#Article 1: Chineke (146 words)


Chineke bụ aha ọzọ ndi Igbo n' omenala Igbo kpọrọ Chukwu. Mgbe ndị bekee bịara, ha mee ya nke ndi okpukpere ụka. N'echiche ndi okpukpere chi nke Omenala Ndi Igbo, Christianity, Judaism, ma Islam, Chineke nwere ọtụtụ utu aha, ma nwee nanị otu aha. Ụzọ abụọ e si akpọ aha ahụ bụ Jehovah maọbụ Yahweh. N' ọtụtụ Akwụkwọ Nsọ, e wepụla aha Chineke ma jiri utu aha bụ Onyenwe Anyị maọbụ Chineke dochie ya. Ma mgbe e dere akwụkwọ nsọ, aha ahụ bụ Jehova pụtara n’ime ya, ihe dịka ugboro pụkụ asaa(7,000).

N'ime akwụkwọ nsọ nke ọhụrụ nke edere n'asụsụ ndi girik, aha Chineke, dika Jehova na Yaweh apụtaghi, kama aha ya n'ọnọdụ dika Onyenwe Anyi ya na Chineke pụtara nke ụkwụ. N'eto nụ aha nsọ Chineke nna anyi n'asụsụ ọbula n'ime mmụọ n' eziokwụ. Maka na amara ya gbara ndi n'eso ụzọ ya gburu gburu.




#Article 2: Chinụa Achebe (289 words)


Chinụa Achebe (site n'aha a gụrụ ya Albert Chinụalụmọgụ Achebe; 16 Novemba 1930 – 21 Maachị 2013) bụ onye Igbo a mụrụ n'ụbọchị nke iri na isii n'ọnwa Novemba n'afọ 1930 n'obodo Ogidi nke dị n'ala Naijiria. Ọ bụ ya dere akwụkwọ a na-akpọ . E si n'akwụkwọ ahụ mara aha ya nke ukwuu n'ụwa nile.

Chinụa Achebe, onye nke nne na nna ya kpọrọ Albert Chinụalụmọgu Achebe, gara ụlọ akwụkwọ nta nke ndị uka, gakwaa Government College n'Umuahia. Ọ mechara gakwaa mahadum nke Ibadan University of Ibadan, Ȯra Ọyọ (Oyo State) ebe ọ gụrụ asụsụ békè' site n'afọ 1948 ruo afọ 1953. Ka ọ gụchara akwụkwọ nke mahadum, ọ rụtụkwara ọrụ n'ụlọakwụkwọ dị iche iche nakwa n'ụlọọrụ mgbasa ozi. Site na 1958 ruo 1966, Chinụa Achebe bụ onye nhazi na-ahụ maka African Writers Series. 

Mgbe Achebe dere Things Fall Apart, akwụkwo ahu rere nke ukwuu, mkpụrụ nde iri. A tụgharịkwaala akwụkwụ a n'olu asụsụ iri ise.

Chinụa Achebe rụkwara ọrụ onye diplomat n'ọchịchị nke Biafra site na 1967. Mana site na 1967 ruo 1981, ọ kụzikwara na mahadum dị iche iche n'ala Naijiria, ma bụrụkwa onye nhazi maka akwụkwọ edemede nke a na-akpọ Okike. N'afọ 1981, Chinụa Achebe sokwa na ndị bidoro Otu Ndi Odee Nke Naijiria, nke a na-akpọ Association of Nigerian Authors. Ọ rụkwara ọrụ onye isi were ruo 1986.

A bịa n'etiti Ndị Nka, yaa bụ ndị na-ede edemede nke Modern African Literature, ihe a na-akpọ Chinụa Achebe bụ Nna. N'afọ 2002 ka e nyere ya Peace Prize nke German Book Trade. A makwa Chinua Achebe dị ka onye na-enweghi onye e ji atụnyere ya maka ịmalite edemede n'asụsụ bekee' n'akụkụ ọdịda anyanwụ n'ala Afrịka. 

Ọ luru nwanyi; aha nwunye ya bụrụ Christiana Chinwe Okoli.




#Article 3: Asụ̀sụ̀ Ìgbò (117 words)


Asụsụ Igbo bụ asụsụ Niger-Congo nke mmadụ ruru ndè iri abụọ na ise nke ndị juru na ya bụ ndị Igbo. Na ndida-owuwa anyanwụ Naijiria na ebeNiger Delta, Igbo bụ díàlà. Ha dèrè ya na édé Latin, nke ndí mpaghara Britain nwètèrè. Nkárị ndị ọzọ bụ nké Èkpè búrú nkárị Nsịbịdị. Asụsụ Igbo bụ ólú nke a na-akpọ n'ezigbo hanwa. Ọ dị ike taa ndi ọbịá ịsụta ya, dịkwa ike taa ndi Igbo ọzọ bi na ámá nkẹ ọzọ ịmátá ihe ndi nke ọzọ na-ekwu, maka na ndi Igbo na olu Igbo hiri nne. E nwere mkpụrụ edemede Igbo dị 36, ụdaume asatọ na mgbochiume ọgụ na asato.
Seniiut Ogun State Television.
Nké a bụ mkpụrụedemede asụsụ:




#Article 4: Bịafra (272 words)


Bịafra bụla obodo ndï Ìgbo, nke pụtara ìhìe n'afọ 1967. Ndï bekee hapụrụ Naigeria na 1960, wéé nyehachi ndï ala Naigeria obodo ha. Ndï Ìgbo na ndï Hausa, bụ ndi n'achi Naigeria n'oge ahù luru ògù na 1967.

Íhe butere ọgụ ahu: Ufọdụ ndi ụmụ okọrọbia agha nke Naigeria (ọtụtụ n'ime ha bụ ndi Ìgbo) gbara mgba okpụrụ n'ebe isi ọchichi ndi isi ala anyi Naigeria nọ. Ha sitéré na mgba okpụrụ ahu wéré gbụo ụfọdụ ndi isi ala anyi (ụfọdụ n'ime ha bụ ndi Haụsa) nke ndi bekee nyefere ọchichi n'aka tụpụ ha hapụ obodo anyi. Ha wéé gbanwe ọchichi obodo anyi ma wéré onye isi agha ha méé ye onye isi ala Naigeria. Aha ya bụ Major Aguiyi Ironsi (Ìgbo).

Ọtụtụ ndi agha Naigeria bụ ndi Hausa, wéré iwe mmegwata ogbụo Major General Aguiyi Ironsi, ma wéré Gen.Yakubu Gowon (Hausa-Benue) dochie anya ya. N'iwe na ọnuma ha wéré gbuo ọtụtụ ndi Ìgbo bụ ndi isi agha nke Naigeria, ya na ndi Ìgbo aka ha di ọcha nọ n'ala ndi Hausa nke bụ isiala Naigeria. Lt Col. Chukwuemeka Odumegwu Ojukwu bụ onye na achi ndi ọwụwa anyawu Naigeria n'oge ahu, wéré juọ enyem-aka maka igbochi ogbugbu nke ndi Ígbo nọ na ala ndi Hausa, kama ndi n'achi ala anyi egeghi ya ntị. Íhe a méré ndï Igbo, ndi ikwere na ndï Ijaw jiri wéré kewapụ onwe ha na Naigeria. Ha wéré malite kpọwa onwe ha obodo Bịafra. Ndi nachi ala Naigeria anabataghi ya. Ya mere n'afọ (otu pụkụ,narri ịtolụ,iri isii na asaa) ma ò bụ 1967 obodo Naigeria na ala Bịafra wéé malite ọgụ. Nke gbaruru afọ atọ, ma kwụsin'afọ 1970.




#Article 5: Enụgwụ (170 words)


Énúgw'ũ (Enugu; Enúgwu na ndé békè), bų a obodo na isi obodo nke Enuwgu State na Naijiriya. 

Mádu jùrù ya nke 722,664, ihë ndi ọchíchí Naigeria si na afọr 2006. Áhà ámá ukwu á shi okwu abụọ; Énú na Úgwú màkà ọ di nà élú úgwú.

Enúgwu bų sį óche nke Nkeji Ochíchííwu Enugu ímé Naigeria. Ọ nọr nà àlàndoro-ndoro nke owuwa nleda anyanwu na Naigeria na ó jùrù ndį Igbo ejú, ndiá bų ndį mbà ótụ kárírí na Naigeria. Enúgwu dọsọkotàrà élú ébé bų mgbe mbu àlà ndi Níké, na ogbè há nke Ogui; ọ di ébé nọr na Enúgwu ubuwá nwéré áhà ogbè áhü. 

Enugwu na mbú mbú bų àlà ndį Níké nke ndį Igbo, ọ di ngá Southern Nigeria Protectorate ndį Obodoézè Nà Ofú (United Kingdom; Britain) à biá.

Enúgwu na asụsụ Igbo:

Oke udumiri nke Enúgwu bų ǫnwa eprel rue ǫktoba. Ǫkǫchi na ebido na ǫnwa novemba rue maachị. Etiti ekpemeoku ya no na 27.3 °C. Ozuzomiri ya bų ihe dika 1,754 mm nime otu afǫ.





#Article 9: Ndị Ìgbò (306 words)


N'ala Naigeria, ndị Ìgbò bụ ndi atọ hiri nne na ọnụ ọgụgụ . Asusu eji mara ndiÌgbò bu asusu olu Ìgbò. Nke ọzọ bu broken English ha ne ku ufọdi. Imerime mmadu nasu asusu bèkeè, site na-enyemaka nke amumamu olu bèkeè. 

Ufọdi obodo ndi Ìgbò na Naigeria nọ nke nnuku bu, Ọ̀hà Abia, Ọ̀hà Ọmambala, Ọ̀hà Ebonyi, Ọ̀hà Enugu, ma na Ọ̀hà Imo. Ọ̀hà Delta (Anioma) na Ọ̀hà Rivers.

Enwekara asusu ndi òzó di na-ala Naigiria nke gunyere; 
Igala, itshekiri, ibibio, idoma, tiv,d.g.z.

