ်တုဲ ဆလအ်လေဝ် ဟွံဒးကလေင်ချိုတ်ပၠန်ရ၊၊ 

နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်ညးမရနုက်ဗပေင် အတိုင်သၠပတ်ဓမ္မတြေံ မဒှ်ပရောဗက်မာတ်သာဲ ကေုာံ မဒုင်ကေတ် အာဲကၟာဲၝောအ်ကိုဋ် သၟိင်ဒဝိဒ် (King Davids)ရ၊၊ နာဲယေသှု စုတိတုဲ ဓလိုက်ကတဵုဂှ် ဗဒှ်ကဵု တင်လတုပ်စိုတ်တၟိ အကြာကျာ်ထာဝရ ကဵု ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊ တင်လတုပ်စိုတ်တၟိဂှ် ဒှ်စၞး တင်လတုပ်စိုတ်တြေံ မကေတ်လဝ် အကြာကျာ်ထာဝရ ကဵု ဂကူယုဍ အတိုင်မချူလဝ် ပ္ဍဲလိက်သၠပတ်ဓမ္မတြေံဂှ်ရ၊၊

ပွမပတှ်ေ လတူနာဲယေသှု နကဵုဨဝံင်ဂလိ (ဨဝံင်ဂလိ ဂွံအဓိပ္ပါယ် ပရိုင်ခိုဟ် ပရိုင်ပြဲ) ဒဒှ်ရ နာဲယေသှု သၠးဂၠံဂဝ် နူကဵု ဝုတ်ကညာမာရိ မဟွံမဲ ကုပွမသိပ်ဂၠိပ်ဓဝ်မေထုန် ကုမၞိဟ်တြုဟ်မွဲမွဲ၊ မတန်ဂဝ်ဂၞဴ နကဵုဝိဉာဏ်မသ္အးဇ္ၚးရ၊၊ နကဵုမတန်ဂၠံဂဝ် ဗီုဏအ်ဂှ် နာဲယေသှု ဒှ်မဟွံမဲ ကုဒိုဟ် (ဝါ) ပွမတန်ဂၠံဂဝ် ဗီုဏအ်ဂှ် နာဲယေသှု ဂွံပါဲဗၠး နူကဵု ဒုဟ်ကောန်မၞိဟ် နဒဒှ်အာဲ မြဴသာ်ဝွံ ပ္ဍဲလိက်ဓရ် ရဝ်မာန်ကတ္တလေတ် ဟီုတွဟ်လဝ်ရ၊၊

အရာနာဲယေသှု မဟီုတွဟ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ညးမဂျိုင်ဒၟံင်လမျီု အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသၠပတ်ဓမ္မတၟိဂှ် ဒှ်တဝဟ်ဍောင်ဓရ် နာဲယေသှုတုဲ သွက်ညးမပတှ်ေ ခရေတ်ယာန်တအ်မ္ဂး ဒှ်ဂၠံင်တရဴ သွက်ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက်ရ၊၊

ပသုက်ပသဝ် ပ္ဍဲဘာသာခရေတ်ယာန်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဒဒှ်မပတှ်ေ နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဟွံမဲကုဒုဟ်၊ နကဵုဓရ်ကရုဏာ လတူကောန်မၞိဟ်တုဲ ဒုဟ်ကောန်မၞိဟ်တအ်ဂှ် ညးဒုင်ကေတ်တုဲ ဒုဟ်တအ်ဂှ် ညးဒုင်ဖအိုတ်ထောအ် နကဵုမဒုင်ဂစိုတ် လတူတိုင်မဒင်ရ၊၊ ညးဒုင်ဗီုဏအ်တုဲဂှ် ဒုဟ်ကျာ်မကဵုလဝ် ကုကောန်မၞိဟ်ဂှ် ပြေလလမ်အာတုဲ အဆက်အစပ် အကြာကောန်မၞိဟ် ကုကျာ်ဂှ် ကလေင်ဆက်စိုပ်အာ ရေင်သကအ်ပၠန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညးမပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်တအ် ပတှ်ေကေတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် ဂွံကလိဂွံ ပသုက်ပသဝ် ကေုာံ လမျီုထာဝရဂှ် ဒးအာ (ဝါ) ဒးကၠောန် နကဵုမပတှ်ေကေတ် ဒဒှ်ရ နာဲယေသှု ကဵု ညးမဒုင်ဂစိုတ် ပ္ဍဲတိုင်မဒင်၊ စုတိ ကေုာံ ဓလိုက်ကတဵုနူဂမ္စိုတ်ရ၊၊

ဝိဉာဏ်မသ္အးဇ္ၚး အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် နူသၠပတ်ဓမ္မတၟိမ္ဂး ဒှ်တၟာဲ မကဵု ကုညးမပတှ်ေ နာဲယေသှုတုဲ မဒုင်ဗလိုပ်ရ၊၊

ပိမဒှ်မွဲ ဟီုမ္ဂးဂှ် အရာပိ၊ မအံက်၊ ကောန်၊ ဝိဉာဏ်မသ္အးဇ္ၚး အရာပိဝွံ ဒှ်ဒၟံင်မွဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကျာ်ဂမျိုင်လေဝ် ကောန်ကျာ်ရ၊၊ ကောန်ကျာ်လေဝ် ကျာ်ဂမျိုင်ရ၊၊ ဝိဉာဏ်မသ္အးဇ္ၚးလေဝ် ဒှ်ကျာ်ရ၊၊ အရာဝွံ ဒှ်ဓဝ်ပတှ်ေအဓိက ပ္ဍဲဘာသာခရေတ်ယာန်ရ၊၊ ဟိုတ်မဂွံဟီုဗီုဏအ် ဒၟာနူ မပတှ်ေကေတ် ကျာ်နွံမွဲဇကုဓဝ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲသၠပတ်သမ္မာဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်၊ နာဲယေသှု ကေုာံ ဝိဉာဏ်မသ္အးဇ္ၚးဂှ် တုပ်သၟဟ်ကဵု မအံက်ကျာ်ဂမျိုင်ရ၊၊ တဝှ်ဟီု ညးတအ်ဂှ် ဒှ်ညးပိတၠရ၊၊ ဆဂး သီုပိဂှ် ဒှ်မွဲဓဝ်ဟေင်ရ၊၊ 

သၠပတ်သမ္မာဂှ် ဒှ်လိက်မဆေင်ကဵု ဘာသာခရေတ်ယာန်ရ၊၊ သၠပတ်ယုဍဂှ် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် သၠပတ်ဓမ္မတြေံ တုဲ နွံကဵု သၠပတ်ဓမ္မတၟိ၊၊ လိက်တအ်ဂှ် ဒှ်လိက် မဒုင်သဇိုင် ကွေဟ်ဓရ်ပတှ်ေ ခရေတ်ယာန်ရ၊၊ ညးပတှ်ေခရေတ်ယာန်လ္ၚဵု ပတှ်ေကေတ် ဇၟာပ်မအက္ခရ် ပ္ဍဲသၠပတ်သမ္မာဂှ် ဒှ်တဝှ်ဍောင်ဓဝ်ပါင်ကျာ် မချူစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုမၞိဟ်ရ၊၊ ညးပတှ်ေခရေတ်ယာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် သၠပတ်သမ္မာဂှ် ဒှ်အရာမၞိဟ်တအ် မချူလဝ် ဗီုညးတအ် မဂွံညာတ်ကေတ် ပရူကျာ်မစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဏအ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံကံက်အဓိပ္ပါယ်နာနာဂှ် ပံက်လဝ်ကဵုပါင်တြင်ဇၞော်ဇၞော်ရ၊၊

အရာမပၠတရဴဘဝ ဂကောံမၞိဟ် ခရေတ်ယာန်
အရာမခိုဟ် မမိပ်သၠောင် ပ္ဍဲညးမပတှ်ေ ခရေတ်ယာန်မွဲဂှ် ဒဒှ်ရ ဒုဟ်ညးတအ်ဂှ် နာဲယေသှု ဒုင်ဖအိုတ်ကၠေအ်ကဵုရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ဒုဟ်တအ်ဂှ် ဟွံဆက်ကတဵုဒှ် ကုကောန်မၞိဟ်ရ မြဴသာ်ဝွံ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဟွံသေင်၊ ညံင်ဒုဟ် ဟွံဆက်ကတဵုဒှ်ဂှ် ညးတအ် ဝေင်ပါဲတုဲ ညးတအ်ဆက်တန်တဴ နဒဒှ်ဘဝမၞိဟ်မခိုဟ်ပြဲမွဲရ၊၊ ဒုဟ်ညံင်ဟွံကတဵုဒှ်ဂှ် ဝေင်ပါဲ ညံင်ဟွံကလိလောန်အာ နူကဵု ပညပ် ၁၀ သာ် မဒှ်နာဲယေသှု မဒ္ဂေတ်ကၠုင်လဝ်ဂှ်ရ၊၊ အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲတဝှ်ဍောင်ဓရ် နာဲယေသှုဂှ် မိတ္တာ/မေတ္တာ ရ၊၊ မေတ္တာဂှ် ဒှ်က္ဍိုပ်လိက် ပညပ်သီုဖအိုတ်တအ်တုဲ ဓဝ်မိတ္တာဂှ် နာဲယေသှု တွဟ်လဝ် ဗီုဏအ်ရ၊၊
 

