#Article 1: Fiteny malagasy (1987 words)


Ny fiteny malagasy dia tenim-pirenen' ny Repoblikan' i Madagasikara. Ny fiteny malagasy dia ao amin' ny vondrom-piteny baritô (ao amin' ny fiteny aostrônezianina). Any Banjarmasin, nosin' i Kalimantan (Indonezia) no foiben'ny fiteny baritô. Ny fiteny akaikikaikin'ny fiteny malagasy ankehitriny dia ny fiteny maaniany. Misy koa ny fiteny samihima sy ny fiteny dosona deiaha sns. Araka ny antontanisan' ny Akademia malagasy dia ny 83,61% dia tsy miteny afatsy ny teny malagasy.

Ny endriky ny teny malagasy dia tsy tahaka ireo fiteny ao Afrika satria io fiteny io dia ao amin' ny vondrona malaiô-pôlineziana, sampan' ny vondrona aostrôneziana. Ny fiavian' ny fiteny malagasy dia fantatr'ireo mpandini-piteny hatry ny taonjato faha-19. Ny fiteny malagasy dia iray vondrona amin'ny fiteny baritô any amin' ny faritany atsimo-atsinanan' ny Nosy Bôrneô. Betsaka ny fitovian' ny fiteny malagasy amin' ny fiteny maaniany, fiteny tenenina eo amin' ny faritry ny renirano Barito, ao amin' ny tapany atsimon' i Bôrneô. Lazaina fa mponina aotrôneziana avy amin' ny tamba-nosy maley nandalo tany Bôrneô no nipetraka teto Madagasikara, na dia tsy fantatra aza ny anton' io fifindrana io. Taonjato maro taty aoriana, nifangaro tamin' ny Arabo sy ny Masombika (Afrikana avy amin' ny tontolo soahily) ny mponina aostrôneziana.

Ao amin' ny fiteny malagasy dia misy indran-teny avy amin' ny fiteny arabo sy avy amin' ny teny soahily. Ny haisoratra malagasy dia efa nanomboka tamin' ny taonjato faha-19. Tamin' ny Frantsay tonga tao Fort-Dauphin (Taolagnaro) tamin' ny taonjato faha-17, nahita sotatra tamin' ny sorabe izy ireo. Ny soratra voalohany tamin' ny abidy latina dia ny rakibolana malagasy-hôlandey nosoratana tamin' ny fanombohan' ny taonjato faha-17 navoakan' i Gabriel Ferrand voalohany tamin' ny 1908. Ny sorabe dia soratra mety nampidirina eto Madagasikara tamin' ny taonjato faha-15. Radama I, mpanjaka nahay mamaky teny sy manoratra tao amin' ny Fanjakana Merina, dia nametra ny litera ampiasaina ao amin' ny abidy malagasy avy amin'ny abidy latina mbola ampiasaintsika amin'izao fotoana izao; saingy ny fitsipi-panoratana ampiasaina fotsiny no niova. Nikasa hanangana fiangonana sy trano sekoly hianarana abidy miaraka amin' ireo misionera prôtestanta avy ao amin' ny London Missionary Society i Radama I.

Ny boky voalohany natonta printy tamin' ny teny malagasy soratana amin' ny abidy vaovao, dia ny Baiboly, nadikan' ny misionera kristiana britanika tamin' ny taona 1835 niasa tao Imerina. Ny rakibolana vita printy voalohany dia ny rakibolana malagasy-frantsay nataon' i Étienne de Flacourt.

Rehefa jerena amin' ny lafiny fandiniham-piteny ny fiteny malagasy, dia misy endri-piteny malagasy isam-paritra maromaro fa mitovitovy. Samy endriky ny fiteny malagasy izy ireo fa tsy fiteny mahaleo tena, dia ireto izany:

Any Madagasikara dia misy ny malagasy ofisialy. Miasa eran' ny nosy, ampiasainy amin' ny raharaham-panjakana sy ny gazety ary ny fahitalavitra.

Ao amin' ny vondrona atsinanan' ny zana-tsampan' ny fiteny baritô ireo fiteny ireo. Any Indônezia daholo ny vahoaka miteny baritô hafa, afa-tsy ny Malagasy miteny malagasy. Avy any Indônezia ny teny malagasy fa tsy niforona tao Madagasikara. Tamin' ny taonjato fahefatra vao nahitana olona tao Madagasikara, kanefa tany Afrika, 400 km miala avy eo, dia efa nisy olona hatramin' ny 2 000 000 taona lasa.

Hita eo ambany ny tabilao maneho ny lanjan' isan' ny fahasamihafan' ny tenim-paritra.

Azo ampitahaina ny foto-boambolana avy amin'ny lisitra Swadesh ary izy io dia mamoaka -tsampan'ny tabilao manaraka :

Betsaka ny indran-teny amin' ny fiteny malagasy nindramina tamin' ny fiteny maley sy fiteny javaney taloha; anisan' ireo teny ireo dia ny teny hoe trozona, iray amin' ny teny maley hoe duyung; ny horita avy amin' ny teny hoe gurita; ny fano avy amin' ny teny hoe penyu, ny hara avy amin' ny teny malay hoe karah, ny fanohara (karazan-tsokatra) avy amin' ny teny malay hoe penyu karah; rivotra avy amin' ny teny malay hoe ribut midika rivomahery na rivodoza; tanjona avy amin' ny teny malay hoe tanjung; harana avy amin' ny teny malay hoe karang; sambo sy nosy avy amin' ny teny javaney hoe sāmvaw sy nusa, sns.

Ny indran-teny avy amin' ny teny sanskrity dia mikasina ny isa sy ny kalandrie. Azo atao ohatra izao ny teny hoe tantara avy amin' ny teny sanskrity hoe tantra midika rijan-kevitra na teôria; toraka izany koa ny teny hoe hetsy (100 000) izay avy amin'ny teny malay hoe keti nindramina tamin' ny teny sanskrity hoe koṭi midika folo tapitrisa.

Ireo teny avy amin'ny fiteny sanskrity moa dia nindramin' ny fiteny malagasy talohan' ny nahatongavan' ny Malagasy teto Madagasikara. Ka noho izany izy ireo dia niharan' ny fiovana ara-drafipeo, ka tsy fantatra avy hatrany intsony ny fiaviany raha tsy dinihana amin' ny alalan' ny haifiteny mampitaha (frantsay: linguistique comparative). 

Ankehitriny ny fiteny malagasy dia nindran-teny tamin' ny fiteny arabo (voambolana mikasika ny fanandroana), ny fieny soahily (voambolana mikasika ny biby ompiana toy ny teny hoe omby, ondry na akoho) ary tamin' ny teny frantsay sy anglisy ho an' ny voambolana mikasika ny fitaovana ampiasaina amin' izao fotoana izao, toy ny solosaina azo tenenina koa hoe ordinatera na kompiotera. Ao koa ny anaran' ny karazan-java-kohanina toy ny piza (na pija), ny makaraona sns...

Nanana ny fianjadiany ihany koa ny fiteny arabo, indrindraindrindra amin' ny voambolana ampiasaina amin' ny fanandroana ary ireo vondron-kintan' ny zôdiaka: Alahamady, Adaoro, Asorotany, sns... ; ary koa amin' ny lafiny tetiandro, amin' ny fampiasana ireo teny arabo ho fiantsoana ny anaran' andron' ny herinandro: Alatsinainy, Talata, Alarobia, sns..

Aseho anatin'ity fafana eto ambany ny zanapeon'ny fiteny malagasy.

Ireto kosa ny renifeon'ny fiteny malagasy.

Ny sorabe (سُرَبِ) dia abidy iray avy amin'ny abjady arabo (ajami) izay natao hanoratana ny fiteny malagasy, indrindra indrindra ireo fiteny ao atsimo-atsinanan'i Madagasikara: ny fiteny antemoro-anteogny ary anakara. Fantatra fa isaina aman-jatony ireo lahatsoratra nosoratana tamin'ny alalan'io abidy io; ny tena antitra amin'ireo lahatsoratra ireo dia nosoratana tany amin'ny taonjato faha-17 tany ho any.

Tamin'ny taonjato faha-18, fantatra ary nampiasain'ny foko rehetra erak'i Madagasikara io abidy io: tao Imerina, nanafatra mpanoratra antemoro i Andrianampoinimerina mba hampianatra ny ankizy hamaky teny ary hanoratra. Izay no nahatonga an-dRadama (namorona ny abidy malagasy ankehitriny izay mifototra amin'ny abidy latina) nahay nanoratra ary namaky teny hatry ny fahazazany.

Ny teny malagasy ankehitriny dia mampiasa ny abidy latina; notapahin-dRadama voalohany tamin'ny taona 1823. Ny abidin'i Radama dia mitovy rafitra amin'ny abidy ampiasaina amin'izao fotoana izao: ny isan'ny litera ampiasaina dia mbola iraika ambin'ny roapolo, fa tsindraindray itarina ho enina amby roapolo ny isan'ny litera noho izy ireo ampiasaina amin'ny teny vahiny (toy ny hoe watt).

Ireto ny litera ampiasaina amin'ny teny malagasy (ny eo anelanelan'ny fononteny dia ampiasaina amin'ny teny malagasy noho ny fampiasana azy ireo amin'ny fiteny vahiny):

Niharan'ny fiovana ny fanoratana ny teny malagasy. Samihafa ny fanoratana ny teny malagasy tamin'ny andron'i Radama I (taona 1820-1830) ary ny fanoratana ny teny malagasy tamin'ny faram-paran'ny Fanjakan'i Madagasikara (faran'ny taonjato faha-19). Io fanoratana ny teny malagasy tamin'ny faran'ny taonjato faha-19 io koa dia samihafa amin'ny fanoratana ny teny malagasy tamin'ny fanjanahantany izay samihafa ihany koa amin'ny fanoratana ny teny malagasy amin'izao fotoana izao.

Ampisain'ny mponina malagasy amin'ny alalan'ny tenim-paritra na ny tenim-pirenena ofisialy ny teny malagasy. Amin'ny lafiny ofisialy dia ny tenim-pirenena (malagasy ofisialy) no tena ampiasaina ary matetika io ihany no teny an-tsoratra. Mampiasa ny teny malagasy teny ofisialy na tenim-paritra koa ireo malagasy mipetraka any ivelan'i Madagasikara, na dia tsy maro aza ireo fianankaviana malagasy tsy mampianatra ny tenin-drazany amin'ny zanany.

Eo amin'ny aterineto indray, dia vitsy ireo tranonkala mampiasa ny teny malagasy ho fitenin'ny votoatiny. Matetika ny Malagasy dia mampiasa ny fiteny frantsay rehefa mikasika ny fampahalalana. Miampy izany koa ny safidin'ireo mpikarakara tranonkala izay misafidy ny teny frantsay ho fitenin'ny votoatiny. Araka izany dia mamaky ary matetika mifanakalo hevitra amin'ny teny frantsay ireo Malagasy eo amin'ny tranonkala. 

Tsy mampiasa ny Wikipedia amin'ny fiteny madinika ny olona noho ny ratsy mifamahana. Tsy tia hamorona votoatiny ny olona satria tsy hisy hamaky, ary tsy misy mamaky satria tsy misy votoatiny. Ohatr'ireo jordanianina manoratra amin'ny teny anglisy mba ho azon'ny olona bebe kokoa, manoratra amin'ny teny frantsay ny Malagasy mba ho azon'ny olona any ivelan'i Madagasikara. Hoy izay mpanoratra izay, raha mamorona votoatiny be kokoa amin'ny teny nibeazany ny Malagasy, dia hisy kokoa ireo votoatiny amin'ny teny malagasy ary hovaky ilay boribory vetaveta. Araka izany, amin'ny lafiny sasany, hahafahana mamorona fitaovana toa ny mpandika teny anglisy-malagasy ireo orinasa lehiben'ny tranonkala.

Ny raki-bolana voalohan’ny teny malagasy an-tsoratra dia nosoratana tamin’ny alalan’ny sorabe. Ny rakibolana tamin’ny abidy latina voalohany dia ny Dictionnaire de la langue de Madagascar an’i Etienne de Flacourt izay natonta tamin’ny taona 1658. Taorian’izay dia navoaka ilay English-Malagasy Vocabulary. Tamin’ny 1885 dia navoakan’ny London Missionary Society ny rakibolana malagasy-anglisy izay manana 892 pejy; na izany aza dia ahitana voambolana tranainy io rakibolana io. Betsaka ny fiovana efa natao tamin’ilay rakibolana indrindra indrindra mba hitaratra bebe kokoa ny endriky ny teny malagasy ankehitriny. Araka izany ankehitriny dia ahitana rakibolana mifototra amin’ny hatetika izay miankina amin'ny firaketan-dahatsoratra ahitana teny mihoatra ny dimy tapitrisa.

Ny fehezanteny amin'ny teny malagasy dia matetika manaraka ny rariteny Matoanteny-Fameno-Lazaina (MFL), (amin'ny teny anglisy: rariteny VOS). Na dia izany aza mety miovaova arakaraky ny endriky ny matoanteny ampiasaina izy io araky ny ohatra aseho eo ambany :

Mampiasa endrika mivantana ny matoantenin'ny mpanao ny fehezanteny eo ambony,

Mampiasa ny matoantenin'ny atao ny fehezanteny eo ambony. Miraikitra amin'ny matoanteny ny mpanao ny asa (-ko).

Ny matoanteny no fanahin'ny fiteny ary mamaritra ny tao sy hetsika ary fiainana ny matoanteny. Mamaritra ny fisiana izy, noho ny fisian'ny matoanteny misy; mamaritra ny tao izy, ohatra: tia aho, miasa ianareo; mamaritra ny fiaretana izy, amin'ny alalan'ny matoantenin'ny atao: tiana aho, esorina ianao.

Ny matoanteny dia ampiasaina amin'ny filazana, fandavana na fanambaràna zavatra izay mbola atao na efa natao: miasa ny olona, nomen'olona vola aho; mibaiko, manasa na mametra-panontaniana.

Ny matoanteny dia azo atao anaty sokajy telo: ny matoantenin'ny mpanao sy ny matoantenin'ny atao, ary ny matoanteny tsy mitongilana. Ny matoantenin'ny mpanao dia mamaritra ny lazaina manao zavatra. Ny matoantenin'ny atao dia mamaritra ny lazaina miaritra na iharan'ny zavatra. 

Ny matoantenin'ny mpanao dia:

Telo no endriky ny matoantenin'ny atao.

Ny matoantenin'ny atao tsotra dia manana endrika mivantana, manantitra na manilika..

Ny matoanteny tsy mitongilana dia mamaritra tao izay mikasika ny mpanao ary ny mpanao ihany. Ohatra : Velona aho; Mandeha ianao. Manana fiendrika manano ary fiendrika anoina ny matoanteny tsy mitongilana: Mandeha aho (mat. mpanao); andehanako, alehako (mat. atao). Manana ny endrika mivantana, manantitra ary manilika ireo matoanteny tsy mitongilana ireo.

Faharoa, azo sokajina dimy ny matoanteny malagasy : 

Amin'ny tabilao eo ambany ny tsirinteny araky ny endriky ny matoanteny avy amin'ny fototeny latsaka.

(*) Ny endrika ankehitriny ihany no aseho.

Ny fizarana fanindroan'ny matoanteny malagasy dia sokajy telo: endrika mampanao (ang.: causative), endrika mampanao mifampivoho (ang.: reciprocative causative) ary endrika mampanao mamari-pahafahana (ang.: potentative causative). Ny tovon'ireo matoanteny ireo dia fitambaran'ny tovon'ny endrika mampanao amin'ny tovon'ny endrika mifampivoho na mamari-pivoarana.

(*) Ny endrika ankehitriny ihany no aseho.

Ireo matoanteny mampanao mifampivoho dia natao hamaritana ny zavatra mampanao, na, ny zavatra ataon'ny olona na zavatra mifampivoho. Ireo matoanteny ireo dia aorina amin'ny alalan'ny fanovana ny tovona m- ho mif- amin'ny endrika mampanao ny matoanteny mivantana.

(*) Ny endrika ankehitriny ihany no aseho.

Ny endrika mampitranga fahafahana dia maneho ny fahafahana na ny fahafahana mampanao ny tao. 

(*) Ny endrika ankehitriny ihany no aseho.

Ny mpisolo tena amin'ny teny malagasy dia maro ary miankina amin'ny fifandraisan'ilay mpiteny amin'ilay olona itenenana ny fampiasana azy.

Ny tambinteny dia teny ampiarahina amin'ny mpamaritra, ny matoanteny (mamaritra anarana na tsia) ary tambinteny hafa. Ao amin'ny teny malagasy dia ahitana karazana tambinteny telo: ny tambinteny mamaritra isa (fandaharana na fanisana); tambinteny mamaritra fotoana: ankehitriny (oh.: ankehitriny, izao ihany, anio, sns.), efa lasa (sahady, taloha, rahateo, sns.) na ho avy (oh.: hatrizay, arakizao, rahampitso, sns.); ireo tambinteny mamaritra fitsingerenana (matetika, indraindray, rahoviana, sns.); ireo tambinteny mamaritra fitsingerenana voatanisa (oh.: indray, indroa, intelo, isan'andro, isam-bolana, sns.); ireo tambinteny mamari-toerana (oh.: aloha, aoriana, dia, mandavanandro, sns.); ireo tambinteny mamaritra zava-mitranga tsy misy fiafarana (oh.: mandrakariva, mandrakizay, tsy ... intsony)

Fanamarihana :




#Article 2: Boloky (218 words)


Ny boloky dia vorona mifaraingo vava. Ankoatra ireo boloky misioka toy ny vorona rehetra, dia misy koa ireo vorona mahay mamerina ireo teny fandreny matetika.

Ny boloky dia perroquet miloko mainty (coracopsis nigra) azo antsoina ihany koa hoe Perroquet Vasà.

Misy karazany roa ny boloky hita eto Madagasikara ankoatr'ireo hita eny amin'ny nosy Comores sy ny nosy Seychelles:

Boloky mainty mitopy manga rehefa taratry ny masoandro ny lohan'ny elany ary miafara aminy mainty matroka be. Mirefy eo aminy 30 cm eo ny halavany (lohany mankany amin'ny rambony). Manana feo manga sy sioka tsara kokoa ny boloky kely raha hoarina amin'ny boloky be (grand vasa ).

Any anaty kirihitr'ala lavitry ny olom-belona no ahitana azy, dia amin'iny ilany atsinanana sy andrefanan'ny nosy iny. Miara-miaina eo amin'ny 60 na 70 isa eo ny boloky kely raha toa ka mitokana lavitry ny namany ny mpivady hikotrika.

Mainty somary volon'davenona ny Boloky be, ary mitopy manga sy maitso ny lohan'ny elany ka miafara amin'ny mainty matroka be. Mirefy eo amin'ny 60 cm ny boloky be ary manana feo maranitra rehefa misioka.

Ny faritra Andrefan'ny nosy no tena ahitana azy, na dia efa miparitaka eran'i Madagasikara no ahitana azy nohon'ny fihazana sy fivarotana azy.

Vorona miha lany tamingana ny boloky satria mihena ny toera-ponenany vokatry ny doro-tanety sy ny fanapahana ny ala. 

() 




#Article 3: Linux (106 words)


Ny Linux dia rindrankajy mpandrindra (sokajy mpandrindra milina na operating system)ny milina fikajiana na mpikajy namboarin'i . Ny mampalaza azy dia ny fampiasana azy maimaimpoana (free software)sy ny fanovana azo ataon'ny rehetra (open source).

Ny linux dia avy amin'ny software mpandrindra UNIX izay fampiasana amin'ny milina fikajiana lehibe (workstation na supercomputer) ka namboarina mba ho azo ampiasaina amin'ny milina fikajiana maivana sy fampiasa birao (desktop na PC).

Noho ilay izy azo ovana ho an'ny rehetra dia samy nanamboatra karazany maro ny orinasa informatika tsirairay ka ireo marika anisan'ny be mpampiasa amin'izao fotoana no fintinina amin'ny tabilao eto ambany. Antsoina hoe Linux distribution ilay marika iray.

...




#Article 4: Mpandrindra milina (284 words)


Ny mpandrindra milina azo afohezina ho SE na OS (amin'ny teny frantsay sy amin'ny teny anglisy) na koa rafitra fikirakirana dia karazana rindrankajy iray mandrindra ny solosaina ary ahafahan'ny rindrankajy madinika handeha. Izy io dia karazana tetezana ahafahan'ny rindrankajy (software) mampiasa ny fitaovana (hardware).

Ny mpandrindra milina, ankoatra ny izy tetezana anelanelan'ny rindrankajy sy ny fitaovana, dia manamora ny fampiasana ny fitaovana ary manao ny tao rehetra mba hanakely ny zava-diso mety hisy (fanasarahana ny zava-diso, fahatantesana ny fahasimbana) ary ny antoka informatika.

Ny mpandrindra milina dia mety handrindra ny fampiasana ny prosesaoro (processeur), manome ny anjaram-potoan'ny processus, anjaran-tahiriny ao amin'ny tahiry (memoire) sy/na ao amin'ny kapila fitehirizana sns. ; ny processus dia voalahatra ao amin'ny kapila fitehirizana amin'ny alàlan'ny famoronana rakitra (fichier) mitondra tovan-drakitra mahasamihafa azy amin'ny karazan-drakitra hafa. Ny rakitra moa dia mety lahatsoratra nampidirina tamin'ny alàlan'ny klavie, sary nampidirina avy amin'ny skanera, na natao tamin'ny voalavo (souris).

Ny mpandrindra milina koa dia mety milaza ny zavatra tokony aseho eo amin'ny efa-joro (écran) amin'ny alàlan'ny baikony ao amin'ny olik'aratra voarafitra ho an'ny fanehoana sary azo lazaina koa hoe carte graphique amin'ny teny frantsay.

Ny mpandrindra milina dia matetika varotana miaraka amin'ny fitaovana informatika. Rindrankajy maro samihafa no varotana miaraka amin'ny mpandrindra milina . Ahafahan'ny mpampiasa mandahatra ny paramtatra fandaharana (paramètres de configuration) an'ny mpandrindra milina ny rindrankazy, na manao tao tsotra toy ny manova rakitra.

Ny mpandridra milina voalohany dia noforonina tamin'ny 1960. Tamin'ny 2010, ny mpandrindra milina malaza indrindra dia Unix (ao koa Mac OS sy Linux) ary Windows, ny Windows dia ao amin'ny ankabeazan'ny solosaina ; 90%n'ny solosaina personaly misy eto an-tany ankehitriny dia manana mpandrindra milina Windows, kanefa 50%n'ny lohamilina misy eto an-tany no manana ny mpandrindra milina Unix.




#Article 5: Reny (424 words)


Ny reny dia ilay vehivavy niteraka ny zaza anankiray, ny lehilahy niarahany nahafahany niteraka no antsoina hoe ray.

Ny ray aman-dreny (misaraka no fanoratra azy) no enti-milaza ireo lehilahy sy vehivavy ireo, ka antsoin'ny fiteny malagasy hoe nahitana masoandro, na masoandro amam-bolana. Tsy tokony hafangaro amin'ny teny hoe raiamandreny (soratana mikambana) izay enti-milaza olona na rafitra manana satan'ny ray aman-dreny eo amin'ny fiaraha-monina noho ny haja manokana ananany, kanefa tsy niteraka tamin'ny fomba biôlôjika; toy ny Raiamandreny FFKM.

Ny teny hoe neny na mama na endry no iantsoan'ny Malagasy ny reniny. Ireo voanteny ireo dia maneho fifandraisana akaiky sy ara-pitiavana tokoa eo amin'izy mianaka, ary mitaratra sahady ny andraikitry ny reny eo anivon'ny fiainan'ny zanany. Ny teny hoe mama moa dia avy amin'ny teny frantsay nogasiana, ary voanteny anisan'ny tononin'ny zaza voalohany koa eo amin'ny fiainany aorian'ny vaninteny hoe da sy ba. Ny voanteny hoe endry kosa indray dia any anindran-tany no tena ahenoana azy. Ny vaninteny ma dia fahita amin'ny ankamaroan'ny dikan'ny teny hoe neny amin'ny tenim-pirenena maro eran-tany.

Ny teny hoe reny dia enti-milaza :

Ho an'ny biby mampinono rehetra (anisan'ny voakilasy ao anatin'izany ny olombelona), dia entin'ny reny ao an-kibony ny zanany manomboka amin'ny famoronana azy ka mandra-pahatongan'ny fotoana haha-vory nofo sy taova azy ka ahafahany ho ateraka. Ho an'ny olombelona manokana, dia eo amin'ny sivy volana eo ho eo no fotoana itondran'ny reny ny zanany ao am-bohoka, ary anondroan'ny Malagasy ny reny ihany koa ny teny hoe nitondra folo volana. Zazarano no iantsoana zanaka ao an-kibo raha mbola tsy teraka izy, ary ao amin'ny tranonjaza no ipetrahany. Aorian'ny fahaterahana, dia mamokatra ronono ho sakafon'ny zaza ny nonon'ilay reny.

Ho an'ny zava-manana aina tsy miteraka dia ny voanteny hoe reny no ilazàna ireo nipoirana, ho an'ny sela ohatra, dia antsoina hoe reny ilay sela anankiray nizara roa ka nahazoana sela anankiroa (zanany).

Manana andraikitra lehibe eo amin'ny fanabeazana ny zanany ny reny, ary indraindray ny sata hoe reny dia omena vehivavy izay tsy niteraka nefa miantsoroka ny adidin'ny reny manontolo sy manabe ilay ankizy. Amin'ny ankapobeny dia eo amin'ny fananganan-jaza no ahitana izany ka mety ho antsoina hoe renikely ihany koa io reny tsy niteraka io.

Manana andro iray ao anatin'ny taona natokana hankalazana azy ny reny. Eto Madagasikara, dia ny Alahady farany amin'ny volana Mey no atokana ho fetin'ny reny. Ny Anglisy koa dia mankalaza andro sahala amin'io amin'ny Alahady fahefatra aorian'ny karemy (Mothering Sunday). Any Etazonia, Aostralia sy Kanada dia ny Alahady faharoan'ny volana Mey no atokana ho fankalazana ho an'ny reny (Mother's Day, nampiasaina hatramin'ny faran'ny taonjato faha-XIX).




#Article 6: Frantsa (238 words)


Frantsa na Repoblika Frantsay (amin'ny teny frantsay: République Française)  dia firenena mpikambana amin'ny Vondrona Eoropeana. Any Eoropa andrefana no misy azy. Manana zanatany maromaro i Frantsa, ny ngeza indrindra amin'izy ireo dia i Guyane Française.

Ny renivohiny, Paris, dia anisan'ny be mpitsidika indrindra eto an-tany, 45 tapitrisa ny isan'ny mpitsidika mandeha any isan-taona. Manam-belarana 675 417  i Frantsa raha isaina ny fivelaran'ny zanatany. Ny isan'ny mponiny dia miisa 65,1 tapitrisa tamin'ny 1 Janoary 2009. 62 448 977 no miaina any amin'ny metrôpôly. Misy fanisam-bahoaka atao isan-taona tamin'ny taona 1801 hatramin'izao, fa tamin'ny fanombohan'ny taona 2004, atao lalandava ny fanisam-bahoaka.

Anisan'ny ambony indrindra any Eoropa ny fitombo ny isam-ponina any Frantsa, ambony noho ny salanisa eoropeanina ny isan'ny teraka any Frantsa (830 900 ny teraka ary 531 200 ny maty), ary miakatra elanelan'isan'ny mpifindra monina miditra amin'ny mpifindra monina mivoaka (olona 100 000), noho izany dia niakatra 0,61 isan-jato ny isam-poninan'i Frantsa.

Ny fiteny frantsay izay fehezin'ny Akademia frantsay no be mpiteny indrindra any Frantsa, ary fitenin'ny Repoblika hatry ny lalàna arazm-panorenan'ny 25 Jiona 1992. I Frantsa no firenena miteny frantsay faharoa lehibe indrindra aorian'ny Repoblika Demokratikan'i Kongo, fa voalohany amin'ny lafiny isan'ny mpiteny. Firenena ao amin'ny Fikambanan'ny firenena miteny frantsay i Frantsa.

Ankoatry ny teny frantsay ofisialy, fiteny 75 no notenenina tany Frantsay, miaraka amin'ny fiteny hafa isam-paritra, ny fiteny avy amin'ireo mponina vahiny ary ny fiteny any amin'ny DOM-TOM, araky ny tatitry ny mpahay fiteny Bernard Cerquiglini.




#Article 7: Saka (149 words)


Ny saka (Felis silvestris catus) dia biby mampinono amin'ny fianankavian'ny félidé.
Anisan'ny biby mipetraka ao an-tranon'olona izy ary misy karazana dimampolo fantatry ny instance fanaovana certification. 

Ny biby voalavo sy biby mikiky ny sakafony. Afaka mamoaka feo maromaro ny saka, na dia mifandray amin'ny alalan'ny endri-tarehy sy ny ferômôna aza izy.

Araka ny valin'y asa natao tamin'ny 2006 sy 2007, zana-karazana Felis silvestris ny saka mipetraka an-tranon'olona ankehitriny, ary nivoatra izy 130 000 taona teny aoriana. Efa 8000-10000 taona lasa izany ny saka no nataon'ny olona biby fiompy.

Tahaka ny mpinan-daoka, manao carnassière ny vazamasay farany sy ny vazana. Izy ireo Ilain'ny saka mba handrovitra sy hanongotra ny nofo, ny hozatra matanjaka mifototra eo amin'ny karan-dohany mahafaka azy manatelona ny sakafo avy hatrany. Miampy amin'izany koa ny tonontaolana mafy tsy afahany mitsako mivilana (tsy malefaka ny valanoranony). Taolana daholo ny taolana hiôida, tsy afahan'ny saka manerona ilay taolana hiôida.




#Article 8: Fiteny anglisy (239 words)


Ny  (English [/ˈɪŋɡlɪʃ/]) dia fiteny jermanika avy any Angletera.
Io no tenim-pirenena nahabe ny mponina anatin'ny firenena maro, indrindra any Royaume Uni sy ny zanataniny taloha : Etazonia, Kanada, Aostralia, Afrika Antsimo, India. Ireo zanatany taloha izay mbola mampiasa ny teny anglisy dia lazaina fa ao amin'ny tontolo miteny anglisy, izay manana anarana anglosphere amin'ny teny anglisy.

Isan'ny fiteny be mpiteny indrindra eto an-tany ny teny anglisy, ao arian'ny teny Sinoa. Satria izy no teny be mpianatra indrindra. Miteny ny olona sasany hoe fiteny iraisam-pirenena ny teny anglisy. Sady io fiteny io no teny fiasana anatin'ny Firenena Mikambana miaraka amin'ny fiteny frantsay

Ny fiteny anglisy dia fiteny voasokajy ao amin'ny fiteny rmanika andrefana, any Eoropa. Ny teny anglisy dia avy amin'ny tenin'ny foko jermanika tonga nipetraka ao Britania (Ilay nosin'i Britania) ary nianjadian'ny fitenin'ny mpanjanatany avy any Skandinavia, avy any Normandia ary avy any Frantsa Avaratra tamin'ny Andro Antenantenany (frantsay: Moyen Âge), ary taty aoriana voaanjadin'ny teny frantsay ankehitriny. Tahaka ny fiteny maro ao Eoropa, betsaka ny indran-teny avy amin'ny fiteny latina sy avy amin'ny fiteny grika, hatramin'izay ka hatramin'izao. Ny fiteny romana hafa sy ny fitenin'ny zanatany taloha dia nianjady tamin'ny fiteny anglisy britanika amin'ny fomba tsy dia lalina. Fa ny fianjadian'ny fiteny vahiny dia samihafa eo anivon'ny firenena miteny anglisy maro samihafa (fianjadian'ny fiteny eo an-toerana), ary manao fomba fiteny iray mety manamarika ny anglisy britanika.

Ireto ireo fiteny avy amin'ny fiteny anglisy

Fiteny jermanika be mpiteny




#Article 9: Voaloboka (180 words)


Ny voaloboka dia voankazo avy amin'ny hazo mandady. Io voankazo io dia azo hohanina tsotra izao (rehefa masaka), na anaovana divay na ranom-boaloboka. Maro ireo mety ho lokon'ny voaloboka masaka: mena, fotsy, maitso, na volomparasy. Ankehitriny dia mety sy misy voany. Ny hazom-boaloboka maniry dia matetika heverina fa ahi-dratsy, satria manakona ny zavamaniry hafa ny fitomboany. 

Araka ny FSF (Fikambanana momba ny Sakafo sy ny Fambolena, Food and Agriculture Organization, FAO) dia 7,6 tapitrisa hektara no ampiasaina amin'ny fambolena voaloboka erak'izao tontoo izao. 71%n'ny voaloboka no ampiasaina amin'ny fanaovana divay. 27% no hanina ho toa voankazo tsotra, ary 2% no hanina ho toa voankazo maina. Misy ihany koa ny amahan'ny voka-boaloboka ampiasaina amin'ny fanaovana ranom-boaloboka ho ampiasaina amin'ny fanamamiana ho an'ireo voankazo izay «tsy nampiana siramamy», na «voanjanahary 100%». Mitombo roa isan-jato isan-taona ny velarantany natokana ho an'ny fambolena voaloboka anaovana divay.

Eo ambany ny lisitr'ireo firenena mamokatra divay manokana velarantany betsaka indrindra

Ny voaloboka fotsy dia azo avy amin'ny voaloboka mainty tamin'ny alalan'ny fivoarana. Nampijanona ny fanamboarana antôsianinina ny fiovana tanaty fototarazo roa. Ny antôsianinina no mampamaitso ny voaloboka.




#Article 10: Ovy (187 words)


Ny ovy dia zavamaniry misy vodiny azo hanina sady be tavolo, mitovitovy endrika amin’ ny vomanga. Antsoina ihany koa hoe ovimbazaha ity zavamaniry ity. Solanum tuberosum ny anarany ara-tsiansa.

Ny vodin’ ny ovy dia isan’ny foto-tsakafon’ ny ankamaroan’ ny mponina amin’ ny faritra manana toetany antonony. Zavamaniry afaka velona mandritra ny taona ny ovy. Ny tahony, izay mety mahatratra iray metatra, dia afaka mitsangana na mandady. Maranitra ny raviny ary miloko fotsy na volomparasy na anelanelan’ izany ny voniny. Afaka mamoa misy vihiny maro ny ovy. Ny tahony sy ny raviny ary ny vodiny dia misy karazana alkalôida mahafaty atao hoe sôlaninina.

Avy any amin’ireo tendrombohitra Andy amin’ ny faritr’ i Pero ny ovy, any amin'ny tapany atsimo-andrefan' i Amerika Atsimo, ka efa fantatry ny olona tao hatramin'ny 8 000  taona lasa ny fampiasana azy.

Tamin’ ny taonjato faha-16 izy vao nampidirin’ ny Espaniôla tao Eorôpa. Niely haingana tany amin’ ny tany manana  toetany antonony ny ovy, ary tamin’ ny fanombohan’ ny taonjato faha-18 vao tafiditra tao Amerika Avaratra ny fambolena azy. Tamin' ny taona 2015 dia firenene 150 mahery no mamboly azy eran' izao tontolo izao.




#Article 11: Jeôgrafia (813 words)


Ny Jeôgrafia dia fandinihana ny Tany.

Ny fototeny grika : 

Ny kôntinenta na tanibe dia tany midadasika mitohy hodidinin-dranomasina manontolo na amin'ny ampahany izay lehibe lavitra noho ny nosy sady onenan'ny vahoaka amin'ny firenana maro eto ambonin'ny Tany. Miovaova ny tena famaritana ny hoe kontinenta arakaraka ny taranja iresahana azy ka mahatonga ny isan'ny kontinenta hiovaova. Misy ohatra ny mpanoratra manao an'i Eorôpa sy i Azia ho kontinenta roa, nefa misy ny manambatra azy ka miantso azy hoe Eorazia noho izy ireo tany mitohy tsy misy fahatapahany. Miova eo anelanelan'ny efatra sy fito noho izany ny isan'ny kontinenta. Ireto avy ireo kôntinenta eto ambonin' ny Tany: Afrika, Amerika, Azia, Eorôpa ary Ôseania.

I Afrika dia manana velarana mirefy 30 221 532 km2 miaraka amin'ny nosy manodidina azy. Mahatratra hatramin'ny iray lavitrisa ny isan'ny mponina ao aminy tamin'ny taona 2010. I Afrika dia voafaritry ny Ranomasina Mediteranea any avaratra, ny Lakandranon'i Suez sy ny Ranomasina Mena any avaratra atsinanana, ny Ranomasimbe Indiana any atsinanana ary ny Ranomasimbe Atlantika any andrefana. Misy firenena 48 miaraka amin'i Madagasikara, ary 53 miaraka amin'ny tamba-nosy rehetra I Afrika. Mamaky an'i Afrika ny Fehiben-tany sy ny ny zana-pehintany roa.

I Amerika dia kontinenta faritan'ny ranomasimbe Pasifika any andrefany, ny ranomasimbe Atlantika any atsinanany, ny ranomasimbe Arktika any avarany ary ny ranomasimbe Atsimo any atsimony. Ny faritra tena misongadina dia i Amerika Avaratra sy i Amerika Atsimo. izay heverina ho samy kontinenta mahaleo tena avy indraindray. Ny velarantaniny dia 42 tapitrisa km2 ary ny isan'ny mponina dia 930 tapitrisa eo ho eo tamin'ny taona 2009.

I Azia dia voafaritry ny Ranomasimbe Arktika ao avaratra, ny andilan-dranomasin'i Bering sy ny Ranomasimbe Pasifika ao atsinanana, ny Ranomasimbe Indiana ao atsimo, ary ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasina Mediteranea ao atsimo-atsinanana. Ny sisiny manasaraka an'i Azia sy Eorôpa dia nifanarahana fa ny tendrombohitra Oraly (Ural). Manana velarana 32 tapitrisa km2 i Azia ka izy no be velarana indrindra amin'ny kontinenta rehetra. Izy koa no be mponina indrindra. Ahitana firenena miisa 46 ny ao amin'io kontinenta io.

I Eorôpa dia ao amin'ny ila-bolantany avaratra sady manana ny ampahany be amin'ny taniny ao amin'ny ila-bolantany atsinanana, izay voafaritry ny kontinentan'i Azia avy ao atsinanana, ny Ranomasina Mediteranea avy ao atsimo, ny Ranomasimbe Atlantika sy ny Ranomasin'i Norvezy avy ao andrefana, ary ny Ranomasimbe Arktika avy ao avaratra i Eorôpa.

Matetika dia zaraina ho faritra efatra i Eorôpa ka ahitana an'i Eorôpa Avaratra, i Eorôpa Andrefana, i Eorôpa Afovoany, i Eorôpa Atsinanana ary i Eorôpa Atsimo. Misy firenena dimampolo ao Eorôpa, ary i Rosia no ngeza indrindra amin'ireo, ary i Vatikàna no firenena kely indrindra.

I Ôseania dia fitambaran'i Aostralia sy ny nosy anarivony maro manodidina ao amin'ny faritra atsimon'ny ranomasimbe Pasifika. Ahitana firenena miisa 14 ny ao Ôseania. Manana velarana 8 523 655 km2 eo ny kontinentan'i Ôseania. Ny 90% n'izay dia Aostralia. Izy no kontinenta kely indrindra eto an-tany.

Ny tendrombohitra dia endrika ara-soridrefitany hita amin' ny vohontany miabo, hita ambon' ny planety telorika (Tany, Volana).

Ny renirano dia lakandrano natoraly nohadian'ny ranomamy. Ny toerana ipoiran'ny renirano dia atao hoe loharano ary ny toerana anariany ny ranony dia atao hoe vavarano. Ny vavarano dia mety ranomasina na farihy

Ny farihy dia velarandrano misy eny anivon'ny kontinenta, ary matetika avy amina velarandranomandry. Ny ranon'ny farihy dia avy amin'ny renirano sy/na avy amin'ny fiakaran'ny rano avy ambanin'ny tany. Ny farihy ngeza indrindra dia lavaka nitranga avy amin'ny tany tresaka (fay) fa ny farihy sasany dia avy amin'ny fanentsemana ny lohasaha, na avy amin'ny daraboka. Ny farihy koa dia mety miforona ao anatin'ny lohasaha ao aorian'ny fananganana tohadrano. Ny farihy ambony toerana indrindra eto an-tany dia farihy iray eo amin'ny tendrombohitra Nevado Ojos des Salado. 6 345 m ny haambo misy ilay farihy eo amin'ny sisintan' i Arjentina sy i Silia

Ny nosy dia tany kely na antonontonony hodidinin-drano tanteraka. Mety ho ranomasina na farihy na rano mandeha io rano manodidina azy io ary mety maharitra izany fisian'ny rano manodidina izany na tsia. Raha maromaro mifanakaiky sy mifaneritery izy dia atao hoe tamba-nosy.

Ny saikanosy dia tany saika hodidinin-dranomasina nefa misy tapany mampitambatra azy amin'ny tany lehibe, nefa ny nosy dia voahodidina rano avokoa ny sisiny.

Ny tamba-nosy na tangoro-nosy dia nosy maromaro mifanakaiky tanteraka ka toa mitambatambatra mihitsy aza. Ny tamba-nosy dia hita eny anivon-dranomasina; amin'ny ankapobeny, mety nosy kely misy manodidina nosy ngezangeza kokoa ny tamba-nosy. Ohatra, misy nosy 700 izao manodidina an'i Ekôsy. Ny tamba-nosy ngeza indrindra fantatra izao dia i Indonezia, i Japana, i Filipina, i Zelandy Vao ary ny Fanjakana Mitambatra.

Ny ranomasina dia velaran-drano midadasika, manodidina kontinenta amin'ny ankapobeny, ary mahasarona faritra lehibe dia lehibe amin'ny velaran'ny tany manontolo.

Ny ranomasimbe dia velarandrano masina (masira) lehibe dia lehibe sady lalina dia lalina tokony ho 4000 m, eo anelanelan'ny kontinenta roa na maromaro. Ny telo ampahefan'ny velaran'ny tany dia rakotra ranomasimbe avokoa.

Ny helodrano dia velaran-drano (farihy na ranomasina) mandroso anaty tany.




#Article 13: Madagasikara (5056 words)


Madagasikara na Repoblikan' i Madagasikara (anarana ofisialy) dia firenena ao amin' ny Ranomasimbe Indianina. Nosy fahefatra lehibe indrindra eto an-tany ny nosy Madagasikara. Toerana fonenan' ny 5%-n' ny biby sy zavamaniry misy eto amin' izao tontolo izao; ka mihoatra ny 80%-n' ireo dia Madagasikara irery ihany no manana azy (na ahitana azy eto an-tany).
Voasokajy ao anatin' ireo ny Gidro sy ny Rajako isankarazany, ny fosa, ny fianakaviam-borona telo sy zava-maniry toy ny Renala izay ahitana sokajy karazany valo izay tsy hita amin'ny toeran-kafa ny enina.

I Madagasikara dia nipoitra tamin'ny fiparitahan'ny kaontinanta Gondwana tamin'ny taona tamin'ny taona 35 tapitrisa tal. J.K.: voalohany i Madagasikara ary i India dia nisaraka tamin'i Afrika ary dimampolo tapitrisa taona taoriana, nisaraka tamin'i India i Madagasikara ary nitokana teo hatramin'izao fotoana izao. Noho izany dia tsy hita na aiza na aiza afatsy any Madagasikara ny valopolo isan-jaton'izay karazam-biby sy karazan-javatra misy any. Misy faritra ekôlôjika maromaro ao Madagasikara ary mihakely dia mihakely ireo faritra ekôlôjika noho ny asan'ny olombelona (tavy, fandringanana ny ala, fihazana ny biby) ; ankehitriny dimy amby sivifolo isan-jaton'ny ala taloha no voaringana.

Araka ny arkeôlôjia, ny olona voalohany indrindra tonga tao Madagasikara dia tonga teo amin'ny 300-500 taor. J.K. Ireo mponina ireo dia mponina aostrônezianina avy any Borneo, ao Indonesia. Tonga fitonjato taona taty aoriana ireo mponina Bantoa niampita ny lakandranon'i Môzambika, ireo arabo avy any avaratra, ireo karana ary ireo sinoa. Tamin'ny taonjato faha fito ambin'ny folo, nanomboka nanjanaka an'i Madagasikara ny frantsay (Fort-Dauphin, Diego-Suarez). Samy manana ny anjarany ao amin'ny fiainana ara-kolontsaina malagasy ankehitriny ireo mponina nipetraka ary mipetraka tao Madagasikara ireo. 

Nandritra ny taonjato faha-19, ny nosin'i Madagasikara dia voazaky ny Fanjakan'i Madagasikara, niongana tamin'ny fanafihan'ny Frantsay tamin'ny 1895. Ny Governemanta malagasy voalohany dia tafapetraka tamin'ny 10 Oktobra 1958 ary tamin'ny 1960 no nambara ampahibemaso ny fahaleovantenan'i Madagasikara taorian'ny tolon'ny tia-tanindrazana. Madagasikara no anisan'ny firenena voalohany nahazo fahaleovantena tao amin'ny faritry ny Ranomasimbe Indianina ary anisan'ny voalohany indrindra tao amin'ny faritra atsimon'i Afrika.

Voalaza ara-tantara fa i Madagasikara dia isan'ny ilabolan-tanin'i Gondwana, ary nitriatra tamin'i Afrika 160 tapitrisa taona lasa izay. Nanomboka teo amin'io fivakisana io no niforona ny Nosin-tanin'i Madagasikara rehefa avy nisaraka tamin'ny India 80 na 100 tapitrisa taona lasa izay.
Maro ny mpikaroka sy mpahay tantara no milaza fa teo ho eo amin'ny 200 taona T.J.K. (taorian'i Jesoa Kristy) no tonga teto Madagasikara ny olona mpifindra monina voalohany. Araka izany dia voalaza fa avy any Azia Atsinanana (Indonezia) no fiavian'ireo mpifindra monina ireo. Teo koa ny fahatongavan'ny Arabo avy amin'ny fianakavian'i Mohamady, ny Indianina ary ny Jiosy babo avy tany Babilôna. Ary teo koa (angamba) araka ny voalazan'ny mpandinika vitsivitsy ny fifindran'ireo Afrikanina izay mbola Arabo (Silamo) razana ihany koa.
Ary taty aoriana no nisy olona avy any Tonga no tonga tao amin'ny nosy malagasy.

Tsy tongalafatra ny zavatra fantatra mikasika ny fipetrahan'ny olona teto Madagasikara, fa araka ny karoka ary ny asa nataon'ireo mpahay jenetika, haitsikerafiteny ary tantara, dia aostrôneziana ny tena fiavian'ny Malagasy, izay avy amin'ny tambanosy indoneziana. Mety tonga teto Madagasikara ireo olona ireo tamin'ny alalan'ny lakana (waka) tamin'ny taonjato voalohany taor. J.K., na 300 taor. J.K., araka ny arkeôlôga, ary talohan'ilay daty farany voalaza araka ny lazain'ny jenetisianina. Ireo olona ireo dia antsoina Ntaolo, izay heverin'ny mpikaroka fa avy amin'ny fteny prôtô-malay-pôlinezianina *tau-ulu izay midika olona voalohany, avy amin'i *tau 'olona ary *ulu, izay midika loha, fiaviana, fitombohana. Miantso an'ny tenany ho *va-waka olon'ny lakana ireo mponina tonga teto Madagasikara voalohany ireo. *va-waka izay avy amin'ny teny *va mponina ary *waka lakana; teny izay heverina fa niavian'ny teny vahoaka.

Manazava ny endrika iraisan'ny Malagasy ny fiaviana aziatika tatsimo atsinanan'ny razambeny: tso-bolo, tsy mainty hoditra ohatra ny afrikanina banto. Ny vahoaka ntaolo dia nampandova ny :

Tonga avy amin'ny amorontsiraka atsimo atsinanan'ny nosy ny olona voalohany, na dia mety tonga avy tany Avaratra aza ny sasany. Tam-pahatongavana, nanao ny tavy no nahafahan'ny mponina voalohany namboly, tamin'ny alalan'ny fandringanana ny ala teny amin'ny amorontsiraka. 

Tamin'ny taonjato faha-7 taor. J.K., dia nanomboka nanadio ny alan'ny afovoantany ny sasany amin'ireo vahoaka ntaolo ireo. Ireo tany malalaka vokatry ny fandringanana ny ala ireo dia nambolena vary sy saonjo. Ireo vahoaka ntaolo ireo izay nifidy ny nipetraka tanaty ala dia nantsoina hoe vazimba (teny avy amin'ny hoe *va-yimba izay avy amin'ny teny *yimba midika ala). Rafandrana, razamben'ny mpanjaka merina dia fantatra fa Vazimba. Rafohy ary Rangita izay mpanjaka merina dia fantatra fa Vazimba ihany koa.

I Madagasikara dia ivon-toeran'ny varotra miampita ranomasina izay mampifandray ny seranan-tsambo ao amin'ny Ranomasimbe Indiana tany am-piandohan'ny taonjato manaraka ny fitondran'olombelona. Ny tantaran'ny tantara nosoratana eto Madagasikara dia nanomboka tamin'ny Arabo, izay nametraka lahatsoratra ara-barotra teo amin'ny morontsiraka avaratra-andrefana tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-10 ary nampiditra ny finoana silamo, ny soratra arabo (nampiasaina hanoratra ny fiteny malagasy amin'ny endrika manoratra fantatra amin'ny hoe sorabe), ny astrôlôjia arabo, ary ireo singa ara-kolontsaina hafa. Nanomboka tamin'ny 1500 ny fifandraisana Eorôpeana, rehefa nahita ilay nosy ny kapiteny portogey atao hoe Diego Dias. Ireo tranombarotra frantsay dia iniorina tamin'ny morontsiraka atsinanana tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-17. 

Nanomboka tamin'ny 1774 ka hatramin'ny 1824 dia nahazo laza teo amin'ny jiolahin-tsambo sy ny mpivarotra eorôpeana i Madagasikara, indrindra fa ireo mpandray anjara amin'ny varotra andevon'ny morontsirak'i Atlantika. Ny nosy kely ao Nosy Boraha, avy any avaratra-nosy avaratra atsinanan'i Madagasikara, dia navoakan'ny mpahay tantara sasany ho toa fitoeran'i Libertalia. Tantsambo Eorôpeana maro no nirodana teny amin'ny morontsiraky ny Nosy, anisan'izany i Robert Drury, ny diariny no iray amin'ireo sary vitsivitsy momba ny fiainana any atsimon'i Madagasikara nandritra ny taonjato faha-18. Ny harena nateraky ny varotra sambo dia nampitombo ny fiakaran'ny fanjakana niorina tao amin'ilay nosy, ny sasany tamin'ireo dia nihanatanjaka tamin'ny taonjato faha-17. Anisan'izany ny fikambanana Betsimisaraka any amin'ny morontsiraka atsinanana sy ny lehiben'ny Sakalava an'ny Menabe sy Boina any amin'ny morontsiraka andrefana. Ny fanjakan'Imerina, izay miorina any afovoan-tany afovoany sy ny renivohiny ao amin'ny lapa-mpanjaka ao Antananarivo, dia niitatra tamin'ny fitarihan'ny mpanjaka Andriamanelo.

Tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-17 dia ny fanjakan'i Imerina dia fanjakana tsy natanjaka raha noharina tamin'ireo fanjakana amoron-dranomasina lehibe kokoa ary mbola lasa kely kokoa ny fahatanjahany tamin'ny taonjato faha-18, nandritra ny fanjakan' Imerina efa-toko. Taorian'ny ady sy ny mosary nandritra ny taonjato maromaro, dia tafaverina indray i Imerina tamin'ny 1793, mpanjaka Andrianampoinimerina (1787-1810). Avy amin'ny renivohiny voalohany Ambohimanga, ary taty aoriana avy amin'ny Rovan'Antananarivo, io mpanjaka merina io dia nanitatra haingana ny fitondrany tamin'ireo tanin'andriana mifanolo-bodirindrina. Ny tanjony dia hifehy ny nosy iray manontolo. Ny zanany nandimby azy, mpanjaka Radama I (1810-28), no nahavita izany. Izy no neken'ny governemanta britanika ho mpanjakan'i Madagasikara. Namarana fifanekena i Radama tamin'ny 1817 niaraka tamin'ny governoran'i Britanika ao Maorisy mba hanafoanana ny fivarotana andevo mendri-kaja ho an'ny miaramila britanika sy ny fanampiana ara-bola. Nanomboka tonga tamin'ny tona 1818 ny misionera anglisy avy amin'ny London Missionary Society; anisan'ireo olona ireo i James Cameron, David Jones ary David Griffirths izay nanangana sekoly, nametraka ny fanoratana teny malagasy tamin'ny alalan'ny abidy latina ary nandika ny baiboly, ary koa nampiditra karazana teknôlôjia vaovao teto amin'ny nosy Madagasikara.

Ny mpandimby an-dRadama, Ranavalona I (1828-61), mpanjakavavy, dia naneho hevitra momba ny fahamendrehana ara-politika sy ara-kolotsain'i Britaina sy Frantsa miaraka amin'ny didy amam-pitsipika izay nandrara ny fampiharana ny kristianisma eto Madagasikara ary namporisika ny ankamaroan'ny vahiny handao ny nosy. Ireo mponina eto Madagasikara dia afaka niampanga ny heloka isan-karazany toy ny halatra, ny fanarahana ny fivavahana kristiana ary indrindra ny famosaviana, izay voasazy amin'ny fihinanana tangena. Teo anelanelan'ny taona 1828 sy 1861, dia nahafaty olona 3000 teo ho eo isan-taona ny fandaràn'i tangena. Anisan'ireo nanohy niaina tao Imerina i Jean Laborde, mpandraharaha iray izay nanamboatra basy sy nanorina orinasa hafa tamin'ny anaran'ny fitondram-panjaka, ary Joseph-François Lambert, mpiantoka frantsay sy mpivarotra andevo niaraka tamin'i Printsy Radama II. dia nanao sonia fifanarahana fifaneraserana fantatra amin'ny anarana hoe Charte Lambert. Radama II (1861-63) dia nanandrana ny hamaha ny politikam-piarahamonin'ny mpanjakavavy, saingy roa taona taty aoriana dia noroahin'ny Praiministra Rainivoninahitriniony (1852-1865) sy ny fifanarahana amin'i Andriana sy ny Hova, izay nanandrana namarana ilay fahefana feno an'ny mpanjaka.

Taorian'ny fanandramam-panonganana dia nomen'ireo tandapa fahafahana manjaka i Rasoherina (1863-1868) vadin-dRadama, raha manaiky fizaram-pahefana amin'ny Praiminisitra izy. Izany fifanarahana ara-piarahamonina izany dia ho tanteraka amin'ny alalan'ny fanambadiana manana endrika politika. Nanaiky ny mpanjakavavy Rasoherina ka nanambady an'i Rainivoninahitriniony, ary taorian'ny fanonganana azy dia nanambady ny rahalahiny Rainilaiarivony (1864-1895), izay hanambady an-Ranavalona II (1868-1883) sy an-dRanavalona III (1883-1897). Nandridra ny iraika amby telopolo taona naha praiminisitra an'i Rainilaiarivony dia maro ireo lalàna noraisina hankaherezana ny fahefan'ny governemanta ary hanavao ny fitondrana ho maoderina kokoa. Natsangana manerana ny nosy ny sekoly ary natao ho voatery ny fidirana amin'izy ireo. Nohatsaraina ny fitantanana tafika ary noraisina ho mpanolotsaina ireo mpanorohevitra britanika hankahery ary hampahamatihanina ny miaramila. . Voarara ny fananana vady maro satria noraisina ho finoana ofisialy ny kristianisma nanomboka tamin'ny taona 1869 miaraka amin'ny finoana nentin-drazan'ny vahoaka tsy mitsaha-mitombo. Novaina hitovitovy endrika amin'ny Lalàna Iraisana britanika ny rafi-dalàna ary nampitovizana endrika amin'ny any Eorôpa ny fiainana an-dapa an-drenivohitra.

Tamin'ny voalohany indrindra, noho ny tsy fanajana ny Charte Lambert, dia nanafika an'i Madagasikara i Frantsa tamin'ny taona 1883, izay nanjary fantatra tamin'ny anarana hoe ady Hova-Frantsay voalohany. Tany amin'ny faran'ny ady dia namela ny tanànan'Antsiranana (Diego Suarez) ho an'i Frantsa i Madagasikara ary nandoa vola 560.000 francs ho an'ireo mpandova an'i Lambert. Tamin'ny taona 1890, ny Anglisy dia nanaiky ny fananganana protectorat frantsay eo amin'ny Nosy, saingy tsy neken'ny governemantan'i Madagasikara ny fahefana Frantsay. Mba hanerena ny fieken-ko resy, ny Frantsay dia nanafika ny seranan-tsambon'i Toamasina teo amin'ny morontsiraka atsinanana, sy Mahajanga any amin'ny morontsiraka andrefana, tamin'ny Desambra 1894 sy Janoary 1895.

Niakatra ho any Antananarivo ny vondro-miaramila frantsay, ary namoy olona maro noho ny tazomoka sy aretina hafa. Ny fanamafisana dia tonga avy tany Alzeria sy Afrika atsimon'i Sahara. Rehefa tonga tany amin'ny tanàna ny miaramila frantsay tamin'ny septambra 1895, dia namotika ny lapan'ny mpanjaka tamin'ny alalan'ny tafondro mavesatra, izay nahafaty tandapa maro ka nanery an-dRanavalona III hampitsahatra ny ady. Nampiditra an'i Madagasikara ho tany frantsay i Frantsa tamin'ny taona 1896 ary, nanafoana ny fanjakan'Imerina ary nandefa ny fianakavian'ny mpanjaka ho sesitany tany amin'ny Nosy La Réunion sy tany Alzeria. Ny fihetsiketseham-pioirana roa taona niorina ho valin'ny fisamboran'ny frantsay ny lapan'ny mpanjaka dia nilatsaka tanteraka tamin'ny faran'ny taona 1897.

Tamin'ny fiverenan'ny fahaleovantena dia nandalo Repoblika efatra i Madagasikara miaraka amin'ny famerenana lalàmpanorenana. Ny Repoblika voalohany (1960-1972) dia nentin'ny filoha  Philibert Tsiranana notendren'ny Frantsay, izay nanamafy ny fitohizan'ny firohizana ara-toekarena ary ara-politika amin'i Frantsa. Ny Frantsay no manana andraikitra lehibe eo amin'ny orinasam-panjakana na amin'ny asa fampiofanana. Ireo boky fianarana sy ny rafi-pampianarana dia saika hitovy amin'ny an'ny Frantsay avokoa. 

Nanongana ny fitondrany tamin'ny 1972 ny rotaky ny mpianatra sy mpamboly izay vokatry ny tsifankasitrahana ny fitondran'i Tsiranana izay noheverina fa manohana sy manohy ny fanjanahantany.

I Gabriel Ramanantsoa, jeneralin'ny tafika, dia voatendry ho filoha vonjimaika sy praiminisitra tamin'io taona io ihany, saingy nanery azy handao ny taona 1975 ny fankatoavana ankapobeny. Ny kolonely Richard Ratsimandrava, voatendry handimby azy, dia novonoina enina andro tao amin'ny toerany. Ny jeneraly Gilles Andriamahazo no nanapaka taorian'i Ratsimandrava nandritra ny efa-bolana talohan'ny nisoloan'ny miaramila hafa: Amiraly Lefitra Didier Ratsiraka, izay nitondra tao amin'ny Repoblika Faharoa izay manana endrika sosialista-marksista nanomboka tamin'ny taona 1975 ka hatramin'ny taona 1993.

Io vanim-potoana io dia nahitana fifamatorana ara-politika tamin'ny firenena Tatsinanana sy ny fitokanana ara-toekarena. Ireo politika ireo, miaraka amin'ny fanerena ara-toekarena miorina amin'ny krizy solika tamin'ny taona 1973, dia nitarika ny firodanana haingana ny toekarena eto Madagasikara sy ny fihenan'ny fenitry ny fiainana, ary ny firenena dia nanjary bankirompitra tanteraka tamin'ny taona 1979. Ny governemanta Ratsiraka dia nanaiky ny fepetran'ny ny mangarahara, ny fepetra manohitra ny kolikoly ary ny politikan'ny tsena malalaka napetraky ny Tahirim-bola Iraisam-pirenena, Banky Iraisam-pirenena ary ireo mpanolotra bilatera samihafa ho takalon'ny famindram-pahefana ny firenena.

Ny lazan'ny Ratsiraka tamin'ny taona 1980 dia nahitana krizy tamin'ny 1991 raha nitifitra ireo mpanao hetsi-panoherana nandritra ny famoriam-bahoaka ny mpiambina ny filoha. Tao anatin'ny roa volana dia nisy governemanta tetezamita napetraka teo ambany fitarihan'i Albert Zafy (1993-96), izay nandresy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 1992 ary nanokatra ny Repoblika fahatelo (1992-2010). Ny lalàm-panorenana vaovao eto Madagasikara dia nametraka demokrasia maro antoko am-pelatanan'ny Antenimieram-pirenena. Ny lalàm-panorenana vaovao koa dia nanamafy ny fahalalahan'ny zon'olombelona, ​​sosialy sy politika, ary ny varotra malalaka. Na izany aza, dia niharatsy ny fihenan'ny toekarena tamin'ny andro naha filoha an'i Zafy, nisondrotra ny kolikoly, ary ny fampidirana ny lalàna mba hanomezana azy fahefana matanjaka kokoa. Nolavina tamin'ny 1996 izy, ary notendrena ho filohan'ny tetezamita i Norbert Ratsirahonana, nandritra ny telo volana talohan'ny fifidianana ho filoham-pirenena manaraka. Ratsiraka dia nofidina indray tamin'ny fahefana teo amin'ny sehatry ny fanavakavahana sy ny fanavaozana ara-toekarena nandritra ny fe-potoana faharoa izay naharitra hatramin'ny 1996 ka hatramin'ny 2001.

Ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny taona 2001 izay nandresen'i Marc Ravalomanana, dia nahatonga ny fifandonana fito volana nanelanelan'ny mpanohana an'i Ravalomanana sy i Ratsiraka. Ny fiantraikany ara-toekarena teo amin'ny krizy ara-politika dia resin'ny politika ara-toekarena sy ara-politikan'i Ravalomanana tsikelikely, izay namporisika ny fampiasam-bola amin'ny fanabeazana sy ny fambolena, nanamora ny fampiasam-bola mivantana avy any ivelany, ary ny fiaraha-miasa ara-barotra teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena sy iraisam-pirenena. Ny harin-karena faobe dia nitombo 7 isan-jato isan-taona teo ambanin'ny fitantanany. Nandritra ny antsasaky ny fe-potoam-piasany faharoa, dia nitsikera ireo mpanaramaso ao an-toerana sy iraisam-pirenena i Ravalomanana izay niampanga azy ho nitombo ny herisetra sy ny kolikoly.

Ny mpitarika ny mpanohitra sy ny ben'ny tanànan'Antananarivo, Andry Rajoelina, dia nitarika hetsika tamin'ny voalohandohan'ny taona 2009 izay nanosika an-dRavalomanana tsy handresy tamin'ny fomba tsy araka ny lalàm-panorenana izay nomelohina ho fanonganam-panjakana. Tamin'ny volana Martsa 2009, dia notendren'ny Fitsarana Ambony ho Filoha Avon'ny Tetezamita i Andry Rajoelina. Tamin'ny taona 2010, dia nisy lalàm-panorenana vaovao noraisina tamin'ny fitsapan-kevi-bahoaka, nametrahana ny Repoblika fahefatra, izay nanohana ny rafitra maro antoko izay napetraka tamin'ny lalàm-panorenana teo aloha. Notendrena ho filoha i Hery Rajaonarimampianina tain'ny fandreseny ny fifidianana ho filoham-pirenena 2013, izay heverina ho marina sy mangarahara araka ny hevitry ny fiarahamonina iraisam-pirenena

I Madagasikara dia repoblika ahitana antoko politika miisa 312. Ny filoha no mitondra ny firenena ary ny praiminisitra no mitondra ny governemanta. Ny governemanta no mampihatra ny lalàna. Neken’ny mpandatsa-bato malagasy ny lalàm-panorenana novaina tamin’ny 1998. 

Lany amin’ny alalan’ny latsabato ataon'ny daholobe ny filoham-pirenena ary mijanona ho filoha mandritry ny dimy taona, azo averina indroa. Izy no manonona ny praiminisitra. 

Tamin’ny fomba tsy dia natao hoe ara-dalàna, naka ny fahefana i Andry Rajoelina nandritry ny fikorontanana nitranga tamin’i taona 2009 taorian’ny fialàn’i Marc Ravalomanana, ary taorian’ny fakan’i Andry Rajoelina ny fahefana, nanohy ny fanomezan-dalan’i Marc Ravalomanana izy na dia tsy lany tamin’ny latsabato ataon’ny daholobe aza. Ny tena marina, raha tena nisy ny tetezamita, ny miaramila no tokony nitondra azy : izany hoe izay manana ny mari-boninahitra avo indrindra ao amin’ny Tafika. Ary roa volana aorian’ny tetezamita, misy ny fifidianana ny filoham-pirenena. Voarara any Madagasikara ary manerana izao tontolo izao ilay fakan’i Andry Rajoelina fahefana izany hoe manohy ny fanomezan-dalan’ny filoham-pirenena lanin’ny latsabato.

Ireo fanjakana naorin’ny foko toa ny Sakalava, ny Merina ary ny foko hafa no manorona ny tafika voalohany tao Madagasikara. Nampiasa lefona izy ireo fa taty aoriana dia nampiasa basilava, tafondro ary fitaovam-piadiana mampiasa vanja hafa. Tany am-piandohan’ny taonjato faha-19 dia saika nanjaka eraky ny nosy ny mpanjaka Merin’ny Fanjakan’i Madagasikara, tamin’ny alalan’ny tafika ahitana olona telo alina tsara ofana ary tsara fitaovana. Nahatonga an’ny priminisitra Rainilaiarivony hangataka fanampiana amin’ny Britanika momba ny fiofanana ny tafika Merina ny fanafihan’ny frantsay ny tanàna eo amin’ny amorontsiraka. Na dia nisy aza ny fiofanana sy ny fahaizana nentin’ny britanika, nilefitra noho ny fanafihan’ny tranon’ny mpanjaka tao Antananarivo ny tafika malagasy. Lasa zanatany frantsay i Madagasikara nanomboka tamin’ny 1897 hatramin’ny taona 1960.

Naverina niaraka tamin’ny fahaleovantenan’i Madagasikara tamin’i Frantsa ny fahaleovan-tenan’ny taika malagasy izay nahitana ny tafika an-dranomasina, ny tafika an-kabakabaka, ary ny tafika an-tany. Nanomboka izany fotoana izany dia tsy niaty tamina firenena hafa intsony i Madagasikara na tao anaty na tany ivelan’ny sisintany, fa efa niditra an-tsehatra ihany izy io indraindra tamin’ny famerenana ny filaminana amin’ny fotoan-pikorontanana ara-politika. Tamin’ny fotoan’ny Repoblika Faharoa dia tsy maintsy miditra ho miaramila ny olom-pirenena na lahy na vavy. Naharitra nandriry ny 15 taona izany lalàna izany (1976-1991). Ny minnisitry ny atitany no mitanana ny tafika ary mijanona ho tsy manohana an’iza na iza foana izy io nandritry ny krizy politika, toa ny nanritra ny fifanandrinan’i Ratsiraka sy Ravalomanana taorian’ny fifidianana tamin’ny 2001. Tapaka tamin’ny 2009 izany fomba izany rehefa nivadika ho hanohana an’i Andry Rajoelina ben’ny tanànan’i Antananarivo ny ampahan’ny tafika an-tany.

Ny minisitry ny Atitany no manana ny andraikitra amin’ny fitantanana ny herin’ny polisy, ny zandarimaria ary ny polisy miafina. Voatantana eo an-toerana ny polisy sy ny zandarimaria. Na dia izany aza, latsaky ny ampahatelon’ny kaominina rehetra no afaka nandray ny asan’ny mpitandro ny filaminana, ary tsy ampy indrindra ireo foibe an-toerana ho an’ireo vatam-piarovana ireo. Ny fitsaram-piarahamonina nentim-paharazana izay antsoina hoe dina dia tarihin’ny olona hajaina ary efa lehibe rehefa eny ambanivohitra izay tsy ahitana ny mari-piatrehan’ny fanjakana. 

Tamin’ny tantaran’i Madagasikara, dia somary tsara ihany ny fiarovana manerana ny nosy. Ambany ny tahan’ny herisetra sy ny heloka bevava raha oharina amin’ny firenena mitovy mari-pivoarana. Ny halatra sy halatra miaraka amin’ny fivarotan-tenan’ny ankizy no ankamaroan’ny heloka bevava miaraka amin’ny fanambarana ary fivarotana rongony sy zavatra hafa mahadomelona Ny fifintinan’ny teti-bola nanomboka tamin’ny 2009 dia nanana fiantraikany mafy tamin’ny polisim-pirenena izay nahatonga ny heloka bevava hitombo taty aoriana.

Ny teny malagasy dia misokajy ao anatin'ny fiteny aostrônezianina, iray tarika amin'ny fiteny malayo-pôlinezianina miaraka amin'ny fiteny tagalôga (fiteny filipina) ny fiteny malay-indônezianina, ny fiteny javaney sns. 

Araka ny lalam-panorenana, ny fiteny malagasy dia fiteny ofisialy voalohan'i Madagasikara. Teny iray tsy mivaky sady azon'ny vahoaka malagasy manerana ny Nosy ny fiteny malagasy ofisialy. Araka ny statistika, ny teny malagasy ofisialy sy ireo tenim-paritr'i Madagasikara no tena hain'ny mponina malagasy tenenina. Eo amin'ny valopolo isan-jaton'ny (80%) Malagasy monina eto Madagasikara no tsy mahay teny afa-tsy teny malagasy, ary eo amin'ny 22 tapitrisa eo ho eo tamin'ny 2012:

(Venty : An’arivony isaky ny 1 janoary )

(1) Miampy koa ireo teratany avy amin’ny tanin’ny Frantsay hafa . Tarehimarika novinavinaina ho an’ny taona 1949 – 1954.

Izao ny fitombon'ny isdan'ny mponina teo anelanelan'ny taona 1950 sy 2010:

Ny foko eto Madagasikara dia vondron'olona heverina fa iray faritra niaviana, nanana fandaminana ara-politika iraisany na nitoviany tamin'ny vanimpotoana faha mpanjaka, manana ny fomba fitenenany ny teny malagasy izay atao hoe fitenim-paritra, sns. Mahazatra ny maro anefa ny miteny hoe foko valo ambin'ny folo taorian'ny fanjanahan-tany, na dia tsy mifanandrify amin'ny tena marina izany. Ny foko sasany dia mety vondrom-poko raha ny tena marina noho ny faritra misy azy midadasika loatra.

Ny Antefasy na Antaifasy na Tefasy dia foko iray ao Madagasikara ao amin'ny morontsiraka atsimo atsinanana, ao amin'ny faritra manodidina an'i Farafangana. Eo anelanelan'i Manampatra sy Mananara atsimo izy ireo, izany hoe eo afovoan'ny Antemoro ao avaratra sy ny Antesaka ao atsimo.

Ny Antemoro na Antaimoro dia foko ao amin'ny faritra Vatovavy-Fitovinany. Nampalaza ny foko Antemoro teo amin'ny tantara ny fanoratana ny Sorabe, ny famakiana ny kintana (Fanandroana), fandravonana ny disadisa nisy tamin'ireo foko sasany tany atsimon'i Madagasikara. Eo anelanelan'i Namorona sy Manampatrana no fonenany. I Vohipeno sy i Manakara no tanàna lehibe any aminy.

Ny Antesaka na Antaisaka na Tesaka dia foko iray ao atsimo atsinanan'i Madagasikara. Ao aminny distrikan'i Vangaindrano, faritra Atsimo-Atsinanana, no betsaka azy ireo. Ny faritra onenany dia eo anelanelan'i Mananivo ao avaratra, Itomampy sy Ionaivo ao andrefana, ary Lavibola ao atsimo. Tanàna lehibe ao aminy dia i Vangaindrano sy i Midongy Atsimo.

Ny Antakarana na Antankarana na Tankarana dia foko ao amin'ny tendro avaratr'i Madagasikara, ao amin'ny Faritanin'Antsiranana. Monina amin'ny faritra lavalava manaraka avy eo Ampasimena (andrefana) mankany Vohimarina (Vohémar). I Antsiranana, sy i Vohimarina no tanàn-dehibe any.

Ny Antambahoaka dia foko iray ao atsimo atsinanan'i Madagasikara, eo anelanelan' i Sakaleona sy Namorona. I Mananjary no tanan-dehibe any.

Ny Antandroy dia foko ao amin'ny tendron'i Madagasikara atsimo indrindra monina amin'ny tany eo anelanelan'ny ony Menarandra ao andrefana sy Mandrare ao atsinanana ary ny havoana Vohimainty ao avaratra. 

Ny Antanosy na Tanosy dia foko ao amin'ny tendron'i Madagasikara atsimo atsinanana indrindra, ao amin'ny faritra Anosy eo anelanelan'i Masianaka sy Mandrare no misy azy betsaka indrindra, nefa ahitana azy koa ny tanàna toa an'i Bezaha sy Vatolatsaka (amy ao amin'ny distrikan'i Betioky-Atsimo) ary any Bereketa (distrikan'i Sakaraha) any amin'ny faritra Atsimo-Andrefana. I Tolagnaro no tanan-dehiben'izy ireo.

Ny Bara dia foko monina amin'ny toerana midadasika voafaritry ny renirano Zomandao any avaratra (mampisaraka azy amin'ny Betsileo), ny faritra onenan'ny Tanala any atsinanana, ny ony Onilahy any atsimo andrefana (mampisaraka azy amin'ny Antandroy sy ny Mahafaly), ary ny havoanan' Analavelona ao andrefana sy avaratra andrefana. Ny tanàn-dehibe ao aminy dia Ihosy sy i Betroka. Tanàna bara koa i Sakaraha sy Ankazoabo ary i Beroroha.

Ny Betsimisaraka dia foko lehibe ao amin'ny lemaka manana manaraka ny morontsiraka atsinanana, vafaritry ny reniranon'i Bemarivo ao avaratra sy ny onin'i Mananjary any atsimo. Ireto ny tanànan'ny Betsimisaraka: Maroantsetra, Fenerivo, Soanierana-Ivongo, Toamasina, Vatomandry, Mahanoro ary Andevoranto.

Ny Betsileo dia foko lehibe ao amin'ny toerana faritan'ny ony Mania ao avaratra, ny tanin'ny Tanala ao atsinanana, ny tendrombohitr'Andringitra ao atsimo, ary ny tandavan-tendrombohitr'i Bongolava ao andrefana, izany hoe ao amin'ny Faritanin'i Fianarantsoa. Ireto ny tanànan'ny Betsileo: Ambositra, Ambohimahazo, Ambohinamboarina, Fianarantsoa, Ambohimahasoa ary Ambalavao.

Ny Bezanozano dia foko ao amin'ny tany lemaka manodidina an'i Mangoro, voafaritry ny taniny onenan'ny foko Sihanaka ao avaratra, ny Betsimisaraka ao atsinanana, ary ny Merina ao andrefana. Ireto ny tanàn-dehibe ao: Moramanga sy Beparasy ary Anjiro.

Ny Mahafaly dia foko monina amin'ny misy havoana marin-tampona midadasika, be sokay sy fasika, eo anelanelan'ny ony Onilahy sy Menarandra, any amin'ny faritra Atsimo-Andrefana. Ny tanàna lehibebe misy ny Mahafaly: Betioky-Atsimo sy Ejeda ary Ampanihy.

Ny Merina dia foko monina ao afovoan'i Madagasikatra, eo amin'ny tampon-kavoana voafaritry ny tanin'i Vonizongo ao avaratra, ny tendrombohitr'Ankaratra ao atsimo, ny reniranon'i Sakay ao andrefana, ary ny tandavan-tendrombohitr'Angavo ao atsinanana. Ireto ny tanàn-dehibe ao misy ny Merina: Antananarivo, Antsirabe, Ambatolampy, Arivonimamo, Miarinarivo, Manjakandriana, Soavinandriana.

Ny Sakalava dia foko monina amin' ny tany midadasika dia midadasika any amin'ny tapany atsimo andrefana sy andrefana ary avaratra andrafan'i Madagasikara, eo anelanelan'Ampasimena any avaratra, sy Toliara any atsimo. Mizara efatra Sakalava, dia ny Sakalavan'i Boina (renivohitra: Mahajanga), ny Sakalavan'Ambongo (renivohitra: Besalampy), ny Sakalavan'i Menabe (renivohitra: Morondava) ary ny Sakalavan'i Fiherenana (renivohitra: Toliara). Ny Vezo sy ny Masikoro dia heverina ho zana-pokon'ny Sakalavan'i Fiherenana. Ireto ny tanàndehibe ao amin'ny tanin'ny Sakalava: Mahajanga, Besalampy, Morondava, Toliara, Analalava, Maintirano, Morombe.

Ny Sihanaka dia foko manodidina ny farihin'Alaotra, voafaritry ny renirano Bemarivo Ambony sy Tampoketsa Atsimo ao avaratra, ny renirano Mahajamba Ambony ao andrefana, ary ireo havoana misy ny Bezanozano sy ny ala ao atsinanana. Ny tanàna lehibe any dia Ambatondrazaka.

Ny Tanala dia foko ao amin'ny faritra misy ny havoanan'Ikongo, voafaritry ny tanin' ny Betsileo ao andrefana, ny Betsimisaraka sy ny Antambahoaka sy ny Antemoro ary ny Antefasy ao atsinanana, ary ny ony Manampatrana ao atsimo. Ireto ny tanàna lehibe any: Ambohimanga Atsimo sy Ivohibe ary Ifanadiana.

Ny Tsimihety na Antandroña dia foko any amin'ny faritra andrefana avaratra Madagasikara, ao amin'ny faritanin'i Mahajanga, monina amin'ny faritra eo anelanelan'ny tanin'ny Antankarana avy ao avaratra, ny Betsimisaraka avy ao atsinanana, ny Sihanaka avy atsimo, ary ny Sakalava avy ao andrefana. Ireto ny tanàna lehibe any: Antsohihy, Mandritsara, Befandriana-Avaratra, Mampikony, Boriziny ary Bealanana.

Ny Karàna dia ireo Indiana sy Pakistaney izay nifindra monina eto Madagasikara nanomboka tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-17. Miisa eo amin'ny 25 000 eo ho eo ny Karàna eto Madagasikara araka ny antontanisan'ny Ministeran'ny raharaham-bahiny indiana. Ny ankamaroan'ny Karàna tonga teto Madagasikara dia manaraka ny fivavahana silamo shiita.

Ny Sinoa eto Madagasikara dia Sinoa mpiavy izay nandalo tao Maorisy aloha vao izay tonga teto Madagasikara. Niisa teo anelanelan'ny 70 000 sy 100 000 izy ireo tamin'ny taona 2011.

Betsaka ireo olon-dehibe izay tsy mahay mamaky teny sy manoratra ===

Ny farihin' Alaotra no farihy lehibe indrindra ao Madagasikara. Ny halalin'ny toerana lalina indrindra amin'io farihy io dia 1,5 metatra monja. 

Ny lanjan'ny ranon'ny farihin'Alaotra dia eo amin'ny 930 tapitrisa taonina eo ho eo (0,93km3). Noho ny fikaohan'ny tendrombohitra manodidina, dia nihafeno fasika ilay farihy, ka izany no anisan'ny antony tsy mahalalina io farihy io.

Voazara telo ny vohontanin'i Madagasikara. Any atsinanana dia misy lemaka tery kely haavo misy ny lakandranon'ny Pangalana manana toe-tany be orana any avaratra hatrany atsimo. Ny eo anivon-tany indray dia misy ny ankabeazan'ny mponin'i Madagasikara ary koa ny renivohi-pirenena Antananarivo ; ny toe-tany eo amin'ny faritra anivo dia mangatsiaka amin'ny andro ririnina ary matimaty na mafana rehefa andro fahavaratra amin'ny volana Desambra; ny rotsak'orana eo amin'ny faritra anivo dia antonontonony; ny havoana dia maka enimpolo isan-jaton'ny velarantanin'i Madagasikara. Ny faritra andrefana dia manana toe-tany maina sady mafana mandavantaona; ny hakitroky ny mponina any amin'ny faritra andrefana dia anisan'ny kely indrindra eto Madagasikara.

Ny toerana avo indrindra eto Madagasikara dia ny Tsaratanana any amin'ny faritanin'Antsiranana, izay manana haavo 2 876 metatra.

Tropikaly ny toetany amin'ny morontsiraka, ara-pehibe izy any atsinanana, tropikaly maina izy any amin'ny morontsiraka andrefana sy atsimo, ary tropikaly mangatsiaka izy any ampivoany. Ny Anticyclone ny Ranomasimbe Indianina no mampisy ny alizay atsimo atsinanana, mihisaka araky ny fizaran-taona io alizay io.

Manana fizaran-taona roa i Madagasikara: misy ririnina (maina) amin'ny volana Mey hatramin'ny volana Oktobra, sy fahavaratra (mando) amin'ny volana Novambra hatramin'ny volana Aprily. Miovaova arakaraky ny haabon-toerana ny toetrandro sy ny rivotra manjaka. Mandalo amin'ny morontsiraka atsinanana izao ohatra ny alizay, Noho izany dia manorana matetika ny any satria mbola misy an'Andringitra mitazona ny ankabeazan'ny hamandoana. Any amin'ny morontsiraka atsinanana izao no tena be orana indrindra any Madagasikara (3 500 mm isan-taona).

Mandalo matetika amin'ny fahavaratra ny rivodoza avy any amin'ny nosin'ny Maskarena. Maimaina sy mangatsiatsiaka ny tany any andrefan'Andringitra amin'ilay alizay tsy tonga any. Mahatratra 1 400 mm ny orana latsaka any Antananarivo amin'ny ririnina, mety mangatsiaka be ny alina any fa tsy dia mivaingana matetika. Fa mety mivaingana ny rano rehefa miakatra any an-tendrona. Amin'ny andro ririnina, ny lanitry ny renivohitra dia anisan'ny tena mazava (amin'ny tantera-kazavana) indrindra eto an-tany. Mbola maina noho ny ampivoany ny toetrandro any andrefana satria efa nilatsaka daholo ny hamandoan'ny alizay. 300 mm fotsiny ny tontalin'ny orana latsaka any Toliara mandritry ny taona

Anisan'ny firenena mbola an-dalam-pivoarana eto an-tany i Madagasikara. Araka ny tatitra momba ny IDH tamin'ny taona 2000 (miankina amin'ny taona 1998 ny fampahalalàna), faha 141 amin'ny firenena 174 Madagasikara.

Miankina amin'ny fambolena ny toe-karenan'i Madagasikara. Miverina tsikelikely ny toe-karena tamin'ny krizy tamin'ny 2001. Miezaka mafy ny fitondrana (manomboka hatramin'ny 2002) mba hampivelatra ny firenena amin'ny alàlan'ny Madagascar Action Plan.

Mikasika ny fanamboarana ny lalana ihany koa ny fivoarana.

Tamin'ny 1889, dia nitsangana  ny banky malagasy voalohany
Ny fananganana ny sandam-bola euro dia nampaherin'ny vola Malagasy izay tsy niankina tamin'ny volan'ny mpanjakana teo aloha (Franc frantsay), miatrika ny ampihimamban'ny dolara amerikanina mahery tany aloha.

Olona vitsy an'isa no manana fidiram-bola isam-bolana avy any ivelany avy amin'ny havana. Tombanana ho eo amin'ny 50€ hatramin'ny 100€ isaky ny fianakaviana ny vola vahiny.
Tamin'ny Mey 2003, ny Arary malagasy no misolo ny Franc Malagasy (iraimbilanja). Nanomboka tamin'izany dia fametahana mari-bidy roa no apetraka eo amin'ny toeram-pivarotana sy ny tsena ofisialy. Nanomboka tamin'ny taona 2005 dia tsy misy afa-tsy ny Ariary malagasy no sandam-bola ofisialy ao amin'ny firenena (1 Ariary = 5 iraimbilanja).

Ny fambolena sy ny fiompiana no fiveloman'ny fitopolo isan-jatonan’ny mponina. Hita na aiza na aiza ny vary ary hita fa manamarika ny fisehon’ny tontolo manodidina, satria foto-tsakafon’ny malagasy ny vary. Mbola lafo nohon’ny vary aziatika hafarana ny vary malagasy. Ny hena hanin’ny malagasy dia ny hena omby.

Ankehitriny, firenena mahantra i Madagasikara (firenena faha 146/177 amin’ny resaka IDH (Indice de Développement Humain). Maro ny anton’ny mampahantra ny Malagasy.

Anisan’ireo antony ireo ny safidy ara-politika sôsialista nandritry ny ady mangatsiaka ary ny fahataràna ara-pandrosoana vokatr’izay safidy izay: miha-simba ny foto-drafitr’asa, ny sakana ara-pandraharahana amin’ny fampivoarana ny orinasa, ny tsifitombenana ara-politika ary ara-pitsaràna. Ao koa ny Fihavanan’ny Malagasy, na dia zavatra hafa tsy miditra azo aza : mifanampy ny mpiray fianakaviana, na dia tsy mampivoatra ny tena aza ilay fifanampiana ny fianankaviana. Izay fisainana izay koa dia vao maika ampitomboin’ireo Fikambanana tsy miankina amin'ny fanjakana (ONG) amin’ny lafiny rehetra: tontolo iainana, kolontsaina, fahasalamana, fampianarana, fahazazana, fambolena. Ary noho izany, loharanon-karena mazava avy any ivelany ilay fanampiana avy any ivelany, na dia ho an’ny tena aza, ary anefa tsy fototry ny fivoarana maharitra..

 
Foto-tsakafon'ny malagasy ny vary, ary manamarika ny endriky ny faritra ny saha.

Araka ny filazan'ny filohan'ny tetezamita mikasika ny fihaonambe Rio+20 tany Brezila ny 20 jona 2012, anisan'ny tanjon'i Madagasikara ny ho lasa sompitry ny ranomasimbe Indianina. Ny fomba hahatratrarana izany tanjona izany dia ny fanovana an'i Madagasikara hanana toe-karena maitso.

Ny fahaizana asa-tànana no tena mampiavaka ny malagasy amin'ny ankapobeny. Ary ny manodina ny zavatra efa tsy ampiasaina intsony ho zavatra hafa dia efa natao hatry ny ela tao Madagasikara izay vao nalaza tany andafy izany; na ny hoe recyclage no tiana ambara eto.

Ny fivavahana eto Madagasikara dia ahitana ny fifanojoan'ny fivavahana maro, ka ny tena be mpanaraka dia ny fivavahan-drazana sy ny fivavahana kristiana ary ny finoana silamo. Hita koa ny fivavahana hafa toy nybahaisma sy ny hindoisma.

Miantso an'Andriamanitra na Zanahary koa ny Malagasy mandala ny fivavahan-drazana rehefa misy zavatra ataony. Mihoatra ny 52%n'ny mponina no manaraka ny fivavahan-drazana izay fivavahana manantitra ny fifandraisan'ny velona sy ny maty (Razana). Tsy misaraka amin'ny tontolon'ny velona ny tontolon'ny Razana izay ivavahana ka izany no ahitana Malagasy manao fomba isan-karazany amin'ny fanamboaram-pasana sy amin'ny fanatanterahana ny famadihana amonosan-damba indray ny maty sy andevenana azy indray aorian'izay. Any Imerina sy any Ibetsileo no tena ahitana ny fanaovana famadihana. Izany fivavahana amin'ny razana izany dia matetika miaraka amin'ny fanandroana sy ny sikidy.

Ny 41%n'ny Malagasy dia Kristiana ka ny tena misongadina, raha amin'ny lafiny isa, dia ny Katôlika sy ny Prôtestanta. Mandray anjara amin'ny raharaham-pirenena ny fiangonana kristiana malagasy ka ny fantatra indrindra amin'izany dia ny Fiombonan'ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM). Hita ao koa ny Fiangonana ortodoksa, ny Fiangonan'i Jesoa Kristy ho an'ny Olomasin'ny Andro Farany, ny Vavolombelon'i Jehovah, ny Fiangonana Adventista Mitandrina ny Andro Fahafito sy ny hafa koa.

Amin'izao fotoana izao dia ny 1%n'ny mponin'i Madagasikara dia Miozolmana ka Kômôriana sy Karàna (Indiana sy Pakistaney) ny ankamaroany dia any amin'ny tapany avaratra-andrefan'ny Faritanin'i Mahajanga sy any amin'ny Faritanin'Antsiranana.

Vitsy ny Hindoa eto Madagasikara ka ny ankamaroany dia mpandraharaha moninana eto Madagasikara efa hatramin'ny taranaka maro nifandimby.

Isan'ireo fivavahana misy eto Madagasikara ny finoana bahay. Tonga teto Madagasikara tamin'ny taona 1953 ny mpisava lalana bahay ka niteraka ny fiovam-pinoan'ny Malagasy sasany ho amin'izany finoana izany.

Efa miorina eto Madagasikara koa ny fivavahana jiosy na jodaisma izay miseho amin'ny endriny maro. Mitombo isa noho izany ny Jiosy malagasy ara-pivavahana.

Jereo koa[hanova | hanova ny fango]




#Article 14: Rakibolana (364 words)


Ny rakibolana dia asa soratra fizaha ahitana vondron-teny ao amin'ny fiteny iray na momba ny sehatr'asa iray izay alahatra amin'ny ankapobeny araka ny abidy sady manome ny famaritana ny teny tsiray ao aminy sy ny fanazavana na ny fifandraisany (teny mitovy hevitra, teny mifanohitra, teny matetika miara-miseho aminy, ny fiforinany).

Ny mpikambana no mampiditra ny teny mbola tsy misy ao anatin'ny rakibolana. Ny teny rehetra izay ampidirina dia arahina fototeny sy ny dikany. Afaka ampiana matoanteny koa ny fototeny. Rehefa vita izany fampidirana izany dia mitondra ny sata vaovaon'ilay teny. Ny mpandalo koa dia mampiditra ny teny, tsy mivantana akory, fa izay anontaniany ka tsy ao dia ho jeren'ny mpampiditra tena izy raha azo ampidirina.

Ny mpikambana (Mpanaraka) no manaraka ny fahamarinan'ny teny. Rehefa misy ny fahadisoana dia mandefa fanamarihana any amin'ny mpampiditra ity mpanaraka. Ny mpampiditra ihany no afaka manintsy izay diso mikasika ny teny nampidiriny. Ny mpandalo ihany koa dia tokony afaka miteny hoe izao ny hevitro amin'ity teny asehonareo ity. Dia manitsy araka izany ny mpampiditra raha toa ka eken'ny mpankasitraka ilay izy. Raha toa ka tsia dia tokony hisy rakitra manokana hitahirizana ilay fanamarihana sy ny antony maha tsia azy.

Ny teny vaovao dia mbola tsy miseho eo anatrehan'ny mpandalo raha tsy mahazo ny fankasitrahan'ireo mpikambana mandidy izany (Mpankasitraka). Ny mpankasitraka no mandidy raha mendrika haseho eo amin'ny tranonkala ny teny vaovao (mijery raha voahitsy tokoa ireo diso).

Ny mpandalo dia mampiditra ny teny ary miandry ny valin'ny fitadiavana. Raha misy teny mifanojo aminy ao anatin'ny raki-bolana dia ampiseho azy ny foto-teny, ny matoan-teny ary ny dikan'ny teny. Tena mety mila milina fandrasan-teny mihitsy anie izany e.

Misy karazany ny mpikambana, ao ireo afaka mampiditra teny vaovao, ao koa ireo afaka manaraka ny fahamarinan'ny teny sy ireo izay mandidy ny fisehoan'ny teny eo amin'ny tranonkala.




#Article 15: Current events (146 words)


Nifampiresaka tamin'ny namana iray aho afak'omaly, ka hitako hoe azo Hatao tsara ny miara-miasa Hanatanteraka ity teti-kasa ity. 
Maro tokoa ny tranon-kala malagasy miezaka hampahafantatra ny Malagasy,ary samy manao izay vitany, ka inoako fa afaka hifanampy daholo ny rehetra rehetra eto.

Rehefa nojerena teto  dia mbola vitsy dia vitsy ny mpandray anjara. Mahereza e.

Taorian'ny fijanonana naharitra momba ity wikipedia amin'ny teny malagasy ity dia hanomboka indray isika. Ho toa ireo wikipedia amin'ny teny vitsivitsy dia hangonina tsikelikely ireo lohahevitra tokony hodinihana. Isaorana antsika rehetra sahady mazoto amin'izany ezaka lavitra be izany.

Marina tokoa izany, mbola tsy dia be mpahalala loatra angamba ilay wikipedia malagasy ka izany no mahatonga an'izany
jose.r tena nanaitra ahy mihitsy ity cite ity satria amin'ny teny malagasy sady ahafahana mifanome hevitrafa ny olana kely dia mbola vitsy no mahafantatra ity wikipedia ity ary na za aza dia kisendrasendra no nahitako azy 




#Article 16: Volana (403 words)


Ny Volana dia volan'ny Tany. Ny Volana dia satelita natoraly ngeza indrindra eo amin'ny rafitry ny masoandro. Ny halaviran'ny tany amin'ny volana dia misy 384.403 km (in-30n'ny savaivon'ny Tany).

Ny teny malagasy hoe volana dia avy amin'ny fiteny aostronezianina (jereo ny teny malay  []) 

Amin'izao fotoana izao, ny Volana ihany no satelita nandehanan'ny olona sy notsidihin'ny olona ary nodiavin'ny olona. Luna I, zanabolana rosiana, no zanabolana voalohany nihodinkodina manodindina ny Volana tamin'ny taona 1959, tamin'io taona io ihany koa dia nipetraka teo amin'ny Volana ny sambondanitra Luna 2, fa potika ilay saondy teo am-pidinana. Tamin'ny taona 1959 ihany nalain'i Luna 3 sary ny sarim-bolana tsy hita maso avy eto an-tany.

Tamin'ny taona 1966, tena vitan'ny Rosiana ny nametraka ny Luna 9 teo ambon'ny Volana, ary mandeha manodidin'ny Volana ny saondy Luna 10 taty aorinana.

I Etazonia ihany ankehitriny no nahavita nandefa olombelona teny amin'ny Volana, araky ny tanjon'ny tetik'asa Apollo izay nanomboka tamin'ny taona 1969 ary tapitra tamin'ny toona 1972. Natsahatra tamin'ny taona 1972 ny programa Apollo. Betsaka ny zavatra nentina avy any amin'ny Volana ary betsaka ny zavatra navelan'ny olona tany amin'ny Volana: ny zavatra nentina avy any amin'ny Volana dia vato isankarazany, ary navela tany amin'ny volana ny jeep sy saondy rehetra. Ankehitriny, ny Volana no planety tena voadinika indrindra amin'ny lafin'ny haikintana 

Ny halaviran'ny Volana amin'ny tany dia 384.402 km. Ny savaivon'ny Volana dia 3 474 km, ny fisintonan'ny Tany amin'ny Volana dia 1,95×10 N eo ho eo. Azo tenenina fa ny Tany sy ny Volana dia lahadroa ara-pajiry.

Kely dia kely ny soson-drivotra eo amin'ny volana.

 
Hafa ny endrika ny Volana amin'ny resaka jeôsimika, tsy mitovy amin'ny an'ny Tany ny kroty, ny mantely (mentle, manteau) ary ny voany. Ny kroty ny volana dia feno ôksizenina, silisiôma, manieziôma, kalsiôma ary alominiôma. Ny hatevin'ny kroty ny volana dia misy eo amin'ny 50 km eo

Manana fihodinana miaraka amin'ny an'ny Tany ny Volana, zany no tsy ahitatsika mihintsy ny tavany lavitra ny Volana.

Ny lafy hitantsika avy eto an-tany dia atao hoe lafy akaiky, na lafy hita, ary ny lafy tsy hitantsika avy eto an-tany dia atao hoe lafy maizina, na lafy lavitra. Ny lafy lavitra dia tsy hoe tsy mazava mihintsy akory; amin'ny tsinam-bolana izao, mazava ny lafy lavitry (na lafy maizin') ny volana. Nalain'ny saondy Luna 3 sary ny lafy maizin'ny  Volana tamin'ny 1959.

Misy fiovàna kely amin'ny fihodinan'ny Volana tsindraindray. 59%n-ny velarana taontalin'ny Volana no hitantsika avy eto an-Tany 




#Article 17: Aogositra (260 words)


Aogositra no volana fahavalo amin'ny taona. Avy amin'ny teny anglisy August, izay avy amin'ny teny latina hoe Augustus io anarana io. Teo aloha dia ny volana fahenina tamin'ny herintaonan' ny Romana, ary Sextilis no narany taloha. Taoriana dia novana ho Aogositra ny anarany.

Raha maty Joliosy Kaisara ny zanak' anabaviny na rahalahiny nandimby azy, Oktaviosy no anarany. Manamboninahitra nalaza indrindra tamin'ny fomban'ny ady izy; ary rehefa nanjaka izy, dia nataony anarany ny hoe Kaisara Aogostosy (malaza, hajaina, izany.) Ary rehefa izany indray, dia novany ny anaran' ny volana Sextilis ka hatao hoe Aogositra, toa fahatsiarovana ny Kaisara Aogostosy.

Emperoran'ny Romana izy tamin'ny andro nahaterahan'i Jesoa Kristy. Fa tsy nanao soa loatra an'i Kristy, tsy nanao ratsy taminy, Aogostosy. Fa nisy zavatra nataony izay nahagaga ny sasany. Nisy tempoly natao hoe Tempolin'i Janus; ary raha nisy ady tamin'ny Romana dia novohany ny varavarana rehetra tamin' izany tempoly izany, fa nivavaka tamin'ny sampy ny olona. Ary kosa, raha tsy nisy ady dia narindrina ny varavarany rehetra, fa angamba tsy nisy olona nahita azy mirindrina talohan'izany andro izany. Fa raha teraka Jesosy Kristy, izay lazain'ny Kristiana fa Zanak' Andriamanitra, Tompon'ny Fiadanana, dia nandry tsara ny firenena rehetra amin' izao rehetra izao. Tsy nisy ady na tamin'ny Romana aza, dia narindrin'i Kaisara Aogostosy ny varavarana rehetra tao amin'ny Tempoly Janus, ary dia faly ny olona maro.

Fantantsika fa maina ny tany aty Imerina raha tonga ny volana Aogositra. Ary malemilemy kokoa ny tazo noho ny amin'ny andro sasany. Ary mamboatra ny tanim-bary mba hanetsa ny vary vakiambiaty ny olona, raha tonga ny volana Aogositra.




#Article 18: Ravalomanana Marc (624 words)


Marc Ravalomanana (12 Desambra 1949 - ) no filohan'ny Repoblikan'i Madagasikara nanomboka ny 6 Mey 2002.

Teraka tao Imerinkasinina tao Antananarivo izay renivohitr'i Madagasikara, manambady (Lalao Ravalomanana) ary manan-janaka efatra.

Na teo amin'ny resaka politika na tamin'ny ara-barotra teo amin'ny fiainany manokana, dia olona miavo-tena izy. Fanaovan-dronono kely an'ny fianakaviana no notantaniny ka nanjary lasa orinasa ngeza, tamin'ny alàlan'ny fanampian'ny Banky iraisam-pirenena sy ny fanohanan'ny governemanta tamin'izany fotoana. Teraka ny orinasa TIKO, mampiasa olona 5000 mivantana sy asa 100 000 hafa ; ary raisina ho ohatra fakan-tahaka eo amin'ny fahombiazana izy, nefa tsy afaka amin'ny lazany koa ny tsikera ho orinasa anjakan'ny didiko fe lehibe sy fanavakavahana eo amin'ny fampidirana mpiasa. 

Lany ho Ben'ny tanànan'Antananarivo izy ny taona 1999, na dia tsy notohanan'antoko politika aza, tamin'ny alàlan'ny fikambanana Tiako Iarivo izay naoriny. Ny fanavaozana sy fanatsarana ny tanàna no nimatimatesany, ary goavana ihany koa ny fotodrafitrasa najorony. Betsaka ny sakantsakana nahazo azy noho izay fahombiazana azony izany ary indrindra koa nony namofompofona fifidianana ny vaninandro niainana teto Madagasikara. Nisy ny famatsiam-bola izay tokony ho azon'ny tanànan'Antananarivo nefa nifandrirariràna tamin'ny Minisitry ny Asa vaventy tamin'izany fotoana, Atoa Herivelona Ramanantsoa. Tao ny nolazainy ho antsojay nataon'ny orinasa Star (orinasa) tamin'ireo mpivarotra mandray ny Classiko, mpifaninana amin'ny vokatry ny Star toy ny Coca-cola, Fanta, ...

Nanangana ny MBS ihany koa izy, izay fahitalavitra sy onjam-peo tsy miankina, mijoro ao Anosipatrana ; ary anisan'ny azo heverina fa ny fifidianana ho avy no tena antony nijoroan'io fitaovan-tserasera io.

Lany ho filoha lefitry ny FJKM izy ny volana  oktobra 2001, sady izy ihany koa no anisan'ny mpanohana ara-bola izany fiangonana izany. Nalainy ho tombony ho azy ny fiaraha-miasa tamin'ny fiangonana, izay manana fotodrafitrasa sy tambajotra afaka manampy amin'ny fampielezan-kevitra ihany koa. Novainy ho Tiako i Madagasikara ilay fikambanana Tiako Iarivo, manambara ihany koa izay ny fahasahiany hanao dingana lehibe. 

Ny 16 desambra 2001 no natao ny fihodinana voalohany tamin'ny fifidianana filohan'ny Repoblika teto Madagasikara. Ny ministeran'ny ati-tany dia nanome voka-pifidianana 46,44% ho an'i Marc Ravalomanana, ary 40,61% kosa ho an'ny filoha am-perin'asa Didier Ratsiraka. Ny Kômity Manohana an'i Marc Ravalomanana kosa dia manohitra io vokatra io satria manome 52,15% ho an'i Marc Ravalomanana. Ny Consortium des Observateurs koa dia nanome vokatra ambonin'ny antsasa-manila ho an'i Marc Ravalomanana, na dia nisy resaka projection sy PV tsy feno aza tao. Nandritra izay fotoana izay, dia namory olona isan'andro isan'andro teo amin'ny Kianjan'ny Fahaleovan-tena sy nanao fihetsiketsehana ary fitokonana ny mpomba an'i Marc Ravalomanana. Mahatratra aman'hetsiny isan'andro ny vahoaka malagasy vory teo.

Tetsy ankilany, ny fitondrana dia nametraka fa hatao ny volana febroary 2002 ny fihodinana faharoa. Rehefa tsy nahomby izay dia nekeny indray ny hanemotra izany fifidianana izany amin'ny volana martsa 2002. Kanefa tamin'ny 22 febroary 2002, dia « nanoso-tena » ho filohan'ny Repoblika tao Mahamasina i Marc Ravalomanana. Tsy nanaiky lembenana ny mpomba an'i Didier Ratsiraka, na dia hita ho azon-dRavalomanana aza ny fon'Antananarivo, izay Renivohitr'i Madagasikara. Nifanaraka ny governora tamin'ny faritany dimy hafa ary natsangany ho Renivohitra faharoa an'i Madagasikara i Toamasina.

Tsy mbola havanana tamin'ny resaka politika i Marc Ravalomanana, nefa maro ny olona sy antoko politika nanohana azy, toy ny AVI an'i Norbert Lala Ratsirahonana, ny MFM tarihin'i Manandafy Rakotonirina. Tamin'ny ady mafy tamin'izany fotoana izany dia nanohana azy koa ny ankamaroan'ny manamboninahitry ny tafika.

Naverina ny fanisana ny vatom-pifidianana ary navoakan'ny Fitsarana avo momba ny lalàm-panorenana fa lany tamin'ny fihodinana voalohany i Marc Ravalomanana. Nandray ny fahefana feno sy tamin'ny fomba ara-dalàna izy ny 06 Mey 2002, natrehin'ny olona faharoa isaky ny masoivoho teto Madagasikara. Niverina ho anisan'ny mpikambana tao amin'ny Fiombonambe afrikanina i Madagasikara tamin'ny jolay 2002, rehefa nanao sesitany ny tenany tany Frantsa ny Filoha teo aloha Didier Ratsiraka sy ny mpomba azy sasany, ary rehefa neken'ny OUA tamin'ny fihaonan'ireo filoham-pirenena afrikanina izany fiverenany izany.




#Article 19: Tantaran'i Madagasikara (3326 words)


Ity pejy ity dia mamintina ireo zava-nitranga manamarika indrindra ny tantaran'i Madagasikara, dia ilay nosy ao amin'ny ilany andrefan'ny Ranomasimbe Indiana, ao atsimo-atsinanan'i Afrika.

Fandrika iray lehibe ho an’izay manoratra tantara ny miseho ho mahalala manontolo ny tantaran’i Madagasikara rehetra. Tsy misy ihany koa ny tokony hihambo ho mahafantatra ny tantaran’i Madagasikara. Tamin’ny zava-nitranga taloha raha nisy ny nanoratra ny tantaram-pirenena iray dia nisy avy hatrany ny nandidy dia homana. Ohatra : « Histoire de France » tondro tokana fanerena hanana fijery tokana io matetika. 

Nampisy adi-hevitra be hoe tsy maintsy izay fomba fijery izay ve no atao hoe tantaran’i Lafrantsa ohatra. Teraka noho izany ary fa be ny fomba fijery ny tantara koa rehefa manoratra ny tantaram-pirenena ny mpanoratra iray dia manoratra mazava tsara hoe « Une histoire de France ». Asa raha efa mazava amintsika na tsia ny fanazavana tiako ahatongavana.

I Marco Polo dia nanome ny anarana hoe: Madeigascar na. Mogelaiso: nafangarony tamin'ny tanana any Somalia Mogadiscio. Sarintany eoropeana misy an'i Madagasikara ny toerany eo atsinanan'i Afrika.

Ny Portogey nanome ny anarana São Lourenço (Saint Laurent), Ile Dauphine hoy ny Frantsay. Nandroso ny taona, nipoitra ny hoe Madagasikaraka ny mponina tao Faradofay (Fort Dauphin) dia natao hoe Madagascarois na Madécasses (izay nijanona tamin'ny teny alemàna ary nivadika Madegassisch). Mpandinika tantara no milaza fa ny teny hoe madekasy dia avy amin'ny hoe Madagasy na Madegasy, teny malaiziana (Malaizia) na afrikana  navadika hoe Malagasy. Ireo Anglisy taty aoriana no nanaiky an'i Radama Voalohany ho mpanjakan'i Madagasikara.

Araka ny fikarohana natao dia fahadisoana nataon'ireo Eoropeanina nanaraka ny feo heno ary voasoratr'ingahy Marco Polo, efa voalaza etsy ambony io, no nahataonga ny anaran'i Madagasikara. Ao amin'ny bokiny mitondra ny lohateny hoe Milione, voadika amin'ny fiteny italiana ankehitriny dia marihiny fa misy fanjakana roa lehibe matanjaka any amin'ireo nosy roa ao atsinanan'i Afrika dia i Madaghosho (Madeigascar na Mogelascio) sy i Zanzibar (Zanguebar); arak'izany ny teny hoe Madaghosh izay ampiasain'i Marco Polo eto dia azo heverina fa mifandrika amin'ny teny hindy indianina hoe mad'hos; koa noho izy nihaino fotsiny nefa tsy tena mahay ny teny hindy dia izay nahazoany azy no nanoratany azy; koa azo heverina fa io teny hindy (izay nanaraka ny sivilizasiona maley tamin'izany) io no mety ho fototry ny teny tena mahalaza ny anarana hoe Madagasikara sy Malagasy, satria miovaova ny fanononana ny teny araka ny fotoana sy ny tantara, ary tsy mitsaha-mivoatra izy. 

Ny teny hindy mad'hos moa dia midika hoe ravoravo, mifalihavanja, velon'aina fa feno fanatenana; tsy lavitra an'izany ny fomban'ny Malagasy ary mahasarika vahiny maro, koa mety ho notondroin'ireto Indianina ho tan'ireo olona falifaly na ravoravo ny Nosintsika. Raha dinihina izany dia ireo Indianina tonga taty amintsika voalohany no nanome io anarana io; ary raha ny fiovan'ny feo no zohina dia toy izao no azo andinihana io teny io: mad'hos mety ho voatonona ho mad'ghos, na mal'hos, na mal'ghos, saingy ny hoe Madeigascar voalazan'i Marco Polo dia noho izy nanao lala-mahitsy fotsiny, ary nandahatra azy mora fotsiny amin'ny hoe Zanguebar na Zanzibar (marihina fa amin'ny fandrasan-teny ny fiovana dia ny h lasa g; ny d miova ho l, koa azo halalinina akaiky izany).

Toy izao kosa ny hevitr'i Xhi sy M'aa, izay filôzôfy malagasy anisan'ny fanta-daza:

Ny fanandroana malagasy dia mampiasa anaram-bolana, toy ny fanandroana rehetra hita eran-tany: Alahamady, Adaoro, Adizaoza, Asorotany, Alahasaty, Asombola, Adimizana, Alakarabo, Alakaosy, Adijady, Adalo, Alohotsy. Amin'ireo anaram-bolana ireo dia ny volana Alahamady sy Alakaosy ary Alakarabo no nivoahan'ny teny hoe Mady, Kaosy, Kara ka ireo hono no nahatonga ilay hoe Madagasikara rehefa atambatra.

Avy amin'ny Vondrona Manankasintsara, navoakan'Andriamatoa Nomenjanahary Rado fantatra amin'ny solon'anarana hoe Rado Ampinga dia toy izao:

Ny teny malagasy dia teny miaina noho izany dia maro ny fiovana mitranga isaky ny vanim-potoana samihafa. Ao ny mihatsara ao ny mihasimba ao ny miova tanteraka mihitsy ny heviny.

Maro be tsy tambo isaina ny teny toy izany, fa raha ny hoe Malagasy dia azo heverina fa fiovana avy amin'ny Manankasy. Dia toy izany ihany koa ny hoe Madagasikara → Manankasintsara. Ny teny hoe Hasina aloha dia Hasy ihany, araka ny tenim-paritra.

Iaraha miaky ny fanabontoloana sy fanimbana kolontsaina nentin’ireo mpanjanaka teto amin'ny valam-parihy, manginy fotsiny ireo fanambaniana sy fanapotehana ny tenin-drazana. Ny iraisan’ny rehetra na ny mpanjanaka izany na ny voazanaka dia eo amin’ny lafiny filalaovana sy fanovàna teny, fiteny, dia ny fandikana na fampifandraisana ny feo, mba hifandraika amin’ny tenin-drazany (calque phonétique). Raha tsy hilaza afa-tsy ny: screw driver → sokodrevo (tournevis). Amin’io teny Sokodrevo io anefa dia tsy very mihintsy ireo hevitra roa: sokotra + revo, izay marihina fa (calque phonétique) avy amin'ny teny Angalisy.
Dia amin’ny alalan’izany rehetra izany vao maika nanamafy ny fahaverezan’ny hevitra fototra dia ny teny Manankasy izany. Satria raha zohina ireo rehetra ireo dia (calque phonétique) avy amin’ireo mpanjanaka ary nohagasiana indray avy eo ara-pomba fitenenana.

Azo resahana daholo ny hoe Madagascarois, Madeigascar Madaghosh, Madegasy sy Malakh + gaz sns… saingy izao ireto misy ohatra vitsivitsy mba afahantsika mandinika sy misaintsaina:

Any aoriana any dia mety hilaza ireo taranaky Manankasintsara fa avy amin’ny teny Angalisy ireo voambolana ireo (sokotra, revo, mailaka, anterina, eto, lefitra, raitra …). Kanefa dia tenintsika Manankasina mangarahara daholo no nampiasaina mba ampifandraika ara-keviny.

Araka ny volazan'i L. Ramaroson ao amin'ny Teto an'ivon'ny Riaka dia efa nisy olona nonina ihany teto Madagasikara tany amin'ny roarivo taona talohan'i Jesoa Kristy tany ho any, saingy mbola vitsy dia vitsy ny mponina teto tamin'izany. Ny Vazimba no voalaza fa nonina teto amintsika voalohany indrindra, dia ny taranak'ireo olona ireo izany no tondroina amin'io anarana io voalohany, fa voatondro ho Vazimba koa ireo Aziatika na Indonezianina efa nanomboka niorim-ponenana teto Madagasikara hatramin'ny taonjato voalohany taorian'i Jesoa Kristy. 

Saingy nandritry ny taonjato faha-12 ka hatramin'ny faha-16 vao tena nisy fifindra-monina rodobe, ary notondroina ho Vazimba ireo olona efa teo taloha. Tsy azo hadinoina koa anefa fa efa nivezivezy tamin'ny morontsiraka ny Arabo hatramin'ny taonjato faha-8 taorian'i Jesoa Kristy. Tsy dia misy zavatra fantatra firy momba ireo Vazimba  hatramin'izao, fa ny antsoin'ny olona ho vazimba koa dia ireo fasana efa tsy misy mpamoha sy tsy misy mpahatsiaro intsony. 

Koa aoka ho anjaran'ireo arkeologa ny manamarina izany raha misy sahy mamoha ireny fasana ireny ka hanao fanamarinana siantifika, fa tsy maintsy maro ny zavatra miara-milevina amin'izy ireo ka hanaporofo ny dingana tratran'izy ireo teo amin'ny haitao sy ny fomba amam-panao, izay mety ho re sy fantatra tokoa eo amin'ireo tantaran-drazana toy ny angano na tantara hafa nifandovana isam-paritra. Ny Taimbalimbaly no voalaza ho tompon'ny tany hoy ny tantara, ary fiompiana akoho sy voly saonjo ary fihazana mbamin'ny jono no foto-pivelomany, nivelona tamin'ny tavy kosa ireo olona tonga taty afara koa izany no nahafongotra ny ala teto amintsika.

Ho fanatevenana izay efa voalaza teo ambony dia nantsoina hoe Vazimba ireo Vazimba noho izy ireo resy an'ady tamin'ny fanafihana nataon'ireo mpiavy tonga taty aoriana (izay azo lazaina ho ireo razamben'ny fanjakana Merina). Azo rasaina toy izao ny teny hoe vazimba (voazimba), izany hoe very hasina satria resy an'ady. Niova moa ny teny manaraka ny andro ka azo heverina araka izany fa avy amin'ny teny malagasy hoe voazimba ny teny hoe vazimba. Tsy marina araka izany ny filazana hoe olona fonentana ny Vazimba na izay fomba hafa anoritsoritana azy amin'ny endrika fanaratsiana. Noho izy ireo very hasina no nahatonga ny olona manaratsy ny Vazimba toy izany satria heverina ho toy ny olona ambany saranga ny olona vazimba na voazimba.

Hatramin'ny taonjato voalohany taor. J.K dia tsy nazava loatra ny tena tantaran'i Madagasikara. Tsisy nahitana taratra fa nisy karazan'olombelona niaina talohan'io fotoana io, ka nahatonga ny fieritreretana fa tsy nanana fiandohan-tantara ity Nosy ity. P. Laforgue, izay mpandalina tantara dia nanambara fa toe-javatra hafa kely izany, nefa dia izay no zava-misy. 

Na ny nanazavana ny fiavian'ireo mponina sy ny fotoana tena nipoirany aza dia tsy voalaza mazava. Maro ny soso-kevitra naroso, isan'izany ny an'i G. Grandidier, mpikaroka, nilazana fa ny Malagasy dia Indo-melaniziana, nisy nifandraisany tamin'ny olona avy tao Papoazia. Ny governora Deschamps kosa dia nihevitra fa nisy ireo tansambo izay niatrika ny Ranomasimbe Indiana, ka izany no niheverany fa ny mponina indoneziana dia niala avy tany India sy ny sisin'i Afrika izay toerana nakan'izy ireo ny mainty hoditra. Rehefa izany dia nitohy tamin'ny sisin'i Afrika ny fifanakalozana mandra-pahatongan'ny fotoana nampatanjaka ny Arabo teo amin'ny fifamoivoizana an-dranomasina.

Araka ny hevitr'i Deschamps noho izany, ny mponina malagasy hatramin'ny fahagola dia fifangaroan'ny mponina indoneziana sy afrikana, na eo amin'ny fiteniny na eo amin'ny fomba amam-panao, ary niampy tsikelikely ireo maleziana, Hindò, Arabo, ary Eoropeana.

Maro ireo tantsambo nandalo ny morontsirak'i Madagasikara; tao ny Arabo, i Marco Polo, i Vasco de Gama, ireo Portogey Pereira sy d'Acunha, de Gonneville,... fa tsy voalaza mazava na tena niantsona tamin'ny tany malagasy izy ireo na tsia.

Fa oviana izany no tena nanomboka ny fanjakana hova ?

Tsy nahazoana valiny mazava izy io, fa efa tamin'ny andron'Andrianampoinimerina vao nisy daty nazava.  Fa ny taona 1300 kosa no noheverina ho nanombohan'ny Fanjakana hova tamin'ny andron'Andrianerinerina.  Nanomboka teo ka nandritra ny taonjato roa teo ho eo, dia nisy mpanjaka dimy no nifandimby tao. Tamin'ny 1500 kosa no niakatra teo amin'ny fiandrianany ny mpanjakavavy Rafohy, ka tamin'ny androny no azo lazaina ho tena niforonan'ny fanjakana, tsy noho izy nahazo fanjakana hafa, satria izy dia niaina tamim-pahatsorana tao Imerimanjaka, fa noho ny fahendrena tsy nanam-paharoa nananan'ity vehivavy ity tamin'ny fandaminana ny fifandimbiasana teo amin'ny fiandrianana. Ny zanany vavy, Rangita, no nandimby azy tamin'ny 1520.

Andianampoinimerina no andriandehibe hova nitondra ny anarana hoe Mpanjakan'i Madagasikara. Ny nampalaza azy dia ny fahaizany nandrindra sy nandamina ary nanitatra ny fanjakany, Ny ranomasina no valamparihiko no teny filamatra nentina nanjaka ary fandriampahalemana no niainan'ireo fanjakany. Niamboho tamin'ny faha-dimy amby enimpolo taonany Andrianampoinimerina tamin'ny 1810.

Valo ambin'ny folo taona Ilaidama raha nandimby an'Andrianampoinimerina tamin'ny taona 1810, ary Radama I no anarana nentiny.

Nandritra ny taonjato faha-19 dia nisy fifandrafiana teo amin'ny fitondrana frantsay sy ny mpitondra anglisy tao amin'ny nosy Maorisy izay nihevitra an'i Madagasikara ho eo ambany fifehezany. Voasolon'ny Angletera noho izany ny toerana notazonin'i Frantsa tao Madagasikara, ary afaka nifandray ara-pihavanana sy ara-diplomatika tamin-dRadama I izy ireo. Ny fanjakan'i Radama I, noho izany, dia voamariky ny fananan'ny Anglisy fahefana tanteraka. 

Nandritra ny fiandrianany no nanitaran'i Radama ny fanjakany hatrany Toamasina, Mahajanga ary Taolagnaro. Nofoanany ny fanandevozana, natsangany ny tafika, ny fitsarana ambony sy ny mpitsara fara-tampony. Nofoanany koa ny fanamelohana ho faty, fa nosoloiny ny fonja. Natsangany ny sekoly, ny fanotam-boky, ary ny tenany mihitsy no manara-maso akaiky ny taozava-baventy sasantsasany.

Nomeny fahalalahana hisafidy ny finoany ny vahoakany na dia somary tsy niraika firy tamin'ny fivavahana aza izy. Tamin'izany no nahazo vahana ny fitoriana ny tenin'Andriamanitra nataon'ny Protestanta.

Ny 27 jolay 1828 izy no niamboho, tamin'ny faha-enina ambin'ny telopolo taonany ; ny zava-pisotro mahamamo no nanimba ny fahasalamany. Ramatoa vadiny, Ramavo, no nandimby azy.

Ramavo, vadin'ny mpanjaka niamboho, no nandimby an-dRadama I araka ny lalànan'ny fifandimbiasana eo amin'ny fiandrianana, ka Ranavalona I no anarana nentiny.

Nanjaka tanteraka ny antokon'ny hova taorian'ny niambohon'ilay Mpanjaka tia fahalalahana, ary dia nanjaka tokoa ny habibiana izay tsy mbola fahita tao Madagasikara tamin'izany. Namoaka karazana lalàna izay nanageja tokoa ny vahoakany ny Mpanjakavavy. Ny habibiana, ny finoanoam-poana ary ny fankahalana ny vahiny no tena nanamarika ny fotoana nanjakany. Noroahiny ireo vahiny ary nobodoiny ny tany sy fananan'izy ireo; nanamparany ny fahefany ny Protestanta; nofoanany ny finoana kristiana, noheverina ho fahavalon'ny fanjakana sy mpamadika ireo misionera sy ny mpanaraka azy.  Tamin'ny taona 1849 no tena nafana ny fanenjehana ireo Kristiana izay nodorana velona, notapahan-doha na navarina avy teny amin'ny havoana.

Frantsay vitsy dia vitsy no mba navahan'ny Mpanjakavavy tamin'izany, ka isan'ireo i Jean Laborde, izay olona nitokisany tokoa nandritra ny 25 taona. Izy no nanangana ozinina maro, sy nampiditra indostria maro tao amin'ny firenena ary izy koa no vy nahitana ny Rovan'i Manjakamiadana, izay nilana olona an'arivorivony tamin'ny nananganana azy. I Jean Laborde no naharesy lahatra ny Mpanjakavavy ka nampalefaka azy tamin'ny vahiny. Nanomboka nisokatra ny fifanakalozana ara-barotra amin'ny tany ivelany.

Ny zoma 16 Aogositra 1861, tamin'ny 7 ora maraina no niamboho tamin'ny faha-73 taonany ny Mpanjakavavy rehefa nanjaka 33 taona.

Rakoto, zanakalahin'i Ranavalona I, no nandimby an-dreniny, ka naka ny anarana Radama II. Teo dia làlam-piainana vaovao, hafa tokoa noho ny tamin'ny teo aloha no niainan'ny Nosy, satria raha lozabe sy tsy mba nandefitra ny Mpanjakavavy Ranavalona I, ity zanany nandimby azy kosa dia tena olon'ny fo sy malalaka. Ny tena mba faniriany dia ny hanamaivana ny fahorian'ny vahoakany sy  ny hahasambatra azy.

Toa ny niaina fitsanganana tamin'ny maty ny vahoaka tamin'izany, vahoaka afa-patorana ka nahazo fahafahana. Nandritra ny fotoana fohy nanjakany, dia nomen-dRadama II fahafahana ny andevo rehetra, nasaina natsahatra ny fanenjehana ny Kristiana (Protestanta) ary nomeny vahana ny fananganana ny eglizy katolika romana, nofoanany ny haban-tseranana, ary nomeny alalana honina ny vahiny.

Noho izy tsy mba nanafina ny fitiavany an'i Frantsa sy ny Andriandehibeny, dia nangataka tamin'i Napoléon III izy hanendry solontenam-panjakana frantsay ao Antananarivo. I Jean Laborde, namana akaikin'ny Mpanjaka no voatendry tamin'izany, ary izy kosa dia nanendry an'i Lambert ho lehiben'ny Masoivohon'i Madagasikara tao Parisy.

Kanefa ny hatsaram-panahin'ny Mpanjaka dia lasa nivadika ho fahalemena ihany koa. Nisy antokon'olona mpankahala azy nitsangana malaky, ka Rabodo vadiny indrindra no lohany tamin'izany. Notoheriny ny fitondran'ny vadiny, ka nikononkonona ny hanjera ny fanjakany izy. Io antoko mankahala an-dRadama II io no nohararaotin'ny Anglisy niaraha-dia mba hahafahany mampahazo laka ny politika viktoriana. Ellis, misionera anglisy, no isan'ny nandranitra ny toe-draharaha raha nanaparitaka fa tadiavin'ny Frantsay alaina an-keriny ny tany malagasy ka mila tapahina haingana dia haingana ny fifandraisana amin'i Frantsa sy Napoléon III. Babony hatramin'ny fon'ny praiminisitra Rainivoninahitriniony. 

Ny 11 mey 1863 dia nisy nahazo baiko tamin'ny praiminisitra namono an-dRadama II. Rabodo vadiny no voatendry ho Mpanjakavavin' Madagasikara nandimby azy, nitondra ny anarana Rasoaherina.

Raha nanome fahalalahana tanteraka teo amin'ny varotra, ny indostria ary ny finoana isan-karazany Radama II tamin'ny androny, ireo nandimby ny asany kosa dia nanararaotra namoaka karazan-dalàna tamin'ny anaran'ny Mpanjakavavy, ka anisan'izany ny famerenana ny famelohana ho faty, saingy ny Mpanolotsaina ambony eo amin'ny firenena ihany no mahazo mampihatra izany, ary voaantoka ny fahalalahana ara-pinoana.

Tsy te-hiverina intsony amin'ny hasiahana sy habibiana nanjaka tamin'ny andron-dRanavalona I ny fitondrana vaovao, saingy tsy nekeny kosa ny fifandraharana tamin'i Frantsa izay nosoniavin'i Radama II.

Ny Mpanjakavavy, izay notokanana ho mpanjaka tamin'ny 30 Aogositra 1863, dia nitondra ny anaram-boninahitra mpanjakavavy fotsiny, fa ny tena nandidy teo amin'ny fitondrana dia ny Praiminisitra Rainivoninahitriniony. Raha nivadika ho Protestanta ny praiminisitra dia somary nanomboka nandrara ny finoana katolika izy. Kanefa na dia natahotra ity lehilahy tsy refesi-mandidy ity aza Rasoaherina, dia vitany ihany ny nanolo azy tamin'ny zandriny manaraka azy, Rainilaiarivony, tamin'ny 14 Jolay 1864.

Rehefa narary nandritra ny fotoana lavalava ny Mpanjakavavy Rasoaherina dia niamboho tamin'ny 1 Aprily 1868.

Ramoma, zanak'olona mpiray tam-po amin'ny Mpanjakavavy Rasoaherina, no nandray ny fiandrianana tamin'ny anarana Ranavalona II ny 3 Septambra 1868. Namoaka ny didy momba ny fandrimpahalemana ary namerina ny fivavahana Kristianina izy.

Mpanjaka farany teto Madagasikara ary nalefa sesitany tany Alzeria

Vanim-potoana nidiran'ny frantsay teto Madagasikara, fotoana nanamarika ny fidirany tao amin'ny taonjato faha-20. Azo lazaina hoe nitondra fandrosoana sy fivoaram-piainana ihany teo anivon'ny andavan'androny ihany raha ny fivoarana teo amin'izao tontolo izao no jerena. Saingy teo amin'ny lafiny politika izay novolavolain'ny fanjanahantany ho tsy afaka hijoro sy hahaleotena no mandrafitra ny tantarany ka niteraka ny fivakisan'ny firaisankina izay fototry ny maha nosy azy.

Ity no vanim-potoana nandraisan'ny malagasy ny fitantanana ny fireneny indray, izany hoe mitovy amin'ireo firenena rehetra eran-tany i Madagasikara. Saritsarim-pahaleovantena ihany no nilazana io vanim-potoana io satria ny sehatra rehetra dia nakan'ny mpitondra tamin'izany fankatoavana tany amin'ny firenena nanjanaka teo aloha. Ary izay no niteraka ny fanehoam-panoherana ny taona 1972 ka niafara tamin'ny fahataperan'ny Repoblika Voalohany.

Taorian'ny faharavan'ny Fitondran'ny Repoblika Voalohany dia nisy ny Tetezamita izay fotoana noheverina handinihan-tena teo amin'ny Tantaran'i Madagasikara. 

Ny Jeneraly Ramanantsoa no nisahana ny andraikitra feno teo saingy noho ireo tarazo nisy vokatry ny teritery tamina sokajin-javatra maromaro teto anatiny sy tany ivelany dia voatery nametra-pialana ny lehilahy ka namindra ny fahefana teo aminy. Ny Kolonely Ratsimandrava no nandray izany tamin-kafanam-po tokoa ; ary mbola tsy afaka ao am-pon'ny Malagasy niaina izany fotoana izany ilay fehezan-teny malaza hoe: Tsy hiamboho adidy aho mon Général!.

Pejy iray teo amin'ny tantaran'i Madagasikara io, ary noheverina fa teboka hiaingana hiatrehana ny fandrosoana eran-tany. Teo vao nihevitra fa ho afaka tanteraka ny vanim-potoanan'ny Fanjanahantany. Herinandro ihany anefa ny faharetan'izany satria maty voatifitra ny kolonely Ratsimandrava ny 11 febroary 1975. Dia nisy Tetezamita indray teo fa tsy naharitra an-taona fa am-bolana ihany.

Ny Capitaine de frégate Ratsiraka Didier no voatendry hitondra an'i Madagasikara taty amin'ny faran'ny taona 1975. Niezaka ny hitondra hevi-baovao sy fijery vaovao tamin'ny alalan'ny fandaharan'asa iray dia ny Boky Mena ity manamboninahitra tantsambo ity ary naharesy lahatra ny maro tamin'ny Malagasy izy tamin'izany.

Noho ireo toe-javatra maro nitranga ka niteraka fahoriana sy fahasahiranana lalina teo amin'ny fiainam-pirenena, dia voatery ny vahoaka izay nentan'ny antoko politika sahy nanohitra ny fitondran'i Ratsiraka Didier naneho fa tsy afaka ny hiharitra intsony izy. Rehefa nitokona am-bolana vitsivitsy ny vahoaka dia resy lahatra ny mpitondra fa tsy afaka hampandeha ny fitondrana intsony ka nifampiraharaha tamin'ny mpanohitra izay neken'ny vahoaka ho mpitondra ny feony.

Ny 31 Oktobra 1991 no nanamarika ny fiafaran'ny Repoblika faharoa ary koa varavarana hisokatra hoan'ny Repoblika fahatelo. Na dia tsy nanapakevitra firy intsony teo amin'ny fitantanan-draharaham-panjakana intsony aza Ratsiraka dia mbola nitazona ihany ny anaram-boninahitra maha filohan'ny Repoblika azy ihany. 

I Zafy Albert no nitazona ny andrikitra teo amin'ilay andrim-panjakana (H.A.E) lehibe natao hampijoroana ny Repoblika fahatelo. Narafitra ny lalam-panorenana vaovao, natao daholo izay rehetra hita fa madinana tokony ho tetenina tamin'ny lasa. 

Ny taona 1993 vao tafajoro tanteraka ny repoblika fahatelo, lany ho filoham-pirenena tamin'izany i Albert Zafy izay nanankinan'ny ankamaroan'ny malagasy ny safidiny. Sahirana teo amin'ny fitadiavam-bahaolana ara-toekarena ireo mpitondra ka niteraka fifanoheran-kevitra teo amin'ireo samy mpiaramitolona izany, ka ny taona 1996 dia voatery naato tamin'ny asany maha filoham-pirenena azy i Zafy Albert, io dia ny lalampanorenana ihany no nahafahana nampiato azy ary sambany teo amin'ny Tantaran'i Madagasikara no nisy fanonganam-panjakana tao anatin'ny fanajana ny lalàna tanteraka. 

Dia nitsangana ny tetezamita notarihin'i Ratsirahonana Norbert izay filohan'ny Fitsarana Avo Momba ny Lalàm-panorenana tamin'izany. Dia nikarakara ny fifidianana izay ho filoham-pirenena hasolo an'i Zafy izy. Nirotsaka hofidina indray teo Ratsiraka ka niverina nifaninana indray izy sy Zafy.

Tafaverina ho filoha indray Ratsiraka ny taona 1997 ary nanitsy ny Lalàm-panorenana ka ny mahaolona sy ny tontolo iainana indray no nentiny handresena lahatra ny malagasy. 

Niditra tamin'ny fizarana faharoan'ny Repoblika fahatelo teo ny firenena malagasy, 5 taona no niainana izany foto-kevitra vaovao izany, izay fotoana ninian'ny malagasy maro tsy notoinina. Na dia noheverina ho manana traikefa sy fahaizamanao noho ny fotoana maro nitondrany an'i Madagasikara aza Ratsiraka, dia tsy nisy fanavaozana nentiny teo amin'ny fitantanana. Raha ny fifanarahana iraisam-pirenena no jerena dia nitohy avokoa ireny rehefa niato nandritra ny fotoana nitondran'i Zafy Albert. Maro ny vola fanampiana sy nindramina nentina hanatsarana ny fahefa mividin'ny vahoaka, saingy tsy nisy fiantraikany teo amin'ny tantsaha indrindra.

Voamariky ny firongatry ny andiam-balala ny taom-pambolena ary zary lasa niteraka famoronana asa vaovao ny famongorana ny andiam-balala sy ny atodiny. Ny zanaky ny filoha no nahazo izany tsena izany , saingy tsy dia nifanaraka loatra tamin'ny vokatra nandrasana no azo.

Ny taona 1999 nisy ny fifidianana izay ho ben'ny tanàna ka tamin'izany no nipoirana olona vaovao teo amin'ny sehatra politika. Anisan'ireny ny mpandraharaha tompon'ny orinasa Tiko, izay tsy fantatra fa ny vokatra vokarin'ny orinasany ihany no fantatra. I Ravalomanana Marc no nanana fahasahiana nijoro hitondra fijery vaovao. Mbola tanora sy tsy mbola heno teo amin'ny tontolo politika malagasy ity lehilahy ity ka nanaitra ny mponin'Antananarivo izay toerana nilatsahany ho fidina.

Nanangana fikambanana izy nahazoany nilatsaka dia ny Tiako i Madagasikara tamin'izany. Nisy akony teo amin'ny fiainam-pirenena malagasy ny fitantanany ny renivohitra. Fa niezaka nitondra fanavaozana sy fanatsarana ny tanàna izy, indrindra ny lalana. Noho ity ben'ny tanànan'Antananarivo manana fahasahiana dia nipoitra tsikelikely ny olana taminy sy ny fitondram-panjakana foibe. Rehefa ho tonga ny fotoam-pifidianana izay ho filoham-pirenena dia nirotsaka ho fidina Ravalomanana Marc. Rehefa nirotsaka izy dia lany ho Filoham-pirenena ka nitondra nandritry ny 07 taona, izany hoe ny taona 2002 ka hatramin'ny taona 2009.




#Article 20: Trondro maina sy anamalao (117 words)


Marihina fa trondron-dranomamy no lazaiko eto (fony no tena tsara nefa mety daholo na tilapia aza)

Ho an'olona 4:

Makà trondro maina salasalany 4 na mihoatra, dia alomy kely anaty rano fotoana fohy, dia esory sy ario ny taolataonana. Tangosy ny anamalao (200 g farafaharatsiny) ary voniny 3 ihany farafahabetsaka no tazomina. Endaso ny tongolo oignon 1 sy voatabia 1, dia arotsay ao ny trondro maina voakarakara teo, afangaroy tsara dia alefaso ao koa ny anamalao. Afaka 2 minitra dia tampohy rano 1 litatra sy sasany, asio sira araka izay tianao. Saromy ary avelao angotraka 15 minitra, aroaroy matetika, dia arosoy anaty vilia jobo.

Tsara aroso miaraka amin'ny vary maina sy lasary voatabia, ary ranovola no zava-pisotro.




#Article 21: Tovo J'Hay (1998 words)


I Tovo J'Hay dia mpanankanto malagasy fantatra amin ny maha mpamorona, sy mpiangaly ny hiran'ny fo,(Soul) araka ny maha hiran'ny fo azy izay dia ny fo avy hatrany no voadona rehefa hiantefan'ilay mozika, Manana fomba fihira tsy dia faheno sy fahita loatra teto Madagasikara indrindra eo amin ilay angola sy fihetsem-po rehefa mihira. ka somary vaovao tamin'ny sofina teny am-piandohana, Misy ny tonga dia maka fy avy hatrany arakaraky ny fahatakaran'ny tsirairay ny mozika anefa, na dia hita ihany aza hoe miezaka ny tovolahy hanatsotra ny hira ataony mba ho voarain ny be sy ny maro. Artiste iray nametraka, sy tsy maty intsony ao am-po ny malagasy i Tovo J'Hay taty aoriana refa tafapaka tsara tany amin'ny mpaka fy azy. Nanova ny fomba fijery ny rivotry ny mozika tamin ny fotoan'andro ho an'ny rivotra hafa indray, tamin ny taona 2000 tany ho any, Voasokajy ao anatin'ny mpihira mpanao hira madinika na variété izy  kanefa voasingana noho izy manana ny mampiavaka azy eo amin ny aingam-panahy na Feeling . Artiste feno, Ary miaina hotran'ny olona rehetra, Manao ny fanaon'ny olona rehetra, Manambady ary manan janaka, ary manana asa fanaony ny andavan'andro.

Ny anarany feno dia Ratovondrahona Herinirina, teraka ny 05 janoary 1974 teto Antananarivo,
I Tovo J'Hay dia teraka tao anatin'ny fianakaviana tia mozika, na dia dokotera aza ny dadany dia mahagaga fa mpanao mozika avy ny ralahiny sy ny anabaviny , 6 mianadahy , ary samy mitendry mozika avokoa. Fony faha kely teo amin'ny faha 9 taonany teo no nanomboka nianatra ny vata maro hafitsoka, (Piano) i Tovo J'Hay, ary nitohy hatrany amin ny fianarana aponga maro anaka (Batterie) izany teo amin'ny faha 10 taonany. Ny nahitany an'i Gilbert Montagné, Stevie Wonder, Ray Charles, Elton Jhon no nanosika ny faniriany ho lasa mphira sady mitendry ny Piano,  Vao 11 taona izy tamin izany dia efa niaraka tamin ny rahalahiny (Ratovondrahona Minonirina) nanao fampisehoana voalohany tao amin ny CGM, izay mbola ny hiran i Gilbert Montagné  sy Richard Claiderman no nindraminy nataony tamin izany.  Ary tsy nijanona teo fa nanao fampisehona nitety  ny college teto Antananarivo amin ny halalan'ny fifaninanana na Concours isan karazany.

Teo amin ny faha 13 taonany i  no nanomboka nanoratra sy namoron-hira, Mahatsiaro no hira voalohany anisany noforoniny tamin izany. 
Tamin'izy vao14 taona no nitsiry ny hevitra fa hamorona Tarika i Tovo J'Hay,  Zareo mpinamana tany an-tsekoly no nikaon-doha ka teraka teo araka izany ny tarika iray antsoina hoe MAXI.  Nisy an 'i Christophe Ramambazafy, Mbolatiana, lohateny anakiray hoe Friendship no hira tena nahafatarana ny tarika tamin'izany. Rehefa nahazo ny loka voalohany taminy fifaninanan-kira  tany Antsirabe ny tarika  dia nitety faritra maro teto Antananarivo  

Telo taona teo ny faharetan'ny ny tarika MAXI dia  nisy ny fisarahana,  nanohy ny lalany ihany anefa i Tovo J'Hay taminy faha 17 taonany ary niditra taminy tarika iray mpanao Rock hoe APY ary nipetraka ho mpitendry ny vata maro hafitsoka, Synthétiseur fotsiny ihany, izay nampitombo ny traikefa teo amin ny fitendrena, indrindra ny karazana gadona Rock,
Teo amin ny faha 18 taonany izy no namorona indray ny tarika iray izay mpanao Accapela fotsiny nantsoina hoe 'The Jays izay tsy naharitra fa amam-bolana fotsiny dia rava ihany ko. Ka teo no niainga ny anarana hoe Tovo Jay izay marihana fa mbola tsy misy haintso H . Namoaka singa  Single mitondra ny lohateny hoe Niandry izay nandeha tamin ny anarany manokana izy avy eo, Nisy ihany koa ny firaha miasa tamin i Solofo Ranarivelo taty aoriana  ka namoaka singa hafa toy ny Naleoko izy ho any,  Ho ahy sy ho anao izay Duo niarahana tamin ny Lova Rakoto izay nandeha tamin ny onjam-peo maro isan-karazany teto an drenivohitra, Nanomboka teo dia niha maro  ny nahafantatra azy tamin izany satri nahazo laharana avo teo amin ny Hit parade, tamin ny Radio Tsioka vao, Corail, sy Antsiva,  RFV,  
   

Teo amin ny faha 20 taonany no niakan tsehatra ka nanao seho voalohany tao amin ny ABAKABAKA amin ny anarany irery i Tovo Jay izay tsy nampoizina fa namaly ny antso ny olona maro ary nanomboka teo no nahitany fa niforona ny vondron olona mpakafy azy.. 
   

Telo taona no namitany ny fianarany teny amin'ny université , taorian izay ka niverina nandray ny mozikany indray ny tovolahy tamin ny faha 23 taonany. Teo no nifankahitany an'i ARO zanaky Bessa izay niara niasa taminy akaiky ka namoaka singa iray avy hatrany, Lohateny iray tsy maty ambavan'ny mpaka fy  mandrak-ankehitriny dia i Mbola hafa izay namaritra ny lalan-kombany sy ny gadona ho voiziny nanomboka teo. 
Nisy arak izany ny faham-pahalalana,  heno tetsy sy teroa teny amin'ny haino amn-jery samy hafa amin'ny alalan'ny interview sy gazety, nisy araka izany ny fisehoana kely majinijinika tetsy sy teroa, ka anisan voamarika tamin izany ohatra ny fandraisany anjara tamin ny fitokanana ny haino amn'jery iray OTV izay nahatonga ny  trano mpamokatra na Poducteur maro niantso sy nitady fiaraha miasa taminy,  ka safidy manokana tamin ireo mpamokatra ny fiaraha miasa niarahana  tamin ny Do SOL

Efa maro be tsy ho voatanisa ireo seho na fampisehona efa vitan'i Tovo J'Hay nandritra ny taona maro, na ny teto an-toerana na ny tany ivelany, sombiny vitsivitsy amin'ireo dingana efa vita mety nanamarika ny lalana 

Fivoahan'ny Raki-kira Antsika roa irery

(mada prod/sm prod. Super music prod)

Efa hita tao anatin'ny filalaovana horonan-tsary ihany koa i Tovo J'Hay. BOKY MAINTY niarahana tamin'ny Avoko production ny taona 2002 : film mampatahotra (Horreur) raha fintinina, Rôle principal no endrika nisehoany. FIAINAN'IZANY , Horonan-tsary faharoa nahitana azy. izay niarahana tamin'i Light production

Betsaka ireo artiste efa niara niasa na niara nilalao tamin'i Tovo J'Hay tao anatin'ny mozika

Maro be ihany koa ireo mpitendry (musiciens) mety tsy ho voatanisa eto daholo fa hialan tsiny , izay niaraka namindra tamin'i Tovo J'Hay teny an-dalana teny:  anisan'izany:

Manambady ara-dalana ary mana-janaka telo izy, Taona 2000 i Tovo J'Hay sy Valerie no natao ara-dalana ny Fanambadiana na dia efa niaraka nandritra ny fito taona talohan'izay aza ry zareo..ary nomeny anarana hoe:  Jhemy, Miangoty ary Keyo no zanaky ry zareo

Tonony sy feony: Tovo J'Hay, anisan'ireo hira nosoratan i Tovo Voalohany  niaraka tamin ny Naleoko izy ho any, sy Ho ahy sy ho anao  duo miaraka amin Lova Rakoto, Nanomboka teo no niainga ny famoronana, Tsotra ny tonony, tsotra ny mozika, Sary iray tsy hadino ho an'izay nahita azy teny am-boalohany, somary lavalava volo nitendry piano ra nahatadidiy tamin izany isika. 

Hira iray mora hiraina, mora tononina, gadona tsy dia faheno loatra, Ary lasa Lohateny ny raki-kira voalohany navoaka ny taona 2001 tao amin ny Do Sol mihintsy aza. 

Tonony sy feony: ARO, nifanojo ny tadi-dokanga satria dia i Tovo J'Hay no nametrahan'i ARO ny fitokisana fa afaka ny hamoaka ny hira izay noforoniny izay  tiany indrindra tamin izany andro izany. Anisan'ireo hira nametraka an i Tovo J'Hay kosa nefa i Mbola hafa ho an ny toerana tsaratsara koakoa. 

Gadona : Latino Dance, Hira iray manam porofo fa afaka milalao gadona hafa i Tovo J'Hay fa tsy voafehy na voafaritry ny taranja iray fotsiny. 

Hira nosoratan'i Ny Eja ny tonony, Mozika feno fanahy, Hira manome fanantenana ho an'ny ireo mahatsapa fa mitempo fitiavana, hira tsy mety maty handalovan'ny vanim-potona rehetra, Ity hira ity no hira nampitombo haingana sy vao maika nametraka ny lazan'i Tovo J'Hay.  Concert niarahana tamin ny tarika Zay tao Antsahamanitra no nanatsidika azy voalohany, tonga dia voaray avy ahatrany. Anisan'ny hiran'i Tovo jhay izay nijanona ela indrindra tamin' ny HIT PARADE teny amin ny ojam-peo isan karazany.

Tsy misy tsy mahalala fa i Tovo J'Hay dia hita matetika eny amin'ny fanokafana fetim-panambadiana na( Ouverture Mariage) Hita soritra eny amin'ity hira ity araka ny raki-tsary  izany.  

Hira manamarika firaisan-kina sy fihavanana,  teny am-piandohana dia niarahan Tovo J'Hay, samoela, Unik, sy artiste hafa....... tami'ny evenement tao RTA tany amin ny taona 2003 tany ho any, Izy no nanoratra ny tonony sy ny feony.

Ny akabiazan'ny hiran'i Tovo j'Hay dia hira tsy mba nasiana raki-tsary (Clip) tsy mba natao dridrangilo (Mattraquage) teny amin'ny haino aman-jery samihafa, indrindra ireo hira taloha nampalaza azy. toy ry Teny Mamy, Tsy afa mandao Tia Tkoa, vanona, Avia fa, Tamberina sns...  Kanefa , rehefa misy ny fampisehona dia tsy misaraka ary tsy manaiky ny olona rah tsy atao indrindra i Lazao azy, namany tsy nahita Tovo J'Hay rehefa tsy natao io hira io.

Gadona iray manana endrika Pop Rock, mora henoina, nefa azo ovaina amin'ny endrika samy hafa, Manamporofo an'izany ny fampiaraham-peo nataon Raboussa sy Isa roa Telo niarah'ny tamin'ny tovo J'hay tamin'ny fandaharana iray tao amin'ny RTA, Endrika hafa vaovao no nitondran'ry zareo azy kanefa tsy nampoizina ny fivoakan'ilay hira.

Fampiaraham-peo niarahana tamin'i Bodo, Nanie, Poopy, Malala, Lalie, Che Bel Canto. Hira tsotra mora hiraina, Hira matetika hita eny amin'ny Karaoke fanaon'ny olona, toy izay koa i Babo duo miaraka amin'ny Aina, 

Hira nanamarina ary koa vao maika nanamafy ny lazany aorian'ny Teny mamy fa mbola mahay mamorona ary lary tsy lany aingam-panahy Tovo J'Hay. Hita soritra amin ity hira ity  amin'ny alalan'ny angolany izany. Miampita haingana ilay fihetsem-po rehefa mihaino azy. 

Tia ny tanindrazany i Tovo J'Hay , Rehefa nanontaniana izy na koa heno amin'ny interview izay nataony isan-karazany dia tany ivelan'ny Madagasikara no namoronany azy. Hita soritra ihany izany rehfa mihaino ny tonony. Hafa ihany hoy izy ny tany niaviana. 

Gadona hafa fitempo, Gadona tsy dia faheno loatra ihany koa, Gadona iray mety nahatonga ny olona hilaza angamba fa mpiangaly ny gadona Rn'B i Tovo J'Hay. Tsy dia misy hifandraisany loatra anefa fa aingam-panahy miala amin'ny andavan'andro fotsiny ihany.  Hira anisany ela indrindra ny namoronany azy  satria dia nipetraka ho amam-bolana maro mihintsy vao vita ilay hira, 

Ity hira ity indray dia hira mifanohitra amin ilay tetsy ambony. Fotoana  vitsy fotsiny mba tsy ilazana hoe tsy misy ora iray akory no nahavitan'i Efa Jamba araka ny filazany, Ny tonony sy feony io. Nefa tsy dia tsapa loatra izay raha mihaino an'ilay hira. satri voarindra tsara ny rehetra 

Slow,  Ballade, sy Izay fomba ilazana azy. fa ny manamarika azy dia ny firaiketany ilay mozika avy hatrany no miditra lalina any anaty fo rehefa mihaino azy.. anisany ny hira tiany amin'ireo hira noforoniny ny mihira an ' 3Hatreto ihany. 

Tonony: Ny Eja angolam-pivavahana , Ny tiana ho marihina fotsiny eto dia i tovo J'Hay dia olona mivavaka ary mahatsiaro fa misy ny fahasamihafana eo amin ny fiainana andavan'andro ka ny fifanomezan-tanana sy ny fifankatiavana noho izay fahasamihafana izay no tiana  tsindriana amin'ilay hira. 

Rehefa mitia ny olona iray dia mila mahalala sy mahafantatra fa tokana ny fitiavana fa tsy zaraina. indrindra fa eo amin izay anjara nomen'Andriamanitra ary tsindriny tsara izay.   Hira iray nosoratany ka natolony an'ny vadiny i Tsy misy toa anao . Hay ve ka manoratra hira mba niainany ko i Tovo J'Hay e?

Voafehy ao anatin'ity hira iray nosoratn'i Ny Eja ity ny fitiavna rehtra.Na fitian-janaka izany na ftiavana eo amin'ny mpifankatia izany, na koa zanaka sy Ray amn-dreny, eny fa na dia fitiavana avy amin'ny Nahary aza.

Trangam-piainana misy eo amin'ny maha olombelona no tantarain'i Ny eja.  Fiainana'ny namana iray akaikin'i Tovo J'Hay no nontantaraina ao anatin'ny hira

Hafa kely raha ity hira ity no resahina, Sofiny samy hafa ary miavaka tsara ny mandray azy.. Ny mahagaga dia somary ny mpaka fy Tovo J'Hay  any anstisin-tany province no tena mandray sy be maka fy azy tantraka, Ny teto Antananarivo indray aza no somary nanilika an'i Romotra Fitia raha ny fahitaa azy, Raha nanontaniana i Tovo J'Hay dia tsotra ny namaliany azy hoe:  Hira ho an'ny Malagasy. Na dia niezaka ihany aza nametraka sonia i Tovo J'Hay tao anatin'ny hira . Betsaka no nilaza fa niova famindra i Tovo J'Hay. ka nanjary nametram-panontaniana ny mpakafy azy teto ampivoan-tany

Hita soritra amin'ity hira ity fa miditra lalina ary mia matotra kokoa hatrany ny fomba fanoratra, safidy ilay izy hoy izy, Hany ka na somary ela aza ny fandraisana azy am-boalohany. dia mateza ary miraikitra tsy miala ao anaty rehfa tafiditra. Tonony sy feony: Tovo J'Hay

Aingam-panahy nifanena tao anatin'ny mpaka-fy sy Tovo J'Hay, Hira niainany amin'ny zavatra hita isan'andro no tantarainy ao anatiny.. hira tao anatin'ny Raki-kira farany navoakany




#Article 22: Kristianisma eto Madagasikara (2770 words)


Ny kristianisma eto Madagasikara dia iray amin' ireo fivavahana arahin' ny mponin' i Madagasikara, indrindra ny Malagasy, ankoatry ny fivavahan-drazana sy ny finoana silamo sy ny hafa koa. Ny 41%n' ny Malagasy dia Kristiana, araka ny tatitry ny US Departement of State tamin' ny taona 2011. Hita ao ny sampan' ny fivavahana kristiana toy ny Fiangonana nohavaozina sy ny Fiangonana loterana sy ny Fiangonana katôlika sy ny Fiangonana adventista sy ireo Fiangonana evanjelika tsy mitsaha-mihamaro. Miezaka ny hampitombo isa ny fiangonany ny Ortodoksa sy ny Anglikana sy ny hafa koa. Tamin' ny taona 1963 hatramin' ny 2004 dia  niisa 72 ny fikambanana ara-pinoana voasoratra ao amin' ny lisitra ofisialy tanan' ny fanjakana malagasy. Manodidina ny 200 any ho any ny isan' ny karazam-piangonana eto Madagasikara tamin' ny taona 2020, ka ny ankamaroan' ireo dia fiangonana vao niorina taty afara, dia ireo fiangonana evanjelika na ara-pilazantsara sy pentekôtista.

Ireo misionera avy amin' ny London Missionary Society (LMS) no nahomby tamin' ny fampidirana voalohany ny fivavahana kristiana tamin' ny taona 1818 ka ny prôtestantisma izany, na dia efa nitondra ny fivavahana katôlika aza ireo vazaha nandalo taty Madagasikara tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-16. Tamin' ny nidiran' ny fivavahana kristiana teto Madagasikara dia tao anaty fanarahana ny fivavahan-drazana ny Malagasy, indrindra ny tao amin' ireo lapan' ny mpanjaka, ka singanina manokana ny tao Imerina. Tsy mbola nisy anefa ny fanenjehana ny kristianisma satria ny fandrosoana nentin' ireo misionera no navesa-danja tamin' ny mpanjaka Radama I. Nampiely ny prôtestantisma sady nampianatra literatiora tamin' ny alalan' ny Baiboly voadika amin' ny fiteny malagasy ireo misionera ireo tao amin' ny sekoly naoriny tao afovoan-tany araka ny fanirian' ny mpanjaka. Tamin' ny taona 1830 no vita dika amin' ny teny malagasy ny Testamenta Vaovao. Tamin' ny taona 1835 dia vita dika amin' ny teny malagasy ny Baiboly iray manontolo.

Tamin' ny voalohany dia ambany ny isan' ireo izay niova ho Kristiana nefa nitombo tsikelikely izany na dia nisy aza ny fanenjehana tamin' ny andron' ny mpanjakavavy Ranavalona I. Nolefonina ho faty na nampisotroina tangena izay tratra mitazona Baiboly. 

Fatra-pifikitra amin' ny fivavahan-drazana ny mpanjakavavy ka nanenjika mafy ny Kristiana sy nandroaka ny misionera ary nandoro ny Baiboly. Tamin' ny taona 1831 dia voarara ny fananana Baiboly sy ny fivavahana kristiana. Tamin' izany fotoana izany no nampisy ny Kristiana malagasy maty martira voalohany ka isan' izany Rasalama (taona 1837). Nanahy mantsy ilay mpanjakavavy sao mahavery hasina ny sampy sy ny razana ny fivavahana amin' ny razam-bazaha. Tsy nankasitrahany koa ny fitoriana ny fitovian' ny samy olombelona izay manohintohina ny rafitra ara-pôlitika sy ara-toekarena izay niorina amin' ny fisian' ny andevo. Tsy nekeny hotonga Kristiana (hatao batisa) ny miaramilany. Hatramin' ny sekoly naorin' ireo misionera dia tsy azoazony fa ataony hoe misoko olona. Tamin' ny taona 1849 no tena nafana ny fanenjehana ka ao ny nodorana velona, ny notapahin-doha sy ny navarina tao Ampamarinana.

Tamin' ny fitondran-dRadama II (nanjaka tao anelanelan’ ny taona 1861 sy 1863) sy Rasoherina (nanjaka teo anelanelan’ ny taona 1863 sy 1868) dia niverina nalalaka indray ny fivavahana kristiana sy ny famakiana Baiboly. Nanome fahalalahana ny finoana isan-karazany teo amin' ny fanjakany Radama II. Rasoherina moa dia lasa Kristiana ka nampandoro ny sampim-panjakana sy nanao ny fivavahana kristiana ho fivavaham-panjakana. Maro noho izany ireo tao an-dapa sy ireo olona ao amin' ny saranga ambony tao Imerina niova ho Kristiana nefa ny ankamaroany dia lazain' ny mpahay tantaram-piangonana fa nanao rebik' ondry.

Tonga teto tsy nisy mpanakantsakana ny misionera prôtestanta anglisy tao amin' ireo fikambanana toa ny Misiona anglikana, dia ny Church Missionary Society sy ny Society for the Propagation of the Gospel izay tonga tamin' ny taona 1864; ny Misiona loterana norveziana, dia ny Norvegian Missionary Society (norveziana: Norsk Misjonsselskap) tamin' ny taona 1866; ary ny Misiona frenjy, Friends of Foreign Mission Association tamin’ ny taona 1867.

Ny fielezan' ny prôtestantisma teo amin' ireo Merina saranga ambony teo antenantenan' ireo taona 1800, isan' izany ny mpanjaka Ranavalona II (izay namoaka didy momba ny famerenana ny fivavahana kristiana sy natao batisa tamin' ny taona 1869), niaraka tamin' ny fitomboana ara-pôlitikan' ireo misionera britanika, dia nitarika ny praiminisitra Rainilaiarivony hamoaka didy nahatonga ny Kristianisma ho fivavahana tao an-dapa, fivavaham-panjakana. Izany no nanafaingana ny fiovam-pinoan' ny vahoaka tany afovoan-tany ho amin' ny prôtestantisma tamin' ny faramparan' ireo taona 1800.

Ny Fiangonana katôlika rômanina dia tafiditra teto Madagasikara tamin' ny alalan' ireo masoivoho sy misionera frantsay tamin' ny tenantenan' ny taonjato faha-19, nefa tsy nitombo ny isan' ny mpanaraka azy raha tsy tamin' ny fanombohan' ny fanjanahan' ny Frantsay an' i Madagasikara tamin' ny taona 1896.

Lasa zanatanin' i Frantsa i Madagasikara tamin' ny taona 1897 nefa tsy nanohana ny misiona katôlika i Galliéni (nanapaka an' i Madagasikara tamin' ny taona 1896-1905) na dia tsy nanavakavaka fivavahana. Amin' ny ankapobeny anefa dia nahazo vahana ny katôlisisma ka somary sahirana noho ny fanenjehana ny Prôtestanta. Sahirana ny Prôtestanta tamin' ny fotoana nanombohan' ny fanjanahan-tany noho ny nataon' ireo Zezoita (frantsay: Jésuites) izay nampifangaro ny raharaha pôlitika sy ny raharaham-pivavahana ka nanao ny Prôtestanta ho sakaizan' ny Anglisy sy ho fahavalon' ny Frantsay. Maro ireo mpino prôtestanta niala amin’ ny fiangonany noho ny tahotra. Fotoana nisian' ny tsy fifanarahan' ny Prôtestanta sy ny Katôlika malagasy izany. Tamin' ny nanapahan' ireo governora manaja ny maha fanjakana laîka an' i Frantsa vao niverina nalalaka indray ny safidy momba ny fivavahana. Naverina tamin’ ny Prôtestanta ihany ny trano fiangonana protestanta lasan' ny Katôlika taty aoriana, afa-tsy ny fiangonana tao amin' ny faritr' Ambatomanga. Tamin' ny taona 1938 no nahavitana printy ny Baiboly katôlika voalohany amin' ny teny malagasy.

Tonga teto Madagasikara ny misionera adventista tamin' ny taona 1926 ary tafaorina teto koa ny Fiangonana adventista tamin' ny taona 1927. Tamin' ny taona 1930 dia tafaorina teto Madagasikara koa ny Fiangonana ôrtôdôksa. Efa nahatsangana ny sinôdany ny fiangonana anglikana tamin’ ny taona 1937.

Nandray anjara betsaka ny Kristiana tamin' ny fanafahana an' i Madagasikara amin' ny fanjanahan-tany. Nisongadina tamin' ny fanoherana ny mpanjana-tany ny Prôtestanta. Ireo avara-pianarana malagasy, indrindra ny mpitsabo sy ny pastora, dia nivondrona tanaty fikambanana talohan' ny taona 1920, dia ny Vy, Vato, Sakelika (VVS). Prôtestanta ny ankamaroan' ny mpikambana. 

Tamin' ilay raharaha 1947 dia maro ny Kristiana malagasy (indrindra ny Prôtestanta) no nampangaina ho niray tetika tamin' ny mpanohitra ny fanjakana frantsay. Tetsy an-daniny koa dia niampanga ny Kristiana ho mpiray tsikombakomba tamin' ny Vazaha ny fikambanana mpanafaka tanindrazana Mouvement Démocratique de la Rénovation Malgache (MDRM) izay nanimba sy nandroba ny trano fiangonana tamin' ny faritra sasany teto Madagasikara.

Taorian' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovan-tena no nandraisan' ny Malagasy koa ny fitantanana feno ny fiangonana na dia tsy afa-niala tamin' ny fanohanana avy any ivelany izany fiangonana izany. Nahazo fahaleovan-tena tamin' ny taona 1950 ny Fiangonana Loterana Malagasy (FLM). Tamin' ny taona 1968 dia tonga fiangonana iray nomena ny anarana hoe Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara (FJKM) ny fikambanan' ny fiangonana telo nohavaozina, dia ny Fiangonana Frenjy Malagasy (FFM) sy ny Fiangonana ara-Pilazantsara eto Madagasika (FPM) ary ny Fiangonan' i Kristy eto Madagasikara (FKM). Niorina ara-panjakana koa ny fiangonana anglikana, dia ny Eklesia Episkopaly Malagasy (EEM) tamin’ ny taona 1969.

Tamin' ny vanim-potona nanjakan' ny firehana ara-pôlitika kômonista tamin' ny firenena maro dia nisy ny tsy fankasitrahan' ny mpitondra fanjakana ny fivahana kristiana teto Madagasikara. 

Taorian' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovan-tena, indrindra fa teo amin' ireo taona 1990, no nanombohan' ny fiangonana evanjelika sy pentekôtista maro niditra teto Madagasikara

Ankehitriny dia mandray anjara lehibe eo amin' ny fiainam-pirenena malagasy ny fivavahana kristiana, na amin' ny lafiny sôsialy na amin' ny fanabeazana na ara-pôlitika, ary tsy manavaka saranga na fiaviana ny fidirana ho mpikambana amin' ny antokom-pinoana izatsy na izaroa.

Ny Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Madagasikara, izay niorina tamin' ny taona 1857, dia isan' ny fiangonana katôlika maneran-tany izay eo ambany fitarihana ara-panahin'ny Papa ao Rôma. Fivavahana voalohany eto Madagasikara ny Fiangonana katôlika raha ny habetsahan' ny mpino no jerena, izay maherin' ny 4 000 000 any ho any, izany hoe manakaiky ny iray ampahefatry ny mponin' ny Nosy.

Ankehitriny dia efa misy ny Eglizy Katôlika Apôstôlika Malagasy (frantsay: Eglise Catholique Apostolique Malgache) izay manana ny foiben-toerany any Bekily ao amin'ny Faritra Androy.

Ny fiangonana ôrtôdôksa eto Madagasikara dia isan' ny fiangonana tatsinanana efa tafasaraka tamin' ny fiangonana katôlika tany aloha. Fehin' ny Fiangonana Ôrtôdôksan' i Aleksandria sy Afrika manontolo izy. Tamin' ny taona 1930 no niorina voalohany teto Madagasikara ny fiangonana ôrtôdôksa.

Ny anglikanisma eto Madagasikara dia hita amin' ny alalan' ny Eklesia Episkopaly Malagasy, hafohezina amin' ny hoe EEM. Miombona ao amin' ny Firaisambe anglikana na Fiombonam-be anglikana (Anglican Communion) izay mampifandray ny Anglikana maneran-tany ny EEM. Azo lazaina ho niorina tamin' ny taona 1864 na 1969 ny EEM.

Ny prôtestantisma dia efa tonga teto Madagasikara tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka. Ny prôtestantisma eto Madagasikara dia misy fiangonana maro ka ny roa voalohany tonga teto Madagasikara dia ny loteranisma sy ny kalvinisma. Ny 25 %n' ny Malagasy dia Prôtestanta.

Tsy ny FLM ihany no fiangonana loterana eto Madagasikara fa ao koa ireo fiangonana niforona taty aoriana vokatry ny tsy fifanarahana tao amin' ny FLM. 

Ny Fiangonana Loterana Malagasy (FLM), dia fiangonana kristiana prôtestanta vokatry ny fitoriana ny Filazantsara nataon' ireo misionera avy tamin' ny Misiona Norveziana (anglisy: Norwegian Missionary Society - NMS) nanomboka ny taona 1866 sy ny Misiona Amerikana (Americana Lutheran Church - ALC) nanomboka tamin' ny taona 1888. Tao Betafo no niorina ny trano fiangonana loterana voalohany teto Madagasikara. Tamin' ny taona 1950 anefa vao nahazo fahaleovan-tena io fiangonana io ary tamin' io koa no niantsoana azy amin' ny hoe FLM. Ankehitriny dia misy mpino eo amin' ny 3 000 000 (11 %n' ny Malagasy; 26 %n' ny Kristiana) any ho any ny FLM.

Ireto ny tena fantatra amin' ireo fiangonana loterana ankoatry ny FLM: 

Ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara (FJKM), dia niforona vokatry ny fitambaran' ny fiangonana telo notarihin' ny London Missionary Society (tonga teto tamin' ny taona 1818) ny Société des Missions Evangeliques de Paris (tonga teto tamin' ny taona 1867) ary ny Frends Foreign Missionary Association (tonga teto tamin' ny taona 1897). Mikambana amin' ny Communion Mondiale des Eglises Réformées ny FJKM. Tamin' ny taona 1968 vao nitondra io anarany io ity fiangonana ity.

Ny Fiangonana Adventista Mitandrina ny Andro Fahafito eto Madagasikara dia fiangonana kristiana niorina tamin' ny taona 1927. Misionera avy ao amin' ny nosy Maorisy no nitondra ny adventisma teto Madagasikara tamin' ny taona 1910. Notokanana ny fiangonana voalohany tao Manjakaray ny 27 Aogositra 1927. Mihoatra ny 76 000 ny Malagasy adventista izay manana trano fiangonana mihoatry ny 1 200. 

Betsaka ny fiangonana niorina taorian'ireo fiangonana voalaza anarana etsy ambony, izay samy mikarakara ny ara-panahin' ny Malagasy sy ny mponina eto Madagasikara, ka ny ankamaroany dia ao amin' ny atao hoe  evanjelisma sy ny pentekôtisma ary ny karismatika. Tsy mitsaha-mitombo isa ireo fiangonana ireo. Maro amin' izy ireo no matetika lazaina amin' ny anarana hoe fiangonana zandriny. 

Ireto fiangonana roa ireto no tsy azoazon' ny ankamaroan' ny Kristiana hafa indrindra noho ny finoan' izy ireo betsaka zavatra tsy itoviany amin' ny finoana sy fampianaran' ny fiangonana mahazatra ny Malagasy. Izany no ilazan' ireo fiangonana tranainy azy ireo tsy amim-pihambahambana hoe sekta.

Tamin' ny 1925 no nitsidika voalohany an' i Madagasikara ny iraky ny Fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah. Tamin' ny taona 1970 dia tsy neken' ny fitondram-panjakana malagasy ny fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah notarihin' ireo teratany vahiny. Tamin' ny taona 1984 vao neken' ny fanjakana malagasy ny fijoroan' ny fikambanan' ny Mpianatra ny Baiboly ary tamin' ny taona 1994 vao nankatoavin' ny fanjakana ny Fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah eto Madagasikara. Tsy mino ny maha Andriamanitra an' i Jesoa sy ny Fanahy Masina ny Vavolombelon' i Jehovah.

Ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany, dia niorina tamin' ny taona 1993. Fantatry ny Malagasy amin' ny anarana hoe Fiangonana Môrmôna ity fiangonana ity. Razanaparany Ramiandrisoa no nitondra ny môrmônisma teto Madagasikara tamin' ny taona 1989. Efa Tamin' ny taona 1990 no nananganana ny fiangonana, nefa tamin' ny taona 1993 vao voaorina ara-panjakana ny izany fiangonana izany ka Razanapanala Ramiandrisoa no lasa filohany. Amin' ny Olomasin' ny Andro Farany dia Andriamanitra samy hafa nefa miara-miasa ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina.

Misy efatra ireo fiangonana mikambana ao amin' ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara ka ireto avy izany.

Ny FJKM sy ny FLM dia mikambana ao amin' ny Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara (FFPM) amin' ny maha fiangonana samy prôtestanta sady nateraky ny reformasiona azy ireo. Ny Eklesia Episkopaly Malagasy (EEM) anefa tsy ao anatin' io fiombonana io sady tsy tena fantatra loatra ho prôtestanta raha eto Madagasikara na dia tsy voatery ho izany ny zava-misy any ivelany (Jereo: Anglikanisma).

Ny ekiomenisma eo amin' ireo fiangonana kristiana eto Madagasikara dia ahitana ny fiaraha-mivavaka amin' ny fotoana sasantsasany eo amin' ny fiangonana maromaro, ka ny lohany amin' izany dia ireo ao amin' ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara, izay niorina tamin' ny taona 1980. 

Izany ekiomenisma izany dia miseho amin' ny alalan' ny fanaovana fivavaka iraisam-pinoana amin' ny fotoana voatondro sasany. Tsy mijanona amin' ny lafiny ara-pivavahana ihany ny ekiomenisma malagasy fa miitatra amin' ny fiaraha-mikaon-doha amin' ny famahana ny olana ara-sôsialy sy ny disadisa ara-pôlitika misy eto Madagasikara. Endrika isehoan' ny ekiomenisma koa ny tsy famerenana manao batisa na batemy ny mpino mifindra finoana avy amin' ny fiangonana iray mankamin' ny fiangonana iray hafa samy mpiombona. Iraisany ireo fiekem-pinoana ekiomenika, ny vavaka nampianarin' ny Tompo, ny hira sasany izay efa nahavitany boky (Miara-mizotra). Efa nisy koa fandikan-teny ny Baiboly niraisan' ireo fiangonana mpikambana ireo, dia ny Baiboly Dikan-teny Iombonana Eto Madagasikara (DIEM) izay ezahana vakina amin' ny fanompoam-pivavahana iraisam-pinoana.

Efa manana toeram-piofanana iraisana momba ny ekiomenisma ny FFKM, dia ny Ivontoeram-Pampianarana Ambony momba ny Ekiomenisma (IPAE), izao ny FFKM.

Tsy dia mahazoazo ny fiombonanam-bavaka ireo fiangonana lazaina hoe zandriny izay lazain' ny mpino ao amin' ny fiangonana zokiny sasany  hoe sekta. Voailika avy hatrany sady tsy mieritreritra ny hikambana ao koa ireo fiangonana tsy mino ny maha Andriamanitra an' i Jesoa Kristy sy tsy mino ny Trinite araka ny fampianaran' ny fanekem-pinoana ekiomenika an' izany.

Tsy mbola voakasiky ny ekiomenisma amin' ny fomba lalina koa ny lafiny ara-teôlôjia (tenim-pinoana, foto-pampianarana, sns) izay ahitana fahasamihafam-pinoana sarotra aravina, indrindra eo amin' ny Katôlika sy ny Prôtestanta. Ny FLM sy ny FJKM, izay samy prôtestanta, no afaka mampifanakaiky ny teôlôjiany noho ny fampianaram-pinoany tsy mifanalavitra firy vokatry ny maha samy fiangonana nateraky ny reformasiona azy ireo. Tsy mboka miara-mandray eokaristia na fanasan' ny Tompo, izay marika hita maso, ankoatry ny batisa na batemy, sady sakramenta roa tokony hiraisan' ny fiangonana mpiombona, ny Kristiana ao amin' ny FFKM. Tsy mbola mifampiditra alitara (na ôtely) ny mpitondra fiangonana na dia efa afaka mifampiditra trano fiangonana sy mifampindrana polipitra aza. Na dia efa misy aza ilay Baiboly DIEM dia maro ny mpitarika fotoam-pivavahana sy ny mpitondra fivavahana mampiasa ny Baibolin' ny fiangonany amin' ny fotoana anaovana fivavahana iraisam-pinoana.

Tokotokony ho ny antasasaky ny Malagasy no manaraka ny fivavahan-drazana, araka ny tatitry ny US Department of State tamin' ny taona 2011, fa 4,5% kosa izany hoy ny Pew Research Center tamin' ny taona 2010.

Izany fivavahan-drazana izany dia mino fa andriamanitra iray ihany no nanao izao rehetra izao, izay antsoina hoe Zanahary na Andriamanitra. Fanampin' izany dia manantitra ny fifandraisan' ny velona sy ny maty (Razana) io fivavahan-drazana io. Ny fivavahanana amin' ny Razana no nitarika ho amin' ny fanamboarana fasana andaniam-bola be, fanaovana famadihana (ho an' ireo mponina afovoan-tany) izay amongarana amin' ny fomba miverimberina ireo havana efa maty mba hamonosan-dambamena vaovao azy ireo alohan' ny hamerenana azy any am-pasana indray.

Hatramin' ny fiandohan' ny fivavahana kristiana teto Madagsikara no nisian' ny fifanandrenana teo aminy sy ny fivavahan-drazana malagasy. Ny Kristiana milaza fa asan' ny devoly na asan' ny maizina ny fivavahan-drazana malagasy fa ny mpandala ny fivavahan-drazana kosa miampanga ny Kristiana ho mpanimbazimba ny zavatra navelan' ireo nahitany masoandro. Teo amin' ny tantara dia i Ranavalona I no nalaza tamin' ny fiarovana ny fivavahan-drazana manoloana ny kristianisma izay niteraka ny fanenjehana mamaivay ny mpanaraka ity farany. Rehefa maty Ranavalona I dia nahazo laka amin' izay ny fivavahana kristiana. Miseho ny fanoheran' ny Kristiana ny fivavahana amin' ny sampy, ny fivavahana amin' ny razana, ny finoana ny tromba sns, indrindra eo amin' ireo fiangonana prôtestanta (ao amin' ny sehatry ny fifohazana) sy evanjelika. Mandraka ankehitriny dia mahazo laka ny kristianisma ka na amin' ny sehatra ara-pôlitika sy ao amin' ny fitondram-panjakana aza dia tsy mipetraka mazava ny maha fanjakana laîka an' i Madagasikara.

Matetika koa anefa ny fivavahana kristiana dia tanterahin' ny mpino sasany amin' ny fampifangaroharoana azy amin' ny fivavahan-drazana (sinkretisma).




#Article 23: Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara) (669 words)


Ny Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina eto Madagasikara dia isan'ny Fiangonana katolika maneran-tany izay eo ambany fitarihana ara-panahin'ny Papa ao Rôma. Misy mpivavaka maherin'ny 4 000 000 eo ho eo io fiangonana io, izany hoe iray ampahefatry ny mponin'ny Nosy. Misy arsidiôsezy dimy sy diôsezy iraika amby roapolo ny eto Madagasikara. Fivavahana voalohany eto Madagasikara ny Fiangonana katôlika raha ny habetsahan'ny mpino no jerena. Mampiavaka ny Fiangonana katôlika koa ireo trano fiangonana goavam-be izay nalana tahaka indrindra tamin'ny fiangonana vahiny amin'ny endriny sy ny bikany. Marihina fa misy lakroa avokoa ny Fiangonana katôlika.

Ny trano fiangonana katôlika tranainy indrindra eto Madagasikara dia ao amin'ny nosy Sainte Marie tokony ho 150 km ao ampita avaratr'i Toamasina.

Ny fivavahana katolika dia nentin'ny misiônera tamin'ny taona efa taloha be teto Madagasikara. Ny katôlisisma dia efa nisy nitondra teto amin'ny Nosy hatramin'ny faran'ny taonjato faha-16, sady efa nisy ny nanandrana nanao asa misiona tamin'ny taona 1540 avy eo tamin'ny nahatongavan'ireo Dôminikanina tamin'ny taona 1580 ary ny Zezoita tamin'ny taona 1610. Tsy nahitam-pahombiazana kely izany raha tsy tany amin'ny taona 1642.

Tonga ny moanina (na monka) lazarista tamin'ny taona 1643 ka tamin'ny 1643 no naorin'ny Papa Orbano VIII ny Prefektiora Apôstolikan'i Madagasikara. Nofaranan'izy ireo anefa ny misionany aty Madagasikara tamin'ny taona 1674 noho ny haratsian'ny toetany sy ny tsy fitiavan'ny mponina azy ireo.

Maro ireo misionera katôlika frantsay novonoina tamin'ny taona 1674 ary taorian'io dia norarana ny fivavahana katolika tamin'ny fanombohan'ny taonjato faha-19. Maty martira tamin'ny taona 1832 i Henri de Solages ary heverina fa rain'ny Fiangonana katôlika malagasy izy. Misy toerana fanaovana fivahiniana masina natokana ho azy ny ao Toamasina.

Niorina tamin'ny taona 1844 ny Misiona Zezoita eto Madagasikara (frantsay: Mission Jésuite de Madagascar) ary ny trano fiangonana voalohany dia niorina tamin'ny taona 1857. Tamin'ny taona 1861 dia nanomboka nihamaro ny mpino katôlika teto Madagasikara noho ny nanambaràn-dRadama II ny fahalalahan'ny fivavahana.

Niroborobo tokoa ny Fiangonana katôlika teto Madagasikara tamin'ny andron'ny fanjanahan-tany na dia teo aza ny fandroahana ireo misionera frantsay. Ny andry niorenany moa dia ramatoa  Rasoamanarivo Victoire  (1848-1894), vehivavy nahery fo tokoa tamin'ny fijoroana vavolombelon'ny finoana. Tsy niasa irery anefa izy  fa nampian' i Frera Rafiringa Raphael Louis tamin'izany. Marihina fa izy ireo dia samy nasandratra ho olontsambatra avokoa. Teo ihany koa ny fifaninanana tamin'ny Fiangonana prôtestanta ka tsy mora tamin'ireo Katôlika tany amboalohany ny nifikitra tamin'ny fiangonany.

Teo anelanelan'ny taona 1896 sy 1898 ny fiangonana katôlika dia nanomboka nametraka fandaminana ary tamin'ny taona 1925 dia afaka nisy ny fanosorana pretra teratany malagasy. Efa nahatratra 100 000 ny mpino katôlika tamin'ny taona 1900. Tamin' ny taona 1939 no voahosotra ny pretra malagasy voalohany, dia i  Ignatius Ramarosandratana, izay nohosorana ho eveka tany Roma, tamin'ny andron'ny Papa Pio XII. Tamin'ny taona 1947 dia novonoin'ny mpitondra politika tamin'izay ny katekista Lucien Botovasoa  . Tamin'ny taona 1969 dia nanana ny kardinaliny manokana amin' izay ny Fiangonana katôlika eto Magadasikara, dia tsy iza fa i Jérôme Louis Rakotomalala.

Naorin'ny Papa Joany XXIII ny Nonsiatora Apôstôlika teto Madagasikara tamin'ny 23 Septambra 1960. Nitsangana ny Fiombonan'ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) tamin'ny taona 1980, izay nanery ny Fanjakana malagasy mba hanomboka hampihatra ny demôkrasia amin'izay tamin'ny taona 1991 tamin'ny alalan'ny fihetseham-bahoaka ka ny mpitarika tamin'izany fanovana izany dia ny Kardinaly Armand Gaétan Razafindratandra.

Namangy an'i Madagasikara ny Papa Joany Paoly II tamin'ny taona 1989 ary ny kardinaly Pietro Parolin, Sekreteram-Panjakana ao Vatikàna, dia nitsidika an'Antananarivo tamin'ny taona 2017

Tamin'ny taona 2017 dia nitsikera ny fanaovana pôlitika nisy hatrizay teto Madagasikara ny Fiangonana katôlika ka betsaka ny fanafihana nahazo ireo toeram-pitokanana sy ny fikambana pretra.