Site n'otu esi kọwa na nke mbu, na ala Naijiria, ndi Ìgbò nọ na Ọ̀hà Abia, Ọ̀hà Anambara, Ọ̀hà Ebonyi, Ọ̀hà Enugwu na Ọ̀hà Imo. Enwekwara ndi Ìgbò na Ọ̀hà Delta nakwa Ọ̀hà Rivas.

A guba ndi kasi n'ọnụ ogụ na Naijiria, ndi Ìgbò bu ndi nke atọ. Dika onu ọgụ afọ 2007 siri kọwa, ndi Awusa weresia, ndi Yoruba ewere, tupu o ruo ndi Ìgbò. Onweghi onye ma ndi Ìgbò ole bi n'uwa a, maka na ndi Ìgbò gbasara mba di iche iche; na-azu ahia, ma o bu na-agu akwukwo. N'ime Naijiria, ndi Ìgbò bi na steeti dum. Ebe ha si pua njem, bu Omambala (nke a kporo Anambra); Abia; Enugwu; Ebonyi nakwa Imo. 

Ndi Ìgbò jukwara eju bara a bara na Delta; Rivas, ufodu akuku Ọ̀hà Edo, Ọ̀hà Akwa Ibom, Ọ̀hà Cross River, Ọ̀hà Bayelsa nakwa Ọ̀hà Benue. Ebe ndi Ìgbò gboro kasa na-abughi ala nna ha, bu Ọ̀hà Lagos, Ọ̀hà Kano, Ọ̀hà Kaduna na steti dum di na Naigeria). 

Ndi Ìgbò bu ndi njem. I ruo obodo di iche iche na Afrịka, Obodo Békè, Amerikạ ma o bu Asia, i ga-ahu imilikiti ndi Ìgbò. Onwere onye agbata obi siri, na obodo ndi Ìgbò anǫghi, abughi ezi obodo. Obodo obuna ndi Ìgbò nǫ, i fa na-enwe ǫgbakǫ ųmų-Ìgbò. Ǫgbakǫ ndia na-enye aka įfu na ǫmenani Ìgbò ma ǫdinma ndi-Ìgbò na-aga n'iru.




#Article 10: Umaru Yar'Adua (250 words)


Umaru Musa Yar'Adua bu onye e mere president Naigeria, soto Olusegun Obasanjo. O bidoro 29 Mee, 2007, bu onye People's Democratic Party (PDP), ndi meriri e meri na general election 2007 Naijiria, na 21 Eprel. Mbu ha biata People's Democratic Party, ha bula onye ndi People's Redemption Party, tupu ha so papa ya, onye bula vice chairman nde National Party of Nigeria (Naijiria).

Amuru Umaru na Ȯra Katsina, Naijiria, bu nke ekeputara n' Kaduna State n'aro 1987. Nne na Nna ya kwuru n'amuru ya nime abali iteghete, onwa nke asaa n'ime aro 1951. Osoro Nna ya nke bu onye n' esote onye isi nke National Party nke Niagiria, buru otu onye n'ime ndi no na party ahu. N'ime aro 1999, emekwara ya onye isi ochi-agha nke Ȯra Katsina site na itu-aka nke oritere na People's Democratic Party (PDP).

Nihi ochichi oma nke ya, emekwara ka ochia obodo Katsina aro asato. Site n' itu aka nke emere n'obodo niagiria nime onwa ano,abali iri abua n'otu, afo 2007, Umaru bu onye meriri ndi ozo dika Buhari, Atiku, Ojukwu, Oji Uzo, Rev Okotie na ndi ozo burukwa onye ebikwasiri aka koburu onye isi ochiagha nke Naijiria.

Emere ya onye is ochiagha nke Nigira n'ime abali iri abua na iteghete,onwa ise, afo 2007. Owee burukwa onye isi ochiagha nke Niagiria nke iri n'ato.
Obu ya nochiri onodu Olusegun Obasanjo.
Oguru akwukwo n' mahadum, burukwa onye nkuzi n'ulo akwukwo nke ukwu nke di n' Zaria tupu obanye ndoro ndoro.

Onwere otu nwanyi na otutu umuntakiri.




#Article 11: Nwanne (115 words)


Nwanne bụ mádu nke nwéré ótụ ndi múrú ya di òfu. Nwanne bu nwoke bụ Nwanne nwoke; na nwanne bu nwanyi bu nwanne nwanyi. 

Na ọgbá di íché na ùwà, nwanne ne tó kọ na há ne jị ogẹ di imérímé à nókóktá na Í kpá onwé há. Ihe ọbạrạ na ihe nor nà íshí gi me ihe nà óbị nwanne, ma o bu ihe ómá, ma o bu ihe ọjö. Óbị nwanne nwèrè màkà onwé ha di ímérímé na ọ gbàsàrà ihe ne me na ùwà há dí kà ọtụ ndi múrú ha nà kpá ha, ọtụ há shị à mú, àgwa há, na ihe méré na ùwà há nke éméghị na umunna há.




#Article 12: Ekwensu ndi Kraịst (166 words)


Onye ana-kpo Ekwe nsu bu onye mmuo na echiche ndi Christian ma ndi umu Abraham nile, onye iro wo, ma Chineke wo.

Okwu ochie nke sotelu Ekwensu:

E wetara n'echiche ndi christain na mbe chineke ndi christain kere uwa a, o bido na n'bido kere ana na mmiri, site ebe anwa were kere anu na ugwu nile. Ebe o kesiri ihe nile folu nwoke, o we gwa onwe ya, ka m' kere ihe yilu mu. Nya ka o jilu we kere nwoke, site na nkpo nwoke we kelu nwayi. mbe ekere chineke nile mefe si ka ekwensu bia so nwayi chi kere a na po eve we gwa ya, **nwayi, jelu na ugwu buta ezi echiche weta olili ugwu we rie**. Nwaye we zata ekwensu, gwa ya na chineke keta ya kpa iwu na onye okere a kwesighi site na ugwu bu ezi echiche ri oriri. Ekwensu we gwa nwayi na chineke tu ugha na ihe ge solu isite na ugwu echiche rie bu ihe oma.




#Article 13: Nnamdi Azikiwe (108 words)


Nnamdi Zik Azikiwe, bu onye isi-ala izizi Naigeria nwere. Ochichi ya bidolu na afo 1963 welu ruo na afo 1966. Mana onwenyi kwa ike ime ihe obula. Ike di n'aka Prime Minista Abubakar Tafawa-Balewa. Zik na agho aghugho dika mbe. Nya melu na mu afuro ya na anya nke ųkwų. Mana Zik bu oyili dike egwu, gaa gaa n'ogwu, anu kpolunku na eju onu. Omechalu ndi ocha ife, aru afolo fa. Zik latakwalu otu onu ya. Nwanyi ikpe azu ǫlųrų bu obele nwa ofulu ebe ona agba egwu ugwu.  

Zik nwụrụ na ubochi iri na otu n'ọnwa Mee  1996 na ụlogwụ ợka mmụta nke Naijeria di na Enugu.




#Article 14: Nwanyi (136 words)


Nwata nwanyi (asụsụ Inglish: girl) bu otu n'ime abuo ndi madu nwere ike ibu. Onye bu nwanyi nwere ike idi ime, ma mukwa nwa. Nwoke nwere ike ilu nwanyi dika nwunye ya. Nwanyi muo nwa, Oburu nne. Umu ya ga na-akpo ya mama ma obu Nne nke a na-akpo mum  na asusu bekee. Eburu uzo muo nwata nwanyi n'ala Igbo, a na akpo nwa ahu Ada, nke a gosiputara na o bu nwata nwanyi izizi ezi na ulo ahu mutara. Nwanyi bu ife na-ala igbo. A na ahukwa ma n'enwekwa nchekwube na obu olu nwanyi ileta ezi na ulo anya, ma n'idebe ya ocha site n'isi nri, iza ula na iro na isu akwa wee dirizee gaba. Nwanyi luo di, ma mukwa nwa. o na akpo mama ya ka o bia ihe ndi igbo n'akpo omugwo...





#Article 16: Ibrahim Babangida (104 words)


General Ibrahim Badamosi Babangida, onye nde mmadu na kpo IBB, amuru 17 Ọgọọst, 1941, bula onye ishi army Naijiria, mere onwe ya ishi government Naigeria na coup mere Ọgọọst 1985. Obu onye Gwarri.

Babangida nwetere ishi oche Naigeria, si, hagi mee obodo ha nwe elections, e nweta onye gi bu onye president ala Naigeria. Mgbe e mere ya, ha tufu ya, si o bughi nke eziokwu, ndi mmadu e shi ike, si Babangida kwesiri ifu la government Naigeria. Nke bu ihe mere Babangida a hafu office, tinye Ernest Shonekan na ya ta o lekotawa Naigeria du mgbe ndi madu e mee election nke president.




#Article 17: Liberalism (105 words)


Liberalism bu echiche kuru ihe na: ndi mmadu nile n'uwa nwere oke ha si di ndu n'onwu ya, n' nwere ndi government gwa-wa ya ihe okwesiri mee mgbe nile. Kama nye ndi mmadu nsobu, government kwesiri nye ndi onwe ya otu ha nwere ike bi ndu nmara nma, no nga ta o wefu ndi joro njo.

Ndi n'ebi na echiche nkea bu ndi ana-kpo Liberal (s). Ma ubochi ke, ndi Liberal di si ndi mmadu nwere kwaa ike ha nwere-ike ji nye ndi n'aweghi iri aka. Ha si ta ndi mmadu mee ihe ha nwere ike mee ta ndi mmadu lile no n'uwa di mma.




#Article 18: Ojị (101 words)


Ọjị n'omenala ndi Igbo bụ mkpụrụ osisi eji eme ọbia nakwa emume. Ndị Igbo na-akwanyere Oji ugwu nke ukwuu. Naani ndi nwoke na-ari elu ọji mana ndi nwanyi anaghị ari ya.