အရာကိစ္စဇၞော်မွဲပၠန်ဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်ကေတ် ဝိဉာဏ်မသ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ပ္ဍဲလိက်သၠပတ်ဓမ္မတၟိဂှ် ညးကော်စ မၞိဟ်မပ္ညုင်ဂၠံင်၊ မၞိဟ်မဒၠောအ်ဗ္တောန်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ် ဂကောံခရေတ်ယာန်ရ၊၊
မဒုင်ကာကျာ် ကေုာံ ရာဒနာ
ဘာကျာ် ခရေတ်ယာန် နူကဵုတမ်ဝါဒိတေအ်ရ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲအဒိုက် ဒှ်တ္ၚဲမပရဲ၊ ဟိုတ်နူကဵု နာဲယေသှု မဓလိုက်ကတဵု နူဒၟံင်ဂမ္စိုတ် ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုက်ရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် ဂကောံမၞိဟ်ခရေတ်ယာန်တအ် ပကောံရေင်သကအ်တုဲ ရာဒနာကုကျာ် ကေုာံ ဗှ်လိက်သၠပတ်ဓမ္မရ၊၊ ဒဒှ်ရ တ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် မဒှ်တ္ၚဲပရဲမွဲဂှ် သၟိင်ကေသာ ကောန်သတိန်တာင် စစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် တ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲပရဲတုဲ မဒုင်ကာကျာ် (ဝါ) မအာဘာကျာ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဘာကျာ်ဂှ် ဒယှ်ေဒွက်ဓမ္မတုပ်ပ်၊ ဒွက်ဓမ္မတအ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် နကဵုဒွက်မဂဳတ ဂတာပ်ခေတ်လဝ် နွံကီုရ၊၊ မဗှ်ထ္ၜး နူကဵုလိက် သၠပတ်ဓမ္မတၟိ ကေုာံ သၠပတ်ဓမ္မတြေံ၊ တွဟ်ဓရ်၊ ညးလ္ၚဵုဂှ် ဒုင်ဗလိုပ် ကေုာံ ဒုင်ကေတ်သခါ တအ်ရ၊၊ 

ကေင်ကာဓမ္မမင်္ဂလဂမၠိုင် Sacramentum

ကေင်ကာဓမ္မမင်္ဂလဂမၠိုင်ဂှ် ဒှ်အရာမသ္ဒးပ ပ္ဍဲဘာသာခရေတ်ယာန်ရ၊၊ ဟိုတ်နူဂိုဏ်ခရေတ်ယာန် မွဲကုမွဲ ကံက်အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ မစွံစိုတ် လတူသၠပတ်သမ္မာ ဟွံတုပ်တုဲ ကေင်ကဓမ္မမင်္ဂလဂမၠိုင်လေဝ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ဟွံတုပ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲခရေတ်ယာန်အံက်သဝ်ဒံက် ကဵု ကာတ္တလေတ်တအ်ဂှ် ကေင်ကာဓမ္မမင်္ဂလ သီုဖအိုတ် နွံထပှ်သာ် (၁)ဒုင်ၜါတ္တိဇံ (Baptism) (၂) မပဒတန် (Confirmation) (အခိင်ညးသၟတ်မွဲ တီကၠိုဟ်ကၠုင် ပေင်အာယုက် ၁၅ သၞာံ ပသဘင်ပဒတန် ဒဒှ်ရ ဇကုပတှ်ေကေတ် ကျာ်ထာဝရ)၊ (၃) ပေါဲပသခါ၊ (ordination)(၄) ပညပ်မသ္အးဇ္ၚး (Penance/Confession)၊ (၅)မသၠးအာပတ် (Penance) (ဒုင်ဝန် ဒဒှ်မၞုံကဵုဒုဟ်)၊ (၆)ဒုင်မ္ၚဵုလံက်ကၠေင် ကုညးမယဲ(nointing of the Sick)၊ (၇) မ္ၚဵုထပ်တဲ (Matrimony)၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲဘာကျာ်ပရဝ်တေတ်သတာန်တအ်မ္ဂး အဓိက နွံၜါဓဝ်ရ၊၊ ပွမဒုင်ဗလိုပ် ၜါတ္တိဇာံ ကဵု ပွမပသာခါ၊၊

ၜါတ္တိဇာံ
ၜါတ္တိဇာံ ဂှ် ညးကၠာဲလဝ်ဗီုမန် ဒုင်ဗလိုပ် (ဝါ) မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ် ရ၊၊ မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်ဂှ် ဒဒှ်ဇကုမဒုင်ကေတ် ဇကုလုပ်ဘာသာခရေတ်ယာန် နကဵုမဗလိုပ်ဖျေဟ်ပ္ဍဲဍာ် ဟွံသေင်မ္ဂး ကေတ်ဍာ်တုဲ ကြာတ်ပ္ဍဲက္ဍိုပ် နူကဵုအစာမကဵုၜါတ္တိဇာံရ၊၊ ပ္ဍဲသၠပတ်ဓမ္မတၟိဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် အစာၜါတ္တိဇာံ ယဝ်ဟာန် မဒှ်မၞိဟ် မကဵုမ္ၚဵုၜါတ္တိဇာံ ကုနာဲယေသှုရ၊၊ ဗွဲကြဴ နာဲယေသှုဂှ် ညးကဵုမ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ် ကုမၞိဟ်ညးဖအိုတ် နကဵု ယၟု မအံက်ကျာ်ထာဝရ၊ ကောန်ကျာ်ထာဝရ ကေုာံ ဝိဉာဏ်မသ္အးဇ္ၚးရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်ဂှ် ဒှ်မ္ၚဵုကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဘာသာခရေတ်ယာန်ရ၊၊ စပ်ကဵုမ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်ဝွံလေဝ် ဘာကျာ်မွဲကုမွဲ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ အရာတၞဟ်ခြာဂှ် မဒုင်ဗလိုပ် နူဘဝကောန်ၚာ် ကဵု မဒုင်ဗလိုပ် ကာလမစိုပ်အဝဲအာယုက်ဇၞော်ရ၊၊ ကုညးမပတှ်ေကေတ် ပွမဒုင်ဗလိုပ်ဂှ် ဒှ်တြင် သွက်ဂွံလုပ် ပ္ဍဲဘာသာခရေတ်ယာန်မ္ဂး ကောန်ဇာတ်ဂှ် နူသၠးဂၠံဂဝ်တုဲ ဒးကဵုမ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ်ရ၊၊ ကာလကောန်ၚာ်ဂှ် ဇၞော်တိုန် တီကၠိုဟ်ကၠုင်မ္ဂး ပသဘင်မပဒတန် ဒဒှ်ရ အလဵုဇကုညးသၟတ်ဂှ် မပတှ်ေကေတ် ခရေတ်ယာန်ရ၊၊ ကုညးမပတှ်ေကေတ် ပွမဒုင်ဗလိုပ်ဂှ် ဒှ်အရာ ဇကုမလုပ်ပတှ်ေကေတ် ပ္ဍဲဘာသာခရေတ်ယာန်တုဲ ကာလအာယုက်ဇၞော်တုဲဟေင် အလဵုဇကု မၞိဟ်ဂှ် လုပ်ဒုင်ဗလိုပ်ရ၊၊ ဂကောံဂိုဏ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံဂိုဏ် သင်ဗလိုက်တအ်ရ၊၊ 

ပသခါ
ပသခါဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူကဵုနာဲယေသှု မကၠောန် ပေါဲပသခါ ကုကောန်ကွးညး လက္ကရဴအိုတ် နာဲယေသှုကေတ်ကွာင် ကေုာံ ဍာ်သပျေတ်တုဲ ဟီုထိုင်သးဂုဏ်ကျာ်တုဲ ညးဟီု ကုကောန်ကွးညး