Ny solontenan'ny Papa eto Madagasikara, ny Nonsy Apôstôlika, hatramin' ny 13 Avrily 2015, dia ny Mgr Paolo Rocco Gualtieri.

Mitana anjara asa lehibe tokoa ny Fiangonana katôlika, indrindra eo amin'ny lafiny fahasalamana sy fanabeazana eto Madagasikara. Araka ny firaketan'ny Fiangonana tamin'ny 2003 dia nisy:

Tamin'ny faran'ny taona 2004 dia izao ny tarehimarika momba ny Eglizy katôlika eto Madagasikara:

Tamin'ny taona 2007 ny eto Madagasikara dia nahitana:

Mizara ho arsidiôsezy dimy sy diôsezy roa amby roapolo ny Eglizy katolika eto Madagasikara ka ireto avy izany:




#Article 24: Fiangonana Ôrtôdôksa eto Madagasikara (597 words)


Ny Fiangonana Ortôdôksa eto Madagasikara dia fiangonana kristiana miorina eto Madagasikara izay isan'ny Fiangonana tatsinanana efa tafasaraka tamin'ny Fiangonana Katolika tany aloha. Mino ny Trinite ny Ortôdôksa. Fehin'ny Fiangonana Ôrtodôksan'i Aleksandria sy Afrika manontolo izy. 

Efa tany amin'ny taon-jato faha-19 tany ho any no tonga teto Madagasikara ny finoana ortôdôksa. Tamin'izany anefa, mbola tsy nisy Malagasy ortôdôksa fa ireo Grika sy Bolgara ary Rosiana no mpino ortôdôksa teto. Tsara ho marihina anefa fa tsy nisy pretra tamin'izy ireo fa samy kristianina tsotra avokoa.

Ny taona 1928, natsangana ho archidiocèse i Johannesburg (Afrika Atsimo) ary nampidirina tao anatin'izany i Madakasikara. Araka izany, naniraka pretra ho aty Madagasikara ny archevêché tao Johannesburg mba hanentana sy hanome vatsim-panahy ny Kristianina ortôdôksa. Tsy naharitra anefa ny fitsidihana nataony teto.

Ny taona 1930 dia nanangana fiangonana ireo Kristianina ortôdôksa tao Antananarivo (Behoririka) ary natao eo ambany fiarovan'ny Dormition de la Mère de Dieu. Na vita aza ny fiangonana dia mbola tsy nahazo pretra ihany ny Kristianina ortodoksa malagasy.

Ny taona 1948 dia nandefa pretra hipetraka maharitra eto Madakasikara ny archevêché any Johannesburg. Pretra iray ihany anefa no nalefany hisahana sy hitantana ny fiangonana ortôdôksa manerana an'i Madagasikara izay efa nisy fiangonana roa nitsangana, satria ny taona 1955 dia vita ny fiangonana tany Mahajanga arovan'i Md Nicolas. Taona vitsy taorian'izay dia tsy nisy pretra indray i Madagasikara rehefa niverina any Afrika Atsimo ny pretra niasa teto, noho ny antony maro.

Ny taona 1966 dia nandefa pretra iray tompon-toerana teto Madagasikara ny archevêché any Johannesburg. Roa taona monja anefa no niasan'io pretra io dia nody izy. Nanomboka ny taona 1968 dia tsy nanana pretra ny Kristianina ortôdôksa teto Madagasikara. Taona vitsy taorian'io anefa dia natsangana ho archevêché i Zimbabwe (miray amin'ny Patriarkata tany Aleksandria) ary nafindra tao indray i Madagasikara. Na dia nitambatra tao amin'ny archevêché-n'ny Zimbabwe aza i Madagasikara dia mbola tsy nahazo pretra ihany.

Ny taona 1994, pretra aostralianina iray tonga handany fotoam-pialan-tsasatra eto Madagasikara no nahita ny fiangonana tao Behoririka (Antananarivo) sy ny kristianina nivavaka tsy nisy pretra. Vokatr'izany, nalahelo mafy ity pretra aostralianina ity ka naniry ny ho misiônera aty Madagasikara. Ny volana Jolay 1994, nivaly ny faniriany. Iray volana monja taorian'io anefa dia efa nisy kristianina ortodoksa malagasy telo lahy niroso hatao batemy tao amin'ny fiangonana la Dormition de la Mère de Dieu tamin'ny 31 Aogositra 1994. Izy telo lahy ireo kosa no tonga pretra malagasy ortodoksa voalohany ary nohamasinina ny volana Martsa 1995 tany Zimbabwe.

Ny 23 Semptembra 1997 no nohamasinina ho evekan'i Madagasikara ilay pretra aostralianina misiônera. Maty tamin'ny taona 2004 ity eveka ity ary i Mgr Ignocius (teratany grika) no nandimby azy.

Tamin'ny 10 Mey 1999 no neken'ny fanjakana malagasy ho ara-dalàna teto Madagasikara ny fijoroan'ny fiangonana ortôdôksa na dia efa niforona tamin'ny taona 1930 aza.

Ankehitriny dia efa miisa 54 eo ireo paroasy ortôdôksa izay mitsinjara amin'ny vicariats telo eto Madagasikara dia vicariat Toliara, vicariat Fianarantsoa ary vicariat Antananarivo. Misy 12 ireo pretra malagasy, sous-diacre iray ary seminarista 7 izay samy any ivelan'i Madagasikara avokoa.

Amin'izao fotoana izao dia efa misy masera malagasy iray ôrtôdôksa sy regardantes roa, samy mbola mipetraka any andafy avokoa ireo. Tsy ho ela anefa dia hanana monastera eto Madagasikara (ao Mantasoa) ireto masera ireto.

Raha amin'ny fanabeazana dia mandray anjara feno ny fiangonana ôrtôdôksa eto Madagasikara. Manana sekoly fanabeazana fototra 9 sy sekoly fiofanana amin'ny asa (technique) iray any Toliara ny fiangonana. Tsiahivina koa fa manana hôpitaly iray eto Madagasikara ny fiangonana ôrtôdôksa.

Ankehitriny dia efa lasa archevêché i Madagasikara ary miaraka aminy ny Nosy La Réunion sy Maurice. Samy mivondrona ao amin'ny patriarcat-n'ny Aleksandria ireo, izay tantanan'ny patriarche Théodore.




#Article 25: Fiteny frantsay (338 words)


Ny fiteny frantsay dia fiteny ao amin'ny vondron'ny fiteny rômana (vondrona avy amin'ny fiteny latina taloha - izay ahitana ny espaniola, italianina, sns.) tenenina any Frantsa sy any ampitan-dranomasina aza sy any any Belzika (any Valônia ary any Bruxelles), any Monaco, any Kanada (Québec, Ontario, Nouveau-Brunswick) ary any Soisa rômanda (anisan'ny teny ofisialin'i Soisa ny fiteny frantsay). Ahitana mpiteny frantsay koa any Etazonia (ao Louisiane indrindraindrindra), any Haïti, any Seisela, any amin'ny Nosy Maorisy, any Vanuatu ary any Italia (Val d'Aoste). Betsaka koa ireo mpiteny frantsay avy any Afrika, indrindraindrindra ao amin'ny zanatany frantsay taloha (Afrika Andrefana Frantsay, Afrika Ara-pehibe Frantsay, Madagasikara).

Ny fiteny frantsay dia fiteny faharoa na fahatelo be mpiteny indrindra manerana izao tontolo izao, ohatra ny any amin'ny Repoblika Demokratikan'i Kongo, firenena be mponina indrindra manerana ny frankôfônia ary anisan'ireo firenena 29 mampiasa ny teny frantsay ho teny ofisialy irery na ofisialy miaraka, ny ankamaroan'ny firenena ao Afrika Andrefana. Ireo firenena ankehitriny mampiasa ny fiteny frantsay ireo dia zanatany frantsay ary zanatany beljianina taloha. Vitsy ihany ireo olona nobeazina tamin'ny fiteny frantsay any Afrika, indrindra any Côte d'Ivoire na any Gabon; ireo olona ireo dia matetika mipetraka eny ambonivohitra. 

Any Frantsa, ny fiteny frantsay dia anisan'ny famantarana ny maha-frantsay: teny frantsay no teny ofisialin'ny Repoblika frantsay (andininy faharoan'ny lalampanorenan'ny 1958). Fitaovana iparitahan'ny kolontsaina frantsay manerana izao tontolo izao koa io fiteny io. Manana fikambanana manan-tanjona mampanam-boambolana frantsay koa ny fiteny frantsay, tamin'ny didi-panjakan'ny 3 Jolay 1997 mahakasika ny fampananam-boambolana ny fiteny frantsay.



Talohan'ny Ady lehibe voalohany, teny fiasan'ny fianankaviana nanjaka tany Eoropa ny fiteny frantsay; ary fiteny ampiasain'ny diplômata rehefa mihaona. 




#Article 26: Jean-Joseph Rabearivelo (343 words)


Teraka tamin'ny 4 Martsa 1901 (~ 1903) tao Isoraka, Antananarivo i Joseph-Casimir Rabe Antsa, zanaky Rabozivelo, Zanadralambo, avy ao Ambatofotsy - avaratr'Antananarivo. Efa taona maro taty aoriana no nanova anarana hoe Jean-Joseph Rabearivelo i Joseph-Casimir.

Nanomboka tamin'ny taona 1908 dia ny anadahin-dreniny no niantoka sy nitaiza an-dRabearivelo. Nianatra tao amin'ny Frères des Écoles Chrétiennes Andohalo izy, avy eo tao amin'ny sekoly Masin-dahy Misely ao Amparibe, ary rehefa voaroaka tao dia nifindra tao amin'ny sekoly Falcourt Faravohitra. Teo amin'ny faha-13 taonany izy nandao ny fianarana saingy nanohy namaky boky ary nampiana-tena niteny Frantsay sy Espaniola. Tamin'ny 1916 izy no nanomboka niasa, mpandika teny, mpitan-tsoratra tao amin'ny lehiben'ny kantao (canton) tao Ambatolampy, mpanao sary (dentelles) tao amin'ny goverinora tao Antananarivo. Nampianatra teny Frantsay koa izy. Tamin'ny taona 1924 i Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany na dia tsy nandray karama aza izy tamin'ny roa taona voalohany. Mpanao fanitsiana no asany tamin'izany. Nanambady an'i Mary Razafitrimo tamin'ny taona Jolay 1926. Nanan-janaka dimy izy ireo dia i Solofo, Sahondra, Voahangy, Noro ary Velomboahangy. Maty tamin'ny taona 1933 i Voahangy zanany, ary izay no nahatonga ny anaran'ny zanany faravavy hoe Velomboahangy. Tamin'ny 22 Jiona 1937 no maty, namono tena, i Rabearivelo.

Tamin'ny 1915 i Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny Malagasy tao amin'ny gazety boky Vakio Ity, ary ny solonanarana K. Verbal no nentiny tamin'izany.

Tamin'ny 24 Mey 1921 kosa no nitranga voalohany tao amin'ny gazety La Tribune de Madagascar  ny asa-sorany amin'ny teny Frantsay izay mitondra ny lohanteny hoe Le Couchant.

Tamin'ny 1924 no namoaka ny andian-tononkalo amin'ny teny Frantsay La Coupe de Cendres. Nanomboka teo dia hita tamin'ny gazety maro tao an-toerana sy tany ivelany toy ny Tsarahafatra, Mpanolotsaina, Capricorne, La Revue de Madagascar, Le Journal des Poetes, Zodiaque sns,  i Rabearivelo ary isan'ny solonanarana nentiny tamin'izany i Amance Valmond. Nitana an-tsoratra ny fiainany (journal intime) koa i Rabearivelo, ary na efa norovitiny aza ny pejy nirakitra ny voalohandohan'ny fiainany dia mbola mahery ny 1800 pejy no voatahiry, mitantara ny fiainany nanomboka tamin'ny 1933 hatramin'ny nahafatesany.




#Article 27: Antananarivo (664 words)


Antananarivo dia renivohitra ara-politika sy ara-toe-karenan'i Madagasikara. Ny dikan'ny anarana hoe «Antananarivo» dia «Tanànan'ny Arivolahy» arak'izany. 
Tena eo anivon'ny Nosy no misy ny faritan'Antananarivo izay midadasika amin'ny velarantany 58.283 km2.
Ny tanànan'Antananarivo renivohitra kosa dia eo amin'ny 1254 m ny hahavony mihoatra amin'ny ranomasina (araben'ny fahaleovantena); 1282 m (Lapan'Andafiavaratra), 1468 m (Rovan'i Manjakamiadana).

Azo lazaina ho ranoray ny firafitry ny vohon-taniny raha miohatra amin'ireo faritany sasany toa an'i Fianarantsoa na Toamasina.
Any avaratra, misy an'i Tamponketsa dia tany karankaina; zara raha mahavokatra kely horaofin'ny biby fiompy ny any Bongolava any andrefana. Ny any atsimo no manankarena, izay ahitana ny onin'i Mania. Any atsinanana kosa dia voafaritr'ireo harambato mitatao ny lemak'i Moramanga sy Anjiro amin'ny lafiny iray ary ny debok'Alaotra amin'ny ankilany.
Ny salan'ny haavon'ny tendrombohitra dia 1300 m, fa ny avo indrindra dia Tsiafajavona, 2700m, ao amin'ny vondron-tendrombohitr'Ankaratra.
Maro ireo ony miandoha avy any Itasy sy Vakinankaratra no miantoka ny famatsian-drano ireo faritra manodidina. 
Ny fiandohan'ny onin'i Mahajamba dia avy ao Anjozorobe; Betsiboka avy ao Ambohidratrimo; Ikopa sy Sisaony avy any Ankaratra; Isandrano avy any Miarinarivo; Manambolo avy any Tsiroanomandidy; Sakay sy Lily avy any Itasy, Kitsamby avy any Arivonimamo ary Onive avy any Antsirabe.

Teo Ambohimitsimbina no nisy ny rova tany amboalohany (voalohan’ ny taonjato faha-17) vao nafindra teo avaratr’ Ambohimitsimbina amin’ ny toerana misy ny rovan’Antananarivo ankehitrio. Tao anatin'ny rova dia maro ireo lapa niorina ka saika niorina atsimo nianavaratra izy ireny ka ny lapa tranainy indrindra no any atsimo indrindra ary ny lapa tanora indrindra no avaratra indrindra ka toy izao izany: eroa atsimo indrindra i Besakana izay naorin' Andrianjaka; teo avarabaratr'i Besakana kosa no naorin' Andrianampoinimerina i Mahitsielafanjaka sy Felatanambola (ity Felatanambola ity dia efa rava ka teo no nanorenana an'i Manjakamiadana);teo avaratr'i Mahitsielafanjaka kosa no naorin-dRadama I ny Tranovola ho tranon-dRasalimo; teo amin'ny Felatanambola fahiny no naorin-dRanavalona I i Volamahitsy izay lasa Manjakamiadana rehefa nofonosina vato; ary farany ny Tranovola izay tranon-dRasalimo sy avaratra indrindra dia nataon-dRanavalona I ho tranon-dRakoto zanany (Radama II) fa i Manampisoa kosa dia teto atsimon'i Manjakamiadana no naorin-dRasoherina ( io Manampisoa io no exception). Tamin'i Radama I dia nisy rova miisa roa teo Antananarivo ka ny Rova atsimo dia ireo misy ny lapa tranainy toa an'i Besakana sy ny manodidina azy. Ny Rova avaratra kosa izay nataon'i Radama hisy ny lapany dia eo avaratry ny rova atsimo. Ny lapa tamin'i Rova atsimo no natao fametrahana ny fatin'ny Mpanjaka niamboho nanomboka tamin'i Radama I.

Teo Antananarivo ihany, Andriatsimitoviaminandriandehibe nanjaka teo tamin'ny taonjato faha-18 dia nanana zanaka roalahy dia Lambotsitakatra sy Andriamasinavalona, koa nozarain' Andriatsimitoviaminandriandehibe roa ny fanjakany ka Antananarivo, Ambohimanga sy Ambohidrabiby ary ny avaratra rehetra amin'ny fanjakany dia nomeny an' i Lambotsitakatra zanany lahimatoa ary Alasora, Ambohimanjaka sy Antanamalaza, sy Fandana sy Ambohimanambola dia nomeny an' Andriamasinavalona izay zandry olona.

Teo Antananarivo hatrany, Andrianampoinimerina dia nanorina tanàna voahodidina hadivory hoan' ny Andriana, ka teo ambany avaratry ny rovan' Antananarivo, teo Andohalo, no nanorenany izany ka ny Andriamasinavalona, ny Andriandoriamanjaka, ny Andriantompokoindrindra, Ny Andriandranando, ny Andrianamboninolona, ary ny terak’i Raberanto avy ao Ambodifahitra no nahazo nonina tao anatin'io faritr'Andohalo voahodidina hadivory io. Ny havan’andriana, ny hova ary ny mpanompo dia tsy nahazo zara-tany sy tsy nahazo nonina tao anatin'io faritr'Andohalo voahodidina hadivory io.

Antananarivo dia tsy dia manana toerana mahasarika ny mpizaha tany loatra mihoatra ireo faritany hafa. Ny tena misongadina dia ny valanjavabohary Tsimbazaza

Eo ampovoan'ny nosy ny misy an' Antananarivo, ao amin'ny Nosin'i Madagasikara (firenena mizaka tena), any atsimo andrefanan'ny Ranomasimbe Indianina. 

Ny toe-tanin'i Antananarivo dia araka ny fanasokajian'i Köppen ny toe-tany dia Cwb izany hoe manana toe-tany trôpikaly antonontonony nohon'ny haavon'ny tany. Amin'ny volana Oktobra hatramin'ny volana Martsa dia mafana ny andro ary mety mahatratra hatrany amin'ny 35°C any ho any ny mari-pana, amin'io enimbolana io dia mahery ny 50mm isam-bolana ny latsak'orana. Amin'ny volana Aprily ka hatamin'ny volana Septambtra dia antonontonony ny hafanana. Amin'io enimbolana io dia latsaky ny 50mm ny latsak'orana. 

Merina no iantsoana ireo tompon-tany fa noho ny maha-renivohitra azy dia hita ao daholo ireo foko isan-karazany ao Madagasikara.




#Article 28: Samuel Ratany (141 words)


Mpanoratra (1901-1926) 

Mpanoratra izay iray fotoana tamindry Ny Avana Ramanantoanina, Rodlish sy Rabearivelo... saingy tsy dia fantatra loatra. Ny antony dia satria maty tanora loatra izy ary tsy nanana fotoana nampahafantarana ny sangan'asany.

Teraka teny amin'ny taona  1901 i Samuel Ratany izay fotoana tao anatin'ny fampandriantany nataon'ny Frantsay. Ary maty ny 9 Oktobra 1926.

Teo amin'ny faha 15 taonany izy no nanomboka nanoratra fony izy nianatra tao amin'ny sekolyl Paul Minault, tao Ambohijatovo.

Niasa tamin'ny fivarotamboky koa izy, izay nanampy azy be dia be hankafy asa soratra.

Nanana olana lehibe teo amin'ny resa-pitiavana izy noho ny tsy fankasitrahan'ny rainy ny fikasany hanambady tovovavy iray izay tsy mitovy firazanana aminy. Ary anisan'ny nanamarika ny asa sorany izany.

Nanoratra imbetsaka tamin'ny gazety isankarazany izy, toa ny Mpanolontsaina, Revue de Madagascar sy Tanamasoandro. Ireo asa ireo no nahalalana azy tsikelikely. 

Naman'i Jean-Joseph Rabearivelo izy.




#Article 29: Eorôpa (342 words)


I Eorôpa dia kontinenta hita manontolo ao amin'ny ila-bolantany avaratra sady manana ny ampahany be amin'ny taniny ao amin'ny ila-bolantany atsinanana, izay voafaritry ny kontinentan'i Azia avy ao atsinanana, ny Ranomasina Mediteranea avy ao atsimo, ny Ranomasimbe Atlantika sy ny Ranomasin'i Norvezy avy ao andrefana, ary ny Ranomasimbe Arktika avy ao avaratra i Eorôpa.   Matetika dia zaraina ho faritra efatra i Eorôpa ka ahitana an'i Eorôpa Avaratra, i Eorôpa Andrefana, i Eorôpa Afovoany, i Eorôpa Atsinanana ary i Eorôpa Atsimo.

I Eoropa dia tenenina matetika fa anisan'ny kontinenta enina misy eto an-tany. Izy io dia ny faritra andrefana amin'i Eorazia na faritra avaratra ao amin'ny kontinentan'i Afrô-Eorazia, arakaraky ny fomba fijery. Ny solonanarany dia hoe Tontolo Antitra, satria mifanohitra amin'ny Tontolo Vao (i Amerika). Ao Eoropa dia misy kolontsaina maromaro manana fianjadiana ary lova iraisany.

Ny Eoropa dia kontinenta faharoa kely indrindra eto an-tany amin'ny lafiny velarantany (10,18 tapitrisa km2), na 2%-n'ny velaran'ny tany maina na 6,8%-n'ny velarantan'ny Tany. Misy firenena dimampolo ao Eorôpa, ary i Rosia no ngeza indrindra amin'ireo na amin'ny lafiny isa-mponina na amin'ny lafiny velarantany, ary i Vatikàna no firenena kely indrindra amin'ireo, na amin'ny lafiny isa-mponina na amin'ny lafiny velarantany. I Vatikàna koa no firenena kely indrindra eto an-tany.

Araka ny Firenena Mikambana, dia mety milatsaka ho 7% ny tahan'ny isan'ny mponina ao Eorôpa amin'ny 2050 raha 25% izany tamin'ny taona 1900, 25%.

Any Eoropa, ny Gresy taloha no toerana nahaterahan'ny kolontsaina eorôpeana. Nahazo lanja ny firenena eorôpeana tamin'ny taonjato faha-16, indrindra taorian'ny fiantombohan'ny fanjanahan-tany. Teo anelanealn'ny taonjato faha-16 sy ny taonjato faha-20, ny firenena eorôpeana dia nanana zanatany tany Amerika, indrindra tamin'ny taonjato faha-17 sy faha-18, tao amin'ny ankabeazan'i Afrika, tao Oseania, ary tao amin'ny tapany avaratra sy atsimon'i Azia. Ny Ady lehibe rehetra dia niainga avy tao Eorôpa, nampahazo lanja an'i Etazonia sy ny Firaisana Sôvietika teo anivon'ny taonjato faha 20. Nandritra ny Ady mangatsiaka dia voazara roa i Eoropa: ny faritra andrefana dia ao amin'ny OTAN ary ny faritra atsinanana dia entin'ny Fifaneken'i Varsôvia, nampidy ny Fiaro Vy (Rideau de Fer amin'ny teny frantsay).




#Article 30: Azia (459 words)


I Azia na Asia dia kontinenta izay ahitana firenena miisa 46, izay voafaritry ny Ranomasimbe Arktika ao avaratra, ny andilan-dranomasin'i Bering sy ny Ranomasimbe Pasifika ao atsinanana, ny Ranomasimbe Indiana ao atsimo, ary ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasina Mediteranea ao atsimo-atsinanana. Ny sisiny manasaraka an'i Azia sy Eorôpa dia nifanarahana fa ny tendrombohitra Oraly (Ural). Raha heverina ho kontinenta iray i Azia sy i Eorôpa noho izy ireo tany mitohy dia antsoina hoe Eorazia. Manana velarana 43 810 582 km2 i Azia ka izy no be velarana indrindra amin'ny kontinenta rehetra. Izy koa no be mponina indrindra (4,3 lavitrisa: 60%n'ny mponina eran-tany). Ao no ahitana ny tendrombohitra avo indrindra, dia i Everest, izay mahatratra 8 848 m.

Mifanjohy mankany Ôseania ny nosy sy ny tamba-nosy ao atsimo-atsinanana: isan'izany ireo nosy Filipina sy ireo nosin'i Indonezia (i Somatra sy i Java ary i Solaoesy), i Bôrneô ary i Ginea Vaovao. Ao avaratra atsinanan'i Azia no ahitana ireo nosin'i Japàna sy ny nosin'i Sakalina. Ao amin'ny Ranomasimbe Indiana no misy ny nosy Srilanka sy ireo tamba-nosy madinika toa ny an'i Maldiva ary ireo nosy Andamàna sy Nikobara.

I Azia Avaratra dia faritra ao Azia izay ahitana an'i Siberia ny faritra Farany Atsinanana rosiana, ary indraindray koa iMôngôlia sy i Mantsoria izay atambatra amin'i Azia Atsinanana amin'ny ankapobeny.

I Azia Afovoany dia faritra afovoan'ny kôntinenta aziatika izay mivelatra manodidina ny Ranomasina Kaspiana, ny Ranomasin'i Araly ary ny farihy Balkhach. Ny firenena ao Azia Afovoany dia i Kazakstana, i Ozbekistana, i Tajikistana, i Torkmenistana ary i Kirgizistana.

I Azia Andrefana na ny Afovoany Atsinanana dia ny faritra atsimo andrefan'i Azia. Ireo firenena ao Azia Andrefana dia iArabia Saodita, i Iràka, i Iemena, i Omàna, i Iràna, i Siria, i Jordania, iEjipta, i Israely, i Palestina ary i Torkia.

I Azia Atsimo dia faritra atsimo ao Azia izay mahafaoka an'i Afganistàna, i Bangladesy, i Botàna, i India, ireo nosy Maldiva, iNepaly, i Pakistàna ary i Srilanka. Faritra be mponina indrindra eto an-tany i Azia Atsimo, izay onenan'olona miisa 1,9 lavitrisa tamin'ny taona 2019, izany hoe ampahefatry ny mponina maneran-tany.

I Azia Atsinanana dia faritra atsinanana ao amin'ny kôntinentan'i Azia. Ireto avy ireo firenena hita ao Azia Atsinanana: Sina,Kôrea Avaratra, Kôrea Atsimo, Japàna ary i Taioàna. Manampy azy ireo i Môngôlia (izay indraindray tao isan'i Azia Afovoany) sy i Vietnamy sy i Singaporo (noho ny antony ara-kolontsaina, atambatra matetika amin'i Azia Atsimo-Atsinanana), ny faritra rosiana Farany Atsinanana koa dia azo ampidirina ao. Matetika dia akambana amin'ny faritra Farany Atsinanana izy.

Ny Azia Atsimo-Atsinanana dia ny faritr'i Azia any atsinanan'i India ary any atsimon'i Sina. Ireo firenena ao Azia Atsimo Atsinanana dia i Myanmara, i Tailandy, i Malaizia, i Indonezia, i Filipina,i Vietnam, i Laôsa, i Broney Darosalama ary i Kambodia.

Tany any Azia :




#Article 31: Afrika (1349 words)


I Afrika dia kaontinanta iray manana velara-ntany 30 221 532 km2 miaraka amin'ny nosy manodidina azy. Ny velaran-taniny dia 20,3%-n'ny velarantany totalin'ny Tany ary 6%-n'ny velarantany manontolo. Mahatratra hatramin'ny iray lavitrisa ny isan'ny mponina ao aminy tamin'ny taona 2010, izany dia 16,14%-n'ny mponina eran'izao tontolo izao. I Afrika dia voafaritry ny Ranomasina Mediteranea any avaratra, ny Lakandranon'i Suez sy ny Ranomasina Mena any avaratra atsinanana, ny Ranomasimbe Indiana any atsinanana ary ny Ranomasimbe Atlantika any andrefana. Misy firenena 48 miaraka amin'i Madagasikara, ary 53 miaraka amin'ny tamba-nosy rehetra I Afrika.

Mamaky an'i Afrika ny Fehiben-tany ary betsaka ny toetany ao aminy: miovaova any avaratra, mafana ary tsindraindray misy tanimaty eo amin'ny zana-pehintany roa miampita azy koa ary mafana sy manorana manodidina ny Fehiben-tany. 

Tao Afrika no nipoiran'ny karazan'olom-belona homo sapiens.

Araky ny mpahay tantara dia tao Afrika no nipoiran'ny karazan'olona Homo Sapiens izay saika hita eran'izao tontolo izao ankehitriny. Araka ny teôrian'ny Out of Africa (Mivoaka an'i Afrika) dia tamin'ny taona 80.000 hatrany amin'ny 50.000 tal. J.K. tany ho any ny olona no nivoaka ny kaontinenta, niampita ny Ranomasina Mena tamin'ny alalan'ny Bab-Al-Mandaab sy ny andilan-dranomasin'i Jibraltara ary ny lakandranon'i Suez.

Tamin'ny Andro Taloha, ireo fanjakana fanta-daza sy namela lova an-tsoratra dia ny Fanjakan'i Ejipta, ny Fanjakan'i Koso, i Meroe, Ny Fanjakan'i Aksoma, i Kartajy ary i Zimbaboe Lehibe.

Tao Ejipta no nipoiran'ny tantara an-tsoratra tao Afrika. Ny tetiandro nampiasain'ny Ejipsiana tamin'izany fotoana izany dia natao hamantarana ny fotoana nisian'ny kolontsain'ny Andron'ny Varahina sy ny Andron'ny Vy tao amin'ilay faritra. Tamin'ny taona 1567 tal. J.K. hatramin'ny taona 1080 tal. J.K. no nena nirapiratan'ny sivilizasiôna ejipsiana.

Nanangana seranam-pifanakalozana ny Fenisianina manodidina ny Ranomasina Mediteranea talohan'ny taona 1000 tal. J.K.. Nanangana an'i Kartazy (na Kartago) tamin'ny -814 izy ireo.

Any atsinanana indray dia nanangana an'i Sirena (na Kirena) ny grika tamin'ny taona -631. Na dia mitoka-monina noho ny tanimaty manodidina azy aza ilay tanàna dia tena nanan-karena ny Sirenaika (na Kirenaika, tany manodidin'i Sirena).

Nanana hery mitarika goavana tao Ejipta ny Grika tamin'zany fotoana izany. Lazaina fa i Aleksandra  Lehibe no namorona an'i Aleksandria ary ny dinastia ptôlemaika ary namela antontan-taratasy mikasika an'i Etiopia ho lova.

Na izany aza, nandresy ireo hery telon'i Afrika Avaratra ny romana: i Sirenaika, i Ejipta ary i Kartazy. Latsaka tamin'ny 146 tal. J.K. i Kartazy rehefa niady nandritry ny taonjato maro. Nitontongana fotoana kely taoriany ireo fahefana roa hafa. Tonga hatrany Nobia any Etiopia ny Rômanina mba hitady ny loharanon'i Nily, fa tsy nahomby izy ireo. Ny asa soratr'i Ptôlemeo dia nahafantarana ny halehiben'ny tontolo fantatry ny Rômana (na mivantana na amin'ny alalan'ny filazan'ny olona). Izy ireo dia miresaka momba ny Farihy Lehibe, seranam-pifanakalozana manaraka ny morontsiraky ny Ranomasimbe Indianina hatrany Rhapta any Tanzania ary koa ny Renirano Niger.

Namarana ny fisian'ny sivilizasiona klasika tao Afrika Avaratra ny fanafihan'ny Vandala tamin'ny taonjato faha-5. Nanangana fanjakana iray manana an'i Kartazy ho renivohitra izy ireo tamin'ny taona 429. Lavo tamin'ny andron'ny Empira Bizantina ilay fanjakana tamin'ny taona 533.

Araka ny lovantsofina dia nitondra ny kristianisma tao Aleksandria tamin'ny taona 60 i Masindahy Marka, ary lasa eveka voalohany tao. Ny Eglizin'i Jerosalema no mety nandefa misionera tao, tamin'ny taona 200 tany ho any. Tanan'ny Eglizy mampiasa ny teny grika i Aleksandria. Tamin'ny taona 325 dia 51 no isan'ny episkôpata tao Ejipta ary niely tamin'ny teny kôpta ny Baiboly. Tamin'ny taona 400 dia kristianina ny 90%n'ny Ejipsianina.



Tamin'ny taonjato faha-9 dia nisy ireo fanjakana mampandova fahefana toa ny fanjakana madinika Haosà, izay nivelatra eran'ny tany rakotra bozaka ao Afrika Andrefana (avy eo amin'ny tany misy an'i Malỳ ankehitriny hatrany atsimon'i Sodàna). Misy ihany koa ireo fanjakana toa ny Fanjakan'i Ganà, ny an'i Gao, na ny Empiran'i Kanem-Bôrno. Lavo tamin'ny taonjato faha-11 i Ganà. Nandimby azy ny Empiran'i Malỳ, izay avy ao andrefan'i Sodàna ankehitriny hatrao Senegaly. Nanaiky ny finoana silamo tamin'ny taonjato faha-11 ny Kanema.

Amin'ny faritra feno alan'i Afrika Atsinanana, dia nivoatra tany ivelan'ny faritra nielezan'ny finoana silamo ny fanjakana mahaleotena. Niorina tamin'ny taonjato faha-9 ny Fanjakan'i Nri ary anisan'ny voalohany. Izy io dia entin'i Eze Nri ary anisan'ny fanjakana antitra indrindra ao Nijeria ankehitriny. Malaza amin'ny fahaizany mandrafitra varahina izay hita ao amin'ny tanànan'i Igbo-Ukwu ny fanjakan'i Nri. Heverina fa namboarina tamin'ny taonjato faha-9 ireny zavakanto varahina ireny.

Ny Fanjakan'i Ife izay anisan'ny tanàna fanjakana iôroba voalohany, dia nanangana governemanta entin'ombiasy oba (mpitondra amin'ny teny iôroba) izay antsoina hoe Ooni an'i Ife. Malaza amin'ny maha-ivontoerana ara-kolontsaina sy ara-pinoana lehibe ao Afrika Andrefana sy ho an'ny sary sokitra varahina i Ife.

Nampifanarahina tamin'ny fomba fitondram-panjakan'ny Ôiô ny rafi-pitondra-mpanjakan'i Ife. Ny mpanjakany (oba) izay antsoina hoe Alaafin an'i Ôiô dia nandrindra tanàna fanjakana maro na iôroba na tsy iôroba. Anisan'ny fanjakana tsy iôroba fehezin'ny Ôiô ny Fanjakana fôna an'i Dahomey.

Ny velarantany manontolon'i Afrika dia 30 000 000 km2 izay mahatonga azy ho tanibe faharoa lehibe indrindra. 8 000  km ny halaviran'ny Cap des Aiguilles (ao Afrika Atsimo) amin'ny Ras Ben Sakka (ao Tonizia), ary 7 000 km ny halaviran'ny Ras Hafun (ao Somalia) amin'ny nosin'i Cabo Verde. Ny toerana avo indrindra ao Afrika dia ny tampon'ny tendrombohitra Kilimanjaro izay manana haavo 5 895 m. I Aljeria no firenena lehibe indrindra ao Afrika ary i Nijeria no firenena be mponina indrindra. 

Maro samihafa ireo toe-tany hita ao Afrika. Ny faritra avaratra sy atsimo dia manana ny toetany mediteraneanina. Toetanim-pehibe ny toe-tanin'i Afrika Afovoany ary toe-tanin'ny tanimaty (tany efitra) no ananan'ireo faritra izay akaikin'ny zana-pehintanin'ny Asorotany ary ny trôpikan'ny Adijady.

Ny firenena mivelatra indrindra any Afrika dia ny Sodàna manana velarantany 2,50 tapitrisa km2. Ary ny firenena kely indrindra dia ny tambanosin'i Seisela 1 300 km any avaratr'i Madagasikara. 

Misy firenena sasany izay voasokajy anaty faritra roa na telo.

I Afrika Avaratra dia ny tapany avaratr'i Afrika izay mamondrona ireo firenena manana morontsiraka amin'ny ranomasina Mediteranea. Ireto avy ny firenena heverina fa isan'i Afrika Avaratra:  i Ejipta, i Libia, i Tonizia, i Aljeria, i Marôka, i Sahara Andrefana ary i Maoritania.

I Afrika Andrefana dia faritra ao Afrika izay mahafaoka ny ampahany andrefana amin'i Afrika atsimon'i Sahara. Ireto avy ny firenena heverina fa isan'i  Afrika Andrefana: I Benîno, i Borkina Fasô, i Cabo Verde, i Kôtidivoara, i Gambia, i Ganà, i Ginea, i Ginea Bisao, i Liberia, i Maly, i Maoritania, i Nizera, i Nizerià, i Senegaly, i Siera Leôna ary i Tôgô.

I Afrika Atsinanana dia faritr'i Afrika izay mahafaoka firenana afrikana maromaro ao amin'ny tapany atsinanan'i Afrika, izay matetika manondro ireo firenena ao amin'ny Lohasahan'ny Hantsana Lehibe. Ireto avy ny firenena sy fanjakana heverina fa isan'i  Afrika Atsinanana: i Eritrea, i Etiopia, i Jiboty, i Somalia, i Sodàna Atsimo, i Kenia, i Oganda, i Tanzania, i Roanda, i Borondy, i Seisely, i Kômôro sy i Maiôty, i Maorisy, La Réunion, i Madagasikara, i Malaoy ary i Mozambika.

Ny Faritra Atsimo ao Afrika dia ny tapan'i Afrika ao atsimo izay fitambaran'ny firenana sy tany ao atsimon'ny alam-pehibe afrikana.  Ireto avy ny firenena heverina fa ao amin'ny Faritra atsimon'i Afrika: i Afrika Atsimo, i Angôla, i Bôtsoana, i Kômôro, i Soazilandy, i Lezôtô, i Madagasikara, i Malaoy, i Maorisy, i Mozambika, i Namibia, i Zambia, ary i Zimbaboe.

I Afrika Afovoany dia faritra ao Afrika ahitana ny tapany atsimon'i Sahara sy ny tapany atsinanan'ny ampinga andrefana afrikana ary ny lohasahan'ny Hantsana Lehibe. Ireto avy ny firenena heverina fa isan'i Afrika Afovoany: i Angôla, i Kamerona, i Gabôna, i Ginea Ekoatorialy, ny Repoblikan'i Afrika Afovoany, ny Repoblika Demôkratikan'i Kôngô, ny Repoblikan'i Kôngô, i Sao Tomé sy Príncipe ary i Tsady, i Malaoy, i Zambia, i Zimbaboe, i Borondy, i Roanda.

Ireto ireo fiteny be mpampiasa ao Afrika: ny fiteny arabo, soahily, frantsay, anglisy, pôrtogey, berbera, fola (na fiteny peola), afrikansa, malagasy, amharika, tigrinia, vôlôfo, haosa, zolo, lingala, bambara, sômaly, môre, iôroba, sôninke, diola, agny, bete, baole, fanga, kitoba ary soso.




#Article 32: Amerika (279 words)


I Amerika dia anisan'ny kaontinenta dimy, ny ranomasina mamaritra azy dia ny ranomasimbe Pasifika any andrefany, ny ranomasimbe Atlantika any atsinanany, ny ranomasimbe Arktika any avarany ary ny ranomasimbe Atsimo any atsimony. Ny faritany tena misongadina dia i Amerika Avaratra sy i Amerika Atsimo. Ireo faritra roa ireo dia voasaraky ny andilan-tanin'i Panama.

Amin'ny lafiny ara-jeografia, ny velarantaniny dia 42 tapitrisa km2 ary ny isan'ny mponina dia 930 tapitrisa eo ho eo araka ny fanakekezana natao tamin'ny taona 2009.

I Amerika Avaratra avy amin'ny farany avaratra hatramin'ny farany atsimo dia mirefy 15 000 km. Raha isaina avokoa ny velarantany manontolon'i Amerika Avaratra Sy ny velarantany manontolon'i Amerika Atsimo dia kontinenta faharoa lehibe indrindra eto an-Tany i Amerika (velarantany manontolo: 42,44 tapitrisa km²). Avy amin'ny lafiny andrefana hatrany amin'ny lafiny atsinanana dia ahitana karazan' endri-paritra telo :



Ny toerana ipetrahan'ny ankamaroan'ny mponina ao Amerika dia ireo tanàna eo amin'ny faritra amorontsiraka, ahitana ny tanàna lehibe indrindra eto an-tany (São Paolo, Rio de Janeiro, Buenos Aires, na New York, Boston, Los Angeles...)

Ny mponina tonga voalohany tao Amerika, izay antsoina hoe Teratanin'i Amerika na Amerindianina dia miisa eo amin'ny dimampolo tapitrisa eo ho eo. Izany hoe mahery kelin'ny 5% ny isan'ny mponina manontolo. Ny teny tenenina indrindra ao Amerika dia teny eoropeanina avokoa. Ny fiteny amerindianina be mpiteny indrindra dia ny fiteny ketsoà (frantsay / anglisy / espaniola: quechua) izay arahin'ny fiteny nahoatla.




#Article 33: Japana (127 words)


Japana (amin'ny fiteny japoney : 日本 Nippon na Nihon; anarana ofisialy 日本国 Nihonkoku) dia firenena ao atsinanan'i Azia. Ireo firenena manodidina azy dia i Korea Atsimo sy Avaratra, Sina ary Rosia. Ireo nosy lehibe indrindra izay an'i Japana dia Honshu, Hokkaido, Kyushu ary Shikoku. Ao amin'ireo nosy efatra ireo ireo ny 97% ny mponina manontolon'i Japana, izay miisa 126 tapitrisa mponina. Tokyo izay manana isam-ponina 30 tapitrisa no renivohitra ary tanàna lehibe indrindra ao Japana ary eto amin'izao tontolo izao.

Miteny ny maribolana fa foaforona tamin'ny taonjato faha fito AJK ny Japana, ary ny mpanjaka Jimmu hono no namorona azy. Tafiditra tany japana ny fomba fanoratan'ny Japoney ankehitriny ; ary ny pretra no nampiditra azy tany.

Tsy tena mitondra ny mpanjaka, any amin'ny tanan'ny andriana ny hasina.




#Article 34: Etiôpia (104 words)


I Etiôpia dia firenena ao amin'ny Tandrok'i Afrika izay mifanila amin'i Eritrea ao avaratra, i Sômalia ao atsinanana atsimo atsinanana, i Sodàna ao avaratra andrefana, i Sodàna Atsimo ao andrefana atsimo andrefana, i Kenia ao atsimo ary i Jiboty ao avaratra atsinanana.  

Niditra an-keriny tao Etiôpia i Italia ny volana oktobra 1935 ary nibodo ny renivohitra ny 5 mey 1936 ka hatramin'ny 5 mey 1941.

Ao amin'ny saikanosy amin'ny tapany avaratra atsinanan'i Afrika no misy an'i Etiopia.
Hatramin'ny nahazoan'i Eritrea ny fahaleovantenany dia tsy nanana sisin-dranomasina namaritra azy intsony i Etiôpia, ary miray vodi-rindrina amin'i Somalia, Sodàna, Kenia, ny repoblikan'i Jiboty ary Eritrea izy.




#Article 35: Albania (442 words)


Raha zohina ny tantara, ny albanezy dia avy amin'ny iliriana, mponina indo-eoropeana nanorim-ponenana teny amin'ny morontsiraky ny ranomasina adriatika. 
Vokatry ny fivoarana ara-toe-karena noho ny firoborobon'ny taozavatra vita amin'ny vy, tany amin'ny taonjato faha-VI tal.JK, dia nanjary natanjaka izy ireo ka nanjakazaka tokoa tamin'ny varotra, ary zary nampitahotra ireo firenena nanodidina, indrindra indrindra tamin'ny fampiasan-kery tamin'ireo mpiantsambo.

Tamin'ny taona 168 tal.JK dia notafihan'i Roma i Iliria, ary nataony teo ambany fifehezany nandritra ny taonjato dimy mahery kely. Faritany romana tany Iliria - Illiricum - no niantsoana azy tamin'ny andron'i Jules César . Fa tamin'ny taonjato faha-II tao.JK kosa no nanomboka nahenoana voalohany ny fiantsoana hoe Albanoi, tamin'ny antonta-taratasy nosoratan'i Ptolémée, mpandalina ny jeografia.

Rehefa nirodana ny Fanjakan-dehibe romana tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-IV dia natao teo ambany fahefan'ny Fanjakan-dehibe tatsinanana - na koa antsoina hoe Fanjakan-dehibe bizantino - i Iliria. Tamin'izany dia nanjary toerana nanan-danja teo amin'ny varotra ireo tanàna nisy seranan-tsambo lehibe toa an'i Dyrrachium. Tany amin'ny faritany kosa dia nifanesy niditra sy nandrava tany ireo mponina mpivezivezy toa ny Goty sy ny Hony ; ny Bolgary tamin'ny taonjato faha-V ; ny Slavy tamin'ny taonjato faha-VI sy ny taonjato faha-VII izay nibodo ny faritra avaratr'i Iliria. Maro tamin'ireo albanezy nivadika ho kristiana no nandositra tany amin'ny faritra atsimo. Tamin'ny taonjato faha-XI sy ny taonjato faha-XII kosa dia ireo Normany no nanjakazaka tao, ary tamin'ny taonjato faha-XIV dia tonga kosa ny Serba mandra-pirodan'ny Fanjakan-dehibe Serba tamin'ny 1355, ka nizarazarana an'i Albania tamin'ireo tompo-menakely teo an-toerana.

Ny 70 isan-jaton'i Albania dia tendrombohitra avokoa, ka ny tendro avo indrindra dia 2753 m (tendrombohitr'i Korab). Ny 30 % kosa dia lemaka izay ifandimbiasan'ny tondra-drano sy ny hain-tany, ka tsy mahatsara ny fambolena. Ny lemaka tena mahavokatra dia ireo manodidina ny farihy ( farihin'i Ohrid, Prespa lehibe sy Prespa kely), sy ireo lembalemba sasantsasany eny anelanelan'ny lemaka sy ny tendrombohitra. Ny hany nosy mba miavaka dia ny nosy Sazan.

Ny ony lava indrindra dia ny Drini : 282 km, izay azo lazaina fa manana ny rano ampy mandritra ny taona. Ireo hafa kosa, toy ny Semani sy ny Vojsa, na dia mihoatra ny 160 km aza ny halavany, dia saika maina foana mandritra ny fahavaratra.

Albania dia manana mponina azo lazaina ho ranoray, satria ny 96 % dia albanezy avokoa, izay mizara ho Gega any avaratra, ary Toska any atsimo, ary sarahin'ny ony Shkumbin tsara ireo faritra roa ireo. Mizara ho vondrona roa mazava izy ireo na eo amin'ny lafiny ara-pinoana, na ara-pitenenana, na ara-poko koa aza. 

Karazam-pinoana telo no tena misongadina ao Albania : ny silamo, tokony ho ny 70 %-n' ny mponina ; ny ortodoksa : 20 % ; ary ny katolika : 10 %.




#Article 36: Kahira (133 words)


I Kahira no renivohitr'i Ejipta, izay tanàna lehibe indrindra ao amin'io firenena io sy manerana an'i Afrika. Atao hoe القاهرة / Al-Qāhira izy amin'ny teny arabo, fa Le Caire amin'ny teny frantsay ary Cairo amin'ny teny anglisy sy amin'ny teny maro hafa. Ao amin'ny tapany avaratra atsinana'i Ejipta no misy an'i Kahira, eo amin'ny ilany ankavanan'ny renirano Nily. Ao Kahira ny iray ampahefatry ny mponin'i Ejipta. Maro ny mpizaha tany mitidika azy satria ao akaikiny no ahitana ireo piramida malazan'i Gizà. Tamin'ny taona 969 taor. J.K. no nanorenana ny tanànan'i Kahira. Tanàna maromaro efa nisy taloha no nitambatra ka nanome an'i Kahira. Ny tranainy indrindra amin'ireo tanàna ireo dia efa niorina tamin'ny taona 641. Tamin'ny taonjato faha-16 no nhatratra ny fara tampon'ny lazany i Kahira noho ny fandrosoan'ny raharaham-barotra tao amin'ny Ranomasina Mediteranea.




#Article 37: Kôntinenta (742 words)


Ny kontinenta na tanibe dia tany midadasika mitohy hodidinin-dranomasina manontolo na amin' ny ampahany izay lehibe lavitra noho ny nosy sady onenan' ny vahoaka amin' ny firenana maro eto ambonin' ny Tany. Miovaova ny tena famaritana ny hoe kontinenta arakaraka ny taranja iresahana azy ka mahatonga ny isan'ny kontinenta hiovaova. Misy ohatra ny mpanoratra manao an'i Eorôpa sy i Azia ho kontinenta roa, nefa misy ny manambatra azy ka miantso azy hoe Eorazia noho izy ireo tany mitohy tsy misy fahatapahany. Miova eo anelanelan'ny efatra sy fito noho izany ny isan'ny kontinenta. 

Ireto avy ireo kontinenta dimy eto ambonin'ny Tany: 

Indraindray dia isaina ho kontinenta manokana i Antarktika.

I Afrika dia manana velarana mirefy 30 221 532 km2 miaraka amin'ny nosy manodidina azy. Mahatratra hatramin'ny iray lavitrisa ny isan'ny mponina ao aminy tamin'ny taona 2010. I Afrika dia voafaritry ny Ranomasina Mediteranea any avaratra, ny Lakandranon'i Suez sy ny Ranomasina Mena any avaratra atsinanana, ny Ranomasimbe Indiana any atsinanana ary ny Ranomasimbe Atlantika any andrefana. Misy firenena 48 miaraka amin'i Madagasikara, ary 53 miaraka amin'ny tamba-nosy rehetra I Afrika. Mamaky an'i Afrika ny Fehiben-tany sy ny ny zana-pehintany roa.

Ny velarantany manontolon'i Afrika dia 30 000 000 km2 izay mahatonga azy ho tanibe faharoa lehibe indrindra. 8 000 km ny halaviran'ny Cap des Aiguilles (ao Afrika Atsimo) amin'ny Ras Ben Sakka (ao Tonizia), ary 7 000 km ny halaviran'ny Ras Hafun (ao Somalia) amin'ny nosin'i Cabo Verde. Ny toerana avo indrindra ao Afrika dia ny tampon'ny tendrombohitra Kilimanjaro izay manana haavo 5 895 m. I Aljeria no firenena lehibe indrindra ao Afrika ary i Nijeria no firenena be mponina indrindra.

Maro samihafa ireo toe-tany hita ao Afrika. Ny faritra avaratra sy atsimo dia manana ny toetany mediteraneanina. Toetanim-pehibe ny toe-tanin'i Afrika Afovoany ary toe-tanin'ny tanimaty (tany efitra) no ananan'ireo faritra izay akaikin'ny zana-pehintanin'ny Asorotany ary ny trôpikan'ny Adijady.

Ireto ny firenena ao Afrika, nalahatra araka ny abidy:

I Amerika dia kontinenta faritan'ny ranomasimbe Pasifika any andrefany, ny ranomasimbe Atlantika any atsinanany, ny ranomasimbe Arktika any avarany ary ny ranomasimbe Atsimo any atsimony. Ny faritra tena misongadina dia i Amerika Avaratra sy i Amerika Atsimo. izay heverina ho samy kontinenta mahaleo tena avy indraindray. Ny velarantaniny dia 42 tapitrisa km2 ary ny isan'ny mponina dia 930 tapitrisa eo ho eo tamin'ny taona 2009.

I Amerika Avaratra avy amin'ny farany avaratra hatramin'ny farany atsimo dia mirefy 15 000 km. Raha isaina avokoa ny velarantany manontolon'i Amerika Avaratra Sy ny velarantany manontolon'i Amerika Atsimo dia kontinenta faharoa lehibe indrindra eto an-Tany i Amerika (velarantany manontolo: 42,44 tapitrisa km²). Avy amin'ny lafiny andrefana hatrany amin'ny lafiny atsinanana dia ahitana karazan' endri-paritra telo :

I Azia dia voafaritry ny Ranomasimbe Arktika ao avaratra, ny andilan-dranomasin'i Bering sy ny Ranomasimbe Pasifika ao atsinanana, ny Ranomasimbe Indiana ao atsimo, ary ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasina Mediteranea ao atsimo-atsinanana. Ny sisiny manasaraka an'i Azia sy Eorôpa dia nifanarahana fa ny tendrombohitra Oraly (Ural). Manana velarana 32 tapitrisa km2 i Azia ka izy no be velarana indrindra amin'ny kontinenta rehetra. Izy koa no be mponina indrindra. Ahitana firenena miisa 46 ny ao amin'io kontinenta io.

I Eorôpa dia ao amin'ny ila-bolantany avaratra sady manana ny ampahany be amin'ny taniny ao amin'ny ila-bolantany atsinanana, izay voafaritry ny kontinentan'i Azia avy ao atsinanana, ny Ranomasina Mediteranea avy ao atsimo, ny Ranomasimbe Atlantika sy ny Ranomasin'i Norvezy avy ao andrefana, ary ny Ranomasimbe Arktika avy ao avaratra i Eorôpa.

Matetika dia zaraina ho faritra efatra i Eorôpa ka ahitana an'i Eorôpa Avaratra, i Eorôpa Andrefana, i Eorôpa Afovoany, i Eorôpa Atsinanana ary i Eorôpa Atsimo. Misy firenena dimampolo ao Eorôpa, ary i Rosia no ngeza indrindra amin'ireo, ary i Vatikàna no firenena kely indrindra.

I Ôseania dia fitambaran'i Aostralia sy ny nosy anarivony maro manodidina ao amin'ny faritra atsimon'ny ranomasimbe Pasifika. Ahitana firenena miisa 14 ny ao Ôseania. Manana velarana 8 523 655 km2 eo ny kontinentan'i Ôseania. Ny 90% n'izay dia Aostralia. Izy no kontinenta kely indrindra eto an-tany. 

Ahitana firenena miisa 14 ny ao Ôseania. Hita ao i Aostralia, i Zelanda Vaovao, i Papoazia, i Ginea Vaovao, i Tasmania, i Melanezia, i Mikrônezia, i Pôlinezia, i Haoay.  

I Antarktika dia ilay kontinenta misy ny tendrontany atsimo. Manana velarantany 14 tapitrisa km2 izy. Ny 98%n'ny velarantaniny dia ranomandry manana hatevina mety mahatratra 1 600 m. Mangatsiaka sy maina ary be rivotra indrindra eto an-tany i Antarktika. Zavamaniry sy biby mahazaka ny hatsiaka sy ny aizaina ary ny hamaina ihany no miaina any.




#Article 38: Aterineto (624 words)


Ny Aterineto na Internet dia vondron-tsolosaina afaka mifandray ary mifanakalo fampahalalana. Ny Aterineto dia ampiasaina amin'ny fandefasana fampahalalana hainga amin'ny solosaina erak'izao tontolo izao. Ao amin'ny Aterineto dia ahitana tranonkalan'olon-tsotra, manam-pahaizana, mpivarotra sy ny manao bizinesy ary ny governemanta izay mitatitra karazana fampahalalana maro samihafa ary koa servisy. Ny Aterineto noho izany dia tambajo-tambajotra.

Noforonin'ny Advanced Research Projects Agency (ARPA) an'ny departemantan'ny Fiarovana Amerikanina ny Aterineto. Nalefa tamin'ny taona 1969 izy io. Ny World Wide Web ankehitriny dia noforonin'ny britanika Tim Berners-Lee tao amin'i CERN tao Soisa.

Ankehitriny dia aloan'olona vola ny Mpanome Servisy Aterineto mba ahafahany mampiasa Aterineto. Omena maimaimpoana ny servisy sasany eo amin'i Ateriento, ary mampiasa dokam-barotra ireo mpanome servisy mba hahazoany vola amin'izany.

Ny Aterineto, izay ampiasaina koa ny zavatra maro, toy ny taratasy elektronika, fifandraisana mivantana, fifanakalozan-drakitra sy famindran-drkitra.

Ny World Wide Web no be mpampiasa indrindra eo amin'ny Aterineto ny (izay antsoina koa hoe ny Web na Tranonkala). Ahitana ny tranonkala, bilaogy, ary koa ny wikis toy ny Wikipedia. Ny pejin-tranonkala eo amin'ny Aterineto dia afaka ho hita.

Ny fampiasana lehibe an'i Aterineto dia ny fandefasana ary fandraisana ireo mailaka. Ny mailaka dia tsy miankina, ary mandeha amin'ny mpampiasa iray hafa. Ny hafatra (toy ny AIM na ICQ) dia mitovy amin'ny mailaka, fa mamela ny olona roa na mihoatra mba hiresaka amin'izy samy izy haingana be.

Misy fitondram-panjakana mihevitra fa ny Aterineto dia zavatra ratsy, ary manakana ny ampahany na ny Aterineto rehetra. Ohatra, ny governemanta Sinoa dia mihevitra fa ratsy i Wikipedia. Matetika tsy misy olona ao Sina afaka mamaky izany na hanampiana izany. Misy ray aman-dreny manakana ny faritr'Aterineto izay heveriny fa ratsy ho an'ny ankizy. Ireo firenena fantatra manakana ny Aterineto iray manontolo dia i Mianmara ary i Korea Avaratra.

Mitombo be mihitsy ny fampiasana an'i Aterineto. Tamin'ny taona 2000 hatramin'ny taona 2009 dia nitombo avy amin'ny isa 394 tapitrisa hatramin'ny 1,86 miliara ny isan'ny mpampisa Aterineto. Tamin'ny taona 2010, dia 22%n'ny mponin'izao tontolo izao no nampiasa solsaina ary 1 miliara no isan'ny karoka atao amin'ny alalan'i Google isan'andro, 300 tapitrisa no mamaky blaogy ary 2 miliara no isan'ny lahatssary hita eo amin'i Youtube isan'andro. Tamin'ny taona 2014 dia nihoatra telo miliara no isan'ny mpampiasa Aterineto na 43,6%n'ny mponina fa avy amin'ny firenena manan-karena ny roa ampahatelon'izy ireo: 78% avy ao Eoropa ary 57,4% ao Amerika.

Ny teny ifandraisana eo amin'ny Aterineto dia ny teny anglisy. Izy io dia mety ho vokatry ny fiandohan'ny Aterineto ary koa ny fampiasana ilay fiteny ho lingua franca (teny iombonana). Ny solosaina tany am-piandohany dia tsy afaka naneho soratra afatsy ny soratra tao amin'ny ASCII ihany. 

Aorian'ny teny anglisy (fiteny fampiasan'ny 27%n'ny mpampiasa Aterineto), ny fiteny tadiavina indrindra ao amin'ny Aterineto dia ny fiteny sinoa (25%), espaniôla (8%), Japoney (5%) Portogey ary Alemà (samy 4%) Arabo, Frantsay ary Rosiana (samy 3%) ary koreana (2%). Niitatra tamin'ny alalan'ny fampiasana teknolojia maoderina toa ny Unicode ny fisokafan'i Aterineto amin'ny teny vahiny. Na dia izany aza, dia mbola misy foana ireo atao hoe mojibake (tsi-fisehoan'ny soratra amin'ny tenim-pirenena sasany).

Ny Aterineto dia ahafahana miasa amin'ny fomba malalaka kokoa. Azo takarina avy aiza na aiza ny Aterineto, na avy amin'ny finday, na rotera finday izay ahafahan'ny mpampiasa mampiasa Aterineto tsy mila tariby. 

Ny Internet koa mety mampidi-doza. Tsy voamarina avokoa ny fampahalalana apetraky ny rehetra ao. Misy aza mety tsy ho marina akory. Ny olona iray dia afaka mametraka fampahalalana eo amina  tranonkala, tsy tena hevitra tsara izany raha tsy tena fantany izay ataony. Ny fomba tsara mba hijerena ny vohikala azo antoka dia ny hahazoana antoka ny URL dia manomboka amin'ny fa tsy izany dia midika fa toerana azo antoka (Izany akory dia tsy midika fa azo antoka ilay tranonkala), izany hoe tsy ho voasambotry ny olona eny andalam-pitaterana ny fampahalalana natsofokao.




#Article 39: Nôrvezy (585 words)


I Norvezy dia firenena any Eorôpa Avaratra, ao amin' ny lafiny andrefan' ny saikanosy skandinava, miray sisintany amin' i Finlandy sy Soeda. Firenena tsy dia be mponina izy saingy isan' ny tany manan-karena, noho izy mamokatra solitany. I Oslo no renivohiny ary ny fiteny nôrveziana no fiteny ofisialy ampiasaina any aminy.

I Nôrvezy dia fanjakana enti-mpanjaka, Harald V no manjaka ao, ary mbola eo ambany fiandrianany ireo nosy kely toa ny nosy Jan Mayen, ny nosy Pierre Ier, ny nosy Bouvet, ary ny fitambaran' ireo nosy kelin' i Svalbard.

Ny firenena nôrveziana dia naneho ny  mahairay azy sy ny finiavany hivelatra tamin' ny fotoan' andron' ny fanafihana nataon' ireo vikings, tamin' ny taonjato faha-9 ka hatramin' ny faha-11. Mpiantsambo nikoizana, vetivety dia nipaka tamin' ireo nosy manodidina ny herin' ireo Vikingy avy any Nôrvezy ireo. Na izany aza dia mbola tsy nisy fahefana niraisana tao Nôrvezy. Ny fifaneraserana dia mbola niankina betsaka kokoa tamin' ny dia an-lakana noho ny dia an-tanety. Tamin' ny taon-jato faha-8 dia mbola nizara ho fanjakana madinika niisa 29 i Nôrvezy.

Ny heverina ho mpanjaka voalohany nanapaka an' i Nôrvezy iray manontolo dia i Harald Tsara volo (872-933). Ny zanany lahimatoa, Erik famaky Lian-dra dia naongan' i Haakon ilay Tsara, lehiben' ny Vikingy , tamin' ny taona 935. Ny zafikeliny, Olaf Tryggvason (995-1000) no nandimby azy, saingy dia noroahin' i Sven  Somotra misamaka, mpanjakan' i Danemarka izy io. Tamin' izany, i Nôrvezy dia nifampizaran' i Sven sy ny Jarls avy any Trondheim. Ny mpanjaka Olaf Haraldsonn, izay nametraka ny renivohiny tao Trondheim,  no azo heverina fa ray mpanorina ny fanjakana nôrveziana tamin' ny taona 1016. Ity mpanjaka ity, izay Vikingy teo aloha, no nitondra tamin' ny ny vahoakany tany Nôrvezy ny fivavahana kristiana.

Tamin'ny taonjato faha-13 dia nisy tovolahy mpanao anjoria anakiray nantsoina hoe Sverre Sigurdsson nandrombaka ny fitondrana ka nanangana dinastia vaovao , izay nitoetra tao Bergen. Noho ny fitomboan' ny herin' ny ligin' ny Hansea tao an-tanàna, dia nafindra tao Oslo ny renivohitra tany amin' ny fiandohan' ny taonjato faha-14.

Tamin' ny taona 1380 dia niara-maty tamin' ny mpanjaka Haakon VI ny dinastia norveziana. Ny vadin' ity mpanjaka ity, Margrethe avy any Danemarka, manko no nahazo ny fanjakàna ka nanomboka teo dia niray i Danemark sy Nôrvezy. Tonga nanampy io firaisana io, nantsoina hoe Fiombonan' i Kalmar  koa i Soeda tamin' ny 1397. I Danemarka no firenena azo lazaina fa nitondra tao anatin' io fiombonana io, ary ny fiteniny rahateo no nampiasaina tanivon' ny fanjakana,  ka i Nôrvezy dia toy ny faritany anankiray nentina ihany. 

Ny fizakan-tena azon' ny Soeda, taorian' ny fikomian' i  Gustave Vasa, dia nanafoana ny fiombonan' ny Kalmar tamin' ny taona 1523. Na izany aza, dia mbola teo ambany fanapahan' i Danemarka ihany i Nôrvezy. Tamin' ny tapany voalohany tamin' ny taonjato faha-16, dia nandray ny fivavahana loterana ny mpanjakan' i Danemarka, ary ny vahoakany rehetra dia nampanarahina izany koa.    

Ny fanjakana danoà-nôrveziana dia niandany tamin' i Napoléon tamin' ny fotoan' androny. Koa rehefa resy ito farany dia nomen' ireo mpandresy an' i Soeda i Nôrvezy. Nanoloana izany, dia natsangana ny Antenimiera mpanorina, izay nivory tao Eidsvoll, ka nanambara ny fahaleovantenan' i Nôrvezy ary nandany ny lalàm-panorenana. Ary dia ilay andriandahy danoà, Christian-Frédéric no notendren' ny mpivory ho mpanjaka. Nisy ny fifanarahana tamin' i Soeda tato aoriana, ka nekena ny maha-fanjakana mitokana an' i Nôrvezy saingy eo ambany fanapahan' ny mpanjakan' i Soeda ihany. Tsy mora anefa ny nahatongavana tamin' izay satria tsy nety niala i Christian-Frederic raha tsy taorian' ny nandefasana tafika hanala azy.           




#Article 40: Fiangonana Loterana Malagasy (1151 words)


Ny Fiangonana Loterana Malagasy, izay hafohezina amin' ny hoe FLM, dia fiangonana kristiana protestanta eto Madagasikara izay nateraky ny fitambaran' ireo fikamba nana misionera loterana tamin' ny taona 1950 niasa teto Madagasikara, sady miray amin' ny Fiangonana Loterana maneran-tany izay nipoitra avy tamin' ny Reformasiona nataon-dry Martin Lotera.

Ny Fiangonana Loterana teto Madagasikara dia vokatry ny fitoriana ny Filazantsara nataon' ireo misionera avy tamin' ny Misiona Norveziana (anglisy: Norwegian Missionary Society - NMS, na norveziana: Norsk Misjonsselskap) nanomboka ny taona 1866 sy ny Misiona Amerikana (Americana Lutheran Church - ALC) nanomboka tamin' ny taona 1888. Tao Betafo no niorina ny trano fiangonana loterana voalohany teto Madagasikara ary i John Engh no pastora loterana voalohany tao. Ny pastora Rakoto Andrianarijaona no Filohan' ny FLM voalohany.  

Ny Fiangonana Loterana Malagasy dia fiangonana tsy mitsaha-mitombo indrindra amin' ny fiangonana loterana maneran-tany. Miisa 3 000 000 any ho any ny mpino loterana eto Madagasikara .

Ny Fiangonana Loterana Malagasy dia voalamina araka ny rafitra synodaly ka ahitana an' izao:  ny fiangonana isan-toerana  maromaro mifanakaiky no mitambatra ho fitandremana, ny fitandremana maromaro mifanakaiky  no mivondrona ho fileovana, ny fileovana maromaro no miray ho synodam-paritany ary ireo rehetra ireo no mamorona ny FLM manontolo izay tantanan' ny Synoda Lehibe. Pastora daholo no mitandrina azy ireo afa-tsy ny fiangonana tsy renivohi-pitandremana izay sahanin' ny katekista. Fifidianana eo anivon' ny synodam-paritany no mamaritra ny fanomezana pastora ny fitandremana sy ny fileovana.

Ny Birao Foiben' ny Fiangonana Loterana Malagasy no tompon' andraikitra voalohany amin' ny fitantanana ny FLM. Izy no birao mpanatanteraka ny Komitin' ny Synoda Lehibe (KSL) sy ny Komity Mpiandraikitra ny Synoda Lehibe (KMSL). Toa izao ny mpikambana ao aminy: misy filoha, filoha lefitra, tonia, tonia lefitra ary mpitahiry vola. Tamin' ny naha filohan' ny FLM ny pastora Rakotonirina David dia toy izao ireo mpikambana tao aminy:

Ny Synoda Lehibe dia fitambaran' ny synodam-paritany rehetra. Ny Komitin' io Synoda Lehibe io (na KSL) dia mivory isaky ny efatra taona, ary ny Komity Mpiandraikitra ny Synoda Lehibe (KMSL) dia mivory indroa isan-taona. 

Manana Synodam-Paritany (SP) miisa 23 ny FLM ka ireto avy izy ireo: SP Avaratrimania (SPAM), SP Afovoany (SPAf), SP Fiherenana (SPFT), SP Betioky Atsimo (SPBA), SP Atsinanana (SPAts), SP Menabe (SPM), SP Toamasina (SPTm), SP Boina Mahajanga (SPBM), SP Fisakana (SpaFi), SP Faradofay (SPFa), SP Ambovombe Androy (SPAA), SP Antsiranana (SPA), SP Manakara (SPMa), SP Nosivolo (SPN), SP Anala (SPAN), SP Horombe (SPH), SP Antananarivo (SPAnta), SP Melaky (SPMel), SP Alaotra (SPAl), SP Avaratra Atsinanana (SPAvA), SP Andriry Betroka(SPAB), SP Sofia (SPSofia), SP FLM Eoropa (SPFLME), SP Ambodiharan' i Vondrozo (SPAV), SP Atsimonimania (SPAtsim).

Ireto ny filohan' ny synodam-paritany talohan' ny fanavaozana ny birao tamin'ny taona 2020:

Ny Fiangonana Loterana Malagasy dia manavaka ny atao hoe sampan-draharaha sy ny hoe sampana velona.

Maromaro ihany ny sampan-draharaha ao amin' ny FLM, ka ireto ny santionany amin' izany:

Maromaro koa ireo sampana velona ao amin' ny FLM, ka ireto avy izy ireo:

Nanomboka ny volana Aprily 2014 dia nisokatra ny tranonkala ofisialin' ny FLM, iarahana amin' ny zanaky ny fiangonana, eo amin' ny sahan' ny FLM. Fitoriana mampiasa fitaovan-tserasera aterineto izy io. Natao ho azo tsidihin' ny rehetra, ary ity no adiresy ahitàna azy:  Fampianarana maro, fizaram-baovao, toriteny, lahateny, hira, onjam-peo handaharana hira sy fampianarana... sns no navondrona tao amin' io sehatra io mba ahafahan' ny Kristiana manovo hery sy aim-panahy. Araka izany dia fiaraha-miasa avy amin' ny rehetra izy io, ary ny FLM foibe no nanome ny fahazoan-dàlana amin' izany, rehefa nahazo tsodrano avy amin' ny filohan' ny Fiangonana Loterana Malagasy. Ny fototra iorenany sy ny asany dia ny an' ny fiangonana ihany: Soratra Masina irery ihany, fahasoavana irery ihany, finoana irery ihany, Jesosy irery ihany.

Mikambana ao amin' ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) izay ivondronany amin' ny Eglizy Katolika Apostolika Romana (EKAR) sy ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara (FJKM) ary ny Eklesia Episkopaly Malagasy (EEM) ny FLM. Mpikambana ao amin' ny Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara (FFPM) koa izy miaraka amin' ny FJKM.

Mifandray sy mikambana ao amin' ny World Council of Churches (Fiombonan' ny fiangonana maneran-tany) nanomboka tamin' ny taona 1966 ny FLM. Mikambana ao amin' ny Lutheran World Federation (malagasy: Fiombonan’ ny Fiangonana Loterana Eran-Tany na FFLET) sy ny All Africa Conference of Churches (Fiombonan' ny fiangonana eran' i Afrika) koa izy.

Mifandray amin' ny Lutheran Church–Missouri Synod (LCMS) ny FLM sady nankato tamin' ny alalan' ny fifidianana tamin' ny 25 Mey 2018 ny hampisy firaisana bebe kokoa amin' ny samy Kristiana loterana. Voaray ho mpikambana feno ao amin' ny International Lutheran Council (ILC) ny FLM tamin' ny fivoriambe natao tao Antwerp any Belzika tamin' ny 25-26 Septambra 2018.

Saika nanapaka ny fifandraisany amin' ny Evangelical Lutheran Church in America (ELCA) ny FLM noho ny naneken' io fiangonana io ny fitsofan-dranom-panambadian' ny samy lehilahy na ny samy vehivavy, sy ny fanokanana ho mpitondra fiangonana ny lehilahy manambady lehilahy na ny vehivavy manambady vehivavy. Sahala amin' ny nataon' ny fiangonana loterana hafa toy ny fiangonana loterana etiôpiana Evangelical Mekane Yesus Fellowship in North America (ao Amerika) sy ny Ethiopian Evangelical Church Mekane Yesus (ao Etiôpia) izay nanapaka izany fifandraisana izany koa . 

Amin' ny Fiangonana Loterana Malagasy dia ny boky kanonika ao amin' ny Baiboly (ilay ampiasain'ny Protestanta), dia ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao no Soratra Masina anorenany ny finoany sy ny fampianarany. 

Ireto avy ireo boky mirakitra ny fampianaram-pinoan' ny Fiangonana Loterana Malagasy: 

Ireto ny fanekem-pinoana eken' ny Fiangonana Loterana Malagasy, dia ny Fanekam-pinoana apostolika sy ny Fanekem-pinoana niseana ary ny Fanekem-pinoana atanaziana.

Izaho mino an’i Jesosy Kristy Tompo Tokana, Zanak’Andriamanitra Lahitokana; nateraky ny Ray talohan’ ny fotoana rehetra; Andriamanitra avy amin’Andriamanitra; fahazavana avy amin’ny fahazavana, Andriamanitra marina avy amin’Andriamanitra marina; nateraka fa tsy noharina; miray Sobstansa (Izy maha-Izy Azy) amin’ny Ray; amin’ ny alalany no nahariana ny zavatra rehetra. Noho isika olombelona sy ny famonjena antsika no nidinany avy any an-danitra, ary tonga nofo notorontoronin’ny Fanahy Masina tao an-kibon’ i Maria virijina ka natao olombelona; nohomboana tamin’ny hazo fijaliana koa hisolo antsika fony nanapaka Pontio Pilato; nijaly ary nalevina; ary nitsangana indray tamin’ny andro fahatelo araka ny Soratra Masina; niakatra ho any an-danitra; mipetraka eo ankavanan’ny Ray, ary ho avy indray amim-boninahitra hitsara ny velona sy ny maty, ary tsy hanam-pahataperana ny fanjakany.

Izaho mino ny Fanahy Masina, Izay Tompo sady Mpamelona; Izay avy amin’ny Ray sy ny Zanaka; Izay itsaohana sy omem-boninahitra miaraka amin’ny Ray sy ny Zanaka; Izay niteny tamin’ny alàlan’ny mpaminany.

Izaho mino ny Fiangonana tokana, masina, apostolika, manerana izao tontolo izao. Izaho manaiky ny batisa iray ho famelan-keloka, ary miandry ny fitsanganan’ny maty sy ny fiainana mandrakizay. Amena.

Noraisin' ny FLM ho teny filamatra ny Solae izay namintinana ny fototra iorenan' ny reformasiona, dia ny hoe: Fahasoavana irery ihany (Sola gratia), Finona irery ihany (Sola fide), Soratra Masina irery ihany (Sola Scriptura) ary Jesosy irery ihany (Solus Christus). Manampy an' io ny hoe An' Andriamanitra irery ihany ny voninahitra (Soli Deo gloria).




#Article 41: Mosavy (722 words)


Ny mosavy dia fisomparana olona amin' ny alalan'ny ody ratsy na vorika. Matetika dia avy amin' ny filalaovana ody ny mahatonga ny olona iray ho lasa mpamosavy. Tranga fandre matetika ny maka ody fitia any amin' ny mpimasy kanjo afotitr' iny ody iny ilay olona ary lasa manjary mpamosavy avy eo. Misy koa ny mosavy no inian' ny olombelona atao, fa tsy entin' ny ody; noho ny fialonana na ady na lolom-po na antony maro samihafa no mahatonga azy amin' izay.

Ny fisehon' ny fiasan' ny ody amin' ny mpamosavy dia entiny mivoaka isan' alina ilay olona, miaraka amin' ny kary sy vorondolo, ary tsy mahare ny fiàlany ao am-pandriana na ny fiverenany ao akory ny iray trano aminy. Tantara maro no re momba ny ataon' ny mpamosavy mandritra io fivoahany alina io.

Miboridana ny mpamosavy rehefa mivoaka alina, ary mihoso-menaka hatrany an-tampon-doha ka hatrany am-paladia, ka mahasarotra ny fisamborana azy io raha sendra misy mieritreritra ny hibeda azy satria malama ny vatany. Lolohaviny ny akanjony ka raha sendra misy manenjika izy dia iny lambany iny no atsipiny any amin' ny làlana iray ary izy kosa mandeha amin' ny làlana iray hafa.
Raha sendra mifanena amin' ny mpamosavy hono ianao, na mihaodihaody ao ala-trano izy amin' ny alina, ka resiny ny herin-tsainao dia izao no zava-mitranga: mihorona ny ati-doha, mavesatra be toa tsy zaka; mety haneno ny kary sy vorondolo. 

Zavatra fanaon' ny mpamosavy koa ny misoavaly izay olona sendra azy. Misy fihetsika maro ataony amin' izany ka rehefa avelany ilay olona dia tena lanaka tanteraka mihitsy. Marihina koa fa tena tia misoavaly omby koa ny mpamosavy ka indraindray idirany ny valan' omby dia asesiny soavaliana ny omby ompiana ao.

Eo koa ny olona izay mandeha amin' ny alina ka mitaraina ho nahodin' ny mpamosavy, ka ny fisehon' izay indray dia voan' ny tamberin-tany izy ka toa mihodinkodina fotsiny fa tsy mahita ny lalan-kivoahana raha tsy efa maraina ny andro.
Ankoatra an' ireo dia manao asa fisomparana maro hafa ny mpamosavy: singanina amin' izany ny famonoana biby fiompy, indrindra ny omby, ao koa ny fanimbana ny zava-maniry. Misy tokoa ny omby maty ho azy ka rehefa rasaina dia ahitana vorodamba mivalombalona ao anaty kibony. Ao koa ny mpamosavy manondraka anana na zava-maniry amin' ny rano mangotraka.

Mivondrona hono ny mpamosavy maromaro ary manana rakitra rizareo, izay vola angoniny isaky ny fihaonany ary afeniny any ho any ka tsy misy mahalala ny toerana hanafenany izany. Raha mahatratra mpamosavy ny olona iray dia mety ho tambazany vola ilay nahatratra azy mba tsy hanoro azy amin' ny mpiara-monina, ka raha manaiky hamotsotra azy dia anomezany amin' io rakitra io, ary volabe mety hampanan-karena mihitsy izany.

Voalaza fa fady tsipazana voanjobory ny mpamosavy ka tsy mampandaitra ny odiny izany. Misy ny olona rehefa voatery handeha alina dia mivatsy voanjobory any am-paosiny hitorahana mpamosavy raha sanatria ka mifanena aminy. Ho an' ny sasany indray dia fafany amin' ny tànany ny faladiany ary iny tànany iny indray avy eo no afafany amin' ny lohany; tsy mahatohitra koa hono ny mpamosavy raha manao izay ianao.
Misy hazo antsoina hoe mpanjakabenitany koa izay tsy tantin' ny mpamosavy. Hazo fanaon' ny Malagasy tehina izy io ka raha ikapohana mpamosavy dia maharesy azy.

Ho an' ny olona mitazona ody, rehefa manomboka haodin' izay ody izay hivoaka alina ny tompony, dia mety hisy bibilava (menarana na tompontany) ao an-trano ary tsy mety roahina na vonoina fa misy foana. Fambara iray izay fa efa miasa ny ody.

Tsy voatery ho ny filalaovana ody irery ihany no mahatonga ny olona iray ho lasa mpamosavy. Misy koa ny mandova ratsy izany amin' ireo ray aman-dreniny. Rehefa miala aina ny mpamosavy dia tantarainy daholo ny sompatra rehetra nataony nandritra ny fiainany, ary mety maharitra fotoana ela mihitsy ny fialàny aina vao maty izy. Amin'io fotoana io koa no amindrany ny ody ratsiny amin' ny olona anankiray izay manatrika eo ka manjary lasa mpamosavy koa iny olona iny. Tsy amin' ny alina ihany no manao ny asa ratsiny ny mpamosavy. Amin' ny antoandro koa dia mety hanome sakafo voapoizina amin' ny olona amosaviany izy. Matetika dia miteraka fahafatesana izany vorika izany. Tsara homarihina fa amin' ny antoandro ny mpamosavy dia tsy misy hanavahana azy amin' ny olona tsotra. Nomelohin' ny fiaraha-monin' ny Ntaolo ny mpamosavy ka anisan' ny fitsarana ny olona iray toriana ho mpamosavy ny fampisotroana tangena.




#Article 42: Fampisotroana tangena (157 words)


Fomba fitsarana teo amin'ny Ntaolo ny fampisotroana tangena, saingy efa tsy atao kosa amin'ny tontolo ankehitriny. Ny tangena dia zava-maniry faran'izay mangidy, ary mety hahafaty mihitsy aza ny fisotroana azy. Rehefa misy olona ahiahiana ho meloka amin'ny zavatra iray, dia ampisotroina an'io tangena io izy, ary ny mpimasy na mpanandro no mikarakara izany. Raha maty ilay olona dia eken'ny fiaraha-monina fa tena nisy marina izany ny fahotana nitoriana azy izany, fa raha tsy maty kosa izy dia afaka madiodio tamin'ny fiampangana azy.

Tsy hain'ny siansa hohazavaina ny fifandraisana misy amin'ny fahamelohan'ny olona iray sy ny mahatonga azy ho faty na ho velona rehefa ampisotroina tangena, saingy ny toe-javatra mampanahy ny olona mandroso ankehitriny dia ny mety ho fisian'ny kolikoly teo amin'ny ampisotroina tangena sy ny mpikarakara tangena. Raha misy fifanarahana eo amin'ny roa tonta, dia ataon'ny mpimasy kely fatra ny tangena ao amin'ilay ranoka ampisotroina azy ka tsy mahafaty. Harena toy ny vola na omby no takalon'izay.




#Article 43: Kurów (294 words)


Tanàna ao atsimo atsinanan'i Polona i Kurów, eo anelanelan'i Pulawy sy Lublin tandrifin'ny renirano Kurówka. Misy mponina manodidona ny 2800 ny tanàna (fanisana 2005).

Nizaka ny zon'ny lalànan'i Magdeburg i Kurów teo anelanelan'ny taona 1431 sy 1442. Amin'ny maha tanàna tsy miankina azy (privée), dia niorenana foaran'ny varotra sakafo sy asa tànana vita avy amin'ny volom-biby ho an'ny manodidona izy. Tamin'ny taonjato faha-XVI izy dia anisan'ireo ivon-toeran'ny Calvinisme, ary hatramin'ny taona 1660 dia nivadi-pinoana tsikelikely ho amin'ny Arianisme ny ankamaroan'ny mponina.

Niharan'ny pesta ny tanàna tamin'ny taona 1670 ka tsy nitondra ny sata maha tanàna mahaleo tena azy nandritra ny fotoana voafetra aloha. Nanomboka teo izy dia nitambarany tamin'ny faritra ambiny manodidona ny tantarany. Taorian'ny fisarahan'i Polona tamin'ny taona 1795, dia niankina tamin'i Aotrisy indray izy. Tafaraka tamin'ny Duché an'i Varsovie izy ny taona 1809 ary nanjary isan'ny fanjakan'i Polona manontolo izy tamin'ny taona 1815. Febroary 1831, nisy ady nitranga teo ka voatosiky ny hery miaramilan'ny jeneraly Józef Dwernicki ny tafika rosiana. Very tanteraka ny sata maha tanàna azy ny taona 1918 ary tafiditra ho isan'i Polona izy hatramin'ny 1918.

Nandritra ny ady fiarovan-tenan'i Polona, tamin'ny fiantombohan'ny Ady lehibe faharoa, ny 9 septambra 1939, dia lasibatry ny fanjerana baomba nataon'ny Luftwaffe-n'ny alemanina ny tanàna. Anisan'ny fotodrafitrasa simba tamin'izany ny hopitaly sivily tao an-toerana (izay nisy ny marika vokovoko mena anefa), ka olon-tsotra maro no namoy ny ainy tamin'izany. Nametrahan'ny alemanina toerana fanaovana asa anterivozona anankiroa ny tanàna. Nisy koa ghetto madinika napetraka eto tamin'ny taona 1942, saingy tafatsoaka ny ankamaroan'ny poloney nogadraina tao ary nikambana tamin'ny hery fanoherana izay niasa tany anatin'ny ala manodidona.

Isan'ny toerana mahasarika amin'ny fizahan-tany ny fiangonana renaissance anankiray (nohavaozina ny taona 1692) sy fasandrazan'ny Zbaski ary asa sokitr'i Santi Gucci. Tao koa no fantatra fa nahaterahan'ny jeneraly Wojciech Jaruzelski.




#Article 44: Kolikoly (180 words)


Ny kolikoly, na tsolotra, na risoriso dia fifanarahana ratsy miseho eo amin'ny ankolafiny anankiroa, amin'ny alàlan'ny fanolorana fanomezana na vola tsy ara-dalàna ho tambin'ny asa na fanomezana tombondahiny anankiray tsy ara-dalàna ihany koa.

Azo sokajiana roa ny kolikoly dia ny kolikoly madinika, miseho amin'ny sarambabem-bahoaka, izay vola kely ihany no sarany raha oharina amin'ny faharoa. Ny anankiray dia ny kolikoly vaventy izay mety hisy tambajotrany mihitsy, miseho eo amin'ny orinasa lehibe sy ny manam-pahefana na mpitondra fanjakana ambony, ary volabe an-tapitrisany maro no mihodina amin'izany. Samy manimba firenena avokoa rehefa endrika kolikoly, ary taona vitsy taorian'ny nandraisan'ny Filoha Marc Ravalomanana ny fitondrana, dia nanangana sehatra maro hiadiana amin'io kolikoly fanetriben'ny firenena io izy. Nitsangana teto Madagasikaraary ny CSLCC (Filankevitra ambony momba ny ady amin'ny kolikoly), dia nisy koa ny Bianco (Birao mahaleotena iadiana amin'ny kolikoly) sy ny Famak.

Ny Transparency International dia manome fanakilasiana ny firenena eran-tany momba ny vesatry ny kolikoly ao aminy. Na dia teo aza ny fitsanganan'ireo birao sy filankevitra ireo dia tsy nampihatsara ny laharan'i Madagasikara izany fa vao mainka aza nihemotra izy tamin'ny taona 2005.




#Article 45: Transparency International (224 words)


Transparency International (TI) dia ONG iraisam-pirenena iray miady amin'ny kolikoly, indrindra izay mety ho ataon'ny governemanta sy ny fitondram-panjakana.

Ahitana vakim-pileovana amin'ny firenena maherin'ny 80 izy, anisan'izany i Madagasikara, ary manana fitanan-tsoratra foibe. Tamin'ny voalohany dia fikambanana alemanina ihany izy, fa nony nivelatra dia nanjary lasa fikambanana iraisam-pirenena ; ary mivoatra tsikelikely hanana rafitra fikambanana demokratika manontolo. Milaza tena izy fa :

Tsy manao ny firenena tavaratra ho efa lasa lavitra amin'ny resaka ady amin'ny kolikoly izy, fa miezaka mempiseho ny olana rehetra momba ny kolikoly eran-tany kosa.

Mamoaka tatitra isan-taona momba ny kolikoly ny Transparency International, ao ny tatitra ankapobeny momba ny kolikoly ary indrindra koa ny tahan'ny fiantraikan'ny kolikoly isaky ny firenena.

Na izany aza anefa dia kianin'ny ampahan'olona ihany ny valim-pikarohana avoakany momba ny kolikoly noho ny fanadihadiana miankina amin'ny fijery manokan'ny olona anontaniana, izay tsy voatery ho fijery mahitsy. Ankoatr'izay koa dia tsy voatery hitovy isaky ny firenena akory ny famaritana ny atao hoe kolikoly : Ny fanomezana mety ho ara-dalàna any amin'ny firenena iray dia mety ho tsy ara-dalàna kosa any amin'ny firenena hafa ; torak'izany koa, ny fikafika azo leferina any amin'ny firenena iray dia mety ho kolikoly avo lenta any amin'ny firenena hafa.

I Peter Eigen no nanorina ny Transparency International sady filohany hatramin'ny taona 2005, ary i Huguette Labelle kosa no nandimby azy hatramin'io taona io.




#Article 46: Bronchiolite (209 words)


Ny bronchiolite dia aretin-tratra sy ny fisefoana vokatry ny asan'ny viriosy.

Ny zaza menavava sy ny ankizy madinika no tena tratrany amin'ny ririnina. Ny tena lasibatra dia ireo zaza miara-tezaina amin'ny toerana iray toy ny eny amin'ny akany (crèche), satria mifindra ny aretina.

Ireto no mety ho fiantraikany amin'ny zaza :

Ireto fambara na fepetra ireto dia mety hitaky fanatonana mpitsabo faran'izay haingana :

Mila karohina ny aretina hafa mety ho antony, amin'ny alàlan'ny fitiliana atao arakaraky ny fitrangan'ny aretina :

Matetika anefa dia tsy hita ny tena antony fototra mahatonga ny aretina, fa ny fifangaroana amin'ny ankizy maro no tena mahatonga ny bronchiolite hiverimberina.

Eny amin'ny hôpitaly dia antsoina hoe andiany (épisode) voalohany ny aretina raha vao voalohany no itrangany amin'ny zaza, dia mety hiditra andiany faharoa na fahatelo izy. Izany dia midika fa mety hiverimberina ny bronchiolite fa tsy ho afaka tanteraka. Anterina ny filàna fanaraha-maso akaiky ny fahasalamany, indrindra raha mbola misy fepetra ahiana hamporisika ny aretina, toy ny toetr'andro ratsy na ny fiaraha-miaina amin'ny zaza hafa mety ho voa. Raha ratsy tsabo ny bronchiolite, na raha tonga amin'ny andiany fahatelo dia mety hivadika ho sohika mihitsy. Tokony ho sitrana alohan'ny faha-roa taonan'ny zaza izy, na raha tsy izany dia alohan'ny faha-enin-taonany na hitaiza azy mandrakizay.




#Article 47: Sokatra (483 words)


Ny sokatra dia biby iray karazana amin'ny reptiles, 
Ahitana karazany 300 mahery izy ary azo zaraina vondrona 3 : ny sokatra an-tanety, ny sokatra an-dranomasina, ary ny sokatra sady afaka miaina an-tanety no afaka miaina anaty rano.

Inoana ho tamin'ny fotoanan'ny dinôzôro, 200 tapitrisa taona tany aloha tany no nisian'ny sokatra voalohany. Ady hevitra be ny momba ny tena razambeny marina. 

Ny ankabeazan'ny sokatra dia voaaro, koa amin'ny ankapobeny dia tsy azo atao araka izany ny miompy, mividy na mivarotra sokatra, ary indrindra indrindra ny manondrana azy ireny. Any andafy, dia azon'ny olona te hifandray akaiky amin'ny sokatra atao ny manatona ivon-toerana fiompiana sy fiarovana azy ireny ary mirotsaka ho mpanampy terem-panahy.

Misy fifanarahana CITES natao tany Washington mitanisa ny karazan-tsokatra tsy azo varotana. Sazy mafy no setrin'ny fandikana izany fitsipi-pifehezana izany.

Ny fahalotoan'ny tontolo iainana, ary singanina manokana amin'izany ny ateraky ny harona , eo koa ny fampiasana harato ary ny fiovaovan'ny toetrandro no antony voalohany mahalany tamingana ny sokatra.

Maro samihafa ny sakafon'ny sokatra, arakaraky ny karazany. Ny sasany mihinana vilona, ny hafa mihinana hena, misy koa sady mihinana zavamaniry no mihinana nofom-biby.

Amin'ny ankapobeny dia mihinana zavamaniry ny sokatra an-tanety : ravinkazo na voankazo samihafa, mety hiampy sifotra koa indraindray. Tsy tokony homena hena, nofon-trondro, sakafon'alika na sakafon-tsaka, paty, vary, mofo na ronono izy ireny; hohaniny soa aman-tsara ireny kanefa tena mety hanimba ny fahasalamany (mampiova endrika ny carapace, mampihena ny fahelam-piainany...).

Nefa ny sokatra an-drano indray dia sady mihinana zavamaniry no mihinana henam-biby ihany koa. Matetika dia amin'ny fahatanorany izy no mihinan-kena ary manjary mizatra zavamaniry arakaraky ny handrosoan'ny taonany ...

Marina fa ela velona ny sokatra, nefa vitsy ihany kosa ny maharitra taonjato iray. Ny salanisam-pahaveloman'ny sokatra dia eo amin'ny 50 taona eo ho eo. Anisan'ny voatahiry amin'ny fahela velon'ny sokatra ny an'i , sokatra mankadiry iray avy tany amin'ny nosy Galapagos.

Mahatsikaiky ny mahalahy na mahavavy ny sokatra sasany : raha akotrika ao anaty fasika mangatsiatsiaka (20 °C) na mafana be (40 °C) hono ny atodiny dia miteraka sokatra vavy, nefa raha mari-pana antonontonony kosa dia manome sokatra lahy.

Afaka fantarina ihany koa ny sokatra efa lehibe hoe lahy na vavy. Ho an'ny lahy dia somary milentika ny kibony raha toa mivoitra kosa izany ho an'ny vavy. Sady manamora ny firaisana izany no manamora ny fanatodizana ihany koa. Ny hohon'ny sokatra lahy koa dia somary mibiloka sy lava, saingy mahitsy sy fohy kokoa kosa ny an'ny vavy. Fanampin'izay dia lehibe kokoa ny rambon'ny sokatra lahy raha miohatra amin'ny sokatra vavy.

Ny sokatra vao foy dia tsy fantatra na lahy na vavy. Mila miandry eo amin'ny 3 na 4 taona eo vao afaka inoana ny mahalahy na vavy azy.

Amin'ny fotoana maha-iva indrindra ny ranomasina sy ny onja, dia miara-manatody ny sokatra eny amin'ny morontsiraka. Io no atao hoe arribada. 

Amin'ny fisainana tatsinanana dia midika fahendrena, fahela velona, tsi-fahafatesana, ary ny Tany ny sokatra.

 - Fiompiana Geochelone carbonaria




#Article 48: Tena Fiangonan'i Jesoa (546 words)


Ny Tena Fiangonan'i Jesoa (dika malalaka, True Jesus Church) dia fiangonana tsy miankina niorina tany Beijing, Sina ny taona 1917. Ny pasitera Yung-Ji Lin no voafidy ho mpitandrina hitantana ny fiangonana ankehitriny. Manodidina ny 1.5 tapitrisa ny isan'ny mpino misandrahaka eran'ny kôntinanta 6. Niainga avy tamin'ny rantsana Pentekotista eo amin'ny fivavahana kristianina, ary avy tao Sina izy.

Ireto no foto-kevi-dehibe dimy iorenan'ny Tena Fiangonan'i Jesoa: 

Ny fandraisana ny Fanahy Masina, miseho ivelany amin'ny alàlan'ny fitenenana amin'ny fiteny tsy fantatra, no ahazoana antoka ny fandovàna ny Fanjakan'ny Lanitra. (Rm. 8:16, Ef. 1:13-14).

Ny batisan'ny rano no sakramenta famelan-keloka. Eny amin'ny toerana ahitana rano velona toy ny lakandrano, ranomasina no hanatanterahana izany.

Ny mpanao batisa, izay efa vita batisa sady efa nandray ny Fanahy Masina ihany koa, dia manao batisa amin'ny anaran'ny Tompo Jesoa Kristy. Ilay olona atao batisa kosa dia tsy maintsy alentika manontolo any anaty rano, miondrika ny lohany ary ny tarehiny no ambany. (Jn 3:5; Mt. 3:16; Asa 2:38, 10:48).

Ny sakramentan'ny fanasàn-tongotra no ahafahan'ny olona anankiray miray amin'ny Tompo Jesoa. Ilaina ihany koa io mba hampatsiahy mandrakariva fa ilaina foana ny fitiavana, fahamasinana, fanetren-tena, famelan-keloka ary fanampiana ny hafa.

Izay mandray ny batisa amin'ny rano dia tsy maintsy sasàna amin'ny anaran'i Jesoa Kristy koa ny tongony. Afaka tanterahina ihany koa ny fanasàn-tongotra faobe amin'ny fotoana maha-mety azy. (Jn 13:1-7)

Ny fandraisana ny Fanasàn'ny Tompo no sakramenta ahatsiarovana ny nahafatesan'i Jesoa Kristy.

Andraisana ny nofo sy ny ran'ny Tompo izany sady ahafahana miray aminy mba hananana ny fiainana mandrakizay sy mba hatsangan-ko velona amin'ny Andro Farany. Tokony hatao matetika arak'izay tratra io sakramenta io. Iray tokana ihany ny mofo tsy misy masirasira sy ranom-boaloboka ampiasaina amin'izany. (1 Kôr. 10:17, 11:26; Jn. 6:53; Mk 14:24-25). 

Ny Andro Sabata, ny andro fahafito amin'ny herinandro (Asabotsy), dia Andro Masina, voatahy sady nohamasinin'Andriamanitra. Hajaina izany amin'ny alàlan'ny fahatsiarovana ny famoronan'Andriamanitra izao tontolo izao sy ny famonjeny azy ary amin'ny fanantenana ny fiadanana mandrakizay ho avy. (Fiand. 2:2-3; Heb. 4:9-11)

Taty aoriana, ny taona 1980, niampy ireo foto-kevi-dehibe ireo ka nanjary lasa ho fototra folon'ny finoana:

Jesoa Kristy, ilay Teny tonga nofo, maty teo amin'ny hazo fijaliana ho famonjena ny mpanota, natsangana ho velona tamin'ny andro fahatelo ary nakarina ho any an-danitra. Izy no hany Mpamonjy izao tontolo izao, Mpamorona ny lanitra sy ny tany, ary Tena Andriamanitra Tokana. (1 Tim. 3:16; 1 Kôr. 15:3-4; Asa 4:12).

Ny Baiboly Masina, fitambaran'ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao, tenin'Andriamanitra, no tokana ahitana ny fahamarinana sady marina, ary fototry ny fiainana kristianina. (2 Tim. 3:16). 

Ny Famonjena dia omen'Andriamanitra am-pitiavana amin'ny alàlan'ny finoana. Ny fiankinan'ny mpino amin'ny Fanahy Masina no hahafahany manana ny fahamasinana, manome voninahitra an'Andriamanitra ary mitia ny olona manontolo. (Ef. 2:8).

Ny Tena Fiangonan'i Jesoa Marina, natsangan'ny Tompo Jesoa Kristy, tamin'ny alàlan'ny Fanahy Masina nandritra ny 'fara-orana', no tena fiangonana nitsangana avy tamin'ny Fiangonana tamin'ny andron'ny Apôstôly. (Joel 2:23; Amos 9:11).

Ny Fiavian'ny Tompo Faharoa dia hiseho amin'ny Andro Farany rehefa hidina avy amin'ny lanitra Izy hitsara izao tontolo izao: ny marina handray ny fiainana mandrakizay, ary ny mpanota kosa ho voaozona mandrakizay. (Mt. 25:31-34; 1 Tes. 4:16-17).

Ity no dikan-teny malagasy, dika malalaka avy amin'ny , ary io dika amin'ny teny anglisy io kosa dia neken'ny fivoriambe fahasivy an'ny Tena Fiangonan'i Jesoa Marina, natao tamin'ny volana Mey 2005.




#Article 49: Parisy (196 words)


Parisy dia tanàna renivohitr'i Frantsa. Izy ny tanàna ngeza indrindra any Frantsa, izy ny renivohi-toeran'i Île-de-France, ary Paris intra-muros irery no Commune-Departement any Frantsa. Eo amin'ny vondro-milefaka voalohany indrindra ny la Seine i Paris, eo ampivoan'ny Bassin Parisien, any anirany no misy ny vinanindrano anelanelan'ny Marne sy ny Seine. Any anavan'i Paris no misy ny Oise. Parizianina any anaran'ny olona mipetraka any Paris.

Tamin'ny taonjato faha 17, Parisy ny renivohitry ny fahefana voalohany eoropeana, tamin'ny taonjato faha 18 izy renivohitra ara-kolontsain'i Eoropa ary tamin'ny taonjato faha 19 izy renivohitra ny taozavatra sy ny fahafaliana. Tamin'ny 2008, raha kaontiana daholo ny trano ipetrahana rehetra, 28 tapitrisa ny isan'ny mpandendeha tao Paris, araka ny lazain'ny Office de Tourisme sy ny Kongresa ny renivohitra frantsay.

Paris ny renivohitra ara-toe-karenan'i Frantsa.

Fantatra fa efa nisy nipetraka teo amin'ny toeran'i Paris ankehitriny efatra enina arivo taona teny aloha (-4000 - -3800) tamin'ny lafy ankavia ny la Seine taloha eo amin'ny toerana misy ny arrondissement faha 12 ankehitriny. Nisy olona foana teo tamin'ny Neôlitika.

Efa hita fa efa nisy vohitra tany Bercy 2400 taona tany aloha, misy lakana anaty ranom-potaka tamin'izany fotoana izany, ary afaka jereina any amin'ny Musée Carnavelet any Parisy.




#Article 50: Katowice (213 words)


 

Nonina teo amin'ireo faritra manodidina an'i Katowice dia i Silezia ambony izany, ireo Silezianina. Niorina ny taonjato faha-19 ny tanàna, tamin'ny fitondran'ny Prosianina, ary tamin'ny taona 1865 i Katowice no nahazo ny sata maha tanàna azy. Raha nonenan'ny alemanina, ny silezianina, jiosy ary pôlôney i Katowice, dia nanjary anisan'ny Repoblika Faharoa an'i Pôlônina, teo anelanelan'ny taona 1918 sy 1921. Taorian'izay dia voazara ny tanàna, ka lasa taty amin'ny faritr'i Pôlônina i Kattowitz.

Nampiroborobo fatratra azy ny fisian'ny harena an-kibon'ny tany (arina indrindra indrindra) teo amin'ireo tendrombohitra manodidina azy. Niankina betsaka tamin'ny fitrandrahana arina sy indostrian'ny acier, izay nisy nanomboka tamin'ny fivoarana ara-indostria, ny fihalehibeazan'ny tanàna sy ny fandrosoany. Tato ho ato anefa dia niova tsikelikely nanjary asa madinika izany indostria goavana izany noho ny fanavaozana ara-ekonomika.

Novain'ny kôminista pôlôney ho Stalinogród (Tanànan'i Stalin) ny anarany teo anelanelan'ny taona 1953 sy 1956.

Niharan'ny fahasimbana mavesatra ny tontolo iainany sy ny natiora nandritra ny fitondran'ny kôminista tamin'ny fotoanan'ny Repoblika entim-bahoaka an'i Pôlônina, taoriana kelin'ny Ady Lehibe Faharoa, nefa efa voaverina ny ampahany betsaka amin'ny simba ankehitriny noho ny fanovana teo amin'ny didy aman-dalàna sy fitsipika natao taorian'ny fitondran'ny kôminista.

Teatr'i Silezia (Teatr Śląski im. Stanisława Wyspiańskiego)

Ny faritra lavitra ny afovoan-tanànan'ny Katowice dia ahitana trano miendrika sy mampatsiahy ny andro kôminista.

Misy koa:

kliobam-panatanjahantena hafa:




#Article 51: WikkaWiki (215 words)


WikkaWiki dia Rindrankajy wiki iray tena kely habe, fanaovana sehatra amin'ny tranonkala, nosoratana tamin'ny PHP ary mampiasa banky angona MySQL hitehirizana ny pejy. Iray amin'ireo solofon'ilay rindrankajy WakkaWiki izy, fa nampiana singa maro hafa vaovao. Namboarina ho haingam-piasa, azo itarina ary azo antoka izy, ary ny lisansy GPL no anaparitahana azy.

Ny taona 2003, niato tampoka ny fivoaran'ilay rindrankajy WakkaWiki, raha mbola nidadasika indrindra ny tontolon'ny mpampiasa sy mpanohana ary mpankafy azy izay nizara fanatsarana, fanitarana ary fanavaozana azy. Ny volana mey 2004 no nivoaka voalohany i WikkaWiki, ary tonga dia niroborobo haingana, ary tsy niala tamin'ny lova soa avy amin'i WakkaWiki, dia ny fananana lohamilina maivana sy fango mora vakiana sy mora ampiasaina.

Noho izy mora folahina hifanaraka amin'ny filàn'ny mpampiasa azy, na matianina na tsia, no tena ankafizana io rindrankajy io. Raha oharina amin'ireo wiki hafa vaventy, izay ahavitana zavatra marobe izy, dia ny hanana aty arak'izay kely indrindra nefa rafitra mora folahina sy itarina amin'ny alàlan'ny plugins kosa no tanjony.

Hosinganina amin'ireo zava-bita miaraka aminy ny:

Hatramin'ny kinova 1.1.6.4 dia misy an'ireto ihany koa i WikkaWiki:

Tokony ho hita amin'ireo tao an-dàlam-pamolavolana ireto toetra ireto:

Misy  feno sy vaovao hatrany, miantefa amin'ny mpampiasa ny wiki rehetra, na ny olon-tsotra na ny mpanao ny rindrankajy, afaka manampy amin'ny fampiasàna sy fanitarana an'i WikkaWiki.




#Article 52: Espaina (393 words)


I Espaina dia firenena eoropeana ao amin'ny saikanosy Iberika, ao atsimon'i Eoropa. Ny renivohiny dia i Madrid, ary ireo firenena manodidina azy dia i Frantsa ary Andôra any avaratra ary Pôrtogaly any andrefana.

I Espaina no firenena lehibe indrindra ary be mponina indrindra ao amin'ny saikanosy Iberika. Tamin'ny taona 2009, 46 tapitrisa mponina no isam-poniny izany hoe firenena faha-29 be mponina indrindra eo anivon'izao tontolo izao, hery mpanjanaka faharoa antitra indrindra aorian'i Pôrtogaly. Ary ny ny fiteniny, noho izy hery mpanjanaka taloha, dia anisan'ny fiteny be mpiteny indrindra eto an-tany.

Ny Ibera no mponina tao Espaina tamin'ny taonarivo faha-2 tal. J.K. Ary tamin’ny taonjato faha-5, dia tonga ny Seltibera, mponina indô-eoropeanina izay nipetraka tao Espaina hatramin'ny taonjato voalohany taor. J.K. Mipetraka teo amin'ny morontsiraka mediteraneanina ireo mponina fenisianina, grika ary kartajinianina nanomboka tamin'ny taonjato fahasivy tal. J.K.

Nanomboka tamin'ny taonjato faha-2 tal. J.K., nanjaka tao Espaina ny Romana avy any Italia ary nentiny tao ny fiteniny sy ny fombany ary ny lalàny. Ho faritany romana io  toerana io mandritry ny 700 taona.

Taorian'ny faharesen'ny Romana tamin'ny taonjato faha-5 dia nonina tao amin'ny saikanosy Iberika ireo mponina jermanika: Soeva, Vandalo ary Visigoty. Nifindra tany Afrika Avaratra ny Vandalo tamin’ny taonjato faha-3. Ny Visigoty no tena nanjaka tao Espaina hatramin'ny fahatongavan'ny mponina miozolmana tamin'ny taonjato faha-7.

Nanomboka tamin'ny taonjato faha-7 (fanjavonan'ny Visigoty) hatramin'ny taonjato faha-16, nanjaka tao Espaina ny mponina miozolmana (Maoro, Mozarabo), teo afovoany ary tany atsimon'i Espaina indrindra indrindra. 

Tamin'ny taona 756, nahaleotena i Espaina miozolmana, nandritry ny andro nanjakan'ny Omeiadin’i Cordoba. Nivadika ho kalifata i Espaina miozolmana. Nihakely ny fahefan’ilay kalifata lehibe tamin'ny taonjato faha-11, ka voazarazara fanjakana (taifa) madinika miisa dimy amby roapolo. Nohararaotin'ireo fanjakana espaniola io fizarazarana io ary io no nahafahan'ny Espaniola nanomboka ary namarana ny Reconquista, tapitra tamin'ny taona 1492; tamin'io taona io ihany no nahitana ny kaontinanta amerikana. Tapitra tamin'ny taona 1512 ny fanaovana an'i Espaina ho fanjakana iray, ary tamin'io fotoana io dia nandefasana miaramila (Conquistador) maro dia maro tany Amerika handresena ireo fanjakana teratany (Azteka, Inka) ary hanorenana zanatany lehibe (Espaina Vaovao, Kastila Vaovao, Granada Vaovao).

I Espaina dia firenena manana morontsiraka eo amin'ny Ranomasina Mediteranea ary eo amin'ny Ranomasimbe Atlantika. Ao atsimon'i Eoropa no misy azy, ao amin'ny saikanosy Iberika. Mizara sisintany amin'i Pôrtogaly, Frantsa, Andôra; Fanjakana Mitambatra ary Marôka i Espaina. Ireo tany espaniola any ivelan'i Espaina dia i Ceuta sy i Melilla.




#Article 53: Fiteny (heviny mivelatra) (924 words)


Ny fiteny dia fomba fampitana ny fampahalalana. Ny hevitry ny hoe fiteny amin'ny fiteny malagasy dia teny iombonan'ny vondron'olona iray, ny heviny hafa koa dia zavatra azo tenenina na fomba na baiko atao fifandraisana. Ny heviny hodinihana ato dia ny heviny volaohany: teny iombonan'ny vondron'olona iray. 

Ny fahafahana mampiasa fiteny dia nanomboka talohan'ny vanimpotoan'ny Tantara, tahaka ny vondrom-piteny nampiasain'ny olombelona nanomboka nanoratra. 

Nandritra ny Andro Vaovao dia nihabetsaka ny isan'ny fiteny foronina. Ny fiteny foronina dia teny mbola tsy nisy taloha, fa noforonin'ny olona iray na maro; ny fiteny foronina dia ilaina sarahana amin'ny fitenim-pirenena; ny fiteny foronina malaza indrindra maneran-tany dia ny fiteny esperanto.

Ny fiteny dia heverina fa fomba fifandraisana an'ny olombelona manokana, na dia manana fomba fifandraisana sarotra azo aza ny biby, lazaina hoe fitenin'ny biby.

Ny hoe fiteny dia manana heviny maro. Ny fiseho hita indrindra dia ny fiteny tenenina toy ny fiteny anglisy na ny fiteny sinoa tenenina. Na dia izany aza dia misy koa ny fiteny soratana ary fomba hafa ifandraisana tsy mila feo toy ny fiteny moana (na baiko moana).

Ny fianakaviam-piteny dia vondrom-piteny iray fototra izay nivoatra amin'ny alalan'ny fiampitany amin'ny taranaky ny mpiteny mifandimby avy amin'ny razam-piteny iraisana. Izany no atao hoe fihavanam-piteny ara-pitaranahana; tsy midika fihavanan'ny mpiteny an'ireo fiteny iray fianakaviana ireo anefa izany. Ny firesahana ny fianakaviam-piteny dia vokatry ny fampitahana ny fivoaran'ny fiteny amin'ny zavamanana aina, araka ny modelin'ny hazom-pirazanana. Ny fametrahana izany fihavanam-piteny izany dia sahanin'ny haifiteny ara-tantara.

Ny ankamaroan'ny fiteny eto amin'izao tontolo izao, na ny mbola misy mpiteny (fiteny velona) na ny efa tsy misy mpiteny intsony (fiteny maty), dia sokajina toy izany. Amin'ny fampitahana ny fianakaviam-piteny amin'ny hazo dia azo atao ny mampiasa ny teny hoe sampam-piteny hilazana ireo fizaràna hita ao amin'ny fianakaviam-piteny iray.

Ireto ny fiankaviam-piteny misy eto amin'izao tontolo izao:

Ny fianakaviam-piteny izay tsy fantatra mazava ny fihavanany amin'ny dingana ambony kokoa dia atao hoe vondrom-piteny an'erana ara-jeografia (ny fiteny amerindiana indrindra no antsoina amin'izany). Ireo fiteny izay tsy azo hamarinina ny fihavanany amin'ny fiteny hafa rehatra dia atao hoe fiteny manirery.

Tombanana ho 2 000 any ho any ny fiteny ao Afrika, izay tenenin' ny olona miisa 1 000 tapitrisa any ho any, nefa ireo fiteny be mpampiasa dia vitsy sady maro amin' izy ireo no endri-piteny isam-paritra. Arakaraka ny fomba fiasan' ny manampahaizana no anisana ho 200 na 2 000 ireo fiteny ireo. Ny 50 eo ho eo ihany no misy mpiteny mihoatra 1 000 000 any ho any. Akoatry ny fitenin' ny mpanjana-tany (toy ny fiteny anglisy, ny fiteny frantsay, ny fiteny espaniôla, ny fiteny pôrtogey, sns) dia ny maro dia maro ireo fiteny afrikana izay voasokajy ho fianakaviam-piteny dimy: ny fiteny afrô-aziatika na hamitô-semitika, ny fiteny nilô-sahariana, ny fiteny nizerô-kôngôley, ny fiteny kôizana ary ny fiteny aostrôneziana.

Fiteny maro isan-karazany ny fiteny ao Amerika Atsimo, ka isan' izany ireo fiteny amerindiana ao Amerika Atsimo izay mahatrara 600 isa any ho any, voatsinjara ao amin' ny fianakaviam-piteny 118. ahitana fiteny miisa 32, ohatra, ny ao Bôlivia izay voantsinjara ao amin' ny fianakaviam-piteny 15, sady ahitana fiteny manirery miisa enina. Ahitana fiteny miisa 68 ny ao Kôlômbia izay mitsinjara amin' ny fianakaviam-piteny miisa 13, ka ny 10 dia fiteny manirery. Misy anefa ny fifangarihan' ny zava-misy eo amin' ireo fiteny lehibe (andina sy goarany) sy ireo fiteny madinika amazôniana. Tenenin' ny mponina ao koa ireo fiteny nampidirina tamin' ny vanimpotoan' ny fanjanahan-tany sy ny fiteny nentin' ny mpifindra monina ary ny fiteny kreôly niforona taty aoriana.

Ny ankamaroan' ny fiteny be mpiteny indrindra tenenin' ny mponina ao Amerika Avaratra sy Amerika Afovoany dia nampidirin' ireo mpanjana-tany eorôpeana. Niely ny fiteny amerindiana tany aloha, ankehitriny anefa dia voasolon' ny fiteny eorôpeana efatra lehibe, dia ny fiteny anglisy, ny fiteny espaniôla, ny fiteny frantsay ary ny fiteny neerlandey izy ireo. Manampy ireo ny fitenin' ny mpifindra monina, indrindra ny fiteny italiana, ny fiteny alemàna ary ny fiteny sinoa maro. Maro koa ireo fiteny kreôly izay niforona.

Ahitana fianakaviam-piteny sy vondrom-piteny na fiteny manirery maro ny fiteny ao Azia. Ny fianakaviam-piteny lehibe indrindra hita ao Azia dia ahitana ireo fiteny altaîka, ny fiteny aostrôaziatika, ny fiteny aostrôneziana, ny fiteny kaokaziana, ny fiteny dravidiana, ny fiteny indô-Eorôpeana, ny fiteny afrôaziatika, ny fiteny siberiana, ny fiteny sinô-tibetana ary ny fiteny kra-day.

Ny ankamaroan' ireo fiteny ao Eorôpa dia ao amin' ny fianakaviam-piteny indô-eorôpeana, manarakaraka azy ireo ny fiteny ao amin' ny fianakaviam-piteny finô-ogriana. Ahitana fiteny ao amin' ny fianakaviam-piteny torkika koa ao. Ao Kaokazy dia mitana ny anjara toerany lehibe ny fianakaviam-piteny abkazô-adigiana, ireo fiteny nakô-dagestaniana ary ireo fiteny kartveliana. Ao koa ireo fiteny izay ampiasan' olona vitsy dia vitsy (toy ny fiteny baska) izay fiteny manirery, fa ny fiteny maltey kosa no hany fitenim-pirenena ao Eorôpa isan' ny fiteny semitika. Maro koa ireo fiteny nampiasain' ny olona taloha tao Eorôpa izay lasa teny maty ankehitriny fa ny sasany kosa tandindomim-pahafatesana.

Ny fiteny ao Ôseania dia ireo fiteny tenenin' ny mponina any Ôseania izay hita indrindra ao amin' ny vondrona telo lehibe: fianakaviam-piteny aostrôneziana, fitenin' ny tompon-tany ao Aostralia ary ireo fiteny papoa. Ny mpanjana-tany koa dia nitondra ny fiteniny tao amin' io faritra io indrindra ny fiteny anglisy sy ny fiteny frantsay.

Ny haiteny no taranja ara-tsiansa andinihana ny fitenin' ny olombelona. Ny mpahay teny voalohany dia ny indianina Panini izay nanoratra ny boky hoe Ashtadhyayi, lahatsoratra mikasika ny fandinihana ny fiteny sanskrity.

Ny fitsipiteny dia fitambarana fitsipika momba ny fomba tokony hitenenana sy hanoratana ny fiteny iray, ka na amin'ny lafiny endri-teny izany na amin'ny lafiny fandrafetana fehezanteny, eny fa hatramin'ny hevi-teny sy ny feon-teny aza.




#Article 54: Herinandro (596 words)


Ny herinandro dia tsingerim-potoana izay fitambarana andro maromaro tsy mihoatra ny iray volana na ny tsingerim-bolana iray. Ny herinandro misy fito andro mifanesy no tena be mpampiasa. Ny iray volana dia misy efatra herinandro mahery kely raha fito andro ny iray herinandro ary ny iray taona misy 52 herinandro mahery kely. Arakaraka ny safidin'ny fanjakana na ny fiangonana na ny vahoaka tsirairay dia mety hanomboka amin'ny andro Alahady na Alatsinainy na andro hafa ny herinandro. Ireto avy ny anaran'ny andro ao amin'ny herinandro misy andro fito: Alatsinainy, Talata, Alarobia, Alakamisy, Zoma, Asabotsy ary Alahady.

Ny fizaràna ny fotoana  ho tsingerim-pito andro dia angamba natombok'ireo Kaldeana raha tsy ny Hebreo . 

Tao Mesopotamia (na Mezopotamia) dia noheverina fa mitera-doza ny isa 7 ka tsaratsara kokoa ny tsy manao na inona na inona amin'ny andro faha-7 sy faha-14 sy faha-21 ary faha-28n'ny volana izay heverina ho andro ratsy andro fady na indraindray koa andro masina. Ny fito andro koa dia manarikitra ny fe-potoan'ny ampahefatry ny Volana eny amin'ny habakabaka. Ary manome fizaràn-taona miisa 91 ny 13 herinandro. Misy fizaràn-taona 4 miampy andro iray, izany hoe 52 herinandro, ny 365 andro ao anatin'ny taona.



Ny haikintana tamin'izany fotoana izany dia nanao ny Volana sy ny Masoandro ho isan'ny planeta (avy amin'ny teny grika hoe πλανήτης / planêtês mpirenireny, mpivezivezy). Tsy nahalala ny fisian'ny planeta lavitra noho i Satorna, dia i Oranosy sy i Neptona, ireo mpahay kintana tamin'izany fotoana izany. Izao no nandaharan'ny Kaldeana ireo heveriny ho planeta ireo: i Satorna, i Jopitera, i Marsa, ny Masoandro, i Venosy, i Merkora ary ny Volana.

Ny planeta tsirairay, na ny andriamanitra mifandray aminy, dia manjaka amin'ny ora iray amin'ny andro iray. Ao anaty tsingerina mitohy, manomboka amin'ny planeta izay haingam-pandeha, izany hoe manomboka amin'ny Satorna mankany amin'ny Volana. Ny andro tsirairay koa avy eo dia anjakan'ny planeta mifandimby manjaka amin'ny ora voalohany ao aminy.

Noho izany, ny andro voalohany dia anjakan'i Satorna (Asabotsy) satria ny ora voalohany amin'io andro io dia anjakan'ny Satorna, ny ora faharoa anjakan'i Jopitera, ny fahatelo an'i Marsa, ka toy izany hatrany amin'ny ora fahafito izay anjakan'ny Volana, ny ora faha-8 dia anjakan'i Satorna indray, toy izany koa ny ora faha-15, ka mitohy izany hatramin'ny ora faha-24 izay anjakan'i Marsa, ny ora faha-25 izay ora voalohany amin'ny andro manaraka dia oran'ny Masoandro, ary satria ny ora voalohany no manome ny anaran'ny andro dia ny andro Alahady izany. Mitohy hatrany izany ho an'ny andro sisa rehetra.

Mitovy amin'ny mahazatra ny fifanarakarahan'ny andro ao anaty herinandro nefa ny andron'i Satorna  (Asabotsy) no andro voalohany. Ny andro farany dia ny andron'i Venosy: ny andro Zoma.

Ny andriamanitra mifandray amin'ny Masoandro tao Mesopotamia dia i Utu na Shamash. Ny mifandray amin'ny Volana dia i  Nanna na Sîn. Ny mifandray amin'i  Venosy dia i Inanna na Ishtar.

Izany rehetra izany no nahatonga ny anaran'andro eoropeana hahitana ny anaran'ireo planeta na andriamanitra mitovy anarana aminy.

Ny fizaràna ny herinandro ho fito andro dia hita koa tamin'ny fanaon'ireo Hebreo araka ny hita ao amin'ny Baiboly (Genesisy 29.27) sy ny volana ho herinanandro misy fito andro dia nankalazana ny Famoronana an'izao tontolo izao tanatin'ny enina andro ary ny andro fahafito dia voalaza fa andro fitsaharana (Shabbat) ho an'Andriamanitra.

Ireto avy ny anaran'ireo andro fito ao anatin'ny herinandro amin'ny teny hebreo izay tsy inona fa ny laharan'ny andro ao amin'ny herinandro, afa-tsy ny andro fahafito (Shabbat):




#Article 55: Fiteny espaniôla (835 words)


Ny fiteny espaniôla, na koa fiteny kastilianina, dia fiteny iray ao Eoropa. Io fiteny io dia ao amin’ny vondrona rômana, ao amin'ny fianakaviam-piteny indô-eorôpeanina. Miaraka amin’ny fiteny frantsay sy italianina ary pôrtogey, io fiteny io no anisan’ny fiteny nisampana avy amin'ny fiteny latina, fiteny taloha nampiasaina manerana an’i Eoropa sy i Azia Andrefana amin'ny fifandraisana. 

Ny fiteny espaniola dia avy amin’ny fiteny latina, ary niavaka tamin’ilay fiteny latina ny fiteny espaniola taloha nanomboka tamin’ny taonjato faha-9, noho ny havitsian’ny fifandraisana tamin’ny taona afovoany. Ao amin’ny faritra afovoan’i Espaina no niavian’ny fiteny kastilianina ankehitriny. Ary tsy io irery no fiteny notenenina ao amin’ny Saikanosy Iberika nanomboka tamin’ny fisarahany tamin’ny fiteny latina hatramin’izao fotoana izao: ao ny fiteny pôrtogey, izay tenenina any Pôrtogaly ary any Brazila, ao ny fiteny katalàna, izay tenenina any Katalonia, manan-drenivohitra an'i Barselona, ao ny fiteny eoskarata izay tenenina any amin’ny farany andrefan’ny Pirenea, ao koa ny fiteny galisiana izay anisan’ny fiteny niavian’ny fiteny pôrtogey any Galisia. 

Ankehitriny ny fiteny espaniola dia anisan’ny teny ofisialin’ny Firenena Mikambana miaraka amin’ny fiteny frantsay, anglisy, sinoa ary rosiana. Any ivelan’i Espaina, io no teny ofisialin’ireo firenena ao Amerika Afovoany ary amin’ny faritra andrefan’i Amerika Atsimo. Ny isan’ny mpiteny espaniola manerana izao tontolo izao, raha isaina ireo olona mianatra azy fa tsy nobeazina tamin’ny ilay fiteny dia eo amin’ny 600 tapitrisa eo ho eo no isan’ireo olona mahazo azy na miteny azy.

Ny fiteny espaniola dia fiteny rômana, izany hoe fiteny avy amin’ny fiteny latina fampiasan’ny vahoaka (latina: sermo vulgaris latinus) tamin’ny taonan’ny Fanjakambe rômana. Ny fiteny latina fampiasan’ny daholobe dia somary samihafa amin’ny fiteny latina an-tsoratra noho izy moramora kokoa. 

Ny fiteny espaniola taloha izany dia avy amin’io fiteny fampiasan’ny vahoaka io, ary nanomboka niavaka tamin’ny fiteny latina nanomboka tamin’ny taonjato faha-8 sy ny taonjato faha-9. Tsy io irery no fiteny vokatr’ilay fiavahana, fa efatra, dia ny fiteny kastilianina (fiteny espaniola ofisialy ankehitriny), ny fiteny katalàna (any atsinanan’ny Pirenea), ny fiteny aragoney izay eo amin’ny faritra misy an’i Zaragoza ankehitriny, ny fiteny leoney (ao amin’ny faritra afovoan’i Kantabrika), sy ny fiteny galisianina (any amin’ny faritra avaratra andrefan’ny Saikanosy Iberika, niteraka ny fiteny pôrtogey taty aoriana).

Ireo fiteny avy amin’ny fiteny latina fampiasan’ny vahoaka ireo dia nipoitra tao amin’ny faritra avaratr’i Espaina ankehitriny. Ny faritra afovoany ary ny faritra atsimon’i Espaina tamin’izany fotoana izany dia nozanahan’ireo Maoro, mponina mozilmana tonga avy any Afrika Avaratra tao Espaina, ary ny fiteny nampiasaina tao amin’ny faritra mozilmana tao Espaina tamin’izany fotoana izany dia ny fiteny mozarabo, fiteny avy amin’ny fiteny latina ihany koa fa be voambolana avy amin’ny fiteny arabo ary soratana amin’ny alalan’ny abidy arabo. Tsy misy intsony ny mpiteny mozarabo ankehitriny ao Espaina ao.

Nandritra ny Reconquista espaniola ary noho ny toerana malalaka navelan’ireo mpiteny mozarabo sy ny fiteny arabo tao amin’ny faritra atsimo sy afovoan’i Espaina, dia nandroso nianatsimo ireo fiteny latina an’ireo mponina kristianina izay tany amin’ny farany avaratr’i Espaina: Naka ny toerany ankehitriny ny fiteny kastilana, katalana, aragoney ary galisiana (fiteny niavian’ny fiteny pôrtogey). Nandritra ny taon-jato faha-14 hatramin’izao fotoana izao, mihamitombo ny tsindrin’ny fiteny kastilianina amin’ny fiteny hafa, afa-tsy ao Pôrtogaly, nivadika ho Fanjakana mizaka-tena tamin’ny taonjato faha-10.

Nandritra ny taonjato faha-16 hatramin’ny taonjato faha-18, noho ny fahitan-dehibe sy ny fanjanahana an’i Amerika Latina ankehitriny, dia lasa fiteny fampiasa any ampitan-dranomasina ny fiteny kastilianina. Ary izay no tena nahatonga azy ho anisan’ny fiteny fampiasa indrindra any Amerika ary manerana izao tontolo izao ary anisan’ny teny ofisialin’ny Firenena Mikambana. 

Antsoina hoe fiteny kastilianina taloha ny fiteny kastilianina nialoha ny taonjato faha-15; aorian’izany, fiteny espaniola tsotra izao no fiantsoana ilay fiteny, na fiteny kastilianina ankehitriny. Mifanakaiky ireo endrika ireo ary ny fampiasana ny renifeo fotsiny no mahasamihafa azy ireo, satria betsaka ny fiovana natao mahakasika ny renifeo tamin’ny taonjato faha-15.

Ny fiteny espaniola dia fiteny misimisy fitovizana amin’ny fiteny frantsay sy ny fiteny italianina, noho izy ireo avy amina fiteny iray. Sarotra ny fifankahazoana rehefa Espaniola sy Frantsay no miresaka, noho ny lalam-pivoarana tsy mitovy, an-tsoratra izy ireo no mety mifankahazo noho ny fiteny frantsay nitazona ny tsipeliny somary antitra; manakaiky ny fiteny italianina ny fiteny espaniola, na am-bava na an-tsoratra, ary mety mifankahazo ny mpiteny italianina sy ny mpiteny espaniola. Misy koa ny fifankahazoana amin’ireo mpiteny portogey, an-tsoratra sy am-bava, na dia sarotsarotra kokoa aza izany.

Mitazona ny fivoarana entin’ny fiteny latina fampiasan’ny vahoaka ny fiteny espaniola, izany hoe tsy fisian’ireo endrika araka anjara asa, tsy fisian’ny halavan-janapeo, ary tsy fisian’ireo matoanteny tsy amin'ny fiendrika mañano.

Ny fivoaran’ny fiteny espaniola dia :

Ny voambolan’ny fiteny espaniola dia avy amin’ny fiteny latina. Noho ny fanjanahantany arabo nandritry ny arivotaona iray manontolo anefa dia betsaka ireo voambolana avy amin’ny fiteny arabo (teny nindramina maherin'ny 4 000).

Tahaka ireo fiteny rômana avy amin’ny fiteny latina fampiasan’ny vahoaka, ny abidy latina no ampiasain’ny fiteny espaniola miampy mari-tsoratra ho an’ny tsindrim-peo tsy manara-pitsipika. Ny mahatokana ny fiteny espaniola dia ireo digrama (renifeo roa mikambana) ch sy ll atao ho litera manokana manaraka ny c sy ny l. Taorian’ny fiovana tamin’ny 2010 ireo litera ireo no tsy atao litera manokana intsony.




#Article 56: Zavamanan'aina (116 words)


Ny zavamanan'aina na zavamiaina dia zavatra voa-janahary misy eto an-tany izay miaina sy mizatra ny zava-misy. Amin'ny teny anglisy sy frantsay dia atao hoe organism sy organisme ny zavamanan'aina (izany hoe  zavatra voalamina).

Zavatra miaina ka mitombo, mihetsika, miteraka, ary mampiasana angovo ny zavaman'aina.

Fizika hahatakatra dia voafaritra famphenana tamin'ny entropy (fikorontanana) sy fitombo tamin'ny pitsipitsini ny fiainana. Mampiely fikorontanana raha manjary abo pitsipitsini ny fiainana.

Ny sokajy: biby (marosela), holatra (marosela), protista (marosela), zavamaniry (marosela na tokan-tsela),  bakteria (tokan-tsela), archaeabakteria (tokan-tsela), tsimokaretina (tsy misy sela)

Zavamiaina ahitanana taova, taova ahitana tambatsela, tambatsela ahitana sela, sela ahitana organela, organela ahitana molekiola, molekiola ahitana atôma. Sasany zavaman'aina. Ankoatra izany, mampiray superorganism sasany zavaman'aina (ohotra vitsika, vitsikazo, tantely).




#Article 57: Vatana (203 words)


Vatana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 9617 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21030 ary ny kaodin-distrika dia 210









Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 20 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 23 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 82500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 82500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.


Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 58: Filipina (1149 words)


I Filipina na amin’ny anarany lava Repoblikan’i Filipina, na amin’ny fiteny tagalaogy Republika ng Pilipinas, na amin’ny fiteny anglisy, Republic of the Philippines, dia firenena iray eo amin’ny tambanosy miisa nosy 7 107 ary manana velarantany telo hetsy kilometatra toradroa (90%-n’ny velarantan’i Filipina ny nosy roa ambin’ny folo lehibe indrindra). Nosy mahery ny roa arivo no misy mponina mipetraka ary 2 400 no isan’ireo nosy tsy manana anarana. Any amin’ny faritra andrefan’ny Ranomasimbe Pasifika no misy an’i Filipina. Ny firenena manodidina azy dia i Taiwan any avaratra, ny faritany atsinanan’i Malaizia (Borneo), Brunei, ary Indonezia (Faritany Indonezianin’i Borneo na Kalimantan).

Ireo faritany telon’i Filipina dia Luzón, Bisayas ary Mindanao. Ny nosin’i Luzon no lehibe indrindra ary avaratra indrindran’ny firenena, ary ao no misy ny renivohiny Manila ary ny tanàna lehibe indrindra Quezon City, miisa 15 tapitrisa mponina. Eo amin’ny faritany afovoan’i Filipina no misy an’i Visaya, ahitana ny nosy Negros, Cebu, Bohol, Panay, Masbate, Samar ary Leyte. Any atsimo no ahitana an’i Mindanao, nosy faharoa amin’ny velarantaniny. Davao, Marawi ary Zamboanga ary Cagayan no tanàna lehibe ao amin’ny nosin’i Mindanao. Any atsimo andrefan’i Mindanao no ahitana ireo nosin’i Sulu ohatr’i Basila, Jolo ary Tawi Tawi ; akaikin’i Borneo no misy azy ireo ary ireo nosy ireo dia itoeran’ny vondrona isilamista mpampatahotra Abu Sayyaf. Any andrefan’i Visaya no misy ny tamba-nosin’i Palawan, miisa nosy 1 700. 

Ny fôsialy dia nanaporofo fa olona maro no nipetraka tany Filipina nandritra ny an'arivony taona. Niampita ny tany sy ny ranomandry teo aloha ny Negritos mba hipetraka ao amin'ny nosy. Vondron'olona aostrônezianina maro no tonga tany Filipina nandritra ny arivo taona voalohany, nanosika ny mponina teratany ho any anatiny, ary angamba nanangona azy ireo tamin'ny alalan'ny fanambadiana.

Tonga tamin'ny taonjato faha-8 ireo mpivarotra sinoa. Ny fitomboan'ny fanjakana bodista dia nahavita ny varotra tamin'ny vondronosy Indoneziana, Inde, Japana ary Azia atsimo atsinanana. Nihamafy ny herin'izy ireo ny ady nifanaovan'ny fanjakana tany Azia Atsimo Atsinanana. Mandritra izany fotoana izany, ny fielezan'ny finoana silamo tamin'ny alalan'ny varotra sy ny fampielezam-pinoana, sahala ny Kristianisma, izay nentin'ny mpivarotra sy misiônera tany amin'ny faritra; Ny Arabo dia tonga tao Mindanao tamin'ny taonjato faha-14. Rehefa tonga ny Eoropeana voalohany, izay notarihan'i Ferdinand Magellan tamin'ny taona 1521, dia nisy rajah tany avaratr'i Manila, izay niankina ara-pahefana tamin'ny fanjakana atsinanan'i Azia. Na izany aza dia nizaka-tena ireo nosy ireo

Nanomboka tamin’ny fahatongavan’ny olona tamin’ny alalan’ny tany ny tantaran’i Filipina. Ny eoropeana voalohany indrindra tonga tany Filipina dia i Fernand de Magellan tao amin’ny nosin’i Homonhon, any atsimo andrefan’i Samar, ny 16 Martsa 1521. Talohan’ny nahatongavan’i Magella, maro ireo Fanjakana nisy tao Filipina, ohatr’ilay Fanjakana Bodistan’i Butuan, ny fanjakan’i Tondo ary Maysapan, fanjakana natanjaka ary nanan-karena nanomboka tamin’ny taonjato fahafolo, na ny soltanà mozilmana an’i Sulu, Mainila, Magindanao ary Lanao. Nifandray tamin’i Sina, India, Japana, Tailandy, Vietnam ary Java ireo fanjakana ireo, fa tsy misy fanjakana tena nanam-pianjadiana manerana an’i Filipina. 

Nanomboka tamin’ny taona 1565 ny tambanosin’i Filipina no zana-tany espaniola, tamin’ny nahatongavan’i Miguel Lopez de Legazpi, nanorina ny tanànan’i San Miguel izy teo amin’ny nosin’i Cebu. Tamin’io fotoana io no nanorenana ny tanànan’i Manila eo amin’ny nosin’i Luzon. Haharitra telonjato taona ny fanjanahan-tanin’ny espaniola ao Filipina. Nandritra izay fe-potoana nanjanahany an’i Filipina izay, dia nitondra zava-maro avy any Andrefana ny espaniola miaraka amin’ny haifomba tandrefana (krisianisma, fanontana, taratasy, kalandrie...). Tsy zanatany izay manokana i Filipina tamin’izany fotoana izany fa faritra iray ao amin’ny zana-tan’i Espaina Vao (Nueva España) manana ny tanànan’i Mexico ho renivohitra. Nafindra tany Madrid ny renivohitra taorian’ny fahaleovantenan’i Meksika nanomboka tamin’ny toana 1821. Nanjanaka an’i Filipina koa ny britanika tamin’ny 1762 ary 1764. Nandritra ny fanjanahantany espaniola, maro ireo tanàna voaorina ary naorina miaraka amin’izany koa ny foto-drafitr’asa. Namadika ireo tera-tany ho kristianina ireo misionera espaniola ary nanorina fianarana, oniversite ary hopitaly manerana ny tamba-nosy filipina.

Nanomboka tamin’ny volana Aprily ny taona 1896 ny tolom-piavotana filipina amin’i Espaina, ary nifarana roa taona tety aoriana tamin’ny fanambarana ny fahaleovantena ary ny Repoblikan’i Filipina Voalohany. Anefa ny fifaneken’i Paris nosoniavina tamin’ny 1898 namarana ny ady filipina espaniola, dia nanome an’i Etazonia ny fahefan’i Filipina. Tsy neken’i filipina izay fifanekena izay ary nanambara ny hiady amin’i Etazonia i Filipina tamin’ny 2 Jiona 1899. Ny filoham-pirenena tamin’izany fotoana izany Emilio Aguinaldo, dia voasambotry ny Amerikana  tamin’ny 1901 ary nifarana herintaona taoriana ny ady. Niaiky ny fandresen’ny amerikana ny manam-pahefana filipina, anefa mitohy hatramin’ny taona 1935 ny ady. Tena nanomboka tamin’ny 1905 ny fitondran’i amerikana an’i Filipina. Nanomboka naitatra ny fizakan-tena an’i Filipina tamin’ny 1935 mba hitondra any amin’ny fahaleovantena natao ho amin’ny 1946. Voatery najanona ilay fizakan-tenan’i Filipina noho ny Ady lehibe Faharoa. Rehefa tapitra ny ady lehibe faharoa dia nahaleotena i Filipina.

Ny governemantan'i Filipina, dia mitovy amin'ny governemantan'i Etazonia. Ny Filohan'i Filipina dia miasa ho filoham-panjakana, filohan'ny governemanta, ary ny filohan'ny tafika ao Filipina sy ny tafika mitam-piadiana. Ny filoha dia voafidy amin'ny fifidianana toy ny any Amerika. Mijanona ho filoha mandritra ny 6 taona izy. Izy no mpitarika ny kabinetra.

Ny mpanao lalàna Filipiana bicameral, ny Kongresin'ny Filipina, dia ahitana ny Antenimieran-doholona ao Filipina sy ny Antenimieran'ny Filipina; Ny mpikambana tsirairay dia voafidy amin'ny fifidianana malaza. Misy loholona 24 izay manompo 6 taona ao amin'ny Antenimieran-doholona nefa ny Kaongresin'ny solontenany dia tsy mihoatra ny 250 ireo mpikambana ao amin'ny kaongresy tsirairay avy izay manefa fe-potoana 3 taona.

Ny sampan-draharahan'ny governemanta dia tarihin'ny Fitsarana Tampony ao Filipina, izay manana ny filoham-pirenena amin'ny maha-filoha azy ary ny mpanolotsaina faha-14, izay notendren'ny filoha.

Ny Filipina dia mpikambana manorina sy mavitrika ao amin'ny Fikambanan'ny Firenena avy any Azia Atsimo Atsinanana (ASEAN). Izy koa dia mpandray anjara mavitrika amin'ny fiaraha-miasa ara-toekarena Asia-Pacific (APEC), mpikambana ao amin'ny Vondrona 24 ary iray amin'ireo mpikambana mpanorina 51 ao amin'ny Firenena Mikambana tamin'ny 24 Oktobra 1945.

Ny firenenan’i Filipina dia tamba-nosy iray miisa nosy 7 107 (1 000 amin’ireo no misy olona mipetraka) manana velarantany manontolo telo hetsy kilometatra toradroa. Valonjato kilometatra miala ny kaontinanta aziatika no misy an’i Filipina, eo anelanelan’ny Nosy Borneo ary Taiwan.

Noho ny fisian’i Filipina eo amin’ny Fehin’afon’ny Pasifika, maro dia maro ireo afotroa mbola velona ao Filipina ary matetitetika ireo horohorontany.

Filipina dia firenena andalam-pandrosoana. Tamin'ny taona 1998, ny toekarena Filipina - izay manafangaro fambolena, ny indostria maivana ary ny tolotra fanohanana - dia niharatsy noho ny vokatry ny krizy ara-bola Aziatika sy ny haratsian'ny toetr'andro. Ny fitomboan'ny toekarena dia nitombo ho 0,6% tamin'ny taona 1998 avy amin'ny 5% tamin'ny taona 1997, saingy tafaverina hatramin'ny 3% tamin'ny taona 1999 ary 4% tamin'ny taona 2000. Tamin'ny taona 2012, dia 6,6%

Nampanantena ny governemanta fa hanohy ny fanavaozana ara-toekarena hanampiana an'i Filipina hanaraka ny dingana fampandrosoana any amin'ireo firenena vao misondrotra any Azia atsimo atsinanana. Ny paikady dia manatsara ny fotodrafitrasa, manamboatra rafitra hetra ho fanampiana ny fidiram-bolan'ny governemanta, fanohanana ny fanilihana (fanesorana ny governemanta) ary ny fampindramam-bola ho an'ny toekarena, ary ny fitomboan'ny varotra ao amin'ny faritra. Ny hoavin'ny ho avy dia miankina tanteraka amin'ny fampiroboroboana ara-toekarena amin'ireo mpiara-miasa telo lehibe, Sina, Etazonia ary Japana.




#Article 59: Kôrea Atsimo (486 words)


Kôrea Atsimo dia firenena ao amin'ny faritra atsimon'ny tanjona koreanina, amin'ny faritra avaratra atsinanan'i Azia. Ny renivohiny dia Seoul. Ny anarana ofisialin'ny Repoblikan'i Kôrea Atsimo dia Repoblikan'i Kôrea amin'ny teny malagasy ary 대한민국 (Daehan Minguk) amin'ny fiteny kôreanina. Miaina ao amin'ny renivohi-pirenena ny Seoul ny 50%n'ny kôreanina tatsimo. Anisan'ny tanàna be mponina indrindra eto an-tany ny tanànan'i Seoul, ary ny lahatsoratra sasany dia milaza fa izy io no tanàna lehibe indrindra eto an-tany manaraka an'i Tokyo ao Japàna

Ny Kôrea Atsimo dia azo zarazaraina ho faritra efatra lehibe: ny faritra atsinanana izay ahitana tangorom-bohitra avo ary tany lemaka amin'ny morontsiraka; ny faritra andrefana izay ahitana tany lemaka mivelatra amin'ny morontsiraka, renirano ary havoana; ny faritra atsimo andrefana izay ahitana tendrombohitra sy lohasaha; ny faritra atsimo atsinanana izay ahitana ny tany lemaka manodidin'ny renirano Nakdong.

Tendrombohitra izay tsy mety ovaina ho tanim-boly no ankabeazan'ny tany ao Kôrea Atsimo. Ireo tany lemaka izay hita eo amin'ny faritra andrefana ary atsimo atsinanana dia 30% monja ny velarantany manontolo.

Lavitry ny morontsiraka andrefana ary atsimo atsinanan'i Kôrea Atsimo dia ahitana nosy telo arivo eo ho eo. Eo amin'ny 100 kilometatra miala ny morontsiraka atsimon'i Kôrea Atsimo ny nosin'i Jeju. Io no nosy lehibe indrindra ny firenena, izay manana velarantany 1.845 kilometatra tora-droa. Ao Jeju ihany koa no ahitana ny tendrombohitra avo indrindra ao Korea Atsimo: ny Hallasan izay volkano efa maty izay manana haavo 1.950 m. Ny toerana atsinanana indrindran'i Kôrea Atsimo dia ny Ulleungdo ary ny Vato Liancourt (Dokdo/Takeshima), ary ireo toerana atsimo indrindra dia ny Marado ary ny Vato Socotra.

Ahitana valam-pirenena roapolo ary toerana malaza toa ny Sahan-diten'i Boseong, ny Vala Ekolojikan'ny Hoalan'i Suncheon ary ny Valam-pirenen'i Jirisan.

Ny Kôrea Atsimo dia manana toe-tany ara-kaontinanta ary toe-tany sobtrôpikaly mandomando voanjadian'ny mosao Aziatika Tatsinanana. Ny fotoan'ny orana dia ny faran'ny Jona hatramin'ny faran'ny volana Jolay. jangma no iantsoana izany fotoana izany. Mety ho mangatsiaka be ny andro ririnina ary mety hilatsaka ambanin'ny -20°C ny mari-pana amin'ny faritra any afovoan-tany. Ao Seoul ,ny mari-pana amin'ny volana Janoary dia -7°C hatramin'ny 1°C ary ny mari-pana amin'ny volana Aogositra dia eo amin'ny 22 hatramin'ny 30°C. Ambony kokoa ny mari-panan-dririnina amin'ny morontsiraka atsimo, ary ambany kokoa izy amin'ny afovoan-tany izay be tendrombohitra.

Ao Kôrea Atsimo dia faritany valo, faritany mizaka tena manokana iray, tanàn-dehibe enina (tanàna mizaka tena izay tao amina faritany), tanàna manokana iray ary tanàn-dehibe mizaka tena iray.

I Kôrea Atsimo dia ianjadian'ny kolontsain'ny kontinanta sy ny kolontsaina an-dranomasina noho izy ao anaty saikanosy. Ny kolontsaina koreanina tatsimo nentindrazana dia namolavola ny kolontsainan'i Siberia, izay ao amin'ny ampahany avaratr'i Azia Afovoany sy ny faritra atsimon'i Azia Atsimo Atsinanana ary ny firenena mpifanolo-bodirindrina toa an'i Sina.

Ny fiteny kôreanina no teny ofisialy ary fampiasa mahazatra ao Kôrea Atsimo. Maro reo mpahaitsikerafiteny milaza fa ao amin’ny vondron’ny teny altaika ilay fiteny. Ny hangul izay ampiasaina amin’ny fanoratana ny teny kôreanina dia navoakan’i Sejong tamin’ny 1446. Io irery ny abidy fanta-datim-piforonana ary fanta-mpamorona.




#Article 60: Maorisy (103 words)


I Maorisy na  ny Repoblikan'i Maorisy dia nosy vitsivitsy ao amin'ny faritra atsimon'ny Ranomasimbe Indianina, 900 kilometatra (560 maily) atsinanan'i Madagascar sy 3,943 kilometatra (2,450 mi) atsimo atsinanan'i India. Ny nosy St. Brandon sy Rodrigues ary Agalega Islands dia ao anatin'ny Repoblikan'i Maorisy. Maorisy dia ao anatin'ireo Nosy Maskarena, miampy ny nosy La Réunion 200 kilometatra (125 maily) ao atsimo andrefana. 

Atao hoe Moris izy amin'ny teny kreoly maorisiana fa Republic of Mauritius kosa amin'ny teny anglisy ary République de Maurice amin'ny teny frantsay.

Paperback 160 pages (August 15, 2005)
Publisher: Nautilus
ISBN 0-9511296-4-3 

Paperback 104 pages (December 1990) 
Publisher: Nautilus
ISBN 0-9511296-1-9




#Article 61: Wikipedia (883 words)


Wikipedia (avy amin'ny teny hawaiianina: wiki; ) dia tranonkala iraisam-pirenena Web azo ampiasaina maimaimpoana. Wiki izany no foibe mitahiry ny pejy rehetra, ary ny sehatra (website) Wikipedia no toerana fijerena sy fanovana ny pejy rehetra. Ny teny hoe Wikipedia dia fitambaran'ny teny roa wiki sy pedia (fanafohezana ny hoe encyclopedia). Ny Wikipedia dia nosoratan'olona te-hanampy nefa tsy terena na karamaina.

Tamin'ny fiantombohany ny Wikipedia dia tetikasa famenon'ny Nupedia, raki-pahalalana iray maimaim-poana hita tamin'ny tranonkala izay manam-pahaizana manokana (avara-pianarana sy manana traikefa) no nanoratra ny votoatiny, ary misy fitsipika maro arahin'ny mpanoratra azy. Tamin'ny 9 Martsa 2000 no niorina ny Nupedia, ary kompanian-tserasera amin'ny tranonkala iray, dia ny Bomis, Inc, no tompony. I Jimmy Wales, lehiben'ny Bomis sy i Larry Sanger, tonian'ny fanoratana no isan'ny olona nisongadina tao amin'ny Nupedia, sy ny Wikipedia tato aoriana. Arak'i Sanger, ny mahasamihafa ny Wikipedia amin'ireo raki-pahalalana efa misy dia izy malalaka ny votoatiny, tsy voafetra ny habeny noho izy voizina amin'ny tranonkala, mahitsy fijery ary miezaka ho tsotra noho izy mikendry sarambaben'olona sady mivelatra amin'ny lafiny sy sokajin'olona maro. Fony tamin'ny andron'ny Nupedia, dingana fito no narahin'ny lahatsoratra iray vao vita, ary matihanina maro no manara-maso izany dingana izany, nefa tsapa tato aoriana fa ela loatra izany sivana izany ka voafetra ihany ny isan'ny lahatsoratra vita. Raha i Bomis ihany no nanohana ara-bola ny fandaniana ilaina, dia nisy fikasana hitadiavam-bola amin'ny alàlan'ny dokambarotra. Fahazoan-dàlana manokana atao hoe Nupedia Open Content License no nitondra ny Nupedia, fa novaina ho GFDL talohan'ny nanorenana ny Wikipedia araka ny torohevitr'i Richard Stallman.

Tamin'ny 10 janoary 2001 dia nanolo-kevitra hampiasa wiki teo amin'ny Nupedia i Larry Sanger tao anatin'ny mailing list. Hoy indrindra izy tamin'ilay lahatsoratra Ndeha hanao wiki:

(Dikan-teny malalaka; Let's make a wiki:

)

Nampilaza tamin'ny mailaka fampitana i Sanger momba ny fisokafan'ny Wikipedia tamin'ny fomba ofisialy tamin'ny 15 janoary 2001 tao amin'ny ary mbola ny teny anglisy no teny tokana nampiasainy. Hatramin'ny 10 janoary izy dia mbola fanampin'ny Nupedia.com ahafahan'ny daholobe manoratra lahatsoratra izay hakambana ao anatin'ny Nupedia rehefa voatsara. Tsy nankatoavin'ny mpitantana sy mpanolo-tsaina tao amin'ny Nupedia anefa ny fomba fivoatrany, koa nijoro ho tetikasa mahaleotena tsy miankina amin'ny Nupedia intsony izy.  Nofaritana nandritra ny volana vitsivitsy voalohany ny fitsipika momba ny fijery tsy mitanila (anglisy: neutral point-of-view), na dia mitovy betsaka tamin'ny fitsipika nonbias an'ny Nupedia aza izany. Nisy koa anefa fitsipika hafa vitsivitsy napetraka. Vetivety foana dia nahazo laka tamin'ireo mpandray anjara tao amin'ny Nupedia ny Wikipedia, nalaza tamin'i Slashdot ihany koa sy teo amin'ireo fikarohana sehatra. Nitombo ny isan'ny lahatsoratra, nanodidina ny 20.000 ny isany ary 18 ireo tenim-pirenena nampiasana azy tamin'ny taona voalohany nisiany. 26 izany isan'ny tenim-pirenena izany tamin'ny faran'ny taona 2002, 46 tamin'ny faran'ny taona 2003 ary 161 tamin'ny faran'ny taona 2004. Niara-nisy ny Nupedia sy ny Wikipedia mandra-pikaton'ny Nupedia tanteraka tamin'ny taona 2003, ka nametrahana ny lahatsoratra rehetra tao anatiny ho ao amin'ny Wikipedia.

Raha araka an'i Wales sy Sanger, dia  na WikiWikiWeb an'i  no fototry ny fampiasana wiki tamin'ny Wikipedia. Nomarihin'i Wales fa reny tamin'i Jeremy Rosenfeld, mpiasa iray tao amin'ny Bomis ny ambangovangony momba azy io tamin'ny volana desambra 2000, nefa taorian'ny nandrenesan'i Sanger ny fisian'io wiki io tamin'i Ben Kovitz ny volana janoary 2001 vao natolony an'i Wales ny hevitra hampiasana wiki amin'ny Nupediata, sy nanombohan'ny tantaran'ny Wikipedia. Niara-nisy tamin'ny Nupedia hatramin'ny fiantombohany koa ny tetikasa iray GNUpedia izay malalaka ny votoatiny nefa tsy nampiasa wiki. Taty aoriana dia nitsahatra ny fivoarany, ary i Richard Stallman, fantatra indrindra eo amin'ny sehatry ny rindrankajy sady mpamorona ny GNUpedia no nitondra ny anjara-birikiny tamin'ny Wikipedia.

Naneho ny ahiahiny ny amin'ny dokambarotra sy ny fahabangan'ny fanaraha-maso amin'ny Wikipedia anglisy ny mpikambana maro tao amin'ny Wikipedia espaniôla, ary namorona ny tetikasa Enciclopedia Libre izay niainga avy amin'ny Wikipedia ny volana febroary 2002. Tamin'io taona io ihany, taty aoriana kely, dia nanao fanambarana i Wales fa tsy haneho dokambarotra ny Wikipedia ary hafindra ao amin'ny wikipedia.org ny sehatra. Hosinganina koa ny tetikasa Wikinfo, izay niainga avy tamin'ny Wikipedia ihany nefa niala tamin'ilay fitsipika fijery tsy mitanila (neutral point-of-view) mba hahafahany mametraka lahatsoratra hafa misy fijery sympathetic point-of-view.

Niforona avy amin'ny Wikipedia sy ny Nupedia ny 20 jiona 2003 ny Wikimedia Foundation. Taorian'izay dia niasa tao anatin'io fikambanana tsy itadiavam-bola io ny Wikipedia sy ireo tetikasa rahavavy. In Memoriam: September 11 Wiki no tetikasa rahavavin'ny Wikipedia niseho voalohany, niforona ny volana oktobra 2002 hitantarana amin'ny antsipiriany ny fanafihana an'i Etazonia tamin'ny 11 septambra; Natomboka ny volana desambra 2002 ny tetikasa rakibolana Wiktionary (na Wikibolana amin'ny teny malagasy); herinandro taorian'izay ny Wikiquote, tahirina quotations; ary iray volana taty aoriana ny Wikibooks, angom-boky maimaim-poana. Avy eo dia maro ny tetikasa hafa natomboka izay hita etsy ambany ny antsipiriany.

Ny Wikipedia amin'ny teny anglisy no Wikipedia lehibe indrindra izay manana lahatsoratra eo amin'ny efatra tapitrisa eo ho eo. Manaraka aoriana ny fiteny nerlandey, ny fiteny alemaina, ny fiteny soedoa ary ny fiteny frantsay izay samy manana lahatsoratra maherin'ny 1,5 tapitrisa.

Noforonina tamin'ny 15 Janoary 2001, sady manana lahatsoratra voatahiry maherin'ny efatra tapitrisa nanomboka tamin'ny Jolay 2012 ny Wikipedia amin'ny teny anglisy. Izy no voalohany sy lehibe indrindra. Eo amin'ny 14,7% ny lahatsoratra eo amin'ny tetikasa Wikipedia rehetra no amin'ny teny anglisy. Nihena avy tamin'ny 50% io isa io nohon'ny fitomboan'ny Wikipedia amin'ny fiteny hafa. Eo amin'ny 9,7 gigaoktety ny  lanjan'ny lahatsoratra ao amin'ny Wikipedia amin'ny teny anglisy.




#Article 62: Wiki (724 words)


Ny wiki dia fitaovana ahafahana mandavorary votoatin'ny sehatra iray amin'ny tranonkala ka ahafahan'ny mpitsidika rehetra nomena alàlana hanova ny votoatin'ny pejy ao anatiny. Manamora ny fiaraha-manoratra lahatsoratra ny wiki, koa rehefa olona maromaro no miara-mamolavola lahatsoratra iray dia tena ahitana tombontsoa ny mampiasa wiki. I Ward Cunningham no namorona ny wiki voalohany tamin'ny taona 1995, tamin'ny ampahan'ny sehatra iray miresaka momba ny programmation informatika, ary WikiWikiWeb no anarana nomeny an'izany. Avy amin'ny teny hawaianina hoe wiki wiki, izay midika hoe « maikamaika » na « informel » no nahazoana ny teny hoe « wiki ». Ampy fahamatorana ny wiki taty amin'ny taona 2000 ary efa nifandray tamin'ny Web 2.0 ihany koa. Ny raki-pahalalana Wikipedia izay niforona ny taona 2001 no nanjary sehatra wiki be mpitsidika indrindra eran-tany.

Ny mampiavaka ny wiki amin'ny fitaovana fitantanana votoatin-tsehatra hafa dia mitovy ny fahafahan'ny olona tsirairay manana alàlana amin'izany hanova ny votoatin'ny pejy, ary tsy voafetra ny fanovàna ataony amin'izany kanefa tsy miteraka lesoka eo amin'ny sehatra amin'ny ankapobeny : afaka manitsy tsipelina iray diso na faingo tokana monja izy nefa koa afaka mamafa ny votoatin'ny pejy iray manontolo. Ao anatin'ny wiki dia namoraina ny famoronana pejy sy ny fanaovana rohy. Ny lasitra itoeran'ny votoatin'ny pejy izay misy ny fampahalalana ankapobeny sy mombamomba ny sehatra ihany no tsy afaka ovaina.

Ny mpivoivoy tranonkala mahazatra (navigateur) ihany no fitaovana ampiasaina hijerena sy hanovana ny lahatsoratra. Misy endrika roa no ahafahana mahita ny pejy : mijery fotsiny na ny fahafahana manova ny votoatiny. Amin'ny fanovàna ny pejy, dia miseho ao anaty fisy (formulaire) ny lahatsoratra. Miampy tetika fanoratra (syntaxe) vitsivitsy izany, izay antsoina koa hoe wikitext, ahafahana mamboatra ny endriky ny lahatsoratra, manisy rohy, manampy sary. Raha oharina amin'ny fango HTML dia mora ianarana kokoa io fomba iray io.

Misy koa anefa wiki vitsivitsy izay mampiasa interface WYSIWYG fa tsy wikitext.

Tehirizin'ny wiki ny mombamomba ny fanovàna rehetra (ny votoatin'ny lahatsoratra, ny daty nanovàna azy, ny olona nanova azy). Azo atao araka izany ny manaraka ny fivoaran'ny pejy anankiray, na ny manafoana fanovana anankiray ka mamerina ny lahatsoratra amin'ny endriny teo aloha. Azo arahi-maso ihany koa ny fandraisan'anjaran'ny mpitsidika. Farany dia aza atao koa ny manaraka indray mijery sy amin'ny fotoana rehetra ny fiainan'ny sehatra iray manontolo. Ireo fampahalalana rehetra ireo dia tehirizina ao anaty banky angona avokoa amin'ny ankapobeny.

Tsy ny pejy rehetra kosa anefa mazava ho azy ny azo ovaina, ary anisan'ny tsy azo ovaina ny pejy ahitana ireo fanaraha-maso ireo. Misy koa pejy hafa natokana ho an'ny mpitantana ihany, ka tsy afaka ovàna, toy ny pejy handinihana ny rohy, ny pejy mampifandray amin'ny système (fidirana, mombamomba ny mpitsidika, fanovàana anarana pejy, fandefasana rakitra).

Tsy voatery hoe afaka ovain'ny daholobe daholo akory ny wiki rehetra ; indraindray mety hotakiany ny fisoratana anaran'ny mpitsidika. Ary ho an'ny wiki misokatra ho an'ny daholobe aza dia misy teknika ampiasaina hiadiana amin'ny fanovana tsy irina.

Rehefa avelan'ny wiki iray manova ny votoatin'ny pejy ao anatiny ny mpikambana tsy misoratra anarana, dia ny adiresy IP-n'ilay mpitsidika no amantarany azy. Na izany na tsy izany dia azo atao ny manokatra kaonty sy miditra amin'ny alàlan'ny solonanarana sy tenimiafina.

Ny wiki iray misokatra ho an'ny daholobe dia karakarain'ny fiaraha-moni-mpitsidika na fikambanan'ny mpampiasa azy mandavanandro, ary manatratra tanjona tokana ireo olona ireo. Raha vao misy fampahalalana miova, dia avy manara-maso an'izay ny mpandray anjara mavitrika liana amin'ny pejy novaina, ary manitsy ny diso na manampy fampahalalàna raha ilaina. Araka izany, vetivety ihany dia hita sy voafafa ny fisomparana maro izay mety hisy hanao. Ankoatra an'izay dia misy antanantohatra ihany koa ny fahefana ananan'ny mpitsidika. Misy mpitsidika sasany manam-pahefana hamafa na hanidy pejy iray mba tsy ho azo ovaina intsony, na koa manakana ireo mpikambana tsy mitondra soa ho an'ny tetikasa. Amin'ny ankapobeny dia mora sy vetivety kokoa ny manafoana ny fisomparana anankiray noho ny herim-po sy fotoana lany nanaovana azy.

Ny fahombiazan'i Wikipedia dia maneho fa ny fiaraha-miasan'ny olona maromaro resy lahatra amin'ny tanjona iray dia ampy hahavitana sehatra wiki iray lehibe, tsara kalitao ary be mpitsidika. Nefa ireo sehatra wiki misokatra ho an'ny daholobe fa tsy ampy fanaraha-maso kosa dia vetivety dia lasibatry ny fisomparana sy ny spam.

Ny nahazoana ity lisitra ity dia nokarohina tamin'ny fitaovana fikarohana sehatra izay sehatra ahitana ny teny hoe wiki, malagasy sy amin'izany

Araka ny anarany, ny rindrankajy wiki dia rindrankajy ahafahana manao sehatra amin'ny tranonkala mifototra amin'ny wiki.




#Article 63: MediaWiki (1376 words)


MediaWiki dia rindrankajy wiki iray manana ny lisansy GNU General Public License na GPL. Nosoratana tamin'ny PHP ary mitaky banky angona MySQL. Tany am-boalohany dia ho an'i Wikipedia, raki-pahalalana malalaka mampiasa wiki, no namoronana azy, fa ankehitriny kosa dia efa fitaovana fanta-daza sy be mpampiasa, iray amin'ireo ankafizin'ny mpampiasa wiki indrindra. Ankehitriny ohatra, dia ny tetikasa rehetra an'ny Wikimedia Foundation, ny wikis rehetra ao amin'i Wikia, ary wiki ngeza maro no mampiasa azy.  Fantatra koa fa misy orinasa mampiasa azy hizarana fampahalalana anatiny na ataony CMS. Iray hosinganina amin'ireny i Novell.

Maro ny zavatra vitan'i MediaWiki, ary afaka tovanana ihany koa izany fitaovana miaraka aminy izany. Noho ny lanja lehibe ananan'ny fampiasana tenim-pirenena maro amin'ireo tetikasa Wikimedia dia niitatra tany amin'ny mpamolavola ny rindrankajy ihany koa io lanjan'ny fahafahana mampiasa tenim-pirenena maro io. Ireo teny sy fanazavana ifandraisan'ny mpitsidika sy ny solosaina dia voadika ampahany na manontolo amin'ny tenim-pirenena mihoatra ny 70, ary mbola afaka ovain'ny mpitantana ny sehatra izany avy eo na hatsarainy (eo anivon'ny wiki ihany no anaovany izany fanovàna izany). Ary satria koa iray amin'ireo sehatra ngeza indrindra eran-tany i Wikipedia, dia lahasa iray ho an'ny mpamolavola ny rindrankajy ihany koa ny momba ny cache sy replication amin'ny banky angona.

Tany am-boalohany dia ny mpianatra tao amin'ny anjerimanontolon'i Köln any Alemaina sy i Magnus Manske no nanoratra ny rindrankajy MediaWiki ho an'ny tetikasa Wikipedia. Talohan'izay dia rindrankajy wiki kely iray atao hoe UseModWiki, nosoratana tamin'ny Perl no nampiasain'i Wikipedia. Tamin'ny 25 janoary 2002 no novaina nampiasa ilay rindrankajin'i Manske i Wikipedia mba hampiasa fotodrafitrasa mora mivelatra kokoa (izany hoe banky angona MySQL) sy hananana fitaovana vaovao. Na izany aza anefa, nahitana tsi-fetezana vitsivitsy teo amin'ny fahombiazana ny tao voalohany an'ilay rindrankajy, ary nisy fanamboarana nataon'i Lee Daniel Crocker. Tato aoriana dia noraisin'i Brion Vibber ny andraikitry ny fandaminana ny taon'ny rindrankajy ary izy rahateo no mavitrika indrindra amin'ny mpamolavola azy.

Hatramin'ny tao voalohany nataon'i Manske dia maro ny anarana noentin'ny rindrankajy izay maneho ny dingana vita amin'ny famolavolana azy—the PHP script, phase II, phase III, the new codebase—fa tsy mbola nanana ny anarany amin'ny maha vokatra azy. Taorian'ny 20 jiona 2003 nilazana ampahibemaso ny fitsanganan'ny Wikimedia Foundation, dia nosafidian'ilay mpikambana amin'ny Wikipedia atao hoe Daniel Mayer ny anarana hoe MediaWiki, anarana izay hita misy ifandraisany amin'ny hoe Wikimedia rahateo,  ary notovanana ny dingana vita hatramin'ny aogositra 2003. Miteraka fifangaroana matetika ny anarany noho izy mifanakaiky amin'ny hoe Wikimedia (izay mitovitovy amin'ny hoe Wikipedia rahateo). Na izany na tsy izany kosa dia  nahitana valiny mihoatra ny 370 tapitrisa ny fikarohana ny anarana hoe Mediawiki natao tamin'i Google ny volana jona 2006.

Ny logo dia sarina voninkazo nalain'i Florence Nibart-Devouard, izay fandraisana anjara iray tamin'ny fifaninana logo eran-tany ho an'i Wikipedia natao tamin'ny lohataona 2003. Laharana fahatelo tamin'io fifaninana io ity logo sarim-boninkazo ity, koa nofidiana haneho an'i MediaWiki, ny nahazo ny laharana faharoa no nomena ho logo-n'i Wikimedia Foundation raha ny laharana voalohany kosa no an'i Wikipedia. Ilay fonosana lehibe anankiroa manodidina ilay voninkazo dia marika anehoana ny fitsipi-panoratana ampiasain'i MediaWiki hanaovana rohy amin'ny pejy wiki hafa.

Anisan'ny misongadina indrindra mampiavaka an'i MediaWiki amin'ireo rindrankajy wiki hafa (sy i UseModWiki ihany koa) ny fahafahana manao lohatenim-pejy araka izay tiana fa tsy misy fitsipika toy ny CamelCase arahin'ny rohy. Amin'ny wiki hafa, dia voafetra ny litera azo ampiasaina anaovana lohatenim-pejy (izany hoe anaran'ny rohy), ary tsy maintsy toy ny hoe JaoJoby na TarikaJaojoby no fanoratana azy. (Io no antsoina hoe CamelCase, toy ny fanoratana ny hoe AmbondronA : Miantomboka amin'ny renitsoratra ary ahitana renitsoratra hafa sy zanatsoratra ihany koa.) Amin'i MediaWiki kosa, atao ao anaty fonosana mahitsy anankiroa fotsiny ny rohy vaovao tiana hoforonina, dia azo ampiasaina ho lohatenim-pejy izay ao anatin'ireo fonosana ireo. Zava-dehibe loatra io fahafahana iray io amin'ny famolavolana raki-pahalalana satria ilaina mba tsy hisy diso tsipelina ny lohatenim-pejy.

Manampy amin'ny trangan-javatra maro hafa koa i MediaWiki mba handaminana ny rafitry ny votoatin'ny wiki. Iray amin'ny fitaovana manampy ny mpampiasa wiki sady fitaovana vaovao ny antsoina hoe namespaces na hadika tsotsotra hoe anaran-tsehatra. Olana iray naharitra teto amin'ny Wikipedia ny fomba hanasarahana ny votoatin'ny raki-pahalalana sy ny resaka momba izany ary koa ny pejy manokan'ny mpikambana milaza ny mombamomba azy. Noho izany dia namaritra sehatra maromaro ny MediaWiki mba hiavahan'ireo sokajin-drohy ireo, ary ny anaran-tsehatra dia tovona mialoha ilay anaram-pejy (toy ny hoe : na :), koa mety ahitana anaram-pejy iray any anatin'ireo sehatra ireo. Izany hoe ny pejy Rakoto dia mety ho lahatsoratra milaza ny momba ilay mpihira malagasy manao ilay hoe Ô ry zandry kely!, ary ny hoe  kosa dia pejin'ny mpikambana iray izay nifidy ny solonanarana hoe Rakoto. Amin'ny ankapobeny, ny pejy rehetra dia manana pejy iray miaraka aminy ao anatin'ny sehatra :, izay ahitana resadresaka sy dinika momba ny votoatiny. Etsy ambany etsy misy lisitry ny anaran-tsehatra misy rehetra sy ny asany tsirairay avy.

Azo alaina sary an-tsaina toy ny hoe vata sarihina famdaminana fampahalalana arakaraky ny karazany ny anaran-tsehatra. Azo atao ny manampy sehatra vaovao, nefa amin'ny ankapobeny tsy dia mila sehatra betsaka loatra akory ny wiki.

Ho fanampin'izay dia misy koa ny atao hoe zana-pejy. Amin'ny pejy miendrika Pejy reniny/Pejy zanany dia ametrahan'i MediaWiki verindrohy mankamin'ny pejy reniny ho azy ao anatin'ity farany. Farany, afaka mamorona sokajy ihany koa ny mpikambana, ka ireo sokajy ireo dia mitovitovy amin'ny tags hita amin'ny sehatra maro amin'ny tranonkala, saingy manana rafitra sady miaraka amin'ny fanazavana fohy. Amin'ny wiki lehibe toy ny Wikipedia, dia nivelatra aoka izany io fisokajian'ny lahatsoratra io kanefa tsy misy drafitra maty paika akory napetraka hanaovana azy fa nanaraka io tetika io fotsiny.

Ny teny sy hafatra rehetra eo amin'ny MediaWiki dia azon'ny mpitantana ny sehatra ovaina amin'ny alàlan'ny sehatra wiki ihany. Ao anatin'ny sehatra : no anaovana izany, ka ny lohatenim-pejy dia manondro hafatra na teny iray miseho amin'ny mpitsidika. Tany am-boalohany dia nampiasaina nanao ny asan'ny : ihany koa io : io.

Ny lasitra kosa (:) nony noforonina dia afaka ampiasaina:

Ho an'ny fomba fanovàna ny votoatin'ny pejy indray, dia tsy mampiasa WYSIWYG i MediaWiki, fa manome toolbar kosa izay manamora ny fianarana sy fizàrana amin'ny fitsipi-panoratana wiki. Mba hanamoràna ny fanovàna pejy lavabe sy ny fahazoana ny lahatsoratra, dia azo atao ny manova pejy amin'ny ampahany fohy fotsiny (araka izay fizarany manaraka ny lohateny ao anatiny). Fanampin'izay dia afaka ampiasaina ihany koa ny fitaovana ivelan'ny rindrankajy hanovàna pejy na rakitra.

Afaka maneho raiki-pohy matematika ihany koa i MediaWiki amin'ny alàlan'ny LaTeX sy OCaml. Azo itarina koa aza izy raha ilaina, koa mety afaka haneho toy ny sary matematika, sns.

Manana ireo atao hoe pejy manokana ihany koa i MediaWiki mba handalinana ny fifandraisan'ny pejy sy ny votoatiny, manome fitaovana ifampizarana ny votoatin'ny wiki amin'ny alàlan'ny fanondranana sy fanafarana izany ihany koa izy. Misy rindrankajy fanampiny ihany koa ahafahana mandalina ny votoatin'ny pejy, toy ny Wikistats nosoratan'i Erik Zachte, na API (mbola andrana) ahafahana mifandray amin'ny wiki, ary efa misy karazana script maro ahafahana manamboatra rôbô izay manao asa samihafa ihany koa azo ampiasaina.

Afaka manao takilan'angaly sy JavaScript mandeha isaky ny pejy jerena ho azy manokana ihany koa ny mpitsidika, raha navelan'ny mpitantana ny sehatra hampiasaina izany. Ohatra mivaingana amin'izany ilay JavaScript nosoratan'ny mpikambana atao hoe Lupin izay mampiseho topi-mason'ny lahatsoratra rehefa mandalo eny ambonin'ny rohy eny ny korisa, ary manome hitsin-dàlana amin'ireo asa maro azo atao ihany koa.

Na dia afaka mifehy ny fahazoan-dàlana amin'ny pejy ao anatiny sy azo ananganana vondrona mpikambana aza i MediaWiki, dia tsy laharam-pahamehana ho an'ny mpamolavola azy ny resaka fitantanana ny fahazoan-dàlana. Ohatra amin'izany dia tsy misy fomba ahafahana mamaritra ny alàlana amin'ny pejy isaky ny namespace. Raha ny amin'izay resaka izay dia ny wiki hafa toy ny TWiki na MoinMoin no mendrika kokoa.

Ary satria koa ampiasain'ny iray amin'ireo sehatra goavana amin'ny tranonkala dia ny Wikipedia i MediaWiki, dia notsindriana tamin'ny famolavolana azy ny fahombiazana sy ny fetezany itarina. Isan'izany ny cache na eo anivon'ny serveur na eo anivon'ny mpitsidika, ny fanaparitahana lahasa, sns...

Mety ho diso lehibe loatra ihany i MediaWiki raha ampiharina amina tetikasa kelikely, ary amin'izay tranga izay dia hampihena ny fahombiazany fotsiny ireo zavatra marobe afaka atao aminy nefa tsy ho ampiasain'ilay sehatra. Etsy andaniny indray, dia tena antonona kosa ny fampiasàna io rindrankajy io amina tetikasa lehibe, toy ny tetikasan'ny Wikimedia Foundation, na ireo wiki hafa hita ao amin'i Wikia.




#Article 64: Vanila (261 words)


Ny vanila na lavanila dia zava-manitra fanao amin' ny sakafo izay azo avy amin' ny  karazana ôrkidea sasany maniry toy ny vahy amin' ny faritra mafana sy manorana, avy any Amerika Afovoany, ka ny Vanilla planifolia no tena fantatra amin' izany. Ny teny nohagasina hoe vanila dia avy amin' ny fiteny espaniôla hoe vainilla. 

Ny karazana vanila fiotiana dia ny Vanilla planifolia. Avy tany Mekisiko no nihaviana kanefa dia hita manerana toerana mafana rehetra (trôpika). Madagasikara nofirenena voalohany amneran-tany  mpamokatra azy.

Ny vanila dia zavamaniry mandady (vahy) amin' ny hazo lehibe. Rehefa avela elaela dia mirongatra ho azy. Ny voan' ny vanila, ilay manitra, no tena fantarty ny olona ka atsoiny hoe vanila. izany fofona manintra izany dia vokatry ny fahamasahan' ny voniny. Ny vovo-boniny dia aparitaky ny bibikely toy ny tantely na ny olombelona. 

Ny voankazo vanila dia ilay voany toy ny tsaramaso maintso. Ny voniny dia miloko mainty ohatra ny vovoka ary io no tena manitra sy miparitaka raha avela tsy otazana. Ny voniny dia tsy maniry anaty tany fa toa ny holatra.

 
Ny Espaniôla no nitondra ny vanila avy any Mekisiko tamin' ny fotoanan' ny fitetezan-tany any Amerika. Ny orinasa Coca-Cola no tena mpividy azy hatramin' ny taona 1985. Nanomboka tamin' ny 1985 dia nampiasa vanillin (mitovy tsiro amin' ny vanila kanefa dia vita simika) ny orinasa Coca-Cola ka tsy nila vanila intsony ka nahatonga ny fitontongan' ny toekaren' i Madagasikara. Lasa 20 $ amerikana ny vidin' ny iray kilao tamin' izany fotoana izany. Nitentina 500 $ izy tamin' ny taona 2004. Nidina indray izany tamin' ny 2005.




#Article 65: Akondro (voany) (139 words)


Ny akondro dia voankazo fihiinana be nofony sy mitahiry rano betsaka sady fihinam-boa.

Maro ny firenena mamokatra akondro maneran-tany nefa ireo firenena ao Amerika Afovoany no mpanondrana azy betsaka. I Japana no firenena mpanafatra akondro betsaka indrindra nanomboka tamin’ ireo taona 1960. Ao Eorôpa no misy ny tsenan’ akondro iraisam-pirenena lehibe indrindra. I Etazonia anefa no tsenam-pirenena lehibe indrindra. Nisy vokatr’ izany ny fifanolanana teo amin’ ny Amerikana sy ny Eorôpeana momba ny raharaham-barotra akondro tamin’ ireo taona 1990. Mba hiarovana ny famokarana akondro any amin’ ireo firenena mifamatotra amin’ny alalan’ny Conventions de Lomé (Antilia frantsay, Kanaria espaniôla, ireo firenena ao Afrika sy Karaiba ary Pasifika) dia nanangana lamina hamerana ny fidiran’ ny akondro avy any Amerika Latina ny Vondrona Eorôpeana. Izany fifanolanana izany dia nahatonga ny fidirana an-tsehatr’ i Etazonia mba hiarovany ny tsenan’ ireo firenena mifampiraharaha aminy.




#Article 66: Ambohimanga (800 words)


Ambohimanga dia anisan'ny vohitra masina roa ambin'ny folo ao Imerina. Miala dimy ambin'ny folo kilometatra an'Antananarivo no misy azy. Toerana fonenan'ny mpanjaka sy ny mponina taloha amin'ny faritr'Imerina. Manana tantara sy tahiry maro io toerana io. Nanomboka tamin'ny taona 2001 dia toerana ao anatin'ny tahiry iraisam-pirenena UNESCO ity (). Misy ny rova azo tsidiana.  Tao amin'io tanàna io no nahaterahan'Imboasalama izay lasa Andrianampoinimerina taty aoriana. Mifefy tamboho izay vita amin'ny akoran'atody io Rova io.

Renivohitr’Imerina izy taloha ary iray amin’ireo tanàna telo lehibe mandrafitra an’Antananarivo Avaradrano (Ilafy, Ambohidrabiby, Ambohimanga). Renivohitry ny foko hova Tsimahafotsy ihany koa.

Tsimadilo no anaran-tany niorenan’Ambohimanga fahiny elabe ary ny tanàna dia Mahandrihono. Izany Andriamborona izany no nanao azy hoe Ambohitrakanga, ary Andriamasinavalona (na Andriantsimitoviaminandriana zanany) kosa no nanova azy ho Ambohimanga.

Andriamborona, fianakavia-mpanjaka avy tany Imamo, Ramasoandrobe rainy, Ratompobe reniny, ary ny vadiny sy Ampanarifito anadahin-dreniny, hoy ny lovan-tsofina, no andriana nonina voalohany teny Ambohimanga ary milevina eo Andranomboahangy.

Andriamasinavalona izay nanjaka teto Antananarivo no naka tsikelikely ny tanàna tamin’Andriamborona ho an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, anankiray tamin’ireo zanany efa-dahy izay nizaràny an’Imerina.

Andriantsimitoviaminandriana àry no tena mpanjaka voalohany tao Ambohimanga (1675-1710 na 1740-1755). Raha vao handray fanjakana izy dia nampanao fianianana intelo miantoana ny vahoakany izay tonga fomban-tany: mivelirano ao Andranoritra, dobo kely ao akaikin’i Mangabe; avy eo dia misotro vokaka ao Andakana, ambany andrefana am-body tanàna; ary farany dia milefona omby ao Fidasiana (na amin’ny toerana hafa) ao an-tampon-tanàna.

Nanao vavahady fito tao anaty tanàna i Andriantsimitoviaminandriana: Ambavahaditsiombiomby tao atsinanana, Ambodiaviavy tao avaratra atsinanana, Ampanidinamborona tao avaratra, Andranomboahangy tao avaratra andrefana, Ambavahadimasina tao andrefana, Ambavahadimahazaza tao atsimo, Ambavahadikely tao avaratra.

Na dia voalaza ho nonenan’Andrianjaka aza Ambohimanga, dia tamin’ny andron’Andriantsimitoviaminandriana no tena niantombohan’ny lazany ary tamin’Andrianampoinimerina no nampamirapiratra azy indrindra.