Ịta oke ọjị na-erighị nri na-ebute Kansa, maka ọjị nwereihe  ana-kpo N-. N'ala Naigeria, ebe ọtụtụ mmadu na-ata ya, N'Omenaala Igbo, mmemme niile ha na-eme iwu megidere na ọjị ga adị ya n'ihi na ọ bụ ọjị ka ji ekpe ekpere site na-ịgọ ya ka ihe gaara ha nke ọma. Omenaala ndị a gụnyere ịlụ nwaanyị, echimechi,ikupụta nwa nakwa ndị ọzọ. Naanị na-ikwa ozo ka ndị igbo anaghị eji ọjị.




#Article 19: Eba (140 words)


Eba bu aha ana-kpo gari emerre-emerre, gba miri oku ta erie ya na ofe. Ndi Igbo n'eri eba na nke ukwu, ma ndi Ijebu, otu ndi Yoruba. Otu ofe ndi Igbo n'eri m'eba bu ofe-egusi.

Eba bu gari emere eme n'ala Igbo. Ndi Yoruba kporo ya eba. A bia n'ala Igbo, ofe e ji eri eba erika. Eji ofe achi, ofe ede, ofe onugbu,apucheka na akpurata eri eba. Mana ndi akachasi eri gunyere egusi na ogbono ma obukwan ofe okro. Na oge gboo ndi okenye anaghi ekwe eri gari n'ala Igbo. Ha na-asi na obu naani umu akwukwo na- eri gari. Mana ugbua onye obula na-erizi ya. Okenye ma nwatakiri. Gari atoka ma ejiri ofe a kworo aka sie were na-eri ya. Ofe e ji eri ya a na-etinye ya azu, okporoko, anu ewu, anu efi ma obu anu nchi.




#Article 20: Yútạh (121 words)


Yútạh(Utah) bu nkeji no n'ime ala ndi Njikota Obodo Amerika. Ọ bu nkeji nke gbárá 45 nke bányéré Njikota, na Önwa mbu 4, nke afọr 1896. Rúrú mádu nke 80% na nke bu 2,784,572 bịrị na ákụkụ Wasatch Front, dí nẹ etítì Salt Lake City. Nké háfùrù àlà nke saará àsá na nkeji mádu adíghịtu, nke háfùrù ébé mádu bị nga Í gbá nke ishií na ébé ihe ha rürü jùrù na U.S. Áh`bu Utah shì mbà ndi Ute nke áhà bu ndi úgwú ukwu na ásụsụ Ute. Na ákùkù Yútạh bu Arizona na nlédà ya, Colorado na owuwa ya, Wyoming na òlilé owuwa ya, Idaho na òlilé ya, na Nevada na odida anyanwu ya. O nà metu New Mexico áka.




#Article 21: Végíníyà (109 words)


Àkù-ñkịtị nke Virginia bu otu nkeji obodo nọr nà Njikota Obodo Amerika nke nọr na ikpele ya nke Atlantic na Nledà anyanwu Njikota Obodo. Ha tùrù Virginia ótụ áhà nke Old Dominion (Obodo ichié) na ọ di mgbe ha na kpó ya (Mother of Presidents) Mmá ndi íshí Obodo màkà ndi íshí U.S bu ébé ha mùrù ha ímérímé. Àlà na ufùlù nkeji nke di na áká Blue Ridge Mountains na Chesapeake Bay, ébé ìfulū na ihe àlà ndi ozor nke ya nọr. Íshí Àkù-ñkịtị nka bu Richmond; Virginia Beach bu nke mádu kàrìrì na Fairfax County bu nkeji-ndọndó nke kárírí mádu. Nkeji nke nwèrè mádu rúrú nde asaátọ.




#Article 22: Ogene (115 words)


Ogene bụ ngwa egwu ndi Igbo. Ọ bụkwazi aha egwu. Ihe eji akpụ ogene bụ igwe.  Ndi na-eme Ogene bu  ndị  Ọkpụ ụzụ. Nke a mere e ji asị ụzụ na-amaghị akpụ ogene lee egbe anya n' odu. (Ogene nwere ihu abuo ka odudu egbe).  

ọbụkwa ndi Igbo bi na Naijeria  na- arụpụta ma na-agbakwa  egwu ogene.

Mgbịrịgba Ogene ka ndị Omambala River basin dị n'ala Igbo ji mere isi ngwa egwu. Ọ bụ ngwa egwu na-egosi  nke a kpọrọ Struck idiophone class, Ọkpụ ụzụ jikwa igwe pụrụ iche kpụọ ya. Ụdịdị ya dị basabasa bịa nwee okokoro n'ime ya. Ụda ya na-esi mkpọtụ ịma jijiji mgbe akụrụ ya.  na-eji osisi nkụ were akụ ya.

 

 




#Article 23: Orunotu (164 words)


Orunotu bu Igwe Ozi ma o bu Mashinu ma o bukwanu Sistem (n`olu bekee) nke nwere ike inara ozi (Deta) higharia (prosesi) ya ma buputekwa (autputu) usa (rizootu) ya. N`ubosi taa, Komputa nwere ike ime ihe ndi ozo di iche-iche dika imeere anyi mgbako na nwepu, igbakoro any otu ubosi siri di (weda), igbakoro any oge (wochi), igbakoro anyi ahia (bizinesi), inya ugbo elu, inya ugbo ala, ma diri gawazie.

Enwere komputa n`udi di kwa iche-iche, dika Elu orunotu, Orunotu akpata, Menframu, Ngügü, Mkpõ, Elekere, Ugbo elu, diri gawa zie.
Enwere ike ikewa komputa uzo n`abu dika: HADWIA na SOFTUWIA

Obu otu nwoke onye oke nchoputa aha ya bu Chals Babeji (ing. Charles Babbage) bu onye mbu choputara oke igwe ozi a. Amuru ya na aho 1810, onwuo na aho 1871 n`ala Inglandi. Ochoputara Komputa n`aho 1833.
N`ezia Chals bidoro iru oke igwe ozi a, ma obughi ya ruchara n`ikpezu. Obu otutu ndi oke nchoputa ozo so ya n`azu ruputara igwe ozi a n`ikpezu.




#Article 24: Kanyé West (134 words)


Kanyé Omari West (ha muru ya na afo 8 Juun 1977) bu onye Amerika na Kwu egwu nke rap. O na bu kwa abu. O wefutara egwu ime The College Dropout na afo 2004. Egwu nor na The College Dropout bu egwu nke madu shi mara ya oma. O wefutara kwa nnokolata abu ndi ozo, nke o kporo Late Registration na afo 2005, Graduation na afo 2007, ye nwefuta nnokolata abu nke ato, 808s  Heartbreak na afo 2008. O ne ji oru ya bu GOOD music i weputa abubu ndi ozo nor na ya. O bu onye kere, na onye were GOOD music. Ihe ozo madu shi ma Kanye West bu Dropout Bear, o bu ihe eguregu nor na ihu nnokolata abu ya ato, na egwu ndi ozo na enyoyo nke egwu o were.




#Article 25: Beyoncé Knowles (153 words)


Beyoncé Knowles bu onye Amerikạ nwayị na bụ abụ. Ha muru ya na ogẹ 4 Septemba 1981 na Houston, nor na Texas ime ọbọdọ Amerikạ. Ngbe o dị ntakiri o nọr na ébé há na kuzi i gbá nkwạ na i gwu nkwạ. O bụ onye di mkpạ maka o nọrọ na ọtú ndi umụ nwanyị nägwü nkwa há na kpo Destiny's child. Na uwa nilé, hë rẹrẹ nkwa rúrú ndẹ 50.

Na Houston, Texas ébé há mụrụ Knowles, o bụ ádá Matthew Knowles, onye ahia égwú, na Tina Beyincé, onye na dọr ákwạ ná onye na edozi isi. Nna Knowles bu onye African American na mma ya bu onye ndi Louisiana Creole (African American, Diạlạ Amerika, na French) ébé ndi Creole shi nọr na obodo Louisiana, ime Amerika. Ha goziri ya na ụlọ ụka, Aha ya shi aha mma ya ukwu maka ndi Beyincé nwere nwoko ntakiri i gi were aha nké.




#Article 26: Ọ̀mụ̀ntụdị (731 words)


Ọ̀mụ̀ntụdị bu ihe nmuta eji a muzutara ihe chi kezutara na uwa. Obi nmetuta ya gbara mbara, ka o metuluelu nkpulu nke npedebe di ka electrons na subatomic particles nke ndi ozo we metulue ihe di ukwu ka kpakpando na galaxies na oba nbudebe. Ihe nchu na ọ̀mụ̀ntụdị bu i kedozue ihe nile nke chi kezutara na uwa na otu ama. Otu e site a mara ije nke anwa di na mathematics na echezute logic. Ka anyi nyote otu nke a: Na ọ̀mụ̀ntụdị, e nwe ife a kporo electromagnetism. Onye jide magnet were nodu igwe nso, o ga nute force ga soro ya. O ga kwute kwaa ya nso, o ga nyoputa na force soro ya ga elite kwaa enu. O masiri Physicists i chotara otu ozuzu force soro igwe na magnet zuputara, ka o si bulu na ndi oge ochie chotara na(Maka Magnetism nkiti)

Otu equation nke a si putara bu na force F bu nke jikote igwe na magnet,
 guzute oke turu igwe na B bu oke turu magnet. Nime otu nkpulu equation nke a, e nwe ike i nwoputa kwaa otu ọ̀mụ̀ntụdị site e kedote ihe di iche iche, maka na q bu nke egi a guzute electric charge na v bu nke eji a guzute oso n'ije nke charge ji a gba. Ihe soro zi nke anwa bu na magnetisim na electricity soro onwe ha.