ဒုင်သဇိုင် ကုဒၞာဲဏအ်တုဲ ခရေတ်ယာန်တအ် ကာလမပသဘင်မ္ဂး ဒုင်ကေတ်ကွာင်သၟတ်မွဲ နူအစာဓရ်တုဲ စွံထဍုန်ကွာင်သၟတ်ဂှ် လတူလတာ်တုဲ ကဵုကွာင်ဂှ် လေင်အာကေတ်တ် ပ္ဍဲပါင်ဇကု ဟိန်ဇကုမဗှ်ဗၞုဟ် နာဲယေသှုဂှ်ရ၊၊ ခေါက်ဝါင် (ဍာ်သပျေတ်)ဂှ်လေဝ် ဒုင်ကေတ်တုဲ သုင်ဖျေဟ်ညိညတုဲ နကဵုဗှ်ဗၞုဟ် နာဲယေသှု မဒုင်ဂစိုတ် သွက်ဒုဟ်ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊

ဘာကျာ် အခိင်မစ ကေုာံ ဂကောံဂိုဏ်

ခရေတ်ယာန်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိတ်ကၠုင် နူကဵု ဘာသာဂျူ နဒဒှ် ဘာကျာ်ဂျူ တၞဟ်ခြာ ပ္ဍဲအခိင်ဗွဝ်ကၠံပထမ  ပ္ဍဲဍုင်ဂျူဒေဲ မဒှ်ဍုင် သၟဝ်အေန်ပါယာရဝ်မ ရ၊၊ ဘာသာတၞဟ် မလုပ်ပြံက်နှဴလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာသာခရေတ်ယာန် အခိင်မစတေအ်ဂှ် ဒှ် ဘာသာဇောရောသတရိဇာံ (Zoroastrianism) ကေုာံ ဂၞောသတိဇာံ (Gnosticism)၊၊  ဂျောန် ဗောဝ်ခရေ် (John Bowker) ဟီု လညာတ်ပ္ဍဲခရေတ်ယာန် မပ္တံ ＂ဒေဝတဴ (angles)၊ ကဝ်တူ (the end of the world)၊ တ္ၚဲမဖျေဟ်အမိင် လက္ကရဴအိုတ်(a final judgment)၊ မဓလိုက်ကတဵု နူဂမ္စိုတ် (resurrenction)၊ ဍုင်သွဝ်(heaven)၊ နရက် (hell) တအ်ဂှ် ကလိဂွံ ဟွံသေင်မ္ဂး ကေတ်နူ ဓဝ်ပတှ်ေဘာသာဇောရောသတိရိဇာံ ရ၊၊ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် ခၞံဗဒှ် ဘာသာခရေတ်ယာန်ဂှ် ဒှ်ကောန်ကွး နာဲယေသှု ၁၂ ဗွဲတၟေင် သင်ပေတရု (Saint Peter)ကေုာံ ပေါလု မဒှ်ကွး (Paul the Apostle) ကေုာံ အစာဓရ် မဒုင်ကေတ်လဝ် နဒဒှ်ကွးနာဲခရေတ် သွက်ဂွံပရးသာသနာရ၊၊ 

အတိုင်သၠပတ်ဓမ္မတၟိမ္ဂး ညးမပတှ်ေသာသနာခရေတ်တအ် နူကဵုအခိင်မစတေအ် ဒးဒုင်ပျဲပျာံ ကၟာတ်လဒဵု ကုက္ဍိုပ်သကိုပ်ဘာသာဂျူ ကေုာံ ရဝ်မလ္ၚဵုတအ်ရ၊၊ ဗီုကဵု သတေဖေန် (Stephen) ဂျောမ် (James) ကောန် ဇေဗေဒဳ (son of Zebedee)တအ်ဂှ် ဒးဒုင် ဖျေဟ်အမိင်ဂစိုတ် ဟိုတ်နူမပတှ်ေခရေတ်ယာန်ရ၊၊ ဆက်တုဲ သာသနာခရေတ် ဆက်ပြးတိတ်အာ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲအခိင် သၟိင်အေန်ပါရာရဝ်မ မရနုက်ကဵု ဒစိတ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင် Decius ကဵု Diocletian မပကင်ရင်ရ၊၊

စနူသၞာံ ၁၄၀ ဂှ် ဘာသာခရေတ်ယာန် စခၞံဗဒှ်ပတိုန် လၟေတ်ဂၠံင်တရဴ ဍောင်ဓဝ် ကေုာံ တဳအဝ်ရဳ မဆေင်ကဵုဓရ်ပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန်ရ၊၊ အစာချူလိက်တအ်ဂှ် မဂွံစၟတ်သမ္တီ ဒှ်မၞိဟ်မအံက် မခၞံဗဒှ် ဘာသာခရေတ်ယာန်အိုတ်ရ၊၊ မအံက်ခရေတ်ယာန် ၜိုတ်မသမ္တီလဝ်မ္ဂး မပ္တံကဵု Ingatius of Antioch, Polycaarp Justin Martyr, Irenaeus, Tertullian, Clement of Alexandria ကေုာံ Origen တအ်ရ၊၊ 

တၠညး Trdat IV မဒှ်ဨကရာဇ် အာမေရိယျာ စၟတ်သမ္တီ ဘာသာခရေတ်ယာန်ဂှ် နဒဒှ်ဘာသာဍုင် ပ္ဍဲသၞာံၜိုတ် ၃၀၁ ကဵု ၃၁၄ ဂှ်ရ၊၊  ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ဂှ် ဒှ်ဘာသာကၠာအိုတ်မွဲ ဟွံသေင်ရ၊၊ ဘာသာစိုပ်ဒၟံင် ဍုင်ဂှ် နူသၞာံတၟာလအ်ရ၊၊ 




#Article 98: ခရေတ်သမာတ် (981 words)


ခရေတ်သမာတ် (, Burmese: ခရစ္စမတ်) ဂှ် ဒှ်သဘင်လၟေင်သၞာံ တ္ၚဲနာဲယေသှုခရေတ် မကတဵုဒှ်မၞိဟ်ရ၊၊ စၟတ်တ္ၚဲဂှ် ညးပလဝ် ဒတန် ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၂၅ တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵု ဍုင်မန်ဗၟာဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် တ္ၚဲကၟာတ်ရုင်ကမၠောန်မွဲရ၊၊ တ္ၚဲသဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် အာတုပ်ဒၟံင် ကုသဘင်ခေတ်တြေံ ဥပမာ သဘင်သၟိင်တ္ၚဲမလန်ပွူ မုဟ်ကျာ(Winter solstice) ရ၊၊

တ္ၚဲမကၠောန်သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၅ ကီုလေဝ် ဘာကျာ်ဨဝံင်ဂလိ လုတ္တာ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်ဂှ် ညးတအ် ကၠောန်သဘင် ပ္ဍဲတ္ၚဲဒစးခရေတ်သမာတ် (ကၠာဟွံစိုပ် မွဲတ္ၚဲ) ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၂၄ ဂှ်ရ၊၊ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၄ သဝ်တ္ၚဲဂှ် ဒှ်ဗတံခရေတ်သမာတ် နကဵုအရေဝ်ညးတအ် (Juleaften)ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲဒဳဇြေန်ပါ ၂၄ ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲကၟာတ်ရုင် ဟွံသေင်၊ စနူ ၂၄ ဂှ်တုဲ မၞိဟ်တအ် ဝေင်သဘင်ခရေတ်သမာတ် စဵုကဵုစိုပ် ဒဳဇြေန်ပါ ၂၅ မဒှ်တ္ၚဲခရေတ်သမာတ်ရ၊၊ ဘာကျာ်ကတ္တလေတ် ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်တအ်ဂှ် ညံင်ရဴညးတၞဟ်တအ်ကီု ညးတအ် ကၠောန်သဘင်ခရေတ်သမာတ် ပ္ဍဲဒဳဇြေန်ပါ ၂၅ ဂှ်ကီုရ၊၊ ဘာကျာ်အံက်သဝ်ဒံက်တအ်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ခရေတ်သမာတ် ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၆ ရ၊၊