Tao Ambohimanga no niantomboka nanjaka Andrianampoinimerina vao namindra ny renivohiny ho eto Antananarivo taty aoriana. Nohamafisiny ny fiarovana ny tanàna: novitainy ny hadivory ivelany izay efa nisy kely teo aloha ary dia nampana hadivory tao anatin’io indray. Nasiany vavahady fito ny tanàna: Ambatomitsangana tao atsinanana; Andakana tao andrefana; Amboara tao avaratra; Miandrivahiny tao andrefana avaratra; Ampitsaharana tao atsimo andrefana; Andranomatsatso tao atsimo; ary Antsolatra tao atsimo atsinanana. Raha natao ho fivoaham-paty Amboara sy Miandrivahiny, ny telo atsimo (Ampitsaharana, Andranomatsatso, Antsolatra) kosa natao ho fitiliana fahavalo.

Nizarana tanimbary teny amin’ny manodidina ny mponina.

Nataon’Andrianampoinimerina mafy koa ny lalàna momba ny fahadiovana tao Ambohimanga: fady ny manary loto; ary na dia ny katsaka sy ny voatavo aza dia tsy navelany nambolena tao; natokana toerana tany ivelan’ny tanàna nandritry ny 3-6 volana ny olona voan’ny nendra.

Nataony tanàna masina foiben’ny fivavahana amin’ny sampy koa Ambohimanga: ny sifotra, ny sokina, ny kisoa, ny soavaly, ary ny vahiny hafa firenena dia tsy navelany niditra tao. Ny fantàka dia tsy azo nataina noho izy mitovy anarana amin’ny sampy Fantàka tao an-tanàna.

Nanao lalàna mafy koa Andrianampoinimerina mba tsy hanimbasimbana ny ala: “Izay manongotsongo ny ala dia mba hotsongotsongoin’Andriamanitra “, hoy izy; omby iray sy vola ariary no sazin’izay mandika izany. Raha misy tera-bao anefa dia azo angatahan-dalana hakana kitay ao an’ala ihany.

Nataon’Andrianampoinimerina ho Amparihy na Amparihimasina ny anaran’ny dobo tao am-body tanàna. Tao no fakàna rano handroan’ny andriana mbamin’ny hanaovana hasoavana ary hisantarana ny tao-tranon’ny mpanjaka.

Ireto avy ireo toerana manan-tantara ao Ambohimanga:

Telo no rova ao an-tanàn’Ambohimanga:

Nisy sampin’andriana sy ny forongony notehirizina tao Ambohimanga:

Nasian-dRadama rainy sekoly tao Ambohimanga.

Tamin-dRasoherina nitoetoetra teny Ambohimanga no nisy niadian’izy sy Rainivoninahitriniony Praiministra dia nirintona nankany Antananarivo ny Praiministra. Izay no nohararaotin-dRainilairivony zandriny hahazoana ny toeran’ny Praiministra (14 jolay 1864).

Taorian’ny namonoana an-dRadama II dia toa nitambesaran’ny nenina Rainivoninahitriniony ka nivary lavo tamin’ny fisotroan-toaka. Tsy vitany intsony ny raharahany ary nanjary nahery setra izy rehefa mamo ka tsy nahay nanaja ny mpanjaka intsony ary sahy nandevilevy azy sy namely diamanga sy totohondry aza indraindray. Kanefa tamin’izany andro izany dia heloka mahafaty na dia ny mandronjina ny mpanjaka fotsiny aza. Koa tezitra tamin-dRainivoninahitriniony na ny mpanjaka na ny mpanao fanjakana ambony na ny vahoaka ka dia naongana tsy ho Praiministra izy ary Rainilaiarivony zandriny no nosoloan’ny mpanjaka azy.

Tamin’ny andron-dRanavalona II, mpanjaka kristiana voalohany, raha any Ambohimanga izy no miangona dia teo Fidasiana no atao ny fotoam-pivavahana noho ny hamaroan’ny vahoaka.

Ambohimanga no toerana ivelan’Antananarivo nanorenana fonena-misionera voalohany taorian’ny fanenjehana. Dr J.Sibree no teny. Teo Alakamisy (ambany atsimo), dia vao teo Antoby (ambany avaratra atsinanana andrefana) no nitoetra izy fa tsy azo niakaram-bazaha moa ny tanàna.

Ny hasin’Ambohimanga sy ny hajany (noho ny nanandratan’Andrianampoinimerina azy indrindra) dia hita sy voatahiry amin’ny fanononana azy mandrakariva alohan’Antananarivo hoe “Ny saotra sy ny arahaba dia miakatra any Ambohimanga  sy Antananarivo”. “Tsy misaraka Andriana amin’Ambohimanga sy Antananarivo”.

Tsy mba avadika na oviana na oviana ny mpanjaka araka ny fomba malagasy kanefa nafindran’i Jeneraly Galliéni tao amin’ny Tranofitomiandalana tao Antananarivo ny taolambalon’Andrianampoinimerina sy Ranavalona I ary Ranavalona II tamin’ny martsa 1897 rahefa nisy nataony ho mahamety izany momba ny fampandrian-tany.




#Article 67: Baobab (123 words)


Ny baobab dia hazo tsy misy afatsy any Madagasikara, Aostralia, Afrika. Madagasikara. Misy karazany 9 izy maneran-tany, ny 7 amin'ireo dia ao Madagasikara no misy azy ary 6 amin'izay dia tsy misy afatsy ao ihany, no 2 kosa dia miparitaka amin'ireo faritra hafa voalaza etsy ambony. Hazo makadiry ny Baobab, izay mety hahatratra hatramin'ny 30 m ny haavony, misy koa anefa ireo izay somary fohifohy 4m na 5m. Mahasoandriana ity hazo ity satria dia mety ho velona mandritra ny 1000 taona na maherin'izany aza izy raha tsy misy manimba. Mbola eo koa ireo voka-tsoa betsaka azo avy aminy, na fanafody izany na zavatra hafa. Na ny taho, na ny raviny, na ny hodiny, ny voany, dia tsy misy very fa azo ampiasaina avokoa. 




#Article 68: Aostralia (687 words)


Aostralia, izay mitondra ihany koa ny anarana Commonwealth an'i Aostralia (amin'ny teny anglisy Commonwealth of Australia) dia firenena ao min'ny ila-bolantany atsimo. Ao Oseania, i Aostralia dia ny firenena lehibe indrindra ary be mponina indrindra. Ao amin'ny Commonwealth an'i Aostralia dia ahitana an'i Tasmania ary nosy hafa maro ny Ranomasimbe Atsimo, Pasifika ary Indianina. Ny firenena manodidona azy dia i Indonezia, Timor Atsinanana, ary Papoazia Ginea Vao any avaratra, i Nouvelle-Calédonie any avaratra atsinanana, Zelandy Vaovao any atsimo atsinanana ary ny Tany frantsain'ny nosy Kerguelen any andrefan'ny nosy aostralianina Heard ary McDonald.

Ny teny Aostralia dia avy amin'ny fiteny anglisy Australia, izay avy amin'ny teny latina Australis (Atsimo). Tamin'ny taonjato faharoa, nihevitra ny siantifika latina fa misy kaontinenta tsy fantatra eo amin'ny ilabolantany atsimo (izay manana anarana hoe Terra Australis Incognita) mba tsy hisavilivilian'ny tany noho ny lanjan'ny kaontinenta ao amin'ny ilabolantany avatatra. Ny fampiasana voalohany ny teny Australia (fa tsy Terra Australis intsony) tamin'ny teny anglisy dia tamin'ny 1625 (A note of Austrlia del Espiritu Sancto), izay nosoratan'i Master Hakluyt, navoakan'i Samuel Purchas tao amin'i Hakluytus Posthumus). Ny mpamaritra anarana nerlandey Australische dai nampiasaina tanaty lahatsoratra ofisialin'ny zanatany holandein'i Indonezia hamaritana ireo tany hita tao atsimon'i Indonezia tamin'ny 1638. Navadika teny frantsay ho Australie ilay teny Australia ary fampiasana azy voalohany tanaty boky dia tamin'ny taona 1676 tao amin'i La Terre Australe, tantara noforonina mikasika olona noforonina, izay noforonin'i Gabriel de Foigny. Nampiasain'i Alexander Dalrymple ilay teny tao amin'ny boky An Historical Collection of Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean tamin'ny taona 1771 hanononana ireo tany hita tamin'ny faritra atsimon'ny Ranomasimbe Pasifika. Tamin'ny 1793, namoaka ny boky Zoology and Botany of New Holland i George Kearsley Shaw ary i Sir James Smith ary io no nosoratany : Nosy be, na kaontinenta, an'i Aostralia, Aostralazia na Holandy Vao

Efa ho 50 000 taona lasa izay ny olombelona no nipetraka tany Aostrala. Ireo mponina voalohany nipetraka tao Aostralia ireo, izay antsoina ihany koa hoe Aborijinina, dia tonga tao Aostralia avy tany Indonezia tamin'ny fampitana ny tanjona maro vokatry ny fitambaran'ny nosin'i Ginea Vao, i Aostralia ary i Ginea Vao. 

I Willem Janszoon no lazaina fa eoropeana voalohany indrindra nahita an'i Aostralia tany amin'ny voalohandohan'ny taona 1606. Tonga ary nametraka tongotra teo amin'i Renirano Pennefather eo akaikin'ny tanànan'i Weipa eo amin'i Tanjona York izy. Nofaritiny avy hatrany ny amorintsiraka andrefana ary ny amorontsiraka avaratra ary Hôlandy Vaovao no anarana nomeny an'ilay tany vao hitany tamin'ny taonjato faha 17, kanefa izy dia tsy nitondra mponina hapetraka eo amin'ilay tany hozanahana.

Tonga taeo amin'ny amorontsiraka avaratra andrefan'i Hôlandy Vaovao tamin'ny 1668 ary tamin'ny taona 1669 i William Dampier izay mpitety tany anglisy. Tamin'ny 1770, nitety ny amorontsiraka atsinanana i James Cook ary nanao ny sarintan'ny amorontsirak'izay fantatra ankehitriny amin'ny anarana Valesa Atsimo Vaovao (anglisy : New South Wales) ary nitaky azy ho an'i Britaina Lehibe. Nohon'ny fahaverezana ny zanatany amerikanina tamin'ny taona 1780, nandefa flôtin-tsambo ny governemanta britanika hametrahana zanatany atao fonja ao Valesa Atsimo Vaovao. Ny flôty voalohany izay entin'ny kapiteny Arthur Phillip no nirahana nanao izany. Nipetraka ny lasitra ary natsangana tao Sydney Cove, Port Jackson tamin'ny 26 Janoary 1788, daty izay atao ho fetim-pirenena aostrialianina, na dia tsy nambara raha tsy tamin'ny 7 Febroary 1788 aza ny sata maha-zanatany an'i Aostralia. Nahatonga ny fananganana an'i Sydney izay toerana hambolena, hanaovana ny varotra ary ny indostria ilay fonenana voalohany.

Tamin'ny 1803 no nametrahana fonenana britanika tao Van Diemen's Land, izay fantatra amin'ny anarana Tasmania amin'izao fotoana izao. Lasa zanatany britanika manokana ilay tany tamin'ny 1825. Nitaky ny faritra andrefan'i Aostralia andrefana (Zanatanin'i Renirano Swan) ny Britanika tamin'ny 1828. Zanatany hafa no natsangana avy amin'ny Valesa Atsimo Vaovao : Aostralia Atsimo tamin'ny 1836, Victoria tamin'ny 1851, ary Queensland tamin'ny 1859. Nosoronina tamin'ny 1911 ny Tany Avaratra rehefa nesorina tamin'i Aostralia atsimo. Noforonina ho faritany malalaka i Aostalia Atsimo - izany hoe tsy zanatany natao ho fonja. Noforonina tsy natao ho fonja ihany i Victoria ary Aostralia Atsimo, fa manaiky ny mitatitra ny voaheloka. Tolona nentin'ny mpanjanatany no nahafarana ny fitaterana ny olona voaheloka ao amin'ny zanatanin'i Victoria, ka tamin'ny 1848 ny sambo feno olona voaheloka farany tonga tao.




#Article 69: Rindrankajy (225 words)


Ny rindrankajy (anglisy: software) dia teny avy amin'ny teny roa soft sy ware izay midika hoe malemy sy entana izany hoe entana malemy(na azo ahova) izay mifanohitra amin'ny entana mafy tsy azo ahova (hardware). Eo amin'ny kajimirindra dia hita mazava tsara ny tsy fitoviana satria ny software dia tsy maintsy tehirizina ao anaty fitadidiana ary ny hardware dia izay entana rehetra azo tsapain-tanana.

Raha ampitahaina amin'ny olombelona dia ny saina no software ary ny vatana sy ny loha kosa dia hardware. Ny saina tsy misy raha tsy eo loha sy vatana mitahiry azy ary dia toy izany koa ny software tsy misy raha tsy eo ny hardware mitahiry azy.

I John W. Tukey no nampiasa voalohany io teny io tamin'ny taona 1957. Izy moa dia mpikaroka statistika ary niasa momban'ny fanamboarana ny milina fikajiana. 

Azo sokajiana telo ny software. 

Hita mazava fa rehefa misy zavatra foronina dia tsy maintsy misy ny mpamorona. Satria rehefa amidy ny entana voaforina dia tsy maintsy mahazo ny anjarany ny mpamorona (droit d'auteur na royalty). Misy ny mpamorona tsy mivaky loha amin'ny resaka vola ka dia izay zavatra noforoniny dia omeny maimaimpoana. Ohatra amin'izany i Tim Berners Lee izay namorona ny web na tranokala. Eo kosa ny mpamorona izay manan-karena indrindra eran-tany noho ny varotra nataony momban'ny software tsy iza izany fa i Bill W. Gates izay namorona an'i Microsoft.




#Article 70: Aratra (280 words)


Ny aratra dia vokatry ny fisiana sy fihetsehan'ny elekitrôna amin'ny toerana na zavatra iray. Ny aratra no mahatonga ny varatra, kianjanaratra, sy ny herinaratra fampiasa andavan'andro amin'ny fitaovana toy ny jiro, radiô, milina fikajiana, sy sisa tsy voatanisa. 

Ny tondron'ny aratra dia nanomboka fantatra tamin'ny taonjato faha 17, ny fifehezana ny aratra dia nafahana nanombohana ny revôlisiôna ara-taozava-baventy faharoa tamin'ny taonjato faha 19. Ankehitriny, hita na aiza na aiza ny aratra eny amin'ny firenena mandroso : avy amin'ny loharanon-angôvo (rano, hafanana, sy ny vaonin'atôma), ny aratra amin'izao tontolo izao dia angôvo ampiasaina amin'ny raharaha ao an-trano sy ny asa eny amin'ny taozava-baventy.

Ny aratra dia avy amin'ny fihetsehan'ny voanaratra ny raha iavian'ny aratra.

Tahaka ny lanja, ny voanaratra dia toetran-draha, afahana manazava ny fiavian'ny zava-miseho sasantsasany. Dikan'izany tsy ary nahita voanaratra izany mihitsy ny olona, fa ny siantifika dia nahita fitovizana tamin'ny fihetsiky ny poti-javatra. Nilaza izareo fa manan-tondro iraisana ny poti-javatra.

Misy karazana voanaratra roa ; izy ireo dia voanaratra miabo, si miibo. Araka ny anarany, ireo voanaratra roa ireo dia mifanohitra.

Ny voanaratra roa smaihafa dia mifanafoana. Izany midika fa mitovy isa ny voanaratra miabo sy miibo, ary ny fihetsika rehefa izany dia ohatra ny hoe tsy misy voanaratra. Lazaina fa tsy mirona izy.

Ny varatra dia ny feo vokatry ny fipoakan'ny rivotra mifandona amin'ny tselatra ka mahatonga ny rivotra hitondra elektrona (plasma no iantsoina ilay rivotra na etona misy elektrona). Mitovy ny fotoana hipoahan'ny varatra sy ny fisehoan'ny tselatra saingy noho ny tsy fitovian'ny hafainganam-pandehan'ny feo sy ny hazavana dia ny tselatra aloha no hita voalohany avy eo ny varatra no heno. Raha tena akaikin'ny tselatra no misy olona mijery dia miara-mipoitra ny tselatra sy ny varatra.




#Article 71: Fahavaratra (163 words)


Ny fahavaratra dia fizaran-taona mifanandrify amin'ny vanim-potoana filatsahan'ny orana sy famokarana vokatra sy fambolena. Fizaran-taona faharoa izy amin'ireo faritra misy fizaran-taona efatra, ka ny lohataona no eo alohany fa ny fararano no mandimby azy. Lava kokoa noho ny alina ny andro. Mafanafana sady be orana kokoa ny fahavaratra raha mitaha amin'ny fizaran-taona hafa. 

Manomboka ny Oktobra ka hatramin'ny Martsa (enim-bolana) ny fahavaratra amin'ny faritra be orana. 

Ny teny hoe fahavaratra dia heverina ho avy amin'ny teny hoe varatra noho ny fisian'ny varatra matetika amin'io vanim-potoana io. Amin'ny fahavaratra koa no betsaka rivodoza. 

Ny fahavaratra kosa raha manaraka ny fizaran-taona efatra ho an'ireo firenena amin'ny tapany avaratry ny bolantany dia ny fotoana mampafana sy mahamaina ny andro, manomboka ny 21 jiona ka hatramin'ny 21 septambra.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray dia izao: ao amin'ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra ny fahavaratra fa ao amin'ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary.




#Article 72: WikiNi (146 words)


WikiNi dia rindrankajy malalaka wiki anankiray fehezin'ny lisansy BSD manome fomba tsotra, mahomby sy haingana ahafahana mamorona sy mitantana sehatra iray amin'ny tranonkala na amina tranonkala anatina orinasa iray. Maimaim-poana izy sady azo ovaina sy zaraina arak'io lisansy mifehy azy io ihany koa.

Fisampanana iray avy tamin'ilay rindrankajy wiki WakkaWiki i WikiNi. Ny taona 2002 no nanomboka nisy izy, ary i Charles Nepote no namorona azy, miampy an'i David Delon sy Patrick Paul. Anisan'ny mampiavaka azy amin'ireo sampan'i WakkaWiki hafa, noho izy Frantsay ny mpamolavola azy, dia amin'ny fiteny frantsay ihany koa ny  ampiasàna azy.

 ihany dia fitaovana ampy hampiasana azy, ary tsy mifidy  rahateo izy. Ireto no isan'ireo zava-dehibe afaka atao miaraka aminy :

Mila  mahazaka PHP sy MySQL fotsiny, dia afaka apetraka ao anatin'ny 10 minitra i WikiNi. Vao vita izay dia afaka ampiasaina avy hatrany ny sehatra ary  ihany no fitaovana hitantanana azy.




#Article 73: UNIX (207 words)


Ny UNIX dia rindrankajy mpandrindra (sokajy mpandrindra milina na operating system)ny milina fikajiana na mpikajy namboarin'ny orinasa  . Ny UNIX no loharanon'ny mpandrindra milina rehetra amin'izao fotoana ary voafidy ho laharana voalohany amin'ny rindrankajy rehetra noforonin'ny olombelona hatramin'izao. Ny Linux, Windows, MacOS, sy ny mpandrindra milina hafa dia miankina amin'ny UNIX avokoa.

Ny software mpandrindra UNIX dia namboarina ho fampiasana amin'ny milina fikajiana lehibe (workstation na supercomputer). Ny milina fikajiana lehibe dia nampiasaina tamin'ny fikarohana nataon'ny orinasa lehibe maro. Ohatra,  amin'ny fanamboarana misiona mankany amin'ny satelita voajanahary volana, planety marsa sy ny fikajiana fanamboarana baomba atomika anaovana rokety-ny fiaramanidina mivaoka ny atimosifera tamin'ny taona 1960 ka hatramin'izao,  amin'ny fandrindrana ny herin'aratra,  amin'ny fandrindrana ny telefonina sy ny fampitam-baovao.
Ny oniversite koa dia nanana milina fikajiana lehibe ka afaka nanamboatra sy nanitatra ilay rindrankajy. Anisan'izany i  sy  izay samy manana ny marika UNIX-ny avy fantatra hoe Multics sy ny BSD (Berkeley Software Distribution).

Misy karazany maro ny UNIX ka anisan'ny malaza ny BSD, Solaris, Mac OS X, ary ny Linux. Misy ny entam-barotra ary misy koa ny azo ampiasaina maimaimpoana. Ny sary dia mampiseho ny karazany azo ampiasaina amin'izao fotoana izao ka misy sokajy maromaro eo ny sokajy BSD, sokajy System IIIV), ary ny sokajy GNU project.

...




#Article 74: Uncyclopedia (514 words)


Uncyclopedia, mitonon-tena ho « raki-pahalalan'ny fampahalalana diso », dia miavaka amin'ny raki-pahalalana fahita, satria izy dia ahitana fampahalalana iniana atao ho tsy marina na mivilana sy mahatsikaiky. Hala-tahaka an'i Wikipedia izy, nefa tsy amin'ny fomba mahasosotra fa mampihomehy, ary milaza aza izy fa ny Wikipedia no naka tahaka azy, na dia izy aza no nisy taorian'ny Wikipedia. 

Ny lahatsoratra hita ao amin'i Uncyclopedia dia mifanohitra amin'izay fantatry ny daholobe, kidaladala matetika, ary tsy misy ifandraisany firy na tsy misy ifandraisany mihitsy amin'ny tena zava-misy marina.

Ohatra, ny lahatsoratra algorithme dia manazava io teny io hoe « antony (rythme) mampandihy an'i Al Gore ». Ny lahatsoratra momba an'i Al Gore dia milaza fa tsy mbola afaka aseho io pejy io, ary tokony hamerina hamorona ny Internet i Al Gore.

Kitoatoa ny famaritana ny jeografia, tandrametaka ny fametrahana ny tanàna sy firenena : ny lahatsoratra Saxe ohatra dia mamaritra azy ho « Tanàna lehibe ao Frantsa andrefana akaikin'ny morontsirak'i Espaina ». I Billy Ocean ohatra dia anisan'ireo bambandrano (océan) lehibe indrindra eran-tany.

Vazivazy fahita matetika ny famoronana fitenin'olona iray, amin'ny endriny mitovitovy amin'ny fiteny fanaony, na amin'ny endrika hafa mihitsy.

Lohahevitra hafa fahita matetika :

Jesoa Original, Jesoa Zazakely sy Ultra Jesus mba hanampy ny tetika ara-barotry ny Fiangonana).

Anisan'ireo toerana manan-danja indrindra ny Renipejy. Nanjary fomba mahazatra teo ny mankalaza zava-mitranga maro (izay noforonina ny sasany). Ohatra amin'izany :

Ny Renipejy ihany koa no sehatra ahitana ny sary ankehitriny izay sary manala azy, ary iantsoana ny mpandray anjara hanao fifidianana.

Ny volana janoary 2005 no nanomboka nisy ny Uncyclopedia, ary i Jonathan Huang (Chronarion) no isan'ny namorona azy. Tsy miankina amin'ny tetikasa Wikipedia izy, ary ny antony namoronana azy dia maro ireo lahatsoratra sy ampahan-dahatsoratra tao amin'i Wikipedia izay nangatahina hoesorina noho ny tsi-fahamatorany, nefa tsy tiana ho very tanteraka na dia izany aza fa mba havondrona anaty toerana anankiray. Marihina anefa fa tsy nampiasaina hanaovana dokambarotra azy mihitsy i Wikipedia kanefa nanjary toerana fametrahana ampahan-dahatsoratra mahatsikaiky momba ny lohahevitra maro samihafa izy.

Vetivety dia tsy nahazaka ny habeny intsony ny sehatra niantranoany, ary nanambara i Uncyclopedia tamin'ny 26 mey 2005 fa hifindra ao amin'i Wikia, ary ny 10 jiona 2006 dia nafindra lasa ho i Wikia, Inc no tompon'ny faritra uncyclopedia.org fa tsy i Chronarion intsony. Ny lisansy Creative Commons  no mifehy ny votoatiny, ary afaka alaina maimaim-poana ny banky angona itahirizana izany. Nahatratra 17.000 no isan'ny lahatsoratra tamin'ny Uncyclopedia amin'ny fiteny anglisy tamin'ny volana Jolay 2006, ary lasa isan'ireo sehatra ngeza indrindra ao amin'i Wikia izy.

Mba hahalafatra ny fandikana vilana an'i Wikipedia, dia mampiasa ny rindrankajy MediaWiki ihany koa i Uncyclopedia. Niforona koa ny tetikasa rahavavy sy ny endrika maro :
Uncyclomedia Foundation (Wikimedia Foundation), UnNews (Wikinews), Unquotable (Wikiquote), Undictionary (Wiktionary), UnBooks (WikiBooks), UnMeta (Meta-Wiki), UnSource (Wikisource), UnSpecies (Wikispecies), ary UnCommons / Uncyclomedia Commons (Wikimedia Commons).

Ity no lisitry ny Uncyclopedia amin'ny tenim-pirenena samihafa tamin'ny volana Jolay 2006:

Ny somonga sy ny vazivazy dia tsy mitovy arakaraky ny tenim-pirenena. Ny olona sy lahatsoratra iantefan'izy ireny koa dia samy manana ny azy.

Torak'izany koa ny lalaon-teny izay tsy ho voadika amin'ny tenim-pirenena hafa.




#Article 75: Wikia (292 words)


Wikia (izay nitondra ny anarana hoe Wikicities tany aloha) dia sehatra mampiantrano tetikasa wiki maro noforonin'i Jimmy Wales sy Angela Beesley tamin'ny taona 2004. Fitambarana tetikasa wiki marobe izay mampiasa rindrankajy MediaWiki izy io, ary ny orinasa Wikia, Inc. no mitantana azy. Maimaim-poana izy ho an'ny mpamaky sy mpitsidika, fa dokambarotra kosa no anangonany vola, koa hita amin'ny ankamaroan'ireo wiki ao araka izany ny AdSense.

Malalaka ny sehatra ahafahana manokatra tetikasa wiki vaovao ao amin'i Wikia. Ankoatry ny hevitra hamorona tetikasa mety hifaninana amin'izay efa iantsorohan'ny , izay ananan'ny mpamorona an'i Wikia fifandraisana lehibe tokoa, dia azo ekena avokoa ny ankabeazan'ny tetikasa misy mikasa hamorona. Takian'i Wikia hofehezin'ny lisansy GNU Free Documentation License (GFDL) avokoa ny tetikasa rehetra ao anatiny, na fehezina lisansy roa na maromaro ka GFDL ny anankiray ary lisansy malalaka ihany koa ny hafa. Mifandray akaiky amin'i Wikipedia ihany koa i Wikia, ka mirohy amin'i Wikipedia ny sasany amin'ny lahatsoratra ao amin'i Wikia.

Iray amin'ireo tetikasa lehibe hita ao amin'i Wikia i Uncyclopedia, ary hatramin'ny 20 aogositra 2006, dia efa nisokatra ihany koa ny Uncyclopedia amin'ny teny malagasy : .

Mampiasa ny rindrankajy MediaWiki amin'ny  Linux i Wikia. Ny 3 febroary 2005 dia nilaza i Wikia fa feno  no isan'ireo tetikasa ao anatiny. Ny volana aogositra 2006 dia niisa 1500 ireo wiki ireo, ary hita amin'ny tenim-pirenena 35. Manome fanohanana ara-teknika sy ara-tsosialy momba ny fametrahana  wiki ihany koa i Wikia.

Ny 27 martsa 2006 dia niova anarana ho lasa Wikia i WikiCities; nampifangaroin'ny maro mantsy ny anarana ho WikiCities ka noheverina fa sehatra ahitana torolàlana momba ny tanàna maro. Taorian'izay, nanambara i Wikia fa nahazo 4 tapitrisa dolara amerikanina avy amin'ny mpamatsy vola.

Nisy tetikasa atao hoe Wikiasari nikasan'i Wales hanaovana  iray koa izay efa nantsoina hoe Wikia.




#Article 76: Tailandy (110 words)


Ny Tailandy (amin'ny fiteny thai : pratet thaï ประเทศไทย), na Fanjakan'i Tailandy, dia firenena any atsimo atsinanan'i Azia. Ny velarantaniny dia misy eo amin'ny 514 000  eo ho eo ; Ary ny isam-poniny dia 65 tapitrisa, araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2008.
Niova anarana ilay fanjakana tamin'ny 1949 : Siam no anarany taloha. Ny Tailandy dia mizara sisintany amin'i Mianmara any andrefany, amin'i Malaizia any atsimo, Amin'i Kambodia any atsinanana ary amin'ny Laôsa any avaratra atsinanana. Fanjakana ara-dalam-panorenana ny Tailandy hatry ny taona 1932.

Ny renivohitr'i Tailandy dia Bangkok (Krungthep - กรุงเทพฯ, « Tanànan'ny Anjely »). Ny fiteny thai no teny ofisialy any Tailandy ary ny Baht no sandam-bola.




#Article 77: Fanorona (628 words)


Ny fanorona dia lalaon-tsaina nenti-paharazana .
Olon-droa no mifanandrina amin'izany ary mandany ny vaton'ilay mpifanandrina ny
tanjona, toy ny ady. Rehefa maty kosa ilay mpifanandrina iray, dia azo
avela koa dia miroso amin'ny fomba filalaovana antsoina hoe vela ny mpifanandrina roa, mba
ahafahan'ilay maty tamin'ny voalohany ho afa-bela.

Ny tanjon'ny fanorona dia tsy ny hamono ihany, fa ny mamelona ihany
koa ilay mpifanandrina maty tamin'ny lalao voalohany. Ny fanorona
ihany angamba ny lalao eto an-tany izay tsy mamono ihany fa mamelona ihany koa.

Marihina fa fady ny miloka amin'ny fanorona satria ilay lalao rahateo dia
saro-pady amin'ny malagasy.

Tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianamponga tao Ifanongoavana, tany
amin'ny taona 1340 tany ho any no nahitana taratra voalohany ny
fanorona. Tsy fantatra nefa ilay karazana fanorona tamin'izany

Tamin'ny andron'i 
taty aoriana no ahenona indray ny momba ny fanorona
amin'ny anarany fototra hoe Soratr'Andriamanitra.

Io anarana io dia avy amin'ny tantara fototry ny fanorona.
Tamin'izany fotoana izany, efa ela be, dia navorin'Andriamanitra ireo
mpahay raha rehetra teto an-tany ary izao no fangatahany : mba
hanomezan'ireo mpahay raha ireo azy sary na soratra iray maneho izao
tontolo izao amin'ny endriny rehetra sy ny fihetsikiny. Rehefa
nandinika ireo mpahay raha dia sora-panorona no natolony
an'Andriamanitra. 
Izany no nahatonga ilay anarana hoe Soratr'Andriamanitra.

Ny Ntaolo dia nametraka fa miainga amin'ny fanorona ny faminaniana ny
zavatra mety hiseho, indrindra ho an'ny mpitondra tafika.

Raha naniraka olona hiantso ny zanany lahimatoa

ny mpanjaka 
ahalalàny ny heviny momba ny fanjakana, izany hoe vonona handray ny
fanjakana ve izy sa omena ilay zandriny
 ity farany,
dia naminany tamin'ny fanorona i Andriatompokoindrindra.

Ny fanorona rehefa ampiasaina amin'ny faminaniana dia manome valinteny
telo :

Rehefa naminany ary i Andriatompokoindrindra, dia telo noho dimy ny
vokatra azony, dia niteny izy hoe « Lazao ny raiko fa mbola mamonoa
telo noho dimy aho ». Saingy, ny telo dia tsy ahafaty ny dimy izany
mihitsy amin'ny fanorona : resy izy no dikan'izany fa mbola
miala-nenina sao lahy ka mbola ho sahala ilay lalao. Mazava be ary
ilay valinteny nomeny ny iraka ho ampitaina any amin-drainy fa dia
resy izy ary ratsy ny valintenin'ilay fanorona aminy ka tsy afaka
handray ny fanjakana izy.

Azo anomezana tsodrano koa ny fanorona. Raha nitsodrano
an'
i Ramorabe dia nisoritany tamin'ny tany ny fanoron-telo dia hoy izy hoe

Ny fonabe dia ilay laka eo ampovoan'ny fanorona izany hoe izy
izany no manjaka eo amin'ilay tany.

Raha amin'ny malagasy dia misy karazany 3 ny fanorona dia ny
fanoron-telo sy ny fanoron-dimy ary ny fanoron-tsivy 
izany. 

Misy karazany maro ny fanorona, fa ny tena maro mpahalala dia ny fanoron-tsivy sy ny fanoron-telo. 
Toy izao no endriky ny kianja ilalaovana ho an'ny fanoron-tsivy : soritana tsipika 5 mitsivalana sy mirazotra ary tsipika 9 mitsangana sy mirazotra ihany koa izay manome efajoro misy efitrefitra 32. 
Avy eo dia asiana tsipika iray avy ao anatin'ny efitrefitra tsirairay izay mampitohy ny zorony roa amin'ny efitrefitra, izany hoe tsipika mihorirana ka ampifandimbiasina ho tsipika mianjera mankany aoriana sy mankany aloha izany.
Ho an'ny fanoron-telo dia mitovy amin'ny fanoron-tsivy ihany, fa tsipika 3 mitsangana sy tsipika 3 mitsivalana ihany no soritana.

Ny fihaonan'ny tsipika no toerana ametrahana ny vato holalaovina, ary ny ivo indrindra amin'ireo no atao hoe laka.

Amin'ny fiantombohan'ny lalao dia alahatra eo amin'io kianja io ny vaton'ny mpifanandrina izay miisa 22 avy, miloko mainty sy fotsy, ka ny laka ihany no tsy misy vato. 
Ny tanjona dia ny hanafoana ny vato rehetra ananan'ny mpifanandrina, ka izay mbola manana vato tavela no mpandresy.

Lalao ankafizin'ny Malagasy tokoa ny fanorona. 
Misy lovan-tsofina mitantara fa nisy mpanjaka anankiray izay namoy ny fanjakany iray manontolo mihitsy noho ny fitiavany an'io lalao io.

Teti-panorona (tetika + fanorona) : milaza tetika maty paika na drafitra nalamina milahadahatra hahatongavana amin'ny tanjona iray. Ohatra: Nanaovana teti-panorona mihitsy ny nisamborana ilay jiolahy raindahiny.

  




#Article 78: Vary (1453 words)


Ny vary (Oryza amin' ny teny latinina) no foto-tsakafon' ny Malagasy sy mponina hafa maro eto ambonin' ny tany, indrindra eto Afrika sy ao Azia.

Zava-maniry ambolena ny vary, na eny an-tanimbary mando mandavan-taona, na volena maina an-tanety.
Ny vary no  mitana ny laharana faharoa eto an-tany amin' ny voly ho sakafon' olombelona, aorian' ny katsaka, raha ny taonina vokarina no resahina.
Fototra amin' ny nahandro malagasy, aziatika sy indianina izy.
Mamboly vary ihany koa ny firenena sasantsasany ao Eoropa toa an' i Italia, Espaina, Rosia, Gresy, Portiogaly, Frantsa, Okrainina sy Biolgaria.

Ahitana karazany maro arakaraka ny habeny, lokony, tsirony ny vary. Maro koa ny fomba afaka ahandroana azy.
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho paty na lasopy na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-dronono)...

Tombanana ho eo amin' ny 6500 hatramin' ny 8500 taona eo ho eo izay no efa nanaovan' ny zanak' olombelona ny fambolem-bary.
Ny tany Azia no efa namboly vary hatramin' ny 8500 taona, raha hatramin' ny 3500 taona kosa no namboly vary ny teto Afrika.
Tamin' ny taona 800 tal JK no nahatongavany tao Eorôpa. 
Ny tapaky ny taonjato faha-15 no nihanaka tao Italia sy Frantsa ny fambolem-bary ary niitatra tamin' ny kaontinanta iray manontolo.
Tany Etazonia indray dia tamin' ny taona 1694 no tonga tao Carolina Atsimo izy, ary inoana fa avy taty Madagasikara no niaviany tamin' izany.
Ary tamin' ny taonjato faha-18 no nentin' ny Espaniôla tany Amerika Atsimo ny fambolem-bary.

Ny 16 desambra 2002, dia nofidian' ny fivoriambe ara-potoanan' ny Firenena Mikambana ho Taona Iraisam-pirenena ho an' ny Vary ny taona 2004. Ireto avy ireo firenena nanohana izany:
Bangladesy, Brunei Darussalam, Borkina Fasô, Kambôdia, Cuba, Cyprus, Korea Avaratra, Ecuador, Fiji, Gabon, Grenada, Guyana, India, Indonezia, Japana, Kazakhstan, Korea, Kuwait, Kyrgyzstan, Laos, Madagasikara, Mali, Malayzia, ny Nosy Marshall, Mauritania, Myanmar, Nauru, Nepal, Nicaragua, Niger, Nigeria, Papua New Guinea, Pakistan, Peru, ny Filipinina, Saint Vincent  Grenadines, Singapore, Sri Lanka, Sudan, Tajikistan, Thailand, Togo, Vietnam, ary Zambia.

Miisa 2000 eo ho eo ny karazam-bary volena eran-tany. 
Amin' ny ankapobeny dia isan-taona no miakatra ny voka-bary, amin' ny vanim-potoanan' ny fararano.
Any amin' ny firenena vitsy (faritr'i Mékong ohatra) anefa dia mety miakatra hatramin' ny in-3 ny vary ao anatin' ny taona iray.

Eto Madagasikara dia mety ho in-2 izany ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Vao miresaka fambolena vary eto Madagasikara dia ny faritra Alaotra izay misy ny Sihanaka no mitazona ny laharana voalohany. Sompitra faharoa  manaraka azy i Marovoay. Mifamatotra amin' ny kolontsaina sy ny fiainana andavan'andron' ny Sihanaka ny fambolena vary. Araka ny lovantsofina dia nolovaina tamin' ireo Razambe fahiny ny fambolena vary ao Alaotra. Ny Sihanaka araka ny fantatra dia taranaky ny Indianina (India) sy ny Vazimba. Noho izany dia tompony amin' ny fambolena vary ny Malagasy fa tsy mpindrana.
Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny fambolem-bary amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe: Valabe tsy taka-basy izy. Izany hoe tany lemaka izay midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany. Tsy mora araka izany ny fambolena vary fa misy fepetra sy dingana tsy maintsy arahina.

Mandalo dingana maro ny vary ao anatin' ny fambolena azy :

Maro samihafa ny teknika fambolem-bary, arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariahina izao ny voly varo maro anaka sy ny ketsa valo andro.

Sarotra sady mavesatra ny fambolem-bary. 
Araka izany dia vitsy ihany ireo firenena mamboly vary, ary ny voka-barin' i Sina sy India dia efa mihoatra ny antsasa ky ny voka-bary eran-tany manontolo.
Ny anton 'izany dia mila hafanana, hamandoana ary hazavana ny fambolem-bary.
Ny faritry ny zana-pehin-tany sy ny faritra ambanin' ny zana-pehin-tany, izay tany mafana sy mando, no tena ahafahana mamboly vary mandavantaona.
Tsy dia sarotiny loatra kosa ny vary ny momba ny nofon-tany.
Ny rano kosa no tena tsy afa-misaraka aminy satria dia mila hatramin' ny 100 mm isam-bolana ny vary anankiray.
Araka izany dia miteraka fanjifana rano goavana tokoa ny fambolem-bary.

Mbola manasarotra ny fambolem-bary ihany koa ny asa takian' ny fijinjam-bary.
Tsy mety ampiasaina amin' ny vary ny milina toy ny moissonneuse fampiasa amin' ny voly hafa toy ny varimbazaha.
Noho izany dia mitaky asan-tànan' olombelona ny fijinjam-bary.
Amin' izay lafiny izay dia kilasiana ho fambolena any amin' ny tany mahantra ny fambolem-bary noho ny lanjan' ny asan-tànan' olombelona izay mavesatra tokoa.
Ny fitarihan-drano, ny asa tany, ny fanetsana, ny fikobahana, ny ala fakofako na fiavàna dia asa mitaky herim-batana avokoa.
Misy ihany ny fambolem-bary tsy mitaky hamandoana mandavantaona fa miandry ny orana fotsiny, nefa dia kely ny vokatra azo amin' izany.

Fomba malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran'ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an'ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin'ny taom-pijinjana. 
Anomanana lanonana lehibe io fotoana io.
Hatramin'ny fahagola no efa nanaovan'ny Malagasy io fomba iray io, ary amin'izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin'ny Filoham-pirenena.

Solon-dranom-bary tsy masaka; Amin'ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an'ny fianakaviana miaraka amin'izay fampiononana izay. 
Io no atao hoe Solon-dranom-bary tsy masaka, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany; Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin'ny fifaninana rehetra.

Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona: Ny laona dia fitaovana fitotoam-bary amin'ny tanana vita amin'ny hazo nampiasain'ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny fanoto. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena ; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany: Ny atao hoe ketsa dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraky ny tany naniriany. Ny heviny dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin'ny antonony.

Somary niakatra ny famokaram-bary eran-tany taona vitsivitsy izao, noho ny fihatsaran'ny teknika fambolem-bary indrindra indrindra, nefa tato ho ato dia hita ho somary marindrano ny  azo amin'ny fambolem-bary (manodidina ny 3,8 taonina isaky ny hektara). 

Araky ny FAO, dia nahatratra 585 tapitrisa taonina ny akotry vokatra eran-tany tamin'ny taona 2003.

Ireto no karazan-tsakafo vitsivitsy azo amin' ny vary :

Mitondra vitamina A betsaka ny vary mena

Ahafahana miady amin'ny aretin-kibo ihany koa ny vary sy ny rano ahandroana azy.

Arak'ilay gazety boky Science, dia mikasa hamokatra sy hampiditra eo amin'ny tsena vary  manomboka ny taona 2006 i Sina izay mpamokatra sy mpanjifa vary voalohany eran-tany. Karazany roa vaovao vokatry ny fikarohan-dry zareo Sinoa izy ireo, dia ny vary Xianyou 63 (maharesy ny pyrale du riz) sy ny Youming 86. Voalaza fa mampihena ny fampiasana  hatramin'ny 80 % izy ireo, mahatsara ny fahasalaman'ny mpamboly, sady manatsara ny  ihany koa (6,36 taonina/hektara). Tsy mbola nisy anefa fikarohana ara-tsiantifika nanaporofo ny tsy fisian'ny voka-dratsiny na amin'ny tenan'olombelona na amin'ny sehatra hafa. Marihina fa ankoatr'io tetikasa momba ny vary  io, dia ny soja ihany aloha hatramin'izao no sakafo  tena efa miparitaka amin'ny tsena.

Ny fambolem-bary dia manana ny lafy ratsiny eo amin'ny toetr'andro sy ny tontolo iainana, noho izy mamokatra metanina betsaka loatra. 
Ny metanina moa dia etona iray tafiditra ao anatin'ny sokajin'ny  izany hoe miteraka fitomboan'ny hafanana eto amin'izao tontolo izao.
Misy bakteria anankiroa miasa amin'ny fambolem-bary dia ny bakteria mivelatra amin'ny toerana tsy misy ôksizena (anaérobie) izay miteraka metanina ; sy ny bakteria mivelatra amin'ny toerana misy ôksizena (aérobie) izay mampihena ny matanina kosa.
Ny teknikam-pitarihan-drano ampiasaina ankehitriny amin'ny fambolem-bary dia manome vahana ireo bakteria anaérobies, ary ny vokatr'izany dia betsaka kokoa ny metanina miforona sy mihanaka amin'ny rivotra iainana.
Misy teknikam-pitarihan-drano hafa anefa azo ampiasaina hanenana io voka-dratsy iray io.

Ny famokarana vary iray kilaograma dia miteraka metanina 120 g. Ny fambolem-bary noho izany no antony faharoa miteraka metanina eto an-tany (60 tapitrisa taonina isan-taona) aorian' ny fiompiana biby mamadika hota (80 tapitrisa taonina isan-taona).

Mitaky rano betsaka ihany koa ny fambolem-bary. 
Any Etazonia sy Aostralia ohatra dia mahalany ny 7 % -n' ny rano ampiasain' ny firenena iray manontolo ny fambolem-bary, kanefa dia tsy mitondra afa-tsy 0,02 % amin' ny PNB fotsiny ihany.
Any amin' ny firenena manana rano betsaka kosa dia tsara ny ateraky ny fambolem-bary satria miaro amin' ny tondra-drano izy.




#Article 79: Vorona (184 words)


Ny vorona dia ao amin'ny kilasin'ny biby manana taolan-damosina, ny Aves.

Izy ireo dia manana ra mafana ary manana atody. Feno volom-borona ny tenany ary manana elatra. Ny volom-borona dia manana asa telo, ny fisidinana, ny famehezana ny mari-pana ary ny fampisehoana. Manana taolana poak'aty ny vorona hahakely ny lanjany.

Noho izy ireo mafana vatana, dia mampiasa hery betsaka izy ireo. Noho izany, dia mihinana sakafo be dia be ireo raha oharina amin'ny lanjany.

Karazam-borona samihafa mihoatra ny 9000 no efa fantatra.

Ny vorona dia hita ao amin'ny kaontinanta rehetra eto amin'izao tontolo izao. Ny karazam-borona samihafa dia afaka miaina amin'ny tontolo mangatsiaka, ary ny hafa dia afaka miaina ao amin'ny toe-tany mahamay. Ny vorona dia hita anaty ala, amin'ny kijana, amin'ny harambato tarehy, amin'ny sisin-drenirano, ny vato amoron'ny ranomasina, amin'ny zana-tsipìkany sy ny tampon-trano.

Mihinana sakafo isan-karazany ny vorona isan-karazany. Mihinan-kena ny ankamaroan'ny vonona ary mihinana nofon-kena izy ireo. Maro ireo vorona mihinana bibikely na trondro. Mihinana karazam-bibilava na voalavo na koa karazam-borona hafa izy ireo. Misy vorona hafa ihany koa mihinana fatim-biby. Ireo biby toa ny boloky dia mihinana voa ary voankazo.




#Article 80: Sam Malin (233 words)


Sam Malin (teraka tamin’ny 29 Septambra 1963), tera-tany Kanadiana, dia lehiben’orinasa mipetraka eto Madagasikara.
Andriamatoa Malin no Tale Jeneralin’ny Madagascar Oil, orinasa iray mpikaroka sy mpamokatra solitany sy etona fandrehitra, mifantoka indrindra amin’ny fitrandrahana ny fiandronan-tsolika « mavesatra » ambanin’ny tany (Bemolanga sy Tsimiroro) ary koa ny fandinihana ny tetikasa momba ny solitany tsy voadio sy ny etona fandrehitra miandrona ambanin’ny tany eto Madagasikara.
Tamin’ny taona 1994 Andriamatoa Malin no niasa voalohany teto Madagasikara. Io taona io no nanorenany ny orinasa Madagascar Oil niaraka tamin’i Robert Nelson, Michael Smith ary Alan Bond (mpandresy tamin’ny fifaninanana an-tsambo lay “Coupe de l’America” tamin’ny taona 1983).
Taorian’ny nahazoany ny mari-pahaizana momba ny “géophysique” tao amin’ny Oniversiten’i Queens any Canada, dia niditra niasa tao amin’ny orinasa « Dome Petroleum » izy amin’ny maha-géophysicien azy. Nanaraka fiofanana ambony tao amin’ny Oniversiten’i Cambridge any Angleterre izy avy eo, talohan’ny niarahany niasa tamin’i « Arthur D. Little » izay fitambarana Consultants iraisam-pirenena ary izany dia tao amin’ny Biraon-drizareo ao Londres. Nifantoka tamin’ny tetikasa ara-toekarena momba ny solitany sy ny etona fandrehitra ary ny fifampiraharahàna momba ny fizaràna ny vokatra ny asany tamin’izany.
Hatramin’izay dia tompon’andraikitry ny faminavinàna ny mety ho vidin’ny solika ao anatin’ny fotoana fohy tao amin’ny Standard  Poor’s DRI Andriamatoa Malin. Efa nanatanteraka asa maro teo anivon’ny indostrian’ny solitany sy etona fandrehitra koa izy, ary tao anatin’izany ny sehatry ny filàn-kevitra sy fanadihadiana ho an’ireo fandaharan’asan’ny Vondrona Eoropeana.




#Article 81: Famadihana (356 words)


Isan'ny fomban-drazana iray mampiavaka ny Malagasy ny famadihana, izay antsoina koa hoe famonosan-damba. Ny famadihana dia fety atokan'ny Malagasy hahatsiarovana ireo efa maty. Anehoana ny fifandraisana mbola misy eo amin'ny velona sy ny maty izy, izany hoe anehoana ny fanajàna sy fanomezana hasina ny razana. Atao amin'izany ihany koa ny fangataham-pitahiana amin'ny razana. Tsy vitan'ny hoe hahatsiarovana izy io, fa indrindra ahazoana miverina mikasika ireo efa maty. Fotoana ahazoan'ny fianakaviana mifankahita koa izy io. 

Betsaka ny fomba atao mandritra io famadihana io:

Mampiavaka ny famadihana dia ny fisian'ny ny mozika, ny sakafo, ny kaho-drazana ary ny fihaingona.

Matetika dia manakarama mpanao mozika mihitsy ny tompon-draharaha mba hampandihizana ny olona

Asaina ny mpiray tanana sy ny manodidona rehetra amin'ny sakafo. Any amin'ny toerana sasany dia antsoina mihitsy hoe vary be menaka na vary be saosy izy io, noho ny atiny: mamono omby na kisoa iray na maromaro mihitsy ny tompon-draharaha hamokisana ny olona, ary atao izay hampatavy ny sakafo, mba hahatsiarovan'ny olona ny tsirony

Ny kaho-drazana dia vola omen'ny olona nasaina ho an'ny tompom-pety.

Fahiny ihany koa dia,ny fotoanan'ny famadiana no fotoana ahitana ny fihaingona isankarazany (izany hoe manao akanjo vaovao daholo ny rehetra ka mampidera izay)

Tsy tena misy daty voatokana hanaovana famadihana fa arakaraka ny hevitry ny raiamandreny ao amin'ny fianakaviana. Matetika dia ny iray amin'ireo raiamandreny no milaza hoe: Nanonofy an-dranona (olona efa maty) aho halina, ka niteny izy hoe Mangatsiaka izahay

Volana Jolay ka hatramin'ny Septambra no fotoana fanaovana famadihana. Ho an'ny Malagasy dia manomboka amin'ny vanim-potoana fararano no fanaovana famadihana, handaniam-bola aman-karena mihitsy mantsy ny famadihana ka dia nosafidian'ny Malagasy hanaovana izany ny vanimpotoana fiakaran'ny voka-bary (fararano, main-tany). Mila andro tsara ny famadihana ka nosafigina ny main-tany izay tsy misy orana, maina rahateo ny andro amin'io vanimpotoana fararano io.

Ny fivavahana kristianina sasany, indrindra indrindra ny protestanta dia manambara ny famadihana ho fomba iray mifanipaka amin'ny fanompoana an'Andriamanitra. Heverin'izy ireo ho isan'ny fanompoan-tsampy ny famadihana noho izy ataony hoe fivavahana amin'ny razana. Ny karazana mpivavaka sasany toy ny Mpiandry dia tsy mahazo mandray anjara amin'ny famadihana mihitsy. 

Etsy andaniny anefa ny fivavahana katôlika dia tsapa ho mandefitra kokoa ity fomba iray ity.




#Article 82: Rova Manjakamiadana (917 words)


Ireo mpanjaka rehetra nifandimby tao Analamasina dia samy nanana ny lapany avokoa izay trano kotona na trano hazo faran'izay tsotra, tsy mifankaiza amin'ny tranon'ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Tsy misy tavela anefa ireo trano tamin'ny andro fahagola rehetra talohan'Andrianampoinimerina ireo. Fantatsika ary fa trano efa-joro avo tafo miloloha tandron-drano izy ireo. Ny hevitry ny tandron-drano, araka ny fampianarana azo raisina avy amin'ny filazan'ireo mponina any Indonesia, tanindrazana voalohany niavian'ny firenena Merina indrindra, dia fampahatsiahivina ny tandroky ny omby natao sorona tamin'ny fandevenana sy ny fankalazana lehibe hafa toy ny Fandroana na ny Famadihana ka mampiray mivantana ny fianakaviana amin'ny fanahin'ireo razana efa nodimandry any an-koatra. Mba hahamasina ny trano noho ny fiarovan'ny razana izany no antony.

Ny malaza indrindra amin'ireo lapa na tranon'andriana tranainy tao Analamasina dia i Mahitsielafanjaka izay najoron'Andrianampoinimerina sahabo tamin'ny taona 1796 eo ho eo. Hatramin'ny andron-dRanavalona faharoa dia tao no nitahirizana an'i Manjakatsiroa izay sampim-mpanjakana nitokisan' Andrianampoinimerina fatratra, ary hatramin'izao dia mbola hita eo anolohan'ny trano ny tsangambaton'Ikodoka, mpiady maheri-fon' Andrianampoinimerina, natao hiaro ny sampy. Ny trano hafa najoron'Andrianampoinimerina dia i Besakana, eo avaratr'i Manampisoa. Io Besakana io anefa dia nanolo trano iray hafa, efa nampitondraina indrindra koa ny anarana hoe Besakana, najoron'Andrianjaka, ary araka ny lovan-tsofina dia tao no nanaovana ny soron'i Trimofoloalina mba hamerenana ny hasin' Andriamasinavalona rehefa afaka soamantsara tamin'ny fitazoman-janany an-keriny azy tany Ambohitratrimo ny mpanjaka.

Ny voalohany amin'ireo lapa azo lazaina hoe moderina dia ny Tranovola. I Radama no nampanorina azy tamin'ny taona 1820. Ilay mpandrafitra vazaha antsoina hoe Gros no nasainy nitarika ny asa fanatanterahana ary tao no nametrahan'ny mpanjaka an'i Rasalimo izay vadi-politika vahininy ka mba nampitoerany koa amin'ny karazan-trano vahiny. Tamin'ny taona 1845 anefa dia noravan'i Ranavalona io trano voalohany io ka nosoloiny an'ilay Tranovola fantatsika izay lehibe sy tsara ravaka lavitra kokoa. Ho tranon'i Rakotondradama zanany no nanorenany azy. Nisy koa fahiny trano kely moderina hafa izay rava taty aoriana teo an-kilan'ny Tranovola ary tao indrindra no namoizan'i Radama nanjaka-tapany ny aina.

Mbola ankalazana ny fahaterahan'i Rakotondradama ihany koa tamin'ny taona 1829 no nampanorenan'i Ranavalona an'i Tsarahafatra teo amin'ny faritra atsinananan'ny Rova. Io trano io izay voalaza fa tsara tarehy tokoa no nopotehin'ny baomban'ny mpanani-bohitra Frantsay tamin'ny 30 septambra 1895. Mba ho porofo mitsangana mampahatsiahy ny herin'ny mpanjanatany dia ninihina tsy naorin'ny manampahefana vaovao intsony avy eo ilay trano ka tany ngazana sisa no hany tavela.

Ny lapa lehibe sy mampitolagaga indrindra noho ny hatsarany ao Analamasina anefa dia i Manjakamiadana izay taty aoriana dia nanome mihitsy ny anarany manokana ho an'ny fitambaran'ny Rova! Mbola i Ranavalona voalohany ihany no nampanorina azy tamin'ny taona 1839 teo amin'ny toerana nisy an'i Felatanambola, trano hafa naorin'Andrianampoinimerina. I Jean Laborde izay mpanompon'ny Andriana mahalala kokoa ny teknika moderina no nasaina nitarika ny asa fanatanterahana. Toan'ny Tranovola dia lapa hazo manjakamiadana (tsara ho marihina fa fady tamin'izany fotoana izany ny manangana trano tany na vato teto Antananarivo!) ary na dia vahiny aza ny mpitarika ny fanorenana dia ny tompon-tany ihany no manapaka ny tokony ho atao sy manatanteraka an-davany sy an-tsakany ny ventin-draharaha. Tsy mahagaga ary raha toa ka mitaratra akaiky hatrany ny fiheverana momba ny fanorenan-dapa nentim-paharazana ny bikan'ny trano. Ny manodidina anefa dia nasiana lavarangana tohanan'ny andry makadiry ary ny tafo izay mahatratra 48 m ny ha-avony dia tsy mba nasiana intsony tandron-drano fa kosa noravahina voromahery lehibe natao tamin'ny halimo. Mba hampazava koa ny ao anaty Rova dia nasiana varavarana sy varavarankely marobe ny rindrina manodidina, hatrany amin'ny tafo. Ny fanamboarana an'i Manjakamiadana dia nitaky hery sy sorona marobe. Voalaza ary fa ny fitondrana an'i Volamahitsy (ilay andry lehibe nizaka ny trano tao ampovoany, izay nihoatra ny 40 m ny ha-avony ary 1 m ny savaivon'ny vodiny) hatrany amin'ny ala any atsinanana dia nitaky ny fikelezan'ainan'ny vatandahy mi-isa 5 arivo. Tamin'ny taona 1868-1873 dia norakofana rindrim-bato didinina tilikambo mafonja efa-joro i Manjakamiadana ary i James Cameron no nasaina nitarika ny raharaha. Nanomboka tamin'ny andron'i Radama faharoa mantsy dia nofoanana ilay fady mandrara ny fanorenana trano vato teto Antananarivo. Hatramin'ny andron'i Ranavalona reniny dia saiky tao Manjakamiadana avokoa no nitarihina ny fankalazana lehibe rehetra momba ny Fanjakana Merina ary koa nandraisana am-boninahitra ireo mpamangy avy any ivelany, na ny vahiny izany na ny tera-tany. Indraindray koa anefa dia ny Tranovola no nampiasaina tamin'izany.

Ny lapa lehibe farany dia i Manampisoa izay najoron'i Rasoherina eo atsimon'i Mahitsielafanjaka tamin'ny taona 1865. Ny nitarika ny asa fanatanterahana moa dia mbola i James Cameron ihany.

Ny trano lehibe hafa ao anaty Rova dia ny fiangonana izay najoron'i William Pool eo atsimon'i Besakana tamin'ny taona 1869, rehefa nivadika ho lasa kristiana i Ranavalona faharoa. Ny fiangonana dia tonga dia natao trano vato avy hatrany ary tamin'ny 8Aprily1880 no nanokanana azy.

Ireo ny trano sy lapa tao anaty Rova ka nopotehin'ny mpanasotasota ankehitriny. Tsara ho marihina koa anefa fa tamin'ny taona 1890 dia nanapa-kevitra ny hanorina lapa lehibe amin'ny biriky i Ranavalona fahatelo, izay nomeny avy hatrany ny anarana hoe Masoandro. Noho ny fanafihan'ny Frantsay sy ny fanapotehany ny Fanjakana Merina anefa dia tsy tanteraka ny fikasana ka ny fototry ny trano sisa no hany mbola miangana ao amin'ny faritra atsimo-atsinanan'ny Rova.

Tsara ho marihina fa ivelan'ireo lapa manodidina an'i Manjakamiadana dia mbola eo koa ny lapan'i Soanierana izay nopotehin'ny Vazaha ka nosoloiny toby miaramila taty aoriana. Ankoatra an'io dia mbola eo ireo vavahady maro misy vato boribory lehibe, ary koa ny Vatomasina fisehoan'andriana teo Andohalo izay tsy nananan'ny Frantsay haja ka nopotehiny tsotra izao na dia rakitra faran'izay masina sy saro-bidy ho an'ny Merina ary vavolombelon'ny tantara aza.

(Loharano nahazoana alalana )




#Article 83: Ratsimandrava Richard (160 words)


Teraka tamin'ny 21 Marsa 1931 tao Mangarivotra, Antananarivo.
Nanampakatra an'i Razafindramoizina Thérèse izy ny 22 Septambra 1956 ary niteraka enina izy ireo.

Fianarana nataony :

Mari-boninahitra : 

Ireo asa sy adidy niandraiketany :

Novambra 1962 : voatendry tao amin'ny Zandarmaria nasionaly

Mey 1963 : niofana ho Zandary tany Lodève (Hérault, Frantsa)

Oktobra 1963 : Niofana tao amin'ny Sekoly Manamboninahitra Zandary, Melun,(Frantsa)

Jona 1964 : Nahazo ny fanamarinam-pianarana tamin'ny Sciences criminologiques tao Paris

Jolay 1964 : Niverina indray teto Madagasikara ary izy no Manamboninahitra Zandary Malagasy voalohany

Septambra 1964 : Voatendry ho Lefitry ny Commandant du Groupement de la Gendarmerie tany Toamasina

Aogositra 1967 : Notendrena ho Lefitry ny Komandy Ambony tao amin'ny Zandarmaria nasionaly

Martsa 1973- desambra 1974 : noho izy Minisitry ny Ati-tany no nahazoany ny solon'anarana hoe Minisitry ny Ala-olana  

Talata 11 Febroary 1975 tamin'ny 8 ora alina: lavon'ny balan'i Zimbo teo Ambohijatovo ambony Maty voatifitra niaraka taminy ireo mpiambina azy GP2 RABOTOVAO Samuel sy GP2 RAKOTOARISOA Bernard




#Article 84: Pôlitika ao Madagasikara (1356 words)


I Madagasikara dia repoblika ahitana antoko pôlitika miisa telonjato mahery. Ny filoha no mitondra ny firenena ary ny praiminisitra no mitondra ny governemanta. Ny governemanta no mampihatra ny lalàna. 

Nisafidy ny rafitra repoblikana ny vahoaka malagasy taorian' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovan-tenany. Fanampin' izany dia niroso lalindalina kokoa tamin' ny demôkrasia ny Malagasy tamin' ny Repoblika fahatelo.

Ny fahefana mpanatanteraka dia sahanin' ny filoham-pirenena sy ny governemanta amin' ny alalan' ireo sampan-draharaham-panjakana isan-karazany. Lany amin’ ny alalan’ ny latsabato ataon' ny daholobe ny filoham-pirenena ary mijanona ho filoha mandritry ny dimy taona, azo averina indroa. Izy no manonona ny praiminisitra.

Ny fahefana mpanao lalàna dia sahanin' ny Antenimiera roa, dia ny Antenimieram-pirenena (izay ahitana ny solombavam-bahoaka voafidy manerana an' i Madagasikara) sy ny Antenimieran-doholona (izay ahitana loholona vofidin' ny mpifidy lehibe sy ireo loholona notendren' ny filoham-pirenena). Izy ireo no mandany ny volavolan-dalàna aroson' ny governemata na ny tolo-dalàna aroson' ny solombavam-bahoaka na ny loholona.

Ny fahefana mpitsara dia sahanin' ireo sampan-draharaham-pitsarana ao amin' ny Ministeran' ny Fitsarana, ao amin' ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana, sy ny maro hafa koa. Mamitaraia ny olom-pirenena sy ny mpitsara ihany koa ny tsy fisian' ny fahaleovan-tena tanteraka eo aminy fitsarana.

Ity no vanim-potoana nandraisan' ny Malagasy ny fitantanana ny fireneny indray, izany hoe mitovy amin' ireo firenena rehetra eran-tany i Madagasikara. Saritsarim-pahaleovantena ihany no nilazana io vanim-potoana io satria ny sehatra rehetra dia nakan' ny mpitondra tamin' izany fankatoavana tany amin' ny firenena nanjanaka teo aloha. Ary izay no niteraka ny fanehoam-panoherana ny taona 1972 ka niafara tamin' ny fahataperan' ny Repoblika Voalohany.

I Tsiranana Philibert no filoham-pirenena malagasy voalohany izay nitondra tamin' ny 1 Mey 1959 hatramin' ny 11 Oktobra 1972.

Taorian' ny faharavan' ny Fitondran'ny Repoblika Voalohany dia nisy ny Tetezamita izay fotoana noheverina handinihan-tena teo amin' ny Tantaran' i Madagasikara.

Ny Jeneraly Ramanantsoa no nisahana ny andraikitra feno teo saingy noho ireo tarazo nisy vokatry ny teritery tamina sokajin-javatra maromaro teto anatiny sy tany ivelany dia voatery nametra-pialana ny lehilahy ka namindra ny fahefana. Ny Kôlônely Ratsimandrava no nandray izany tamin-kafanam-po tokoa; ary mbola tsy afaka ao am-pon' ny Malagasy niaina izany fotoana izany ilay fehezan-teny malaza hoe: Tsy hiamboho adidy aho mon Général !.

Pejy iray teo amin' ny tantaran' i Madagasikara io, ary noheverina fa teboka hiaingana hiatrehana ny fandrosoana eran-tany. Teo vao nihevitra fa ho afaka tanteraka ny vanim-potoanan' ny Fanjanahantany. Herinandro ihany anefa ny faharetan' izany satria maty voatifitra ny kolonely Ratsimandrava ny 11 febroary 1975. Dia nisy Tetezamita indray teo fa tsy naharitra an-taona fa am-bolana ihany.

Ny Capitaine de frégate Ratsiraka Didier no voatendry hitondra an' i Madagasikara taty amin' ny faran' ny taona 1975. Niezaka ny hitondra hevi-baovao sy fijery vaovao tamin' ny alalan' ny fandaharan' asa iray dia ny Boky Mena ity manamboninahitra tantsambo ity ary naharesy lahatra ny maro tamin' ny Malagasy izy tamin' izany.

Noho ireo toe-javatra maro nitranga ka niteraka fahoriana sy fahasahiranana lalina teo amin' ny fiainam-pirenena, dia voatery ny vahoaka izay nentan' ny antoko pôlitika sahy nanohitra ny fitondran-dRatsiraka Didier naneho fa tsy afaka ny hiharitra intsony izy. Rehefa nitokona am-bolana vitsivitsy ny vahoaka dia resy lahatra ny mpitondra fa tsy afaka hampandeha ny fitondrana intsony ka nifampiraharaha tamin' ny mpanohitra izay neken' ny vahoaka ho mpitondra ny feony.

Ny 31 Oktobra 1991 no nanamarika ny fiafaran' ny Repoblika faharoa ary koa varavarana hisokatra hoan' ny Repoblika fahatelo. Na dia tsy nanapa-kevitra firy intsony teo amin' ny fitantanan-draharaham-panjakana intsony aza Ratsiraka dia mbola nitazona ihany ny anaram-boninahitra maha filohan' ny Repoblika azy ihany.

I Zafy Albert no nitazona ny andrikitra teo amin' ilay andrim-panjakana (H.A.E) lehibe natao hampijoroana ny Repoblika fahatelo. Narafitra ny lalàm-panorenana vaovao, natao daholo izay rehetra hita fa madinana tokony ho tetenina tamin' ny lasa.

Ny taona 1993 vao tafajoro tanteraka ny Repoblika fahatelo, lany ho filoham-pirenena tamin' izany i Albert Zafy izay nanankinan' ny ankamaroan' ny Malagasy ny safidiny. Sahirana teo amin' ny fitadiavam-bahaolana ara-toekarena ireo mpitondra ka niteraka fifanoheran-kevitra teo amin' ireo samy mpiaramitolona izany, ka ny taona 1996 dia voatery naato tamin' ny asany maha filoham-pirenena azy i Zafy Albert, io dia ny lalàm-panorenana ihany no nahafahana nampiato azy ary sambany teo amin' ny tantaran' i Madagasikara no nisy fanonganam-panjakana tao anatin' ny fanajana ny lalàna tanteraka.

Nitsangana ny tetezamita notarihin' i Ratsirahonana Norbert izay filohan' ny Fitsarana Avo Momba ny Lalàm-panorenana tamin' izany. Dia nikarakara ny fifidianana izay ho filoham-pirenena hasolo an' i Zafy izy. Nirotsaka hofidina indray teo Ratsiraka ka niverina nifaninana indray izy sy Zafy.

Tafaverina ho filoha indray Ratsiraka ny taona 1997 ary nanitsy ny Lalàm-panorenana ka ny mahaolona sy ny tontolo iainana (humanisme écologique) indray no nentiny handresena lahatra ny Malagasy.

Niditra tamin' ny fizarana faharoan' ny Repoblika fahatelo teo ny firenena malagasy, 5 taona no niainana izany foto-kevitra vaovao izany, izay fotoana ninian' ny Malagasy maro tsy notoinina. Na dia noheverina ho manana traikefa sy fahaiza-manao noho ny fotoana maro nitondrany an 'i Madagasikara aza Ratsiraka, dia tsy nisy fanavaozana nentiny teo amin' ny fitantanana. Raha ny fifanarahana iraisam-pirenena no jerena dia nitohy avokoa ireny rehefa niato nandritra ny fotoana nitondran' i Zafy Albert. Maro ny vola fanampiana sy nindramina nentina hanatsarana ny fahefa-mividin' ny vahoaka, saingy tsy nisy fiantraikany teo amin' ny tantsaha indrindra.

Ny taona 1999 nisy ny fifidianana izay ho ben' ny tanàna ka tamin' izany no nipoirana olona vaovao teo amin' ny sehatra pôlitika. Anisan' ireny ny mpandraharaha tompon' ny orinasa Tiko, Ravalomanana Marc izay nanana fahasahiana nijoro hitondra fijery vaovao. Mbola tanora sy tsy mbola heno teo amin' ny tontolo pôlitika malagasy izy ka nanaitra ny mponin' Antananarivo izay toerana nilatsahany ho fidina.

Nanangana fikambanana izy nahazoany nilatsaka dia ny Tiako i Madagasikara tamin' izany. Nisy akony teo amin' ny fiainam-pirenena malagasy ny fitantanany ny renivohitra. Fa niezaka nitondra fanavaozana sy fanatsarana ny tanàna izy, indrindra ny lalana. Rehefa ho tonga ny fotoam-pifidianana izay ho filoham-pirenena dia nirotsaka ho fidina Ravalomanana Marc. Rehefa nirotsaka izy dia lany ho filoham-pirenena. Tsy nanaiky ny fahalanian-dRavalomanana amin' ny fiodinana voalohany Ratsiraka mpifanadrina aminy ka niteraka ny krizy tamin' ny taona 2002. Nitondra tamin'  ny taona 2002 ka hatramin' ny taona 2009 izay fotoana nanongana azy, zy.

Tamin’ ny fomba tsy dia natao hoe ara-dalàna, naka ny fahefana i Andry Rajoelina nandritry ny fikorontanana nitranga tamin’ i taona 2009 taorian’ ny fialàn’ i Marc Ravalomanana, ary taorian’ ny fakan’ i Andry Rajoelina ny fahefana, nanohy ny fanomezan-dalan’ i Marc Ravalomanana izy na dia tsy lany tamin’ ny latsabato ataon’ ny daholobe aza. Ny tena marina, raha tena nisy ny tetezamita, ny miaramila no tokony nitondra azy: izany hoe izay manana ny mari-boninahitra avo indrindra ao amin’ ny Tafika. Ary roa volana aorian’ ny tetezamita, misy ny fifidianana ny filoham-pirenena. Voarara any Madagasikara ary manerana izao tontolo izao ilay fakan’ i Andry Rajoelina fahefana izany hoe manohy ny fanomezan-dalan’ ny filoham-pirenena lanin’ ny latsabato.

I Hery Rajaonarimampianina dia  kandidà amin' ny fifidianana ny filoham-pirenena ny taona 2013. Lany tamin' ny salan'isa 53,41 izy tamin' ny fihodinana faharoa nanoloana ny kandidà Jean Louis Robinson. Dimy andro nialoha ny fihodinana voalohan' ny fifidianana filoham-pirenena tamin' ny 2013 dia voatolotra ho solon' i Andry Rajoelina i Hery Rajaonarimampianina. Faharoa izy tamin' ny valin' ny fihodinana voalohany, ary izy no mitarika ara-bato amin'ny fihodinana faharoa. Na dia nolazain' ireo mpanohitra azy fa nisy aza ny hala-bato, dia voatonona ho filoha lanin' ny fifidianana filoham-pirenena voalohan' ny Repoblika fahaefatra izy tamin' ny 17 Janoary 2014. Nandray ny fahefana tamin' ny 25 Janoary izy

Nizara ho faritany enina i Madagasikara hatramin'izay: Antsiranana, Antananarivo, Fianarantsoa, Mahajanga, Toamasina ary Toliara. Araka ny fiovana nisy anefa, nanomboka ny taona 2004, dia nozaraina ho faritra 22 i Madagasikara.

Ireto avy ireo faritra 22 ireo voatsinjara amin' ny faritany enina:

Misy faritra roa ny ao amin'ny Faritanin' Antsiranana, ka ireto avy izy ireo:

Misy faritra efatra ny ao amin'ny Faritanin'i Mahajanga:

Misy faritra efatra ny ao amin'ny Faritanin' Antananarivo:

Misy faritra telo ny ao amin'ny Faritanin' i Toamasina:

Misy faritra dimy ny ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa:

Misy faritra efatra ny ao amin' ny Faritanin' i Toliara:

Tamin' ny taona 2015 dia niisa 1 693 ny kaominina eto Madagasikara.




#Article 85: Testamenta Taloha (562 words)


Atao hoe Testamenta taloha ny fitambaran'ny boky ao amin'ny Baiboly voasoratra talohan'i Jesoa Kristy. Ny Kristiana dia mampiasa an'io teny io hanondroany ny tapany voalohany amin'ny Baiboly, izay voasoratra talohan'i Jesoa Kristy sady antsoin'ny Jiosy hoe Tanakh. Ny Vavolombelon'i Jehovah dia miantso ny Testamenta Taloha hoe Soratra Hebreo sy Aramianina.

Ny andian-teny hoe Testamenta Taloha dia fanagasiana ny teny latina hoe Vetus Testamentum. Io andian-teny io indray dia fandikàna ny teny grika hoe Παλαιὰ Διαθήκη / Palaià Diathêkê. Ny hoe palaià (grika) sy ny hoe vetus (latina) dia samy azo adika hoe antitra, taloha na tranainy ary ny hoe testamentum (latina) na diathêkê (grika) dia midika hoe fanekena, fifanarahana, fanekem-pihavanana. Ny Testamenta Taloha izany dia ny Baibolin'ny Jiosy na Jody, izay antsoina hoe Tanakh.

Ho an'ny Kristiana, ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao no mitambatra ho Baiboly.

Misokajy efatra ny boky ao anatin'ny Testamenta Taloha, dia ny Pentateoka (atao hoe koa Boky dimin'i Mosesy), ny bokin-tantara (na boky ara-tantara), ny bokim-pahendrena (na bokin'ny Olon-kendry), ary ny bokin'ireo Mpaminany. Manampy azy ireo ireo boky sokajina hoe Deoterôkanônika izay tsy tafiditra ao amin'ny Tanakh sy ao amin'ny Baiboly protestanta. Marihina fa telo fotsiny ny fizaràna ny Baiboly hebreo fa tsy efatra.

Ireo boky ao amin'ny atao hoe Pentateoka (avy amin'ny teny grika pente: dimy sy teukhos: horonana) na Boky dimin'i Mosesy (na Boky dimin'i Môizy ), izay antsoin'ny Jiosy koa hoe Lalàna, Lalàn'i Mosesy, na Torah, dia ny Genesisy (na Jenezy), ny Eksodosy (na Eksaody), ny Levitikosy, (na Levitika), ny Nomery (na Fanisana), ary ny Deoteronomia (na Deoterônômy). 

Ny bokin-tantara na boky ara-tantara dia ny Josoa (na Jôsoe), ny Mpitsara, ny Rota, ny Samoela voalohany, ny Samoela faharoa, ny Mpanjaka voalohany, ny Mpanjaka faharoa, ny Tantara voalohany, ny Tantara faharoa, ny Ezra (na Esdrasa) ny Nehemia ary ny Estera. Ny Baiboly katolika dia ahitana boky fanampiny: ny Tobià, ny Jodita ary ny Makabeo voalohany sy faharoa izay atao hoe deoterôkanônika (izany hoe boky kanônika faharoa) nefa ataon'ny Protestanta hoe apokrifa (miafina).

Ny bokim-pahendrena na bokim-pahamasinana, atao hoe koa Hagiografa, dia ny Joba (na Jôba), ny Salamo, ny Ohabolana, ny Mpitoriteny (na Kôhelety), ary Tononkiran'i Solomona (Tononkira dia Tononkira na Tononkira Fanaperana). Ny Baiboly Katolika dia mbola ahitana ny Fahendren'i Salômôna (na Fahendrena) sy ny Ekleziastika (na Siràka) izay boky deoterôkanônika na apôkrifa. 

Ny bokin'ny mpaminany dia misy sokajy roa, dia ireo bokin'ny mpaminany lehibe sy ny bokin'ny mpaminany madinika.

Efatra ny mpaminany lehibe, dia ny Isaia (na Izaia), ny Jeremia, ny Ezekiela, ny Daniela, manampy azy ireo ny Bokin'ny Fitomaniana. Atao hoe mpaminany lehibe izy noho izy nanoratra lava miohatra amin'ny sasany izay atao hoe mpaminany madinika. Ny Baiboly katolika dia ahitana koa ny Baroka izay boky deoterôkanônika na apokrifa.

Roa ambin'ny folo ny mpaminany madinika, dia : ny Hosea (na Ôsea), ny Joela (na Jôela), ny Amosa (na Amosy na Amôsa), ny Obadia (na Abdiasa), ny Jona (na Jônasa), ny Mika (na Mikea), ny Nahoma, ny Habakoka (na Habakòka), ny Zefania (na Sôfônia na Tsefania), ny Hagay (na Akjea), ny Zakaria ary ny Malakia (na Malaký). Atao hoe mpaminany kely izy ireo noho izy nanoratra kely.

Ireo boky fanampiny ao amin'ny Baiboly katolika no ataon'ny Katolika hoe deoterôkanônika (kanôna faharoa) na ataon'ny Protestanta hoe apokrifa (miafina). Ireo boky ireo dia tsy hita ao amin'ny Baiboly hebreo (Tanakh) sy ny Baiboly Protestanta. Manampy azy ireo ny toko fanampiny amin'ny Estera sy ny Daniela.




#Article 86: Testamenta Vaovao (593 words)


Ny Testamenta Vaovao dia fizaràna faharoa amin'ny Baiboly kristiana izay voasoratra taorian'ny nahaterahan'i Jesoa Kristy. Izy no mirakitra ny tantaram-piainana sy ny fampianarana nataon'i Jesoa sy ny tantaran'ny fiforonan'ny fiangonana kristiana voalohany. Ny Testamenta Vaovao dia tsy isan'ny Baiboly hebreo. Voasoratra tamin'ny taonjato voalohany taor. J.K. Ny Testamenta Vaovao dia ataon'ny Vavolombelon'i Jehovah hoe Soratra Grika Kristianina.

Ny hoe Testamenta Vaovao dia fanagasiana ny teny latina Novum Testamentum izay fandikana ny teny grika Ἡ Καινὴ Διαθήκη / Hê Kainề Diathếkê, izay midika hoe fanekena vaovao, fifanarahana vaovao na koa fanekem-pihavanana vaovao. Ny Testamenta Taloha dia azo adika ara-bakiteny hoe fanekem-pihavanana taloha.

Misokajy efatra ny boky ao amin'ny Testamenta Vaovao, dia ireo Filazantsara (atao hoe koa Vaovao Mahafaly na Evanjely), ny Asan'ny Apostoly, ireo Epistily ary ny Apokalipsy. Nisy ireo olona nanoratra testamenta izay tsy noraisina ho kanona. Ireo no atao hoe testamenta apokrifa.

(Raha hijery ny antsipiriany misimisy kokoa dia jereo ny pejy hoe Filazantsara)

Misy efatra ny Filazantsara na Evanjely na Vaovao Mahafaly, dia ireto avy:

Atao hoe Filazantsara mitovy fijery (na sinoptika) ireo Filazantsara telo voalohany satria mitovitovy sy mifameno ny zavatra lazainy. Matetika ny teny hoe Filazantsara na Vaovao Mahafaly dia entina hanondroana ny Testamenta Vaovao manontolo.

Marihina fa ny anaran'ny boky ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy ireo naseho eo ambony ireo. Ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy dia mampiasa ny hoe Vaovao Mahafaly ho solon'ny hoe Filazantsara ary ny anaran-tsamirery ao amin'ny anaran'ny boky dia ialohavan'ny hoe Masindahy izay hafohezina amin'ny hoe Md. Ireto ny anaran'ny boky ao amin'ny Baiboly katolika: ny Vaovao Mahafaly nosoratan'i Masindahy Matio, ny Vaovao Mahafaly nosoratan'i Masindahy Marka, ny Vaovao Mahafaly nosoratan'i Masindahy Lioka ary ny Vaovao Mahafaly nosoratan'i Masindahy Joany.

Maro ireo nanoratra filazantsara izay tsy voaray ho ao amin'ny Baiboly kristiana. Ireo no atao hoe filazantsara apokrifa na evanjely apokrifa.

Ny Asan'ny Apostoly (na Asan'ny Apôstôly) dia mitantara ny fiainan'ny fiangonana kristiana tany am-piandohana. Tohin'ny Filazantsara araka an'i Lioka izy. Maro koa ireo nanoratra boky atao hoe Asa nefa io iray io ihany no noraisina ho kanonika. Ireo no atao hoe Asa apokrifa. 

(Raha hijery ny antsipiriany misimisy kokoa dia jereo ny pejy hoe Epistily)

Misy 21 ny isan'ny epistily izay azo sokajina roa dia ireo nosoratan'i Paoly  sy ireo nosoratan'ny Apostoly hafa, izay atao hoe Epistily katolika.  

Ny Epistily ho an'ny Hebreo dia iarahan'ny mpikaroka maro manaiky fa tsy nosoratan'i Paoly. Ireto kosa ireo izay atao hoe nosoratany na dia misy aza ny fanoherana ny maha an'i Paoly ny fanoratana ny sasany:

Ny Epistily katolika dia ireo epistily nosoratana ho an'ny olon-drehetra na ny fiangonana rehetra tsy an-kanavaka fa tsy ho an'olona na fiangonana manokana. Ireto avy izy ireo:

Ny anaran'ny boky ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy ireo nomena eo ambony ireo. Ny hoe katolika eto dia midika hoe ho an'ny olon-drehetra, ho an'ny fiangonana rehetra tsy an-kanavaka. Misy epistily hafa izay tsy voaray ao anatin'ny Baiboly kristiana izay atao hoe epistily apokrifa. 

Ny anaran'ny boky sasany ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy dia nanaraka ny fomba fampisampanan-teny na ny fanononana frantsay: ireto avy ny tena miavaka: Efezianina (fa tsy Efesiana), Tesalônisianina (fa tsy Tesaloniana), Timôte (fa tsy Timoty), Tito (fa tsy Titosy), Piera (fa tsy Petera) ary Jodà (fa tsy Joda). Ao koa ny hoe Hebrio (fa tsy Hebreo). 

Ny Apokalipsin'i Joany izay tsorina amin'ny hoe Apokalypsy na Apokalipsa, dia boky farany ao amin'ny Testamenta Vaovao ao amin'ny Baiboly kristiana. Ampiana ny anaran'i Joany (na Jaona) ny anaran'io boky io satria maro ny nanoratra apokalypsy izay tsy voaray ho isan'ny Baiboly. Atao hoe apokalipsy apokrifa izy ireo.




#Article 87: Jesosy (1553 words)


I Jesosy na Jesoa na Jeso dia Jiosy tany Palestina izay inoan'ny Kristiana ho zanak'Andriamanitra nirahina ho ety ambonin'ny tany hanavotra ny olombelona tamin'ny alalan'ny fahafatesany sy ny fitsanganany ho velona indray. Izy no foto-pisian'ny Fivavahana kristiana.  Antsoina koa hoe Jesoa Kristy na Jesosy Kristy izy. 

Ny anarana hoe Jesoa dia hita ao amin'ny Baiboly katolika amin'ny teny malagasy fa ny Jesosy kosa ao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy. Ny hoe Jesosy dia fanagasiana ny teny anglisy hoe Jesus, izay avy amin'ny teny latina hoe Iesus, izay avy amin'ny teny grika hoe Ἰησοῦς / Iêsoûs, izay avy amin'ny tenyhebreo hoe Yeshua na Yehoshua. 

Ny anarana hebreo lava hoe Yehoshua no ampiasaina amin'ny endrika fohy hoe Yeshua. Izany teny izany dia ahitana ny hoe Yeho na Yeh izay fanovan'ny hoe Yaho na Yah (sahala amin'izay hita ao amin'ny hoe Halelu Yah) izay fanafohezana ilay anaran'Andriamanitra hoe Yahweh na Jehovah. Ny hoe Yehoshua izany dia azo adika hoe Mpamonjy i Yahweh na Yahweh dia famonjena. Mitovy fototra sy dika ny hoe Jesoa sy Josoa izay samy avy amin'ny teny hoe Yehoshua na Yeshua. 

Manonona olona 12 mitondra an’io anarana io i Flavio Josefa (Jiosy mpahay tantara tamin’ny taonjato voalohany), ary tsy anisan’izany ireo voaresaka ao amin’ny Baiboly. Hita koa io anarana io ao amin’ireo boky apokrifa na boky tsy anisan’ny Baiboly, izay nosoratana nandritra ireo taonjato vitsivitsy talohan’i Kristy.

Ilay anarana hoe Ἰησοῦς / Iêsoûs izay hita ao amin’ny Testamenta Vaovao tany am-boalohany ao amin’ny Asan’ny Apostoly (Asa 7.45) sy ny Epistily ho an'ny Hebreo (Heb. 4.8), dia manondro an’i Josoa, ilay mpitarika ny Israely taorian’i Mosesy.

Razamben’i Jesosy Kristy, ary azo inoana fa avy amin’ny reniny (Lio. 3.29) Josesy no hita ao amin’io andininy io, ao amin’ny sora-tanana fahiny sasany.

Kristianina mpiara-miasa tamin’i Paoly, ary azo inoana fa Jiosy. Nantsoina koa hoe Josto izy (Kol. 4.11).

Mba hiavahany amin'ireo Jesoa, Jesosy na Josoa hafa dia matetika asiana fanampiny io anarana io ka manome ny hoe Jesoa Kristy (Jesosy Kristy), Kristy Jesoa (Kristy Jesosy) na Jesoa avy any Nazareta (Jesosy avy any Nazareta). I Nazareta no tanàna niaviany. Antsoina fotsiny amin'ny hoe Kristy koa izy. Ny hoe Mesia dia iantsoana azy ihany koa nefa tsy matetika izany, na dia mitovy hevitra amin'ny hoe Kristy. Ny hoe Kristy dia avy amin'ny teny grika hoe Χριστός / Khristos, izay fandikana ny teny hebreo hoe Meshiakh na Mashiakh, ka midika hoe voahosotra, izany hoe voahosotr'Andriamanitra hanafaka ny Israely araka ny voalaza mialoha ao amin'ny Baiboly hebreo. Mety hialohavan'ny teny hoe Tompo ihany koa io anarana io ka ahazoana ny hoe Tompo Jesoa na Tompo Jesosy izay hafohezina indraindray amin'ny hoe Tompo.

Ny tantara izay hofintinina eto dia izay hita indrindraindrindra ao amin'ny Filazantsara efatra sy ny Asan'ny Apostoly ao amin'ny Baiboly. 

Araka ny Filazantsara dia taranak'i Davida i Jesoa (Mat. 1.1-17 ; Lio. 3.23-38).  

Nambaran'ny Anjely Gabriela an'i Maria mialoha fa hiteraka an'i Jesoa izy.  Teraka tao Betlehema i Jesoa raha namonjy fanisam-bahoaka ao ny ray sy reniny dia i Josefa sy i Maria.  

Ny fahaterahan'i Jesoa dia nambaran'ny anjely tamin'ny mpiandry ondry izay tonga namangy ny zazakely. Efapolo andro taorian'izay dia nentina tany Jerosalema i Jesoa amin'ny maha voalohan-teraka azy mba haseho any amin'ny tempoly araka ny lalàna hebreo (Lio. 2.21-24). Tonga namangy an'i Jesoa koa ny Magy.  

Atahoran'i Heroda ny hisian'ny olona mety hisolo azy amin'ny maha mpanjaka azy ka nieritreritra ny hamono ireo zazakely latsaky ny roa taona tao Betlehema. Natahotra ny fandripahana kasain'i Heroda hatao i Josefa sy i Maria araka ny tenin'ny anjely tamin'i Josefa amin'ny alalan'ny nofy ka lasa nandositra tany Egipta.  (Mat. 2.13-23).   

Azo lazaina ho tamin'ny nahavitan'i Joany ny fanaovam-batisa an'i Jesoa tao amin'ny ony Jordana ny fotoana nahafahany nanomboka ny asany. Taorian'ny nampidirana am-ponja an'i Joany izany. Tany an-tany efitra izy tanatin'ny efapolo andro alohan'ny tena hiasany. Tao no naka fanahy azy ny devoly na demony. Nifindra nanaraka azy taorian'izany ry Joany mpanao batisa sy ny mpianany roalahy dia i Andrea sy i Joany (zanak'i Zebedio). Nanatevina koa i Simona Petera (na Piera). Nisy fotoana nankanesan'i Jesoa tany Galilea hitsidika ny fonenany ao Nazareta (Lio. 4.16-30). Nankany Kapernaomy izy nanomboka nampianatra momba ny Fanjakan'Andriamanitra sy nanasitrana marary maro.    

Nampianatra ny amin'ny fitiavan' Andriamanitra tsy misy fepetra an'ireo osa sy mahantra sy ny amin'ny fiainana mandrakizay ho an'ny mpanota izy indrindra nandritra ny toriteny nataony teo an-tendrombohitra. Ny fanamafisany ny fahambonian'ny fahadiovam-po miohatra amin'ny fanajana ny lalàna jiosy dia nahatonga ny fankahalan'ny Fariseo azy izay nanahy sao hiala amin'ny lalàna ny olona. Ny Jiosy sasany koa dia natahotra sao mampiahiahy ny fitondrana romana izany fampianarana izany ka tsy hahatanteraka ny fananganana indray ny fanjakana  jiosy.   

Nitombo ihany anefa ny lazan'i Jesoa na teo izany fanoherana sy fankahalana azy izany. Nanohy nampiely ny fampianarany eran'i Galilea sy tamin'ireo mpianany izy. Nankany Betania aloha izy (Mar. 11.11-12) ka tamin'izany no nananganany an'i Lazarosy (na Lazara) ho velona (Joa. 11.1-44). Nankany Efraima koa izy hanohy ny asany (Joa. 11.54). Ny fotoana nanan-danja indrindra dia ilay fotoana nanambaràny tamin'i Petera ny maha zanak'Andriamanitra azy (Mat. 16.16; Mar. 8.29; Lio.9.20). Nolazainy mialoha koa ny hahafatesany sy ny hitsanganany amin'ny maty.   

Rehefa nanakaiky ny andron'ny Paska jiosy dia nankany Jerosalema farany i Jesoa. Tamin'izany no nandroahany ireo mpivarotra nahazo alalana hivarotra teo ivelan'ny tempoly (Mar. 11.15-19). Tany koa no nitrangan'ny fifanandrinana tamin'ny lohandohan'ny Mpisorona sy ny Fariseo ary ny Sadoseo ny amin'ny nahazoany ny fahefany sy ny hetra aloa amin'i Kaisara ary ny fitsaganan'ny maty ho velona. Nambarany tamin'ireo mpianany ny famantarana ny hiverenany ety an-tany indray. Natahotra ny Mpisorona sy ny Mpanoradalàna sao mampirongatra ny fangejan'ny Romana ny vahoaka Jiosy izao zavatra ataon'i Jesoa izao (Joa. 11.48) ka nanakarama an'i Jodasy Iskariota mba hanolotra an'i Jesoa hosamborina sy hovonoina.   

Tamin'ny sakafo hariva farany niarahany tamin'ireo mpiananany i Jesoa no nanambara ny hamadihan'ny iray amin'izy ireo azy sy ny hahafatesany tsy ho ela, ho sorom-panavotana ny olombelona rehetra eto ambonin'ny tany. Nankany amin'ny Tendrombohitra Oliva i Jesoa sy ireo mpianany ka tao izy no niaritra ny fahorian-tsainy amin'ny fiomanana ny hofaty. Nambarany tamin'izany ny hitsanganany ho velona, avy eo izy nankeo amin'ny sahan'i Getsemane mba hivavaka (Mat. 26.30-32; Mar. 14.26-28). Teo izy no nosamborin'ny vahoaka marobe sy miaramila romana izay notarihin'i Jodasy Iskariota.    
Nentina hotsaraina teo anatrehan'ny Sinedriona i Jesoa ka teo izy no nanontanian'i Kaiafa raha izy no ilay Mesia zanak'Andriamanitra (Joa. 28.13-24; Mat. 26.63). Nohelohina ho faty noho izay heverina ho fitenenan-dratsy an'Adriamanitra nataony i Jesoa ary nanamafy sady nanaiky an'ilay didim-pitsarana i Pontio Pilato. Nentina tany Golgota i Jesoa hovonoina. Maty sady nalevina ny harivan'io andro io ihany izy rehefa nohomboana tamin'ny hazo fijaliana.   

Nisy anjely nanakodia ny vato nanakatona ny fasana (Mat. 28.2). Ka nony nandeha tany am-pasana ry Maria Magdalena sy Maria renin'i Jakoba mba hanosotra menaka manitra ny vatan'i Jesoa dia tsy hitany tao ny fatiny (Mar. 16.1). Zatovolahy niakanjo fotsy no hitany tao am-pasana izay nilaza tamin'izy ireo fa efa velona i Jesoa ka nitsangana (Mar. 16.5). Taorian'izany dia nifankahita amin'ireo mpianany i Jesoa ka naniraka azy ireo mba hitory ny filazantsara sy hampianatra ny firenena rehetra eran'izao tontolo izao sady hanao batisa azy amin'ny anaran'ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina (Mat. 28.19). Efapolo andro taorian'ny nitsanganany amin'ny maty dia niakatra ho any an-danitra i Jesoa (Asa 1. 2-12).      

Ny Kristiana dia mino fa zanak'Andriamanitra i Jesoa nefa ny fiangonana tsirairay dia samy manana ny fomba finoany azy. Ny taranja teolojika ianarana sy andinihana ny amin'izany dia ny kristolojia (izay momba ny toetr'i Jesoa ampifandraisina amin'Andriamanitra sy amin'ny olona).      

Araka ny Filazantsara dia efa nisy talohan'izao rehetra izao i Jesoa. Izy no ilay Teny (na Logos) izay nahariana izao tontolo izao. Izy no ilay Teny tonga nofo. Notorontoronina tamin'ny Fanahy Masina izy ka naterak'i Maria virijiny. Zanak'Andriamanitra izy. Nitsangana ho velona rehefa maty noho ny fanomboana azy tamin'ny hazo fijaliana hanavotany ny olombelona. Ho avy indray i Jesoa amin'ny andro farany hitsara ny olona rehetra ka handray izay mino azy ho any amin'ny Rainy.       

Ho an'ny fiangonana kristiana mino ny Trinite dia Andriamanitra tonga nofo i Jesoa Kristy. Tsy zanak'Andriamanitra fotsiny ihany izy fa Andriamanitra Zanaka. Personan' Andriamanitra i Jesoa sahala amin'ny Ray sy ny Fanahy Masina izay samy persona avokoa. Manana toetra roa izy: sady olona no Andriamanitra. Naterak'Andriamanitra Ray fa tsy natao i Jesoa Kristy. Ny Fiangonana katolika sy Fiangonana ortodoksa ary ny Fiangonana protestanta dia mino ny Trinite.

Misy anefa ny fiangonana izay mihevitra fa ny teny hoe zanak'Andriamanitra dia sarinteny fotsiny na teny azo ampiharina amin'ny olona rehetra izay mino an'Andriamanitra sy manao ny sitrapony. Noho izany, hoy izy ireo, ny finoana ny Trinite dia finoana andriamanitra maro ka anisan'ny fahotana izany. Zavaboarin'Andriamanitra tahaka ny zavaboary rehetra i Jesoa. Misy amin'ireo fiangonana ireo ny manao an'i Jesoa Kristy ho olona fotsiny fa natsangan'Andriamanitra ho zanany. Ao koa ireo mihevitra fa anjely izy. Ny Vavolombelon'i Jehovah dia tsy mino ny maha Andriamanitra an'i Jesoa fa manao azy ho ny anjely Mikaela.      

Ny fivavahana jiosy dia manao an'i Jesoa ho olona fotsiny fa tsy Andriamanitra na zanak'Andriamanitra akory aza. Ny fivavahana silamo dia mihevitra azy ho mpaminany sahala amin'ny mpaminany Mohamady.      

Ny fahasamihafan'ny finoana an'i Jesoa dia isan'ny niteraka ny fanaovana konsily (fivorian'ny eveka atao mba hanapahan-kevitra momba ny finoana sy ny fandaminana ny Fiangonana) sy nahatonga ny fandraiketana  ireo fanekem-pinoana voalohany. Izany ihany koa no anisan'ny sivana nisafidianana ny boky kanonika ao amin'ny Baiboly.      




#Article 88: Didy Folo (369 words)


Ny Didy Folo dia fitambaran-tsoratra mirakitra toromarika momba ny fitondran-tena sy ny fivavahana izay hita ao amin'ny Baiboly sady voalaza ao fa nosoratan'ny tanan'Andriamanitra tamin'ny vato fisaka sy nomeny an'i Mosesy (na Môizy) tao amin'ny tendrombohitra Sinay (na Horeba). Amin'ny teny hebreo dia atao hoe עֲשֶׂרֶת הַדִּבְּרוֹת / ʿAsereth ha-Diberoth izay midika hoe teny folo ny Didy Folo, ary amin'ny teny grika dia δεκάλογος / dekálogos izay midika hoe teny folo ihany koa (Jereo: Eksodosy 34:28; Deoteronomy 4:13).

Boky roa no ahitana ny Didy Folo ao amin'ny Baiboly dia ny Eksodosy (na Eksaody) sy ny Deoteronomia (na Deoterônômy). Hitantsika etsy ambany ny lahatsoratra nalaina tao amin'ny Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy.

Eksodosy 20.2-17.

Deoteronomia 5.6-18

Misy fahasamihafana ny lahatsoratra roa avy ao amin'ny Baiboly. Isan'ny misongadina ny mikasika ny Sabata. Ampiasaina ny teny hoe Mahatsiarova (hebreo: zakhor) ao amin'ny Eksodosy, ary Mitandrema (hebreo: chamor) kosa raha ao amin'ny Deteronomia. Toy izany koa ny didy farany mikasika ny Fitsiriritana.

Ny Baiboly samaritana, izay tsy ahitana afa-tsy ny Torah (izany hoe ny Pentateoka: ny Boky dimin'i Mosesy), dia nanampy ao amin'ny didy fahafolo ny tokony hanajana ny Tendrombohitra Garizima izay foiben'ny fanompoam-pivavahana samaritana. Ireo endrika roa isehoan'ny Didy Folo ao amin'ny Baiboly hebreo ireo dia narindra mba hitovy tanteraka ao amin'ny Baiboly samaritana.

Mba hitazomany ny isan'ireo didy ireo ho folo dia heverin'ny Samaritana ho fampahafantarana mialoha fotsiny ilay ataon'ny Jiosy hoe didy voalohany (“Izaho no IHVH Andriamanitrao, izay nitondra anao avy any amin’ny tanin’i Ejipta, niala tamin’ny tranon’ny fanandevozana), ka ny didy voalohany ao amin’ny Torah samaritana dia ny didy faharoa ao amin'ny Torah jiosy. Amin'ny Samaritana, ny olon-kendry jiosy dia namadika io fampahafantarana io ho didy mba haha folo ny isan'ny didy raha nanitsy ny Toràny izy ireo tamin’ny nanesorany ny didy fahafolo  izay mikasika ny tendrombohitra Gerizima. Ny isan'nydidy dia voalaza ao amin'ny Bokin'ny Eksodosy (Eks. 34.28).

Araka ny lahatsoratra avy ao amin'ny Eksodosy, dia mihoatra ny folo ny fitambaran'ireo fehezanteny misy ny teny hoe Aza sy ny matoanteny amin'ny filaza mandidy toy ny hoe mitandrema. Araka ny Baiboly anefa dia folo ihany ny Didy. Noho izany dia samy manana ny fomba amaritany ny didy tsirairay ny fiangonana isanisany. Hita etsy ambany ny ohatra maneho ny fahasamihafana misy.




#Article 89: Paska (2315 words)


Ny Paska na Paka dia fety ankalazana sy ahatsiarovana ny nitsanganan’i Jesosy ho velona araka ny voasoratra ao amin'ny Testamenta Vaovao, izay niseho tamin’ny andro fahatelo taorian'ny nanomboan’ny Romana azy tamin’ny hazo fijaliana tao Kalvary tamin'ny taona 30. Isan'ny fety malaza indrindra eo amin’ny fivavahana kristiana ny Paska. Fety miovaova daty ny Paska: eo anelanelan’ny 22 Marsa sy 25 Avrily. Afa-tsy ho an’ny Fiangonana tatsinanana izay mankalaza azy araka ny tetiandro joliana amin'ny fotoana mampitovitovy faharetana ny andro sy ny alin’ny lohataona amin’ny 21 Marsa (ekinoksa). 

Ny teny hoe paska na paka dia avy amin’ny teny latina hoe pascha (vakina hoe: paska) izay azo avy amin’ny teny grika hoe πάσχα / paskha, izay avy amin’ny teny arameana hoe  פסחא / paskha sy ny  teny hebreo hoe פֶּסַח / pesakh izay midika hoe: mandalo eo ambony. Io teny io dia nenti-nanondro ny fety jiosy izay ahatsiarovana ny fivoahan’izy ireo avy any Egipta.

Tamin’ireo taona 50 i Paoly dia nanoratra tao Efesosy na Efezy ho an’ireo Kristiana ao Korinto (1Korintiana 5:7) ka nanondro an’i Kristy amin’ny teny hoe paska, sady mety tsy ho ny Kristiana tao Efesosy sy Korinto ihany no nandre izany fampitahana ny Eksodosy toko faha-12 amin’ny fahafatesana sy ny fitsanganan’i Jesosy tamin’ny maty izany.

Ny Kristiana voalohany, na Jiosy na Jentilisa, dia nahalala ny fisian’ny tetiandro hebreo (Asa 2.1; 12.3; 20.6; 27.9, 1Kor. 16.8). Ny Jiosy Kristiana, izay nankalaza voalohany ny fitsanganan’i Jesosy tamin’ny maty, dia  nampifandray ny fahatsiarovana ny nahafatesan'i Jesosy sy ny nitsanganany amin’ny Paska jiosy. 

Fantatra fa teo antenantenan’ny taonjato faha-2 dia nisy fankalazana feno ny Paska nataon’ny Kristiana. Angamba ny loharano tranainy indrindra izay miresaka ny amin’ny Paska kristiana dia Toriteny momba ny Paska teo antenantenan’ny taonjato faha-2 izay heverina fa nataon’i Melito avy any Sardisy, izay nilaza ny maha efa tsara orina an'io fety io. Ny fahatsiarovana ireo maritiora dia nanomboka niseho nazava tamin’izany fotoana izany ihany koa.

Raha ny Andron'ny maritiora (amin’ny ankapobeny ny andro tsirairain’ny maritiora) dia nankalazaina amin’ny daty raikitra ao amin’ny tetiandro manara-masoandro isan-tanàna, ka noraiketina amin’ny alalan’ny tetiandro jiosy izay manaraka ny fihodin’ny volana sy ny masoandro ny datin’ny Paska kristiana. Izany dia nifanaraka tamin’ny fankalazana ny Paska kristiana izay nampidirin’ny Kristiana nandritra ny fisiany voalohany, tamin’ny vanimpotoana jodeo-kristiana, nefa tsy nahatonga izany resaka izany tsy hisy mampisalasala.

Ilay mpahay tantara atao hoe Sokratesy Skolastikosy (taona 380--450) dia mihevitra fa ny fankalazan’ny fiangonana ny Paska dia natao mba hampaharitra ny fanaony, sahala amin’ny fanao hafa izay noforonina, izany hoe na i Jesosy na ny Apostoly dia tsy nandidy ny mpanaraka azy hihazona izany fety izany na ny fankalazana hafa. Na dia nanoritsoritra ny antsipiriany amin’ny fankalazana ny Paska ho nipoitra avy amin’ny fombafomba isan-toerana voafaritra iray aza io mpanoratra io, dia nanamafy fa nankalazain’ny Kristiana rehetra tamin’izay fotoana izany io fety io .

Andro Alahady eo anelanelan’ny 22 Marsa sy 25 Avrily ny andro ankalazana ny Paska. Amin'ny ankapobeny dia tsy mitovy ny andro ankalazana ny Paska ho an’ny Kristiana tandrefana izay mampiasa ny tetiandro gregoriana sy ny Kristiana tatsinanana izay mampiasa ny tetiandro joliana. Ireto ny andro ankalazana ny Paska amin’ny taona 2017 sy 2018 ary 2019 ho an’ny Kristiana tadrefana: 16 Avrily 2017 sy 1 Avrily 2018 ary 21 Avril 2019. Ireto kosa izy ho an'ny Kristiana tatsinanana : 16 Avrily 2017 sy 8 Avrily 2018 ary 28 Avril 2019. 

Ny Paska no fety voalohany ankalazaina araka ny tetiandro litorjika kristiana (na taom-piangonana) efa azo hamarinina nanomboka tamin’ny taonjato faha-2 izany. Tsarovana amin'izany ny fiaraha-misakafo farany sy ny fijalian’i Jesosy ary ny fitsanganany ho velona. Samy manana ny fomba fankalazany ny fetin’ny Paska ny fiangonana tany aloha. Ny sasany amin’ireo Rain'ny Fiangonana dia nankalaza ny Paska kristiana tamin’ny andro ankalazana ny Paska jiosy, indrindra ireo fiangonana siriaka izay manaraka ny fomba nolovaina araka ny Evanjelin’i Joany izay manao ny fanomboana an’i Kristy ho fanatitry ny Paska.

Ireo tao amin’ny Fiangonan’i Roma kosa dia nankalaza ny Paska amin’ny Alahady manaraka ny Paska jiosy, ka mampisongadina ny Fitsanganan’i Jesosy tamin’ny maty ny ampitson’ny andro Sabata.

Tamin’ny taona 387, i Epifana avy any Salamina dia nilaza ny fisian’ny vondrona roa izay mankalaza ny Paska amin’ny daty tsy miova, dia ireo manaraka ny angano jiosy, sy ireo izay nitoetra tao Kapadokia, izay nankalaza ny Paska tamin’ny 8 kalendan’ny Avrily (25 Marsa)”. Nambarany mazava fa nilaza ho nahita ny daty tena izy nahafaty an’i Jesosy tao amin’ny loharano kristiana ireo olona ireo. Nefa tsy nanaiky izany daty izany i Epifana  sady nilaza fa nisy soratra hafa izay nanondro ny faha-15n’ny kalendan’ny Avrily (18 Marsa) na ny faha-10n’io kalenda io (23 Marsa). Nilaza koa i Epifana fa ny 13n’ny kalendan’ny Avrily (20 Marsa) no tena izy, araka ny kajy nataony .

Nanapaka ny Konsily tao Nikea tamin’ny taona 325 fa ny fikajiana ny datin’ny Paska dia atao manaraka fitsipika raikitra. Noho izany, “ny Paska dia ny Alahady manaraka ny faha-14 andron’ny Volana izay mahatratra izany fe-potoana izany amin’ny 21 Marsa na avy hatrany dia manarakaraka izany”, izany hoe ny Alahady manaraka ny fenomanana voalohany mandritra na aorian’ny ekinoksa (fotoana mampitovy ny halavan’ny andro sy ny alina) amin'ny lohataona. Nisy olana nitranga taty aoriana, dia ny tsy fitovian’ny fanao teo amin’ny Fiangonana tandrefana sy ny Fiangonana tatsinanana. Tamin’ny taona 1582 dia nandray ny tetiandro gregoriana ny Tandrefana hanaovany ny fikajiana ny datin’ny Paska, nefa ny Tatsinanana nanohy ny fampiasana ny tetiandro joliana izay efa nampiasaina hatramin’izay.

Ny fikajiana ny datin’ny Paska, izay fantatra amin’ny anarana hoe kompoty (frantsay: comput), dia sarotra. Misy ny tabilao mahazatra fahizay, nefa misy koa ny algoritma izay ara-matematika kokoa ahafahana mikajy izany. Ny voalohany dia fomba fiasa novolavolain’i Carl Friedrich Gauss izay ahitana fahadisoana vitsivitsy: tamin’ny 1954 (ny raikipohy dia nanome ny 25 Avrily raha tokony ho ny 18 Avrily) ary tamin’ny 1981 (ny 26 Avrily raha tokony ho ny 19 Avrily). Maro koa ireo matematisiana izay namolavola raikipohy hafa. 

Nandroso fanavaozana ny fomba fikajiana ny datin’ny Paska ny Konsily Ekiomenikan’ny Fiangonana tamin’ny fivoriana tampony tao Alepa ao Siria tamin’ny taona 1997. Izany fanovana izany dia voalaza fa afaka manafoana ny fahasamihafan’ny daty eo amin’ny Fiangonana tandrefana sy ny Fiangonana tasinanana; izany koa dia tokony nampiharina nanomboka tamin’ny 2001, nefa tsy nahomby izany.

Nisy ny vondrona mpivavaka sasany izay nisafidy ny hankalaza ny Paska kristiana mifanaraka amin’ny datin'ny Paska jiosy, izany hoe amin’ny faha-14n'ny volana Nisana izany ho an’ny Fiangonan’Andriamanitra (Andro Fahafito) sy ny sasany amin’ireo Batistan’ny Andro Fahafito. Ny Vavolombelon'i Jehovah manokana dia tsy mankalaza Paska fa mankalaza ny ataony hoe  Fahatsiarovana (anglisy: memorial).

Milaza ny Baiboly hebreo (Tanakh) fa nahazo baiko tamin’Andriamanitra ny Zanak’i Israely hamono zanak’ondry tsy misy kilema sady hanosotra ny ran'ilay zanakondry amin’ny tolam-baravarana, amin’izay dia handalo fotsiny eo ambonin’ny varavaran’ny Hebreo - fa tsy hijanona eo - ny hery izay hamono ny voalohan-teraky ny Egiptiana amin’ny fahatongavan’ny loza fahafolo. Dia nanao toy izay tokoa ireo Hebreo ireo. Ankalazaina sy tsarovan’ny Jiosy isan-taona izany zavatra izany ka ataony hoe fetin’ny Pesakh (Paska jiosy). Ny Fijalian’i Jesosy dia niseho tamin’ny fotoana fankalazana izany fety izany, araka ireo Evanjely, ka izany no mahatonga ny Kristiana nandray io fety io ho azy satria aminy dia mitovy amin’ny zanak’ondry novonoina hanavotra ny olona rehetra amin’ny fahotany i Kristy voavono.

Ny Paska jiosy dia entina hahatsiarovana ny fivoahan’ny Zanak’i Israely avy any Egipta fa ny Paska kristiana kosa dia fahatsiarovana ny niarahan’i Jesosy nisakafo farany tamin’ny mpianany, ny fijaliany sy ny fahafatesany ary ny fitsanganany tamin’ny maty.

Ny Testamenta Vaovao dia milaza fa ny fitsanganan’ny Jesosy tamin’ny maty, izay tsarovana sy ankalazaina amin’ny andron’ny Paska, no fototry ny finoana kristiana (1Kor. 15.12-20). Ny fitsanganana amin’ny maty no nahatonga ny finoana an’i Jesosy ho ilay Zanak’Andriamanitra mahery (Rom. 1.4) ary porofo ilazan'ny Kristiana izany fa hitsara izao tontolo izao amim-pahamarinana Andriamanitra (Asa 17.31). Ho an’izay mino ny fahafatesan’i Jesosy sy ny fitsanganany ho velona, “ny fahafatesana dia voatelina ka resy” (1Kor. 15.20-26; 1Kor. 15.54-57). Ny olona izay misafidy ny hanaraka an’i Jesosy dia hahazo “fahaterahana vaovao ho amin’ny famonjena velona amin’ny alalan’ny fitsanganan’i Jesosy Kristy tamin’ny maty”. (1Pet. 1.3). Noho ny finoana ny asan’Andriamanitra, izay manaraka an’i Jesosy dia hitsangan-ko velona ara-panahy miaraka aminy sahady ka tokony handeha amin’ny lalam-piainana vaovao sady handray ny famonjena mandrakizay. (Rom. 6.1-9; 1Pet. 1.3-4). 

Ny Paska kristiana dia mifandray amin’ny Paska jiosy sy ny Fivoahan’ny Zanak’i Israely avy tao Egipta izay voalaza ao amin’ny Testamenta Taloha amin’ny alalan’ny fiarahan’i Jesosy nisakafo farany tamin’ireo mpianany, ny fijaliany ary ny fanomboana azy tamin’ny hazo fijaliana izay nialoha ny fitsanganany ho velona. Araka ny Testamenta Vaovao, i Jesosy dia nanome ny sakafon’ny Paska jiosy heviny vaovao, araka ny niseho tao amin’ny efitrano ambony nandritra ny fisakafoanana farany izay nomaniny sy ny mpianany mialoha sy ho an'ny fahafatesany. Ny mofo tsy misy masirasira sy ny divay iray kapoaka dia ny nofony izay hatao sorona sy ny rany izay halatsaka. I Paoly dia niteny hoe: “Esory ny masirasira ela, mba ho vongana vaovao ianareo, araka izay tsy maha-misy masirasira anareo. Fa voavono Kristy, Paska ho antsika” (1Kor. 5.7), izany dia mampahatsiahy ny fepetry ny Paska jiosy izay mandidy ny Israelita mba tsy hitahiry masirasira (na lalivay na leviora) ao an-trano sady fanoharana an’i Jesosy ho ilay Zanak’ondrin’ny Paska (Apok. 5.6; 1Pet. 1.19; 1Pet. 1.2).

Ny fivoasan’ny Vaovao Mahafaly araka an’i Joany dia i Jesosy, amin’ny maha Zanak’Ondrin’ny Paska azy - dia nohomboana tamin’ny hazo fijaliana sahala amin’izay nitranga tamin’ny zanak’ondrin’ny Paska jiosy izay vonoina any amin’ny Tempoly, amin’ny tolakandron’ny faha-14n’ny volana Nisana (Eks.12-6). Izany fivoasana izany, na dia izany aza, dia tsy mifanaraka amin’ny filaharana ara-potoan’ny zavatra voatantara ao amin’ny Filazantsara sinoptika. Izany dia midika fa ny soratra izay nadika ara-bakiteny hoe “ny fiomanana amin’ny Paska” ao amin’ny Filazantsaran’i Joany (Joa. 19.14) dia manondro ny faha-14 Nisana (andro fiomanana ho an’ny Paska jiosy) sady tsy voatery hanondro ny Andro Fahenina  (hebreo: יום שלישי  / Yom Shlishi “Andro fahenina”) (Zoma, andro fanomanana ho amin’ny herinandro Sabatan’ny Paska jiosy) (Eks. 12:18; Joa. 13.2; Joa. 18.28; Joa. 19.14) ary ilay takin’ny mpisorona ho madio mba “hihinana ny paska” (izany hoe ilay sakafon’ny Paska jiosy) (Joa. 18.28) izay mampahatsiahy ny fihinanana ny zanak’ondrin’ny Paska jiosy, fa tsy ho an’ny fanatitra ataon’ny sarambaben’olona izay tanterahina amin’ireo andron’ny Mofo tsy misy masirasira (Lev. 23.8).

Ny Fiangonana katolika romana sy ny Fiangonana ortodoksa dia mankalaza ny Paska kristiana. Raha ny momba ny fankalazana ny fetim-piangonana toy ny Krismasy sy ny Advento, dia maro amin’ny fomban’ny Fiangonana Tandrefana nifandovana no efa niova na navelan’ireo fiangonana nipoitra avy tamin’ny Reformasiona Protestanta, izay ataon'ireo antokom-pivavahana kristiana mihevi-tena ho mpandala ny fomba tsy mifangaroharo fa fomban’ny mpanompo sampy na miendrika fanompoana ny Papa ka efa niova be. Na dia izany aza, ny sasany amin’ireo fiangonana avy tamin’ny Reformasiona (ny Loterana, ny Metodista, ny Anglikana, ohatra), dia nisafidy ny hihazona ny ankabeazan’ny fankalazana ny Taom-piangonana izay efa nisy miaraka amin’ireo antsipiriany maro amin’ireo fomba efa nifandovàna. Ao amin’ny Fiangonana Loterana, ohatra, dia tsy ny Herinandro Masina ihany, fa ny Krismasy sy ny Paska ary ny Pentekosta koa dia nohajaina miaraka amin’ny fankalazana telo andro (ilay andro voatondro sy ny andro roa manaraka; latina: triduum).

Ny Fiangonana Protestanta sasany kosa indray dia nanana ny fomba fandraisany izany fety izany, dia ireto: ny ankamaroan’ny Anabatista, ireo atao hoe Quakers (“Mpangovitra”), ny Kongregasionalista, ny Presbiteriana milaza tena ho mpandala ny madio dia mihevitra ireo fankalazana ireo ho zava-betaveta. Ny tsy fankalazany ny Paska dia miorina amin’ny ampahany amin’ny fivoasany ny 2Kor. 6.14-16 sy amin’ny ampahany amin’ny fiheverany amin’ny ankapobeny fa, raha fomba fanaon’ny fiangonana na ny fankalazana fety iray no tsy voasoratra ao amin’ny Baiboly, izany fomba na fankalazana izany dia tsy maintsy ho zavatra noforonina taty aoriana ary tsy tokony ho raisina ho fomba na finoana kristiana marina, noho izany dia tokony ho heverina ho tsy misy ilana azy na fahotana mihitsy aza. 

Ny antokom-pivavahana sahala amin’ny Restored Church of God (“Fiangonana’Andriamanitra Nohavaozina”) dia tsy manaiky ny fankalazana ny Paska, satria ataony fa avy amin’ny fomban’ny mpanompo sampy izay mankalaza ny fetin’ny lohataona noraisin’ny Fiangonana Katolika Romana izany.

Ny Vavolombelon'i Jehovah dia manana fomba fijery sahalahala amin’izany ihany, ka manao isan-taona ny fahatsiarovana ny Sakafo harivan'ny Tompo sy ny nanomboana an’i Kristy amin’ny takarivan’ny faha-14n’ny volana Nisana (araka ny kajy ataony izay mivoaka avy amin’ny tetiandro hebreo). Fahatsiarovana ihany no tokony hatao, hoy izy ireo, araka ny voalaza ao amin’ny Lioka (Lio. 22. 19-20) sy ny Korintiana (1Kor 11.26) izay mandidy ny hahatsiarovana ny nahafatesan’i Kristy fa tsy ny nitsanganany tamin’ny maty, ary izy ireo dia manao an’izany isan-taona, sahala amin’ny Jiosy izay mankalaza ny Paska jiosy isan-taona.

Ny Religious Society of Friends (Quakers), dia tsy mankalaza na mahatsiaro ny Paska na ny fety rehetra ataon’ireo Kristiana hafa, fa mihevitra fa ny andro tsirairay dia andron'ny Tompo, ary ny fanomezan-danja manokana ny andro iray mihoatra noho ny hafa dia maneho fa azo anaovana zavatra tsy mifanaraka amin’ny maha Kristiana ireo andro hafa ireo. Nandritra ny taonjato faha-17 sy faha-18 ny Quakers dia nenjehina noho izy ireo tsy mankalaza fety kristiana.

Ny Kristiana sasany dia mahatsapa fa ny Paska dia zavatra tokony ho heverina amin-kafaliana: tsy fanamarihana ilay andro ihany, fa fahatsiarovana sy firavoravoana amin’ilay zava-nitranga tsarovana, dia ny fahagagana ny amin’ny nitsanganan’i Kristy ho velona. Noho izany, izy ireo dia mampianatra fa ny andro tsirairay sy ny sabata rehetra dia tokony ho masina avokoa, ao amin’ny fampianaran’i Kristy. Ny Hebreo-Kristiana, ny Anarana Masina (Holy Name), ary ny antokom-pivavahan’i Armstrong (sahala amin’ny Fiangonana Velon’Andriamanitra (Living Church of God) dia tsy manaiky ny Paska kristiana fa mankalaza kosa ny Paska jiosy amin’ny 14 Nisana. Izany dia marina ho an’ny vondrona Kristiana izay mankalaza ny Voaloham-Bolana (na Tsinam-bolana) na ny Sabata Lehibe isan-taona ho fanampin’ny Sabatan’ny andro fahafito (ankalazaina manomboka amin’ny Zoma hariva hatramin’ny Asabotsy hariva). Tohanany araka ny soratra masina izany amin’ny fampahatsiahivany ny ao amin’ny Kolosiana (Kol. 2.16-17): Koa aza avela hisy hitsara anareo ny amin'ny fihinana, na ny fisotro, na ny andro firavoravoana, na ny voaloham-bolana, na ny Sabata; aloky ny zavatra ho avy ireny, fa ny tenany dia an'i Kristy.




#Article 90: Mivany mitetika (117 words)


Tenin-jatovo midika :miteny mivadika.Samy manana ny vany mitetikany ny tarika tsirairay.Ny tariky ry Bob zao raha milaza ho:Lembona botsy dia midika izany hoe I Bobna letsy.Ohatra hafa:Kezazaly midika zazakely.Sipa mampigadra satria mbola kezazaly.Ohatra hafa: 

Zandry: Iny ary i an.
Bob: Iry poza?
Zandry: Miry posa.

Ohatra hafa:I beloha no tompon-dakan'ny postamary.Hitantsika eto fa ny teny hafenina ihany no havadika(eto:postamary) ary mety ho lasa teny iray ny teny roa rehefa mahazatra ny famadihana azy.Ny avy any Bira indrindra ny any Ampanataovana sy Ambalavato koa no tena tompon-daka amin'ity vany mitetika ity.Na efa renibe aza dia mbola mivany mitetika ihany koa.Ohatra amin'ny vany mitetika avy any bira:Koaba leky lenada fa nakaza gaina ova ova,dikany:Boaka kely nedala fa nazaka naiga(joba)vaovao.




#Article 91: Réseau Sentinelles (368 words)


Mahatratra 1260 no isan’ny mpitsabo tsy miankina miasa maimaim-poana ao amin’ny réseau sentinelles (izany hoe 2 % miotra amin’ny mpitsabo rehetra eto @ Frantsa). Marihina fa miparitaka manerana ny Frantsa ireo mpitsabo ireo.
Ny tanjon’ny réseau sentinelles de ny fanarahamaso ny fahasalamana amin’ny alalan’ireo fintilina ireo aretina 14. Mpitsabo « sentinelles » no hiantsoana ireo mpitsabo mpikambana ao, ary ity fikambanana ity dia  noforonin’i Profesora  Alain-Jacques Valleron tamin’ny taona 1984 ary etanin’ ny Unité Mixte de Recherche 707 Inserm -Université Pierre et Marie Curie.

Io fomba fanarahamaso io dia ahafahana manangona, sy manadihady eo no eo, mba ahafahana hisorohana sy hitandremana amin’ny alàlan’ireo tarehi-marika epidemiolojika azo avy amin’ireo mpitsabo tsy miankina.
Ireo tarehi-marika ireo dia  hatambatra amin’ny tarehimarika fanaraha-mason’ny Institut de Veille Sanitaire (InVS) (avis favorable de la CNIL n°471 393).

Ny 11 amin’ireo aretina 14 fitaratry ny fahasalamana arahimaso dia aretimifindra . Ireto avy izy ireo : 

Ireto indray ireo aretina tsy mifindra  :

Ny fanarahamaso tsy an-kiato ny Gripa, Fivalanana ary ny Nendram-boalavo dia ahafahana mahafantantra haingana mba hiomanana  sy hampilazana amin’ny fahatongavana sy ny fimparitahan’ny epidemia eran’ny faritany na firenena iray manontolo.
Ireo tarehi-marika amin’ny ankapo-beny izay tonga avy amin’ny alalan’ny tamba-tserasera avy amin’ireo mpitsabo dia voatahiry ary mapitombo ny tambatra tarehi-marika isam-paritra (système d'information géographique). Misy gazety fiseho isan-kerinandro isakin’ny Talata atao hoe Sentiweb-Hebdo izay aparitaka amin’ny alalan’ny mailaka ho an’ireo mpikambana mihôtran’ny 4000 sy ireo gazety lehibe nasionaly. Misy gazety  koa izay mivoaka isan-taona amin’ny tamba-tseraseran’ny réseau Sentinelles avy amin’ireo marika fehiny mandritra ny herin-taona.

Ny réseau Sentinelles dia miara miasa miaraka amin’ny Finkambanana Iraisam-pirenena momba ny Fahasalamana na Organisation mondiale de la santé amin’ny fanaraha-maso elektronika ny aretina sami-hafa .

Ireo marika azo avy amin’ny alalan’ny réseau Sentinelles dia ahafahana manao :

Misy fanadihadiana atao eo amin’ireo mpitsabo Sentinelles. Izany no natao miaraka amin ny fanarahana ny lalàna ny fanaovana fanadihadiana ara-epidemiolojika izay navoakan’ny fikambanan’ny ny epidemiolojista izay miteny frantsay. Io fandihadiana io izay mitondra  nomerao ao amin’ny boky fitarihantsoratra dia hanaovana rapaoro farany izay nahazo fahazoana alàlana avy amin’ny organisima nasionaly misahana ny informatika sy ny  fahalalàhana atao hoe CNIL (n°471 393). Ny valin’ny asa fanadihadihana moa dia hita ao amin’ny tamban-tseraseran’ny réseau Sentinelles ao anatin’ny lahatsoratra documentation/enquêtes ponctuelles
Jereo koa




#Article 92: Alemaina (588 words)


Ny Alemaina na Repoblika federalin'i Alemaina amin'ny fampiasana ofisialy, dia firenena ny Eoropa andrefana. Manana amorontsiraka amin'ny Ranomasina Avaratra ny Alemaina, mizara sisin-tany amin'i Danmarka, Polonia, Repoblika Tseky, Nederlandy, ny Belzika, Loksemborga, Frantsa, Soisa, ary Aotrisy.

Ny alemaina dia repoblika federaly, misy faritra 16 any (Bundesländer na oficial Länder amin'ny fiteny Alemana).

Tamin'ny andro taloha, ny Alemaina tahaka ny fantantsika amin'izao fotoana izao dia printsipaotia miisa mahery ny telonjato mizaka tena avokoa. 

Tao amin'ny Empira Jermanika Masina ny Alemaina tamin'ny 962 hatramin'ny 1806, tao anatin'ny Konfederasiona Jermanika izy tamin'ny 1814 hatramin'ny 1866. 

Tamin'ny nahafaranan'ny ady Frankô-jermanika tamin'ny 1871, Lasa zana-tany Prosy (jereo  amin'ny teny frantsay) izy ary ny empira Prosy no nampiray an'i Alemaina tety aoriana : tamin'izany fotoana izany ny andron'ny Reich faha II na .
Ny faharesen'ny Alemaina tamin'ny Ady Lehibe Voalohany tamin'ny 1918 dia nampilatsaka ny Reich Wilhelminiana ary nitondra ny fahatongavan'ny Repoblika tao Alemaina
Nanomboka ny Reich faha III tamin'ny taona 1933 faha nihongana ilay izy tamin'ny taona 1945, teo arinan'ny Ady Lehibe Faharoa.

Lasa petrahan'ny tafiky ny firenena nandresy azy ny Alemaina teo arinan'ny Ady Lehibe Faharoa, ary tamin'io fotoana io no nitranga ny RFA na Repoblika Federaly Alemana sy ny RDA na Repoblika Demokratika Alemana.

Nikambana ny RFA sy ny RDA tamin'ny taona 1990 (3 oktobra) tao aorian'ny nahalatsahanan'ny Rindrin'i Berlin. Berlin ny renivohiny nanomboka tamin'ny taona 1991 hatramin'izao.

Ilay teny Deutschland no manome ilay tantara lava an'i Alemaina. Nisy tamin'ny vohalohany ilay teny hoe thiuda midika mponina ; thiudisk no mpamaritra anarana. Nisoloin'i Romana  ilay teny ary aveo nivadika ho Teudischus. Nivadika Diutisca izy tamin'ilay fiteny alemana taloha (na koa fiteny Todeska). Nivadika todesche izy amin'ny fiteny frantsay ary tetỳ aoriana dia nivadika tudesque. Ny fiteny italiany dia mampiasa ny teny tedesco rehefa manonona ny alemana

Tsy manana contrainte mikasika ny jeografia sy ny toe-tany ny Alemaina. Tany lemaka ny any avaratra, eo anivo dia misy tendrombohitra efa tranainy sady ambany haavo, any atsimo misy ny tendrombohitra alpina. Any avaratra ihany ny alemaina no manana amorontsiraka eo amin'ny ranomasina Baltika. 

Ny Alemaina dia firenena manan-danja amin'ny lafin'ny toe-karena sy amin'ny lafin'ny isam-ponina (demôgrafia). 

Any andrefan'i Alemaina no misy ny Eoropa Rhinaina, faritany anisan'ny be orinasa indrindra ao Eoropa ary anisan'ny manan-karena indrindra ao Eoropa sy manerana ny tany io faritany io.

Niovaova matetika ny sisitanin'i Alemaina tamin'ny taonjato faha 20. Namarana ny Empira Alemana ny faharesen'i Alemaina tamin'ny taona 1918. Nahenan'i Fifaneken'i Versailles ho 468 776  ny velarantan'ny firenena alemana (nefa 540 848  ny velarantaniny teo alohan'io). Verin'i Alemaina ny faritra Alsace-Lorraine. Sarahin'ny Polonia ny Prosy Atsinanana eo amin'ny faritra manodidon'i Gdansk (Dantzig amin'ny teny alemana).

Tao aorian'ny faharesen'i Alemaina tamin'ny 1945, eo amin'ny tany alemana ny tafiky ny firenena nandresy an'i Alemaina. Ary any atsinanana, misy alemana 11 tapitrisa mahery no roahana satria lasan'i Polonia ny faritra atsinanan'i Alemaina miaraka amin'i Prosy Atsinanana. Ny vokatry ny Ady Mangatsiaka dia ny fisarahan'ny faritra Andrefana atao hoe Repoblika Federaly Alemana sy ny faritra Atsinanana atao koa hoe Repoblika Demokratika Alemana ho lasa firenena roa samihafa. Ny fiainana ao amin'ny RDA dia mitovitovy amin'ny firenena izay anjadian'i FRSS.

Tamin'ny 9 Novambra 1989, Narodana ny rindrin'i Berlin natsangan'ny Sovietika tamin'ny 1961, herin-taona teo aorian'io, tamin'ny 1990, nanjavona ny RDA. Io firenena vaovao io indray dia voatery mampanjary any amin'ny faritra any atsinanana noho ny fahanteran'ny RDA taloha amin'ny lafiny ara-toe-karena ary amin'ny lafin'ny foto-drafitr'asa.

Ankehitriny, dia mbola misy tsi-fitoviana ny lanja ara-toe-karen'ny faritany alemana any atsinanana tsy ny faritany alemana any andrefana noho ny fisarahana nisy tamin'ny Ady Mangatsiaka.

Alemaina dia ahitana firenena 16:




#Article 93: Fiteny alemàna (112 words)


Ny fiteny alemàna dia isan'ireo fiteny indo-eoropeana ao amin'ny sampana andrefan'ireo fiteny jermanika. Noho izy io manana fitenim-paritra maro dia lasa fiteny-tafo (Dachsprache) ny fiteny alemàna. Atao hoe Deutsch, vakina hoe /ˈdɔʏtʃ/, io fiteny io amin'ny fiteny alemàna.

Nanomboka tamin'ny tapany voalohany amin'ny Andro Antenantenany ny tantaran'ny fiteny alemàna amin'ny maha fiteny miavaka amin'ny fiteny jermanika andrefana hafa azy, tamin'ny vanim-potoana faharoan'ny fiovan-drenifeo.

Amin'izao taonjato faha-21 izao dia misy mpiteny any amin'ny 100 000 000 ny fiteny alemàna izay miparitaka ao Eoropa, ka mahatonga azy ho fiteny be mpampiasa indrindra ao amin'ny Vondrona Eoropeana. Ny fiteny alemana dia fiten'ny olona any Alemaina, Soisa, Aotrisy, Belzika, Loksemborga ary Italia.

Fiteny jermanika be mpiteny




#Article 94: Mari-piatoana (212 words)


Ny mari-piatoana dia maritsoratra ankoatra ny litera sy ny marika,
ampiasaina rehefa manoratra. Tsy vakiana toy ny teny tsotra ny
mari-piatoana rehetra mamaky teny, fa manova kosa ny firindran'ny feo
ary mahasolo teny na andian-teny indraindray.

Mari-piatoana amin'ny teny Malagasy :

Ny baraingo dia mari-piatoana hamaranana fehezanteny manontany na fanontaniana.

Mitanisa Ampiasaina rehetra mitanisa zavatra mihoatra ny telo. 

Ohatra : Tsy nanoratra teto aho tamin'ny Talata, Alarobia ary Zoma.

Raha roa fotsiny ny zavatra tanisaina dia sy no ihany ampiasaina.

Ohatra : Tsy nanoratra teto aho tamin'ny Talata sy Alarobia. fa tsy Tsy nanoratra teto aho tamin'ny Talata, Alarobia.

Manakambana Ampiasaina koa ny faingo (,) hampifandraisana ny fehezan-teny fototra iray sarahin'ny fameno.

Ohatra : Rahampitso aho, raha afaka, hanoratra eto indray.

Ampiasaina ity maritsoratra ity rehefa manakambana teny ka misy zana-tsoratra alatsaka.

Ohatra : Tolaka + andro lasa Tolak'andro.

Ny teboka dia maritsoratra hamaranana fehezanteny. Tsy asiana teboka intsony rehetra misy baraingo na tsoraka na teboka telo. Rehefa mamaky teny dia mijanona lava kokoa rehefa misy teboka noho ny mari-piatoana hafa.

Ampiasaina ny teboka roa rehefa hanomboka fitanisana na hamerina tenin'olona (Tonon-tsiahy).

Mamarana fitaniasana. Mahasolo ny andian-teny Sy ny sisa ny teboka telo.

Ny tsoraka no asolo ny teboka rehefa mampiasa fehezan-teny mibaiko, (Ohatra : Mandehana !) na milaza hetsi-po sy fahatairana.




#Article 95: Poopy (1822 words)


Ramahavalisoa José Helihanta fantatra amin'ny solon'anarana hoe Poopy dia Mpanakanto Malagasy. Nianatra teny amin'ny Lycée Andohalo Izy ary ny anarana hoe Poopy dia solon'anaran'i Giana, izay zanaky ny nenintoany , ka rehefa mitaiza an'i Giana izy dia i Giana antsoin'ankizy hoe Poopy Kely ary Izy antsoin'izy rehetra hoe Poopy Be, teo no naharaikitra ny anaran'i Poopy. Teraka tamin'ny  1966. Manambady (Naivo), ary manan-janaka mianadahy izy (Tahina sy Miora).

Teraka ary lehibe tao anatin'ny zava-kanto i Poopy. Miangaly mozika koa mantsy ny rainy ary nitendry (Clavier) tao tamin'ny tarika Henri Ratsimbazafy nandritra ny 30 taona. Ny nenitoany, Voahirana, mpihira, ary ny renibeny mpanao hatsikana.

Nanampy (Choriste) an'i Voahirana, nenitoany, no nidiran'i Poopy teo amin'ny sehatry ny hira. Vao 15 taona monja izy tamin'izany. Roa taona taoriana, tamin'ny taona 1983, nitady mpihira vehivavy ny tarika Njila izay naman'i Dadafaran'i Poopy, ka io Dadafaran'i Poopy io no nampihaona an'i Poopy sy I Njila voalohany, nanao ny hiran'i Jeanne Moreau i Poopy Tamin'izany ka babo tamin'ny feony avy hatrany i Njila  ary dia nofidian'ny tarika Njila ho isan'ny tarika i Poopy.
Tamin'ny taona 1990 dia nifindra tao Frantsa ny tarika Njila, i Poopy kosa nisafidy ny hijanona tao Madagasikara ka Tamin'izay no nanombohany nihira irery (Solo). Niara-niasa tamin'i Solofo Ranarivelo izy ary tamin'ny 1990 no namoaka ny horonam-peo voalohany Andao Handihy izay nivoaka cd tany Japana ihany koa t@ 1993.Teo dia nandeha matetika tamin'ny Haino Amanjery ilay Hirany hoe Gina Gina, Ho iray, sns
Tamin'ny taona 1991 dia nisy hatrany fiakarana an-tsehatra izay nataon'i Poopy , Bodo, Johary Ary i Landy , Nalaza tamin izany i Nafenina nokaloin'i Poopy sy i Bodo, hira noforonin'i Poopy fony izy mbola tao amin'ny tarika Njila t@ 1987 ary  Hery Iray izy  niarahany  nihira tamin'i Luc sy Mahery(Johary) ary Bodo. Teo Ihany koa izy no nanomboka niara niasa tamin'i Naivo,ary nanomboka teo dia i Poopy ihany no mamorona ny tonon-kirany rehetra ary i Naivo no manao ny feony sy miahy azy eo amin'ny tontolon'ny zava-kanto.Ny taona 1992 no nanakohako tamin'ny haino aman-jery makagasy ilay hira Fitia Voarara izay namafy ny fahatsaran'ny fiaraha-miasan'i Poopy sy Naivo.Ary dia Tamin'ny 1993 izy namoaka ny raki-kira Fandresena sy nanamarika ny faha folo taona nihirany ka nanaonfampisehoana maromaro teto andrenivohitra sy nitety faritra maro. Teo no nahazahoany contrat tamin ny BMG Africa ka nankany Afrika Atsimo izy nanao an'ilay raki-kira Malagasy Rainbow nivoaka t@ 1995

Ilay tahirin-tsary Wedding Prayer no anisan'ny nametraka ny lazan'i Poopy rehefa nandeha irery izy,ary ilay raki-kira Malagasy Rainbow  dia anisan'ireo raki-kira malagasy be mpividy indrindra hatramin'izao.Nohon'ny lazan'io raki-kira io dia nanao fampisehoana an-tsehatra maro tamin'ny faritra maro izy ny taona 1995 ary koa nanatontosa Ny horonan-tsarin 'i  ambanivolo, Taniko, Tolona ary Aza Miady tany any amin'ny faritra 

 Nivoka sy Nalaza nanerana ny nosy ilay Hiran'I Poopy sy Ricky 1+1,

Nanokatra Ny Seho voalohany tao amin'Palais des Sports ao Antananarivo i Poopy Sy Bodo , nanotrina azy tamin izany ny Tarika 'Zay zay nanao feo lafika ny tarika poopy. 

Ny taona 1997 no nanorina tokantrano i Naivo sy Poopy,ary niteraka ny zanany voalohany nomeny anarana hoe Tahiana ary Tamin 'ny taona 2000 izy no niteraka an'i Miora, izay Zanany Faharoa.

Mahay Mitendry Gitara sy Piano I Poopy, Mahay Mamboatra Volo, Manjaitra ary Manao sary ihany koa. (hita ao amin'ny clipSedra ny fahaizany manao sary , ary nohamafisin'i Hery Tao amin'ny Tarika Njila izany nanditry ny Interview iray tao amin'ny TVM)

Lasa fanaon'i Poopy ny manao fampisehoana indroa isan-taona ao amin'ny Palais des Sports ao Antananarivo ary ny taona 2000 izy dia namoaka ilay raki-kira Fitiavana izay nanatanora ny gadona hataony, Anisan'izany ny gadona dance amin'ilay hira Zay manao ny marina izay hira tsy mety lefy laza hatramin'izao. Eo koa anefa ny Slow izay nitiavan'ny maro azy ka tsy mahagaga raha namerina sy nananafy ny lazany indray ilay hira Tena Namana izay hira be mpandefa indrindra tamin'ny haino aman-jery teto Madagasikara ny faran'ny taona 2000 ary nandritry ny taona 2001. Io koa no lohatenin'ny album navoakany ny taona 2001. Marihana fa à guichet fermé nanomboka teo ny fampisehoana izay hataony ao amin'ny palais ka nametraka azy ho mpanakanto be mpijery an-tsehatra indrindra,raha toa ka milaza ny mpanao gazety malagasy fa ny talentan'ny Poopy eo amin'ny fahaizany mamorona tonon-kira izay mahakasika ny fo sy ny sain'ny maro no tena heriny. Mitohy izany lazany izany tamin'ny Tahak'izay ny taona 2002. Ary dia mipetraka tanteraka ho mpanakanto malagasy manana ny maha-izy azy izy.

Nankalaza ny faha 20 taona niankarany an-tsehatra izy ary hetsika maro no notontonsain'ny tarika, nivoaka ny rakikira nitondra ny lohateny hoe mifameno, toy ny mahazatra nisy ny cabaret, ny fampisehoana goavana tao @ palais des sports 2 andro misesy, ary iray volana taty aoriana tao Antsahamanitra, feno ny toerana rehetra nanaovany fampisehoana ary nofaranany t@ bouquet final tao @ eldorado izany.Tamin'io Taona Io ihany koa. 

MMbola nitohy ny lazany ary nnivoaka ny hira ho an'i neny, ahoana tokoa, miara-mihira, ho any aminao, izay nisy rrakitsary avokoa...
Nisy fampisehoana niarahany t@ Dadah sy Fafah tao @ palais des sports ny volana martsa, ary fampisehoana goavana tao @ palais des sports ihany ny 01 aogositra 2004 ary tao Antsahamanitra ny 04 septembre 2004 ka namoaka an'ilay tahirin-kirany Ho Any Aminao.
Nankalaza ny faha 55 taona niorenany ny kolejy Saint antoine ka i Poopy no nalainy hiara hifety izany jobily izany ka nanao fampisehoana indray izy ny volana novembre tao @ palais des sports. Nivoaka t@ zay ny hira sy clip vaovao IZY ROA IHANY. 

Nisy ny Che bel canto novokarin'ny media consulting izay nandraisan'i Poopy anjara nanomboka ny taona 2003 ka anjarany no nandray mpanankanto hafa toa an'i Njakatiana sy Tovo J'Hay ny taona 2005...fampisehoana goavana tao @ palais des sports ary nolalaovina an-tsehatra ny hirany nandritry ny fampisehoana, nivoaka DVD lay fampisehoana Che bel canto. Nivoaka IHANY koa ny album best of 2005 miisa 3, ary nanao spectacle musical nampitondrainy ny anarana hoe  Tena Tia niaraka t@ tsingory tao @ palais des sports ny volana novembre 2005...

Nihaona Tany Frantsa i Poopy sy Njila izay nankalaza ny faha 30 taona Nihirany. Vokatr'io Fihaonan'io dia nisy ny fiverenan i Poopy niaka-tsehatra indray niaraka tamin'i Tarika Njila, notontosaina tany ary ny horonan-tsarin ' ilay hiran 'i Njila hoe Ilazao , Ary  Dia Tao Frantsa No niantombohan'i fitetezam-paritra nataon 'izy Ireo ka nitohy tamin'ny Faritra maro teto Madagasikara izany, 
Ka nanao fampisehoana goavana 02 andro misesy tao @ palais des sports ka dia nihanoka indray ny hira nalaza sy nanamarika ny tarika NJILA izy ireo! 
Tsy hadinon'i Poopy anefa ny mpankafy azy ka nandritra io fitetezam-paritra niarahany tamin'i Njila Io no nolazainy fa hivoaka amin'ny Volana Septembre 2006 ny raki-kirany vaovao, nomeny ny lohateny hoe Satria Tiako, raki-kira izay nivoaka ny andron'ny fampisehoana izay nataony tao amin'ny palais des sports ny volana novembre (toy ny isa-taona)!

Nivoaka ny clip MAMELÀ NY HELOKAY Napa-kevitra ny hiverina an-tsehatra ao @ palais des sports i Poopy, TSIARO narahin'i TGC Teo amin'ny feo lafika , ka nanomana fatratra ny fampisehoana lava indrindra nandritry 26 taona nihirany adiny 5 mahery ny fampisehoana ary feno ny lapa..., 

Nivoaka ny rakitsary DIENY IZAO ary nanao Fampisehoana iray tao Antsahamanitra izy ny volana avril 2010. 
Niara-nanao cabaret t@ Njakatiana izy ny volana mars ka taorian'izany fiaraha-miasa izany dia nivoaka ny clip RAHA NOFY sy KELY LOATRA niarahan'izy roa hisantarana ny fampisehoana duo inédit tao @ palais des sports. Ny volana Desambra nivoaka tao Frantsa nandritry ny fitetezam-paritra nataony ny raki-kirany vaovao mamelà ny helokay.

Niantomboka ny fiaraha-miasan'i Poopy Sy DIH'VIN (Mpandihy) izay tarihin'i Navin. Ka nanomana fampisehoana goavana ry zareo ny volana juin tao @ palais des sports ary nisy fitetezana faritra ihany koa natao. 
Niray sehatra t@ REBIKA, BODO ary Njakatiana i Poopy taoriana kelin'izay tao anatin'ny FAMPISEHOANA hoe TAFARAY tao @ Stade annexe mahamasina ! 

Faraparan'ny taona 2012 dia niteraka resa-be eraky ny tambazotra sosialy sy teny q fiarahamonina fa niova finoana i Poopy! Maro no nanenjika sy lasa tsy nankafy azy intsony sy nanaratsy azy ka niely t@ izany ny ttsaho rehetra momba azy mivady!
Tao ny resaka hoe tsy hihira intsony i Poopy, tao ny hoe lasa nivavaka tany @ antokopinoana zao sy zao sns maro. 

fa nisy ny fandraisiny anjara tamin'ilay fandaharana hoe coulisses on tv  tao amin'ny TV plus Madagascar ary tao no nanazavany fa tsy mbola fotoanany angamba hoy izy fa rehefa tonga ny fotoana dia atao ny fankalazana! Tao ihany koa no nentiny nanazavana ofisialy t@ fahita lavitra momba lay fiovana sy lalana vaovao arahiny ka notsindriny fa tsy niova izy ary nohamafisiny fa MIHIRA ARY HIHIRA FOANA izy fa tsy mbola nilaza na naoviana naoviana hoe hijanona ka tsy hanohy intsony! Nasehony t@ zany fa afaka mihira ny hirany rehetra izy! 

Nandray Anjara tamin'ny fampisehoana tolo-tanana nokarakarain'ny Tarika Mahaleo  ho an'i Nono; ka nampiara-peo tamin'i Dama ilay hira hoe Ise Kely, nandray anjara ihany koa tamin'ny fampisehoana niarahan'ny mpanakanto malaza maro tao amin'ny Coliseum Antsonjombe. 
Ary io Taona 2014 io no notoloran'i Elia RAVELOMANANTSOA, minisitry ny kolotsaina ny  Officier De L ordre Des Arts, Des Lettres et des Cultures(Malgache) noho ny 30 taona nilomanosany tao anaty zavakanto!

 Niandry fatratra ny mpankafy hoe oviana ihany ny fankalazana ny faha 30 taona nihirany, nivoaka ny feo fa hanao fampisehoana i Poopy ny volana novembre 2015! Kanjo nihemotra ny volana fevrier 2016 izany.
Tonga ary ny fotoana! Tapitra avokoa ny tapakila rehetra! 

Nitohy ny fankalazana tao @ Carlton! Nivoaka t@ zany ny rakitsary NANKAIZA?
Mbola nitohy tao Antsahamanitra ihany koa ny 30 taona antsehatra! 
Nentina nitety faritra ny 30 taona an-tsehatra ary samy faly avokoa nahita an'i Poopy ny mpankafy! 
Nanomboka teo dia toa tsy nifankafoy intsony ny mpijery sy ny mpanakanto! Zay toerana aleha dia feno avokoa!

Ny volana avril dia nankalaza ny faha 40 taona nihirany I Richard tao @ tarika Njila! Ka nasainy  I Poopy sy mpihira maro ho vahininy hanotrona azy @ izany! Nisy rakitsary vaovao : firaisan-kina sy ianao ihany! FAMPISEHOANA nitondra ny lohanteny hoe FIRAISAN-KINA!
Nohirain'ireo vahinin'Njila ireo hira maro be nampalaza ny tarika Njila!

Niakatsehatra tao @ Batou beach i Poopy ny volana mai niaraka t@ mpanankanto vitsivitsy hafa!

HO AN'I DADA i Poopy!  Niverina an-tsehatra i Poopy ny faha 10 ny volana novembre ka niavaka kely ny fampisehoana satria nohezahina nohiraina indray ireo sangan'asa tsy dia fanaon'ny tarika! Ka dia niara nahatsiaro an'izany fotoana taloha izany ny rehetra! Mazava ho azy fa dia lany ny tapakila rehetra nandritry ny fampisehoana!Nivoaka ofisialy t@ andron'ny fampisehoana ny rakikira vaovao be, raha tsiahivina dia t@ taona 2010 no namoaka rakikira farany i Poopy raha best of no nivoaka t@ 2016! Nahiditra tao anatin'izany album coffret izany ireo hira tsy mbola nivoaka rakikira hatrizay, Tsy misy, any an-kafa, ny herinao, hafahafa, ody fitia, fa nisy sanganasa tena vaovao be ho an'i dada sy ho anao, hira NATOLONY manokana ho an'ireo mpankafy azy tsy niovaova fa teo foana ary tia foana! 
Nilaza t@ izany i Poopy fa hiara hifampitantana @ Njakatiana indray @ volana mars 2020 raha t@ 2010 no farany niray sehatra izy mianadahy! 




#Article 96: Toska (109 words)


Iray amin'ireo karazam-poko lehibe ao Albania, raha Gega ilay karazana iray. 
Mandrakotra ny tapany atsimon'i Albania izy ireo (atsimon'ny ony Shkumbin), Epiro ary ny tapany atsimon'i Masedoana.

Noho ny tapany atsimo manakaiky an'i Italia sy Gresy dia manana toe-tsaina misokatra kokoa amin'ny any ivelany ny Toska raha oharina amin'ny Gega.

Ortodoksa ny ankamaroan'izy ireo, ary ireo mponina orotdoksa vitsy an'isa (20 %) ao amin'io firenena io dia saika any atsimo avokoa no tena ahitana azy.

Noho ny Toska nanana fahefana betsaka kokoa teo amin'ny lafiny politika albanezy tamin'ny taona 1945, tamin'ny andron'ny fitondrana kaomonista notarihan'i Henver Hoxha, izay toska, dia nanjary ny toska no tenim-pirenena nampiasaina tamin'io vanim-potoana io.




#Article 97: Faritanin'i Toliara (104 words)


Ny Faritanin' i Toliara dia anisan' ireo faritany enina eto Madagasikara. Izy no faritanin' i Madagasikara lehibe indrindra raha ny velarana no jerena; any amin' ny tapany atsimo-andrefan' ny nosy no misy azy; misy ny seranan-tsambo ao amin' ny lakandranon'i Mozambika.

Ny anarana hoe Toliara dia anarana ofisialin' ilay tanàna nanomboka tamin' ny fanagasiana tamin' ny taona 1970 tamin' ny fanagasiana ny anaran-tanàna nitondra anarana frantsay, ny anaran-tanàna fotsiny no tena niova fa ny anaran-dalana mitovy ihany. 936 km miala ao Antananarivo no misy ny renivohiny, dia ny tanànan' i Toliara.

Toliara dia faritany iray ary mizara ho faritra 4 dia ireto avy :




#Article 98: Gestapo (187 words)


Ny Gestapo dia fanafohezana ny Geheim StaatsPolizei, izay miaramila miafina alemaina alemanina, nampihorohoro tokoa tamin'ny andron'ny fitondrana nazista notarihin'i Adolf Hitler. Hermann Goering no nanangana azy io tamin'ny taona 1933.

Ny SS no tafika nazista tamin'izany fotoana izany, fa ny Gestapo kosa dia hery niafina izay zary biby fampitahorana an'i Eoropa, noho izy tafiditra an-tsokosoko tamin'ireo sokajin'asa rehetra (birao, ozinina, sekoly,...), natao hitsikilo ary nanana fahefana nanondro sy nanendrikendrika, nisambotra sy nandefa tany amin'ny toby fampijaliana ireo izay lazaina fa nanohitra ny fitondran'i Hitler.

Ny volana aprily 1934 kosa dia nahasahana hatramin'ny SS ny Gestapo, ka i Himmler no natao lehibeny, ary ny volana jiona 1936 izy no lasa lehibe tsy refesi-mandidin'ny polisim-pirenena alemana. Tamin'izany no nizarana ho roa ny polisy : 

Ny 10 Febroary 1936 no nivoaka ny vinavinan-dalàna Goring izay manome fahefana tanteraka ny Gestapo hiasa tsy misy sakantsakana amin'ny sehatra rehetra, ary tsy azo natao tamin'izany ny nanohitra na nametraka fitarainana. Izay no nahatonga ny Gestapo niasa tanatin'ny tsy rariny tanteraka sy nampanjaka ny fampihorohorona tsy tamin'ahiahy.

Ny Fivoriamben'i Nurnberg no nanafoana ity endriky ny habibiana sy izay rehetra mamoafady nampiharin'ny fitondrana nazista ity.




#Article 99: Tsiranana Philibert (105 words)


I Tsiranana Philibert dia olom-pirenena malagasy. Filohan'i Madagasikara tamin'ny 1 Mey 1959 hatramin'ny 11 Oktobra 1972

Teraka tamin'ny taona 1912 tao Ambarikorano, Mandritsara ao amin'ny faritan'i Mahajanga.

Nianatra tao amin'ny sekoly ambaratonga voalohany tao Anjiamangirana tao Antsohihy izy. Nanohy ny ambaratonga faharoa fototra tao Analalava tamin'ny taona 1926, ary ny taona 1930 no nidirany tao amin'ny sekoly Le-Myre-de-Vilers ; tao no nahazoany ny diplaoma naha-mpampianatra azy tamin'ny faharoapolo taonany.

Rehefa nampianatra nandritra ny 12 taona izy dia nanao fanadinana hiditra tao amin'ny École Normale de Montpellier tamin'ny taona 1946, ka rehefa vita ny 4 taona nianarany tao dia nampianatra tao amin'ny Fampianarana Teknika tao Antananarivo.




#Article 100: Mandritsara (154 words)


Mandritsara dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Betafo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 13200 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10908 ary ny kaodin-distrika dia 109

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.

Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.




#Article 101: Paul-Louis Rafanomezantsoa (666 words)


Teraka tanaty fianakaviana katolika tena nafana fo i Mompera Paul-Louis Rafanomezantsoa (14 jolay 1951 – 1 Septambra 2007) . 7 lahy sy 3 vavy izy ireo no naterak’ireo ray aman-dreniny dia Rasambo Pierre izay Chef Comptable niasa tamin’ny Trésor sy Razafindravao Jeanne Marie. Tao Ambohibory antampon-tanànan’i Fianarantsoa no nonina izy ireo, fa avy any Isorana no tena fiaviany.  

Nianatra tao amin’ny Seminera Zandriny tao Kianjasoa Fianarantsoa izy tamin’ny taona 1965 hatramin’ny 1970, ary avy eo tao amin’ny Kolejy Masindahy François Xavier ao Ambatomena ny 1970 hatramin’ny 1973, ka nahazoany ny Bakalaorea serie B amin’ny taranja siantifika sy ekonomia. Teo izy no nanapa-kevitra hiditra ao amin’ny Fikambanan’i Jesoa ka nanomboka ny Novisia tany Analamahitsy ny 4 janoary 1974, teo ambany fanabeazan’i Mompera Antoine Rahajarizafy sy Joseph Cancemi.  

Nanao ny Voady Voalohany maha-relijiozy izy ny 8 janoary 1978 tao amin’ny Kolejy Masina Misely teo anatrehan’i mompera Philibert Randriambololona izay Provincial tamin’izany. Fa talohan’izay, ny taona 1974 hatramin’ny 1976 dia nanao ny fianarana filozofia sy teolojia fototra izy. Ary nohon’ny nahafatesan’i Mompera Rahajarizafy teo am-panombohany ny Novisia, dia ny taona 1977 izy vao tena nanao ny taona “canonique”, taorian’ny fianarana filozofia.  

Ny janoary hatramin’ny aogositra 1978 dia niana-draharaha tao amin’ny Sampana Zandriny ao amin’ny Kolejy Masina Misely izy. Dia nalefa hianatra teolojia taty Roma ny septambra 1978.  

Ny 6 septambra 1981 izy no nohamasin’i Mgr Gilbert Ramanantoanina ho pretra tao amin’ny Katedralin’i Fianarantsoa. Dia niverina niasa tao amin’ny Kolejy Masina Misely indray izy, ka pretra mpitantana ara-panahy ny sampana Zandriny izay tena nankafizana azy; ary koa nanampy ny mpiandraikitra ny fandaharanam-pivavahana  katolika tao amin’ny Onjam-peom-pirenena.  

Ny aogositra 1982 hatramin’ny jolay 1985 dia niverina teto Roma indray izy, nanohy nandalina ny teolojia sy nianatra momba ny haino aman-jery. Dia avy dia nampihatra izay norantoviny izy fony tafaverina tao Antanànarivo, ka sady pretra mpitantana ara-panahy ihany tao amin’ny Kolejy Masina Misely, no nanampy tao amin’ny fandaharana katolika tao amin’ny onjam-peo.  

Tamin’ny taona 1989 dia mbola nanao herin-taona fanatevenam-pahalalàna momba ny serasera taty Italie izy. Ary dia nizotra nanao ny “Troisième Année” tany Québec Canada ny 1990-1991 teo ambany fitantanan’i Mompera Bernard Carrière. Nandritra io fotoana io no nahavoan’ny “infarctus” azy ka nahatonga azy hatreo hampihena ny asa ataony. Reha niverina avy tany Canada izy dia ny Tranom-pirinty Ambozontany ao Analamahitsy no nisy azy nanomboka ny faran’ny 1991, ka nananganany ny tano fandraisam-peo (studio) Sandratra, sy niasany teo anivon’ny Radio Don Bosco teny Ivato, ka nanatontosany fandaharana tafatafa “hono ho’aho mompera” sy nanaovany fandaharam-pivavahana samihafa koa.  

Nijanona tao Analamahitsy izy hatramin’ny 2001 vao niverina indray tao amin’ny Kolejy Masina Misely mba hanomboka ny asa goavana fanokafana ny Sekoly Ambony momba ny Serasera sy ny Fifandraisana. Fa dia mbola nanohy koa ny fandaharany tao amin’ny Radio Don Bosco.  

Ny volana mars 2003 izy dia voatery nalefa hitsabo tena aty Italie rehefa nihombo ny areti-maso izay nohafainganin’ny diabeta. Nipetraka tao amin’ny Tranon’ny Mpanoratra, Communauté masindahy Pierre Canisius ao akaikin’ny trano Foibe Jeneralin’ny Fikambanana. Ny jolay 2005 izy no nanatevin-daharana ny communauté eto Bellarmino ka nanao ny asan’ny pretra mpitantana ara-panahy. Ary ny oktobra 2006 no nanombohany ny fiandraiketana ara-pastoraly ny Malagasy eran’i Italie.

Tsy lavorary ny fahasalamany, kanefa dia nihoitra hatramin’ny farany izy na dia nihena hatrany aza ny fahitany. Tsy nahasakana azy izany hitana avo ny herimpo ka nampitolagaga ny rahalahiny rehetra.  

Teo am-panombohan’ity taona 2007 ity, dia nanam-paniriana handalo hanao vakansy any Madagasikara izy ; kanjo voatery nofoanany izany satria voatery nanavao ny taratasy fahazoa-mitoetra eto Italie izy. Ny 31 aogositra teo izy no namonjy ny communauté ndry masera Carmélites Mineures de la Charité any Reggio Emilia hanome azy ireo ny laretirety fanao isan-taona. Ny marainan’ny 1 septambra dia tratran’ny fihetsehan’ny aretim-po tampoka izy. Nentina haingana tany amin’ny hopitaly tao Reggio, fa tsy tana ny ainy fotoana vitsy monja tokony ho tamn’ny 6 ora sy sasany maraina. Tonga eto Roma ny vatana mangatsiakany, anio 05 septambra 2007 ary alevina eto koa  araka ny fomban’ny Zezoita fa milevina eo amin’ny tany nisy azy farany ny mpikambana rehefa nodimandry.  

Nadika avy ao amin'ny www.malagasy.it




#Article 102: Etazonia (818 words)


Ny Etazonia dia firenena any Amerika Avaratra izay mizara ho faritra mizakatena (state) dimampolo, distrika federaly iray ary, faritra ivelany (territory) 14. Ny firenena Kanada no manamorona azy ao avaratra, Meksika kosa avy atsy atsimo. Ny ranomasina Atlantika sy Pasifika no sisin-taniny atsinanana sy andrefana. Ny faritra iray izay atao hoe Alaska dia any avaratr'i Kanada no misy azy ary ny andian'nosy Hawaii dia any amin'ny ranomasina Pasifika.

Ny Etazonia dia manam-pivelarana 9,6 tapitrisa  ary milahatra faha efatra amin'ny firenena ngeza indrindra eto an-tany. Betsaka ny potentialité sy ny harena an-kibon'ny tany misy any, izay kosa dia manazava ny hery ara-toe-karenan'i etazonia. Tamin'ny fahaleovantenany tamin'ny taonjato faha 17, repoblika federaly mikaonty faritra mizakantena dimampolo manam-pahefana ny etazonia. Ny renivohiny dia Washington D.C, fa New York ny tanàna ngeza indrindra sy manan-karena indrindra. Nihoatra 300 tapitrisa ny isan'ny olona tamin'ny taona 2008, noho izany, anisan'ny firenena be olona indrindra ny Etazonia eo aorian'i Sina sy ny vondrona Indianina. Ny Etazonia dia firenena manan-karena indrindra eto an-tany.

Ny Etazonia dia firenena fahaefatra ngeza indrindra eto an-tany (9 631 417 ) eo aorian'ny Rosia, ny Kanada ary ny Sina. Ny hangezan'ny tany amerikana dia saika hangezan'ny kontinenta eoropeana na in-15-n'i Madagasikara. Any Amerika Avaratra no misy ny Mainland na ny Renitany, ao amin'io Mainland io ny 48 amin'ny 51 faritany mizaka-tenan' Etazonia. Ny endriky ny Mainland moa dia dimilafy ivelaran'ny fiozaon'ora dimy. 4 500 kilometatra ny halaviran'ny amorontsiraka Atlantika sy ny Amorontsiraka Pasifika, ary 2 500 kilometatra ny halava ny dia tokony atao raha miainga ao Meksika ka raha te-ho any Kanada. Ny tontalin'ny sisin-tany zarain' Etazonia amin'ny firenena hafa dia misy 12 034 km ; 8 893 km miaraka amin'i Kanada, (2 477 km miaraka amin' Alaska), 3 141 km miaraka amin'i Meksika ary 28 km miaraka amin'i Kioba (any Guantanamo). Ny halava tontalin'ny amorontsiraka dia 19 924 km.

Ny Etazonia dia olona avy amin'ny foko maro samy hafa sy ny foko samihafa. 80% ny olona ao amin'ny Etazonia States taranaky ny mpifindra monina avy any Eoropa. Olona avy any Alemaina, Angletera, Ekosy, Irlandy, Afrika, ary Italia.  13% ny olona any Etazonia dia Afrikana-Amerikana. Ny ankamaroan'izy ireo hidina avy any amin'ny andevo Afrikana izay nentina tao Amerika. Amerikana Aziatika dia 5% -n'ny mponina any Amerika, fa ho lehibe kokoa ny anjara ao amoron-tsiraka andrefana. Ohatra ao California, Azia-Amerikana ho ny 13% -n'ny mponina ny fanjakana izany. Ny hispanika-Amerikana, na ny olona ny teny niaviany ho ny 15% amin'ny firenena. Ny Teratanin'i Amerika sy ny Inuit (Eskimos) dia vondrona kely dia kely.

Ny fanisam-bahoaka ny taona 2000 dia ahitana tatitra mikasika ny razamben'ny mponina. Avy amin'izany dia 43 tapitrisa alemà-Amerikana, 30,5 tapitrisa irlandey-Amerikana, 24,9 tapitrisa Afrika-Amerikana, 24,5 tapitrisa Anglisy-Amerikanina, sy 18.4 tapitrisa Meksikana-Amerikana.

Ny Etazonia dia ahitana faritany miazaka tena 50, 5 faritany 5 sy distrika 1 (Washington DC). Hoy ny lalàna momba ny afaka manao zavatra ao amin'ny fanjakana, fa ny lalàna federaly matetika momba ny zavatra mifandray amin'ny fanjakana mihoatra ny iray, na mifandray amin'ny firenen-kafa. Any amin'ny faritra sasany, raha ny governemanta federaly no manao lalàna izay milaza zavatra hafa avy amin'ny fanjakana ny lalàna, ny olona dia tsy maintsy manaraka ny lalàna federaly, satria tsy manan-kery intsony ny lalàn'ny faritany. Faritany samy manana ny lalam-panorenana ny tenany, hafa noho ny lalam-panornana federaly (nasionaly).

Ny federaly sy ny fanjakana indrindra ny fitondram-panjakana dia anjakan'ny antoko politika roa: ny repoblikanina ary ny demokraty. Misy ihany koa ny antoko kely kokoa maro be; ny lehibe indrindra amin'ireo dia ny Libertarian Party sy ny Antoko Maitso. Ny olona dia afaka manome vola izay tiany ho an'ny fampielezan-kevitra ara-politika , ary miezaka ny mandresy lahatra ny mpanao politika mba hanampy azy ireo. Izany no antsoina hoe lobbying. 

Nanomboka tamin'ny 2009, ny filoha dia Demokraty, ka demokraty manana fahefana kely kokoa ao amin'ny governemanta federaly. Na izany aza, dia mbola maro repoblikanina  mahery izay afaka hisakana ny demokraty tsy hanao zavatra izay inoany ho ratsy ho an'ny firenena.

Saika mpiavy ny olona rehetra ao aminy, na ny tera-tany aza. Ny zanatany Anglisy 13 izay niforona teo amin'ny sisn-dranomasina Atlantika ary nanambara ny fahaleovan-tenany tamin'ny 4 Jolay 1776 no lasa Etazonia amin'izao fotoana izao.  Nanomboka teo dia nihitatra nankany andrefana ny sisin-tany ka resy tosika ireo foko  isan-karazany izay nonina tao talohan'ny eoropeana. Toa izao ny fivoaran'ny fahazoany ny tany:

Taorian'ny Ady Lehibe Voalohany 1914-1918 vao azo lazaina hoe firenena anisan'ny matanjaka eran'izao tontolo izao ny Etazonia. Niharan'ny fahantrana mafy anefa izy taorian'ny taona 1929.  Tsy nitsahatra izany raha tsy tapitra ny Ady Lehibe Faharoa (1945). Ka nanomboka ny Ady Mangatsiaka niaraka tamin'ny Fanjakana Sovietika.

dia tsy nahitana fifandonana ara-tafika fa donan-kevitra no nisy

Rehefa nirava ny Fanjakana Sovietika 1991 dia lasa ny Etazonia irery no firenena matanjaka eran'izao tontolo izao. Hita izany amin'ny alalan'ny herisetra izay azony atao ka tsy mila miera amin'ny Firenena Mikambana izy.  Ankehitriny dia ny mandamintany any Iraka sy Afganistana ary ny fiadiana amin'ny mpampihorohoro silamo no zavadehibe aminy.




#Article 103: Rabemananjara Jacques (177 words)


RABEMANANJARA Jacques dia teraka tao Mangabe, Maroantsetra ny 13 Jiona 1913. Nodimandry ny 2 Aprily 2005 tao Frantsa tamin'ny faha-92 taonany.

Nolehibiazina tamin'ny finoana katolika izy, ary nanohy fianarana teny amin'ny Sekoly ambony mpanomana ho pretra tao Antananarivo raha nihevitra hanolo-tena ho pretra ny taona 1927-1935.

Niova làlana anefa izy ka lasa nirona tany amin'ny asa birao. Ny taona 1935 no nanombohany nirona betsaka tamin'ny politika sy ny literatiora.

Ny taona 1939 izy dia nalefa nisolo tena an'i Madagasikara tamin'ny fankalazana ny Revolisiona Frantsay tany Parisy. Noho ny ady mbola nafana tamin'io fotoana io dia tsy afaka nody izy ary nijanona tany hatramin'ny taona 1946. Tafiditra niasa tamin'ny Ministeran'ny Zanatany izy, ary nahazo ny zom-pirenena frantsay. Afaka nanohy fianarana tao amin'ny Sorbonne koa izy ka nahazoany ny diplaoma ambony momba ny Soratra.Tamin'io fotoana io no nifankahalalany tamin'i Léopold Sédar Senghor sy Alioun Diop.

Tamin'ny taona 1946 no nahalalany an'i Dokotera Raseta sy Ravoahangy ary tamin'izany no nitsimoka ny fananganana ny antoko MDRM (Mouvement Démocratique pour la Rénovation Malgache) izay nitana anjara toerana lehibe teo amin'ny tantaram-pirenena malagasy.




#Article 104: Vaovy (102 words)


Ny tarika Vaovy dia tarika avy any Androy natsangan'i Jean Gabin Fanovona tamin'ny taona 1974. Io anatana io dia avy amin'ny anaran'ny karazan-kazo mafy tsy hita raha tsy eto Madagasikara. 

Nampiasa fitaovana maoderina izy. Ny taona 1984 izy dia niverina nampiasa ny fomba tranainy: antsa, amponga, marovany. Fa ankehitriny kosa dia natambany ireo fomba roa ireo.

Hatramin'ny taona 1984 dia namoaka kapila dimy: 

Ny vatana mangatsiaka dia nentina tany Ambovobe Adroy tamin'ny harivan'ny 10 marsa 2010. Ny omalin'io izy dia nampakarin'ny minisitry ny Kolontsaina ho amin'ny mari-boninahitry ny Chevalier de l’Ordre National Malagasy tao an-tram-pokonolona Analakely izay nanaovana ny fiaretan-tory hatramin'ny alatsinainy.




#Article 105: Androy (kaominina) (218 words)


Androy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Fianarantsoa Ii, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 9121 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 22033 ary ny kaodin-distrika dia 220

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 3500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.









#Article 106: Lakandranon'i Môzambika (113 words)


Ny Lakandranon'i Mozambika dia sampan'ny ranomasimbe Indiana mampisaraka an'i Madagasikara amin'i Afrika, tandrify indrindra an'i Mozambika.

Any avaratra, eo anelanelan'i Madagasikarasy ny kontinenta afrikana no misy ny tamba-nosy Kômôro.

Ao ihany koa ireo nosy kely - ankoatra ny nosy Tromelin izay mitokana any amin'ny Ranomasimbe Indiana - izay eo ambany fiadidian'i Frantsa ka antsoina hoe Nosy miparitaka: ny nosy Glorieuses, Juan de Nova, Europa ary Bassas da India.

Ahitana ireo toerana fitiliana ny toetr'andro sy ny fiavian'ny rivodoza ireo nosy kely miparitaka ao amin'io lakandrano io. Maro ireo sambo mpitatitra solitany no mandalo ao. Mahamora ny fiarovana ny fitaterana an-dranomasina sy ana habakabaka iraisam-pirenena ihany koa ao, indrindra ny fifamoivoizana Madagasikara-Jiboty-Madagasikara, na Maorisy-Kenia-Maorisy.




#Article 107: Seisely (169 words)


I Seisely dia tamba-nosy ahitana nosy miisa 115 ao amin'ny ranomasimbe Indiana, ao atsimo-atsinanan'ny kontinentan'i Afrikana, (1600 km avy ao Kenia), ary ao avaratra-atsinanan'i Madagasikara.

Mitambatra ho firenena ireo nosy kely ireo ary ao amin'ny nosy Mahé no misy an'i Victoria renivohitra. Atao hoe Seychelles io firenena io amin'ny teny frantsay sy amin'ny teny anglisy.

Ao koa ireo nosy granitika 40 izay saika manodidina ny nosy Mahé avokoa. Feno harambato ny ankamaroany ary tery ny morontsirak'ireo nosy ireo. Ny lehibe indrindra amin'izy ireo dia :

Ao koa ireo nosy roa any avaratra dia :

Tsy nisy ny tena mponina tompon-tany tao Seychelles. 
Taranaky ny mpifindra monina eoropeana, sinoa, indiana ary afrikana ny ankabeazany.
Ny finoana kristiana, indrindra indrindra katolika no arahin'ny ankamaroan'ny mponina.

Ny fizahan-tany no tena iankinan'ny toe-karena ao Seisely.

Mandroso be ihany koa ny fanjonoana amin'ny fomba maoderina ; Port-Victoria no isan'ny seranana lehibe amin'ny fanondranana trondro ao amin'ny ranomasimbe Indiana. Misy ao an-toerana ny ozinina mpanao ny trondro amin'ny boaty.

I Seisely dia ahitana distrika 23.




#Article 108: Voahangy (418 words)


RAZAFINDRAZAKA Voahangiharisoa no tena anarany. Renim-pianankaviana. Manan-janaka telo lahy (Rija - Riana - Rado) izay samy efa raim-pianankaviana daholo. Efatra mianadahy no zafikeliny amin'izao fotoana izao, dia i Mandresy 7 taona - Mendrika 5 taona - Ny Tsiky 3 taona - Iharena 2 volana sy tapany.

Mpanankato teraka sy lehibe tao anatin'ny zava-kanto i Voahangy na avy amin'ny lafin-drainy na avy amin'ny lafin-dreniny satria samy hita (t)ao amin'ny fianankaviany daholo na ny mpitendry zava-maneno sy ny mpamorona, na ny mpilalao teatra na mpihira.

Noho ny tontolo nisy azy dia mbola tanora dia tanora i Voahangy dia efa tia nihira sy nihira. Vao dimy taona izy dia efa mpiakatra mihira eo ambony seza amin'ny lanonam-pianankaviana. Rehefa nihalehibe izy dia tany amin'ny Skoto indray, fa Skoto moa izy fony kely ary Cheftaine taty aoriana, no nampiasany ny talentany nanafana afon-dasy na colonies de vacances.

Nanangana orchestre mpanafana lanonana izy, niaraka tamin'ireo anadahiny izay samy mpitendry zava-meneno avokoa. Tamin'izany no nahafantaran'i Raindimby azy. Tamin'ny taona 1981/1982 no nivoaka ny hira Raiso ny Tanako Aloha, noforonin'i Raindimby, izay isan'ny tena nahafantaran'ny Malagasy an'i Voahangy. Misy mpanankato Malagasy hafa moa namorona hira ho azy koa, ka rehefa manao fampisehoana izy sy Raindimby dia naseho koa ny hira hahafantarana an'i Voahangy manokana (Solo). Efa niaraka niasa taminy tamin'ny seahtry ny kanto koa ohatra i Henri Ratsimbazafy, Clo Mahajanga, Declare (Black Jacks) izay namorona any amin'ny antsasaky ny hira hirain'i Voahangy. Taty aoriana koa i Tonton Pa.

Tsy nihanona fotsiny tamin'ny fihirana nefa i Voahangy na dia teo aza ny fiaraha-miasa tamin'ireo mpamorona samihafa. Nanandrana namorona hira koa izy, ka isan'ny hira noforoniny manokana ny Fiainana Izany, Ady ny Fiainana, Manina anareo, Tsiaro Anao, sns. Vao maika nandrisika azy tamin'ny famoronana koa ny fankafizan'ny mpihaino ireny hira ireny. 

Ny hira milaza ny lafiny maharary eo amin'ny fiainana no tena hahafantaran'ny olona an'i Voahangy, ary matetika voasokajy ho mpihira be alahelo izy. Isan'ny tena mampiavaka an'i Voahangy koa ny filazana ny zava-misy eo amin'ny fiainan'ny Malagasy andavanandro. Tsy dia mankafy tononkira maivamaivana koa izy araka izany.

Tamin'ny 2006 izy no nahazo ny loka amin'ny hira malagasy tamin'ny nihirany ilay Tora-bato miverina, hira noforonin'i Clo Mahajanga.

Tamin'ity taona 2007 ity i Voahangy dia nahazo ny mari-boninahitra Officier de l'Ordre National Malgache. Nankalazaina tamin'ity taona ity koa ny faha-25 taona nihirany. Voahangy - Gasigasy Accoustik no vokatra farany navoakany. Tena mampiseho ny mahaMalagasy satria arahin'ny valiha marovany, korintsana, conga, ary jejy lava izy io.

[Mila Fenoina]

Takelaka manokana : 

Tononkira sy sary : 

Lahatsoratra ao amin'ny madanight : 




#Article 109: Rindrin'i Berlin (108 words)


Ny alin'ny 12 aogositra 1961 no nananganan'ny Repoblika Demokratikan'i Alemaina ny rindrin'i Berlin, mba hampitsaharana ny fifindran'ireo mponina ao ho any amin'ny Repoblika Federalin'i Alemaina. Ny Fifanarahan'i Varsovie dia isan'ny nanome vahana ny fananganana io rindrina io, satria ho an'i Alemaina atsinanana dia fiarovany amin'ny fanafihana sy mety ho fidirana an-keriny ataon'ny tafika avy ao andrefana izy io.

Tsy rindrina fe rindrina fotsiny anefa, fa voaaro amin'ny herin'aratra, sy arovan'ireo mpiambina izay afaka manao fisafoana tsy miato noho izy rindrina natao azo ivezivezena.

Maro tamin'ireo nandositra avy any atsinanana no namoy ny ainy teo amin'io rindrina io, satria tsy mba nitsitsy ireo mpiambina nahatratra fa tonga dia nitifitra.




#Article 110: Tambajotra sôsialy (1150 words)


Ny tambajotra sôsialy dia ezaka fananganana fikambanan'olona manana zava-mahaliana iraisana. Izy ireo dia mifampizara izay nahaliana azy ary mijery koa izay mahaliana ny hafa eo amin'ny sehatra internet iray. Mila mampiasa software izy ireo amin'izany.

Ny ankabeazan'ny tamba-jotra ara-piaraha-monina dia sehatra internet hahazoan'ny tsirairay mifandray amin'ny hafa amin'ny alalan'ny fifandraisana mivantana, messaging, mailaka, sarimihetsika, fifandraisana mivantana amin'ny alalan'ny feo (voice chat), fizarazarana rakitra (file sharing), blaogy, dinika, sy ny sisa...

Ny malaza indrindra amin'ireo tamba-jotra ara-piaraha-monina ireo dia ahitana sokajy isan-karazany toy ny mpiara-mianatra taloha ary mikendry ny hampifandray namana izay samy mampiranty ny momba ny tenany sy ny zavatra mahaliana azy. 

Efa tamin'ny taona 1978 no namelabelaran'i S. Roxanne Hiltz sy Murray Turoff tao amin'ny bokiny The Network Nation(Addison-Wesley, 1978, 1993) ny momba ny fampifandraisana ny isam-batan'olona amin'ny alalan'ny solosaina.

Teo koa ireo ezaka hafa maro toy ny Usenet, bulletin board services (BBS) ary ny Arpanet novelabelaran'ny bokin'i Murray Turoff mitondra ny lohateny hoe EIES: Server-based Electronic Information Exchange Service (Turoff and Hiltz, 1978, 1993). 