Ọmụ̀ntụdị kezutere na uzo onu ogugu ise nke ezughi ezu. nkezutere ya buru:

Classical Mechanics buru otu ọ̀mụ̀ntụdị nke ezi ya bidoputara na oge ochie. Ndi ezigbo ukwu nwoke
kwachigara ya na nke nbido buru ndi otu Isaac Newton, William Rowan Hamilton, Joseph Lagrange na
ndi ozo, ma na ezigbote nna ya(nke classical mechanics) buru Issac Newton. Oo Nya nwa biguzutara
obi nzutara equations e ji a zutara classical mechanics. Otutu ihe n'ime classical mechanics di ka:

Ihe soro ya bu na F bu force, m buru mass na v buru velocity. Nya buru na
Force na kwaga ihe soro acceleration  e so. Nke a buru nke bu Newtons 2nd law of motion na o bu kwa nkpuru Classical Mechanics. Ihe nile ha zugutara na classical mechanics kwesiri soro Iwu Newton nke abuo ma Oo bughi ezi ihe nsoro ya. E sitere na Iwu nke abuo, ti zubata ozuzu momentum buru  na ozuzu energy buru , ha zuta ihe nile noro n'ime obi classical mechanics. Classical mechanics nwere ike nzugutara i zuguta otu ije kpapando na planets lue oke nke obele di ka ugbo ana na football, mana na oke nine putasi ya otu anwa, o zughi ezu.

Statistical Mechanics buru ọ̀mụ̀ntụdị e ji a zugutara ngbakote ihe rikpo nne, luelu otu ha ga enwe ike i guzuta ya ka oburu ka o buru na probability density flow na kwachiga ya, nke a ka o ji buru na statistical mechanics putara na ọ̀mụ̀ntụdị nke ndi ozo di kali na nkpuru. Otu ora ma kali Statistical mechanics buru Thermodynamics ma na ezi ama ya buru na Thermodynamics sitere na statistical mechanics were puta. Ndi umu nwoke nke ukwu guzuputara nguzuputara na statistical mechanics buru ndi otu Ludwig Boltzmann, Albert Einstein, Peter Debye na ndi ozo. Nkpuru ihe chizutara na statistical mechanics soro Boltzmann Equation:

ebe  = 1.3806505(24) × 10−23 J Kelvin|K−1 bu Boltzmann constant na ogugu onu nke e buru log noro na equation. Nkowa ya buru na S, entropy putara na oke ozuzu(system) obuna soro otu microstates di iche iche ya ra lute na phase space.
Microstate buru otu oke ozuzu nwere ike i soro. Di ka, mmadu na a ga ije, o nwere ike i ga uzo nke aka nni, o nwe kwaa ike i ga na uzo aka ekpe ma o bu na enwere ihe di ka aja no chie ya uzo, na nke anwa, microstate a bulu i ga uzo aka nni na i ga na uzo aka ekpe na ha gbara onu ogugu ra lute lue onwe ha. Ma na obu na o nwe aja nochie nwoke anwa uzo, ha ma enwe zi microstate nke nje uzo aka ekpe. Ha ma sie
na entropy nke uzo aka nni kali entropy nke uzo aka ekpe. Obu na e welu nkpuru ikuku ka o nochie nwoke anwa na ga ije, onye nwe ike i nyoputa na nkpulu ikuku ga cho kali ngabanye na microstate ra kali na ibu. Otu ha zukedotara equation nke Boltzmann na ọ̀mụ̀ntụdị buru i nyotara na:




#Article 27: Egbughị egbu (546 words)


Egbughị egbu mọọbụ Nonkilling na-egosipụta ahụghị ihe ogbugbu, iyi egwu ogbugbu, na ọnọdọ pụtara ihe n’oghugbu na ndụ mmadụ. N’egbenyeghị na ndị Ọkammụta na-ewebata ya bu okwu iji gosipụta ogbugbu ụmụ mmadụ, oge ufọdụ kwa a na-ejikwa ya atụnyere ogbugbu a na-egbu ụmụanụmanụ na ihe ndi ọzọ nwere ndụ. Etu a ka ọ di n’ọdina-ala ndi Buddhist, ebe ha ji ya bụ mkpụrụokwu Egbughị egbu mọọbụ nonkilling; na-egosipụta ihe mbụ dị na Pancasila, na oyiri ha di n’ewumewu ọdinaala ọtụtụ obodo di n’uwa.; nke Bakee na-akpọ Nobel Peace Laureates.

Iji tapia mpụtara ya, egbughị egbu metụtara ihe e ji mara udo(agha acdilaa na ọnọdụ na- eweta agha); enweghi ogbaaghara (ma uke a hụrụ anya na kne ahụghị anya), na ahimsa (nke putara na ụnya agaghị adị ma n’echiche ma n’omume). N’ewepụghị nke ikpeazụ, nonkilling weputara ụzọ kwụ ọtọ a ga na-eji ahazi ebumnobi ihe a choro inweta. Okwu dịka 'enwela ogbaaghara' na 'udo' ka a na –ewebata kwa mgbe iji rụọ arụmaarụ ụka kwụ ọtọ nke na-eduba n’ịnọ jụụ, ogbugbu (na azụokwu ya egbula egbu).

A ga-eleghara ndị anya site n’ịmata ihe na-eweta mpụtara ndị a. Nke a ga-adị ire ma a gbasoo usoro ndi na-ahụ maka ahuike ọha; eburunobi n’obi ha bu igbochi, igwọ na iwepụcha ihe niile na-enye nsogbu imeahụ na-eweta ogbugbu.

N’aka nke ozọ, nonkilling anaghị ewepụta ihe a na-eche bu ejechea ọgwụ n’ụwa inule onwe ya n’ogbugbu; dika etu ndi kwenyere n’ewumewu ọdinaala si wee na-agba mbọ ịhụ na anaghị akwafu ndụ n’ike. Site n’usoro kwụ ọtọ e wepụtara nke na-anabata echi che miri emi, na ime nchọpụta n’ihe ọmụmụ di iche iche; nke ngalaba agumakwukwọ dịkwa iche iche; nke nabatara ụzo ọzọ e ji akwụsị ogbugbu ụmụ mmadụ. N’agbanuyeghị ihe ndị a niile e bu n’obi, nonkilling na-ahụkwa maka atumatụ ndị ọzọ metụtara Ọhaneze.

A bịa n’ihe metụtara iwe ọkụ, ịhụ ọgụ na ntaramahụhụ, nke na-acho ikwafu ndụ, ọb ụ nonkilling na-achụfu ihe na-eweta ha. Ọzọ kwa, a bia n’ogbugbu ụmụ mmadụ site na mgbanwe n’ọnọdụ akunuuba nke bụ isi sekpụ nti n’ịghasa na imemïla akụ ndị mmadụ, ọ bụ nonkilling na-ewepu ọnọdu ọjọọ dị etu a. A bịa n’iyi egwu maka mmụba ndụ ọhụụ, egbughị egbu na-ahụ na e wepụrụ ihe niile na-egbochi ndụ ịdi na-aga n’ịhụ na kwa ikwụsị ihe na-eweta ọnwụ ike. A bia n’ihe gbasara ọnwụ mberede, nonkilling na-ahụ na e hiwere ihe ogbara Igbo anya gharii (technology) ga-ekpochapu ọnọdụ ọjọọ ndị ahụ.

N’ akwụkwọ ya ọ kpọrọ Nonkilling Global Political Science, Glenn D. Paige mara atụ na ihe na-erụghị ndị mmadụ pesent 0.5 birila n’ụwa gburu ụmụ mmadu ndị ọzọ. Ọzọ kwa, site na nchọpụta metụtara ihe e gwupụtara n’ala, a matara site na ntọala omenaala ndị mmadụ na ndị egburula di nwantakirịị. N’oge gboo, ndị mmadụ na- ebi ndu ndi dinta; ọnọdụ nke na eweta na ogbugbu onwe ha adighi n’obodo. O putakwara na ogbaaghara na ogbugbu adịghi nke ukwu. Pesent ruru 99 biiri onwe ha ezi ndụ; site n’akụkọala mmalite ndu(Homo sapiens sapiens).

Na nghọta doro anya, nonkilling anabataghị mmegbu, ịnapụ ndụ mmadụ n’ike, ogbunigwe, igo igbu mmadu, ogbunụụbara, ima ikpe onwụ, igbụnulọ, ikpochapụ agbụrụ, ogbugbu maka ọgwụ ego, ogbugbu maka ndọrọ ndọrọ, ịkwụ ụdọ, na ogbogbu na ọnwụ ike ndị ọzọ dị iche iche, ma ama ụma mọọbụ amaghị ụma wee mee ha.




#Article 28: Genevieve Nnaji (224 words)


Genevieve Nnaji, (bu onye amuru na 3 Mee 1979 na Mbaise n'Imo State, Naijiria). O bu otu onye na ime ndi na eme-ihe-nkili. Omeriri onye omee-ihe-nkili na 2005.

Genevieve Nnaji tòrò na Lagos nke na mbu bu isi obodo Naijiria. Amuru umunne ya na ya asaato, ya nor na etiti. Nna ya bu Injinia ebe nne ya bu onye nkuzi. Ȯ gara otu ulo akwukwo ha na kpo Methodist Girls College Yaba, tupuru ȯ banyere Mahadum Lagos.

Oge O no na Mahadum, Nnaji bidoro Í banye na ihe gbasara ime ihe nkili orürü Nollywood. Nnaji bidoro Ime ihe nkili na obere nwa na Onyonyo ama amaa bu soap opera. na 1998 oge O di afo Iri na Iteghete (19) akowara ya nitoo nihe gbasara ihe nkili. Obukwa onye achoro acho. Ezigbo ihe nkili izizi omere bu 'Mark of the Beast' na 'Ijele'. Nnaji meriri nihi ezigbo oru ya, tinyere na ana akpo ya ezigbote omee ihe nkili na afo 2001 nke ndi obodo. Onwetakwara otito izizi na obu ezigbo omee ihe nkili nafo 2005 nke ana akpo African Movie Academy Awards. Na afo 2004 ya na onya Ghana dere ndendee gbasara ikopi nmecorita. O tikwara egwu. Nafo 2008 Nnaji banyere na imeputa akwa. Nnajie bu onye tinyere umeala ya ka oburu ihe ziri ezi. Ugbua obu Omee ihe nkiri, Omama (model) na omeputa akwa.