ဗီုပြင် မကၠောန် သဘင်တအ်ဂှ် မွဲဒေသကဵု မွဲဒေသ ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ဒုင်သဇိုင် ကုအခိုက်ဒေသညးတအ်တုဲ မလေပ်ကၠောန်တဴ သဘင်ခရေတ်သမာတ်အိုတ်ရ၊၊ ဥပမာ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက်မ္ဂး တ္ၚဲခရေတ်သမာတ်ဂှ် ဒှ်သဘင် ဂကောံသ္ၚိကၟိန်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ဆရဲဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတအ်ဟေင် ကောံရေင်သကအ်တုဲ ဝေင်သဘင်ရ၊၊ ဗီုဝေင်သဘင် မစသုင်တအ်ဂှ်လေဝ်ဒှ်အခိုက် မကၠုင် နူ ဝိခေန် (Viking) ကၠာညးတအ် ဟွံဂွံ စုက်လုက် ကုဘာသာခရေတ်ယာန်ရ၊၊ ဂကောံခရေတ်ယာန်မန်တအ်ဂှ် ပကောံရေင်သကအ်တုဲ စသုင်မွဲစွံ ပ္ဍဲဘာကျာ်ညးတအ်ရ၊၊ အခိုက်ဏအ်ဂှ် တုပ်ကဵု အခိုက်ကောန်မန် ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် မကၠောန်သဘင် မကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲဘာလကျာ်တုဲ မစစၞကီုရ၊၊

ခရေတ်သမာတ် ဗီုမန်ဏအ်ဂှ် ကၠာဲဗက်ရမ္သာင် အင်္ဂလိက် Christmas ရ၊၊ Christmas ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်ဇမၠေအ် နူကဵု Christ's mass မပြံင်လှာဲကၠုင် Cristemasse (အင်္ဂလိက်လဒေါဝ်) Crīstesmæsse (အင်္ဂလိက်တြေံ)၊၊ Crīstes/Crīst ဂှ် ကၠုင်နူဘာသာဂရိတ် Khrīstos (Χριστός မဒှ်အရေဝ် မကၠာဲနူ ဘာသာဟေဗြေဝ် Māšîaḥ (מָשִׁיחַ) မာတ်သာဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒုင်ကေတ် အဘိသိက် (ဝါ) သၟိင်ဨကရာဇ် ၊၊ မာတ် ဂှ် ကၠုင်နူ မာတ်သေ mæsse နူကဵု လေတ္တေန် missa မဂွံအဓိပ္ပါယ် သဘင်ပသခါ၊၊

တ္ၚဲခရေတ်သမာတ်ဂှ် နကဵုယၟုတၞဟ်လေဝ် ကော်ဒၟံင်ကီုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအင်္ဂလဝ်-သက်သဝ် (အင်္ဂလိက်ခေတ်တြေံ) ဂှ် ညးကော် သဘင်လဒေါဝ်မုဟ်ကျာ (midwinter)  ဗွဲမဂၠိုင် ကော်လဝ် Nātiuiteð မကၠုင်နူလေတ္တေန် နာတဳဝိတာသ် nātīvitās မဂွံအဓိပ္ပါယ် မသၠးဂၠံဂဝ်  အရေဝ်ဘာသာသကေန်ဒိနေဗိယျာ (ဒိန်မက်၊ သွိတ်ဒေန်၊ နဝ်ဝေ)ဂှ် ကော်စ ယူလ် (Jul) ပ္ဍဲကဵု အင်္ဂလိက်လေဝ် ကော် Yule နွံကီုရ၊၊ သဘင်ယူလ် ဂှ် ရဲရးသကေန်ဒိနေဗိယျာတအ် ကၠောန်ကၠုင် နဒဒှ် သဘင်လဒေါဝ်မုဟ်ကျာ နူကဵု ခေတ်ကၠာယေသှု မဟွံကတဵုဒှ်ဏီတေအ်ရ၊၊ ယူလ် ဂှ် နကဵုအရေဝ်နဝ်ဒေတ်တြေံ jól (oldnordisk), အရေဝ်အင်္ဂလိက် yule (engelsk), အရေဝ်သာမဳ juovla (samisk) အရေဝ်ဝှေန်ဂှ် og joulu(finsk)ရ၊၊ အရေဝ် ယူလ်ဏအ်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်အေန်ဒဝ်ယူရဝ်ပိယာမ် ယောလ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၠာ (ဝါ) မဂေတ်အာ မွဲဗဂေတ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ စနူတ္ၚဲဂှ်တုဲ လျးတ္ၚဲ ကလေင်တၟးဂၠိုင်ပၠန်ရ၊၊ 

စပ်ကဵုတ္ၚဲ နာဲယေသှု မကတဵုဒှ်မၞိဟ်တုဲ လညာတ်နွံ နာနာသာ်ရ၊၊ ၜိုတ်မဆဵုကေတ်မ္ဂး သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် ကၠာအိုတ် စကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲရဝ်မ ပ္ဍဲ သၞာံ ၃၃၆ 

ပ္ဍဲ (၃) ဗွဝ်ကၠံတေအ် တ္ၚဲလဵု ဒှ်တ္ၚဲ နာဲယေသှု မဒှ်မၞိဟ်ဇေတ်တ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် စိုတ်လုပ်စကွေဟ်ဟ်တုဲ ဒှ်အရာ ဟွံတီချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်အိုတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲၜိုတ် သၞာံ အေဒဳ ၂၀၀ ဂှ် Clement of Alexandria အစာလိက်ခရေတ်ယာန် ချူ

အစာလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဆိင်ကေတ် ဂိတုမေ ၂၀၊ ညးလ္ၚဵု ဨပြဳ ၁၈ ဟွံသေင်မ္ဂး ၁၉၊ မာတ် ၂၅၊ ဇာန်နဝါရဳ ၂၊ နဝ်ဝေမ်ပါ ၁၇၊ နဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀ တအ်လေဝ် ပတိုန်လဝ် လညာတ်နာနာကီုရ၊၊ တ္ၚဲဒဳဇြေန်ပါ ၂၅ ဟိုတ်မဂွံရုဲစှ်ကေတ် မဒှ်တ္ၚဲ မကၠောန်သဘင်ဂှ် - ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်ရဝ်မမ္ဂး ဒဳဇြေန်ပါ ၂၅ ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲ သၟိင်တ္ၚဲမလန်ပွူ ပ္ဍဲအခိင်မုဟ်ကျာ (the date of the winter solstice)၊ မဒှ်တ္ၚဲ မပေင် ၉ ဂိတု ကြဴနူ ဂိတုမာတ်၂၅ မဒှ် တ္ၚဲမဇ္ဇျေဝဳထိ (the vernal equinox) တုဲ ကိတ်ညဳ ကုအသဝ်ဂုဏ် နာဲယေသှု မတွဟ်ဂး လျးမကလေင်မံက်ကၠုင် ပ္ဍဲဒမၠုရ၊၊ ပ္ဍဲရးပလိုတ်တေအ် ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၂၁ ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲမဂၠုအိုတ် လျးတ္ၚဲ မဂွံဆဵုကေတ် အခိင်ဂၠေအ်အိုတ်တုဲ စနူ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၂ ဂှ် အခိင်မဆဵုလျးတ္ၚဲ စဂၠိုင်တိုန်ကၠုင်ပၠန်ရ၊၊

သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဝွံ အစာချူလိက် ခရေတ်ယာန် တမၠာတေအ် ဟွံဂွံတီကေတ်လဝ်ရ၊၊ သဘင်ဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် သဘင်ဘာသာခရေတ်ယာန်မွဲဂှ် သၞာံၜိုတ် ၃၀၀ တုဲမှ စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲစရင် တ္ၚဲတၟေင် တ္ၚဲပရဲ (ဝါ) သဘင်မဆေင်ကဵု ဘာသာခရေတ်ယာန် Irenaeus ကဵု Tertullian မချူလဝ်ဂှ် သဘင်ခရေတ်သမာတ် ဟွံပါလုပ်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၄၅ အစာလိက် ခရေတ်ယာန် Origen of Alexandria မချူပရူ သၠပတ်မပဝတ် (Leviticus) ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပရူ သဘင်တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ် သွက်သၟိင်ဖါရောဝ် Pharaoh (သၠပတ်ပဌမကဝ် ၄၀၊ ၂၀)၊ သၟိင်ဟေရုက် (Herod) ညးမကုတ်က္ဍိုပ် ယဝ်ဟာန်၊ ယဝ်ဟာန်ဂှ် ဒှ် ညးမဒှ် အစာၜါတ္တိဇာံ (ခရေတ်ဝင်မာကု ၆၊ ၂၁-၂၇)၊ ပရူမအာတ်မိက် သွက်ဂွံသၠးပဋိသန္ဓိ နူကဵု သၠပတ်ယေရမိအနာဂတ္တိ (၂၀၊ ၁၄-၁၅) ညးတအ် ဟီုဂးကၠုင် နွံကီုလေဝ် ပရူဒဒှ် မကၠောန်သဘင် မဆေင်ကဵု နာဲယေသှုမကတဵုဒှ်မၞိဟ်ဂှ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊

လိက်ပရူမကၠောန် သဘင်ခရေတ်သမာတ် မဂွံဆဵုကေတ်လဝ် ကၠာအိုတ်ဂှ် နူကဵု ပန်ဗွဝ်ကၠံ ပ္ဍဲကဵုရဝ်မ၊၊  လိက်စၟတ်သမ္တီဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် သဘင်ဂှ် စကတဵုကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၃၃၆ ၊၊ လိက်စၟတ်သမ္တီဂှ် ဒှ်လိက်တၟအ်ရဝ်မ မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၃၅၄၊၊ လိက်စၟတ်သမ္တီဂှ် ချူလဝ် VIII kal. ian. natus Christus in Betleem Iudeæ  မဂွံအဓိပ္ပါယ် ＂၈ ကလေန်ဒါ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ (ဒှ်တ္ၚဲ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၅) ၜံင် ခရေတ် ပ္ဍဲၝေသလိမ်၊ ဂျူဒေဲ＂ လိက်ဂှ် ဒှ်လိက် မစၠောအ်ကေတ်လဝ် နူလိက်တၞဟ်တုဲ ပရူ သဘင်သၟိင်တ္ၚဲမလန်ပွူဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်ဂှ်ကီုရ၊၊  နကဵုလညာတ် ဘာသာခရေတ်ယာန် ဒဝ်နာတိတ် (Donatists) နူအဖရိကသၟဝ်ကျာမ္ဂး သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် ကၠောန်ကၠုင် နူစ ဒက်ပ္တန်ဘာသာ ပ္ဍဲသၞာံ ၃၁၁ တေအ်ရ၊၊ 

ခရေတ်ယာန်ရးဗၟံက် မကော်ဂး အံက်သဝ်ဒံက်ဂှ် သဘင်ဝိဇာတနာဲယေသှု ဂှ် ညးတအ်ကၠောန် ပ္ဍဲဇာန်နဝါရဳ (၆) ညးတအ် စွံအာရီု တ္ၚဲနာဲယေသှု မဒုင်ဗလိုပ်ဍာ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ 

သဘင်အခိုက်တြေံ မကၠောန်ကၠုင် ပ္ဍဲအကြာ တ္ၚဲခရေတ်သမာတ် (ဝါ) ဒဳဇြေန်ပါ ၂၂-၂၅ ပ္ဍဲဂကူတြေံ နူကၠာ နာဲယေသှု မဟွံကတဵုဒှ်မၞိဟ်ဏီ နွံတၟာဂလိုင်ရ၊၊ ဗွဲတၟေင် မဒုင်သဇိုင် ကုအခိင် သၟိင်တ္ၚဲမလန်ပွူ ပ္ဍဲအခိင်မုဟ်ကျာရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ သဘင်မကဵုတၟာဲတဲ မရန်တၟအ် တ္ၚဲကျာ်ဂရိတ် သတူရ်နလဳယာ Saturnalia (ခေတ်တမၠာ) ကတဵုဒှ်မၞိဟ်ရ၊၊  ဟီုဍာံဍာံ သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် ဂကောံခရေတ်ယာန်ပရဝ်တေတ်သတာန် (Protestant) တအ် ဒစဵုဒစး ကၟာတ်လဒဵုကၠုင် မွဲအခိင် မွဲကာလကီုရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး နကဵုလညာတ်ညးတအ်မ္ဂး သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် ဟွံစှ်ေကဵု အတိုင်လိက်သၠပတ်သမ္မာတုဲ မဒှ်သဘင်မဆေင်ကဵု ဘာသာတြေံပဂန် (paganism) ရ၊၊  စဵုကဵုလၟုဟ် ခရေတ်ယာန် ဂကောံဂိုဏ် သက်သဳယေဟဝ်ဝါဂမၠိုင် (ယေဟောဝါသက်သေများ)(Jehovah's Witnesses) ဒစဵုဒစး ပွမကၠောန် သဘင်ခရေတ်သမာတ် ရ၊၊

ဂကူ ပ္ဍဲယူရောပ်ဂမၠိုင် ကၠာညးတအ် ဟွံဂွံစုက်လုက် ကုဘာသာခရေတ်ယာန်ဏီဂှ် ညးတအ်ကၠောန်ကၠုင် သဘင်သၟိင်တ္ၚဲမလန်ပွူ (ဝါ) သဘင်မုဟ်ကျာ သၞာံဗွဲမလအ်လကာဖာရ၊၊ တင်ရန်တၟအ် သဘင်ဂှ် ပူဇဴသၟိင်တ္ၚဲ ခြာဟွံလအ် ပရေင်တဵုသြောအ်ဂျာင် စကၠောန်ဂွံပၠန်ရ၊၊ တၞဟ်န ရာသဳဥတု ဂွံခိုဟ် ဂွံဂွံပတိတ်သြောအ်ခိုဟ်တုဲ ပူဇဴသၟိင်တ္ၚဲရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အခိုက် ဗီုမကၠောန် သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူကဵုအခိုက် သဘင်တြေံတအ်ဏအ်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲအခေတ်လဒေါဝ် လပါ်စဂှ် သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် ဂကောံမၞိဟ်ခရေတ်ယာန် ရးပလိုတ်တအ် စွံအာရီု ကုဒၞာဲအခန် ညးမာဂိပိ မကၠုင်ပူဇဴသကာ ကုနာဲယေသှု အခိင်မသၠး နူဂၠံဂဝ်တၟိတၟိဂှ်ရ၊၊ ဆဂး ကြက္ကဒိန် ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်တေအ်ဂှ် မဆေင်စပ်ဒၟံင် ကုတ္ၚဲပရဲ ခရေတ်ယာန်ရ၊၊ ၄၀ တ္ၚဲ ကၠာဟွံဂွံစိုပ် တ္ၚဲခရေတ်သမာတ်ဂှ် ဒှ်အာ ပန်စှ်ောတ္ၚဲ သင်မာတေန် (forty days of St. Martin) မစ ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၁၁၊ မဒှ်သဘင် သင်မာတေန် နူ တောရ် (St. Martin of Tours) လၟုဟ်ကော်စ တ္ၚဲသဘင်အေတ်ဝေန် (Advent)၊၊ ပ္ဍဲအဳတလဳ သဘင်ခေတ်တမၠာ တ္ၚဲကျာ်သတုရ်နလိယာန် (Saturnalian) ဂှ် ဒှ်အာ သဘင် အေတ်ဝေန်ရ၊၊  ပ္ဍဲၜိုတ် ၁၂ ဗွဝ်ကၠံဂှ် အခိုက်ဏအ် ကလေင်စကၠုင်ပၠန် တ္ၚဲခရေတ်သမာတ် စှ်ၜါတ္ၚဲ (ဒဳဇြေန်ပါ ၂၅ - စဵုကဵု ဇန်နဝါရဳ ၅) မဒှ်အခိင် သဘင်ခရေတ်သမာတ် (ဝါ) တ္ၚဲပရဲဂမၠိုင် ၁၂ တ္ၚဲ Twelve Holy Days ၊၊ 

အရာမစၟတ်သမ္တီခိုဟ် စပ်ကဵု တ္ၚဲခရေတ်သမာတ်မွဲဂှ် ဨကရာဇ်ပြင်သေတ် ချာလ်လေမဂ်နေ (Charlemagne) ကၠောန်သဘင် စဝ်အဘိသိက် ပ္ဍဲတ္ၚဲခရေတ်သမာတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၈၀၀ ဂှ်ရ၊၊ ဨကရာဇ် အာဇာနဲ အေဒ်မုတ် (Edmund the Martyr) ကၠောန်သဘင်စဝ်အဘိသိက် နကဵုကၠေင် ပ္ဍဲတ္ၚဲခရေတ်သမာတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၈၅၅ တုဲပၠန် ဨကရာဇ်အေန်ဂလာန် ဝဳလဳယာမ် ပထမ (William I of England) တိုန်နန် သလိုက်ၝောအ်ကိုဋ် ပ္ဍဲတ္ၚဲခရေတ်သမာတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၀၆၆ ရ၊၊