Anisan'ny voalohany tamin'ireny tamba-jotra ireny ny Classmates.com (1995), izay nampifandray  ny mpiara-mianatra teo aloha tany Etazonia, sy ny SixDegrees.com (1997), izay nampifandray ny  tsy mifankahalala mivantana. Nisy karazany roa ireo tamba-jotra nipoitra tamin'ny 1999. Tao ireo  niankina tamin'ny fampifandraisana ny mpikambana mifampatoky toy ny Epinions.com, tao kosa ireo nifototra tamin'ny finamanana toy ireo naorin'i Jonathan Bishop araka izay voalzan'ny boky .. Ny zava-baovao tamin'izany dia tsy ny fampisehoana fotsiny ireo mpinamana fa ny famelana azy ireo hanolotra tahiry sy votoatiny araka izay tiany. Tamin'ny taona 2005, ny tamba-jotra MySpacedia be mpijery kokoa noho Google. Niantomboka nipoitra koa ny Facebook, mpifaninana nitombo haingana dia haingana. Tamin'ny taona 2007, Facebook dia nahazoana nampiasa software izay narafitry ny hafa. Nahafahana nampiseho an-tsary ny tamba-jotran'ny tsirairay ireny fampiharana ireny.
 
Niantomboka nampiasaina tamin'ny orinasa ny tamba-jotra tamin'ny  Martsa 2005 rehefa napoitran'i  Yahoo ny Yahoo! 360°. Tamin'ny volana Jolay 2007 dia novidin'i News Corporation i MySpace, ary novidin'i ITV (UK) koa i  Friends Reunited tamin'ny Desambra 2005. Heverina ho mihoatra ny 200 ny tamba-jotra ara-piaraha-monina.

Social networks connect people at low cost; this can be beneficial for entrepreneurs and small businesses looking to expand their contact base. These networks often act as a customer relationship management tool for companies selling products and services. Companies can also use social networks for advertising in the form of banners and text ads. Since businesses operate globally, social networks can make it easier to keep in touch with contacts around the world. In many ways business networking on social networks has eclipsed the amount of networking that takes place on dedicated business networking websites. 

Social networks are beginning to be adopted by healthcare professionals as a means to manage institutional knowledge, disseminate peer to peer knowledge and to highlight individual physicians and institutions.  The advantage of using a dedicated medical social networking site is that all the members are screened against the state licensing board list of practitioners.

The role of social networks is especially of interest to pharmaceutical companies who spend approximately 32 percent of their marketing dollars attempting to influence the opinion leaders of social networks.

Various social networking sites have sprung up catering to different languages and countries. The popular site Facebook has been cloned for various countries and languages and some specializing in connecting students and faculty.

Several websites are beginning to tap into the power of the social networking model for social good. Such models may be highly successful for connecting otherwise fragmented industries and small organizations without the resources to reach a broader audience with interested and passionate users. Users benefit by interacting with a like minded community and finding a channel for their energy and giving.  Examples include SixDegrees.org (Kevin Bacon).

In general, social networking services, such as MySpace, Facebook and Bebo, allow users to create a profile for themselves. Users can upload a picture of themselves and can often be friends with other users. In most social networking services, both users must confirm that they are friends before they are linked. For example, if Alice lists Bob as a friend, then Bob would have to approve Alice's friend request before they are listed as friends. Some social networking sites have a favorites feature that does not need approval from the other user. Social networks usually have privacy controls that allows the user to choose who can view their profile or contact them, etc.

Some social networks have additional features, such as the ability to create groups that share common interests or affiliations, upload videos, and hold discussions in forums.  Geosocial networking co-opts internet mapping services to organize user participation around geographic features and their attributes.

Currently, almost no social networks charge money for membership.  In part, this may be because social networking is a relatively new service, and the value of using them has not been firmly established in customers' minds.  Instead, companies like MySpace and Facebook sell online advertising on their site. Some believe that the deeper information that the sites have on each user will allow much better targeted advertising than any other site can currently provide.  Sites are also seeking other ways to make money, such as by creating an online marketplace (Facebook's Marketplace) or by selling professional information and social connections to businesses: such as LinkedIn.

On large social networking services, there have been growing concerns about users giving out too much personal information and the threat of sexual predators. Users of these services need to be aware of  data theft or viruses. However, large services, such as MySpace, often work with law enforcement to try to prevent such incidents.

In addition, there is a perceived privacy threat in relation to placing too much personal information in the hands of large corporations or governmental bodies, allowing a profile to be produced on an individual's behavior on which decisions, detrimental to an individual, may be taken.

Furthermore, there is an issue over the control of data - information having been altered or removed by the user may in fact be retained and/or passed to 3rd parties. This danger was highlighted when the controversial social networking site Quechup harvested e-mail addresses from user's e-mail accounts for use in a spamming operation.

Social network services are increasingly being ampiasaina in legal and criminal investigations. Information posted on sites such as MySpace and Facebook, has been ampiasaina by police and university officials to prosecute users of said sites. In some situations, content posted on MySpace has been ampiasaina in court to determine an appropriate sentence based on a defendant's attitude.

Facebook is increasingly being ampiasaina by school administrations and law enforcement agencies as a source of evidence against student users. The site, the number one online destination for college students, allows users to create profile pages with personal details. These pages can be viewed by other registered users from the same school which often include resident assistants and campus police who have signed-up for the service.




#Article 111: Bononoka (372 words)


Ny bononoka dia sakafo azo avy amin'ny fandomana Mangahazo, ka ahazoana mangahazo mahasalama kokoa sy matsiro kokoa. Misy fofona somary mahery izy ka lasa tsy itiavan'ny olona sasany azy. Ny mangahazo vita bononoka dia azo amainina sy totoina ka anaovana karazana mofo mangahazo antsoina hoe ketapotsy.

Misy fiovana kely arakaraka ny faritra, fa amin'ny ankapobeny dia toy izao :

Mandritra ilay fotoana ilomany anaty rano dia misy mikiraoba mihinana ilay mangahazo. Zavatra mandeha amin'izao fotsiny izy io, tsy novolena ny mikraoba, hany ka izay mikraoba misy eo sy izay akora amin'ny mangahazo no mitondra azy. Noho izany, satria amin'ny toerana tsy misy rivotra (anaerobie) ao anaty filoman-drano ao, dia misy karazana fermentation maromaro mitranga, indrindra ireo ny  (fanao @ habobo sy choucroute) sy ny  (ohatra ny mofomamy sy mofo dipaina).

Voalohany aloha, tapahan'ireo mikiraoba ny tavolo anaty mangahazo hahazoany glucose, ary haniny ilay glucose mba hamoahany enton'arina (CO2) sy hafanana ary asidra laktika (fermentation lactique) na alikaola (fermentation alcoolique).

Ny fidinan'ny pH noho ny asidra laktika sy ny famokarana alikaola dia misakana ny mikraoba hafa tsy hitombo ao intsony, indrindra fa ireo mikraoba mety mahasimba azy na ireo mikraoba mankarary.

Vokany :

Mbola misy karazana  hafa koa mitranga fa tsy dia tena lehibe, kanefa mandray anjara ihany koa amin'ny tsiro sy fofon'ny bononoka.

Noho izy milon-drano dia mivoaka entin'ny rano ny asidra cyanhydrique ao anatin'ny mangahazo. Fa ny fanapotehan'ireo mikraoba ny karazana glucosides koa dia manampy amin'ny fanalana ireo poizina izay miraikitra ka tsy miala amin'izao.

Ny bononoka dia malemy, mipasaka sy matsiro. Misy fofona mampiavaka azy koa, izay tsara ho an'ny sasany fa ratsy ho an'ny sasany. Ny mahatonga ireo tsiro sy fofona ireo dia :

Raha te-hihinana mangahazo tsara sy matsiro ary ara-pahasalamana dia ny bononoka no tsara indrindra, satria sady afaka ny toxique no voaaro amin'ny mikiraoba ratsy izy, ary mihatsara izy ao am-bava. Tsy misy  velively ny zavatra mahatonga ny fofony sy ny tsirony mampiavaka azy iny fa azo antoka tsara.

Tsy isika malagasy irery - araka ny filazan'ny sasany - no manao bononoka, fa misy firenena afrikana hafa koa, saingy hafa no anarana fiantsony azy, ary tsy tena mitovy tanteraka ny fikarakarana azy. Amin'ny teny frantsay dia rouissage no iantsoana an'io fomba fandomana mangahazo io (cf google).




#Article 112: Ny Eja (160 words)


Ny Eja, na Solonomenjanahary Ranivoarisoa Eugénie dia mpanakanto vao misondrotra eo amin'ny sehatry ny literatiora. Ny Eja dia midika ny haingo sy ny hatsarana 

Mpanoratra ny raibeny : Itompokolahy Rakoto Paul.

Tia manao sary sy maka sary ary manoratra koa ny rainy, Itompokolahy Rakoto Léonard.

Mpanoratra tononkalo sy hira mbola hirain'ny tily ny anadahin-dreniny, Max Géo Lili, sady sakaizan'i Dox fony fahavelony.

Tany Antsiranana no nanombohan'i Ny Eja ny sekoly, izay notohizany teny amin'ny sekoly Maria Mpanampy tao Antananarivo. Nandia ny sekoly ambaratonga manokana teny Ampefiloha izy talohan'ny nandalinany ny fianarana sampana Lalàna teny amin'ny anjerimanontolo teny Ankatso. Nianarany manokana ihany koa ny Fizahantany ary nanao ny fianarana serasera tamin'ny sekoly iray tsy miankina izy. Ankoatra ny poezia dia tia manoratra tantara kely ho an'ny ankizy koa Ny Eja ary manokana ny tsangan'asany betsaka ho an'ny ankizy  anisan'izany ny fitantarana angano, famoronana kilalao ho an'ny ankizy .  Nahafantaran'ny Olona azy ny tononkira nosoratany ho an'i Tovo J'Hay Teny Mamy ,Fihin-tananao




#Article 113: Abidy (672 words)


Ny abidy dia ny fitambaran'ireo tarehin-tsoratra amin'ny tenim-pirenena tsirairay avy.

Tenenintsika hoe litera ny eva iray. Ara-teôria, tokony mampiseho feo iray ny litera iray. Ary tokony manana diakritìka ny litera sàsany mba hanana stock litera raha tsy ampy ny isany.

Ny abidy grika dia abidy manavaka ny renisoratra sy ny zanatsoratra sady ahitana litera efatra amby roapolo, izay natao hanoratana ny fiteny grika nanomboka tamin'ny taonjato fahasivy tal. J.K. hatramin'izao fotoana izao. Io ihany koa no heverina fa abidy antitra indrindra – raha ferana amin'ny famaritana voalohan'ny teny hoe abidy – satria samy manana ny evany ny feo tsirairay. Tamin'ny Andro Taloha dia nampiasaina ho an'ny fanisana amin'ny teny grika ihany koa ny litera, fa voasolon'ny tarehimarika arabo izy ireo. Avy amin'ny abidy fenisianina ny abidy grika. Nahatonga ny fipoiran'ny abidy latina tao Eoropa io abidy io. Fampiasa ho eva amin'ny siansa, amin'ny anaram-boanjavatra amin'ny fizika, amin'ny anaran-kintana ary fikambanam-pirahalahiana sy firahavaviana ny litera grika.

Ny abidy latina na abidy romana dia abidy ahitana litera fototra miisa 26 sady afaka atao sora-baventy na sora-madinika. Mampiasa io abidy io hanoratany ny fiteniny ny ao Eoropa Andrefana sy Eoropa Avaratra ary Eoropa Afovoany. Mampiasa azy koa ireo firenena ivelan'i Eoropa indrindra ireo firenena nozanahin' ny Eoropeana, isan'izany ny ao Amerika Avaratra sy Atsimo sy ny ao Afrika ary ny ao Oseania. Ireto avy ny litera fototra ao amin'ny abidy latina amin'ny endriny soramadinika: a - b - c - d - e - f - g - h - i - j - k - l - m - n - o - p - q - r - s - t - u - v - w - x - y - z. Tamin'ny taona 2002 dia ny 39 %n'ny mponina maneran-tany no mampiasa ny abidy latina .

Ny abidy hebreo dia fitambarana litera miisa 22 tsy ahitana zanatsoratra izay anoratana ny fîteny hebreo. Amin’ny fiteny hebreo, io abidy io dia atao hoe אָלֶף־בֵּית עִבְרִי‬ / Alefbet Ivri na האלפבית העברי / Ha-ˈAlefbet ha-Ivri. Tsy misy ny fanavahana ny sorabaventy sy ny soramadinika. Taty aoriana vao nisy marika miendri-teboka atao hoe nikkud izay amantarana ny zanapeo. Vakina avy ankavana miankavia ny soratra hebreo. Ny abidy hebreo no nanoratana ny boky ao amin’ny Tanakh (Baiboly hebreo), izany hoe izy no nanoratana ny fiteny fototry ny Testamenta Taloha ao amin’ny Baiboly. Izy koa no anoratana ny fitenin'ny Jiosy hafa ankehitriny. 

Ny abidy sirilika dia abidy slavy. Ankehitriny izy io dia ampiasaina amin'ny fanoratana ny teny rosiana, okrainiana, belarosiana, rusyn, biolgara, masedôniana ary ny fiteny serba-kroata. Io abidy io koa dia abidy voaterin'ny Firaisana Sovietika ampiasain'ny fiteny tsy slavy toa ireo teny tao Kaokazy sy Siberia ary ny faritra avaratr'i Rosia.

Ny abidy sirilika dia noforonin'i Ohrid sy i Clément tamin'ny taonjato fahasivy, izay nampianarin'ny moanina (na monka) roa, dia i Kyrillos sy i Methodios. Ny fototr'io abidy io dia ny abidy grika. Ny soratra glagôlitika no nampiasaina talohan'ny abidy sirilika.

Ny abidy arabo dia tsy ahitana afa-tsy renisoratra, natao hanoratana ny fiteny arabo sy fiteny hafa koa, ka soratana avy ankavana miankavia. Nisy litera miisa 28 izy tamin'ny voalohany nefa ny fiteny tsirairay izay soratana aminy dia samy nanao fanovana arakaraka ny rafi-peo ao aminy. Tsy manana zanatsoratra hanoratana ny zanapeo ny abidy arabo fa mari-tsoratra sahalahala amin'ny teboka na faingo apetraka eo ambony na ambany na aloha na aorian'ny renisoratra hisolo ny zanatsoratra.

Nanomboka tamin'ny fielezan'ny finoana silamo mantsy dia maro ireo fiteny ankoatry ny arabo, fiteny anoratana ny Kor'any, izay nanomboka nosoratana tamin'io abjady arabo io. Izany no anoratana ny fiteny indo-eoropeana toy ny fiteny persana, ny fiteny kashmiry, ny fiteny sindy, ny fiteny ordoa ary ny fiteny korda. Ampiasaina ao Sina koa io abidy io, indrindra ao amin'ny faritanin'i Xinjiang sy Gansu ary Ningxia, ary amin'ny mponina vitsy anisa izay nandray ny fivavahana silamo (izany no atao hoe xiao'erjing). Taloha dia nenti-nanoratra ny fiteny sasany ao Afrika ny abidy arabo: ny fiteny soahily, ny fiteny haosa, ny fiteny oôlôfo ary ny fiteny somaly) ary koa nanoratana ny fiteny torka hatramin'ny taona 1928.




#Article 114: Antarktika (301 words)


I Antarktika dia ny tendrotany atsimo amin' ny Tany sy ny manodidina azy. Antarktika koa ny anaran' ny kôntinenta misy ny tendrontany atsimo. I Antarktika dia kôntinenta iray any atsimon' ny Tany manana velarana 14 tapitrisa km2. Ny habeny dia mbola kely noho i Azia, i Afrika na i Amerika; i Eoropa sy i Oseania ihany no kely noho izy. 98%n' ny velarantaniny dia ranomandry manana hatevina 1 600 m, izay no tsy ahafantarana ny endriky ny ambanitaniny, fantatra fotsiny ankehitriny fa misy tandavan-tendrombohitra sy farihy ambanin-dranomandry ny ao, ohatra ny farihy Gamburtsev. 

Kôntinenta mangatsiaka, maina ary be rivotra indrindra eto an-tany i Antarktika; maina satria latsaky ny 200 mm ny rotsak' orana eo amin' ny morontsiraka (ary mbola latsak' izany ny rotsak' orana any amin' ny faritra afovoany).

Tsy misy mponina tera-tany i Antarktika ary ny mipetraka any amin' izao fotoana izao dia mpahay siansa ny ankamaroany. Voninkazo mahazaka hatsiaka sy aizaina ary hamaina ihany no miaina any miaraka amin' ny karazam-borona sy trondro ary biby mampinono ihany no any.

Ny teny hoe Antarktika dia avy amin' ny teny grika ἀνταρκτικός / antartikós, izay midika hoe mifanohitra amin' i Arktika. Tamin' ny 1820 ilay kôntinenta no hita voalohany ary ny tafika rosiana nentin' i Mikhaïl Lazarev sy i Fabian Gottlieb von Bellingshausen no nahita azy. Tsy dia nahaliana olona firy ilay kôntinenta noho ny tsy fisian' ny harena an-kibon' ny tany sy ny tontolo tsy azo iainana any aminy ary ny fitokana-moniny.

Araka ny fifanekena momba an' i Antarktika nosoniavin' ny firenena roa ambin' ny folo tamin' ny taona 1959 sy narahan' ny fifanekena natao tao Madrid tamin' ny taona 1991 dia manana sata manokana i Antarktika: tsy azo anaovana hetsika ara-miaramila any, sady tsy azo alaina ny harena an-kibon' ny tany raha tsy momba ny fikarohana ara-tsiansa no tanjony.




#Article 115: Tendrotany (171 words)


Ny tendrotany dia ny tampony roa, atsimo sy avaratra, amin' ny bolantany, tendron' ilay teza heverina fa ihodinan' ny tany.

Ny tendrontany avaratra dia toerana ara-jeôgrafia any avaratra indrindra eto an-tany, any ampovoan' ny ranomasimbe Arktika. Eo anelanelan' ny -43 °C sy 0 °C ny hatsiaka any amin' ny tendrontany avaratra, izay no mampisy ny ranomandry lalandava any amin' ny tendrontany.

Ny tendrontany atsimo dia ny teboka farany atsimo indrindra eto amin' ny Tany. Ao amin' ny kôntinenta Antarktika no misy azy. Io no teboka ihaonan' ny laharan-jara hasina rehetra any atsimo indrindra.

Ny faritra misy ny toetanin-tendrontany dia eo anelanelan’ ny faribolan-tendrontany sy ny tendrontany. Tsy dia misy firy ny rotsak’ orana ary ny maripana dia ambany dia ambany, mahalana raha hihoatra ny 0 °C. Rakotra ranomandry mandrakariva ireo faritra ireo. Rakotra ranomandry i Arktika izay ahitana an’ i Goenlandy sy i Siberia any avaratra. Toraka izany koa i Antarktika any atsimo, izay efa nahitana hatsiaka mahatratra -88 °C. Mety mahatratra 3 000 m ny hatevin’ ny ranomandry amin’ izany.




#Article 116: Jonny r'afa (251 words)


Jonny r'afa na Andriamanankoavy Jonny dia nianatra momba ny sokitra tao amin'ny École Nationale Supérieure des Beaux-Arts ao Paris.

Fa hoy i Jonny r'afa raha manazava momba ny asany izy :

Rehefa izany, misokatra amin'izao tontolo izao amin'ny izay fomba hafa ananako ankoatry ny sarisokitra: ny hira sy ny soratra. Izany enti-maneho, tsy ny hanitry ny taloha ihany, fa ny ankehitriny koa. Mety aza hanaovana sary drafitra hoan'ny hoavy? Ary, araky ny fombafomba vaovaon'ny fifandraisana eran-tany, dia atao izany amin'ny teny iray azon'ny ampahany lehibe amin'izao tontolo izao vakiana: teny frantsay.

Izany no anoratako, am-panarahana ny dian'ny poety malagasy iray nanoratra amin'ny teny malagasy/frantsay ary antsoina hoe J. J. Rabearivelo. Izy io anefa tsy afaka nihoatra tany Eraopa tamin'ny fahavelony. Satria aho afaka nanao izany, dia ataoko raharaha ny manohy ny asa lavitrezaka sy mavesatra natombony: ny ho ambasadaoron'ny habakaba-pisainan'ny malagasy.

Tahak'izany no andaharako sy itondràko ny asako. Ny Art no ahafahako, na dia toy ny  mandravona ihany aza, manolotra ampahany amin'izany sivilizasiona avy lavitra izany an'i Frantsa, no sady manome voninahitra ny malagasy amin'ny fampahafantarana azy misimisy kokoa any ivelany.

Ireo sangan'asany dia azo jerena ato na koa ato: 

Ankoatra ny asa-sokitra dia manana talenta eo amin'ny tononkalo sy mozika ihany koa izy.

Mpanoratra, mpamoron-kira sy mpihira i Jonny R'afa. Isan-karazany ny zava-maneno kitihiny toy ny gitara, kabosa, ary valiha.

Isan'ny nalaza tamin'ny hirany - izay noforoniny raha mbola 15 taona monja izy - i Rabodoniarivo. Eo ihany koa Retsiana, Ravorombazaha, Bilo.

Ny mombamomba azy dia azo jerena ato : 




#Article 117: Mara Carson (104 words)


Mara Carson Rangers dia teraka tamin'ny taona 1959 tany amin'ny faritra atsimon'i Madagasikara.

Maro ny karazana mozika nianarany, na bàn-kira vahiny na bàn-kira malagasy. Efa niara-niasa tamin'ny Tarika Sammy sy ny tarika Lolo sy ny tariny izy. Tamin'ny taona 1980 no niakarany an-tsehatra voalohany, ary ny taona 1981 no nitsanganan'ny tarika Carson. Mbola nanohy ny fianarany momba ny Lalàna teny amin'ny Anjerimanontolo izy nandritra izany.

Isan'ireo hira nahalalana azy tamin'izany ny Oram-pahavaratra (1982), Manina anao (1983), Fasana faharoa (1986). Ny taona 1988 izy no namorona sy nilalao ny feon-kira nandravaka ilay horonantsary hoe Angano angano, Contes et légendes de Madagascar izay notontosain'i Cesar Paes.




#Article 118: Mamy Ralaivita (183 words)


Mamy Ralaivita dia mpihira sady mpamoronkira.

Fony izy 12 taona dia nanangana tarika, vokatry ny nofinofy niarahana tamin'ireo mpiray tam-po aminy sy ireo namany nandritra ny fialantsasatra indrindra indrindra. Tamin'izany fotoana izany no nitsanganan'ny tarika Zanak'i Dada (1974) ary maro amin'ireo hirany tamin'izany no naveriny amin'ny raki-kira navoakany amin'izao fotoana. 

Maro ny mahatsiaro ny fandraisany anjara tao amin'ny Radio Televiziona Malagasy ka ny tapany voalohany dia niarahany tamin'ny tarika Mahaleo. Taty aoriana kely dia nihira irery izy ka namoaka ny Avereno aminay, izay nahazo ny lokan'ny Hira malagasy.

Nandray anjara tamin'ny fifaninana Découverte Afrique i Mamy Ralaivita ny taona 1983, ka nandrombahany ny amboara tamin'ny  Ratagnalahy. Maro ireo hetsika momba ny hira afrikana nandraisany anjara tamin'io vanim-potoana io. 

Noho ny asa maha-mpitsabo azy anefa dia nisy fotoana niatoany kely teo amin'ny sehatry ny hira.

Ankehitriny dia tafaverina soa eo amin'ny tontolon'ny zava-kanto malagasy izy ka hamoaka rakikira atsy ho atsy. Hotronin'ny fianakaviany izy amin'izany katrok'asa izany ka misy ireo sangan'asany no nomeny hohirain'ireo zanany sy ny zanaky ny mpiray tam-po aminy.

Azo vangiana ny : ahitana ny mombamomba azy sy hihainoana ny sombin-kirany.




#Article 119: Fizaràn-taona (381 words)


Ny fizaràn-taona dia fari-potoana ao anatin' ny taona izay ahatsapana tsy fiovana firy eo amin' ny toetrandro (fisian' ny orana na tsia, rivotra mifofofofo na tsia, orampanala na tsia, hazavana sy hafanan' ny masoandro na tsia, sns) izay mifandray amin' ny tsingerim-piainan' ny zavaboary (fitsirin' ny zavamaniry, fiovan-toetran' ny biby, sns). Ampifadraisin' ny olona amin' ny asa fivelomany koa ny fizaran-taona, indrindra ny fambolena sy ny fiompiana.

Tsy mitovy ny isan' ny fizaràn-taona arakaraka ny toetany na ny firenena na ny kolontsain' ny mponina ka ao ny mizara ny taona ho roa (toetany trôpikaly: asara sy asotry), ny mizara azy ho telo, ny mizara azy ho efatra (toetany antonony: lohataona, fahavaratra, fararano, ririnina) ary ny mizara azy ho enina (fizaràn-taona indiana), sns.

Raha ahitana fizaran-taona efatra ny taona dia ireto avy izy ireo: ny lohataona, ny fahavaratra, ny fararano ary ny ririnina.

Ny lohataona no fizaràn-taona voalohany amin' ny taona. Manomboka mitsiry avokoa ireo zava-maniry nihintsin-dravina nandritra ny ririnina.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Marsa sy Avrily ary Mey ny lohataona fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra.

Ny fahavaratra dia fizaràn-taona mifanandrify amin' ny vanim-potoana filatsahan' ny orana sy famokarana vokatra sy fambolena.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra ny fahavaratra fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary.

Ny fararano no fizaràn-taona manaraka ny fahavaratra. Efa manomboka mihena ny orana amin'io, ka izay no nahatonga io fiantsoana azy io.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin 'ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra ny fararano fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Marsa sy Avrily ary Mey io fizaran-taona io.

Ny ririnina no fizaràn-taona manaraka ny fararano, izay vanim-potoana mangatsiaka; fohy ny andro ary rako-drahona matetika; ianjadian' ny fanala ny hazo ka mihintsan-dravina.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray ao amin' ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary ny ririnina fa ao amin' ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra io fizaran-taona io.




#Article 120: Fararano (122 words)


Ny fararano no fizaran-taona manaraka ny fahavaratra. Efa manomboka mihena ny orana amin'io, ka izay no nahatonga io fiantsoana azy io. Amin'ny faritra misy fizaran-taona efatra dia izy no fizaran-taona fahatelo, manarakaraka ny fahavaratra sady dimbiasan'ny ririnina. Mihamena na manomboka mihintsana na mihamaina ny ravin-kazo na ny ahitra sasany. Miomana hilevina ireo biby mpilevina ririnina. Manangona ny vokatry ny fambolena tamin'ny fahavaratra ny tantsaha. Mihafohy ny andro ary mihalava ny alina. Mihamihena ny hazavana sy ny hafanana azo avy amin'ny masoandro.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray dia izao: ao amin'ny ila-bolantany avaratra, dia mahafaoka ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra ny fararano ao amin'ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Marsa sy Avrily ary Mey io fizaran-taona io.




#Article 121: Lohataona (341 words)


Ny lohataona no fizaran-taona voalohany amin'ny taona. Amin'ny faritra misy fizaran-taona efatra dia mandimby ny ririnina izy sady dimbiasan'ny fahavaratra. Amin'ny lohataona no manomboka mitsiry sy maniry avokoa ireo zava-maniry nihintsan-dravina nandritra ny ririnina. Mitombo ny halavan'ny andro ary mihena ny an'ny alina. Betsaka ny hazavana sady mihamafana ny andro nefa tsy mbola misy na betsaka ny orana.

Raha zaraina efatra mitovitovy ny taona iray dia izao: ao amin'ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Marsa sy Avrily ary Mey ny lohataona fa ao amin'ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Septambra sy Oktobra ary Novambra izany.

Mihavao ny voary. Mitsonika ny orampanala. Miakatra ny ranon-kazo. Mitsimoka na manomboka mamony ny ankamaroan'ny zavamaniry. Rakotra voninkazo ny toerana misy bozaka aman'ahitra.

Mifoha amin'ny torimasony ireo biby mpatory ririnina. Miverina ireo biby sy vorona mpifindra monina. 

Ao amin'ny tetiandro iraniana dia andro voalohany amin'ny taona ny andro voalohany amin'ny lohataona atao hoe Nuruz izay ankalazaina amin'ny 19 na 20 na 21 Marsa. 

Ho an'ny Rosiana dia ny 1 Marsa no andro voalohany amin'ny taona fa ho an'ny Aostraliana kosa dia ny 1 Septambra izany. Any Frantsa dia ny 20 na 21 no fanombohan'ny lohataona. 

Manomboka amin'ny 1 Avrily ny lohataona any amin'ireo Sinoa izay fotoam-pamafazana.  

Ny tetiandro seltika dia manomboka ny lohataona amin'ny 1 Febroary izay ankalazana ny fety atao hoe Imbolc (vakina hoe: imbolg). 

Ny Sindy (mponina any India) dia mankalaza ny taom-baovao amin'ny fiandohan'ny lohataona. Amin'ny 20 na 21 Marsa ny any India sy Nepaly no mankalaza ny fetin'ny loko. 

Ny Japoney koa dia mankalaza ny atao hoe Setsubun izay fetim-pirenena ho an'ny fiavian'ny lohataona araka ny tetiandro manara-bolana. 

Amin'ny lohataona no ankalazan'ny Tamoly ny Puthandu, sy ankalazan'ny Tailandey ny Songkran, ary ankalazan'ny Birmana ny Thingyan. 

Ny taom-baovao malagasy dia ankalazaina amin'ny fiantombohan'ny lohataona amin'ny volana Septambra, ho an'ny Malagasy sasany, amin'ny maha fizaran-taona voalohany azy. 

Ny fankalazana ny fiandohan'ny lohataona, izay fiandohan'ny taona koa, dia misy milaza fa natao tamin'ny faritra maro teto Madagasikara, ka Volambita, araka ny anaram-bolana malagasy avy amin'ny teny sanskrita, no fiantsoana izany volana izany.




#Article 122: Ririnina (109 words)


Ny ririnina no fizaran-taona manaraka ny fararano, izay vanim-potoana mangatsiaka; fohy ny andro fa ny alina no lava. Rako-drahona matetika ny andro ririnina ka tsy ampy ny hazavana sy ny hafanana azo avy amin'ny masoandro. Ianjadian'ny fanala ny hazo ka mihintsan-dravina. Milevina ireo biby mpilevina ririnina.

Amin'ireo faritra misy fizaran-taona efatra dia ny fararano no eo alohany fa ny lohataona no manarakaraka azy. Izy no fizaran-taona farany.

Raha zaraina efatra mitovy ny taona iray dia izao: ao amin'ny ila-bolantany avaratra dia mahafaoka ny volana Desambra sy Janoary ary Febroary ny ririnina fa ao amin'ny ila-bolantany atsimo kosa dia manambatra ny volana Jona sy Jolay ary Aogositra io fizaran-taona io.




#Article 123: Katôlisisma (281 words)


Ny katôlisisma dia fivavahan' ny Kristiana mankato ny fahefan' ny papa sy ny eveka, indrindra momba ny famolavolana ny foto-pampianarany, ny fampitana sy ny fandaminana ny fanompoam-pivavahany. Ny Eglizy katôlika dia mihevitra fa ny vita batemy rehetra ao amin' ny Eglizy katôlika dia Katôlika, nefa tsy mamaritra mason-tsivana amantarana ny mpikambana izy.

Ao amin' ny fivavahana katôlika dia vaoamarik' ireto sakramenta ireto: ny batemy, ny kônfirmasiona, ny eokaristia (na komonio), ny fampihavanana, ny mariazy, ny fanosorana farany, ary ho an' ny diakra sy ny pretra ary ny eveka dia ny ôrdinasiona. Ny fampianarany dia mifototra amin' ny misterin' ny Trinite Masina, ny fahatongavan' i Jesoa Zanak' Andriamanitra ho nofo sy ny fanavotany ny zanak' olombelona tamin'ny nahafatesany, ary ny fanajana an' i Masina Maria Virjiny amin' ny maha Renin' Andriamanitra azy.

Ny ankamaroan' ny Katôlika dia ao amin' ny Eglizy latinina, nefa ny Eglizy katôlika dia mahafaoka koa ireo fiangonana katôlika tatsinanana miisa 23 izay manan-jo hahao ôrdinasiona pretra lehilahy manam-bady.

Tamin' ny taona 2013 dia niisa 1 254 000 000 ny isan 'ny mpino katôlika vita batemy, nitombo 26 000 000 izany ny isan'ny Katôlika raha miohatra amin'ny isany tamin' ny taona 2012 (1 228 000 000). Saika amin' ny firenena rehetra no ahitana ny katôlisisma, indrindra ao Eorôpa sy any Amerika ary aty Afrika atsimon' i Sahara. Vitsy ny Katôlika any Azia sy any amin' ny tontolo arabo-miozolmana. Nihena isa ny Katôlika ao amin' ireo firenena tandrefana nefa mitombo izy ireo aty Afrika sy any Azia. Mihoatra kely ny fitombon' ny isan' ny mponina maneran-tany ny fitombon' ny isan' ny Katôlika maneran-tany. Tamin' ny 1978 dia nahatratra 18 % ny Katôlika raha 17 % ary 17,7 tamin' ny 2013. 




#Article 124: Ny Antsaly (187 words)


Ny Antsaly dia tarika maneho ny hira nentin-drazana tao amin'ny faritra afovoan'i Madagasikara.

Ny vohikalany : 

Ny Antsaly dia tarika naneho ny hira nentin-drazana tao amin'ny faritra afovoan'i Madagasikara. Tsy latsa-danja koa anefa ireo tarika toy ny  Kambana mirahalahy  na koa ireo kingalahy amin'ny valiha tao Imerina sy tao amin'ny faritany Betsileo.
Saingy, raha maro ny tarika mpihira tamin'ny taonjato faha 20 , ireo izay voalaza taty ahoriana fa naneho ny vakoka, no nandray kely tamin'ny bà-kira vahiny nalaza tao aorian'ny ady lehibe faharoa, ny tarika Ny Antsaly dia nikiry nampiseho ny tena naha izy azy tamin'ny bà-kirany sy ny tononkirany. Ny angola-teniny dia nolovainy tamin'ny fomba fitenin'ny Ntaolo, ireo razana.
Tsy izany ihany fa ny tarika Ny Antsaly dia nanenika firenena maro nampahafantatra ny sangan'asany. Noho izany dia rariny izy raha apetraka am-piandrianana ho anisan'ny tarika Malagasy nahay indrindra. Satria koa zava-dehibe ho an'ny tanora mpanao zavakanto ankehitriny, na koa ireo izay mpankafia hira fotsiny ihany, ny mahafantatra, mandinika ary mihaino ny hirany mba hakany aingam-panahy.
Ny tarika Ny Antsaly dia tena anivon'ny vakodrazana Malagasy. Ireo sangan'asany dia manana toerana avo ao amin'ny tadidy iombonan'ny Malagasy.




#Article 125: Vola (624 words)


Ny vola dia vita amin'ny taratasy na metaly atontan'ny fanjakana, ary manan-kery ao amin'io tany io mba ho sandan'ny entana vidiana. Ny fanjakan'ny tany tsirairay avy dia manamarika ny volany amin'ny sary sy soratra mba hampiavaka azy ireo.

Manana ny anjara toerany lehibe eo amin'ny firenena iray ny vola.

Tamin'ny andro taloha, rehefa mividy na mivarotra, dia tsy maintsy manakalo ilay zavatra vidiana na amidy amina zavatra hafa mitovy vidy ; ny zavatra amidy na vidiana dia mety raha atao ho an'ny olon-kafa ; io fomba io dia tsy dia efikasy araka ny ohatra ho aseho eo :

Misy mpiompy iray miompy bengy ary mila varimbazaha izy mba hanao mofo. Ilay mpamboly varimbazaha dia tsy mila bengy ary noho izany tsy dia misy tombontsoa betsaka ilay fifanakalozana noho ilay mpamboly varimbazaha tsy mila bengy.

Mila bengy ho atao sakafo ny mpanefy, kanefa ny tsy mila fitaovana amboarin'ny mpanefy ny mpiompy bengy, fa ny mpamboly varimbazaha no tena mila ny fitaovana amboarin'ny mpanefy.

Amin'ny farany, raha te-hahazo varimbazaha ilay mpiompy, dia tsy maintsy manakalo ny benginy any amin'ny mpamboly izy, izay ilay mpamboly mila fitaovana vao afaka manakalo amin'ilay mpanefy.

Tamin'ny ankabeazan'ny fiara-monina voalohany nisy, ny olona dia nila nanakalo ny entana azo avy amin'ny ezany amina zavatra hafa. Noho izany, maka ny voankazo eo amin'ny tany izy mba hahafahany hahazo akanjo hoditra amin'ny alàlan'ny fifanakalozana, toy izany ny fomba nahaterahan'ny takalo. Ny olana amin'ny takalo, dia izy mila mahafantatra ny zavatra izay ilain'ny olona manodidina anatin'ny fotoana iray, noho izany, dia mety tsy mifanitsy amin'izay zavatra ilaina anaty ny fotoana iray ny takalo.

Ao amin'ilay ohatra nolazaina teo ambony, mety tsy nila voankazo ilay mpihazana fa kibay hazo. Ho sarotra inay ny fifanakalozana, satria mila mpiangoty iray vonona hanakalo ny voankazony ary mpanapaka hazo vonona hanakalo voankazo amin'ny kibay.

Betsaka ireo karazan-javatra efa natao vola. Anisan'ireo:

Ny vola azo atao entana dia azo ampiasaina amin'ny zavatra hafa izay tsy fifanakalozana, ka lazaina hoe manana sanda anaty, satria manana ny sandany manokana noho ny filana azy. Ireo karazana vola azo atao entana dia ny landy, ny biby fiompy sy ny volamena ary ny volafotsy. Ny vola azo avadika dia vola azo avadika volamena na volafotsy. Ny mari-pananana volamena na volafotsy dia azo avadika vola taratasy noho izy ireo azo avadika tanteraka ho volamena na volafotsy.

Ny vola tsy azo avadika dia vola tsy azo avadika ho volamena na volafotsy. Ny lelavola dia vola tsy azo avadika ary voadidin'ny governemanta ho vola. Izany no volam-pirenena azo ifanakalozana. Vola ampiasaina amin'ny petra-bola any amin'ny banky ny lelavola.

Ireo karazana petra-bola:

Ny vola sandoka dia vola naprinty na namboarina tsy nahazoana alalana avy amin'ny governemanta na ny fanjakana. Ny famokarana na ny fampiasana vola sandoka dia karazana hosoka. Nipoitra niaraka tamin'ny vola ny vola sandoka. Talohan'ny nanaprintiana vola taratasy, ny fomba fanaovana vola sandoka hita matetika indrindra dia ny fampifangaroana karazana metaly fototra amin'ny volamena na volafotsy ranoray. Misy ihany koa ny vola sandoka aprintin'ny fitaovam-printy ara-dalana ho valin'ny baiko hosoka. Tamin'ny Ady Lehibe Faharoa ohatra, dia namoaka vola sandoka livra britanika ary dôlara amerikanina ny alemanina. Ny vola sandoka dôlara amerikanina tsara kalitao indrindra hita amin'izao fotoana izao dia antsoina hoe superdollar. Efa misy ihany koa ny vola euro sandoka fa kely kokoa raha oharina amin'ny dôlara amerikanina. 

Ny famotsiam-bola dia fomba famadihana vola avy amin'ny heloka bevava (atao hoe maloto) ho vola na fananana ara-dalana. Anefa kosa, tao anatin'ny rafitra ara-dalana sy mamoa-pitsipika dia nanjary voafehy tamin'ny endrika heloka bevava ara-bola hafa ny teny famotsiam-bola, ary indraindray dia ampiasaina matetika amin'ny fanararaotana ny rafitra ara-bola (tafiditra amin'ny zavatra toy ny antoka, vola dijitaly, kara-pandoavana, ary vola araka ny dikany nentim-paharazana), ao anatin'izany ny famatsiam-bola ny asa fampihorohoroana, ny  fitsoahana hetra, ary ny fialana amin'ny sazy iraisam-pirenena.




#Article 126: Politika (527 words)


Ny teny hoe politika dia avy amin'ny fiteny grika hoe politikê (siansan'ny raharahan-tanàna). Teny mitovy dika amin'ny fandrindrana ny tanàna ny politika. Ny tanàna resahina eto dia tanàna mizaka tena grika taloha. 

Ny politika dia ny fomban'ny olona miaina ao amin'ny vondrona hanapa-kevitra, ny fifanarahana eo amin'ny olona mba hahafahany miara-miaina eo amin'ny vondrona toy ny foko natanàna na firenena. Ao amin'ny vondrona lehibe, toy ny firenena, ny olona sasany dia mety ho lany fotoana manao fifanarahana toa izany. Ireo olona ireo no antsoina hoe mpanao politika. Ny mpanao politika, ary indraindray ny olona hafa, dia mety miaraka mba hanangana ny fitondram-panjakana. Ny fandinihana ny politika ao amin'ny oniversite no atao hoe siansa ara-politika, fianarana ara-politika, na ny fitantanam-bahoaka.

Eo amin'ny fiainana andavanandro, ny teny hoe politika dia manondro ny fomba hitantanana ny firenena, ary ny fomba anaovan'ny fitondram-panjakana fitsipika sy ny lalàna. Fa ny politika koa dia hita ao amin'ny vondrona hafa, toy ny orinasa lehibe na ny sekoly na ny fiangonana.

Ny governemanta dia miezaka ny hitarika ny vondrona manontolo. Ny fitondram-panjakana dia manao zavatra toy ny: 

Ny iray amin'ireo fomba itaritan'ny governemanta ny vondrona dia ny fanaovana lalàna sy ny fitsipika, izay milaza ny olona rehetra izay afaka sy tsy afaka ataony. Manao ny lalàna hahatongavana amin'izany ny fitondram-panjakana mba hampilamina ny fiaraha-monina. Ny lalàna hoe Aza misotro toaka raha mitondra fiara dia manakana ireo mamo tsy hitondra fiara, izay mety hahafaty olona. Ny lalàna tsy maintsy manao fiarovan-doha rehefa mitondra môtô dia natao hiarovana ny tena. Ny governemanta koa dia afaka mifehy ny olona sy ny zavatra mitranga ao amin'ny firenena amin'ny fomba hafa ankoatra ny fanaovana lalàna.

Ohatra, ny fomba andanian'ny governemanta vola dia mety hampisy fahasamihafana lehibe amin'ny zavatra hataon'ny olona na ny zavatra hitranga amin'ny olona. Raha toa ka mandany vola be amin'ny hopitaly sy ny mpitsabo mpanampy ny governemanta, dia mety ho salama kokoa ny olona. Na koa, raha mankasitraka ny fitondram-panjakana ny olona, na mihevitra fa hendry governemantany, dia mety hanao zavatra izy ireo satria lazain'ny ny governemanta fa izany no zavatra tsara tokony hatao. Matetika manao dokam-barotra afisy na fahitalavitra izay mamporisika ny olona hiala tamin'ny sigara ny fitondram-panjakana, na hihinana voankazo sy legioma betsaka kokoa.

Politika no matetika oharina amin'ny etika (hevitra momba ny tsara sy ny ratsy). Ny fitsipi-pitondran-tena dia fianarana saro-takarina kokoa momba ny tsara sy ny ratsy. Ny fitsipi-pitondran-tena dia mandalina ny fitsipika bebe kokoa noho ny lalàna na politika na ny fifampiraharahana iraisam-pirenena, ka maro no mihevitra fa tsy azo ampiharina ny fitsipi-pitondran-tena. Fa raha tsy misy fifanarahana eo amin'ny fitsipi-pitondran-tena, dia mety tsy misy fomba isian'ny adihevitra, lalàna na fifidianana. Amin'ny rafitra ara-politika dia misy foana ny fifanarahana amin'ny etika sy ny fitondran-tena manokana.

Any amin'ny ankamaroan'ny firenena, manangana antoko politika ny olona mba hampandroso ny heviny. Matetika misy tsy fifanarahana eo amin'ny olona sasany ao anatin'ny antoko iray, fa miara-miasa ihany izy ireo, satria mihevitra izy ireo fa ampy ny fitovian-keviny mikasika ny zavatra iray, ary izy ireo dia hanana hery bebe kokoa raha miaraka. Manaiky manohana ny hevitra amin'ny olana maro izy ireo, ary manaiky ny hanohana ny fiovan-dalàna sy ny mpitondra. Ny fifidianana dia matetika fifaninan'ny antoko samihafa.




#Article 127: Loka Nobel (141 words)


Ny Loka Nobel dia mari-pankasitrahana eo amin'ny sehatra iraisam-pirenena, atolotra an'ireo olona na fikambanana nahavita be sy nitondra soa teo amin'ny fiainan'ny zanak'olombelona, na tamin'ny asa soratra na tamin'ny fikarohana, na tamin'ny ezaka ho an'ny fandriampahalemana nanomboka tamin'ny taona 1901.

Isaky ny volana oktobra no fitsinjarana io loka io, fa ny lanonana fanomezana ny loka kosa dia ny 10 desambra, andro hahatsiarovana ny nahafatesan'i Alfred Nobel (10 desambra 1896).

I Alfred Nobel dia namela lova mitentina 32 tapitrisa korona tamin'ny nahafatesany. Tsy nanondro n'iza n'iza tamin'ireo izay tokony handova azy mivantana izy tanatin'ny didim-pananana, fa ny nangatahany kosa dia ny hananganana andry iray misahana ny fanolorana fankasitrahana isan-taona ireo olona nahavita be ho an'ny zanak'olombelona, ka nahafahana nanatsara sy nampiroborobo tokoa ny fahaizana teo amin'ny lafin'ny fandriampahalemana na fifandraisana ara-diplaomasia , ny literatiora , ny fizika, ny fitsaboana ary ny fizika.




#Article 128: Eliza Freda (273 words)


Eliza Freda (1900 - 1962)

Pôeta - Mpanoratra tantara an-tsehatra - Mpamoron-kira - Mpiasam-panjakana

NY FIAINANY SY NY FIANARANY
Teraka tao Ambositra tany ho any amin’ny taona 1900 ANDRIANALY Alfred izay fantatra amin’ny solon’anarana hoe Eliza Freda. Nodimandry ny 1962 teo amin’ny faha-62 taonany izy. Voataiza tamin’ny fivavahana Kristianina izy raha nanovo fahalalana tao amin'ny sekoly kristianina Benjamin ESCANDE ao Ambositra araka ny voasoratra ao amin’ny Takelaka Notsongaina I tak 65. Mpitandrina Frantsay avy amin’ny MPF na Mission Protestante Française i Benjamin ESCANDE ka nampitondraina ny anarany ny sekoly. Na dia tamin'ny teny frantsay aza ny fampianarana tamin'ny Fanjanahantany dia tsy natao tsinontsinona ny fampianarana ny taranja malagasy tao amin'ity sekoly ity. Nampivelatra ny fitiavan'ny mpianatra ny literatiora malagasy izany ka tao amin'ny andiany faharoa navoakan'ny sekoly indrindra no nahitana ny Pôety Eliza Freda sy Bolespara (Rafanoharana); ny Pôety S. Bem (Randrianasolo) indray dia tao amin'ny andiany fahatelo araka ny nosoratan'i Robert Martel, 2011.
Mpiasam-panjakana i Eliza Freda nanomboka tamin’ny taona 1925 ary Mpanoratra tamin’ny fanjanahan-tany rahateo. Heverina àry fa izany no anton’ny tsy nahazoana torohay maromaro mikasika azy, ary mety ho nahatonga azy niafina tamina solon’anarana mifanahatahaka amin’ny anaram-behivavy. Tsy fantatra mazava rahateo ny Ray sy Reny niteraka azy, toy ny tsy nahafantarana ny mombamomba ireo iray tampo aminy, ankoatra an'i ROSA BEBY rahalahiny mpanoratra, niaraka namorona taminy ny tantara an-tsehatra mitondra ny lohateny hoe Tranon-kala.
Tonian'ny fanoratana ny gazety Tatsinanana izy araka ny voasoratra ao amin'ny Takelaka Notsongaina.
 
ELIZA FREDA SY NY POEZIA
MPAMORONA TANTARA AN-TSEHATRA
MPAMORONA TONONKIRA 
FANAPARIAHANY NY ASA SORANY 
FIKAROHANA MOMBA AZY 
 

dongon-tany, 
ao anaty 
vatam-paty 
misy reny 
tsy miteny, 
hatry ny ela 
no tavela — Eliza Freda




#Article 129: Fredy Jaofera (321 words)


Fredy Jaofera izay Rakotomalala Eric Fredy Jaofera no anarany feno  dia zafikelin' i Fredy Rajaofera ary samy poeta izy mianaka. Zanaka lahimatoan' Itompokolahy Rakotomalala Eugène Louis (Ingénieur des Batiments, Ingénieur et Directeur des Ponts et Chaussées, Ingénieur en Chef des Travaux Publics) sy Itompokovavy Rajaofera Elise (Malagasy mpanao gazety voalohany) izy. Mpirahalahy fotsiny ry zareo no zanaky ny ray aman-dreniny. Sarotra inoana toy ny gisa mainty no naha-mpanoratra an' i Fredy Jaofera fa nisy tokoa ny sakantsakana teo amin' ny fiainany: Mino ve ianao raha lazaiko hoe mafy tamin' i Fredy Jaofera no nandray ny penina sy nanoratra litera iray na roa tany am-boalohany tany an-dakilasy? Mino ve ianao raha lazaiko hoe tsy nahay niteny malagasy i Fredy Jaofera tamin' ny fahazazany? Anaram-bositra nomen' ny olona azy sy ny zandriny tany amin' ny raibeny sy renibeny teny Ambohipanja taloha ny hoe: Gasy tsy mahay miteny gasy. Araka izany dia tantara mahavariana tokoa raha olona nanana fahasahiranana tamin' ny fianarana nanoratra an' ireo literan' ny abidia no tonga mpanoratra malaza aty aoriana; mahalasa saina ihany raha olona mpiteny frantsay no nanjary poeta malagasy ngezalahy. Tsy ampy ny hoe taranaka mpanoratra nisongadinana teo amin' ny haisoratra fa nilana fitiavana sy ezaka ombieny izany: Fitiavana tononkalo sy ezaka mifandraika aminy. Ny fotoana taty afara no nanamafy an' ireo. Ireto no boky efa nivoaka:

Tao amin' ny Faribolana Sandratra izy taloha ary ankehitriny izy dia ao amin' ny Fikambanan' ny Poety sy Mpanoratra Malagasy. Mpanorina sy Filoha lefitra voalohany ny Fikambanan' ny Poeta sy Mpanoratra Malagasy  sampana Frantsa izy, Mpikabary sy mpanorina ny Fikambanan' ny Mpikabary Malagasy sampana Frantsa ary mpanorina sy filoha lefitra ihany koa ny Trano Kolotoraly Malagasy eto Frantsa. Manana ny mari-boninahitra Chevalier de l' Ordre des Arts, des Lettres et de la Culture par la République de Madagascar izy. An-koatra izany dia Mpitoriteny Nasionaly amin' ny Fiangonana Protestanta aty Andafy izy (FPMA). Tompon' orinasa sy mpampianatra ny taranja Anglisy no asany.




#Article 130: Ubuntu (622 words)


Ubuntu (tenenina hoe /uːˈbuːntuː/ dia mpandrindra milina avy amin'ny fizarana Debian Linux. Nahazo anarana araky ny fisainana Ubuntu any Afrika atsimo (« Humanity towards others ») ary zaraina am-pahalalahana sy open source izy. Tsotra ny fampiasana azy ho an'ny mpampiasa tsotra. Nosafidian'ny mpamaky teo amin'ny desktoplinux.com izy ohatra ny fizarana linux malaza indrindra hoan'ny birao, maka ny 30%-n'ny installation Linux eo amin'ny birao tamin'ny 2006 sy tamin'ny 2007. Ny statistika Web tamin'ny farany 2009 dia milaza fa 40-50% ny anjaran'ny Ubuntu.

Ao anatin'ny Ubuntu dia misy pack software zaraina miaraka amina lisansy malalaka (fantatra ohatra ny open source). Ny lisansy tena ampiasaina dia ilay linsansa GNU General Public License (GNU GPL), milaza fa azon'ny mpampiasa dikaina, zaraina, mandinika, manova sy manatsara ny rindrankajy am-pahalalahana. Sponsorizen'ny UK based company Canonical Ltd., an'ny South Afrika mpilalao vola Mark Shuttlewoeth. Amin'ny famelana ny Ubuntu ho malalaka sy open source, azon'ny Canonical ampiasaina ny fahaizan'ny fikambanan'ny mpamelatra rindrankajy amin'ny zavatra mandrafitra ny Ubuntu, mba tsy hivarotra an'i Ubuntu mba hampidi-bola, mampidi-bola amin'ny fivarotana sampandraharaha miaraka amin'ny Ubuntu.
Manaiky sy manohana ny mpandrindra milina Ubuntu voasintona i Cannical: Kubuntu, Edubuntu ary Ubuntu Server Edition. Misy mpandrindra milina hafa voasintona, ao koa any teny an-toerana sy ara-pitaovana an'ny version manokana.

Mamoaka version an'ny Ubuntu isaky ny enim-bolana ary manohana an'i Ubuntu izy ho an'ny 18 volana amin'ny fanomezana fitsarana ho an'ny antoka (correctif de securité), fitsarana ny bug ratsy, ary mise-à-jour maivamaivana ho an'ny rindrankajy. Ny version LTS avoaka isaky ny roa taona, dia antohan'ny birao mandritry ny telo taona ary dimy taona ho an'ny lohamilina. Ny version an'ny Ubuntu ankehitriny, 9.10 (kôala karmika, koala karmique), dia navoaka tamin'ny 29 Oktobra 2009.

Ny Ubuntu dia fork an'ny foto-kaody Debian. Ny tanjona voalohan' Ubuntu dia hamoaka version iray isaky ny enim-bolana, dikan'izany manome mpandrindra milina voa-update matetika. Navoaka tamin'ny 20 Oktobra 2004 ny version voalohan' Ubuntu.

Nivoaka iray volana ao aorian'ny famoahan'i GNOME Ubuntu. Tsy araka ny fork ny Debian, mampiasa fango mihidy ary manan-tompony, mampiasa rindrankajy malalaka Ubuntu tamin'ny voalohany, ankoatra ny driver-n'ny fitaovana manan-topony.

Ubuntu packages are based on packages from Debian's unstable branch: both distributions use Debian's deb package format and package management tools (APT and Synaptic). Debian and Ubuntu packages are not necessarily binary compatible with each other, however, and sometimes .deb packages may need to be rebuilt from source to be used in Ubuntu. Many Ubuntu developers are also maintainers of key packages within Debian. Ubuntu cooperates with Debian by pushing changes back to Debian, although there has been criticism that this doesn't happen often enough. In the past, Ian Murdock, the founder of Debian, has expressed concern about Ubuntu packages potentially diverging too far from Debian Sarge to remain compatible. Before release, packages are imported from Debian Unstable continuously and merged with Ubuntu-specific modifications. A month before release, imports are frozen, and packagers then work to ensure that the frozen features interoperate well together.

Ubuntu is currently funded by Canonical Ltd. On July 8, 2005, Mark Shuttleworth and Canonical Ltd announced the creation of the Ubuntu Foundation and provided an initial funding of US$10 million. The purpose of the foundation is to ensure the support and development for all future versions of Ubuntu. Mark Shuttleworth describes the foundation as an emergency fund (in case Canonical's involvement ends).

Ubuntu 8.04, released on April 24, 2008, is the current Long Term Support (LTS) release. Canonical releases LTS versions every two years, with Ubuntu 10.04 Lucid Lynx (release number subject to change) scheduled as the next LTS version in 2010. The current regular release, Ubuntu 9.10 (Karmic Koala), was released on October 29, 2009.

On March 12, 2009, Ubuntu announced developer support for 3rd party cloud management platforms, such as for those used at Amazon EC2.[24]




#Article 131: Antsirabe (232 words)


Antsirabe dia tanana fahatelo lehibe ao Madagasikara raha ny isan'ny mponina no jerena.

Eo amin'ny afovoan'ny nosy no misy azy, 168 km atsimon'Antananarivo manaraka ny lalam-pirenena faha-7. Renivohitry ny faritr'i Vakinankaratra izy. Araka ny fanisana natao ny Janoary 2005 dia manodidina ny 182 804 ireo mponina ao.

Amin'ny haavo (altitude) 1 500 metatra Antsirabe ka voahodidina volcan izy. Antsirabe no tanàna mangatsiaka indrindra ao Madagasikara ka tonga hatrany amin'ny 0°C rehefa ririnina.

Manana seranam-piaramanidina Antsirabe.

Antsirabe dia midika hoe ilay feno sira.Io anarana io dia avy amin'ny nahitana ilay rano misy sira. Ilay tanàna dia namboarin'ilay misionera norvezianina tamin'ny faran'ny taonjato faha-19, izay, angamba nahita ilay fahagagana izay tsy takatrin' ny saina, izany hoe, ilay rano tany Antsirabe dia anisan'ny rano mahery eran-tany. Taloha, ny mpanjana-tany vazaha dia nanitatra ilay hevitra hatramin'ny farany

Antsirabe no faritra be orinasa indrindra, ary azo lazaina fa renivohitry ny indostria malagasy. 

Inona no zavatra tena anenenan'ny olona raha tsy nataony rehefa nandalo an'Antsirabe :

Tanàna madio rivotra Antsirabe, tsy dia ahitana fitohanan'ny fifamoivoizana izany. Betsaka ny posiposy, ary anisan'ny fitaovam-pitaterana tsara dia tsara ao amin'io tanàna io koa ny bisikileta. Tsy dia lehibe loatra koa ny tanàna, ka azo atao tsara ny mitety azy amin'ny bisikileta. Misy tsangambaton'ny fahaleovan-tena mijoalajoala eo afovoan'ny tanàna.

Noho izany dia anisan'ny mandroso tokoa ny fizahan-tany amin'io faritra io. Maro ny trano fandraisam-bahiny izay niorina tao ka an'isan'izany ireo lehibe :




#Article 132: Merina (499 words)


Ny Merina dia foko monina ao afovoan'i Madagasikara. Raha faritana ara-jeografia ny misy azy ireo dia hita eo amin`ny manodidina ny faritr'Analamanga izy ireo. Izany hoe eo ampovoan-tany sy eny amin`ny vohitra avo eto Madagasikara, eo amin'ny tampon-kavoana voafaritry ny tanin'i Vonizongo ao avaratra, ny tendrombohitr'Ankaratra ao atsimo, ny reniranon'i Sakay ao andrefana, ary ny tandavan-tendrombohitr'Angavo ao atsinanana. 

Ny merina dia foko izay miavy avy any asia atsimo atsinanana. Izany hoe raha faritana mazava dia avy any Indonezia. Tamin'ny taon-jato faha valo ka hatramin'ny taon-jato faha-dimy ambin'ny folo tany dia voalazan`ny tantara fa nisy tatsam-bo izay avy any Indonezia tonga nanori-ponenana tao Madagasikara.

Ny merina moa dia foko izay miray sosona amin'ny foko Malay (malais). Ny tiana ambara amin'izany foko Malay izany dia ny hoe fitoviam-pokon'ireny merina amin'ny mponina ao Malaysie, Indonezia, Filipina, Pôlinezia, ary ny faritra atsimon'i Tailanda. Ny endrika hananan'ny Merina koa dia manamarina izany fiaviany avy any Azia izany. Eo koa anefa ireo fomba amam-panao izay tena hitovizan'ny Merina amin'ireo razam-beny avy any Indonezia; ohatra amin'izany ny Famadihana izay fomban'ireo Indoneziana avy any amin'ny faritr'i Sulawesi ao Indônezia. Ary ny fisian'ny vary eto Madagasikara dia anisan'ny porifo lehibe tokoa fa manana razam-be aziatika ny Merina, satria ny vary dia foto-tsakafon'ny Indôneziana ary koa ny Merina ao Madagasikara.

Ny teny malagasy ofisialy dia voafaritra ho tafiditra ao anatin'ny fiteny malaiô-pôlineziana. Izany hoe manana fototra avy any amin'ny teny malay vondrona aostrôneziana. Ny teny izay ampiasaina ao Malaizia, Indônezia, Filipina dia teny malay koa izay mitovy endrika amin'ny teny malagasy. Izany ary dia voaporofo tokoa satria misy teny mitovy amin'ny teny malagasy sy teny indôneziana, filipiana, ary Malaiziana. Ohatra amin' izany ny teny malagasy hoe mora izay hita koa ao amin`ny teny indôneziana murah izay mitovy dika hoe tsy lafo. Ohatra azo raisina koa ny teny hoe laoka, izany hoe laoka amin'ny teny malagasy ary lauk amin'ny teny malaiziana. Izany fotovian'ny teny izany dia tena tsapa tokoa na eo amin'ny feo na eo amin' ny fomba fanoratana.

Amin'izao fotoana izao dia anisany zavatra mampihoroho tokoa ny faharingan'ny foko merina, izany hoe lany tamingany ny foko. Izany zava-misy izany moa dia manana antony samihafa eo aloha ny tsy fahafantaran'ny olona fa ilaina izany fitahirizana ny fokony izany sy ny kolon-tsaina hanan'ny foko tsirairay. Ny foko izay misy ny tena dia mety ho lasa kara-panondron'ny tena satria zavatra manavaka ny tena amin'ny hafa. Ary ny olana hafa dia ny fahaverezan'ny rehareha amin'io foko, ka lasa manary ny fokon'ny tena dia mankany amin'ny foko hafa na amin'ny fanambadiana na ny kolon-tsaina.

Ka ny vaha-olana dia ny hoe tiavo ny anao fa rehareha lehibe tokoa izany maha-merina, tandrovy tsy ho ringana ny taranany ary ny maha-tokana azy. Marina ihany koa izany eo amin'ny foko hafa, ka tsy fanambaniana ny an'ny hafa akory no tanjona eo amin'ny filolohavana ny an'ny tena, fa fanajana ny maha an'ny tena azy fotsiny ihany. Tsy misy tokoa mantsy ny ambony , tsy misy ihany koa ny ambany, fa ny fifahasamihafana dia harena ihany koa ka tokony hotandrovana.




#Article 133: Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy) (491 words)


I Dox na koa fantatra tamin'ny anarana hoe Jean Verdi Salomon Razakandraina dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly. Azo lazaina ho anisan'ny poety malagasy fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.  

Teraka tamin'ny 13 janoary 1913 tany Manankavaly izy, fony nitana ny Trano fitsaboana boka tany It. Dr Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin'Antsirabe no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran'i Dox: sekolim-panjakana tao Antsirabe, sekoly protestanta tao Ambohijatovo avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin'ity Kolejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin'ny gazety nifanaovan'izy samy mpianatra tao izy, ka tamin'izay no nakany ny solon'anarana hoe Dox (mifanohitra amin'ny hoe paradoxe , hoy izy, no nakany an'io noho izy tsy mba tia paradoxe ). 

Tao amin'ny gazety Fandrosoam-baovao sy Tatsinanana no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian'izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ireo tantara fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ry ireo dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin'ny teny malagasy vita poezia. 

Nampianatra tany Antsirabe i Dox, ary tamin'izany no nahafantarany an'i Razanabololona Perle izay tonga vadiny tamin'ny taona 1943. Nipetraka tao Mandoto izy ireo talohan'ny nifindrany tao Antananarivo indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny novambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin'ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian'io dia nandao koa ny rainy tamin'ny martsa 1949. Tsy ela taorian'ireo, tamin'ny 1954, no nodimandry i Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin'ny 14 Jona 1978 tao Antananarivo i Dox, ary milevina ao amin'ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan'ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr'izany anarana izany dia mifototra amin'ny hoe andrandraina, araky ny filazan'i Dox azy.

Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin'ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin'ny novambra 1945, ny fahatelo tamin' ny janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin'ny jolay 1954). 

Tsy mahagaga raha maro ireo tononkalony no mihira ny fahafatesana sy ny fiononana. 

Fa ny fitiavana no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin'ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin'ny nofo eo anoloan'ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan'ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr'i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin'ny teny misy sary sy loko.

Dox dia :

Marihina etoana fa maro ireo tononkalony izay navadika ho hira, toy ny « Ny hirako » nataon'i Ramaroson William, niaraka tamin'ny mpilalao mozika « Sorajavona ». Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin'ny teny frantsay dia mitondra ny anarana hoe Chants capricornien ary novitainy tamin'ny 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny 1991 ary naverina natonta indray tamin'ny 1995.

Niteraka dimy i Dox :




#Article 134: Rano (313 words)


 Ny rano dia akora iankinan'ny aina eto an-tany. Amin'ny mari-pana sy ny tsindry mahazatra dia miendrika zaka mitsiranoka izy. Fa hita amin'ny endrika mientona sy mivaingana koa izy eo amin'ny tontolo voajanahary.

 Amin'ny tsindrin'ny atmosfera dia :

H2O1 no raikipohy simikan'ny rano. Izany hoe misy atome Oksizena anankiray mitambatra amin'ny atome Hidrozena anankiroa. 18g ny lanjany isa-môly. 

Noho ny oksizena izay elektronegativa dia sintoniny manatona azy ny tambatra elektrona anankiroa izay eo amin'ny firaisany amin'ireo Hidrozena avy. Vokatr'izay dia lasa misy ampahana charge mitranga eo amin'ireo atoma tsirairay, miabo eo amin'ny H ary miiba eo amin'ny O. Noho ireo charges ireo dia lazaina fa polaire ny molekioln'ny rano. Mibaiko ny toetrany amin'ny ankapobeny io maha polaire azy io. Ohatra hoe :

Manan-danja be amin'ny aina ny rano hany ka manan-danja amin'ny fiaraha-monina koa. Entin'ny Malagasy hilazana ny fihavanana izay indraindrainy ny fampiarahana ny rano sy ny vary. Mbola itarafana ny fihavanana malagasy koa ny fomba fizaran-drano eny an-tanimbary, ka na miady aza ny tompon'ny tanimbary mifanao ambony sy ambany dia mahay mifanaraka foana amin'ny fizaran-drano.

Any amin'ny tany efitra dia mamaritra ny politika ankapobeny mihitsy ny rano. Iadiana ny toerana avo ka andalovan'ny rano mialoha ny toerana hafa. Izay manana fahefana amin'ny rano no manana fahefana amin'ny rehetra.

Misy mihitsy aza ireo kolontsaina sasany izay ahitana olona manao ny rano ho andriamanitra satria loharanon'ny aina.

Ny rano dia sakafo mahavelona. Ny 3/4 ny vatan'ny olombelona dia rano avokoa. Ary mila misotro rano isan'andro isika mba hikolokoloana an'io. Ankoatra ny maha rano azy dia mbola mety mitondra karazana sira mineraly izay ilain'ny vatana koa izy izay levona ao anatiny. 

Kanefa mila fitandremana betsaka ny rano sotroina satria mety mitondra mikiraoba isan-karazany ahiana hahatonga aretina. Anisan'ny aretina mety ho azo amin'ny fisotroana rano maloto ny kolera, ny bilarziozy, ny tefoedra sns. Tsara raha ampangotrahina ny rano vao sotroina, na farafaharatsiny ampiana fanafody tahaka ny Sur'Eau.




#Article 135: Sihanaka (185 words)


Ny Sihanaka dia isan' ny vondrom-poko iray lehibe mandrafitra ny vahoaka malagasy, monina manodidina ny farihin' Alaotra, voafaritry ny renirano Bemarivo ambony sy Tampoketsa atsimo ao avaratra, ny renirano Mahajamba ambony ao andrefana, ary ireo havoana misy ny Bezanozano sy ny ala ao atsinanana. Ny tanàna lehibe any dia Ambatondrazaka.

Araka ny lovan-tsofina sy tantara napetrak'ireo olon-kendry sy mpanazary ary koa ny tantara iraisam-pirenena dia Malay karazana no razamben'ny Sihanaka. Izany hoe iray tarika sy fiandohana amin'ny vahoaka any Filipina, Malaizia, Marianas, Malukus, sns... Izy ireo dia samy nipoitra avy tamin'ny vahoaka mpifindra-monina mampiasa ny fiteny aostrônezianina. Ny Malay () dia karazan'olona fahadimy ka zarazara hoditra ny fihodirany. Izany hoe eo anelanelan'ny fotsy sy mainty, araka ny fikarohana nataon'ilay manam-pahaizana Alemana Johann Friedrich Blumenbach (1752-1840) tamin'ny taona 1795. Hita taratra tokoa izany fihodirana zarazara izany eo amin'ny Sihanaka. Ny teny hoe Malay dia mifandray amin'ilay teny Sihanaka hoe milay izay midika hoe tsara. Tsara tarehy sy bikana tokoa ny tovovavy sihanaka arak'izany. Marihina fa tsy tafiditra ao anaty raki-bolana malagasy io teny sihanaka iray io nefa ampiasain'ny tanora malagasy ankehitriny ka azon'ny besinimaro ny heviny.




#Article 136: Fiteny latina (346 words)


Ny fiteny latina (amin'ny teny latina lingua latīna) dia fiteny taloha notenenin'ny mponina tao amin'ny faritr'i Latioma, eo amin'ny misy an'i Roma ankehitriny. Io fiteny io dia avy amin'ny fiteny indo-eoropeana voalohany tahaka ny ankabeazan'ny fiteny notenenina tao Eorôpa. Ny fiteny latina dia avy ao amin'ny saikanosy italianina. Na dia lazaina fa fiteny maty aza io fiteny io, ny fiteny rômana izay mbola ampiasaina ankehitriny (frantsay, espaniola, italiana, romaniana) dia endrika nivoatra avy amin'io fiteny io. Na dia fiteny maty aza izy io, betsaka ireo olona mahafehy azy, mianatra azy ary mampianatra azy eran'izao tontolo izao.

Mbola ampiasain'ny fiteny ankehitriny amin'ny famoronana voambolana vaovao ny fiteny latina, ary mbola ampiasaina amin'ny fanomezana anarana siantifika ny zava-miaina.

Noho ny herin'ny tafika romana tamin'ny fotoan'androny ary noho ny fahefana omen'ny fifehezana ny fiteny latina, dia niparitaka eran'i Mediteranea ny fiteny latina, izay nipoiran'ny fitenim-paritra nanome ireo fiteny rômana ankehitriny. 

Taorian'ny fanjavonan'ny Empira rômana tamin'ny taonjato fahadimy dia nihavitsy hatrany ny isan'ireo olona nahay ny fiteny latina, ary noho ny havitsian'ny fampianarana dia feno teny avy amin'ny fiteny jermanika sy rômana tamin'izany fotoana izany ny fiteny latina nampiasaina tamin'ny Andro Antenantenany.

Tamin'ny taonjato faha-15 hatramin'ny taonjato faha-18 dia nesorin'ireo mpanoratra latina eoropeanina ireo teny avy amin'ny teny jermanika sy ireo teny avy amin'ny fiteny rômana. Nandritry ny taonjato telo dia nampiasaina ho fiteny iraisam-pirenena sy fiteny iofanana ary fiteny ampiasain'ny siansa ny fiteny latina.

Ny fiteny latina dia avy amin'ny teny indô-eoropeana, na dia misy tsy manaiky io hevitra io aza ny mpandalim-piteny. 

Teny ofisialin'ny Fiangonana Katolika ny fiteny latina. Ny fiteny frantsay no tenin'ny diplômasia any Vatikàna, fa ny fiteny italiana no tena apiasaina any amin'ny firenena vatikanina.

Ny fiteny rômana (toy ny fiteny espaniola, ny fiten'Ôily, ny fiteny frantsay, ny fiteny italiana, ny fitenin'Ôka, ny fiteny katalàna, ny fiteny pôrtogey, ny fiteny romantsa ary ny fiteny romaniana) dia nivoatra avy amin'ny fiteny latina.

Karazana fandravonana ireo fiteny rômana ireo ny interlingua, izay afaka azon'ny olona 900 tapitrisa (tontalin'ny mpiteny rômana) avy hatrany.

Ny Rômana no namorona ny abidy latina. Ireto ireo ny litera ao amin'ny abidy latina:




#Article 137: Teratanin'i Amerika (477 words)


Ny teratanin' i Amerika (amin' ny teny anglisy Native Americans) dia olona nipetraka teo amerika teo aloha ny eoropeanina. Amin' ny fiteny anglisy, Native Americans ny anarana omena azy matetika. Araka any fomba vaovao fahatongavan' ny teratan' i Amerika tany Amerika, avy any Eorazia ny teratan' i Amerika ary tonga tany amerika tamin' i Beringia taloha (mbola tsy nisy rano teo amin' ny andilan' i Bering tamin' izany fotoana izany). 12 000 taona lasa ny fifindra-monina farany. Ny Paleô-indianina ireo dia niparitaka manerana an' i Amerika, niova ary nihabetsaka ny kolontsaina sy ny fiteny noho ny fiparitahany. Ny teny hoe Indianina dia avy amin' i Christphe Colomb, nihevitra hoe tonga tany Azia (India Atsinanana) izy nefa tany Amerika izy no nitotona, noho izany dia Indianina ny anarana nomeny ny teratany satria tamin' izany fotoana izany, mbola tsy fantatra ny fisian' ny kontinenta amerikana (izy irery ny anisan' ny voalohany niampita ny Ranomasimbe Atlantika tamin' izany fotoana izany).

Betsaka ny foko indianina mihaza sy mioty, misy maromaro ihany koa mamboly. Misy fiaraha-monina miaina amin' ny fambolena ary misy sasany hafa mamboly, mihaza ary mioty. Misy faritra any Amerika mbola ipetrahan' ny terataniny; any Meksika sy any Bôlivia izao no tena betsaka teratany indrindra any Amerika raha miresaka ara-kevitra (proportion). Ary misy fiteny teratany maro mbola be mpiteny, toy ny fiteny nahoatla, ny fiteny maia sy ny fiteny goarany. Olona amana tapitrisa no miteny ireo fiteny ireo. Misy koa teratany mbola tsy fantatra ary mbola tsy ary nahita Eorôpeanina. Misy izao ohatra teratany any Brezily (Amazonia) mbola tsy hita mihintsy.

I Amerika dia voazarazara ho faritany 9 araka izay voalaza teo ambony. Ny faritany iray dia manana toe-tany maha-izy azy ka miova arakaraka izany ny fomba fiainan' ny mponina teratany

Ny fiteny wiyot, miami, illinois, etchemin, loup A, loup B, mahican, massachusett, mohegan, pequot, nanticoke, narragansett, pamlico, powhatan, kiripì, naugatuck, unami, unquachog sy shinnecock dia lazaina fa maty avokoa; ny mpiteny wiyot farany (Della Prince) dia matin' ny fahanterana taminy taona 1962. Ny teny sasany rehetra dia atahorana ho faty ihany koa. 12 sisa ny mpiteny yurok.

Azontsika sokajiana ho anaty vondrona roa lehibe ny fiteny algonkianina:  

Amin' ny vondrom-piteny sioanina-kataobanina dia ahitana fiteny fito ambin' ny folo

I. Mosokôgeana tandrefana

II. Mosokôgeana tatsinanana

Ny vondrom-piteny atabaskanina dia anisan' ny vondrom-piteny mivelatra indrindra ao Amerika avaratra. Izy io dia hita amin' ny faritany sobarktika .(avaratr' i Kanada, Alaska), amin' ny faritra atsimon' i Etazonia ankehitriny (Texas, New Mexico) ary ao Meksika. Ny teny atabaskanina ihany koa amin' izao fotoana izao no vondrom-piteny teratany be mpiteny indrindra ao Amerika Avaratra sy Afovoany. 

Ny teny dia avy amin' ny teny frantsay Iroquois. Tsy dia mazava loatra ny fiavian' ny teny hoe Iroquois. Misy milaza hoe avy amin' ny filazana hiro kone (voalazako) ilay teny; na avy amin' ny teny algonkianina Irinakhoi (bibilava misioka). Manonona ny tenany ho Haudenosaunee ny foko irôkoà.




#Article 138: Amerika Avaratra (283 words)


I Amerika Avaratra dia zana-kaontinanta, na kaontinanta iray, araka ny fomba fijery. Ny atao hoe Amerika Avaratra dia fikambanan'ny firenena telo: i Etazonia, i Kanada ary i Meksika, na dia sokajiana ao amin'i Amerika Afovoany aza i Meksika ao amin'ny bokin-jeôgrafia somary efa taloha.

Ny Ranomasimbe Pasifika dia any andrefana, ny Ranomasimbe Atlantika any atsinana ary ny Ranomasimbe Arktika dia any avaratra.

Ny velarantanin'i Amerika Avaratra dia 23,75 tapitrisa kilometatra toradroa; i Kanada no firenena ngeza indrindra raha araka ny velarantany, dia avy eo arahan' i Etazonia (9,63 tapitrisa km²) sy i Meksika (1,97 tapitrisa km²). Ny isan'ny mponiny dia 443,36 tapitrisa; i Etazonia no be mponina indrindra (301 tapitrisa, manana hakitroka 31 mponina isaky ny km²) arahan'i Meksika (107 tapitrisa) sy i Kanada (31 tapitrisa).

Ny tanàna ngeza indrindra ao Amerika Avaratra dia i Mexico (Meksika), i New York (Etazonia), i Los Angeles (Etazonia) ary i Chicago (Etazonia).

Ny fiteny miasa ao dia ny fiteny anglisy any Kanada sy any Etazonia, ny fiteny espaniola any Meksika sy any Atsimon'i Etazonia ary ny fiteny frantsay ao Québec, any atsinanan'i Kanada.

Any avaratry ny kaontinantan'i Amerika dia misy an'i Amerika Avaratra, mamondrona ny firenena manaraka :

Ny fiteny ao Amerika Avaratra dia ireo fiteny tenenin' ny mponina ao amin' io ampahan-kôntinenta io (isan' izany i Amerika Afovoany sy ireo nosy Antilia), izay ny ankamaroany dia nampidirin' ireo mpanjana-tany eorôpeana. Taloha dia niely ny fiteny amerindiana, nefa ankehitriny dia voasolon' ny fiteny eorôpeana efatra lehibe, dia ny fiteny anglisy, ny fiteny espaniôla, ny fiteny frantsay ary ny fiteny neerlandey. Manampy ireo ny fitenin' ny mpifindra monina, indrindra ny fiteny italiana, ny fiteny alemàna ary ny fiteny sinoa maro. Maro koa ireo fiteny kreôly izay niforona.




#Article 139: Fiteny esperanto (644 words)


Ny fiteny Esperanto (esperantô) dia teny namboarinʼi Ludwik Lejzer Zamenhof taminy faranʼny taonjato 19 ; fantatry ny olona taminʼio anarana io ny teny esperanto.

Ny fitsipika gramatikalinʼny Esperantô dia mifototra amina fototra 16, tsy misy tsy ara-dalàna.

Ny fiteny esperanto dia fiteny noforonin'i Ludwik Lejzer Zamenhof, dokotera manana razana jiosy mipetraka any Polonia. Tamin'ny faran'ny taona 1870-1880 tabt [Białystok. Tanàna ahitana olom-pirenena maro dia maro : poloney, jiosy, alemana ary belarosiana. Tsy dia mifanarana firy ireo olom-pirenena ireo ary ny antony namoronany voalohany ny fiteny esperanto dia mba hampifanaraka azy ireo amin'ny alalan'ny famoronana fiteny iray iraisany.

Noketrehiny mandritry ny folo taona manontolo ny fiteny esperanto, ary nandritra izay fe-potoana izay izy dia nandika boky tamin'ny fiteny esperanto avy ta'min'ny fiteny maro. Ary nandritra izay fe-potoana izay koa no nanoratany ny boky manazava ny fitsipi-pitenenan'ny fiteny esperanto. Nosoratany tamin'ny fiteny rosy aloha izay boky izay, ary noho izany dia nosoratana tamin'ny endri-tsoratra sirilika ny fiteny esperanto voalohany ; io boky nosoratany io dia navoakany tamin'ny volana Jolay 1887 ary izy ihany no nandoa ny vola ilaina namoahana io boky io. Nanaraka taorian'izay boky voalohany izay ireo santiôna hafa an'ilay boky hatramin'ny taona 1889.

Nitombo tsimoramora ireo isan'ny olona nianatra ny fitenye speranto nandritra ny taona 1890 : eraky ny Fanjakambe Rosy, dia taty aoriana, erak'i Eoropa Afovoany ary Ameriak Avaratra. 

Tonga tany Japana tamin'ny ady Rosiana-Japoney ny fiteny esperanto tamin'ny fanombohan'ny taonjato faharoapolo. Ary tao Guangzhou (Canton) no nianarana fiteny esperanto voalohany indrindra tany Sina tamin'ny 1908. Ireo olona miteny esperanto manerana izao tontolo izao dia afaka mifandray amin'ny alanan'ny gazety manokana voasoratra amin'ny fiteny esperanto.

Sarotra isaina ny mpiteny esperanto ; ny faminavinana miteny alenalelan'ny 100.000 hatramin'ny 2.000.000 ; ity ny isa nalaina avy tamin'ny tranonkala etnologue

Ny fiteny esperanto dia fiteny naorina ary natao hianaran'ny olombelona ho fiteny faharoa. Fa tsy misy manakana ireo mpahay azy hampianatra io fiteny naorina io amin'ny zanany, ka noho izany dia misy, na dia vitsy aza, ireo olona manana fiteny esperanto ho teny nibeazana. Araka ny ambaran'ireo gazetiboky ary araka ireo mpanidinika ny fiteny esperanto :

Ny esperantô dia tsy mifatotra amin'ny fianakavinanten'ny teny velona
faha ny ankabeazan'i fitsipi-pitenenana dia avy any amin'ny teny Indô-Eoropeanina. Io gropy lingoistika io dia nanomeha hevitra ny Ludwik Lejzer Zamenhof taminy izy nanao any teny internasionaly

Ny endri-ten'ny esperantô dia manatahaka ny teny indô-eoropeana, fa tsy teny fleksionaly izy ; manana môrfema tsy miovaova mipetaka tsy misy tsy mahazo, izany mampitranga endrin'i teny izôlanty. Aminy teny teny esperantô tahaka i teny Sinoa ny mia (-ko) ; sy ny unua (voalohany) avy any amin'ny unu (iray).

Manana hasimpeo 28 ny esperantô (lahatsoratra 23 sy zanatsoratra 5) izy ireo dia voasoratra aminy litera 22 aminy abidy latina, miarak'aminy diakritika roa nambiarin'i Zamenhof :  ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ ; andrafi-peo ny tsipelina : Ny litera iray nà gropy nà litera mampiseo rafi-peo iray any. Ilay litera, q, w, x, sy ny y dia litera tsy miasa aminy Esperantô, fa miasa amin'ny fanisàna.

Ilay litera misy tsindri-peo dia nanomeha olana kely, oatra aminy tonta-printy y aminy informatika. Io olana io dia efa voavaha amin'ilay sistema infôrmatika ampiasan'tsika amin'izao tontolo izao.

 

Ny fitsipi-pitenenanan'ny esperanto dia mifototra amin'ilay  fototra 16 voadika ao anatin'ny Fundamento de esperanto.

Ny teny dia misy rehefa ampiana môrfema tsy miova toetra rehefa eo apetraka eo amin'ny fototeny, manome azy tondro :

Ny matoanteny manana marika manomeha fitanisana manafangaro ny sanda-dingana sy ny môdaly

Ireo tovana ireo dia afaka mamadika teny aminy matoanteny.

Ny fitononan'ny olona amin'ny gramary dia mi (za), vi (ianao, naro), li,ŝi,ĝi (izy), si (ny tena), ili (izareo), oni (tsika). Misy accusatif daholo izy raha tsy mpanompo. 

Iray ihany ilay mpanoritra amin'ny teny Esperanto : la. Tsy misy mpanoritra afa miasa.

Otran'ny fiteny Rosy sy ny Latina, malalaka ny laharan'ny teny. Ny mpanompo, Ny matoanteny, sy ny fameno (misy ny akozativa) mety voaseho anatin'ny fisehona maro samiafa.




#Article 140: Wiyot (120 words)


Ny mponina wiyot dia ponina teratany ny amerika niaina tany a Kalifôrnia mandidinan'i helondranohon'i Humboldt efa nisy 8.000 taona izay. 500 izao ny isa ny mponina izao any ao avaratran'i kalifôrnia ; io isa io dia ambanin'i isany (olona 2.000 zareo taminy taonjato faha 19). Misy olokafa 350 no voasoratranarana any an'Table Bluffs ; fikambanana namboariny taminy taona 2000.

Ny Wiyot dia nijaly tamin'i herisetran'i amerikana taminy taona 1850 sy 1860 ; taminy andron'io, maro dia maro ny olona tsy maintsy mandositra satria be dia be ny olona maty ;
Io teny io dia voateny hoe maty taminy fahafatesan'ilay olona mpiteny farany an'izio, Della Prince taminy taona 1962 ; Wiyot maro mba tia hoe ho verina velona io teny io




#Article 141: Fiteny yurok (179 words)


Yurok aminy teny yurok dia midika mponina amban'dreninrano.

Io dia mponina amerindianina efa teo nisy 10.000 taona izay eo amorontsiraka ny kalifôrnia. 

Tamin'atongavan'i Eoropeanina eo amin'ilay faritany taminyu taona 1850 amilay misy volamena ny Yurok tsindraindray dia maty vonoina na maty voa ny aretina. Ilay mponinaa voalohany dia nihidina hatraminy -75% ; ny olona faraparany tao dia voahetsika anatiny Yurok Indian Res. akaiky ny renirano Klamath.

Taminy 24 novambra 1993 ; ilay mponina Yurok nanorana Constitution active teo ambonin'io tany io. Io dia vondrona na Amerindianina tena ngeza indrindra any a kalifornia ; 80% ny olona dia mahantra be ; 70% ny mponina sady tsy manana telefôna no sady tsy manana jiro.

Ny mponina taminy 1770 dia hitahita eo aminy 2.500-3.100 ny mponina misy teo. Taminy 1870, ny mponina mihisy dia nilatsaka 1.350 dia taminy 1910 izy 700 fotsiny. Araka ny fanisana taminy taona 2000, 4.413 izy tao an'kalifôrnia dia 5.793 zareo anatiny etazonia iray mantolo.

Ny fombany dia mitovitovy otra ny Karok. Ny tananany dia trano iray ho an'i fianakavina iray ; faha tsy tanana voabaikon'i sefo iray.

 




#Article 142: Blackfeet (125 words)


Ny firenen'i Blackfeet dia ilay anaran'i mponina Amerindianina telo any Alberta hatran'i Montana ; Na dia hoe io denomination io tsy manafotra na finamana hentitra ; iny nanao anatiny zava-bita firenena tena firenena.

Ny mponina ny Blackfeet misy an'i Peigan ; misaraka aminy Peigan avaratra (Aapatohsipiikanii) sy ny Peigan atsimo (Aamsskaapipiikanii) ; ny Kainai (olon-draha) sy ny Siksika (Blackfeet)

Ny Peigan atsimo avy any Montana dia ny vondrona telo afa any Alberta omentsika aminy ankabiazan'ireo olona ireo ilay anarana Canadian Blackfeet, dia Blackfeet any etazonia. Ny anaran'izareo dia Niitsitapii (ilay mponina tena izy). Ireo vondrona ireo manana fomba sy teny mitovy (ny anaran'io teny io dia Nitsipussin ; ilay teny tena izy). 

Ny Blackfeet dia nômady ; dikany hoe misolo toeraha fipetrahana foana izareo ;




#Article 143: Sioux (323 words)


Ilay teny  Sioux dia midika naha vondrona lingoistika lehibe eo ampivoany sy ao atsimo-atsinanana ny Amerika avaratra ; ny Catawbas (tsy misy catawbas itsony 'zao), sy ny sioux (izareo koa manana fizarazanana) ; naha teny Sauteux midika izao tontolo izao ilay mponina Lakota, Nakota sy ny Dakota ; manana fomba akaikikaiky.

Ilay teny sioux mety avy any amilay fitenenina nadewisu midika anatiny teny Sauteux bibilava kely (?). Io fitenenina io dia nalain'ny Frantsay taminy voalohany taonjato faha 17° ; dia nitenenin'i Sioux ihany aveo ; faha izao tontolo izao, tinitiny kokoa mampiasan'ilay fiteneniny Lakota, Dakota, Nakota.

Ny Frantsay ny olona Eoropeanina voalohany nifanena taminy Sioux ; ao andrefanan'ny Lac Supérieur (Firenena Minnesota sy Wisconsin).

Tamin'io fifanenana io, ny Sioux nipetraka anaty ny tanana be ; namboly katsaka, manoty sy mihaza izareo 

Taminy taonjato faha 18, ny vondrona sioux, mety voahazana'ny adihady eo a mandidin'ny Grands Lacs miaraka amin'ny famelaran'ny aretina isankarazany mamono ny mponina akaiky eo, ny mponina sioux dia nikisaka nakany andrefana tany ; io fihetsehana arỳ ambadika ny renirano Mississipi dia misy antony : ilay fahabetsanan'ny omby be sy ny fahabetsahan'ny sovaly avy any amin'ny tany lemaka any atsimo

Ny Teratany Ny amerika (avaratra) nampiasa sovaly teo arinan'ny fahatongavan'ny Espaniola tany amerika avaratra ; taminy taonjato faha 16.

Tamin'ny taonjato faha 18 ; mponina sioux nanana velarana goavana be tany any andrefan'ny Mississipi ; nanakisaka ny Crow tany andrefana tany izy, dia ny mponina Panis eo aminy renirano Platte.

Miseho anaty soratra ny sioux taminy taona 1650 eo amin'ny faritany Milles Lake sy Leech Lake, eo akaky ny Mississipi ; eo an'Minnesota.

Voakisakan'ny Ojibway (ny mponina voalohany no nanana basy) mbola nikisaka nakany andrefana indray izareo ; nanakisaka ny Sayena, ny Omaha, ny Crow sy ny mponina afa.
Nivelatra indray izy teo arinan'ny nahazòna basy sy sovaly

Tamin'ny faran'ny taonjato faha 17 ; ny mponina Dakota nanao Alliance miarakami'ny Frantsay. Ny frantsay nanandrana mba ho afana mahazo monopole aminy fivarotana oditra.
 




#Article 144: Kanada (364 words)


Ny Kanada dia firenena any amerika avaratra. Any avaratry ny Etazonia ny misy azy. Tenenina « [kanada] » ny anarany amin'ny fiteny frantsay ary « [ˈkʰænəda] » amin'ny fiteny anglisy.

Hitan'i Jacques Cartier tamin'ny 1534 ny amorontsiraka atsinanan'i Kanada, ary ny faritanin'i Quebec manodidin'ny renirano Saint-Laurent no lasa zanatany frantsain'ny Tontolo Vaovao. Teo moron'io renirano io no natsanganan'i Samuel Champlain ny tanànan'i Québec tamin'ny 1608. 

Ny tompontany aloha no nipetraka teo, ary nanana fifandraisana diplômatika tsaratsara ny frantsay tamin'izy ireo. Nitondra mpanjanatany (colons) sivy arivo sy enina alina ny frantsay tany amerika avaratra nanomboka tamin'ny nahatongavan'i Jacques Cartier hatramin'ny 1763.  

Nohon'ny taty aoriana dia lasan'ny Britanika nohon'ny fandreseny ny frantsay ny faritra avaratr'i Nouvelle-France. Vitsy ny mponina anglisy tao Kanada tamin'izany fotoana izany, ary nanomboka tonga kelikely taorian'ny fahaleovantenan'i Etazonia, ny ankamaroan'ny mpanjanatany britanika izay nandositra noho ny tolom-piavotana amerikana.  

Tamin'ny 1867, voaforon'ny Britanika ny Dominion-n'ny Kanada, teraka avy amin'ny fivondronan'ny zanatany Britanika telo : Ny Kanada navondrona, ny New-Brunswick ary ny  Nouvelle-Écosse.  

Ny « Acte de l'Amérique du Nord britannique », lalàna britanika natao tamin'ny 1867 dia naverina tany Angletera tamin'ny 1980 mba hanomezana lalam-panorenana ho an'i Kanada. Ankehitriny dia firenena manana faritany mizaka tena i Kanada ary manana faritany folo ary tany telo. Ireo faritany folo sy tany telo ireo dia samy manana ny praiminisiny sy ny ary ny antenimierany.  

Nahazo ny fahaleovantenany avy amin'ny Fanjakana Mitambatra i Kanada, ary tsy nisy ady natao ho an'io fahaleovantena io. Anefa dia tsy ohatra ny zanatany anglisy nahaleotena taty aoriana ny fomba nahaleovan'i Kanada tena : azony tsikelikely ny fahaleovantenany nanomboka tamin'ny 1867 hatramin'ny taona 1982. 

Ankehitriny, ny Kanada dia fanjakana izay manana ny mpanjakan'i Angletera ho mpanjaka. Ny tena fahefana kosa anefa dia eo am-pelantanan'ny governera jeneraly ary ny praiminisitra kanadianina izay fidian'ny vahoaka. 

Mitonon-tena fa firenena miteny fiteny roa ary manan-kolotsaina maro samihafa i Kanada. Samy teny ofisialy ary tenim-pirenena ny fiteny frantsay ary ny fiteny anglisy. Ny Quebec irery ny faritany be mpiteny frantsay, ary izy irery ny faritany tsy manana ny fiteny anglisy teny ofisialy. Miteny anglisy faholo ny ankabeazan'ny faritany rehetra. Tany Kanada tamin'ny 2006, 9,6 tapitrisa ny mpiteny frantsay (30,7%) ary 26,6 tapitrisa ny mpiteny anglisy (85 %).




#Article 145: Bongolava (191 words)


Bongolava dia isan'ireo faritra 22 mandrafitra ny firenena malagasy. Tao anatin'ny faritan'Antananarivo teo aloha no misy azy. Distrika roa no mandrafitra ny faritr'i Bongolava, dia i Tsiroanomandidy (renivohitry ny faritra) sy i Distrikan'i Fenoarivobe. Ny Faritra Betsiboka, Melaky, Menabe, Vakinankaratra, Itasy ary Analamanga no mamaritra azy.

Tamin'ny Repoblika voalohany dia tao anatin'ny Fileovan'Itasy no nisy ny faritr'i Bongolava. Rehefa niova ny rafitry ny fitsinjaram-pahefana,tamin'ny Repobika faharoa, dia isan'ireo fivondronana 19 mandrafitra ny Faritanin'Antananarivo, ireo distrika roa, Tsiroanomandidy sy Fenoarivobe. 
Ankehitriny, tamin'ny fametrahana ireo faritra 22 eto Madagasikara, dia natsangana ho faritra i Bongolava ka i Tsiroanomandidy no renivohitr'izany. Ny lehiben'ny faritra dia i Jean Claude Rabarijaona.

Ny faritra Bongolava dia isan'ny faritra mivelona amin'ny fambolena sy fiompiana. Isan'ny mpamatsy ny renivohitr'i Madagasikara izy eo amin'ny lafiny vary, katsaka. Raha ny fiompiana kosa no asian-teny, dia ny fiompiana omby no mampalaza azy indrindra. Ao Tsiroanomandidy rahateo no misy ny tsenan'omby lehibe indrindra eto Madagasikara. Saika miondrana ao Antananarivo avokoa moa ireo omby ireo.

Faritra azo sokajiana ho faritry ny mpifindra monina iny tapany andrefana amin'ny faritan'Antanaanrivo teo aloha iny. Tsy mahagaga raha hita ao Tsiroanomandidy avokoa ireo foko 18 misy eto Madagasikara.




#Article 146: Rajoelina Andry (386 words)


I Andry Rajoelina no iantsoana an'dRajoelina Andry Nirina teraka tamin'ny 30 Mey 1974.Mpanao politika malagasy ary mpanana radio sy televiziôna.

Izy no ben'ny tanànan'Antananarivo nanomboka ny 12 desambra hatramin'ny 3 febroary 2009 mialohan'ny nametrahany ny fahefana ho an-dRamatoa Michelle Ratsivalaka izay nosoloina koa an'i Edgard Razafindravahy avy any Ambohimalaza toa an'i Rajoelina. 

Nanao ny fianianana izy ny 21 Martsa 2009 na dia tsy nankatoavin'ny fianakaviam-be iraisam-pirenena aza izany. Nentiny tamin'izany ny taratasy avy amin'ny fitsarana avo momba ny lalàm-panorenana izay tsy azo ekena ho didy satria taratasy tsotra fa tsy didim-panjakana.

Ny 17 Martsa 2009, lasa filoha avon'ny tetezamitan'ny Repoblikan'i Madagasikara i Andry Rajoelina ary nanasonia ny ordonnance faha-2009-003 izay nametraka ny Fitondrana Avon'ny Tetezamita (FAT) ary ny famoana ny Antenimieram-pirenena izay voafidin'ny vahoaka. Nanaiky ary nanamarika izany fifindram-pahefana izany ny Haute Cour Constitutionnelle.

Ny volana Janoary 2012, noho ny fivoahan'ny NOTAM izay tsy nahafanan'ny fiaramanidina nitondra ny filoha taloha Marc Ravalomanana niditra tao Madagasikara, voatery niverina tany Afrika Atsimo ilay filoham-pirenena taloha. Tsy nanaiky nidina tamin'ilay fiaramanidina i Ravalomanana.

Ho an'ireo mpikamban'ny antoko politika TIM, dia tsifanajana ny feuille de route .

Araka ny hevitr'ireo izay tsy momba azy dia Naka ny fahefana teto Madagasikara izy tamin'ny alàlan'ny fanonganam-panjakana tamin'ny 17 Martsa 2009 ary nanao ny tenany ho filohan'ny Fahefana Avon'ny Tetezamita (FAT na HAT). Arak'ireo izay tsy momba azy ihany koa anefa dia lazaina fa betsaka ireo olona izay maty noho izy ary betsaka ireo olon-dratsy izay nivoaka ny fonja noho izy. Ary na dia nilaza aza izy fa tsy izany no antony namoahany ny NOTAM (Filazana ho an'ireo mpamily fiaramanidina), heverin'ireo mpanohitra azy ihany koa fa noho izy no tsy nahafahan'ny filoha taloha Marc Ravalomanana tonga tao Madagasikara ny volana Janoary 2012

Araka ny filohan'ny tetezamia dia tsy tokony hanindry ny firenentsika ny lalàna na firenena. Ny mety ho tanjony namoahany io NOTAM io dia hahamora ny fisamborana ny filoha Ravalomanana (izay voasazin'ny asa an-terivozona mandrapahafaty). 

Ho an'ny tale jeneralin'i ACM indray dia mampatahotra io fampiasana amin'ny tanjony ara-politika an'io NOTAM io ; satria araka ny lazain'ny OACI, dia tokony ampiasaina amin'ny tanjona aeronaotika, fizorana ary filaminana ihany. 

Nilaza izy ny  tsy hirotsaka ho kandidà amin'ny fifidianana filoham-pirenena 2013, aloha ny fivadi-keviny tamin'ny tamin'ny 3 Mey 2013. Saingy noteren'ny fianakaviambe hanesotra ny firotsahany hofidiana, niaraka tamin'd'Ramatoa Lalao Ravalomanana, sy Andriamatoa Ratsiraka Didier Ignace




#Article 147: Crow (222 words)


Ny Crows (Corbeaux) mety voaantso Absaroka na Absálooka dia mponina Teratanin'ny Amerika niaina anatiny lohasahan'ilay renirano Yellowstone. Nifindra tany (anatiny reserva akaikikaiky ny Billings izao). Ny renivohitra pôlitika ny Crow 'zao dia any Crow Agency (Montana) ; ilay mponina mandray fety (pow-wow, rodeo sns.).  

Ny Reserve ny Crow dia eo atsimo ny Montana ; Io dia reserva mahery no 7.300 km². Izy dia anatiny Big Horn County sy ny Yellowstone Counties miaraka aminy teny namena tanatiny Rosebud county, Carbon sy Tresasure, ny faritra atsinanana dia ilay meridiana meridiana avaratra faha 107 (107°W) ; ankotran'ilay sisitany miaraka amin'ilay reserva avaratra ny Sayena

Ilay faritra anelanelan'ireo reserva indiana ireo dia efa taloha dia tsy mazava tsara ; 
ilay sisitany meridiônaly mandeha aveo amin'ilay Meridiana Avaratra Faha 107 (107°W) katrany amin'ilay rive  ôrienaly n'ilay renirano Bighorn.

Ny trano'ny dia tipi. Iry 'zareo dia olona manao tipi ngeza indrindra amin'ilay mponina indianina rehetra. Ao anatin'ilay tipi, apetraka any antsisitsisiny ny kidoro, dia ny afo no ampetraka eo ampivoany. Mivoaka any ivelany ilay setroka amin'ilay lafaoro misy any an'tampon'ilay tipi.

Betsaka ny fianakavina Crow mbola mividy sy mampiasa tipi rehefa mandeha mitsangatsangana : Crow Fair noho tanana be tipi indrindra et an'tany.

Ny fomba fiakanjonany dia mifatotra aminy lahy/vavy. Ny Vehivavy manao akanjo tsotra : manao akanjo vita odibiby (omby be, ondry) voaingo miarakaminy nify na elana.




#Article 148: Québec (346 words)


Ny Quebec (API : /kebɛk/) dia faritany miteny frantsay any atsinanan'i Kanada. Ny renivohiny dia Québec, kanefa Montréal ny metropole-ny.

Voafaritra ny hoalan'i Ungava sy ny detroit-n'ny Hudson ny Quebec any avaratra, voafariry ny hoalan'i Hudson sy ny Ontario any andrefana, ny faritany mizaka-tenan'i Maine, ny New Hampshire, ny Vermont sy New York, ary voafaritran'ny Nouveau Brunswick, ny Terre-Neuve-et-Labrador sy ny golfe ny Saint-Laurent any atsinanana. Mihampita ny faritan'ny Quebec ny renirano Saint-Laurent.

Ny isam-pinina any Quebec tamin'ny taona 2008 dia nisy 7 750 000, misy gropy ara-kolontsaina sy ara-piteny maro any Quebec, misy nation tompontany raika ambin'ny folo izao miaina any Quebec. Ny teny ofisialiny dia fiten frantsay. Tamin'ny 2006, ny proportion ny olona miteny frantsay any izao dia lasa 79.6 isan-jato. Kanefa 81.8 isan-jaton'ny olona hono miteny fa mampiasa ny fiteny frantsay any an-tranony izy. Talohan'izany manan-tanjona mampidina ny mpiteny frantsay ny politique d'assimilation linguistique ny Acte d'union natao tamin'ny 1840.

Ao amin'ny jeografiany, voazara faritany telo ambin'ny folo ny Quebec, ny tondron'izy ireo dia toe-tany, jeolojia, hidirografia, zava-maintso sns. Ny fandinihana ireo endrika ireo dia miankina amin'ny orinasam-panjakana amban'ny andraikitran'ny ministeran'ny fampivoarana mateza, ny ministeran'ny tontolo iainana, ny parkan'i Quebec sy ny ministeran'ny harena an-kibon'ny tany. 

Manan-danja ny toerana misy an'i Quebec any atsinanan'ny Amerika avaratra. Amin'ny fivelarany, 1 667 441 , Ny fivelarany dia misy in-telo ny frantsa metropolitaine, in-dimy ny Alemaina sy ny Japana, na in-efapolo ny Soisa.

Maka faribolana ara-pehintany 17 ny Quebec any atsinanana katrany andrefana, ary maka faribolana ara-daharan-jarahasina 22 any avaratra katrany atsimo. Mampiasa fiozao-na ora akiroa ny Quebec, indrindra ny ora atsinanana, ora tsotra na ora naroso, sy ny ora Atlantika, tsotra na naroso (ho an'ny Nosin'i Madelena sy ny faritan'ny reserve-n'ny Listuguj), tsy mihetsika ny ora ora sasany any amin'ny faritany hafa.

Mizara sisin-tany amin'ny faritany mizaka tena amerikana efatra ny Quebec, toy ny faritany mizaka-tenan'i New York, ny Vermont, ny New Hampshire ary ny Maine. Mizara sisin-tany amin'ny faritany Kanadianina hafa ihany koa ny Quebec toy ny Terre-Neuve-et-Labrador, ny Nouveau-Brunswick ny ny Ontario. Manan-tsisin-tany amin'ny Quebec koa ny Nunavy ny Île-du-Prince-Édouard sy ny Nouvelle-Écosse.




#Article 149: Abenaki (264 words)


Mponina Amerindianina miaina any Nouvelle-Angleterre ny Abenaki.

Ilay anarana Abenaki Avy any amin'ilay teny wabun (hazavana) sy a'Ki (tany) ; afaka tenenitsika koa hoe ny Abenaki dia mponina ny maraina na mponina ny atsinanana ; 

Ny Tany niainany taloha dia Nouvelle Angletere.

Betsaka ny fitenenana rehefa miteny momban'i Abenaki : Wabanaki, Abenaquiois, Abakivis, Quabenakionek, Wabenakies ...

Voaoritran'i Jezoita hoe tsy minana olona sy tsy dia misotro taoka be ny Abenaki.
No naman'i Frantsay ny abenaki (niady taminy anglisy ny frantsay) ; 
lasa andriana Assacumbuit (mponina abenaki) taminy Louis XIV mpanjaka ; Izy no hoe Anjely mpiambona ny frantsay taminy 1670 hatraminy 1760.

Lany ny anglisy sy lany ny aretina ny abenaki ; nanomboka nifindra tany tany Quebec iry izareo taminy 1669 eo-eo. Namen'i Frantsay seigneurie anaky roa izy : ilay voaloany dia eo akaiky ny renirano St François ; Odanak Ind. Reservation izao no anaran'io seigneurie io.
Ilay faha roa dia ilay seigneurie ny Bécancour ; ny anarany izao dia Wolinak Ind. Reservation.

Niady taminy amerikana aveo ny Abenaki ny Becancour mba hiaro ny taniny ; ary niady niarakaminy Patriotes aveo izareo taminy 1837.

Norridgewock ny tananany ; nalain'i Anglisy io tanana io taminy 1724 dia maty ny misionaty Rasle tamin'io, nisy no nifindra tany tany Odanak, ary tao amin'io no nisy mponina nandositra avy any Nouvelle Angleterre. 

Taminy taona 1900, voaseho ny Malesita ny renirano St jean ao anatiny faritany ny Nouveau Brunswick sy any Quebec (820 izy) ny Passamoquoddy ao anatin'i Maine (400 izy) , ny Penobscot any Old Town any Maine koa, sy ny mponina Abenaki any Odanak sy any Beancour




#Article 150: Malesita (107 words)


Ny Malesita dia mety voateny koa Echemins, Teratanin'ny Amerika ireo.

Wulust'agooga'wiks ny anaran'io mponina io aminy teny malesita ; izy io dia midika hoe Ilay mponinan'ilay renirano manja (Rivière St Jean)

Miaina eo eny Rivière St Jean sy ny zanadranony. manasarakan'i Nouveau Brunswick sy ny Québec any Kanada ; Sy ny Maine any etazonia

An'i Algônkiana sy ny teniny sy ny fombany manakaikikaiky ny Micmac sy Passamaquody sy ny Penobscot.

Misy Malesita 3.000 no miaina any Nouveau Brunswick, ao anatin'i mponina Madawaska, Tobique, Woodstock, Kingsclar, St Mary sy Oromocto. 600 izy any Houlton dia 200 anatin'i firenena malesita ny Viger (Québec)

Ao anatin'y Confererasion'ny Abenaki ny malesita.




#Article 151: Georges Andriamanantena (260 words)


Anarana : ANDRIAMANANTENA

Fanampin'anarana : Georges

Teraka tamin’ny : 1 oktobra 1923, Tao Ambohipotsy - Antananarivo

Nodimandry: 11 septambra 2008

Ray : ANDRIAMANANTENA Gaston, Mpitandrina (efa-maty)

Reny : RAZAFINDRAFARA (efa maty)

Fiaviana : lafin-dray : Betsizaraina - Antananarivo
Lafin-dreny : Amboanana - Arivonimamo

Solon’anarana amin’ny asa soratra : Rado, noho ny fitiavany ilay Ohabolana hoe : Voahangy mitoham-bolamena, raha misaraka tsy ampy ho rado (mitory hatsaran-tarehy)

Vady : RAVOLOLONA Edwige

Zanaka : Enina mianadahy (4 vavy, 2 lahy)

Zafikely : 14

Zafiafy : 12

Sekoly nianarana :

Asa natao :

Asa soratra : « Dinitra » (1973) ; « Ando » (1977) ; « Zo » (1980) ; « Sedra » (1993) ; « Ny Teny Malagasy » (1994) ; « Tsy maintsy mipoaka » (2002) ; « Voninkazo adaladala » (2003) ; « Fiteny roa - En deux Langues » (2005)

Manana tononkalo voadika amin’ny teny : Rosiana, Anglisy, Frantsay, Alema. Fikambanana misy azy : Havatsa - Upem : Union des Poètes et Écrivains Malgaches Filohamboninahitry ny Fikambananan’ny Mpikabary eto Madagasikara, Mpikambana Mahefa ao amin’ny Akademia Malagasy (Membre Titulaire)

Talenta hafa : Sary hosodoko, paik’afo (pyrogravure), kiky fitaratra (gravure sur verre), tosi-by (métal repoussé), famoronana hiram-bavaka. Ala voly : Jono (ranomamy sy ranomasina), filalaovana amin-jafikeliny Mariboninahitra : (nomen’ny Fanjakana fa tsy nangatahana) : Chevalier, Officier, Commandeur, Grand Officier, Grand Croix de 2ème classe de l’Ordre National Malagasy Toerana nanaovany fampirantiana Zavakanto : Antananarivo, Francoville, Paris (Frantsa)

Fanolokoloana : Tao an-tokantranon’ny raiamandreninay, ankoatra ny fitaizana kristiana izay tena nimasoan’izy ireo fatratra, dia nisy koa fanabeazana sy fanolokoloana noraisina tamin’izy ireo.




#Article 152: Pawnee (120 words)


Ny Pawnee dia mponina indianina miaina any Nebraska na any Kansas, any Etazonia.
Ny fiteny Pawnee dia fiteny ao amin'ny fianankavian'ny fiteny Caddoan.

Tamin'ny taonjato faha 17, havan'ny frantsay ny pawnee ary betsaka ny fandraisany anjara tamin'ny fampijanonana ny fivelaran'ny espaniola any Amerika avaratra tamin'ny pawnee nandresy an'ny espaniola tany Villasur tamin'ny 14 Aogositra 1720.

Misy ray alina mahery eo ho eo ny isan'ny Pawnee tamin'ny 1780, tamin'ny taonjato faha 19, mitady hamono ny mponina Pawnee ny nendra sy ny kôlera, nihanidina noho ireo aretina ireo ny demôgrafian'ny pawnee : 4 500 tamin'ny 1840 dia 600 monja tamin'ny 1900. Tamin'ny taonjato faha 20 efa tafakatra ambonimbony ny isany : 2 000 tamin'ny 1970, mety 2 500 ny isany tamin'ny 2005.




#Article 153: Illinois (153 words)


I Illinois dia faritany mizaka tena iray eo amin'ny faritra afovoan'i Etazonia, manana fiantsoana hoe Midwest. Ny renivohiny dia Springfield. Io faritany mizaka tena amerikana io dia mizara sisintany amin'i Michigan, Wisconsin, Missouri, Kentucky ary Indiana.

Araka ny Bureau du recensement an'i Etazonia, ny isam-ponina dia 12 419 293 eo amina velarantany 149 998 km² ( 83 mpo./km²). Ary araka ny fanakekezana ataon'io birao fanisam-ponina io ihany, 12 763 371 ny isam-ponina tamin'ny taona 2005 ; izany no midika hoe mitombo 2.5% ny isam-ponina isaky ny dimy taona.

Tamin'ny taona 2000 ; 23,3% ny olona mipetraka any Illinois no mipetraka ao amin'ny tanànan'i Chicago ; misy 43,3% no mipetraka ao amin'ny faritan'i Cook ; ary 65,6% ny olona mipetraka ao amin'ny tanàna lehiben'i Chicago.

Avy any aminy Wisconsin Glaciation ny jeôlôjia ny Illinois ; Nikasika ny Amerika avaratra  io zavatra io efa nisy 87.000 taona ; dia nijanina efa nisy 9.000 taona izay.




#Article 154: Fiteny italiana (109 words)


Ny fiteny italiana dia ny fiteny tenenina any Italia, any San Marino ary any Vatikàna. Isan'ny fiteny rômana ny fiteny italiana izay tenenin'ny olona miisa 66 tapitrisa any ho any. Heverin'ny mpahay teny ho teny tokana mizara fitenim-paritra maro ny fiteny italiana. Nisampana avy amin'ny fiteny latina ny fiteny italiana, sahala amin'ireo fiteny rômana hafa toy ny fiteny frantsay, ny fiteny espaniola, ny fiteny portogey sns. Ny fiteny italiana no fiteny mifanahaka indrindra amin'ny fiteny latina.

Itenenana italiana koa ny any Soisa atsimo, ny any Sisilia, ny any Korsa, ny any Sardaina, ny any amin'ny morontsiraka avaratra atsinanan'ny Ranomasina Adriatika, ny any Amerika Avaratra ary ny any Amerika Atsimo.




#Article 155: Hainkintana (190 words)


Ny hainkintana dia siansan'ny voajanahary mikasika ny fandinihana ny kintana, izay mitady ny hamaritra ny fihaviany, ny fivoarany ary ny tondrony ara-pizika ary ara-tsimika. Fito arivo taona lasa izay ny taranjan’ny hainkintana no fantatry ny olombelona; amin’ny alalan’ny tao ara-pinoana ny taona nialoha ny Tantara, ka noho izany dia anisan’ny taranja siantifika antitra indrindra izy.

Ireo mpahay kintan'ny taona taloha izay namela lova ara-materialy amintsika dia ny Ejipsianina sy ny Nobianina (mponina mipetraka ao atsimon'i Ejipta) ary ny sivilizasiônan'i Stonehenge, any andrefan'i Angletera amin'izao fotoana izao. Nanana fomba fandinihana ny lanitra maizina ireo sivilizasiôna taloha toy ny Babilaonianina, ny Grika, ny Sinoa, ny Indianina, ny Iranianina ary ny Maya. Na dia izany aza, nilaina ny famoronana ny masolavitra hahafahan'ny hainkintana mivoatra amin'ny siansa ankehitriny. Tamin'ny taloha, ny hairefikintana (astrometria), ny familian-tsambo amin'ny alalan'ny kintana, ny hainkintana mandinika, ny fanaovana tetiandro ary ny fanandroana, ankehitriny anefa ny hainkintana matihanina dia matetika ampiarahana amin'ny fizikan-kintana (na astrofizika).

Mbola betsaka ny fandraisan'anjaran'ireo mpahay kintana tsy manao azy amin'ny fomba matihanina (amatora) amin'ny fahitam-baovao ara-kainkintana amin'izao fotoana izao, ary anisan'ny taranja mbola manome anjara an'ireo mpahainkintana tsy manao azy amin'ny fomra matihanina ny hainkintana.




#Article 156: Tōyō kanji (133 words)


Ny tōyō kanji (当用漢字 tōyō kanji ; kanji fampiasa) dia ny kanji voalohany lasa ofisialy ozy ny ministera ny fianarana Japônezy taminy 16 Novambra 1946 (taona faha 21 aminy taona Shōwa)

Nataon'i Ministera kely ny kanji tokony ianarana mba tsy ho sarotra ianarana ilay izy (misy kanji amin'arivo no tokony ianarana) ; misy kanji maro mety mitovy dika ;

Ampidirany aho ny kanji tena miasa tamin'io fitaona io tanatin'ny fisoratana Japônezy.
Silaka iray ny toyo kanji anatin'ny refôrma ny fandroratana nasionaly ny Japana. ny (国語国字問題1 *)

Teo alohan'ny ady be, mitaraina ny mpisolo vava tamin'ilay isa kanji (maro) tokony ianarana, dia amin'izany ny fisoratana ny Japonezy. Namolavola ny mpisolo vava mba hanala ny sinôgrama mba hametraka sistema ara-drafipeo, mora ianarana. Fa tsy nekein'ny manam-pahaizana io reforma io, satria manapaka ny vakoka nentin-drazana.

一　丁　七　丈　三　上　下　不　且　世　丘　丙　中　丸　丹　主　久　乏　乗　乙　九　乳　乾　乱　了　事　二　互　五　井　亜　亡　交　享　京　人　仁　今　介　仕　他　付　代　令　以　仰　仲　件　任　企　伏　伐　休　伯　伴　伸　伺　似　但　位　低　住　佐　何　仏　作　佳　使　来　例　侍　供　依　侮　侯　侵　便　係　促　俊　俗　保　信　修　俳　俵　併　倉　個　倍　倒　候　借　倣　値　倫　仮　偉　偏　停　健　側　偶　傍　傑　備　催　伝　債　傷　傾　働　像　僚　偽　僧　価　儀　億　倹　儒　償　優　元　兄　充　兆　先　光　克　免　児　入　内　全　両　八　公　六　共　兵　具　典　兼　冊　再　冒　冗　冠　冬　冷　准　凍　凝　凡　凶　出　刀　刃　分　切　刈　刊　刑　列　初　判　別　利　到　制　刷　券　刺　刻　則　削　前　剖　剛　剰　副　割　創　劇　剤　剣　力　功　加　劣　助　努　効　劾　勅　勇　勉　動　勘　務　勝　労　募　勢　勤　勲　励　勧　勺　匁　包　化　北　匠　匹　匿　区　十　千　升　午　半　卑　卒　卓　協　南　博　占　印　危　却　卵　巻　卸　即　厘　厚　原　去　参　又　及　友　反　叔　取　受　口　古　句　叫　召　可　史　右　司　各　合　吉　同　名　后　吏　吐　向　君　吟　否　含　呈　呉　吸　吹　告　周　味　呼　命　和　咲　哀　品　員　哲　唆　唐　唯　唱　商　問　啓　善　喚　喜　喪　喫　単　嗣　嘆　器　噴　嚇　厳　嘱　囚　四　回　因　困　固　圏　国　囲　園　円　図　団　土　在　地　坂　均　坊　坑　坪　垂　型　埋　城　域　執　培　基　堂　堅　堤　堪　報　場　塊　塑　塔　塗　境　墓　墜　増　墨　堕　墳　墾　壁　壇　圧　塁　壊　士　壮　壱　寿　夏　夕　外　多　夜　夢　大　天　太　夫　央　失　奇　奉　奏　契　奔　奥　奪　奨　奮　女　奴　好　如　妃　妊　妙　妥　妨　妹　妻　姉　始　姓　委　姫　姻　姿　威　娘　娯　娠　婆　婚　婦　婿　媒　嫁　嫡　嬢　子　孔　字　存　孝　季　孤　孫　学　宅　宇　守　安　完　宗　官　宙　定　宜　客　宣　室　宮　宰　害　宴　家　容　宿　寂　寄　密　富　寒　察　寡　寝　実　寧　審　写　寛　寮　宝　寸　寺　封　射　将　専　尉　尊　尋　対　導　小　少　就　尺　尼　尾　尿　局　居　届　屈　屋　展　層　履　属　山　岐　岩　岸　峠　峰　島　峡　崇　崩　岳　川　州　巡　巣　工　左　巧　巨　差　己　市　布　帆　希　帝　帥　師　席　帳　帯　常　帽　幅　幕　幣　干　平　年　幸　幹　幻　幼　幽　幾　床　序　底　店　府　度　座　庫　庭　庶　康　庸　廉　廊　廃　広　庁　延　廷　建　弊　式　弓　弔　引　弟　弦　弧　弱　張　強　弾　形　彩　彫　彰　影　役　彼　往　征　待　律　後　徐　径　徒　得　従　御　復　循　微　徴　徳　徹　心　必　忌　忍　志　忘　忙　忠　快　念　怒　怖　思　怠　急　性　怪　恒　恐　恥　恨　恩　恭　息　悦　悔　悟　患　悲　悼　情　惑　惜　恵　悪　惰　悩　想　愁　愉　意　愚　愛　感　慎　慈　態　慌　慕　惨　慢　慣　慨　慮　慰　慶　憂　憎　憤　憩　憲　憶　憾　懇　応　懲　懐　懸　恋　成　我　戒　戦　戯　戸　房　所　扇　手　才　打　扱　扶　批　承　技　抄　抑　投　抗　折　抱　抵　押　抽　払　拍　拒　拓　抜　拘　拙　招　拝　括　拷　拾　持　指　振　捕　捨　掃　授　掌　排　掘　掛　採　探　接　控　推　措　描　提　揚　換　握　掲　揮　援　損　揺　捜　搬　携　搾　摘　摩　撤　撮　撲　擁　択　撃　操　担　拠　擦　挙　擬　拡　摂　支　収　改　攻　放　政　故　叙　教　敏　救　敗　敢　散　敬　敵　敷　数　整　文　斗　料　斜　斤　斥　新　断　方　施　旅　旋　族　旗　既　日　旨　早　旬　昇　明　易　昔　星　映　春　昨　昭　是　時　晩　昼　普　景　晴　晶　暇　暑　暖　暗　暫　暮　暴　暦　曇　暁　曜　曲　更　書　替　最　会　月　有　服　朕　朗　望　朝　期　木　未　末　本　札　朱　机　朽　材　村　束　杯　東　松　板　析　林　枚　果　枝　枯　架　柄　某　染　柔　査　柱　柳　校　株　核　根　格　栽　桃　案　桑　梅　条　械　棄　棋　棒　森　棺　植　業　極　栄　構　概　楽　楼　標　枢　模　様　樹　橋　機　横　検　桜　欄　権　次　欲　欺　款　歌　欧　歓　止　正　歩　武　歳　歴　帰　死　殉　殊　殖　残　段　殺　殿　殴　母　毎　毒　比　毛　氏　民　気　水　氷　永　求　汗　汚　江　池　決　汽　沈　没　沖　河　沸　油　治　沼　沿　況　泉　泊　泌　法　波　泣　注　泰　泳　洋　洗　津　活　派　流　浦　浪　浮　浴　海　浸　消　渉　液　涼　淑　涙　淡　浄　深　混　清　浅　添　減　渡　測　港　渇　湖　湯　源　準　温　溶　滅　滋　滑　滞　滴　満　漁　漂　漆　漏　演　漢　漫　漸　潔　潜　潤　潮　渋　澄　沢　激　濁　濃　湿　済　濫　浜　滝　瀬　湾　火　灰　災　炊　炎　炭　烈　無　焦　然　煮　煙　照　煩　熟　熱　燃　燈　焼　営　燥　爆　炉　争　為　爵　父　片　版　牛　牧　物　牲　特　犠　犬　犯　状　狂　狩　狭　猛　猶　獄　独　獲　猟　獣　献　玄　率　玉　王　珍　珠　班　現　球　理　琴　環　璽　甘　生　産　用　田　由　甲　申　男　町　界　畑　畔　留　畜　畝　略　番　画　異　当　畳　疎　疑　疫　疲　疾　病　症　痘　痛　痢　痴　療　癖　登　発　白　百　的　皆　皇　皮　盆　益　盛　盗　盟　尽　監　盤　目　盲　直　相　盾　省　看　真　眠　眼　睡　督　瞬　矛　矢　知　短　石　砂　砲　破　研　硝　硫　硬　碁　砕　碑　確　磁　礁　礎　示　社　祈　祉　秘　祖　祝　神　祥　票　祭　禁　禍　福　禅　礼　秀　私　秋　科　秒　租　秩　移　税　程　稚　種　称　稲　稿　穀　積　穂　穏　穫　穴　究　空　突　窒　窓　窮　窯　窃　立　並　章　童　端　競　竹　笑　笛　符　第　筆　等　筋　筒　答　策　箇　算　管　箱　節　範　築　篤　簡　簿　籍　米　粉　粒　粗　粘　粧　粋　精　糖　糧　系　糾　紀　約　紅　紋　納　純　紙　級　紛　素　紡　索　紫　累　細　紳　紹　紺　終　組　結　絶　絞　絡　給　統　糸　絹　経　緑　維　綱　網　綿　緊　緒　線　締　縁　編　緩　緯　練　縛　県　縫　縮　縦　総　績　繁　織　繕　絵　繭　繰　継　続　繊　欠　罪　置　罰　署　罷　羊　美　着　群　義　羽　翁　翌　習　翼　老　考　者　耐　耕　耗　耳　聖　聞　声　職　聴　粛　肉　肖　肝　肥　肩　肪　肯　育　肺　胃　背　胎　胞　胴　胸　能　脂　脅　脈　脚　脱　脹　腐　腕　脳　腰　腸　腹　膚　膜　膨　胆　臓　臣　臨　自　臭　至　致　台　与　興　旧　舌　舎　舗　舞　舟　航　般　舶　船　艇　艦　良　色　芋　芝　花　芳　芽　苗　若　苦　英　茂　茶　草　荒　荷　荘　茎　菊　菌　菓　菜　華　万　落　葉　著　葬　蒸　蓄　薄　薦　薪　薫　蔵　芸　薬　藩　虐　処　虚　虜　虞　号　蚊　融　虫　蚕　蛮　血　衆　行　術　街　衝　衛　衡　衣　表　衰　衷　袋　被　裁　裂　裏　裕　補　装　裸　製　複　襲　西　要　覆　見　規　視　親　覚　覧　観　角　解　触　言　訂　計　討　訓　託　記　訟　訪　設　許　訴　診　詐　詔　評　詞　詠　試　詩　詰　話　該　詳　誇　誌　認　誓　誕　誘　語　誠　誤　説　課　調　談　請　論　諭　諮　諸　諾　謀　謁　謄　謙　講　謝　謡　謹　証　識　譜　警　訳　議　護　誉　読　変　譲　谷　豆　豊　豚　象　豪　予　貝　貞　負　財　貢　貧　貨　販　貫　責　貯　弐　貴　買　貸　費　貿　賀　賃　賄　資　賊　賓　賜　賞　賠　賢　売　賦　質　頼　購　贈　賛　赤　赦　走　赴　起　超　越　趣　足　距　跡　路　跳　踊　踏　践　躍　身　車　軌　軍　軒　軟　軸　較　載　軽　輝　輩　輪　輸　轄　転　辛　弁　辞　辱　農　込　迅　迎　近　返　迫　迭　述　迷　追　退　送　逃　逆　透　逐　途　通　速　造　連　逮　週　進　逸　遂　遇　遊　運　遍　過　道　達　違　逓　遠　遣　適　遭　遅　遵　遷　選　遺　避　還　辺　邦　邪　邸　郊　郎　郡　部　郭　郵　都　郷　配　酒　酢　酬　酪　酵　酷　酸　酔　醜　医　醸　釈　里　重　野　量　金　針　鈍　鈴　鉛　銀　銃　銅　銑　銘　鋭　鋼　録　錘　錠　銭　錯　錬　鍛　鎖　鎮　鏡　鐘　鉄　鋳　鑑　鉱　長　門　閉　開　閑　間　閣　閥　閲　関　防　阻　附　降　限　陛　院　陣　除　陪　陰　陳　陵　陶　陥　陸　陽　隆　隊　階　隔　際　障　隣　随　険　隠　隷　隻　雄　雅　集　雇　雌　双　雑　離　難　雨　雪　雲　零　雷　電　需　震　霜　霧　露　霊　青　静　非　面　革　音　韻　響　頂　項　順　預　頒　領　頭　題　額　顔　願　類　顧　顕　風　飛　翻　食　飢　飲　飯　飼　飽　飾　養　餓　余　館　首　香　馬　駐　騎　騰　騒　駆　験　驚　駅　骨　髄　体　高　髪　闘　鬼　魂　魅　魔　魚　鮮　鯨　鳥　鳴　鶏　塩　麗　麦　麻　黄　黒　黙　点　党　鼓　鼻　斎　歯　齢




#Article 157: Kanji (195 words)


Ny kanji dia fomba fandroratana iray amin'ilay telo fomba fandroratana Japônezy ; miarak'aminy Hiragana sy ny Katakana

Ny kanji (漢字 dika sinoa-japônezy ; hànzì aminy teny sinoa) dia sinograma (字) avy any aminy taona Han  (漢) miasa aminy teny Japônezy ary voahindrana taminy Sinoa

Taminy fanombohanan'ny taonjato faha 20, nisy ny refôrma na tsipelina faha voasakan'ny mpitondra ilay izy, teo arinan'ny ady be faha 2 ny refôrma voa tena nisy.

Misy aloha ny refôrma eo amin'ny fampiasana soratra silabika ; tsy fônetika intsony sy dikany ; ny soratra miarak'aminy kana mampandray an-tsoratra ny teny japônezy ; afatsy ny zavatra gramatikaly monosilabika (silaby tokana), ny fehezanteny japonezy mety afaka raisana an-soratra raha manarak'aminy didy tsotra.

Nanaraka aveo ny refôrma ny kanji sy ny fampiasana azy. voateny ny lisitra ny kanji mihasa be ny tōyō kanji (当用漢字) manana lohavy miemirika sorakaliana 1850.

Tokony fantatran'ny mpianatra ny 886 amin'ireo rehefa mivoaka eo arinan'ny taona fianarana (mandritry ny 6 taona).

Nitsohorina ny sinograma maro. nihampy sinôgrama 92 ny tōyō kanji taminy 1951

Nisy refôrma afa nataon'ny ministera ny fianarana tao arinan'io.

Misy kanji maro nisolo tareha oatra :

Ny mpiorina ny ankabiazan'ny kanji dia anaty ny isa-pototeny 214 :




#Article 158: Hiragana (314 words)


Ny Hiragana ( ; sora-malama) dia syllabaire Japoney ary anisan'ny fomba fanoratana ny fiteny japoney miaraka amin'ny katakana sy ny kanji.

Ny hiragana dia avy amina kanji mitovy feo. Afaka soratana tsara amin'ny soratra hiragana ny fiteny japoney tsy misy fahamaizinan-kevitra tsy otran'ny kanji. Satria ny hiragana iray dia midika vaninteny iray. Ny vaninteny koa dia mety zanapeo iray (ohatra : あ = a) na renifeo arahan'ny zanapeo (ohatra : か = ka) ; misy ao koa ny n (ん) mamarana vaninteny (ohatra : かん = kan). Mety miova ilay n mamarana ny vaninteny arakaraky ny vaninteny manaraka azy eo aoriana.

Ny Hiragana koa dia avy any amin'ny Man'yogana (jereo ny sary)

Ny famakiana ny io tabilao io dia izao : Anaty cazy iray ; ny soratra arỳ ambony dia ilay kanji fiavinan'ilay hiragana ; ny soratra mena eo ampivoany dia Hentaigana, ny hentaigana amin'izao tontolo izao dia tsy miasa intsony ; ny soratra any aminy farany ambany indrindra dia ilay hiragana otrany hitantsika anatin'ny boky japônezy.

Afaka soratana amin'ny hiragana :

Afaka amoraina amin'ny alalan'ny hiragana ihany koa ny fomba fanoratana rehefa miverimberina matetika ilay teny ; ohatra, ny の (no) (malagasy : « ny » izao no teny anisan'ny miasa indrindra amin'ny fiteny japoney.

Ny dakuten dia karazana tsindrim-peo amin'ny kana. Ny mariny dia « » (karazana guillemet ho an'izay tsy mahita). Ilaina rehefa mamadika renifeo ny dakuten. Mivadika g ny k rehefa misy dakuten amin'ilay vaninteny 

Ohatra maro :

Ny Hiragana mety miasa otran'ny Furigana
Araka ny laizain'ny ministeran'ny fianarana any Japana, ny furigana dia tokony tsy ampiasaina ; afatsin'ny fanoratanan'ny anarana na rehefa sarotra be ilay kanji. Miasa koa ny furigana  amin'ny boky hoan'ny mpianatra mbola tsy mahay kanji rehetra ohatra ; Na miresaka amina olona mahay miteny faha tsy mahay manoratra teny Japoney.

Ny fandraisana an-tsoratra ny kanji 団 =

Mety ampiasaina koa ny hiragana anaty furigana :

団

　




#Article 160: Furigana (106 words)


Ny  na Yomigana dia kana voasoratra eo akaiky ny kanji mba afataranan'ny fitenenana azy ; Satria afaka andraisana an-tsoratra daholo ny teny japônezy.

Anatiny soratra voasoratra ambony mihidina ambany, ny furigana misoratra any ankavananan'ny kanji

Anatiny soratra voasoratra any ankavanana mankany ankavia, ny furigana misoratra eo ambony ny kanji.

Miasa mba ampiseo ny fitenenana'na kanji sarotra ny furigana. Io zavatra io dia miankin'amin'ny ankin-javatra maro : ny taonan'ilay mpamaky azy sy ny haambo ny kilasiny ; ny kanji izay mety voateny hoe sarotra anaty'na boky ho an'jaza (dia misy furigana izany) faha mora ananty boky na olon'dehibehy.

Mety miasa be ny furigana :

Oatra na  :




#Article 161: Fiteny japôney (147 words)


Ny fiteny japàney dia fiteny any Japàna, tenenin'ny vahoaka japôney. Na dia izany aza dia tsy misy lalàna manome sata ôfisialy io fiteny io, na dia izy no anoratana ny tahirinkevitra ôfisialy sy any am-pianarana. Miteny japôney koa ny Japoney am-pielezana (indrindra ny any Brezila sy any Però, izay ahitana vahoaka japôney miorim-ponenana miteny io fiteny io, toa ny ao Lima sy ny ao Sao Paulo), ary manana ny satan'ny fiteny ôfisialy izy ao amin'ny nosin'i Angaur ao amin'ireo nosy Palaos na dia tsy tenenina ao intsony aza.

Amin'ny teny japôney dia atao hoe 日本語 / nihongo ny hoe fiteny japôney (日本 : Japana; 語: fiteny) na 国語 / kokugo (fitenim-pirenena).

Ao amin'ny fianakaviam-piteny japônika ny fiteny japôney. Nandritra ny tantara dia mihabetsaka ny voambolana ampiasaina ao amin'io fiteny io noho ny findramana teny samihafa: avy amin'ny fiteny sinoa, avy amin'ny fiteny eorôpeana, indrindra ny fiteny anglisy.




#Article 162: Aborijina ny Aostralia (114 words)


Ny  (na Teratany Ny Aostralia) dia olona niaina tany Aostralia talohan'ny olona Eoropeanina.

Hozy ny Aostralianina, ny olona Aborijina :

Tsy maintsy tokony feno ireo fiapetra telo ireo ; aminy dika ofisialy, aborijina enao na tsia ; ny lokon'oditra tsy fiapetra iray satria misy aborijina manana lokon'oditra fotsy faha aborijina kanefa izy, io dika io koa izy rehefa miresaka momban'ny tera-tany ny Detroit de Torres

Tonga avy any amin'ny Nosy Indonezianina ny Aborijina ambony sambo ; ny Oseania (Aostralia + Ginea-Vao) tsy niraikitra tamin'ny Azia mihitsy ; misy hevitra maromaro aminio zavatra io : 

Tsy ireo irery ny teôria nisy, ary mety koa raha nisy topa-mponina avy (nendeha ambony ny sambo na nadeha tongotra)




#Article 163: Faritra ora (144 words)


Ny  dia faritany iray manana ora iray. Ny ora anatin'io faritany io dia tsy maintsy mitovy daholo.

I Sir Sanford Fleming no nanome an'io sistema io taminy taona 1876, ary ny meridianina ny Greenwich ny repère'ny. Misy faritra ora 24 era-ntany ... tokony hitovy angeda izy ireo, raha tsy mitovy angeda izy anatiny fipetran'javatra : Ny Sina izao manana faritra ora iray ihany, kanefa tokony manana faritra ora telo izy. Ny dika ny izany dia manaraka ny faritany-pirenena koa ny ora.

Ny Meridianina manana zoro filo nà 15° (~1.666 km) eo aminy Fehibe. Io faritra io mandeha makany pôle Nord mihidina makany Pôle Sud, Ny meridianina fotony (O° ; GMT) dia eo aminy tanànan'i Greenwich, any Londres.

Mampiasa faritra ora 42 (na faritra ora 42) ny firenena eto an'tany, (tsy faritra ora ofisialy ny faritra oa GMT+8:45) ; Misy faritra ora 37 miasa mandritrin'taona,




#Article 164: Repoblika Entim-bahoakan'i Sina (370 words)


Ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina dia firenena any Azia atsinanana. Ny isan'ny mponina ao aminy dia mihoatra ny 1,3 lavitrisa, 1/5 ny isan'ny mponina eto an-tany, izy noho izany no firenena be olona indrindra eto an-tany. Hatry ny 1979, mba tsy « hipoaka » ilay firenena noho ny habetsaky ny olona, ferana ho tokana ny isan'ny zaza anatin'ny tokantrano iray ho an'ny Sinoa Han. Nanomboka tamin'ny taona 2013, dia nomena alalana hiteraka zaza 2 ireo mpivady izay nateraka ho zaza tokana. Amin'ny velarantaniny misy 9 641 144 km², firenena ngeza indrindra any Azia atsinanana ny Sina, ary izy ny firenena  fahatelo lehibe indrindra ara-kangeza ao aorian'ny Rosia, sy ny Kanada. 

Voaantso tamin'ny 1 Oktobra 1949 ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina, nanaraka ny fandresen'ny antoko komonista sinoa tamin'ny Guomindang. Kanefa, ny Sina dia sivilizasiôna antitra indrindra mbola misy eto an-tany amin'izao tontolo izao, efa nisy 5 000 taona lasa izy. Ankehitriny, miseho ho repoblika sosialista izy, antoko iray no mitondra, manana hasina amin'ny faritany 22 ary faritany mizaka tena dimy, kaominina efatra ary faritany administrativa manokana (Hong-Kong sy Macao).

Tamin'ny 1949, nanapitran'ny fahakahan'ny hasina ambon'ny Sina an-Kontinenta ny Komonista (miaraka amin'ny nosy Hainan). Tapitra teo ny andron'ny ady sivily sy ny fizaràna politika. tamin'ny 1 Oktobra, Nampilaza ny fiforonan'ny Repoblika ny Mponina ny Sina i Mao Zedong teo amin'ny toherana Tien'anmen, any Beijing. Lasa tany Taiwan ny olonan'ny Guonmindang, Ilay hasina vaovao te ametraka toerana ny filaminana ekônomika sy sosialy vaovao, mifantoka amin'ny ohatra sovietika sy atao ho an'ny zava-misy sinoa.

Manana olana momba ny sisintany ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina. Ny tena goavana be dia ilay olana ara-tsisintany mikasika ny nosin'i Taiwan. Tononin'ny Taiwaney hoe Repoblikan'i Sina ny tenany ; miteny hoe sinoa ny taiwaney fa manao fahaleovantena ara-politika (tsy manaiky ny communisme ny sinoa mipetraka any Taiwan). Na dia tsy nisy fiovàna aza tamin'ny lalàm-panorenana, tsy mitaky ny fiandrianam-pirenena intsony ary miteny ihany ny fitondran'ny Taiwan hoe firenena ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina. Tsy miaiky ny Fikambanana internasiolany hoe firenena manana fahaleovantena ny Taiwan (ohatra ny UN). Miteny ny RES hoe faritany fotsiny ihany ny nosin'i Taiwan. Nanao fehezan-kevitra ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina mba hitsofoka amin'ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina ny Repoblikan'i Sina , fa tsy neken'ny fitondranan'i Repoblikan'i Sina io fehezan-kevitra io hatramin'izao.




#Article 165: Simia (135 words)


Ny  dia siansa momban'ny fela, ny fiota sy ny toetra ny taranja. Siansa momban'ny atome koa izy.

Avy aminy Alsimia ny simia. Ny alsimia dia avy any aminy teny arabo الخيمياء (Al kemi) ; Misy etimolojia roa aminy teny arabo, etimolojia iray aminy teny ejipsianina, dia iray hafa aminy teny grika

Taminy taonjato nanaraka teo, nivelatra ny alsimia dia nananteraka ny simia izy. ny fiteny simia dia avy amin'ilay teny mivilana. Nisy fifandrosoana ny simia dia nivadika siansa marina ; Faha misy olona mitady an'ilay vato filôzofaly, mampalasa siansa ezôterika.

Hita tsara ny fisarahan'ny alsimia sy ny simia taminy taona 1722, hoy i Geoffroy l'Aîné (dokotera) faha tsy afaka misy ny transmutation, lasa taranja roa ny simia sy ny alsimia ; tokony anavahana izany ireo fiteny roa ireo.

Ny Simia dia misy sokajy maro :




#Article 166: Endin'akoho na tonon'akoho (103 words)


Ny endin'akoho na tonon'akoho dia sakafo gasy amin'akoho.

Ireo akora ilaina :

Marihina fa mitovy ihany ny fikarakarana ny akoho na endasina na atono fa ny tena zava-dehibe dia ny ho masaka tsara sy misy hanitra tsara ny akoho.

Mila sausy izy io ka ireto ny zavatra ilaina amin'izany : 

Fikarakarana :

Tandremo tsy hafana be mihitsy ny afo. Ataovy malefadefaka mba ho masaka tsara hatrany anaty. Ny amin'ny atono, raha toa ka mafy loatra ny afo dia tondrahana ranon-tsira kely avy eo ambonin'ny akoho fa tsy ny afo. Iny rano iny manamasaka ny hena no manalefaka ny afo. 

Mazotoa homana Tompoko !




#Article 167: Sid Meier's Civilization (345 words)


Civilization dia kilalao videô nataon'i Sid Meier, dia voanontan'i Microprose.
DOS ny interface-ny tamin'ny taona 1991.

Ilay mpilalao mitondra sivilizasiona iray ; tsy maintsy entiny avy eo amin'ny taona ny vato hatrany amin'ny fizahana ny habaka. Avy amin'ilay rohitra ny kilalao videô Civilization io kilalao io.

mamelatran'ny tàniny ny tarigetra, miaraka amin'ny sivilizasiona afa lalaovin'ny ordnatera. Mamono ny sivilizasiona 'zay hita na mandeha any amin'ny Alpha Centauri ny tarigetran'ilay kilalao.

Ny sarin-tany (mahitsizoro : mikitika mahitsirozo valo ny mahitsizoro iray) manana karazantany maro :

Sarin-tany

Zavatra manan-danja ny tanàna ao anatin'ny kilalao : mamokatra ny arena sy ny olona ny tanàna, ny isam-ponina ao anatin'ny tanàna (isa ny olo-mpirenena) manometraka ny famokarana.

Ny tanàna afaka mampiasa lavakatro 20, mila olom-pirenena 20 (olom-pirenena ~2.100.000) voa miasa daholo ny lavakatro rehetra. Fa mety afaka ngeza non'ny 20 ny isa ny olo-mpirenena : ny tanàna tsara toherana mety manana olom-pirenena 40 ( olom-pirenena  8.000.000) : tsy vitsy io fitranga io.

Ny famokarana sy ny fifalin'ny olom-pirenena mety tsaraina amin'ny trano (banky) na mahafinaritra (piramida).

Rehefa mihoatra ny 20 ny olom-pirenena, ny olom-pirenena mety mamokatra zavatra mirenty, vola, na zavatra fahalalana. Lasa ambanimbany ny famokarana raha mbola tsy 20 ny isa ny olom-pirenena miasa ambon'ny lavakatro.

Manana herydaholo ny vondrona olona (voatolotra ao anatin'ny kilalao izy otran'io : famonoana/fiarivana/famindrana.

Afaka manao zavatra afa koa ny vondrona. Ny settler no tena ilaina indrindra : afaka manao ny rafitra fototran'ny sivilizasionanao izy ary dia afaka manamboatra tanàna afa (mihinanan ny ilay settler anananao . Lafo vidy ny settler, satria mihinana sakafo 2 izy isakin'ny fihodinana iray, sady tsy afaka mihady izy.

Ilaina ny teknolojia : mety afaka manao trano iray vao, manamboatra vondrona olona vao, na misolo pôlitika (repoblika, demôkrasia ...) ilay sivilizasiona nahita azy.

Mahazo teknolojia ny sivilizasiona iray rehefa mety misy fifampirarahana diplômatika, na rehefa mangalatra teknolojia tamin'ny sivilizasiona afa manana fandrosona be (rehefa makan'ny tanànany oatra).

Sarotsarotra ilay kilalao (misy tanàna kely sy vondrona olona sasany) sy lava (misy 500 ny fihodinana voa tonga any amin'ny conquête spatiale), mety alefa rery ny famokarana, faha meha kely ny fahombiana.




#Article 168: Sid Meier's Civilization II (112 words)


, mety voatono koa Civ II na Civ 2, dia kilalao nà stratejia nataon'i MicroProse, ary natao ho an'ny ordinatera. I Brian Reynolds ny mpamorona azy. Faha nanao azy koa i Douglas Caspian-Kaufman sy i Jeff Briggs. 

Naha dia fanarahan'ny Sid Meier Civilization ary io, tsy nihiditra tao anatin'ny fivelarany i Sid Meier sy Bruce Shelley.

Ilay versiona voalohany nivoaka tamin'ny 29 Febroary 1996, fa taminy teny anglisy ihany izy sy hoan'ny PC misy Windows ihany. Voadika taminy teny Frantsay ilay kilalao taminy taona 1997.

Taminy taona 2002, Nisy remise à niveau ny Civilization II nataon'i Atari ; io remise à niveau io mikasika ny Windows ankehitriny : Windows XP, Windows Me...




#Article 169: Antso an-tariby (102 words)


Ity ny lisitry ny antso an-tariby internasionaly, afaka mampiasa ny servisy telefônika anaty firenena iray afa. Iio lisitra io dia ilay nataon'i Union internationale des télécomunicasions anatin'ny recommandation UIT-T E.164 ; taminy 1 febroary 2004

Mievan'ny séquence d'accès makany any amin'ny firenena ivelany ilay tovoa + eo alonan'ilay numero. Amin'ny telefôna tsy mihetsika, 00 ny fisalany. Amin'ny telefôna môbily, tsindrina elaela ilay pika 0.

Rehefa miantso any a Frantsa oatra (antso = +33 na 0033), mifafa ilay 0 amin'ny fanombohan'ilay numero. 

Misy séquence hafa koa no miasa, ao anatin'ny tany Rosy oatra, ny séquence miasa dia 90 fa tsy 00 na +




#Article 170: Wikimedia Commons (234 words)


Sary:Wikimedia Commons FR 20080805.png|350px|thumb|ankavanana|Ny Wikimedia Commons amin'ny [teny Frantsay] 

Mediateky an-tranonkala ny Wikimedia Commons. Nataon'i Wikimedia Foundation sy commons.

Voaangona ao ny media isan-karazany (sary, sary mihetsika, mozika, lahatsoratra an-tsoratra sy lahatsoratra tenenina.... Misy ilàna azy ny daholo ny sary sy ny sary mihetsika rehetra.

Nisokatra taminy taona 2004, nisy fisy 100.000 tao anatiny tamin'ny 24 Mey 2005, nisonitra iray tapitrisa ny isan'ny fisy tamin'ny novambra 2006, roa an'tapitrisa amin'ny oktobra 2007 dia telo an'tapitrisa izy tamin'ny taona 16 jolay 2008

Botsoaka ny Wikimedia Commons, afaka mandika, manolo ny fisy hita ra fantatra ny fiaviny sy ny mpanao. Amban'ny Lisansa GFDL ny ankabeazan'ny fisy misy ao anatin'ny Commons, ny fomba fampiasann'ny fisy ao anatin'ilay pajy ny fanoriana miaraka amin'ilay fisy.

Tokony afaka zaraina ny media ao anatin'ny Wikimedia Commons. Tokony fantatra fotsiny ny anaran'ilay mpanao azy dia manomeha azy ambany lisansa tokana. Tokony misy ao anatin'nà projet wikimedia iray izy. Ny format an'ilay fisy dia PNG, GIF, JPEG, XCF, PDF, MIDI, Ogg, SVG et DjVu, tsy misy zavatra afa azo ampidirina. Ny angeda ny fisy iray tsy mahazo miaotra ny 20 Mo

Mampiasa teknolojia Wiki ny Commons. Afaka ovan'iza n'iza ny pejy misy ao izany, tsy mila fahalalàna manokana, ambon'ny Navigateur Web (Internet Explorer, Mozilla, Opera...). Afaka ampiasaina ny fisy ny Commons ambon'ny projet afa (Wikipedia, Wikibooks).

Amin'ny Aprily 2005, i Directmedia Publishing nandika ny wikipedia alemana tambon'ny DVD-ROM. Nisy sary 10.000 ao anatiny




#Article 171: India (679 words)


I India dia firenena ao Azia Atsimo, i New Delhi no renivohiny ary i Bombay no tana-dehibe be mponina indrindra ao.

Ny anaram-pirenena hoe India dia avy amin' ny fiteny persana hoe Sindhu, anarana persana amin' ny fiteny sanskrity, ny renirano Indus. Ny anarana ofisialy dia mampiasa ny teny Bharat (mpanjaka hindoa niaina  taona taloha). Ny anarany fahatelo: Hindustan (tanin' ny Hindoa amin' ny fiteny persana), dia niasa tamin' ny taonan'ny Empira Môgôly, ilay teny Hindusta n dia tsy ofisialy intsony ankehitriny fa ampiasaina matetika rehefa manonona an' i India.

I India ny firenena be olona indrindra eo aorian' i Sina. Misy fiteny ofisialy roapolo mahery  fantatry ny lalam-panorenan' i India. Ny tenim-pirenena dia ny fiteny hindy. 

Mivelatra 7 000 km ny India. Mizara sisintany amin'i Pakistana izy any andrefana, miaraka amin'i Sina, i Nepaly, i Bhutan izy any avaratra. I Bangladesa sy ny Mianmara any atsinanana. Eo amin'ny ranomasimbe Indianina, tsy lavitry ny repoblikan'i Maldiva (any atsimo andrefana), ny Seilàna (any atsimo atsinanana). Mizara sisintany miaraka amin'i Afganistàna koa i India any Avaratra Atsinanany.

Teo amin'ny tanin'i India no misy ny haifomba antitra indrindra eo an-tany. Misy finoana teraka teo amin'io kontinenta io, toy ny Bodisma, ny Jainisma, ny Hindoisma sy ny Sikisma. 

Mandritry ny taonjato roa, i India dia zanatany anglisy; izy no zanatany ngeza indrindra an'ny Britanika. Nahazo ny fahaleovantenany i India tamin'ny 1947. Tamin'io fotoana io, misy ny kontoara frantsay sy portogey tao India, naverina ho an'i India ireo kontoira ireo teo aorian'ny fahaleovantena. 

Nihanivoatra be i India tamin'ny dimy ambin'ny folo taona farany teo, indrindra tamin'ny fanombohana ny fiovana demografika nisy hatry ny 1991. Tamin'ny 22 Janoary 2007, niverina avy tany amin'ny habakabaka  ny kapsily indianina tsy misy olona afaka 12 andro, nametraka marika siantifika sy ara-teknika be ho an'i India. Hatry ny taona 2008 anisan'ny hery ara-piharian-karena lehibe eto an-tany i India akaikin'i Sina, i Rosia ary i Brezily, ary i India no hery ara-piharian-karena fahavalo eto an-tany.

Nipoitra tao India ireo fiteny klasika roa (fiteny sanskrity, fiteny tamily) misy eto amin'izao tontolo izao. Efa nampiasaina mandritry ny telo arivo taona ireo fiteny roa ireo. Namorona finoana antsoina hoe hindoisma ilay firenena, finoana izao mbola arahan'ny maro amin'izareo amin'izao fotoana izao. Tamin'ny taona telonjato tal. J.K., dia namorona ny empira ary ny Fiankohonana Maurya i Ashoka, izay nahavory ny ankamaroan'ny tanin'i Azia Atsimo ho anaty firenena iray. Tamin'ny taona 180 tal. J.K. dia voatafiky ny firenena maro samihafa i India na dia taty aoriana  aza (100 – 1100), dia nipoitra ireo fiankohonana indianina hafa: izay ahitana ny Chalukya, Chola, Pallava ary ny Pandya. Tamin'izany fotoana izany dia nalaza tamin'ny siansa, ny zavakanto ary ny asa soratra ny faritra atsimon'i India.

Maro ireo fiankohonana nanjaka tao India nandritry ny taona arivo. Anisan'ireo ireo ny empira Mughal, Vijayanagara ary ny Maratha. Tamin'ny taona 1600 dia notafihan'ireo firenena eoropeana i India, ary voazanaky ny britanika tanteraka izy io nanomboka tamin'ny 1856 hatramin'ny taona 1947.

Taorian'ny 1947, i India dia nanana toe-karena sosialista voalahatra. Anisan'ny firenena mpikambana nanorina ny hetsiky ny tsy mpanaraka ary ny Firenena mikambana i India. Niatrika ady maro izy io taorian'ny fahaleovantenany tamin'ny Fanjakana Mikambana, anisan'izy ireo ny ady tamin'ny 1957-48, 1965, 1971 ary 1999 tamin'i Pakistana ary ny adin'ny 1962 tamin'i Sina. Niady ihany koa izy io mba haka an'i Goa, izay seranana natsangan'ny Portogey, ary tsy azon'i India raha tsy tamin'ny taona 1961.  Nandà ny Portogey ka voatery naka azy an-keriny ny Indianina. Nanao fanandramana niokelary ihany koa i India tamin'ny 1974 ary 1998, ary anisan'ireo firenena vitsy manana fitaovam-piadiana niokleary. Anisan'ireo toe-karena mitombo haingana indrindra eto an-tany ny toe-karen'i India nanomboka tamin'ny taona 1991.

An'i India ny ankabiazan'ny zana-kontinenta Indianina. Miraikitra amin'i Aostralia ilay zana-kontintenta amin'ny resaka plaky: ny plaky Indô-Aostralianina. Mikasika kely ny tendrombohitra Himalaya ny avaratr'i India. Eo antsimon'i Himalaya dia misy saha tena mahavokatra indrindra any India: Ny tany Indô-Ganjetìka no anaran'izy io. Any andrefana, misy ny tanimatin'i Thar. Any antsimo, dia misy plateau voafaritra any avàrany amin'ny Gaty Andrefana sy any antsinanany amin'ny Gaty Antsinanana.

Topi-maso

Etimôlôjia

Fahasamihafan-javamiaina

Fifandraisana amin'ny any ivelany ary tafika

Toe-karena

Demôgrafia




#Article 172: Ambatondrazaka (535 words)


Ambatondrazaka (na Ambato) dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 34484 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31399 ary ny kaodin-distrika dia 313.

Ao anatin'ny faritan'ny Alaotra ny Ambatondrazaka, ny tanombary dia eo amandindonan'ny ambato.

Eo amin'ny faritra Alaotra, any amin'ny tany lemaka ambolena vary any avaratra andrefan'i Antananarivo ny misy azy. Misy tanety mamaritra io tany lemaka io. Mampisy ny lavaka ny fikaohan-tany mandrovitra ny ila iray. Ny vokatr'izany dia ny fidinan'ny haabo ny ranom-parihy ; sady manimba ny tanimbary.
Ny nahatonga ny hoe Ambatondrazaka dia tsangambato napetrak'i Razaka izay nataony ho solon'ny Zanany satria izy tsy mba niteraka.Eo antsimo antsinanan'ny fiangonana katolika Avaradrova no tena nipetrahany izany vato izany;saingy efa nosoloina sy nafindra toerana eo antsimo andrefan'ny fiangonana sahabo 30metatra taty aoriana.

Any Ambatondrazaka, mihena dia mihena ny sampandraharaha fitaterana, tsy tonga ao Ambatondrazaka intsony ny lamasinina na dia mbola azo ampiasaina tsara aza ny lalamby. Tsy miasa intsony koa ny seranam-piaramanidina.

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.















Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Misy tranom-pitsarana maharitra any.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.



Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.


















Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 173: Tantaran'ny Alemaina (225 words)


Ilay teny Deutschland no manomehan'ilay tantara lava an'ilay firenena. Nisy tamin'ny vohalohany ilay teny thiuda midika mponina ; thiudisk ny mpamaritra anarana azy. Nisoloin'i Romana ilay teny thiudisk nivadika Theodischus dia aveo Teudischus. Nivadika Diutisca izy tamin'ilay teny alemana taloha. Nivadika todesche izy amin'ny teny frantsay dia aveo indray koa nivadika tudesque. Ny teny italiany miteny tedesco rehefa resaka alemana

Ny lingoistika sy ny soratra latina nampiseo an-tsika hoe ny mponina Jermana efa nisy tamin'ny andron'ny romana. Fa ny mpitantara dia miteny eny rehefa miresaka momban'ny fiavin'ny atny alemana tamin'ny Partage de Verdun tamin'ny taona 843. Nahazo i Louis le Germanique tamin'io traité io ny Francie Orientale. Avy amin'ny Francie Orientale no nisy ny Empira Jermanika Masina voaforon'i Otton I Le Grand (936-973). Ao anatin'io tany io, misy ny Alemaina, Ny Italia sy ny Borgônia.

Tamin'ny fiforonan'azy, voatoan'ny fahakelezan'ny trano fianarana eo ambon'io ny mpitondra afaka manampetrakan'ny filaminana, sy ny fahakelezan'ny vola mihiditra, satria ny mpitondra tsy manana an'ilay tany ny Empira Jermanika mba andohan'ny pôlitika-ny. Ny fifidianan'ny mpitondra ataon'ny Printsy mpifidy manakely ny hasin-ny. Makany Roma ilay mpitondra mba anometrahan'ny papa fehibory izy.

Tamin'ny taonjato faha 13, be raharaha italiany loatra i Frederika II, ka navelany ny fitondrana sy ny fanaraha-maso ao anatin'ny printsipaotia ekleziatika alemana ary dia avelany ny silakan'izy ireo anatin'ny printsipaotia lahika. Tsy misy fitondrana imperialy ny Alemaina tamin'io fotoana io.




#Article 174: Empira Rômana (143 words)


Ny Empira Rômana (amin'ny teny latina : Imperium romanum) dia ny empira lehibe indrindra tamin'ny Andro Taloha. Ny renivohiny dia i Rôma ary mifototra amin'ny tany manodidin'ny Ranomasina Mediteranea ilay empira. Nitoetra nanomboka tamin'ny 27 tal. J.K. hatramin'ny fanonganana ny emperora farany tamin'ny taona 476 ny Empira rômana.

Ny Empira no sokajy fahatelon'ny Rôma Taloha. Taona fahampanjaka ny voalohany, faha repoblika ny faharoa ary faha empira ny sokajy fahatelo.

Ny teny ofisialin'ny Empira rômana dia teny latina. Na dia izany aza, nitazona ny fiteny grika taloha ho fiteny ofisialy miaraka amin'ny fiteny latina ny faritra atsinanan'ny empira.

Naharitra dimanjato taona ny faritra amin'ny tapany andrefan'ny Empira Rômana. Ny faritra atsinanana izay ahitana an'i Grisy sy i Torkia dia mbola naharitra mihoatra ny arivo taona. Taorian'ny fitontonganan'ny Empira rômana tandrefana dia lasa Empira Bizantina no anaran'ilay empira rômana tatsinanana, ary i Kônstantinôpla no renivohiny.




#Article 175: Empira Jermanika Masina (199 words)


Ny Empira Jermanika Masina na Empira Romana Masina na Firenena Jermanika na Empira Masina Rômana Jermanika (Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation amin'ny teny alemàna, Sacrum Romanorum Imperium Nationis Germanicæ amin'ny teny latina) dia firaisana ara-politika ny tany ny Eoropa Andrefana sy Afovoany tamin'ny Andro Antenantenany, ary entin'ny mpitondra romana jermanika. 

Ny Empira Masina Rômana Jermanika dia naorin'i Othon I Lehibe tamin'ny taona 962 sy noravan'i Napoléon I tamin'ny taona 1806 . Indraindray izy dia atao hoe Reich voalohany. Nitondra izany anarana izany io empira io nanomboka amin'ny taonjato faha-15. Vokatry ny ezaka maro hamerenana indray ny Empira Rômana Adrefana (izay nosoloan'ny fanjakana maro mahaleo tena) ny famoronana ny Empira Masina Rômana Jermanika. Na dia niovaova ny anarany sy ny sisintaniny nandritra ny taonjato maro dia nifanandrindrify amin'ny an'ireo Fanjakana alemàna.

Amban'ny dinastia otonianina tamin'ny taonjato faha-10 ny Empira no nanomboka nisy, avy amin'ny Fransia Atsinanana Karolinjianina. Ilay fitenenana hoe Sacrum imperium dia nisy tamin'ny taona 1184, ary niasa foana tamin'ny 1254. Ilay fanampiny Deutscher Nation (Nationis Germanicæ amin'ny teny latina) nipetraka tamin'ny taonjato faha-15. Ny fivelaran'ny faritanin'ny Empira Masina dia niovaova foana tamin'ny taonjato manaraka, tamin'izay no nivelatra indrindra, ilay empira nivelatra amin'ny Eoropa Afovoany sy faritr'i Eoropa Atsimo.




#Article 176: Repoblika Tiorka an'i Kiprosy (211 words)


I Kiprosy Avaratra na Repoblika Torkan'i Kiprosy Avaratra dia fanjakana izay tsy misy manaiky afa-tsy i Torkia, ao amin'ny tapany avaratra atsinanan'ny nosy Kiprosy. Nanambara ny fahaleovantenany izy tamin'ny 15 Novambra 1983, sivy taona taorian'ny fidirana antsehatry ny tafika torka tao amin'ny tapany avaratry ny nosy tamin'ny taona 1974, hanoherana ny fikasana hanakambana io nosy io amin'i Gresy (na Grisia) nataon'ny vondrona manamboninahitra mpanongam-panjakana tao amin'ny mpisahana ny fiambenana ny firenena kiprioty (notarihin'i Níkos Sampsón), izay avy nanongana ny filoha Mikhaíl Makarios tamin'ny taona 1974.

Atao hoe Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (hafohezina amin'ny hoe Kuzey Kıbrıs sy KKTC) i Kiprosy Avaratra amin'ny teny torka, fa Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου (hafohezina amin'ny hoe Βόρεια Κύπρος na ΤΔΒΚ) amin'ny teny grika ankahitriny.

Ny Fanjakan'i Kiprosy Avaratra dia ataon'ny Firenena Mikambana sy ny Filankevitr'i Eoropa tapany avaratry ny Repoblikan'i Kiprosy ihany. Ny tafika torka anefa mametraka miaramila miisa 30 000 ao sady nanao izay honenanan'ny olona miisa 120 000 ao avy any Anatolia nanomboka tamin'ny taona 1974. Ny mponina Kiprioty torka tompon-tany dia vitsy kokoa raha mitaha amin'ny mpifindra monina avy any Torkia.

Ny  (Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) dia firenena nahazo fahaleovantena tamin'ny 15 Novambra 1983, teo arinan'ny natongavan'ny torka teo avaratran'ny nosy ny Kipra tamin'ny 1974. Ny Torkia ihany no mafantatra azy.




#Article 177: Nosin'i Kiprosy (100 words)


Ilay Nosin'i Kiprosy (Κύπρος amin'ny teny grika ; Kıbrıs amin'ny teny tiorka) dia nosy ao anatin'ny Mediteranea atsinanana, izy dia eo akaikin'ny Siria sy eo antsimo ny Anatolia (any Torkia).

Mpikambana amin'ny Vondrona Eoropeanina ilay silaka antsimon'ilay nosy. Misy mponina 1.300.000 no miaina ao. Ny Grika no tena betsaka indrindra ao anatin'i Kiprosy iray mantolo, misy koa moa olona Britanika mipetraka ao anatin'ny base militaire, ary ireo bazy miaramila ireo dia amban'ny fitondran'ny Nosy Britanika.

Ilay silaka avaratra dia efa nahazo fahaleovantena tamin'ny taona 1974. Tamin'io no nisy Kiprosy anaky roa, ary voasaraka izy ireo amin'ilay « tsipika Attila ».




#Article 178: Repoblikan'i Kiprôsy (129 words)


Ny  na Repoblikan'i Kipra dia firenena mpikambana amin'ny Vondrona Eoropeanina arỳ antsinananan'ny Ranomasina Mediteranea.

Tamin'ny taona 1974, ny tapany avaratran'ilay nosy eo ivelan'ny tsipika maintso, lasan'i Torkia sy atony hoe an'azy. Lasa Repoblika hafa io amban'ny anarana Repoblika Torkan'i Kipra Avaratra. Niditra tao anatin' ny faritra Euro i Kipra tamin'ny 1 Janoary 2008

I Kipra no faritany tena manana harena indrindra tao anatin'ny firenena 10 niditra tao anatin'ny Vondrona Eoropeanina tamin'ny taona 2004, ny PIB/olona iray-ny dia 18.900 €.

Tamin'ny taona 2007, ny fisongan'ny toekarena dia manakaiky ny 4,4 %, ny isan'ny olona tsy miasa 2,2 %, ary ny fiakaram-bidin'ny fiainana 2,2 %. I Kipra anefa tsy ao ivelan'ny fikorontanana ara-toekarena misy eto an-tany. I Charilaos Stravrakis niteny tamin'ny taona 2007 fa ny fisongan'ny toekarena dia nidina 3,5% isa-taona.




#Article 179: New York (610 words)


New York dia tanàna any Etazonia, ny anarany ofisialy amin'ny teny anglisy dia New York City mba tsy hifangaro amin'ny faritany mizakatena ny New York, any Etazonia. 

Ny isam-ponin'i New York dia 8.336.697. Ny tananan-dehibeny dia ilay anisan'ny ngeza indrindra ao a Etazonia.

Tamin'ny 2005, ny isa-mponin'i New York Be dia nisy 26 tapitrisa (miaraka amin'ny tanànan'i New Jersey). Manana faritanàna dimy i New York.

Nanomboka tamin'ny taonjato faha 16 ny tantarany (fahatogavan'ny Eoropeanina), nandalo teo amin'ny helo-drano misy an'i New York ankehitriny i Giovanni da Verazzano tamin'ny 1524, Ny foko Lenape ny nipetraka teo tamin'izay fotoana izany. Tsy nijanona ela teo i Verazzano ary nomeny anarana hoe Nouvelle Angoulême ilay tany.

I Henry Hudson ny nanomboka nitsidika ilay nosy tamin'ny 1609 ho an'ny Companie des Indes Occidentales.

Ny fipetrahan'ny mpanjanatan'ny Eoropeanina dia nanomboka tamina fanamboarana zanatany manokana ho an'ny fivarotana hoditra, Ny Holandey ny namorona ilay zanatany any antrimon'ny nosy ny Manhattan, Vao noforonona Nieuwe Amsterdam tamin'ny 1614.

Tamin'ny 1626 ilay lahiben'ilay zanatany : i Peter Minuit dia nividy ilay nosy ny Manhattan 60 florin fotsiny (24 $).

Tamin'ny 11 Mey 1647, lasa governoran'ny Nieuwe Amsterdam i Pieter Stuyvesant , lasa niharatsy ny fivarotana tamin'ny teratany. Ho an'ny Ortôdoksia relojiosy i Stuyvesant, ary nanomboka afintiny ny fisotroana alkôla. Teo arinan'io, nanomboka tsy tian'ny olona mipetraka.

Tamin'ny Marsa 1664 i Charles II D'Angleterre nanomehan'ny Nieuwe Amsterdam ho an'ny zandriny, Duc ny York, Tamin'io fotoana io, nakan'io zanatany ny anglisy tamin'ny 1664, Ary lasa New York ny anaran'ilay tanàna tamin'ny 1664 hatramizao.

Lasa New York ny Nieuwe Amsterdam. Ny colonel Richard Nicolls lasa governora anglisy voalohany an'ilay tanàna. Fa lasan'ny Provinces-Unies ny New York, ary nivadika New Orange izy tamin'ny 1673.

Lasa tanàna New York tamin'ny ady Anglo-Hôlandezy faha 3.

Nanomehan'i George Washington zo ilay tanàna tamin'ny 1776, ary nihetiny tao amin'ilay tanàna ilay déclaration d'indépandance mba herim-po an'ny olony. Fa voakisakan'ny miaramila anglisy nihetin'ny Willian Howe ny olona amerikana tamin'ny volana Aogositra hatramin'ny Volana Oktobra satria vitsy laotra.

Lasan'ny Anglisy teo izany New York tamin'ny 1776 hatramin'ny 1783. Ary tamin'ny 1783 ilay tanàna vao nahazo fahaleovantena otran'ny Etazonia. Niverina any New York avio ny tafika amerikana tamin'ny 4 Desambra 1783. Ary lasa renivohitran'ny Etazonia i New York tamin'ny 1789.

New York, tanànan'ny skyscrapers sy aspirine, ilay tanàna mahaliana sy mampihetsi-po amin'ny fotoana rehetra izay fantatray fa hahatratra anao raha vao tonga ianao. Miaraka amin'ny traikefa tsy tambo isaina hanandrana sy toerana hotsidihina tsara indrindra any New York, na sambany voalohany ao an-tanàna na misy vitsivitsy ianao dia tsy maintsy tadidinao fa ny Big Apple dia manandevo.

New York dia tanàna manambatra ny maoderina skyscrapers sy ny fiainana frenetic amin'ny fiainana noho ny fahalalan'ny mozea manan-danja indrindra eran'izao tontolo izao. Na dia tsy afaka mirehareha tantara momba ny kolontsaina an'arivony taonina tahaka ny Old Continent aza ny Big Apple, ny tranom-bakoka New York toa ny MET dia manana sangan'asa tsy manam-paharoa avy amin'ny lafivalon'izao tontolo izao ary tsy misy hialona azy amin'ny zava-dehibe hafa.

Na dia eo aza ny Central Park ao amin'ny zaridainan'i New York malaza, ny Big Apple dia manana zaridainam-panjakana hafa izay ahafahanao mirenireny, miala sasatra ary miala voly amin'ny fialambolin'ny tanàna. Raha atambatra, ny NYC dia rakotra 14% eny amin'ny habakabaka maitso.

Raha manontany tena ianao hoe inona no hatao any New York amin'ny hariva, dia tsy maintsy fantatrao fa miresaka tanàna iray tena velona isika, ka tsy mifantoka amin'ny faritra iray ny fialamboly, fa nozaraina amin'ny faritra maro: West Chelsea, Lower East Side, Atsinanana Village, Greenwich Village, ary Meatpacking District dia azo ampiasaina avokoa ny safidy rehetra amin'ny tara tara. Misy disko, klioba misy mozika mivantana (hip-hop, rock, jazz, fanahy), klioba hatsikana, sy ny maro hafa.




#Article 180: Empira Bizantina (127 words)


Ny atao hoe Empira Bizantina dia ny empira kristiana grika tatsinanana izay mpandova ny Empira Romana Tatsinanana, izay nitoetra teo amin’ny faritra atsinanan’i Eoropa nandritry ny taonjato fahaefatra hatramin’ny taona 1453.

Tamin’ny taona 330, rehefa avy nampahatokana ny Empira Romana, dia noforonin’i Konstantina ny tanànan’i Konstantinopla izay natao ho «Roma Vaovao» teo amin’ny terana nisy an’i Bizansa taloha. Nampihatsinanana ny afovoan’ny Empira Romana. Nosarahan’i Teodôsiosy ho empira roa samy manana ny renivohiny ny Empira Romana tamin’ny taona 395. Tsy naharitra ela anefa ny Empira Romana tandrefana fa nitontongana tanteraka tamin’ny 476 noho ny fanafihan’ireo mponina jermanika izay nonina teo moron’ny sisintanin’ny Empira Romana Tandrefana. Nahatohitra ireo mpanafika jermanika ny Empira Romana Tatsinanana ka noho ny tsifisian’ny Empira Romana Tandrefana intsony dia natao ho Empira Bizantina no anarany. 




#Article 181: Afganistana (191 words)


Ny Afganistana na Repoblika islamikan'i Afganistana (pashto : د أفغانستان اسلامي جمهوریت, dari : جمهوری اسلامی أفغانستان), dia firenena any Azia Afovoany tsy manana morontsiraka mizara sisintany amin'i Pakistana, amin'i Tajikistana, amin'i Iran, amin'i Torkmenistana, amin'i Ozbekistana ary amin'i Sina.

Ny fari-tany misy an'io firenena io dia ifanenan'ny mponina maro sy ifanenan'ny mpivarotra avy tany Eoropa ho any Azia na avy any Azia makany Azia Andrefana na makany Eoropa. Tamin'ny andro taloha, io faritany io dia efa faritany nifanenan'ny mponina mpivarotra miaina eo akaikiny toy ny Iranianina, ny Torka na ny Arabo. Ny olo-malaza nandalo tamin'i Afganistana dia i Gengis Khan, Alexandre sns.

Taorian'ny nionganan'ny Empira persa afsrida ny afganistana no lasa mizaka tena (tamin'ny 1747) eo ambanin'ny jeneraly Ahmad Khan Abdali, lasa padishah an'ilay firenena tamin'ny taona 1747. Ny faritany isiany tamin'ny andro taloha, vaorin'ny Empira baktriana, ny Empira kosàna na ny Empira gazvenida.

Taorian'ny ady anglô-afgana faharoa, ny Britanika dia tsy namela an'i Afganistana tany, fa milaza ny Britanika fa tsy hidikiditra anatin'ny raharaha anatin'ny faritra mijanna. I Afganistana dia lasa hoe firenena manefitra tamin'ny taona 1879 hatramin'ny taona 1919, fa mbola mahazo mizaka tena amin'ny lafin'ny politika anaty. 




#Article 182: Moraingy (774 words)


Ny moraingy na morengy dia karazana haiady nentim-paharazana malagasy ampiasana ny hondry sy ny tongotra, tsy ampiasana fitaovam-piadiana hafa. Tamin' ny nanjakan' ny taranaka maroseragna (maroseranana) (taona 1675–1896) tao amin' ny Sakalava any amin' ny morontsiraka andrefan' i Madagasikara no nipoirany. Hatramin' izay dia lasa haiady fanao  eran' i Madagasikara ny moraingy, indrindra any amin' ny faritra amorontsiraka, sady koa niely nankany amin' ireo nosy hafa aty amin' ny Ranomasimbe Indiana toa an' i La Réunion sy i Maiôty sy i Kômôro sy i Seisely ary i Maorisy. Eto Madagasikara dia any amin' ny faritra avaratra sy atsinanana no tena milalao azy.

Araka ny fikarohana amin' izao fotoana izao dia mety avy amin' ny haiady atao hoe tomoi an' ny Maley ny moraingy malagasy ka nandritra ny nidiran' ny mponinana teto Madagasikara, indrindra tamin' ny fifindrà-monin' ny Aostrôneziana avy any Malezia sy Indônezia sns. 

Ady an-tsehatra moa izy ity ary natao hilokana. Hatramin' izao aloha dia ny lehilahy ihany no tena manao azy ity na dia mahazo manao moraingy koa ny vehivavy amin' izao fotoana izao. Haiady malalaka izy ity satria tsy dia misy lalàna mazava mifehy azy. Matetika no mitera-doza izy ity satria tsy tena mazava ny fitsipi-dalao. Ny sasany mifanandrina amin' ny ngeza sy mafy loatra noho izy. Ny sasany efa mamo. Ny sasany mety manana aretina tsy fantany. Matetika izy ity dia tsy misy fiomanana akory. Tsy misy mpanazatra. Ary tsy misy dokotera na vonjy taitra raha misy loza mitranga. Ka dia maty izay voa amin' izany.

Ny mpandray anjara dia ireo kidabolahy (zaza sy tanora lahy) eo amin' ny 10 ka hatramin' ny 35 taona eo. Any avararatr' i Madagasiara dia atao hoe fagnorolahy na fanorolahy ireo mpandray anjara amin' ny moraingy. Arahan' ny mozika salegy ny mba hampandihy sy hamporisihana sy hampianjahana ireo mpandray anjara. Mandihy salegy ny mpanao moraingy aloha sy mandritra ary aorian’ ny fifanandrinana. Ny mpijery dia mitehaka sy manakora.

Olona roa no mifanandrina isaky ny ady iray ka matetika dia avy amin' ny tanàna na vohitra samy hafa izy ireo. Alohan’ ny hifanandrinana dia mandeha manodidina ny kianja ny mpanao moraingy mba hizaha sy hisafidy izay mety hifanandrina aminy, fa ny mpijery kosa dia miantsa hamporisika ny mpandray anjara. Tapitra ny fifanandrinana iray rehefa mivoaka ny kianja filalaovana ny mpifanandrina iray izay tsy afaka miaro tena na miady intsony noho ny ratra na zavatra hafa mahazo azy. Ireo olona voatendry hitsara ny lalao no manambara izay mandresy ka tsy misy ny afaka manohitra izay ambarany. Mitehaka no azon' ny mpijery atao.

Ny moraingy dia haiady anjakan' ny totohondry nefa afaka mandaka ihany ny mpifanandrina. Tokony misy elanelany ny mpifanandrina roa ka sarahana raha misy mamihina ny anankiray. Misy ny totohondry mahitsy izay atao hoe mitso ary misy ny totohondry mivilana atao hoe mandraoky (mandraoka), ary ao koa ny totohondry midina atao hoe vangofary ary ny totohondry miakatra atao hoe vangomioriky. Rehefa miaro tena dia eo ny manohana ary ao ny mikisaka anila, nefa tsy misy fenitra raikitra arahina na ny fanafihana na ny fiarovan-tena ka misy fahasamihafany ny fomba fiadin'ny mpanao moraingy tsirairay na ny any amin'ny faritra samihafa.

Araka ny filazan' ny mpahay tantara sy ny mpanao pôlitika sasany (nefa tsy eken' ny mpikaroka maro eny amin' ny oniversite izany) dia tamin' ny taonjato faha-18 tao amin' ireo toeram-pambolena fary lehibe ny moraingy reonioney na moringue. Tsy nekan' ny Fehezan-dalàna mainty (frantsay: Code noir) ny hiadian' ny andevo. Avy any Afrika sy eto Madagasikara izy ireo ka namorona ny fomba fanaovana moringue izay tsy miteraka fiahiahiana ny hisian' ny fikomiana fa ho heverina fa dihim-poko ihany. 

Na dia any amin'ny morontsirak'i Madagasikara no tena ahitana ny moraingy dia nentin'ny mpifindra monina malagasy mankany ampita io haiady io. Ao amin'ny nosy La Réunion izay any amin'ny 500 km atsinanan'i Madagasikara dia ahitana mpanao moraingy izay nentin'ireo Malagasy nentin'ny Frantsay hataony andevo mpamboly fary ka moringue na batay kreol no anarany any. Ireo vakin-tanàn'ny mpiasa mpamboly fary no nanao moraingy taloha nefa tamin'ny taona 2005 dia neken'ny fitondrana ao La Réunion hatao fanatanjahan-tena ofisialy ny moringue. Lasa tian'ny besinimaro io haiady io tamin’ny fanekan'ny maro ny fiaviana malagasy sy afrikana ny vakoaka kreoly ao amin’io nosy io.

Tsy mahery setra noho ny moraingy malagasy ny moringue reonioney noho izy somary miendrika soradihy sy noho ny fakany tahaka ny kapoeira avy any Brezily. Ny fitsambikimbikibana sy ny fanitsahana mafy ataon'ny mpandray anjara dia mahatonga ny moringue ho miendrika fampisehoana mahaliana. Arahina mozika sahala amin'ny fanao aty Madagasikara ny moringue ao La Réunion ka ny amponga sy ny mozika maloia reonioney no andihizan'ny mpandray anjara amin'izany. Ny mpanao moraingy malaza ao amin'io nosy io dia i Jean-René Drenaza.