#Article 29: Jamaikạ (143 words)


Jamaica bu òbòdò àgwè nọ na ime otú-Obodo Karibiyạn. O nor na ímé Osịmịrị Karibiyạn, nleda anyanwu ya bu ébé Cuba nor, na odida anyanwu ya wu ala-elu-mmiri há nạ kpo Hispanyola, ime ala nke bu obodo Hēyítị na Ochichiiwu Dọminícạ. Diạlạ Jamaikạ bu ndi Taíno ndi na su asụsụ Arawak, ha gùrù obodo ha Xaymaca, wuru Alạ nkú na mmirị, ma o bu Alạ mmirị jụrụ.

Búrú obodo ndi Spain wẹrẹ ha kpọrọ Santiago, mgbe ogẹ gáfèrè o dafụrụ áká ha, da na ime ochíchí ndi Britain aha ya wuzi 'Jamaica'. Wéré madu rúrú nde 2.8, o bu obodo ató nor na Olile anyanwu Amerika na su asụsụ Inglish wéré madu kacha, Nke ndi mbu bu Njikota Obodo Amerika na Kánada. O nor okpúrụ Eze nwanyi Elizabeth II bu ishi iwu alạ. Kingston bu ama ukwu bu nke kacha ívu na Jamaikạ.




#Article 30: Ikenga (1550 words)


Ikenga ( Igbo pụtara ike). Obu kwazi alusi sirike n'ala Igbo.  Ọ bụ otu n'ime ihe ndị dị ike nke ndị Igbo na-eme omenala huru n'anya. O nwere Chi (chi nke aka ya), ndichie nna ya, nke aka Ikenga (n'aka aka nri), ike (ike) nakwa nke ime mmụọ site n'ekpere na ịchụ àjà.  

A na-ahụkarị Ikenga n'etiti ndi Igbo bi n' Anambra, Enugu, Delta na akụkụ ụfọdụ nke obodo Kogi . 

.  

Ikenga bu ihe ndi mmadu na-eme onwe ha. 

 Ọ na-achịkwa ụlọ ọrụ, ọrụ ugbo, na onye ọrụ ugbo, a na-eme kwa ememme kwa afọ na ememme Ikenga kwa afọ.  Ndị nwe ya kwenyere na ọ ga-eweta akụ na ụba na nchekwa. 

Ikenga ihu abụọ bụ nkata kasị ochie nke Ikenga na Igboland. Ọ bụ chi ihu abụọ, ihu otu ihu na-ele afọ ochie ka otu ihu na-ele afọ ọhụrụ. Nke a bụ ihe ndabere nke kalenda Igbo ochie na nke ochie.  Dị ka chi nke mmalite, o nwere aha otuto nke Ikenga owa ota . 

Ikenga nwere nsọ di iche iche. A na-achụrụ ya àjà nke ihe dịka yam, oké ọkpa, mmanya, ihe ndị na-egbu egbu na alligator ose. Nkwado dị iche iche na-abụkarị ihe sara mbara na mgbe ụfọdụ obere na-adabere na ike ego nke onye nwe ya. Ọ bụrụ na onye nwe ya raara onwe ya nye, ọ na-azụ Ikga ya kwa ụbọchị na Kola na mmanya na mgbe ụfọdụ, karịsịa tupu ọrụ dị mkpa, ọ na-achụ ọbara nke oke oke ma ọ bụ ebule iji mee ka mmụọ ahụ nyere ya aka ịga nke ọma. 

.  

Dị ka MDW Jeffreys si kwuo, e nwere ụdị atọ nke Ikenga: ikenga madu (mmadụ), ikenga alusi (spirit), na otu tu (ihe nchọpụta). Nke mbu bụ onye mmadu nwere oke mpi, na-anọdụ n'elu oche. Nke abụọ bụ igwe akwa na mpi. Ihe omuma a di obere ma di mfe ma bia n'udi di iche iche.  

Ụdị nke ikenga a kasị mara amara bụ  onye agha , na-akọwa onye mmadụ mepụtara nke ọma na mpi na okwu dị egwu. Ọ na-anọdụ n'elu oche, na-ejide ihe n'aka abụọ. Aka nri na-ejide mma ya na ogwe aka a na-ekwu okwu ya na agụba dị elu, aka ekpe bụ azu ma ọ bụ ọtụtụ ugboro, isi mmadụ nke nwere anya, imi, na ọnụ na-agbapụta ihu ihu concave.  Onye agha ahụ na-emetụta ihe omume nke ndụ mgbe a na-atụ anya ka ndị mmadụ gosipụta ike agha ha. N'ịbụ onye ọtụtụ n'ime ndị na-eto eto nke ọgbọ na-enwe, ha na-egosi nwa okorobịa na-eto eto: siri ike, na-eyi uwe elu nke dike ahụ, na ijide mma na isi mmadụ. A na-ahụ nke a na ìgwè ndị agha mgbe ha na-egwu egwú.  

A na-enwe mma mgbe nile n'aka nri, a na-akpọ aka ikenga (njenga aka), a na-akpọkwa ikenga ụlọ nsọ na aka nri. N'oge ndị na-adịbeghị anya, a na-eji ihe atụ dịka akara nke mwakpo dochie anya ihe ike ime ihe ike nke isi na mma. Ihe kachasị mma nke ihe oyiyi nile nke ikenga, mpi ( opi ), na-eburu nke a, na-eburu okwu a. Ilu Igbo na-ekwu, sị, ebule ahụ na-eburu ibu agha ( Ebune jị isi éji ); ya bu, mmadu aghaghi itinye aka n'ime uzo iji nwee ihe iga nke oma.  

Ụdị nke abụọ kachasị mkpa, nkọwa nke ụdị agha ahụ, nwere nnukwu ụlọ na ihe oyiyi mmadụ ma ọ bụ anụmanụ, ma ọ bụ abụọ. Onye a na-anọ ọdụ nọ na-egosiputa ihe eji aka ekpe na mkpara n'aka nri. Na ọtụtụ ihe atụ, ichi akara na-anọchi anya na ihu. Ụfọdụ n'ime ọnụ ọgụgụ ndị a, karịsịa ndị buru ibu, na-adịkarị karịa mita dị elu, ọ bụghị nke onye ọ bụla, ma ọ bụ nke oge a ma ọ bụ nke usoro ọmụmụ.  Obodo ndị a Ikta na-anọchite anya ìgwè kama inwe ihe ndị mmadụ rụzuru na ùgwù ha, ma gosipụta ịdịgide n'etiti onye na otu.  Ha na ndị na-egosi ọnụ ọgụgụ ndị a maara dị ka Ugo n'acho mma (ugo na-achọ ịma mma) ma gosipụta ọtụtụ ihe ngosi nke nkà. 

N'ihe atụ ndị a dị mfe nke ìgwè a, nnukwu ihe na-akwado ihe oyiyi ụmụ anụmanụ. Ndị ọzọ buru ibu Ikenga nwere nnukwu nkwenkwe ụgha ndị nwere mpi abụọ na-ekpuchi akụkụ nke isi ma na-aga n'ihu wee mee ka mpaghara ọzọ na-ejedebe n'isi isi agwọ. Ihe nkedo a na-ekpochapu na-eme na akụkụ ala nke mpi. N'elu isi, isi anọ nwere isi na otu ma ọ bụ karịa leopta n'elu.  Ebumnuche ndị dị na obodo Ikenga na-enwekarị uwe ejiji dị ichiiche nke na-egosi njikọta mkpokọta. Ebumnobi ndị a na-egosikwa ihe obodo a maara maka, dịka ọmụmaatụ ma a maara ha dị ka dike, dinta, ahịa ma ọ bụ ndị ọrụ ugbo. N'ime ememe a na-eme kwa afọ, a na-ebute ụmụ nwoke niile a mụrụ n'afọ gara aga n'ihu obodo Ikenga ma si otú ahụ dị ka nọmba obodo.  

Ihe ndi ozo di iche iche, karia ndi nwere nkwenkwe ugha, yiri ka ha na ndi mmadu na ndi mmadu na ndi mmadu di. The atọ-legged stool, mara dị ka Awka stool, e debeere otu n'ime ọkwá kasị elu nke aha usoro, ọzọ aha. Ndị ọrụ ahụ na-egosi ikike, ma na-abata n'otu ụlọ ọrụ dị mgbagwoju anya, site na osisi dị mfe na mkpara nke ígwè a ji ígwè mechie mgbanaka ọla. Ụdị kachasị na-anọchi anya na ikenga bụ nsuagilign, nke a na-ahụkarị site na openwork na ogwe. A na-eji ụkwụ, okike, nke dị n'aka ekpe, dị ka opi, odu . Ọ na-ekwu banyere enyí ahụ, ihe nnọchianya zuru ezu maka ike na ndu. A na-ejikarị nwata nwoke ma ọ bụ nwa agbọghọ na-eburu oche na tusk, ọ bụ ezie na ọ bụghị onye ọrụ. 

Ihe ka ukwuu n'ime ihe ndị a na-ahụkarị na-egosi ụdị ihe a na-adịghị ahụkebe, bụ nke nwere oghere dịka n'egedege ihu na ihu ụlọ. Ntụle bụ ọkachamara ọkachamara ọkachamara na ndị obodo Awka. Eji ichi ichota ndi kachasi elu nke ndi mmadu aha, tinyere umu nwoke na umu ndi inyom. A na-ejikarị ihe ndị e kwuru banyere anụmanụ mee ihe. Otu anụmanụ a ma ama nke e ji mee ihe na onye na-agụnye aha ya bụ agụ owuru, agu, eze anụmanụ na ihe nnọchianya nke ikike ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke nwoke. Mpi nke ebulu ma ọ bụ anụmanụ ndị ọzọ, nke a na-achọta na ihe oyiyi niile, gosipụtara ike na iwe. Otutu ihe omuma atu di iche iche n'eme ka ha mara oke ebulu, ma obu ma obu ma obu isi ma obu isi. A na-etinyekwa agwọ, nnụnụ, na ntụrụndụ na nkwụsị. 