ပ္ဍဲအခိင်ခေတ်လဒေါဝ် ၜိုတ်လဒေါဝ်ဂှ် သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် ဒှ်သဘင်ကိစ္စဇၞော်မွဲတုဲ သၟိင်တၠတအ် ဒုင်သဇိုင်တုဲ ကၠောန်သဘင်အိုတ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၇၇ ဨကရာဇ်အေန်ဂလာန် သၟိင်ရိချာတ် ဒုတိယ (King Richard II) ဒုင်သဇိုင် သဘင်တ္ၚဲခရေတ်သမာတ် စသုင်အိုတ်အာ ဂၠဴ ၜါစှ်ောဒစာံ၊ သဵု ပိကၠံ ရ၊၊ ပွမဒယှ်ေ ဒွက်ဓမ္မခရေတ်ယာန် ကဵု လှေ်ဂေတ်တအ်ဂှ် ဒှ်အခိုက် ဗီုမကၠောန် သဘင်ခရေတ်သမာတ်ကီုရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပွမစသုင် စၞခိုဟ်ဟ်တအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာမဆေင်စပ် ကုတ္ၚဲသဘင်ဂှ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအေန်ဂလာန်မ္ဂး ပရင်တဲဂှ် ကဵုရေင်သကအ် ပ္ဍဲတ္ၚဲသၞာံတၟိရ၊၊

ခရေတ်သမာတ် ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်ဂှ် ဒှ်သဘင်မဆေင်ကဵု ညးဍုင်ကွာန်သီုဖအိုတ် မၞုံကဵု ပရေင်မဆေင်ကဵု ဘာသာ၊ မကယျိုင်ကယျဝ် တၞံဆုမသၚေက်တွဵုတအ်ကီုရ၊၊ တၟာဲတဲခရေတ်သမာတ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ခေတ်လဒေါဝ်ဂှ် မလေပ်ကဵု အကြာသၟိင်တၠ ကဵု ဍိက်တအ်ရ၊၊  သဘင်ဂှ် မလေပ်ကၠောန် နကဵုမဖါပ်ဗ္စ၊ သဘင်ပေါဲလှ်ေ ဒယှ်ေ၊ သဘင်ဝေင်ဓတ်၊ သဘင်ဝေင်ဖေဝ်၊ မြဴသာ်ဝွံ မကၠောန်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်အေန်ဂလာန်ရ၊၊ ကာလ ဒဒှ်မကလေင်ပလေဝ်ဗီုပြင် (Reformation) ပ္ဍဲအကြာ ၁၆-၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ရဲပရဝ်တေတ်သတာန်တအ် ပြံင်လှာဲထောအ် တၟာဲတဲ စၞးမကဵုသၟိင်တၠတအ်ဂှ် ကဵုကောန်ၚာ် ခရေတ်ယာန်၊ တ္ၚဲမကဵု တၟာဲတဲဂှ် စကဵု နူကဵု ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၆ စဵုကဵုစိုပ် တ္ၚဲသဘင်ခရေတ်သမာတ်ရ၊၊

၁၈ ဗွဝ်ကၠံ
ကြဴနူ ရဲပရဝ်တေတ်သတာန် (ရဲဒစဵုဒစးအခိုက်တြေံ) မခၞံ ဗဒှ် ပရေင်ကလေင်ပလေဝ်ဗီုပြင်တုဲ အရာတၟိ ကတဵုဒှ်ကၠုင် တၟာဂလိုင်ရ၊၊ ဘာကျာ်တၟိ ဗီုကဵု ဘာကျာ်ဨဝံင်ဂလိ Anglican Church ၊ ဘာကျာ်လုတာ Lutheran Church တအ် ဆက်ကၠောန်အာ သဘင်တ္ၚဲခရေတ်သမာတ်ကီုရ၊၊  ဘာကျာ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပွမကၠောန် သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် ဒှ်အာ အခိုက်ကာတ္တလေတ်တုဲ ဒစဵုဒစးလေဝ် နွံကီုရ၊၊

ဗီုပြင် သဘင်ခရေတ်သမာတ် မကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲရးပလိုတ် ပ္ဍဲအခိင်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဒှ်အခိုက်  မစေန်ဆက်ကၠုင် နူကဵု ၂၀ ဗွဝ်ကၠံတေအ် ဟီုမာန်ရ၊၊ ၜိုန်ရ ကြပ်ဇၟာပ်ညးအဲ မကၠောန် သဘင်ခရေတ်သမာတ်ကီုလေဝ် ညးတအ် ကၠောန်သဘင် ပ္ဍဲသ္ၚိညးတအ် ကရောမ်ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတအ်ရ၊၊ ဟိုတ်မဂွံဒှ် ဗီုဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူအခိုက် ပရေင်မၞိဟ်ပြံင်လှာဲအာ ဟီုမာန်ရ၊၊ မွဲအခိင်တေအ် မၞိဟ်တအ် ကောံရေင်သကအ် ပ္ဍဲဘာကျာ်တုဲ သဘင်ဂှ်လေဝ် ကၠောန် ပ္ဍဲဘာကျာ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဘာကျာ်ဂှ် ဟွံဒှ်ဒၞာဲမကောံရေင်သကအ်ရတုဲ သဘင်ခရေတ်သမာတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်အာ ပ္ဍဲသ္ၚိညးတအ် ကရောမ်ဂကောံသ္ၚိကၟိန် မစုက်ကြပ်အိုတ် (မိ/အပါနော်၊ ကောန်ဇာတ်၊ ကေုာံ ကောန်စဴ) ရ၊၊ အခိင်တၞဟ်တအ် ၜိုတ်လဵုအာသ္ၚောဲသ္ၚောဲ ပ္ဍဲအခိင် ခရေတ်သမာတ်မ္ဂး ညးတအ် စဴကၠုင်သ္ၚိအိုတ်ဂှ် ဒှ်အာ အခိုက်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲခရေတ်သမာတ် ဟွံဂွံစဴသ္ၚိမ္ဂး မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် စိုတ်ဟွံမိပ်ရ၊၊ ဇၟာပ်မၞိဟ်မပါလုပ် ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ဒးဗိုင်ကၠောန် ကေတ်တာလျိုင် မွဲမွဲရ၊၊ ဥပမာ အပါနော် ပရာင်အဒါ၊ မိနော် ၜိုဟ်အာလူ၊ ကောန်ဝုတ် ကၠောန်ကွာင်၊ ကောန်စဴ ဖျေဟ်ပ္ၚာန် ပလေဝ်ခုင် မပ္တံမြဴသာ်ဝွံ ဇၟာပ်ညးအဲဂှ် တာလျိုင်မွဲမွဲကလိဂွံလဝ်တုဲ ညးလဵုမွဲလေဝ် ဟွံဂွံ ဒးဒုင်စသိုင် နဒဒှ်ကၟုဲမွဲရ၊၊ 

ဟိုတ်မဒှ်အခိင်ဂံက် မ္ၚးသ္ၚိဂှ် ဂံက်တုဲ တၞံဆုတအ်ဂှ် တၞးပြဟ်အိုတ်တုဲ တၞံဆုမသၚေက်တွဵု ဗီုကဵု တၞံပြဳဂှ် ပယျေဝ်စုတ် ပ္ဍဲသ္ၚိရ၊၊ တၞံဆုဂှ် တ္ၚဲဏအ် ကော်စ တၞံဆုခရေတ်သမာတ်ရ၊၊ အခိုက်တၞံဆုခရေတ်သမာတ်ဏအ်ဂှ် နူတမ်ကၠာအိုတ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဍုင်ဂျာမနဳ နူကဵု ၁၆ ဗွဝ်ကၠံတေအ်ရ၊၊ တုဲပၠန် မ္ၚးတေအ်ဂှ် ဟိုတ်နူမဂၠုဒၟံင်တုဲ ဗဗဵုမတ် မသၠောင်ကဵုစိုတ်ဂှ် ဟွံမဲဂှ်ရ ဍေန်ပၟတ်နာနာတအ် အကြာဂၠံင် အကြာဍာန် ပ္ဍဲသ္ၚိတအ်ဂှ် ဖန်ဗဒှ်ကၠုင် နူစဂိတုဒဳဇြေန်ပါ မွဲမံက်ရ၊၊ 

ပ္ဍဲရးယူရောပ်ဂှ် ဟိုတ်မဂံက်တုဲ တိရစ္ဆာန် ဗွဲမဂၠိုင် ဂျိုင်တန်တဴဟွံဂွံရ၊၊ ဂကူမစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲအခိင်ကညင်တအ်လေဝ် ပါဲဓါတ်ဂံက်တုဲ ပြံင်အာမံင် ဒေသဂမ္တဴတၞဟ်ရ၊၊ အဒါဂှ် ဖျုန်ဇကုလေဝ်ဇၞော်၊ တုဲပၠန် ဒှ်သတ်မပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသညးတအ် ကၠိုဟ်သၞာံတုဲ အဒါရနွံ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ်တုဲ ညးတအ် ပရာင်စအဒါရ၊၊ အခိင်လၟုဟ်မ္ဂး ပရာင်အဒါ ဂှ် ဒှ်အာ အခိုက်စၞစ ပ္ဍဲသဘင်တ္ၚဲခရေတ်သမာတ်ရ၊၊