#Article 183: Tonizia (219 words)


I Tonizia (amin'ny fiteny arabo :  تونس) na Repoblika Toniziana dia firenena any Afrika Avaratra ao amin'ny faritr'i Magreba. Voafaritry ny ranomasina Mediteranea i Tonizia any avaratra sy any atsinanana. Mizara sisitany amin'i Aljeria izy any andrefana (965 km ny halava ny sisintany mizara azy amin'i Aljeria) ary mizara sisintany amin'i Libia izy any atsimo atsinanana (459 km ny halava ny sisintany mizara azy amin'i Libia). Ny renivohiny dia i Tunis, any avaratra atsinanan'ilay firenena.

Tanimaty ny 40 isan-jaton'ny tany tonizianina, ny 60 isan-jato mijanona dia tany azo ambolena, any Tonizia ankehitriny ny tanindrazan'ny Kartajinianina tamin'ny taonjato faha fito talohan'i Jesoa Kristy hatramin'ny taonjato faha roa talohan'i Jesoa Kristy, alohan'ny nahalasa azy sompitry ny varimbazaha ho an'ny Empira Rômana.

Régence de Tunis ny anaran'i Tonizia ankehitriny tamin'ny andron'ny empira Otomana, lasa protectorat frantsay i Tonizia tamin'ny 1881. Teo alohan'ny fahaleovantena (nahazo ny fahaleovantenany tamin'ny 20 Martsa 1956 i Tonizia), nahazo anarana hoe Fanjakanan'i Tonizia ilay firenena tamin'ny faran'ny fanjakan'i Lamine Bey, tsy nanana satana mpanjaka izany mihintsy. Tamin'ny fiantsoana ny repoblika tamin'ny 25 Jolay 1957, i Habib Bourguiba, leader ny tia-tanindrazana tonizianina, no filoha voalohany indrindra tao Tonizia ; filohan'i Tonizia mandritry ny telopolo taona izy. Tamin'ny faran'ny fanjakan'i Bourguiba, ny praiministra Zine el-Abidine Bel Ali no nanohy ny tanjon'ny politikan'i Bourguiba, sady manao liberalisation koa eo akaiky eo.




#Article 184: Diego-Suarez (351 words)


Diego-Suarez dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Antsiranana I, Faritanin'i Antsiranana. Ny isam-poniny dia 87569 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 71599 ary ny kaodin-distrika dia 715.

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Misy seranana an-dranomasina ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Misy tranom-pitsarana maharitra any.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.



Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.



















Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 185: Wycliffe Bible Translators (139 words)


Ny Wycliffe Bible Translators dia fikambanana mifototra amin'ny finoana, izany hoe tsy ny vola no matoan-draharahany, mikendry ny hanao dikan-tenin'ny Baiboly amin'ny fiteny rehetra misy eto ambonin'ny tany, dia amin'ilay fiteny izay miteny indrindra amin'ny fon'ny olona, indrindra ho an'ny mponina tsy mbola tratry ny Filazantsara. Niforona tamin'ny 1942 ny Wycliffe, ary i William Cameron Townsend no namorona azy. Manana birao any amin'ny firenena miisa 50 izy io. Ny anaran'io fikambanana io dia nalaina avy tamin'ny anaran'i John Wycliffe, ilay olona voalohany nandika teny ny Baiboly amin'ny fiteny Anglisy Medievaly.

Mifototra amin'ny firehana Prôtestantisma nananan'i Townsend ny fikambanana Wycliffe, mikasika ny fahazoana ara-tsaina sy ara-piteny, ary mihevitra izy fa ny fivelaran'ny Kristianisma dia baiko avy any amin'Andriamanitra.

Ny SIL International (Summer Institute of Linguistics) dia nanomboka tamina karazana fotoam-panofanana tany Arkansas tamin'ny 1934, fikambanana rahavavin'ny Wycliffe Bible Translators izy.




#Article 186: Rossy (292 words)


I Paul Bert Rahasimanana na i Rossy dia mpihira sy mpitendry mozika malagasy teraka tamin'ny 20 septambra 1960. Milalao zavamaneno maro izy ary angorodao no tena ahafantarana azy. Nanangana ny tarika mitondra ny anarana koa hoe Rossy ; tarika manavao sy mitahiry ny vako-drazana malagasy ary efa nanandratra avo ny kolotsaina malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena.

Nianatra tao amin'ny École Madame de Sevigné, Sainte Famille Mahamasina sy CEG Avaradrova izy ary avy eo tao amin'ny Lycée Ampefiloha sy Lycée Gallieni. Teny amin'ny Onivesiten'Antananarivo Sampana Lalàna izy no nandranto fianarana ambony, ary avy eo niofana tao amin ny INIREP, Issoudun France (Centre de Formation des Managers du Monde de la Musique) sampana regie spectacle, production, son et lumières. Niofana momba ny angorodao tao amin ny CNIMA (Centre National et International de Musique et d'Accordéon, Saint Sauves).

Manana ny mari-pahaizana licence en droit privée sy maitrise en droit pivée, tarika malagasy voalohany matihanina. Manandratra ny hira gasy ho azo lalaovina an-tsehatra tao Antsahamanitra.

Namorona ny music hall tapolakaglady nolalaovina an-tsehatra mandritra ny iray volana, tarika mitondra avo ny fanevan'i madagasikara eran-tany (festival,concours).

Nanangana ny  soma association mpanofana manampahaizana momba ny feo sy ny hay ara-panomanana hetsika ara java kanto.

Namorona ny production PROROSSY .

Mpanomana hetsika goavana (jj goldman tany madagasikanra, jimmy cliff,patrick bruel).

lasa nandeha sesintany tamin'ny 2002.

fahavalo voalohan'i Marc ravalomanana.

Niverina an-tanindrazana 6 taona tao aoriana ary nanao fampisehoana teny antsonjombe. 45 mille olona nidi bola. mbola tsy nisy fampisehoana nahazo olona toa io roapolo taona lasa izay. (mahaleo 20 mille mpijery teo amin'io toerana io)
nanavao ny kabosy niaraka tamin ny luthier malagasy (manako) ho lasa electro acoustika niaraka tamin ny luthier amerikana(danny ferington) izay namorona ny guitares kramer
nanavao ny angorodao ho lasa midi niaraka tamin ny ozinina cavagnolo




#Article 187: William Cameron Townsend (144 words)


I William Cameron Townsend dia misionera Kristiana niteraka tamin'ny 9 Jolay 1896 dia maty tamin'ny 23 Aprily 1982. Lasa ministra izy tamin'ny voalohan'ny taonjato faha 20.

Ny Fikambanana noforoniny dia Wycliffe Bible Translators ary Summer Institute of Linguistics (SIL International).

Ny fomba fieritreretan'ny fikambanany dia ity : rehefa voadika teny ny Baiboly anatin'ny fitenin'ny mponina iray, ny olona kristiana miteny an'io fiteny io mety manana ny fahaleovanteny bebe kokoa, ary ny olona teratany dia tsy maintsy mitondra ny Fiangonany.

Nanandrana nivarotra baiboly amin'ny fiteny espaniola i William Cameron Townsend tamin'ny andro fahatanorany (1917-18) ary hitany teo fa ny ankabeazan'ny olona hitany tany tsy mahazo teny espaniola. Ary by mponina Cakchiquel dia tsy nampiasa soratra. Tamin'io fotoana io, i William nanomboka niaina miaraka amin'ny mponina Cakchiquel, ary nianatra ny fiteniny sady nanandika teny ny Testamenta Vaovao izy avy eo, folo taona fotsiny no nanaovany azy.




#Article 188: Montgomery, Alabama (121 words)


Ny Montgomery dia renivohitra ny firenena ny Alabama, any Etazonia, izy no tanàna faha roa ngeza indrindra ao Alabama, (201 498 mponina). Izy no renivohitra ny County of Montgomery.

Fantatsika ny tanàna ny Montgomery tamin'ny zavatra nataony tamin'ny Ady ho an'ny fisaràna Amerikana (1861-1865) sy ny fihetsehany tamin'ny taona 1950-1960, ho an'ny fiadina mba tsy hisy fanavakavaham-bolon-koditra, otran'ny Boycott ny tetitsipika ny Bus ny tanàna

Lasa Municipalite i Montgomery tamin'ny taona 1819, ary nahazo ny anaran'ny général Richard Montgomery, maty tamin'ny ady ho an'ny fahaleovantena amerikana.

Tamin'ny 1 Desambra 1955, anaty Bus ny tanàna, ilay mpanjaitra, Tsy nanaiky nanome ny sezany an'ny olona fotsy i Rosa Parks. Nisy Boycott ny Bus aveo nataon'i Martin Luther King sy ny Afrôamerikana niaraka aminy.




#Article 189: Rotaka tamin'ny taona 2009 (174 words)


Misy rotaka mandoro any Madagasikara tamin'ny sasaka faran'ny volana Janoary 2009. Mifanohitra Andriamatoa isany Be'ny Tanànan' Antananarivo Andry Rajoelina sy ny Filoham-pirenena Malagasy Marc Ravalomanana. Miteny Andriamatoa Andry Rajoelina fa hoe lasan'Andriamatoa Ravalomanana ny toekarena malagasy ary mampiasa basy izy mba hiadana ny fihetsehany.

Lazain'ny mpanohana an'Andriamatoa Rajoelina fa ny anton'ny rotaka dia noho ny fanapahan-kevitra ny fanjakana, tamin'ny 13 Desambra, hanakatona ny Viva TV, fahitalavitry ny orinasan'Andriamatoa Andry Rajoelina ; nanameloka an'io koa ny ny Reporters sans frontières. Tamin'ny 17 Desambra 2008, nomen'ny solontenan'ny fifanoherana zo sy ny fiaraha-monina sivily ( Ramatoa isany Madeleine Ramaholimihaso sy Nadine Ramaroson) ; I A. R. nangataka ny fisokafan'ny ny media nidin'ny fanjakana , sy ny televiziôna sy ny radio nasionaly ho an'ny solontena ny fifanoherana, ary nanao ultimatum izy, fa tsy nihetsika ny fahefana. Niantso hanao filaharam-be Andriamatoa Rajoelina tamin'ny 17 Janoary eo amin'ny toerana 13 Mey any Antananarivo, ary nanangona olona 50.000, nanaraka ny fihetsiketsehana manohitra ny fajakana ara-dalana tamin'ny 24 janoary, ary lasa nivadika rotaka sy fandrobana. May tamin'io ny tranon'ny TVM, fahitalavitra Malagasy.




#Article 190: Rainay any an-danitra (644 words)


Ny Rainay any an-danitra na Hataky ny Tompo na Vavaka nampianarin' ny Tompo na Fivavahan' ny Tompontsika dia vavaka nampianarin' i Jesosy Kristy ireo mpianany araka ny voasoratra ao amin' ny Testamenta Vaovao.

Ity ny  voadika amin' ny fiteny maro.

Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς·
ἁγιασθήτω τὸ ὄνομά σου·
ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου·
γενηθήτω τὸ θέλημά σου, ὡς ἐν οὐρανῷ καὶ ἐπὶ τῆς γῆς·
τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δὸς ἡμῖν σήμερον·
καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν,
ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν·
καὶ μὴ εἰσενέγκῃς ἡμᾶς εἰς πειρασμόν,
ἀλλὰ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ πονηροῦ.
Ὅτι σοῦ ἐστιν ἡ βασιλεία καὶ ἡ δύναμις καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ἀμήν.

Páter hēmõn ho en toĩs ouranoĩs· 
hagiasthḗtō tò ónomá sou·
elthétō hē basileía sou·
genēthḗtō tò thélēmá sou, hōs en ouranõi kaì epì tẽs gẽs·
tòn árton hēmõn tòn epioúsion dòs hēmĩn sḗmeron·
kaì áphes hēmĩn tà opheilḗmata hēmõn,
hōs kaì hēmeĩs aphíemen toĩs opheilétais hēmõn·
kaì mḕ eisenénkēis hēmãs eis peirasmόn,
allà rhũsai hēmãs apò toũ ponēroũ.Hóti soũ estin hē basileía kaì hē dúnamis kaì hē dόxa eis toùs aiõnas. amḗn.

Pater noster, qui es in caelis
Sanctificetur nomen tuum;
Adveniat regnum tuum;
Fiat voluntas tua
sicut in caelo et in terra.
Panem nostrum quotidianum da nobis hodie,
et dimitte nobis debita nostra
sicut et nos dimittimus debitoribus nostris
et ne nos inducas in tentationem
sed libera nos a malo.
Amen. 

Our Father in heaven, 
hallowed be your name, 
your kingdom come, 
your will be done, 
on earth as in heaven. 
Give us today our daily bread. 
Forgive us our sins 
as we forgive those who sin against us. 
Save us from the time of trial 
and deliver us from evil. 
[For the kingdom, the power, and the glory are yours 
now and for ever. Amen.] 

Our Father, who art in heaven, 
Hallowed be thy Name. 
Thy kingdom come. 
Thy will be done, 
On earth as it is in heaven. 
Give us this day our daily bread. 
And forgive us our trespasses, 
As we forgive those who trespass against us. 
And lead us not into temptation, 
But deliver us from evil. 
[For thine is the kingdom, 
and the power, and the glory, 
for ever and ever. 
Amen.]

Our Father, which art in heaven, 
hallowed be thy name; 
thy kingdom come; 
thy will be done, 
in earth as it is in heaven. 
Give us this day our daily bread. 
And forgive us our trespasses, 
as we forgive them that trespass against us. 
And lead us not into temptation; 
but deliver us from evil. 
[For thine is the kingdom, 
the power, and the glory, 
For ever and ever. 
Amen.]

Totahtziné, 
in ilhuicatl timoyetzticah, 
mā yēctēnēhualo in motōcātzin; 
mā hualauh in motlatohcāyōtzin; 
mā chīhualo in tlālticpac 
motlanēquilitzin iuh in ilhuicac. 
In totlaxcalmōmōztlaé 
totechmonequi mā āxcān; 
xitēchmomaquili īhuān 
xitēchmapopolhuilli in totlahtlacōl, 
in iuh tiquintlapopolhuiah 
in tēchtlatlacalhuiah īhuān 
mācamo xitēchmotlālcāhuilli; 
inic ahmō īpan tihuetzque 
īpan teneyeyecoltiliztli, 
mā xitēchmomaquīxtilli 
in īhuīcpa in ahmō cualli. 
Mā iuh mochīhua. 

Rainay Izay any an-danitra,
Hohamasinina anie ny anaranao.
Ho tonga anie ny fanjakanao.
Hatao anie ny sitraponao
Ety an-tany tahaka ny any an-danitra.
Omeo anay anio izay hanina sahaza ho anay.
Ary mamelà ny helokay
Tahaka ny namelanay izay meloka taminay.
Ary aza mitondra anay amin'ny fakam-panahy,
Fa manafaha anay amin'ny ratsy.
Fa Anao ny fanjakana sy ny hery
Ary ny voninahitra mandrakizay. Amena.

Rainay any an-danitra,
hohamasinina anie ny Anaranao,
ho tonga anie ny fanjakanao, 
ho tanteraka anie ny sitraponao 
ety an-tany tahaka ny any an-danitra. 
Omeo anay anio ny haninay isan’andro, 
avelao ny fahotanay 
tahaka ny amelanay izay nanao ratsy taminay, 
aza avelanao ho azon’ny fitaoman-dratsy izahay, 
fa manafaha anay amin’ny ratsy. 
(Fa anao ny fanjakana sy ny hery 
ary ny voninahitra mandrakizay). Amen.

Ao amin' ny Evanjelin'i Matio dia ahitana an' io vavaka io:

Ao amin' ny Evanjelin'i Lioka koa dia ahitana an' io vavaka io:




#Article 191: Boston, Massachusetts (105 words)


Boston dia renivohitra ary tanàna be ny firenena ny Massachussets, any Avaratra antsinanan'ny Etazonia, toeram-be ara-ekonomia sy ara-koltoraly ny Angletera Vao izy. Ilay faribohita, entin'i ben'ny tanàna Thomas Menino, dia mikaonty mponina 589.141 tamin'ny taona 2000, kanefa misy olona 5,8 tapitrisa miaina manodidon'ny tanàna.

Fantatra Boston amin'ny fahatsarana ara-koltoraly misy amin'ny oniversite any maro, ny trano famakiam-boky sy ny festivaly-ny. Voaforon'ny Anglisy tamin'ny taona 1630 nandositra ny fanenjeana azy any Angletera.

Voaforon'ny Anglisy ny tanàn' i Boston tamin'ny taona 1630. Dimy taona taty aoriana, voaforona koa ny Boston Latin School ; Herintaona avy eo, voaforona ny Harvard

Nisy ny gazety Boston News-letter. tamin'ny taona 1704.




#Article 192: Sorabe (161 words)


Ny sorabe () dia abidy iray avy amin'ny abjady arabo (ajami) izay natao hanoratana ny fiteny ao Madagasikara, indrindra indrindra ireo fiteny ao atsimo atsinanan'i Madagasikara: ny fiteny antemoro-anteogny ary anakara. Fantatra fa isaina aman-jatony ireo lahatsoratra nosoratana tamin'ny alalan'io abidy io; ny tena antitra amin'ireo lahatsoratra ireo dia nosoratana tany amin'ny taonjato faha-17 tany ho any.

Tamin'ny taonjato faha-18, fantatra ary nampiasain'ny foko rehetra erak'i Madagasikara io abidy io: tao Imerina, nanafatra mpanoratra antemoro i Andrianampoinimerina mba hampianatra ny ankizy hamaky teny ary hanoratra. Izay no nahatonga an-dRadama (namorona ny abidy malagasy ankehitriny izay mifototra amin'ny abidy latina) nahay nanoratra ary namaky teny hatry ny fahazazany.

Mihevitra ny mpikaroka fa mety nisy tarehintsoratra hafa nampiasaina tao Madagasikara talohan'ny nisian'ny sorabe: ao amin'ilay teny mamaritra ilay abidy amin'ny teny malagasy dia ahitana ny fototeny soratra (avy amin'ny fiteny arabo) ary ny fototeny be. Izay tarehintsoratra nialohan'ny sorabe izay dia mety avy any India, sahala amin'ireo tarehintsoratra ampiasaina ao Azia Atsimo Atsinanana.




#Article 193: Labiera (876 words)


Ny labiera dia ny zava-pisotro misy alkola mety ho antitra indrindra.  Zava-pisotro misy alkola be mpisotro indrindra ary mahazo ny laharana fahatelo eo amin’ny zava-pisotro rehetra (aorian’ny rano sy dite) ny labiera. 

Izy dia novokarina avy amin’ny fanotrihana karazana serealy, orga malita (orga efa mitsiry dia hamaina amin’ny rivotra mafana), nefa misy ihany koa mampiasa varim-bazaha, ary katsaka, sy vary. Ny tsiro mampiavaka ny labiera dia avy amin’ny hobolona, ilay fangaro mampisy tsiro mangidy ary miaro ny labiera mba tsy ho simba. Indraidray ny mpamoakatra manisy ahitra manitra na voankazo amin’ny labiera mba hanome tsiro samihafa. 
 
Isany ny soratra voalahany nataon’ny olombelona fahagola tamin’izany ny tsiahy momba ny famokarana sy fiparitahan’ny labiera : ohatra anatin’ny Fehezandalàn’i Hammorabi misy lalàna mifehy ny labiera sy ny fivarotam-dabiera. Ny “Hiran’i Ninkasi” dia vavaka ho an’i andriamanitravavin’ny labiera Mesopotamia  ary nampatsiaro ny fangaro sy ny fomba famokarana labiera ireo olona ireo, satria tamin’izany fotoana izany, vitsy ny olona mahay mamaky teny ka niteraka voaka-tsoa ho azy ireo izany vavaka izany.  Ankehetriny, ny famokarana labiera dia lasa bizina globaly, izany hoe misy orinasa vitsivitsy isakin’ny firenena midominina eo amin’ny tsena, nefa ankoatra ireny, misy ihany koa orinasa kely amandrivony mamokatra labiera ho an’ny tsena rezionaly sy anatiny. 
 
Ny taha ny alkola misy ao amin’ny labiera dia eo anelanelan’ny 4% hatramin’ny 6%, kanefa misy ihany latsaka ny 1% ary mety hihaotra ny 20% ny tahan’ny alkola ao anatiny. 

Labiera ihany koa dia isan’ny karazana kolon-tsaina ho an’ny firenena tia misotro azy ary voasokajy ho isan’ny vakoka ara-tsosialy toy ny fetin’ny labiera, ankoatra izany dia manan-danja kokoa amin’ny olona sasany ny fandehanany any amin’ny toeran-pisotroina, sns. 

Anisany zava-pisotro vitan’olombelona voalohany indrindra ny labiera. Tamin’ny Taonam-bato (9500 TJK – 3000 TJK) no nanomboka namokatra azy sy namboly varimbazaha ny tany Ejipta sy Mesopotamia. Ny mpikaroka momba ny tantaran’ny olombelona fahiny mieritreritra fa nampirisika ny fiforonan’ny sivilizasiona ny labiera. 

Ny porofo simika voalohany dia tamin’ny taona 3500-3100 TJK tao amin’ny tendrombohitry Zagros tany Iran (ohatra : ny Hiran’i Ninkasi). Hita tamin’ny 1972 tany Ebla, Siria ny « Takelabato Ebla ». Manazava ireto takelabato ireto fa namokatra karazana labiera maromaro ny mponin’i Ebla, nisy ihany koa ny karazara labiera antsoina hoe « Ebla » izay nalaina tamin’ny anaran’ny tanana. Nisy labiera vita avy amin’ny vary koa tany Sina tamin’ny taona 7000 TJK.  Ity labiera vita avy amin’ny vary ity dia tsy nampiasa leviora (toy ny sake) fa nampiasa vary malita (mitovy amin’ny labiera) tamin’ny fanotrehana azy. 

Ny zavatra misy karbohidraty, ohatra siramamy na kanzy, dia afaka hanaovana zava-pisotro mitovitovy amin’ny labiera. Betsaka ny sivilizasiona nitady manokana amin’ny fomba fanaovana labiera kanefa matetika samihafa ny serealy ampiasaina, ohatra ampemba amin’ny labiera afrikana, katsaka amin’ny amerikana, sns. Nitondra labiera tany Eoropa ny fokonolona Alemaina sy Seltika teo ho eo amin’ny taona 3000 TJK.  Miavaka amin’ny labiera ankehetriny ity labiera fahagola eoropeana ity. Ankoatran’ny serealy, dia nampiasa voankazo, tantely, sy karazana zavamaniry manitra maromaro ireto mpamokatra eoropeana fahagola ireto. Tsy nampiasa hobolona izy ireo raha tsy tamin’ny taona 822 TrJK (tao aorian’i Jesoa Kristy) izay nosoratan’i Carolingian Abbot voalohany momba ny fampiasana hobolona. 

Tamin’ny taona 1516, namboarin’i William IV, andriana avy amin’ny Bavaria, ny Reinheitsgebot (lalan’ny fahadiovana), lalana mikasika’ny kalitaon’ny labiera, ary araka ilay izy, ny fangaron’ny labiera dia ny rano, ny hobolona ary ny orga malita. Talohan’ny Revolisiona Indostria dia kely ny vokatra labiera kanefa tamin’ny taon-jato faha-19 nisolo famokarana ara-indostria ny famokarana ara-taozavatra. Nanatsara ny kalitaon’ny labiera ny famoronana tondromaripana sy ny tondrorano (“hydromètre amin’ny teny frantsay) ka nahay nifehy be kokoa ny fizotran’ny famokarana ny mpamokatra. 

Ankehetriny, ny famokarana labiera dia lasa bizina globaly, izany hoe misy orinasa vitsivitsy isakin’ny firenena midominina eo amin’ny tsena, nefa ankoatra ireny, misy ihany koa orinasa kely amandrivony mamokatra labiera ho an’ny tsena rezionaly sy anatiny.  Tamin’ny taona 2006, mihoatra 1.33 hetsy tapitrisa (133.000.000.000) litatra ny labiera lafo, amin’ny mirasanda $2.95 hetsy tapitrisa dolara amerikana. 

Ny tanjon’ny famokaran’ny labiera dia manova kanzy mba ho lasa vorta (“wort” amin’ny teny anglisy) ary, amin’ny fanotrehana azy miaraka amin’ny leviora manova indray ny vorta mba ho tonga labiera.  

Ny dingana voalohany dia antsoina hoe famotsipotsiahana : ny fiharoan’ny kanzy (matetika orga malita) sy rano mafana. Maharitra iray hatrimin’ny adiny roa ny famotsipotsihana, ary mandritra ity fozitra ity, miova lasa siramamy ny kanzy.  Rehefa vita izay dia manasaraka ny rano mamy (ny vorta) sy ny orga, ary miezaka manasa ny orga sisa mba hanesorana ny vorta rehetra ny mpamokatra. 
Angonina daholo ny vorta dia alefa ao anaty vilany Varahina (varahina no anarany satria matetika vita amin’ny varahina ireto vilany ireto) ary ampangotrahina mandritra ny adiny iray miaraka amin’ny hobolona. Ny antony hampangotrahina azy dia mba hanala ny rano kely sy handrava ny anzima misy ary hampivoaka ny hanitri’ny hobolona. 

Rehefa vita ny fampagotrahana ny vorta misy hanitri’ny hobolona dia mampangatsiatsiaka azy. Raha toa ka ilaina indray ny hanampiana ny hanitri’ny hobolona dia hampidirina ao amin’ny “hopback” ny labiera, matetika anefa dia afindra mivantana ao amin’ny fanotrehana. Amin’ny fanotrehana dia manampy leviora ny mpanamboatra. Maharitra herinandro hatrimin’ny volana maromaro ny fanotrehana, arakaraka ny leviora sy ny tahan’ny alkola. Mandritran’ny fanotrehana, manova siramamy mba ho lasa alkola ny leviora ary lasa mangarahara ny labiera satria mipetraka ao ambany ny potika akora madinika. Rehefa voaotrika tsara ny labiera dia atao ao anaty tavoahangy na koveta viraty amin’izay.




#Article 194: 丁 (748 words)


丁 dia kanji ampiasain'ny fiteny japoney, ny fiteny koreanina ary ny fiteny sinoa. Voasokajy ao amin'ny tōyō kanji 当用漢字 tōyō kanji, kanji fampiasa) ity kanji ity.

Ny tōyō kanji dia kanji miasa indrindra amin'ny fiteny Japoney, ny isany dia misy 1850. Ianarana mandritry ny enin-taona ny ankapoben'ny kanji. Ny joyo kanji (kanji 1945) no nanolo ny toyo kanji tamin'ny 1981. Lasa tola noho izany ny toyo kanji.

Ity kanji ity koa dia ao amin'ny joyo kanji. Ny joyo kanji dia lisitry ny kanji nolazain'ny ministeran'ny fampianarana japoney tamin'ny 10 Oktobra 1981. Ao amin'ny joyo kanji dia misy 1945 kanji lazaina hoe ilaina isan'andro (rehefa mamaky teny na rehefa manoratra) tokony fantatry ny mpianatra Japoney rehefa mivoakan'ny fianarana secondaire. Ny 1006 kanji voalohany ianarany (ao amin'ny joyo kanji) dia tenenina hoe kyōiku kanji.

Rehefa betsaka ny fomba anononana ny kanji iray, tononina arakaraka ny toerana isiany anatin'ny fehezanteny ilay kanji. Rehefa ampiasaina eny ivelan'ny toerana isiany ny kanji iray ka raha betska ny fomba anononana azy, dia azo atoro amin'ny furigana ny fanononana azy ; ny soratra ampiasaina amin'ny furigana dia hiragana na katakana. 

Hisy reforman'ny joyo kanji amin'ny 2010

Ampiasaina amin'ny fanoratana sinoa nentindrazana sy notsorina ity kanji ity. Ary ireo ny dikany amin'ny fiteny sinoa sy amin'ny fiteny kantoney

Ny fandikana pinyin ny romanizasiôna (fandikana amin'ny abidy latina) ampiasaina any Sina. Any Taiwan, ampiasaina ny fandikana bopomofo (ho an'ny boky fianarana sy ho an'ny finday tsotsotra) na zhuyin fuhao, manana abidy manokana. 

Ampiasaina ihany koa ny Wade-Giles ho an'ny anaran-toerana soratana amin'ny teny latina, ara-drafipeo nohon'ny pinyin ny fanoratana Wade-Giles.
 
Ny fandikana pinyin amin'ny teny latina dia lazaina hoe romanizasiona (romanisation). Ny romanizasiona ampiasaina any Sina dia ny romanizasiona Pinyin. Io romanizasiona io izao no tena ampiasaina rehefa miananatra ny fiteny sinoa ; any Taiwan indray, mbola ampiasaina ny Wade-giles tsindraindray, fa ny pinyin no tena be mpampiasa. Misy koa ny fandikana Bopomofo (ampiasaina any Taiwan indrindra, solon'ny pinyin, ampiasaina amin'ny fampianarana teny sinoa. Ny sandan'ity kanji ity amin'ny fandikana pinyin dia  dīng (ding1), zhēng (zheng1)
. . Ny Wade-Giles dia rômanizasiôna nampiasaina talohan'ny pinyin. Ny fanononana ity sinograma ity amin'ny romanizasiona Wade-Giles dia  ting1, cheng1

Amin'ny ankapobeny, ny fiteny kantoney dia teny tenenina fa tsy teny soratana. Ny fiteny kantoney tenenina dia samihafa amin'ny fiteny sinoa soratana ankehitriny, endrika soratana an'ny fiteny Mandarina tsotra. Ny feo avoakan'ny fiteny sinoa koa dia samihafa be sady lavitra amin'ny feo avoakan'ny fiteny kantoney. Amin'ny fotoana mandeha, nilaina no nahazo teny tenenina mirindra amin'ny fiteny soratana. Noho izany dia mampiasa sinograma manokana ho an'ny fiteny kantoney. Maro amin'ny sinograma Kantoney no tsy manana sanda mitovy amin'ny mandarina. Tsy azon'ny tsy mpiteny kantoney ny fiteny kantoney, na dia kantoney soratana aza, satria izy mampiasa fitsipi-pitenenana sy volana tsy mitovy amin'ny mpiteny mandarina. Ny fanononana ity sinograma ity amin'ny teny kantoney dia   ding1, jang1 

Ampiasain'ny fiteny koreanina koa ity kanji ity, azy hanja ([hanja]) no anarany amin'ny fiteny koreanina. Tsy ampiasaina intsony ny hanja any Korea avaratra, fa mbola ampiasaina ihany any Korea Atsimo ho an'ny anaran-toerana sy anaran' olona. Matetika any Korea ampiasaina ny hangul, moramora kokoa nohon'ny hanja sady mety tsara amin'ny fiteny koreanina. Ampiasaina koa ny hanja amin'ny haisoratra tsotra.

Voararan'i Yeonsan-gun ny fampianara hangul tamin'ny 1504 avy nanatsikera azy. Ary voarara avokoa ny lahatsoratra voasoratra amin'io abidy io. Ianaran'ny olona tsy manam-pahaizana (tsy afaka mandinika ny soratra sinoa) sy ny vehivavy ny hangul.

Evan'ny fitiavan-tanindrazana koreana ny fanoratana hangul, satria io fomba fanoratana io no mahasamihafa azy amin'ny japoney sy amin'ny sinoa ; ny dikan'ny hangeul amin'ny fiteny koreana dia fanoratan'i Korea amin'ny korea moderna. Tamin'ny Japana resy tamin'ny ady lehibe faharoa, io fomba fanoratana io no ianaran'ny vahoaka, na dia voazara roa aza ilay faritany. 

Tamin'ny 2009, ampiasain'ny fiteny cia-cia ny soratra hangul any Indonezia.

Ny fanononana hangul ity kanji ity dia  정 (jeong) 

Ny  fanononana eumhun (음훈; 音訓; avy amin'ny 音 « feo » + 訓 « dika », « fampianarana ») dia fanononana manampy ny mpianatra.

Ny famakiana on'yomi dia famakiana avy amin'ny fiteny sinoa. Miaraka ampiasaina amin'ny famakiana kun'yomi io famakiana io. Ny famakiana On dia ampiasaina ampiasaina amin'ny teny voalahatra.

Ny famakiana Kun'yomi dia famakiana avy amin'ny  fiteny japoney ara-tantara. Alohan'ny nahatongavan'ny kanji tao Japana sy ny famakiana on'yomi miaraka aminy, io no nampiasaina tany Japana. Hevitra fa tsy feo no entiny, ny olana mety misy amin'ny famakiana kun'yomi dia izy manana vaninteny lavalava nohon'ny famakiana on'yomi (manana vaninteny iray ny ankabeazan'ny kanji manana famakiana on'yomi)

Grady : kyōiku kanji (taona faha 3)




#Article 195: Pinyin (305 words)


Ny Pinyin (Sinoa 拼音), dia fandikana amin'ny abidy latina an'ny fiteny sinoa any amin'ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina, ary io no tena ampiasaina amin'ny fandikana amin'ny abidy latina an'ny fiteny mandarina ; ny sinoa any Taiwan dia mampiasa ny fandikana Wade-Giles, fomba fandikana hafa nisy talohan'ny Pinyin, fa mbola ampiasain'ny sinoa any ivelan'i Sina matetika. 

Ankehitriny, ny Pinyin dia manomboka manan-danja any ivelan'i Sina, indrindra ao anatin'ny fikambanana sinoa any Hong Kong, any Macao any Malezia, nay Singapaoro, ary anaty faritra vitsivitsy any Taiwan (Repoblikan'i Sina). Io no ampiasiana rehefa mianatra teny sinoa any Eoropa. Io fomba fanoratana io koa no ampiasaina rehefa manono ny anarana sinao na famoaham-boky any ivelany, ary io koa no afahana mampiditra sinôgrama anaty findray na anaty milina.

Ny fandikana amin'ny abidy latina dia voaforon'ny kaomity ny Repoblika entim-bahoakan' Sina (PRC) ary neken'ny governemante sinoa tamin'y 11 Febroary 1958. Ny Fikambanana iraisam-pirenena ho an'ny stantardisation dia naka ny Pinyin ho standara iraisam-pirenena tami'nny 1982, ary hatr'izay izy efa ampiasain'ny fikambanana maromaro. Io fomba fandikana amin'ny abidy latina io dia lasa standaran'ny RES (PRC) tamin'ny 1 Janoary 2009

Ny fandikana pinyin dia romanizasiôna (fandikana amin'ny abidy latina) ammpiasaina any Sina. Any Taiwan, ampiasaina ny fandikana Bopomofo (ho an'ny boky fianarana teny sinoa indrindra indrindra na koa ampiasain'ny finday tsotsotra) na zhuyin fuhao, ny bopomofo dia manana abidy ho azy manokana avy amin'ny fanononan'ny sinôgrama nenindrazana.
Ampiasaina ihany koa ny Wade-Giles ho an'ny anaran-toerana soratana amin'ny teny latina, ara-drafipeo kokoa nohon'ny Pinyin. Ny olana tena mipetraka amin'ireo fomba fandikana amin'ny abidy latina dia izy tsy manonona ny alôfôna (allophone), izany hoe, ny feo hafa mety avoakan'ny literan-janapeo iray ; satria, tahaka ny amin'ny teny anglisy, ny fiteny mandarina dia teny manana zanapeo maromaro, kanefa dimy monja ny zanapeo azo soratana. Noho izany dia mety samihafa ny feo avoakan'ny literan-janapeo iray anaty fehezanteny iray.




#Article 196: Mandan (129 words)


Ny Mandan dia foko teratany ny amerika miaina eny an'ilan'ny renirano Missouri. Ao anatin'ny firenena amerikana ny Dakota Avatratra, sy Dakota atsimo. Ny Mandan no mponina isan'ny nanao tanàna any amin'ny tany lemaka ny Amerika Avaratra (tsy otra ny Sioux). Mihazana omby be sy mivarotra ny mandan.

Ny fitadiavana Arkeôlôjika miteny hoe ny mandan avy any amin'ny sisin'ny Ohio nakany amin'ny sisin-drenirano ny Missouri. Tamin'ny 1738 ny Eoropeanina no nahita mandan voalohanyn, ary ny fivarotana oditra amin'ny eorôpeanina dia mampanakarena azy.

Ny fiafian'ny mponina akaiky sy ny variole no namono ny mandan : ary tamin'ny 1837, nisy valanaretina goavana be no nikitika ary : lasa 125 sisa no mandan nisy tamin'io fotoana io ! Amin'io fahakelezana io, tsy naintsy lasa nande niaina miaraka amin'ny Arikara sy ny Hidatsa izy.




#Article 197: Nosy Be (351 words)


Nosy Be dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Nosy Be, Faritanin'i Antsiranana. Ny isam-poniny dia 55046 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 71899 ary ny kaodin-distrika dia 718












Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Misy seranana an-dranomasina ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy tranom-pitsarana maharitra any.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bac.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 8 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 8 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 60000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 60000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.



Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
















Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 198: Toe-tanin'i Madagasikara (265 words)


Misy fizaràn'ny toe-tany dimy ao Madagasikara :

Tropikaly ny toetany amin' ny morontsiraka, ara-pehibe izy any atsinanana, tropikaly maina izy any amin' ny morontsiraka andrefana sy atsimo, ary tropikaly mangatsiaka izy any ampivoany. Ny Anticyclone ny Ranomasimbe Indianina no mampisy ny alizay atsimo atsinanana, mihisaka araky ny fizaran-taona io alizay io.

Manana fizaran-taona roa i Madagasikara: misy ririnina (maina) amin'ny volana Mey hatramin'ny volana Oktobra, sy fahavaratra (mando) amin'ny volana Novambra hatramin'ny volana Aprily. Miovaova arakaraky ny haabon-toerana ny toetrandro sy ny rivotra manjaka. Mandalo amin'ny morontsiraka atsinanana izao ohatra ny alizay, Noho izany dia manorana matetika ny any satria mbola misy an'Andringitra mitazona ny ankabeazan'ny hamandoana. Any amin'ny morontsiraka atsinanana izao no tena be orana indrindra any Madagasikara (3 500 mm isan-taona).

Mandalo matetika amin'ny fahavaratra ny rivodoza avy any amin'ny nosin'ny Maskarena. Maimaina sy mangatsiatsiaka ny tany any andrefan'Andringitra amin'ilay alizay tsy tonga any. Mahatratra 1 400 mm ny orana latsaka any Antananarivo amin'ny ririnina, mety mangatsiaka be ny alina any fa tsy dia mivaingana matetika. Fa mety mivaingana ny rano rehefa miakatra any an-tendrona. Amin'ny andro ririnina, ny lanitry ny renivohitra dia anisan'ny tena mazava (amin'ny tantera-kazavana) indrindra eto an-tany. Mbola maina noho ny ampivoany ny toetrandro any andrefana satria efa nilatsaka daholo ny hamandoan'ny alizay. 300 mm fotsiny ny tontalin'ny orana latsaka any Toliara mandritry ny taona

Ny toe-tany eo amin' ny faritra anivo dia mangatsiaka amin' ny andro ririnina ary matimaty na mafana rehefa andro fahavaratra amin' ny volana Desambra; ny rotsak' orana eo amin' ny faritra anivo dia antonontonony. Ny faritra andrefana dia manana toe-tany maina sady mafana mandavantaona.




#Article 199: The Fox and the Hound (100 words)


The Fox and the Hound (Malagasy: Ny Amboahaolo sy ny Alika) dia horonantsary amin'ny sarimihetsika amerikana notontosain'i nataon'i Walt Disney Productions, ary nivoaka tamin'ny 10 jolay 1981. Mifototra amin'ny tantaran'i Daniel P. Mannix io tantara io (boky mitovy anarana tamin'ny 1967). Ny voatotin'ny tantarany dia misy amboahaolo, Tod, sy alika, Copper. Voasedra ny fihavanany ony satria lasa mpihaza ny tompon'i Copper.

Ireo olona nampindrana ny feony ho an'io sarimiaina io dia i Mickey Rooney, Kurt Russell, Pearl Bailey, Jack Albertson, Sandy Duncan, Jeanette Nolan, Pat Buttram, John Fiedler, John McIntire, Dick Bakalyan, Paul Winchell, Keith Mitchell, ary i Corey Feldman.




#Article 200: Kôlômbia (205 words)


I Kôlômbia, na Repoblikan' i Kôlômbia, (amin' ny fiteny espaniola : República de Colombia), dia firenena any avaratra andrefan' i Amerika Atsimo. Izy irery no firenena manana morontsirata amin' ny Ranomasina Karaiba sy amin' ny Ranomasimbe Pasifika. Bogotá no renivohiny, fiteny espaniola ny teny ofisialiny ary ny peso no vola ampiasainy. I Kôlômbia no firenena miteny espaniola ngeza indrindra ao aorian' i Meksika sy i Espaina.

Ny firenena kôlômbianina dia voazara faritany dimy: Karaiba, Pasifika, Anda, Orenokia ary Amazonia: ao anatin' ireo faritany ireo, samihafa ny sakafo, ny mponina, ny fiteny sy ny hetsika ara-toe-karena.

Ny faritanin' ny Anda no be olona indindra: ao no misy ny tanàna manan-danja any Kôlômbia, indrindra i Bogotá, i Medellín, i Bucaramanga, i Cúcuta, i Pasto, i Manizales, i Pereira, i Neiva ary i Ibagué, ary any amin' ny morontsiraka avaratra: ny Karaiba, any no misy an' i Barranquilla, i Carthagène, i Santa Marta, i Sincelejo, i Montería ary i Valledupar. Ny tanàna fahatelon'i  Kôlômbia dia i Cali izay miorina eo amin' ny sisintanin' ny faritany Pasifika-Anda.

Ny faritany sasany (Orinokia, Pasifika, Amazonia) indray dia tsy mivoatra tahaka ny faritanin' ny Anda, ny departementan' i Chocó, Vaupés, Guainía, Putumayo, Caquetá, Guaviare, Vichada sy Amazonas no anisan' ny mahantra indrindra.




#Article 201: Meksika (414 words)


Ny Meksika na Mekisiko, afaka tenenina ihany koa hoe firenena mivondron'i Meksika, dia firenena any amerika avaratra. Any avaratr'i Meksika dia misy ny Etazonia ary any antsimo misy an'i Beliza sy Guatemala. 107 tapitrisa ny isan'ny olona miaiana any Meksika (20 tapitrisa any amin'ny tananan'i Mexico).

Tamin'ny taonjato faha enina ambin'ny folo, nampilefitra ny foko azteka ny espaniola entin'i Hernán Cortés miaraka amin'ny foko rehetra izay fahavalon'ny azteka noho ny hatsaran'ny fitaovam-piadiany ary ny habetsahany rehefa miady miaraka amin'ny tafika espaniola.

Nanafika ny espaniola sy ny foko havany nonina manodidon'ny tanànan'i Meksiko ny azteka, taorian'io dia nisy ringana mitondra ny anarana hoe Noche Triste tamin'ny 1520. Io ringana io sy ny aretina entin'ny eoropeana avy any Eoropa no nampihongana ny fahefana azteka tamin'ny 1525.

Taorian'izay faharesena sy ny fandringanana ny foko azteka izay, nozanahan'ny Espaniola ny Amerika Afovoany. Ny anaran'ny zanatany espaniola ao Amerika afovoany dia Espaina-Vao. Ny sisintany avaratr'io Espaina vao io dia tonga hatrany Atsimon' Etazonia (izany hoe eo amin'ny misy an'i Kalifornia, ny Arizona, ny Meksika-Vao ary ny Texas ankehitriny). Efa nitsangana ny tanàna meksikana lehibe (Meksiko eo amin'ny toeran'i Tenochtitlán), Guadalajara, Pueble ary Monterrey.

Tao aorian'ny fanjanahantany espaniola, tonga tao Espaina-Vao ny misionera espaniola mba hampiovan'ny finoan'ireo tompontany. Anisan'ireo misionera ireo, miavaka i Bartolomé de las Casas amin'ny faniriany hiaro ny foko tompontany.

Nanomboka tamin'ny 1535, ny fandrindràna ny zana-tanin'i Espaina-Vao dia omena an'ny mpanaka faharoa. Ny voalohany dia i Antonio de Mendoza, notononin'i Charles V

Nandritra io fe-potoana io, nihananankarena ny fanjakana Espaniola tamin'ny alàlan'ny fitsentserana ny harena an-kibon'ny tany toy ny volamena sy ny volafotsy) ary koa tamin'ny fambolena (fary ho an'ny siramamy, kafe) kanefa amin'ny lafin'ny isam-ponina, nihena dia nihena ny isan'ny mponina tompon-tany noho ireo asa an-terivozona ary ny aretina. Avinavina fa talohan'ny nahatongavan'ny espaniola, 25 tapitrisa ny isam-ponina tao afovoan'i Meksika. Iray tapitrisa sisa ny isan'izy ireo tamin'ny 1650.

Ny Meksika dia firenena any Amerika Avaratra. Mizara sisintany amin'i Etazonia izy (3326 km) any avaratra, ny Belize (1936 km) ary ny Guatemala (962 km) any atsimo. Ny fivelaran'i Meksika dia misy 1 972 550 km² raha kaontiana ao ny nosy an'i Meksika any ampivoan-dranomasina. Mitontaly 2,7 tapitrisa  ny fivelaran'ny ZEE an'i Meksika. Manana ny Nosy Guadalupe sy Nosy Revillagigedo (amin'ny ranomasimbe Pasifika) ny Meksika. Misy afotroa maromaro ihany koa any Meksika. Ny tendron'i Orizaba dia manana haabona 5700 metatra. Kanefa 10 m monja ny haabon'ny Laguna Salada. Misy hororontany matetika any Meksika. 

Amin'ny harena an-kibon'ny tany, misy volafotsy, varahina, gazy, volamena, solika, firamainty ary fanitso.




#Article 202: Kôrea Avaratra (219 words)


I Kôrea Avaratra, na Repoblika demôkratika entim-bahoakan'i Kôrea, dia firenena mivelatra any avaratry ny tanjona kôreanina any avaratra atsinanan' Azia.

I Kôrea Avaratra dia mizara sisin-tany amin'i Sina (1416 km) any avaratra, amin'i Rosia any avaratra atsinanany (19 km) ary amin'i Kôrea Atsimo (238 km). Ny faritra misy ny sisin-tany manasaraka an'i Kôrea avaratra amin'i Kôrea Atsimo dia anisan'ny faritra be mpiambina indrindra eto an-tany: iray tapitrisa mahery ny isan'ny olona miambina io sisin-tany io.

Ny anarana fohin'i Kôrea Avaratra dia Puk Chosŏn, amin'ny fanoratana Hangul 북조선 ; amin'ny fanoratana Hanja 北朝鮮 ; hita koa amin'ny media kôreanina tatsimo Buk Han amin'ny fanoratana Hangul : 북한 ; amin'ny fanoratana Hanja : 北韓.

Ny anarana lavan'i Kôrea Avaratra dia Repoblika entim-bahoakan'i Kôrea (Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, fanoratana Hangul : 조선민주주의인민공화국 ; fanoratana Hanja : 朝鮮民主主義人民共和國).

Ny anarana ofisialy Chosŏn (Kôrea, na Tanin'ny Maraina) any Kôrea Avaratra dia avy amin'ny anaran'ny dinastia farany nanjaka talohan'ny fanafihan'ny Japôney, ny dinastian'ny Ri na Choson (1392-1910). Any Kôrea Atsimo, ny anarana ofisialy dia Hanguk, midika firenen'ny (guk) Han, anarana foko prehistôrika nipetraka tany antsimon'ilay tanjona. Ny anarana hoe Kôrea indray dia avy amin'ny dinastia Koryŏ nanjaka tany kôrea tamin'ny 918 hatramin'ny 1392. Ny hoe Kôrea dia avy amin'ny fiovam-bika ara-baninteny italiana tamin'ireo Eorôpeana tonga tany Azia tamin'ny taonjato faha-15. Nanome Corio, Coria ary Corea.




#Article 203: Repoblika Demôkratikan'i Kôngô (5775 words)


Ny Repoblika Demokratikan' i Kôngô dia firenena ao amin' ny faritr' i Afrika afovoany. Izy no firenena ao Afrika ngeza indrindra eo aorian' i Sodàna sy i Aljeria ; izy koa no firenena ngeza indrindra sy be mponina indrindra ao amin' ny faritr' i Afrika afovoany. Ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô no firenena be olona indrindra ao amin' ny fikambanan' ny firenena miteny frantsay eo alohan' i Frantsa. Iantsoana azy koa ny hoe Kôngô-Kinshasa mba tsy hifangaroany amin' i Kôngô-Brazzaville. I Kinshasa no renivohiny, avy eo no niavian' ilay anarana hoe Kôngô-Kinshasa. I Zaira koa no anaran' io firenena io tamin' ny 1971 hatramin' i 1997, teo izy niova Repoblika Demôkratikan' i Kôngô.

Ny tantaran' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô dia voamariky ny fisian' ny fisian'ny fanjakana maro madinidinika tany aloha, ny fahatongavan' ny Eorôpeana, ny fivarotana andevo, ny fanjanahan-tany belza, ny fahaleovan-tena, ny ady an-trano, ny fanonganam-panjakana, ny fitsabahan' ny firenena mpifanolo-bodirindrina, ary ny fizorana mankany amin' ny demôkrasia.

Efa nisy olona ity faritra ity tamin' ny 200 000 taona tal. J.K. Ny lemaka midadasika kôngôley tamin’ izany fotoana izany dia rakotry ny ala tsy nisy nanimba. Tany amin’ ny taonarivo faharoa dia nisy mpamboly banto, avy any amin' ny faritra eo anelanelan' ny tapany atsinanan' i Nizeria sy ny Grassfields any Kamerona, hatramin'ny 2600 tal. J.K., niditra tao amin’ io faritra io ka niorim-ponenana amin’ ny morontsiraka sy teny amin’ ny lembalemba atsinanana sy atsimo, ka teny izy ireo no nanangana fiarahamonina tarihin’ ny lehibem-poko.

Nisy ny fanjakam-panjaka niorina koa teo anelanelan'ireo taonjato voalohany taor. J.K. sy ny taonjato faha-15, ka ny lehibe indrindra amin'ireo dia ny fanjakan' i Loba (Luba) sy ny fanjakan' i Londa (Lunda) ary ny fanjakan' i Kôngô (Kongo). Tamin’ ny taona 1482 dia nifandray voalohany tamin’ ny fanjaka-mpanjaka banto tao Kôngô (Kongo) ny Pôrtogey.

Rehefa tonga tamin’ ny tampon’ ny heriny ny fanjaka-mpanjaka dia niitatra mankany amin’ ny faritra misy an’ i Angôla sy Gabôna ankehitriny. Tamin’ ny taona 1489 dia nisy masoivohon’ i Kôngô (Kongo) namangy ny mpanjakan’ i Pôrtogaly, ary tamin’ ny taona 1490 dia nisy misionera fransiskana sy mpanao taozavatra pôrtogey niorim-ponenana tao amin’ io faritra io. Tonga koa ny Zezoita ka nampiova ho amin' ny fivavahana kristiana ny mpanjaka sy ny vahoakan' ny fanjkakan' i Kôngô. Nihalefy hery, avy eo rava anefa izany fanjakana izany, ary nitodi-doha tany Angôla, izay tsy dia nahitana fanoherana ny fivarotana andevo, ny Pôrtogey.

Tamin’ ny taonjato faha-16, ireo Loba (Luba) dia nanorina ny Empira Londa (Lunda) tao atsimo, izay niroborobo vokatry ny fandrosoan’ ny raharaham-barotra teo anelanelan’ ny ranomasimbe Atlantika sy Indiana. Nizarazara ho fanjaka-mpanjaka maro izany Empira izany tamin’ ny taonjato faha-17. Ny fivarotana andevo mainty hoditra dia niely tao amin’ ny faritra Bas Kasaï sy tany Katanga. Tamin’ ny taonjato faha-19 dia nandroso indrindra ny fivarotana olona tao amin’ ny faritra avaratra. Ny fidiran’ ny Eorôpeana tao dia efa taty aoriana, nitoetra tany amin’ny morontsiraka hatrany mantsy ny Eorôpeana.

Tamin’ ny taona 1874 hatramin’ ny 1877 dia nizaha ny onin’ i Congo ilay mpijery tany britanika atao hoe Henry Morton Stanley. Nanorina ny Association internationale africaine (AIA) tamin’ ny taona 1876 ny mpanjakan’ ny Belza atao hoe Léopold II. Niady tamin' ny fanandevozana ity fikambanana ity sady nanan-tanjona momba ny fikarohana ara-tsiansa. Nifanaraka tamin'ny tompon-tany i Stanley mba hahafahany mahazo tany sy mitrandraka ny haren' ilay faritra. Nanorina tobim-barotra maro i Stanley, ka isan’ izany i Stanleyville sy i Léopoldville.

Nisy ny fanjakana, isan’ izany i Frantsa sy i Pôrtogaly, izay nilaza ho manana tany tao amin’ io faritra io, ka ny fivoriam-be natao tao Berlin tamin’ ny taona 1885 no nanaiky ny maha masi-mandidy ny mpanjaka Léopold II amin’ ny ampahany be amin’ ny lemaka tondrahan’i Congo sy ny faritra ivoahan’ ity ony ity any amin’ ny ranomasina.

Nanao ampihi-mamba ny fivarotana fingotra sy vangin’ elefanta ilay Fanjakana Afak’ i Congo (Etat libre du Congo). Nandroso ny fitaterana entana amin’ ny alalan’ ny filanjana. Tamin’ ny taona 1897 dia nampidirina tao amin’ io faritra io ny asa an-tery vozona. Izany fanararaotana izany, sy ny taham-pahafatesana mbony nateraky ny filanjana entana, dia nampihetsi-po ny mpanara-baovao, ka nisy ny fampielezan-kevitra avy ao amin’ ny Fanjakana Mitambatra (Britaina Lehibe) izay nanameloka izany fanararaotana nataon’ ny fitondran’ i Léopold II izany.

Tamin’ ny taona 1908 dia lanin’ ny Antenimiera belza ny hampiankina ny Fanjakana Afak’ i Congo tamin’ ny mpanjakan’ ny Belza, ka nanjary fananan’ i Belzika amin’ izay izany tany izany. Nandritra ny Ady Lehibe Voalohany dia niady niaraka tamin’ ny Miaramila mitambatra (Alliés) ny andian-tafika kôngôley ka nahazo ny ampahany amin’ ny faritr’ i Tanganyika (i Tanzania ankehitriny) sy nahazo koa an’ i Roanda-Orondy (Ruanda-Urundi), tany fehezin’ ny Alemàna, izay napetraka eo ambany fitantantan’ i Belzika araka ny alalana nomen’ ny Fikambanan’ ny Firenena (Société des Nations) tamin’ ny taona 1919.

Tamin’ ny taona 1955, raha nitombo ny fitakiana fahaleovana nataon’ ny Association des Bakongos (Abako) naorin’ i Joseph Kasavubu dimy taona tany aloha, sy ny Conscience africaine izay naorina tamin’ ny taona 1951, dia nivoy ny amin’ ny atao hoe “Fianakaviambe belgô-kôngôley” (Communauté belgo-congolaise) i Baudouin I. Nandroso paikady hanomanana olomanga kôngôley amin’ ny asan’ ny fanaovan-draharaham-panjakana ny governemanta belza.

Taorian’ ny fandrarana ny fivorian’ ny Association des Bakongos dia nisy fihetsiketsehana nipoaka tao Léopoldville tamin’ ny volana Janoary 1959, nanambara ny hanaovana fifidianana an-toerana ny governemanta belza. Nitombo ny tsy fitovian-kevitra teo amin’ ireo fikambanana ara-pôlitika, ka ny sasany, toa ny Mouvement national congolais (MNC) notarihin’ i Patrice Lumumba, dia nankasitraka ny hisian’ ny lalàm-panorenana mandala ny fanjakana federaly, ny hafa kosa, toa ny Association des Bakongos (Abako) izay notarihin’ i Joseph Kasavubu sy ny Confédération des associations katangaises (Conakat) dia nitaky ny hananganana fanjakana kônfederaly.

Nisy ny latabatra boribory tany Bruxelles nivorian’ ny mpitarika ny antoko pôlitika kôngôley sy ny olombe ara-drazana ary ny solontenan’ ny governemanta belza, tamin’ ny volana Janoary sy Febroary 1960. Tamin’izany no nandraiketana tamin’ ny 30 Janoary 1960 ny fahaleovan-tenan’ i Kôngô. Tsy nanapaka momba ny hisafidianana ny federalisma na tsia anefa ny Lalàna fototra nankatoavina taty aoriana.

Tamin’ ny volana Mey 1960, ny fifidianana, izay nahazoan’ ny MNC tarihin’ i Patrice Lumumba fandresena, dia nanome ny toeran’ ny filoham-pirena an’ i Joseph Kasavubu, taorian’ ny fanambaràna ny fahaleovan-tena tao Léopoldville tamin’ ny 30 Jona 1960. Nihamaro ny herisetra, ary nikomy ny tafika kôngôley. Mba hamerenana ny filaminana sy hiarovana ireo Eorôpeana nitoetra tao Kôngô dia nanatevina ny tafika belza ny andian-tafika avy any Belzika. Neritreretin’ ny mponina ho fiverenan’ ny mpanjana-tany indray izany.

Nitombo ny korontana rehefa nanambara ny fahaleovan-tenan’ ny faritanin’ i Katanga i Moïse Tschombé izay notohanan’ ny Union minière ka nangataka ny fanampian’ ny miaramila belza, tamin’ ny 11 Jolay 1960. Namaly ny antson’ ny piraiminisitra Patrice Lumumba ny Filankevi-pilaminana (Conseil de sécurité) ao amin’ ny Firenena Mikambana ka nitaky ny hialan’ ny Belza sady nanapa-kevitra handefa ny Satro-manga (tafiky ny Firenena Mikambana) mba hamerina ny filaminana ao Kôngô. Nisolo miandalana ny tafika belza ny tafiky ny Firenena Mikambana nefa tsy niditra an-tsehatra mivantana. Noho izany dia nitodi-doha tany amin’ ny Firaisana Sôvietika i Patrice Lumumba.

Tamin’ ny 5 Septambra 1960 dia nanambara ny fanesorany an’ i Patrice Lumumba tsy ho piraiminisitra ny filoha Joseph Kasavubu. Tamin’ io fotoana io ihany koa no nanonganan’ i Patrice Lumumba an’ i Joseph Kasavubu. Ny tafika kôngôley notarihin’ i Mobutu Sese Seko, izay mpomba an’ i Joseph Kasavubu, no naka ny governemanta. Tamin’ ny 29 Septambra 1960 dia namindra ny fahefany tamin’ ny governemanta vonjimaika notarihin’ i Mobutu Sese Seko i Joseph Kasavubu. Nosamborina sy nogadraina i Patrice Lumumba, avy eo novonoina tamin’ ny 17 Janoary 1961, tany amin’ ny faritanin’ i Katanga.

Tamin’ ny volana Janoary 1961 dia nanangana governemanta vonjimaika vaovao i Joseph Kasavubu, ka nisy mpikambana avy ao amin’ ny Antenimiera taloha izany (isan’ izay i Joseph Ileo izay notendrena ho piraiminisitra). Ireo mpomba an’ i Patrice Lumumba kosa dia nanao toraka izany tany Léopoldville (ka i Gisega no piraiminisitra). Tamin’ ny faran’ ny taona 1961 dia namely ny tafik’ i Tschombé ny tafiky ny Firenena Mikambana sy ny tafika kôngôley. Nanao fifampiraharahana hampitsaharana ny ady eo amin’ ny tafika misatro-manga sy ny tafika katangey i Dag Hammarskjöld sekretera jeneralin’ ny Firenena Mikambana. Tamin’ ny Desambra 1962 dia voafehin’ ny tafiky ny Firenena Mikambana i Elisabethville. Nandositra tany Kolwezi i Tchombé. Nitolo-batana izy tamin’ ny 15 Janoary 1963 ary nahazo famelan-keloka miaraka amin’ ireo namany.

Nitsahatra ny fisaraham-bazan’ i Katanga, nefa nitohy ihany ny fiokoan’ ireo mpomba an’ i Lumumba. Tamin’ ny volana Aogositra 1964 dia nitarika ny mpioko tao atsinanan’ i Kôngô amin’ ny fanoherana i Pierre Mulele sy i Gaston Soumaliot, ka azon’ izy ireo i Stanleyville (Kisangani ankehitriny). Nandefa haingana ny andian-tafiny, izay nampian’ ny mpikaraman’ ady eorôpeana sy afrikana tatsimo, ny fanjakana ka niezaka namerina indray io tanàna io. Nisy mpilatsaka amin’ ny elonaina belza, izay nentin’ ny fiaramanidina amerikana, nilatsaka tao Stanleyville, ka nahazo indray ity tanàna ity tamin’ ny 24 Novambra 1964. Hatramin’ izay ka hatramin’ ny taona 1968 dia niseho ny mpanao ady anaty akata niaraka tamin’ i Mulele, nefa nampiasa mpikaraman’ ady matetika ny tafika kôngôley mba hadresena azy ireo. Nisy anefa ireo fikambanana miafina mpanohitra izay tsy rava tao amin’ ny tangoron-tendrombohitra akaikin’ ny farihy Tangayika, ka isan’ izy ireo i Laurent-Désiré Kabila. 

Taorian’ ny tsy fahombiazan’ ny governementa iraisana dia nandray ny fitondrana i Mobutu Sese Seko tamin’ ny faran’ ny taona 1965, rehefa avy nanongana an’ i Kasavubu, ka nanambara ny tenany ho filohan’ ny Repoblika. Tamin’ ny taona 1966 dia nanangana governemanta jadona, izay ananan’ ny filoham-pirenena fahefana betsaka, izy sady antoko tokana no nekeny hisy, dia ny Mouvement populaire de la révolution (MPR). Izany fitondrana izany dia nohamafisiny tamin’ ny fampadaniana lalàm-panorenana vaovao tamin’ ny taona 1967.

Tamin’ ny taona 1970 dia lany ho filohan’ ny Repoblika mandritra ny fito taona i Mobutu ka nanomboka namerina an’ i Kôngô ho tena afrikana sy ho tena izy amin’ izay. Niteraka ny tsy fifanarahany tamin’ ny Fiangonana katôlika izany satria nasainy nesorina ny anarana kristiana ka nosoloiny anarana maha Kôngôley.Tamin’ ny taona 1971 dia nanova ny anaran’ i Kôngô ho Zaira (Zaïre) i Mobutu, ny renirano Congo koa dia novany ho Zaïre, ny anaran’ ny tanàna maro sy ny anaran’ ny farihy Albert dia nantsoina hoe farihy Mobutu. Ny ampahan’ io farihy io ao Oganda anefa tsy niova anarana.

Nihena ny fidiram-bolan’ i Zaira, izay niakina indrindra amin’ ny fitrandrahana varahina, nanomboka tamin’ ny taona 1974. Tamin’ ny taona 1976 dia voatery niantso ireo orinasa vahiny hiverina any Kôngô i Mobutu. Na dia nisafidy ny fitondrana jadona aza i Mobutu dia nifandray tamin’ i Belzika sy i Frantsa izay nisakana ny fiverenan’ ny fisaraham-bazan’ ireo mpioko tao Katanga tamin’ ny taona 1977 sy 1978. Nanampy azy koa tamin’ izany i Marôka fa i Angôla no nanampy ny mpioko. Tamin’ ny taona 1986, rehefa tsy nanaraka intsony ny pôlitikan’ ny fitsitsiana i Zaira dia latsaka tanatin’ ny fahasahiranana ara-toekarena lalina.

Tamin’ ny taona 1990 dia niseho matetika ny fitokonana sy ny fihetsiketsehana nanoherana ny kolikoly nanjaka teo amin’ ny fitondrana, nanoherana koa ny fandrobana ny harem-pirenena nataon’ ny filohan’ ny Repoblika, nanoherana ny fanitsakitsahana ny zon’ olombelona mbamin’ ny demôkrasia. Rehefa noteren’ ny firenena tandrefana hampanjaka ny demôkrasia i Mobutu dia nanaiky hampanao fihaonambem-pirenena. Tsy nanaiky ny hanovana ny lalàm-panorenana vaovao anefa i Mobutu. Hatramin’ izay ka hatramin’ ny taona 1994 dia nipoaka ny savorovoro sy ny fihetsiketseham-panoherana izay nofaizin' i Mobutu mafy. Nanomboka tamin’ ny taona 1994 dia nihatsara ny toe-draharaha, vokatry ny fifanarahana ny amin’ ny hitsinjarana ny toerana eo amin’ ny filoham-panjakana sy ny Filankevitra Ambonin’ ny Repoblika (Haut conseil de la République), izay nisahana vonjimaika ny asan’ ny Antenimiera.

Ny firohotry ny Hoto mpitsoa-ponenana miisa manodidina ny 1 500 000 avy any Roanda, nanomboka tamin’ ny fiafaran’ ny taona 1994 teo amin’ ny sisin-tany ao atsinanan’ i Zaira, dia nanampy ny fikorontanana anatiny ao Zaira. Nandositra ny fitondrana totsy any Kigali ao Roanda mantsy ireo Hoto ireo. Niharatsy ny toe-draharaha nandritra ny fahavaratry ny taona 1996 rehefa niray hina hiady amin’ ny Totsy baniamolenge (Banyamulenge) ny tafika zairoà sy ny milisy hoto. Ireto Totsy mpiompy sady mpiady ireto dia nanampy ny FPR tamin’ ny ady tao Roanda. Niainga avy ao Roanda miaraka amin’ ny tafika roandey izy ireo ka nahazo fandresena miezinezina manoloana ny tafik’ i Zaira.

Ny mpitari-tafika roandey, indrindra ny jenaraly Paul Kagame, dia nanao izay hampilamina ny raharaha ao amin’ ny tobin’ ny mpitsoa-ponenana nofehezin’ ny tompon’ andraikitra tamin’ ny fandripahana ny Totsy tao Roanda. Tamin’ ny tenantenan’ ny volana Oktobra 1996 dia niharan’ ny fanafihan’ ny Totsy zairoà mpioko, izay notarihin’ ireo mpiady taloha niaraka tamin’ i Mulele, ireo tobin’ ny mpitsoa-ponenana tao amin’ ny faritra manakaiky an’ i Bukavu. Nandritra ny fararanon’ ny taona 1996 dia nirohotra nankany Roanda ny mpitsoa-ponenana hoto.

Niainga avy ao amin’ ny sisin-tany atsinanana ny mpioko zairoà izay nahazo fitaovana tamin’ i Roanda sy tamin’ i Oganda ary tamin’ i Angôla. Nandroso nankany andrefana ka naka ny faritr’ i Goma, ny an’ i Bukavu ary ny an’ i Kisangani, sy nianatsimo koa izy ireo nankany amin’ ny faritra misy fitrandrahana harena an-kibon’ ny tany any Katanga sy any Kasaï. Nikisaka haingana ny fikambanana izay nirafitra manodidina an’ i Kabila sy ny Alliance des forces démocratiques pour la libération du Congo (AFDL), ka nifehy ireo faritra navelan’ ny tafi-panjakana. Tsy nandray karama nandritra ny volana maromaro ny miaramila zairoà ka niala tao amin’ ireo faritra ireo sady nandroba ny tanàna maro nandalovany. Tsy afaka nanohitra i Mobutu rehefa tsy voafehiny intsony ireo faritra manana ny maha izy azy ireo.

Rehefa resy ny fitondrana tao Kisangani sady naongana i  Kengo Wa Dongo, dia nanambara ny fananganana komity misahana ny fifampiraharahana i Mobutu Sese Seko. Manoloana ity tsy fifanarahana ity dia nisy firenena fito ambin’ ny folo ao amin’ ny Firaisambe Afrikana (OUA), izay nisahana ny fandaminana ny tsy fifanarahana, nanao fihaonana tampony tao Lome tamin’ ny volana Marsa 1997. Ny tafiky ny AFDL kosa nanohy ny fandrosoany mankany Kinshasa. Nitombo ny fanerena avy amin’ ny fianakaviambe iraisam-pirenena dia nanao izay hampihaonana an’ i Mobutu sy i Kabila ny mpanelanelana avy amin’ ny Firenena Mikambana sy i Etazonia ary i Afrika Atsimo. Tanteraka izany tamin’ ny 4 Mey 1997 teo ambonin’ ny sambo afrikana tatsimo iray, nefa samy niziriziry amin’ ny heviny ny mpifanandrina.

Tamin’ ny volana Mey 1997 dia niditra ao Kinshasa ny andian-tafiky ny AFDL ka nanambara ny tenany ho filoha ho an’ ny Repoblika vaovao i Laurent-Désiré Kabila. Izany repoblika izany dia nantsoiny hoe Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô (Republique Démocratique du Congo). Nandao an’ i Kôngô i Mobutu ka nitsoaka nankany Marôka. Nataon’ i Laurent-Désiré Kabila ampihi-mamba ny fahefana rehetra ka niteraka fanoherana avy amin’ ireo mpanohitra an’ i Mobutu taloha. Nisy koa mpomba an’ i Mobutu taloha izay nitsangana ka nanohitra azy.

Nanda ny hanaovan’ ny Firenena Mikambana fanadihadiana momba ny fanjavonan’ ny Hoto miisa 200 000 tao amin’ ireo ala atsinanana i Laurent-Désiré Kabila. Ny tatitry ny Firenena Mikambana, izay nivoaka tamin’ ny taona 1998, dia niampanga ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô sy i Roanda ho nahavanona heloka bevava amin’ ny maha olona. Niteraka fankahalana ny Totsy ao Kôngô ny fanjakazakan’ ireo Roandey nanampy an’ i Kabila. Noho izany, tamin’ ny volana Jolay 1998 dia nanaisotra minisitra maro i Kabila sy niangavy ny andian-tafika ogandey sy roandey mba handao an’ i Kôngô.

Fotona kely taty aoriana dia nikomy ireo Totsy baniamolenge izay nanampy an’ i Kabila tamin’ ny fakana ny fitondrana, ka nandrahona ny haka ny renivohitra sy ny seranan-tsambon’ i Matadi. Tamin’ izany fotoana izany dia nanenjika ny andian-tafi-panjakana ao Kivu ny mpitari-tafika roandey James Kabare sady nanohy ny fampijaliany ny mpitsoa-ponenana hoto. Nangataka fanampiana tamin’ i Zimbaboe, tamin’ i Tsady, tamin’ i Namibia, tamin’ i Sodàna ary indrindra tamin’ i Angôla i Kabila. Nitsimbadika ka namely ny mpioko manohitra azy (ny Union nationale pour l'indépendance totale de l'Angola, UNITA) tamin’ ny fotoana nanavotany an’ i Kinshasa i Angôla.

Na dia teo aza ny ezaka fampihavanana nataon’ i Zimbaboe dia tsy nisy niova hevitra ny mpifanandrina. I Arthur Z’Ahidi Ngoma, izay mpandrindra ny fiokoana hatramin’ ny taona 1998, avy eo i Ernest Wamba dia Wamba, izay  samy Kôngôley lohandohany ao amin’ ny Rassemblement congolais pour la démocratie (RCD) dia niala an-daharana, ary nanambara i Oganda fa hampody ny andian-tafiny. Tamin’ ny vaolana Jolay 1999 dia nifanaraka tao Lusaka any Zambia ny firenena enina (i Angôla, i Namibia, i Zimbaboe, ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô, i Roanda ary i Oganda), izay nandray anjara tamin’ ny ady, fa hampitsahatra an’ izany ady izany.

Nifanarahana tamin’ izany ny handefasana ny Mission des Nations unies en République démocratique du Congo (MONUC), izay nahitana miaramila misatro-manga miisa 5 500, niandraikitra ny fanamarinana ny fiatoan’ ny ady.

Satria ny antony lehibe nahatonga ny ady dia ny fifehezan’ ny fikambanana mpioko ny akora fanodina (indrindra ny diamondra), dia samy niziriziry amin’ ny heviny ny mpifanandrina. Na dia ireo firenena mpinampana aza dia nisy fotoana nifamelezana koa (ohatra ny ady matetika tao Kisangani nifamelezan’ i Oganda sy i Roanda).

Tamin’ ny volana Janoary 2001 dia nisy namono tao Kinshasa tamin’ ny fomba sy antony tsy tena mazava i Laurent-Désiré Kabila. Ny ampitson’ ny fandevenana azy dia ny zanany lahy Joseph Kabila no notendren’ ny Antenimiera vonjimaika ho filohan’ ny Repoblika hisolo azy. Tany Tanzania sy tany Oganda no nahalehibe azy alohan’ ny hiverenany tao an-tanindrazany tamin’ ny taona 1996. Nanaraka fiofanana miaramila tany Sina izy. Nanao fitsidihana ara-diplômasia tany amin’ ny firenena valo ambin’ ny folo i Joseph Kabila.

Nanangana governemanta vaovao tamin’ ny volana Avrily 2001 i Joseph Kabila ary tsy nampidiriny amin’ izany ireo olona akaiky ny rainy. Nanambara ny fankasitrahany ny hisian’ ny fifidianana amin’ ny fotoana tsy ela araka izay azo atao izy. Nitohy ny fifampiresahana teo amin’ ny samy Kôngôley taorian’ ny tsy fahombiazan’ ireo fihaonana tany Addis-Abeba tamin’ ny volana Oktobra 2001.

Taorian’ ny fialan’ ny tafika rehetra avy any ivelany (Roanda, Oganda, Angôla, Namibia ary Zimbaboe) tamin’ ny taona 2002 dia nandroso tokoa ny fizorana mankany amin’ ny fandriam-pahalemana sy ny fampihavanam-pirenena tamin’ ny volana Desambra 2002, taorian’ ny fifanarahana nosoniavina tany Pretoria momba ny fitondrana tetezamita ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô. Novitaina tamin’ ny volana Avrily 2003 ny fifanarahana, izay namporisihin’ ny filoham-pirenena Thabo Mbeki. Taorian’ ny famoahana ny lalàm-panorenana vaovao dia natsangan’ i Joseph Kabila ny governemanta tetezamita tamin’ ny volana Jolay 2003, izay nahitana solontena avy amin’ ny Rassemblement congolais pour la démocratie (RCD) notarihin’ i Azarias Ruberwa, avy amin’ ny Mouvement de libération du Congo (MLC) notarihin’ i Jean-Pierre Mbemba, avy amin’ ny mpanohitra tsy mitam-piadiana ary avy amin’ ny fiarahamonim-pirenena.

Nitohy ny fifanandrenana tao amin’ ny faritra atsinanana vokatry ny disadisa ara-poko teo amin’ ireo andian’ olona mitam-piadiana. Rehefa nody ny tafika ogandey dia nisy ny fifandriganam-poko vokatry ny fifanandrinan’ ny milisy Hema sy Lendu manodidina ny tanànan’ i Bunia ao Ituri. Nitombo ny herisetra ka tonga ny tafika iraisam-pirenena notarihin’ i Frantsa sy nomen’ ny Firenena Mikambana alalana mba hiaro ny mponina. Nosoloana miaramila avy ao amin’ ny Satro-manga ity tafika iraisam-pirenena ity taty aoriana. Izany tafiky ny Firenena Mikambana izany dia nomena ny anarana hoe Mission des Nations Unis au Congo (MONUC), izay nahitana miaramila miisa 17 000.

Nitohy ny fifanandrinana tao amin’ ny tapany atsinan’ i Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô nefa nitohy ihany koa ny tetezamita mankany amin’ ny demôkrasia, ka tamin’ ny volana Desambra 2005, dia nisy ny fitsapan-kevibahoaka momba ny lalàm-panorenana vaovao izay lany tamin’ny 83,8 %n’ ny vato.

Nifarana tamin’ ny volana Jolay 2006 izany fanamafisana ny demôkrasia izany tamin’ ny fanaovana fifidianana isan-karazany. Izany no fifidianana ara-demôkrasia voalohany hatramin’ ny nahazoan’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô ny fahaleovan-tenany. Nandray anjara tamin’ ireo fifidianana ireo ny Kôngôley miisa manodidina ny 25 000 000. Nandresy tamin’ ny fifidianana filoham-pirenena i Joseph Kabila tamin’ ny nahazoany 58,05 % tamin’ ny fihodinana faharoa. I Jean-Pierre Bemba no mpifanandrina farany taminy. Nisy ny fanoherana izany voka-pifidianana izany.

Nandray ny toerana maha filohan’ny Repoblika azy i Joseph Kabila tamin’ ny 6 Desambra 2006. Nitohy ihany anefa ny ady, indrindra tao amin’ ny faritr’ i Kivu. Ny Forces démocratiques de libération du Rwanda (FDLR) dia nanohy nandrahona ny sisintany roandey sy ny Baniaroanda. Nanohana ny mpiokon’ ny Rassemblement congolais pour la démocratie (RCD-Goma) izay nanohitra ny fitondrana tao Kinshasa.

Tao amin’ ny tapany avaratr’ i Katanga dia tsy voafehin’ ny fitondrana ny milisin’ i Laurent-Désiré Kabila izay nampiadin’ ity filoham-pirenena ity tamin’ ny milisy roandey, nefa tsy nampandraisina anjara tamin’ ilay fifanarahana tao Lusaka tamin’ ny taona 1999. Hatramin’ ny volana Novambra 2010 dia nohatanjahina ka lasa Mission de l'Organisation des Nations unies en République démocratique du Congo MONUSCO ny MONUC.

Tamin’ io volana io ihany dia voatosiky ny tafika kôngôley avy ao amin’ ny tendrombohitra ao Nord-Kivu ny mpioko M23 izay tsy niady intsony sady nandrava ny fikambanany tamin’ ny 3 Desambra 2013 tamin’ ny alalan’ ny fifanarahana nosoniavina tao Nairobi. Tamin’ ny taona 2016 dia nisy ny diasadisa tamin’ ny hirosoana amin’ ny fifidianana amin’ ny taona 2016 noho ny mety hanampian’ i Joseph Kabila 16 volana ny fotoam-pitondrany. Nisy ny fihetsiketseham-pikomiana tamin’ ny faritany maro.

Tanteraka tamin’ ny 30 Desambra 2018 ny fifidianana ary tamin’ ny 10 Janoary 2019 ny filohan’ ny CENI Corneille Nangaa dia nanambara ny maha filohan’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô an’ i Félix Tshisekedi. Nanao fianianana tao amin’ ny Palais de la Nation ny filoham-pirenena tamin’ ny 24 Jaoary 2019.

Niaraka tamin’ ny antokon’ i Joseph Kabila, izay lasa loholona mandra-pahafatiny, i Félix Tshisekedi tamin’ ny fanaovana fampielezan-kevitra. I Martin Fayulu, mpifanohitra aminy matanjaka indrindra, izay nitarika vonjimaika tamin’ ny fifidianana filoham-pirenena, dia nanaiky ny voka-pifidianana. Tsy nandray ny fitoriana nataony ny Fitsarana momba ny Lalàm-panorenana (Cour constitutionnelle). Vokatr’ izany fiarahan’i Félix Tshisekedi amin’ ny antokon’ ny Joseph Kabila izany dia marin-toerana ny fitondrany, noho ny nahazoan’ io antoko io toeran’ ny solombavam-bahoaka miisa 337 amin’ ny 500.

Ireto ireo firenana mpifanolo-bodirindrina amin’ io firenena io: ao andrefana ny Repoblikan’ i Kôngô, ao avaratra ny Repoblikan’ i Afrika Afovoany sy i Sodàna, ao atsinanana i Oganda sy i Roanda ary i Borondy ary i Tanzania, ao atsimo i Zambia sy i Angôla.

Ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô dia manana velaran-tany mirefy 2 344 885 km². Ao anaty lempona  midadasika no misy azy dia ny lemaky ny ony Congo nahazoany io anaray io. Ny rano indray dia harena voa-janahary lehibe ho an’ny Repoblika Demôkratikan’i Kôngô, izay manana otri-kerin’aratra avy amin’ny rano lehibe indrindra maneran-tany.

Ity ony ity no mampiray an’ io firenena io noho ny fananany lemaka midadasika mirefy 3 820 000 km². Marin-toerana ny hadirin-drano entiny noho ny fitsimbadihan’ ny fotoan’ny orana ao amin’ ireo faritra avaratra sy atsimon’ ny fehiben-tany. I Oubangui, izay sampan-drano mamatsy azy, dia mipoitra avy ao amin’ ny faritra avaratra, fa izy tenany sy ireo sampan-drano hafa mamatsy azy dia mipoitra avy ao amin’ ny faritra be fatrana ao atsimo. Ao amin’ ny faritra atsimo atsinanana dia mamakivaky lembalemba avo mikintoana maro i Congo alohan’ ny hanamoronany ny lembalemba Bateke. Ny sisin’ ny lempona avaratra dia misolampy mianambony ka mamorona ny lembalemban’ i Shaba (na lembalemban’ i Katanga) any amin’ ny 1 220 m ambonin’ ny ranomasina, izay mitohy amin’ ny tangoron-tendrombohitr’ i Mitumba sy ny an’ i Kundelungun.

Ao atsinanana no mipoitra ireo kitoantoana foronin’ny afotroa (volokano) vokatry ny fahavakisan’ny Rift Valley, ao amin’ny faritry ny Farihy Lehibe. Ao no ahitana ireo tendrombohitra avo indrindra ao Kôngô, dia i Karisimbi (4 507 m), i Mikeno (4 437 m), i Nyaragongo (3 470 m), ao amin’ny tangorom-bohitry ny afotroa Virunga, i Ruwenzori, ny “tendrombohitry ny Volana”, izay mahatratra 5 119 m ao amin’ny tendro Marguerite.

Manerinerina ao avaratry ny farihy Albert, izay ao amin’ny rafi-dranon’i Nily, i Ruwenzori, fa ny farihy Tanganyika kosa izay ao amin’ny rafi-dranon’ny ony Congo dia mivelatra manaraka ireo tendrombohitra Mitumba sady manefitra an’i Kôngô amin’i Tanzania. Kely ny morontsirak’ i Kôngô, izay mirefy 40 km fotsiny ao amin’ny Ranomasimbe Atlantika, izay manamorona ny fivarinan’ ny onin’ i Congo ao amin’ ny ilany ankavanana sady manasaraka an’ io firenena io amin’ i Angôla. 

Ny Repoblika Demôkrartikan’i Kôngô dia vakivakin’ny fehiben-tany ka noho izany dia ny toetanim-pehibe izay sady mafana no mando manadavan-taona no manjaka ao, nefa misy fahasamihafana kely izany arakaraka ny fehin-tany sy ny haambo (haavo miohatra amin’ny ranomasina). Ny faritra afovoany dia be orana mandavan-taona, manodidina ny 26 °C ny maripana. Ao avaratra sy ao atsimo dia ifandimbiasan’ny fizaran-taonan’ny orana (maharitra valo volana eo ho eo) sy ny fizaran-taona maina (maharitra efa-bolana eo ho eo). Ao amin’ny tangoron-tendrombohitr’ i Ruwenzori ary indraindray ao amin’ ireo afotroa Virunga dia betsaka ny orampanala milatsaka satria mivoatra manaraka ny haambo ny zavamaniry sy ny toetany.

Ireo havoanan’i Kivu ao atsinanana, izay tany misolampy tohin’ny tangoron-tendrombohitra an-dranomasin’i Congo-Nily, dia matetika rakotra ahi-maitso ary ny nofon-taniny avy amin’ny afotroa dia lonaka ka mety amin’ny fambolena. Any ambanimbay any dia hitana alam-pehibe midadasika sy mikitroka izay mandrakotra ireo faritra atsinanana sy avaratra atsinanana. Ny ala midadasik’i Ituri dia mivelatra avy any amin’ ny fihaonan’ i Congo sy i Aruwimi ao amin’ ny farihy Albert sady mandrakotra veleran-tany manakaiky ny 65 000 km². Izany ala izany no faritra farany onenan’ ireo Pigmea. Maro ireo karazan-kazo ahazoana fingotra sy ireo palmie fanamboara-menaka izay volen’ny mponina ao amin’ io faritra io, hita ao koa ny kafe sy ny hasy (na landihazo), ny akondro ary ny voanio. Rakotry ny fatraa ireo faritra avo indrindra manamorona ny lemak' i Congo. 

Betsaka ny karazam-biby sy vorona. Ao ireo karazam-biby atahorana ho lany tamingana toy ny gorilin-tendrombohitra ao amin’ireo Virunga, ny elefanta, ary koa ireo biby mampinono lehibe toy ny liona, ny leôparda, ny jirafa, ny lalomena, ny ôkapy, ny zebra ary ny bofalô. Ny biby mandady sy mikisaka koa dia hita ao koa, isan’izany ny bibilava pitôna, ny voay. Hita ao koa ny vorona samihafa toy ny boloky, ny sama, ny karazan-takatra. Ny toetany mando dia mampitombo isa ny bibikely, ka isa’izany ny moka anôfela izay mitondra ny kantsentsitry ny tazomoka, ny lalitra tsetse miaina eny amin’ ny tany lemaka izay mamindra ny aretin’ ny torimaso.

Ny Repoblika Demôkratikan’i Kôngô dia ahitana vondrom-poko fito sy zana-poko mihoatra ny telonjato. Ny vondrona lehibe indrindra dia vondrona banto: ny Kôngô (Kongo), ny Bateke (Bateke), ny Loba (Luba), ny Londa (Lunda) ary ny Koba (Kuba). Ao avaratra no ahitana ny Nilôtika sy  ny Pigmea (izay monina any amin’ ny faritra be ala).

Ny mponina ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô dia nahatratra any amin’ ny 68 008 922 tamin’ ny taona 2008, izay manana salan-kakitroka 30 mp/km². Izany isa izany dia manakaiky ny 86 000 000 ankehitriny. Ny toerana tena be mponina dia ao amin’ ny faritra fitrandrahana harena an-kibon’ ny tany ao Shaba sy ao amin’ny Bas-Congo. Latsaky ny ampahatelon’ ny mponina no monina an-tanàn-dehibe. Tamin’ ny taona 2008 dia 42,50 ‰ ny taham-pahaterahana, ary ny taham-pahafatesan’ ny zaza dia 64 ‰ ary ny salam-pahela velona dia 57,6 taona.

Tsy ampy ny fandaminana momba ny fitsaboana. Nihanaka izaitsizy ny ny sida. Tamin’ ny volana Avrily 1995 dia nisy valan’ aretin-tazo mahavery ra vokatry ny virosy Ebola (avy amin’ ny anaran’ ny renirao Ebola; izay akainkin’ ny tanàna nahitana voalohany ilay aretina tamin’ ny taona 1976) izay namono olona mihoatra ny 160 tao amin’ ny faritr’ i Kikwit ao atsinanan’ i Kinshasa.

Na dia manana harena an-kibon’ ny tany be dia be aza ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô izay firenena lehibe indrindra ao Afrika Afovoany, ny PIB dia 10 000 tapitrisa dolara tamin’ ny taona 1991 ary nidina 5 700 tapitrisa dolara tamin’ ny taona 2003. Taorian’ ny 25 taona nisian’ ny ady an-trano sy ny ampolo taonany maro nisian’ ny kolikoly dia nihatafarina ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô. Ny 10 %n’ ny fahafahan’ny toerana misy harena an-kibon’ ny tany lehibe ihany mantsy no voatrandraka tamin’ ny taona 2003. Ny trosa ivelany dia tafakatra 11 600 tapitrisa dolara tamin’ ny taona 2004 ary ny 75 %n’ ny mponina no miaina amin’ ny vola latsaky ny iray eorô isan’ andro. Ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô dia afaka niditra ao amin’ ny programa Pays Pauvres Très Endettés (PPTE) ka afaka niakatra hatrany ny toekareny tamin’ ny taona 2002.

Ahitana harena an-kibon’ ny tany be dia be ny ao Maniema sy ao Kivu ary ao Katanga, indrindra ny varahina, ny oranioma, ny volamena ary ny diamondra.

Ny tobim-pamokarana herin’aratra amin’ ny rano izay notokanana tamin’ ny taona 1972 ao Inga, ao an’iràn’i Kinshasa ao amin’ ny ony Congo no lehibe indrindra maneran-tany, nefa ny ampahany be amin’ ny tanjaky ny tohadranon’ i Inga dia tsy ampiasaina.

Ny hazo sarobidy sy ny hazo fanaovam-panaka sy fanorenana (teka, ebena, sederan’ i Afrika, ny akazo, sns) dia misy betsaka. Ny alam-pehitany dia mandralotra ny 6 %n’ ny velaran-tany misy ala maneran-tany sy saika ny antsasaky ny velaran-tany misy ala aty Afrika, nefa izay ala izany dia athorana ho ripaky ny tavy. Tamin’ ny taona 2006 dia any amin’ ny 75 800 000 m³ ny famokarana hazo, indrindra ny hazo fandrahoana satria sarotra dia sarotra ny fitaterana ny hazo any amin’ ny morontsiraka.

Ny fambolena dia sahanin’ ny ankamaroan’ ny mponina afaka miasa sady miantoka ny 45,7n’ ny PIB tamin’ ny taona 2006. Na dia lonaka aza ny lemak’ i Congo dia ny 3 %n’ ny velaran-tany ihany no voavoly. Ny vokatra isan-taona dia ny mangahazo (voly fihinana lehibe indrindra) sy ny katsaka ary ny voanjo. Ny kafe no voly fanondrana lehibe indrindra, manaraka ny landihazo (hasy) sy ny kakaô ary ny dite. Ny voly fanondrana dia nihena raha mitaha amin’ny voly fihinana taorian’ ny namadihana ho orinasam-pirenena ny orinasa vahiny misahana izany tamin’ ireo taona 1970.

Tamin’ ny taona 2006 dia miisa 20 000 000 ny akoho amam-borona, 4 020 000 ny osy, 900 000 ny ondry, 757 000 ny omby, ary 960 000 ny kisoa. Ny fiompiana omby dia hita indrindra ao amin’ ireo tany avo vokatry ny fahamaron’ ny lalitra tsetse eny amin’ ny tany lemaka. Ny jono, izay atao an-dranomamy, dia miantoka ny ampahany betsaka amin’ ny sakafo.

Ny 15 %n’ ny mponina afaka miasa dia miasa amin’ ny sehatry ny harena an-kibon’ ny tany sy ny taozava-baventy, izay miantoka ny 27,7 %n’ ny PIB tamin’ ny taona 2006. Ny harena an-kibon’ ny tany indrindra no herena lehibe ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô, izay mihazona ny antsasaky ny tahirin-kôbalta maneran-tany sady isan’ ireo manana tahirim-barahina lehibe indrindra maneran-tany. Ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô koa taloha no firenena laharana voalohany amin’ ny fanondranana kôbalta maneran-tany (6 100 tônina tamin’ ny taona 1996), izy koa taloha no laharana faharoa amin’ ny famokarana diamondra (20 000 000 karà tamin’ ny taona 1991). Ny varahina no vokatra mampidi-bola be indrindra isan’ olona amin’ izy ireo. Mitrandraka firapotsy volamena, volafotsy, fanitso, manganezy, tongstena ary kadmioma koa ny Repoblika Demôkratikan’i Kôngô. Ny otri-tsolitany an-dranomasina dia trandrahina nanomboka tamin’ny taona 1975. Ny tohodranon’ i Inga eo amin’ ny onin’ i Congo no lehibe indrindra aty Afrika.   

Ny taozava-baventy, izay nandroso manodidina ny fitrandrahana akora, indrindra ny varahina, dia tra-pahasahiranana noho ny fitontoganan’ ny toekarena sy noho ny fahasimban’ ny fotodrafitrasa vokatry ny ady (lalana, seranan-tsambo, sns).   

Ny vola Zaira vaovao (nouveu zaïre) no vola ampiasaina ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô nanomboka tamin’ ny taona 1993. Mitentina 3 000 000 Zaira taloha (anciens zaïres) ny iray Zaira vaovao. Taorian’ ny nahatingavan’ i Laurent-Désiré Kabila teo amin’ ny fitondrana dia naverina ho farantsa kôngôley (franc congolais) izany vola izany. Izany fanoloana izany dia natao mba hisakanana ny fiakaran’ ny vidim-piainana izay nihoa-pampana loatra nefa tsy tratra izany tanjona izany. Hatramin’ ny taona 1995 dia nijanona tsy nihodina intsony ny rafi-pitehirizam-bola, satria ny noraiketin’ ny varo-maizina ny sandan’ ny vola. 

Ny fahasahiranana nahazo ny raharaham-barotra tao Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô dia nohamafisin’ ny fahasimban’ ny lalana. Ny lalam-by izay mitotaly 3 641 km no fitaovam-pitaterana lehibe indrindra anatin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô, izay mampifandray amin’ ireo seranan-tsambon’ i Angôla ao Benguela, sy amin’ ny faritra atsinanana sy atsimon’ i Afrika. Ny fahasimban’ ny arabe (153 497 km) hatramin’ ny taona 1990 dia manelingelina ny famatsiana ny tsena maro ny fitaterana ny harena voa-janahary. Ny renirano sy ny ony azo ifamoivoizana amin’ ny sambo, izay mirefy 17 285 km, no tena ampisaina, ka ny ony Congo dia azo ifamoivoizana amin’ ny ampahany avy any amin’ ny vinany fivarinany any an-dranomasina ka hatrany amin’ ny tanànan’ i Matadi ary any an’avàn’ ny tanànan’ i Kinshasa. Misy seranam-piaramanidina iraisam-pirenena dimy ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô.

Ny varotra ivelany tao Zaira taloha dia tsy mifandanja satria ny fanafarana entana no be. Nifamadika izany tamin’ ny taona 1991. Ny varahina dia misahana ny antsasaky ny vola miditra amin’ ny fanondranana entana. I Belzika, i Etazonia, i Alemaina ary i Frantsa no mpiara-miombona antoka momba ny varotra ivelany amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô.

Ny ankamaroan’ ny mponina ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô dia Kristiana ka ny 47 % dia Katôlika ary ny 28 % Prôtestanta. Vitsy an’ isa ny Miozolmàna. Ny fivavahana mifangarohanro (toy ny kimbangisma izay arahin’ ny 3 %n’ ny mponina) dia manafangaro singa avy amin’ ny kristianisma sy ny fivavahan-drazana afrikana.

Ny teny frantsay no teny ôfisialin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô. Misy fiteny tompon-tany miisa 220 ny ao amin’ io firenena ka ny ankamaroan’ ireo dia fiteny banto, nefa ny efatra no natao fitenim-pirenena ifaneraseran’ ny mponina, dia ny fiteny soahily, ny fiteny lingala, ny fiteny kikôngô ary ny fiteny tsiloba. 

Ny fiteny soahily  dia tenenin’ny 35 %n’ ny mponina ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô ao ao amin’ ireo ivontoerana lehibe sy ao amin’ ny faritra atsinanana (Katanga, Nord-Kivu, Sud-Kivu, ary ny faritra atsimo atsianan’ ny faritany Orientale). Ny fiteny lingala dia tenenin’ ny 30 %n’ ny mponina, ao Kinshasa sy ao amin’ ny faritanin’ i Bandundu, ao amin’ ny faritanin’ i Équateur ary ao amin’ ny faritany Orientale. Ny fiteny kikôngô  izay tenenin’ny 15 %n’ ny mponina, ao Bas-Congo. Ny fiteny tsiloba  izay ampiasain’ ny 15 %n’ ny mponina, ao amin’ ny faritany roa ao Kasaï.

Tamin’ ny taona 2005 dia nahatratra 89,8 %n’ ny mponina no mahay mamaky teny sy manoratra. Zaza telo amin’ ny efatra (75 %) no tafiditra an-tsekoly tamin’ ny taona 1980. Na dia izany aza, ny fifanolanana ara-pôlitika tamin’ ny taona 1990 dia niteraka fihenanan’ ny fankanesan’ ny zaza ny an-tsekoly tamin’ ny faritra maro, noho izany dia nidina ambanin’ ny 40 % isan’ ny zaza 12 hatramin’ ny 17 taona mianatra. Na dia ambany dia ambany aza ny tahan' ny fidirana an-tsekoly any amin’ ny ambaratonga fahatelo dia ahitana oniversite telo ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô izay miorina ao Kinshasa sy Lubumbashi ary Kisangani. 




#Article 204: Andrianampoinimerina (3113 words)


Andrianampoinimerina dia mpanjaka malagasy tao  Imerina izay nanjaka tamin'ny taona 1787 hatramin'ny taona 1810. Andriamiharamanjaka no rainy ary Ranavalonandriambelomasina no reniny. Nanambady maro izy ka isan'izany Rabodonimerina, Rasendrasoa, Rambolamasoandro ary i Miangaly. Tsy fantatra marina ny fotoana nahaterahany fa ny nahafatesany dia tamin'ny taona 1810.  Radama I zanany no nandimby azy.

Raha tsiahivina, dia fanjakana iray tsy mivaky Imerina hatramin’ny mpanjaka Ralambo (1575-1610) ka hatramin’ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nozarain’Andriamasinavalona tamin’ny zanany efa-dahy ny faritry ny fanjakany ka nisy fanjakana 4 teto Imerina dia teo Antananarivo, Ambohidrabiby, Ambohimanga ary Ambohidratrimo izay samy nanana ny renivohiny avy. Nifandrafy ireo fanjakana merina 4 ireo ka voatelin’ny fanjakan’Ambohimanga ny an’Ambohidrabiby ka telo sisa dia ny fanjakan’Ambohimanga, ny fanjakan’Imerinatsimo (nanana an’Antananarivo ho renivohiny) ary ny fanjakan’Ambohidratrimo. Ireo fanjakana merina ireo nohodidinin’ireo fanjakana tsy merina dia ny fanjakan’Anjozorobe tao avaratra sy avaratra antsinanana, ny fanjakan’Andratsay tao atsimo, ireo fanjakan’ny Bezanozano tao atsinanana, ny fanjakan’Imamo tao andrefana atsimo ary ny fanjakan’i Vonizongo tao andrefana avaratra. Na dia niadiady aza ireo fanjakana merina 3 ireo dia tsy nisaramianakavy fa nifanambady ny ankohonan’ireo mpanjaka tao amin’izy ireo mba hitazomana ny hasin-drazana sy ny fihavanana.

Fony Andriambelomasina (1730-1760) no nanjaka teo Ambohimanga, dia nisy fifanatonana teo amin’ny fanjakany sy ny fanjakan’Anjozorobe izay marihina fa tsy isan’ny fanjakana merina sy nanana an’Andriamiharamanjaka ho mpanjakany. Tamin'ireo zanany ampolony maro dia akaikin'ny fon'Andriambelomasina kokoa Andrianjafy zanany lahimatoa sy Ranavalonandriambelomasina zanany vavy matoa. Koa nomen'Andriambelomasina ho vadin’Andriamiharamanjaka i Ranavalonandriambelomasina mba hitandrovana ny fahalemana amin’ny fanjakana roa tonta ary hiatrehana ny ady amin’ny fanjakan’Imerinatsimo sy Ambohidratrimo. Vadikely anefa Ranavalonandriambelomasina satria Andriamiharamanjaka efa nanana vadibe talohan’izany.

Nanaraka sy nitoetra tamin’Andriamiharamanjaka vadiny tany Anjozorobe Ranavalonandriambelomasina ary nitoe-jaza taminy. Rehefa akaiky ny andro hahaterahany dia nananainga Ranavalonandriambelomasina hiteraka any amin’ny ray aman-dreniny eny Ambohimanga. Saingy teny andalana, raha mbola tsy tafavoaka ny fanjakan’Andriamiharamanjaka akory dia nihetsi-jaza Ranavalonandriambelomasina ary niteraka teo an-dalana. Ikaloy no niantsoana io toerana niterahany io ary Andrianampoinimerina ilay zaza naterany. Arak’izany, Andriamiharamanjaka mpanjakan’Anjozorobe no rain’Andrianampoinimerina. Manila zanak’Anjozorobe avy amin’ny rainy ary manila merina avy amin’ny reniny Andrianampoinimerina fa tsy merina madio akory. Marihina anefa fa Andriamiharamanjaka dia manila ihany koa satria isan'ireo razambeny sy razan'andriana nanjaka tamin'ny faritr'Anjozorobe dia ireo Andriamamilaza sy Andriandoriamanjaka izay samy niainga avy eo Ambohidrabiby ary tarana-dRabiby no niverina nankany Anjozorobe.

Manodidina ny taona 1720–1730 ny taona nahaterahan’Andrianampoinimerina satria i Mayeur, frantsay nivahiny tao amin’ny fanjakan’Andratsay ny taona 1777, dia nirakitra tamin’ny diariny ny filazan’ny olona nohadihadiany fa Andrianampoinimerina mpanjakan’Ambohimanga dia antidahy. Raha apetraka ary fa efa antidahy Andrianampoinimerina tamin’ny taona 1777 nanoratan’i Mayeur dia efa mahatratra 50 taona farafahakeliny Andrianampoinimerina tamin’ny taona 1777. Vava Alahamady amin’ny volana Alahamady kosa no voalazan’ny lovantsofina fa andro nahaterahany.

Tsy azo sary Andrianampoinimerina satria norarany tsy hiakatra an’Imerina ny vahiny. Ny lovantsofina anefa dia mitazona fa lehilahy fohy fa tsy lava Andrianampoinimerina. Araka ny filazan’ireo mpitazona tantara momba ny fandrian’Andrianampoinimerina ao amin’ny lapany atao hoe Mahandrihono ao amin’ny rovan’Ambohimanga dia sahabo ho 1,45 m ny halavan’Andrianampoinimerina. Ary farany, i Mayeur dia nanoratra tamin’ny taona 1777 tao amin’ny diariny fa araka ny notaterina taminy dia fohy Andrianampoinimerina mpanjakan’Ambohimanga.  

Momba ny fihodirany dia tsisy sary ahafahana mamantatra izany. Ilahifotsy anefa no niantsoan’Andriambelomasina raibeny azy. Midika izany fa fotsy fihodirana na mazava hoditra Andrianampoinimerina. Mbola ny hafa-draibeny manao hoe Ilahifotsy avy amin’alahamadintany no tompon’ny farany no nentiny nandresy lahatra ny vahoakan’Ambohimanga raha naka ny fanjakana tao Ambohimanga Andrianampoinimerina satria mantsy mitovy volonkoditra sy fiaviana amin’ny voalazan’Andriambelomasina izy (fa raha tsy fotsy izy no tsy avy amin’ny alahamadintany dia ho mpisandoka fotsiny ihany). Manarak’izany, Radama I zanaka naterak’Andrianampoinimerina dia olona fotsy fihodirana na mazava fihodirana, malama volo, maranitr'orona fa tsy mangamanga sy ngita volo, no tsy manana endrika afrikana. Inoana arak’izany fa tsy mifanalavitra loatra amin’ny endri-dRadama I Andrianampoinimerina rainy. Ary farany, nisy sary vita hosodoko momba an’Andrianampoinimerina, sary izay mampiseho fa olona fotsy na mazava fihodirana, maranitr'orona ary lavalava endrika izy. Misy moa ny milaza fa tsy tena endrik’Andrianampoinimerina no hita amin’ilay hosodoko. Ny tsy azo lavina anefa dia hatramin’ny nahavitan’izany sary hosodoko izany dia maro ireo taranak’Andrianampoinimerina no nitazona dika mitovy amin’izany, eny hatrany anaty rovan’Antananarivo sy Ambohimanga ary amin’ny rova maro amin’ny vohitra 12. Midika izany fa saika noeken’ny maro ho manakaiky tanteraka ny endrik’Andrianampoinimerina iny sary hosodoko mahakasika azy iny. 

Kamboty reny fahazaza Andrianampoinimerina ka teo anilan-drainy tany Anjozorobe izy no nitoetra. Tsy zanaky ny vadiben’Andriamiharamanjaka moa izy no tsy mba nisy reny hihantahantana ka tamin’ny fahazazany dia efa nahakarakara tena sy nahay nitady vola ary nampiasa ny herin-tsandriny izy. Ny manarakandro, ny miasa tany, ny kilalaontsaina, ny  tafasiry amin’ny antitra, ny mikarakara ireo zandriny iray tampo aminy, ny mitsidika ireo vohitra manan-tantara ary ny mihaino kabary an-dapa no nandaniany ny antokonandrony fa tsy mba liana tamin’ny fanaon’ireo zaza sy tanora mitovy taona aminy izy.

Rehefa henon’Andrianjafy anadahin-dreniny, Andrianjafy izay efa nanjaka nandimby an’Andriambelomasina teo Ambohimanga ary  Andrianjafy moa tsy niteraka rahateo, ny nahazo an’Andrianampoinimerina dia nalainy ho any aminy eny Ambohimanga izy izay hany havany akaiky. Koa nandao an-drainy Andrianampoinimerina ary tonga nonina teo Ambohimanga ka nankinin’Andrianjafy tamin’ireo loholona teo Ambohimanga ny fitaizana azy. Na dia teo Ambohimanga aza dia mbola notohizan’Andrianampoinimerina hatrany ilay toetrany mahakarakara tena sy be atao.

Ho fehiny, kolontsaina roa samy hafa no nitaizana an’Andrianampoinimerina dia ny kolontsain’Anjozorobe avy amin’ny rainy ary ny kolontsaina merina avy amin’ny fianakavian-dreniny.

Tsiahivina ny hafatr’Andriambelomasina fony fahavelony fa rehefa modimandry izy dia Andrianjafy no manjaka ary aorian’Andrianjafy kosa dia Ilahifotsy avy amin’Alahamadintany zafikeliny no manjaka. Nankato tanteraka ny hafa-drainy Andrianjafy fony izy nihevitra fa momba izy, koa nankininy tamin’ireo loholona teo Ambohimanga ny fitaizana an’Andrianampoinimerina nandrandrainy handimby azy rahatrizay. Tato aoriana anefa dia niteraka an-dRalaitokana i Andrianjafy ka novoriny ny vahoaka ary nilazany fa Ralaitokana no hanjaka aoriany. Tezitra tamin’Andrianjafy ireo loholon’Ambohimanga izay efa nifankahazo am-po tamin’Andrianampoinimerina.

Nohararaotin’ireo loholona ireo ny tsy nahateo Ambohimanga an’Andrianjafy hanandratany ho mpanjaka an’Andrianampoinimerina sy hakana ny fon’Ambohidrabiby sy ny vohitra miaraka aminy. Koa nandefa iraka teroa Ambohidrabiby Andrianampoinimerina handresy lahatra an'Ambohidrabiby sy ny vohitra manodidina hiandany aminy sy haka lamba jaky tenomin'Andriandoriamanjaka hotafiany amin'ny fanandratana azy ho mpanjaka.Tsy nanaiky Ambohidrabiby raha tsy natao Menabe sy tsy alaimbodihena koa noeken'Andrianampoinimerina izany. Ny Andriandoriamanjaka kosa nampitondra lamba jaky ireo irak'Andrianampoinimerina mba hatafy ity farany ho mariky ny maha mpanjaka azy. Vao tafiditra teo Ambohimanga ireo iraka dia nasain’ny loholon’Ambohimanga nohidiana ny vavahadin’Ambohimanga ary natafin’izy ireo an’Andrianampoinimerina ny jaky noentin’ireo iraka sady napetrak’izy ireo miaraka amin’ny mpanotrona maro teo Ambatomiatendro Andrianampoinimerina ary natao fararano ny fanapoahana basy sy dobok’aponga sy sodina. Teny an-dalana hody ho any Ambohimanga Andrianjafy no nilazana fa efa natsangan’Ambohimanga ho mpanjaka Andrianampoinimerina. Tsy nino izany izy fa niroso hatrany ny diany ka afaka an’Ambohitrandriamanjaka izy no nahatazana an’Andrianampoinimerina eroa Ambatomiatendro miavaka amin’ny jaky tinafiny izay mbola mazava loko tsara satria vaovao ka fantatr’Andrianjafy fa efa lasan’Andrianampoinimerina Ambohimanga ary Ambohidrabiby koa. Hany hery, nitodi-doha nankeny amin’ny lafin-kavany eny Ilafy Andrianjafy no nanozona an’Ambohimanga.

Arak’izany, tamin’Ambohimanga sy ny manodidina no nanjaka Andrianampoinimerina. Ambohidrabiby sy ny vohitra miaraka aminy moa dia nanaiky niandany taminy rehefa nataony tsy alaimbodihena sy menabe. Ilafy sy Andrianjafy kosa mbola nanohitra azy ka niadiany ka resiny. Natambany ho tokon’Avaradrano, zokin’Imerina 6 toko ireo. Tsy fantatra marina ny taona nanombohan’Andrianampoinimerina nanjaka tao Ambohimanga fa efa talohan’ny taona 1777 nivahinianan’i Mayeur tao Andratsay izany ka hatramin’ny taona 1787. Rehefa izany, na dia teo aza ny fifamitram-pihavanana nifanaovan’izy sy Andrianamboatsimarofy mpanjakan’Imerinatsimo tamin’ny fanambadiana dia ady no niafaran’izy roalahy ka resy sy nandositra any Imamo Andrianamboatsimarofy (fa tato aoriana izy vao nafindra nafenina tao Antsahadinta).

Nozarain’Andrianampoinimerina ho toko roa Imerinatsimo mba tsy hatanjaka intsony, dia tokon’ny Vakinisisaony sy tokon’Ambodirano ka nalainy vady ny maro tamin’ny Zanak’andriana teo Alasora ka nisy napetrany teo Antsahadinta fa izy kosa nanao lapa hitoerany teo Antananarivo.

Rehefa izany, dia nanoa an’Andrianampoinimerina ny fanjakan’Ambohidratrimo izay nanolotra andRambolamasoandro ho vadiny ka nataony ho toko iray dia Marovatana izany. Ary ny fanjakana madinika maro tamin’ny tany antsinanan’Ambohimalaza dia nanoa azy na dia nanohitra mafy aza ny tao Ambatomanga ka lasany hatramin’ny fanjakana bezanozano amin’ny faritry Mantasoa. Nataony isan’Avaradrano ireo fa tato aoriana vao natao ho Vakiniadiana. Rehefa izany dia nitarin’Andrianampoinimerina miakandrefana ny fanjakany ka nanoa azy ny fanjakan’Imamo, izay nataony isan’ny tokon’Ambodirano. Nanoa koa ny fanjakan’ny Vonizongo ka nataony toko iray dia Vonizongo.

Rehefa izany dia nitariny nianatsimo ny fanjakany ka nanoa azy mora foana Andriamanalinibetsileo mpajakan’Andratsay. Dia nitariny nianatsimo amin’ny Betsileo ny fanjakany ka Ilaidama (Radama I) vao 20 taona monja no nasainy nitaritafika ka resy i Rivoekembahoaka mpanjakan’i Fisakana sy Andrinaompanalina mpanjakan’Ambositra Sahasomangana; nanoa azy Andrianantara mpanjakan’ny Manandriana sy Andriamanalina III mpanjakan’Isandra sy Raonimpanarivotomponony mpanjakan’ny Lalazana sy Andriambavizanaka mpanjakan’i Lalangina sy Rarivoarindrano mpanjakan’Arindrano. Natambany ho tokon’ny Vakinankaratra ireo fanjakan’Andratsay sy Betsileo. Mbola navelany hitondra ny anaram-boninahitra mpanjaka anefa ireo mpanjaka nanoa fa Radama I no nilaza tany Fianarantsoa fa tsisy mpanjaka intsony amin’ny fanjakany eto Madagasikara afatsy izy ihany fa zanak’andriana no anaram-boninahitra isaloran’ireo mpanjaka  nanoa azy. Nandritra izany, ny fanjakan’Anjozorobe dia efa ireo zanaky ny vadiben’Andriamiharamanjaka no nanjaka tao ary izy ireo tsy nety nanoa an’Andrianampoinimerina koa notafihan’ito farany izy ireo ka lasany ny ampahany amin’ny faritry ny fanjakan’Anjozorobe ka nataony ho isan’Avaradrano. Tsy fantatra mazava anefa ny sisin-tany amin’ny fanjakany sy ny fanjakan’Anjozorobe fa dia namporisihiny ny vahoakany hianavaratra mihoatra ny reniranon'i Mananara araka izay tratra.

Arak’izany, niainga tamin’ny faritra kely indrindra Andrianampoinimerina ka tonga lehibe indrindra ny fanjakany, ary izy no mpanjaka voalohany nahatafaray ny fanjakana merina hatramin’ny andro nizaran’Andriamasinavalona izany ho fanjakana efatra. Nataony enin-toko Imerina.

Raha tsiahivina dia talohan’ny taona 1787 (ary efa talohan’ny taona 1777) no efa mpanjakan’Ambohimanga Andrianampoinimerina ary teo ny renivohitry ny fanjakany nisy ny lapany natao hoe Mahandrinono. Tamin’izany, ny andriana fito toko dia tsy mba nomeny zaratany teo Ambohimanga satria tsy noeken’ Ambohimanga izany, fa dia ireo terak’Ambohimanga (na andriana na hova na mainty) efa tompontany teo ihany sy ireo olona avy amin’ny lafy valo nampiakarin’Andrianampoinimerina taty Imerina (ireo mpanandro, mpisikidin’andriana, ombiasa) sy ny mpiambin’andriana ary ny vady amanjanak’Andrianampoinimerina no nonina teo Ambohimanga.

Ny taona 1787 ka hatramin’ny taona 1810 kosa no namoriany an’Imerina sy nampanekeny ireo fanjakana maro hafa ka ny rovan’Antananarivo no renivohitry ny fanjakany  izay nisy ny lapany atao hoe Mahitsielafanjaka. Ireo tranokotona nitoeran’ny ankohonana sy fianakaviana akaiky an’Andrianampoinimerina no nanodidina ny lapa tao androvan’Antananarivo. Teroa ambany avaratry ny rova kosa, manodidina an’Andohalo dia nisy faritra nohodidininy hadivory ka fianakaviana notsongainy avy amin’Andriatompokoindrindra, Andriandranando, Andrianamboninolona, Andriamasinavalona, Andriandoriamanjaka, Raberanto ary Zazamarolahy no namponeniny tamin’izany faritra voahodidina hadivory izany. Teo atsimon’ny rova kosa no nametrahany ny Voromahery mpiambina azy. Tsy noekeny hisy loholona hova sy mpanandro sy mpimasy nonina teo akaikin’ny rovan’Antananarivo. Fa ny sisa amin’ny andriana sy hova ary mainty enin-dreny amin’Imerina enin-toko dia samy nomeny zaratany saingy ivelan’Andohalo sy tamin’ny faritra manodidina ny vohitr’Antananarivo azon’izy ireo honenana.  Izany fizaran-tany izany  no tsy itovizan’Antananarivo sy Ambohimanga.

Mpanjaka nitondra anarana betsaka indrindra Andrianampoinimerina. Tamin’ny fahazazany dia Imboasalama no anarana niantsoan’ny lafindrainy azy tany Anjozorobe fa farariana izy noho izy vitan’Alahamady. Ilahifotsy kosa no niantsoan’Andriambelomasina sy ireo lafindreniny azy teny Ambohimanga. Vao nanjaka teo Ambohimanga izy dia nisalotra ny anarana Andrianampoinimerina, nentiny nampangina ireo andriana merina madio izay nanenjika azy ho manila merina sy mpisandoka fahefana ary koa hanehoany ny maha zafind-Rangorinimerina azy, ary ny vadibeny dia nantsoiny hoe Rabodonimerina. 

Noho izy manana toe-tsaina mpitarika, tsy mifidy tany hiadiana, sahy manao dingana lehibe ho amin’ny fanovana, manana vinam-piarahamonina, hendry, mahalala ny pitsony amin’ny fanjakany, mikendry hatrany ny fampandrosoana ny fanjakany sy ny vahoakany ary miaro ny harem-pireneny sy ny vahoakany amin’ny hafetsen’ny vahiny dia nantsoin’ny vahoakany sy ireo fanjakana manodidina tamin’ny anarana hoe Ny Ombalahibemaso izy.

Olon’ny fitiavan-tanindrazana sy ny firaisampirenena : Ny ranomasina no valamparihiko, izany no teny filamatra napetrany entiny nanehoany ny finoany fa foin’Andriananahary ho fanjakany ny Nosy iray manontolo. Na dia tsy tanteraka aza izany dia efa nanaiky azy ny ampahatelon’ny faritr'i Madagasikara ary natahoran'ny fanjakana maro sisa izy talohan'ny fodiamandriny. Ambonin’izany, navahan’Andrianampoinimerina tsara ny teraky ny Nosy sy ny vahiny (arabo, vazaha, sinoa, karana, afrikana).

Noheverin’Andrianampoinimerina fa hametsifetsy ny vahoakany sy hanangona ny harena eto an-toerana fotsiny no ahatongavan’ireo vahiny (arabo, eropeana, indiana, sinoa, afrikana) ka noferan’Andrianampoinimerina fa hatreo Ambatomanga sy Betafo ary Maevatanana no azon’ireo vahiny hiakarana sy tsidihana raha avy any amorontsiraka sy avy any atsimo hoany ankibon'Imerina izy ireo. Ny Malagasy kosa, dia ny Sakalava, Betsileo, Betsimisaraka sy ireo foko hafa mponina amin’ny Nosy, dia navelan’Andrianampoinimerina hiakatra an’Imerina satria noheveriny fa ny lafivalon’ny Nosy no fanjakany ka vahoakany no niheverany azy ireo na dia hafa foko aza. 

Fantatr’Andrianampoinimerina koa fa hamotika ny vahoaka ny toaka sy fomban’ny vahiny koa  nofehezin’Andrianampoinimerina tamin’ny sainy ny vahoakany ka novoriany ny vahoaka ary nalainy ny omby velona nampibobohany toaka ary nasainy norasainy ka indreo ny atin’ny omby masaky ny toaka ka niaiky ny vahoaka fa ratsy ny fomba vahiny.

Olon’ny fisokafana : Voalohany, amin’ny lafiny firazanana dia maro ireo hova sy olona avy amin’ny fanjakan’Anjozorobe, Imamo, Vonizongo, Andratsay, Betsileo, Sakalava, Antemoro, sns izay nankasitrahany no nataon’Andrianampoinimerina ho isan’ny Zanadralambo, Andriandranando, Andrianamboninolona, Andriamasinavalona ary Zazamarolahy. Niteraka fahatezerana teo amin’ny andriana merina madio izany saingy gadra lava no sazy miandry ireo andriana merina madio ireo raha nanohitra izany ka tsisy sahy nivolana imaso. Nipetraka ho tarazo tamin’ireo mpanjaka nandimby azy izany fisokafana izany, ka Radama I dia nanana vady sakalava, Ranavalona I dia niteraka tamin’Andriamihaja hova, Ranavalona I dia nanangana zaza avy amin’ny fanjakan’Andratsay ary Ranavalona II sy Ranavalona III ary Rasoherina dia vadin’ny praiministra izay hova. Faharoa, teo amin’ny raharaham-panjakana koa dia nanao fisokafana tamin’ny foko hafa sy ny hova merina izy ka saika ireo olona avy amin’ny foko hafa sy hova merina no nanodidina azy tao androvan’Ambohimanga Ohatra, Ratendro sy Rabefiraisana taranak’andriana avy any Imamo no lehiben’ny mpanandrony sy mpanolotsainy. Nodidiany àry fa izay hanjaka handimby azy dia tsy maintsy miditra ao  amin’ny tranon-dRabefiraisana eo Ambohimanga aloha. I Hagamainty sy i Hagafotsy hova koa no isan’ny mpanolotsainy. Ary rehefa notaterina taminy fa ny mpanjakan’Andratsay sy ireo mpanjakan’ny Betsileo tao atsimon’ny fanjakany dia nampiasa Anakara dia nampiakatra Anakara avy any Vohipeno izy ho ombiasiny sy hampianatra sorabe ireo zanany ka ireo Anakara ireo dia to teny taminy. Fahatelo, teo amin’ny fanambadiana koa dia nanohy ny fisokafana efa nataon’Andriambelomasina raibeny izy satria ireo zanany tamin’ireo andriambavy merina ampolony maro dia nampanambadiany zanakandriana tamin’ny foko hafa manodidina an’Imerina. Inoana fa ilay maha manila merina-Anjozorobe azy no nahatonga an’Andrianampoinimerina tsy nanana olana amin’ny fisokafana sy fifandraisana amin’ny foko sy firazanana hafa. 

Olon’ny toekarena: “Izaho tsy manampahavalo afa-tsy ny mosary” hoy Andrianampoinimerina. Noezahiny ho mandry ny tany ary notolorany angady ny isan-dahy ka nasainy namboly ny olona. Rehefa izany dia nanisy tsena iray isan-kerinandro sy isam-bohitra izy ka nitobaka ny vokatra, resy ny mosary ary voky ny vahoaka. Satria vory maro ny olona isaky ny tsena koa nataony andro sy toerana nampitàna ny hafany ny andro tsena ary kabary no anaovan’ireo irak’andriana izany.

Olon’ny fahamarinana: “Ny fanjakana tsy ananako havana, hoy izy, ka rehefa vandana dia kary. Tsy tiany ny kolikoly sy ny tsy marina. Tsy nanavahany io fa na dia ireo vady amanjanany sy iray tampo aminy aza dia maro no nokendaina sy natao sesitany raha nikasa ny hiakadapa na hanohitra azy. 

Olon’ny fikirizana: Na teo amin’ny lafiny ara-tafika, na fambolena na fotodrafitrasa na fitiavana sy maro hafa dia olona be kiry Andrianampoinimerina ka tsy navelany raha tsy azony izay ilainy. Toy izany, raha hariva nandrotsa-bary iny izy tao androvan’Antananarivo no nahatsiaro sakay dia naniraka olona haka pilokely teny Ambohimanga ka voaloatra ny vary tonga ny pilokely. Toy izany koa, manina an’i Miangaly izy ka tsy navelany raha tsy iny maizim-bava vilany izy nanainga teo Antananarivo ary nandry tamin’i Miangaly tany Manjakandriana ny halina iny ihany. Ary raha nisy vohitra notafihiny nanohitra azy dia tsy navelany fa notafihiny sy nataony fahirano tsy ankiato ka nanaiky azy ny farany.

Olona tia tsidi-bohitra sy mamangy havana: Tsy mba mahatafatoetra ao an-drova Andrianampoinimerina fa dia mitsidika ny tanàna sy vohitra sy lohasaha sy fantsakana maro amin’ny fanjakany, tsy mba ho fialamboly fa fitiavana mifanerasera mivantana amin’ny vahoakany ahalalany ny olana sy vokatra ary ny tantarambohitra ka maro ireo vatolahy sy anarantanàna ary loharano saika nifamatotra tamin’ny nandalovany.
 
Olon’ny tontolo iainana: Izy no mpanjaka voalohany taty Imerina namoaka didy fa tsy azo ripahina ny ala amin’ny tanin’andriamanjaka rehetra indrindra ny manodidina ny vohitr’Ambohimanga. Anefa ny hazo nianjera sy maina amin'ny tanin'ny mpanjaka dia azon’ny mananontena alaina atao kitay. Notsinjovany koa ny biby maro ka ny goaika teo Ambohimanga dia tsy noekeny ny famonoana izany ary namonoany omby isankerinandro.

Olona tia rà: Nahagaga tokoa fa tamin’ireo fanjakana fahavalony dia ny fo no nentin’Andrianampoinimerina nampanaiky azy ireny ka raha nanda izany ireo foko ireo dia notafihiny ka tsy navelany raha tsy resiny sy voababony. Fa ny amin’ireo vady amanjanany kosa dia tsy mba namindrany fo fa dia novonoiny tsisy antra na nataony sesitany lavareny raha noheveriny fa namadika azy.

Olona tia vehivavy: Nomen'Andrianampoinimerina lanja sy anjara manokana teo amin'ny fiainany ny vehivavy. Voalohany, ampolony maro ny vadiny ka misy ny tena tiany ary misy kosa vadim-panjakana ho fitandroana fahalemana. Tany amboalohany dia Rabodonimerina no vadibeny ary nampitoeriny tao Ambohimanga saingy tsy niteraka izy ireo. Nony niamboho Rabodonimerina dia Rasendrasoa zanak'Andriamanitrirazaka taranak'Andriampolofantsy no lasa vadibeny ary napetrany tao Ambohidrabiby. Faharoa, ny lapa Mahandrihono ao Ambohimanga izay misy azy dia ahitana sary nono eny akaikin'ny tapenaka izay tazan'ny masony raha mitsilany matory eo ampandriany izy.

Fahatelo, nanana lanja manokana taminy ny anabaviny sy ny reniny ary ny renibeny ka noferany fa ny tera-dRangorinimerina renibeny sy ny tera-dRalesoka anabaviny ihany no mahazo manjaka mandimby azy. Ankoatr'izany, navahany manokana ny vehivavy mananotena izay nomeny alalana haka kitay amin'ny alany. Ary farany, nofaritany fa mitondra Radama I nefa an'ny vehivavy ny farany dia an'i Mavo izany izay nisalotra ny anarana Ranavalona izay nalaina avy amin'ny anarana Ranavalonandriambelomasina renin'Andrianampoinimerina.

Tsisy nisy nahavita izay vitan’Andrianampoinimerina tamin’ny mpanjaka rehetra teto Madagasikara talohany. Izy no nampanaiky ny fanjakana maro nanodidina an’Ambohimanga sy Imerina. Matsilo saina izy satria tsy mba nahita ranomasina izy satria na dia nonina taty anivon-tany dia fantany fa Nosy i Madagasikara ary tokony ho fanjakana tokana fa tsy mizarazara. Izy no Rain’ny fampivondronana ho fanjakana tokana an’i Madagasikara.

Raha  nitaratra tamin’ny loharano teroa Ankatso izy dia hitany fa efa atomotra ny fodiamandriny ka nanafatra izy fa eny Ambohimanga no hafenina izy noho io vohitra io iafenan'ireo lafinkavany akaiky azy. Fa ireo andriana miafina tamin'ny fitomiandalana teo androvan'Antananarivo dia misy razany ny sasany saingy lavitra kokoa. Tratra antitra Andrianampoinimerina ka ny taona 1810 izy no niamboho ary nafenina teo atsimon’Andriambelomasina raibeny ao an-drovan’Ambohimanga. Tato aoriana anefa, raha vao voazanaka i Madagasikara dia tsapan’ny mpitondra frantsay fa mbola maro ireo Malagasy nino ny hasin’ny razan’andriana koa nafindran’ny Frantsay ho ao androvan’Antananarivo ny taolambalon’Andrianampoinimerina.

Ny taona 2008, tamin’ny fitondran’i Marc Ravalomanana no tafaverina ao amin’ny rovan’Ambohimanga ny taolambalon’Andrianampoinimerina. Niteraka resabe anefa izany famindrana izany satria tao ny tsy nankasitraka noho io famindrana io natao mangingina, raha niteraka fankasitrahana kosa hoan'ny hafa izay nihevitra fa voavaha ny famonjàna ara-tantara ny firenena malagasy nataon'ny mpanjanatany.




#Article 205: Aljeria (213 words)


Aljeria (fiteny arabo :الجزائر, fiteny tamazigy: Dzayer) dia firenena any afrika avaratra, ao amin'ny faritany tenenina hoe Maghreb. Ny renivohiny dia Alger, any avaratr' Aljeria, eo amin'ny amorontsiraka Mediteraneanina. Manam-pivelarana 2 381 741 km² ny Aljeria. Izy ny firenena ngeza indrindra manana amorontsiraka amin'ny ranomasina Mediteranea ary ny Aljeria ny firenena ngeza indrindra any afrika eo aorian'i Sudan. Mizara sisintany miaraka amin'i Tonizia sy Libia izy any atsinanana, miaraka amin'i Maly sy Nizera any atsimo, ary miaraka amin'i Marôka sy Maoritania any andrefana. 

Mpikambana ny Firenena Mikambana, ny Vondrona Afrikana ary ny Ligue des États Arabes izy tamin'ny 1962, daty ny fahaleovantenany, hatramin'izao. Niditra tamin'ny fikambanan'ny firenena mamoaka solika (OPEP) izy tamin'ny 1969. Nandray anjara ny Aljeria tamin'ny famoronana ny Vondrona ny Magreba arabo (UMA) tamin'ny 1989.

Ny lalam-panorenana aljerianina dia miteny hoe « ny Islam, ny maha-arabo ary ny maha-amazight » dia anisan'ny « fototry » ny maha-aljerianina ny mponina ary miteny koa ny lalam-panorenana fa ny firenena dia « tanin'ny Islam, ao amin'ny Magreba Be, Mediteraneanina ary afrikanina ».

Ny sehatra ara-arkeôlôjia dia maneho taolan'olona maty 2 tapitrisa taona. Nahita ny fisian'ny Homo habilis sy ny Homo erectus tamin'ny fanombohan'ny paleôlitika ny mpikaroka. Hita tao amin'ny sehatr'i Aïn El Ahnech any El Eulma ao amin'ny Wilayan'i Setif ny homo habilis voalohany.




#Article 206: Bokin'i Môrmôna (126 words)


Ny Bokin'i Môrmôna dia iray amin' ny boky masin' ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany manampy ny Baiboly sy boky hafa koa (dia ny Fotopampianarana sy Fanekempihavanana sy ny Voahangy Lafo Vidy) izay voasoratra, araka ny fitantaràn' i Joseph Smith, tamin' ny fiteny ejiptiana tamin' ny takela-bolamena hitan' i Joseph Smith teny amin' ny havoan' i Cumorah, ao amin' ny Fanjakan' i New York any Etazonia, araka ny tari-dalana nomen' ny anjely Môrônia tamin' ny 21 Septambra 1823. Araka ny fitantaràn' i Joseph Smith dia avy amin' ny anaran' i Môrmôna, mpaminany niaina tamin' ny taonjato fahefatra teo amin' ny kontinenta amerikana, ny anaran' io boky io.

Misy fizaràna lehibe 15 ao amin' ny Bokin' i Môrmôna, dia ireto avy:




#Article 207: Sainte Marie (330 words)


Sainte Marie dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Sainte Marie, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 17000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 30299 ary ny kaodin-distrika dia 302

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.












Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bateau/boutre.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 5 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 75000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 75000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.














Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina.


Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 208: Euronews (595 words)


Euronews dia fantsom-pahitalavitra malaza maneran-tany, iraisam-pirenena, manerantany, ary niorina tamin'ny 1 Janoary 1993 ary notendrena tany Lyon, Frantsa. Ny EuronewsNBC no tompony, hatramin'ny alàlan'ny Media Globe Networks (MGN), 25% n'ny Media Channel Nosy News (MGB), 25% nasionalin'ny NBC News, ary 15% amin'ny vondrona iraisam-pirenen'ny firenena eoropeana 21 sy ny manampahefana Frantsay 3.

Ny fantsom-pifandraisana dia napetraka tamin'ny vondrona Eoropeanina fampielezam-peo 10 mba hifaninana amin'ny Amerikana CNN International. Ny mari-pamantarana misy azy dia tsy manana mpanolotra amin'ny onjam-peo izy, ary mihevitra ny tenany ho vaovao madio sy mivantana. Hatramin'ny Ôktôbra 2012, ny radio Euronews dia efa niasa, ary nanomboka tamin'ny Janoary 2016 dia nisy fandaharana anabavy, Africanews.

Mandefa amin'ny fiteny 12 izy io amin'ny terrestrial, satelita, cable, IPTV ary ny tranonkala. Azo alaina amin'ny fahitalavitra vahiny ihany koa ny hotely, ny orinasan-tserasera ary ny seranam-piaramanidina, ny seranam-piaramanidina iraisam-pirenena, tobim-piantsonan'ny oniversite, ary ny fandaharany. Misy amin'ny trano maherin'ny 426 tapitrisa any amin'ny firenena 158, ny Euronews dia mijery ireo Eoropeana 4,2 tapitrisa isanandro, ka mahatonga azy ireo ho loharanom-baovao iraisam-pirenena lehibe indrindra any Eoropa. Ankoatra izay, ny tranonkalany dia voatsidiky ny 7,5 tapitrisa isam-bolana.

Tamin'ny taona 1992, taorian'ny Ady Voalohany tao amin'ny Hoalan'i Persa, nandritra ny fametrahana an'i CNN ho lohalaharana amin'ireo mpampiely vaovao miasa 24 ora isan'andro, dia nanapa-kevitra ny hanangana tambajotra fampielezam-baovao maneho ny fomba fijery Eoropeana ny European Broadcasting Union. 

Ny fampielezam-tsary voalohany dia tamin'ny 1 Janoary 1993 avy tany Lyon. Nisy sehatra fampitam-baovao fanampiny napetraka tao Londres tamin'ny taona 1996. 

Vondrom-pampielezan-tsary folo no namorona azy:

Tamin'ny taona 1997 dia nividy 49 isanjaton'ny zaran'i Euronews 5.14 tapitrisa livra avy amin'i Alcatel-Alsthom ny mpampiely vaovao britanika ITN.

Ny ITN dia manome ny votoatin'ny fantsona miaraka amin'ireo tompom-pahefana sisa tavela, izay voasolontenan'i SOCEMIE (Société Editrice de la Chaîne Européenne Multilingue d'Information EuroNews). Euronews SA no orinasan'ny orinasam-pifandraisana izay mamokatra ny fantsona ary mihazona ny fahazoan-dàlana amin'ny fampielezam-peo. Miara-miasa amin'ireo mpanorina 10 izy ireo ary:

Ny fampelezana mivantana dia novaina ho nomerika avy amin'ny hertzianina tamin'ny taona 1999. Tamin'io taona io ihany, dia nampidirina ny feo portogey. Nivoaka tamin'ny 2001 ny feo rosianina.

Tamin'ny taona 2003, dia nivarotra ny tsatòkany tao amin'ny Euronews ny ITN ho toy ny ampahany amin'ny fiara fitaterana mba hanamafisana ny asa ary hifantoka amin'ny fanangonana vaovao fa tsy ny fitantanana channel.

Tamin'ny 6 Febroary 2006 dia nividy zana-bola iray isan-jato tamin'i SOCMIE ny mpampiely am-bahoaka okrainianina Natsionalna Telekompanya Ukraïny.

Tamin'ny 27 Mey 2008 dia nanapa-kevitra ny hiala tamin'i Euronews ny fampielezam-baovaom-panjakana RTVE mba hampiroborobo ny fantsona iraisam-pirenena TVE Internacional. 
Nilaza ihany koa ny TVE fa ny fepetra araka ny lalàna izay mametra ny tahan-trosany amin'ny alalan'ny fitandremana amin'ny fandaniam-bola no anisan'ny antony nampiala azy tamin'i Euronews.

Tamin'ny Febroary 2009, ny fampilezam-bahoaka tiorka TRT dia lasa ho mpanana anjaran'i Euronews, ary nanavetin-daharana ny birao mpanara-maso. Nividy 15.7% ny anjaran'ny fantsona izy ary lasa anisan'ny mpiara-miasa fahaefatra lehibe aorian'i France Télévisions (23,93%), RAI (21,54%) ary VGTRK (16,94%)

Tamin'ny Novambra 2016, ny filankevi-pitantanana fantsona dia nifampiresaka tamin'ny orinasa NBC Universal izay orinasa renin'i NBC News, ho an'ny fiaraha-miasa stratejika. Ny NBCU dia hahazo 15 na 30% ny tambazotra Euronews ary handray anjara amin'nny votoatin'i Euronews, ary hanamora ny fampivoarana ny NBC News any Eoropa.  Ny NBCUniversal News Group dia nividy tsatòka 25% tamin'ny Euronews tamin'ny Febroary 2017 tamin'ny vola 30 tapitrisa $. Ny filohan'ny NBC News Deborah Turness dia voatendry hitarika ny asa iraisam-pirenena. Ny Euronews, raha tafiditra ao amin'ny NBC News, dia hanova ny anarany hoe Euronews NBC ary hivezivezin'i Turness.

Nanomboka tamin'ny 9 Mey 2017, Euronews dia nizara ny serivisiny ho fantsona 12 samihafa (izay midika fa ny fifandimbiasana dia tsy feo intsony).




#Article 209: Miarinarivo (323 words)


Miarinarivo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Miarinarivo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 13568 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 11299 ary ny kaodin-distrika dia 112

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.









Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy tranom-pitsarana maharitra any.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 10000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.



Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.


















Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 210: Ihosy (355 words)


Ihosy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ihosy, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 20256 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21699 ary ny kaodin-distrika dia 216

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.











Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy tranom-pitsarana maharitra any.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 3 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 25000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 25000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.

Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.















Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina.

Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 211: Indônezia (764 words)


I Indônezia, na Repoblikan' i Indônezia (amin' ny fiteny indônezianina Republik Indonesia), dia firenena eo anelanelan' i Azia Atsimo Asinanana sy i Ôseania. Ny firenena Indônezianina dia tamba-nosy manana nosy  miisa 17 500, ka ny tamba-nosy lehibe sy mivelatra indrindra eto an-tany. Ny isan' ny mponina ao aminy dia 240 tapitrisa mahery, firenena fahefatra be mponina indrindra i Indônezia ary firenena mozilmana voalohany indrindra raha ny isan' ny mpino no heverina. I Indônezia dia Repoblika Demôkratika tsy manana fivavaham-panjakana. Jakarta no renivohi-pirenena ary anisan' ny tanàna lehibe indrindra eto an-tany.

Tamin' ny taonjato voalohany taor. J.K., ny tamba-nosy indônezianina dia faritany anjadian'ny kolontsaina hindoista avy any India ary ny kolontsaina avy any avarany. Ny lehiben'ny tanàna-fanjakana eo amin'ny morontsiraka indônezianina dia nisafidy ny endrika ara-kolontsaina sy ara-pinoana ary ara-pôlitika indianina (hindoa). Ary hatry ny taonjato faha-8, nikisaka tany amin' ny fanjakan' i Srivijaya, fanjakana iray lehibe nisy tao atsimon' i nosy Somatra, ny afovoan' ny fifandraisan' i Azia Atsimo sy Azia Atsinanana. Teo Java indray dia nivoatra ny kolontsain' ny mponina mpamboly vary (noho ny fisian' ny fanjakana sy ny fianjadian' ny haifomba Srivijaya tsy lavitry ny eo) namela ny fanjakana hanamboatra tsangambatom-pinoana. Teo no fanombohan' ny taona klasika indônezianina.

Ny lakandranon' i Melaka dia lasa toerana be mpandeha sambo satria mankeo ny ankabeazan' ny landy hamidy any Azia Andrefana sy any Eorôpa. Ny tamba-nosy Indônezianina dia mampiharo amin' ny fanaparitahana iraisam-pirenena anjakazakan' ny mpivarotra mozilmana. Mivadika silamo hatrany ny pritsin' ny seranana.

Tamin' ny taonjato faha-16, tamin' ny taonan' ny Fahitam-baovao tany Eorôpa Andrefana noho ny fahitana kôntinenta vaovao, hitady lalana hankany Azia Atsimo sy Atsinanana ny hery am-pihariankarena eorôpeana, mitady ny lalana hahafahany mividy episy ny Eorôpeana. Tamin' ny 1511, resin' ny sambo pôrtogey ny Malay tao Melaka ary nanomboka nofeheziny ny lalana mankany Azia Atsinanana ka toraka izany koa ny fivarotana landy sy episy. Ny Hôlandey no nandresy ny Pôrtogey tao Melaka tamin' ny 1605 ary nanomboka nozanahan' ny Hôlandey i Indônezia nanomboka tamin' io taona io. Taona amam-polony tety aoriana, nanomboka nanjanaka nipetraka tany amin' ny Nosin' i Java ny Hôlandey ary nataony renivohitra ny tanànan' i Jayakarta, novainy anarana ho Batavia (Jakarta ankehitriny). Potiky ny adim-pifandimbiasan' ny fanjakan' i Mataram ny nosy Java ka nanome tsikelikely ny taniny tamin' ny mpanjanatany hôlandey. Tamin' ny taonjato faha-19, manomboka ny fitsentsefana ara-toekarena ataon' ny mpanjanatany hôlandey, ary mametraka ny lalàny eo amin' ny tamba-nosy izy ireo. Ka nipoitra tamin' ny taonjato faha-20 ny fihetsehan' ny olona tia tanindrazana. Tamin'ny 1945, i Sukarno ary i Mohammad Hatta dia niady ary nanambara ny fahaleovantenan' i Indônezia. I Sukarno no nitondra ny firenena tamin' ny 1945 ka pôlitika sôsialista no nataony ka nihanahantra dia nahantra ny Indônezianina tamin' ny taona 1950. Tao aorian' ny zava-nitranga tamin' ny 1965-1966, naka ny fahefana i Suharto. Nandritry ny fanjakany, nisy ny fivoarana ara-toekarena, fa nampitodika an' i Indônezia tany amin' ny demôkrasia ny fialan' i Suharto tamin' ny 1998.

Teraka tamin' ny 17 Aogositra 1945 ny Repoblikan' i Indônezia tamin' ny fanambaràna ny fahaleovantenan' ny India Hôlandey; i Sukarno sy Hatta no nanao io fanambaràna io.

Ny faritany misy ny tamba-nosy indôneziana ankehitriny dia efa nipetrahan' ny olona atao hoe Abôrijina (karazana vazimba), roa alina taona lasa izay. Ny olona abôrijina dia nipetraka tao Indônezia nandritra ny roa alina taona, tamin' izany fotoana izany, noho ny ranomandry miangona any amin' ny tendrontany avaratra sy atsimo, ny lentan' ny ranomasina tamin' izany fotoana izany dia mbola ambany raha mitaha amin' ny lentan' ny ranomasina ankehitriny, ka rehefa nanomboka niakatra ny lentan' ny ranomasina dia lasa tany amin'ny kaontinenta aostralianina ny Abôrijina. Any Papoazia ary any Melanezia no ahitana Abôrijina ankehitriny.

Ny Aostrônezianina dia tonga tao Indônezia tamin' ny taonarivo faharoa tal. J.K. hatramin' ny taona 1500 tal. J.K. Tao ny Abôrijina sy ny Aostrônezianina no nifangaro tamin' ny Abôrijina.

Ny firenen' i Indônezia dia tamba-nosy any Azia Atsimo Atsinanana, eo amin' ny tamba-nosy eo anelanelan' ny Ranomasimbe Indianina sy ny Ranomasimbe Pasifika (Ranomasin' i Sina Atsimo). Voazara tamba-nosy maro ny tamba-nosy Indônezaianina: 

i Indônezia, ankoatran' i Papoazia, dia lazaina hoe an' ny tamba-nosy mbola ngeza, dia ny Insolindia.

Ny nosy ngeza indrindran' i Indônezia dia Somatra, Bôrneô (zarainy amin' i Malaizia sy Broney), i Papoazia Andrefana, ny tamba-nosin' i Solaoesy ary ny Java, nosy be mponina indrindra ao Indônezia (miisa 100 tapitrisa ny isam-poniny).

Ny Nosy Bali ihany no toerana tena itsangatsanganan' ny vahiny sy ny mpitsangatsangana any Indônezia.

Amin' ny nosy hafa azo soratana, azo lazaina ny Nosy Timôro sy ny Nosy Flores (nisy karazan' olona vaovao hita tany tamin' ny 2003; ny Homo floriensis)

Defia Rosmaniar




#Article 212: Fiteny malay (719 words)


Ny fiteny malay na fiteny maley dia fiteny aostrônezianina izay tenim-pirenen' i Malaizia, Indônezia ary Boroney. Anisan' ny teny ôfisialin' i Singapaoro ihany koa ilay fiteny na dia tsy fiteny iombonana intsony aza. 40 tapitrisa ny isan' ny olona mahay miteny malay, izay hita eo amin' ny manodidina ny andilan-dranomasin' i Malacca sy ny morontsiraky ny nosy Bôrneô ary ny faritra atsinanana ao Somatra. Noho ny sata ôfisialiny dia mahery ny 200 tapitrisa ny isan' ny olona mahay miteny malay (raha isaina ao anatin' izay ireo olona mahay miteny indônezianina).

Mifanaraka amin' ny fiavian' ny teny malay ho avy amin' ny morontsiraka andrefan' i Bôrneô ireo mpahay fiteny malay.

Kanefa kosa, ny tahirin-tsoratra antitra indrindra hita tamin' ny fiteny malay, ny soratra Kedukan Bukit, izay nosoratana tamin' ny taona fitonjato taor J.K., sy hita teo moron' ny ony Tatang, ao Somatra Atsimo. Ny fiteny nosoratana tamin' izany fotoana izany no nolazaina fa fiteny malay taloha. Malayu no anaran' ilay fanjakana taloha teo amin' ny misy ny faritanin' i Jambi ao atsinanan' i Somatra. Mo-lo-yo no anaran' izany fanjakana izany anatin' ny tahirintsoratra sinoa.

Vokatry ny fandrantoana ary ny fiorenan' ny fanjakana malay silamo eran' ny tambanosy malay ny fampiasana ny fiteny malay ho fiteny iombonana. Nampiasa teny malay an-tsoratra ny tao Malacca. Taorian' ny fandresen' ny Pôrtogey tao Malacca tamin' ny 1511 dia niova ho tany ao amin' ny soltanàtan' i Johor ny foiben' ny fiteny soratana. Ary antsoina matetika ho fiteny malain' i Johor ny fiteny an-tsoratra, na dia fiteny malain' i Malacca foana aza no ampiasaina. Rehefa voazaran' ny mpanjana-tany ny faritany itenenana malay (anglisy ny ao Johor fa nerlandey tao India Atsinanana nerlandey), dia nomena sata ôfisialy tamin' ireo faritany ireo ny fiteny malay.

Rehefa nahaleotena i Indônezia dia ny fiteny malain' i Riau (Malacca-Johor) no nataony ho teny ôfisialiny. Manomboka tamin' ny 1928 dia nolazain' ireo tanora malay sy ireo tia tanindrazana eran' ny tambanosy fa ho teny ôfisialy eran' i Indônezia ny fiteny malay, araky ny nambaran' i Sumpah Pemuda. I Indônezia, noho izany, no firenena voalohany mahaleotena mampiasa ny fiteny malay ho fiteny ôfisialy.

Any Malaizia, ny andininy faha-152 ny Federasiôna dia manaambara fa ho fiteny ôfisialy (Bahasa Malaysia) ny fiteny malain' i Johor (Malacca). Tamin' ny 1986 dia navadika ho Bahasa Melayu ny anarana ôfisialin' ny fiteny ôfisialin' i Malaizia, fa niova indray ilay izy nanomboka tamin' ny 2007.

Fiteny ôfisialin'i Boroney ny Bahasa Melayu araky lalàm-panorenana tamin' ny taona 1959. Mifototra amin' ny fenitra malakanina ilay fiteny.

Mety samihafa ny voambolana ampiasain' ny fiteny malay sy ny fiteny indônezianina noho ny fivoarana misaraka vokatry ny fanjahanan-tany. Ireo tenin' ny mpajana-tany no tena nianjady tamin' ireo fiteny ireo. Ao amin' ny fiteny indônezianina izao ohatra dia ahitana teny maromaro avy amin' ny fiteny nerlandey; ary ahitana teny anglisy maromaro ao amin' ny fiteny malay. Nampiombonana ny tsipelin' ny fiteny malay sy indônezianina tamin' ny 1982, ary namorona vaomiera hampiombona ny voambolana siantifika sy teknika miaraka amin' i Boroney ireo firenena roa ireo.

Ny fiteny malay dia fiteny ao amin' ny vondrom-piteny aostrônezianina, izay ahitana ny fiteny tagalôga sy ny fiteny malagasy koa, ohatra. Na dia tsy mifankahazo aza ny mpiteny malay sy ny mpiteny malagasy, manaitra ny fitoviany. Maro ny teny iraisan' ireo fiteny maro ireo, indrindridra mikasika ny fahasalamana sy ny vatana ary biby fahita matetika. Betsaka koa ny fitovizana amin' ny anaran' ny isa.

Mampiasa ny abidy latina (rumi) ny fiteny malay ankehitriny, na dia mbola miasa koa aza ny abidy arabo (jawi), abidy ôfisialin' i Malaizia, Singaporo ary Indônezia. Samy ôfisialy any Malaizia sy any Boroney ny rumi sy ny jawi. Nosoratana tamin' ny alalan' ny soratra Pallava ary Kawi ny fiteny malay taloha, araka ny vato nasian-tsoratra ao amin' ny faritra malay.

Indran-teny avy amin'ny fiteny arabo

Teny manaiky ny fitambatambaran' ny voanteny na ny hasin-teny ny fiteny malay, ary azo foronina amin' ny alalan' ny fomba telo ny teny vaovao: fanisiana tovona na tovana amin' ny fototeny iray sy fanakambanan-teny ary fanaovana teny verindroa (famerimberenanana fototeny iray). Mety fototeny tsotra ny anarana sy ny matoanteny, fa matetika asiana tovona, tovana na tsirinteny sara-droa izy ireo.

Tsy manavaka ny teny amin' ny alalan' ny kilahivavy ny teny malay, ka tsy misy ny kandahy na kambavy. Tsy misy ihany koa ny mpampanavaka ireo milaza tokana sy ny milaza maro.




#Article 213: Fiteny lojban (232 words)


Ny fiteny lojban dia fiteny noforonina. Mifototra amina endrika lojika ny fitsipi-pitenenana ka izay no antony iantsoana an'io fiteny io hoe lojban 

Nantomboky ny fikambanana Logical Language Group tamin'ny 1987 ny fanamboarana sy ny fananganana io fiteny io mba hanatanteraka ny tanjon'ny fiteny loglan. Taorian'ny fotoan'ny nanaovana ny adihevitra sy ny fanandramana, natsangana tamin'ny taona 1998 ny fototry ny fiteny lojban ao amin'ny The Complete Lojban Language.

Ny teny hoe lojban dia avy amin'ny fanafohezana ara-baninteny ny teny hoe logji sy ny hoe bangy azo adika hoe lôjika sy fiteny. Saingy manakona ny tena tanjon'ilay fiteny io teny anononana azy: tsy ferana amin'ny fampiasana amin'ny taranja lojika na informatika fotsiny ny fiteny lojban ary azo ampiasain'ny olombelona tsara izy amin'ny fifandraisana sy amin'ny fiainana andavanandro. Na dia ahafahana mampiady hevitra anisan'ny abstrait indrindra aza ny fiteny lojban, tsy misy fiteny manana flexibilité mitovy amin'ny fiteny lojban.
Mety manakaiky na tsia ny fiteny natoraly, fiteny fibaikoana milina na fiteny iray fantatra ny fiteny lojban araka ny ambaratonga abstraction tadiavin'ny mpiteny.

Ny loharano ahitana ny voambolana miasa amin'ny fiteny lojban tamin'ny voalohany dia anisan'ny fiteny enina be mpiteny indrindra: ny fiteny anglisy, ny fiteny sinoa, ny fiteny arabo, ny fiteny rosiana, mba tsy ho lavitra loatra amin'ireo teny ampiasain'ny fiteny natoraly ny teny ampiasainy. Amin'ny firafiny, manana tondro iraisana amin'ny fiteny laadan sy ny fiteny esperanto ary koa ny fiteny toki pona ny lojban.




#Article 214: Ady Lehibe Voalohany (172 words)


Ny Ady Lehibe Voalohany dia adin'ny miaramila nisy tany Eoropa tamin'ny 1914 ary tapitra tamin'ny taona 1918. Izy no isan'ny zava-misy tena nanamarika ny olombelona tamin'ny taonjato faha-20. Betsaka ny olona niady (60 tapitrisa), ny olona maty (9 tapitrisa), sy ny zavatra simba tamin'io ady io, ary tsy nisy ady nitovy tamin'io mihitsy talohan'ny 1914. Ny zavatra nitranga tamin'io Ady lehibe voalohany io dia ny famonoana ny Armenianina (1915-1916) ny ady any Atlantìka (1917) ary ny tolom-piavotana Rosianina tamin'ny 1917. Nisy koa tany Eoropa ny gripa.

Bestaka dia betsaka ny fanovàna ara-toetany nandritra sy tao aorianan'io Ady lehibe io. Niongana ny ankabeazan'ny empira rehetra nisy tany Eoropa (Ôtômana, Rosianina, Aotrisianina) ary betsaka ihany koa ny firenena teraka tao aorian'io. Tsy nisy intsony ny Empira Alemana (Alemaina ankehitriny) ary lasa nihakely ny fivelaran-taniny. Naverina namboarina daholo ny sarin-tany Antsimo akaiky. Lasa Repoblika Entim-bahoaka na Repoblika ny fanjakàna taloha. Ary voaforona teo aoriana ny ady lehibe voalohany ny Firaisam-pirenena na Société Des Nations 
(SDN).

Ny pitik'afo nampisy an'io ady io dia ilay nafatesan'i François-Ferdinand.




#Article 215: Sekoly Ambony Loterana momba ny Teolojia (1143 words)


Ny Sekoly Ambony Loterana momba ny Teolojia, izay hafohezina amin'ny hoe S.A.L.T. na SALT, dia  ambaratonga ambony indrindra ao amin'ny fianarana teolojia ao amin'ny Fiangonana Loterana Malagasy, izay manofana mpianatra mandritra ny telo taona. Ny tanjona dia ny hahazoan'ny pastora fahalalana teolojika avo lenta mba hahafahany manatanteraka ny asa fanompoany amin'ny fomba mahomby kokoa sy miatrika ireo fanamby entin'ny fandrosoana. Mihetsika izao tontolo izao, maro ireo manam-pahaizana ambony ao amin'ny fiangonana, mitaky pastora manana fahalalana teolojika ambony koa ny fiangonana hitantana azy. Marihina fa ampy ho an'ny pastora ny fahalalana azony any amin'ny Sekoly Teolojikam-Paritra Loterana (STPL) hahafahany mitondra fiangonana, nefa ilainy ny mandalina bebe kokoa any amin'ny SALT, izay mitovy lenta amin'ireo oniversite amin'ny fianarana ankapobeny, mba hahafahany manitatra ny fahalalana efa azony. Ny SALT koa dia natao mba hanomanana mpampianatra any amin'ireo SekolyBiblika (SB) sy ireo Sekoly Teolojikam-Paritany Loterana (STPL).

Amin'ny teny frantsay dia Faculté de Théologie Luthérienne ary amin'ny teny anglisy Lutheran Graduate School of Theology no iantsoana ny SALT. Ao Ivory Avaratra Fianarantsoa no misy azy ary mifandray ara-akademia amin'ireo anjerimanontolo ao Fianarantsoa.

Misy ambaratonga telo ny fianarana teolojia ao amin'ny Fiangonana Loterana Malagasy (FLM), dia ny Sekoly Biblika (SB) sy ny Sekoly Teolojikam-Paritra Loterana (STPL) ary ny Sekoly Ambony Loterana momba ny Teolojia (STPL). 

Ny ambaratonga voalohany dia ny Sekoly Biblika (SB). Ity karazany voalohany ity dia natao mba hahazoan'ny mpianatra fahalalana ara-teolojia fototra mba hahafahany manatanteraka ny asan'ny evanjelisitra. Marihina fa ny evanjelisitra dia ireo laika (tsy vita ordinasiona) izay irahina mba hanorina fiangonana amin'ireo saha vaovao (toerana mbola tsy misy fiangonana).

Ny ambaratonga faharoa dia ilay antsoina hoe Sekoly Teolojikam-Paritany Loterana (STPL). Misy dimy izy ireo ankehitriny (ao Atsimoniavoko, Marovoay, Ambatofinandrahana, Bezaha, Vangaindrano ary Morondava). Ny tanjona amin'ity dingana ity dia ny hanomana tanora ho tonga pastora (ny FLM dia mampiasa ny teny hoe pastora iantsoana ireo olom-boahosotra vita ordinasiona). Maharitra efatra taona ny fianarana ary itakiana ny mari-pahaizana Bakalorea amin'ny fianarana ankapobeny ireo mpianatra hiditra ao. Fifaninanana no idirana ao ka izay mahazo ny isa ambony indrindra, araka ny fahafahan'ny STPL tsirairay, no tafiditra. Misy ny taranja teolojika rehetra ilaina amin'ireo sekoly ireo: 

Ny mpianatra mahavita ny fianarany amin'ity dingana ity dia mahazo ny diploma antsoina hoe Diploma Pastoraly, izay manamarina fa azo atao ordinasiona izy araka ny fanapahan-kevitry ny Synoda niaviany.

Ny dingana anelanelany dia antsoina hoe Bakalorea Amin'ny Teolojia (BAT) izay programa iray taona aorian'ny STPL. Misy amin'ireo STPL sasany, toy ny STPL Betela Marovoay, izay mamela ny mpianatra hanohy avy hatrany amin'ny BAT aorian'ny efa-taona ao amin'ny STPL. Amin'ny ankapobeny anefa dia tokony miasa iray taona any amin'ny Fitandremana niaviany aloha ilay mpianatra izay vao afaka manohy ho amin'ny BAT. Ny tanjona amin'ny BAT dia ny hanazarana ny mpianatra hanao fikarohana sy fanoratana akademika, izany hoe, dingana fohy fanomanana azy ho amin'ny dingana oniversitera izany.

Amin'ny maha sekoly ambony azy dia mamoaka mpianatra manana ny mari-pahaizana Licence en Théologie sy Maîtrise en Théologie ny SALT. Telo taona no faharetan'ny fianarana ary amin'ny taona faharoa no anoratan'ny mpianatra ny mini-mémoire 60 pejy raha amin'ny fiteny malagasy ary 40 pejy raha amin'ny fiteny frantsay na anglisy. Ankoatr'io lahatsoratra soratany io dia misy ihany koa fanadinana ao an-dakilasy sy lahatsoratra fohy 15 hatramin'ny 20 pejy soratany mba ahazoany ny mari-pahaizana Licence en Théologie. 

Marihina fa afaka misafidy amin'ireo Departemanta dimy misy ao amin'ny SALT ny mpianatra mba hanoratany ny lahatsorany. Tsy maintsy afaka amin'ny fanohanana am-bava (soutenance) ny mpianatra izay vao mahazo ny mari-pahaizana. Ireto avy ireo mentions misy: 

Ny taona fahatelo no anomanan'ny mpianatra ny Maitrise en Théologie. Amin'ny tapa-taona voalohany ihany no misy kilasy fa ny faharoa dia atokany hanoratana ny lahatsorany. Afaka misafidy amin'ireo taranja dimy misy ny mpianatra hanoratany ny lahatsorany. 150 pejy no halavan'ny lahatsoratra raha amin'ny fiteny malagasy ary 100 pejy kosa raha amin'ny fiteny frantsay na anglisy. Misy ihany koa fanohanana am-bava ataon'ny mpiadina alohan'ny hahazoany ny mari-pahaizana Maîtrise en Théologie.

Amin'ny maha toerana akademika ny SALT dia mamokatra gazety teolojika izy. Ity gazety ity dia natao mba hamoahan'ny SALT ny voka-pikarohany sy mba hamoahany ihany koa teolojia izay afaka mamampy sokajin'olona maro isan-karazany ao anatiny sy ivelan'ny fiangonana: kristiana, mpampianatra teolojia, mpitondra fiangonana...

Ity gazety ity dia mitondra ny anarana hoe Gazety feon'ny SALT (frantsay: Voix de la SALT; anglisy: Voice of SALT). Amin'ny ankapobeny dia amin'ny fiteny malagasy io gazety io nefa misy famintinana (abstract) amin'ny teny frantsay sy anglisy miaraka aminy.

Mivoaka isan-telo volana ity gazety ity ary azo vidina amin'ireo mpivaro-boky mahazatra tahaka ny Trano Printy Fiangonana Loterana Malagasy (TPFLM ). Azo atao ihany koa ny mifandray amin'ny mpiandraikitra rehetra mivantana, amin'ny alalan'ny adresy mailaka.

Manana ireo taranja teolojika fototra rehetra misy eran'izao tontolo izao ny SALT.

Taranja fototra dia: 

Taranja fanampiny dia: 

Isan'ny mampiavaka ny SALT ny fanindriany ny fampianarana ireo fiteny fototra biblika telo izay ifotoran'ny fianarana ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao. Tsy inona ireo fa ny hebreo klasika sy ny grika klasika ary ny grika koine. Ny hebreo klasika dia ny hebreo tranainy izay nanoratana ny Testamenta Taloha (ankoatr'ireo  lahatsoratra sasany voasoratra amin'ny fiteny aramaika).

Ny grika klasika dia ao anatin'ny taranja ampianarina amin'ny Testamenta Taloha. Ity karazana grika ity dia ilay grika tranainy nampisaina nanoratana ny Testamenta Taloha amin'ny fiteny grika antsoina hoe Septanta (hafohezina amin'ny hoe LXX). Hita ihany koa ity karazana grika ity amin'ireo soratra grika tranainy, ohatra ireo filozofa grika fahizay.

Ny grika koine moa dia ny grika nanoratana ny Testamenta Vaovao, izay tena ilaina ny fahafehezana azy amin'ny fanaovana heviteny (frantsay: exegèse) amin'ny Testamenta Vaovao.

Ny SALT dia tsy mbola mahaleo tena ara-bola hany ka mila fanohanana ara-bola avy amin'ireo mpiara-miasa malagasy sy avy any ivelany.

Ny fanohanana avy an-toerana dia azo amin'ny alalan'ireo vola voangona mandritra ny andro atokan'ny FLM hanohanana ny SALT antsoina hoe Andron'ny SALT. Amin'ny andro iray voatokana dia manao famoriam-bola ny fiangonana rehetra manerana ny FLM ho fanohanana azy. Io dia atao indray mandeha isa-taona. Ankoatr'izany dia misy koa ireo kristiana malala-tànana izay manampy ny SALT amin'ny fomba samihafa, izay tena ilain'ny SALT tokoa.

Ny karazana fanohanana faharoa dia izay ataon'ireo Fikambanana Misiona mpanohana ny FLM. Ireto avy izy ireo:

Manana fifandraisana akademika amina Sekoly Ambony any ivelany ny SALT. Ireto avy izy ireo:

Ny Misjonshøgskolen (MHS)  izay fantatra amin'ny anarana malagasy hoe Sekolin'ny Misiona ary ao Stavanger, any Norvezy no misy azy. Efa nifandray tamin'ny FLM nandritra ny fotoana ela ity sekoly ity ary iray amin'ireo sekoly ambony izay mifandray akaiky amin'ny SALT. Raha fintinina dia endrika roa no isehoan'ny fifandraisana akademika eo amin'ny SALT sy ity sekoly ambony ity: ny voalohany dia miseho amin'ny fandraisany mpianatra izay mahavita ny Maîtrise en Théologie ao amin'ny SALT sy afaka amin'ny fanadinana anglisy (TOEFL). Ireo mpianatra ireo dia manao Master in Theology (MTh) mandritra ny roa taona. Marihina fa misy amin'ireo mpianatra nahavita ny Master no raisiny manao Philosophiæ Doctor (PhD) mba ho mpampianatra ao amin'ny SALT amin'ny ho avy.




#Article 216: Tanzania (186 words)


I Tanzania dia firenena any Afrika. Ny renivohiny dia i Dodoma, misy olona 40 tapitrisa no miaina any. Miteny swahili na anglisy ny ankabiazan'ny mponina miaina any. Kristianina ny 45%n-ny olona any Tanzania, fa Silamo daholo ny olona miaina ao Zanzibar. Ny Shiling tanzanianina no vola miasa any.

I Tanzania dia toerana fizahan-tany malaza. Fantatry ny olona eran-tany i Tanzania amin'ny fisian'ny tendron'ny Kilimanjarô ary ny fisian'ny Serengetti National Park. Azo jerena any Tanzania koa ny fôsilin'olombelona anisan'ny antitra indrindra any Afrika Atsinanana, hita tao amin'ny keok'i Olduvai.

Manan'ny fianjadian'ny Arabo silamo i Tanzania tamin'ny taonjato faha-7, manao varotra nà haranify sy andevo. Lasa zanatany alemàna (sy Zanzibar) sy anglisy (ny sisa) i Tanzania tamin'ny taonjato faha 19, ary ny anarana nomen'i Anglisy tamin'io andro io dia Tanganyika, avy amin'ny anaran'ny farihy Tanganyika any andrefan'i Tanzania.

Nahazo ny fahaleovantenany ny Tanzanianina tamin'ny 1961 ary lasa firenena sosialista netin'i Julius Nyerere i Tanzania hatramin'ny 1985. Nanomboka ara-dalàna ny fifanoherana tamin'ny 1992.

Misy dongolava manana haambo nà 1 000 metatra i Tanzania raha jerena avy amin'ny morontsirany. Io dongolava io dia tonga hatrany amin'ny farihy Malawi sy Tanganyika.




#Article 217: Barack Obama (122 words)


Teraka tamin'ny 4 Aogositra 1961 tany Honolulu, any Hawai, filoha faha-44 an'i Etazonia i Barack Obama. Zanaka Kenianina mainty sy amerikanina fotsy avy any Kansas, i Barack Obama ny filoha afrô-amerikanina voalohany indrindra any Etazonia. Ary nanatanteraka ny nofinofin'i Martin Luther King izy.

Teraka tany Honolulu (Hawai) i Barack Obama, ary lasa nipetraka tany Indonezia, nahazo diplôma tany amin'ny Oniversite ny Columbia sy any amin'ny faculté ny Harvard. Tamin'ny 1990, izy no amerikanina mainty (afro-american) voalohany nitondra ny Harvard Law Review. Mpiasa ho an'ny fiaraha-monina (community organizer, amin'ny fiteny anglisy) any amin'ny faritanàna atsimon'i Chicago tamin'ny taona 1980-1990, ary avy eo izy lasa mpisolo vava amin'ny zo taorian'n nahavitan'ny fianarany tao Harvard. Nampianatra ny zo ara-lalam-panorenana izy tany Chicago tamin'ny taona 1992-2004.




#Article 218: Manga (127 words)


Ny manga dia voankazo avy amin' ny zavamaniry mitovy anarana aminy, antsoina amin' ny anarana ara-tsiansa hoe Genus Mangifera, hazo ao amin' ny fianankavian' ny Anacardiaceae. Avy any India ny manga, ary volena eny amin' ny faritra manana toetanin-jana-pehin-tany manerana ny tany. Anisan' ny voakazo vokarina noho ny ranony, noho ny tsirony ary noho ny lokony ny manga.Avy amin' ny teny pôrtogey hoe manga, izay avy amin' ny teny malaialamo hoe മാങ്ങ / māṅga, izay avy amin' ny teny tamoly hoe மாங்காய், māṅgā, ny teny malagasy hoe manga.

Afaka telo na enim-bolana ny manga vao masaka. Miovaova ny hangeza sy ny lokon' ny manga masaka, mety mavo, laoranjy, mena na maintso rehefa masaka, araka ny karazany. Rehefa masaka ny manga, dia misy fofona mampiavaka azy manokana avoakany.




#Article 219: Sindo (183 words)


I Sindo na Indosy na Indo (izay fantatra amban'ny anarany Sindh na Sindhu tamin'ny Andro Taloha, dia renirano any Pakistàna nanome ny anarany an'i India. Ny loharanony dia any amin'ny tendrombohitra Himalaya ary mizotra makany atsimo andrefana izy. Anisan'ny renirano inoana ho masina any India i Sindo, miaraka amin'ny Gange. Ao amin'ny Ranomasin'i Omàna izy no mivarina.

Ny loharanon'i Indosy dia any Tibeta, ao amin'ny tangorombohitra Kailās na Gangri. Manomboka mitondra ny anarany i Indosy eo amin'ny sakeli-dranon'ny renirano Sengge sy ny renirano Gar midina amin'ny Himalaya. Mandalo any avaratra andrefana i Indosy, ary miampita an'i Kashmira any atsimon'ny tangorombohitr'i Karakoram, ary midina any atsimo izy, miala amin'ny vohitra Peshawar sy Rawalpindi izy. Eo amin'io faitra io, misy tohadrano mampisy tahirin-dranon'i Tarbela. Azo andehanan'ny sambo ilay renirano eo amin'ny vinanin'ny renirano Kaboul.

Manaraka ny tany lemak'i Penjab sy ny an'i Sind i Indosy, ary mandeha moramora kokoa izy. Miampita ny tanànan'i Hyderābād izy ary mivarina ao amin'ny ranomasin'i Omàna, manao vavarano mivelatra 7 700  eo am-pirvarinana, any atsimo andrefan'i Karāchi ny misy ilay varavaro. Ankehitriny, anisan'ny faritra ekolojika indrindra eto an-tany i Sindo.




#Article 220: Google (567 words)


Ny Google inc (API : [gugœl]) dia orinasa noforonin'i Larry Page sy Sergey Brin tamin'ny 27 Septambra 1998 tany amin'ny Sillicon Valley any Kalifornia. 

Tamin'ny fanombohan'ny taona faha 2008, 210 lavitrisa dollar no lanjan'i Google tany amin'ny toeram-barotr'i Wall Street. Nanana lohamilina 1,8 tapitrisa hono i Google tamin'ny 2009, anefa 4 hetsy fotsiny no isany tamin'ny 2006.

Hanao mpikaroka manana anarana Caffeine vaovao indray Google.

Tamin'ny 1996, i Google, nitondra anarana BackRub tamin'izany fotoana izany, dia tetikasa siantifika iasan'i Larry Page sy Sergey Brin, mpianatra mianatra momba ny rindrankajy fikarohana ao amin'ny oniversiten'i Stanford. Mieritreritra rindrankajy mandinika ny fifandraisan'ny sehatra web izareo, ary io rindrankajy io mety manome valin-karoka tsaratsara kokoa nohon'ny mpikaroka mifaninana aminy tamin'izany, indrindra Altavista.

Novidiana tamin'ny 15 Saptambra 1997 ny anaram-bala « google.com »

Mitady vola anamboarana ny orinasany ireo mpianatra roa. Novainy ho « Google » ny anaran'ilay tetikasa. I Andy Bechtolsheim, anisan'ny namorona ny Sun Microsystem dia nanome azy ireo 100 000 $ tamin'izy nahita ny fandehanan'ny rindrankajy fikarohana google sy ny zavatra afaka nataony. Azony ihany ny 1 000 000 $ avy amin'ny fianankaviany sy ny namany, ary afaka natomboka avy teo ny orinasa Google Inc. tamin'ny 7 Septambra 1998. Garajy tao Menlo Park no biraony voalohany.

Tamin'ny volana Febroary 1999, fikarohana 500 000 no omen'i Google valiny, ary tafakatra telo tapitrisa izy tamin'ny Aogositra. Tamin'ny volana Martsa, nifindra toerana tany Palo Alto ny orinasa, ary tamin'ny 9 Septambra 1999, tapitra ny fanandramana.

Tamin'ny janoary 1999, manomboka miresaka sy manoratra momban'ny zavatra afaka ataon'i Google ny gazety. Manoratra ny gazety frantsay Le Monde fa mandraitra ny safidy ara-teknikan'i Google. Raha atsofoka izao ohatra ny teny « Bill Clinton » eo amin'ny Google, dia mamoaka ny tranonkala ny Whitehouse (Tranofotsy) izy, kanefa any amin'ny Altavista, tsy tonga dia asehony avy hatrany izany  valiny izany : Tsy maintsy misafidy impolo na mahery vao avoakany ilay valiny. Lafitsara hafa : ataon'i Google soramatavy ny keyword ao anatin'ny fehezanteny, na ao amin'ny lohateny mitondra mankany amin'ilay pejin-tranonkala (raha misy) na ao amin'ny fizaràna misy ilay keyword, kanefa i Altavista tamin'izany tonga dia manome ny rohy avy hatrany.

Tamin'ny Jiona 2000, Google no mpikaroka voalohany indrindra mafantatra ny fisian'ny pejin-tranonkala 500 tapitrisa. Miara-miasa amin'i Yahoo! i Google ary nanomboka mamoaka dokam-barotra mandeha arakaraky ny keyword natsofoka. Tamin'ny faran'ny taona 2000, afaka ampiasaina ny Google toolbar.

Niandry an'i Eric Schmidt ho filohan'i Novell i Larry Page sy Sergey Brin tamin'ny Martsa 2001, mba hiitatra ny orinasa. Tamin'ny 4 Septambra 2001, manana ny brevet-ny i Google momban'i PageRak. Ankehitriny, fikarohana voalohany eo amin'ny Internet i Google ankehitriny ; 80 isan-jaton'ny internaoty amerikanina no mampiasa ny fitaovam-pikarohana Google, kanefa 35 isan-jaton'ny sinoa monja no mampiasa azy, satria alehany ilay tranonkala sinoa Baidu, mamoaka valim-pikarohana tsaratsara kokoa ho an'ny karoka amin'ny fiteny sinoa.

Ny AdWords dia fivarotana ireo teny tadiavina (keyword na mots-clés) amin'ireo orinasa izay sahy manome vola betsaka indrindra mba hipoitra voalohany amin'ireo valin'ny fikarohana ny tranon-kala. Izany hoe raha manoratra ieo teny tadiavina izay nisy nividy ianao dia ireo izay nandoa vola betsaka indrindra no mipoitra amin'ireo valiny voalohany.

Ny Adsense dia fomba iray hanaovan'i Google dokam-barotra, dokam-barotra izay misy rohy ka raha misy olona maromaro mikitika ilay rohy dia mahazo vola avy amin'ireo orinasa nampanao ny dokam-barotra izy. Tsy izy irery anefa no mahazo vola fa ireo tranon-kala izay nisy ilay dokam-barotra koa satria ny olona rehetra dia afaka mametraka dokam-barotra Adsense eo ami'ny tranon-kalany.




#Article 221: Fiteny sanskrity (107 words)


Ny fiteny sanskrity na sanskrita (संस्कृतम / saṃskr̥tam ny anarany amin'ny fiteny indô-eorôpeanina  ao amin'ny fianakaviam-piteny indo-arianina any India. Misy teny mbola ampiasain'ny fianakavina Bramàna sy sekoly spiritoalista. Ny manam-pahaizana indiana sasany dia mbola miteny sy mamoaka boky na manao valandresaka amin'io fiteny io. Ny fiteny sanskrity dia ampiasaina indrindra amin'ny lahatsoratra ara-pivavahana hindoa sy bodista ary amin'ny lahatsoratra siantifika. Ny fanisana natao tamin'ny taona 1981 dia nahitana fa miisa 6 100 ny olona miteny sanskrita ary tamin'ny taona 1961 dia tany amin'ny 194 400 ny isan'ny olona nilaza fa miteny sanskrity ka manao azy ho fiteny faharoa. Iray amin'ireo fiteny ofisialy ao India ny fiteny sanskrity. 




#Article 222: Fiteny indô-eorôpeanina (346 words)


Ny fiteny indô-eorôpeanina dia fianakaviam-piteny ivondronan'ny fiteny maro any Eorôpa sy any India ary any Iràna sy ny manodidina, tenenina eran'izao tontolo izao. Misy 1 000 eo ny isan'ny fiteny ao amin'io fianakaviam-piteny io. Misy olona 3 lavitrisa no miteny amin'ny fiteny indô-eorôpeanina. Fianakaviam-piteny tenenina maneran-tany ny maro amin' izy ireo, izay ahitana ny fiteny albaney, ny fiteny armeniana, ny vondrom-piteny balto-slava, keltika, jermanika, helenika, indô-iraniana, italika (isan'izany ireo fiteny rômana), ary vondrom-piteny maty roa, dia ny vondrom-piteny anatôliana (isan'izany ny fiteny hitita) sy ny vondrom-piteny tôkariana. Ankehitriny dia misy 6 tapitrisa ny olona miteny indô-eorôpeanina.

Ny vondrom-piteny anatôliana dia ahitana ireo fiteny maty notenenina tao Anatôlia tamin'ny Andro Taloha toy ny fiteny hitita, fiteny lovita, fiteny palaita, fiteny lidiana, fiteny likiana, fiteny miliana, fiteny kariana, fiteny sidetika ary ny fiteny pisidiana.

Ny vondrom-piteny tôkariana na agni-kotsy dia ahitana ireo fiteny maty telo, dia ny fiteny agneana sy ny fiteny kotseana ary ny fiteny kroraniana, izay notetenina tao amin'ny lemak'i Tarima tamin'ny taonarivo voalohany taor. J.K., ao atsimion'ny faritra mizakatenan'i Xinjiang any Sina.

Ny vondrom-piteny baltô-slava dia misampana roa, ka ahitana ireo fiteny balta sy ireo fiteny slava.

Ny vondrom-piteny keltika na seltika dia misampana roa, ka ahitana ireo fiteny keltika an-tanibe sy ireo fiteny keltika a-nosy (ireo fiteny gaelika sy ireo fiteny britônika).

Ny vondrom-piteny jermanika dia misampana telo, ka ahitana ireo fiteny jermanika atsinana (fiteny maty) sy ireo fiteny jermanika avaratra ary ireo fiteny jermanika andrefana.

Ny vondrom-piteny helenika dia ahitana ny fiteny mikeniana, ny fiteny arkadiana, ny fiteny kipriôta, ny fiteny pamfiliana, ny fiteny grika taloha, ny fiteny grika kôine, ny fiteny greka vaovao, ny fiteny iôniana, ny fiteny beôtiana, ny fiteny lesbiana, ny fiteny tesaliana, ny fiteny makedôniana taloha, ny fiteny dôriana, ny fiteny eleana, ny fiteny etôliana, ny fiteny lôkriana ary ny fiteny fôkidiana.

Ny vondrom-piteny indô-iraniana dia ahitana ireo fiteny iraniana  (na iranika) sy ireo fiteny indô-ariana ary ny fiteny noristany.

Mizara ho sampana telo ny vondrom-piteny italika, dia ireo fiteny latiniana (na latinô-faliska) sy ireo fiteny ôsko-ômbriana.

Fiteny manirery ny fiteny albaney sy ny fiteny armeniana.ao amin'ny fianakaviam-piteny indô-eorôpeanina.




#Article 223: Fiteny malaialama (106 words)


Ny fiteny malaialama (amin' ny fiteny malaialama: മലയാളം, malayāḷam) dia anisan' ny fiteny dravidianina tenenina any atsimon' i India. Teny ôfisialin' ny faritany mizaka-tenan' i Kerala ilay fiteny ka teny ôfisialin' i India ihany koa. Ny toerana hafa manana ny fiteny malaialama ho teny ôfisialy dia ao amin' ny faritan' i Lakshadweep ary any Pondicherry. 35,9 tapitrisa no isan' ny mponina miteny ilay fiteny any India ary manerana izao tontolo izao. Ny fiteny malaialama dia avy amin' ny fiteny tamily; nisongadina ilay fiteny ny taonjato faha-6. Betsaka ireo voambolana malaialama avy amin' ny fiteny sanskrity, ary avy amin' ny fiteny sanskrity ny 80 %n' ny voambolany. 




#Article 224: Fiteny gbe (206 words)


Ny teny Gbe (API : [ɡ͡bè] dia vondrona teny Kwa any antsinanan'i Ghana sy any andrefan'i Nizeria.

Misy fiteny 20 eo ny isa ny fiteny mifototra amin'ny fiteny Gbe. Misy valo tapitrisa eo no isa ny olona miteny fiteny avy amin'ny teny Gbe. Ny fiteny eve no tena be mpiteny indrindra (3 tapitrisa ny olona miteny azy any Ghana sy any Togo), manaraka avy eo ny fiteny Fon (1,7 tapitrisa no miteny azy any Benin).

Anatin'ny ratsan'ny teny Kwa ny ankabiazan'ny teny gbe, ary avy amin'ny ratsambe ny ten'ny Niger-Kongo izy io. Ny teny mifatotra amin'ny Niger-Kongo . Ny teny gbe be mpiteny dia ny fiteny aja, ny  Fiteny eve, ny fiteny gen, ny fiteny fon, ny fiteny phla-phera Teny tônaly daholo ny ankabeazan'ny fiteny Gbe.

Ny velarana ahitana fiteny gbe dia voasisin'ny renirano Volta (Ghana) ary ny renirano Weme (Benin). Ny laharam-pehintany faha henina na fahavalo no sisintany avaratry ny tontolo miteny gbe ary ny laharam-pehintany atsimo no sisintany atsimony. Ireo vondrom-piteny manodidina dia ny vondrom-piteny kwa (ankoatry ny sisintany atsinanana ary avaratra atsinanna, izay miteny yoruba), vondrom-iteny ga-danme , guang ary akan any andrefana, ary ny fiteny adele, aguna, akpafu, lolobi ary yoroba ary avaatra.