Ọtụtụ agha, ma onye agha ma onye akpọrọ aha, nwere usoro nke amụma ndị na-emetụta isi, na-abụkarị ugboro atọ ma ọ bụ ọzọ ọhụụ dị n'akụkụ nke ọ bụla. Ikenga na mpaghara ndịda nke Igbo nwere mkpịsị aka atọ n'elu ihe ntụpọ. E wezụga na ejikọta ya na Ikenga, ọnụ ọgụgụ atọ na-ejikọta ụmụ nwoke na West Africa dum. Ndị a projections wee guzo maka nzu, cone ekara iberibe nzu eji na ememe. A na-etinye ihe nzuzu a, nke na-atụ aro ịdị ọcha na nchebe, mgbe ụfọdụ iji anya na ụlọ nsọ. Ndị dị elu na-achọ nchebe anwansi n'ihi na ha na-abụkarị anyaụfụ, bụ nke amoosu na-ekwukarị.  

Dika Ndi Ichie Akwa Mythology and Folklore Origins of the Igbos, Ikenga bu nwa Ngwu, o bu kwa dike nke oma na onye mgbagwoju anya. A na - eche ya na ike nke efere site n'otu osisi Iroko gaa na nke ọzọ. Ọ bụ nwoke mbụ dị ndụ nke na-echetara ya iji nweta aha Ogba-aka ari Oji nke pụtara ịrị elu nke osisi iroko n'enweghị enyemaka nke ụdọ. Ikenga na-edu mba Nkwo n'ime agha mbụ nke mmiri nke oké osimiri nke a ma ama nke ọ bụla mba dị na Oji na-eme. Ndị inyom na-abịa na-alụ ọgụ maka ndị Edo na ọtụtụ Ododo ndị agha na-agba n'elu azụ nke sharks na agụ iyi. Edo herbalists nwere ikike ịkwado nnukwu nkume iji gbaga na ebukwasị n'elu ụlọ nke mba Nkwo. Agha ahụ siri ike ma nọrọ n'otu ọnwa. Na nke mbụ, Ikenga na ndị agha ya kpochara ya na-acha akwụkwọ ndụ akwụkwọ ndụ nke mere na ha dị ka osisi na-efegharị n'elu oké osimiri, ruo mgbe ha rutere nso na ihe ha na-eme iji mee ndị iro Edo na Ododo. 

Ọtụtụ nke uche-o-wisps zitere Edo obodo e bibiri. Mgbe ndị dike Edo na Odo hụrụ na a na-emeri ha, a manyekwara ha ịlaghachi azụ n'ókèala ha, ha mere nchịkọta ikpeazụ nke na-agwụ ike iji jide nanị ndị Ichi Akwa na Ngwu. Ikenga gbakọtara gburugburu n'obí nna ya iji gbaghaa Ododo na Edo stalwarts. Otutu ndi mmadu nogide nyere aka site na ndi ozo ruo mgbe Ikenga biara izute ndi ozo anọ a na-akpọ Ajukwu akpu isi ndi nwere mpi isii. 

Dika ajukwu akpu isi bu ihe ndi ozo, ma ebe Ikenga di n'azu onu ogugu, Ikenga putara onwe ya n'elu mpi nke anu. Ndi agha abuo ahu meriri site na osisi ohia na ugbo n'ime agha efu. Ikenga chịkọtara ike nke ike n'ikike dị mgbagwoju anya ka ọ na-agbaji olu nke anụ ọhịa ahụ nke mebiri mgbawa dị otú ahụ. Enweghi ude n 'ugbua na ihe ndi mmadu na-eme ka ha nwua, ndi mmadu na-abughi ndi ozo. Ndi ndi agha Edo na Ododo juru ndi mmadu anya site na ihe ngosi di iche iche na ngbaputa oge na-adighi anya.  

Ul'olu Ekpemepke n'odinani Africa 




#Article 31: Okeama (104 words)


Okeama bu ébé madụ bị na obodo, bu úlò nke úkwú. Ọ di gị nkè mádu sị ama ukwu bụ na ndi mádu kwèrè ihé zírí na ama ukwu dị íchè kúfù ama onwe ya nke ndi bekee na kpó town. Ama ukwu na mgbè ówụlà nwèrè ébé ha nè vúfù dọtí ndi mádu, ihe éjị né léfụ obodo ányá na ihe ndi ozor di ka áhiá akwukwo na égo. Amá sákwárá a sá karírí bu ihe bekee na kpó metropolis nwèrè ámá ozor di ya na ákụkụ. Megalopolis, ma ihe bu ama ukwu karírí vùrù ívu mée kà ó nókọtá ama nke ozor.




#Article 32: Achicha (149 words)


Achicha bu ihe ha né ri bu nke mkpuru ihe madu ne rí nke hé shìrì shi ihe mekotaria í bu nri gbèrè shí flour na mmiri nke oménàlà iche iche ne jí. Ha ne shí bèrịrị na ébé ȯkü zonari, mànà o dị ndi ne ti ya ùgòfụ, ne ghe ya, ma ndi na shi ya na okpá nke enweghị mmanu. O nwèríkí bini ọtọ na Í tògbòlù. Nnú, àbùbà na ihe ntọntó di ka yeast na baking soda bu ihe mádu shị ne ké achicha na mgbe di imerime, mànà achicha nwèríkí nwe ihe ndi ozor nor ya na ímé di kà mmiri ärä éfí, àkwá, nnu okpètè, ósò ntọ, mkpụrụ (di kà raisin), abụbọ (di ka yàbaàsì), ọkpa, ma mkpụrụ (di ka mkpụrụ poppy). Achichi bu ótụ nri di ichié nke mádu ne gbè, shí mgbe neolithic, na ha tú fùrù ya áhà ka Nkwádo ndu.




#Article 33: Anieze Nri (179 words)


Ochíchíeze Nri (1043—1911; ) bų mgbe mbu obodo nke nọr na Odida Africa ne ndi Nri-Igbo, nke di nà mbà Ndi Igbo. Ọ bų ochíchíeze kárírí Í di ichié na Nigeria. Ochíchíeze Nri di ichiè na ákíkó mbu ọchíchì ùwà màkà íshí ya enwéghị ndi agha nọr na okpụrụ ya. Ochíchíeze nke bịrị ka ihe basàrà éféfé na ochíchì na Àlà Igbo, na íshí ya bu onye ezè alụsị-ézè ha na kpó ézè Nri. Ézè Nri lèkọtàrà ihe njé áhía na ihé nke í nọr na ómá na ndi Igbo nke ndi ozor, na o nwèrè íké shí na élú.

Ochíchíeze nke bų mgbe mbu ébé mádu nílé byàkọtàrà Í zonárí onwe há shí ama ndi ne ozor na ọ bų ébé ndi óhu byàrà ka há bų ndi díàlà. Nrí básàrà shí í gbanwe éféfé ndi ozor nokotárí ha, ọ di na áká ndi na gbànwà. Onye bidoro Nri, Eri, na àlà Nri ha nà sí ó shì ígwé nyìrí na àlà Í ké obodo. Ihe ha jị a má nri bų ihe oze há kpùrù na Igbo-Ukwu.




#Article 34: Miranda Otto (169 words)


Mirand Otto (múrú ya na 16 Önwa iri abuöö 1967) bu omeka nke nwayi onye Ostraliya. Nwa nwanyi oméka Lindsay na Barry Otto na nwanne nwayi oméka Gracie Otto, Miranda bịdọrọ iméka mgbe o di afọr iri na asato, na o na á mela onyo-na-ga imerime.

Onyo-na-ga ka o di mbu, nke di ukwu, mẹrẹ na afọr 1986 nke ha na kpó Emma's War, o mẹrẹ ka agbogho nwayi gárá ohia Ostraliya mgbe Agha Uwà II. Mgbe afọr iri gụchạrạ na mgbe o di na onyo-na-ga ndi madu hụrụ si o di mkpà na obodo Ostraliya, o bu mgbe Hollwood túfùrù a ónu mgbe o mere oméka nke nkwádo na onyo-na-ga The Thin Red Line (1998) na What Lies Beneath (2000). Nke diri ya nke ukwu di na afọr 2002, mgbe omẹrẹ ka Éowyn na aka áto The Lord of the Rings. Mgbe ogẹ di nso, o rürü nke nlélé kpkpando na égwụrégwụ ngwa-enyo nke basiálá ubwá, Cashmere Mafia na enyo Ostraliya di ka In Her Skin na Blessed.




#Article 35: Yukrain (156 words)


Yukrain by obodo nor na imé Owuwa Anyanwu Obodo Beke. Ö nọr nsó Russia na owuwa anyanwu ya; Belarus na olílé anyanwu ya; Poland, Slovakiya na Hungari nor ya na odida anyanwu; Romania na nleda odida anyanwu ya; na Oshimírí Ojí na Oshimírí nke Azov nor ya na nleda anyanwu. Ama ukwu Kiev (Kyiv) bu ishi obodo na ama ukwu júchá ivu na mmadu ime Yukrain.

Ákíkó mbu ogẹ nso nke Yukrain jịrị Owuwa anyanwu Slavs bídó. Shi (ka anyí si) afọr ochié itolu, Yukrain bu mgbe mbu ishi ndu Owuwa anyanwu Slavs nke medieval. Obdod nka, ha mara ka 'Kievan Rus'. mecha búrú obodo íké na íké na nke ukwu, mànà o bạsịrị na afọr ochié iri na abụọ. Mgbe Agha Ukwu Olile Anyanwu gụrụ, Yukrain kejiri na ama imérímé nwèrè iké, na mgbe o rụrụ afọr ochié iri na itolu, nkeji nke ukwu ya banyere Mpaghara Russia, na nke fóró nor okpúrụ ochíchì Austro-Hungaria.