ပွမကဵုတၟာဲတဲ ရေင်သကအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အခိုက်ကၞာ အဓိက သွက်တ္ၚဲခရေတ်သမာတ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲအကြာဂကောံသ္ၚိကၟိန်ကီု၊ ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန်ကီု တၟာဲတဲခရေတ်သမာတ်ဂှ် ဒှ်အာ အရာကိစ္စဇၞော်မွဲတုဲ ဖျာဂမၠိုင်လေဝ် ဒှ်ကမၠောန်ဂွံသွံခိုဟ်အိုတ် ပ္ဍဲပွိုင်မွဲသၞာံဂှ် ဒှ်အခိင်ခရေတ်သမာတ်ရ၊၊ သွက်မိတ်သဟာဲ မၞုံဌာန်ဇမ္ၚောဲတအ်ဂှ် ပြင်ဗစိုပ်ဏာကီု၊ ဟိုတ်နူမဗကန်ရာန်ကေတ် ကပေါတ် နူဖျာအန်လာင်ကီု၊ ပါဲနူတၟာဲတဲတုဲ ကာတ်ခရေတ်သမာတ် ဒဒှ်ရ မရာဒၞာ မဗှ်ဂွံသၞာ လတူသကအ်ရဲ မိတ်သဟာဲဇမ္ၚောဲတအ်ဂှ်လေဝ် ပလံင်ဏာ နကဵုကာတ်ကီုတုဲ ပရေင်ပလံင်ကပေါတ်လေဝ် ကမၠောန်ထုဲ ပ္ဍဲအခိင်ခရေတ်သမာတ်ကီုရ၊၊

ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ကောန်ဍုင်ရးသကေန်ဒိနေဗိယျာတအ် မၞိဟ်မအာဘာကျာ် အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ပ္ဍဲမွဲအဒိုက် ဘာကျာ်မွဲမွဲ မၞိဟ်မတိုန်စိုပ် ဟွံပေင် မသုန်တၠကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲခရေတ်သမာတ်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ကောံကၠုင် ပေင်ဘာကျာ် ဒၞာဲဂ္ဇအ်ဟွံမဲကီုရ၊၊ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် ၜိုန်ရ ပရေင်ပတှ်ေ ဘာသာ အောန်အာကီုလေဝ် ပွမအာဘာကျာ် ပ္ဍဲတ္ၚဲခရေတ်သမာတ်ဂှ် ဒှ်အခိုက်တြေံမွဲတုဲ ညးတအ် အာဘာကျာ် နကဵုမမင်မဲအခိုက်တြေံမွဲကီုရ၊၊

 




#Article 99: ခုင်ကဝါက် (235 words)


ခုင်ကဝါက် (, ဒိန်နေစ် gåstol) ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ် ခုင်ဂဇအ် ကောန်ၚာ်၊ ပ္ဍဲဇိုင်ခုင်ပန်ဂှ် နွံကဵုသၠာတုဲ နကဵုဇိုင်ကောန်ၚာ်ဂှ် ဍေဟ်ကွာ် ကဆေဟ်၊ ဓရိုဟ်နကဵုဗုင်တုဲ ဂေတ်အာကၠုင်ဂွံရ၊၊ ခုင်ကဝါက်ဂှ် ကၠာကောန်ၚာ် ကွာ်ဟွံဂွံဏီ ပကဵု ညံင်ဍေဟ်တအ် ဂွံချဳဓရာင် အာကၠုင်ဂွံရ၊၊ ခုင်ကဝါက်ဝွံ ကောန်ၚာ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဂၞပ်ကီုလေဝ် နူကဵု ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ဍုင်ဒိန်မက် ဆဝ်မ္ၚုဟ် ညံင်ဟွံဂွံသုင်စောဲရ၊၊ 

ခုင်ကဝါက်ဂှ် သွက်ကောန်ၚာ် အဝဲဟွံဍိုက်ပေင် (ကောန်ၚာ်မကွာ်ဟွံဂွံ) တအ်မ္ဂး ဂွံအခေါင်မချဳဓရာင် အာကၠုင်ဂွံရ၊၊ ကောန်ၚာ်တအ်ဂှ် ကၠာဇကု ကွာ်ဟွံဂွံဏီ မချဳဒရာင် ညံင်မကွာ်ကေတ်တ်ဂွံတုဲ ဂွံဒြေပ်အာ ဒြေပ်ကၠုင်ဂွံဂှ်ရ ခုင်ကဝါက်ဂှ် ကောန်ၚာ်တအ် ဒးဂၞပ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ညးမဒှ်မိမ ကောန်ၚာ်တအ်လေဝ် ကၠာကောန်ဇကု ကွာ်ဟွံဂွံဏီ ဂွံညာတ်ကေတ် ကောန်ဇကု မချဳဓရာင် အာကၠုင်ဂွံဂှ် မိပ်စိုတ်တုဲ ခုင်ကဝါက်ဂှ် ဒှ်အရာ ပရေင်လဟိင်စိုတ် မိမတအ် မွဲဂကူကီုရ၊၊ 

ခုင်ကဝါက်ဂှ် ဒှ်အရာ မပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံကွာ်ဂွံပြဟ် ဟွံသေင် အတိုင်သုတေသန မလ္ၚတ်ဆဵုလဝ်မ္ဂး ကောန်ၚာ် မသုင်စောဲ ခုင်ကဝါက်တအ်ဂှ် ဂ္ဇအ်၊ ဂမာ၊ ကွာ်ဂွံ လဇုဲနူ ကောန်ၚာ် ဟွံသုင်စောဲ ခုင်ကဝါက် ၜိုတ်မွဲဂိတုရ၊၊ ခုင်ကဝါက်ဂှ် ဟိုတ်မပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်ဂှ် မချဳဓရာင် အာကၠုင်ဂွံ ကၠာနူ ခန္ဓကာယဍေဟ် မကွာ်ဟွံဂွံဏီဂှ်တုဲ အရာဂှ် ပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်ဂှ် မချဳဓရာင် ဟွံစှ်ေကဵု ဗီုပြင်၊ တုဲပၠန် လဇုဲကဵု ပရေင်ထတ်ဒဝ်ကောန်ကၞိဍေဟ်တအ်ရ၊၊ နူကဵု ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ဍုင်ဒိန်မက်ဟီု ＂ကောန်ၚာ်မွဲ မဗတောန်ကွာ် မဂါပ်ဇိုင်တုဲ မဗဵုညာတ်ဒၟံင် ဇိုင်ဇကု မဂါမ်အာ မွဲဂါမ်တုဲ မွဲဂါမ် အတိုင် ဗွဲဓမ္မတာဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ကောန်ၚာ်မွဲရ၊၊ ကောန်ၚာ် မဂ္ဇအ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခုင်ကဝါက်၊ ပလာသတေတ် မစဵုဒၞာလဝ် ဂတဂှ်တုဲ ဍေဟ်ဟွံဂွံဆဵုကေတ် လဂါံဇိုင်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အရာ ဍေဟ်တအ် မဒးဆောမ်လေင်အာ တင်ဂၞင်ပရူပရာကိစ္စဇၞော် သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဓရာင်ခန္ဓကာယရ၊၊ တုဲပၠန် စၞးဍေဟ်မဂမာအာဂှ် ဂ္ဇအ်ဒၟံင် လတူခုင်တုဲ ထေဝ်အာ ထေဝ်ကၠုင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာဟွံခိုဟ် ပ္ဍဲအရာမဆေင်ကဵု ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ သွက်ကောန်ၚာ်မွဲကီုရ၊၊ နကဵုဗီုဏအ်ဂှ် ခုင်ကဝါက်ဂှ် ကၟာတ်လဒဵု စဵုဒၞာထောအ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်မဒုင်စသိုင်အာရီု ကေုာံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် အကာဲအရာသဘာဝတအ်ရ၊၊＂