Efatra hatramin'ny 8 tapitrisa no isan'ny olona miteny gbe.




#Article 225: Fiteny ordò (860 words)


Ny fiteny ordò ( اردو ) dia fiteny any Pakistana sy any India, mitovitovy be amin'ny fiteny hindy izy fa soratana amin'ny abidy arabo. Ny fiteny ordò dia isan'ny fiteny indô-eoropeana.

Misy olona 160 tapitrisa no miteny ordò eto an-tany. Misy 70 tapitrisa eo no miteny ordò hatramin'ny fahazazàny, (indrindra any India, satria isan'ny teny ofisialya ny India ny fiteny ordò).

Akaiky be amin'ny fiteny hindy ny fiteny ordò (hindūstāni ny anarany talohan'ny taona 1947; sahala amin'ny fiteny iray ny fiteny hindy sy ny fiteny ordò). Betsaka ny teny indramin'ny fiteny ordò amin'ny fiteny persana sy fiteny arabo, ary nanampy feo vaovao ireo fiteny ireo tao anatin'ny rafi-peony. Nanalavitra ny fiteny hindy ny fiteny ordò tamin'ny fisarahan'i India sy i Pakistana tamin'ny taona 1947.

Betsaka ny fiteny amin'ny fiteny ordò, toy ny foteny hindy, fitenenana Khariboli, Rekhta, Dakhini, Fiji Urdu, Awadhi, Haryanvi, sns.

Ny fiteny ordò no fiteny fahatelo ambin'ny folo na iraika ambin'ny folo lehibe indrindra eto an-tany.

Ny fiteny ordò, na dia iray amin'ireo fiteny vaovao eo amin'izao tontolo izao aza, dia manana ny mari-pahaizana mahazatra sy be dia be. Ny fiteny ordo dia malaza amin'ny tononkalony, indrindra amin'ny fiteny any Azia Atsimo.

Ny fiteny ordò dia karazana fiteny indiana toa ny fiteny hindy. Ity fiteny mpifindrafindra ity (ity fiteny ity dia fiteny Indiana afovoany, izay heverina ho fototry ny fiteny maro efa misy, ao anatin'izany ny fiteny ponjaby) dia avy amin'ny rajako hatramin'ny Atsinanana Akaiky (fahenina ka hatramin'ny fahatelo ambin'ny folo taonjato).

Na dia avy amin'ny teny tiorka hoe orde (tafika, tafika) na orda ny teny hoe ordò, dia nitarika ny fisehoan'ny teny anglisy horde izy. Misy teny vitsivitsy amin'ny teny tiorka avy amin'ny teny ordò. رب Arabo, lasa teny persianina ny teny tiorka rehefa tonga any amin'ny fiteny oedo, satria matetika dia ovaina amin'ny teny arabo ny ة. Ohatra, ny co-ordinatera dite Arabo (ة) dia ovaina amin'ny (h) na (t).

Ny fiteny ordò no fiteny ofisialy any amin'ny faritany rehetra ao Pakistana. Ampianarina ho lohahevitra ilaina amin'ny madrassas mankany amin'ny kilasy ambaratonga faharoa izy. Namorona fitenim-pirenena ordò an-tapitrisany izay iray amin'ny teny Punjabi, Pashto, Sindhi, Baluchi, Kashmiri, Brahvi, Chitrali sns. Ny fiteny ordò no fiteny mitarika ao Pakistan ary mampiditra teny maro avy amin'ireo fiteny isam-paritra. Ity accent ordò ity dia antsoina hoe Pakistani Urdu ankehitriny. Manova ny hevitra momba ny fiteny Umar satria miteny ordò ny olona miteny ordò na dia tsy fiteny hafa aza ny fitenin-dreniny. Ny teny isam-paritra koa dia voataona amin'ny teny ordò. Misy olona an-tapitrisany ao Pakistan izay ny tenin-dreniny dia zavatra hafa kanefa afaka miresaka sy mahatakatra ny fiteny ordò.

Any Inde, Urdu dia ampiasaina ary ampiasaina any amin'ny toerana nitoerana ny Minista vitsy an'isa na tanàna izay ivon'ny mpitondra silamo taloha. Anisan'izy ireo ny ampahany amin'ny Uttar Pradesh (indrindra fa Lucknow), Delhi, Bhopal, Hyderabad, Bangalore, Kolkata, Mysore, Patna, Ajmer ary Ahmedabad Bhatkal. Ny madrassas Indiana sasany mampianatra an'i Urdu ho fiteny voalohany, manana ny fandaharam-pianarana manokana sy ny fomba fanadinana izy ireo. Mampianatra amin'ny teny arabo sy Urdu ny seminera ara-pinoana Indiana. Ny isan'ny isan'ireo gazety Urdu any India dia mihoatra ny 35.

betsaka ny olona mety tsy mahalala fa ny Hindi dia tenim-paritr'i Urdu Alohan'ny fifidianana alohan'ny hamakiana ny fifidianana eto ambany.

Voalohany i Urdu dia teraka talohan'ny fahaleovan-tena tamin'izany, Hindi, tsy fiteny hafa amin'ny alàlan'ny script.

Tamin'ny vanim-potoana mughal sy anglisy dia nahalala ny soratra devnagari ny olona fa tsy ny fiteny Sanskrita  avy eo dia Urdu no fiteny ofisialy amin'ny fanjakana maro anisan'izany ny bihar sy ny sasany hafa koa  ka ny fiteny iray izay tsy fantatry ny ankamaroan'ny indiana anglisy dia nosoratana tamin'ny script Nastaliq sy devnagari script ary tamin'ny taona 1988 dia nanova ny teny ofisialy Urdu ho Hindi Hindi i Bihar. Taorian'ny Fahaleovantena noho ny fandaharam-potoana politika dia nanova anarana ny Khadi boli ny olona izay tenim-pirenen'i Urdu mankany Hindi hifanerasera amin'ny hindoa ary hialana ny lasa.

Jereo ireo sarimihetsika Hindi taloha sasany izay nananany anaram-boninahitra niaraka tamin'ny script 2 misy ny devnagari sy Nastaliq

Ny olona eto dia milaza fa tsy ny fitenin'i Sanskrita, tsy noeritreretiko satria tsy fitsipiky ny Sanskrit izany fa tsy Persiana sy Arabo.

Ny adala masiaka tsy mbola mino an'io zavatra marina io.

Ary vitsy ny olona misaina fa ny fiteny Indo-eoropeana rehetra toa ny Bengali, marathi dia fitenin'ny hindi

Ny Hindi no loharanon'i Urdu. Raha ny marina, i Hindi dia nivoaka avy tao Urdu. Ny fahasamihafana dia ny fironana Hindi amin'ny Sanskrit dia avo be. Antsoina hoe Devanagari na Devanagari ny dikany.

Ny teny Hindi dia iray amin'ireo anarana taloha amin'ny fiteny Urdu. Ny dikan'io teny io dia ny Indiana na mifandraika amin'i India.

Ny Hindi dia natao avy any Urdu tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-19. Araka ny politika ara-tsaina momba ny 'fizarazarana sy fanapahana', ny fiteny Hindi dia nanjary tamin'ny alàlan'ny fanesorana ny teny Urdu-Persianina tamin'ny Urdu ary nosoloiny ireo teny Sanskrit.

Nahita toerana tena nisy tao amin'ny literatiora tato ho ato ny literatiora Urdu nandritra ny taonjato maro, nandritra ny taonjato maro talohan'ny nifanjakan'i Persia an'i Delhi Delhi. I Urdu dia mora nosoloan'ny Persianina ary na ny olona aza misalasala fa ny Persiana mihitsy no fiteny ofisialy. Ny mpanoratra lehibe sy mpanakanto Urdu no tena antony.




#Article 226: Fiteny kannada (250 words)


Ny fiteny kannada （ಕನ್ನಡ), na sirigannada dia fiteny diravidianina any atsimon'i India. Izy ny fiteny tena antitra indrindra amin'ny fiteny diravidianina. Teny ofisialy ny Karnataka ny fiteny kannada. Misy olona 45 tapitrisa no mampiasa ny fiteny kannada any India

Efa nisy 2500 taona mahery izay no nisy ny fiteny kannada, ary soratana amin'ny alphasyllabaire kannada izy. Noforonina tamin'ny taonjato faha roa io alphasyllabaire io. Mitovy endrika amin'ny fiteny diravidianina hafa ny fivoaran'ny fiteny kannada, indrindra amin'ny fiteny tamil sy ny fiteny telugu. Tamin'ny taonjato farany, nanana fianjadiana tamin'ny fiteny sanskrity ny fiteny kannada sy ny fiteny telugu.

Misy divergence ny fiteny soratana sy ny fiteny tenenina, ary samihafa ny fiteny kannada arakaraky ny faritra. Manana tenim-paritra 20 ny fiteny kannada. Ny tena be mpiteny indrindra dia :

Ny fiteny kannada dia anisan'ny teny ofisialin'i India ary teny ofisialin'ny faritan'i Karnataka. Misy mpiteny kannada ihany koa any amin'ny faritra tamil nadu, fa tsy teny ofisialy io teny io any. 

Ny kannada dia manana alphasyllabaire hanoratana azy. Misy litera 52 ilay alphasyllabaire. Mitovitovy endrika amin'ny fomba fanoratana hafa any India ny soratra kannada. Satria voasintona avy amin'ny soratra Brahmî ny soratra kannada ; somary sarotsarotra ihany ny manoratra amin'io soratra io, manana litera tàpany izao ohatra ny alphasyllabaire kannada, ary manana ligatiora manokana na tsindrim-peo ihany koa izy. Noho izany, mihoatra be ny litera 52 ny abidy ny isan'ny eva (symbole).
Afaka manatambatra litera maro koa ny mpanoratra raha te-hanao ottakshara. vaninteny iray ny eva iray.

Misy sokajy telo ny eva :




#Article 227: Fiteny rosiana (160 words)


Ny fiteny rosy (na teny rosiana) dia fiteny silava tenenina eny amin'ny firenen'ny Firaisana Sovietika taloha. Ny fiteny rosy dia manana sata ofisialy any Rosia, Kazakstana, Kirgiszistana, Belarosia. Na dia tsy manana sata ofisialy aza izy, ampiasain'ny firenen'ny Firaisana Sovietika taloha ho fiteny ifandraisana amin'ny vahiny ny fiteny rosy. Araka izany dia isaina eo amin'ny zato tapitrisa eo ho eo ny nianatra ilay fiteny erak'izao tontolo izao. Raha atambatra amin'ny isan'ny olona lehibe tamin'ny fiteny rosy izany dia eo amin'ny 255 tapitrisa eo ho eo ny isan'ny olona miteny rosy. Noho ny hatanjaka ara-tafiky ny Firaisana Sovietika taloha dia anisan'ny teny ofisiain'ny Firenena Mitambatra ny fiteny rosy miaraka amin'ny teny arabo, anglisy, espaniola, frantsay ary sinoa.

Zava-dehibe amin'ny fiteny rosy ny tsindrom-peo, izay miovaova araky ny teny. Miova arak'izany ny fanononana ireo zanapeo : afohezina ny zanapeo tsy manana tsindrim-peo.

Soratana amin'ny alalan'ny abidy sirilika manana litera 33 ny fiteny rosy. Misy fomba roa fanononana ny renifeo: mateza ary malemy.




#Article 228: Ranomasina Avaratra (187 words)


Ny Ranomasina Avaratra dia singan'ny Ranomasimbe Atlantika. Any avaratr'i Eoropa no misy azy, manana velarana-na 575 000  izy

Betsaka ny sambo mandeha eo amin'ny Ranomasina Avaratra, ary misy mpaka solitany sy mpanjono eo, fa lotoin'ny olona mpaka solitany ilay ranomasina, ary be loatra koa ny trondro alaina amin'io ranomasina io.

Nianjadian'ny haifomba eoropeanina amin'ny lafIn'ny fivarotana ny Ranomasina Avaratra. Ny Viking indrindra no nanjaka tamin'io ranomasina io tamin'ny taona 800 hatramin'ny taona 1100. Ny Holandey ary amin'ny farany, ny Anglisy no nanjaka amin'io ranomasina io. Ankehitriny, betsaka ny lava-tsolitany ampiasain'ny Anglisy sy ny Norvezianina eo amin'ilay ranomasina avaratra.

Vitsy ny rano lalina ao amin'ny Ranomasina Avaratra, ny halalina hita any atsimony any dia 40 m eo.  Any antsinanan'i Angletera, misy lembalemba môranika ny Dogger Bank, mahatratra hatreo amin'ny -15 na -30 m eo; ary be trondro be mihitsy eo.

Any Norvezy, rovidrovitra ny morontsiraka antsinanana sy andrefana, satria lalan-dranomandry teo tamin'ny vanimpotoan'ny ranomandry. Betsaka koa ny tany dilatra navelan'ny ranomandry rehefa nihanafana ny andro. Mitsoboka anatin'ny Ranomasina Avaratra ny tendrombohitra norvezianina; ary mammorona lakandrano izy, atao hoe fjord []. Misy nosy kely koa ny tendrombohitra mitsoboka ao.




#Article 229: Wikibolana (736 words)


Ny Wikibolana (avy amin'ny fitambaran'ny teny wiki sy rakibolana; fanagasiana ny teny Wiktionary izay avy amin'ny fitambaran'ny teny wiki sy dictionary) dia tetikasa iray ny Wikimedia Foundation. Ny tanjon'io tetikasa an'i Wikimedia Foundation io dia mamorona raki-bolana malalaka, izany hoe raki-bolana azo ovaina malalaka ary manana votoatiny azo zarazaraina araka ny lisansa malalaka Creative Commons. 

Ny antom-pisian'ny raki-bolana Wikibolana dia manao raki-bolana mamisavisan'ny teny rehetra ampiasain'ny fiteny malagasy, na manome dikan-teny amin'ny teny malagasy ny teny iditra amin'ny fiteny vahiny. Amin'ny farany, ny tetikasa wikibolana dia tokony manome haiendriteny amin'ny fiteny wolof an'ny teny ampiasain'ny fiteny inuktitut.

Ny wikibolana amin'ny fiteny malagasy dia sampana amin'ny teny malagasy an'io tetikasa io, dikan'izany ao aminy no misy ny teny ary ny fanazavana mikasikan'ny teny amin'ny fiteny malagasy. Fa ao avokoa ny tenin'ny fiteny rehetra ary azo hazavaina na dikaina izy ao.

Ny fanazavana ny teny iditra dia feno miaraka amin'ny etimolojia, ny fanononana, ny dikan-teny ary ny isan'ny teny mitovy dika. Ary ny matoanteny dia manana ny pejy mikasika ny fitanisana azy.

Tamin'ny voalohany ny Wikibolana dia zana-tetikasa an'i Wikipedia izay nanana ny adiresy wiktionary.wikipedia.org ho adiresy vonjimaika. Manana ny adiresy ho azy manokana ny Wikibolana nanomboka ny 1 Mey 2004.  Ny Wikibolana tsy miteny anglisy voalohany nosokafana dia ny Wikibolana amin'ny teny frantsay ary amin'ny teny poloney. Taorian'izany dia maro ireo Wikibolana hafa nosokafana: manana ny tetikasa Wikibolana ho azy ireo teny izay efa manana Wikipedia.

Dimy taona taorian'ny nahazoany ny adiresy ho azy manokana dia 5 tapitrisa no isa manontolon'ny teny iditra ao amin'ny Wikibolana izay miisa 172. Tamin'ny 2013, eo amin'ny enina ambin'ny folo faingo roa tapitrisa no isan'ny teny iditra ao amin'ny Wikibolana miisa 170. Tamin'ny volana Aprily 2013, Wikibolana sivy ambin'ny roaolo no manana isan-teny iditra mahery ny iray hetsy. Tamin'ny volana Aprily 2013 ihany koa dia nihoatra ny 100 tapitrisa no isan'ny fanovana natao eraky ny Wikibolana. 

Ny ankamaroan'ny teny iditra natsofoka tao amin'ilay tetikasa dia natsofoky ny bot izay rindrankajy namboarina hiasa eo amin'ny tranonkala iray. Maro ny teny iditra ary ny fanatsarana nentin'ireo bot ireo. Ny asan'izy ireo dia mampiditra teny iditra avy amin'ny loharanon-pampahalalana iray toa ny rakibolana malalaka hafa izay misy eo amin'ny Aterineto, na rakibolana antitra izay manana votoatiny tsy azo iharan'ny zom-pamorona intsony. Mahery ny iray alina sy iray hetsy ny isan'ny teny nampidirina teo amin'ny Wikibolana amin'ny teny anglisy avy amin'ireo rakibolana izay manana votoatiny tsy azo iharan'ny zom-pamorona ireo.

Tamin'ny volana Mey 2013, ny isa manontolon'ny pejim-botoatin'ny Wikibolana folo lehibe indrindra dia 49,4% ny isa natambatry ny pejim-botoatin'ny Wikibolana rehetra.

Ny nahabe ny wikibolana amin'ny teny malagasy dia ny fampidirana teny iditra ho azy avy amin'ny matoanteny amin'ny fiteny volapoky. Fito hetsy eo ho eo no isan'ny teny iditra amin'ny teny volapoky ary ny sisa dia teny iditra amin'ny teny latina, italiana, anglisy ary latina. Ny isan'ny teny iditra mahakasika ny teny malagasy dia misy eo amin'ny roa alina eo ho eo.

Voatsikeran'ny mpikambana avy amin'ny wikibolana hafa, indrindra avy amin'ny teny anglisy, ny teny wikibolana amin'ny teny malagasy. I  irary no mpandray anjara ao miaraka amin'ny rôbôny io rôbô ampiasainy io no nampiditra ny teny iditra amin'ny teny volapoky. Ary voatery najanony io rôbôny io noho ny tsikera sy ny hataka nataon'ny mpikambana avy any amin'ny wikibolana hafa, noho ny tsifanajana ny zom-pamrona (tamin'ny alalan'ny fandikana votoatiny avy any amin'ny wiki hafa tsy nahazoana alalana) ; nisy lahatsoratra valo arivo tany ho any no nofafana noho ny tsifanajana ny zom-pamorona.

Ny Wikibolana amin'ny teny frantsay dia anisan'ny Wikibolana voalohany indrindra nosokafana taorian'ny fisokafan'ny Wikibolana amin'ny teny anglisy. Tamin'ny volana Aprily 2013 izy dia nanana teny iditra mahery ny roa faingo telo tapitrisa, izay manao azy ho Wikibolana faharoa lehibe indrindra aorian'ny Wikibolana amin'ny teny anglisy. Ao amin'ilay Wikibolana amin'ny teny frantsay dia ahitana teny iditra 1,2 tapitrisa amin'ny teny frantsay, 150 000+ amin'ny teny rosy, 156 000+ amin'ny teny biolgara. Ankohatr'ireo teny ireo dia ahitana teny hafa mahery ny roa arivo.

Ny Wikibonanaa amin'ny teny anglisy dia ny Wikibolana voalohany nosokafana. Nanana adiresy vonjimaika wiktionary.wikipedia.org ny Wikibolana amin'ny teny anglisy tamin'ny volana Desambra 2002. Tamin'ny 2004 dia navadika ho www.wiktionary.org ny adiresin'ilay Wikibolana, ary tamin'ny 2004 dia nivadika ho en.wiktionary.org ny adiresiny. Telo faingo roa tapitrisa no isan'ny teny iditra ao amin'ny Wikibolana amin'ny teny anglisy..

Araka ny statistikan'ny pejy vangiana isam-bolana, ny Wikibolana amin'ny teny anglisy no be mpitsidika indrindra, eo alohan'ny Wikibolana amin'ny teny frantsay ary ny Wikibolana amin'ny teny rosy.




#Article 230: Fiteny soahily (321 words)


Ny fiteny soahily (amin'ny fiteny soahily: kiswahili) dia fiteny ao amin'ny vondrom-piteny bantoa izay tenenina eo amin'ny faritra atsinanan'i Afrika, izay manafangaro teny afrikanina sy fiteny arabo. 

Ao amin'ny teny soahily dia ahitana fiovaovàna araka ny faritra. Ny atao hoe fiteny soahily ofisialy, izay fampiasan'i Kenia ary Tanzania ary any Oganda dia teny soahily tatsinanana, ary ny teny soahily tenenina any Oganda ary any amin'ny faritra atsinanan'ny Repoblika Demokratikan'i Kongo, dia azo lazaina fa fiteny soahily tandrefana. Ao Kenia indray dia ahitana ny teny soahily mifangaro amin'ny teny anglisy izay antsoina hoe sheng. Io fomba fitenenana soahily io dia ampiasain'ny tanora matetika eny amin'ny tanàn-dehibe.

Na dia izany aza, mifankahazo avokoa ireo mpiteny soahily amin'ny alalan'izay teny soahily ofisialy izay.

Ny fiteny soahily (fitenin'ny olona amorontsiraka) dia fiteny banto manana voambolana maro dia maro avy amin'ny fiteny arabo, noho ny fifandraisann'y mponina tompontany amin'ireo mpivarotra arabo mandalo eo amin'ny amorontsirak'i Zanja (Zanj), misy voambolana avy amin'ny fiteny persana, alemana, portogey, anglisy ary frantsay koa ao amin'ny fiteny soahily. 

Ankehitriny ny isan'ny mpiteny soahily dia mahery ny dimampolo tapitrisa izay miparitaka eraky ny faritra atsinanan'i Afrika : i Kenia, Tanzania, ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô (tsy teny ôfisialy) ary i Kômôro. Teny ôfisialy ary tenim-pirenen'ireo firenena ireo ny fiteny soahily. I Oganda, firenena izay manana ny teny anglisy ho teny ôfisialy, dia mampianatra fiteny soahily nanomboka tamin'ny taona 1992, ary tamin'ny 2005 ilay fiteny dia lasa nivadika ho fiteny ôfisialy, mba hanomanana ny Federasiônan'ny Afrika Atsinanana. Hain'ireo mponina mipetraka ao Kômôro sy Borondỳ ary Roanda ny miteny soahily.

Amin'ny ankapobeny, ny fiteny kisoahily dia fiteny bantò tenenina ao amin'ny faritra afovoany ary atsinanan'i Afrika. Ireo firenena mampiasa azy amin'ny lafiny ofisialy (izany hoe mampiasa ilay fiteny amin'ny lafin'ny fandrindrana na amin'ny lafin'ny fifandraisana amin'ny vahoaka) dia i Tanzania sy i Oganda ary i Kenia. Ampiasaina koa ny fiteny soahily any avaratr'i Môzambika sy amin'ny faritra atsinanan'i Repoblika Demôkratikan'i Kongo, fa tsy ôfisialy.




#Article 231: Haifisaina sy hetsi-po (6112 words)


Ny haifisaina sy hetsi-po dia fandinihan'ny fihetsika ny olom-belona.

Amin'ny lafiny etimôlôjika(fototeny), ny toe-tsaina dia ny fandinihana ny fanahy na psike (frantsay psyché avy amin'ny fiteny grika psukhê). Amin'ny dikany amin'ny teny grika taloha, io fandinihana io dia miankina amin'ny asa psikôfiziôlojika, araka ny fitsapa (fahitana, tanjona, fihetsika), araka ny fahakingana ny saina (toe-tsaina mikasika ny fahalalana). Fa ny toe-tsaina dia tsy hoe fandinihana ny anjaraasan'ny fanahy, izy koa dia fanakekezana ara-pinoana (casuistique) an'ny subjectivité, ny fikarohana ny fahamarinana ao amin'ny maha-izy ny tsirairay ary amin'ny maha-izy azy an'ny lazaina. Ny Fanahy dia tsy hoe toerana isian'ny fifandraisana sy ny fanakambana fotsiny, manome dika ohatra ny olona miheritreritra afaka mihevi-tena izy eo alohan'ny tany, ary io ao amin'ny fifandraisana ara-javatra na amin'ny alàlan'ny hevitra.

Ny zavatra hodinihana amin'ny toe-tsaina dia adihevitra mbola tsy nidiana hatry ny taonjato maro. Araka ny mpanoratra, ny toe-tsaina dia mihodikodina manodidin'ny zavatra misamihafa, tsy afahana manapahan-kevitra hoe inona ny teôria tokana ho eken'ny rehetra.

Ny sehatra samihafa an'ny fandinihana ny foto-pisainana dia miavaka na amin'ny fomba ampiasaina amin'ny fandinihana (fandinihana miainga amin'ny fitsaboana na fanandramana), na miainga amin'ny fandinihana ny  zavatra sy fianana ataon'ny olona (asa, fitadidiana, fitsapa, fianarana, fikarakarana, fihetsika miaraka amin'ny antokon'olona sns.), na amin'ny taranja fikarohana sy fandalinana (toe-tsaina mikasika ny fahalalana, psikôpatôlôjia, toe-tsaina ara-piara-monina, toe-tsain'ny zaza, psikôfiziôlôjia, toe-tsain'ny biby).

Ny fiorenan'ny Foto-pisainana dia mety mifandray sy mifanaraka amin'ny toe-javatra hafa,mety hoe amin'ny sehatra voafaritra mazava na amin'ny sehatra ankapobeny. Matetika dia miankina amin'ny olana azo avy amin'ny zava-nianana (épistémologiques), tahaka ny foto-pisainana vokatry ny fampianarana, ny foto-pisainana vokatry ny fiaraha-monina na vokatry ny fitaizana, sns. Noho izany dia sarotra ny milaza fa ny maha toy izao na ny tsy maha toy izao dia toetra be amin'ny ankapobeny fotsiny. ...

Ny taranja sasan'ny toe-tsaina dia miaraka amin'ny zavatra hafa, na ao amin'ny saha mifandray na amin'ny lafin'ny zana-taranja saha fandinihana mivelatra kokoa.

Hatramin'ny ela no nisian'ny fifandraisana akaiky tamin'ny fandinihana ny foto-pisainana (psychologie) sy ny foto-kevitra (philosophie), ary tsy vitany hoe mifandray fotsiny aza izy roa ireo fa tena mifanosina satria ny  fandinihana ny foto-pisainana (psychologie) taloha dia taranja iray tao amin'ny fandinihana ny foto-kevitra (philosophie), taranja izay matetika taloha - tamin'ny antiquité indrindrindrindra - nosokajiana ho anisan'ny taranja ny zavatra azo tsapain-tanana (physique), raha ny famaitana tamin'izany  (ny anatra, ny eritreritra, ny fihetsika, sns. dia taranja tao anatin'ny fandinihana ny foto-kevitra taloha nefa hita koa ao amin'ny fandinihana ny foto-pisainana). Misy aza ankolafi-ny mpandinika foto-pisainana sasany manorina ny fonja-keviny amin'ny vokatry ny fandalinana ny foto-kevitra tahaka ny toe-po, ny maha-olona, ny zava manan'aina, sns.

C'est cette extrême diversité qui en fait la complexité historique, les résultats localement acquis se croisent et il faut de longues études pour en démêler la rationalité et l'intérêt. Il est ainsi très facile d'obtenir des théories inconsistantes ou de réaliser des synthèses incohérentes, qui ne manquent pas tout au long de l'histoire multimillénaire de la psychologie.

À côté de la psychologie « savante », il existe pour chacun le sentiment « d'en savoir quelque chose » puisque nous savons tous ce qu'est un caractère, un sentiment, une pensée, une relation affective, etc. Alors, que peut dire de plus le psychologue sur ces questions ? D'autant que la plupart des affirmations psychologiques générales paraissent pouvoir être contredites ou trouver un contre-exemple qui les ruine.

Il est aussi possible d'opposer, dans le champ des sciences humaines, la psychologie  à la sociologie, à l'anthropologie et aux sciences politiques, en ce qu'elle étudie d'abord des personnes.

Ainsi que ce soit en théorie ou en pratique, la définition de l'objet de la psychologie est une question non résolue.

Avant de présenter les grandes étapes historiques du développement des sciences psychologiques, il est indispensable de situer les trois axes d’études qui structurent le domaine du psychisme humain. En effet, la personne humaine c’est, indissolublement, un corps avec un cerveau développé permettant des conduites très élaborées, une personnalité, appuyée sur cet organisme vivant, en rapport avec une société, une subjectivité (consciente et inconsciente) construite à partir de la personnalité et insérée dans un ensemble de représentations sociales.

Historiquement, c’est ce premier axe qui a bénéficié d’un traitement scientifique, avec des méthodes et des instruments importés d’autres champs de la science. Les conduites sont étudiées par les sciences neuropsychophysiologiques, en tant que conduites naturelles. Elles sont, de ce point de vue, analysables et mesurables aussi bien pour le comportement humain que pour celui des animaux. Et si l’on ne peut, à proprement parler, construire une psychologie animale, il existe une neuropsychophysiologie animale. 

Selon cet axe, se sont développées traditionnellement les études des réflexes, de la perception, de l’émotion, du caractère, etc. Depuis les années 1990, le développement des neurosciences ou des sciences cognitives, a permis d’aborder le fonctionnement du cerveau pour chacune des conduites. Ainsi, nous pouvons découvrir les possibilités d’un humain en tant qu’animal muni d’un cerveau puissant.

Le sens des actes ne peut être induit des conduites : il fait appel à un autre ordre d’explications, bien que tout acte mette en œuvre des conduites neuropsychophysiologiques et passe par le cerveau. Les actes sont à la fois produits et producteurs de la personnalité au cours de son individualisation au sein d’un processus historique, biographique. Les théories de la personnalité font partie du champ des sciences psychologiques et nous informent sur :

 
Cet axe suppose une définition de la personnalité, mais aucun accord n’a pu se faire encore sur cette définition qui apparaît toujours un peu en marge des travaux de psychologie. Bien que la personnalité soit largement évoquée et étudiée en littérature, en art, dans les biographies, les théories existantes ne donnent que des aperçus partiels sur ce qui rend tel ou tel événement biographique pertinent et décisif. Les définitions diverses proposées par les théories de la personnalité sont contradictoires, certains voyant la personnalité comme un noyau de conduites permanentes et répétitives, d’autres imaginant que la personnalité est un système vivant, évolutif tout au long de la vie, d’autres encore font de la personnalité une entité morale, idéale.

L’objet de cet axe est l’analyse de la formation et du développement du sujet, de la subjectivité comme structure, qui se construit dans le cadre proposé par :

Font partie de ces études :

L’intégration de ces sciences de la subjectivité complète les sciences psychologiques.

Ces trois axes sont plus ou moins présents au fil de l’histoire de la psychologie, depuis les précurseurs jusqu’aux recherches actuelles. Cette évolution, inégalement avancée selon les axes souvent considérés comme indépendants les uns des autres voire exclusifs, va nous servir de fil conducteur à travers l’extrême variété des travaux en psychologie. 

Une première étape a été la séparation entre la philosophie et la psychologie. Cette séparation est encore incomplète sur certains aspects, en particulier pour le sujet où la confusion reste fréquente entre sujet, catégorie philosophique et sujet, concept scientifique en psychologie.

Na dia talohan'ny asa ny mpisava lalana Platon (-427, -348) sy Aristote (-384, -322) ao Psychology (dia misy ny teny hoe hatramin'ny 1575, Johannes Thomas Freigius, Ciceronianus), ny olona liana amin'ny fomba fijery, sensations, fihetseham-po, ny fihetseham-pony sy ny eritreriny. Ny soritra ireo amin 'izany ao amin'ny Iliad sy ny Odyssey, ao amin'ny anganon'ny firenena rehetra sy ny boky masina, ara-tantara psikolojia (Ignace Meyerson, 1888-1983) dia mampiseho mazava tsara. Ny andinin-teny voalohany fantatra fa taratry manoloana ny firongatry ny eritreritra sy ny feon'ny fieritreretana dia ireo izay niaro tantara, fa Azo inoana fa nifototra tamin'ny asa teo aloha fa tsy fantatsika.

Platon sy Aristote, ary hita ao amin'ny mazava, dia tsy misy na vitsy ny mpiara-belona taminy andinin-teny Democritus (c-460, c-360), na Epicurus (-342, -270). Lucretia (-98, -54), fantatra kokoa, ny lova an'ny soratra tranainy dia tsy maintsy vita ny roa mpaneho hevitra ny Aristote, Ibn Rouchd (Averroes, 1126-1198) sy Thomas d'Aquin (1225- 1274), izay taonjato maro tatỳ aoriana indray ny asany, ary hanome ny vola izay ho scholasticism.

Pythagore (500 talohan'i JK), ny atidoha dia ny seza ny faharanitan-tsaina sy ny adalana.

Platon momba ny ambaratongam-pahefana ny psyche; ny fanahy ambony kokoa (herim-po sy ny fanirian-daza) voafaritra ao am-po, ny fanahy tsy mahasalama ao amin'ny aty. Ao amin'ny Phaedo, Izany dia mampisaraka ny fanahy noho izany, ka ny eritreritra ny vatana ara-nofo, ary ny mino fa ny fanahy mifehy ny vatana. Izany manonofinofy dualisme miala lalina ho any amin'ny isan-karazany holatra fikorianan'ny ny psikolojia Endrika: taonjato amby roa-polo. Critical Aristote Platon. Eny tokoa, ho azy, ny fanahy dia tsy ny mpamily ny vatana. Amin'ny Metafizika nanontany  izy hoe:

Aristote nampidirina tao amin'ny fanazavany momba ny amin'ny ainy ho tripartite fizarana ny fanahy, miaraka amin'ny fomba fijery gradualist: vegetative, sensory sy ny saina, izay reproduces ny fizarazaran'I manan'aina amin'ny zavamaniry, ny biby ary ny olombelona. (Ireo mpitsabo nentim-paharazana miteny ny fanjakana vegetative.) Izy no liana misaina ny fanahy (fahatsiarovana, fitsarana, sns) ary nanontany tena hoe inona amin 'ny olona mahafantatra sy mihevitra azy io antsoina hoe ny poiètikon tononkalo fahalalana, izay tsy maintsy ho takatra fa amin'ny heviny ankehitriny ny solontena ara-tsaina izay tononkalo) [2]. Ny sitrapo sy ny mahafinaritra no mahazo fanafoanana ny fanaintainana teny akaiky Epicureanism famoronana. Ary ny nanontany ny fifandraisana eo amin'ny vatana sy ny fomba fijery, vatana sy ny eritreritra, ary nieritreritra Aristote manokatra adihevitra, nalaina nandritra ny taonjato maro, na ny saina mavitrika sy fahaiza-misaina ara-nofo dia tsy manan-tsahala ary mandrakizay (Andriamanitra), na ny fanahy sy ny fahaiza-misaina dia misaraka. Ny valin-dia ny fanahy ny vatana toy ny endrika dia ny manan-danja (tsy azo sarahina ary miavaka).

Lucretia fizarana amin'ny filazana fa ny fanahy toy ny tena zava-dehibe fofonaina (anima amin'ny teny latinina) mamelona ny vatana sy De Rerum Natura (amin'ny toetry ny zava-drehetra), dia nanamarika fa:

Efa hatry ny taona taloha ny fifanoherana sy ny foto-pisainana doalista sy môniska sy ny fahasarotana lehibe ny mamaritra ny fifandraisana misy eo amin'ny vatana sy ny saina dia hipetraka psikology taonjato maro.

L'autre versant de la science antique est celui des observations et des expériences des médecins. Dès la plus haute Antiquité, les interrogations sur la santé mentale et les troubles mentaux sont attestées : le papyrus Ebers (c1550 avant J.C.) contient une courte description clinique de la dépression, avec des recettes magiques ou religieuses pour la chasser. 

Les poèmes d’Homère présentent la folie comme une offense des dieux.

La pensée médicale naît avec Empédocle (484-424 avant J.C.) en Sicile avec sa théorie des qualités des quatre éléments (terre, eau, air, feu) dans ses rapports avec les quatre humeurs nécessaires au bien-être : sang, flegme, bile jaune et bile noire.

Hippocrate (c460-c370 avant J.C.) effectue une classification des troubles mentaux comprenant la manie, la mélancolie, la paranoïa ou détérioration, l’épilepsie, en relation avec les tempéraments sanguin, colérique, flegmatique ou mélancolique. Il réunit ainsi les maladies de l'âme et du corps, les maladies sont physiques, et ainsi il participe à démystifier la maladie mentale, qui était jusque là, plutôt liée à des manifestations démoniaques. 

Arétée de Cappadoce (80-138) fait des descriptions fines de troubles mentaux, en particulier elle propose l’amorce d’une conception unitaire de la mélancolie et de la manie.

C'est Galien (131-201) qui rassemblera les connaissances antérieures (les travaux d'Hippocrate et ceux d'Aristote en particulier) et les étendra considérablement dans ce qui va devenir, pour quinze siècles, la source principale des connaissances médicales dans les sphères d'influence juive, chrétienne et musulmane. Ainsi, il ouvre une démarche d'expériences physiologiques, d'anatomie, de diagnostic et de thérapeutique, de pharmacologie et d'hygiène. La médecine, dès Hippocrate, est préventive (hygiène) autant que curative. Les causes de la maladie et de la santé sont recherchées parmi des causes naturelles, rationnelles. 

Galien distingue, comme Hippocrate, quatre tempéraments et les articule aux quatre éléments dans une combinatoire qui lui permet de classer les maladies selon les déséquilibres entre les diverses tendances, les bases de l’affectivité et du comportement apparaissant de nature biochimique. Ainsi l’excès de sang conduit au tempérament sanguin, de bile jaune au tempérament cholérique, de bile noire au tempérament mélancolique, etc. C'est cette approche qui se retrouve des siècles plus tard dans la caractérologie (cf. Le Senne (1882-1954) en particulier).

Alexandre de Tralles (525-605), médecin grec originaire de Lycie, développe la théorie de Galien et effectue une amorce des théories « localisationnistes » cérébrales. L’héritage hippocratique de la médecine antique aboutit aux prémices d’une psychiatrie fondée sur quatre grandes maladies : la frénésie et la léthargie associées à des états toxi-infectieux, la manie et la mélancolie, « folies sans fièvre ». 

L’héritage arabe ne sera transmis qu’au  siècle, avec sa traduction en latin.

(Il faudrait compléter ce tableau de la science méditerranéenne par d'autres sciences, chinoise, japonaise, indienne, etc.)

Jusque là confinée à la description anatomique des principales structures du système nerveux, la neurologie du  fait d'importants progrès grâce à la mise au point de techniques nouvelles (électricité, microscopie, chimie) qui permettent d'explorer le système nerveux à l'échelle de l'infiniment petit mais aussi, pour la première fois d'un point de vue fonctionnelle, c'est-à-dire en s'intéressant à ses mécanismes physiologiques. A cette période, avec la découverte des neurones,  se met en place la conception selon laquelle le psychisme repose sur un réseau extrêmement complexes de cellules nerveuses.

Comme le montrent les exemples ci-dessus, la neurologie fournit de grands noms au progrès des neurosciences mais les incursions des neurologues dans ce qu'on définit aujourd'hui comme la neuropsychologie sont plus rares, même si elles tiennent moins à un progrès des techniques expérimentales qu'à un renouvellement théorique. Parmi les grands débats qui traversent la discipline, on retrouve la question de l'organisation fonctionnelle du cerveau : face aux holistes qui tiennent le cerveau pour un organe homogène sans compartimentation fonctionnelle, s'opposent les tenants du localisationnisme cérébral qui défendent l'idée que le cerveau s'organise en aires fonctionnelles assurant chacune une fonction plus particulière. Au rangs de ces derniers on compte ainsi :

La fin du  marque véritablement l'apparition de la psychologie comme une discipline à part entière entre la neurologie, la physiologie mais aussi la psychiatrie. Ainsi l'École de la Salpêtrière à Paris, autour du neurologue Jean-Martin Charcot (1825-1893) développe un corpus théorique reliant le psychisme aux manifestations organiques. 

Jusqu'alors considérée comme une branche de la philosophie, la psychologie gagne son autonomie avec la création de chaires universitaires et de laboratoires à part entière. Dans le même temps, les physiologistes allemands développent une nouvelle approche baptisé psychophysique dont l'objectif est de déterminer les lois mathématiques qui régissent l'esprit humain. Leur terrain de prédilection est la psychologie de la perception mais leurs méthodes s'exportent de par le monde sur les terrains de la mesure de l'intelligence, de la mémoire, etc. :

La psychologie clinique, dont le champ d'application est le propre de la psychopathologie de l'adulte et de l'enfant, est une approche théorique et pratique du fonctionnement psychique qui peut prendre appui sur les conceptions psychodynamiques de la vie mentale (unification des travaux psychanalytiques), mais aussi sur d'autres apport en techniques psychothérapeutiques, techniques reposant toujours, comme la psychanalyse, sur une véritable clinique de la subjectivité.  

Dans cette démarche, l'histoire passée du patient, les vicissitudes du développement psychologique et de leur réactualisation possible sont prises en compte par le praticien. Le symptôme est porteur de sens et la singularité du sujet est mise au premier plan, tout comme son vécu, et son discours qui, lui-même, est considéré comme une « verbalisation » lorsqu'il est le propre d'une association de représentations et d'affects.

Le but de la psychologie clinique est d'appréhender l'unité et l'unicité du sujet dans une démarche thérapeutique, qui est soutendue par un logos appartenant clairement aux sciences humaines.

Après Janet et Freud, la psychologie clinique s'est progressivement diversifiée avec l'arrivée de nouvelles psychothérapies pas toujours distinctes de démarches de développement personnel, prenant appui sur d'autres modèles théoriques. Si le symptôme est toujours considéré comme l'expression d'un conflit psychique et donc d'une histoire subjective, certaines pratiques sont axées davantage sur les mobilisations psychiques ayant trait à l'émotion ou aux situations groupales. L'inconscient devenant un objet d'investigation plus secondaire. On peut, dans ce cadre, parler de la thérapies systémiques familiales, de la gestalt-thérapie, de la thérapie motivationelle, du psychodrame, de la psychothérapie humaniste, pour donner quelques exemples.

L'approche cognitive ou cognitiviste en psychologie s'est constituée dans le cadre plus large des sciences cognitives vers le milieu des années 1950. Cette approche s'est fondée sur une opposition à la tradition béhavioriste qui considérait l'esprit humain (et animal) comme une « boîte noire » dont les réponses (i.e., le comportement) devaient être analysables comme une fonction des entrées (i.e., les inputs sensoriels), sans qu'il soit nécessaire de faire des hypothèses supplémentaires sur les mécanismes impliqués. Le projet cognitiviste a donc été de chercher à caractériser non pas seulement le lien entre le stimulus et la réponse comportementale observable par l'expérimentateur mais aussi l'organisation des processus internes impliqués dans ce comportement. Le débat entre ces deux approches fut particulièrement illustré dans la critique par le linguiste Noam Chomsky de l'ouvrage Verbal Behavior de Burrhus Skinner consacré au langage. Chomsky dénonce l'erreur qu'il y aurait à vouloir, comme le propose Skinner, analyser le langage ou tout autre comportement complexe comme le résultat d'un apprentissage basé uniquement sur des associations de type comportement-récompense. Ainsi, dans le cas du langage, le fait qu'un enfant puisse produire des phrases grammaticalement correctes alors même qu'il ne les a jamais entendues (et n'a jamais été récompensé ou non pour les avoir dites auparavant) ne peut s'expliquer qu'en faisant l'hypothèse que le cerveau humain est doté d'une capacité cognitive particulière dédiée au langage et en partie innée : cet argument dit argument de la pauvreté du stimulus jouera un rôle important dans la justification de l'idée d'une grammaire universelle dont seraient dotés tous les êtres humains de manière innée.

Au-delà de la question du langage, le projet cognitiviste sera donc de montrer l'impasse scientifique qui consisterait, selon la tradition behavioriste, à vouloir comprendre la pensée sans la décomposer en une combinaison complexe de multiples processus dont certains peuvent être innés mais dont d'autres résulteraient de l'apprentissage et de l'expérience. La métaphore qui prévaut alors est celle du cerveau-ordinateur, à une époque où les progrès en informatique sont plein de promesses pour l'intelligence artificielle. Selon ce paradigme cognitiviste, l'information ferait l'objet d'un traitement séquentiel ou parallèle en circulant entre les différents processus qui constituent l'esprit humain selon la structure schématique : 

Par la suite, ces processus mentaux ont aussi reçu le nom de modules car ils furent conceptualisés comme des mécanismes relativement indépendants les uns des autres. Le philosophe Jerry Fodor formalisera cette conception dans un ouvrage au titre sans ambiguïté, La  Modularité de l'esprit. Dans cette perspective, l'esprit (humain) est organisé à différents niveaux comme une mécanique complexe comportant des modules caractérisés par le fait qu'ils traitent certaines informations de manière automatique. Cela expliquerait certains phénomènes psychologiques comme les illusions d'optique qui persistent même lorsque l'on sait qu'il s'agit d'une illusion, par le fait que le système visuel fonctionne de façon modulaire. On peut aussi citer d'autres approches conceptuelles basées, par exemple, sur les modèles de réseaux de neurones où l'information est distribuée au sein d'un réseau constitué d'un grand nombre d'unité. Les mécanismes ??? Le traitement de l'information . Ce courant dit connexionniste bien que de moindre influence sur l'évolution de la psychologie cognitive jouera un rôle important dans la ???

Ces évolutions théoriques vont de pair avec des développements expérimentaux qui forment les bases méthodologies de l'expérimentation en psychologie cognitive. Parmi ceux-ci, on peut citer, le renouvellement de l'approche dite de la chronométrie mentale proposée un siècle plutôt par le psychologue Franciscus Donders selon laquelle la mesure du temps de réaction fournit un indice du temps de traitement d'un stimulus donné. Cette méthodologie en association avec la décomposition modulariste de la psychologie cognitive donne lieu à un très grand nombre de travaux expérimentaux portant sur la perception, la décision, le  langage, le calcul, etc. Les questions-clés de la psychologie cognitive sont alors :

À partir des années 1970, la psychologie cognitive évoluera fortement sous l'influence des neurosciences et des nouvelles méthodes d'étude du cerveau en activité. Avec les progrès de la technologie, l'électroencéphalographie (EEG) permet de mesurer des potentiels électriques depuis la surface du scalp qui reflètent la dynamique de l'activité globale des neurones. L'analyse de cette dynamique ouvre une voie d'accès à la séquence temporelle des activités nerveuses que l'on propose d'identifier à la séquence d'opérations mentales mises en évidence par d'autres méthodes basées notamment la chronométrie mentale. Durant les années 1980, de nouvelles méthodes d'imagerie cérébrale feront leur apparition avec la Tomographie par émission de positons (PET), puis l'Imagerie par résonance magnétique fonctionnelle (IRMf) dans les années 1990. Grâce à ces dernières, on peut cette fois connaître les différentes régions impliquées dans une tâche expérimentale donnée. L'association entre opération mentale se fait donc cette fois non pas sur la dimension temporelle mais sur le plan spatial : l'objectif étant d'identifier les bases neurobiologiques des modules postulés par la psychologie cognitive. L'utilisation des méthodes des neurosciences dans le cadre expérimental de la psychologie cognitive donnera naissance à ce qu'on appelle aujourd'hui les neurosciences cognitives. 

Certains considèrent que cette perspective est celle de « l'homme machine » qui véhicule une image de l'être humain propice à l'idéologie de la performance et du management. Cette remarque souligne le fait qu'une telle approche ne se préoccupe pas de l'impact « écologique » de ses théories, et en ce sens, nous nous éloignons d'une psychologie qui mesure ses avancées selon sa congruence avec l'humanité de son « objet » d'étude : nous. 

A l'inverse, les progrès accomplis par cette discipline depuis le milieu du  peuvent aussi être considérés dans la perspective d'une meilleure connaissance de l'homme, la démarche analytique et la modélisation informationnelle n'étant là que pour guider le scientifique vers des questions précises ouvertes à l'expérimentation : l'image du cerveau-ordinateur n'est qu'une métaphore. À l'appui de cette thèse, on peut ainsi évoquer le fait que la théorie a fondamentalement évolué vers une intégration de multiples approches au sein de la tradition cognitiviste, connexionniste notamment, et a permis de dresser de nouvelles passerelles avec d'autres disciplines scientifiques comme les neurosciences fondamentales, l'éthologie, la génétique du comportement, ou encore la psychologie sociale et les sciences humaines.

La psychologie est traversée par plusieurs problématiques qui la fragmentent selon les options prises par ceux qui l’étudient. La combinaison rationnelle et synthétique des résultats n’est pas l’objet d’un consensus général, même si bien sûr beaucoup de résultats se sont accumulés et si localement, il est possible d’affirmer que certaines hypothèses sont justes ou fausses. 

Aujourd'hui encore, cette question reste posée. Ici deux conceptions s'affrontent, la première affirmant que la psychologie est bien devenue une science, et la seconde remettant en question ceci, en affirmant qu'il n'y a en psychologie qu'une pré-science. On peut s'appuyer sur un texte de Kurt Lewin, qui oppose les modes de pensée galiléen (scientifique) et aristotélicien (pré-scientifique), afin de développer ce propos.

La création des laboratoires de psychologie quantitative, fait dire aux tenants de cette méthodologie, que la science psychologie est maintenant une réalité. En effet, ce point de vue s'appuie sur les méthodes de recherche utilisées dans ceux- ci:

Ainsi la psychologie peut se baser sur des résultats statistiques reproductibles et critiquables. Il y a également des auteurs qui pensent que le manque d'enseignement de matières scientifiques (mathématique et technique scientifique par exemple) pose problème à la fois en termes d'image de la filière, et en termes de qualité de la formation et de la recherche dans le domaine.

Dans ce débat on retrouve des critiques récurrentes et en particulier ciblées sur la théorie psychanalytique, qui rappelons-le ne fait pas partie de la recherche expérimentale en psychologie. En effet, Pierre Janet, Henri F. Ellenberger, Karl Popper ont largement écrit à ce propos pour diverses raisons. Mais il semble pertinent d'élargir le débat de la scientificité à l'ensemble de la psychologie. 

Si on considère l'Homme comme un système complexe par exemple, alors on peut lui appliquer la méthode d'Edgar Morin qui rejette la pensée réductionniste.

D'autres auteurs affirment en effet que les méthodes utilisées ne suffisent pas à faire de la psychologie une science, car beaucoup de ses concepts ne sont pas scientifiques, mais pré-scientifiques, dans le sens qu'ils sont trop souvent de forme anthropomorphiques (le vécu de l'individu sert de critère au savoir). Les défenseurs de cette thèse, expliquent que la psychologie ne pourra devenir science que lorsqu'elle distinguera le vécu, de la description scientifique. Cela n'a rien à voir avec la méthode (quantitatif vs qualitatif), mais sur la construction de concepts solides.

De plus, la psychologie fait, pour ces mêmes personnes, des classifications instinctives et non basées sur des critères objectifs, ou tout du moins explicitées sur des critères qui permettront de donner des groupes homogènes (exemple de la classification émotion/ cognition ou de l'intelligence).  « Les concepts psychologiques, au moins à certains égards déterminants, sont totalement aristotéliciens dans leur contenu réel, bien que, à d'autres égards, leur formulation ait été quelque peu civilisée, si l'on peut dire ». En effet, certains concepts de psychologie peuvent être vus comme un jugement moral (exemple : normal vs pathologique).

Certains domaines d'application de la psychologie semble mettre en exergue cette idée : « L'étude du vieillissement psychologique est un véritable test par lesquels la psychologie générale et différentielle montre bien ses limites. [...] Dès que l'on s'écarte de ces deux cas de figure [non cités ici], on entre dans un type de fonctionnement où le raffinement méthodologique va tenter désespérément de masquer et de compenser l'insuffisance des concepts. [...] Or le problème de fond serait plutôt celui du statut des variables utilisées. Méthode de regroupement de données empirique sur la base de corrélations, l'analyse factorielle (des correspondances ?) ne peut aboutir qu'à la création de catégories empiriques contingentes ».

Il existe également une autre position (psychanalytique la plupart du temps) dans ce débat, qui défend l'idée que la psychologie peut ne pas être une science au sens strict du terme sans pour autant être une discipline non rationnelle. La rationalité du discours psychologique pourrait être indépendante des méthodes de vérification expérimentale, soit du fait des interdits éthiques s'opposant à certains types d'expériences sur le sujet soit pour un motif d'irréductibilité de la complexité de la psyché à un jeu simple de facteurs. On rejoint donc, sur ce dernier point la pensée précédente, mais on s'en écarte quand il est dit que la « scientificité » d'un discours rationnel n'est pas la condition sine qua non du sérieux d'une discipline. Cependant des exemples montrent que, parfois, les apparences de la scientificité peuvent recouvrir et cacher des motifs totalement irrationnels - lesquels jouent aussi leur rôle dans tout travail à visée scientifique, puisque la « science » n'est jamais que l'ensemble des discours dits scientifiques tenus par des hommes et des femmes, lesquels ne sauraient être totalement à l'abri des « passions », pour user d'un terme qui a certes beaucoup vieilli si l'on se réfère au corpus conceptuel psychologique actuel.

La problématique la plus ancienne et la plus générale est celle que la philosophie projette depuis les origines sur les études de psychologie : les conceptions idéalistes et matérialistes s’opposent depuis Platon et Épicure et sont sensibles à toutes les époques avec des nuances, des compromis variables selon les auteurs (cf. Histoire de la psychologie). Cette problématique traverse les sciences dites cognitives : les recherches qui utilisent des outils modernes pour analyser matériellement le cerveau et comprendre son fonctionnement vont-elles trouver le sens de ce que vit la personne ?

Le problème est que la psychologie n’a pas sa méthode spécifique d’étude : chaque grande étape dans l’histoire de la psychologie est marquée par l’utilisation de méthodes scientifiques qui ont obtenu des succès dans d’autres champs et qui sont appliquées à ce qui paraît être l’objet d’étude de la psychologie, adéquat à la méthode... raisonnement circulaire qui a des effets limités et inévitables. Par exemple, la méthode expérimentale sera appliquée au cours des  et  siècles, avec des résultats très critiquables : Wilhelm Wundt paraît limiter la psychologie à ce que mesure ses instruments (temps de réaction, excitabilité, ...), Gustav Fechner ou les études comportementalistes (behavioristes) vont refuser d’étudier la conscience ou la pensée en considérant que c’est une « boîte noire » dont on ne peut rien dire, rien mesurer.
Ainsi, la méthode linguistique, la méthode herméneutique, etc. vont tour à tour apporter des informations mais surtout des critiques à l’égard des autres méthodes et de leurs résultats... On notera toutefois que depuis l'adoption du paradigme cognitiviste, la méthode expérimentale a produit en psychologie de très nombreux résultats (dont certains ont d'ailleurs été couronnés par un prix Nobel d'Économie attribué au psychologue cognitiviste Daniel Kahneman. La recherche conjointe avec les outils des neurosciences, qui permet de produire des données rigoureuses (dont l'interprétation reste toutefois à développer) l'adoption de plus en plus fréquente de formalismes mathématiques et/ou informatiques chez les chercheurs en psychologie, qui permet un description précise et rigoureuses des théories et de leurs prédictions, tout cela rend maintenant difficile l'adoption d'une position refusant le caractère scientifique à la psychologie.

Cette problématique est la conséquence de la position de la psychologie à la frontière de domaines de recherches qui sont en plein développement et que la science contemporaine du  est loin d'avoir épuisé. 

D'une part, en tant qu'objet d'étude le cerveau se trouve au cœur de thématiques liant les aspects fonctionnels (comment le cerveau produit la pensée ?) mais aussi génétiques et développementaux. Les neurosciences cognitives ont, depuis le milieu du , entrepris d'étudier les mécanismes à l'œuvre à la fois dans la physiologie cellulaire des neurones et dans l'organisation générale des différentes structures du cerveau. Malgré les progrès étonnants faits depuis lors, les débats restent toujours vifs quant à savoir quel est le niveau pertinent d'analyse (le neurone individuel ou le réseau de neurones), à quels mécanismes neurophysiologiques correspondent les opérations mentales invoquées par la psychologie (traitement séquentiel de l'information ou dynamique complexe d'interactions) etc. En outre, l'approche essentiellement cognitiviste qui a guidé les premiers travaux se voit elle-même remise en cause avec l'émergence de problématiques inspirées de la psychologie du développement, de la psychologie sociale, voire de la tradition psychanalytique. 

D'autre part, la psychologie de l'humain en tant qu'être social ne peut s'abstraire d'une perspective plus générale sur la société humaine, à la fois produit de la psychologie individuelle des êtres qui la composent et contexte dans lequel naissent, grandissent et interagissent l'ensemble des êtres humains. Au cours de leur histoire récente, les sciences sociales ont ainsi évolué pour prendre en compte dans leurs analyses des faits sociaux la psychologie des hommes. Par exemple, en économie, les travaux de Daniel Kahneman se portent justement sur l'importance qu'il y a à considérer les spécificités de la psychologie humaine pour enrichir les modèles traditionnels d'agents économiques. On peut aussi citer le cas de certains domaines des sciences humaines comme la critique littéraire qui ont vu apparaître des courants exploitant les concepts de la psychologie contemporaine pour analyser la construction et le contenu des œuvres d'art (par exemple, les fictions). Par ailleurs, lorsqu'elle devient une technique appliquée, la science psychologique soulève des débats éthiques sur l'utilisation qu'il est possible de faire de ses résultats et découvertes : l'exemple le plus caractéristique est sans doute le cas des travaux sur les images subliminales dont l'objectif était de modifier les comportements (économique, politiques, ...) en diffusant des messages très brefs de façon à ce qu'ils ne soient pas perçus consciemment. 

Entre ces deux niveaux, infra-individuel et supra-individuel, la psychologie se retrouve donc dans une position charnières où les progrès de cette science enrichissent et s'enrichissent des évolutions de ces multiples domaines de recherche.

Cette problématique oppose l’individuel au collectif. Beaucoup de théories se sont affrontées sur cette dimension des études psychologiques, sans qu’une conclusion consensuelle se dégage actuellement sur les rapports entre la personne et la société. Certains pensent que c’est la personne qui permet à la société d'exister et de se transformer (conception individualiste), pour d’autres c’est le contraire. C'est-à-dire qu'il faut pour comprendre un phénomène social partir de la société pour aller vers l'individu. Il s'agit du holisme. Bien entendu, beaucoup pensent que les deux sont nécessaires, mais de quelle manière peut-on le décrire ?

Cette problématique n’est pas la plus simple ni la dernière, les rapports entre ce qui est déterminé génétiquement et ce qui est acquis de l'environnement ou socialement ont occupé les universités depuis longtemps et peut-être les occuperont encore longtemps, tant le problème est difficile à poser scientifiquement. Posée de façon naïve, la question n'a pas plus de sens que se demander si l'aire d'un rectangle dépend davantage de sa largeur ou de sa hauteur. Comme il n'existe pas davantage d'homme sans inné que sans acquis, il serait impossible de donner une réponse univoque qui ne soit pas subjective ou tout simplement fausse. 

Toutefois les scientifiques ont régulièrement tenté d'appliquer les méthodes disponibles à leur époque pour aborder cette question de manière plus rigoureuse. La principale voie d'approche est statistique : elle repose sur le concept d'héritabilité issu de la génétique. L'héritabilité mesure dans une population donnée, la part de variabilité d'un trait qui est expliquée par l'hérédité génétique : selon cette définition, l'acquis est donc ce qui n'est pas génétiquement héréditaire. Le concept d'héritabilité est souvent mal compris du grand public et conduit à des erreurs quant à l'interprétation des résultats. La méthode du calcul de l'héritabilité ne permet en effet pas de tirer des conclusions sur un plan individuel : une caractéristique héritable à 50% ne signifie surtout pas que chez chaque individu, la part de génétique est de 50% (cette dernière expression n'a pas de signification scientifique).

Par ailleurs, aussi rigoureux soit-il, le calcul de l'héritabilité dépend de la mesure du trait en question et les études sur l'inné et l'acquis ont souvent été critiquées pour leur méthodologie à cet égard. En particulier, si le quotient intellectuel (QI) est une mesure bien définie (dont on peut calculer l'héritabilité dans une population donnée, à un instant donné -- pour le QI, on obtient un taux d'environ 75% dans les sociétés occidentales modernes), la question de savoir s'il constitue une mesure pertinente et fiable de l'intelligence est beaucoup plus problématique.

Qu’est-ce qui chez l’adulte reste de l’enfant, qu’est-ce qui chez l’enfant détermine l’adulte qu'il sera ? L’écho s’en fait entendre dans les affirmations du type « Tout se joue avant six ans ! » ou « Il faut rester enfant pour être créatif ! » dont la scientificité est éminemment douteuse.

Ainsi plusieurs expériences d'éducation précoce de très jeunes enfants ont eu des résultats dont le nom est passé dans l'histoire : Blaise Pascal, Mozart, Goethe, John Stuart Mill... et des apprentissages tardifs qui ont aussi laissé une trace historique : Helen Keller, Gustave Flaubert (dyslexique, apprend à lire vers dix ans), François Cheng ..

Comment penser l'évidente différence entre une société humaine et un groupe de primates, tout en intégrant la continuité de l'évolution de l'animal vers l'homme ?

La découverte que les humains ne maîtrisent pas tous leurs actes (Je ne fais pas le bien que je veux, et je fais le mal que je ne veux pas, écrit Paul de Tarse), que des paroles, des moments de leur vie intellectuelle ou affective ne sont pas conscients n'est pas facilement compatible avec l'image d'un homme de raison, maître de lui-même et du monde. La conscience claire reste un objectif mais n'est pas donnée naturellement. D'autre part, l'équivalence entre conscience totale et maîtrise totale n'est pas évidente.

Chaque champ d’étude de la psychologie pose de telles oppositions que les auteurs tranchent ou accommodent pour tenter de construire une démarche scientifique, comme le rapport entre raison et folie ou celui entre normal et pathologique, déjà évoqué. 

L’histoire de la psychologie, pas plus qu'aucune autre, n’est une construction linéaire où les progrès s'accumulent dans une même direction, à partir d’un même objet. S'il est assez simple d'établir une chronologie de l'histoire de la psychologie, le cours de son histoire est rempli de fractures, de contradictions dès que l’on cherche à étendre les résultats en dehors de la zone étroite où ils ont été élaborés. Il est difficile d’étudier la psychologie sans connaître son histoire : le risque, en l'ignorant, serait de répéter des erreurs déjà identifiées comme telles dans le passé.

Le classement proposé des diverses disciplines psychologiques est empirique, il utilise les catégories classiques de la méthode scientifique ; objet d'étude, méthode d'analyse, champ d'étude. Comme tout classement empirique, il n'est pas totalement satisfaisant et les disciplines appartiennent à plusieurs catégories, mais l'accent est mis sur un aspect du fait du nom choisi par les fondateurs.

C'est une des tâches essentielles de la psychologie et de son épistémologie que de parvenir à définir scientifiquement son objet d'étude, sa méthode et son champ d'étude. Travail en cours mais qu'on ne peut considérer comme achevé ou même stabilisé.




#Article 232: Fiteny javaney (112 words)


Ny fiteny javaney dia fiteny any amin'ny nosy Java, any Indonezia. Misy olona 80 tapitrisa, eto an-tany no miteny Javaney, ary tenin-dren'ny olona 75 tapitrisa izy any Indonezia. Eo aian'ny fiteny Indonezianina, izy no teny be mpiteny indrindra any Indonezia. 

Ny fiteny Javaney dia voasintona avy amin'ny teny Aostrônezianina, ary mitovy fianakavina amin'ny fiteny malay ny fiteny Javaney. Miteny Indonezianina ny mponina Javaney rehefa mivarotra na rehefa miresaka amin'ny Indonezianina tsy mahay miteny Javaney.

Any ivelan'i Indonezia, betsaka ny olona miteny Javaney, indrindra any Azia eo amanodidin'ny Indonezia : Any timaoro Atsinanana, any Malaizia, any Singapaoro ary any Aostralia ; misy koa any Hong Kong sy any Taiwan. Vitsivitsy izy any Surinam.




#Article 233: Haitỳ (102 words)


I Haitỳ, na Repoblikan'i Haitỳ, dia firenen'ny Antila Be maka ny ampatelo andrefan'ny Nosy Hispaniola (28  eo ho eo). Ny renivohiny dia Port-au-Prince. Niisa 8,3 tapitrisa ny isam-ponina tany Haitỳ tamin'ny 2005.

Lasa repoblika mainty manam-pahaleovantena voalohany izy teo aorian'ny tolom-piavotana haisianina (1791-1803) nitondra ny tafik'i Napoleon Bonaparte niala teo. I Haitỳ irery no firenena miteny frantsay manam-pahaleovantena any Karaiba.

Any andrefan'i nosy ny Hispaniola ny Haitỳ, faharoa amin'ny nosy ngeza indrindra any antily. Fahatelo amin'ny firenena ngeza indrindra ny  i Haitỳ, eo arian'ny Repoblika Dôminikana sy Koba. Tendrombohitra fotsiny ny ankabeazan'ny tany any Haitỳ. Ny nosy hafa an'i Haitỳkoa dia :




#Article 234: Port-au-Prince (135 words)


Port-au-Prince dia renivohitr'i Haiti ary tanàna be mponina indrindra any Hiti. Mety miisa 3,81 tapitrisa ny isam-ponina ao amin'ny tanànan-dehibe (2008). Ny anaram-ponina dia Port-au-princianina na Port-au-Princien(-ne)(-s) amin'ny fiteny frantsay. Any amin'ny sisin'ny gôlfan'ny Gonâve, kafe sy siramamy ny ankabeazan'ny entana avoakan'ny Port-au-Prince. Manao lasopy, lamba sy simenitra izy anatin'ny ozininy.

Tamin'ny 12 Janoary 2010, ravan'ny horohorontany miisa 7,0 amin'ny mari-drefy Richter, ny isan'ny olona maty dia lazaina fa aman-alina, lazain'ny fahefana fa roa hetsy ny isan'ny maty. Azo hoarina  amin'ny tsunami nitranga tamin'ny 26 Desambra 2004 tany Indonezia (maty 220 000) io voina io. Tsy maintsy ravaina sy averina amboarina tanteraka ny tanànan'i Port-au-Prince, amin'ny alalan'ny fanampiana iraisam-pirenena sy ny 10 lavitrisa dollar nentiny hanamboarana ilay tanàna. Mety miisa iray alina sy iray hetsy ny isan'ny olona matin'ny vokatr'io horohorontany io (23 Janoary 2010).




#Article 235: Tantara (178 words)


Ny Tantara dia fandinihana ny zava-mitranga, ny zava-bita ary ny zavatra mikasika azy. Ny tantara dia zavatra tantaraina, izy io dia fitaratry ny zava-mitranga efa lasa, ary ny olona mandinika sy mitantara io zavatra io dia lazaina hoe mpahay tantarata.

Avy amin'ny fiteny sanskrity तन्त्र / tantra ny teny malagasy hoe tantara.

Ny tantarata dia manandrana mamisavisa, manazava na mamerina ny zava-nitranga tamin'ny fotoana taloha. Na inona na inona ny fotoana, na inona na inona ny zana-tanjon'ny tantarata, ny Tantara dia zavatra foronin'ny olona, soratana anatin'ny fotoana isiany. Araka ny lasain'ny tantarata Antoine Prost : « L’histoire c’est ce que font les historiens » (Ny tantara dia ataon'ny tantarata ).

Ny tantara dia karazana filaza, tsy mifototra amin'ny famoronan-javatra, fa mifototra amin'ny loharano. Mifatotra amin'ny loharano izy mba hamerina ny singan'ny efa lasa.

Ny tantara, tsy hoe fitaratry ny efa lasa, dia mifototra ara-pomba. Nivoatra izy tamin'ny fandrosoan'ny taona, fivoarana tenenina hoe tantaram-panoratana ny tantara na historiographie amin'ny teny frantsay. Ny fomba ara-tantara dia mifototra eo amin'ny vondrona siansa manatrika azy ary manampy ny tantarata hanoratra ny tantarany.




#Article 236: Thomas Jefferson (353 words)


Manao pôtilita sy filôzôfy amerikana, i Thomas Jefferson niteraka tamin'ny 18 Aprily 1743 tany Shadwell ary maty tany Monticello tamin'ny 1826. Izy no filoha faha telo ny Etazonia, nihiditra filoha tamin'ny 1801 izy, dia tapitra tamin'ny 1809 ny mandat-ny. Filôzôfy, mpamorina sy mpanao trano i Thomas Jefferson ary tsy nasitriny ny fitiavany frantsay.
Nanana voly be mihintsy izy any Virginia, ary nanana andevo betsaka izy. Kanefa izy nitolona ho an'ny fanohanana ny Déclaration des Droits de l'homme anatin'ny firenenany. Nanangeza ny fivelaran'i Etazonia i Thomas Jefferson tamin'ny nividy ny Louisiana. 3 Président d'Etazonia'

Teraka tamin'ny 13 Aprily 1743 i Thomas Jefferson tany Shadwell ao anatin'ny kaontia an'i Albelmarle, any Virginia. An'isan'ny fianakavina manan-karena ny ray aman-dreniny : Peter Jefferson sy Jane Randolph. Laha matoa-na amin'ny fianakavina manana zanaka folo i Thomas Jefferson. Topon-na voly iray i rainy any amin'ny kaontia ny Albemarle. Tian'ny rainy ambony fianarana ny zanany Thomas.

Tamin'ny 1752, mandeha any am-pianarana hetin'i William Douglas i Thomas Jefferson, ary nampianatra azy fiteny maro : fiteny latina, fiteny grika taloha sy fiteny frantsay. Tamin'ny nahafatesan'i rainy tamin'ny 1757 (14 taona i T.J tamin'io andro io), nandovan'ilay voly sy ny andevo aman-polo i Thomas Jefferson. Nihanatra ny siansa natoraly sy ny tantara i Thomas Jefferson any Fredericksburg, nampianarin'i James Maury.

Nanomboka nihanatra tany amin'ny College of William and Mary any Williamsburg i Thomas Jefferson tamin'ny 1760, ary tany izy nihanatra ny bôtanika, ny fidinihan-tsaritany, ny grika, ny latina, ny right, ny tantara sy ny filôzôfia). Manatsara ny frantsay izy tany. I William Small, ny mpampianatra toe-tsainan'i Thomas Jefferson, nanome azy tsirony amin'ny mpanoratra John Locke, Francis Bacon, Isaac Newton ary ampianarin'i W. Shell mampiasa ny fisalasalana ara-paika izy. Nahazo diplôma i T.J tamin'ny 1762. 

Tamin'ny 1767, nahazo seza any amin'ny toeran'i mpanan-karena ny Virginia i Thomas Jefferson hatramin'ny 1775. Fa eo aorian'ny fimaizan'ny tranom-pianakavinany, nanamboatra trano afa tany Monticello (ankehitriny) i Jefferson. Nanam-bady vehivavy maty-vady i Jeffferson : i Martha Wayles Skelton ; ary nanana zanaka enina izy : i Martha (1772-1836), i Jane (1774-1775), zaza maty teo am-pahaterahana (1777), i Mary (1778-1804), i Lucy Elisabeth (1780-1781) ary i Lucy Elisabeth II (1782-1784)




#Article 237: M'Boutah (324 words)


M'Boutah

  Fandraisam-peo ny kapila mangirana voalohany gadona reggae niaraka tamin'i Biba.
    *-2000 :Ny tena niforonan'ny tarika Tamboh.
  *-2002 : Fandraisam-peo an-tsehatra  ny kapila mangirana  ahitana ny sangan'asa volahan'ny Tamboho.
       * - 2003 : Seho an-tsehatra fanokafana ny fankalazana ny Madajazzcar tao Antsirabe niaraka tamin'i Jacquis Ralph ( mpitendry gitara jazz Malagasy).
      * « Zix » dia  niditra dia tao amin'ny tarika, izay niova ho  M'Boutah 
        * - 2005 : fivoahan'ny raki- kira voalohany amin'ny sangan'asan'ny M'Boutah mitondra ny anarana hoe Dess Elm ( gadona netindrazana Malagasy mifangaro )
        * Seho an-tsehatra ny tarika M'Boutah tao amin'ny Alliace Française Antsirabe (sangan'asan'ny tarika M'Boutah rehetra )
      * Nandritra izay enina taona izay, ny tarika dia nanafana lanona maro tao Antsirabe ary niara niasa akaiky tamin'ny Alliance Française tamin'ny alalalan'ireo hetsika ara kolon-tsaina nokarakaranin'ity farany, indrindra ireo fankalazana ny fetin'ny mozika. Nanao hetsika hafa koa  ny tarika tamin'ireo Alliances Françaises  amin'ny faritra manodidona an'Antsirabe
     * - 2006 : Fandraisam-peo sy famoahana ny raki-kira RAOMILY narahin'ireo fampisehoana maro nampahafantarana ny tarika ( tao amin'ny Alliance Antsirabe, CCAC Tana, CGM Tana, tapany voalahany ny Tôty Group tao Tana, festival Madajazzcar tao Fianarantsoa. )
      * Fidiran'i Cédric tao amin'ny tarika teo amin'ny sehatrin'ny gadona mihetsiketsika.
       * - 2007 : Seho an-tsehatran'ny M'Boutah tao amin'ny Alliance Française Antsirabe niaraka tamin'i Silo ary nanasana koa an'i Tôty.
       Seho an-tsehatra maro sy lanonana an-trano tao Tana ( Piment café, Jardin, Kudeta, Bus
   * Seho voalohan'ny Sylvia Howard tao amin'ny CCESCA Tana nandritran'ny fankalazana ny Madajazzcar .
        * -2008 : Seho an-tsehatra tamin'ny fankalazana  iraisam-pirenena DONIA
       * Seho an-tsehatra tamin'ny fankalazana ny mozika miaina Mada ANGAREDONA natao tao Antananarivo.
        * Raki-kira vaovao mbola eo an-dalam-pikarakarana. Fanombohan'ny fandraisam-peo ao amin'ny studio Kokoa.
      * - 2009 : Famitana ny Raki-kira farany ...TSABO... ary mivoaka amin'ny tranon-kala kokoazik.com.
      * Fanomanana ny Raki-kira vaovao amin'ny gadona nentindrazana tanteraka.
       *  Ny tarika dia  voafantina ny hitondra ny anaran'ny Madagasikara amin'ny Festival de la Francophonie amin'ny septembra 2009 any Liban.




#Article 238: Valan-javaboarin'i Namoroka (120 words)


Ny Valan-javaboarin'i Namoroka na fantatra koa amin'ny hoe Valan-javaboarin'ny Tsingin'i Namoroka, dia valan-javaboary malagasy anankiray hita ao avaratra andrefan'ny nosy Madagasikara, ao amin'ny faritanin'i Mahajanga, ary ao amin'ny Distrikan'i Soalala.

Ny taona 1927 no niorina ny Valan-javaboarin'i Namoroka ary nanjary lasa réserve spéciale izy nanomboka ny taona 1966.

Sahabo ho 50 km atsimon'i Soalala, any amin'ny ilany avaratra andrefan'i Madagasikara no ahitana azy. Maharitra fito volana ny vanim-potoana main-tany any, ary dimy volana kosa ny vanim-potoana fahavaratra. Ny mari-drefin'ny filatsahan'ny orana dia eo amin'ny 115 sm isan-taona, ary ny mari-pana kosa dia manodidina ny 25 °C.

Ireo tsingy, zohy, canyon no tena mampalaza an'io vala io.

Namoroka no anarana nosafidian'i Mozilla Firefox ho an'ny tao faha 3.6. an'io rindrankajy io.




#Article 239: Huang Xianfan (139 words)


I Huang Xianfan(Sinoa:黄現璠 na黄现璠; 13 Novambra 1899 - 18 Janoary 1982) dia tantarata sy anthropologyta sinoa.

Niteraka tamin'ny 13 Novambra 1899 any Fusui, any Guangxi. Nianatra tao amin'ny sekoly ambaratonga voalohany tao Qujiu tao Fusui izy. Nanohy ny ambaratonga faharoa fototra tao Nanning tamin'ny taona 1922(1922-1926), ary ny taona 1926 no nidirany tao amin'ny Oniversite Normale ny Beijing(1926-1935), ary tany izy nihanatra ny bôtanika, ny tantara, ny fiteny anglisy sy ny filôzôfia. Nahazo diplôma i Huang Xianfan tamin'ny 1935. Nanomboka nihanatra tany amin'ny Oniversite Empira ny Tōkyō any Japana i Huang Xianfan tamin'ny 1935, ary tany izy nihanatra ny bôtanika, ny tantara, ny fidinihan-tsaritany, ny grika, ny japonezy (na Japoney), ny right sy ny filôzôfia. Nahazo diplôma i Huang Xianfan tamin'ny 1937.Nampianatra ny Oniversite izy tany Guangxi tamin'ny taona 1938-1982. Huang Xianfan maty taminy 18 Janoary 1982 tany Guilin.




#Article 240: Hangul (1157 words)


Ny abidy koreanina izay azo antsoina ihany koa hoe hangul (hanja : 諺文 ; hangul : 한글 hangŭl, hangeul) na Chosŏn'gŭl (ao Korea Avaratra) dia abidy noforonina hanoratana ny fiteny koreanina. Ny tanjon'io fiforonana io dia hampihena ny tsifahaizana manoratra sy mamaky teny any Korea. Nivadika soratra ofisialy ny abidy hangul tamin'ny famoaha-dalàna tamin'ny taona 1894. Any korea avaratra, chosŏn'gŭl (조선글) no anaran'io abidy io.

Abidy tsy mampiasa sora-baventy ny soratra hangul. Ny hangul dia mampiasa litera 51, ary tononina hoe jamo (자모) izy ireo.

Arka ny lazain'i Louis-Jean Calvet, ny hangul, abidy iray mirindra tsara amin'ny rafi-peon'ny fiteny koreanina, ka anisan'ny abidy tsara indrindra eto an-tany.

Ankehitriny, ny endri-tsoratra hangul dia anisan'ny mampisongadina ny koreanina. Ny hanja (fomba fanoratana miendri-tsoratra sinoa) ankehitriny dia tsy ampiasaina intsony amin'ny fiainana mandavanandro ; ny asa soratra siantifika no tena mampiasa azy mba hampiavaka ny ireo teny mitovy tsipelina. Ny hanja no nanoratana ny teny koreanina hatramin'ny faramparan'ny taonjato faha-19. Efa nandramana nampiasain'ny fiteny hafa ny fiteny koreanina. Nanandrana nampiasa io abidy io ny fiteny cia-cia (ao Indonezia) nandritry ny taona vitsivitsy, fa niverina tamin'ny abidy latina indray noho ny tsifankasitrahan'ny manam-pahefana indonezianina.

Ny endri-tsoratra hangul dia mora ianarana kokoa nohon'ny endri-tsoratra sinoa izay mifototra amin'ny sinôgrama. I Sejong, mpanjaka koreanina niaina tamin'ny taonjato faha 15 no namorona ilay soratra. Betsaka ny olona nanohitra io fomba fanoratana vaovao io tamin'ny androny, fa na dia izany, nianatra nanoratra hangul ihany ireo valalabemandry. nampiasa hanja foana hatrany amin'ny fahataperan'ny fanjanahantany Japoney teo anivon'ny taonjato faha roapolo ny olona nobeazina.

Tamin'ny androny, ny andriana koreanina dia nitohitra tamin'io abidy io, satria, araka ny heviny, ny fahaizana manoratra dia tokony ho an'ny andriana sy ho an'ny mpiasam-panjakana avo ihany, fa tsy ho an'ny valalabemandry.

Ny anarana ofisialin'ny abidy koreanina ao Korea Atsimo dia Hangul, izay noforonin'i Ju Sigyeong tamin'ny taona 1912. Ny teny hoe Han dia avy amin'ny teny sinôkoreanina 韓 han izay anaran'ny koreanina amin'ny teny sinoa. Ny dikany noho izany dia mety ho «soratra koreanina» na «soratra lehibe». 

Ao Korea Avaratra, ny anarana ofisialin'ilay soratra dia조선글  Chosŏn'gŭl. Chosŏn (na Joseon) dia anarana hafa an'i Korea ihany koa.

Ny anaran'ny abidy koreanina tamin'ny fiandohany dia Hunminjeongeum (훈민정음; 訓民正音) izay mety afohezina hoe jeonum. Noho  ny tsifaneken'ny koreanina ao Sina ny anarana hoe Hangul na Chosŏn'gŭl, dia urigeul no anarana iantsoan'ny koreanina sinoa ny soratra ampiasainy.

Talohan'ny taonjato faharoapolo, ny hangul dia nolatsalatsain'ny olona nobeazina izay nampiasa ny soratra sinoa antsoina hoe «hanja». Ny anarana nomeny ny soratra koreanina dia :

Ny soratra hangul dia noforonin'i Sejong Ilaibe tamin'ny 1443 mba hahamora ny fampianarana mamaky teny sy manoratra, ary navoakany tamin'ny 1446 ho solon'ny hanja (soratra sinoa nampiasaina hatramin'izay).

Ny tarehintsoratra dia avy amin'ny endriky ny am-bava rehefa manonona ny renifeo. Arak'i Gari Leyard, ny renifeo fototra dimy dia avy amin'ny soratra phags-pa izay nampiasain'ny mpitondra tamin'ny fiankohonana Yuan tao Sina tamin'ny aona 1270 hatramin'ny 1360.

Noraràn'i Yeonsangun mpandimby an'i Sejong ny soratra hangul, ary naverina nampiasaina indray ilay izy tamin'ny 1894
Amin'ny tsanganana faha roa dia misy ny anaran'ny jamo.
Amin'ny tsanganana faha telo dia misy ny fandikana teny koreanina amin'ny abidy latina.
Amin'ny tsanganana faha efatra dia misy ny fitononina jamo.
Amin'ny tsanganana faha dimy dia misy ny lantom-peo araka ny AAI.

Maro ireo jamo nanoratana ny teny sinoan'ny taona afovoany. Tsy nampiasiana intsony ireo jamo ireo nohon'ny fivoarana ara-drafipeon'ny teny koreanina.

Tamin'ny taona 1527, nosokajiany ary nomen'i Choe Sejin anarana ny jamo rehetra. Sarotra kokoa anefa ny fomba nanomezany anarana ireo zanapeo.

Tsy maintsy vaninteny roa ihany ny fototeny manonona ny jamo. Ny rafiny dia Jamo + feo [i] (i) + feo [ɯ] (eu) + Jamo. Oatra iray, Ny jamo ㄴ (n) dia 니은 (nieun) ny anarany.

Araka nanaovan'i Choe, afaka ovaina hanja ihany koa ny vaninteny manono ny jamo. Oatra, tononina 尼隱 ny jamo ㄴ fa tsy 니은. Kanefa ny olana mipetraka indray dia ny tsifisian'ny hanja mifarana amin'ny vaninteny euk, eut na eus.

Nosafidiana ilay sinôgrama 役 (tononina yeok [jʌk] ) satria mifarana amin'ny feo k ny fomba fitenenana azy. Ho an'ny jamo hafa, voatery niankina tamin'ny hanja 末 (tononina kkeut [kɯt]) sy 衣 (tononina os [ot]) i Choe satria tsy misy hanja mifarana amin'ny feo t na s.

Tsy afaka nifarana amin'ny jamo ㅈ, ㅊ, ㅋ, ㅌ, ㅍ sy ㅎ ny teny rehefa mampiasa hanja. Noho izany, vakiteny iray ihany izany no manonona ireo jamo ireo ; ny rafitra ho an'ireo jamo ireo izany dia lasa Jamo + feo i (Ohatra : 지 (ji) izany ny anaran'ny jamo ㅈ satria ㅈ + ㅣ manome 지.). Taty aoriana, novaina ny ny anaran'izy ireo mba hanaja ny rafitra voalohany (Jamo + feo [i] + feo [ɯ] (eu)  + Jamo), satria amin'izao fotoana izao, afaka mamarana vakiteny iray ireo jamo ireo.

Tsy miseho amin'ny Chosŏngul ireo olana voalaza teo ambony ireo satria tsy miankina amin'ny fanononan'ny sinôgrama intsony ny anaran'ny litera. 

Amin'ny fiteny koreanina dia tsy misy litera afaka mijanona samirery. Ny litera dia mikambana anaty vondrona ara-baninteny na arak'endri-teny izay ahitana litera roa na telo manan-drafitra tahaka izao: (1) renifeo tokana na miverindroa izay antsoian hoe choseong  (초성, 初聲), (2) zanapeo tokana na misosona izay antsoina hoe jungseong (중성, 中聲), ary raha ilaina, (3) renifeo na vondron-drenifeo amin'ny faran'ny vaninteny izay antsoina hoe jongseong (종성, 終聲). Rehefa tsy misy renifeo iandohana ny vaninteny iray dia asiana renifeo tsy ㅇieung tsy manam-panononana (amin'ny soratra hangul ankehitriny dia tsy ilaina ny mametraka renifeo tsy manam-panonana amin'ny faran'ny vaninteny). Noho izany ny ahitana litera  roa farafahakeliny ny vondrona iray. Na dia nalahatra ho hanara-baninteny aza ny soratra hangul, dia nalamina hanaraka ny tsirinteny ny soratra ankehitriny, ary manaraka izany ny vaninteny anatin'ireo tsirinteny ireo. Na dia izany aza dia tsy azo soratana samirery ireo tsirinteny soratana amin'ny renifeo tokana.

Raha tsy ampidirina ny litera efa tsy ampiasaina intsony, dia 11.172 no isan'ny vondrona mety ananan'ny soratra hangul.

Ny hangul dia tsy mampiasa litera kapitaly.

Fiteny mampikamban-tsirinteny ny fiteny koreanina, ka hita amin'ny teny soratana izany endrika izany. Ny toetra mampisongadina ny soratra koreanina amin'ny soratra hafa ao Azia dia ny fanarasarahany teny hoatra ireo endri-tsoratra tandrefana na arabo. Tsy manana izany toetra izany ny soratra ampiasaina ao Japana na ao Sina. Na dia izany aza, tamin'ny taonjato faharoapolo no nipoiran'izany fomba fanoratana miaraka amin'ny hebaka izany.

Tamin'ny fanjanahan-tany japoney, nampitoviana tamin'ny teny jeponey ny soratra koreanina : afangaro ny fampiasana hangul sy hanja, izay lasa nampiasaina tamin'ny anarana, matoanteny, ary hangul ho an'ireo tsirinteny tsy afaka soratana amin'ny alalan'ny soratra sinoa toa ireo tsofoka, tovona, tovana, sns. Noho ireo teny maro avy amin'ny teny sinoa dia betsaka kokoa ny sinôgrama tanatin'ny lahatsoratra koreanina noho ny tanatin'ny lahatsoratra japoney. Tamin'izany fotoana izany koa dia matetika atao ara-peo ny fanoratana teny amin'ny hangul.

Taty aoriana, dia lasa nivadika ho ara-drafipeo sy ara-tsirinteny ny fanoratana teny koreanina. Ny feni-tsipelina ankehitriny dia miankina amin'ny Hangeul Matchumbeop izay mamaritra ny tsipelina ofisialin'ny teny koreanina. Io boky io dia navoaka tamin'ny 1933 ary nohavaozin'ny governemantan'i Korea Atsimo tamin'ny 1988.




#Article 241: Afrika Atsimo (132 words)


I Afrika Atsimo dia firenena ao amin'ny faritra atsimon'i Afrika. Mizara sisin-tany amin'i Namibia, i Botsoana, i Zimbaboe, i Mozambika ary i Soazilandy izy. I Lesoto indray dia firenena rakotra tanteraka ao anatin'ny Firenena ao Afrika tatsimo. 

Miisa eo amin'ny 48.7 tapitrisa eo ho eo (araka ny lazain'ny census tamin'ny taona 2008) ny mponina ao.
Be harena an-kibon'ny tany i Afrika Atsimo (volamena, diamondra sns.), ireo harena ireo no anisan'ny mahatonga azy ho firenena matanjaka indrindra ao Afrika. 

I Afrika Atsimo dia any amin'ny farany atsimon'i kaontinanta afrikanina.

Ny toetr'androny dia karazana toetr'andro mediteraneanina manodidina ny Cap ary tropikalina any avaratra sy any antsinanana. Maimaina ny toetr'andro any amorontsiraka atlantika.

Voapitan'ny tendrona Drakensberg ny antsinanan'i Afrika Atsimo.

Manana faritany sivy i Afrika Atsimo (hatramin'ny taona 1994 katramin'izao). Ireto avy ny lisiny :




#Article 242: Ambatosoratra (235 words)


Ambatosoratra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 19741 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31313 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75%.












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 40000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 40000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.



Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 243: Faritra Alaotra-Mangoro (106 words)


Ny Faritra Alaotra-Mangoro dia faritra malagasy any andrefan'ny faritanin'i Toamasina. Mizara sisintany amin'ny faritra Sofia any avaratra, faritra Analanjirofo any avaratra atsinanana, faritra Atsinanana any atsinanana, faritra Vakinankaratra any atsimo andrefana, ary ny faritra Betsiboka any avaratra andrefana. Ny renivohitr'io faritra io dia Ambatondrazaka, ary ny isan'ny olona miaina any amin'io faritra io dia misy 1 112 550 tamin'ny taona 2008. Ny fivelaran'ny faritra Alaotra-Mangoro dia misy 31 948 . 

Dimy ny isan'ny distrika ao amin'ny faritra Alaotra-Mangoro, ary 79 no isan'ny kaominina.faritra mahavoka bary mamantsy an i Madagasikara iray manontolo sopitry Madagasikara izy ao koa ny hazandrano besisika.

Ireto ireo distrika 5 ao amin'ny faritra




#Article 244: Imerimandroso (232 words)


Imerimandroso dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 10900 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31319 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75%.












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 10000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 245: Ilafy (237 words)


Ilafy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 12802 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31309 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 37500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 37500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.


Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 246: Fiteny sinoa (149 words)


Ny fiteny sinoa dia fiteny voasokajy amin'ny fiteny sinô-tibetaina. 1,3 lavitrisa mahery ny isan'ny olona miteny sinoa eto an-tany. Ny teny sinoa dia ao amin'ny vondron-tenin'ny fiteny sinitìka, izay antsona hoe sinoa.

Ny soratra anoratana ireo teny sinoa ireo dia tokana ihany, fa ny fanononana azy fotsiny no samihafa. Ny soratra ampiasain'ny teny sinoa dia mifototra amin'ny kisarisary, izay nivoatra hatrany hatrany nohon'ny fanatsorana azy ireo. Ankehitriny dia roa no isan'ny endri-tsoratra ny teny sinoa, ny sinoa nentindrazana (ampiasaina ao Taiwan ary ao Hong kong) izay tsy nanatsotra ny endriky ny sinôgrama, ary ny teny sinoa notsorina (ampiasaina ao Sina entim-bahoaka) izay nipoitra ny taona 1956 tany amin'i Sina entim-bahoaka.

Misy ihany koa ny soratra antsoina hoe nüshu, ampiasain'ny vehivavy tsy mahazo manoratra.

Eny amin'ny faritra mizaka-tena, ampiasaina ihany koa ny soratra teratany toa ny dongba na ny dai.

Maro ireo dikan-tsoratra izay mety ampaisaina ho an'ny teny sinoa:




#Article 247: Ambandrika (220 words)


Ambandrika dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 7024 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31316 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 37000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 37000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.


Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 248: Ambatondrazaka Ambanivohitra (270 words)


Ambatondrazaka Ambanivohitra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritra Alaotra-Mangoro ao Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 20210 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31302 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny alalan'ny asa tanana ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 37500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 37500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.







﻿




#Article 249: Feramanga Nord (214 words)


Feramanga Nord dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 9869 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31303 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.










Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 13 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 2 volana.


Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 250: Andilanatoby (252 words)


Andilanatoby dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 21742 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31315 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 39500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 39500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.










Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 251: Amparihitsokatra (235 words)


Amparihitsokatra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 10037 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31312 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.













Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 10000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 252: Ampitatsimo (214 words)


Ampitatsimo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 12895 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31305 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 37000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 37000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 253: Tanambao Besakay (193 words)


Tanambao Besakay dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 10437 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31306 ary ny kaodin-distrika dia 313









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 15 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 14 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 60000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 37000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.

Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 254: Andromba (207 words)


Andromba dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 3400 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31308 ary ny kaodin-distrika dia 313













Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 12 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 47000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 47000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 255: Manakambahiny Est (226 words)


Manakambahiny Est dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 7983 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31311 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia traktera.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 21 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 27 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 45000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 45000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.


Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 256: Manakambahiny Ouest (257 words)


Manakambahiny Ouest dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 22142 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31321 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 37000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 37000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.







Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 257: Soalazaina (214 words)


Soalazaina dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 8027 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31323 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.








Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 60000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 55000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.





Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 258: Antsangasanga (174 words)


Antsangasanga dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 6720 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31304 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 37000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 37000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 259: Bejofo (237 words)


Bejofo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 13499 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31314 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 39000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 39000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 260: Ambohitsilaozana (261 words)


Ambohitsilaozana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 12613 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31307 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 38500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 38500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.


Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 261: Didy (230 words)


Didy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambatondrazaka, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 14825 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31317 ary ny kaodin-distrika dia 313

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia traktera.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 18 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 24 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 60000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 60000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 262: Ambohijanahary (277 words)


Ambohijanahary dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Amparafaravola, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 27707 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31209 ary ny kaodin-distrika dia 312

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 13 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.









Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 263: Bedidy (179 words)


Bedidy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Amparafaravola, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 9966 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31208 ary ny kaodin-distrika dia 312









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 20 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 22 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 264: Morarano Chrome (303 words)


Morarano Chrome dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Amparafaravola, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 36495 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31207 ary ny kaodin-distrika dia 312

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75%.












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 12 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 14 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.









Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 265: Ranomainty (237 words)


Ranomainty dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Amparafaravola, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 7985 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31210 ary ny kaodin-distrika dia 312

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.










Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 13 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 40000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 40000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 266: Amboavory (269 words)


Amboavory dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Amparafaravola, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 23470 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31213 ary ny kaodin-distrika dia 312

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 13 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 37000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 37000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.








Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 267: Andrebakely Atsinanana (264 words)


Andrebakely Est dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Amparafaravola, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 12217 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31202 ary ny kaodin-distrika dia 312

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 14 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 42500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 42500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 268: Ambohidronono (223 words)


Ambohidronono dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Moramanga, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 8002 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31417 ary ny kaodin-distrika dia 314











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 3 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 20500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.









Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 269: Lakato (219 words)


Lakato dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Moramanga, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 15169 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31423 ary ny kaodin-distrika dia 314











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 9 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 16000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.





Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 270: Anosibe Ifody (205 words)


Anosibe Ifody dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Moramanga, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 6030 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31409 ary ny kaodin-distrika dia 314








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 12000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.






Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.





#Article 271: Mandialaza (260 words)


Mandialaza dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Moramanga, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 11015 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31429 ary ny kaodin-distrika dia 314

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.










Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 5 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 23000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 23000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.












Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 272: Antaniditra (187 words)


Antaniditra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Moramanga, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 5600 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31406 ary ny kaodin-distrika dia 314

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 23000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 23000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.









#Article 273: Beforona (222 words)


Beforona dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Moramanga, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 12895 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31419 ary ny kaodin-distrika dia 314

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 4 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 4 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 25000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 25000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.





Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 274: Belavabary (221 words)


Belavabary dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Moramanga, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 9500 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31413 ary ny kaodin-distrika dia 314











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 19000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 19000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.











#Article 275: Beparasy (197 words)


Beparasy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Moramanga, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 8988 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31433 ary ny kaodin-distrika dia 314









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bisikileta.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 13000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.






Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 276: Sabotsy Anjiro (240 words)


Sabotsy Anjiro dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Moramanga, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 14743 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31415 ary ny kaodin-distrika dia 314









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 12000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.











Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 277: Vodiriana (201 words)


Vodiriana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Moramanga, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 9880 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31408 ary ny kaodin-distrika dia 314

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.








Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 5 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 13000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.






Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 278: Akadia (432 words)


I Akadia, atao ihany koa hoe Akadia Vaovao dia tany any Amerika Avaratra tsy manana sisintany mazava. Ara-kolontsaina sy ara-tantara ny akadia. 

Any amin'ny mpanjanatany eoropeanina nipetraka tany Akadia (taloha) noforonina tamin'ny 1604 ny Akadianina ankehitriny. Zanatany frantsay i Akadia tamin'ny 1604 hatramin'ny 1713, teo amin'io daty io ny Akadia no lasa zanatany Anglisy. Noroahana daholo ny Akadianina tamin'ny Grand Dérangement  tamin'ny 1755 hatramin'ny 1763, nampanjavona any Akadia taloha io epizôda io.

Faritany ngezabe i Akadia, ary tsy dia fantatra ny sisintaniny. Tsy misy lalàna mahalala i Akadia any Amerika. Kanefa, araka ny lazain'ny mpanoratra maro ohatran'i Léon Thériault, Michel Roy sy Adrien Bérubé, efa verin'ny Frantsay i Akadia taorian'ny taona 1763 ary efa nivovoina sy noroahana ny ankabiazan'ny Akadianina nijanona, noho izany, dia efa fifanoheram-piteny izany miresaka momba an'i Akadia anefa efa tsy misy Akadia izany intsony. Niova tamin'ny fandrosoan'ny tantara ny hevitry ny teny hoe Akadia ary mbola misy adihevitra ankehitriny momba ny dikan'io teny io. Misy olona mihevitra hoe tsy manana sisintany i Akadia

Tamin'ny 1979, namolavola ny dika efatry ny teny hoe Acadia nekena i Adrien Bérubé. Ny dika voalohany dia i Akadia ara-tantara. Tafiditra ao amin'io faritany io ny Helodrano Fundy na, raha velarina kokoa ny dikany, ny morontsiraka misy anelan'ny renirano Sainte-Croix any andrefana sy ny Baie des Chaleurs any avaratra, Ao ny nosy atsimon'ny Golfe du Saint-Laurent (jereo ny saritany).

Ny dika faharoa dia i Akadia jenealôjika, na Akadian'ny diaspora. Amin'izany Akadia izany no misy ny fianakaviana akadianina noroahina tamin'ny Grand Dérangement: ny Faritanin'ny Ranomasimbe Atlantika, i Quebec, i Saint-Pierre-et-Miquelon, i Nouvelle-Angleterre, i Louisianan bt Antila, i Guyane Frantsay, i Nosy Malouines ary i Frantsa. Ny fahatelo dia i Akadia ankehitriny, ao amin'ny Akadia ankehitriny no misy ny faritany an-dranomasin'i Kanada. Ny fahefatra dia i Akadia prôspektiva, ao amin'izany Akadia izany no misy ny kaontia miteny frantsay any Nouveau Brunswick.

Miankina amin'ny ranomasina ny vakokan'i Akadia. Eo akaiky na eo amoron-dranomasina ny ankabiazan'ny fikambanana. Manana endrika manokana ny faritra ipetrahan'ny Akadianina.

Miaina ao amin'ny faritany Kanadianina efatra ny Akadianina (Nouveau-Brunswick, Québec, Nouvelle-Ecosse, ary Nosin'i Prince-Edouard) sy faritany telo any Etazonia: Louisiana, Maina ary Massachusets.

Any amin'i Akadia avaratra, zo amoron'ny Baie des Chaleurs sy ny moron'ny Révière Restigouche ny loham-pirenen'i Akadia avararatra, any atsimon'ny faritan'i Quebec no misy izy ireo.

Efa voazahan'ny Viking tamin'ny taonjato faha folo ny faritanin'i Akadia. Tonga tany ny mpanjono lamôria tamin'ny taonjato faha telo ambin'ny folo. Ny Micmac, ny Malesita sy ny Passamaquoddy no tompon-tany teo tamin'izany. Nihaona tamin'ny Micmac i Jacques Cartier tamin'ny fizahana tamin'ny 1534. Nila niandry ny taona 1604 vao noforonin'i Pierre Dugua de Mons i Akadia.




#Article 279: Mexico (125 words)


Ny Mexico (amin'ny fiteny espaniola ciudad de México : tananan'i Mexico) dia renivohitr'i Meksika. Izy no tanàna be olona indrindra any Meksika. Any ampivoan'i Meksika ny misy azy, ao amin'ny sahan'i Mexico, havoana manana haabo-na 2250 metatra, voafaritra amina tendrona manana haabo 5 km. 

Natsangan'ny Mexicas (Azteka) tamin'ny taona 1325 ny tanànan'i Mexico ankehitriny, fa rava tanteraka ilay tanàna azteka taloha tamin'ny naharesen'ny espaniola an'ny Azteka tamin'ny taonjato faha 16.

Tononina Distrikan'i Mexico ilay tanàna mba tsy hifangaro anarana amin'ny firenen'i Mexico sy ny faritanin'i Mexico. 

Efa ampiasaina hanonona ny olona mipetraka any Meksika ny meksikanina, tsy manana anarana hanonona ny olona miaina any Mexico ny fiteny malagasy.

Ao amin'ny Distrika Federany any ampivoan'i Meksika ny mis an'i Mexico. Misy fivondronana 16 io distrika io




#Article 280: Tendrontany Avaratra (231 words)


Ny Tendrontany Avaratra dia toerana ara-jeôgrafia any avaratra indrindra eto an-tany, any ampovoan' ny renomasimbe Arktika manana halalina 4 261 m. Misy ranomandry foana eo aminy. Ny tendrontany avaratra dia tsy teboka iray tsy mihetsika, fa somary mivilavila tahaka ny tandrimo, ny tsingerim-potoana fihodinkodinany dia14 volana.

Samihafa amin' ny tendrontany araka anjan' andriamby ny tendrontany ara-jeôgrafia, ny tendrontany araka anjan' andriamby dia ivon-toerana itodihan' ny tondroavaratra.

Ny fizahana ny tendrontany avaratra dia nanomboka tamin' ny 1908 tamin' i Frederick Cook tonga tany tamin' ny 21 Aprily (2008), fa mety nafeniny ny tena lalany. Nilaza ny Kongresan' i Etazonia hoe i Robert Peary ny tonga tany an-tendrontany voalohany tamin' ny 6 Aprily 1909, fa tsy dia manaiky izany fisehon-javatra izany ny mpanao tantara tamin' ny nahitana ny tahaky ny diarin' i Peary: nety diso izy tamin' ny faminavinany. I Roald Amundsen sy i Umberto Nobile no tena fantatra fa nanidina teo ambon' ny tendrontany avaratra tamin' ny fiaramanidina tamin' ny 26 Mey 1926.

Eo anelanelan'ny -43 °C sy 0 °C ny hatsiaka any amin' ny tendrontany avaratra, izay no mampisy ny ranomandry lalandava (eo anelanelan' ny 2 sy 4 m eo ho eo ny hateviny) any amin' ny tendrontany. Ankehitriny, dia mitady hitsonika ny ranomandry amin' ny hafanana mihakatra amin' ny andro fahavaratra, ary mety tsy hisy ranomandry intsony any amin' ny tendrontany amin' ny fahavaratra 2014 satria mihamafàna ny toetr' andro. 




#Article 281: Central Park (240 words)


Ny Central Park dia zaridaina manam-pivelarana 341 hektara ao amin'ny fokotan'i Manhattan any New York. Ny Central Park Conservancy manana tetibola 200 tapitrisa dollar no mitazona ilay park, ary voakojakoja tahaka ny zaridaina hafa misy any New York ny Central Park. Central Park ny zaridaina ngeza indrindra any New York, raha ny fokotany dimy an'ilay tanàna fotsiny ny rarahina. Vita tamin'ny taona 1873 ilay zaridaina, telo ambin'ny folo taona teo aorian'ny fanombohana azy, Araka ny drafitr'i Frederick Law Olmsted sy Calvert Vaux, ôazisy-na zava-maintso Central Park eo ampivoan'ny ala-na trano mijoalajoala an'i Manhattan, na dia any avaratry ny nosy tsy dia misy trano mijoalajoala firy aza no misy azy. Voafaritra amin'ny Lalana faha 110 izy any avaratra, arabe faha 8 any andrefana, lalana faha 59 any atsimo ary arabe faha 5 any atsinanana ilay zaridaina. Ny anaran'ireo lalana notanisaintsika teo aloha ireo dia Central Park North, Central Park West ary Central Park South. Amin'ny isan'ny mpitsidika, 25 tapitrisa isan-taona, zaridaina be mpitsidika indrindra any Etazonia ny Central Park.

Niasaina betsaka mihintsy ny endrik'ilay zaridaina : betsaka ny farihy voatrolombelona (ny ngeza indrindra ny dia farihy Jacqueline Kennedy Onassis Reservoir manam-pivelarana 0,43 ). Betsaka ny mpitsidika tonga mijery vorona. Afaka andehanan'ny mpandeha tongotra ny zaridaina, misy lalana manana halava-na 9,7 km manodidin'ny zaridaina. Azo andehan'ny mpandeha tongotra sy mpandeha bisikileta io lalana io, indrindra rehefa week-end sy eo aorian'ny amin'ny fito ora hariva, rehefa tsy azo andehanan'ny fiarakodia io lalana io.




#Article 282: Queens (123 words)


Queens dia anisan'ny fokontany dimy ny tanànan'ny New York any Etazonia (miaraka amin'ny Manhattan, Brooklyn, Bronx ary Staten Island). Ao amin'ny kaontian'i Queens (Queens County), fizaran'ny faritan'i New York izy. 2 229 379 ny isan'ny olona tany Queens tamin'ny 2000. Ilay fokontany dia norofonina tamin'ny 1 Novambra 1683, nomena anarana Queen izy ho an'ny voninahitr'i Catherine de Bragance, vadin'i mpanjaka Charles II.

Any andrefan'ny Long Island (Nosy Lava) ny misy ny distrikan'ny Queens, any atsinanan'ny Brooklyn. Ao amin'ny distrikan'ny Queens ihany koa ny Nosy maromaro ao amin'ny Jamaica Bay. Ny tontalin'ny fivelaran'ny distrika dia misy 461 , 282,9  ny tany dia 178,8  ny rano. Fokontany ngeza indrindra any New York ny Queens. Ny tetezana Queensboro ny mampitohy ny fokotan'ny Queens amin'ny fokotan'ny Manhattan.




#Article 283: Rosia (1313 words)


Ny Rosia na ny Federasionan'i Rosia dia fanjakana federaly ary firenena ngeza indrindra eo an-tany, manana mponina miisa 142 tapitrisa any ho any araka ny fanisam-bahoanka natao tamin'ny taona 2007. Misabaka eo amin'i Eorôpa jeografika (25,3%n'ny fivelarany) sy i Azia atsinanana (74,7%) izy. Ny firenena rosiana dia manana velarana 17 tapitrisa  (indroan'i Etazonia ary in-30n'i Madagasikara). Manana faritr'ora raika ambin'ny folo izy. Ny renivohiny dia i Môsko, fiteny rosiana ny fiteny ofisialy any ary ny robla no sandam-bola ampiasainy. Atao hoe Россия / Rossiya na Российская Федерация / Rossiyskaya Federatsiya izy amin'ny fiteny rosiana.

Na dia misy ranomasina maromaro aza ny manodidin'i Rosia dia manana toetrandro ara-kontinenta amin'ny tany mangatsiaka sy sarotra ipetrahan'ny olona izy.

Betsaka ny harena an-kibon'ny tany any Rosia: misy ny solitany sy ny vato sarobidy. Mivoatra be ny orinasa mikasika ny fanamboarana sambondanitra sy ny fanamboarana basy. Ny fanamboarana sambondanitra no nahaavoalohany an'i Rosia izay nanti-nizaha ny habakabaka tamin'ny taona 1957.

Ny Repoblika Sosialista Federativan'i Rosia (RSFSR) dia repoblika lehibe indrindra ao tamin'ny Firaisana Sovietika.

Tamin'ny faran'ny taona 1991 dia misy firenena vaovao dimy ambin'ny folo avy amin'ny Firaisana Sovietika taloha, isan'izany i Rosia, izay nandova ny 3/4'ny   tanin'ny Firaisana Sovietika taloha (izany hoe 17 tapitrisa km²) sy ny antsasaky ny mponiny sy ny 2/3'ny orinasany ary ny antasaky ny toeram-pamboleny. 

Ny fototry ny tantaran'i Rosia dia nanomboka tamin'ny fotoana niforonan'ny Slava, vondrona iray tany Eorôpa teo anelanelan'ny taonjato fahatelo sy fahavalo taor. J.K. Ny Viking sy ny taranany dia nanorina ny fanjakana Slavonianina voalohany tao amin'ny Rosin'i Kieva (rosiana: Киевская Русь / Kievskaja Rus  izany hoe Fanjakan'i Kieva) tamin'ny taonjato faha-9. Nekeny ny kristianisma avy amin'ny Empira Bizantinina tamin'ny taona 988. Ity endriky ny kristianisma ity dia niantraika tamin'ny kolontsaina rosiana. Rava ny Rosin'i Kieva tamin'ny farany ary nizarazara ho firenena madinika. Ny fanjakana mandroso indrindra tamin'i Rosin'i Kieva dia i Diose Lehiben'i Môsko. Io sehatra io dia hery lehibe indrindra tao anatin'ny fampiraisana an'i Rosia taty aoriana ary ny ady tamin'ny Foko Volamena avy any Azia. Nitombo tsikelikely ny fanaraha-maso ny faritra manodidina an'i Môsko ary naka ny fiainana ara-kolontsaina sy ara-politikan'i Rosin'i Kieva.

Nandritra ny taonjato faha-18 dia nanitatra ny sisin-taniny tamin'ny alalan'ny fandresena sy fitetezana ny firenena ho lasa Empira Rosiana ilay fanjakana fahatelo lehibe indrindra teo amin'ny tantara. Nipongatra avy tao amin'ny Fitambaram-panjakan'i Polonia-Litoania any atsinanana mankany amin'ny Ranomasimbe Pasifika sy Alaska izy. Io empira io dia nofehezin'ny emperora antsoina hoe Tsar.

Nanjaka tao Rosia i Petera Lehibe (rosiana: Пётр Великий / Piotr Veliki) nanomboka tamin'ny taona 1689 ka hatramin'ny taona 1725. Namindra ny renivohitra avy any Môsiko ho any amin'ny tanàna iray antsoina hoe Saint-Petersbourg (rosiana: Санкт-Петербу́рг / Sankt-Peterburg) i Petera. Nataony ho maoderina kokoa tamin'ny fomba maro ny fiaraha-monina rosiana. Nanomboka nanamboatra sambo ho an'ny tafika rosiana ny governemanta.

Nanomboka tamin'ny taona 1904 ny Ady Rosianina-Japoney ary nifarana tamin'ny taona 1905 niaraka tamin'i Japàna nandresy ny ady. Ny faharesen'ny Rosiana dia isan'ny nampisy ny revolisiona taty aoriana.

Tamin'ny Oktobra 1917, ny Bolisevika (antsoina hoe Kominista), izay voatariky ny hevitr'i Karl Marx sy Vladimir Lenin, dia nandray ny firenena ary namono ny Tsar sy ireo olona hafa nijoro nanohitra azy ireo. Vao nandray ny fahefana ry zareo, dia namorona ny fanjakana kominista voalohany ny Bolisevika nentin'i Vladimir Lenin sy Leon Trotsky.

Hatramin'ny taona 1920 ka hatramin'ny 1950, i Josef Stalin no mpitarika mpanao didy jadona tao amin'i Rosia Sovietika, ary nopotehiny avokoa izay rehetra nanohitra ny fitondrany, anisan'izany ny fananan'ny tantsaha sy ny mpivarotra. Olona an-tapitrisany no namoy ny ainy ary maty tao anatin'ny mosary vokatr'izany. Nesorin'i Stalin ihany koa, na nanadio, ireo miaramila rehetra izay tsy nivadika taminy, ary maro no maty na nalefa tany amin'ny toby famonjana, na gulag, nandritra ny taona maro. Na dia tany amin'ny gulag aza dia maro ny voafonja maty.

I Rosia Sovietika sy ny Nazi dia nanaiky ny tsy hifanandrina tamin'ny taona 1939. Tamin'ny volana Jona 1941, dia nanapaka ny fifanarahana i Alemaina ary nanafika tao amin'ny Operation Barbarossa. Anisan'ny Ady Lehibe Faharoa io fanafihana io. Ny ady dia naharitra tany Eorôpa hatramin'ny Mey 1945, ary olona 200 tapitrisa mahery no namoy ny ainy nandritra izany fotoana izany. Na dia betsaka aza ny Rosianina namoy ny ainy vokatr'io ady io, i Rosia no iray tamin'ireo firenena nandresy ka lasa firenena matanjaka eran-tany.

Tamin'ny taona 1922 ka hatramin'ny 1991, i Rosia no faritra lehibe indrindra tamin'ny Firaisana Sovietika, na ny Firaisan'ny Repoblika Sosialista Sovietika (FRSS). Indraindray ny olona dia nampiasa ny anarana hoe Rosia hanondroana ny Firaisana Sovietika manontolo, na indraindray Rosia Sovietika. I Rosia dia iray amin'ireo Repoblika Sosialista Sovietika miisa 15. Ny tena anaran'io repoblika io dia Repoblika Sosialista Federativa Sovietika Rosianina (RSFSR).

Nanjavona ny Firaisana Sovietika tamin'ny fiandohan'ny taona 1990. Naka ny toeran'ny Firaisana Sovietika tao amin'ny Firenena Mikambana (ONU) i Rosia.

I Boris Yeltsin dia voafidy ho filohan'i Rosia tamin'ny Jona 1991, tamin'ny fifidianana filoham-pirenena voalohany teo amin'ny tantara rosiana. Nisy ny fanavaozana goavana natao, anisan'izany ny fizakan-tena sy ny lalàna momba ny varotra. Ny Fitsaboana Fanairana dia natolotry ny Etazonia sy ny IMF. Nisy krizy ara-toekarena lehibe taorian'izay. Very 50%n'ny harinkarena faobe i Rosia tanelanelan'ny taona 1990 sy 1995.

Ny tsifampiankinana dia nanjary namintra ny fifehezan'ny orinasa avy amin'ny fanjakana mankany amin'ny olon-tokana manana fifandraisana ao amin'ny rafitra anatin'ny governemanta. Maro tamin'ireo mpandraharaha mpanankarena vao haingana no namoaka vola an'arivony tapitrisa sy fananana any ivelan'ny firenena. Ny fihakelezan'ny herim-panjakana sy ny toekarena dia nitarika ny fandravana ny asa sosialy. Olona an-tapitrisany no nanjary nahantra, 1,5% ny fahantrana tamin'ny vanim-potoanan'ny Sovietika, teo amin'ny 39-49% tamin'ny tapaky ny taona 1993. Ny taona 1990 hatramin'ny 1999 dia nahitana kolikoly sy fandikan-dalàna faran'izay henjana, fiakaran'ny andian-jiolahy ary heloka bevava mahery vaika.

Tamin'ny ady tamin'ny taona 1990 dia maro ny fifandonana mitam-piadiana ao Kaokazy Avaratra. Nisy ady an-trano sy antokom-pivavahana islamista maro samihafa. Hatry ny fanambaran'ireo Tsetsena ny fahaleovan-tenany tamin'ny fiandohan'ireo taona 1990, dia nisy ady anelanelan'ny antoko mpikomy tsetsena sy ny miaramila rosiana. Ny fanafihan'ny mpampihorohoro ny sivily dia nahatonga fahafatesan'olona aman-jatony. Ny tena mampiavaka azy ireo dia ny krizin'ny takalon'aina tao amin'ny teatran'i Môsko sy ny fahirano any Beslan.

Nandray andraikitra tamin'ny fandoavana ny trosa ivelan'i Firaisana Sovietika i Rosia, na dia atsasaky ny isan'ny mponin'i Firaisana Sovietika fotsiny aza ny isan'ny mponiny tamin'ny fotoana nandravana an'i Firaisana Sovietika. Ny tetibola tsy voalanjalanja tamin'izany fotoana izany dia nahatonga ny krizy ara-bola rosianina tamin'ny 1998 izay nampitontongana ny harinkarena faoben'i Rosia.

Tamin'ny 31 Desambra 1999 dia nametra-pialana ny filoha Yeltsin. Nomena an'i Vladimir Putin izay vao voatendry ho praiminisitra ny asan'ny filoham-pirenena. Nahazo ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2000 i Vladimir Putin. Nampitsahatra ny fikomian'ny Tsetsena haingana izy, fa mbola misy herisetra ihany eny amin'ny faritra avaratr'i Kaokazy tsindraindray.

Ny vidin-tsolika lafo ary ny vola kely hery dia narahin'ny fiakaran'ny filàna eo an-toerana, ary ny fividianana entana sy ny famatsiam-bola dia nanampy ny toekarena hitombo nandritra ny sivy taona misesy. Izany zavatra izany dia nampisondrotra ny fari-piainana ary nampitombo ny lanjan'i Rosia eo amin'ny sehatra iraisam-pirenena. Na dia voatsikeran'ny firenena tandrefana aza ny fiovana nentin'i Putin, dia nahatonga fivoarana sy fahamarinan-toerana ny fitondrany. Izany zavatra izany dia nahatonga azy ho malaza any Rosia.

Tamin'ny volana Marsa 2008 dia lany ho filoham-pirenenan'i Rosia i Dmitry Medvedev, ary voatendry ho praiminisitra i Putin. Niverina ho filoham-pirenena i Putin tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2012 ary notendreny ho praiminisitra i Dmitry Medvedev.

Ny renivohitr'i Rosia sy ny tanàna lehibe indrindra dia Môsko. Ny tanàna lehibe faharoa dia St. Petersburg, izay renivohitr'i Rosia tamin'ny taonjato faha-18 sy faha-19.

Tanàna rosiana misy olona maherin'ny iray tapitrisa no amin'ny filaharany:

Ny faritra andrefan'i Rosia no misy an'i Kaliningrad, izay nantsoina taloha hoe Königsberg. Ny faritra atsinanan'i Rosia dia ny nosy Diomeda, 35 km miala an'i Chukotka (Rosia) ary 35 km avy any Alaska (Etazonia). Ny faritra atsimo no any Kaokazy, eo amin'ny sisintanin'i Azerbaijana. Ny faritra avaratra indrindra dia ny Franz Josef Land any amin'ny Ranomasimbe Arktika, 900 kilometatra avy any amin'ny Tendrontany Avaratra.




#Article 284: Søren Kierkegaard (141 words)


Teraka tany Kopenaga, Danemarka tamin’ny taona 1813 i Søren Aabye Kierkegaard. Mpivarotra ny rainy ary mpivavaka tena nafana fo. 7 ry zareo no mpiray tampo. 
Tamin’ny taona 1821 izy no niditra tao amin’ny sekoly tsy miankina Borgerdydsskole. Nanohy fianarana teolojia tao amin’ny Universite Kopenaga ny taona 1831.
Tamin’ny taona 1838, raha mbola vao 25 taona monja izy, de efa izy sy ny rahalahiny Petera sisa no hany velona tamin’izy mianakavy. Efa namoy ny ainy avokoa ny reniny sy anabaviny telo ary ny rahalahiny roa, ary tsy mba nisy nahatratra 33 taona ireo. Nihevitra koa izy araka’izany fa tsy hihoatra ny taona niainan’i Kristy tety antany. 
Tamin’ny taona 1837, dia latsa-pitiavana tamin’ i Régine Olsen izy. Nangatahany ho vady izy io ny taona 1840 ary dia nanaiky. Herintaona taty aoriana nefa dia najanony indray ny fiarahana taminy ary naveriny ny peratra fifamofoana.




#Article 285: Môsikao (813 words)


I Môsikao na Moscou (amin'ny fiteny rosy Москва, Môsikao, IPA: /mɐˈskva/) dia renivohitra ny Federasionan'i Rosia ary tanàna ngeza indrindra any Eoropa. 
Eo amin'ny renirano Moskova ny misy an'i Môsikao, mitovy anarana amin'ilay renirano ilay tanàna amin'ny fiteny rosy. Eo amin'ny distrika ampivoany, amin'ny lafy eoropeaninan'i Rosia ny misy an'i Môsikao.
Môsikao dia ny tanàna ngeza indrindra any Eoropa amin'ny isam-poniny mahatratra 10,22 tapitrisa mahery ao an-drenivohitra ary 14,74 tapitrisa raha isaina ny ambanivohitra. Renivohitra ara-toe-karena, ara-politika sy ara-pahaizan'i Rosia ny Môsikao, ary 8,9% ny olona any Rosia miaina any Môsikao.
Betsaka ny fandraisana anjaran'ny tanànan'i Môsikao ao amin'ny tantaran'ny Rosia: Renivohitra ny Grand-Duché-n'i Môsikao izy, ary lasa renivohitra ny Empira Rosy; nafindran'i Pierre le Grand (Petera Ilaibe) tany Saint-Petersbourg ny renivohitra; very lanja ny tanànan'i Môsikao hatramin'ny taona 1918; Lasa renivohitry ny URSS Môsikao tamin'ny taona 1918. Fantatra amin'ny fanam-pananana ara-maritrano i Môsikao: ao ny Kremlin miaraka amin'ny fehivolany, ny katedraly St Basile eo amin'ny Kianja Mena, ny katedralin'i Kristy Mamonjy sy ny Sera Stalinianina Fito. Any Môsikao ny foiben'ny Patriarkan'ny fiangonana Ortodoksa Rosy an'ny monasteran'i Danilov. Eo amin'ny toeran'ny Kremlin sy ny Kianja Mena ny ampovoan'i Môsikao.
Antsoin'ny mponina Rosy Матушка Москва () (Reny Môsikao) ny tananan'i Môsikao.
Foiben'ny oniversite maromaro ny tanàna, tany no nisy ny Kilalao Olimpika tamin'ny 1980.
Ankehitriny, manan-danja be ny tananan'i Môskao ao amin'ny toe-karenan'i Rosia, mahavokatra ny 25%n-ny PIB n'ny federasiona izy. Lasa « Géante Capitaliste » i Môsikao teo aorian'ny andro komonista ary efa manan-danja i Môsikao eo amin'ny toekarena eoropeanina. Ny faribohitr'i «Môsikao-City» ny evan'ny fiovan'ny Môsikao. Fa tsy nandeha tsy nisy olana io fiovàna io. Ny elanelana ara-toe-karenan'ny olona dia lasa nihabetsaka avy hatrany: Misy silaka manan-karena ary miha-manan-karena, ary misy ny mahantra miahamahantra.

Araka ny fanisam-bahoaka natao tamin'ny 2008, 10 382 754 ny isan'ny olona tany Môskao. Ny faminavinana natao ho an'ny taona 2007 dia mampiseho fa efa nihoatra ny 12 tapitrisa ny isan'ny mponina. Kanefa io isa io tsy manisa ny olona tsy manana alànana mipetraka sy ny gastarbeiter miaina any an-tanàna. Avy any amin'ny Kaokazy (Azerbaijana, Armenia, Jeorjia) sy Azia Ampovoany (Kazakstana, Ozbekistana, Tajikistana) ny ankabeazan'ny olona miaina any. Misy ihany koa ny mponina avy amin'ny firenen'ny URSS taloha.
I Môsikao dia anisan'ny tanàna manana fitomboana tsy mihemotra any Rosia: tamin'ny 2006, +0,22% ny fitomboany. Ny taham-pahaterahana tamin'ny 2006 dia 9,2% ary ny taham-pahafatesana dia 12%. Kely ny elanelan'ny taham-pahatrerahana sy ny taham-pahafatesana any Môsikao noho ny any an-tsisan'i Rosia: -0,28% any Môsikao ary -0,48% eran'ny firenena. Ny antony mampiakatra ny isan'ny mponin'ilay tanàna dia izao: betsaka ny olona avy any amin'ny tanàna hafa. Ary ny pôlitikan'ny governemanta koa no mampiakatra azy io. Efa nidina betsaka mihitsy ny fahafatesana ary niakatra fito taona ny salan'ny halavam-piainana any Môsikao.

Ny faritanànan'i Môsikao City dia ho toeram-barotr'i Môsikao. Any ivelan'i Môsikao ara-tantara, any amin'ny distrikan'i Presnensky, ny hisy azy. Mivoatra be ny toeran'i Môsikao City. Neritreretina tamin'ny 1992 ilay tetikasa ary ny tanjony dia hampivoatra toerana ara-toe-karena sy toerana ipetrahana. Ny fivelaran'ilay faritanàna dia misy 1 . Io faritra io ihany no voasafidy ho an'ilay tetikasa satria orinasa sy ozinina efa taloha daholo ny teo.
Ny Federation Tower no ho trano mijoalajoala avo indrindra any Eoropa. Ho tapitra amin'ny faran'ny 2010 ny fanamboarana. Mety ho resin'ny Russia Tower ny Federation Tower amin'ny 2011, 650 metatra ny haavony (nijanona tamin'ny Aprily 2009 ny fanamboarana ny Russia Tower noho ny fisian'ny krizy ara-teo-karena). Ho betsaka ny trano hijoalajoala sy ny toeram-barotra ary ny centre aquatique ao. Ho ao amin'ny faritanàna ao koa no hisy ny trano fandrindrana an'i Môsikao, sy ny trano avo ipetrahana.

Ara-kontinenta ny toetr'andro any Môsikao, ny dikan'izany dia betsaka ny elanelan'ny hafanana anelanelan'ny fahavaratra sy ny ririnina. Mangatsiaka ny ririnina ary mafana ny fahavaratra. Fohy ny lohataona sy ny fararano any Môsikao. Amin'ny andro fahavaratra, manakaiky ny 25 °C ny hafanana ary midina ao amban'ny -10 °C izy amin'ny andro ririnina. Nahatratra 36,7 °C ny hafanan'ny andro nafana indrindra tamin'ny volana Aogositra 1936, ary -42,2 °C ny hatsiaka tany tamin'ny Janoary 1940. Mitovitovy ny habetsaky ny orana mandavan-taona, fa somary betsabetsaka izy amin'ny fahavaratra noho ny ririnina. Misy oram-panala eo amin'ny tanin'i Môsikao amin'ny antsasaky ny volana Novambra hatramin'ny faran'ny Martsa. Mety mahatratra 78 santimetatra ny haabon'ny orampanala nilatsaka amin'ny andro ririnina.

Hatramin'ny 2006, anisan'ny tanàna lafo fiainana indrindra eto an-tany ho an'ireo vahiny i Môsikao. Ny havitsian'ny trano, ny fihakaran'ny vidin'ny Rouble sy ny fisian'ny milionera rosy vaovao no mety manazava ny fiakaran'ny vidin'ny trano any Môsikao. Sady atao lafo ny vidiny ho an'ny vahiny.
Matetika mipetraka anaty trano efitra kely ny olona mipetraka any, nomena tsy andoavam-bola ireny trano ireny tamin'ny taonan'ny Sovietika na tamin'ny taona 1990, miampy amin'io koa ny hamoran'ny service publics sy ny hetra 13%, mampidina ny vidin'ny fiainana any an-drenivohitra izany politika izany.
Tamin'ny taona sovietika, mandeha arakaraky ny m²/olona ny hofatrano. Mety mahazo bonus ny olo-malaza. Voafetra ny harena tamin'ny andron'ny sosialista.




#Article 286: Maritrano (153 words)


Ny Maritrano na Arsitektiora dia mety midika ny taozavatry ny fanamboarana trano. ary ny fanorenana anatiny dia ny zavakanto sy ny siansa amin'ny fanatsarana ny atin'ny tranobe iray mba hahazoana tontolo mahasalama sy mahasalama kokoa ho an'ny olona mampiasa ny toerana.

Taloha, ny interiors dia natambatra avy hatrany ho toy ny ampahany amin'ny fizotry ny fananganana. [1] Ny mombamomba ny famolavolana anatiny dia vokatry ny fampandrosoana ny fiaraha-monina sy ny maritrano marobe izay nateraky ny fampandrosoana ny fizotran'ny indostria. Ny fikatsahana ny fampiasana mahomby amin'ny habaka, ny fahatsaran'ny mpampiasa sy ny famolavolana miasa dia nahatonga ny fampandrosoana ny asan'ny famolavolana anatiny. Ny mombamomba ny fananganana anatiny dia miavaka sy miavaka amin'ny andraikitry ny haingon-trano anatiny, teny iray mahazatra ampiasaina any Etazonia. Ny teny dia tsy dia mahazatra loatra any Angletera, izay mbola tsy voafehy ny asa ho an'ny atiny anatiny ary noho izany dia hentitra ny fitenenana fa tsy amin'ny fomba ofisialy mihitsy.




#Article 287: Kônfosiosy (132 words)


I Kônfosiosy (fiteny sinoa : 孔子; pinyin : Kǒng zǐ; Wade-Giles : K'ung-tzu, na fiteny mandarina : 孔夫子; pinyin: Kǒng Fūzǐ; Wade-Giles: K'ung-fu-tzu), na Tompo Kong, dia filôzôfy sinoa teraka tamin'ny 28 Septambra 551 tal. J.K. ary maty tamin'ny taona 479 tal. J.K.. Ny anany sy ny filôzôfiany dia nianjadina ny heritreritra sy ny fomba fiainan'ny Sinoa, ny Kôreana, ny Japôney ary ny Vietinamianina. 

Teraka tany Zou (陬) any akaikin'i Qufu (曲阜) any amin'ny faritan'ny Shandong i Kônfosiosy, antsoin'ny sinoa Kǒngzǐ (孔子) na Kǒng Fūzǐ (孔夫子) izy, ny dikany amin'ny sinoa Tompo Kong, navadiky ny zezoita Confucius ny anarany, anarana mitovitovy feo amin'ny Kǒng Fūzǐ .

I Kônfosiosy dia teraka tamin'ny 21 Septambra 551 tal. J.K. any Zou (陬), tsy lavitry ny tanànan'i Qufu (曲阜), amin'ny tany Lu, any amin'ny faritan'i Shandong.




#Article 288: Ra (384 words)


Ny Ra dia ranoka mitondra ny okzizena any amin'ny sela mamelona ny olombelona, ny plasma, ilay ranoka, ny tena betsaka indrindra amin'ny lafin'ny proportion ; misy ra daholo ny biby rehetra.

Izaraina ny diôkzizena sy ny sakafo ilain'ny tissu () eraky ny vatana ny ilaina ny ra. Mitondra ny loto avoakan'ny tissu koa ny ra toy ny diôksida karbôna () na ny loto mizy nitirôzenina makany amin'ny valahana na makany amin'ny tsinay. Ilaina mitondra ny sely miaro sy manamaritaka ny hôrmôna eraky ny vatana koa ny ra.

Ny tsoka ny manamboatra ny sela ny ra, ny anaran'ny tao manamboatra ny ra dia tenenina hoe 'hematôpoiezy' (hématopoïèse)

Mena ny loko ny ra any amin'ny biby misy taolana, Lasa mena mazava ny lokony rehefa maka ny okzizenina ao amin'ny avokavoka. Mihamaizina ny lokony mena rehefa mihavery ny diôkzizenina misy ao aminy. Rehefa jereina akaiky ny lalan-dra amina hoditra fotsy, hita fa manga ny lokony. Satria sala filtre ny hoditra ; ny loko manga ihany ny tsy sakanan'ny hoditra, fa mena maizina ny tena lokony, na dia ao anatin'ny lalan-dra aza.

Ny fo ny mampihetsika ny ra ao amin'ny lalan-dra. Mande any amin'ny avokavoka izy rehefa maka diôkzizenina sy mamoaka ny diôksida karbona, mizotra amina lalan-dra kely (capillaire) maneraky ny vatana izy. Avelany amin'ny tissu ny diôksizenina dia alainy aminy ny diôksida karbona amin'ny lalan-dra kely. Mihamaizina ny loko mena ny ra rehefa tsy vitsy ny diôksienina misy ao aminy.

Manala ny poizina sy ny loto ny ra ary ny aty sy ny valaha ny hamoaka azy ety ivelany.

Ny lokon'ny ra dia mena. Lasa mena mazavazava kokoa izy raha avy any amin'ny havokavoka. Mena ny lokony rehefa anaty fanela, lasa mena maizimaizina kokoa izy rehefa very ny diôkzizenina nentiny ho an'ny sela. Rehefa jerena amin'ny hoditr'olona fotsy ity, dia hita manga ny ra kanefa izy mena foana, na dia anaty mpamerin-dra aza. Ny hoditra no mahatonga io, satria izy tsy mamela afatsy ny loko manga.

manodina ny ra manerana ny vatana ny fo. Mandalo amin'ny havokavoka izy mba haka ny diôkzizenina ilain'ny sela sy mamoaka ny diôksida karbônina, aveo izy mizara ny diôkzizenina manerana ny vatana. Omeny an'ny sela ny ôkzizenina ary alainy ny diôksida karbonina sy ny loto avoakan'ny sela. Rehefa tsy manana oksizenina intsony izy, tsy mangirana tahaka ny izy manana ôksizenina intsony izy.




#Article 289: Kerala (183 words)


Ny Kerala (malayalam : കേരളം Kēraḷaṁ) dia faritany mizaka tena any atsimon'i India. Any atsimo andrefan'i India ny misy azy. Manana tenim-pirenena iray manendrika azy ny Kerala ; ilay tenim-pirenenany dia fiteny malayalam ; amin'ny fianankavian'ny fiteny diravidianina io fiteny io. Ny renivohitr'i Kerala dia Thiruvananthapuram

Tsy dia manam-pivelarana be ny Kerala, fa ngeza be ny hakitrony. Ny Kerala no IDH ambony indrindra any India. Kanefa betsaka ny mpisotro toaka ny ny mamono tena.

Efa nanao varotra tamin'ny Kerala ny Romana tamin'ny andro taloha. Nisy ny fitiavam-paritany fiteny tamin'ny malayalam nisaraka tamin'ny fiteny tamily.

Mba hanala ny fanjakan'ny silamo amin'ny fivarotana episy (épice) ny anton'ny Vasco de Gama nande tany Kerala tamin'ny 1498. Nasainy namboarina ny rova portogesy voalohany voalohany indrindra tany India tany Cochin (Kochi) tamin'ny 1503. Tonga vetivetika teo aoriana teo ny holandey, ary noroahan'ny avy teo ny portogesy tany India.

Tonga tany Kerala ny anglisy amin'ny alalan'ny Compagnie Anglaise des Indes Orientales, ary efa mipetraka tsara any Kerala ny anglisy tamin'ny fanombohan'ny taonjato faha 17.

Nanandrana haka ny tanin'ny britanika i Tipû Sâhib tamin'ny 1792, fa tsy nande ilay fika.




#Article 290: Thiruvananthapuram (114 words)


Thiruvananthapuram , തിരുവനന്തപുരം (Tiruvanantapuraṁ) amin'ny fiteny malayalam, taloha nitondra ny anarana Trivandrum, dia renivohitr'i Kerala any India ary renivohitra ny distrikan'ny Thiruvananthapuram. Any amin'ny lafiny andrefan'i India ny misy ary, akaiky ny tanjona atsimo ny India. 

Thiruvananthapuram ny tanàna ngeza indrindra any India. 745 000 ny isa ny olona miaina any, izy ny tanàna be mponina indrindra any Kerala. Miisa 1 tapitrisa mponina ny tanànan-dehibeny.

Renivohi-paritany izy, noho izany betsaka ny birao misy any toy ny orinasa federaly sy eo akaiky. Fo ara-politikan'ny Kerala Thiruvananthapuram, any koa dia betsaka ny fianarana toy ny oniversiten'ny Kerala, any ny VSSC (Vikram Sarabhai Space Centre), ny Technopark sy ny IIST (Indian Institute of Space Science and Technology).




#Article 291: Boeing 747 (455 words)


Ny Boeing 747 dia fiaramanidina amboarin'ny orinasa Boeing nanomboka ny taona 1965 fa tamin'ny 1969 ny sidina voalohany indrindra. Amin'ny hangeza, izy ny très gros porteur nandritry ny 35 taona. Ankehitriny, voasongon'ny Airbus A380 ny hangezany. 

Araka ny configuration sy ny karazan'ny kilasy, afaka mitondra mpandeha 366 na 524 izy. Mandeha ambanin'ny hafaingan'ny feo ny boeing 747 (Mach 0,85 eo ho eo) ary manana rayon d'action-na 13 450 km (ho an'ny 747-400), izay ny afahany manao New York tōkyō tsy aki-janona. 1 522 ny isan'ny 747 (version rehetra) efa lafo tamin'ny 30 Martsa 2008.

Tsy nanana chaine d'assemblage anamboarana io fiaramanidina ngeza be io Boeing. Tamin'ny nanaovana ny tetikasa 747, ilaina ny manangana ozinina vaovao. Namboarin'ny tany Everett 55 km any avaratr'i Seattle (firenan'i Washington) ilay ozinina anamboarana ilay fiaramanidina. Tamin'ny Jiona 1966, nividy tany manam-pivelarana 300 hektara tany Everett ny orinasa boeing.

Namboarina mba hanamora ny fanamboarana fiaramanidina ngeza toy ny 747 ilay ozinina. 3 tapitrisa  ny tany nila nakisaka mba hanao nivelation.

Aloha ny fametahana azy farany, nisy fanandramana natao tamin'ny composant ny 747. Ilaina nandramana izao ohatra ny sistema « fivoahana raha misy loza » mba hamantarana ny durée d'evacuation ny mpandeha 560. Misy test tena izy efa natao fa naharitra 150 segondra ilay test kanefa 90 segondra fotsiny ny durée maximum. Sady misy volontaire maromaro naratra tamin'io fanandramana io. Ilaina nanao fanandramana maromaro vao tratra ny tanjona nokendrena. Avy tamin'ny pont ambony ny olana.

Tamin'ny 30 septambra 1968, nivoaka amin'ny chaine d'assemblage ny 747 voalohany (N7470) eo amin'ny  mason'ny mpanao gazety sy eo amin'ny mason'ny solotena 26 ny compagnie aérienne. Natao tamin'ny 9 Febroary 1969 ny sidina volohany. Ny anaran'ny mpitondra dia i Jack Waddell sy Brien Wygle. Tsy nisy olana nitranga mandritry ny sidina ary tsy manana ny olan'ny « roulis hollandais » ny 747.

Ny 747-100 dia fiaramanidina 747 voalohany indrindra, navoaka tamin'ny chaine de montage ny Everett (ozinina ngeza indrindra namboarina) ho an'ny sidina voalohany tamin'ny 9 Febroary 1969, ary nahazo certification natao tamin'ny Desambra 1969. Nanomboka niasa ny 747-100 tamin'ny Janoary 1970, ny Pan American World Airways ny nampiasa ny mpanjifan'i Boeing voalohany. Ny 747-100 dia manana rayon d'action-na 9 000 km. Ny fiaramanidina 747-100 farany natao dia novidian'ny Japan Airlines tamin'ny Septambra 1986.

Natao tamin'ny 1972, manana turboreacteur matanjaka ny 747-200, ary mbola ambony nohon'ny 747-100 ny lanja ara-drafiny. Betsaka kokoa ny solika azony entina ary afaka manidina elaela kokoa nohon'ny 747-100 izy.

Tsy vokarina intsony ny 747-400 mpitondra olona amin'izao fotoana. Efa nosoloina ny 747-8 izy. 

Misy karazany maro ny 747-400: ao ny mpitatitra entana 747-400F, ao ny sady mpitondra olona no mitondra entana 747-400M.Ny 747-400ER ( Extended Range ) dia natao indrindra ho an'ny fitaterana lavitra. Mpitondra entana moa no tena nanaovana azy ity.




#Article 292: Angano (218 words)


Ny angano dia fitantarana zavatra tsy nisy nefa namboarina ho toy ny nisy ary natao hanatsoahana fananarana, na fitantarana zava-nitranga tokoa. Karazana lahabolana tsotra, lava ary miendrika tantara foronina noho ireo dingana hita ao anatiny sy ny mpandray anjara ary ny olana sy ny vahaolana hita taratra ao amin'ny tantara ny angano.

Manana hevitra manokana ny teny malagasy hoe angano, tsy azo ampitovina fotsiny amin'ny teny frantsay hoe conte na mythe satria ireo tsy mitovy dika aminy. Ny conte dia entina manazava ny fiainan'olombelona avy amin'ny fanoharana azy amin'ny samy olombelona na amin'ny zavaboaary hafa. Matetika amin'izany dia misy lohateny vahavahana mandritra ny angano iray manontolo. Ohatra: Ny tanalahy sy ny lambo. Ny fedrà (mythe) dia karazana angano fiandohana na anganom-piforonana. Ohatra: Ifara sy Trimobe.

Ny Ntaolo dia nanabe ireo taranany tamin'ny alalan'ny fitantarana angano amin'ny hariva. Isaky ny maheno angano ny ankizy dia manatsoaka lesona, mahalala zava-baovao momba ny fiainana.

Ankehitriny dia mila tsy hananana ny anjara toerana notanany taloha ny angano noho ny fisian'ny fitaovana vokatry ny teknolojia vaovao toy ny sary miaina sy ny kilalao elektrônka. Tantaraina am-bava ny angano tamin'ny andro taloha fa ankehitriny dia maro ny voasoratra am-boky. Ankehitriny dia tsy mahavatra mitantara angano amin'ny zanany na ny zafikeliny na ny mpianany ny ray aman-dreny sy ny raibe na renibe ary ny mpampianatra.




#Article 293: Fiteny wolof (169 words)


Ny fiteny wolof dia fiteny any Senegaly, any Gambia ary any Maoritania. Ao amin'ny ratsana atlantika ny fiteny nizero-kongoley izy. Lavitra be amin'ny fiteny peul ny endriny. Manana fifandraisana amin'ny fitenin'ny faritra eo akaiky izy toy ny fiteny serere, ny diola, ny basari sy ny bainuk.

Misy miteny io fiteny io koa any Gambia sy any Maoritania, ary manana fiseho ara-kolontsaina ho azy manokana izy. Miankina amin'ny firaisan-kinany io; mifankazo tsara ny mpitenin'ny faritra, ny mahasamihafa azy fotsiny dia ny roky sy ny teny indramina amin'ny fiteny hafa, ohatra: roky lebu, roky saint-louisien, sns.

Nosoratana tamin'ny abidy arabo nofenoina ny fiteny wolof mandritry ny ela be. Mbola ampiasaina amin'ny soratra masina ny soratra arabo, fa mampiasa ny abidy latina ny fiteny wolof ankehitriny, fitsipika manokana hajaina mba hanoratra tsara ny fiteny wolof. 

Décimal ny sytème fiisana amin'ny fiteny wolof, fa mampiasa système quinaire auxiliaire, enina ambin'ny roapolo ohatra dia tenenina hoe « ñaar fukk ak juroom benn » amin'ny fitrny wolof (roa folo sy dimy sy raika : 2×10+5+1)




#Article 294: Saturn V (122 words)


Saturn V dia anarana mpanipy ampiasain'ny NASA ho an'ny tetikasa Apollo sy skylab tamin'ny 1967 hatramin'ny 1972, tamin'ny fifaninanan'ny amerikana sy ny sovieika.

Mpanipy manan-drihana, mampiasa ergol ranoka, karazany farany amin'ny fianankavian'ny Saturn namboarin'i Wernher von Braun any amin'ny MSFC any Huntsville, Alabama, miara-miasa amin'ny orinasa Boring, North American Aviation, Douglas Aircraft ary IBM

Saturn V dia mpanipy any amin'ny habakabaka ngeza indrindra n
anatanterahana tetikasa, na amin'ny lafin'ny haabo sy ny lanja am-pihaingàna io na ny lanja ilaina alefa any amin'ny habakabaka. Ny fioze rosy Energia, izay nanaovana test sy nanipiana ny navette Bourane fotsiny, no natanjaka noho ny Saturn.

Betsaka ny orinasa nanamboatra ny rihana ny Saturn V. Ilay orinasa nanamboatra ny rihan'ny Saturn V dia an'ny Boeing daholo ankehitriny.




#Article 295: Katsaka (765 words)


Ny katsaka dia zavamaniry volena mba hahazoana voany (mitambatra ho babiny) izay atao sakafon’ ny olombelona sy ny biby fiompy, sy mba hahazoana ny raviny sy ny tahony hohahin’ ny biby fiompy. Isan’ ny zavamaniry be mpamboly maneran-tany, toy ny vary sy ny varimbazaha, ny katsaka. Ny anarana siantifikan’ ny katsaka famboly dia Zea mays, fa ny katsaka dia kosa, izay hita tao Meksika kosa dia atao hoe Zea diploperennis.

Ny katsaka dia bozaka zavamaniry amin' ny fianankavian' ny  Poaceae. Sokajiana ho isan' ny voa maina ny katsaka. Maniry amin' ny faritra maro eran' izao tontolo izao.

Zavamaniry tsy mandavan-taona fa volena isan-taona ny katsaka. Mijoro mahitsy ny tahony. Miovaova ny haavony, ka misy ny zeny izay mirefy 60 sm rehefa lehibe, nefa misy ny lava dia lava izay mety mihoatra 600 sm. Ny salan-kalavan’ ny katsaka dia mirefy 250 sm. Lava ny raviny. Tsy mikambana ny lahimbony sy ny vavimbonin’ ny katsaka fa entin’ ny foto-katsaka samy hafa.

Eny amin’ ny tendron’ ny tahoben’ ny katsaka no ipoiran’ ny tamba-boniny izay fitambarana vony maro mitondra ny tsirinaina lahy. Ny tamba-bony vavy kosa (ilay ho lasa babin-katsaka), dia tokana sady mety ahitana hatramin’ ny voany arivo any ho any. Ny babin-katsaka dia voafono anaty ravina. Misy tsiraka toy ny volo (volon-katsaka) mivoaka avy amin’ ny tsirinaina vavy ka mipoitra amin’ ny tendron’ ny babin-katsaka. Ny vovo-bonin’ ny katsaka miparitaka avy amin’ ny lahimbony dia entin-drivotra hatreny amin’ ny volon-katsaka amin’ ny vavimbony, ka eo izy no mitsimoka sady midina ao anaty volon-katsaka hatrany amin’ ny tsirinaina vavy. Ny tsirinaina vavy mitsimoka rehetra dia mivoatra ka lasa voan-katsaka.

Heverin’ ny mpikaroka ho avy any Amerika Afovoany sy Atsimo ny katsaka, izay foto-tsakafon’ ny mponina tao amin’ ireo faritra ireo nandritra ny taonjato maro talohan’ ny fahatongavan’ ny Eorôpeana. Efa nisy tany amin’ ny faritra atsimo-andrefan’ i Etazonia tany amin’ ny 3 000 taona lasa any ho any ny katsaka famboly farafaha-tarany. Naniry tany amin’ ny lohasahan’ i Tehuacán kosa ny katsaka dia, ao amin’ ny faritra atsimon’ i Meksika tany amin’ ny taona 7 000 any ho any, nefa ny fikarohana taty aoriana dia namaritra ny fisehoan’ ny katsaka tao amin’ io faritra io ho tamin’ ny 4 600 taona any ho any. Tsy misy fiavahany firy loatra amin’ ny katsaka famboly ny katsaka dia.

Maro karazana ny katsaka famboly, ka samy maneho toetra mampiavaka azy ny karazana tsirairay. Ny sasany dia efa azo otazana ao anatin’ ny roa volana, ny hafa hatrany amin’ ny iraika ambin’ny folo volana vao azo otazana. Miova arakaraka ny karazana koa ny lokon’ny ravin-katsaka, ka miova eo anelanelan’ ny maitso tanora sy ny maitso antitra izany ary mety hisy faritra miloko mena na volomparasy. Ny halavan’ ny babin’ ny katsaka dia eo anelanelan’ ny 7,5 sm sy mihoatra ny 50 sm. Ny isan’ ny andalam-boany dia eo anelanelan’ ny valo sy telompolo enina amby na mihoatra.

Niteraka fandrosoana lehibe teo amin’ ny fambolena katsaka ny fampiasana ny masomboly nohatsaraina (tamin’ ny alalan’ny fampivadiana karazan-katsaka samy hafa) tamin’ny taona 1933. Izany karazan-katsaka an’ arivony no novokarin’ ny mpikaroka momba ny zavamaniry mba hampitomboana ny vokatra amin’ ny faritra maro eto amin’ izao tontolo izao. Nampitombo ny vokatra 25 % hatramin’ ny 50 % ny fampiasana masomboly vokatry ny fampivadina ny karazan-katsaka sasany. Mitahiry gliosida betsaka ny katsaka nefa kely sady tsy tena tsara ny prôteinina ao aminy. Raha ny katsaka no atao sakafo fototra dia tsy maintsy ampiarahina amin’ ny sakafo hafa misy prôteinina mba hahatomombana ny fitombon’ ny vatana.

Maro ny bibikely sy ny kantsentitra manimba ny katsaka. Karazany maro ny holatra izay manimba ny fakan’ ny katsaka sy ny tahony ary ny babiny, izay miteraka fahalovany ka mampihena ny habe sy ny hatsaran’ ny voan-katsaka. Ireto ny aretina sasany vokatry ny holatra mahazo ny katsaka, dia ny aretina ateraky ny Fusarium roseum sy ny Helminthosporium turcicum, ary ny Ustilago zeae, izay miteraka zavatra fibontsinana amin’ ny babin-katsaka sy  ny tahony ary ny voniny. Mihamainty izany rehefa antitra. Miteraka fihenan’ny vokatra izany. Misy koa aretina vokatry ny virosy izay manabotry ny katsaka. Afaka mifindra ireo aretina ireo. Misy koa ireo bibikely mihinana ny fakan’ ny katsaka.

Tamin’ ny taona 1980 dia nitombo 40 % ny vokatra vokatry ny fampiasana zezika sy fanafody famonoana ahitra. Tamin’ ny fiandohan’ny taona 1990 dia nahatratra 469 tapitrisa tônina ny vokatra katsaka maneran-tany. I Etazonia no firenena mpamokatra katsaka betsaka indrindra eran-tany (miantoka ny 40 %n’ ny vokatra), ka ao amin’ ny faritra Middle West atao hoe Corn Belt no ivangongoan’ izany. Mamokatra katsaka betsaka koa i Sina, i Brezily, i Meksika ary i Frantsa.




#Article 296: Ambalaomby (174 words)


Ambalaomby dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Anosibe An'Ala, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 8725 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31710 ary ny kaodin-distrika dia 317









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 20 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 26 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 297: Ampandoantraka (202 words)


Ampandoantraka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Anosibe An'Ala, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 10669 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31703 ary ny kaodin-distrika dia 317









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.


Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 298: Ampasimaneva (188 words)


Ampasimaneva dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Anosibe An'Ala, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 4400 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31702 ary ny kaodin-distrika dia 317









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 38 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.

Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 299: Antandrokomby (212 words)


Antandrokomby dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Anosibe An'Ala, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 15513 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31705 ary ny kaodin-distrika dia 317











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 14 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.


Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 300: Longozabe (204 words)


Longozabe dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Anosibe An'Ala, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 18610 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31707 ary ny kaodin-distrika dia 317









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 16 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.




Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 301: Niarovana Marosampanana (198 words)


Niarovana Marosampanana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Anosibe An'Ala, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 12000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31708 ary ny kaodin-distrika dia 317









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.


Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 302: Tratramarina (190 words)


Tratramarina dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Anosibe An'Ala, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 15000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31704 ary ny kaodin-distrika dia 317









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 36 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.

Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 303: Andilamena (358 words)


Andilamena dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Andilamena, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 21181 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31601 ary ny kaodin-distrika dia 316

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.












Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 14 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 100000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 100000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.



















Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 304: Antanimenabaka (243 words)


Antanimenabaka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Andilamena, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 14826 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31603 ary ny kaodin-distrika dia 316

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 17 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 17 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 100000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 100000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.

Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina.

Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 305: Bemaitso (201 words)


Bemaitso dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Andilamena, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 7724 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31602 ary ny kaodin-distrika dia 316











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy misy jirama fa herinaratra avy amin ny masoandro 
Efa misy CEG ao amizao

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 15 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 ar
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 ar

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.





#Article 306: Maintsokely (206 words)


Maintsokely dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Andilamena, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 4441 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31606 ary ny kaodin-distrika dia 316









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia traktera.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 34 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 40 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 125000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 125000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.


Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 307: Maroadabo (223 words)


Maroadabo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Andilamena, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 4450 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31605 ary ny kaodin-distrika dia 316











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 50 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 50 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 100000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 100000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.





Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 308: Tanananifololahy (223 words)


Tanananifololahy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Andilamena, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 4527 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31604 ary ny kaodin-distrika dia 316









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia traktera.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 23 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 28 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 110000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 110000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 309: Ranavalona II (128 words)


Ranavalona II, teraka tamin'ny taona 1829 ary maty tamin'ny 13 Jolay 1883, dia mpanjakavavy nanjaka teo Madagasikara tamin'ny 1868 hatramin'ny 1883. Fotoana nifanandrinan'ny nifanandrinan'ny Frantsay sy ny Britanika izany ka ny teto Madagasikara dia ny fivavahana kristiana protestanta sy katolika no nisehoan'izany. Ramoma no anaran'ilay mpanjakavavy talohan'ny nahalasa mpanjaka azy. Niakatra teo amin'ny fitondrana izy tamin'ny nahafatesan-dRasoherina. Nanambady an-dRainilaiarivony izay efa vadin'ny mpanjakavavy nodimbiasany izy.

Nahazo laka ny fivavahana protestanta tamin'ny androny ary lasa fivavaham-panjakana izany satria natao batisa protestanta ny mpanjakavavy. Nodorany ny sampy ka nosoloany ny Baiboly. Niditra malalaka ny fomba vazaha. Nihamaro ka naharatra hatrany amin'ny 30 000 any ho any ny vatan-dehilahy tao amin'ny tafiny izay nampandry tany tany amin'ny Sakalava sy ny hafa koa.

Tamin'ny taona 1883 no nahafatesany sady nandimiasan-dRanavalona III azy. 




#Article 310: Franche-Comté (228 words)


Ny Franche-Comté dia faritra frantsay iraisan'ny departementa efatra : ny Doubs, ny Jura, ny Haute-Saône ary ny Territoire de Belfort. Manam-belarantany 16 202  io faritra io, telo isan-jaton'ny velarana tontalin'ny lafrantsa ny fivelaran'io faritra io. Besançon ny renivohi-paritr'i Franche-Comté.

Ny tanàna manan-danja ao amin'ny faritr'i Franche-Comté dia i Belfort, Besançon ary i Montbéliard (Aire Urbaine Belfort-Montbéliard-Héricourt-Delle). Ny tanàna hafa manan-danja koa dia Dole (renivohi-paritra taloha ny nahatongavan'i Louis XIV tamin'ny taonjato faha fito ambin'ny folo), Vesoul (renivohitr'i Haute-Saône), Arbois (renivohitry ny divay ny Jura), ary Lons-le-Saunier (renivohitr'i Jura).

Tsy nisy olona nipetraka teo amin'ny toerana misy an'i Franche-Comte ankehitriny mandritry ny taona Paleolitika, ny Gaulois no nipetraka teo tamin'ny taonjato faha dimy talohan'ny Jesoa Kritsy. Tsy dia voakitiky ny fifidra-monin'ny Jermanika firy ilay faritra tamin'ny faharesen'ny Romana, silaky ny tan'ny Alamana ny Franche-Comté tamin'ny taonjato faha dimy, ary tan'ny fanjakan'ny Borgôna izy tamin'ny 457 hatramin'ny 534. Lasa kristianina ity tamin'ny fianjadian'i Masina Columbanus, olona namorona monastera maromaro tany. Lasa silantan'ny fanjakana Franka ilay faritra tamin'ny 534. Lasa ao amin'ny fanjakana Merôvinjianinan'ny Borgôna izy tamin'ny 561, tamin'ny andron'i Guntram, zanaka faha telon'i Clothaire I. Tamin'ny 613, nampiray ny fanjakana Franka i Clothaire II.

Ny anarana Franche-Comté (fiteny malagasy : « Kaontia Afaka ») dia tsy dia miseho firy amin'ny lafiny ofisialy talohan'ny 1366, faritan'ny Kaontian'i Borgôna izy tamin'ny 888, tafiditra tao amin'ny fivondronan'ny Empire Jermanika Masina izy tamin'ny 1034.




#Article 311: Clotaire II (165 words)


I Clotaire II, tenenina hoe Tanora (amin'ny fiteny frantsay Le Jeune), teraka tamin'ny lohataonan'ny taona 584 ary maty tamin'ny 18 Oktobra 629, dia mpanjakan'i Neostria (Neustrie) tamin'ny 584 hatramin'ny 613 ary mpanjakan'ny Franca tamin'ny 613 hatramin'ny 629, teo aorian'ny fandresen'i Aostrazia. Zanak'i Chilpéric I sy i Fregonde, mpanjakan'i Neostria izy.

Zanak'i Chilpéric I sy i Fregonde, Lasa mpanjakan'i Neostria i Clotaire tamin'izy efa-bolana. Mba tsy hisy hamono azy toy ny zandriny sy ny zokiny, natsangana tany amin'ny Villa Royale-n'i Vitry any amin'ny faritan'i Artois (Frantsa) izy. Tsy nahazo anarana izy tamin'izy teraka ; tsy nahazo anarana avy hatrany i Clotaire tamin'izy teraka, mba tsy hisy ahiahy momba ny evan-anarana merovinjianina. Tsy natao batisa avy hatrany izy.

Tamin'ny Septambra 584, novonoina i Chilpéric Voalohany tanatin'ny Villa-ny any Chelles, mety baikon'i Brunehilde io, avy nihazana. Nampikorontana ny fanjakana io fahafatesany io. Mandroba ny vakok'i Chilperic ny Ben'i Neostria, indrindra ny missorium volamenan'i Chilperic ary naka ny taratasy izareo ireo, lasa nandositra tany Aostrazia izy ireny avy nandroba.




#Article 312: Ralambo (1768 words)


Ralambo dia mpanjaka tao Imerina izay nanjaka tamin'ny taona 1575 hatramin'ny taona 1610. Nandimby an-drainy Andriamanelo mpanjakan'i Alasora izy ka nanohy ny fikasan-drainy hamory ny faritra rehetra manodidina an'Antananarivo izay nomeny ny anarana hoe Imerina-Ambaniandro. 

Teraka tamin'ny taonjato faha-16 Ralambo. Randapavola zanaka vavin'ny mpanjaka Rabiby teo Ambohidrabiby no reniny ary Andriamanelo mpanjakan'i Alasora no rainy. Tao Ambohibaoladina atsimo antsinanan'Ambohimalazabe no nahaterahany tamin'ny andro vava alahamady amin'ny volana Alahamady. Efa nitoe-jaza inenina ny reniny saigy tsisy azo avokoa ireo zaza ireo. Talohan'ny nahaterahan-dRalambo, raha nihetsi-jaza ny reniny dia nanao toerana hiterahany teo avaratr'Ambohimahatsinjo ireo mpitaiza ny reniny sy mpanaraka azy ary tamin'izany, nisy lambo efa lehibe nandalo ka nirohitra nanara-dia sy nihaza izany lambo izany ireo miaramila maro ka tamin'izany indrindra no nahita masoandro izy ka natao hoe Ralambo no anarany. Teo Ambohimalazabe no nampitoerindrainy Ralambo fony fahatanorany satria Ambohimalazabe dia vohitra any amin'ny lafiny avaratra raha mitaha amin'i Alasora, satria amin'ny avaratra na amin'ny andrefana no fametrahana ny andriana natao hanjaka araka ny fomba fanajana azy fahizay.

Ny mpanjaka Rabiby raiben-dRalambo dia mbola nanjaka teo Ambohidrabiby talohan'ny taona 1575. Nanambady an-dRamaintsoakanjo izy ka niterahany roa vavy dia Rabefaravolamanjaka sy Ramaintsoanala (na Randapavola). Iray amin'ireo zana-dRabefaravolamanjaka tamin' Andrianamboninolona natao hoe Andriandambotanimanjaka no nokasain'ny mpanjaka Rabiby efa tratra antitra tokoa handimby azy saingy nanda tsy hanjaka io. Ary rehefa nanontaniana koa ireo iray tampo amin'Andriandambotanimanjaka dia tsy nisy nanaiky ireo ka nalahelo tokoa Rabiby, hany heriny nangataka an-dRalambo zafikeliny avy amin-dRandapavola mba hanjaka handimby azy ary dia nanaiky izany Ralambo. Rehefa izany dia natolotr' Andriamanelo ho an-dRalambo koa ny fanjakany teo Alasora fa efa tratra antitra sy madiva ho masina (faty) koa Andriamanelo. Rehefa izany dia tafatamba-dRalambo ho iray sy lehibe ny fanjakany ka nahitana an'Ambohidrabiby  sy ny vohitra miaraka aminy sy i Alasora sy ny vohitra miaraka aminy. Ambohidrabiby izay vohitra avy amin'ny raibeny avy amin'ny reniny anefa no nofidian-dRalambo ho renivohi-pari-taniny ka teo no lapa nanjakany ny taona 1575-1610 ary ao koa ny fasany.

Tsy ny mpanjaka Andrianampoinimerina akory fa ny mpanjaka Ralambo no nahitana ny fanambadian'ny mpanjaka vady maro mba hitazomana ny fanjakana. Isan'ireo vadiny:

Ratsitohinamanjaka sy ny renin'Andriampolofantsy ihany anefa no manana fasana eo akaikin'ny fasan'ny mpanjaka Ralambo ao Ambohidrabiby. Araka izany dia maro ireo taranaky ny mpanjaka Ralambo ary taranaky ny mpanjaka Ralambo eo Ambohidrabiby rehefa mpanjaka nanjaka taty Imerina nanomboka tamin' Andrianjaka ka hatramin-dRanavalona III.

Ny tera-dRabefaravolamanjaka rahavavin-dreniny dia notazomin'ny mpanjaka Ralambo teo Ambohidrabiby ihany ka mbola misy eo Ambohidrabiby sy Fonohasina ireo taranany. Nataon'ny mpanjaka Ralambo ho Andriandoriamanjaka ny firazanan'ireo tera-dRabefaravolamanjaka tamin'ny rahavavin-dreniny ireo satria ireo hono ny kibo tsy omby niraisana ary nataony ho mpanenona ny jakin'ny mpanjaka mifandimby ary lehiben'ny mpanolotsain-dRalambo. Andriandambotanimanjaka moa dia nafenina (nalevina) eo anilan'ny mpanjaka Rabiby mivady eo Ambohidrabiby. Ary Ralambo mivady kosa dia nafenina eo amin'ny fasana ampita atsimon'ny fasan-dRabiby mivady sy Andriandambotanimanjaka araka ny hafatry ny mpanjaka Rabiby. Nataon'ny mpanjaka Ralambo ho lehiben'ny mpanolotsainy koa ireo Andriandoriamanjaka zanadrahavavin-dreniny ireo ary tsy namponeniny lavitra azy amin'ny maha-tandapa ireo Andriandoriamanjaka ireo fa napetrany teo avaratry ny lapany teo Ambohidrabiby ihany. 

Maro ny nanamarika ny fanjakan-dRalambo fa ny soritana indrindra amin'izany dia ny anarana hoe imerina ambaniandro, ny fankalazana ny alahamadibe sy ny fandroana, ny jakimena ary ny antanatohatr'andriana.

Ny anarana hoe Imerina

Voalohany, ny mpanjaka Ralambo no voalazan'ny lovantsofina fa namorona ny anarana hoe imerina Ambaniandro ka Imerina no anaran'ny faritry ny fanjakany ary ny Ambaniandro kosa no iantsoana ny vahoakany monina amin'izany faritra izany na andriana na hova na andevo, fa izy Ralambo ihany hono no amboniandro.

Ny angano momba ny anaran'ny omby

Ny omby dia jamoka, hono, no anarany fahizay, araka ny lovantsofina, ary tsy mbola nisy homana azy, hono, tamin-dRalambo. Nisy afotroa na dorotanety lehibe anefa ka nisy jamoka matin'ny taviny ka nasain-dRalambo nandraman'ireo angaralahiny mpanompony ka nahita ireo fa tsara tsy mahafaty izy io. Vokatr'izany, nanandrana koa Ralambo ka hitany fa ny trafony sy ny vodihena no matsiro indrindra ka natokany io mba ho azy raha mamono jamoka. Nisy karazan'omby araka ny volony mba tian-dRalambo loatra dia omby mena volo misy fotsy amin'ny handriny sy trafony sy tongony ary rambony ka nataon-dRalambo ho volavita no anaran'izany ka azy ny volavita rehetra amin'ny fanjakany, ary teo Ampahidralambo amin'ny faritra avaratra antsinanan'Ambohidrabiby no namahanany izany. Indray andro, nisy fety lehibe tao an-drova ka nasainy nampakarina teo Ambohidrabiby ny volavita vondraka iray avy eny Ampahidralambo. Saika tsy tafiditra tamin'ny vavahady vato eo avaratra antsinanan'ny vohitra ambohidrabiby ilay jamoka ka betsaka ny nanontany hoe omby sa tsy omby io jamoka io? Kinanjo omby ilay vavahady ilay jamoka ka novain-dRalambo ho omby ny fiantsoana ny jamoka nanomboka teo.

Raha ny tena marina dia avy amin'ny teny soahily hoe ngumbe ny teny malagasy hoe omby, izany koa no iantsoana io biby io hoe agnombe na agnomby any amin'ny faritra maro mpiompy omby eto Madagasikara.

Ny Alahamadibe

Fahatelo, ny mpanjaka Ralambo koa no lazain'ny lovantsofina namorona ny fankalazana ny Alahamadibe mba hanamarihana ny fitsingerenan'ny andro vava alahamady amin'ny volana Alahamady ary izany andro izany no nataony voalohan'ny taona. Amin'io koa no anaovana ny fandroan'andriana ka ampandroina amin'ny rano misy volatsivaky sy tantely sy hasina (ravinkazo) ary tafiana jaky vaovao notenomin'Andriandoriamanjaka ny mpanjaka. Ary eo amin'ny zoro avaratra antsinana amin'ny ati-lapan'ny mpanjaka no atao izany fandroana izany. Amin'io fankalazana ny Alahamadibe io, na taom-baovao, dia misy ny harendrina sy afo tsy maty sy lapa be. Ka teo Ambohidrabiby hono no nanaovana afo tsy maty voalohany taty Imerina amin'izany fankalazana ny taom-baovao izany ary teo Ambohidrabiby koa no namonoana omby volavita voalohany taty Imerina.

Ny jakimena

Fahaefatra, tamin'ny mpanjaka Ralambo koa no nitafy jaky mena voalohany ny mpanjaka fa talohan'izany dia mbola salaka no nanaovany. Nahita ireo Andriandoriamanjaka nitafy landy  mena mitsoriaka volombarahina hono ny npanjaka Ralambo ka nanontany hoe fa nahoana ianareo no manao izao? Ary namaly ireo Andriandoriamanjaka nanao hoe izao no ataonay dia tsy hisomongoan'olona anay. Koa hoy ny mpanjaka Ralambo: Tsara izao ataonareo izao fa mba hanao izao ataonareo izao koa ny tenako sy ny taranako fa isika izao no iray lamba, koa tsy misy mahazo manjaka amin'ity tany ity raha tsy nitafy ny lamba tenomin'Andriandoriamanjaka. Fa ny azy Ralambo kosa hono natao mena rano iray fa tsy mena mitsoriaka loko hafa akory. Ary nanomboka tamin'izany dia marika famantarana ny mpanjaka ny jakimena.

Ny antanan-tohatr'andriana

Ary farany, ny mpanjaka Ralambo no nanao ny antanatohatr'Andriana voalohany ka izao no nandaharany izany izay misy efatra: araka ny lehibe indrindra mankamin'ny kely indrindra:

Napetraky ny mpanjaka Ralambo araka ny filahatra etsy ambony ny toerana misy ireo sokajin'andriana ireo ka manomboka eo Ambohidrabiby miantsinana, ny tanàna nametrahany ireo Zanadralambo naterany no akaiky indrindra an'Ambohidrabiby, eo atsinanan'io kosa no misy ny tandavan-tendrombohitra misy ny Andriandranandobe dia Masinandriana, Ambohimailala, Ambohibe, Manankasina. Eo atsinanan'ny Andriandranando kosa ny tandavan-tendrombohitra misy ny Andrianamboninolona dia Ambohitrandriananahary, ka hatrany Kilonjy, Ambonisoa sy Viliahazo sns. Ary farany any amin'ny antsinana indrindra ny tandavan-tendrombohitra misy an'Ambohimalazabe sy Ambohimalaza. Io fandaminana ny filaharan'ny andriana voarakitra amin'ny fizaran-tany miantsinana io no mandiso tanteraka ny lovantsofina milaza fa tamin'ny mpanjaka Ralambo dia ny Zanadralambo amin'Andrianjaka no ambony indrindra fa ny mp

panjaka Andriamasinavalona no nanova izany.

Marihina anefa fa ny mpanjaka sy ny andriana azo asandratra ho mpanjaka dia tsy mba nampidirin-dRalambo ao anaty fa ivelan'io antanatohatra efatra io, dia Andriantompokoindrindra zanany, Andrianjaka sy ireo taranany, ary ny Andriandoriamanjaka. Manaporofo izany, Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka ihany no nanaovan'i Ralambo fitsapana satria izy roa lahy ireo no hany manana zo hanjaka tamin'ireo zanany naterany maro, ary izy roalahy ihany no Zanakandriana ankoatry ireo Andriandoriamanjaka. Midika izany fa tsy tamin'Andriamasinavalona akory no nipoitra ny firazanana Zanakandriana, hakana ny andriamanjaka fa efa tamin-dRalambo.

Manaporofo izany hono, araka ny mpitantara sasany, fa ireo andriana nahazo nanjaka tamin'ny mpanjaka Ralambo dia ivelan'io antanantohatra efatra io, ary izy ireo no nahazo niely patrana sy nonina tamin'ny faritra andrefan'Ambohidrabiby. Andrianjaka (sy ny vady aman-janany izay handimby azy) ihany no zanaky ny mpanjaka Ralambo napetrany eny ampita andrefan'Ambohidrabiby dia teny Ambohimanga izany, fa tato aoriana Andrianjaka rehefa nanjaka vao nianatsimo nankeo Analamanga. Ireo Andriandoriamanjaka izay tsy nanaiky fa hitady fanjakana dia miala teo Ambohidrabiby ka nianavaratra any Andavakisakay sy niakandrefana any Imamo sy Ivonizongo. Ary farany, Andriamanentoarivo izay mpanolotsain'Andriantompokoindrindra dia niala avy any Ambohimalazabe ka niankandrefana tonga razan'andriamanjaka any Vonizongo. Ireo ohatra 3 ireo dia maneho fa misy ireo karazan'andriana izay tsy voasokajy ao anatin'ny antanantohatra efatra nataon-dRalambo noho izy ireo natao hanjaka ary ny toerana nametrahan-dRalambo azy ireo dia porofo materialy manamarina izany, ny zo hiakandrefana.

Very hevitra hono ny mpanjaka Ralambo ny amin'izay handimby azy amin'ny fanjakana satria kasainy zaraina roa ny fanjakana ka ny iray an'Andriatompokoindrindra ary ny iray an'Andrianjaka. Ka naka hevitra tamin'ny mpanolotsainy hono ny mpanjaka Ralambo ny amin'izay mahamety izany na tsia. Ary dia nilaza Andriandambotanimanjaka nanao hoe samy ombalahy izy roalahy ka hiady raha mifanila fanjakana fa aleo ianao mody mafanafana ka ampiantsoy izy roa tonta ka izay tonga voalohany no mahalasa. Dia natao araka izany ka nody narary ny mpanjaka Ralambo ary nandefa iraka nampiantso ireo zanany roalahy. Andriantompokoindrindra hono dia nandà satria mbola hamono fanorona telo noho ny dimy araka ny ana-drainy manao hoe tsy mety ny resy am-panorona fa mahavery fanjakana fa Andrianjaka kosa hono tsy nahandry vary masaka fa avy dia tonga nilomay teo Ambohidrabiby. Ary Andrianjaka no nofidiany handimby azy. Ny lovan-tsofina hafa kosa dia milaza fa tena nanjaka aloha Andriantompokoindrindra, ary nosalorana satroka jaky, nitondra elo jaky, nanao fehi-kibo jaky, nanao akanjo jaky, ary Andrianjaka nanoa ary nanao akanjo fotsy, satroka fotsy, fehi-kibo fotsy. Fa taty aoriana Andrianjaka vao nanjaka. Ny zavatra tsy azo iadian-kevitra dia tsy maintsy avy amin'Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka no ipoiran' ny mpanjaka lahy mahazo manjaka.

Tamin'ny faran'ny fanjakany dia efa nitatra lehibe tokoa ny fanjakany ka ny miantsinana dia tonga hatrany antsinanan'Ambohimalaza, ny atsimo dia hatrany Ankaratra, ny andrefana dia hatrany ambadik'Ambohimanga ary ny avaratra dia tsy voafaritra mazava. 

Rehefa niamboho izy dia nafenina teo atsimon'ny fasana misy ny mpanjaka Rabiby mivady sy Andriandambotanimanjaka. Ary ny zanany Andriantompokoindrindra ary avy eo Andrianjaka no notendreny handimby azy.

Isan'ny mpanjaka nalaza tokoa Ralambo ka maro ireo toerana nitondra ny anarany. Soritana amin'izany Ampahidralambo, tanàna aroa andafy avaratra antsinanan'Ambohidrabiby izay natao hametrahana ny omby volavitan'ny mpanjaka Ralambo. Toy izany koa Ambatondralambo izay toerana ao ambany andrefan'Ambohidrabiby misy vato fitsanganan-dRalambo rehefa mikabary amin'ny vahoaka izy. Toy izany koa ny toerana atao hoe Lohalambo izay toerana fitodihan'ny loha na ny avaratry ny lohan'ny mpanjaka raha mandry ao andapany Ralambo. Ary maro ireo taranany no nitondra ny anarana hoe Ralambo indrindra fa ireo manankanja dia natao hoe Andriandambo. Fa natahoran'ny fanjakana nanodidina azy koa ny mpanjaka Ralambo ka na dia ny vahoakan-dRalambo aza dia nantsoin'ireo fanjakana manodidina ireo tamin'ny anarana hoe Amboalambo. Ary farany, maro tamin'ireo taranaky Ralambo no nitondra ny anarany.




#Article 313: Ambohidratrimo (318 words)


Ambohidratrimo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambohidratrimo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 19308 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10301 ary ny kaodin-distrika dia 103

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 0 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 0 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 1000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.



Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.











Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 314: Ambohimanjaka (191 words)


Ambohimanjaka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambohidratrimo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 3505 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10327 ary ny kaodin-distrika dia 103

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 2000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.




Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 315: Ampangabe (238 words)


Ampangabe dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambohidratrimo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 8235 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10319 ary ny kaodin-distrika dia 103

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1250 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 1250 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.





Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 316: Ampanotokana (204 words)


Ampanotokana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambohidratrimo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 13291 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10321 ary ny kaodin-distrika dia 103

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.








Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 2000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.




Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 317: Anjanadoria (207 words)


Anjanadoria dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambohidratrimo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 5061 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10341 ary ny kaodin-distrika dia 103

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 4 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 4 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 2000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.




Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 318: Ambohitrimanjaka (248 words)


Ambohitrimanjaka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambohidratrimo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 22007 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10313 ary ny kaodin-distrika dia 103

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.










Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 0 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 0 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 1000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 2 volana.







Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 319: Avaratsena (217 words)


Avaratsena dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambohidratrimo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 4318 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10343 ary ny kaodin-distrika dia 103

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 5000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 2000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 320: Mananjara (214 words)


Mananjara dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambohidratrimo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 2825 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10323 ary ny kaodin-distrika dia 103

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 3 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 2000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.




Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.





#Article 321: Iarinarivo (200 words)


Iarinarivo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambohidratrimo, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 6624 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10309 ary ny kaodin-distrika dia 103

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.










Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 1000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.







#Article 322: Carthage (160 words)


Carthage na Carthago ( قرطاج ) dia tanàna tonizianina any avaratra andrefan'i Tunis.

Ny tanàna Punique taloha dia potiky ny romana tamin'ny -146, namboarin'ny Romana izy tamin'ny andron'i Jules Caesar ary lasa renivohitry ny Africa proconsularis izy tamin'ny andron'ny empira Romana. Ankehitriny, ao amin'ny ambanivohitr'i Tunis ny misy an'i Carthage ankehitriny ary misy residence-na ambasadora maromaro eo. Betsaka ny terana arkeolojika any Carthage, romana ny ankabiazany, voasokajy ao patrimoine mondial de l'Unesco izy ireo hatry ny 1979.

Ny municipalité-n'ny Carthage dia mikaonty 15 922 tamin'ny 2004, ao no misy ny palais présidentiel sy ny Mosquée El Abidine. Any andrefan'i Carthage no misy ny seranam-piaramanidinan'i Tunis-Carthage.

Avy amin'ny fiteny fenisianina « Kart-Hadasht » na « Qrthdst » ny anarany. Ny dikany amin'ny fiteny fenisianina dia « Tanana Vao ».

Voaforon'ny mpanjanatany fenisianina avy any Tyr ny tanànan'i Carthage tamin'ny -814. Araka ny mitolojia, i Didon, zandrivavin'i Pygmalion, no namorona azy. Amin'ny haisoratra « zanak'i Didon » ny anaran'ny Kartajinianina amin'ny haisoratra.




#Article 323: Ontario (152 words)


Ny Ontario dia faritany kanadianina, izy no be olona indrindra any Kanada. Any ampovoany atsinanan'i Kanada no misy azy. Ny renivohiny dia Toronto, io koa no tanàna ngeza indrindra any Kanada. Any Ontario koa no misy an'i Ottawa, renivohitr'i Kanada. Miisa 12 891 787 ny Ontarianina ary ny velarantaniny dia misy 1 076 395 km2. Avy amin'ny fiteny irokoaianina io anarana io sady midika hoe Rano tsara ilay anarana.

Ny sisintan'i Ontario dia ny Hoalan'i Hudson any avaratra, ny faritanin'i Quebec any atsinanana, i Manitoba any andrefana, i Minnesota, i Michigan, i Ohio, i Pennsylvanie, ary i New York any atsimo. Ao amin'ny Farihibe (Great Lakes) no misy ny ankabiazan'ny sisintany manasaraka an'i Ontario amin'ny faritany mizaka tena amerikana. Ny anaran'ny farihy ao anatin'ny farihy be dia Farihy Superior, ny farihy Huron (ao koa ny hoala Jeorjiania), le farihy Erie ary ny farihin'i Ontario, avy amin'ny farihin'i Ontario ny anaran'ny faritan'i Ontario.




#Article 324: Brezila (144 words)


Ny Brezila (Brasil amin'ny teny portogey), na Repoblika Federalin'i Brezila, dia firenena ngeza indrindra ary mivelatra indrindra an'i Amerika latina. Miaraka amin'ny velarantany 8 547 400 km² sy miaraka amin'ny isa-mponina maherin'ny 190 tapitrisa, io ny firenena fahadimy amin'ny lafin'ny velarantany sy amin'ny lafin'ny isa-mponina. Amin'ny 2008, ny Brezila dia hery ara-piharian-karena faha 11 manana PIB 1 572 839 Md USD, eo aorian' Espaina na 2,42%-n'ny PIB-n'izao tontolo izao. Azy ny antsasaky ny velaran'i Amerika Atsimo ary mizara sisin-tany amin'ny firenena rehetra ao Amerika Atsimo afa-tsy i Silia sy ny Ekoadora.

Ny Brezila dia zanatany portogey voalohnay mandritry ny taonjato maro, ankehitriny, io irery no lovan'ny Portogaly any amerika, amin'ny fisehon'ny kolontsaina sy ny teny ofisialy, ny teny portogey.