#Article 36: Ịta Òdénàíwú Ọ̀hànézè Romu (103 words)


Ịta Òdénàíwú Ọ̀hànézè Romu bu ogúgú maka Ochíchìíwu Rome mbu ná chöwá omemé ihe ochíchi Rome né to, shi mpurụ mgbe hé kèrè ya na 509 BC rüo mgbe hé kèrè Mpaghara Rome na 27 BC. Akíkó nke mbu maka édéíwu Ochíchìíwu Rome gi gbáwá uwa isé. Nke mbu bidọrọ jírí oghanadum nke kufụrụ Ochíchíézè Rome na 510 BC, na uwa nke ngucha jírí oghanadum kúfụrụ Ochíchìíwu Rome, ya më ka Mpaghara Rome na 27 BC. Na ime akíkó mbu chá nke ochíchìíwu á, ihe ñyara ntótó édéíwuá di na aka ogúgú ike mere ni etiti ndi nwé obodo na ndi mmadu nkiti.




#Article 37: Asaá Göttingen (114 words)


Asaá Göttingen (Jeman: Asaá Göttingen) bu mgbe mbu ọtú asaá ndi nkuzi mahadum shí Göttingen. Na 1837 hé mẹrẹ iwesíke kábà nkábú ihe gbanwere na édéíwu nke Ochíchìéze Hanover onye mere ya bu Ernest Augustus na hé kwéghị I süo iyi maka Í sóró éze Hanover nke öhúrụ. Ishi ha bu Friedrich Christoph Dahlmann, onyeá ọnwé ya kwadọrọ édéíwu ha métughị áka. Nke ishi fọrọ bu nwanne ndi nwoke Germanist Wilhelm na Jacob Grimm(ndi ukwu maka ákukó agbara na ákukó omenálá; ha mara há ka Brothers Grimm), Nnukwu iwụ Wilhelm Eduard Albrecht, onye ákíkó mbu Georg Gottfried Gervinus, onye ómárí ahu madu Wilhelm Eduard Weber, na onye éféfé chineke na Heinrich Georg August Ewald.




#Article 38: Master Juba (108 words)


Master Juba (m. 1825 – c. 1852 ma o bu 1853) na nkembu bu onye Afrika nke Amerika na gba nkwa di na afọr imerime 1840. O bu otu mpkurụ ndi ojie ji mbu bidóró emume ngosi na Njikota Obodo Amerika I gwu egwuregwu na élú ogbo maka ndi nkiri óchá na onye ogẹ nke ahu wuru onye ojie só ndi ocha ministrel. Master Juba buru áhà maka ogbo; madu si o bu onye kwa méréní gara ka áhà ogbo Boz's Juba na ezíbóté áhà ya ha si bu William Henry Lane. Maka ákwúkwó, o nweríkí bu na madu abụọ maa o bu atọ jikotárá na íshí madu.




#Article 39: Malcolm X (1052 words)


Malcolm X (o sì nà nwatà zàa ahà Malcolm Little; 19 Ọnwaìse 1925 — 21 Ọnwaàbụọ 1965) ha màkwà ya kà El-Hajj Malik El-Shabazz (nà asụ̀sụ̀ Arabic: الحاجّ مالك الشباز‎) bụ̀ m̀gbè m̀bụ onye Afụrịka ǹkè Amerịka onye Àlakụ̀ba ǹkè onye isi, onye nkwusi okwu, nà onye ndozi ìwu madụ̀. Nà anya ndị n'e so ya, ọ bụ̀ onye ike nà òdogwu màkà ịhe ọma o mèrè ndị Afrika ǹkè Amerika màkà ìwundụ̀ ha. Ọ bụ̀kwà màkà o chèdòrò ndị Afrika ime okwu o kwùrù màkà ndị ọcha ndị n'e megbu ndị oji. Ndị ọ̀ naghị̀ à masịrị ha sị̀ ọ bụ̀ onye n'e kwudà ndị ọcha, ha à sịkwa nà o n'e wèli ndị oji na elu isi ndị ọcha, ọ n'e kwudà ndị Ju, nà ọ bụ̀ onye ọ̀chọ ọ̀gụ̀. Madụ̀ sị̀ nà ọ bụ̀ onye Afrika ǹkè Amerika kachasị ị nwere ịhe ukwu o mèrè nà ụ̀wà.

Ha mụ̀rụ̀ Malcolm X nà Omaha, Nebraska. Ịhe mere nà m̀gbè o n'è to, dị kà nkwuzi nnà ya zìrì ya màkà ńwèliùgwù ndị oji nà ị rụ nà aka ònwe gị, nà ịhe ọ hụ̀rụ̀ nà anya ya gbasara ịhe ndị oji n'à tara ahụhụ ndị ọcha, bụ̀ ịhe mkpà nà ndụ̀ Malcolm X m̀gbè o n'è to. M̀gbè o tozùrù afọ̀ ìri nà àtọ, nnà ya nwụ̀rụ̀ nà nne ya gàrà ụlọ̀ ọgwụ̀ isi. M̀gbè ọ bàchàrà ụlọ̀ ndị ọ̀zọ n'e lekọta ya, Malcolm X bànyèrè ọrụ ahia àzụ nà ịhe dara ìwu nà Boston nà New York City kwa. Nà afọ̀ 1946, ụlọ̀ ìkpe tọ̀rọ̀ Malcolm X mkpọrọ zuru afọ̀ àsatọ mà ọ̀ bụ̀ ìri.

M̀gbè ọ nọ̀ nà mkpọrọ, Malcolm X bànyèrè òtù ndị Nation of Islam. M̀gbè ọ pụ̀tàrà mkpọrọ, nà ntọpụ̀tụ mkpọrọ, nà afọ̀ 1952, ọ bàtàrà ị bụ onye isi nà onye ndụ̀ n'è kwusiri ndị Nation of Islam. Nà m̀gbè afọ̀ dị kà ìri nà àbụọ̄, ọ bụ̀ onye nnọchìri òtù Nation of Islam. Nsògbu chọ̀ṛ'ị dà na ètitì Malcolm X nà Elijah Muhammad, onye isi ǹke duru ndị Nation of Islam; ọ bụ̀ ịhe â mèrè kà Malcolm X jì la òtù â nà Ọnwaàtọ ǹkè afọ̀ 1964.

M̀gbè ọ làrà ndị Nation of Islam, Malcolm X bàrà ị bụ onye Àlakụ̀ba Sunni nà ọ gàrà njem Mecca; m̀gbè o mèchàrà ȯ gọrọ mbànyíkàrịrị àgùgò. O gàrìrì nà ímé Afrika na Odida Etítì à gárírí. O kèrè Muslim Mosque, Inc., òtù òkwùkwe, nà òtù nke òkwùkwe adịghị̀, nà ǹkè Africa-Nílé, Afro-American Unity. M̀gbè ịhe dịkà nà òrughị̀ otù afọ̀ o jì hapụ̀ ndị Nation of Islam, madụ̀ àtọ jụpụ̀tàrà ìgwè madụ̀ gbagbuo Malcolm X m̀gbè ọ n'ènye okwu nà New York.

Ha mụ̀rụ̀ Malcolm Little nà Ọnwaìse, chi 19, nà afọ̀ 1925 nà Omaha, Nebraska. Nnà bụ̀ Earl Little, nne ya bụ̀ Louise Little (nà ahà nnà ya, Louise Norton). Nnà ya kwuru na ñkịtị nke ndi Baptist. O kwàdọrọ onye Adịèmenàotù Afụrịka Marcus Garvey nà m̀gbè ọ bụ̀ onye isi Universal Negro Improvement Association (UNIA). Malcolm échéfụghị óbị màkà ńwèliùgwù ndị oji na nkwàdo ònwe nnà ya nà ndị UNIA ọ̀zọ lìlì òlìlì. Malcolm X nà ogè gáfèrè sị na ímé nwanne Nwoke di ntà nke Earl di àtó, ndi ocha gbùrù ya na ùdò. Màkà ndị Ku Klux Klan lùrù ha ozi umesaojọ, ikwu ya à laje gàa Milwaukee, Wisconsin nà afọ̀ 1926, nà ogè adịghị ānyā ha à gakwa Lansing, Michigan.

Earl Little jìrì njĪ nà ha mụ̀rụ̀ ya nà Georgia. O nwè mgbe áhụ úmù àtó shí nwínyè yá nke mbu: Ella, Mary, nà Earl Jr.; nà o nwè àsaà si nwunyè ọ lụ̀rụ̀ ǹkè búrú abụọ, Louise, ọ bu nke Malcolm byàrà nke ànó: Wilfred, Hilda, Philbert, Malcolm, Reginald, Yvonne, na Wesley.

Louise Little sì Grenada ebe ha mụ̀rụ̀ ya. Màkà nnà ya bụ̀ onye Scotland, àhụ ya dị̀ ọ̀cha, chara kà onye oyìbo. Malcolm nwètàrà àhụ ọ̀cha ya si nne ya nà nnà nne ya. Nà m̀gbe m̀bụ, àhụ ọ̀cha ya bụ̀ ịhe buru isi Malcolm màkà o chè sị̀ nà ọ bụ̀ ịhe ndị ukwu, ma m̀gbè ogè gafere ọ sị ótù mgbe na o kpọrọ asị ọbạrạ nílé nọr na ya na àhú shí onye mmebuó nwanyì nke onye ọchá. Malcolm X chéfùtàrà na mgbe ógè gáfèrè na ńnà ya hùchara ya ányá kárírí úmù ya ndi nke ọ̀zọ màkà àhú ya di ȯchá kárírí úmù nọr na umunna ya; mànà o chè sị mmá ya megbụrụ yá màkà ótù ihe nke kwa. Otù áhà ha túrú ya, Red (ūfie), shì àgwà zírí nke na ntùtù ya. Nke ótù ọdé ndu mádu si bụ na mgbe há mùrù ya, o nwèrè ntùtù chárá ka ánwú chákwá ntụ ntụ ... chákwá ka cinnamon, na afọ̀ ànó, ntùtù chárá ka ánwú, ūfie dítúrú. Ntùtù ya gàrà ojié mgbe ó tòrò, mànà o yị kwàrà mmá nnà ya, onye ntùtù ya chàrà ūfie, ūfie na ánwú summer. Okwu gbásárá àgwà àhú ya bịdọrọ Í di kwá mkpà na ndu Malcolm mgbe ó tòchàrà.