ခုင်ကဝါက် အရာဟွံခိုဟ် သွက်ကောန်ၚာ်မွဲပၠန်ဂှ် ကောန်ၚာ်ဂှ် ဟိုတ်နူဒးဍဂွးဒၟံင်တုဲ ကာလဍေဟ်ကွာ်ဂွံပၠန်လေဝ် အခိုက်ဂှ် ဟွံအိုတ်တုဲ စၞးမကွာ် နကဵုဂတာဇိုင် မလိုန်တိ ခိုင်င်ဂှ် ဍေဟ်တအ် ကွာ်နကဵုတၞုင်ဇိုင်၊ တုဲပၠန် ခုင်ကဝါက်ဂှ် ဂွံအာဂှ် ဍေဟ်ဓရိုဟ်ကဵုဗုင်ဍေဟ်၊ အရာဏအ်ဂှ် ဟွံစှ်ေကဵုဗီုပြင်မကွာ်ဓမ္မတာရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ခိုဟ်အိုတ် သွက်ကောန်ၚာ်ဂှ် ကဵုဍေဟ်ဂ္ဇအ်တုဲ ကဵုဂမာကေတ် ဗတောန်ကဵု နဲကွာ်ဓမ္မတာဂှ် ခိုဟ်အိုတ်ရ၊၊

သွက်ကောန်ၚာ်တြုဟ်တအ် နွံမွဲပၠန်ဂှ် ယဝ်ရ ကဵုဂ္ဇအ်ခုင်ကဝါက်ဂှ်လအ်မ္ဂး နူအဝဲဍောတ်တ် မကြိုက်ဍေဟ် ဒးဒုင်ဍဵုပၠောပ်ဒၟံင်တုဲ မကြိုက်ဂှ် ယဝ်ရနွံကြပ်ကဵု ဇကုဂၠိုင်မ္ဂး ဓါတ်ဂမ္တဴဂၠိုင်အာတုဲ ကာလအဝဲစိုပ် စၟသုက် ဒြဟတ်အောန် ကတဵုဒှ်မာန်ကီုရ၊၊

ဟိုတ်ဂှ်ရ ခိုဟ်အိုတ်ဂှ် နူကဵု ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ဍုင်ဒိန်မက် ဆဝ်မ္ၚုဟ်လဝ် ညံင်ဂွံဝေင်ပါဲ ပွမကဵု ကောန်ၚာ် ကဵုဂ္ဇအ် ခုင်ကဝါက်ကီု သီုကဵု ခုင်ဓဝုဲရ၊၊ နကဵုပၟိက် တၠပညာ လပါ်ပရေင်ထတ်ယုက်မ္ဂး ညးတအ် မိက်ဂွံကဵု စဵုဒၞာ ကၟာတ်ထောအ် နကဵုသၞောဝ် ဒဒှ်ရ အခေါင်သွံရာန် ကၠောန်ဟွံမဲ ပ္ဍဲဍုင်ဒိန်မက် ကီုလေဝ်၊ ပတန်သၞောဝ်ဟွံဂွံတုဲ ပ္ဍဲကဵုကပေါတ်တအ်ဂှ် ဒးချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူအရာဟွံခိုဟ် မကဵုအန္တရာယ် ကုကောန်ၚာ်မာန် ကေုာံ အခေါင်ကဵုကောန်ၚာ်ဂ္ဇအ် မွဲမွဲအလန်မ္ဂး လအ်အိုတ် အကြာ ၁၅-၂၀ မိနေတ်ဂှ် ဒးချူဗၟံက်လဝ် ပ္ဍဲခုင်ကဝါက်တအ်ဂှ်ရ၊၊




#Article 100: ခေမာ၀န္တ၊ ဘဒ္ဒန္တ (190 words)


ဘဒ္ဒန္တ ခေမာဝန္တ ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်ဇာတိ ကွာန်ကအ်ကလတ် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် နွံပိုန်ဘာမယာန်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် နကဵုတာလျိုင် ဒု-ဟိတဓရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံသံဃနာယက ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် နဒဒှ်ဓမ္မကထိက၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲမဆေင် ကုသာသနာ မဂွံဂဵုလဟဵု ဗီုကဵု ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် ပ္ဍဲဝင်စိင်၊ ဇြပ်မန်ဓမ္မဒူတ ဍုင်လ္ဂုင်တအ်လေဝ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဂှ် ဗိုင်ယိုက်ဂၠေင် ဖန်ဖက်ကၠုင်ကီုတုဲ သီုခၞံလဝ် ပြကိုဟ် သွက်လိက်ပရိယတ္တိ နကဵုဘာသာမန် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ 

အလံင်ကျာ်ဇၞော်ခေမာဝန္တဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ကလတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၉၉၊၊ ကာလမကလိဂွံအာယုက် ၁၄ သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၃ ဂှ် မိမၜါ ကဵုပထပိုယ် ပ္ဍဲဇရေင်တမ်ဇိုင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တ ပညာရမ္ဘ ကွာန်မယာန်၊ ဘာမယာန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ကာလအာယုက်မပေင် ၂၀ မဒှ်အာယုက် မပခမဳစိုပ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၉ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် (၁၃) စွေက် ဂှ် မိမၜါ သ္ပဒါယကာပစ္စယာနုဂ္ဂဟတုဲ ဒုင်ကေတ်ဘဝခမဳ ဇရေင်တမ်ဇိုင် ဘဒ္ဒန္တ ကေတုသာရ ပ္ဍဲခဏ္ဍသိမ် ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဘာကၠအ်ပၞဟ်ဂှ်ဟေင် ပ္ဍဲဇရေင် အစာလိက် ဘဒ္ဒန္တ ကေတုသာရ၊ ဘဒ္ဒန္တ ပညာဝံသ၊ ကေုာံ ဘဒ္ဒန္တ နန္ဒိယတအ် ကတ်ဗ္တောန်ကၠုင် လိက်ပရိယတ္တိတုဲ မဂွံအံင်ကေတ် တန်မူလဓမ္မာစရိယ ရ၊၊

ဘဒ္ဒန္တခေမာဝန္တဝွံ မဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် နွံပိုန်ဘာမယာန်၊ ကွာန်မယာန်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲပရေင်ပရိယတ္တိမန် မတွဟ်ဂး ဓမ္မစေတဳ ဂွံဇၞော်မောဝ်ဂှ် ပ္ဍဲဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ (အလုံဒေသရးမန်) ဂှ် နဒဒှ် ဒု-ဟိတဓရမွဲဇကု ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ ဝွံ ပ္ဍဲဂကူမန် မဆေင်ကဵု လိက်ပရိယတ္တိမ္ဂး ဒှ်ဂကောံဇၞော်အိုတ်တုဲ မွဲမွဲသၞာံ လၟိဟ်ကောန်သင်သွဟ်လိက် နွံအကြာလ္ၚီဇကုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံသမ္မဂ္ဂသာသနေရတာ ဘာကၠအ်ပၞဟ် ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊ 

ပါဲနူကဵု ကမၠောန်ပရိယတ်မန်တုဲ ကမၠောန်ဗဟဵုလဟဵုသာသနာ ပ္ဍဲလပါ်ဥဒ္ဒိဿစေတဳ မပ္တံကဵု ကမၠောန်ခၞံကၠောန် ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက်ဇိနသုခ မၞုံဇမၠိင် (၃၅၀) ဟတ် မဒှ် ကျာ်နိဗ္ဗာန်သတိက် ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဇကု လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံသင် ကေုာံ ဂေါပက မင်မဲကျာ်တၟအ် ကျာ်ဇြာ ကွာန်ကၟာဝက်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဇကု ပါလုပ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ ဍုင်မတ်မလီု မဒတန်သာသနာဂကူမန်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ် ဟိတဓရ ယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင်ရ၊၊ ပါဲနူ မဆေင်ကဵု ဥဒ္ဒိဿစေတဳတုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲဒတန်ဂကူမန် ဂွံကောံ ဂွံပတုဲကာကုသဵု ဗီုကဵုဇြပ်မန်တအ်ဂှ် ဂကောံဇြပ်မန် ဍုင်လ္ဂုင်၊ ဂကောံဇြပ်ဓမ္မဒူတ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ဂကောံဇြပ်မန် ဍုင်ဗဂေါတအ်ဂှ် နဒဒှ် သြဝါဒစရိယမွဲဇကု ပါလုပ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊ 

စပ်ကဵု ဂကောံသၟိင်သင်ကၟိန်ဍုင် ဂကောံသံဃနာယက ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် နဒဒှ် ဓမ္မကထိက မန်၊ ဗၟာ ၜါဘာသာ စဵုကဵုအလန်စတုတ္ထကီုရ၊၊

နကဵုဘာသာမန် ကေုာံ အ္စာသၠပတ်မန်တအ်တုဲ

တံ ချူခၞံတဴရ။

မူရဴပြဿနာမွဲဟွံဟီု ညံင်ဂွံဇၞော်တီုတိုန်ဂှ် လ္ပသ္ပညိ၊ စိုတ်ခိုဟ်ပြဲမွဲဂှ် ဒးစွံပထမရ။





#Total Article count: 100