Firenena katôlika sy miteny portogey ngeza indrindra, mpikambana ao amin'ny CPLP izy. Ny fiteny portogey dia teny voalohany any Amerika Atsimo noho ny demôgrafia brezilianina.




#Article 325: Zavamaniry (188 words)


Fototra (Plantae)

Zavamanan'aina izany ahitanana mazàna marosela, tamin'ny sela manana vihy (nucleus), sy mazàna mandevona hirana mampiasa ny alalan photosynthesis, ny zavamaniry.

Plantae anisan'izany zavamaniry mitondra vony, sady vafaha, kesika, volonkazo, volombato sy ahidrano maitso. Plantae tsy anisan'izany ny ahidrano volontany, ny ahidrano mena na holatra.

Misy zavamaniry miampe vony, voan, faka, sy zavamaniry tsy miampe vony, voan, faka. Nivoatra tsikelikely ny toetra. Voalohany zavamaniry ny ahidrano maitso.

Atao hoe Angiosperm, ny zavamaniry izany ahitanana nofo voan. Atao hoe Gymnosperm ny zavamaniry izany tsy ahitanana nofo voan. nivoatra raha hahasarika ny biby sy hiparitaka ny voan ny voankazo. Tsy mifindrafrindra mazana ny zavamanirydehibe, nefa hitombo na hitsiry tari-dalalana ny zavamaniry. Sady mamafy tenany indraindray lavitra ny voan. 

Haingana vitsy zavamaniry, ohatra Dionaea muscipula, Mimosa pudica, sy Morus alba.

Misy sahabo 320000 karazana tamin'ny fanjakana zavamaniry.

Ampiasaina sakafo (ohatra vary, voaniho, fisika), ampiasaina rafitra (ohatra taretra, andramena, rofia) ampiasaina fanafody (ohatra vonenina, aferontany, tongolahy), ampiasaina zava-mahadomelina (ohatra tabaka, rongony sy kôkainina), sady ampiasaina aloka ny onlona ny zavamaniry. Manao oksizenina fa miaina isika, mandray ny fandotoana, sy manatsara fahasalamana ara-tsaina ny zavamaniry.

Atao hoe haizavamaniry ny siansa tamin'ny zavamaniry.




#Article 326: Ariary (251 words)


Ny ariary (MGA, Ar) dia sandam-bola miasa ao amin'ny Repoblikan'i Madagasikara, efa niasa tamin'ny andron'ny Mpanjaka tamin'ny taonjato faha 19. Taorian'ny nampiasana ny Franc Malagasy (FMG) tamin'ny Repoblika voalohany, dia nampiasaina ny Ariary.

Io teny io dia mety avy amin'ny teny arabo al rial izay avy amin'ny teny espaniôla real.

Ny teny hoe ariary dia teny efa misy talohan'ny nahatongavan'ny mpanjanaka tany Madagasikara. Nanomboka tamin'ny fanjanatany, ny vola Franc no ampiasaina : frantsay tamin'ny 1896 hatramin'ny fahaleovantena, ary Franc malagasy tamin'ny 1860 hatramin'ny 2007. 

Ny franc malagasy dia nifototra tamin'ny ariary, ny iraimbilanja (1 F) dia 1/5 ariary ary 5 F ny ariary iray. Ohatra, rehefa miteny 2 500 F, dimanjato (500) [ariary] no tenenia. Niverina nampiasaina indray anefa ny Franc Malagasy tamin'ny Repoblika fahatelo. Rehefa tonga teo amin'ny fitondrana i Marc Ravalomanana ny taona 2002, dia nanapa-kevitra ny hiverina amin'ny Ariary indray, ary tanteraka izany tamin'ny 2004, taona izay nanoloana sy nanontana ny vola taratasy vaovao ampiasaina ankehitriny.

Misy sanda fito (7) ankehitriny ny vola taratasy ampiasaina, dia ny 100 ariary, ny 200 ariary, ny 500 ariary, ny 1000 ariary, ny 2000 ariary, ny 5000 ariary ary ny 10000 ariary.

Miisa sivy (9) kosa ny vola vy: dia ny iraim-bilanja (0,2 ariary), ny ventisikorobo (0,4 ariary), ny 1 ariary, ny ariary 2, ny ariary 4, ny ariary 5, ny ariary 10, ny 20 ariary, ary ny 50 ariary.

Nanomboka tamin'ny krizy nisy ny taona 2009 dia nihendanja hatrany ny sandan'ny Ariary mitaha amin'ireo sandam-bola vahiny toy ny Euro sy Dolara.




#Article 327: Fiteny arabo (168 words)


Ny fiteny arabo dia fiteny semitika tenenina ao avaratr'i Afrika sy any Azia Andrefana. Io fiteny io dia anisan'ny fiteny ofisialin'ny Firenena Mikambana sy fiteny ofisialy tokan'ny Liga Arabo. Raha atambatra ny olona miteny arabo eo amin'ny firenena rehetra izay lazaina fa miteny arabo ofisialy, dia eo amin'ny 240 tapitrisa eo ho eo.

Ny fielezan'ny teny arabo ankehitriny dia avy amin'ny hery ara-tafiky ny Mozilmana izay tonga nampiely ny fivavahana silamo sy ny finiavan'ny kalifa (izay mibaiko ny mpino) ary ny mpino mampiely ny finoana silamo eran-tany. Ny boky masin'ny Silamo, ny Kor'any, izay nosoratana tamin'ny teny arabo,  no manome lanja ny fiteny arabo eo anivon'ny vahoaka mozilmana eran-tany.

Noho ny fielezan'ny fiteny arabo dia samihafa ny fiteny an-tsoratra sy ny fiteny tenenina. Ao amin'ny fiteny an-tsoratra dia ahitana ny fiteny arabo klasika (fiteny arabo talohan'ny Kor'any sy ny fiteny arabon'ny Kor'any ary ny fiteny arabo taorian'ny Kor'any), sy ny fiteny arabo ankehitriny. Ny atao hoe fiteny arabo tenenina na fiteny arabo isan-toerana dia ny fitenim-paritra arabo rehetra.




#Article 328: Isaac Newton (218 words)


I Isaac Newton, teraka tamin'ny 4 Janoary 1643 ary maty tamin'ny 20 Martsa 1727, dia olona mpanao matematika, mpanao fizika, mpanao filôzôfia, mpanao alsimia ary mpanao hainkintana anglisy. Fantatra amin'ny teôria momba ny gravitation universelle.

Tamin' Isaac Newton niteraka, mbola tsy nampiasa ny tetiandro gregoriana ny fanjakanan'i Angletera. Araka ny tetiandro joliana, teraka tamin'ny 25 Desambra 1642 i Isaac Newton, tao amin'ny tranon'i Woolsthorpe, tsy lavitra an'i Grantham, any amin'i Lincolnshire (Angletera) ; tantsaha ny ray aman-dreniny. Maty telo volana talohan'ny fiterahany ny rainy, ary ny reniny, i Hannah Ayscough dia lasa nivady tamin' olon-kafa tamin'i Isaac mbola telo taona. Nalefa tany amin'ny renibeny izy ary ny dadatoany no nitaiza azy. Tsy dia sambatra izy tamin'ny fahazazany. Tamin'izy dimy taona, nianatra tany amin'ny fianaran'i Skillington izy; ary tamin'izy roa ambin'ny folo taona, nianatra tany amin'ny fianaran'i Grantham.

Nijanona tany ampianarana mandritry ny efa-taona i Isaac Newton, fa nijanona nianatra izy tamin'ny reniny niantso azy mba hakany Woolsthorpe, mba hianatra handrindra ny domaine-ny.

Tsy manaiky afatsy ny fifandraisana ara-matematika hita tamin'ny fandinihanan'ny zava-misy i Newton.

Tamin'ny taona 1670 hatramin'ny 1672, mandinika ny refraction ny hazavana i Newton, mampiseho izy fa manome spectre de couleur ny prisma rehefa tifirina jiro fotsy. Ary rehefa mametraka prisma hafa eo aorian'ilay prisma voalohany, dia lasa mitambatra indray ilay loko mba hanome jiro fotsy.




#Article 329: Ikala (344 words)


Ikala dia ny anaram-bositra entin'i Helisoa Rabezato amin'ny maha artista malagasy azy. Tamin'ny taona 1966 izy no teraka, tao Antananarivo.
Mpamorona sy mpanamboatra kanto izy, ka miopàna indrindra amin'ny art plastique ny sagan'asany. Mpandravaka matianina (décoratrice professionnelle) koa Ikala. Mamorona sy manoratra tonokalo koa izy. 
Ikala dia voa-isa an'isan'ny mpanankato misoratra ao amin'ny Ministeran'ny Kolon-tsaina Malagasy. 
Eto Antananarivo no monina Ikala ary mandray anjara amin'ny fitaizana ara-panahy ireo zatovo izay manantona azy. Satria Ikala dia anisan'ireo mpanakanto mahatsàpa fa manana adidy amin'ny fitaizàna ara-panahy ny manodidona azy. Mba nahafahany manao izany fampintàna fahazavàna izany dia nanao fikarohana manokana izy ary nanao safidy hitondra ny fiainany ivelan'ny andavan'andro mahazatra amin'ny fiainana moderna. 15 taona no niainan'Ikala tao anaty fiainan'artista. 

Fa inona moa no tena nahantonga ity anaram-bosotra hoe Ikala ? Tsotra ihany. Safidîn'i Helisoa R. ity anaram -bosotra ity, izay nomen'ny namany akaiky ka lasa raikitra satria mamehy ny atao hoe vehivavy malagasy, ary koa ho fahatsiaronavana ireo namana izay niara-dia taminy.  

Efa nitety firenena vitsivitsy tany andafin'ny riaka Ikala, nampiranty ny sagan'asany ary koa nampiranty ny harena voajanaharin'i Madagasikara, izay akora tena ampiasainy amin'ny famoahàna ny ainga-panahiny. 

Raha atao ny famaritana dia ny fanomezam-boninahitra ny natiora, ny fihavanana, ny fifankatiavana sy ny fahazavàna (lumière de l'âme) no angovo entin'Ikala mamorona ireo sagan'asany. Izanynrahateo no hafatra entin'ireôsagan'asa ireo.  

Ikala dia anisan'ireo artista nanàja ny lalàna mifehy ny kanto (ethique des artistes) ka na teo aza ny  romoromon'ny andavan'andro, sy ny fahasahiranana samihafa, dia nandà hivarotra ny kanto ivelan'ny sehatra tokony hanaovana izany. 

Ankehitriny, (septembre 2015) dia monina any atsimon'i Frantsa i Ikala. Mbola mandrato fianarana izy na dia efa tonga amin'ny  takariva aza ny taonany. Izany dia nohon'ny faniriana hameno ny fahalàlany mba ahafahany mameno ireo soa tokony ahely amin'ny mpiara-belona, indrindra fa ny tanora malagasy. 

Olompirenena mavitrika i Ikala, na dia tsy anisan'ireo izay atao hoe manao politika aza. Satria tsy miandàny amin'ireo mpanao politikam-pitondrana i Ikala, fa kosa, miezaka manana ny politikan'olombelona. Ny antsoiny hoe politik'olombelona, dia tsy inona akory fa ny fanaparihàna ny fahazàvana sy ny fitiavana izay maharesy ny maizina indrindra. 




#Article 330: Marôka (156 words)


I Marôka, na Fanjakan'i Marôka (amin'ny fiteny arabo : المملكة المغربية) dia firenena any avaratra andrefan'i Afrika, ao amin'ny vondron'i Magreba. Ny renivohiny dia i Rabat. Voafaritry ny ranomasimbe Atlantika i Maroka any andrefana, ny ranomasina Mediteranea any avaratra atsinanana ary voafaritry ny detroit-n'i Gibraltar any avaratra. I Maroka dia mizara sisintany amin'i Aljeria, amin'i Sahara Andrefana any atsimo, amin'ny Maoritania any atsimo atsinanana raha tsy rarahina i Sahara Andrefana. 

I Maroka dia fanjakana ara-dalampanorenana, ny mpanjakan'i Maroka ankehitriny dia i Mohammed VI, anisan'ny fanjakana antitra indrindra eto an-tany ny fanjakan'i Maroka. Mpikambanan'ny vondron'i Magreba arabo, ny Francophonie ary Organisation de la Conference Islamika i Maroka. Tsy mpikambanan'ny Vondrona Afrikana i Maroka, fa te-hanamafy ny fifandraisany amin'ny Vondrona Eoropeana. Tamin'ny 1987, nanandrana niditra tao amin'ny CEE i Maroka, fa tsy tafiditra ; nahazo « statut avancé » ny Maroka tamin'ny Vondrona Eoropeanina. Tamin'ny 15 Mey 2009, niditra tamin'ny Centre Nord-Sud du Conseil de l'Europe i Maroka.




#Article 331: Kaominina any Frantsa (203 words)


Any Frantsa, ny kaominina dia fizarana administrativa, ny fizaram-paritany kely indrindra any Frantsa. Ny kaominina dia tan'ny tanàna na vohitra. Ny velarantaniny dia mety miovaova be mihintsy (ny kaominina ngeza indrindra any Frantsa dia Paris : manana isam-ponina roa tapitrisa, ary ny kaominina kely isam-ponina indrindra tsy tsy misy olona)

Tamin'ny 1 Martsa 2008, misy kaominina 36 783 any Frantsa (212 any ampitan-dranomasina) maka ny tontalin'ny firenena frantsay - afats'i Saint-Barthélemy, Saint-Martin, Wallis-et-Futuna sy ny tany tsy misy olona (Antarktika frantsay, nosy Clipperton).

Tamin'ny 1 Janoary 2009, nisy kaominina 36 686 any Frantsa 

Io isa io (36 783) dia antsasan'ny isa tontalin'ny kaominina anatin'ny Eoropa 15.

Na dia misy difference be aza ny isam-ponin'ny kaominina frantsay, mitovy daholo ny structure administrativany sy ny fahefana ara-dalànany (afats'i Paris, Lyon sy Marseille, amban'ny lalàna PLM). Ny kaominin'ny Alsace-Moselle dia manana ny mahasamihafa araka ny lalàna azony tamin'izy lasa Alemana tamin'ny taona 1871-1919. Ny kaominina sy ny departementan' Île-de-France dia manana fitsipika manokana ho azy momban'ny polisy administrativa.

Ny kaominina dia voarindran'ny conseil Municipal, ny mpikamban'io conseil io dia lany amin'ny alalan'ny suffrage universel direct ho an'ny enin-taona ho avy. Ny conseil municipal dia misafidy ny ben'ny tanàna, ny zaraasany dia mampihatra ny fanapahan-kevitry ny conseil.




#Article 332: Orana (159 words)


Ny orana dia rano milatsaka avy amin'ny rahona eny aminy habakabaka, eto an-tany, ny orana dia vokatry ny fiandon'ny evoky ny rahona rehefa mihamangatsiaka ny andro. Ny orana no loharano voalohany ho an'ny ankabeazan'ny tany, satria manome toetra tsara ipetrahan'ny zava-misy sy ny zava-manan'aina (biby sy zava-maniry). Saingy miverina any an-dranomasina avokoa ny 80 isan-jaton'ny orana latsaka. Ho an'ny orana tsy milatsaka eny an-dranomasina dia misy zava-mitranga tenenina hoe « virga » amin'ny teny anglisy, ny virga dia orana tsy milatsaka amin'ny tany fa orana lasa evoka alohan'ny fahatongavany eto an-tany. Any amin'ny tany mafana no tena misy izany fisehoana izany.
Misy karazany ny orana: ny erika izay orana madinika mifafy amin'ny vanin-taona mangatsiaka (ririnina); ny orapiso izay orana kely tsy mahalena tany na tsy nanorika; ny orambaratra, orana mivatravatra avy amin'ny vanin-taona mafana na fotoam-pahavaratra, ny orambatravatra izay orana manila fihavy ny lohataona.

Raha mivaingana ny rano milatsaka avy eny amin'ny habakabaka dia atao hoe havandra na oram-panala.




#Article 333: Altostratus (153 words)


Ny rahona altostratus dia rahona ao amin'ny sokajin'ny rahona anivo. Ny haambon'ny altostratus dia misy 2400-6000 metatra eo ho eo. Ny Altostratus dia rahona mazavazava kokoa nohon'ny nimbostratus ary maizimaizina kokoa nohon'ny cirrostratus. Miampita ny Altostratus ny hazavan'ny masoandro, ary mandrakotra ny lanitra rehetra izy ireny matetika. Mitovy endrika amin'ny rahona stratus ny altostratus.

Mety mampiteraka loza ho an'ny fiaramanidina ny altostratus satria misy ranomandry ny fuselage-n'ny fiaramanidina rehefa miampita ny altostratus. 

Vita ranomandry na ny Altostratus.

Mety misy orana vitsivitsy avy amin'ny altostratus. Sainga virga ny karazan-orana milatsaka, indrindra any amina toerana maina. Eny amin'ny haambo anivo koa izy ireny, fa mety eny ambanimbany kokoa nohon'ny haambo tokony misy azy ny altostratus noho ny hatsiaka ; rehefa mangatsiaka ny andro, dia mety oram-panala na na orana tsotra ny mety milatsaka avy amina altostratus. Ny orana dia misy noho ny lanjan'ilay rahona. Rehefa tafidina ambanimbany kokoa ny rahona, tsy hita intsony ny masoandro.




#Article 334: Havandra (234 words)


Ny havandra dia karazana rotsak'orana miforona any anaty orambe rehefa mando ny rivotra ary rehefa mitsoka mafy ny rivotra miakatra (courants ascendants). Kanety ny endrika alainy, ary mety ho 5 milimetatra ka hatramin'ny 10 santimetatra ny savaivon'ilay « kanety ». Ny kaody METARn'ny havandra dia GR (grêle).

Ny havandra dia miforona ao anaty rivotra mafana sy mando, ary mitsingilahila eo ambonin'ny hafanana ivainganana. Ny rivotra voaainga dia lasa ampoka satria ny hafanan 'ilay etona dia midina rehefa miakatra eny ambony araka ny lalàn'ny Entona tonga lafatra. Ny rano ambiny dia mamorona ilay rahona ary avy eo mamorona ny orana. Mihitatra hatrany arakaraky ny herin-drivotra miakatra ny hangezan'ny havandra, ary mivaingana avy hatrany izy ireo. Mba hampivaingana ilay ranomandry dia tsy maintsy ao ambanin'ny hafanana ivainganana ny maripanan'ny tete-drano ary tsy maintsy mifandray amina . Raha tsy mahita io vaonina ivainginana io izy dia mijanona ho ranoka ary mijanona toy io foana raha mahery ny -39°C ny maripana, io zavatra io dia afahany mihakatra any an-tapon-drahona.

Rehefa mivaingana any ambonin'ny trôpôsfera (eo ambonin'ny soson-drivotran'ny tany) manan-kafanana latsaky ny -10°C ny tete-drano, dia lasa vaonina ivainginana izy. Amin'ilay tsindrin'ny entona fiampohan'ny ranomandry latsaky ny an'ny rano ao ambanin'ny 0°C, ny enton-drano ao anatin'ilay rivotra miakatra izany dia mora midanizina kokoa eo amin'ny vaonina ranomandry noho ny eo amin'ny rano. Ny havandra izany dia miitatra haingankaingana kokoa noho ny tete-drano ao anaty soson-drivotra mando tahaka ny rahon'orambe.




#Article 335: Voatabia (377 words)


Ny voatabia dia zavamaniry volena na maniry isan-taona izay mandady marindrano na manaroka miakatra, karazana voninkazo voasokajy amin' ny bozaka ao amin' ny fianankavian' ny solanasey, any amin' ny faritra avaratra andrefan' i Amerika Atsimo, ambolena hahazoana voany. Anisan' ny voankazo fihinan' ny olombelona ary azo hanina manta na masaka ny voatabia. Avy any Amerika Atsimo ny voatabia no niely eran’ izao tontolo izao. Lycopersicon esculentum na Solanum lycopersicum no anarany ara-tsiansa.

Avy any Amerika Atsimo (Kôlômbia, Venezoela, Ekoatera, Però, Silỳ Avaratra) ny voatabia no niely eran’ izao tontolo izao. Tamin' ny taonjato faha-16 no nampidiran' ny Espaniôla ny fambolena voatabia tany Eorôpa, tao Espaina aloha (1523) avy eo tany Italia (1544). Any Eorôpa, ny voatabia dia voankazo manan-danja ao amin' ny gastrônômia, indrindra any Grisy (72 kg/mpo./taona)Lanja tontalin'ny voatabia hoanin'ny olona any Grisy : 72 kg Espaina : 38 kg Frantsa : 18kg Onaited Kingdoma : 6kg any Italia, any Espaina ary any Frantsa (isan' ny Vondrona Eorôpeanina).

Volena eny an-tsaha na anaty trano tantera-pahazavana mitazona hafanana ny voatabia, ka amin' ny faritra ambanin' ny fehin-tany rehetra (faritra manana toetany mafana). Telo tapitrisa hektara ny velarantany ambolena voatabia (30%-n' ny velaran-tany ambolena anana izany). Zavamaniry mila toetany antonony mafana ny voatabia. Eo anelanelan' ny 15 °C (amin' ny alina) sy 25 °C (amin' ny andro) ny maripana ilain' ny voatabia. Mila masoandro koa izy sady mila hamandoana antonony. Maharitra dimy na enim-bolana ny faharetan' ny fitomboany madra-piotazana azy.

Tamin' ny taona 2013 diaiireto ireo firenena voalohany sasany mamokatra voatabia betsaka maneran-tany: i Sina (50 552 000 t), i India (18 227 000 t), i Etazonia (12 598 000 t), i Torkia (11 820 000 t), i Ejipta (8 534 000 t), i Iràna (6 174 000 t), i Italia (4 932 000 t), i Brezily (4 188 000 t) ary i Espaina (3 684 000 t). Manaraka azy ireo i Meksika, i Rosia, i Ozbekistana, i Okraina, i Pôrtogaly ary i Nizeria.

Maro karazana ny voatabia ka samy manana ny voany izay samihafa habe sy endrika ary loko ny karazana tsirairay, ny sasany boribory, ny sasany mienrika atody, ny sasany lavalava, ny sasany miloko mavo, ny sasany miloko mena, ny sasany miloko anelanelan’ ny mavo sy mena. Betsaka mineraly sy otrikaina A sy C ny voatabia.




#Article 336: Flip-flop (268 words)


Ny flip-flop (avy amin'ny fiteny anglisy), dia olik'aratra lôjika manana fivoahana roa ary manana fidirana tokana na maro. Ny fivoahana dia mety 0 (tsy misy aratra mande) na 1 (misy aratra mande). Miova arakaraky ny fidirana ny aratra mivoaka.

Ny mahasamihafa ny flip-flop dia izareo mitazona ny toetrany rehefa tsy misy aratra miditra. Tsy ohatra ny varavarana AND, OR, XOR sns.). Rehefa mampiasa flip-flop, miresaka lojika sekansialy (logique séquentielle).

Fototry ny lojika sekansialy ny flip-flop. Satria rehefa manao olik'aratra amin'ny flip-flop, afaka manao mpanisa, rejistra, rejistra misy elanelana sy tahiry.

Ny flip-flop sasany, ampiasaina amin'ny sistema sinkrona (synchrone), dia manana fidirana ho an'ny quartz na famataranandro (soratana « C » avy amin'ny « clock »). Noho izany dia misy ny flip-flop sinkrona sy flip-flop asinkrona. 

Misy karazana flip-flop maromaro : ny flip-flop RS, D (« latch »), ary RSH; asynchrone ny fomba fandehanany. Misy koa karazana flip-flop : D, JK ary T; ny fomba fandehanany dia asinkrona (asynchrone).

Mitovy amin'ny flip-flop D ny latch amin'ny lafin'ny fidirana (manana roa tahaka ny flip-flop D izy), saingy samihafa ny fomba fandehanany.

Eto indray, rehefa mihetsika ny famataranandro vao tena miasa ny fidirana. Ireny fidirana ireny dia tenenina hoe sinkrona (amin'ny H) satria mifehy amin'ny famataranantro H ny fidirana sinkrona. Manana fidirana asinkrona koa ny flip-flop sinkrona, ary manana laharam-pahamehana amin'ny fidirana sinkrona ny fidirana asinkrona.

fampiriman'ilay flip-flop : 

Ny fiavian'ny flip-flop JK dia azavain'i P. L. Lindley, injenieran'ny JPL, anaty takelakana fanamboarana haikoriam-boanaratra EDN. Tamin'ny 13Jiona 1968 ilay takelaka no soratanaa. Ao anatin'ilay takelaka, nanazava i Lindley fa i Eldred Nelson, siantifikan'ny Hughes Aircraft no namorona ny anaranan'ny flip-flop JK.




#Article 337: Haikoriam-boanaratra (141 words)


Ny haikoriam-boanaratra dia anisan'ny sampanan'ny siansa, ny injenieria ary ny teknolojia izay mikasika ny olik'aratra mampiasa mpiorina arak'aratra toy ny tioba termoionika, tirazisitôro, diôda ary olik'aratra aharo (circuit intégré), izay ampiarahana amin'ny ireo mpiorina (composant) fampitohizana mihinan'aratra. Ny fihetsika tsy mizotra (non-linéaire) ny mpiorina ary ny fahafahany mifehy ny fihetsiky ny voanaratra ao amin'ny olik'aratra dia mahafaka ny fampitomboana ara-kerinaratry ny herinaratra izay mitondra fampahalalana.

Voalohany indrindra, ny haikoriam-boanaratra da siansa ara-teknika, na siansan'ny injeniera, izay anisan'ny sampananan lehibe indrindra ny fizika ampiharina, ary izay mandinika ary manamboatra firafitra milalao kaika arak'aratra, izany hoe rianaratra na herinaratra, izay mitondra fampahalalana na angôvo.

Tamin'ny taonjato faha-19, noho ny fivoaran'ny fampahalalana mikasika ny fahefan'ny aratra, nanomboka namboarina ireo mpiorina isan-karazany.

Nohakelezina hatrany hatrany ny haben'ny mpiorina arak'aratra, ka azo arao mihasarotra ny olik'aratra.

Image:80486dx2-large.jpg|Mikroprosesaoro Intel 80486, ao anatiny
Image:Xbox 360 white background 2.jpg|Kilalao




#Article 338: Miratoerana (181 words)


Amin'ny fizika molakiolary sy amin'ny simia, tenenina hoe miratoerana (amin'ny teny anglisy sy frantsay: isotope) ny atoma rehefa mitovy ny isan'ny prôtôna fa tsy ny isan'ny netirôna. Voatondro amin'ny isa atomika Z ny isan'ny prôtôna anatina vaonina. Mitovy isa Z ny miratoerana roa, fa samihafa ny lanjany A. Ny lanja dia tontalin' isan'ny prôtôna sy ny tontalin'ny isan'ny netirôna. Ny mahasamihafa ny lanjan'ny miratoerana dia ny isan'ny netirôna N.

Ny mahasamihafa ny atôma miratoerana dia ny isan'ny netirônany, afatsy rehefa misy ionisation (miova ny isan'ny elektirona)

Tononina amin'ny eva ara-tsimiany ny miratoerana, fenoina :

Ny karbônina 14; soratana  sy ny karbônina 12, soratana  dia miratoeran'ny singa karbonina. Esorina ny isa atômika, satria miverina miaraka amin'ny eva simika.

Ny miratoerana misy matetika dia ny miratoeran'ny hidirôzenina, soratana tahak'io fomba io :

Mitovy ny toetra alain'ny miratoerana satria mitovy ny isan'ny elektirôna sy ny prôtôna.

Saingy izy tsy mitovy lanja (betsaka nohon'ny tokony misy ny isan'ny netirôna), samihafa ny lanja.
Azo sarahina ny atôma tsotra sy ny atôma miratoerana amin'ny alalan'ny centrifugation.

Mety lasa radiôaktiva ny atôma noho ny isan'ny netirôna ao am-baoniny.




#Article 339: Tritium (151 words)


Ny tritium (T na 3H) dia miratoeran'ny hidirôzenina (toy ny deuterium). Ny tritium dia manana prôtôna iray su netirôna roa. 

Ny mahasamihafa azy amin'ny deuterium dia ilay radioactivité ananany, mamoaka sandrahaka beta (β-) izy rehefa mivadika helium 3 (3He)
Ny periôdiny dia 12,32 taona. Ny activité massique-ny dia misy 3,59×1014 Bq/g (soit 1 g = 359 TBq)

Ny lanjan'ny tritium dia 3,0160492. Mifangaro amin'ny rivotra izy rehefa anaty atmosfera ara-dalàna.

Rehefa antonontonony ny hafanana sy ny tsindry, rivotra ny tritium (HT na T2). Rehefa misy oksizenina, manome rano misy tritium (rano «tritiée») izy, rehefa misy afo na hafanana ambonimbony (oksidasiona, tahaka ny miratoerana maivana H). Rehefa maina nyrivotra, mivadika rano misy tritiée ny tritium rivotra ; 1 isan-jaton'ny tritium no lasa rano tritée afaka adin-dray, ary mihahaingana arakaraky ny hamandon'ny rivotra ny fivadihany ho rano tritiée.

Ny tritium dia radioaktifa. 12,32 taona ny antsasa-piainany.

Mivadika helium 3 izy amin'ny fiota :



#Article 340: Masoandro (190 words)


Ny Masoandro dia kintana eo anivon'ny rafi-planeta misy ny Tany atao ho Rafi-planetan'ny Masoandro. Ny savaivony dia misy 1 392 000 km eo ho eo (in-109-n'ny savaivon'ny Tany). 99.86%-n'ny lanjan'ny Rafi-planetan'ny masoandro ny lanjan'ny masoandro, ao ny asteroida, ny komety ary ny fajiry. Ny masoandro dia voaorin'ny hidirozenina (73%), helioma (26%) ary ny 3% sisany dia zavatra toy ny okzizenina, ny argôna, ny neôna, ny vy sy karbônina.

Eny an-danitra, fotsy ny lokon'ny masoandro, mety mivadika mavomavo koa ny masoandro noho ny hahaka. Ny sokajin'ny masoandro dia G2V, tenenina tsotra hoe kintana mavo noho ny sandrahany mavo-maintso eo amin'ny ilotro. Ny 52 dia manoro ny hafanana eo amin'ny velaran'ny masoandro : 5,780 K (5,510 °C.) ny V (isa romana midika dimy) dia kintana manome ny hazavany amin'ny alalan'ny fitsonika niokleary mampiasa hidirôzenina (manatsonika hidirôzenina mba hivadika helioma). Tahaka ny 85%-n'ny kintana misy ao amin'ny galaksia ny masoandro (ny 15% mijanona dia kintana kely dia kely na kintana vaventy. Ny fehibory mafanan'ny masoandro dia mivelatra lalandava hatrany amin'ny 100 UA (fr. Unité astronomique) any ho any. Ny bola anelan-kintana (fr. interstellaire) na heliosfera, dia rafitra ngeza indrindra ato amin'ny Rafi-planetan'ny masoandro.




#Article 341: Fiteny hindỳ (145 words)


Ny fiteny hindỳ (amin'ny fiteny hindỳ: हिन्दी / hindī) dia tenim-pirenen'i India. Ny isan'ny olona miteny ny fiteny hindỳ dia misy 480 tapitrisa eo ho eo, 360 tapitrisa amin'ireo no manana ny fiteny hindỳ tenin-dreny. Amin'ny lafiny ofisialy, nampiasaina ho lingua franca any India ny fiteny hindỳ, kanefa 40 isan-jaton'ny olona fotsiny no mampiasa io fiteny io any India. Any avaratr'i India no misy ny ankabeazan'ny mpiteny hindỳ. Fiteny voasokajy amin'ny ratsana arianin'ny fiteny indô-eorôpeanina io fiteny io, nipoitra avy amin'ny fiteny sanskrity sy prakrity, soratana amin'ny alalan'ny abogida devanagari.

Ny fiteny ordò dia mitovy be amin'ny fiteny hindỳ fa soratana amin'ny abidy arabo, amin'ny fiova persana. Be teny avy amin'ny fiteny persana sy avy amin'ny fiteny arabo ny fiteny ordò. Mifanakaiky be ny ava-peon'ireo fiteny ireo ary, talohan'ny fisarahan'i India sy i Pakistana tamin'ny 1947, fiteny iray ihany ireo, ary Hindustani ny anaran'ilay fiteny.




#Article 342: Ôksizenina (167 words)


Ny ôkzizenina (// teny frantsay avy amin'ny fiteny grika ὀξύς oxys : asidra, ary -γενής -genēs mpamokatra) dia zavatra manana lahatra atômika 8 ary manana eva O. Ny lanjan'isam-bentin-kadiriny dia 1,429 kg/m3

Ny ôkzizenina dia 8%-n'ny lanjan'ny ranomasina, 46%-n'ny lanjan'ny hoditany, 23,1%-n'ny lanjan'ny rivotra (diôkzizenina, ôzôna). 

Amin'ny hafanana sy tsindry antonony (25 °C, 1 Bar), etona diatômika ny fisehon'ny okzizenina, roanôkzizenina (dioxygène) ny anarany, manana raikipohy simika O2. Io no lazaina hoe ôkzizenina anatin'ny soson-drivotran'ny tany.

Ny ôzônina indray (telonokzizenina) dia etona metastabla misy any amin'ny haambo 40-50 km any ho any, ary tantavaniny ny ankoatra ny volomparasy tonga eto an-tany. Hatry ny taona 1970, mihamihakatra ny habetsan'ny ôzônina ety ambany noho ny fandotoan-drivotra. Vokatry ny hoton'ny ôksidan-azôty avy amin'ny solika amin'ny andro mafana ny ôzônina, azy lasa ôzônina ilay ôksidan-azôty rehefa misy ankoatra ny volomparasy. Ratsy ho an'ny fahasalamana sy mampiharafesina ny ôzônina.

Na dia roanôksizenina aza ny 21%-n'ny rivotra (amin'ny hadiry), 30%-n'ny rivotra ny lanjany tamin'ny taona karbônifera, noho ny fisian'ny alan-ampangabe teo amin'ny Pangaia. 




#Article 343: Karbônina (194 words)


Ny karbonina (//) dia zavatra simika manana eva C ary manana lahatra atômika 6. Ny lanja atômikany dia 12,0107. 

Efa nisy teto an-tany ny karbonina hatry ny fisian'ny masoandro : vita avy amin'ny niokleôsintezin'ny kintana nipoaka ny karbonina talohan'ny fiforonan'ny masoandro sy ny fajiry. Ny petraka (sediment), ny arin-tany, ny solitany, ny manjarano (amin'ny pensily) ary ny diamondra. Ny diamondra mety misy anatin'ny kimberlitan'ny afotroa, indrindra any Afrika atsimo sy any Arkansas. Mety misy diamondra kely varavety anatin'ny vato avy any amin'ny habakabaka.

Tsy nisy ny karbonina tamin'ny fotoan'ny Big Bang (niokleosintezy voalohany) satria tsy niaraka ny fepetra ilaina (haingana loatra ny fampangatsiahana sy ny fiitaran'ny tontolo).

Ny kintana mavesatra no mamorona ny karbonina, avy amin'ny helium (fiota alfa telo)

Ny teny « karbônina » dia teny avy amin'ny fiteny latina carbo midika arina.

Manana miratoerana roa ny karbonina : ny 12C (98,89%) su ny 13C (1,11%).

Ny radiômiratoerana 14C dia manana fe-potoana 5 730 taona, ary ampiasaina amin'ny fidatiana zavatra arkeolojika hatramin'ny faha 50 000 taonany. Noho ny fipoaka termôniokleary atao eny amin'ny soson-drivotra, tsy afaka ampiasain'ny arkeôlogy ny fidatiana zavatra amin'ny alalan'ny karbonina 14.

Ny radiômiratoerana 11C dia manana fe-potoana 20 minitra. 




#Article 344: Fianakaviana (fomba malagasy) (183 words)


Ny Fianakaviana amin'ny fomba malagasy dia ny fitambaran'ny ray sy ny reny ary ny zanaka.

Ny anambadian-kiterahana, hoy ny Ntaolo, ka ny zanaka no mamy indrindra amin'ny Malagasy ary antsoina hoe « sombin'ny aina ». Ny zokiny indrindra amin'ny zanaka dia atao hoe « matoa », ary ny zandriny indrindra dia atao hoe, « fara »; ary ny eo antenatenany, na firy na firy isany, atao hoe « aivo »; koa ny zanaka lahy teraka voalohany indrindra dia atao hoe « lahimatoa » ; ny farany indrindra atao hoe « faralahy » na « faravavy » rehefa vehivavy, ary ny eo anelanelan'ireo dia atao hoe « lahiaivo » avokoa na firy na firy, ka ny fiantsoana na fonononana azy dia atao hoe Andrianaivo.

Rehefa lehibe ny zanaka lahy dia lasa mivoaka hanambady, ny zanaka vavy kosa avoaka hanambady, ka manorin-tokantrano hafa. Mitombo isa amin'izay ny fianakaviana : ny ray aman-drenin'ny zanaka manambady dia miantso ny vadin-janany hoe « vinanto » ary ireo kosa manao azy ireo hoe rafozana, ny iray tamp-po amin'ny vady dia « zaodahy » ary antsoina hoe « ranaotra ».




#Article 345: Pi (367 words)


Ny isa Pi, soratana amin'ny litera grika π (sora-madinika foana), dia mpanohatra mitovy sanda amin'ny savaivo sy amin'ny refim-paribolana. Ny sandan'ny isa π​​ dia boriborina ho 3,14 na 3,141.

Ohatry ny efa ela ny mpanao matematika no efa nanomboka nikajy ny mpanohatra mitovy sanda anelanelan'ny refi-paribolana sy ny savaivon'ny boribory, sy ny valaran'ny kapila sy ny tanany. Amina tablety anoratan'ny babilonianina, ny fikajian'ny babilonianina dia manome π = 3+1/8. Mampiseho kajy manome sandana 3 ho an'ny π ilay tablety. Arahan'ny tablety iray hafa manome anton-javatra manitsy 1/(57/60+36/3600).

Ny fanakaikezana voalohany dia π : 3

Ny fanakaikezana faharoa dia : 

Hita tamin'ny 1855, ny papyrus-n'i Rhind dia misy ilay lahatsoratrana bokim-praoblema pedagôjika mbola antitra nadikan'i mpanoratra Ahmes tamin'ny -1650. Ao amin'ilay papyrus, hita ny fomba ahitana ny velaran'ny kapila amin'ny alalan'ny fakàna efa-joro manana lafy mitovy refy amin'ny efa-miran'ny savaivon'ny boribory nahena 1/9. Io fomba fikajiana io dia manome π = 256⁄81.

Fanakekezana hafa :

 refi-paribolana × tana =

Tany amin'ny Archimède, tao amin'ny traité De la mesure du cercle isika no nahita fampisehoana mampifandray ny velaran'ny kapila sy ny velaran'ny telo-joro manana fototra refim-paribolan'ilay boribory ary manana halava ny tànany.

Amin'ny fikajiana, afaka mifaly amin'ny sanda π = 3,14 isika, te-hikaroka lalina ny mpanao matematika amin'ny fahitana ny tena sandan'ny π. Tamin'ny taonjato faha telo, i Liu Hui, mpanadiadin'ny Toko Sivy dia manolotra kajy mampifandray ny refi-paribolana sy ny savaivo, mamelatra fikajiana mitovy endrika amin'i Archimède izy fa mbola tonga lalindalina kokoa nohon'izy tamin'ny valiny ; nanome π = 3,1416 i Liu Hui. Ilay mpanao matematika Zu Chonzhi indray dia nanome fanakekezana π ≈ 355/113 (manome π ≈ 3,1415929 kanefa ny tena sandan'ny π dia 3,1415926 ; tapitra amin'ny desimaly faha enin'ny π io mpampielana io)

Any Persa tamin'ny 1429, i Al-Kashi dia nahita desimaly 14 an'i π. Tamin'ny 1596, amin'ny alalan'ny fomba jeometrika, ilay mpanao matematika alemana Ludolph van Ceulen dia nikajy desimaly 20, ary 34 tamin'ny 1609. Nirehareha tamin'ny zava-bitany izy ka nanontany ho soratana eo amin'ny fasany ny isa π miaraka amin'ny desimaly 34 hitany.

Tamin'ny fivoaran'ny fandinihana tamin'ny taonjato faha 17, indrindra miaraka amin'ny fitambarana tsy mifarana, mihahaingana ny fikajiana ny desimalin'ny Pi

Nahita ny raikipohy manaraka i James Gregory (1638 - 1675) 

  



#Article 346: Nikaragoa (208 words)


Ny Nicaragua dia firenen' Amerika Afovoany. Voafaritry ny Costa Rica izy any atsimo ary ny Honduras any avaratra. Manana amorontsiraka amin'ny Ranomasimbe Pasifika sy amin'ny Ranomasin'ny Karaiba izy.

Zanatany Espaniola ny Nicaragua tamin'ny 1524, lasa firenena manam-pahaleovantena ny Nicaragua hatry ny 15 Septambra 1821 ary nikambana tamin'ny Faritany Mikamban'ny Amerika Afovoany (Provinces unies d'Amérique centrale). Niala tamin'ilay fikambanana izy tamin'ny 1838 ary lasa repoblika mizaka tena tamin'ny 1854.

Ny Nicaragua dia manana velarantanina 129 494 km² ary 10 254 km² amin'ireo no tany. Miisa 5,8 tapitrisa eo ho eo ny mponina. 

Firenena be tendrombohitra ny Nicaragua, ny tany lemaka eny amorontsiraka (Karaiba sy Pasidika) dia mihakatra tsimoramora any amin'ny chaîne anivo (vita dilatra) hatrany amin'ny tendrona Mogoton (2438 m). Any avaratra no misy ny tendrona farany ambony indrindra, akaikin'ny sisintan'i Honduras. Misy zetra ny any amin'ny sisin-tany atsimo.

Ny tany lemaka amin'ny amorontsiraka pasifika dia be afotroa, indrindra eo amin'ny cordillère-n'ny Maribios, misy ny farihin'i Nicaragua (na Cocibolba) sy ny farin'i Managua. Misy nosy maro ao amin'ny farihin'i Nicaragua, toy ny nosin-afotroan' Ometepe sy ny tambanosin'ny Solentiname. 7 isan-jaton'ny velarantan'ny Nicaragua ny velaran'ny farihy.

Repoblika ara-parlemanta ny Nicaragua, iraika ihany ny isan'ny efitra (Antenimieram-pirenena)

depiote 93 no manan-tseza eo amin'ny Antenimieram-pirenena, mitondra mandritry ny efa-taona ny filoha lany.




#Article 347: Kôsta Rika (191 words)


Ny Kosta RiKa na Repoblikan'i Kosta Rika, dia firenen'i Amerika Latina voafaritry ny Nicaragua any Avaratra, ny Panama any atsimo atsinanana, ny Ranomasimbe Pasifika any Andrefana asy ny ranomasina Karahiba any atsinanana. I Kosta Rika no firenena voalohany nanala ny tafiny. Ny renivohiny dia San José. Ny fiteny espaniola ny teny ofisialy ary fiteny anglisy no fiteny faharoa ampiasaina any Kosta Rika. Ny vola ampiasaina any dia ny colón.

Tonga teo amin'ny faritan'i Kosta Rika i Christophe Colomb tamin'ny 1502. Teo aorian'izany, ny Kapteneria Jeneralin'i Goatemala ho an'i Espaina i Kosta Rika. Nahazo fahaleovantena tamin'ny 1821 ilay firenena, ary nipetraka avy hatrany ny demokrasia.

Nanomboka tamin'ny 1843 ny fambolena ny kafe. Tamin'ny 1869, terena ary tsy andoavam-bola ny fampianarana. Miady ho an'ny fanitaran'io rafitra io ny ministeran'ny fampianarana. Araka ny heviny, tsy maintsy mahay mamaky teny sy manoratra ary manisa ny tsirairay. Noraràna tamin'ny 1882 ny sazy mahafaty

Tamin'ny 1948, nisy ady an-trano nanozongozona ilay firenena, noho ny tsy fieken'ny fandresen'i Otilo Ulate Blanco, olona arivo eo ho eo no maty mandritra io ady io. Nesorina tamin'ny 1949 ny tafika, lasa anisan'ny firenena tsy manan-tafika i Kosta Rika amin'izao fotoana izao.




#Article 348: Panama (136 words)


Ny Panamá na Panama dia firenena manana velarantanina 75 640 km² any amin'ny farany atsimon'ny Amerika Afovoany, eo amin'ny ampañalan'i Panama. Mizara sisintany amin'i Costa Rica sy Kolombia izy, faritanin'ny KOlombia Be izy talohan'ny fahaleovantenany tamin'ny 1903. Ny isam-ponin'i Panama dia 3,3 tapitrisa (Des. 2006) ary ny renivohiny dia Panamá.

Betsaka ny teôria misy momban'ny avian'ny anarana « Panama ». Misy milaza fa avy amina karazan-kazo ny anarana « Panama » ;  misy koa ny milaza fa tamin'ny taonan'ny mpanjanatany voalohany tonga tany, betsaka ny lolo amin'ny volana Aogositra ary panamá no anaran'ny lolo amin'ny fiteny tompontany. Ny tena malaza tamin'ireo teôria ireo dia vohitra petrahan'ny mpanjono manana anarana hoe « panama » midika « trondro ».

Ny Panamá dia firenen' Amerika Afovoany, voafaritry ny Ranomasina Karaiba, ny Ranomasimbe Pasifika, ny Kolombia ary ny Costa Rica.




#Article 349: Aljebra (115 words)


Ny Aljebra dia rantsan'ny Matematika mandinika ny tao sy fanorenana sy ny konsepta (concept) avy aminy, toy ny maromiantoana, fampirimana sy rafitra aljebrika. Miaraka amin'ny jeômetria, ny fandinihana, ny anatoerana (topologie), ny fangaro (combinaison) ary ny teorian'ny isa, ny aljebra dia anisan'ny rantsan'ny matematika madio. Ny anjaran'ny aljebra lazaina hoe foton'ny aljebra dia matetika ianarana any am-pianarana.

Ny Egiptiana sy Babilaonianina fahiny dia efa nanana vahaolana amin'ny fitadiavana ny valin'ny olana azo adika ho fampimirama ambaratonga voalohany na faharoa. Tsy mbola nampiasa mpisolotoerana fantarina anefa izy ireo fa i Diophante avy ao Alexandrie no nolazaina fa nampiasa ny mpisolotoerana amin'ny aljebra voalohany. Izy no nandika ireo mpisolotoerana ireo ho isa ary nolazaina fa rain'ny algebra. 




#Article 350: Fiteny bengaly (108 words)


Ny fiteny bengaly, (na bānglā ; avy amin'ny fiteny bengaly: বাংলা / bāṅlā) dia fiteny indiana ao amin'ny rantsana indô-iranianan'ny fiteny indo-eoropeanina. Any Bangladesy sy any India atsinanana no misy ny ankabeazan'ny olona miteny bengaly. Tenim-pirenena izy any Bangladesy ary anisan'ny teny ofisialin'i India, indrindra any amin'ny faritan'ny Bengaly Andrefana sy any Tripura. Araka ny fanontan'ny World Almanac 1999, ny teny bengaly no tenin-drenin'ny olona 207 tapitrisa. Teny indô-eorôpeana any atsinanana indrindra ny fiteny bengaly sy ny fiteny asamesa. Manana abjady (na abogida) azy manokana ny fiteny bengaly, abogida avy amin'ny prakrity magadita, betsaka ny voambolana bengaly avy amin'ny fiteny sanskrita sy avy amin'ny fiteny arabo sy persana.




#Article 351: Nepaly (244 words)


I Nepaly (amin'ny fiteny nepaley : नेपाल) na Repoblika Demokratika Federalin'i Nepaly, dia firenena himalaianina, voaaty, voafaritr'i Sina (faritany mizaka-tenan'i Tibeta) any avaratra, ny India any andrefana, any atsimo sy any atsinanana.

Na dia kely aza, betsaka ny endriky ny faritra any Nepaly, avy amin'ny toetany tropikaly any atsimo hatramin'ny tendrombohitra avo indrindra eto an-tany any avaratra. Any Nepaly ny valo amin'ny tendrombohitra folo avo indrindra eto an-tany. Misy ny tendrombohitra Everest (Sagarmatha amin'ny fiteny nepaley) mamaritra ny sisin-tany zarain'i Nepaly amin'i Sina.

Nampalaza azy ny zavatra azony ataony amin'ny fizahantany, ny trekking, ny alpinisma, ny VTT, ny safari, ny rafting sy ny tempoly maro sy ny toerana ivavahana.

Ny renivohitr'i Nepaly dia Katmandu (ara-politika sy ara-pinoana) ary izy no tanàna ngeza indrindra any Nepaly. Ny tanàna hafa manam-pianjadiana dia Pokhara, Biratnagar, Lalitpur (Patan), Bhaktapur, Birendranagar, Hetauda, Butwal, Bharatpur, Siddhartanagar (Bhairahawa), Birganj, Janakpur, Nepalganj, Hetauda, Dharan, Dhangadhi, ary Mahendranagar.

Ny teny ofisialin'i Nepaly dia fiteny nepaley ary ny sandam-bola dia ropia nepaley. Misy foko sy kasitra 60 any Nepal. Ny kasitra ny Chhetri (Kshatriya) dia vondrona maro an'isa any Nepaly (15,8%-n'ny isam-ponina). Ny kasitra ny Bahun (Brahmana) dia vondrona faharoa any Nepaly (13,3%-n'ny isam-ponina araka ny census-n'ny 2001). Ny newar, foko voalohany indrindra nipetraka tao Nepal dia  5,4%-n'ny isam-ponina ao Nepaly. Ny fitenin'izareo: ny fiteny newari dia mbola tenenina ao amin'ny lohasahan'i Katmandu. Ny foko hafa mbola misy ao Nepaly dia ny herpa, ny Tamang, ny Gurung, ny Thakali, ny Kiranti ary ny Magar.




#Article 352: Siansa ara-tsosialy (172 words)


Ny siansan' olombelona sy ny siansa ara-tsosialy na siansa ara-piara-monina dia vondron-taranja siantifika mandinika ny toetra sosialy sy ny zava-misy amin'ny olona. Ampififanohirana amin'ny siansa natoraly sy ny siansa marina ny siansa sosialy. 

Ny taranja voasokajy amin'ny siansa ara-tsosialy dia ny tantara sy ny filôzôfia

Araka ny dika notsorina avy amin'ny rakibolana, ny siansan' olombelona dia mandinika ny kolontsain'ny olomebola, ny tantarany, ny zava-bitany, ny fomba fiainany sy ny toetra ny tsirairay sy sosialy, kanefa ny siansa ara-tsosialy dia mandinika ny fiara-monin'ny olombelona, entité mamondrona ny olombelona amin'ny antony maro samihafa. Ny siansan' olombelona sy ny siansa ara-tsosialy dia mifanatrika amin'ny siansa natoraly sy ny siansan'ny tontolo iainana. Ireo mitondra amin'ny fomba manokana, ny fifanatrehana ny filôzôfia natoraly sy ny filôzôfia môraly (misy ny sosiôlojia, ny politika, ny toe-karena sns.). Ny fitenenana anglisy ny siansa sosialy dia niseho tamin'ny 1824 ao anatin'ny bokin'i William Thompson : An Inquiry into the Principles of the Distribution of Wealth Most Conducive to Human Happiness; applied to the Newly Proposed System of Voluntary Equality of Wealth 




#Article 353: Pandemia gripa A(H1N1) (246 words)


Ny gripa A (H1N1) ny 2009 dia aretin-aina mora mifindra entin'ny otrikaretina gripa A amin'ny karazana H1N1 ao amin'ny zana-karazana A AH1N1 an'ny gripa tsotra. Niseho tamin'ny 2009 io virus io ary mifindra amin'ny olombelona. Ny epidemia gripaly vokatr'io fiovana io dia efa manerana ny tany tamin'ny volana nanaraka ary lazain'ny OMS fa pandemia izy io tamin'ny Jiona 2009. Io otrikaretina gripa io dia manana ny fototarazon'ny kisoa, ny vorona ary ny olombelona dia virus

Ny otrikaretin'ny gripa dia aparitaky ny koaka, ny evina, sy ny piti-drora anatin'ny roa metatra (arakaraky ny fampidiran-drivotra), na rehefa mikitika voho misy ilay otrikaretina (velona mandritry ny 8-48 ora izy amin'ny rivotra tsotra arakaraky ny voho isiany). Ny marika fanombohan'ny aretina dia mety maharitra herinandro iray manontolo, ary mitovy amin'ny gripa tsotra ny fisehon'ilay gripa : mafana hoditra, marary tenda, mikoaka, marary an-doha, krampy. Amin'ny ankapobeny, atao ara-pamantarana ny fitsabona azy, ny fanafody hoanina dia parecetamol ho an'ny famantarana gripaly. Ho an'ny tranga sarotsarotiny, ampiasaina ny antiviraly, ny inhibiteur an'ny neuraminidase toy ny oseltamivir na ny zanamivir. Efa misy ny vakisiny, ary vakisiny no torohevitra omen'ny mpampitandrina.

Amin'ny lafin' izao tontolo izao, kely ny maty (6000 no maty tamin'ny tapan'ny Novambra ary 2 à 3 ‰ ny marary manana tranga sarotsarotiny, mitovitovy amin'ny gripa tsotra ihany : amin'ny ankabeazan'ny tranga, kely sady mora sitranina ny famantarana ary sitrana haingana sady tanteraka ny marary, n mahasamihafa ny gripan-kisoa amin'ny gripa tsotra dia mora matin'ny gripan-kisoa kokoa ny bevohoka sy ny olo-matavy.




#Article 354: Gripa (152 words)


Ny gripa (na influenza) dia aretina mitranga matetika sy mora mifindra vokatry ny taon'ny otrikaretina ARN amin'ny fianankavian'ny Orthomyxoviridae (Myxovirus influenzae A, B sy C) mikasika ny vorona, sy ny biby mampinono toy ny kisoa sy ny olombelona.

Miseho arakaraky ny vanintaona io gripa io, indrindra amin'ny fararano-ririnina. Ny olombelona voan'ny gripa dia manana aretin-doha, mikoaka, manana aretin-tenda ary malain-komana. Ireo famantarana dia mitsahatra afaka telo na efatra andro. Rehefa somary sitranina ilay gripa (voan'ny pnemônia vokatry ny bakteria na tsy ampy rano) mety mahafaty izy. 

Ny fifindran'ny gripa amin' olona aman-olona dia ara-aina, amin'ny alalan'ny tete-drano feno otrikaretina avoakan'ny evina sy ny koaky ny olona marary. Ny fahitana ny gripa amin'ny fitaon'ny epidemia dia tsotra, ary tsaboina arakaraky ny famantarana ny gripa tsy dia sarotiny. Ny tena mahatsabon'ny gripa dia vakisiny, ny tany mandroso matetika dia ny vakisiny ho an'ny olona tsy dia salama, ary omena ho an'ny akoho amam-borona ompiana.




#Article 355: Fakan-tsary (100 words)


Ny fakan-tsary dia fitaovana angalana sary na anaovana videô na sarimihetsika.

Ny fakan-tsary dia ampiasaina amin'ny jiro hita maso na amin'ny ilotro anjanandrianaratra hafa. Ny ankabeazan'ny fakan-tsary dia manana toerana midy poakaty manana lavaka idiran'ny jiro ary manana tohana ampiraikiran'ny jiro. Ny ankabeazan'ny fakan-tsary dia manana lentille eo alohan'ny lavaka mba haka sy hitondra tsara ny hazavana, misy diafragma anampidinana na ampiakarana ny hazavana, fa misy fakan-tsary tsy manana diafragma azo antsika.

Maka sary ny fakan-tsary rehefa potserin'ny mpampiasa ny bokotra manapika ilay fakana sary. Ny kamerana horonantsary tsotra dia maka sary 24 isa-tsegondra rehefa potserina tsy avela ny bokotra.




#Article 356: Fiteny persana (194 words)


Ny fiteny persana na fiteny farsy dia tenim-pirenenan' i Irana, ao amin' ny fianakaviana indô-eorôpeana, ao amin' ny sampana indô-iraniana, ao amin' ny zana-tsampana iraniana. Mahery ny 60 tapitrisa ny isan' ny mpiteny persana any Iràna ary ny any Afganistana misy 16 tapitrisa. Misy mpiteny persana koa ny any Tajikistàna, ny any Bareina ary ny any Ozbekistàna (foko tajiky). Atao hoe فارسی / fārsī ny anaran' ny fiteny persana any Iràna sy any Afganistàna. Endrika arabon' ny teny hoe parsi, ny hoe farsi satria tsy manana renifeo p ny abidy arabo.

Manana satam-piteny ôfisialy ny fiteny persana anatin' ireo firenena telo ireo: endriky ny fiteny persàna isam-paritra ny fiteny dary (fiteny ôfisialy ao Afganistàna) sy ny fiteny tajiky (fiteny ôfisialin' i Tajikistàna) izay tenenina koa ao Kirgizistàna, ao Torkmenistàna, ao Ozbekistàna ary koa ao Kazakstàna. Ny totalin' ny mpiteny persana dia misy 75 tapitrisa.

Ny rafi-pehezanteniny dia SOV. Soratana amin' ny alalan' ny abidy arabo ny fiteny persana na dia tsy manam-pifandraisana amin' ny fiteny arabo aza izy na amin' ny lafiny voambolana na amin' ny lafiny ara-drafi-peo. Any Tajikistàna (sy any Ozbekistàna miteny persana) dia soratana amin' ny abidy sirilika ny fiteny tajiky.




#Article 357: Wikipedia/wikitetikasa 2009/dinika (165 words)


Ny tanjona tamin'ny taona 2009 dia hanoratra lahatsoratra 2000 mahery eto amin'ny wikipedia malagasy, na hanoratra lahatsoratra tsaratsara mba hanintona ny mpamaky ; izany rehetra izany alohan'ny 31 Desambra 2009. Tsy takatra ilay tanjona : na ny fanoratana lahatsoratra tsaratsara (7%) na ny fanoratana lahatsoratra vaovao (1876 lahatsoratra voasoratra). Ny famaranana ity wikitetikasa ity dia izao : tsy nisy na vitsy dia vitsy ny fikambanana sy ny mpamaky eto amin'ny wikipedia. Izaho manokana dia hiezaka ary mbola hiezaka eto foana raha mbola tsy manana fikambanana tena fikambanana ny wikipedia malagasy --   [mailto:rado_du_92(at)hotmail.fr |] 2 Janoary 2010 à 15:43 (UTC)

Mila olona manana internet afaka mandray anjara izahay eto amin'ny wikipedia, raha te-hanoratra hianao dia manorata anarana ary manorata takelaka avy hatrany. Mahazo tsy manokatra kaonty koa ianao raha tsy tianao ho fantatra ny anaranao.

 raha manana fanontaniana, raha tsy manana fotoana anoratana any amin'ny mpandrindra ianao dia jereo ny fanoroana ao amin'ny barre de navigation ao ankavia eo amin'ny fizarana « fanoroana sy fitsipika ».




#Article 358: Oranosy (190 words)


Oranosy dia fajiry na planeta faha fiton'ny Masoandro. Faha telo amin'ny hangeza ary faha efatra amin'ny lanja. Avy amin'ny anarana grikan'ny Andriamanitry ny lanitra Oranosy (Οὐρανός) ny anarany, ny ray Kronosy (Satorna) ary dadaben'i Zeosy (Jopitera). I Oranosy no fajiry voalohany hita tamin'ny andro moderna. Na dia hita maso ohatra ny fajiry dimy tsotra aza izy, ny tondro ara-pajiriny dia tsy fantatra tsara noho izy zara fa manjelatra (hazavana anelanelan'ny 5,3 sy 5,7 na manodidin'ny 6). Nilaza ny fahitany i William Herschel tamin'ny 13 Martsa 1781. Oranisy ny fajiry hita voalohany tamin'ny teleskôpy.

I Oranosy sy i Neptona dia fajiry manana laha-tombo samihafa amin'ny fajiribe tahaka an'i Jopitera sy i Satorna. Sokajian'ny astrônôma anaty sokajy manokana izy: fajiry mivaingana (planetan-dranomandry), na zana-pajiribe (sous-géantes). Ny atmosferan'i Oranosy, na dia misy hidirôzenina sy helioma aza, misy ranomandry, amôniaka, metana, ary hidirôkarbiora. Amin'ny fajiry rehetra an'ny Masoandro, i Oranosy no manana soson-drivotra mangatsiaka indrindra, ny hatsiaka farany mangatsiaka indrindra dia 49 K (-224 °C), any amin'ny tropopaozy (haambo 56 km sy 0,1 bar). Manana rafi-drahona larolaro izy : misy rano ny rahona any amin'ny sosona ambany, ary misy metanina any amin'ny sosona ambony.




#Article 359: Fiteny C (258 words)


Ny fiteny C dia fiteny soratana hanamboarana ny rindrankajy noforonina tamin'ny taona 1970 miaraka amin'ny Unix, ny C no fiteny ampiasaina indrindra tamin'izany fotoana izany. Misy fiteny maromaro maoderina kokoa noforonina toy ny C++, ny Java sy ny PHP, mandika ny endrik'i C.

Lazaina hoe « ambany lenta » (bas niveau) ny fiteny C satria namboarina hikirakirana tenin'ny milina. Manolotra karazana manontolo (entier) sy mihafo (flottant) izy, miady amin'ny karazana zakan'ny mpikajy. Mampiasa mafy ny adiresy tahiry (memoire) miaraka amin'ny hevitra fanamarihana izy. Manana hevitra orina, fa tsy manolotra asa hikirakirana ny zavatra manana lenta avo (rakitra informatika, rojo-tsoratra, lisitra...).

Amin'ny compilation sarahana, ny fango dia apetraka anaty karazan-drakitra roa samihafa :

Natao mba ho fohy ny rafi-pehezantenin'i C. Nampitahaina tamin'ny fiteny Pascal, fiteny anamboarana rindrankajy noforonina tamin'ny taona 70. Io ny tao fananovanana :

Hita fa mampiasa fononteny sy farango lava ny C rehefa mampiasa ny tao function, begin, end et then ny Pascal.

Rindrankajy Hello world natolotra ho ohatra tamin'ny 1978 tanaty C Programming Language nataon'i Brian W. Kernighan sy Dennis M. Ritchie :

Hatr'izay, mamorona rindrankajy mampiseho Hello World dia ohatra mba hanolotra ny fototry ny fiteny vaovao.




#Article 360: Balkana (123 words)


Ny Balkana dia manono ny firenena ao amin'ny saikanosy atsinanan'i Mediteranea. Ny firenen'ny Balkana dia : i Grisy, i Krôasia, i Romania, i Albania, i Macedônia, i Serbia, i Montenegro, i Bosnia-Herzegovina ary i Slovenia.

Ny anarana hoe balkana dia avy amin'ny fiteny torka midika hoe vato malama, ary tamin'ny taonjato faha-19 io teny io no nampiasaina hanondroana ny faritanin'i Bolgaria, ary nampiasaina taorian'io fotoana io ho an'ny saikanosy ao atsimon'i Eoropa Atsimo Atsinanana. Hatramoin'izay dia niova dika im-betsaka ny teny hoe balkana. Tamin'ny Ady lehibe voalohany dia nanomboka tamin'ny famonoana ny arkidoka François-Ferdinand tany Sarajevo, any Bosnia, ny faritanin'ny Balkana dia nolazaina hoe Vanjan'i Eoropa, izay miodika hoe faritany be ady ara-poko. Taty aoriana ny Balkana dia nanondroana ny firenen'i Iogoslavia taloha.




#Article 361: Saikanosy Iberika (653 words)


Ny Saikanosy Iberika na Iberia, izay atao hoe Eorôpa Atsimo-Andrefana koa, dia saikanosy any atsimo andrefan'i Eorôpa. Ny firenena sy zanatany ao amin' ny Saikanosy Iberika dia i Pôrtogaly, i Espaina, i Andôra, i Gibraltara ary faritany kely an' i Frantsa Atsimo. Anisan' ny saikanosy telon' i Eorôpa Atsimo ny Saikanosy Iberika ary izy no any andrefana indrindra amin' ireo. Ny Saikanosy Iberika dia voafaritry ny Pirenea any avaratra, ny andilan-dranomasina Gibraltara any atsimo, ny ranomasimbe Atlantika any andrefana ary ny Ranomasina Mediteranea any atsinanana. Manakaiky ny kôntinenta afrikanina ny Saikanosy Iberika any atsimo ary ny andilan-dranomasina Gibraltara fotsiny no manasaraka azy. Ny Saikanosy Iberika dia manana velarantany 582 860 , ary izy no saikanosy faharoa any Eorôpa.

Ny anarana hoe Iberia dia avy amin'ny teny grika taloha hoe Ἱβηρία / Ibēría araka ny jeôgrafy grika tamin' ny andron'ny Empira Rômana mba hiantsoany ny Saikanosy Iberika fantatsika ankehitriny. Io anarana io dia tsy nampiasaina mba handroana firenena ara-pôlitika na foko manana fiteny iray. I Iberia araka, an' i Strabos dia voafaritr' i Keltikē amin' i Pirenea. Ary ny bolongantany any atsimon' i Iberika.

Tamin' ny fihaanan'ny Rômana tamin' ny jeografy grika, nampiasainy ny teny hoe Iberia rehefa miresaka momba ny Saikanosy Iberika sy ny mponiny lazaina hoe Ibera (na Iberiana). Tamin' ny taona 200 tal. J.K. ny soratra voalohany hita miresaka momba an' i Iberia, nosoratan' ny mpanoratra tononkalo latina Kointo Enio (latina: Quintus Ennius). Efa mahafantatra tsara an' i Iberia ny Rômana tamin' ny ady lavalava tamin' i Kartagô. Ny jeografy rômana sy ny mpanoratra prôzy tamin' ny fotoanan' ny Repoblika Rômana dia nanao an' ilay saikanosy hoe Hispania.

Tamin' ny Rômana nanomboka nahita tombontsoa tamin' ny fananan' i Kartagô taloha, nanomboka nampiasain' ny Rômana ny teny hoe Hispania Citerior (Hispania Akaiky) sy Hispania Ulterior (Hispania Lavitra) fa tamin' izany fotoana izany, ny lazaina hoe Hispania Ulterior dia faritany misy an' i Pôrtogaly, ny Seltiberia, ny Betìka (Betica), ny Kantabria (Cantabria), ary ny Vaskona (Baska) ankehitriny. Hoy i Strabona, miara-mampiasa ny teny hoe Iberia sy Hispania ny Rômana, samy akaiky sady samy lavitra ny elanelan' izy ireo. I Strabona dia niaina  tamin' ny fotoana naha voazara faritany Rômana an'i Iberia, misy faritany an' ny Loholona rômana sy faritany hafa an'ny emperora rômana. Ny faritan' i Baetia ihany no an' ny vahoaka. Mihamanan-danja ny fiteny latina any amin' ny faritan' ny Saikoanosin' i Iberia, afa-tsy ny fiteny baska, izay voaaron' ny Pirenea.

Ny sisin'ny tanjona Iberika dia, any atsimo, ny tanjona Tarifa (), ary any avaratra ny Estaca de Bares (). Ny halavitry ny refi-paribolana roa ireo dia misy 865 km. Ny tanjona any andrefana indrindra dia any Cap de Creus any Portogaly any atsinanana (), ary  any andrefana. Ny halavitr'ireo tanjona roa ireo dia misy 1155 km.

Ny halavan' ny morontsiraky ny Saikanosy Iberika dia 3 313 km, ka 1660 km amin' ny morontsiraka mediteraneanina ary 1653 km amin' ny morontsiraka atlantika.

Ny tendrombohitra ao amin' ny Saikanosy Iberika dia somary mifanitsy. Manao atsinanana-andrefana ny akabeazan' ny tendrombohitra avo any amin' ny Saikanosy Iberika. Ny mampisy io zavatra io dia ny tantara jeôlôjikan' ilay saikanosy. Ny tendrombohitra dia i Pireneo, miampita ny andilan-tanin' ilay saikanosy, tsy misakana ny fandehanana any amin' ny tanjona raha tsy avy amin' ny morontsiraka, ny tendrombohitra kantabrika, any amin' ny faritra avaratra amin' ny Saikanosy Iberika, i Sierra de Guadarrama, i Sierra de Gredos, i Sierra de Gata ary i Serra da Estrella; any atsimo indray misy an' i Sierra Morena sy i Sierra Nevada.

Ny tanàna ngeza indrindra any amin' ny Saikanosy Iberika dia  i Madrid, i Barcelone, i Lisbonne, i Valencia, i Porto, i Seville, i Bilbao, i Zaragoza, i Braga, i Coimbra, i Malaga, i Vigo ary i Valladolid. Misy tanàna hafa vitsy mponina fa manan-danja ara-kolontsaina ao amin' ilay saikanosy.

Efa nisy 1 tapitrisa taona tsy latsaka izay ny olona no nanomboka nipetraka teo amin'ny Saikanosy Iberika, araka ny sisan-taolam-paty hita teo Atapuerca.




#Article 362: Fory (120 words)


Samihafa no andraisan'ny faritra ny teny hoe Fory eto Madagasikara; any amin'ny faritra Antsimon'ny Nosy ohatra dia fitenin'olona matetika aty ny hoe Fory eny na dia eo mpianaka aza, ny tena marina ny dikan'io teny io aty amin'ny Antsimo,ohatra aty toliara dia ilazana ny Fitombenana (matetika ny aty milaza oe mba be fory koa ii aja iny) mety ho azo inoana iany raha ny dikan'io teny io aty amin'ny faritra antsimo satria ny diksionera malagasy frantsay de milaza fa fory=anus) !!!! Teny gasy mazava tsara ny FORY izay entina hilazana ny fitombenana , ao anaty dikisionera malagasy izy io. Fa amin ny faritra maro kosa, ny teny hoe  fory dia entina milaza ny fivaviana na ny taovam pananahan ny vehivavy.




#Article 363: Oniversite (387 words)


Ny oniversite dia fianarana avo lenta, ny tanjony dia manamboatra fahaizana, mitahiry ary mampita azy amin'ny alalan'ny karoka. Any Etazonia, i Peirce, folôzôfy amerikana, dia nilaza tamin'ny 1891, fa ny oniversite dia « fikambanana olona omen'ny firenena tombon-tsoa, mba hahafahan'ny vahoaka hanam-pahaizana ary mba hamaha ny olana teôrika misy mandavan'ny fivoaran'ny Haifomba ».

Voafetra amin'ny olona manana ny diplôma avy ao amin'ny fianarana secondaire ny fidirana any amin'ny oniversite. Amin'izao fotoana izao dia mihabetsaka ny isan'ny mpianatra mianatra amin'ny oniversite, ary nihaniakatra hatrany ny isany hatran'ny taonjato faha 20, indrindra hatry ny ady lehibe faharoa. Amin'izao fotoana izao, rehefa mandeha tsara ny oniversite, dia lazaina fa manana vokatsoa ara-toe-karena. Noho izany, ny firenena eoropeana, manohana ny fifaninanana iraisam-pirenena, dia lasa manao refôrman'ny oniversiteny.

Aloha ny miresaka momban'ny tantaran'ny oniversite, tokony lazaina, fa ny teny « oniversite » dia teny avy amin'ny haifomba eoropeana namorona azy hatry ny taonjato faha 11. Nialohan'ny oniversite eoropeana arivo taona latsaka ny akademia Grika ohatra ny akademian'i Platon na fianarana avo any Sina ohatra ny oniversien'i Nanjing, any India ohatra ny oniversien'i Nalanda, any Iran amin'ny akademian'i Gundishapur na any Japana amin'ny Ashikaga gakkō, .

Ny Eoropa, tany Bologne (Italia) ny oniversite eoropeana voalohany indrindra. Tontalin'ny fahaizana araky lalàna tamin'izany fotoana izany fotsiny no ampianariny. Tamin'ny 1150, ny mpianatra avy amina fikambanana maro samihafa ny ila ankavian'i Paris dia nakambana ao amin'ny Oniversiten'i Paris (Université de Paris).
Ny mpanatra anglisy noroahana tao Paris tamin'ny 1166 dia namorona ny Oniversiten'i Oxford. Namorona ny fampianarana medecine ny Papa Ray Masina tany Montpellier. Tamin'ny taonjato faha 13, ny taranja ampianarina dia atao manodidon'ny « faculté efatra » : taozavatra, siansa, lalàna sy teôlôjia. Tamin'izany fotoana izany ny onivesite dia mandray anjara amin'ny fampivoarana ny fahaizana, mikasika akaiky ny eglizy katôlika 

Anatin'izany tontolo izany, tsy mahagaga raha mahazo ny anjaran'ny liona ny teôlôjia sy ny zo fahamasinana. Tonga avy any lavitra ny mpianatra mba hianatra amin'ny oniversite. Tsy ianarana ny « taozavatra mekanika » sy ny « siansa ny vola », tra-boin'ny tsi-fitiavana ny asa tanana sy ny tombo ara-bola asehon'ny hova sy ny fiangonana tamin'izany fotoana izany. Mifototra amin'ny lahatsoratra lazaina hoe de réference. Ao amin'ny famakiana (lectio) sy fandinihana (disputatio) ny pedagôjia, karazana adihevitra mifanohitra mifototra amin'ny ankapobeny eo amin'ny fizohian-kevitra. Manana fitehirizam-boky haingana ny oniversite mba hameno ny havitsy ny boky azo vakiana.




#Article 364: Seranam-piaramanidin'i Paris-Orly (239 words)


Ny seranam-piaramanidin'i Paris-Orly (kaody AITA : ORY, kaody OACI : LFPO), afohezina aéroport d'Orly amin'ny fiteny malagasy sy amin'ny fiteny frantsay, dia seranam-piaramanidina any Île-de-France 14 any atsimon'i Paris, tsy lavitry ny kaominin' Orly. 
Ny seranam-piaramanidina, ny gara sy ny lalany, dia anelanelana departementan' Essone sy Val-de-Marne.

Ny seranam-piaramanidin'i Paris-Orly dia ampiasaina ho an'ny sidina am-paritany, eoropeana sy ny sidina makany Magreba, Azia Andrefana, DOM-TOM frantsay sy Québec (Montréal sy Qyébec).

Ilay seranam-piaramanidina dia seranam-piaramanidina faharoa any Île-de-France eo aorian'ny seranam-piaramanidin'i Paris-Charles-de-Gaulle, ary seranam-piaramanidina eoropeana fahafolo, olona 229 335 mivezivezy isan-taona tamin'ny 2006. Voazara aerogara roa izy : ny aerogara Atsimo ary ny aerogara Andrefana (hall efatra), ary manana lalana telo. Any Orly koa misy aerogara anaovana fret sy toerana hikojakojana fiaramanidina. Ny Aéroports de Paris (ADP) no mitantana ilay seranam-piaramanidina.

Noho ny hakitroky ny mponina eo amin'ny toerana isiany (2500 mpo./km²), tsy mety avelatra ohatra ny seranam-piaramanidin'i Paris-Charles-de-Gaulle ny velarantany alain'i Orly.

Ny seranam-piaramanidin'i Paris-Orly dia 14 kilometatra any atsimon'i Paris. Namboarina teo amina dongolava petaka tanteraka izy, manana anarana plateay de Longboyau, manana haavo 88 metatra. Any andrefana, misy tanety kely mametra ny jery ; any atsinanana, milatsaka eo amin'ny Seine ny dongolava. Ny toe-tanin' ilay seranam-piaramanidina dia toe-tanin-dranomasina somary simbasimba, ny hafanana dia + 4 °C  amin'ny volana Jaoary ary 19 °C amin'ny volana Aogositra. Rehefa tsy manjavona ny andro, afaka hita avy any Orly ny Tour Eiffel sy ny tour Montparnasse rehefa mijery any avaratra.




#Article 365: Twitter (165 words)


Tsy afangaro amin'ny Tweeter

Twitter dia fitaovana afahana manao microblogage,  tantanan'ny orinasa Twitter Inc. Izy dia afahan'ny mpampiasa mandefa hafatra fohy maimaimpoana, antsoina hoe tweets (« gazouillis »), amin'ny alalan'ny internet, na messagerie instantanée na koa SMS. Ireo hafatra ireo dia voafetra ho 14 lohalo.

Twitter dia noforonona ny  izay notontosain'i Jack Dorsey, Evan Williams, Biz Stone ary Noah Glass, naseho ampahibemaso ny volana jolay tamin'io taona io ihany. Vetivety ihany ilay tranokala dia nalaza, izay nanambatra mampiasa hatramin'ny  500 tapitrisa maneran-tany ny febroary 2012, mpampiasa 200 tapitrisa eo no eo dia mampiasa Twitter in-dray fara-fahakeliny ao anatin'ny iray volana.

Ny fohiben'ny Twitter Inc. ao États-Unis, San Francisco. L'entreprise dispose de bureaux supplémentaires et de serveurs informatiques à New York.

Après avoir lancé des versions différentes de ses applications selon la marque du smartphone, Twitter a uniformisé toutes ses applications mobiles en . Sous le nom de code Lets Fly, Twitter adopte une nouvelle interface simplifiée qui facilite l'accès à son compte et ses connexions.




#Article 366: Jacques Sylla (212 words)


I Jacques Hugues Sylla (1946 - 26 Desambra 2009) dia mpanao politika malagasy. Praiministr'i Madagasikara izy tamin'i Marc Ravalomanana filoha tamin'ny Febroary 2002 hatramin'ny Janoary 2007. Filohan'ny antenimieram-pirenenana izy tamin'ny 2007 hatramin'ny 2009.

Teraka teo Nosy Boraha (na Nosy Sainte-Marie) ao amin'ny faritra Analanjirofo (Toamasina) izy tamin'ny 

Nanohana an'i Ravalomanana i Sylla tamin'ny krizy nanaraka ny fifidiana ny filoham-pirenena tamin'ny Desmabra 2001, ary niaro azy tao amin'ny Haute Cour Constitutionelle. Tamin'ny 26 Febroary 2002, teo anivon'ny krizy, lasa praiministra i Sylla, andro vitsivitsy teo aorian'ny nahafoloha azy. Tamin'ny Ravalomanana nianiana fahaindroany tamin'ny voalohan'ny Mey, Praiministra i Jaques Sylla.

Tany amin'ny faramparan'ny taona 2002, lasa mpitan-tsoratry ny antoko Tiako I Madagasikara(TIM) izy ; izay izy vao mpikambana antoko politika 

Niala tamin'ny asa praiministra izy tamin'ny Janoary 2007, tamin'ny fifaranana ny fanomezan-dalan'i Ravalomanana voalohany, neken'i Ravalomanana ny fialany ary i Charles Rabemananjara no nanolo azy tamin'ny 20 Janoary 2007

Tamin'ny fifidianana ara-antenimiera, nanolo-tena ho kandidan'ny TIM izy tao amin'ny fizaranan'i Nosy Boraha, ary nahazo ny 51,04%-n'ny vato araka ny valiny vonjimaika. Raha nanomboka ny session'ny  Antenimieram-pirenena, tonga dia lany filohan'ny Antenimieram-pirenena izy tamin'ny 23 Oktobra 2007; izy irery no kandida azy nahazo vato 123 amin'ny vato 124 an'ny depiote teo, misy vato fotsy.

I Jacques Sylla dia olona katôlika, ary olom-pirenena frantsay sy malagasy.




#Article 367: Faritra Vakinankaratra (173 words)


Ny Faritra Vakinankaratra dia anisan'ny faritra roa ambin'ny roapolo an'i Madagasikara. Any atsimon'ny Faritanin'Antananarivo no misy azy, eo anivon'ny Nosy. Ny renivohiny dia Antsirabe.

Ny fanjakana Vakinankaratra, fantatra ohatra ny fanjakan' Andrantsay dia voaforon' Andrianony tamin'ny fanombohan'ny taonjato faha 17, Andrantsay dia andriana avy any Alasora, any atsimon' Antananarivo. Nandritry ny ela, ny fanjakan'Andrantsay dia any Fivavahana, any amin'ny faritanin'i Betafo. Ny anaram-ponina nentiny tamin'izany fotoana izany dia Betsileo, anarana ho entin'ny mifanila aminy any atsimo. Ny tampon-tanjaky ny Fanjakan' Andrantsay dia mety tany amin'ny taonjato faha 18 tany ho any. Ny fianjadiany dia nivelatra hatrany Menabe Sakalava, nihetsika noho ny fihetsehan'ny andriany ny singan'ny mponina. Ny mpanjaka lehibe an' Andrantsay dia Andriamanalinarivo, teo an-tseza tamin' Andrianampoinimerina, miaraka amin'ny andriana Radama nanomboka ny ady tamin'ny fanombohan'ny taonjato faha-19. Hatr'izay, ao amin'ny Fanjakana merina ny fanjakan' Andrantsay, ary Vakinankaratra no anarany vaovao. Tamin'ny andron'ny fanjanatany, nafindra tany Antsirabe ny renilaka, lasa tanàna manan-danja fantatra amin'ny hatsiaka ny toe-taniny sy ny toetra ny ranony.

Ny faritra Vakinankaratra dia voazara kaominina 26 sy distrika enina :




#Article 368: Andramasina (304 words)


Andramasina dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Andramasina, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 14088 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 11501 ary ny kaodin-distrika dia 115

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 11000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.


















Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 369: Horohorontany any Haiti tamin'ny 26 Janoary 2010 (239 words)


Ny horohorontany tany Haiti tamin'ity 2010 ity dia horohorontany avy amin'ny hodi-tany mirefy 7,0 - 7,3 amin'ny maridrefy Richter nitranga tamin'ny 12 Janoary 2010 tamin'ny 4 ora hariva 53 minitra, orana an-toerana. Ny anivon'ilay horohorontany dia 25 km any Atsimon'i Port-au-Prince, renivohitr'i Haiti. Misy horohorontany madinidinika mirefy anelanelan'ny 5,0 sy 5,5 tamin'ny ora nanaraka.

Ny horohorontany faharoa nitranga, mirefy 6,1 nitranga tamin'ny 20 Janoary 2010 tamin'ny 6 ora maraina sy 3 minitra, ora an-toerana. Ny anivon'ilay horohorontany dia 59 km any andrefan'i Port-au-Prince, ary latsaky ny 10 km ny halavirany amin'ny velarana.

Betsaka ny olona maty, naratra sy ny olona tra-boina tamin'ny horohorontany voalohany. Tamin'ny 15 Janoary hariva, ny misitra Haisianina Paul Antoine Bien-Aimé dia nilaza : « Hisy iray na roa hetsy any ho any no maty, na dia tsy ho fantatsika mihintsy ny isa marina », kanefa ny Jeneraly Ken Keen, mpitondra ny tafika amerikana eo an-toerana, dia milaza fa misy any amin'ny roa hetsy any ho any ny maty. Ny governemanta haisianina dia nilaza fa namolo olona 1 hetsy sy dimy alina ny horohorontany, isan'ny faty nesorina tamin'ny poti-trano. Tamin'ny 27 Janoary, nisonitra ho 1 hetsy sy fito alina io isa io. Ny Fikambanan'ny Jeôlojia amerikana dia nilaza tamin'io andro io fa setry roa ambin'ny dimampolo no manana refy maherin'ny 4,5. Hatry ny 23 Janoary, misy olona 132 no avotan'ny fanampiana iraisam-pirenena tamin'ny poti-trano.

Betsaka ny trano potika ohatra ny Lapam-pirenena, ny Katedraly Notre-Dame de Port-au-Prince




#Article 370: Christophe Colomb (632 words)


I Christophe Colomb (teraka anelanelan'ny 25 Aogositra sy ny 31 Oktobra 1451 tany Zena - Maty tamin'ny 20 Mey 1506, tany Valladolid, Espaina) dia olona voalohany indrindra tamin'ny Tantara niampita ny Ranomasimbe Atlantika amin'ny alalan'ny fahitana lalana vaovao mandeha-miverina anelanelan'ny kaontinanta Amerikana (noheveriny fa ny India) sy ny Eoropa. Nanao zotra efatra izy ohatra ny mpamily sambo, ary niasa ho an'ny Mpanjaka Katolika (Reyes Católicos, amin'ny fiteny espaniola) Isabel de Castilla sy Ferdinand de Aragón, nanome azy ny satan'ny Manjaka Faharoan'India ary ho lasa sefon'ny nosy sy tany ho hitany mandritry ny diany. Ny fahitana ny eran'ny Karaiba dia nanamarika ny fanjanatanian' Amerika. Io fahitam-baovao io dia manamarika ny fanombohan'ny Fotoana Moderna.

Na dia milaza aza fa ny Viking no tonga tao Amerika voalohany tany amin'ny Terre-Neuve-et-Labrador, ary na dia efa nisy tanàna viking aza tany amin'ny faritra avaratry ny nosin'ny Tere-Neuve, I Colomb no tena lazaina fa « mpahitan' Amerika ».

Vitsy ny zavatra nosoratan'i Colomb fantatr' isika : taratasy, quittance, tsiahy tanatin'ny bokin'ny fitehirizam-bokiny ary sonia. Ny lahatsoratra hafa toy ny diarin'ny diany dia dika ary tsy fantatra raha tena izy na tsia ny tena nanoratra azy. Ny ankabeazan'ny soratr'i Colomb dia nadika tamin'ny fiteny frantsay.

Ny fahaizan'i Colomb olona manam-pahaizana dia miankina amina boky efatra anazy ary notehirizina. Roa arivo tsy latsaka ny isan'ny marika voasoratra tamin'ny sisim-pejy.

I Pierre Martyr d'Anghiera, filôzôfin' Italia avaratra dia nilaza tanatin'ny Orbo Novo -ny tamin'ny 1494 ny tenin'ny nanatri-mason'ny fahitany.

Tsy mazava ny toererana tena niterahan'i Colomb fa ankehitriny izy dia tenenina fa olona avy any Ligioria, eo manodidon'i Genes. Eken'ny fikambanan'ny tantarata io fihaviana avy any Genes io hatry ny faran'ny taonjato faha 19, tamin'ny 1892 raha marimarina kokoa ho an'ny fitsingerenana ny faha 400 taon'ny fahitany an' Amerika.
.

Araka ny tantarata, i Christophe Colomb dia teraka tamin'ny 1451 tao amin'ny Repoblikan'i Genova. Ny rainy dia i Domenico Colomb ary ny reniny dia i Suzanna Fontanarossa. Any Calvi koa ny trano nahaterahan'i Colomb ; any Haute-Corse, tanàna Genovana tamin'izany fotoana izany. Ny zandriny dia Bartolomero Colomb sy Giacomo Colomb. Misy mpanoratra milaza fa olona jiosy voatery nivadika kristiana i Christophe Colomb - jereo ny Limpieza de sangre. Io hipôtezy io dia miankina amin'ny taratasy nosoratany misy soratra ebreo hita ao amin'ny fiteny ladino.

Nanana fianjadiana taminy ny Boky ny hagagan'ny tany nosoratan'ny andriana anglisy Jean de Mandeville teo anelanelan'ny taona 1355 sy 1357 (nandritry ny ady naharitra Zato Taona, tamin'izy avy any Azia Atsinanana, avy amin'ny zava-kitany sy ny tantaran'ny misionera frantsisikana sy dominikana. Nankany Ejipta, Palestina, India ary Sina i J. de Mandeville teo anelanelan'ny taona 1322 sy 1356 (efatra ambin'ny telopolo taona, fitaona lava be tamin'izany fotoana izany). Ny boky ny hagagan'ny tany (samihafa amin'ny Dian'i Marco Polo, notantarainy tany am-ponja) dia navoakan'ny sosaietia andrefana amin'ny fiteny maro. Na dia nisy mpanadiady nambara fa mpangala-tahaka (an'i Marco Polo) aza izy. Ny bokiny dia nanana fianjadiana lehibe tao Eoropa Andrefana.

Manana ny boky Imago mundi (nosoratan'i Pierre d'Ailly tamin'ny 1410) koa i Colomb, boky nosoratsoratany.

Tamin'ny 1476, nihakatra tao amina sambo fitanteran'entana mankany Lisboa sy mankany Inglatera i Christophe Colomb. Fa voatafiky ny frantsay ilay sambo ary nandositra nankany amin'ny tanàna portogein'i Lagos izy ary aveo nankany amin'ny rahalahiny, mpanao sarin-tany any Lisboa. 

Nanambady an'i Filipa Moniz, zana-bavin'i Bartolomeu Perestrelo, governora'i Porto Santo (izy no nahatomboka ny fanjanataniana portogey tamin'ny 1425) Andrianakely portogey. I Felipa dia maty afaka fotoana vitsivitsy taorian'ny nahaterahan'ny zanany lahy tokana : Diego Colomb, mety teraka tany ami'nny 1480 teo amin'ny nosin'i Porto Santo (Hanana zanaka lahy faharoa i Colomb amin'ny 1488, Fernand no anarany, mety nahaterahan'i Beatriz Enriquez de Arana). Mihamaranitra hatrany ny fahaizan'i Colomb amin'ny famoivoizana an-dranomasina, mety avy amin'ny sarin-tany nomen'ny vadiny tamin'ny fanambadiany angamba io ; ireo sarin-tany ireo, manoro ny rivotra sy ny fananan-tany portogey, dia mety an'i Bartolomeu Perestrelo.




#Article 371: Rindrankajy wiki (139 words)


Ny Rindrankajy wiki dia rindrankajy voasokajy ao amin’ny sistema fitantanana votoatiny afahana manamboatra wiki, sehatra an-tranonkala azo tsidihina sy ovaina avy amin’ny alalan’ny rindrankajy fitsidihana pejy.

I Ward Cunningham no namorona ny rindrankajy wiki voalohany tamin'ny 1995 ho an’ny fanamboarana sehatra wiki voalohany : ny PortlandPatternRepository.

Ny fahombiazan'io kaonsepta io dia tian’ny olona maro. Nisy sehatra wiki nipotra teo aorian'io. Misy rindrankajy wiki hafa naka, nandika, nanova, nanamora na nanatsara ny zavatra afaka ataon'ny rindrakajy noforonin’i Ward Cunningham.

Tamin'ny 2003, fantatra fa misy rindrankajy wiki mahery ny zato. Ny lisitra feno amin’izao fotoana izao dia milaza fa misy telonjato mahery. Ny zavatra azo ataony sy ny fomba nanaovana azy no mahasamihafa ireo wiki ireo.

Ny rindrankajy voalohany dia natao mba hanao aza tsotsotra ary nihabetsaka hatrany ny asa afaka ataony. Nitranga tsikelikely ny rindrankajy tsara endrika sady mora ampiasaina.




#Article 372: Karatra (508 words)


Ny karatra dia fisy vita baoritra (matetika vita bristol) na plastika kely hangeza (vitsy ny mihoatra ny 15cm × 7cm) voasokajy anaty sokajy samihafa ary ampiasaina anaty lalao lazaina hoe karatra filalaovana

Manana endrika iraisana ny karatra (ny ivohony dia lazaina hoe taroté) ary endrika mahasamihafa azy.

Ny karatra dia mety tsotra (52 karatra, lalao tarot sns.) na mety namboarina ho an'ny lalao manokana.

Ny karatra lalao tsotra dia misamihafa na amin'ny sandany - Tokana (na As) hatramin'ny folo - na amin'ny tarhiny - Mpankaja (King), Dame, na Valet - na amin'ny lokony. Ny « loko » dia miisa efatra, ary miova arakaraky ny fampiasana azy, ara-pirenena na ara-paritany.

Misy karatra telo ambin'ny folo anaty lalao miisa 54 Karatra (matetika misy jokera iray na telo).
Ho an'ny fiaviany, ny loko efatra dia hoarina amin'ny tonontaona (saison) efatra. Raha marihana ho 11 ny valet, ho 12 ny dame, 13 ny roi, ka raha atambatra daholo ny isan'ny lalao miisa karatra 54, dia mahita 364 isika, ho an'ny herintaona miisa 365 andro. Mety izany ny antom-pisian'ny jokera roa miampy, ny joker faharoa mety midika ny taona bisekstily.

Ny tarehy ampiseho amin'ny karatra dia tarehin' olona tenenina fa malaza tamin'ny taona medievaly —  fotoana namoronana ny karatra tany Eoropa —  na, ho an'ny karatra frantsay tsotra :

Efa fantatra ankehitriny fa karatra lalaovina manerana ny tany dia avy any Sina ary nipoatra tany ilay lalao tamin'ny dinastia Tang (618-907) tamin'ny boky soratana amin'ny taratasy (mbola rolao ny boky taloha). Navoatra avy tamin'ny kodiakely avy any India ny karatra azy mifandray amin'ny asa masina. ny karatra antitra indrindra hita tia hitan' Albert con Le Coq tany Turfan, faritan'i Xinjiang. Ny karatra dia anisan'ny ohatra voalohan'ny ksilôgrafia, nipoatra tamin'ny faran'ny dinastia Tang (taonjato faha 10). I Joseph Needham dia maminavina, araky ny loharano hitany, fa mety tamin'ny taonjato faha sivy ny karatra no voaforona. Tamin'ny andron'ny Song, tamin'ny taonjato faha 11 izany, ny fivoarana dia nampiteraka ny daomy. Tonga tany Eoropa tamin'ny taonjato faha 14, tamin'ny andron'i Marco Polo, nanaitaitra ny fivoaran'ny tonta printy tety eoropa ny karatra sinoa.

Misy karazana lalao telo ny karatra sinoa : ny karatra daomy, ny karatra vola, ary ny karatra anaovana eseky, mandika ny piesin'ny xiangqi (eseky sinoa).

Ao amin'ny karatra vola dia misy isa miovaova rohitra ara-isa, ary nampiasain'ny lalao sinoa maro :

Mety nandalo tamin' Azia Andrefana ny karatra sinoa alohan'ny fahatongavany tety eoropa tamin'ny taonjato faha 14, ny endriny tamin'izany fotoana izany dia mitovy be amin'ny endriky ny karatra amin'izao fotoana. Manana karatra 52 ny lalao azy efatra ny karazana : ny kibay anaovana polo, ny piesy, ny lefona azy ny kopy ; misy karatra folo anatin'ny serie iray ary telo ny karatra any ivelan'ny isa : malik (mpanjakaà, nā'ib malik (Mpanjaka faharoa), azy ny thānī nā'ib (Faharoa). Anatin'ny ohatra voatahiry ankehitriny, mitondra tarehy jeômetrika ny karatra fa tsy mitondra tarehin' olona.

Ny lalao Malmelouk dia voaforon'i Leo Mayer tany amin'ny lapan'i Topkapi any Istanbul tamin'ny 1928. Tsy anttitra noho 1400 ilay lalao, fa nafahana nahitana singan-dalao tamin'ny taonjato faha 12 sy faha 13.




#Article 373: Rafalimanana Florimond (160 words)


Pastora Rafalimanana Florimond Deyris, dia isan'ireo mpamoron-kira andrareziny amin'iny faritra Atsimo Atsinananan'i Madagasikara, raha ny eo amin'ny Fiangonana Loterana Malagasy no lazaina. Izy dia nanana fototra (background) momba ny hira mirona amin'ny ban-kira afrikana: nisy fotoana lava nihainoany ireo hira avy ao Afrika Atsimo, toy an'ny Black Mambazo. Ny taona 2009-2011 dia mandranto fianarana any Afrika Atsinanana izy, ary dia mbola manatevina ny fototra momba ny hira efa nananany. Tia miara-miasa amin'olon-kafa izy mba hampivoatra ny talenta ananany. Isan'ireo mpiara-miasa aminy akaiky ny tarika Mpitohazara, ny Vakomasy, Fanalolahy, ny A.SE.Va, ny K.T.L.M Fiadanana Andranofasika Manakara, ny FSLFM Andranofasika Manakara, ny TAFAKRI Vohipeno, ny Akon'ny Fanasina Ambohitsara 1 Vohipeno, ny G.B.S Vohipeno sns. Ankoatr'ireo dia miara-miasa aminy manoka koa ny rahalahiny Rafalimanana Rufin Angelo sy i Tata Georges Bien-Aimé, amin'ny fandrindrana feo sy zava-maneno. Miezaka hatrany koa ny Pastora Rafaliamanana Florimond Deyris ny mampahafantatra ireo zava-misy ao amin'ny Synodam-Paritany Manakara, mba hahafahan'izy liana hahalala bebe kokoa ny mahakasika iny synodam-paritany iny.




#Article 374: Mahinda Rajapakse (308 words)


I Mahinda Rajapakse, na Percy Mahendra Rajapaksa (amin'ny fiteny singalesa මහින්ද රාජපක්ෂ) (teraka tamin'ny 18 Novambra 1945 tany Weeraketiya, any Sri Lanka), dia filoha ankehitrinin'i Sri Lanka, lany filoha tamin'ny Novambra 2005 ary mbola lany fanindroany tamin'ny Janoary 2010. Ity no lehiben'ny SLFP (Antoko Sri-lankein'ny Fahalalahana). Depiote izy tamin'ny 1970 hatramin'ny 1977 sy tamin'ny 1989, ary minisitra tamin'ny taona 1990 ary praiminisitra, nilaza izy fa eo amin'ny anivo-ankavia ny fisiany amin'ny ara-politika.

I Rajapaksa dia teraka tany atsimon'i Sri-Lanka, tanaty fianankavian'ny ôligarsia : ny rainy, D. A. Rajapaksa, dia minisitry ny Fambolena kôlônialin'ny Wijeyananda Dahanayake (1959-1960), ary ny dadatoany, D. M. Rajapaksa, dia mpanolo-tsaim-pirenenan'ny firenen'i Ceylan tamin'ny 1930. I D. M. Rajapaksa dia nitondra lay volontsokola nentin'ny tantsaha mamboly eleozina, eva mbola entin'i zana-dralahiny Mahinda.

Nianatra tao amin'ny Kolejy Richnond, any Galle (120 km-n'ny Kolombo) aloha ny mihakatra an-drenivohitra, nianatra tao amin'ny Nalanda College Colombo (bodhista), sy tao amin'ny Thurstan College. Tao aorian'ny fahafatesan'ny rainy, tamin'ny 1967, lasa kandidan'ny SLFP (Antoko Sri-lankein'ny fahalalahana) izy tao amin'ny fizaram-paritany nahabe anazy tao Beliatta. Telo taona teo aoriana, niditra tany amin'ny Antenimiera izy, ary depiote Sri-lankey tanora indrindra izy (24 taona) ; ny fisiany dia eo anivo-ankavia.

Nanomboka nianatra ny zo ity tamin'ny 1974 tao amin'ny Sri Lanka Law College, mpisolovava izy nianiana tamin'ny Novambra 1977, taona ahaverezany ny sezan'ny depiote, nohon'ny faharesena ara-pifidianana ny antoko SLPF. Niasa mpisolovava izy tamin'izy nanan-tseza tao amin'ny antenimiera, niaro ny zon'olombelona izy, ary nanajanona ny asa mpisolovava izy tamin'izy minisitra. Nandritry ny 25 taona (hatramin'ny 2004), nitondra ny Komite sri-lankein'ny firaisankina amin'i Palestina izy , ary ho an'ny vahaolana tsy maherisetra sy ho an'ny famoronana firenena Palestianianina manam-pahaleovantena izy.

Lany Depioten'i Hambantota izy tamin'ny 1989, ny nampalaza azy dia izy nifarimbona tamin'i Manorani Saravanamuttu mba handrindra ny Handrin'ny reny, nifanohitra tamin'ny « tahotra fotsy » an'ny gropy mpiodina Deshapremi Jathika Vyaparaya (Handrina patriôtika nasionaly).




#Article 375: Sri Lanka (176 words)


I Sri Lanka (anarana ofisialy hatry ny 22 Mey 1972: Repoblika Demôkratika sôsialistan'i Sri Lanka; amin'ny fiteny singaley ශ්‍රී ලංකාව ; tamil : இலங்கை), na Sri-Lanka, dia firena ao Azia Atsimo. Ny anarany tamin'ny andron'ny Empira Britanika dia Ceylan ary Taprobane, sy Serendib ny anarany tamin'ny andro taloha. 31 km any atsimo atsinanan'i India no misy azy 20 tapitrisa eo ho eo ny isan'ny mponiny, izay manana fiaviana, finoana, fiteny ary fomba samihafa.

I Sri-Lanka dia manana teny ofisialy roa, dia ny fiteny singaley sy ny fiteny tamily. Fa ny voalohany no tena ampiasaina any Sri Lanka, satria 73,8%-n'ny mponina no mampiasa ny fiteny singaley, fa 13,9% monja no mampiasa ny fiteny tamily. Ny politikan' i Sri-lanka anefa dia sarotsarotiny amin' ny fampiasana sy ny fampianarana ny fiteny tamily. Amin'ny farany, ny mpiteny tamily dia tsy maintsy mahay miteny singaley alohan'ny mandefa fangatahana any amin'ny fandrindrana. Io fanavakavaha ara-piteny io dia tsy misy lalandava, fa maharitra eo amin'ny ara-pinoana amin'ny alalan'ny fiteny tamily (anatin'ny finoany, ilaina ny fiteny tamily, tahaka ny fiteny latina ho an'ny Katôlika).




#Article 376: Fiteny singaley (186 words)


Ny fiteny singaley (සිංහල / sinhala) dia fiteny an'ny vondrona indô-arianin'ny fiteny indô-eorôpeanina. Any Sri Lanka izy no teny ofisialy satria maherin'ny 70%-n'ny olona mipetraka any no miteny singaley. Ny singaley dia fitenin'ny vahoaka sri-lankey any Azia Andrefana, an Aostralia, any Eoropa (Angletera, Frantsa, Italia) ary any Amerika Avaratra, ny tontalin'ny mpiteny singaley dia 19 tapitrisa eo ho eo. Ny fiteny singaley dia nindrana teny amin'ny fiteny pāli, amin'ny fiteny sanskrity sy amin'ny fiteny tamily, ary hatry ny taonjato faha-16, amin'ny fiteny portogey, amin'ny fiteny neerlandey ary amin'ny fiteny anglisy.

Ny hoe sinhala dia avy amin'ny fiteny sanskrity; ny amin'ny fiteny indianina afovoany iey dia atao hoe sīhala; amin'ny fiteny silgaley ankehitriny dia heḷa na eḷu. Ny fiteny sanskrity sy ny fiteny indianina afovoany dia manana teny midika hoe liona, dia ,ny hoe siṃha sy sīha. Araka ny fedrà, i Sinhabahu na Sīhabāhu dia zanaky ny andriambavy Vanga sy liona iray. Namono ny rainy izy ary lasa mpanjakan'i Vanga. Ny zanany Vijaya dia nifindra tany atsimon'i India mba ho lasa razan'ny Singaley ankehitriny. Raha raisina an'isa ny porofo ara-piteny, ny anaran'ny mponina dia midika hoe liona.




#Article 377: Lalao Olimpika 2010 (145 words)


Ny Lalao olimpika 2010 na koa Lalao Olimpikan-dririnina 2010, na lazaina Lalao Olimpikan-dririnina faha XXII (21), dia hisy amin'ny 12 hatramin'ny 28 Febroary 2010 any Vancouver, eo amin'ny faritany mizaka-tenan'i Kolombia Britanika, any Kanada. Ny anaran'ny komity fandrindrana, ho an'ny lalao olimpika sy paralimpika dia COVAn amin'ny fiteny frantsay ary VANOC amin'ny fiteny anglisy.

Io Lalao olimpika io ny ho fahatelo atao any Kanada. Talohan'io, efa nandray ny Lalao Olimpika 1976 ny Kanada tany Montreal sy ny Lalao Olimpika 1988 tany Calgary. Ny vohitr'i Whistler, anisan'ny toerana isian'ny Lalaon'ny 2010, dia efa nametraka ny kandidatiorany tamin'ny 1976 fa tsy naharesy.

Araka ny fomba olimpika, ny ben'ny tanànan'i Vancouver taloha, i Sam Sullivan, dia nahazo ny saina olimpika nandritry ny seremônia fanidiana ny Lalao Olimpikan'i Turin tamin'ny 2006. Nampiakarina teo amin'ny tranon'ny ben'ny tanàna izy tamin'ny 28 Febroary 2006 hatramin'ny seremônia fankafana tamin'ny 12 Febroary 2010.




#Article 378: Anjozorobe (367 words)


Anjozorobe dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Anjozorobe, Faritanin'i Antananarivo. Ny isam-poniny dia 19192 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10701 ary ny kaodin-distrika dia 107

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.
Ny fokontany 24 dia misy fotodrafitran'ny Rano fisotro madio avokoa, misy toerana fidiovana avokoa ny akamaroan'ny EPP isam-pokontany 
Tsy misy intsony EPP mitafo bozaka mba ialana amin'ny loza mety ateraky ny doro tanety
Misy Birao iombonan'ny Fananantany 
Ratsy avokoa ny lalana mampitohy amin'ireo Kaominina manodidina sy ny fokontany

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 7000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.



Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.













Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 379: Vondron-kintana (129 words)


Ny vondron-kintana dia toerana ahitana kintana maro dia maro izay nifanakaiky tamin'ny alalan'ny hery vokatry ny lanja (gravity). Tsy kintana irery akory no misy ao amin'ny vondron-kintana fa ahitana, vovo-kintana, etona, plasma, ary zavatra mainty izay tsy hita maso. Ny isan'ny kintana ao amina vondron-kintana iray dia eo amin'ny folo tapitrisa hatramin'ny roa ambin'ny folo tiriliôna (1012), izay mihodina manodidina ivon-danja iombonana. 

Refesina amin'ny taon-kazavana ny savaivon'ny vondron-kintana iray, eo amin'ny iray hetsy eo ho eo ny savaivon'ny ankamaroan'izy ireo ; ny halaviran'ny vondron-kintana roa dia isaina amin'ny taon-kazavana aman-tapitrisany.

Ny zavatra mainty dia miseho ho 90% ny lanjan'ny vondron-kintan arehetra, mbola vitsy ny fampahalalana ananana mikasika ilay zavatra mainty. Eo anivon'ny ankamaroan'ny vondron-kintana dia ahitana lavaka mainty lehibe izay mamotika ny kintana mandalo eo akaikiny na midona aminy.




#Article 380: Fiteny kimera (604 words)


Ny fiteny kimera dia fiteny voasokajy ao amin'ny fianankavian'ny fitney môn-khmer ao amin'ny fiteny aostrô-aziatika. Any Kambodia (Cambodge) sy manodidina izy no tenenina.

Io fiteny io dia fiteny tsy manara-peo ohatra ny fitenin'ny firenena manodidina azy.

Misy 13 tapitrisa eo ho eo ny isan'ny mpiteny kimera.

Ny fiteny kimera dia mampiasa abidy ho azy manokana.

Ny abidy kimera dia manana renifeo 33 ary zanapeo 23 (na 24 arakaraky ny mpanoratra). Fa mbola betsaka nohon'io ny isan'ny zanapeo ; mba tsy ho betsaka ny isan'ny zanapeo, nahita fika iray ny mpamorona ilay abidy.

Ny renifeo iray dia ao amin'ny sokajy roa, maivana na mavesatra. Raha ao amin'ny sokajy voalohany ny zanapeo iray, mamoaka feo manokana izy ary raha ampiaraha aamin'ny zanapeo avy amin'ny sokajy faharoa izy, mamoaka feo hafa indray izy. Dikan'izany, ny zanapeo soratana sia manana fanononana roa (afatsy roa na telo mitazona ny feony)

Ny ankabeazan'ny renifeo (12) dia atao indroa (12x2=24) fa tsy izy rehetra (33-24=9). Misy tsindrim-peo ampiasaina mba hisolo sokajy ary izy io afahana mandrakotra ny fahefana rehetra io fomba io.

Rehefa tsy misy zanapeo miaraka amin'ila renifeo, ny feo avoaka dia an'ilay zanapeo ao anaty (tsy soratana matetika). Ny renifeo maivana dia manana zanapeo anaty mitovy amin'ny  ary ny renifeo mavesatra dia mamoaka zanapeo manakaiky ny . Kanefa, tsy afaka ampiasaina irery ny zanapeo, tsy maintsy miaraka amina renifeo iray izy.

Miaraka amin'ny zanapeo anaty, manome 25 x 2 = zanapeo 50, mety ngeza be izany. Tsy mitovy amin'ny mpandinika teny ny dikan'ny zanapeo any amin'ny kimera. Ohatra : o fohy, o lava, o arahan'ny m, o arahan'ny h, o arahana fijanonana dia manao zanapeo dimy. Manana zanapeo misosona maromaro koa ilay fiteny.

Miampy amin'izany, ny abidy kimera koa  dia manana zanapeo lazaina hoe malalaka, noho izany dia tsy voatery ampiarahana amina renifeo izy. Manana feom-baninteny manokana zareo ary tsy ao anatin'ny abidy. Mety ho voafafa izy ireo, ary efa nosoloina ny sasany amin'izy ireo. Mety fafana izy, fa etimôlôjika sy ara-tantara ny tombon-tsoany.

Ny ankabeazan'ny renifeo (afatsy ny ng) dia hita amin'ny fiteny frantsay na dia hoe tsy dia mitovy tsara aza ; kanefa ny fiteny frantsay sy ny fiteny malagasy dia manana feo tsy fantatra amin'ny fiteny kimera kanefa matetika ampiasaina amin'ireo fiteny ireo (ny f sy ny z ohatra).

Rehefa misy renifeo roa ny vaninteny iray, atao kely ny hangezan'ny renifeo faharoa azy lazaina hoe renifeo tongotra satria eo an-tongon'ny voalohany no misy azy. 

Mety hita sarotra io fomba fanoratana io. Ny frantsay tamin'ny anivon'ny taonjato faha 20 efa nanandrana nanao abidy latina an'i fiteny kimera, fa tsy vitany no nandidy azy noho ny isan'ny zanapeo be loatra. Vitan'ny ankizy tsara no mampiasa io fanoratana io, dikan'izany, na dia misy hebakebaka aza, mety tsara ho an'ny fiteny kimera io fanoratana io.

Ny sistema ara-drafipro dia hosoratana eto arakaraka ny fanononana ilay fiteny, fa tsy hoe ahoana no manoratra azy amin'ny abidy kimera.

Ny tena isan'ny zanapeo ampiasaina dia miova arakaraka ny fiteny. Ny zanapeo lava sy fohy dia voaavaka amin'ny halavany.

Ny teny kimera dia matetika vita vaninteny iray na vaninteny iray sy tapany, ny tsindrim-peo dia tonga eo amin'ny vaninteny farany. Ny teny manana vaninteny iray sy tapany dia manana vaniteny roa amin'ny lafin'ny ara-drafi-peo, anatin'izany tranga izany, ny vaninteny voalohany dia afaka fantarina mialoha. Ny teny manana vaninteny roa dia matetina nindramiina, na vokatry ny fametrahana tsirinteny.  Azo atombohana amin'ny iray amin'ny gropy renifeo miroa 85 ny teny miaraka amin'ny fiovana ara-drafipeo manaraka :

Ny vaninteny dia manomboka amin'ireo renifeo na gropy renifeo ireo, arahan'ny zanapeo lohany. Ny fanatrohana anaty gropy dia alôfônika. Rehefa fohy lny halava ny zanapeo lohany, misy renifeo famaranana izy.




#Article 381: Fandikan-teny ataon'ny milina (217 words)


Ny Fandikan-teny ataon'ny milina dia fandikana manontolo ny lahatsoratra (na lahateny, mivantana, na misy elanelana) amin'ny alalan'ny rindrankajy informatika izay na maro, tsy mila olona mpandika teny miasa. 
Lazaina koa fa fandikana ataon'ny milina ny fandikana atao miaraka amin'ny milina na traduction assistée par ordinateur, eo ny fandikana mety atao tanana na mety ampian'ny milina.

Ny fandikana ataon'ny milina dia mbola tsy masaka, ary ny famoahana fandikana tsara azo oharina amin'ny olona mpandika teny dia mbola tsy androany.

Na dia mbola tsy matanjaka na ratsiratsy aza ny toetran' ny lahatsoratra avoakan'ny milina mpandika teny, ilaina amin'ny taranja toy ny fisikidiana teknôlôjika izy, ary amin'ny alalan'ny fandikana ataon'ny milina, azo ambangovangony haingana ny lahatsoratra lava amin'ny fiteny tsy fantatra. Tamin'ny taona farany teo, misy fivoarana be mihitsy ny fandikana eo amin'ny tranonkala, ary maro ny sistema afaka mandika pejin-tranonkala mihalava anaty segondra vitsivitsy. Fanampiana tian'ny daholobe izy io satria ahazoana ny votoatin'ny pejy - na dia eo ho eo ihany aza -, ny lohahevitry ny pejin-tranonkala iray amin'ny fiteny tena vahiny aminy, ary ny fampahalalàna sy ny zavatra lazainy. Mba hanamora ny fikarohana eo amin'ny tranonkala, ny sehatra ikarohana eo an-tranonkala toy ny Google, ny Altavista na ny Yahoo! dia mikasa amin'ny mpikaroka handika ny pejy amin'ny fitenin'ny mpampiasa.

Rehefa mandika teny, ny milina dia tsy maintsy mahafantatra




#Article 382: Ranomasimbe Pasifika (208 words)


Ny Ranomasimbe Pasifika, na Ôseana Pasifika, mivelatra amina velarana 166 241 700 km², dia ranomasimbe mivelatra indrindra eto an-tany. Mamaritra an'i Ôseania izy ary nosy sy tamba-nosy sasantsasany an'i Azia (Japàna, Filipina, Insolindia). Voarafaritr'i Azia, i Aostralia, i Amerika  sy ny Ranomasimbe Atsimo izy. Ny fariny amin'ny Ranomasimbe Atsimo dia eo amin'ny laharam-pehintany faha 60. Ny Ranomasimbe Pasifika atsinanana sy andrefana dia voasaraka ny laharan-jarahasina faha 180.

Ao amin'ny Ranomasimbe Pasifika no mahita ny tevana lalina indrindra eto an-tany, ny halalin'izy ireo dia mety mahatratra 10 kilometatra mahery ohatra ny tevan'i Korily, i Marianina, ary i Filipina. Betsaka ihany koa ny harandriaka ohatra ny Nosy Krismasy, ny atoll mivelatra indrindra ary antitra indrindra eto an-tany.

I Pasifika dia be toerana ivoahan'ny vatomiempo mafana avy any anivon-tany (hotspot). Ny hotspot dia mampisy ny tamba-nosy toy ny nisy Hawaii-Empereur ary ny tendrombohitra ambanin-dranomasina Louisville.

Ny sisin'ny Ranomasimbe Pasifika dia ny fehin'afo (ceinture de feu) afatsy ny atsimo mankany amin'i Antarktika. Avy amin'io fehin'afo io ny horohorontany mampisy ny tsonamy. Tamin'ny 1900 ka hatramin'ny 2004, tsonamy 796 no hita, ary 17% tamin'izy ireo no nisy tany Japàna. Ny ivontoerana iraisam-pirenena fanairana, ny Pacific Tsunami Warning Center, dia asaina mitazana sy manaitra ny mponina na ny governemanta raha mety hitera-doza ny tsonamy.




#Article 383: Abidy ara-drafipeo iraisam-pirenena (270 words)


Ny abidy ara-drafipeo iraisam-pirenena hafohezina hoe API (Alphabet Phonétique International) amin'ny fiteny frantsay, na IPA (International Phonetic Alphabet) amin'ny fiteny anglisy, dia abidy ampiasaina ho an'ny fanoratana ny feon'ny fiteny tenenina. Izy io dia tsy ohatra ny fomba fanoratana an'ny vondrom-piteny, ny AAI dia abidy natao mba handrakotra ny ankapoben'ny fiteny rehetra. Navelatry ny mpandinika rafi-peo frantsay sy britanika ho an'ny Fikambanana ara-drafipeo iraisam-pirenena, navoaka tamin'ny 1888 izy. Natao tamin'ny 2005 ny famerenana farany.

Ny AAI dia noforonin'ny mpampianatra britanika sy frantsay taritin'i Paul Passy ho an'ny fikambanana ara-drafipeo iraisam-pirenena, noforonina tany Paris tamin'ny 1886 ary nitondra Dhi Fonètik Tîcerz' Asóciécon. Ny santiôna voalohan'ny AAI, navoaka tamin'ny 1888, dia avy amin'ny abidy rômikan'i Henry Sweet, io avy amin'ny abidy manara-peon'i Isaac Pitma, sy Alexander John Ellis.

Nohatsaraina in-dimy ny AAI, tamin'ny 1900, 1932, 1989, 1993 ary tamin'ny 2005.

Ny tanjon'ny dikan-tsoratra amin'ny alalan'ny AAI dia mizarazara ny volana ho singam-bolana izay lazaina fa tsy azo sarahina, ary mampiasa eva tokana ho an'izy ireo.

Eo amin'ny 118 eo ho eo ny isan'ny soratra ao amin'ny AAI, izay ahafahana manoratra ny feo hita matetika. Ireo litera ireo dia litera avy amin'ny abidy grika na latina, izay ahitana fiovana na tsia : ɾ, ɽ, ɺ, ɹ (avy amin'i r) ; ɘ, ə (avy amin'i e). Soratana amin'ny alalan'ny litera matetika hita miaraka amina diakritika (miisa 76) ireo renifeo na zanapeo tsy hita matetika. Ohatra, soratana [β̞] ny b ny teny kastiliana caber.  Misy koa litera manokana hanoratana ny feo toy ny tsindrim-peo : [ˈdʊl·dn̩], fanoratana amin'ny AAI ny matoanteny alemana dulden.

Noho ny habetsahan'ny fanononana ara-drafipeo, dia ny fanononana fônôlôjika no tena ampiasaina.




#Article 384: Jamaika (214 words)


Ny Jamaika (tononina hoe ) dia firenena any Antiley any andrefan'i Haiti sy any Atsimon'i Koba. Ny renivohiny dia Kingston.

Avy amin'ny fiteny arawak Xamayca midika « tanin-kazo sy ny rano » ny anaran'ilay firenena ; ny Arawak dia tonga tany Jamaika tamin'ny taonjato faha 11.

I Christophe Colomb ny eoropeanina nahita azy voalohany tamin'ny 1494, ary namorona ny tanàna Sevilla la Nueva » (ankehitriny tenenina fotsiny hoe « Seville », tanàna any andrefan'i Saint Ann's Bay eo amin'ny amorontsiraka avaratra). I Colomb dia nampiasa ilay tanàna ho an'ny fianankaviany. Elaela teny aoriana, niala tao Sevilla la Nueva ny mpanjanatany espaniola, satria nolazainy fa tsy azo ipetrahana, nifindra toerana tany amin'ny faritra atsimon'i Jamaika ny espaniola. Tany izy namorona tanàna vaovao : « Santiago de la Vega » (Ankehitriny Spanish Town). Ny teratany Arawak dia nataon'ny espaniola ho mpiasany sy andevony, ary voaringana haingankaingana ny ankabieazan'ny Arawak niaina tao Jamaika. Efa tsy nisy teratany intsony tao Jamaika tamin'ny faran'ny taonjato faha 16.

Ny amiral anglisy Penn sy ny jeneraly Venables dia naka ilay nosy tamin'ny 1655 ary lasa zanatany britanika noho izany ny Jamaika tamin'ny 1670, teo anelanelan'izany, ny ankabeazan'ny mpanjanatany espaniola dia niala tao Jamaika ary nakany Koba, mbola espaniola. Ny amiral Penn dia nanova anaran'i Santiago de la Vega, nivadika Spanish Town.




#Article 385: Fiteny volapoky (918 words)


Ny fiteny volapioky na volapoky na koa volapük dia fiteny noforonin'ny mompera kristianina katôlika alemana Johann Martin Schleyer (1831-1912), avy ao Baden, any Alemaina.

Ny tsy nahazoan'ny fiteny volapoky fahombiazana tahaky ny fiteny esperanto na ny fiteny ido ankehitriny dia ny olana lehibe ny fiteny volapoky amin'ilay voambolana sarotra ianarana (kanefa mora tononona), miaraka amin'ny hasarotan'ny fanonona ny teny. Tsy tian'i Schleyer novana izany ka izay no nahatonga ny fiteny volapoky tsy dia be mpiteny intsony ankehitriny. Ankehitriny, ny teny namboarina be mpiteny dia ny fiteny esperanto (iray tapitrisa), ny fiteny ido (iray hetsy), ny fiteny interlingua (vitsy ny tena mpiteny, fa mora azon'ny olona mahay miteny fiteny latina, izany hoe eo amin'ny 900 tapitrisa eo manerana izao tontolo izao), vitsy zanapeo nohon'ny fiteny volapoky ireo fiteny naorina telo ireo, ary manamora ny fanononana izany.

Ny teny volapük, nogasiana ho volapoky na volapioky amin'ny teny malagasy, dia avy amin'ny fototeny vol midika 'izao tontolo izao' sy pük midika 'fiteny'. Araka izany, ny volapük dia midika 'fitenin'izao tontolo izao'. Amin'ny teny alemana, Weltsprache no teny anononana ny fiteny volapoky.

Nahomby ny fiteny volapoky, ary tonga hatrany amin'ny iray hetsy teo ho eo ny isann'y olona mianatra ilay fiteny any Eoropa ary any Amerika. Tany Aotrisy izy aloha no nanomboka niparitaka, satria tany no namorona ny orinasa hanaparitaka azy manerana izao tontoloi zao. Tonga niparitaka tany Nederlandy ilay fiteny tamin'ny 1884 ary tany Belzika. I Auguste Kerchkhoffs, mpampianatra any amin'ny école des hautes études commerciales (HEC) any Paris, dia nanaparitaka ny fiteny volapoky tany Frantsa tamin'ny alalan'ny famoahany ; taona vitsivitsy taoriana no namorona ny Fikambanam-pirenena ho an'ny fanaparitahana ny fiteny volapoky.

Nandray anjara amin'ny fanaparitahana ny fiteny volapoky tao amin'ireo firenena latina (Espaina, Italia, Portogaly) koa ny famoahana nataon'i Auguste Kerchkhoffs. Ary tamin'ny 1885 sy 1886 nanombona niparitaka tany Eoropa Avaratra sy Eoropa Atsinanana ny fiteny volapoky. Ary tamin'ny 1888, nanolotra ny fiteny volapoky an'ny tontolo miteny anglisy ny boky fianarana iray noprintiana tamin'ny taona 1888.

Araka ny nambaran'i Auguste Kerchkhoffs, eo amin'ny iray alin sy roa hetsy eo ho eo no isan'ny olona efa nianatra ny fiteny volapoky. Indroa na intelon'ny tena isan'ny mpahay teny volapoky izany isa izany. Marina fa betsaka ny isan'ny mpanaraka. Any Vienne ohatra, nandritry ny ririnina (Des. 1886 - Mar.1887), 2 500 no isan'ny mpianatra. Ary tamin'ny 1887 manerana izao tontoloi izao, 138 no isan'ny fikambanana volapoky ary 25 no isan'ireo gazety sy gazetiboky 11 amin'ny fiteny volapoky. Tamin'ny 1889, lasa 283 ny isan'ny fikambanana ary 25 gazetiboky. 316 no isan'ny boky fianarna fiteny volapoky anaty fiteny dimy amin'ny roapolo.

Maro ireo kaongresan'ny fiteny volapoky (tany Friedrichshafen tamin'ny volana Aogositra 1884, ary tany Munich tamin'ny Aogositra 1887) fa inona no fiteny ampiasaina mandritra ireo fihaonana ireo ? Hoy ny mpampianatra any amin'ny Polytechnikum an'i Zürich R. Lorenz tamin'ny 1908 hoe nanomboka very fahombiazana ny fiteny volapoky tamin'ny fanandramana ny hampiasa ny fiteny volapoky amin'ny fihaonana isan-taona manomboka ny taona 1888. Tsy ho tratra ilay tanjona hoy izy noho ny hasarotan'ny fiteny volapoky. Anefa fikambanana telo no noforonina : fikambanana iraisam-pirenana (Volapükaklub Valemik), Akademinan'ny fiteny volapoky (Kadem Volapüka), ary gazety ofisialy (Volapükabled Zenodik). I Schleyer no mitondra ireo fikambanana ireo.

Narahan'ny ady anaty io fahombiazana io ary io no nampanjavona ilay fiteny. Satria, noho ny hasarotan'ny fitsipi-pitenenan'ny fiteny volapoky na dia hoe manara-dalàna foana aza : misy mpiteny te-hanamora ny fitsipi-pitenenana, ary ny voambolana, volana amin'ny fiteny eoropeana navadibadik'i Schleyer, dia sarotra ianarana. Ary i Grabowsky, nandinika ilay fiteny volapoky, dia nilaza amin'i Zamenhof : Ratsy be ny fahaizan'ny tompony ny teniny. Tamin'izahay niara-niresaka, nila nampiasaina matetika ny raki-bolana ary tsy haiko ho iza tamin'izahay roa no nanokatra azy matetika. Nisy ary betsaka ireo fangatahana ny hanamora ny fiteny volapoky, fa nitohina i Schleyer, ary nilaza izy fa azy irery io fiteny io ary noho izany dia izy irery no mahazo manova azy. Nanoboka nirava ny fiteny volapoky nanomboka teo : niteraka fiteny mifaninana ireo refôrma (Dil, Dilpok, Nuvo-Volapük, Balta, Spelin, Veltparl, Idiom Neutral), nanomboka teo verin'ny volapoky tsikelikely ireo mpiteny azy, maro tamin'ireo mpiteny volapoky taloha ireo no nianatra ny fiteny esperanto.

Ny zanapeo misy tendro kambana amin'ny fiteny volapoky dia miasa amin'ny fiteny alemana ihany koa. Nanana fianjadiana tamin'ny fiteny volapoky noforonin'i Schleyer ny fiteny alemana. Anefa tsy manana fomba fanoratana hafa ny zanapeo misy tendro roa ny fiteny volapoky, ankoatran'ny soratra nokasain'i Scheleyer.

Tsy misy ny zanapeo misosona, tononona samirery ny zanapeo, na dia mifanesy aza.

 
Nialan'i Schleyer mihitsy ny litera r tamin'izy nanorina ny fiteny volapoky tamin'ny faran'ny taonjato faha 19, mba ho moramora kokoa ny fanononana ny fiteny volapoky ho an'ireo mpiteny sinoa. Ka noho izany, novain'i Schleyer ho l izay teny vahiny iombonana novolapokiana tamin'ny taonajato faha 19. Tafiditra tao ami'ny fiteny volapoky ihany ny litera r taorian'ny ny refôrman'i Arie de Jong tamin'ny 1929. Mampiasa ny litera r-l ny fiteny volapoky ankehitriny. (ohatra : lel 'vy'/ rel 'finoana')

Ny fiteny niavian'ny teny amin'ny fiteny volapoky dia matetika fiteny anglisy, mifangaro amin'ny fiteny frantsay ary fiteny alemana. Novaina kely ny teny mba hahamora ny fahalalana azy. Ary noho izany, ny teny vol sy pük dia avy amin'ny fiteny anglisy world ary speak. Raha tsy jerena loatra ny fanamorana ny fanononana ny volana amin'ny fiteny volapoky, tsikerain'ny mpanohina ny teny volapoky io fanovana endri-teny io. Torak'izany koa, voatsikeran'ny mpanohina ny fiteny naorina koa ny fiteny esperanto sy ny fiteny ido amin'ny fitovizan'ireo fiteny roa ireo amin'ny fiteny aty Eoropa, satria sarotra amin'ireo olona tsy nanana fiteny eoropeanina ho fiteny nibeazana ny mianatra fiteny esperanto noho ireo manana fiteny eoropeanina.




#Article 386: MySQL (108 words)


MySQL dia rafitra fitantanana banky angona. Arakaraka ny fampiasana azy, na manan-tompony na malalaka ny lisansiny. Izy dia anisan'ny rindrankajy fandrindrana banky angona be mpampiasa indrindra eto an-tany, sady ampiasain'ny daholobe (amin'ny fampiasana eo amin'ny Tranonkala indrindra indrindra) sady ampiasain'ny mpiasa. Ny MySQL dia mifaninana amin'i Oracle sy Microsoft SQL server.

Novidian'i Sun Microsystem iray miliara dollar ny MySQL AB tamin'ny 16 Janoary 2008. Tamin'ny 2009, azon'i Oracle Corporation i Sun Mircosystems tamin'ny 2009, eo ampelan-tanan'i Sun Microsystems ny rindrankajy Oracle sy MySQL. Nahazod-dalana tamin'ny Vondrona Eoropeanina io varotra io tamin'ny 21 Janoary 2010.

Hatry ny Mey 2009, ny mpamorona azy, i Michael Widenius, dia namorona an'i MariaDB. 




#Article 387: Lalan'i Ohm (117 words)


Amin'ny olik'aratra, ny lalàn'i Ohm dia mampifandray ny aratra mandeha anaty dipôly, ny tohitra araka aratra, ary ny elanelana araka aratra.

Ny lalan'i Ohm dia : 

Amin'io fampimirana io, V (volt) ny elanelana araka aratra miampita ilay tohitra (« R » eo amin'ny sarisary), I (ampera) ny ara miampita ilay tohitra, ary R (ohm) ny tohitr'io olik'aratra io.

Raha Manome :

Mitondra ny anaran'i Georg Ohm ity lalàna ity, i G. Ohm dia nandinika ny hetsiky ny mpampita aratra vy. Mety tsara amin'ny mpampita aratra thermostaté io lalàna io, dikan'izany, tazomina amina hafanana tsy miova izy. Rehefa miova ny hafanana, miova koa ny sandan'ny tohitra, ary na izy miova amin'ny fomba tsotra na miova amin'ny fomba sarotra. 




#Article 388: Georg Ohm (108 words)


I Georg Simon Ohm, teraka tamin'ny 16 Martsa 1789 tany Erlangen, Alemaina, maty tamin'ny faha 65 taonany tamin'ny 6 Jolay 1854 tany Munich, dia fizisianina Alemana nianatra tany amin'ny Oniversiten' Erlangen.

Tamin'izy mpampianatra tao amin'ny oniversite, nanomboka ny fikarohany i Ohm momban'ny fandinihana sela elektirôsimika, vao noforonin'i Alessandro Volta tamin'izany fotoana izany. Amin'ny fampiasana fitaovana noforoniny, nahita izy fa misy fifandanjana amin'ny elanelana araka aratra eo amin'ny borne ny mpampita aratra sy ny aratra miampita azy, ny fifandraisan'ny e.a.a sy ny aratra dia ho antsointsika hoe lalan'i Ohm. Nahita ny fototry ny fifandraisana ao amin'ny aratra, ny e.a.a sy ny tohitra elektrika ; nanomboka teo ny fandinihana olik'aratra.




#Article 389: Kilalao (187 words)


Ny kilalao dia hetsika voarafitra, entin'ny fitiavana manao azy, ary tsindraindray atao mba hianatra zavatra. Ny Kilalao dia samihafa amin'ny asa, zavatra atao ho an'ny karama azo amin'ny fanaovana azy, sy ny taozavatra, zavatra atao ho an'ny fanehoana ny heviny. Na dia izany aza, tsy mazava ny zavatra mahasamihafa azy ireo, ary maro ny kilalao (ny mpilalao matihaninna ohatra) lazaina fa asa sy ny taozavatra lazaina fa asa. 

Ny zavatra manondro ny kilalao dia tanjona, fitsipika ary fifaninanana. Ny lalao dia matetika mamporisika ny fampiasana ny hatsilon-tsaina na ny hery, ary tsindraindray izy roa no ampiasaina. 

Mandritry ny ela, ny mpampianatra dia nanambany ny kilalao. Ho an'i Herbert Spencer, ny « kilalao dia fampiasana ny ambon-kery mihoatra, karazana sopapan'ny tanora. » Na dia nanana mpisolo-vava aza ny kilalao tamin'ny mpampianatra tamin'ny Tantara (azo lazaina Platona na John Locke, filôzôfy grika sy anglisy niaina tamin'ny taonjato faha 17), ny anjara asan'ny filalaovana amin'ny fivoaran'ny zaza dia tsy fantatra ary nambaniana raha tsy tamin'ny taonjato faha 20.

Ny lalao pedagôjika dia manana anjara amin'ny fahazoana ny fahaizana. Eken'ny mpampianatra ankehitriny fa ilaina ny milalao, ho an'ny antony manaraka :




#Article 390: Faritra Amoron'i Mania (404 words)


Ny Faritra Amoron'i Mania dia iray amin'ireo faritra 22 eto Madagasikara. Ao amin'ny tapany afovoan'ny Nosy, ao amin'ny Faritanin'i Fianarantsoa no misy azy. Ambositra no renivohiny. 

I Mania dia renirano ao avaratr'Ambositra, mianga avy any amin'ny faritr' Ifisakana ary mampisaraka ny faritr'Ambositra sy Antsirabe dia mivarina any Ambaniandrefana any Tsiribihina. Ifandriana sy Imadiala, Ambatofinandrahana sy Manandriana ary Ambositra izay misy ny renivohitra no mitambatra ho Faritra Amoron'i Mania.

Tanàna efa nalaza hatry ny ela kosa ary efa hatramin'ny andron' Andrianampoinimerina i Mahazoarivo (Fandriana), Imerin'Imady, Ambositra, Manandriana, Mahazoarivo (Manandriana)sy Ambohimitombo sy Itandroka (Ambohimanga-Atsimo izay tsy ao anatin'ny faritany ankehitriny) samy tanàna foiben'ny Zafimaniry. Tanàna samy manana ny lazany sy ny tantarany avokoa ireo tanàna ireo sy ny hafa maro koa izay tsy ho voatanisa eto.

Ny Betsileon'i Manandriana sy ny Betsileon'Ifisakana ary ny Zafimaniry (Ambinanindrano) no mponina ao amin'ny faritra Amoron'i Mania. Fambolena sy fiompiana ary taozavatra isakarazany toy ny rary sy ny sokitra no isan'ny mampiavaka azy sady fiveloman'ny olona. Malaza ho mpandranto sy mpikarama ary mpila ravinahitra eran'i madagasikara sy hatrany ivelany ny terak'Amoron'i Mania.

Azo lazaina fa samy manana ny maha izy azy sy ny tantarany ny faritra madinika tsirairay: Ilaka, Iarinoro, Sandrandahy, Fandriana, Mahazoarivo (Fandriana), Imito, Tsarazaza, Andoharano, Salakaina, Anjafimaniry, Imady sy Maintinandry, Ivato, Antoetra, Isaha (Ambositra), Ivony sy Andina, Manandirana, Ambatofinandrahana, Isoavina.

Ny mponina ao Imady kosa dia saika mpifindra monina avy any Finarantsoa sy Manandriana no niandohany, saika ankamaroany ary dia zary nanana ny tantarany manokana efa talohan'ny 1700 ary tafakatra hatrany amin'ny 1400-1500 mihitsy aza raha ireo fasana sy ny fivoarany no zohina, saika eran'ny faritr'Ambositra no ahitana ireo fasambazimba (fasana anairotra), sy ireo fasana efa nivoatra tato afara dia ny fasambemaso sy ny vazoho ary ireo fasana vita rary vato eto ivelany tsy mbola nampiasana simenitra; efa taty aoriana be mantsy ny fasana atao hoe tranovato na vita aloalo na tsy vita aloalo izany, dia ireo fasana mampiasa rangolahy vita amin'ny vato maromaro, ankehitriny moa dia ny fasana môderina no maro mpanao ka tena mifanalavitra amin'ireny fasan'ny Ntaolo ireny mihitsy.

Marihina koa fa isan'ny mampiavaka iny faritra iny ny fisian'ireo tatao sy vatolahy tranainy ankoatry ny fasana tranainy sy hadivory maro. Vakoka mendrika harovana sy mitahiry ny rakitry ny ela izy ireny ka tsy tokony hozimbazimabina sy ho potehina, fa mila hasoavina sy hatsaraina hatrany ny manodidina azy, ka tokony harovan'ny Fokontany tsirairay sy ireo Fokonolona mbamin'ny taraka aty aoriana.

Ireto ny distrika ao amin'io faritra io:




#Article 391: Ambositra (577 words)


I Ambositra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'Ambositra. Renivohitry ny sikotra sy ny asatanana Ambositra. Ao no anamboarana ireo sikotra Zafimaniry. Mamboly vary ny faritra. Fomba fiteny ny hoe : Resak'Ambositra tsa ho lany, ilazàna fa mandray olona Ambositra sady tsara fihavanana amin'ny olona rehetra, tsy mankahala vahiny fa mora havanina. Betsileo ny ankabeazan'ny mponina. 

Efa tanàna Ambositra tamin'ny faha-mpanjaka. Misy toerana atao hoe eny amin'ny Rova, ery andrefan'Ambositra ery.dc Mety tamin'ny fanjanahan-tany no tena nifindran'ny tanàna ety ambany manana an'i Vinany ho renivohitra misy ny biraom-panjakana samihafa. Misy tantarany koa ny anarana hoe Ambositra. Toa hoe be omby vositra, hono, tamin'ity faritra ity ka lasa Ambositra (ho hamarinina).

Mizara ny toe-tany iombonany amin'ny Afovoan-tany rehetra Ambositra. Ny hazo kininina sy ny kesika no betsaka maniry ao Ambositra. Mety amin'ny fambolena vary ny tany. Tsy dia tena mamokatra ny tanety na mamboly vomanga sy mangahazo, katsaka sy tsaramaso sy voanjo aza ny olona. Tsy misy ala voajanahary intsony. Fotoana mahabe ny orana ny Nôvambra hatramin'ny Marsa; mangatsiaka sy meri-dava ny Avrily hatramin'ny Aogositra; main-tany tanteraka kosa ny Septambra hatramin'ny Oktôbra. 

Ny vokatry ny tantsaha no mamelona ny toekaren'Ambositra. Avy any Ihadilalana no miavy ny voamaina sy ny vary; avy any Ambinanindrano sy Imady ny rianala; avy any Andina ny voasary. Samy manana ny vokatra mampiavaka azy moa ny Kaominina manodidina. Ny ankoatr'ireo dia mifototra amin'ny varotra sy ny asatanana. 

Maro ny vahiny avy amin'ny firenen-tsamihafa no mandalo ao Ambositra hizaha tany. Ireo entana vokatry ny asatanana, sikotra Zafimaniry no tena tsidihin'ny vazaha ao Ambositra tanàna. Any amin'ny faritra Antoetra sy Zafimaniry kosa no misy ireo hazoala sy biby mampiavaka an'Ambositra. 

Mampiana-janaka ny mponin'Ambositra. Misy sekoly maro ao Ambositra fa ny tena lehibe dia ny Lycée Saint Louis tantanan-dry Frera des Ecoles Chrétiennes, ny Lycée Saint Joseph de Cluny. Efa misy oniversite ihany koa ao Ambositra: ny Institut Supérieur Technologique Ambositra (+ Aumonérie Catholique Universitaire Ambositra). Eny Ankorombe no anofanana ireo Zandary rehetra miasa eto Madagasikara (EGNA). 

Mampalaza ny faritr'Ambositra ny finoana katôlika. Tonga nitondra ny Vaovao Mahafaly ireo misionera tonga voalohany. 

Tamin'ny 15 Aogositra 1873 ny lamesa voalohany tao Amoron'i Mania (Sandrandahy) notarihin’I P. Delbosc, SI.  Ny taona 1876 ny lamesa voalohany natao tao Ambositra. Tamin’ny 1886-1891 dia nankinina tamin’i P. Jacques Berthieu ny fandrindrana ny Misiona eran’ny faritra Ambositra. Tamin’io izy no nitondra manokana (Curé) tao Ambositra. Ary ny 1891 dia voatendry hifindra hiala an’Ambositra I P. Jacques Berthieu. Nahatsangana fiangonana miisa 15 izy tamin’izany. Nitambatra tamin’ny Diôsezin’i Fianarantsoa ihany Ambositra ny 14 Septambra 1955 – 3 Jona 1999. 

Ny 3 Jona 1999 no teraka ho Diôsezy Ambositra. Mômpera Fulgence Rabemahafaly no voatendry ho Eveka hitantana azy voalohany. Nohamasinina tamin’ny 31 Oktôbra 1999 izy. Eveka faharoa sady mitondra ny Eglizin’Ambositra ny Mgr Fidélis Rakotonarivo, Zezoita, nanomboka ny taona 2005. Misy paroasy roa eo an-drenivohitra ary distrika 19 ambanivohitra. Ny isan’ny fiangonana rehetra dia mitontaly 542. Ny pretra miasa mivantana ao amin’ny diôsezy dia miisa 49. Ny isan’ny mponina rehetra ao amin’ny faritanin’ny diôsezy dia 844 792. Amin’io ny Katôlika dia ny 421 860. Ireo mandray ny eokaristia: 243 664. Ireo tena mpamonjy fiangonana alahady dia 164 743. Ny pretran’ny diôsezy ankehitriny dia efa miisa 72. Isan'ny ezaka tratrarin’ny Diôsezy ny ady amin’ny habadoana. Manampy ireo ny fikajiana ny tontolo iainana. 

Manana ny Radio Maria Madagasikara itoriany ny Evanjely ny diôsezy. Ity onjampeo ity dia mifantoka amin’ny fanabeazam-pinoana sy ny fampisondrotana ny maha olona. Manana gazety manokana ifandraisana ny diosezy, dia ny Gazety Akon'ny Diôsezy Ambositra. 

﻿




#Article 392: Famoaham-peo (225 words)


Ny famoaham-peo dia zavatra ampiasaina mba hamadika ny kaika elektrika ho feo amin'ny alalan'ny hovitrovitry ny fono vokatry ny hovitrovitry ny antsody mipetaka aminy. Ny hovitrovitry ny famoaham-peo dia avy amin'ny andriamby sy ny antsody mifanakaiky ary manome saha elektrômanetika mifanohitra amin'ny tanjon'ny andriamby (tsy miova arakaraky ny fitaona). Io fifanoheranan'ny sahan'ny andriamby sy ny antsody io dia mampisy hovitrovitra (satria mifanosika ny saha roa mitovy pôlarite), ary io hovitrovitra lazaina io no mamoaka feo. 

Ny hahery ny feo dia arakaraky ny fihovitrovitry ny fono mikasika ilay antsody, rehefa matanjaka ny aratra miampita ilay antsody, dia vao mesa mafy ny haherin'ny saha manetika ary noho izany dia vao mesa mafy ny fifanoherana anelakelan'ny sahan'ny andriamby sy ny saha avoakan'ny antsody.

Ny famoaham-peo (na mpampita araka elektrôakostika) dia zavatra miovaova indrindra anaty sistema audio ankehitriny ary io no mampisy ny fiolanan'ny feo sy fahasamihafan'ny feo rehefa hoarina ny rafi-peo (système audio).

Misy karazana famoaham-peo maromaro 

Io no karazana famoaham-peo ampiasaina indrindra amin'izao tontolo izao. Satria mora ampiasaina sady tsy lafo izy io. Ampiasaina anaty cartes de vœux izy io, na ampiasaina ao anaty kaonsera (concert) koa izy io.

Ny fomba fandehanan'ny famoaham-peo dia manaraka io fomba io :

Io ny rafitra ny motera :

Ny famadihana ara-kery, eletrika-mekanika sy mekanika-akostika dia tsy tonga lafatra.
Ny famadihana elektrômekanika dia misy miaraka amina fahaverezan'ny tamberina amin'ny vokatra Joule.




#Article 393: Fifampizarana (644 words)


Raha mamaky ny Filazantsara araka an’i Jaona toko faha 15 isika, dia mahalala tsara fa Jesosy no miteny eto, ary izay itenenany dia ireo mpianany fahizay. Eo amin’ny andininy manaraka eo dia  hitantsika ny fanomezan’i Jesosy zò vaovao ny mpianany : « Tsy hataoko hœ mpanompo intsony ianareo, fa ny mpanompo tsy mahalala izay ataon'ny tompony; fa efa nataoko hœ sakaiza ianareo, satria izay rehetra reko tamin'ny Raiko no nambarako taminareo. » (Jaona 15:15). Araka izany dia tena nidika ho zava-dehibe tamin’ny mpianatra ny filazàn’i Jesosy azy ireo ho sakaizany. Tena Tompo tokoa Jesosy, saingy izay mampiavaka Azy amin’ireo tompo hafa dia Izy manondrotra ny mpanompony ho eo amin’ny toeran’ny sakaiza. 
Raha mamaky ny Epistilin’i Jakoba isika dia mahita fa avy any anatin’ny olona ny « kara-panondro», amantarana fa mizaka ny zò-n’ny maha sakaizan’Andriamanitra azy izy : finoana izany. Hoy Jakoba, raha manazava izany, araka ny Testamenta Taloha izy : « Ary Abrahama nino an'Andriamanitra, ka nisaina ho fahamarinany izany (Gen. 25.6), ary natao hœ Sakaizan'Andriamanitra izy (Isa. 41.8). » (Jakoba 2:23). Tsy mila mameno antotan-taratasy, izay teho sakaizan’Andriamanitra, fa finoana irery ihany.
Raha mijery ny konteksta akaiky isika dia hita fa ny fanarahana ny didim-pitiavana no fepetra maha sakaizan’i Jesosy ireo mpianatra. Tsy mifanipaka izany fa mifameno satria fiasan’ny finoana ny fitiavana, araka ny Epistily ho an’ny Galatiana, « Fa ao amin'i Kristy Jesosy dia tsy mahasoa na ny famorana na ny tsi-famorana, fa ny finoana izay miasa amin'ny fitiavana. » (Galatiana 5:6)  . Raha tomorina akaiky izay maha sakaizan’i Jesosy ireo mpianatra dia noho ny finoana ao anaty ka miseho ety ivelany amin’ny alalan’ny fitiavana.
Isika Krisitiana ankehitriny, voaantso ho sakaizan’i Jesosy - sady manana izany finoana ao anaty izany no sady miainana ny fitiavana izay azon’ny hafa “tsapai-tanana”. Tsy hiresaka firy ny amin’ny finoana ao anaty aho, raha mizara izay fahatsapàna voaraiko avy amin’ity andini-tSoratra Masina ity, fa hangala lesona vitsivitsy kosa ny amin’ny fitiavana izay tokony ho fiainan’ny Fiangonana Kristiana.
Tsindrian’i Jesosy amin’ny tapany faharoa amin’ity andini-tSoratra Masina ity fa ny maha sakaizany dia ny fanaovana araka izay nandidiany: fitiavana izany.
Izay zavatra hita sy tsapa amin’ny fiainana andavanandro, dia misy tokoa ny olona miavaka amin’ny mpiara-monina noho ny fahaizany maneho fitiavana, eny na dia tsy kristiana aza. Misy amin’izy ireny anefa fitiavana tsy araka ny didin’i Jesosy ka tsy ahafahana mamaritra azy ho sakaizan’ny Tompo – mitia izy satria samy manan-karena mitovy aminy ilay olona, mitia izy satria ambony firazànana tahaka azy ilay olona, mitia izy satria iray finoana aminy ilay olona, mitia izy satria iray firehana politika aminy ilay olona. Rehefa nolazain’i Jesosy hoe sakaizany dia foana ny fahasamihafana rehetra, ka mitia tsy misy efitrefitra intsony. Mino aho fa sarotra amin’ny sasany ny hanaiky hitovy laharana amin’ny hafa izay heveriny fa iva razana noho izy, na mahantra, na hafa firehana politika, na hafa finoana... Raha sakaizan’i Jesosy tokoa ny olona iray dia hitia ny hafa izy satria ny fitiavan’i Jesosy izay môdely arahiny dia fitiavana tsy misy fetra.
Iainana, araka izany ny zò vaovao nametrahan’i Jesosy ny Fiangonana, amin’ny maha sakaizany azy. Raha izany no tanteraka dia mihena hatramin’ny antsasany ireo olana mianjady amin’ny fiarahamonina sy ny Firenena. Nahoana moa raha lazaina fa mihena hatramin’ny antsasany ? Raha jerena ny famahana olana eo amin’ny fiaraha-monina sy ny Firenena, araka ny lôjika, dia ny faneken’ny andaniny roa izay manana olana no fahombiazan’ny vahaolna aroso. Raha izaho, amin’ny maha Kristiana ahy ny miaina ny fitiavana tsy misy fepetra, araka ny maha sakaizan’i Jesosy ahy dia efa vita ny antsasa-dalana izay avy aty amiko fa ny anjaran’ny hafa no sisa. Midika izany fa manana anjara lehibe eo amin’ny manodidina antsika isika hampisy fifandraisana anjakan’ny fitiavana. 
Marihiko eto am-pamaranana anefa fa tsy zavatra ianarana sy tefitefena fotsiny amin’izao ny fitiavana, fa vokatry ny finoana an’i Jesosy Zanak’Andriamanitra, maty tamin’ny hazo fijaliana sy nitsangana tamin’ny maty ho fanandratany ny mino Azy ho sakaizany.




#Article 394: Malacca (445 words)


Malacca, na Melaka amin'ny fiteny malay dia faritany mizaka tena fahatelo kely indrindra any Malaizia, eo aorian'i Perlis sy Penang, any atsimon'ny tanjona Malay no misy azy. Ny faritan'i Malacca dia mizara sisin-tany amin'ny faritan'i Johor any atsimo. Ny renivohiny dia Malacca, ny tanàna aloha dia voasokajin'i UNESCO ao amin'ny Fananan'ny Tontolo hatry ny 7 Jolay 2008.

Ny faritan'i Melaka dia manana velarantany 1650 , na 0,5 isan-jaton'ny velarantan'i Malaizia. Ilay faritany dia voazara distrika telo, ny Melaka anivo (Melaka tengah) manana velarantany 314 km², ny Alor Gajah (660 km²) ary ny Jasin (676 km²). Ny toerana isian'i Melaka dia eo atsimo andrefan'ny tanjona Malay, manatrika ny Sumatra, nosy indonezianina eo ampitan-dranomasina. 

Melaka dia 148 km any atsimon'i Kuala Lumpur, renivohitry ny Malaizia ; ary 245 any avaratr'i Singapaoro, ary eo anivo tsara ny detroit-n'ny Malacca. Ny renivohi-paritan'i Malacca dia tsara fisiana satria eo anelanelan'ny renivohitra Kuala Lumpur sy ny tanànan'ny Singapaoro. Tsara ny lalana sy rafitra fototra ao Malacca.

Ny isam-ponina ao Malacca dia misy 759 000 mponina eo ho eo tamin'ny 2007. Ao amin'ireo dimy alina sy fito hetsy ireo dia misy :

Ny soratra voalohany hita momban'i Melaka dia avy amina lahatsoratra sinoa; ny Ko Kwo Yi Yu, mitantara iraka sinoa any Melaka tamin'ny 1403. Misy amin'io lahatsoratra io teny malay nosoratana tamin'ny sinôgrama, miaraka amin'ny dikany amin'ny teny sinoa.

Araka ny fomban-drazana, ny tanànan'ny Melaka dia voaforon'i Parameswara tamin'ny 1400 ; i Parameswara dia andrianan'ny tanànan'ny Palembang, tanàna any atsimon'i Sumatra tsy nanaiky ny fanjakazakan'ny fanjanaka Javaney an'ni Majapahit ar yniala tao Palembang noho izany. Nilaza fa an'i Malacca ny tanànan'ny Palembang, fa naka ny antokon'i Majapahit ny Sina.

Ny mpivarotra mozilmana dia nanana anjara tsy kely tamin'ny varotra tao Malacca. Nivadika mozilana ny mpanjakan'i Malacca (Parameswara) tamin'ny faran'ny fanjakany tamin'ny 1414 ary nitondra ny anarana Iskandar Shah.

Ny fivelaran'ny fanjakanan' Ayutthaya (1350-1767) dia fandrahonana ho an'i Malacca. Tamin'ny 1406, ilay tanàna dia nangataka fiarovana tnay Sina ilay tanàna, ary nandefa iraka maromaro izy, ny mpanjaka telo voalohany dia nandray anjara tamin'ireo iraka ireo. Amin'ny valin'izany, ny amiraly sinoa mozilmana Zheng He dia tonga imbetsaka tany Malacca tamin'ny 1405 hatramin'ny 1433, mitondra tafi-tsambo. Ny faritanànan'ny Bikit Cina dia vavolombelon'ny fahatongavan'ny sinoa. Ny fasana sinoa any Malacca dia fasana sinoa ngeza indrindra eto an-tany any ivelan'i Sina.

Lasan'ny mpanjaka faharoan' India portogey Alfonso de Albuquelque ny tanànan'ny Melaka tamin'ny 1511, i Alfonso dia avy tany Goa ary nitondra sambo 18 sy olona 1200 izy. Nanisaka ny tokotaniny tany Johor, any atsimon'ny tanjona Malay ny mpanjaka Mahmud. Ny printsipaotian'i Java, naman'i Malacca dia nanandrana nanala ny Portogey tao Malacca, ny printsipaotian'i Jepara indrindr no tena nanandrana, tamin'ny 1512-1513 ary tamin'ny 1551 hatramin'ny 1574.




#Article 395: James Cook (214 words)


I James Cook, teraka tamin'ny 27 Oktobra 1728 any Marton, maty tamin'ny 14 Febroary 1779 tany Hawaii, dia mpitondra sambo, mpizaha-tany, ary mpanao saritany britanika.

Tamin'izy lasa kapiteny tao amin'ny Royal Navy, nandehandeha tao amin'ny Ranomasimbe Pasifika izy ary vokatr' izany, izy no Eoropeana voalohany tonga teo amin'ny morontsiraka atsinanan' i Aostralia. Izy koa no tonga tany Nouvelle-Calédonie, tany amin'ny Nosy Sandwich ary tany Hawaii. Izy ihany koa no olona voalohany indrindra nanao sarintanin'i Terre-Neuve sy i New-Zealande.

Tamin'ny 1768, ny Royal Society dia naniraka i James Cook hizahana ny Ranomasimbe Pasifika atsimo amin'ny alalan'ny sambo HMB Endravour, ny tanjony tamin'io dia ny hijery ny fiampitana misy amin'ny fajiry Venosy amin'ny 3 Jiona 1769 ary hijery raha misy kontinenta any atsimon'izao tontolo izao, fa io kontinenta io dia tsy hitan'i James Cook. Tsy nino ny fisiany mihitsy izy ary tao anatin'ny diariny, manadiady ny fizahany sy fizahana nialoha azy izy.

Ny sambo nentiny, i Endeavour dia sambo telo salaza mitovy amin'ny sambo efa nentin'i Cook, sambo mateza sy tsara amin'ny lafiny fitehirizana sy amin'ny tirant d'eau ananany tombon-tsoa ilaina mba hanakaiky ny morontsiraky ny nosy be harandriaka ao amin'i Pasifika. Tamin'izy nandalo ny Cap Horn, tonga tany Tahiti izy tamin'ny 13 Aprily 1769, nasainy namboarina tany Tahiti ny rova handinihany ny transit an'ny Venosy.




#Article 396: Québec (tanàna) (177 words)


Quebec dia tanàna renivohi-paritanin'i Quebec, anisan'ny faritany any atsinanan'i Kanada. Ny antenimieran'i Quebec dia mipetraka ao miaraka amin'ny akabeazan'ny fikambanam-paritany. Ny fivondronan'ny Vieux-Québas dia ao amin'ny lisitry ny Haren-tsaina izao tontolo izao an'ny UNESCO hatry ny 1985. Ny tanànan'i Quebec ihany koa ny tanàna voafefy any Amerika Avaratra.

Ny tanànan'i Quebec dia anisan'ny tanàna lehibe any atsinanan'i Quebec, eo anivon'ny toerana misy mipetraka any Quebec, eo amoron'ny Saint-Laurent. I Samuel de Champlain no namorona ilay tanàna tamin'ny 1608 ; ary izy no renivohitry ny Frantsa Vao, ny Kanada-Ambany, ary, nandritry ny taona fohy, renivohitry ny Kanada ; ny anarana hafa omena an'i Quebec dia « Vieille Capitale » (« Renivohitra Taloha »).

Hatry ny 2001, ny tanànan'i Quebec dia tanàna kanadianina anisan'ny mandroso indrindra eo aorian'ny Calgary, Edmonton sy Saskatoon. Vitsy dia vitsy ny isan'ny olona tsy miasa. Ny asa mivoatra dia ny biôteknôlôjia, ny taozava-baventy, ny fizahantany, ny siansa momban'ny fiainana, ny fahasalamana ary ny sakafo, ny toky sy ny teknôlôjia ampiasina. Izy koa seranana lehibe : ny seranany dia fahatelo any Kanada amin'ny resaka tonnage.




#Article 397: Trôpikan'ny Adijady (222 words)


Ny Trôpikan'ny Adijady na Trôpika Atsimo na Adijady na zana-pehintany Adijady dia anisan'ny fehintany dimy aseho amin'ny saritany. Ny laharam-pehitaniny dia 23° 26′ 22″ S amin'ny ila-bolantany atsimo izay manakaiky indrindra ny fehiben-tany izany, Eo amin'io zana-pehintany Adijady io no ahitana amin'ny faritra atsimo indrindra amin'ny ila-bolantany atsimo ny masoandro eo an-tampon-doha, amin'ny fotoana mahalava indrindra ny andro mitaha amin'ny alina, isaky ny 21 Desambra. Ny faribolana efatra hafa dia ny zana-pehintany Asorotany hita any amin'ny ila-bolantany avaratra, ny fehiben-tany (na ekoatera), ny fehin-tendrontany avaratra ary ny fehin-tendrontany atsimo. 

Ny mirasanda amin'ny trôpikan'ny Adijady eny amin'ny ila-bolantany avaratra dia ny trôpikan'ny Asorontany, ny laharam-pehintan'ny trôpikan'ny Asorontany dia 23° 26′ 22″ N.

Ny velarana any atsimon'ny trôpikan'ny Adijady dia lazaina hoe velarana tempere, satria ny toe-tany any atsimon'ny trôpikan'ny Adijady dia tsy mafana sady tsy mangatsiaka. Ny tohi-tsikilaonina trôpikaly dia avy amin'ny fiakaran'ny rivotra mafana avy ao amin'ny faritra manodidin'ny Fehibe miakatra makeny amin'ny tendrontany, ny rivotra miainga avy ao amin'ny fehibe dia rivotra maina sady mafana, ary maivana izy noho ny hamainany. Ny rivotra lasa tao amin'ny faritry manodidin'ny fehibe dia mampisy ny jotsotsindry. Io josotsindry io dia manintona ny rivotra mando avy any amin'ny trôpika (avaratra sy atsimo), ny rivotra avy amin'ny trôpika avaratra sy atsimo dia mifanena eo amin'ny faritra lazaina hoe Toerana ifanojoana intertrôpikaly na zone de convergence intertropicale.




#Article 398: Montréal (185 words)


Montréal dia tanàna lehibe an'ny Québec any Kanada. Toerana anaovana varotra, taozava-baventy, kolontsaina, ny vola sy ny varotra iraisam-pirenena ilay tanàna. Nandray ny Fampisehoana Oniversaly tamin'ny 1967 sy ny Lalao olimpika 1976 iulay tanàna. Azontsika jerena ao koa ny festivalin'ny Filman'ny Tontolo ao Montréal, ny Festivaly Iraisam-pirenena ny Jazz ao Montréal, ny Festival ny Juste pour Rire, ny Festival Montréal en lumière ary ny klioba hockey ara-asa, ny Kanadianin'ny Montreal. Ny Vieux-Montréal (Montréal Antitra) dia voasokajy ao amin'ny fivondronan'ny tantara tamin'ny 1964.

Montréal dia tanàna fahaefatra miteny frantsay teny ofisialy eto an-tany eo aorian'ny Paris (11,77 tapitrisa mponina ho an'i Paris). Na dia misy tanàna afrikanina ohatran' Alger, Kinshasa sy Abidjan, mbola ngeza nohon' Montreal. Ny teny frantsay dia tsy lazaina fa tenin-dreny fa tenin'ny varotra sy ny fandraharahana ao Montréal. Izy irery ny tanàna lehibe miteny frantsay ao Amerika Avaratra. Izy koa, eo aorian'i Toronto, ny tanàna kanadianina ngeza indrindra. 

Ny tanànan'i Montreal dia eo amin'ny nosy mitondra ny anarana mitovy amin'ny anaran-tanàna, eo amin'ny nosy ngeza indrindra an'ny tamba-nosy Hochelaga (482 ) eo amin'ny sakeli-dranon'ny Saint-Laurent sy ny Rivière des Outaouais, any andrefan-tanàna.




#Article 399: Lakandranon'i Panama (343 words)


Ny lakandranon'i Panamá dia lakandrano namboarin'ny olombelona, mampita ny andilan-tanin'i Panamá any Amerika Afovoany. Ny lakandranon'i Panamá dia lakandrano namboarina eo anelanelan'ny Ranomasimbe Pasifika sy ny Ranomasimbe Atlantika, ao Panamá no misy azy. Ny fanamboarana azy dia anisan'ny tetikasa ho an'ny injenieria anisan'ny sarotra indrindra natao. Ny vokany teo amin'ny varotra miampita ranomasina dia goavana be, satria tsy mila miampita ny lalana makany amin'ny Tanjona Horn intsony ny sambo; ny tanjona Horn dia tanjona any amin'ny farany atsimon'ny Amerika Atsimo. Ny sambo avy ao New York makany San Francisco noho ilay lakandrano, dia manao 9 500 kilometatra monja kanefa 22 500 kilometatra no tokony hataony rehefa tsy manaraka an'ilay lakandrano.

Ny fomba hanamboarana ny lakandranon'i Panamá dia efa noeritreretina tamin'ny taonjato faha-16, fa tamin'ny 1880 ilay lakandrano vao nanomboka namboarina, ambanin'ny fambosian'ny Fantsay. Rehefa tsy nahomby ny Frantsay dia, i Etazonia no namita ny lakandrano ary i G. W. Goethals no nitondra ilay tetikasa. Nisokatra tamin'ny 1914 ilay lakandrano. Ny fanamboarana ny 77 kilometatra amin'ilay lakandrano dia nisy olana isan-karazany: ny aretina, ny fihotsahan-tany ... Misy any amin'ny 27 500 tany ho any ny isan'ny olona matin'ny aretina sy matin'ny loza isan-karazany nandritra ny fanamboarana ilay lakandrano.

Hatry ny fanokafana azy tamin'ny 1914, betsaka ny tombontsoa azo amin'ilay lakandrano ary matetika andalovan'ny sambo mavesatra izy. Isan-taona, sambo 14 000 mahery no mandalo amin'io lakandrano io, ary 203 tapitrisa taonina ny tontalin'ny entana entin' ireo sambo ireo. Hatry ny fanokafana azy hatramin'ny taona 2002, sambo valo hetsy mahery no efa nandalo tamin'io lakandrano io. Ny asa momba ny fanitarana ilay lakandrano dia natomboka tamin'ny 2007 ary mety ho vita amin'ny 2014, mba ahafahan'ny sambo mavesatra handalo ao.

Ny lakandranon'i Panamá dia lakandrano eo anelanelan'ny Helodranon'i Panamá ao amin'ny Ranomasimbe Pasifika, sy ny Ranomasina Karaiba, eo amin'ny Ranomasibe Atlantika. Ny endriky ny Andilan-tanin'i Panamá, mivilavila, dia mampikory ny lakandrano avy any avaratra andrefana makany atsimo atsinanana. Mba tsy hifangaro, ny fahefan'ny lakandrano dia nanasokajy ny fiampitana anaty sokajy roa : ny makany avaratra (Pasifika makany amin'i Atlantika) ary ny makany atsimo (Atlantika makany amin'i Pasifika).




#Article 400: Lakandranon'i Suez (172 words)


Ny lakandranon'i Suez dia lakandrano any Ejipta, eo anelanelan'ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasina Mediteranea. 190,25 km ny halavany, 280-345 m ny ampohiny, ary 22,50 m ny halaliny. Miampita ny isman'i Suez izy, avy any Port-Saïd eo amin'ny Ranomasina Mediteranea, hatrany amin'ny tanànan'ny Suez eo amin'ny Ranomasina Mena. Ahafahan'ireo ranomasina roa ireo mifandray izany.

Nanomboka tamin'ny 1859 ilay tetikasa fangadiana azy, ary tapitra tamin'ny 1869 izany. Ny diplômata sy injeniera frantsay Ferdinand de Lesseps no nitondra ilay tetikasa. Io lakandrano io dia ahafahan'ny sambo avy ao Eoropa makany India tsy mila mandalo any Afrika Atsimo eo amin'ny Cap de Bonne Esperance. Talohan'ny fanokafana ilay lakandrano tamin'ny 1869, ny entana dia tsy maintsy entina an-tanety eo anelanelan'ny Ranomasina Mediteranea sy ny Ranomasina Mena.

Noho ny fahombiazany izay nampitombo isa ny sambo mandalo ao, ny lakandranon'i Suez dia fidiram-bola fahatelo any Ejipta. Raha sanatria misy zavatra manentsina ilay lakandrano, ny vola very amin'izany dia misy 7 tapitrisa dolara isan'andro.

Ny tompon' io lakandrano io dia ny Suez Canal Authority, tompon' andraikitry ny fikarakarana azy.




#Article 401: Ranomasina Mediteranea (232 words)


Ny Ranomasina Mediteranea dia ranomasina any atsimo andrefan'i Eorazia, ary ranomasina any avaratr'i Afrika. Ny halavany avy any andrefana hatrany atsinanana dia misy 4 000 km, ary 1 800 km ny halaliny. 

Ny ranomasina Mediteranea dia manasaraka ny kontinenta Afrikanina sy ny kontinenta Eoropeanina. Ny andilan-tanin'i Suez fotsiny no ifandraisan'i Afrika sy ny kontinenta Eorazianina. Ny andilan-dranomasin'i Gibraltar dia manasaraka an'i Espaina sy i Afrika Avaratra, 14 km monja ny halaviran'i Afrika Avaratra sy i Eoropa Andrefana.

Ny anarana hoe Mediteranea, izay midika hoe

idika ranomasina eo anivon'ny arakanny teny niaviany hoe y, na mare medi tera amin'ny teny latina (araka an'i Isidora avy any Sevila tamin'ny taonjao-o faha 7).

Nandritra ny Andro Taloha, ny ranomasina Mediteranea dia lalan'ny sambo sy lalan'ny entam-barotra, ahafahan'ny fifandraisana ara-barotra sy ara-kolontsaina eo amin'ny mponina mipetraka manodidina an'i Mediteranea: ny kolontsain'i Mezôpôtamia, ny an'i Ejipta, ny kolontsaina semitika, persana, fenisianina, kartajinianina, grika ary romana. Ny tantaran'i Mediteranea dia zava-dehibe amin'ny fiaviana sy ny fivoaran'ny haifomba any Andrefana.

Ny teny Mediteranea dia avy amin'ny teny latina meditarraneus midika eo anivon'ny tany, eo anivon'ny tontolo fantatra (fantatry ny eoropeanina) mazava ho azy, ao amin'ny teny hioe Mediteranea dia misy fototeny roa : medius (anivo) ary terra (tany).

Ny halavan'ny morontsiraka dia misy 46 000 km. Ny ranomasina Mediteranea dia misy dobo roa: ny voalohany dia manana velarana 0,85 tapitrisa  ary ny faharoa dia manana velarana 1,65 tapitrisa .




#Article 402: London (229 words)


London (avy amin'ny fiteny anglisy London - [ˈlʌndən]), any atsimo atsinanan'ny Onaiteda Kingdoma, dia renivohitra ary tanànan ngeza indrindra any Onaiteda Kingdoma. Mandritry ny taonjato maro, io ny renivohitry ny Empira Britanika, empira ngeza indrindra nisy teto an-tany. Efa nisy roa arivo taona mahery izay io tanàna io no noforonin'ny romana. Amin'ny lafin'ny isam-pinina, efa betsaka ny isan'ny tanàna lehibe ngeza noho izy. Anivo ara-politika, renivohitry ny Commonwealth, ny tanànan'ny Londona dia hery ara-piharian-karena lehibe, noho ny maha-centre financier voalohany azy.

Ny London be (Greater London) dia manana isam-ponina 7 512 400, ny olona mipetraka ao Londona dia tenenina hoe londonianina. Ny lanjan'i Londona dia 19%-n'ny vokatra anaty akorany dia. Ny tanàn-dehibe dia miisa 8 278 251 mponina. Araka ny fepetra isan-karazany, mety any amin'ny 12-14 tapitrisa any ho any isan'ny mponina ianjadian'ny tanànan'ny London. Any Eoropa, ny tanànan'ny Moskva, Paris sy Istanbul ihany no manana lanja ara-demôgrafia mitovy.

Ny tanànan'ny Londona dia mihetsiketsika ary maro an'isa amin'ny lafin'ny kolontsaina. Manana anjara lehibe izy ao amin'ny taozavatra sy ny lamôdy. Tanàna be mpizahantany koa izy. 27 tapitrisa ny isan'ny mpizahantany mandalo ato isan-taona, ary misy toerana efatra voasokajy anaty ny haren-tsain'ny tontolo (patrimoine mondial) ary misy moniomenta maromaro malaza manerana ny tany, toy ny lapan'i Westminster, ny Tower Bridge, ny Tower of London, ny Westminster Abbey, ny Lapan'i Buckingham, ny fikambanana toy ny British Museum na ny National Gallery. 




#Article 403: Avatar (horonantsary, 2009) (234 words)


Avatar dia filma science-fiction amerikanina nosoratana ary nentin'i James Cameron, miaraka amin'i Sam Worthington, Zoë Saldaña, Sigourney Weaver, Michelle Rodriguez ary i Stephen Lang. Ny tantaran'ilay filma dia amin'ny 2154. Ilay filma dia nivoaka tany Eoropa tamin'ny 16 Desambra 2009 ary tany Amerika Avaratra tamin'ny 18 Desambra 2009.

Ny famoronana ny hevitra momba ilay filma dia nanomboka tamin'ny 1994, tamin'i Cameron nanoratra script miisa pejy 180 ho an'ilay filma. Ny fanombohan'ny fanamboarana ilay filma dia tokony nanomboka tamin'ny 1997 teo aorian'ny famoahana ny filma Titanic fa, arak'i Cameron, ny teknolôjia ilain aho an'ny fanamboarana ny filmany dia mbola tsy misy (tamin'izay fotoana izany). Natohy 10 taona tety aoriana ny asany, tamin'ny ririnina 2005 ary nanomboka nanitatra ny script-n'ny tontolo nofofonina i J. Cameron tamin'ny fanombohan'ny taona 2006.

Io filma io dia anisan'ny filma lafo indrindra tao amin'ny tantaran'ny sinema, arak'i The New York Times, ny tetibolan' Avatar dia 460 tapitrisa Dollar amerikanina tany ho any, fa ny fahombiazany manerana ny tany dia nafahany namoaka tombony afaka 10 andro monja, ary nafahana nampiditra 2,4 miliara dollar amerikanina (voatahiry tamin'ny 21 Febroary 2010) : ilay filma koa dia faha dimy nahatratra fampidiram-bola iray miliara dollar ary voalohany nahatratra ny roa miliara. Afaka 10 herinandro monja, io ny fahombiazana ngeza indrindra an'ny sinema, nandresy an'i Titanic (1,84 miliara USD), mbola nataon'i James Cameron ihany koa. Eo alohan'io fahombiazana manerana ny tany io, efa mitsinjo trilôjia i Cameron.




#Article 404: Talenta Dimy (134 words)


Ny Talenta Dimy dia tetik'asa manokana izay anentanana ny olona resilahatry ny Filazantsaran'i Jesosy mba hampiasa ny talentany hofampandrosoana ny mpiara-belona aminy. Maro samy hafa ny fanomezana avy amin'Andriamanitra izay efa eo ampelatanantsika nefa mbola tsy fantantsika ny fananantsika azy. Noho izany, fantaro dia ampiasao mba hitombo avo roa heny.

Hatreto ny asa izay atrehin'ny Talenta Dimy dia ny famoahana ny kapila rakin-tsarin'ny KTLM FIADANANA ANDRANOFASIKA MANAKARA-MADAGASCAR sy famoahana ny kapila Afon-dagnaka, tokelaka amin'ny fitenim-paritra Atsimo Atsinanana, miaraka amin'ny FSFLM ANDRANOFASIKA MANAKARA. Ny vola voangona dia ataon'ireo tanora ireo hofamitana ny Tranovatom-piangonana. Voizina ao anatin'izany rehetra izany ny fampiasana ny talenta izay misy eo amin'ny tsirairay.

Samy raisinay eto amin'ny Tetik'asa Talenta Dimy avokoa ireo fanampiana avy aminareo toy ny torohevitra, tarin-kevitra, fitaovana, vola, mba hahafahana mampandroso ny hafa izay mila tohana avy amintsika.




#Article 405: Firenena Mikambana (151 words)


Ny Firenena Mikambana (FM) dia fikambanana iraisam-pirenena lehibe izay mamondrona firenena miisa 193. 

Ao amin'ny firenena mikambana ny firenena rehetra (afatsy ny firenena sy faritany tsy manam-pahaleovantena sasany) eto an-tany. Misaraka amin'ny firenena mpikambana, ny tanjony dia mitazona ny fandriampahalemana manerana ny tany. Ny tanjony dia manamora ny fiaraha-miasa amin'ny lafin'ny zo iraisam-pirenena, ny fiarovana iraisam-pirenena, ny fivoarana ara-toe-karena, ny fivoarana ara-tsôsialy, ary ny Zon' olombelona. Ny FM dia voaforona tamin'ny 1945 mba hanolo ny Fikambanan'ny firenena (SDN) tsy nanao ny asany noho ny Ady Lehibe Faharoa.

Tamin'ny 2008, firenena 192 no mpikamban'ny FM, saika ny firenena rehetra fantatra eto an-tany. Avy eo amin'ny sezany eo amina tany iraisam-pirenen'ny tanànan'ny New York any Etazonia. Ny FM sy ny masoivoho manokana anaty firenena hafa.

Ny FM dia manana fiteny ôfisialy enina : ny fiteny arabo, ny fiteny sinoa (mandarina) ny fiteny anglisy, ny fiteny frantsay, ny fiteny rosiana ary ny fiteny espaniola.




#Article 406: Tanimaty (162 words)


Ny tanimaty dia midika toerana na velarana tsy mamoka-javatra, noho ny taniny tsy afaka ambolena voninkazo, na noho ny hakely ny ranonorana (latsaky ny 250 mm isan-taona).

Ny tanimaty dia fantatra amin'ny endriny tsy misy zavamaniry firy amin'ny velarana lehibe.
Ny tanimaty dia any ivelan'ny toerana ipetrahana sy ambolen'ny olombelona.

Ao amin'ny tanimaty misy vovoka sy vato dia azo lazaina :

Ny tanimaty dia toerana mety tsy misy biby na olona. Tsy voatery ho mafana akory izy ; ny Antarktika izao ohatra dia tanimaty mangatsiaka.
Ny tanumaty koa dia toerana misy zavamaniry tsy avo, miparitadritaka, toy ny tanimatin'i Thar sy ny tanimatin'i Karakum.

Ny hamaina dia ny havitsy ny rano mikasika faritany iray. Izy io dia tsy miankina amin'ny hafanana : misy noho izany toerana maina sy mangatsiaka (any amin'ny tendrontany ohatra). Refesina ny ambaratongan'ny hamaina ny faritany iray arakaraky ny famantarana ny hamaina mandrefy ny elanelana amin'ny EVP na évapotranspiration potentielle sy ny latsakorana.

Amin'ny ankapobeny, ny tanimaty dia voatondro :




#Article 407: Sambo (299 words)


Ny sambo dia zavatra vitan'ny olombelona mihafo eo ambon'ny rano sy afaka mihetsika, entin'ny mpandeha ao anatiny na tsia. Mamaly ny fangatahana ny fitaterana eo ambon'ny rano na eo ambonin-drenirano, ary afahana manano asa famokarana isan-karazany toy ny fitaterana entana na olona, miady eo ambonin-drano, manjono, fitsangantsanganana, ary sampandraharaha hafa toy ny fiarovana ny sambo hafa.

Ny sambo zavatra nanatitra ny Olombelona anatin'ny fivoarana ara-tsaina. Zavatra tsy azo navela tamin'ny ady sy ny fandresena, ary koa ho an'ny fanjonoana, niova izy ary singan'ny fomba fivarotana sy fiadiana ankehitriny : sambom-panjono aman-tapitrisa no ampiasain'ny mpanjono folo tapitrisa eto an-tany ary ny ady ankehitriny dia miantso sambo saro-drafitra mba hitondra sy hanohana ny hery eo an-tany ; sambom-barotra 35 000 no nitondra ny 7,4 miliara taonina (t) tamin'ny 2007.

Ny sambo koa dia nandray anjara tamin'ny fahitam-baovao ara-tsiansa ary amin'ny fiparitahan'ny kolontsaina : ny mpitondra sambo sinoa toy i Zheng He dia nafahana nizara ny fahitam-baovao toy ny famantaranavaratra na ny vanja, ary ny fizahana tany Amerika dia nanaparitaka ny kolontsaina eoropeanina eo amin'io kontinenta io. Na dia nanmpiasaina ho an'ny fanjanatany sy ny varotra mitelo-joro ara ny sambo, nampiasaina ho an'ny fikarohana ara-tsiansa sy ho an'ny fanjakana ara-kolontaina ny firenena koa ny sambo.

Araka ny nasehon'i Thor Heyerdahl tamin'ny Kon-Tiki, afaka miampita ranomasina mivelatra isika amin'ny alàlan'ny zahatra vita vatakazo. Avt amin'ny sambo vita vatankazo hatramin'ny mpitondra fiaramanidina atosiky amin'ny alàlan'ny fanosehana nioklary ankehitriny, mitantara ny Olombelona fotsiny ny sambo.

Hatramin'ny anivon'ny taonjato faha 19 ny ankabeazan'ny sambo dia efa natao tamin'ny fitao rehetra fantatra, indrindra ny hazo, ny hodi-biby, na ny vy ho an'ny sambo lehibe ankehitriny. Ny sambo tamin' Ejipta taloha dia vita zozoro. 

Ankehitriny, ny ankabeazan'ny sambo amboarina ho an'ny fivarotana iraisam-pirenena dia vita vy. Tamin'ny 1855, ny fanamboarana sambo vita vy sy simenitra dia nobreveten'ny frantsay.




#Article 408: Finlandy (834 words)


I Finlandy dia firenena any Eoropa Avaratra ao amin'ny Vondrona Eoropeana hatry ny taona 1995.

Ny Finlandy dia manana amorontsiraka eo amin'ny ranomasina Baltika, indrindra eo amin'n gôlfan'i Bôtnia ary ny gôlfan'i Finlandy any atsimo. Ny tany misy an'i Finlandy dia any ivelan'ny tanjona Skandinava, any avaratra andrefan'i Rosia ary any atsinanan'i Soeda ; ny faritra avaratr'i Finlandy dia any avaratry ny Faribolan-tendrontany Arktika.

Io toerana io dia tratra ny hatsiaka ary ngazana an-tapany mandritry ny andro ririnina, ny 5,3 tapitrisa mponina isain'ny demôgrafiam-pirenena dia manao an'i Finlandy firenena anisan'ny firenena kely hakitroky ny mponina indrindra eto an-tany. Ny ankabeazan'ny olona mipetraka any Finlandy dia mipetraka any atsimony, misy ny renivohitra Helsinki, sy ny tanàna lehibe, toy Espoo sy Vantaa, ao amin'ny Faritanin-drenivohitra. Ny finlandey dia manana teny ofisialy roa, ny teny finoa ary ny teny soedoa, ary ao anatin'ireo teny ireo, Suomi sy Finland ny anaram-pirenena.

Nandritry ny ela, ny Finlandy dia entin'ny Fanjakan'i Soeda mifanila aminy, namorona ny renivohitra voalohany, Turky, ny Finlandy dia mbola voamariky ny ady nampifanohitra azy tamin'i Rosia, tanjaka imperialista nampalasa azy diose rosy mizaka tena tamin'ny 1809 ; tamin'ny taonjato faha roapolo ny Finlandy vao nahazo fahaleovantena tamin'i Rosia tao aorian'ny ady an-trano tamin'ny 1917.

Ny teny ofisialy any Finlandy dia ny fiteny soedoa sy ny fiteny finoa. 

Ny fiteny finoa dia fiteny mpampitangorona ao amin'ny vondrom-piteny finô-ogrianina, miaraka amin'ny fiteny estoniana, ny fiteny same (lapôna) sy ny fiteny hongariana. Ireo fiteny telo ireo dia samihafa amin'ny fiteny hafa tenenina ao Eoropa ao satria, tahaka ny fiteny baska, tsy fiteny ao amin'ny vondrom-piteny indô-eoropeana ireo teny ireo.

Ny fototry ny fiteny finoa dia voasoratra ary nataon'i Mikael Agricola (arsevakin'i Turku) fehezan-dalana, nanoratra boky tamin'ny 1543.

Ny teny « finoa » sy « finlandey » dia samy ampiasaina amin'ny teny malagasy mba hanonona ny fiteny. Ny fomba matetika ampiasiana amin'ny teny malagasy dia manasaraka ireo teny roa ireo : 

Ny ankamaroan'ny mponina mipetraka any Finlandy any dia miteny finoa (91,6%-n'ny mponina eo ho eo, araka ny demografian'i Finlandy) ary misy koa ny olona miteny soedoa (3 hetsy eo ho eo) ary mponina kely an'isa miteny Lapôna ; avinavìna any amin'ny 1 500 any ho any ny olona miteny io fiteny io ao Finlandy. Miampy amin'izany koa mponina Rom be an'isa (1 hetsy eo ho eo). Any Finlandy izany dia misy olom-pirenena Finlandey finoa ary soedoa (fa ny mpiteny soedoa rehetra akory dia tsy voatery manan-drazana soedoa), misy hafa manan-dreazana soedoa miteny soedoa na miteny finoa (ny soedoa taloha niova tenin-dreny), ny same miteny finoa (ary tsy mahay miteny sami intsony).

Ny Finlandy dia, nandritry ny taona Afovoany, hatramin'ny taonjato faha 19, singan'ny fanjakan'i Soeda. Tao ambanin'ny fanjakan'i Rosia izy tamin'ny 1809 hatramin'ny 1817. Mandritra io fotoana io, diose be mizaka tena izy. Ady maro tamin'ny Soeda sy ny Rosia dia nitranga tany finlandy, indrindra io amin'ny misy ny rova soedoa an'ny Suomenlinna (Sveaborg amin'ny teny soedoa), eo am-pidiran' Helsinki.

Ny Finlandy dia firenena any avaratra indrindra any Eoropa. Iray ampahan-telon'ny taniny dia any avaratry ny faribolan-tendrontany avaratra. Ny Finlandy dia mizara sisintany amin'i Soeda any andrefana, ny Norvezy any avaratra ary amin'i Rosia any atsinanana. Ny amorontsirany dia misokatra eo amin'ny ranomasina Baltika : any andrefana, ny gôlfan'i Bôtnia, ary any atsimo ny gôlfan'i Finlandy.

Ny ankabeazan'ny velarantan'i Finlandy dia mipetraka eo amina fanambany (socle) hersiniana nopasohin'ny ranomandry. Tamin'ny ranomandry nitsonika tamin'ny faran'ny Fivaingan'i Würm, ny endriky ny faritra dia vohitra vita vatomainty (granita) feno farihy sy farihikely. Ny Finlandy dia firenena manam-belarantany 338 145 km², ary 33 522 km² amin'ireo no farihy, miisa 187 888. Ny rano any Finlandy dia folo isan-jaton'ny velarantany. Eo anivon'ny firenena, ny farihy Saimaa dia farihy faha efatra ngeza indrindra ao Eoropa, miaraka amin'ny velarany 4 400 km².

Ny Finlandy dia firenena namoronana ny marika Nokia, orinasa lehibe mpanamboatra finday, ohatra : Kone, Outokumpu, Rautaruukki, Amer Sports, Fiskars, UPM-Kymmene, Stora Enso, Patria, F-Secure, Tieto, Marimekko, VR-Yhtymä Oy...



Ny Finlandy dia faha sivy amin'ny FPO na Famantaram-pivoaran'ny Olombelona tamin'ny 2007.

Isam-ponina :  mponina (faran'ny 2005)
Isam-ponina araka ny taona : 0-14 taona : 18 % ; 15-64 taona : 66,97 % ; + 65 taona : 15,03 %

Halavam-piainan'ny lehilahy : 74 taona (tamin'ny 2001)
Halavam-piainan'ny vehivavy : 81 taona (tamin'ny 2001)
Taha fitombohan'ny isam-ponina: 0,16 % (tamin'ny 2001)
Taha ny fiterahana : 10,69 ‰ (tamin'ny 2001)
Taha ny fahafatesana : 9,75 ‰ (tamin'ny 2001)
Fahafatesan'ny zaza : 3,79 ‰ (tamin'ny 2001)
Zaza/vehivavy : 1,7 enfant/femme (tamin'ny 2001)
Taha ny Fifindramonina : 0,61 ‰ (tamin'ny 2001)

Ho azy manokana ny kolontsaina finlandey, ary samihafa amin'ny firenena akaikiny ny azy. Na dia taonjato iray aza izy no voatery lasa singan'ny firenena Rosy, firenena mizara sisintany aminy y , ny fianjadian'ny rosy dia kely kokoa nohon'ny fianjadiana soedoa na alemana. Ny fitiavan-kolontsain'ny finlandey dia teraka tamin'ny taonjato faha 19, tamin'ny Finlandy mbola anisan'ny faritra Rosy, ny vokatr'io fanjanataniana io dia ny fitiavan-tanindrazana.




#Article 409: Ala (283 words)


Ny ala dia toerana be hazo maniry. Misy dikany maromaro ampiasaina ho an'ny ala, mifototra amina fepetra maro. Ny ala dia mandrakotra ny 9,4%-n'ny tany na 30% hatramin'ny 50%-n'ny velarantany manontolo eto an-tany.

Ny ala koa dia toerana iainana ary fidiram-bola ho an'ny olombelona : tamin'ny fanombohan'ny taonjato faha 20, mahery ny 500 tapitrisa ny isan'ny olona miaina akaiky ala na ao anaty ala ; 150 tapitrisa amin'ireo no teratany.

Misy karazan'ala maromaro misy ; ny ala mbola tsy voakitika na mbola tsy voaovan'ny olombelona toetra dia lazaina hoe ala fototra, ary ny ala efa nokasihan'ny olona dia lazaina hoe ala segondera. Afats'ireo karazana ireo, misy koa ny ala any an-tanàna sy ny silvikioltora.

Ny ala eoropeanina dia ala ananan'ny toe-tany mafana tsy tahaka ny any amin'ny tanimaty na any amin'ny Fehibe amin'ny andro fahavaratra ary mangatsiaka tsy tahaky ny any amin'ny tendron-tany. Ny latsakorana dia betsaka ary manara-potoana. Ny karazan-kazon'ny ala antonon-kafanana dia hazo kesika, chêne ary châtaigner.

 

Any Afrika misy ala mando any amin'ny farany avaratr' Afrika ary any amin'ny farany atsimo. Ny ala eo amin'ny faritry ny fehibe dia ala ara-pehibe : mikitroka, mando (latsahan'ny orana mandavan-taona) Ny karazan-kazo hita matetika ao amin'ny ala mafana dia Baobaba, akasia, ary « pin ».

Ny ala aziatika dia mitondro amin'ny ala mivelatra. Ny ohatra iray dia ny alan'i Komi, any Rosia. Betsaka ny karazan-kazo misy.

Any Amerika avaratra, ny ala dia alan'ny tany mangatsiaka any avaratra, ala mando mangatsiaka any avaratra andrefana ary tahaka ny alan'ny tany eo amorontsiraky ny Mediteranea any Atsimo andrefana. Ny ala any atsimo atsinanana dia ala mando (any Florida). Ny karazan-kazo misy anatin'ny alan' Amerika avaratra dia pin.

Any amerika Atsimo, ny ala amazônianina dia ala mando.




#Article 410: Vondrona Afrikana (196 words)


Ny Vondrona Afrika(ni)na (VA) dia fikambanana firenena afrikanina voaforona tamin'ny 2002 tany Durban any Afrika Atsimo, araka ny fanambarana tany Syrte tamin'ny 9 Septambra 1999. Nandimby ny Firafitry ny Firaisana Afrikana ny vondrona afrikanina. Ny fametrahana ny andrim-panjakana (antenimiera panafrikana sy ny fivorian'ny fandriampahalemana sy ny fiarovana) dia nitranga tamin'ny Jolay 2003 tamin'ny fivoriana tany Maputo tany Mozambika.

Tahaka ny tanjon'ny Vondrona Eoropeanina, ny tanjony dia mitazona ny firenena mpikambana ho demokratika, ny zon'olombelona ary ny fivoarana ao Afrika, indrindra amin'ny alalan'ny fampiasam-bola avy any ivelany amin'ny alalàn'ny NEPAD Nouveau partenariat pour le développement de l'Afrique. Io tetikasa io dia nilaza fa ny fandriampahalemana sy ny demôkrasia dia zavatra tsy azo avela ho an'ny fivoarana maharitra.

Ankehitriny, ny vondrona Afrikanina dia miisa mpikambana 55 (afats'i Maroka, niala tao amin'ny vondrona afrikanina noho ny Sahara Andrefana niditra tao amin'io fikambanana io). Ny firenena efatra voahanton'ny vondrona Afrikanina dia Niger, Maoritania, Madagasikara ary ny Ginea ; fadian' ny lalampanorenan'ny Vondrona Afrikanina ny maka ny fahefana amin'ny alàlan'ny fanonganam-panjakana.

Ny teny ampiasaina ao amin'ny vondrona Afrikanina dia teny rehetra avy ao Afrika. Fa ny tena miasa indrindra dia ny teny anglisy, arabo, frantsay, espaniola, portogey ary ny teny soahily.




#Article 411: Málaga (227 words)


Málaga dia tanàna any atsimon' Espaina, eo amin'ny aorontsiraky ny Mediteranea. Araka ny fampahalalànan'ny fanisana tamin'ny 2009, ny isam-ponina any dia misy 1 593 068 ; 568 305 amin'ireo no mipetraka ao ambonivohitra.

Ity no renivohitry ny faritan'i Málaga eo amin'ny amorontsiraka andaloza, ao atsimon' Espaina.

Ny tanànan'ny Málaga dia eo ambavaranon'ny Guadalmedina, io tanàna lehibe miloko fotsy io dia voazakan'ny Gibralfaro, ny « vohitra ny fanilo », voafefy rindrina hatry ny taonjato faha 14. Ny toerana isian'i Málaga, eo avaratry ny amorontsiraka Marokanina, ny tanànan'ny Málaga dia tanàna Andaloza manan-danja ho an'ny faritra eo amin'ny amorontsiraka Mediteranea.

Ny tanànan'ny Malaga dia any amin'ny farany atsimon' Espaina ary izy angamba no manana ny teo-tany anisan'ny tsara indrindra ny Eoropa. I Malaga dia manana toe-tany Mediteraneanina miaraka amin'ny hafanana 18°C mandavan-taona. Amin'ny fahavaratra, ny hafanana dia eo anelanelan'ny 25 sy 30°C, ary amin'ny andro ririnina, ny hatsiaka dia tsy midina latsaky ny 14°C. Fa na dia izany, ny tany any anatinatiny any dia manana elanelanan bebe kokoa nohon'ny eo amin'ny amorontsiraka. Raha 500-600mm monja ny latsakorana, manorana mandritry ny 59 andro any mandritry ny taona. Ny andro tena be orana any dia ny andron'ny volana Desambra sy ny volana Janoary : mandritra ireo volana ireo, valo andro ny isan'ny andro misy orana, kanefa iray andro fotsiny ny andro misy orana rehefa amin'ny volana Jolay sy amin'ny volana Aogositra.




#Article 412: Magreba (261 words)


i Magreba  dia faritra any Afrika Avaratra eo anelanelan'ny ranomasina Mediteranea, ny Sahara ary ny ranomasimbe Atlantika. Amin'ny teny arabo izy dia atao hoe al-Maghrib, fa amin'ny teny berbera dia Tamazgha.

Ny mpanjanatany arabo voalohany tonga teo amin'io faritra io dia nanonona azy io hoe Jazirat al-Maghrib. Ankehitriny i Magreba dia mamondrona an'i Tonizia sy i Aljeria ary i Marôka. Ankehitriny, mba tsy hifangaro dia lazaina hoe Magreba kely na Magreba Afovoany ny firenena telo maka ny saikanosy atlasianina any Afrika Avaratra. Ao amin'ny Magreba Lehibe dia misy an'i Maoritania sy i Sahara Andrefana ary i Libia.

Ny velarantanin'i Magreba dia 5 tapitrisa km2 voazara eo anelanelan'ny lemaka Mediteraneanina sy ny faritr'i Sahara. Ny tanimatin'i Sahara dia maka ny ankabeazan'ny Magreba. Ny isa-mponina ao Magreba dia misy 73 tapitrisa, eo amin'ny morontsiraka, be latsakorana kokoa, ny ankabeazan'ireo 73 tapitrisa ireo. Betsaka ny harena an-kibon'ny tany toy ny fôsfaty sy vy ary ny akoran'angovo (etona sy solitany).

I Magreba, mandritry ny arivo taona mahery dia vondrona ara-jeôgrafia fa tsy ara-piteny (betsaka ny fiteny ao: ny fiteny arabo sy ny fiteny berbera). Samihafa amin'ny sisan'ny tontolo arabo sy afrikanina izy noho ny fahasamihafan'ny fiavian'ny mponiny, ary noho izany ny kolontsainy. Na dia mifanalavitra aza i Magreba sy i Machrek, ny teny arabo sy ny maha Silamo no mamatotra ireo tontolo roa ireo. Ny tantarany ankehitriny dia voakasiky ny fanjanahantany frantsay sy espaniola ary italianina. Ny kolontsain'i Eorôpa Andrefana koa dia naninteraka eo amin'i Magreba, ary mbola betsaka noho ny fianjadian'i Eoropa any atsinanan'i Mediteranea ny fianjadiany eo Magreba.

Fizaram-paritra ao Afrika:

Faritra hafa:




#Article 413: Zavakanto (157 words)


Ny zavakanto, dia hetsiky ny olombelona, na vokatry ny hetsiny, manana tanjona mandamina ny zavatra mikasika ny fitsapa, ny fahatairana ary ny haranitan-tsaina.

Ny dikany dia miova arakaraky ny toerana isiana sy arakaraky ny taona, ary tsy misy amin'ireo no tena eken'ny rehetra. Izay antony isokajiana ny vokatra ara-javakanto arakaraky ny kolontsaina, ny mpanao sy ny fianarana. Araka ny fampiasana matetika nitranga nandritra ity taonjato faha 21 ity, ny zavakanto dia mandrakotra ny vokatry ny « zavakanto tsara » toy ny arsitektiora (maritrano), ny sary sikotra, ny hosodoko, ny mozika, ny dihy ary ny tononkalo (ao amin'ny haisoratra), ao koa ny sinema, ny sokitra, ny teatra, ny fakana sary, ny tantara an-tsary, ny televiziôna, hatrany amin'ny zavakanto arakisa (numérique). Ny fisokajiana ny zavakanto dia tsy mitovy manerana izao tontolo izao ary afatsy ny sinema (zavakanto faha fito) nanana fahombiazana manokana, ny fisokajiana ny zavakanto rehetra amin'ny fomba eken'ny rehetra dia tsy afaka atao, ary tsindraindray tsy ilaina.




#Article 414: São Paulo (165 words)


São Paulo (izay tononina hoe  araka ny abidy ara-drafipeo iraisam-pirenena) (Masindahy Paoly amin'ny teny malagasy) dia tanàna ngeza indrindra any Brazila, any atsimo atsinanany. Izy no renivohi-paritan'ny faritany mizaka-tenan'i São Paulo ary anivo ara-bola, ara-barotra ary ara-indostria any Amerika Latina.

Ny tanànan'i São Paulo de Piratiniga dia tanàna voaforona ny 25 Janoary 1554 tamin'ny fananganana kolejy, kolejy izay natsangana pretra jezoita roa ambin'ny folo, miaraka amin'i Manuel da Nóbrega sy José de Anchieta, eo tampon'ny tendrombohitra anelanelan'ny renirano Anhagabaú sy Tamanduateí. Ilay kolejy, izay trano tsotsotra vita tany, dia nanana tanjona ny hamadika ny teratany izay niaina tao amin'ny faritra manodidina ho kristianina, ilay vohitra natsangana dia voasaraka ny ranomasimbe Atlantika amin'ny tendrombohitra Sierra do Mar.

Ny anarana São Paulo dia anarana nosafidiana satria ny andro nananganana ny kolejy dia ny 25 Janoary, izany hoe andro ankalazana ny fivadihan'ny apostoly Paoly avy any Tarsa ho kristianina, araka ny lazain'ny mompera José de Anchieta ao anatin'ny taratasy ho an'ny mpaniraka azy ao amin'ny Kaompanian'i Jesoa :




#Article 415: Olik'aratra (155 words)


Ny olik'aratra dia vondrona fela elektirônika mifandray matetika amin'ny alàlan'ny olik'aratra voatonta ary ny tanjony dia manao asa iray. Izay ny antony iheverina ny olik'aratra fa boaty maintsy misy :

Matetika, ny olik'aratra dia tohizin'ny sistema elektirômekanika mba afahana mampiasa na mijery ny valin'ny fanodinana. Ny felan'ny olik'aratra dia matetika atao eo ambonin'ny zavatra tsy mampita aratra (bakelita) misy ny mpampita aratra, olik'aratra voatonta, sy/na voavondrona anaty olika voafintina anaty.

Ny olik'aratra dia ohatra ny hita fa sarotra foana. Kanefa, vita joro maro mizaka tena fotsiny izy, izay lazaina hoe olik'aratra elektirônika. Izy ireo ihany dia manana joro (tsindrindray lazaina hoe « étages). Amin'ny farany, tonga any amin'ny joro fototra isika, ary izy ireo dia brika ilay olik'aratra. Ireo foto-joro ireo dia manana joro manokana : ny fela elektirônika . Ity ny lisitra ny joro hita amin'ny elektirônika :

Ny tanjon'ny famelonana dia manome ny aratra ilaina mba iasan'ny olik'aratra. Izy izany dia misy :




#Article 416: Faure Gnassingbé (125 words)


i Faure Essozimna Gnassingbé, teraka tamin'ny 6 Jiona 1966 tany Afagnan, Togo, dia mpanao mpolitika togoley, anisan'ny zanaky ny filoha taloha Gnassingbé Eyadéma, filohan'ny repoblika tamin'ny 7 hatramin'ny 25 Febroary 2005, ary mbola niverina lasa filoha tamin'ny 4 Mey 2005 hatramin'izao. « Lany » filoha indray izy tamin'ny 4 Martsa 2010.

i Faure Gnassingbe dia nandinika ny toe-karena sy ny fitantanana tany ami'nny Oniversite Paris-Dauphine ary nahazo MBA tany amin'ny Oniversite George Washington. Na dia izany, betsaka ny olona tsy mino ny diany tany amin'ilay oniversite amerikanina satria tsy misoratra eo amin'ny anoera ofisialin'ny mpianatra taloha ny anarany. Depiote tao amin'ny antenimiera togoley izy ho an'ny fizaramparitan'i Blitta, ny faritra iavian'ny reniny, mitondra ny etikety ny antoko tokana, ny RPT na Rassemblement du Peuple togolais.




#Article 417: Nosin'ny Paska (226 words)


Ny Nosin'ny Paska na Nosin'ny Paka dia nosy manirery ao atsimo andrefan'ny Ranomasimbe Pasifika, fantatra manokana amin'ny sarivongany ngeza be (ny moai) sy ny fanoratana ôseanianina, ny rôngôrôngô. Atao amin'ny fiteny espaniola hoe Isla de Pascua izy, ary amin'ny fiteny rapa noy hoe Rapa Nui midika hoe Rapa Be, satria misy ilay atao hoe Rapa Kely.

Io nosy io dia any amin'ny 3 700 km miala ny morontsiraka silianina ary 4 000 km miala an'i Tahity. Ny nosy akaiky indrindra azy dia ny nosy Pircairn izay 2 000 km any andrefana. Ny endrik'ilay nosy dia telo zoro, manana halava mirefy 23 km fara faha-beny, ny velarantaniny dia 162 km². Ny isan'ny mponina dia 3 304 tamin'ny tana 2002. Ny renivohiny dia i Hanga Roa.

Ny Eorôpeanina nahita ny nosin'i Paska voalohany dia ilay mpitondra sambo Jakob Roggeveen, tamin'ny andro Paska (na Paka) tamin'ny 5 Aprily 1722, ary niisa 4 000 NY mponin'ilay nosy tamin'izany fotoana izany. Lasan'i Espaina ilay nosy tamin'ny 1770 ary lasa fananana silianina tamin'ny 1888.

Hatry ny 1995, nosoratan'ny UNESCO ao amin'ny fananan'ny Olombelona ny haren-tsain'ny Nosin'i Paska. Ny valan-javaboahary, tsindraindray iambesana, manodidina ny dindona.

Izy no nosy any andrefana indrindra amin'ny Ranomasimbe Pasifika, izay malaza amin'ny dindona megalitika navelan'ny Rapanoy (haifomba paskoana voalohany): ny moai; sarivongan'olona miisa sivinjato manerana ny nosy, vita amin'ny vato bazalta, manana halava 4 m eo ho eo.




#Article 418: Ranomasina Mena (348 words)


Ny Ranomasina Mena (amin'ny fiteny arabo Bahr el-Ahmar na البحر الأحمر) dia ranomasina an-kontinenta eo amin'ny lemaka be velarana Indo-pasifika eo anelan'i Afrika Avaratra sy ny Atsinanana Akaiky. Ny velarany dia misy 450 000 km². Io ranomasina io dia ranomasina manan-danja sy ahafahan'ny sambo avy any Azia Atsinanana sy avy any Oseania makao Eoropa tsy mila mandalo any amin'ny Cap de Bonne-Esperance, any atsimon' Afrika Atsimo. Ny Lakandranon'i Suez, lakandrano eo anelanelan'ny Ranomasina Mena sy ny Ranomasina Mediteranea dia afahan'ny sambo makao Eoropa.

Ny Ranomasina Mena dia eo anelanelan'i Afrika sy ny Saikanosy Arabika. Any atsimo, ny Ranomasina Mena dia mifandray amin'ny Ranomasimbe Indinanina amin'ny alàlann'i Bab-el-Mandeb sy ny Helodranon'i Aden. Any avaratra zarain'ny tanjon'i Sinay heloldrano roa izy, ny any andrefana dia ilay malaza ny helodranon'i Suez ary ny any atsinanana dia helodranon'i Aqaba.

Ny halavan'i Ranomasina Mena dia 1 977 km, ary 300 km monja ny sakany. 2 500 kilometatra ny halalin'ny toerana lalina indrindra, eo amin'ny hady anivo. Ny elanelan-kalaliny dia 500 metatra eo ho eo.

Betsaka ny nosy sy tamba-nosy eo aminy. Ireto ny anarany avy any avaratra mianatsimo: Ny Nosin'ny Faraôna, ny Nosy Tiran, i Giftu, i Zabargad, ny Tamba-nosin'i Dahlak, ny Nosy Farasan ary ny Nosy Hanisy.

Ny firenena manamorona ny Ranomasina Mena dia i Jiboty, i Eritrea, i Sodàna, i Ejipta, i Israely, i Jordania, i Arabia Saodita ary i Iemena.

Ireto ny tanàna sasany eo amorontsiraky ny Ranomasina Mena: Assab, Port Soudan, Port Safaga, Hurghada, Suez, Sharm el-Cheikh, Eilad, Akaba, Dahab, Jiddah, Al Hudaydah.

Ny Ranomasina Mena dia anisan'ny ranomasina masira indrindra eto an-tany miaraka amin'ny hasira 45 USP kanefa ny elanelan-kasiran'ny ranomasina sasany dia any amin'ny 35 USP any ho any. Ny ranon'ny Ranomasina Mena izany dia ranomasina mavesatra kokoa. Ny aingan' Arsimeda milaza fa ny vatana dia mitsangeva kokoa ao amin'ny ranomasina Mena.

Ny hafanana eo ambohon-dranon'ny Ranomasina Mena dia tsy miovaova, 21-25 °C. Io no mahatonga azy ho isan'ny ranomasina mafana indrindra eto an-tany. Ny fahitana dia tsara (mangarahara) hatrany amin'ny halalina 200 m, fa mety mandrivotra mafy tampoka ary ny korian-dranomasina dia mety mampilentika ny sambokely.




#Article 419: Beihai (Guangxi) (105 words)


Beihai (amin'ny fiteny sinoa : 北海, Pinyin : Běihǎi, fiteny kantoney : Pakhoi) dia tanàna any atsimon'ny faritany mizaka-tenan'i Guangxi any Sina. Izy dia faritany misy ny prefektiorany

Ny isam-ponina tontaliny (prefektiora) dia 1,45 tapitrisa mponina (fanisana tamin'ny 2001) ; ny isam-ponin'i Beihai ao Guangxi dia 232 200 mponina tamin'ny 2001 ary 305 000 tamin'ny 2006. Roa isan-jato amin'ireo no kristianina.

Ilay tanàna dia manana seranam-piaramanidina iray (kaody AITA : BHY)

Ny karazan-toe-tanin'i Beihai dia trôpikaly eo amorontsiraka. Ny faritaniny dia voakasiky ny mousson. Ny lohataona any dia antonontonin-kafanana ary mando, ny fahavaratra dia mando be mihitsy, ny fararano sy ny ririnina dia maina be.




#Article 420: Baolina kitra (120 words)


Ny Baolina kitra dia fanatanjahantena mampitohitra ekipa roa misy mpilalao 11 isany avy ao anaty kianka. Ny tanjon'ny ekipa iray dia mametraka baolina boribory ao anatin'ny zava-kendrehina any amin'ny  sahan'ny ekipa iray, tsy mampiasa tanana, ary matetika kokoa nohon'ny ekipa iray hafa.

Ny baolina kitra dia voakaodin'ny britanika tamin'ny faran'ny taonjato faha 19, nanangana federasiôna iraisam-pirenena izy, ny FIFA tamin'ny 1904. Tamin'ny 2006, olona 264 tapitrisa eo ho eo ny isan'ny mpilalao baolina kitra manerana ny tany, ary izy no fanatanjahantena voalohany ao amin'ny ankabeazan'ny firenena. Ny kaontinanta sasany, toy ny Afrika, ny Amerika Atsimo na ny Eoropa, dia voazakazakan'ny baolina kitra. Ny hamoran'ny fitsipi-pilalaovana sy ny havitsy ny fitaovana ilaina mba hilalao azy, dia manazava kely io fahombiazany io.




#Article 421: Fiteny portogey (121 words)


Ny fiteny portogey dia fiteny ao amin'ny ratsana rômanan'ny vondrom-piteny indô-eoropeana. Ny mpiteny portogey dia atao hoe liozôfôna. Ny fiteny portogey dia maka ny toerana fahenina raha isaina ny isan'ny olona manana io teny io ho tenim-pirenena nahabe. Io teny io no teny voalohany indrindra teneninaa ny Amerika Atsimo (51%), ka noho izany dia fiteny miasa indrindra any amin'ny Ila-bolantany atsimo izy. Any Afrika dia izy io no linga franca manan-danja ao amin'ireo firenena nozanahin'ny Portogey taloha.

Io fiteny io dia tenenina any Brazila, any Portogaly, ay Madera sy any Asaora, any Angola, any Mozambika, any Cap-Vert, any Ginea-Bissau, any Ginea Ekoatorialy, any São Tomé-et-Principe, any Timaoro Atsinanana, any Goa (India), any Daman sy any Diu (India) ary any Macao (Sina).




#Article 422: Soeda (430 words)


Ny Soeda (Sverige), na fanjakan'i Soeda (Konungariket Sverige ; AAI : ), dia firenena ao Eoropa avaratra ao amin'ny faritanin'i Skandinavia. Ny renivohiny dia Stockholm, ny isam-poniny dia 9 223 766 tenenina hoe soedoa. Ny teny tenenina dia ny fiteny soedoa. Ny fiteny finoa sy ny fiteny sami koa dia tenenina, indrindra any avarany. Misy matetika ny fitenim-paritra.

Ny Soeda dia mizara sisintany amin'i Finlandy any avaratra atsinanana, amin'i Norvezy any avaratra sy any andrefana ary amin'i Danmarka any atsimo.

Mpikambana ao amin'ny Vondrona Eoropeanina ny Soeda hatra ny 1995, fa tsy ao amin'ny faritra euro izy.

Miaraka amin'ny velarantaniny 449 967 , ny Soeda dia firenena fahatelo ngeza indrindra any Eoropa Andrefana. Ny hakitroky ny mponina any Soeda dia kely raha oharina amin'ny hakitroky ny mponin'ny firenena manodidina azy ;  ankoatran'ny tanàna sy ny faritra manodidina azy ireo, ny hakitroky ny mponina dia latsaky ny 4,3 mponina/. 84%-n'ny soedoa no miaina any an-tanàna kanefa 1,3%-n'ny velarantany tontaliny fotsiny ny tontalin'ny velarantanin'ny tanàna rehetra. Manan-danja amin'ny mpanao pôlitika sy ho an'ny ankabeazan'ny mponina ny olana mikasika ny tontolo iainana.

Ny Soeda dia hatra ny ela mpamoaka vy, varahina ary hazo. Ny fivoarana ara-indostria sy ara-toe-karena dia nanomoka tamin'ny taona 1890, nahafahan'ny soeda nivoatra, ary manana toerana tsara ao amin'ny filaharana eoropeanina momban'ny IDH. Ny Soeda dia manana ranomamy be dia be eo amin'ny tany, fa tsy ampy solitany sy angôvo fosily (énergie fossile) izy toy ny solitany na ny arintany.

Ny Soeda ankehitriny dia avy amin'ny Vondron'i Kalmar, noforonina tamin'ny 1397. Nataon'i Gustav Vaasa ho tokana ilay firenena tamin'ny taonjato faha 16. Tamin'ny taonjato faha 17, nahazo tany vaovao ny Soeda. Ary mitsangana ny Empira Soedoa. Fa, ny ankabeazan'ny tany nahazoany dia tsy maintsy navela tmain'ny taonjato faha 18. Tamin'ny fitombohan'ny taonjato faha 19, ny Finlandy sy ny tany hafa ny ho very. Tao aorian'ny adiny farany, tamin'ny 1814, miadana ny Soeda, tsy mitandahatra rehefa misy fandriampahalemana, ary tsy mitongilana rehefa misy ady.

Araka ny famantarana ny Demôkrasian'i The Economist, ny Soeda dia tamin'ny 2008 ny firenena demokratika indrindra teto an-tany, miaraka amin'ny famantarana 9,88/10.

Misy fahitana manamarina ny laza fa efa hatry ny taonan'ny vato ny soeda sy ny faritany manodidiny no efa nopetrahan'ny olona, tamin'ny tany nanomboka afaka amin'ny ranomandry niangona tao amin'ny andron'ny ranomandry (ère glaciaire). Ny mponina tao voalohany dia niaina tamin'ny fihazanana, ny fiotiana, ary miaina amin'ny harena nomen'ny Ranomasina Baltika ho avy.

Ny Soeda ny Norvezy, ao amin'ny tanjona Skandinava, dia betsaka soratra sy hosodoko atao eny amin'ny vato (ristningar na hällristningar amin'ny fiteny soedoa), ny tena betsana an'ireny dia ao amin'ny faritan'i Bohuslän.




#Article 423: Imerina-Ambaniandro (537 words)


Imerina-Ambaniandro dia ny faritra nanjakan-dRalambo. Ralambo (1575-1610), no namorona ny teny hoe Imerina-Ambaniandro teo Ambohidrabiby, izay renivohi-panjakany. Roa amby roapolo km miala an'Antananarivo amin'ny làlana mankany Anjozorobe no misy an'Ambohidrabiby, vohitra miorina eo antampon-tendrombohitra efa hatramin'ny taonjato faha-16. Teo Ambohidrabiby no namorona sy nametraka soatoavina maro Ralambo sy ny Andriandoriamanjaka, mpanolotsainy, koa isan'izany ny anarana hoe Imerina-Ambaniandro.

Raha sendra nitaninandro teo ambony vato eo ambony atsimo ivelan-kady amin'ny vohitr'Ambohidrabiby hono Ralambo ka nanao fanorona tamin'nyAndriandoriamanjaka iray mpanolotsainy dia nangingina tsy nahitan-teny be ihany izy. Dia nihevitra ilay Andriandoriamanjaka sao efa ho resy am-panorona no mampangingina an-dRalambo ka somary natsafainy sao mafanafana ny Andriana fa nanevika ny masoandro na dia efa mody hariva ihany. Fetsy anefa hono Ralambo ka nolazainy fa ny mijery ny fidadasiky ny fanjakany no mampanerinerina azy. Avo rahateo moa ilay toerana nitaniany andro ka tapaka teo ny heviny fa Imerina (izany hoe mampanerinerina) no ataony anaran'ny faritry ny fanjakany ary ny vahoakany tsy ankanavaka, na andriana na hova na andevo dia antsoiny hoe Ambaniandro fa izy Ralambo ihany no amboniandro. Dia izany no niatombohan'ny fitenenana hoe Imerina-Ambaniandro fa talohan'izany dia Ankova no anaran'ny faritra ary Hova no anaran'ny mponina nonina taty anivon'ny riaka.

Tato aorina ary, noho ny fitenenana mahavantana kokoa dia io Imerina io no niteraka ny anarana hoe Merina izay nentina niantsoana koa ny Ambaniandro. Nefa ireo foko hafa indrindra ny any anindrana dia mbola nampiasa hatrany ny teny hoe Ankova hiantsoany an'Imerina, ary Amboalambo no niantsoan'ireo foko ireo ny mponina taty Imerina satria tsy laitrany ny mpanjaka Ralambo izay naharesy ny Sihanaka sy Bezanozano sy Sakalava ka nataony izany Amboalambo izany ho toy ny fanozonana an-dRalambo sy ny vahoakany. Arak'izany, teo Ambohidrabiby no nipoiran'Imerina sy ivon'Imerina voalohany ary toerana nipoiran'ny fanjakan'andriana amin'ny endrika maha-merina azy.

Nihalehibe hatrany hono ny fanjakan-dRalambo ary ireo mpanjaka nandimby azy moa dia nanao ho toy ny fanilo mihitsy io teny hoe Imerina io ka isaiky ny nisy vohitra resiny dia satriny ny nanisy hoe Imerina amin'ny anaran'ireny vohitra ireny, indrindra raha fandresena lehibe izany. Ohatra amin'izany, Imerikasinina (satria resin-dRalambo ny mpanjaka Andrianafovaratra teo ka nametraka Ralambo fa manomboka hatreo dia Imerina no hasinina), Imerinafovoany (fa Vazimba no teo ka niitatra hatreo ny fanjakan-dRalambo), Imerimandroso (nanohitra ny mponina teo nefa hono tsy mahazo mihemotra Imerina fa tsy maintsy mandroso), Imeritsiadino (na lavitra aza hono Imerina dia tsy azo hadinoina), Imerinavaratra (amin'ny faritr'i Fandriana); Imerin'Imady (nanohitra an-dRadama I ny Betsileo tao Imady ka tsy namelan-dRadama I raha tsy babony ary nisy kosa nilaza fa maro tamin'ny Merina no nitsoaka fanompoana ka nanorim-ponena ao Imady, saingy tsy hadinony hatrany Imerina), Imeritsiafindra, Imerintsiatosika, sns.

Maro tamin'ireo mpanjaka merina no nitondra sy nisalotra io teny imerina io tamin'ny anarany indrindra nanomboka tamin' Andriamasinavalona toa an' Andrianavalonimerina, nanjaka teo Ambohidrabiby ary Andrianampoinimerina, mpanjakan'Imerina valo toko.

Ireo mpanjakan'Imerina tao aorian-dRalambo moa dia tsy nitsahatra nanitatra an'Imerina ka isan'izany  Andrianampoinimerina ka lasa valo toko mihitsy ilay Imerina teo Ambohidrabiby fahizay dia: Avaradrano, Atsimondrano, Ambodirano, Vakiniadiana, Marovatana, Vakinimananara, Vakinisisaony ary Vonizongo. 

Ankehitrio, tamin'ny nametrahana ny faritra 22 dia nohadinoina tanteraka io anarana manan-tantara sy mananjina atao hoe Imerina io ka Faritra Analamanga no niantsoana azy.

Inoana anefa fa any andro, any volana sy taona, hiverina indray ny fampiasana amin'ny tokony ho izy ny anarana Imerina.




#Article 424: Pôlistirenina (171 words)


Ny Pôlistirenina (PS raha afohezina) dia pôlimera -(CH2-CH(Ph))n, azo avy amin'ny pôlimerizasiôna ny mônômera ny stirenina CH2=CH-Ph.

Ny polistirenina fototra, tenenina hoe Polistirenina vatosonga, dia zavatra mafy sady mora vaky, mety  voaloko na tanterankazavana. Ny tondro mekanikany sy ara-kafananany dia mety ho voaova amin'ny fanampiana plastifiant na biotadienina (fingotra) mba afahana manao pôlistirenina tenenina hoe choc.

Ny pôlistirenina dia zavatra mora avadika, amin'ny alàlan'ny fampitsitsirana na extrusion ohatra.

Amin'ny lafin'ny fampiasana, fantatra amin'ny lafiny mora vaky izy miaraka amin'ny loko fotsy eo amin'ny faritra voageja. Ny fomba famantarana azy haingana dia mandozo ary mba hijery ny afo, ny setroka ary ny fofony ; zavatra tsy tokony atao noho ny tôksisite ny etona mainty sy ny fofony.

Ny pôlistirenina dia foronina amin'ny polimerizasiona ny stirenina. Aotôklavy izy eo ary ny fiota simikany dia mamoaka pôlistirenina.

Ny PSE na polistirenina naitatra dia namboarina amin'ny alàlan'ny fanangaroana etona sy PS vatosonga. Alohan'ny fahatairana ho an'ny lamaka ôzônina, nampiasaina ny freôna, etona KFK (na CFC : Klôrôfliôrôkarbiura), nosoloina tamin'ny biotanina na pentanina tamin'ny taona 1990.




#Article 425: Amparafaravola (335 words)


Amparafaravola dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Amparafaravola, Faritanin'i Toamasina. Ny isam-poniny dia 46545 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31201 ary ny kaodin-distrika dia 312

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75%.












Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 12 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.

















Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 426: Ambodilafa (190 words)


Ambodilafa dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Nosy-Varika, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 20500 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20715 ary ny kaodin-distrika dia 207









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 121 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 121 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 25000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 25000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 427: Ambotaka (205 words)


Ambotaka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 11100 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21006 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 22 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 26 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 85000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 92500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.


Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 428: Menaka (106 words)


Ny menaka dia teny ampiasaina rehefa manono ny zava-matavy ranoka rehefa avela amin'ny hafanana manodidina ary tsy mifangaro aminny rano, fa maivamaivana kokoa nohon'ny rano.

Ny menaka dia ranoka, matavy, maisatra, avoakan'ny biby, ny voninkazo, ny mineraly na noforonin' olombelona. 

Ny menaka dia samihafa amin'ny tavy, ohatra ny paty, rehefa ampiasaina amin'ny fomba aradalana. Ny menaka dia tsy lazaina hoe menaka na dia ranoka aza izy any amin'ny tany mafana. Any amin'ny tany mangatsiatsiaka, ny menaka sasantsasany, indrindra ny menaka ranoka, dia mety mivaingana rehefa mangatsiaka ny andro.

Ny teny menaka dia avy amin'ny fototeny malayo-polinezianina andrefana « minyak » lasa nivadika menaka tamin'ny teny malagasy.




#Article 429: Horohorontany any Yushu tamin'ny 2010 (123 words)


Ny horohorontany tamin'ny taona 2010 tany Yushu dia horohorontany nitranga tao amin'ny faritan'i Qinghai (faritany tibetanina) tao amin'ny faritanin' Yushi tamin'ny 14 Aprily 2010 tamin'ny 7 ora 49, ora tany an-toerana. Ny herin'ilay hororohontany dia eo anelanelan'ny 6,92 (USGS, EMSC) sy 7,1 Mw.

Ny tsinjarafintina ho an'io loza io tamin'ny 17 Aprily dia olona maty miisa 2 039, olona maratra 12 315 ary trano maromaro potika. Ny afovoan'ilay horohorontany dia ao amin'ny tanànan'ny Rima (日瑪村) ao amin'ny kaominin'i Shang Laxiu (上拉秀鄉) any amina faritany lavitra ary be vato, eo akaikin'ny faritan'ny faritra mizaka-tenan'i Tibeta, 30 kilometatry ny tanànan'ny Gyêgyu, sezan'ny distrikan'i Yushu, ay 240 kilometatry miala avy ao Qamdo.
Ao amina havoana tibetana tsy dia be mponina izy, toerana matetika voakasiky ny horohorontany. 




#Article 430: Cydonia Mensae (115 words)


Cydonia Mensae dia vohontany marsianina (Mensa) eo amin'ny 33°35'N 13°00'W. Anisan'ny ohatra pareidôlia io vohontany io.

Tamin'ny 25 Jolay 1946, tamin'ny fihodinany faha 35 manodidon'ny Mars, ny zanabolana (orbiteur) Viking 1 dia nisidina teo ambonin'ny laharam-pehintany faha 41 avaratra. Teo no nangalana ny tarehin'ny Mars anisan'ny malaza indrindra ankehitriny. Nisy fotoana nolazaina fa fanorenana artifisialy io. Ary hatr'izay ny sary vaovaon'ny tarehin'ny Mars nalain'ny saondy Mars Global Surveyor dia mamoaka sary tsaratsara kokoa an'i Cydonia Mensae ary naneho fa vohitra voakaoka fotsiny io.

Ao amin'ny faritry ny Cydonia eo akaikin'ilay tarehy malaza, any atsimo andrefany, dia misy vohitra mitovy endrika amina rirakitso manana lafy dimy. Nasehon'ny DiPietro sy Monelaar, ary nahazo anarana DM noho izany.




#Article 431: Eorôpa Andrefana (131 words)


I Eorôpa Andrefana dia faritra mamondrona ireo firenena mikasika ny morontsiraka atlantika, izany hoe ireo firenena eo amin'ny faritra andrefan'i Eorôpa. Ny misy azy dia eo anelanelan'ny Ranomasimbe Atlantika sy i Eorôpa Avaratra, i Eorôpa Atsimo, i Eorôpa Afovoany.

Amin'ny lafiny ara-tantara, i Eoropa andrefana dia ireo firenena nanana fifandraisana diplômatika tamin'i Etazonia nandritry ny Ady Mangatsiaka, fa naitatra izy mba ho tafiditra ao ny firenena tsy momba ny anty na ny aroa toa an'i Soisa; manomboka mifafa izany sary izany tamin'ny fanitarana ny Vondrona Eorôpeanina.

Ireto avy ireo firenena isan'i Eoropa Andrefana: i Alemaina, i Aotrisy, i Belzika, i Danemarka, i Espaina, ny Fanjakana Mitambatra, i Finlandy, i Frantsa, i Irlandy, i Islandy, i Italia, i  Liechtenstein, i Loksemborga, i Nederlandy, i Norvezy, i Pôrtogaly, i Soeda, ary i Soisa. 




#Article 432: Kilimandjaro (170 words)


Ny Kilimanjaro na Kilimandjaro dia tendrombohitra any avaratra atsinanan'i Tanzania vita afotroa telo efa maty : ny Shira any Andrefana, manan-kaabo 5 149 metatra ary ny Kibo (tenenina hoe kibô) ny tena tanora indrindra amin'ireo telo ireo, eo anelanelan'ny tendrona Uhuru, manan-kaabo 5 891,8 metatra, ny tendrombohitra avo indrindra any Afrika. Ankoatran'io tondro io, ny kilimanjaro dia fantatra amin'ny ranomandriny any an-tampon-tendrombohitra am-pihemorana nandritra ity taonjato faha 20 ity ary mety hanjavona tanteraka afaka folo na efa-polo taona. Ny latsak'oram-panala no anisan'ny antony, fa ny fandringanana ny ala koa no anisan'ny anona (facteur). Na dia natsangana tamin'ny 1973 aza ny valan-javaboahary, mihakely hatrany hatrany ny fehin'ala. 

Ny lalana mora indrindra mankany an-tampon'ny tendrombohitra dia lalana Lemosho mandritra ny 8 andro. 

Ny anarana ampiasain amba hanono ilay tendrombohitra dia soratana hoe « Kilimandjaro » amin'ny fiteny frantsay ary « Kilimanjaro » amin'ny fiteny anglisy. Amin'ny fiteny maa, ny anarany dia Ol Doinyo Oibor midika « tandrombohitra fotsy ». Ny anarany ankehitriny dia nalaina avy amin'ny fiteny soahily Kilima Njaro tamin'ny 1860.




#Article 433: Washington (225 words)


Washington dia faritany mizaka tena any avaratra andrefan' Etazonia. Any avaratra izy voafaritry ny faritany kanadianin'ny Kolombia Britanika, voafaritry ny Idaho any atsinanana, ny Oregona any atsimo ary ny ranomasimbe Pasifika any andrefana. Aza afangaroana ny faritany mizaka-tenenan'i Washington sy ny Renivohitra ara-pederalin' Etazonia (Distrikan'i Columbia), any atsinanan' Etazonia, avy amin'ny anaran'ny filoha amerikana volaohany George Washington.

Talohan'ny nahatongavan'ny eoropeana tao, ny amorontsiraka Pasifika dia nopetrahan'ny foko teratany maromaro manana kolontsaina samihafa, miaina amin'ny fanjonoana ny trozona sy ny salmôna (saumon). Fantatra amin'ny lakany sy ny totem-ny izy ireo ankehitriny.

Ny kapteny espaniona don Bruno de Heceta dia nahita ilay faritany tamin'ny 1775 ary nilaza fa an' Espaina daholo ny tany rehetra hitany hatrany amin'ny zanatany Rosy any avaratra (Alaska). Tamin'ny 1778, ny mpizahantany James Cook dia nandeha hatreo amin'ny Tanjona Flattery, eo am-pidiran'ny detroit-n'ny Juan de Fuca, fa io detroit io dia tamin'ny 1789 vao nodihinana akaiky, dia tao aoriana novangian'ny espaniola sy ny britanika George Vancouver, tamin'ny 1792.

Araka ny fifaneken'i Nootka tamin'ny 1790, ny faritany any Avaratra andrefana dia misokatra ho an'ny trappeur sy ny mpizahantany britanika sy amerikana. Ny kapteny Robert Gray, nanome ny anarany an'ny kaontian'i Grays Harbour, dia nahitan'ny vavaranon'ny Columbia, ary nomeny an'ilay renirano ny anaran'ny sambony, ny Columbia. Ny mpanjanatany voalohany tonga tao amin'ny faritan'i Washington dia i Lewis sy Clark, nahita ilay faritany tamin'ny alàlan'ny tongotra. 




#Article 434: Kambodia (247 words)


I Kambodia, na Fanjakan'i Kambodia (amin'ny fiteny kimera : Preăh Réachéanachâkr Kâmpŭchea, na Srok Khmer midika firenen'ny Kimera) dia firenena any Azia atsimo atsinanana, manana isam-ponina 15 tapitrisa kambojianina. Ny renivohiny dia Phnom Penh. I Kambodia dia ny firenena nandimby ny Empira Kimera hindoista sy bodista nanjaka tao Indosina eo anelanelan'ny taonjato faha 10 sy ny taonjato faha 14. I Kambodia dia mizara sisin-tany amin'i Tailandy any andrefana sy any avaratra andrefana, miaraka amin'ny Laos any Avaratra atsinanana ary miaraka amin'i Vietnamy any atsinanana sy any atsimo atsinanana.

Ny olom-pirenenan'ilay firenena dia mitondra ny anarana hoe Kambojianina na Kimera noho ny foko kimera maro an'isa ao Kambodia. Ny ankabeazan' izy ireo dia manana finoana bodista theravāda. Misy koa ny mozilmana ary amin'ny foko Cham ny ankabeazany, ary misy koa ny kristianina avy amin'ny foko monina any atsinanana.

I Kambodia dia firenena any Azia Atsimo Atsinanana, voadidin'i Tailandy, i Laos ary i Vietnam/ Ny velarantaniny dia 181 035 kimometatra efa-mira, ary ny amorontsirany manan-kalava 443 km dia mivoaka eo amin'ny gôlfan'i Tailandy. Manana tangorom-bohitra telo izy: ny tangorom-bohitry ny Elefanta, ny Kardamôma (Cardamomes) ary ny Dong.

Ny renivohiny, Phnom Peng, dia eo amin'ny renirano Mekong, eo amin'ny hefany. Ny loharanon'i Mekong dia any Tibeta ary miampita ny Kambodia alohan'ny Vietnamy Atsimo, eo izy no mirotsaka ao amin'ny Ranomasin'i Sina. Ny farihiny ngeza indrindra dia ny Farihy Tonle Sap, manana velarana miovaova arakaraky ny fotoana: 300 km² rehefa amin'ny andro maina, ary 10 000 km² rehefa amin'ny fotoan'ny orana.




#Article 435: Fiteny cia-cia (105 words)


Ny fiteny cia-cia (API : ), dia fiteny aostrônezianina tenenina manodidin'ny tanànan'i Bau-Bau any amin'ny Nosy Sulawesi, any Indonezia. 

Tamin'ny 2005, nisy olona valo alina teo ho eo no mahay miteny cia-cia. Mampiasa ny fiteny malay na fiteny wolio, fiteny mitovitovy amin'ny fiteny cia-cia. Tsy dia ampiasaina be intsony izao ny fiteny wolio noho izy mampiasa ny fanoratana arabo, kanefa ny fiteny indonezianina dia ianarana any am-pianarana miaraka amin'ny abidy latina.

Ny fiteny cia-cia taloha dia nosoratana tamina abidy mitovitovy amin'ny fanoratana Jawi, nanana anarana hoe Gundul, mifototra amin'ny abidy arabo fa miampy litera dimy ho an'ny renifeo, fa tsy misy litera ho an'ny zanapeo.




#Article 436: Fampisehoana Oniversaly 2010 (176 words)


Ny Expo 2010 tany sina (sinôgrama notsorina : 2010年上海世界博览会 pinyin : 2010 nián shánghăi shìjiè bólănhuì) dia Fampisehoana Oniversaly any Shanghai, any Sina, manomboka amin'ny 1 Mey hatramin'ny 31 Oktobra 2010. Voafidin'ny Birao iraisam-pirenen'ny ekpo ny tanànan'ny Shanghai tamin'ny 2002 mba 
handray io fampisehoana oniversaly io.

Ny lohahevitr'ilay fampisehoana dia : « Better City, better live » amin'ny teny anglisy na « 城市，让生活更美好 »(pinyin : chéngshì ràng shēnghuó gèng mĕihăo) amin'ny teny sinoa. Ny logon'ny expo dia ilay sinograma 世 (shì) misika «tontolo» novaina mba haneho olona telo miaraka, miaraka amin'ny daty 2010. Ny maskôty Haibao (海宝) dia manana endriky ny sinôgrama 人 midika « olombelona » (pinyin : rén).

Ny toerana misy ilay fampisehoana dia eo anelanelan'ny tetezana Nanpu sy Lupu, mandava ny renirano Huangpu, eo anivon'ny Shanghai. Ny Velarany dia 5,28 . Ny tetibola dia 30 miliara renminbi, ary 70–100 tapitrisa eo ho eo ny isan'ny mpitsidika andresana, io ankehitriny no fampisehoana oniversaly ngeza indrindra tamin'izay misy. Tamin'ny 23 Septambra 2009, firenena sy fikambanana iraisam-pirenena 242 no nanamafy ny fandraisan'anjarany amin'ny fampisehoana oniversalin'i Shanghai




#Article 437: Sinôgrama notsorina (202 words)


Ny sinôgrama notsorina na soratra sinoa notsorina dia anisan'ny fomba fanoratana ny fiteny sinoa. Izy ireo dia ampiasaina ao amin'ny Repoblika entim-bahoakan'i Sina sy any Singapaoro. Izy ireo dia samihafa amin'ny sinograma nentindrazana ampiasaina any Hong Kong, Macao, Taiwan ary any Japana (hijery ny lahatsoratra kanji ho an'ny fampiasana ny sinôgrama amin'ny fiteny japoney).

Ny sinograma notsorina dia tenenina hoe 简化字 (簡化字) ou 简体字 (簡體字) ; hanyu pinyin : jiǎnhuàzì na jiǎntǐzì.

Tamin'ny 1909, i Lu Feikui, mpanoratra ao amin'ny Jiaoyu Zazhi (Gazetin'ny Fianarana) dia namoaka hevitra momban'ny « soratra manana endrika malaza » (俗体字) ao anaty famelabelaran-kevitra nivoaka tanatin'ny magazine-ny. 
Tamin'ny 1922, i Qian Xuantong dia namoala fomba valo fanatsorana ny soratra sinoa. Avy amin'io ny fanatsorana ofisialy no hivoaka.

Tao aorian'izay, nolazaina fa manakana ny modernizasiônan'ny sina ny soratra sinoa (nentindrazana), amin'ny fivoaran'ny haisoratra ary manakana ny mponina hahay hanoratra.

Tamin'ny fahahtongavan'ny kômonisa, nisy ny refôrma momban'ny soratra. Ny tanjon'izy io dia nanamora ny fanoratana ny sinôğrama mba hanamora ny fianarana azy ary mamorona abidy ara-drafipeo mifototra amin'ny litera latina, ny hanyu pinyin, mba hanolo tsikelikely ny fanoratana logografika.

Tamin'ny 28 Janoary 1956, navoaka ny lisitra voalohany misy ny lisitry ny soratra notsorina. Izy io dia manana fizarana telo :




#Article 438: Singaporo (125 words)


Singaporo, na Repoblikan'i Singaporo dia tanàna-firenena ao Azia atsimo atsinanana, 137 kilometratra any avaratry ny Fehibe. Ny velarantaniny dia 647 km². Ny firenen'i Singaporo dia nosy 64, ny reninosy dia Singapaoro (548,8 km²), nosy ngeza indrindra ary misy ny renivohi-pirenena.

Tanàna-Firenena any amin'ny farany atsimon'ny tanjona maley, izy dia voasaraky ny lakandranon'i Johor ; Singaoairi dia fantatra manerana ny tany ary matetika tononina ho ohatra amin'ny fivoarana ara-toekareny. Teo aorian'ny fahaleovantena tamin'ny 1965, ny tanànan'ny Singaporo, kely harena an-kibon'ny tany sy miarakaa amin'ny olana rehetra ara-tsôsialy sy ara-toe-karena, dia lasa anisan'ny firenena matanjaka indrindra eto an-tany. Ilay tanàna, mizaka-tena, dia tanàna sinoa eo anivon'ny tontolo maley : sinoa avy any Sina ny ankabeazan'ny mponina ao, io tondro io no nampahaleotena azy tamin'ny 9 Aogositra 1965.




#Article 439: Fehibe (224 words)


Amin'ny jeografia, ny fehibe na fehiben-tany dia fehintany iray, 10 002 km miala amin'ny tendrontany avaratra na atsimo.

Ny fehibe dia marika manasaraka ny ila-bolantany avaratra sy ny ila-bolantany atsimo. Ny laharam-pehintan'ny fehibe dia zero. Izy io koa dia faribolana, ny faribolana ngeza indrindra mijadona amin'ny laharan-jarahasina.

Ny fehibe dia ny laharam-pehintany faha-0. Ny halavany dia 40 075 km. Ny halavirany amin'ny tendrontany dia 10 002 km. Ny tena toerana misy ny fehibe akory dia miovaova kely tsindraindray. Ny lemaka ara-pehibe dia mijadona amin'ny teza fihodinan'ny Tany .

Ny tanan'ny Tany raha refesina avy eo amin'ny fehibe dia 6 378 140 metatra araka ny Fikambanana Iraisam-pirenena ny Hainkintana , ary nafohezin'ny Firaisana Jeodezika sy Jeofizika Iraisam-pirenena ho 6 378 137 metatra taty aoriana, io izao no sanda ampiasain'ny fombe jeodezika WGS 84. Ao amin'ireo môdely ireo, ny halavan'ny fehibe dia in-2π ny halavan'ny tana, manome valiny 40 065 035,535 metatra ho an'ny voalohany ary 40 065 016,686 metatra ho an'ilay faharoa (nafohezina hatramin'ny milimetatra).

Mandritry ny taona iray, mandalo eo amin'ny zenitan'ny fehibe indroa ny Masoandro, mandritra ny ekinôksa amin'ny volana Martsa sy amin'ny volana Septambra. Ny hafaingam-pilentehan'ny masoandro eo amin'ny faritra manodidon'ny fehibe mandritra ny ekinôksa dia anisan'ny haingana indrindra eto an-tany. 

Ny halavan'ny andro amin'ny teôria dia adin'ny roa ambin'ny folo, fa noho ny réfraction ny soso-drivotra, miovaova kely fotsiny ny halava.




#Article 440: Rômanizasiôna Yale (126 words)


Ny Rômanizasiona Yale indray dia ny sistema efatra noforonina nandritry ny Ady lehibe faharoa ho an'ny olona militera amerikana. Norômanizeny ny fiteny efatra tenenina ao Azia Atsinanana : ny fiteny mandarina, ny kantoney ary ny fiteny koreana sy ny fiteny jeponey. Na dia izany, ny romanizasiona efatra dia tsy misy fifandraisana ary ny litera any anatin'ny romanizasiona teny iray dia mety tsy mitovy fanononana amin'ny romanizasiona ny teny hafa.
Izy dia ampiasaina any Etazonia mba hampianatra ireo teny aziatika ireo ho an'ny mpianatra, fa ankehitriny izy maizina ary tsy ampiasain'ny akademiam-piteny. Mampianatra fiteny mandarina, ohatra, dia mampiasa ny Hanyu Pinyin. Ny McCune-Reischauer, nialohan'i Yale, dia nanjaka tao amin'ny rômanizasiôna koreanina hatry ny taona maro ary voasolo ny rômanizasiôna naverina tsikelikely izy, noho izy tsy mampiasa diakritika.




#Article 441: Tafondro (132 words)


Ny Tafondro dia fitaovam-piadiana vita fantsona vy matevina. Izy io dia natao hanipy bala mavesatra : bola vato, vy na vy anidina

Ny tafondro dia fitaovam-piadiana nampasaina hatry ny taonjato faha efatra ambin'ny folo. Ny tanjon'izy io matetika dia mamotika trano na mandratra olona maro amin'ny alàlan'ny fanisiana balam-basy maromaro rehefa ampiasaina amin'ny ady. Ankehitriny ny tafondro dia ampiasaina rehefa mamely tanjona any lavitra.

Ankehitriny betsaka ny karazana tafondro ampiasaina : misy ny tafondro manipy bala be mipoaka na « obus » amin'ny teny frantsay, ary misy ny « mortier » ahafahana mamely tanjona lavitra ary ahafahana mitifitra haingankaingaka kokoa nohon'ny obusier.

Ny fanamboarana tafondro dia loharanon-doton'ny faritany miady, noho ny vy poizina ao anatin'ny bala, ary noho ny fandretana misy merkiora ary noho ny bala simika nandritry ny ady lehibe voalohany.




#Article 442: Viraty (154 words)


Ny viraty dia zavatra simika manana eva Al ary manana isa atômika 13. Ny viraty dia zava-dehibe eto an-Tany satria viraty ny 1,5%-n'ny lanja tontaliny.

Ny viraty dia metaly mangirangirana ary malemy. Fantatra amin'izy sarotra harafesina ary amin'ny hamaivany.

Izy io anefa dia mora harefesina fa amin'ny rivotra iainana. Ny faritra mikasika ny rivotra iainana dia mivadika tsikelikely ho ôksida viraty (Al2O3) miaro ny sisan'ny metaly ary miverina haingana raha ohatra ka kikisana, izy mivadika harafesina io dia tenenina hoe protection cinétique fa tsy protection thermodynamique satria mora harafesina ihany ny viraty.

Ny viraty dia alaina avy amin'ny baoksita, akora mineraly misy ôksida misy rano angalana ny aliomina. Azo alaina avy amin'ny nefelina, ny leosita, ny silimanita, ny andalozita ary avy amin'ny moskôvita koa isy.

Ny viraty dia ampiasain'ny indostria anaovana zavatra maro samihafa ary zava-dehibe izy ao amin'ny toe-karen'ny tany. Ny Sina dia mpamoaka viraty lehibe, eo alohan'ny Amerika Avaratra (Etazonia sy Kanada).




#Article 443: Taolagnaro (133 words)


Taolagnaro, na Tôlan̈aro, Fort-Dauphin, Faradofay — dia tanàna renivohitry ny faritra Anosy any atsimon'i Madagasikara. 1 122 km any atsimon' Antananarivo no misy azy. Manana toeram-pitsangantsanganana maro sady tsara.

Ny rotsak'orana any Taolagnaro dia misy 1 700 mm eo ho eo, noho ny tendrombohitra manakana ny rivotra mandro any andrefan'ilay tanàna. Noho izany, maintsomaintso kokoa nohon'ny faritra manodidina ny faritanin'i Taolagnaro.

Ny salan-kafanana any dia 23°C ary miakatra hatrany amin'ny 26°C na midina hatrany amin'ny 20°C arakaraky ny volana. Ny Pic Saint Louis no tendrombohitra avo indrindra ao Taolagnaro, ary any avaratry ny ny tanàna no misy azy.

Ny faritan'ny Taolagnaro dia ipetrahan'ny foko Antanosy
Tamin'ny fanisana tamin'ny 1975, 19 605 ny isam-ponina tao Taolagnaro. 30 690 ny isany tamin'ny 1993 ary 39 000 tamin'ny 2001. 46 000 izao ny isam-ponina ao Taolagnaro.




#Article 444: Abidy malagasy (581 words)


Ny abidy malagasy dia abidy ampaisaina rehefa manoratra amin'ny teny malagasy. Io abidy io dia avy amin'ny abidy latina, ampiasaina amin'ny fanoratana ny ankabeazan'ny fiteny, tsy ao Eoropa ihany, fa aty Afrika sy any Amerika koa.

Ny abidy malagasy dia abidy noforonin-dRadama I tamin'ny 23-26 Martsa 1823, natao ho solon'ny sorabe (soratra miendrika arabo ampiasain'ny fiteny any atsimo atsinanan'i Madagasikara, indrindra ny fiteny antemoro).

Ny abidy malagasy dia manana litera 21. Ny abidy noforonin-dRadama dia tsy mampiasa ny litera c, sy q, sy u, sy w ary x.

Ny abidy voalohany, notapahina tamin'ny andron'ny mpanjaka Radama I tamin'ny taona 1823 dia anisan'ny tena tsara satria tena nampihatra ny fitsipiky ny Fikambanana Iraisam-pirenena momba ny Fonetika: marihina amin'izany fa ny zanatsoratra rehetra (a, e, i, o, u, y) dia vakina amin'ny feo tokana toy ny amin'ny teny frantsay fa tsy maromaro toy ny fomba anglisy. Fa tamin'ny 1828 kosa dia nisy fihemorana lehibe satria nampiditra fahadisoana tamin'ny fanomezana feo roa samihafa amin'ny litera tokana - dia ny litera « o » - izy io izay tsindraindray tononina amin'ny feo [] araka ny fitsipika, fa tsindraindray koa tononina amin'ny feo [] araka ny fanononana azy amin'ny Abidy Ara-drafipeo Iraisam-pirenena.

Ny abidy manaraka natao tamin'ny 1962 dia tsy nahavaha io olana io satria mbola notazomina ny fahadisoana momba ny litera o nitranga tamin'ny 1828 manana fomba fanononana roa samihafa, ary mbola nampidira koa soratra vaovao hafa: ô hovakiana hoe [] araka ny mahazatra eran-tany. Io « ô » io dia tsy manaraka ny fitsipiky ao amin'ny FIPF efa voalaza.

Ny abidy nohavaozina tamin'ny 1962 dia natao mba hahafahana manonona ny voanteny amin'ny fiteny maro avy any anindrana hahenoana ilay feo antsoina hoe: n an-danilany dia nampiasa ny kamban-tsoratra « gn », ohatra: Tolagnaro.  Ny fomba mahazatra dia ny fomba fanoratry ry zareo Espaniola, mampiasa ny litera « ñ » antsoina hoe n tilda.

Io abidy farany io dia abidy ampiasaintsika amin'izao fotoana izao, ahitana ny litera « ô » sy ny « gn ».

Ny olana tamin'ny Abidin'ny 1962 dia izy tsy afaka manoratra ny teny nindramina avy any amin'ny teny vahiny toy ny watt, bungalow, fax, taxi, cobalt, quartz. Ireo halemena rehetra ireo no tokony hofoanana ka hiverenana amin'ny abidia voalohany tamin'ny 1823 izay efa nolazaina hoe manaraka ny fomba fanoratana manana toetra tena fonetika (ampiana fanitsiana kely raha ilaina).

Ho fampiharana ireo fitsipika 3 ireo: fampiasana ny litera vaovao « u 2001 » manome ny feo [], ny litera vaovao « o 2001 » manome ny feo [o] ary ny « ñ 2001 » hanoratana ny feo n an-danilany ([ɲ] na [ŋ]) dia indro ny ohatra iray: Tolañaru na Tolañarou tetezamita (fa tsy Tôlagnaro).

Ny teny malagasy dia sy maintsy misokatra amin'ny riba siantifika sy teknika fa tsy mijanona fotsiny amin'ny riban'ny kabary sy ny tononkalo, amin'izay dia mba handova ireo voanteny iombonana iraisam-pirenena ny teny malagasy, ampiasain'ny Anglisy, Amerikanna, Sinoa, Frantsay, Zoulou, . . . Ireto santionany amin'ireny voanteny ireny: cobalt (kobalta), cargo (kargô), quartz (koartsa), Quebec, fax, taxi, watt, Washington, Frankfurt am Main, uranium (oraniôma), . . . Ity abidy farany ity no antsointsika hoe abidy malagasy vaovao 2001, ahitana litera miisa 26 dia ireto avy: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, ñ, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z.

a, b, (c), d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, (ñ), o, p, (q), r, s, t, (u), v, w, x, y, z




#Article 445: Fiangonana Jesosy Mamonjy (1369 words)


Ny Fiangonana Jesosy Mamonjy dia fiangonana kristiana miorina eto Madagasikara sady efa miely any ivelany koa. Niorina ara-panjakana tamin'ny 1963 teto Madagasikara ny Fiangonana Jesosy Mamonjy taorian'ny asa fitoriana Filazantsara nataon'ny Misionera Amerikana Mounir Aziz Daoud sy Jane Collins vadiny. Tao Ankorondrano, Antananarivo Madagasikara no misy ny foibeny. Manana fiangonana miorina manodidina ny 1000 izy amin'izao taona 2019 izao ary manana mpitandrina sy mpianatra ao amin'ny Sekoly ara-Baiboly ary mpino mihoatra ny 2000, miara-miasa, mitandrina amin'ireo fiangonana ireo sy ny zanam-piangonana tsy mbola nahavita trano. Efa miparitaka manerana izao tontolo izao ny mpino Jesosy Mamonjy amin' izao fotoana izao izay miezaka manokatra fiangonana hivavahana sy mitaona ny mpiray monina aminy hiara-manompo an'Andriamanitra. Noho izany dia efa misy Fiangonana Jesosy Mamonjy ny any Frantsa sy any Mayotte, nefa kosa dia marobe ireo zanaky ny fiangonana miparitaka manerantany, any Alemaina, Kamerona, Afrika Atsimo, Sina, Japàna, Etazonia, La Réunion sns. 

Taorian'ireo fiangonana lehibe, ny Fiangonan'i Jesoa Kristy eto Madagaskara, ny Eglizy Katolika Romana, ny Fiangonana Loterana Malagasy, izay efa nisy teto Madagasikara tamin'ny vanim-potoana faha mpanjaka, dia ny Fiangonana Jesosy Mamonjy no fiangonana tranainy indrindra niorina teto taorian'ny Ady Lehibe Faharoa. Manaraka ireo fiangonan-dehibe dia izy no manana Trano fivavahana sy mpino maro indrindra eto Madagasikara.  

Ny Evanjelistra amerikana mivady Mounir Aziz Daoud sy Jane Collins dia mpitory filazantsara mitety tany, izay efa nanao asa fitoriana tany amin'ireo Nosy Karaiba sy taty Afrika (tany Egipta, sns), tany Azia sns. Mba ho fanatanterahana ny Tenin'Andriamanitra hoe Hitory hatrany am-paran'ny tany dia nanapa-kevitra izy ireo ny hanao fitoriana ny Filazantsara teto Madagasikara ny taona 1961 (nihevitra izy ireo fa any am-paran'ny tany no misy an'i Madagasikara raha miohatra an'i Amerika fihavian'izy ireo).

Teny Fenoarivo, tanàna mihataka an'Antananarivo no nanombohany ny fitoriana Filazantsara, toerana famonoana omby (Abbatoir) io toerana io, tsy dia madio loatra, nefa satria tsy tian'ny fanjakana hanelingelina teo an-tanana izy ireo ary nanehoana endrika fanilikilihana dia teny no nanomezana ny alalana hanao ny asa fitoriana. Tsy araka izay noheverina anefa fa tonga maro dia maro ny olona, nanolo-tena hiasa ny fitaterana, ary nahavory olona niaraka tamin'ny fahagagana marobe sy ny herin'Andriamanitra izy mivady, satria nisy jamba maro nahiratra, ny kilemaina tonga nitovy ny tongony, ny moana niteny, ny marenina lasa nandre, ny nalemy nitsangana teo no ho eo, hitan'ny olona rehetra, ary aretina sy olona azon'ny devoly maro no sitrana sy afaka. Ankoatra izany dia olona maro no tonga nandoro ny odiny ka nanolo-tena ho an'Andriamanitra.

Tsy dia nanan-kevitra ny hijanona teto Madagasikara izy ireo fa mbola nitohy nanao ny fitetezan-tany tahaka ny fanaony. Fa vokatry ny fitoriana Filazantsara izay nataony teo Fenoarivo, nitohy hatrany Toamasina dia nanindry mandry azy ireo ny Fanahy Masina hanorina fiangonana teto Madagasikara tamin'ny taona 1963, izay nomeny ny anarana hoe Fiangonana Jesosy Mamonjy. Nahatsapa mantsy izy mivady fa tena mbola tany maizina nitoeran'ny asan'ny devoly i Madagasikara ka mila ny fanafahan'ny Filazantsara, na dia efa nisy ny fiangonan-drazana ihany aza teto.

Nanangana trano fivavahana lehibe indrindra teto Madagasikara izy ireo tao Ankorondrano Antananarivo, izay mahazaka olona hatrany amin'ny 5 000 tamin'izany, ary tamin'ny taona 1991 dia nanomboka nanao fanitarana inefatra mba hahazaka olona hatrany amin'ny 25 000 ka hatramin'ny 30 000. Izy no trano fiangonana lehibe indrindra eto Madagasikara, ary trano fiangonana mahazaka olona betsaka indrindra taty Afrika talohan'ny taona 2010.

Mifototra amin'ny fitoriana Filazantsara amin'ny olona rehetra ny Fiangonana Jesosy Mamonjy. Ny tanjona kendreny dia ny hitaona olona vaovao hatrany ho an'Andriamanitra amin'ny alalan'ny fitoriana ny hazofijalian'i Jesosy Kristy ary manomana ireo mpino ao aminy handova ny lanitra.

Mba hahatratrana io tanjona farany io dia manana foto-pampianarana mafy orina ny Fiangonana, dia ny fiovam-po sy fahaterahana indray tena izy, ary ny foto-pampianarana momba ny Fahamasinana izay anisan'ny mampiavaka azy amin'ny fiangonana hafa rehetra.

Ny Baiboly no foto-pampianarana ijoroan'ny Fiangonana Jesosy Mamonjy sady toriny nefa manana boky manazava ny Baiboly izy dia ny Boky Maintso (dikateny malagasy) ary ny Red Book (dikateny anglisy). Ireo boky ireo no mirakitra ny fampianaran'ny misionera Daoud mivady sady manoro lalana ny fomba hianarana feno ny Baiboly, izay nosoratan'izy mivady ihany ary ampiasaina amin'ny Fiangonana Jesosy Mamonjy rehetra sy ny fiangonana hafa manovo ny fampianaran'izy ireo.

Mamokatra boky ara-panahy sy trakta maro ny Fiangonana izay nosoratan'izy mivady sy ireo mpitandrina nofaniny ary manana fanontam-boky manokana ho azy dia ny Literatiora Jesosy Mamonjy

Manana ny fihiràny manokana ny Fiangonana Jesosy Mamonjy, fihirana nadika avy amin'ny fihiràn-dRamatoa Daoud ary vokarina sy atonta ao amin'ny Literatiora Jesosy Mamonjy ihany, dia ny Song Book, Songs with a message, hira nangoniny sy nofantenana avy tamin'ireo hira fifohazana tranainy. Ankoatra izany kosa dia manana departemanta manokana ho amin'ny famoronan-kira ny Fiangonana Jesosy Mamonjy.

Ankoatra izany dia misy zanaka asa sahanin'ny Fiangonana Jesosy Mamonjy,

Hatramin'ny fotoana niorenan'ny Fiangonana teto Madagasikara dia efa nisokatra tao Ankorondrano Foibe ny toerana fanofanana ireo Sekoly ara-Baiboly hamoahana azy ireo ho mpitandrina matihanina. Ny anabavy Daoud no niandraikitra feno ny fampianarana ny Sekoly ara-baiboly tany am-piandohana raha mbola sahirana tamin'ny asa fanorenana ny vadiny. 9 mirahalahy no mpianatra nivoaka sy nohosorana mpitandrina voalohany teto amin'ny fiangonana Jesosy Mamonjy. Ary mbola mitohy manofana mpianatra ny Fiangonana hatramin'izao ka Biraon'ny Firaisan'ny Mpitandrina no miandraikitra ny fitantanana sy fanofanana azy ireo.

Manana programa Fampianarana ny Sekoly Alahady ho an'ny ankizy ny fiangonana rehetra miorina izay fomba hitaomana ny ankizy ho an'i Jesosy sy ahafahana mitory ny tenin'Andriamanitra ho azy ireo. Ny anabavy Daoud ihany koa no nanomboka sy nampita ny fomba fampianarana Sekoly Alahady. Koa ny Mpampianatra dia olona voafidy sy mandray fiofanana isan-kerinandro.

Ny fiangonana rehetra dia manana fivoriana ho an'ny tanora hizarana ny tenin'Andriamanitra sy hitaizana azy ireo ho tonga amin'ny famonjena, ho tanora kristiana miasa ho an'Andriamanitra.

Manana sekoly maromaro miorina ao anatin'ny tokontanin'ny Fiangonana izy, izay voasokajy ho asa sosialy ho fandraisana anjara amin'ny fampandrosoana ny firenena sy ny mpiara-monina.

Maty teto Madagasikara tamin'ny taona 1999 Ramatoa Jane Collins ary tamin'ny taona 2004 kosa ny Rev Mounir Aziz Daoud rehefa voky andro sy nitambesaran'ny asa mafy, tamin'ny fifadian-kanina lavareny, ny asa fitorian-teny, ny asa fanitarana teo Ankorondrano Foibe, ny asa fanamboarana trano fiangonana marobe manerana an'i Madagasikara. Nambolena eny amin'ny fasam-piangonana eny Soamanandray Ivato (akaikin'ny seranam-piaramanidina iraisam-pirenena) ny nofo mangatsiakan'izy mivady araka ny hafany fony mbola natanjaka izy ireo: Tsy alefa any Etats-Unis izahay rehefa miala ety, hoy izy, fa mijanona miaraka aminareo eto Madagasikara satria efa eto ny fonay.

Nanao asa soa maro teto Madagasikara ny Rev Mounir Aziz Daoud sy Jane Collins vadiny, nanangana fiangonana maro dia maro tamin'ny volany manokana, nanokatra sekoly, ary nampiasa ny volany sy ny fananany rehetra ho an'i Madagasikara tamin'ny androm-pahavelomany. Manana mpino marobe ao amin'ny Fiangonana Jesosy Mamonjy izy ireo ankehitriny izay vavolombelon'ny asa fikelezan'aina nataony, ireo no manohy ny asany ary mitazona ny foto-pampianarany sy ny fahaveloaman'ny Fiangonana :

Ireo mpitandrina no miantsoroka ny asa fitandremana amin'izao fotoana izao araka ny Satan'ny Fiangonana (frantsay: statut) izay narafitra fony izy mivady nanangana ny Fiangonana Jesosy Mamonjy, sy araka ny tso-drano nomen'ny mpanorina rehefa narefo tsy nahavita ny asa intsony izy, ary misy mpino marobe miara-miasa amin'izy ireo amin'ny asa fitoriana teny sy ny fitondram-piangonana manerana ny Nosy sy any ivelany. 

Misy kosa ny rafitra mitantana ny fananam-piangonana, dia ny Filan-kevi-pitantanana (frantsay: Conseil d'Administration) izay voalazan'ny Sata ihany, ka fidian'ny mpino isaky ny 4 taona ireo mambra ny birao ao anatiny.

Talohan'ny nahafatesan izy mivady Ramatoa Jane Collins sy ny Rev Mounir Aziz Daoud dia nametraka didy miafina izy ireo amin'izay olona handimby ny asa izay efa natomboka. Mino izahay fa fitarihan'ny Fanahy Masina no nahatonga azy ireo nanao izany. Kanefa nohon' ny fitiavan-tena tamin'ireo olona sasany dia natao izay nandroahana an ireo olona voalaza ao amin'io didy miafina io tsy ho mpikambana amin ito fiangonana ito. Raha tiantsika ny hiverenan'ny fifohazam-panhy tahaka ny tany aloha dia ekeo ny fiterihan' ny Fanahy Masina.

Mifanohitra amin' izay no safidin' ny sasany ka ny Pastora RATAFY Léon no natao Filohan'ny Filan-kevi-pitantanana sady miandraikitra ny Filohan'ny Fiangonana Jesosy Mamonjy nanomboka ny taona 2003 ka hatramin'izao (2019)

Efa manenika ny 400 ny isan'ny mpitandrina matihanina afa-tsy ny evanjelisitra, ny Mpianatra ho mpitandrina ary ny Mpino mitondra fivoriana.

Mihoatra ny 1600 kosa ny isan'ny Fiangonana mielim-patrana manerana ny nosy sy any ivelany.

Mba hizarana ny fampianaran'izy ireo sy hanohizana ny asa natombony dia natokanay ho azy ny Site web an'ny 




#Article 446: Milina fanoratana (404 words)


Ny milina fanoratana dia milina afahana manoratra taratasy amin'ny alàlan'ny lohavy voaprinty. Ny endriny dia klavie manana bokotra maromaro manoro ny soratra hoprintiana eo ambon'ny taratasy rehefa tsindriana ilay bokotra.

Ny milina fanoratana dia nampiasaina hatran'ny faran'ny taonjato faha 19 hatramin'ny fisian'ny solosaina sy ny rindrankajy mikasika ny biraotika, matetika ampiasaina ankehitriny.

Ny milina fanoratana no ampiasain'ny mpanoratra rehefa manoratra boky nandritry ny taona maro. Nanomboka tamin'i Mark Twain (mpanoratra ny Fiainana eo amin'ny Mississipi sy Tom Sawyer) tamin'ny taona 1870, ary mitohy amin'ny mpanoratra manerana ny tany amin'izao fotoana izao.

Ny milina fanoratana voalohany dia noforonin'ny olom-pirenena anglisy Henry Mill tamin'ny 1714, mba afahan'ny jamba manoratra.

Ny Amerikanina aeveo no tena namorona milina fanoratana : manomboka amin'ny « The Typographer » noforonin'i William Austin Burt nametraka brevet tamin'ny 23 Jolay 1829, ny « The Writing Ball » (Bola fanoratana) tamin'ny 1870 noforonin'i Rasmus Malling Hansen., ny milina fanoratana elektrika voalohany noforonina tamin'ny 1914, ny Bolan' IBM tamin'ny 1961 ary ny Powerbook 145 milina fanoratna voalohany misy efa-joro. 

Voasolon'ny klavien'ny solosaina ny milina fanoratana tety aoriana.

Ny milina fanoratana voalohany dia milian mekanika, tsy misy solosaina na aratra mandalo. kodia miady mify sy fanoitra, vimiaina fotsiny no miasa. Ny litera iray dia voaprintsy eo ambonina singam-by tenenina hoe lohavy, apetraka eo ambony tahona vy na tahona enjana. Rehefa manindry bokotra iray ny mpampiasa azy dia mikisaka kely any ankavanana na mankany ankavia (arakaraky ny fomba fanoratana : mankany ankavanana ny soratra arabo, ary mankany ankavia ny soratra latina sy ny ankabeazan'ny fomba fanoratana) ny fiankinan'ny taratasy mba ahafahan'ny litera manaraka misoratra tsara any ankavia (soratra arabo) na any ankavanan'ny (soratra latina) soratra voaprinty teo alohany. Mihetsika koa ny riba mba ho voaprintsy tsara ny soratra manaraka.

Ary rehefa tonga any amin'ny faran'ny andalana, ahetsika ny fanoitra ahafahan'ny resaoro miverina ary mampihodina ny rolao makany ambany mba hankany amin'ny andalana manaraka. Mitranga amin'ny milina fanoratana elektrika ny tao novisavisaina teo ambony ; amin'ny alàlan'ny fanindriana bokotra manokana mampihodina ny rolao (mba ahafahana miprinty eo amin'ny andalana manaraka) ary mampiverina ny rolao, ny taratasy ary ny riba any amin'ny tombok'ilay andalana.
Ny vondrona taratasy-rolao-riba dia tenenina hoe sariô (avy amin'ny teny frantsay chariot), ary ny bokotra naao io fandehanana any amin'ny andalana manaraka io dia tenenina hoe fiverenana sariô na retour chariot. Iavian'ny fanafohezina RC na CR (Carriage Return), midika ho an'ny mpamorona rindrankajy, fiverenana any amin'ny tomboky ny andalana na fitsambikinana anfalana (Line Feed) ankehitriny.




#Article 447: Soson-drivotry ny tany (282 words)


Ny soson-drivotran'ny tany dia fonona entona (rivotra) misy manodidon'ny tany ahafahan'ny fiainana misy ary ny rano miranoka nohon'ny tsindry. Ny rivotra maina dia misy azôty (78,08%), ôksizenina (20,95%), argôna (0,93%), diôksida karbônina (0,039%) ary etona hafa. Ny soson-drivotran'ny tany dia miaro ny fiainana eto an-tany amin'ny alàlan'ny fanakanana ny tanamasoandro ankoatra ny volomparasy (UV). Ny hafanana dia tazon'ny soson-drivotra mba hanakely ny elanelan-kafanana mba tsy hangatsiaka loatra rehefa alina ny andro ary mba tsy hafana loatra rehefa mazava ny andro.

Tsy misy faritra mazava manasaraka ny habakabaka sy ny soson-drivotra. Ny tsindry atmôsferika dia mihakely arakaraky ny haabo isiana ary manjavona tsikelikely izy rehefa tonga any amin'ny 120 km any ho any, satria eo amin'io haabo io dia efa tsapa ny vokan'ny fikasohana amin'ny rivotra amin'ny sambondanitra manana hafaingana avo be (miditra ao amin'ny soson-drivotra avy any amin'ny habakabaka). Ny tsipik'i Kármán, any amin'ny haabo 100 kilometatra, dia matetika lazaina fa mamaritra ny habakabaka sy ny soson-drivotran'ny tany.

Ny soson-drivotra fia manana sosona maromaro manana hatevina samihafa. Ny fetran'izy ireo dia napetraka araka ny fiovan'ny hafanana ary araka ny fiharon'ny rivotra. Eo ambany eo ny anaran'ny sosona, avy any amin'ny faritra ambany mankany amin'ny faritra avo.

Ny ivelan-tsosondrivotra dia tongoan-tsosondrivotra ivelany indrindran'ny tany. Izy io ia manomboka amin'ny tampon'ny sosom-pana hatrany amin'ny 10.000 km. Mifangaro amin'ny habakabaka ivelany izay tsy ahitana soson-drivotra ny ivelan-tsosondrivotra.

Ny ao amin'ny ivelan-tsosondrivotra dia ahitana hidirôzenina na dia vitsy aza izany. Ahitana heliôma ary môlekiola mavesatra toa ny azôty, ôksizenina, diôksida karbônina ny fetra ambanin'ny ivelan-tsosondrivotra. Tsy manana toetra toa ny etona intsony ny ivelan-tsosondrivotra ary mandositra any amin'ny habakabaka ivelany amin'ny alalan'ny rivo-masoandro ny atôma ao.

Ao amin'ny ivelan-tsosondrivotra no ahitana ny ankamaroan'ny zanabolana manodidin'ny Tany.




#Article 448: Stockholm (116 words)


Stockholm dia renivohitra ary tanàna ngeza indrindra an'i Soeda. Ao no misy ny governemanta sy ny antenimieran'i Soeda ary ny lapa ipetrahan'ny mpanjaka Charles XVi Gustave.

Ny tanànan'i Stockholm (Stockholms stad) na kaominin'i Stockholm (Stockholms Kommun) dia miaraka amin'ny 829 417 mponina, ny ngeza indrindra amin'ny mionisipalite soedoa 290. Ny Stockholm Be miaraka amin'ny 1 252 020 mponina, dia tanàna ngeza indrindran'i Soeda ; ny kaontian'i Stockholm dia miisa 2 tapitrisa mponina.

Ny tanànan'i Stockholm dia eo amin'ny amorontsiraka andrefan'ny Ranomasina Baltika, ary izy io dia natsangana teo am-bavaranon'ny farihy Mälar. Noho izany izy dia tononina koa hoe Venise any Avaratra, solonanarana omena an'i Bruges any Belzika, an'i Saint-Petersboourg any Rosia ary any Amsterdam any Nederlanda.




#Article 449: Fandoro fôsily (125 words)


Ny Fandoro fôsily dia midika fandoro avy amin'ny vato lasa fôsily noho ny fotoana mandroso. Izay tenenina hoe fôsily dia ireo fatin'ny biby sy voninkazo niaina teto ambon'ny tany lasa solitany, etona natoraly na arintany. Ny fandoro fôsily dia misy eto an-tany fa saingy izy vitsy ary tsy mihavao anatin'ny fiainan'ny olombelona.

Nandritra ny taonjato faha 20 sy ny faha 21, ny fampiasana ny fandoro fôsily dia nahafahan'ny fivoarana ara-taozava-baventy nitranga manerana ny tany. Noho izany, lasa haika ho an'ny olombelona sy ho an'ny taonjato faha 21 ny fanakelezana ny famoahana CO2. Tamin'ny taona 2000, 88% ny angôvo voalohany lany dia av amin'ny fandoro fôsily. Ary 25 miliara taonina CO2 isan-taona no alefa anay soson-drivotra, ary io avy amina loharano maro samihafa (indrindra ny fiarakodia).




#Article 450: Angôvon'ny masoandro (312 words)


Ny angôvon'ny masoandro dia angôvo avy amin'ny tanamasoandro tonga eto an-tany.

Ny angôvon'ny masoandro eto an-tany dia mampisy ny fihodinan'ny rano, ny rivotra ary ny fôtôsentezy ataon'ireo zavamaniry mba hahafahan'ny biby miaina. Ny angôvon'ny masoandro izany dia fototry ny angôvo rehetra misy eto an-tany afatsy ny angôvo niokleary, ny jeôtermia, ary ny angôvo ara-pamonta.

 
Ny olombelona dia mampiasa ny angôvon'ny masoandro mba hamadika azy ho lasa karazan'angôvo hafa : angôvo ara-tskafo, angôvo sinetika, angôvo termika, aratra na biômasy. Ny angôvon'ny masoandro dia matetika ampiasaina mba hanonona ny aratra na ny angôvo termika azo avy aminy.

Eny amin'ny habakabaka, azo ampiasaina ny angôvon'ny voankazavana, amin'ny alàlan'ny lay ohatra.

Ny angôvon'ny masoandro dia avy amin'ny fiempo niokleary mitranga ao anatiny. Miparitaka manerana ny tontolo izy amin'ny alàlan'ny fipariahana elektrômanetika – voankazavana

Ny angôvon'ny masoandro azo eo amin'ny faritry ny bolantany dia miankina amin'ny

Amin'ny ankapobeny, ny tany dia mahazo hery 170 tapitrisa GW, 122 amin'ireo no lasany ary averiny any amin'ny habakabaka ny ambony. Noho izany, ny angôvo lanin'ny tan dia 3 850 zettajoule (1 ZJ = 1021 J) ; raha oharina amin'ny angôvo vokatra amin'ny sasany 3 ZJ no alain'ny fôtôsentezy, 2,2 ZJ no alain'ny rivotra, 0,5 ZJ no vokatry ny olombelona ary 0,06 amin'io no anjaran'ny aratra.

Ny toerana misy tanimaty, tsy dia be rahona ary eo amin'ny faritra anelanelan-trôpika, dia tsara toerana ho an'ny fakàna angôvon'ny masoandro. Ny ankabeazan'ny tanimaty dia akaikin'ny toerana mandroso mihinana angôvo ary manana ny teknika fangalana ny angôvon'ny masoandro ; noho izany any amin'ny faritra maro dia misy tetikasa mihalehibe momban'ny fanaovana aratra amin'ny alàlan'ny angôvon'ny masoandro. Ny tena lehibe amin'ireo dia bny any amin'ny tanimatin'i Mojave (Kalifôrnia), mamoaka hery 354 MW.

Efa misy ny fomba fakana ny singan'ny angôvon'ny masoandro ary manatsara azy foana ny orinasa ankehitriny. Amin'ny fomba fakana ny angôvon'ny masoandro, azo avahana ny masoandro pasiva, ny masoandro fôtôvôltaika ary ny masoandro termika.




#Article 451: Voankazavana (245 words)


Amin'ny taranjan'ny fizikan'ny voanjavatra, ny voankazavana (na photon amin'ny teny frantsay soratana matetika amin'ny litera grika gamma) dia voanjavatra mety angôvo (angôvon'ny masoandro) na zavatra (toy ny atôma). Izy io dia manana lanja azo tsy raharahiana (latsaky ny 1.10-18 eV) ary manana vesatra elektrika azo tsy rarahina (noho ny vesany latsaky ny 1.0-35 e. Ny lazaina hoe spin-ny dia 1 ary ny elanelan-kalavam-piainana dia tsy mety ampiasiana amin'ny voankazavana.

Efa nolazain' Albert Einstein ny fisian'ny voankazavana, tamin'ny 1905-1917, fa Arthur  Compton no nahita azy tamin'ny 1923.

Nomen' Albert Einstein anarana ohatra ny Das Lichtquant (quantan-jiro) ny voankazavana. Ny anarana ankehitriny voankazavana dia avy amin'ny fototeny voany sy ny fototeny hazavana natambatra. Ny anarana frantsay photon dia nofidianan'i Gilbert N. Lewis tamin'izy namoaka teôria spekiolativa milaza hoe tsy afaka potehina sy amboarina ny voankazavana. Na dia hoe tsy nekena mihitsy aza ny teôrian'i Lewis noho ilay teôria tsy mifanaraka amin'ny fanandramana maro natao ; ny anarany vaovao : voankazavana na photon dia neken'ny fikambanana siantika tsara.

Amin'ny taranjan'ny fizika, ny voankazavana dia soratana amin'ny litera grika gamma . Ny antony fampiasana io eva io dia mety ny fahitana ny fipariahana gamma hitan'i Paul Ulrich Villard tamin'ny 1900. Tamin'ny 1914, i Rutherford sy [Edward Andrade] dia nampiseho fa ny fipariahana gamma dia karazana hazavana. Amin'ny simia sy amin'ny optika, ny voankazavana dia metetika evaina amin'ny alàlan'ny , ny angôvon'ny voankazavana ; ny  ao amin'io dia ny tsimiovan'i Planck ary ny litera grika  (nu) dia ny hatetik'ilay voankazavana. 




#Article 452: Madirovalo (262 words)


Madirovalo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambato-Boeni, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 66027 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40507 ary ny kaodin-distrika dia 405









Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana seranana an-drenirano amin'ilay tanàna.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 5 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 30000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 30000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.











Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 453: Manerinerina (275 words)


Manerinerina dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambato-Boeni, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 16239 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40517 ary ny kaodin-distrika dia 405

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.








Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 3 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 4 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 27000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 25000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.












Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 454: Sitampiky (210 words)


Sitampiky dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambato-Boeni, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 21457 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40519 ary ny kaodin-distrika dia 405









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 11 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 65000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 60000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.





Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 455: Tsaramandroso (299 words)


Tsaramandroso dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambato-Boeni, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 5475 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40511 ary ny kaodin-distrika dia 405

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny alalan'ny asa tanana ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 15000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.















Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 456: Ambondromamy (258 words)


Ambondromamy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambato-Boeni, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 7540 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40504 ary ny kaodin-distrika dia 405

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 15000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 2 volana.







Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 457: Andranofasika (220 words)


Andranofasika dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambato-Boeni, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 7919 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40502 ary ny kaodin-distrika dia 405









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 0 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 0 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 12500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.













#Article 458: Andranomamy (247 words)


Andranomamy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambato-Boeni, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 12542 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40515 ary ny kaodin-distrika dia 405









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 3 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 17500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 17500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.






Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina.

Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 459: Anjiajia (264 words)


Anjiajia dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambato-Boeni, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 13100 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40509 ary ny kaodin-distrika dia 405













Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 18500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 18500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.










Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 460: Ankijabe (205 words)


Ankijabe dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambato-Boeni, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 19000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40505 ary ny kaodin-distrika dia 405










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 12500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.







Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 461: Ankirihitra (207 words)


Ankirihitra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ambato-Boeni, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 9154 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40513 ary ny kaodin-distrika dia 405








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia charrette.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 53 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 69 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 25000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 80000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.









Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 462: Ambalabe Befanjava (194 words)


Ambalabe Befanjava dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mahajanga Ii, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 4395 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 41504 ary ny kaodin-distrika dia 415

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 4 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 49 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 87500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 25000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 2 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.





#Article 463: Ambalakida (182 words)


Ambalakida dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mahajanga Ii, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 5210 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 41503 ary ny kaodin-distrika dia 415











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 7500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 464: Andranoboka (201 words)


Andranoboka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mahajanga Ii, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 4012 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 41502 ary ny kaodin-distrika dia 415












Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana seranana an-drenirano amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia charrette.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 132500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 82500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.


Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 465: Bekobay (182 words)


Bekobay dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mahajanga Ii, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 5008 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 41507 ary ny kaodin-distrika dia 415











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 4 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 67500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 25000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 466: Belobaka (Mahajanga II) (118 words)


I Belobaka (Mahajanga II) dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mahajanga II.

Voalohany dia nantsoina hoe Andavakabe ny kominana Belobaka, noho ny fisian'ny lavaka na ny Grotte ao aminy. Tamin'ny taona 1930, noho ny fandrosoana teo amin'ny fambolena sy varotra lobaka na ny Tabac izay nalaina avy amin'ny teny Sakalava, dia nantsoina hoe Belobaka io kaominina io.

Ny kaominina riraly Belobaka dia voasokajy amin'ireo kaominina sivy (9) mitambatra ao anatin'ny Prefekitiora Mahajanga II, ary tafidtra ao anatin'ny prefekitiora enina (6) ao amin'ny faritra Boeny. Io renivohitra kaominina io dia 10km miala ambonivohitra Mahajanga I, izay manapaka ny lalam-pirenena faha 4 na  RN4 ny lalana mihazo Mahajanga sy Antananarivo. 
Manana fivelarana eo amin'ny 208km² eo io kaominina io

﻿




#Article 467: Betsako (206 words)


Betsako dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mahajanga Ii, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 6500 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 41508 ary ny kaodin-distrika dia 415









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 9000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 8000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.








Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 468: Boanamary (229 words)


Boanamary dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mahajanga Ii, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 10298 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 41506 ary ny kaodin-distrika dia 415

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana seranana an-drenirano amin'ilay tanàna.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 4000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 4000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.


Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 469: Mahajamba Usine (219 words)


Mahajamba Usine dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mahajanga Ii, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 14386 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 41509 ary ny kaodin-distrika dia 415











Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 73 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 127500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 30000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.

Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina.
Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 470: Mariarano (174 words)


Mariarano dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mahajanga Ii, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 6140 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 41505 ary ny kaodin-distrika dia 415









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia charrette.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 84 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 84 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 80000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 80000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 471: Ambolomoty (223 words)


Ambolomoty dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Marovoay, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 11700 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40605 ary ny kaodin-distrika dia 406












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 13000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.







Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 472: Ankazomborona (314 words)


Ankazomborona dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Marovoay, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 25267 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40609 ary ny kaodin-distrika dia 406

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 10000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.
















Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 473: Anosinalainolona (197 words)


Anosinalainolona dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Marovoay, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 3827 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40602 ary ny kaodin-distrika dia 406

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 12500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.






Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 474: Manaratsandry (269 words)


Manaratsandry dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Marovoay, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 19750 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40611 ary ny kaodin-distrika dia 406

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 25-50%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana seranana an-drenirano amin'ilay tanàna.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia traktera.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 5 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 20000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.













Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 475: Marosakoa (245 words)


Marosakoa dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Marovoay, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 9886 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40606 ary ny kaodin-distrika dia 406

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 3 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 10000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.














#Article 476: Marovoay (342 words)


Marovoay dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Marovoay, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 64619 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40699 ary ny kaodin-distrika dia 406

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana seranana an-drenirano amin'ilay tanàna.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 10000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.



Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.
Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.














Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 477: Antongomena Bevary (217 words)


Antongomena Bevary dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mitsinjo, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 13182 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40703 ary ny kaodin-distrika dia 407

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75%.








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 17500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 17500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.





Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.





#Article 478: Antseza (229 words)


Antseza dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mitsinjo, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 8742 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40704 ary ny kaodin-distrika dia 407













Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana seranana an-drenirano amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia charrette.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 17 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 55000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 27500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.







Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 479: Bekipay (185 words)


Bekipay dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mitsinjo, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 13682 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40709 ary ny kaodin-distrika dia 407









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia charrette.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 22 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 115000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 52500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.


Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.




#Article 480: Katsepy (232 words)


Katsepy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mitsinjo, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 9948 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40707 ary ny kaodin-distrika dia 407











Misy seranana an-dranomasina ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bateau/boutre.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 2500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.






Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 481: Matsakabanja (276 words)


Matsakabanja dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mitsinjo, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 17812 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40705 ary ny kaodin-distrika dia 407










Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana seranana an-drenirano amin'ilay tanàna.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 30000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 17500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 2 volana.









Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 482: Ambarimaninga (214 words)


Ambarimaninga dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mitsinjo, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 8610 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40702 ary ny kaodin-distrika dia 407









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia charrette.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 22 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 48 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 385000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 52500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.







Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 483: Ambohipaky (209 words)


Ambohipaky dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Soalala, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 6600 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40303 ary ny kaodin-distrika dia 403









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 15 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 36 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 50000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 127500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.







Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 484: Andranomavo (222 words)


Andranomavo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Soalala, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 27000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40305 ary ny kaodin-distrika dia 403










Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia charrette.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 15 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 60 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 50000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 127500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.







Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 485: Soalala (308 words)


Soalala dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Soalala, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 14691 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40301 ary ny kaodin-distrika dia 403













Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Misy seranana an-dranomasina ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana seranana an-drenirano amin'ilay tanàna.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 39 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 39 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 232500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 232500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.















Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 486: Mitsinjo (288 words)


Mitsinjo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mitsinjo, Faritanin'i Mahajanga. Ny isam-poniny dia 18920 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40701 ary ny kaodin-distrika dia 407









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 8 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 102500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 17500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.

















Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 487: Farihy (105 words)


Ny farihy dia velarandrano masira na tsia, mivelatra be na tsia, misy eny anivon'ny kontinenta, ary matetika avy amina velarandranomandry (glacier). Ny ranon'ny farihy dia avy amin'ny renirano sy/na avy amin'ny fiakaran'ny rano avy ambanin'ny tany.

Ny farihy ngeza indrindra dia lavaka nitranga avy amin'ny tany tresaka (fay) sy farihy sasany dia avy amin'ny fanentsemana ny lohasaha, na avy amin'ny daraboka.

Ny farihy koa dia mety miforona ao anatin'ny lohasaha ao aorian'ny fananganana barazy. Ny farihy ambony indrindra eto an-tany dia fary iray eo amin'ny tendrombohitra Nevado Ojos des Salado. 6 345 metatra ny haavo misy ilay farihy eo amin'ny sisintan' Arjentina sy ny Silia




#Article 488: Ambohimanga Sud (218 words)


Ambohimanga Sud dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ifanadiana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 12760 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20613 ary ny kaodin-distrika dia 206











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.




Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 489: Ambohimiera (198 words)


Ambohimiera dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ifanadiana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 11050 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20609 ary ny kaodin-distrika dia 206











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 14 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 20000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 490: Analampasina (166 words)


Analampasina dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ifanadiana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 6012 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20615 ary ny kaodin-distrika dia 206









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 12 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.

Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 491: Antaretra (191 words)


Antaretra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ifanadiana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 9680 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20604 ary ny kaodin-distrika dia 206











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny alalan'ny asa tanana ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 6 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 20000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 492: Antsindra (179 words)


Antsindra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ifanadiana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 6992 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20611 ary ny kaodin-distrika dia 206









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 14 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 17 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 20000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.

Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 493: Fasintsara (194 words)


Fasintsara dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ifanadiana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 13421 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20617 ary ny kaodin-distrika dia 206









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 13 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 45000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 45000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.






Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 494: Ifanadiana (311 words)


Ifanadiana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ifanadiana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 14220 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20601 ary ny kaodin-distrika dia 206













Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 6 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 15000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.


Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao.












Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 495: Kelilalina (199 words)


Kelilalina dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ifanadiana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 9464 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20602 ary ny kaodin-distrika dia 206

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 12500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 496: Maroharatra (206 words)


Maroharatra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ifanadiana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 10215 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20619 ary ny kaodin-distrika dia 206









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 15 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 45000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 45000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.












#Article 497: Marotoko (164 words)


Marotoko dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ifanadiana, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 7000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20606 ary ny kaodin-distrika dia 206








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 21000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 21000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.

Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 498: Ambatofotsy (236 words)


Ambatofotsy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 25648 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21103 ary ny kaodin-distrika dia 211











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 33500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 33500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.





Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 499: Ambohimisafy (193 words)


Ambohimisafy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 12900 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21110 ary ny kaodin-distrika dia 211









Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 4 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 4 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 17000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 17000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.

Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 500: Ambolomadinika (188 words)


Ambolomadinika dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 13425 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21102 ary ny kaodin-distrika dia 211









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 5000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 5000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.


Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 501: Ankarimbelo (225 words)


Ankarimbelo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 24000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21111 ary ny kaodin-distrika dia 211












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 18 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 21 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 7500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.





Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 502: Belemoka (173 words)


Belemoka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 12943 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21112 ary ny kaodin-distrika dia 211









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 6 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 8 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 23500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 23500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.

Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 503: Ifanirea (233 words)


Ifanirea dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 18882 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21107 ary ny kaodin-distrika dia 211












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 13 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 14 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 69000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 69000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.





Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 504: Ikongo (305 words)


Ikongo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 26835 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21101 ary ny kaodin-distrika dia 211

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 8 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 56000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 56000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.

















Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 505: Kalafotsy (202 words)


Kalafotsy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 11186 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21104 ary ny kaodin-distrika dia 211









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 24 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 28 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 7500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.


Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 506: Manampatrana (259 words)


Manampatrana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 18491 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21105 ary ny kaodin-distrika dia 211

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia train.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 5 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 21000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 21000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.







Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 507: Sahalanona (172 words)


Sahalanona dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 13500 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21106 ary ny kaodin-distrika dia 211









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 15 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 49000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 49000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.


Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 508: Tanakambana (194 words)


Tanakambana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 9381 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21108 ary ny kaodin-distrika dia 211









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 14 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 56000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 56000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.


Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 509: Tolongoina (268 words)


Tolongoina dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Ikongo, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 17007 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21109 ary ny kaodin-distrika dia 211

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia train.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 4 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 4 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 15500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 15500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.









Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 510: Ambahive (215 words)


Ambahive dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 14781 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21023 ary ny kaodin-distrika dia 210









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 19 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 22 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 82500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 82500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.





Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 511: Ambalaroka (203 words)


Ambalaroka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 22317 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21014 ary ny kaodin-distrika dia 210











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 60 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 63 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 157500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 157500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.


Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 512: Ambalavero (179 words)


Ambalavero dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 12025 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21041 ary ny kaodin-distrika dia 210











Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 21500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 21500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 513: Ambila (236 words)


Ambila dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 17395 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21007 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.












Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia train.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 5 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 27500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 27500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.




Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 514: Amboanjo (229 words)


Amboanjo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 16974 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21017 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia vehicule particulier.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 17 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 72500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 72500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.







Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 515: Ambohitsara M (165 words)


Ambohitsara M dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 6810 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21013 ary ny kaodin-distrika dia 210











Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 8 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 8 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 21500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 21500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 516: Amborondra (191 words)


Amborondra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 14400 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21043 ary ny kaodin-distrika dia 210









Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 9 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 21500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 21500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.




Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 517: Ampasimanjeva (208 words)


Ampasimanjeva dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 22339 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21031 ary ny kaodin-distrika dia 210









Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 40000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 518: Ampasimboraka (170 words)


Ampasimboraka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 3925 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21022 ary ny kaodin-distrika dia 210









Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 14500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 14500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 9 volana.


Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 519: Anorombato (198 words)


Anorombato dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 12000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21034 ary ny kaodin-distrika dia 210











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 24 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 28 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 77500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 77500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 8 volana.


Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 520: Anteza (197 words)


Anteza dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 8606 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21051 ary ny kaodin-distrika dia 210









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 9 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 21500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 21500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.




Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 521: Bekatra (239 words)


Bekatra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 20466 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21029 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 61 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 64 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 158000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 158000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.





Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 522: Fenomby (226 words)


Fenomby dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 13241 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21039 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia train.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 20000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.





Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 523: Lokomby (234 words)


Lokomby dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 15037 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21021 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.












Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 19 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 22 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 82500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 82500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.





Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 524: Mahabako (223 words)


Mahabako dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 10104 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21045 ary ny kaodin-distrika dia 210











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia train.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 8 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 8 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 18000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 18000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.





Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 525: Mahamaibe (200 words)


Mahamaibe dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 8853 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21047 ary ny kaodin-distrika dia 210











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia vehicule particulier.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 9 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 21500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 21500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.





Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 526: Mangatsiotra (198 words)


Mangatsiotra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 4198 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21002 ary ny kaodin-distrika dia 210












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 13 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 30000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 30000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 9 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 527: Marofarihy (251 words)


Marofarihy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 7483 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21005 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 10 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 32500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 32500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.








Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina.





#Article 528: Mavorano (200 words)


Mavorano dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 12502 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21033 ary ny kaodin-distrika dia 210









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 8 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 9 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.






Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 529: Mitanty (200 words)


Mitanty dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 8733 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21027 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 11 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 35000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 530: Nihaonana (198 words)


Nihaonana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 4025 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21008 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.










Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 23 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 26 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 85000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 85000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.

Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 531: Saharefo (192 words)


Saharefo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 11950 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21053 ary ny kaodin-distrika dia 210









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 5 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 18050 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 18050 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.





Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 532: Sahasinaka (260 words)


Sahasinaka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 19925 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21015 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny alalan'ny asa tanana ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia train.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 8 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 8 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 21500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 21500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.





Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 533: Sakoana (193 words)


Sakoana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 12750 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21032 ary ny kaodin-distrika dia 210











Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 19 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 21 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 80000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 80000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 8 volana.



Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 534: Sorombo (200 words)


Sorombo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 11590 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21009 ary ny kaodin-distrika dia 210









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 14 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 11 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 31500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 30000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.





Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 535: Vohimanitra (199 words)


Vohimanitra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 5917 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21025 ary ny kaodin-distrika dia 210












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 8 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 8 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 18000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 18000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 536: Vohimasina Nord (195 words)


Vohimasina Nord dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 21943 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21010 ary ny kaodin-distrika dia 210











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 8 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 35000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 45000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 537: Vohimasina Sud (207 words)


Vohimasina Sud dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Manakara, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 15000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21012 ary ny kaodin-distrika dia 210

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5%.










Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 23 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 25 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 95000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 95000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 538: Ambalahosy Nord (185 words)


Ambalahosy Nord dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 3000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20937 ary ny kaodin-distrika dia 209








Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny alalan'ny asa tanana ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia pirogue.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 11 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 25000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 20500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.





#Article 539: Ambohinihaonana (203 words)


Ambohinihaonana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 1766 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20931 ary ny kaodin-distrika dia 209









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia vehicule particulier.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 16 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 18 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 41000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 56000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.


Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.





#Article 540: Andonabe (242 words)


Andonabe dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 11584 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20929 ary ny kaodin-distrika dia 209











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny alalan'ny asa tanana ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 11 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 23000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 23000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 2 volana.





Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 541: Andranambolava (186 words)


Andranambolava dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 10357 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20921 ary ny kaodin-distrika dia 209









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 20 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 26000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 26000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.









#Article 542: Anosimparihy (211 words)


Anosimparihy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 10186 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20945 ary ny kaodin-distrika dia 209











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 11 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 20000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.






Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 543: Antsenavolo (246 words)


Antsenavolo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 15737 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20915 ary ny kaodin-distrika dia 209











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 8 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 22000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 22000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.









Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 544: Kianjavato (230 words)


Kianjavato dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 4894 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20941 ary ny kaodin-distrika dia 209











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 8 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 8 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 20000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.











#Article 545: Mahaela (203 words)


Mahaela dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 22674 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20925 ary ny kaodin-distrika dia 209









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia pirogue.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 14 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 14 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 31000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 31000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.






Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.





#Article 546: Mahatsara Iefaka (175 words)


Mahatsara Iefaka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 4651 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20909 ary ny kaodin-distrika dia 209









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 13 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 26000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 26000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.









#Article 547: Mahatsara Sud (191 words)


Mahatsara Sud dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 2050 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20905 ary ny kaodin-distrika dia 209









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 13 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 13 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 26000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 26000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.


Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina.





#Article 548: Mahavoky Nord (204 words)


Mahavoky Nord dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 5879 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20927 ary ny kaodin-distrika dia 209









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 28 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 28 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 65000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 65000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.







Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 549: Manakana Nord (200 words)


Manakana Nord dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 4932 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20947 ary ny kaodin-distrika dia 209









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 11 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 20000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 550: Marofototra (210 words)


Marofototra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 15245 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20933 ary ny kaodin-distrika dia 209









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 11 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 11 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 41000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 41000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 8 volana.








Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 551: Marokarima (203 words)


Marokarima dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 13524 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20911 ary ny kaodin-distrika dia 209









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 14 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 14 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 31000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 31000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 8 volana.


Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 552: Marosangy (180 words)


Marosangy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 16597 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20917 ary ny kaodin-distrika dia 209









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 16 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 26000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 26000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.









#Article 553: Namorona (193 words)


Namorona dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritra Vatovavy Fitovinany, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 24506 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20949 ary ny kaodin-distrika dia 209









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 5 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 10 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 28500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 27000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 8 volana.



Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 554: Sandrohy (206 words)


Sandrohy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 4532 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20943 ary ny kaodin-distrika dia 209

Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 50-75%.








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 9 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 9 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 29500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 29500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 555: Tsaravary (204 words)


Tsaravary dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 26928 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20903 ary ny kaodin-distrika dia 209












Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 12 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 26000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 26000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.






#Article 556: Vatohandrina (168 words)


Vatohandrina dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 8450 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20935 ary ny kaodin-distrika dia 209









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 18 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 18 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 39000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 39000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.






#Article 557: Ampasinambo (223 words)


Ampasinambo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Nosy-Varika, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 24516 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20717 ary ny kaodin-distrika dia 207









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 77 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 77 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 25000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 25000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.








Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 558: Androrangovola (210 words)


Androrangovola dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Nosy-Varika, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 16400 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20704 ary ny kaodin-distrika dia 207











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 29 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 29 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 51000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 51000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.





Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.





#Article 559: Befody (174 words)


Befody dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Nosy-Varika, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 12320 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20719 ary ny kaodin-distrika dia 207









Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 44 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 44 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 41000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 41000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.







#Article 560: Sahavato (228 words)


Sahavato dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Nosy-Varika, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 28010 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20707 ary ny kaodin-distrika dia 207











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana seranana an-drenirano amin'ilay tanàna.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia pirogue.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 32 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 32 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 51000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 51000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.







Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 561: Vohindroa (187 words)


Vohindroa dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Nosy-Varika, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 16960 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20702 ary ny kaodin-distrika dia 207











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 50 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 50 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 65000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 65000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.









#Article 562: Vohitrandriana (199 words)


Vohitrandriana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Nosy-Varika, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 31215 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20711 ary ny kaodin-distrika dia 207











Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 28 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 28 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 26000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 26000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.









#Article 563: Ambahy (165 words)


Ambahy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Nosy-Varika, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 20526 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20703 ary ny kaodin-distrika dia 207








Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana seranana an-drenirano amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia pirogue.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 16 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 16 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 46000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 46000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.







#Article 564: Tsiatosika (229 words)


Tsiatosika dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Mananjary, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 23767 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 20907 ary ny kaodin-distrika dia 209











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 7 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 8 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 28000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 28000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.





Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.

Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 565: Andemaka (229 words)


Andemaka dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 16380 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21219 ary ny kaodin-distrika dia 212











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 25 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 29 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 77500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 77500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.






Tapaka in-1 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 566: Ankarimbary (181 words)


Ankarimbary dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 8460 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21209 ary ny kaodin-distrika dia 212












Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia pirogue.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 23 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 27 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 82500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 82500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.




Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 567: Ifatsy (220 words)


Ifatsy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 15365 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21221 ary ny kaodin-distrika dia 212











Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 76 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 80 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 115000 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 115000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.






Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 568: Ilakatra (196 words)


Ilakatra dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 17083 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21223 ary ny kaodin-distrika dia 212











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara maivana base.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 68 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 76 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 117500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 117500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 569: Lanivo (200 words)


Lanivo dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 9375 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21211 ary ny kaodin-distrika dia 212











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 74 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 78 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 115000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 115000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.





Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.





#Article 570: Onjatsy (183 words)


Onjatsy dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 8247 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21217 ary ny kaodin-distrika dia 212









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 14 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 18 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 42500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 42500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.





#Article 571: Sahalava (178 words)


Sahalava dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 8873 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21225 ary ny kaodin-distrika dia 212









Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 71 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 75 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 104000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 104000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana.




Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 572: Savana (182 words)


Savana dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 3816 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21206 ary ny kaodin-distrika dia 212












Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 70 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 74 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 107500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 107500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 573: Vohilany (172 words)


Vohilany dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 8140 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21204 ary ny kaodin-distrika dia 212










Ahitana sekoly ambaratonga fototra.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 69 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 73 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 107500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 107500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana.

Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.




#Article 574: Vohindava (201 words)


Vohindava dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 11567 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21202 ary ny kaodin-distrika dia 212












Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia tongotra.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 27 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 34 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 85000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 85000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.







#Article 575: Vohipeno (317 words)


Vohipeno dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 18445 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21201 ary ny kaodin-distrika dia 212














Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 25 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 29 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 77500 Fmg.
Misy fikambanan'ny mpampiasa lalan-tany ao.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 77500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.

















Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 576: Vohitrindry (208 words)


Vohitrindry dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohipeno, Faritanin'i Fianarantsoa. Ny isam-poniny dia 12808 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 21203 ary ny kaodin-distrika dia 212











Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 66 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 74 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 107500 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 107500 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.

Tapaka in-2 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001.




#Article 577: Eorôpa Afovoany (155 words)


Ny Eorôpa Afovoany dia faritan'i Eorôpa eo anelanelan'ny Eorôpa Atsinanana sy ny Eorôpa Andrefana. Ny tenenina hoe Eorôpa Afovoany dia tsy ilay afovoany ara-jeografian'i Eorôpa fa ny afovoany ara-tantara.

Ireo firenena azo sokajiana ao amin'ny faritan' Eorôpa Afovoany dia ny Alemaina, ny Aotrisy, ny Hongaria, ny Pôlônia, ny Repoblika Tseky, ny Silôvenia ary ny Krôasia.

Ny Krôasia sy ny Romania koa tsindraindray dia sokajiana ao main'ny firenen' Eoropa Afovoany, ny Krôasia dia ao amin'ny faritan'ny Balkana. Araka ny OTAN, ny Romania dia lazainy fa firenena ao amin'ny faritra atsinanan'i Eorôpa, na dia, nohon'ny antony ara-tantara sy ara-kolontsaina, sokajian'ny tantarata ho ao amin'ny faritan'ny Balkana aza izy; ny faritra andrefana sy atsimon'i Romania izao dia mety ho ao amin'ny faritany afovoan' Eorôpa, noho ireo faritany tao amin'ny Empira Aostrô-Hongariana tamin'ny Andro Taloha.

Ny Alzasy ny Laoraina koa dia ao amin'ny faritan' Eoropa Afovoany, raha jerena ny fianjadiana ara-kolontsaina sy ara-tantara (amin'ny lafin'ny fiteny, ny fomba sns.).




#Article 578: Fiteny taỳ (110 words)


Ny fiteny taỳ (anarany eo an-toerana: ) dia fiteny ao amin' ny vondrom-piteny taỳ voasokajy ao amin'ny fiteny tai-kaday. Ny isan' ny mpiteny taỳ dia enimpolo tapitrisa. Ny fiteny taỳ dia teny ofisialin' ny Fanjakan' i Tailandy.

Ny fiteny taỳ dia soratana amin' ny alàlan' ny abogida manokana (abidy taỳ ) avy amin' ny abidy kimera, navadika mba hahafahana manoratra tsara ny fiteny taỳ.

Ny fiteny taỳ dia soratana avy any ankavia mankany ankavanana, tsy misy fijanonan-tsoaratra, ary mety misy teny maro soratana miraikitra. Tsy mifandray ny litera. Tsy misy lohasoratra.

Ny fiteny thai dia manana haabom-peo dimy :  ambany [˨˩], afovoany [˧], ambony [˦˥], mihidina [˥˩] ary miakatra [˩˦].




#Article 579: Faritra Sava (119 words)


Ny faritra Sava dia faritra ao amin'ny faritanin' Antsiranana, any avaratr'i Madagasikara. Ny renivohiny dia Sambava. Ny faritany dia ao amin'ny amorontsiraka avaratra atsinanan'i Madagasikara. Izy io dia mizara sisintany amin'ny faritra Diana, any avaratra andrefana, ny Sofia any atsimo andrefana ary ny faritra Analanjirofo any atsimo. Ny isam-ponina dia 805 300 tamin'ny 2004 ary ny velarantany dia 25 518 .

Ny faritra Sava dia voazara distrika efatra :  Sambava, Antalaha, Vohemar ary Andapa. Ny anaran'ny faritra dia avy amin'ny lohasoratr'ireo distrika ireo : Sambava, Antalaha, Vohemar ary Andapa. Ireo tanàna ireo dia milaza-tena ho « Renivohitry ny lavanila », satria io faritra io no tena mpamoaka lavanila indrindra eto an-tany.

Ireto avy ireo distrika ao amin'io faritra io:




#Article 580: Vohemar (336 words)


Vohemar   (Malagasy : Vohimarina na Iharan̈a)  dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan'i Vohemar, Faritanin'i Antsiranana. Ny isam-poniny dia 15202 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 71699 ary ny kaodin-distrika dia 716










Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna.
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao.
Misy seranana an-dranomasina ao.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise).
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 86 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 86 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 70000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 70000 Fmg.

Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana.




















Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.




#Article 581: Abogida (185 words)


Ny abogida na abugida, dia karazana fombam-panoratana ampiasaina mba hanoratra ny feon'ny fiteny iray. Izy io dia eo anelanelan'ny abidy manoratra ny vaninteny sy ny abidy manasaraka tsara ny zanapeo sy ny renifeo ho litera manokana ; ny litera ao amin'ny abogida dia renifeo iray mitambatra amin'ny zanapeo iray miaraka. Ny vaninteny hafa na ny fanalana ny zanapeo miaraka dia soratana amin'ny alàlan'ny fanampiana diakritika iray.

Afaka aseho amin'ny alàlana abidy iray noforonina ny fomba fandehanan'ny abogida : 
omena grafema iray notsongaina avy amina abogida iray soratana hoe க​.

Io grafema io raha avela amin'izao dia tononona hoe  arahan'ny zanapeo miaraka aminy ( izy eto). Raha te-hanoratra ny feo , dia க fotsiny no soratana. Raha te-hanoratra , dia mila ampiana diakritika iray grafema க ; dia manome க + ி.

Raha te-hanoratra hoe க irery, dia mila ampiana diakritika manondro ny tsi-fisiana zanapeo miaraka ( soratana amin'ny ்), manome க + ். Io soratra io dia lazaina hoe virama (avy amin'ny teny hindi) na mpanjavona.

Raha te-hanoratra ny zanapeo  tsy misy renifeo, dia mila soratra hafa indray  mizaka tena (soratana இ). 

Raha averina :




#Article 582: Fiadiana ny tompondaka eran-tany ho an’ny kitra 2010 (435 words)


Ny Fiadiana ny tompondaka eran-tany ho an’ny kitra 2010 (amin'ny fiteny anglisy : 2010 FIFA World Cup, amin'ny fiteny frantsay : Coupe du monde de football de 2010) dia ny fiadiana ny tompondaka faha 19. Izy io dia manomboka amin'ny 11 Jiona 2010 ary mifarana amin'ny 11 Jolay 2010 any Afrika Atsimo. Izy io dia fiadiana ny tompondaka eran-tany ho an’ny kitra voalohany mitranga any Afrika.
Ny firenena mandray io fiadiana io dia voafidy tamin'ny Mey 2004.

Amin'ny Aogositra 2007 hatramin'ny volana Novambra 2009. Ny ekipan'ny firenena 203 nisoratra anarana tamin'ny fiadiana ho tompondaka erantany dia hanao fifaninanana mba ho voafidy ary mba ho lasa anisan'ny ekipa 31 hififaninana any Afrika Atsimo.

Ny ekipan'i Afrika Atsimo dia tonga dia mahazo toerana avy hatrany noho izy mandray ilay fifaninanana.

Ny fisafidiana ny firenena handray ny fiadiana ho tompondaka erantany amin'ny taranja baolina kitra dia ataon'ny Komity Manapaka an'ny FIFA. Matetika io safidy io mahazo kianina. Tamin'i Orogoay nandray ny fiadiana ho tompondaka eran-tany voalohany, dia efatra monja ny ekipa eoropeana nandray anjara. Ny firenena nandray ny fiadiana ny ho tompondaka eran-tany teo aorian'i Orogoay dia firenena eoropeana. Fa teo indray tsy nanaiky ny firenena tany Amerika. Ary noho izany, tsy nandray anjara tamin'ny Fiadiana ho Tompondaka eran-tany nitranga tany Frantsa ny Arjentina sy ny Orogoay.

Teo aorian'ny Ady lehibe faharoa, nandidy ny FIFA fa mifandimby mandray ny fiadiana ny firenena eoropeana sy ny firenena amerikana, mba tsy hisy bôikôty intsony.

Niova indray ny fomba fisafidiana ny firenena mandray mba ho lany enin-taona alohan'ny tena fitrangan'ny Fiadiana ny mpikamban'ny Federasiona Iraisam-pirenena.

Teo aorian'ny Fiadiana Ho Tompondaka Erantany 2006, nanapa-kevitra ny FIFA mba hahafahan'ny firenena Afrikana handray ny ekipa manerana ny tany amin'ny FHTE 2010. Teo aorian'ny fialàn'ny Libia sy ny Tonizia, ny Komity Manapaka dia nivory tamin'ny 15 Mey 2004 tany Zürich, any Soisa ary nifidy ny Afrika Atsimo tamin'ny alàlan'ny vato efatra ambin'ny folo, folo ho an'i Maroka ary zero ho an' Ejipta. Tamin'ny 7 Jolay 2006 any Alemaina, naseho ny lôgô ho avy an'ilay fiadiana , maneho mpilalao baolina manao daka bisikileta miaraka amin'ny saritan'ny kontinenta afrikana any aoriany.

Ny maskôty ofisialy ny Fiadiana ny ho Tompondaka 2010 dia i Zakumi (teraka tamin'ny 16 Jolay 1994 ; enina ambin'ny folo taona), leopara manana volo maitso. Ny anarany dia avy amin'ny « ZA » kaody iraisam-pirenena ISO 3166-1 ho an' Afrika Atsimo, ary « kumi » anarana midika « folo » amin'ny fiteny afrikana maro.

Ny daty nahaterahan'i Zakumi dia mitovy amin'ny Andron'ny Fahatanorana (Youth Day) ao Afrika Atsimo, andro fahatsiarovana ny rotak'i Soweto. Ary 1994 no taona ny fifidianana tsy manavaka ara-bolo-koditra any Afrika Atsimo.




#Article 583: Fanambarana Iraisam-pirenena momban'ny Zon'Olombelona (899 words)


Ny 10 desembra 1948 no nolaniana sy nampahafantarin'ny Fivoriamben'ny Firenena Mikambana ny Fanambarana Iraisam-pirenena momba ny zon'olombelona. Taorian'izany vanin'andro manan-tantara izany dia nangataka tamin'ireo firenena mpikambana rehetra ny Fivoriambe mba hampiely ity  Fanambarana Iraisam-pirenena momba ny Zon'olombelona ity - Hizara sy hanao azy ho peta-drindrina, hahafahan'ny tsirairay mamaky sy mandalina ny ventin-kevitra voafono ao anatiny, indrindra any an-tsekoly sy ireo toeram-pampinarana hafa. Ka tsy hanavahana izay sata politika ijoroan'ny firenena ny fanaovana izany. 

Heverina fa ny fankatoavana ny fahamendrehan'olombelona sy ny zony mitovy ary tsy azo tohintohinina dia anisan'ny fototry ny fahafahana, ny rariny ary ny fandriam-pahalemanana eran-tany, Heverina fa ny tsy fahafantarana sy fanaovana tsinontsinona ny zon'olombelona dia mitarika amin'ny fihetsika feno habibiana mampikomy ny fieritreretan'ny mpiara-belona. Ny fametrahana tontolo vaovao ; hivelaran'ny olona afaka eo amin'ny filazana ny hevitra sy ny finoana, ary tsy voagejan'ny tahotra sy ny fahoriana no hetaheta lehibe indrindra ho an'ny olombelona, Heverina fa ilaina ny miaro ny zon'olombelona amin'ny fametrahana rafitra tan-dalàna mba tsy hitarika azy hikomy sy hanohitra ny fampihorohoroana sy ny fampijaliana, Heverina fa zava-dehibe ny famporisihana hatrany ny fifandraisana ara-pirahalahiana eo amin'ny firenen-tsamihafa, Heverina fa ny Fanjakana Mpikambana rehetra dia manaiky hanaja ny zon'olombelona sy ny fahafahana fototra, ka miara-miasa amin'ny Firenena Mikambana izy amin'izany, Heverina fa tao anatin'ny Dina dia nohamafisin'ny olon-drehetra ao amin'ny Firenena Mikambana indray ny finoany an'ireo zo fototry ny olombelona - hanajana ny hasina maha-olombelona, ny fitovian-jon'ny lehilahy sy ny vehivavy; ary izy rehetra dia maneho ny fahavononany hiasa ho an'ny fandrosoana sosialy hanatsaratsara kokoa ny fari-piainana ao anatin'ny fahafahana bebe kokoa. Heverina fa ny Fanjakana mpikambana rehetra dia manaiky hanaja ny zon'olombelona sy ny fahafahana fototra, ka hiara-miasa amin'ny Firenena Mikambana izy amin'izany. Heverina fa ny fitoviam-pijery mikasika ireny zo sy fahafahana ireny dia zava-dehibe ho an'ny fanatanterahana feno izao fiandaniana miharihary izao. Koa dia manambara ny Fivoriambe fa ity Fanambarana Iraisam- Pirenena momba ny Zon'Olombelona ity dia toy ny idealy iombonana ka ny firenen-drehetra sy ny vahoaka rehetra no hiara-manatratra azy mba hahatonga ny olona tsirairay sy ny sampan-draharaha samihafa ao amin'ny fiaraha-monina hiezaka hampandroso ny asa enti-manaja ny zo sy ny fahafahan'olombelona amin'ny alan'ny fampianarana sy ny fanabeazana ary hiantoka koa ny hampanekena sy hampakatoavana izany amin'ny alan'ny fepetra samihafa na nasionaly na iraisam-pirenena ho fampiharana hentitra ny Zon'olombelona na eo amin'ny vahoakan'ny Fanjakana efa mpikambana na eo amin'ny mponina any amin'ireo tany napetraka eo ambany fitantanan'izy ireny. 

 
Teraka afaka sy mitovy zo sy fahamendrehana ny olombelona rehetra. Samy manan-tsaina sy fieritreretana ka tokony hifampitondra am-pirahalahiana. 

 
Samy afaka hizaka ny zo sy ny fahafahana rehetra voalaza ato amin'ity Fanambarana ny Zon'olombelona ity ny tsirairay na inona volon-kodiny na firazanany na vavy na lahy na manao ahoana na manao ahoana firehan-keviny sy fivavahany sy izay fihaviany na laharana sosialy misy azy na inona. 
 
Ambonin'izany, tsy tokony hahatonga fanavahana mihitsy izay sata politika zakain'ilay firenena nipoiran'ny olona na mahaleotena na zanatany na eo ambany fitantanan'ny Firenena Mikambana na mizaka tena izany tany izany. 

 
Manana zo hiaina sy ho afaka ary hahazo fiarovana ny olona tsirairay. 

 
Tsy misy olombelona azo andevozina na ampanompoina. Raràna ny fanandevozana sy ny varotra andevo na inona na inona endrika isehoany. 

  
Tsy misy olombelona azo ampijaliana na saziana na anaovana fitondrana feno hasiahana, tsy mifanaraka na mampihetry ny maha-olona. 

 
Manan-jo hitaky ny fankatoavana ny maha-olona azy araka ny voafaritry ny lalàna ny tsirairay na aiza na aiza toerana alehany.

 
Mitovy ny olon-drehetra eo anatrehan'ny lalàna ary samy manan-jo harovan'izany lalàna izany, indrindra manoloana izay mety ho fanavakavahana na fihantsiana manana endrika fanavakavahana ka mety hanitsakitsaka ity Fanambarana ity.

 
Manan-jo hitory amin'ny Fitsarana misy ao amin'ny taniny ny olona tsirairay raha mahatsapa fa hosena ny zo fototra nomen'ny lalam-panorenana azy. 

 
Tsy misy olona azo samborina tsy amin'antony na tazonim-poana na atao sesi-tany tsy voaheloka. 

 
Manan-jo ny olon-drehetra mba hohenoin'ny Fitsarana am-pahibemaso sy tsy am-piangarana ny heviny, ka ho fitsarana mahaleo tena sy tsy miangatra no hametra ny zony sy ny mahamarim-pototra na tsia ny fiampangana atao aminy. 

 

 
Tsy misy olona azo itsabahana ny fiainany manokana, ny fianankaviany, ny fonenany, ny taratasy ifandefasany na hitsahina ny voninahiny sy ny lazany. Zon'ny olona ny harovan'ny lalàna eo anatrehan'ny fanitsakitsahana tsy ara-drariny sy tsy ara-dalàna rehetra.

 

 

 

 

 

 

 
Malalaka amin'ny heviny sy amin'ny fivavahana hinoany ary manan-jo hihaino ny feon'ny fieritreretany ny olon-drehetra. Io zo io dia mamela azy malalaka hiova fivavahana na firehana samihafa. Ny olon-drehetra koa dia manan-jo haneho izany finoany na firehany izany am-pahibemaso na ho an'olom-bitsy ; amin'ny alalan'ny fampianarana na fanaovana fomba... 

 
Ny olon-drehetra dia afaka manana ny heviny ka hilaza izany an-kalalahana. Tsy tokony hampitahorina amin'izay fomba fijeriny, ary afaka mikaroka, mandray, mampiely izay vaovao na hevitra hitany amin'ny alalan'ireo fitaovam-pifandraisana misy ny olon-drehetra ; tsy hijerena sisin-tany. 

 

 

 

 
Ny olon-drehetra amin'ny maha-mpikambana ao amin'ny fiaraha-monina azy dia manan-jo ho voaantoka ara-tsosialy. Fiantohana natao hanajana ny zo ara-toe-karena, sosialy sy ara-kolontsaina izay ilain'ny fahamendrehan'ny olona sy ny fivoatran'ny maha-izy azy amin'ny alalan'ny ezaka nasionaly na iraisam-pirenena, araka ny fandaminana sy ny harem-pireneny. 

 

 
Manan-jo hiala sasatra sy hiala voly ny olon-drehetra. Tokony ho ferana ara-drariny ny fotoam-piasana ary handraisana karama ny fialan-tsasatra amin'izany. 

 

 

 

 
Manan-jo hivelatra ao anatina rafitra mitandro ny zo sy ny fahafahana fototra voalaza ato anatin'ity fanambarana ity ny olon-drehetra, eo amin'ny lafiny sosialy sy iraisam-pirenena. 

 

  

Ny zava-boalaza rehetra ato anatin'ity Fanambarana ity dia tsy azon'ny Fanjakana na vondron'olona na olon-tsotra hadika ho manome azy ireo fahefana hanao asa mikendry handrava ny zo sy ny fahafahana voatanisa etsy ambony. 




#Article 584: Fiteny soedoà (528 words)


Ny fiteny soedoà (amin' ny teny soedoà: svenska ) dia fiteny jermanika tenenina any avaratr' i Eorôpa. Ny isan' ny olona miteny io fiteny io dia folo tapitrisa; ny ankabeazan' ny mpiteny soedoà dia any Soeda ary misy fianakaviam-be vitsivitsy any Finlandy, ireo firenena ireo mampiasa ny fiteny soedoà ho teny ôfisialy. 

Ny fiteny soedoà dia fiteny mitovitovy endrika amin' ny fiteny nôrveziana sy ny fiteny danoà, ary mety mifankahazo ny olona miteny amin' ireo teny telo ireo. Ny anton' ny fifankahazoana eo amin' ny mpiteny soedoà sy danoà ary nôrveziana dia noho ire pfiteny ireo samy avy amin'ny fiteny nôrsa taloha, fiteny tenenin' ny vahoaka jermanika tany Skandinavia nandritry ny andron' ny Viking.

Ny fiteny soedoà tsotra, tenenin' ny ankabeazan' ny olom-pirenena soedoà, dia tenim-pirenena avy amin' ny endrika maromaron' ny fiteny soedoà notenenina tao amin' ny faritra afovoany tamin' ny taonjato faha-19 hatramin' ny fanombohan' ny taonjato faha-20. Ny fiteny soedoà soratana dia iray ihany, fa ny fiteny soedoà tenenina dia arakaraky ny faritra isiana. Ny endrilky ny fiteny soedoà sasantsasany dia mety samihafa be amin' ny fiteny soedoà tsotra na amin' ny lafin' ny fitsipi-pitenenana na amin' ny lafin' ny voambolana ampiasaina, ary mety tsy mifanitsy amin' ny fiteny soedoà tsotra izy. Ireo fiteny sarotra azo ireo dia voafetra amina faritra any ambanivohitra ary vitsivitsy ihany ny isan' ny olona miteny azy. Ankehitriny ny ankabeazan' ny fitenim-paritra dia mitady ho very ka amporisihin' ny governemanta sy ny fahefana ny soedoà hitenenana ny fitenim-paritra.

Ny rafitry ny fehezanteny dia Mpanao-Matoanteny-Fameno, fa mety ovaovaina izy arakaraky ny teny ampiasaina sy ny fehezanteny; mitovitovy amin' ny teny anglisy ny endriky ny fiteny soedoà, fa betsabetsaka kokoa noho ny teny anglisy ny fiovan' ny teny. Misy karazan-teny roa, tsy misy fiovana ara-pitsipi-pitenenana, misy fiovan-teny arak' isa (nombre). Betsaka ny isan' ny zanapeo amin' ny fiteny soedoà ary matetika izy ireo mifanakaiky.

Tamin' ny taonjato faha-9, ny fiteny nôrsa taloha dia lasa nipoiran' ny fiteny nôrsa andrefana (Islandy, Nôrvezy) sy atsinanana (Soeda, Danemarka). Tamin' ny taonjato faha-12, niova ho lasa samihafa ny fiteny nôrsa notenenina any Danemarka sy any Soeda, ny anaran' ny fiteny tenenina amin' ireo faritra ireo dia fiteny danoà taloha sy fiteny soedoà taloha. Ny fiteny nôrsa rehetra isan-karazany dia voaanjadin' ny fiteny jermana ambany nandritry ny taonjato faha-13 hatramin' ny taonjato faha-16.

Tamin' ny taonjato faha-8, ny fiteny jermanika niraisana tao Skandinavia, atao hoe fiteny prôtô-nôrsa, dia niova endrika ho lasa fiteny nôrsa taloha. Io fiteny vaovao mbola iraisan' ny mponina skandinaviana io dia mbola niova toetra fa tsy manerana ny Skandinavia, ny vokatr' io fiovana an-toerana io dia mampipoitra fiteny roa mifanakaiky: ny fiteny nôrsa taloha andrefana (tenenina any Nôrvezy sy any Islandy) ary ny fiteny nôrsa taloha atsinanana (tenenina any Soeda sy any Danemarka).

Ny teny hoe « fiteny soedoa taloha » dia teny ampiasaina mba hanoro ny fiteny soedoa notenenina tamin'ny fanombohan'ny taonjato faha telo ambin'ny folo (1225). Ao amin'ny taratasy manan-danja indrindra nosoratana tamin'ny abidy latina dia ny lalàm-paritany, ny Västgöta na ny Västgötalagen, nahitana singan-taratasy nosoratana tamin'ny 1250.

Ny fiangonana katolika romana tamin'izany fotoana izany dia nampiditra teny maro avy amin'ny fiteny latina tao amin'ny fiteny soedoa.

Fiteny jermanika be mpiteny




#Article 585: Andriandoriamanjaka (980 words)


Ny Andriandoriamanjaka dia iantsoana ireo zana-dRabefaravolamanjaka tamin'Andrianamboninolona zanak'Andriamananitany. Misy valo ireo Andriandoriamanjaka zana-dRabefaravolamanjaka tamin'Andrianamboninolona saingy ireto anarana efatra ireto no voatazon'ny lovantsofina matetika dia Andriandambotanimanjaka sy Ravolarivomanjaka sy Andriamasoandrobe ary Andriatsitakatrarivo.

Rabiby tamin'ny taona 1500 no mpanjaka arabo jiosy teo Ambohidrabiby ary nanan-janaka telo ka ny vavimatoa dia Rabefaravolamanjaka ary ny vavy aivo dia Ramaintsoanala (niova anarana ho Randapavola).

Nisy vady namboarina roa teo Ambohidrabiby tamin'ny nanjakan-dRabiby. Raha tonga hangataka an-dRabefaravolamanjaka i Andriamanelo mpanjakan'i Alasora dia Randapavola no nomen-dRabiby ho vadiny fa Rabefaravolamanjaka kosa nomeny ho vadin'Andrianamboninolona, zanak'Andriamananitany. 

Ny Andriandoriamanjaka dia iantsoana ireo zana-dRabefaravolamanjaka tamin'Andrianamboninolona zanak'Andriamananitany. Misy valo hoy ny lovantsofina no isan'ireo Andriandoriamanjaka zana-dRabefaravolamanjaka tamin'Andrianamboninolona saingy ireto anarana efatra ireto no voatazon'ny lovantsofina matetika dia Andriandambotanimanjaka (natao hoe Ratany), Ravolarivomanjaka (na Ravolana), Andriamasoandrobe (na Ramasoandro na Andriambe) ary Andriatsitakatrarivo (na Ratsitakatra). Ao an-tampon'ilay tendrombohitra avo voahodidina hadivory eroa ampita avaratra antsinanan'Ambohidrabiby, atao hoe Ambohitrandriananahary, no namponenin-dRabiby an-dRabefaravolamanjaka sy ireo zanany ary ao Rabefaravolamanjaka no miafina. Vadiben'Andrianamboninolona i Rabefaravolamanjaka ka matetika Andrianamboninolona no mipetraka maharitra eo amin-dRabefaravolamanjaka ka nahavery ny anaran'io tendrombohitra io ho Ambohitrandriananahary, anarana nalain'Andrianamboninolona tamin' Ambohitrandriananahary, vohitr'Andriamananitany rainy eo ampita avaratr'Alasora.

Nisy fotoana narary mafy ny mpanjaka Rabiby teo Ambohidrabiby ary saika maty mihitsy nefa dia tsy noraharahain'ireo zanany izy. Fa ireo zana-dRabefaravolamanjaka no nikarakara sy nahasitrana azy. Koa rehefa sitrana Rabiby dia hoy ny teniny mantsy ireo zana-dRabefaravolamanjaka ireo: Tsy mba zafiko ianareo fa toy ny zanako naterako, fa ny zanako tsy nahavita izay vitanareo. 

Rehefa hiamboho Rabiby dia nijery izay taranany handimby azy amin'ny fanjakany ka niantefa tamin'ny zanaka lahin-dRabefaravolamanjaka tamin'Andrianamboninolona ny safidiny. Koa nampiantsoin-dRabiby ny zanaka lahimatoan-dRabefaravolamanjaka tamin'Andrianamboninolona ka izao no teniny taminy: Efa hiamboho aho ity ka ianao no homeko ny fanjakako. Dia hoy io zana-dRabefaravolamanjaka io: Aleo izahay ho toy izao ihany. Dia nalahelo mafy Rabiby sy ny vahoakany tamin'izany. Fa rehefa nandà io zanakandriana io vao notendren-dRabiby hanjaka Ralambo zafiny. Tsy afaka nanjaka arak'izany Ralambo raha tsy nandà fanjakana ireo zana-dRabefaravolamanjaka. Koa ho fankasitrahana, dia izao no tenin-dRabiby sy Ralambo mantsy ireo zana-d Rabefaravolamanjaka ireo: Eny ary, aoka ianareo sy ny zanaka amam-paranareo ho amin'izao maha zanakandriana anareo izao mandrakizay mahazo manjaka ; ary tsy tsindrian-kazo lena ianareo fa izay manao ratsy anareo sy ny zanaka amam-paranareo dia atao maty tokoa, ary ny taranakareo sy izay zanaka amam-paran'ny manjaka amin'ity tany ity no iray lamba ka izay itafianareo sy ny taranakareo no itafian'andriamanjaka mifandimby sy ny ankohonany, koa ny zanaka amam-paranareo eto Ambohidrabiby no manenona ny lamban'andriamanjaka fa ny Andriana tsy mitafy ny jaky tenominareo dia tsy manjaka. Ary izao teninay izao dia tsy ovain'iza manjaka amin'ity tany ity na oviana na oviana. Koa izany kabarin-dRabiby sy Ralambo izany no nahatonga ny Andriandoriamanjaka ho andriana avo firazanana indrindra amin'ny samy andriana raha nanao ny antanantohatr'andriana ny mpanjaka Ralambo. Ary ny anarana Rabefaravolamanjaka aza hono dia vao nomen-dRabiby sy Ralambo tato aoriana ho firaketana hatrany fa ireo taranak'io vavimatoan-dRabiby io tamin'Andrianamboninolona dia zanakandriana ny firazanany ary manana zo hanjaka. Ravolarivomanjaka sy Andriamasoandrobe anefa dia niala teo Ambohidrabiby mba hitady tany hanorenana fanjakana ka nianavaratra nankany Anjozorobe sy niakandrefana any Itasy sy Ivonizongo ary nifanambady tamin'ireo andriana tany ka lasa razan'andriamanjaka tamin'ireo faritra ireo. Avy amin'izy ireo ny razan'andriana nanjaka tao Andavakisakay tany Anjozorobe sy ireo Ampanarifito sy Andriamborona tany Imamo. Izany hoe taranaky ny mpanjaka Rabiby sy Andrianamboninolona koa ireo andriana tao Anjozorobe sy tany Imamo sy Vonizongo. Ireo Andriandoriamanjaka hafa koa dia nisy nitady fanjakana tany amin'ny faritany atsimon'Imerina tamin'ny nanjakan-dRalambo sy Andrianjaka ka tonga razan'Andriana amin'ny foko andratsay sy betsileo. Andriandambotanimanjaka kosa dia nijanona teo Ambohidrabiby ary nanambady ny anabavin'Andriampolofantsy ao Antsomangy. Rehefa niamboho Andriandambotanimanjaka, sy araka ny hafatry ny mpanjaka Rabiby, dia natao mitohy amin'ny fasan'ny mpanjaka Rabiby mivady ny fasany ka milahatra avy avaratra mianatsimo Rabiby, Ramaintsoakanjo ary Andriandambotanimanjaka. Ny filahatry ny fasan'andriana eo amin'ny rovan'Ambohidrabiby dia mirakitra fa na dia mpanjaka nalaza aza Ralambo, dia tsy mihoatra an-dRabiby sy ireo Andriandoriamanjaka. Satria tokoa, ny fasan-dRalambo mivady dia tsy ahazo natohy tamin'ny fasan-dRabiby mivady sy Andriandambotanimanjaka. Eo atsimon'ny fasan-dRabiby sy Andriandambotanimanjaka koa no misy ny fasan-dRalambo sy ny vadiny, maneho izany fa nm Mpanjaka Rabiby dia nanao fandaminana teo Ambohidrabiby ka na dia nanaraka an-dreniny teo aza Ralambo dia tsy maintsy nanaraka ny fomban-tany sy ny fiandrianana izay efa napet-di Rabiby. 

Ary ankoatra izany, ireo Andriandoriamanjaka zana-drahavavin-dreniny ihany no nataon-dRalambo ho lehiben'ny mpanolotsainy teo Ambohidrabiby noho izy ireo malaza ho marani-tsaina sy nitana ny fomban-dRabiby, koa ny tolokevitr'izy ireo no narahin'ny mpanjaka Ralambo ka nahateraka teo Ambohidrabiby ny fanjakana merina lehibe sy nipoiran'ny fomban'andriana maro tsy tambo isaina toy ny teti-razana sy ny fandroana, sns.

Araka ny lovantsofina voalaza etsy ambony, na dia taranak'Andrianamboninolona aza ny Andriandoriamanjaka dia tsy mba natao ho Andrianamboninolona ny firazanany fa nataon-dRabiby sy Ralambo ho zanakandriana sy mahazo manjaka mandrakizay. 

Tsy voafaritra mazava kosa na ilay firazanany zanakandriana no manana toetra doria na ilay manjaka. Ny teny hpe doria moa dia teny semitika sy teny hebreo, izay manana heviny efatra dia taranak'andriana no heviny amin'ny foko sakalava, vary akotry voafantina fanao masomboly no heviny amin'ny foko antemoro taranak'arabo, ary mandrakizay sy  tsy miova ary alao valo no saika heviny aty afovoantany. Tamin'ny andron-dRabiby sy Ralambo, ireo andriamanjaka, ireo renin-Andriamanjaka ary ireo zanak'Andriana mahazo manjaka no manana zo hitondra ny teny hoe manjaka amin'ny anarany. Ireo vadikelin'andriana na zanak'andriana nefa tsy manjaka dia tsy mahazo izany. Teo Ambohidrabiby tamin-dRalambo dia Ratsitohinamanjaka (renin'Andrianjaka), Andrianjaka (zanakandriana mahazo manjaka), Rabefaravolamanjaka ary ireo Andriandoriamanjaka no hany nahazo nitondra izany anarana hoe manjaka. Ny fisian'io teny hoe manjaka io dia mampiseho indray ny rohim-pihavanana tena mifanakaiky izay misy amin'ny mpanjaka Ralambo sy ireo Andriandoriamanjaka ary maneho koa ny maha-zanakandriana mahazo manjaka ny Andriandoriamanjaka. 

Arak'izany, ny teny hoe andriana  sy doria ary manjaka (mitambatra ho andriandoriamanjaka) dia mifameno sy tsy afa-misaraka ka ny fanasarahana azy na ny fanadinoana ny iray amin'ireo teny telo ireo dia handiso tanteraka ny hevitra fonosin'ny teny hoe andriandoriamanjaka.

Vokatr'izany:

Ny Andriandoriamanjaka dia manana fomba miavaka:




#Article 586: Ambohidrabiby (2899 words)


Ambohidrabiby dia tanàna miorina eo antampon-tendrombohitra. Ara-panjakana, ao anatin'ny Kaominina Ambohidrabiby, distrika Avaradrano, faritra Analamanga ary faritanin' Antananarivo io tanàna io. Tao anatin'ny Kaominina Talata Volonondry izy talohan'ny volana aprily 2015. Ireo tendrombohitra manodidina azy dia Ambohimanga no eroa ampita andrefany, Ambohitrandriananahary no eroa ampita avaratra antsinanany, Ilafy sy Antananarivo no eroa ampita atsimony. Raha mitaha amin'ireo tendrombohitra 12 masina ao Imerina kosa dia Ambohidrabiby no eo amin'ny zoro avaratra-antsinanana. Raha ho any Ambohidrabiby dia eo amin'ny PK 22 Km mahery manaraka ny lalampirenena faha-3 mihazo an' Anjozorobe no misy azy ary eo amin'ny tobin'ny fiaram-pitaterana Ambodivona, fiara mankeny Talata Volonondry no raisina.

Araka ny lovantsofina dia nisy biby natahoran’ny olona ny vohitra toy ny fananimpitoloha izay nihodidina impito ny vohitra ny halavany sy ny songomby mivady ka nataon’ny olona ho Ambohitrabiby. 

Misy kosa anefa no milaza fa Ankotrokotroka no anaran’ny vohitra tany amboalohany ka Andriandroka, mpanjaka vazimba nalaza tamin’ny filalaovana varatra sy ny vahoakany no nonina teo. Ary misy milaza fa nonina teo ireo Vazimba manendy alohan’ny nifindrany monina tany Anosivola. 

Araka ny lovantsofina, ny voalohan’ny taonjato faha-16 anefa dia nisy mpanjaka arabo nantsoina hoe Habib (nogasiana ho Rabiby) rehefa vaky sambo tao amorontsiraka avaratra-antsinanan'i Madagasikara dia niakatra taty afovoantany izy sy ireo olom-peheziny ary tonga tao Ambohitsitakatra ao Anjozorobe koa naka vady an'i Ramaintsoakanjo izay zanaka vavin'ny mpanjaka vazimba tao Ambohitsitakatra. Tato aoriana dia niala tao Ambohitsitaka i Rabiby sy ny fianakaviany, ny vahoakany ary ireo angaralahiny koa tonga teo ambany avaratra antsinanan'Ankotrokotroka (anaran'Ambohidrabiby taloha). Tamin'izany dia nisy tanànan'ny Vazimba niorina teo antampon'Ankotrokotroka ary Andriandroka no mpanjaka vazimba teo. Nikasa haka an'Ankotrokotroka i Rabiby koa mialohan'izany dia nanao joro nangataka fitahiana tamin'Andriamanitra teo ambany avaratra antsinan'ny vohitr'Ankotrokotroka (eo amin'ny misy ny tanàna Fonohasina ankehitrio) ny mpanjaka Rabiby araka ny fombafomba nampanaovin'ny ombiasy. Rehefa izany dia nanihiny ny vohitr'Ankotrokotroka koa azony mora foana ary nitsoaka ireo Vazimba nonina teo. Nanan-daza loatra Rabiby ka niova ho Ambohidrabiby ny anaran'ny vohitra Ankotrokotroka. Misy lovatsofina milaza fa izy Rabiby ihany no nanova an'Ankotrokotroka ho Ambohidrabiby anefa misy lovantsofina hafa milaza fa ny mpanjaka Ralambo no nanova ny anarambohitra ho Ambohidrabiby mba ho fahatsiarovana ny raibeny Rabiby.

Mpanandro tsy nanam-paharoa ny mpanjaka Rabiby ka voatazon’ny ohabolana hoe Aza milaza mahita volana alohan-dRabiby. Novain-dRabiby ho teny arabo ny anaram-bolana 12 sy ny anaran'andro 7 taty anivon'ny riaka raha tamin'ny teny vazimba sy maley izany, ka izy Rabiby no nampiasa ny teny hoe Alahamady, Adaoro, Alohontsy, Admizana, Alatsinainy, Talata, sns voalohany taty anivon'ny riaka. Ramaitsoakanjo no vadiny izay niterahany an'i Rabefaravolamanjaka vavimatoany sy Randapavola (Imaintsoanala) vaviaivony. Tamin-dRabiby dia fanjakana vazimba sy maley mitsitokotoko maro ny taty anivon’ny riaka. Andriamanelo, mpanjaka maley teo Alasora tamin’ny taona 1540-1575, no nangataka an-dRabefaravolamanjaka ho vadiny saingy nampanambadian-dRabiby an'Andrianamboninolona ity zanany vavimatoa ity satria ny zanak'ireo no nokasainy hampanjakaina, ka i Randapavola no nomeny ho vadin-Andriamanelo. Rabefaravolamanjaka sy Andrianamboninolona dia niteraka ireo Andriandoriamanjaka. Randapavola sy Andriamanelo kosa niteraka an-dRalambo tamin’ny andro vava alahamady rehefa tsy nahazo zaza in’enina izy ireo talohan’izany. Rabefaravolamanjaka dia nonina sy nafenina ao an-tampon' Ambohitrandriananahary, tendrombohitra eroa ampita avaratra antsinanan'Ambohidrabiby satria tsy nety nanaraka an'Andrianamboninolona izy. Natao ho Ambohitrandriananahary no anaran'io vohitra io ho fahatsiarovana ny vohitr'Ambohitrandriananahary eo avaratr'Alasora izay vohitr'Andrianamboninolona.

Ny lazan-dRabiby sy ny vohitr'Ambohidrabiby hono no isan'ny nahatonga an-dRabefaravolamanjaka sy Ralambo (1575-1610) hisafidy hijanona eny Ambohidrabiby. Tsy nijanona tamin’ny rainy teo Alasora mantsy i Ralambo fa nanara-dreny teny Ambohidrabiby izay nofinidiny ho renivohitry ny fanjakany sy hilevenany. Teo Ambohidrabiby i Ralambo sy ireo Andriandoriamanjaka no niara-nitantana ny fanjakana sy namorona ireo soatoavina maro izay lova mipetraka hoan'ny foko sy andriana merina mandrak'ankehitrio toy ny fiantsoana ny tendrombohitra 12 raha hivavaka, ny fandroana, ny teti-razana, ny fihinanana omby, ny fitafiana ny jaky, sns....Tsy nionona tamin’ny fandovàna ny fanjakan-dRabiby raibeny sy Andriamanelo rainy teo Alasora mantsy i Ralambo fa nanohitra sy nandresy ireo foko Ontaiva, sy Antavaratra ary Sakalava tonga nanafika taty anivon’ny riaka. Nohodidinin-dRalambo hady telo sosona Ambohidrabiby hiarovany amin’ny fahavalo, koa Ambohidrabiby no vohitra fahatelo taty anivon’ny riaka nahitana hadivory. Nasiany apombo mirehitra ny hadivory ka maro ireo Antavaratra sy Bezanozano ary Sakalava no maty ka tsy sahy intsony nanarina ary nilamina ny tany nanomboka hatreo. Noreseny koa ireo fanjakana nahaleo tena nanodidina azy toa an’Imerikasinina sy Andrianafovaratra mpanjakany ary ireo Vazimba teo antsinanan’Ambohidrabiby. Tonga fanjakana lehibe voalohany taty anivon’ny riaka ny fanjakan-dRalambo satria voafaritra amin’izany hatrany Ambohimalaza, ka hatrany Ambohimanga, ka hatrany Andringitra, Mansindray, sy Talata Volonondry, ary Alasora ny fanjakany.

Tamin'ny andron'Andriamasinavalona kosa dia nozarainy 4 tamin'ny zanany efa-dahy ny fanjakany koa ny zanany Andrianavalonimerina no nampitoeriny teo Ambohidrabiby. Lasan'ny rahalahiny teroa Ambohimanga anefa ny fanjakan'Andrianavalonimerina koa tsy nahazo nilevina teo Ambohidrabiby i Andrianavalonimerina fa nafenina teo amin'ny rovan'Antananarivo izy. Ny taranak'Andrianavalonimerina koa dia noesorina teo Ambohidrabiby ary tsy nahazo zaratany teo Ambohidrabiby fa nafindran'ny mpanjaka honina ao Andranovelona avaratr'Ambohidrabiby. Koa tsisy taranak'Andrianavalonimerina intsony eo Ambohidrabiby hatramin'izany fa tamin'Andrianampoinimerina vao tafaverina nonina teo Ambohidrabiby i Raketabao zafiafin'Andrianavalonimerina.

Tamin'ny Andrianampoinimerina (1787-1810) dia nametrahany ny vadibeny natao hoe Rasendrasoa teo Ambohidrabiby. Ambohidrabiby moa dia menabe fa tsy menakely no tsy vodivona koa tsy tompombodivona no tsy tompomenakely i Rasendrasoa, nefa dia nanana ny lazany koa izy. Raha tsiahivina, rehefa niamboho i Rabodonimerina vadin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina dia Rasendrasoa no lasa vadiben' Andrianampoinimerina. Rasendrasoa moa dia zafin'Andriampolofantsy ao Atsomangy. Na dia zanadralambo amin'Andrianjaka aza no firazanan'Andriampolofantsy, nisy tamin'ny terak'Andriampolofantsy kosa no natao ho Andriamasinavalona ny firazanany, isan'ireny ny taranak'Andriamanitrirazaka lahiaivon'Andriampolofantsy nipoiran-dRasendrasoa. Koa Andriamasinavalona fa tsy zanadralambo amin'Andrianjaka akory arak'izany ny firazanan-dRasendrasoa na dia taranak'Andriampolofantsy izy ary avy ao Ambohitsoa no fiaviany. Ramatoa  Rapoenty zafin-dRasendrasoa sy Andrianampoinimerina no saika hasandratra ho mpanjakan'i Madagasikara tamin'ny taona 1863. Printsy Rabemaso zafin-dRavaozandriny (Zanakandriana) sy Andriamahanona (Zanakandriana) sady zafian -dRasendrasoa sy Andrianampoinimerina kosa no printsin'Avaradrano sy Marovatana tamin'ny fiafaran'ny fanjakan'andriana teto Madagasikara tamin'ny taona 1895. Mbola ao antampon'Ambohidrabiby mandrak'ankehitrio ny fasana-dRasendrasoa sy ireo taranany.

Rehefa nilamina ny tany dia nalamin-dRalambo ny vohitr’Ambohidrabiby araka ny vintana sy zon’ny tsirairay ka toy izao izany: Tao antampony sy afovoan'Ambohidrabiby ny rova efa-joro voafefy rarivato sy hazo.    

Vavahady efatra no fidirana ao anaty rova. Amin'ny avaratry ny rova no misy ny vavahady avaratra izay natokana hidirana sy hivoahan'ny mpanjaka sy ny andriana. Amin'ny antsinanan'ny rova ny vavahady antsinana natao hidirana sy hivoahan'ny hova. Amin'ny andrefan'ny rova ny vavahady andrefana natao hampiasain'ny rehetra. Ary eo atsimon'ny rova ny vavahady atsimo natao hidiran'ny mpanompo.

Toy izao kosa ny fandaminana ao anaty rova. Eo amin'ny ilany avaratra antsinanana amin'ny toerana avo indrindra ao anaty rova no misy ireo lapa miisa 2 milahatra avaratra sy atsimo dia ny lapa Fenohasina an'i Rabiby ary ny lapa Manjakazafy ipetrahan'ny mpanjaka sy ireo vadiny. Eo andrefan’ireo lapa ny kianja fikabarian'ny Mpanjaka amin'ny fianakaviany sy ny tandapany sady filanonan'izy ireo toy ny famonoana omby volavita sy fandihizana. Eo andrefan'ny kianja kosa ny fasan'ny mpanjaka Rabiby raibeny sy Ramaintsoakanjo renibeny ary Andriandambotanimanjaka.    

Toy izao kosa ny fandaminana anatin'ny lapa Fenohasina sy Manjakazafy:  andrin-trano no eo afovoan'ny lapa; amin'ny lafiny avaratra antsinanana mitodika avaratra mianatsimo ny fandrian'ny mpanjaka koa mianavaradoha ny mpanjaka raha mandry ary mianatsimo kosa ny tongony; amin'ny lafiny atsinanana atsimo kosa no misy ireo fitaovana fandrahoantsakafon'ny mpanjaka; amin'ny ilany avaratra andrefana anaty lapa kosa ny antokompatana misy ny akalana sady fisakafoanan'ny mpanjaka sy ny ankohonany; amin'ny lafiny atsimo anaty lapa kosa no fitoeran'ny akoho amamborona sy ny fitaovampiadiana ary fitaovampiasan'ny mpanjaka.    

Toy izao kosa ny fizaran-tany teo Ambohidrabiby sy ny manodidina:     

Nasian-dRalambo vavahady roa ny vohitr’Ambohidrabiby ka ny avaratra antsinana no natokany ho azy sy ny ankohonany ary ny fananany. Teo no nampidirina ilay jamoka vondraka volavita ka saika tsy omby ilay vavahady kanjo omby ihany ka novaina ho omby ny anarany. Ny vavahady atsimo andrefana kosa dia nataony hoan’ny vahoaka. 

Any ivelan-kady kosa ny fatsakana efatra dia ireto avy izany: ao andohasaha ao ambany avaratra antsinanan'Ambohidrabiby ao Ankasina Andohalambono no fakana ny rano hampiasain'ny mpanjaka sy ny fianakaviany amin'ny fiainany andavanandro (handroana sy hisasana) sy hanahazana ny lamba landy fitafin-dRalambo sy ny ankohonany. Amin'ny tehezana amin'ny lafiny andrefan'Ambohidrabiby ao Andohalo no hakana ny rano hidiovana amin’ny vitan-dratsy sy hisasan'ny vahoaka. Amin'ny anelakela-bohitra ao atsimon'Ambohidrabidrabiby kosa no tsakaina ny rano hampisain'ny vahoaka amin'ny andavanandro toy ny nahandro sy hisasasna. Ao avaratr’Ambohitrakely eroa ambany avaratr'Ambohidrabiby kosa ny fantsakana farany atao hoe Andoharanonandriana ka nisy voarabe naniry teo. Misy zohy maro koa amin'ny atsimo sy antsinanana anaty hadin'Ambohidrabiby izay mivoaka mianatsimo any Ambodifahitra. Ankoatr'izany, teo Andohalo misy fantsakana fidiovana eo anekela-bohitra. Amin'ny lafiny atsimo andrefan'Ambohidrabiby no toerana fikabarian'i Mpanjaka Ralambo amin'ny vahoakany. 

Ireo zanaka natera-dRalambo kosa anefa dia nonina teo Ambohidrabiby ihany raha mbola kely saingy rehefa lehibebe dia nomeny zaratany honenana amin'ny vohitra manodidina toa an’Ambohimalaza (Andriantompokoindrindra), Ambohimanga (Andrianjaka), Lazaina, Ambohimanarivo akaikin'ny Talata Volonondry (teo Andriampolofantsy tany amboalohany vao nifindra tao Antsomangy), Manandriana, Masindray, Falimanjaka, Ankorombe akaikin'ny Talata Volonondry (Andriamaneforalambo), Ambohitrolomahitsy (Zanadravoromanga), sns. 

Rehefa nilamina tanteraka ny fanjakan-dRalambo vao nidina nanorin-tanàna manodidina an'Ambohidrabiby ny sasany tamin'ny mponin'Ambohidrabiby ka tamin'izany no niorina ny tanàna manodidina an'Ambohidrabiby dia Ambohitrakely ao avaratra; Ampahidralambo sy Fonohasina ao avaratra-antsinanana; Ambodifahitra ao atsimo; Ambatondralambo ao atsimo-andrefana; Anjanakarivo sy Ambatomahamanina ao antsinanana; ary Ambohijina sy Antokomaro ao andrefana. 

Nanafatra kosa anefa Ralambo fa rehefa miamboho izy dia eo  atsimon'ny fasana nanafenana an-dRabiby sy Ramaintsoakanjo ary Andriandambotanimanjaka no hanorenana ny fasany sy ny an'ireo vadiny. Izany fandaminana izany dia maneho, araka ny fomba merina, fa Rabiby sy ireo doriany dia nataon-dRalambo ho ambony firazanana noho Ralambo sy ireo taranany. Ny antony angamba dia noho ny hasin-dRabiby raibeny sy noho ny fifanarahana nisy teo amin-dRabiby sy Andriamanelo momba ny nampanjakana an-dRalambo ary ny amin'ny maha-manara-dreny an-dRalambo teo Ambohidrabiby. Tsy sahy nihoatra an-dRabiby raibeny arak'izany i Ralambo fa nanome hasina azy ho amin'ny avaratra. Nahatakatra ny tantara fonosin'ny filahatry ny fasan-dRabiby sy Ralambo eo Ambohidrabiby ny mpanjaka Andrianampoinimerina ka nanafarany fa eo amin'ny avaratry ny fasan-dRabiby no anorenana ny fasan-dRasendrasoa vadibeny  sy ireo taranany, koa ao no misy ny fasan-dRasendrasoa. 

Koa hatramin'Andrianampoinimerina dia toy izao ny filahatry ny fasana 7 miandalana ao amin'ny rovan'Ambohidrabiby, araka ny filaharany avy avaratra mianatsimo : ny fasan-dRasendrasoa miloloha trano masina (sady misy ireo taranany) no avaratra indrindra.Eo atsimon'ny tranomasin-dRasendrasoa ary mitohoka aminy dia misy ny fasan'i mpanjaka Rabiby. Mitohoka aminy eo atsimony ny fasan-dRamaintsoakanjo. Mitohoka eo atsimony kosa ny fasan'Andriandambotanimanjaka. Eo atsimon'io kosa ny lalan-kely mivoaka amin'ny vavahady andrefan'ny rova. Eo atsimon'ny lalankely, ny fasan'ny mpanjaka Ralambo. Mitohoka amin'io eo atsimo ny fasan-dRatsitohinamanjaka. Ary mitohoka amin'io sy amin'ny atsimo indrindra ny fasan'ny zanaka vavin-dRalambo sy Ratsitohinamanjaka, izay very anarana nefa lazain'ny lovantsofina fa vadin'Andriandambotanimanjaka. Izany fasan'andriana miisa 7 ao Ambohidrabiby izany dia endriky ny fahafenoan'ny hasina sy ny tontolo eo amin'ny vohitr'Ambohidrabiby sy ny fahatanterahana ary ny fitohizan'ny taranaky ny mpanjaka mandrakizay doria.

Raha nandamina ny fizaran-tany teo Ambohidrabiby ny mpanjaka Andrianampoinimerina (1787-1810) dia tsy novainy ny fanaon-dRalambo: teo amin'ny rova no nisy ny tranokotona nonenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo zanany; ny avaratry ny lapa sy ny vakikady avaratra ary ny ambany avaratr'Ambohidrabiby dia nomeny ny Andriandoriamanjaka; ny atsimon'ny rova ka hatrany ambany atsimo dia nomeny an'Ambodifahitra sy Rafotsimarovahoaka - Raberanto avy eo Ambodifahitra, lehilahy mpitaritafika malaza dia nataon'Andrianampoinimerina ho isan'ny zanadralambo; ny atsinanan'ny rova sy ny ambany antsinana rehetra dia nitambaran'ny Zanakarivonivahoaka, Andriandapamananihasiny ary Ambohinanjakana. Ny andrefan'ny rova sy ny ambany andrefana dia nametrahany ny Zanakarivonivahoaka, ny Ambohijina sy Antokomaro ary ny mpanompo. Tamin'Andrianampoinimerina nanjaka dia nisy olona nankasitrahany ka nafindrany sy nomeny zaratany teo Ambohidrabiby, isan'izany Andriamiharantsoa izay fianakavian'Andrianampoinimerina tany Ikaloy sy Anjafy ary Ambatofisaorana ary nantsoiny hiaraka aminy teo Ambohimanga koa rehefa nilamina ny tany dia napetrany tao Ambohidrabiby amin'ny zaratany misy ny Andriandoriamanjaka. Notazomin'Andrianampoinimerina teo Fonohasina Ambohidrabiby koa ny zanaky ny mpanjakan'Ambohibeloma avaratra rehefa resin'Andrianampoinimerina tao aorian'ny ady mahatsiravina ny fanjakan'Ambohibeloma. Ary farany, i Lehilava izay miaramila mpiambina mahafatrapo an'Andrianampoinimerina teny Ambohimanga dia nomeny zara-tany eo ambany avaratra andrefana amin'ny vohitr'Ambohidrabiby izay voahodidina tamboho gasy mandraka ankehitrio ka raikitra ho Antamboho ny anaran'io toerana io izay misy ireo fasan'i Lehilava sy ny taranany. 

Tato aoriana kosa rehefa niditra ny fivavahana kristiana dia niorina ao amin'ny ilany avaratra-andrefana ao antampon'Ambohidrabiby ny tranom-mpiangonana FJKM Ambohidrabiby tamin'ny tapaky ny taonjato faha-19.

Tamin'ny taona 1896, rehefa nofoanan'ny mpanjanatany frantsay ny firazanana teto Madagasikara sy nasaina nandoa hetra ny Malagasy isan-dahy, ireo taranaka mpanompo teo Ambohidrabiby sy Fonohasina dia tsy mba nanana tany honenana intsony ary tsy nahazo zara-tany tamin'ireo tompony fahiny, ka nifindra monina eny atsimo-andrefan'Ambohidrabiby ary namorona tanàna teo natao hoe Antanambao. Ka izany no tsy ahitana taranaka mpanompo manana tany sy trano ao antampon'Ambohidrabiby sy ao Fonohasina fa lasa nifindra monina eny Antanambao izy ireo.

Ambohidrabiby ara-tantara dia tsy misaraka amin’ny tanàna maro izay miorina eo amin’ny tehezany na teny akaikiny teny, isan’izany Ambatomahamanina, Ambatondralambo, Ambodiala, Ambodifahitra, Ambohijina, Ambohitrakely,Ambohitrandriananahary, Ampahidralambo, Anjanakarivo, Antamboho, Antanambao, Antokomaro, Ikelifaritra, Mamoriarivo,Talata volonondry, Fonohasina sy izay tsy volaza.

Maro ireo fombafomba merina no noforonin'i mpanjaka Ralambo sy ireo Andriandoriamanjaka mpanolotsainy teo Ambohidrabiby. 

Isan'izany ny firenena matanjaka, tokana sy mandry fahalemana; fanjakan’andriana sy fiarahamonina miorina amin’ny hasin'andriana izay miafina mandrakizay eo Ambohidrabiby; ny anarana hoe Imerina niantsoana ny faritry ny fanjakany sy Ambaniandro hiantsoany ny vahoakany, ny fandroan'andriana sy ny fankalazana ny taom-baovao isaiky ny fitsingerenan'ny andro vava alahamady (Alahamadibe) izay nahaterahan-dRalambo; ny tendrombohitra 12 sy ny fiantsoana azy raha mivavaka amin'Andriamanitra sy ny razana; ny vady alana ondrana; ny antanan-tohatra teo amin’ny andriana sy ny tety razana; ny fanorona, ny anarana hoe omby; ny fiompiana sy fihinana omby. 

Tao Mamoriarivo amin’ny faritr’Ambohidrabiby no novorian’Andrianjaka ny arivo lahy honina eny Analamanga – izay lasa Antananarivo – ary ny hoe Manampisoa, Anjohy, Andohalo, Antsahanandriana, Ambohitrakely teny Antananarivo dia anaran-tany nalaina teo Ambohidrabiby, sns… Nisy tamin'ireo Andriandoriamanjaka teo Ambohidrabiby no niankandrefana sy nianatsimo rehefa notsofin-dRalambo rano ka lasa andriamanjaka tany Imamo, Vonizongo sy faritr'i Fianarantsoa iny. 

Teo amin’ny lafiny lalaon-tsaina dia voatazon’ny lovantsofina fa teo Ambohidrabiby no nisy nanao fanorona voalohany taty anivon’ny riaka ka Rabiby sy ny fianakaviany no nanao izany ho fanandroana sy lalao ary fiheverana ny fanjakana. Havanana tamin’izany Ralambo ka nohantsiany ireo Andriandoriamanjaka mpanolotsainy hitsapany na lalintsaina na tsia. Resy teo anefa Ralambo ka hoy ny famaliny: Ny andriana tsy mba resy ary tamin’izany no nananarany an’Andriantompokoindrindra izay, mbola zaza tokoa, tsy ho resy am-panorona fa mahavery fanjakana. Noho io anatra nataon-dRalambo io hono no tsy nampiraika an’Andriantompokoindrindra raha notsapain-drainy izy sy Andrianjaka fa hoy ny famaliny: Izaho mbola hamono telo noho dimy. 

Tamin’ny taozavatra kosa dia Ambohidrabiby no renivohitry ny fanenomana lambalandy aty Imerina. Fony tany Ambohitsitakatra, ny renin'ny mpanjaka Habib (arabo io reniny io ary nanaraka azy hatrany andafin'ny riaka) no voalohany nitondra taty anivontany ny fahaizana tenona landy sy nampita ny fahaizany manenona landy tamin'ny vinantony Ramaintsoakanjo sy ny zafiny roa vavy dia Rabefaravolamanjaka sy Randapavola, fa nofeperany tsy hivoaka ny zanaka amam-parany izany fahaizana landy izany. Tsy mahagaga araka izany raha ireo Andriandoriamanjaka eo Ambohidrabiby, izay taranaky ny mpanjaka Rabiby no mpanenona ofisialy ny lambalandy itafiana sy ifonosan'ireo andriamanjaka nifandimby teto Imerina sy hakana ny soherina ilaofan’ireo mpanjaka merina hatramin-dRalambo ka hatramin-dRanavalona III. Izany dia noho ny hafa-dRabiby sy Ralambo manao hoe Tsy andriamanjaka raha tsy mitafy ireo lamba tenomin’Andriandoriamanjaka eto Ambohidrabiby. Koa araka ny lovantsofina dia ireo Andriandoriamanjaka teo Ambohidrabiby no nitafy ny jaky voalohany taty Imerina. Tsy mahagaga koa raha tamin'Imerina, ny andriana ihany no nahay nanenona lamba landy ary ny tena andriana merina dia tsy nitafy lamba arindrano ( avy any Ibetsileo) na lamba landy avy any Imamo.

Ambohidrabiby no lovabe tsy mialonjafin'Imerina satria na iza Zanakandriana, Zanadralambo, Andriandoriamanjaka, Zazamarolahy, Andriamasinavalona, Zanakandriamamilaza, Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, Andriandranando, Zanadravoromanga dia samy taranaky ny mpanjaka Rabiby nanjaka sy nafenina teo Ambohidrabiby. Ary ireo olona rehetra mitonona ho isan'ny foko merina dia teo Ambohidrabiby no nahateraka izany anaram-poko izany sy ivon'izany foko izany tany amboalohany. Ambohidrabiby koa no atao hoe hasin'Imerina, satria eo Ambohidrabiby no nafenina mandrakizay doria ny hasin'andriana sy ny hasin'ny fanjakana merina. 

Voafangotra amin'ny fomba telo fanaon'ny mpanjaka merina izany maha sompitra fanovozan-kasin'ny andriana merina an'Ambohidrabiby izany araka izao: 

Ary farany, Ambohidrabiby no ivo sy renivohitr'Imerina tamin'ny mpanjaka Ralambo (nanjaka 1575-1610). Nohajain'ny mpanjaka Andrianjaka Ambohidrabiby ka antony nisafidianany an'Antananarivo ho renivohi-panjakany satria ny toerana misy an'Ambohidrabiby dia eo amin'ny zoro avaratra antsinanan'Antananarivo. Ambohidrabiby ihany koa no eo amin'ny alahamadintany na zoro firarazana raha jerena ny fipetrak'ireo tendrombohitra 12 masina ary Antananarivo no eo amin'ny laka.

Ny mpanjaka Andriamasinavalona dia nifidy efa-dahy (samy hafa reny izy efatra lahy ireo) tamin'ireo zanany 12 isa mba hampanjakainy ka samy nampanjakainy tamin'ny vohitra iray avy izy efa-dahy ireo dia teo Antananarivo, Ambohidrabiby, Ambohimanga ary Ambohidratrimo. Andrianavalomanotronimerina no anaran'ilay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona izay nampanjakainy teo Ambohidrabiby (sy Amboatany). Amin'ny maha taranak'Andrianamboninolona ny renin'Andrianavalomanotronimerina no antony nampanjakan'Andriamasinavalona an'Andrianavalonimerina teo Ambohidrabiby. Andrianampoinimarina (nanjaka 1787-1810) koa dia nanana vady 12 ka rehefa niamboho Rabodonimerina vadibeny dia Rasendrasoa no lasa vadibeny. Ary napetrak'Andrianampoinimerina teo Ambohidrabiby i Rasendrasoa vadibeny koa mbola ao ny fasany nanafenana azy sy ny taranany. Hatramin’Andrianampoinimerina ka hatramin’ny Ranavalona III, dia renivohitry ny faritra Mandiavato Ambohidrabiby, tsy vodivona no tsy menakely fa natao menabe tsy alaim-bodihena Ambohidrabiby.

Teo Antananarivo dia nomen'ny mpanjaka Andrianampoinimerina haja manokana Ambohidrabiby satria ny Andriandoriamanjaka sy ny tera-dRaberanto samy avy eo Ambohidrabiby no nahazo zaratany tao anatin'ny faritra voahodidina hadivory tao Andohalo niaraka tamin'Andriamasinavalona sy Andriateloray. Ambohidrabiby sy Ambohimanga ary Ilafy mitambatra no antsoina hoe Avaradrano, ilay zoky sy lehibe indrindra amin’Imerina enin-toko. Amin'ireo tendrombohitra 12 masina aty Imerina dia fahatelo aorian’Analamanga sy Ambohimanga ny filaharan'Ambohidrabiby. Renivohitry ny fari-piadidiam-panjakana ny vohitra manodidina azy tamin’ny fanjanahantany Ambohidrabiby. Ankehitriny dia ao anatin’ny kaomina Ambohidrabiby no misy azy.

Tsongaina manokana amin'ireo ireto olo-malaza teo Ambohidrabiby nanomboka tamin'ny taonjato faha-16 ka hatramin'ny taona 1895: Rabiby, Ralambo, Ramaintsoakanjo, Randapavola, Rabefaravolamanjaka, ireo Andriandoriamanjaka, Ravoromanga, Andrianavalomanotronimerina, Rasendrasoa, Ramatoa Rapoenty, Rajaokarivony ODP 13 hrs, Andriamiharantsoa, Rainitavimaserana, Raberanto, Lehilava, Printsy Rabemaso, Rainimazaoro Razakanavalona, ary Randriambola.




#Total Article count: 585
#Total Word count: 199148