Na Önwa iri na abụọ nke 1924, Louise Little nwètèrè ozi ojö shí ndi Ku Klux Klan mgbe ȯ jị Malcolm dị íme. Ȯ kòwàrì na ndi áhù si umunna ha kpachákwá anya Í nọr nga na ha gí fwüor Omaha, màkà ihe Earl Little ne mè na UNIA nà gbásà nsogbu.

Mgbe ha làchàrà Í ga Lansing, úlò ha gbàrà ökü ruó na àlà na afọ̀ 1929, mànà umụ̀nnà ha háfùrù me ọ díghì ihe méré ótù ha. Na Önwa itoolu 28, nke 1931, Earl Little dàrà nwüo na ihū ụgbo àlà na Lansing na okúrù uzọr. Ndi íshí mèrè önwu ya ka ihe mbèlèdè. Ndi nche obodo kwùrù na Earl Little nwèkwàrà íshí ya mgbe ọ gàrà ébé áhù, na ha sị ọ sị na ọ dànarị ímé mgbùrù mgbúrù ugbo àlà áhù. Malcolm X na óge gáfèrè chètàrà na ȯgbà ndi ojié sèrè okwu sí na ọ bi ihe öjö mádu mèrè ya. Ndi Black Region, ndi nnwétérí ndi ọchá na élú kàgburu ndi Umunna ya, ọ bu ndi á ńnà ya sị gbàrà úlò ha ökü na afọ̀ 1929. Ọ di ndi ojié chéré si ọ bu ọtú Black Legion gbùrù Earl Little. Na nke Malcolm dèrè na mgbe ógè gáfèrè, Òtù ólé ka ńnà m gí suó íshí ya, sekpù na ónú ugbo àlà ka ugbó nírí ya na élú?




#Article 40: Martin Luther King, Jr. (187 words)


Martin Luther King, Jr. (Önwa mbu 15, 1929 — Önwa áno 4, 1968), mgbe mbu, bu onye Amerika onye íshí üka, onye ne mmẹ mmẹ maka ńdu madu na onye íshí di mkpa nke na cẹdolu na ogẹ mbu íwú ndụ madu nke ndi Afrika nke Amerika. Ihe o mẹrẹ di mkpa na uwa bu I me ka íwú ndu na Amerika gawá na nke oma, na dé má a wúziálá onyé madu né lezí anyá élú na ya. Üka abụọ nke Ndi Eféfé Kraist húrú ya ka onye nyéré onwe ya maka Chi. Onye íshí éféfé Baptist, King mere bú onye o bu na mgbe mbu mbu ime orü ya. O mereíshí Montgomery Bus Boycott 1955 na ó nyèrè áká I ké Southern Christian Leadership Conference na afọr 1957 ya bu íshí ya. Ihe o merìrì mere ka Ije na Washington na afọr 1963 me, o bu nga ka o nyèrè okwu I Have a Dream. Nga, o safùrù madu anya na ihe íwú madu na é jé mgbe ahu na ọ mere onwe ya na anya ndi madu ka dioka ukwu na okwu ma okwu.




#Article 41: Madụ̀ (351 words)


Mádu bu òdùdù enyï anúmanụ àlà nwẹrẹ ómárí káchárá anumanu nke níle. Na asụsụ Latin há kpòrò madu Homo Sapien bú onye ómárí ma onye ma ihe. Há bu ndi nọr na òdùdù nke Homo nke énwè nẹ jé na úkwú abụo na Hominidae, umunna énwè úkwú. Máná ọ di mgbe Human na asụsụ bekee na kárá genus nke Homo.

Madu nwèrè ọvúrù kachara a ka, nke nweríkí nwe ómárí nke nché échìchè, asụsụ, ómárí onwé, na Í nweríkí bì nsogbu. Ọ dị Í nwé íshí nka, tírí ya na ahú kwụrụ ọtọ na élú nke nyéré íke Í me ka áká rü, mèrè ka madu gáfe na ihü òdùdù enyï nke ndi ozọr na Í jí ihe ọrü a rü. DNA Mitochondrial na ánumanu ichie di nà àlà zịrị na madu ndi ohüru shì Afrika na afọr 200,000 gárá agá. Nwéré madu gbásaa na uwa nílé ma ha dighị na Antarktika, madu bu òdùdù enyï nke uwà na uwà. Na Önwa ise nke 2010, mádu rùrù nke há sí bu ijeri 6.8.

Dí ka enwè nke íshí íshí, madu di ónór na òrà nke ná kpátá madu ndi ọzór. Mànà, madu gbàrà ọkpúkpú màkà ha nweríkí kwú màkà ihe nọr ha na óbị, Í gbanwò ómárí na Í dósé ihe. Madu ne ké òrà di na iche iche nwéré ọtú iche iche na gbálílí ndi ozor, na ndiá nẹ shí umunna rüo na mbà. Imẹ na òrà nke ndi madu ne mẹ bu ihe hé kèrè, yá nà ómárí ihe bu ihe ómá na ihe ọjọó, ihe bu ébéanọr na ñkitị, na ihe ọmemmé, iheá nílé gbakotàrà Í bu uwà mádu.

Há sị madu chọrọ Í má na Í nwe àgbà na uwà há, né tú ọtù ha shi é kọwa na í rü na élú ihe àlà shí ọbià, ílúnílú, ihe mmuö na éféfé. Ihe nọr na íshí ha nke nchọnchó mèrè ka ha ganírú na Í kw ihe orü na Í rümarü, nke na da na umunna; madu bu ótụ anúmanụ nke nwéré ómárí Í fụnwu ọkụ, Í shí ihe orị, Í tí uwé, na technonzu ndi ozọr. 




#Article 42: Asafa Powell (229 words)


Asafa Powell C.D (múrú na Önwa iri na abụọ 23, 1982) bu onye Jamaikạ na gbá ósó ne mekarí ogologo meters 100. Ó jịrị ishi na uwà maka m 100 na oge 2005 nke Önwa ano rúrú Önwa isé na afọ 2008. O ji oge nkeji 9.77 na 9.74 na afọ ndi áhu I gbá chá meters 100 nke ndi áhù. Powell ka na gbafé nkeji-10 na ósó od di, nke ya kári nke ukwu nke ya bu nkeji 9.72 bu nke ósisó na uwa nke ano na mme mme nkáa.

Powell mèchàrà na 100 m na Olympics nke Athens 2004 na Olympics nke Beijing 2008, mànà o mèchagì otú o né me ihe omá na mgbe mbu nga, o mechàra gbá isé na oge abụọ. Máná ö mẹrịrị aghirigha ólạedọ na ö mèrè nke íshí uwà na nke Olympic na meters nke 100 × 4 ya na otú Jamaikạ na Beijing. Na Íméríré Osaka nke Uwà 2007 ö nwètèrè aghirigha oze na ólạóchá na meters 100 na meters 4 × 100 na ö mèrè nke oma na Mgbá Commonwealth, ébé o nwètèrè olạedạ nke abụọ na ólạocha otụ. Na Ímérírí Uwà 2009 o nwètèkwàrà aghirigha oze na meters 100 na ólạedọ na meters 4 × 100. Powell gbúfùrù na Mmecha ígbágbá Uwa IAAF mgbe isé na ó bu onye jí ishi meters 100 na mme mme nke áhù.

 




#Article 43: Dominika (341 words)


Dominika (Asụsụ France: Dominique) ézíbóté áhà ya bu Àkù-ñkịtị nke Dominika, bu òbòdò àgwè na Ògbu miri Karibbean. Na odida olilé anyanwu ya bu Guadeloupe, na owuwa nleda anyanwu ya bu Martinik. Ívụ bu mgbárí kilometers 754 na ébé kárírí na élú àlà ya bu Morne Diablotins nwéré ogologo rúrú meters 1,447. Ha sị Àkù-ñkịtị nke Dominika wèrè madu ruru 73,897 (2017). Ishiochie ya bu Roseau.

Há gùrù Dominika Nature Isle of the Caribbean (nwa Àlà na mmiri nke Karibbean) maka àlà ha si é mésoghị. O bu àlà na mmiri nke kárírí bu nwátà na ébé ha na kpo Antilles Ntạ maka àlà katu náa kéwári e kéwárí na álá ókú àlà, o zịrị na àlà maka ó nwèrè mmiri nkechi ókú. Obodo na mmiri nkeá nwèrè óhiá ugwu ukwu di ndù ndù, búrú úlọ akwukwo ndù, anumanu, na anú élú di ntakírí na uwà. Ámá nke énweghi mmiri na ifufe di na odida anyanwu mmiri, mànà ézù di na etíti àlà nke. Nnùnù omeka Sisserou (madu mara ya ka Mpaghara Amazon), nnùnù àla nka, bu ihe nor na okoloto obodo nke. Àkù Dominika lìlì na ndi madu na báta maka nlénle na ikú ubi.

Christopher Columbus gùrù àlà mmiri nke shí ubochi o hùrù ya, Sundai (Dominica na asụsụ Latin), Önwa iri na otụ 3, 1493. Na afọ nari shí mgbe Columbus bàrà, Dominika nòrò onwé ya na ndi Carib nòrò nga mgbe ndi Europe kúfùrù ha na obodo mmiri gbara Dominika gburu gbúrù. France mèchàrà nweré áká Dominika nyé Njikota Ochíchìézè na 1763. Njikota Ochíchìézè mecha tinyé ochíchì na kú Dominika ímé mpaghara ya na 1805.

Inyeonwé maka ohu Afrika mèrè ébé níle na Mpaghara Britain na 1834, na 1838, Dominika búzọr búrú àlà nke ndi ojie né tinyé ónú na ákíkó obodo. Na 1896, Njikotak Ochíchìézè byàrà ozór I chí Dominika, mé ya ka o bu nkeji mpaghara ézè nwanyị. Na ọkara afọ ochie gárá, shí 1958 rüó 1962, Dominika buzị nkeji obodo di ndu ogẹ-ntạ ha kporo Federation Odida Indies. Na 1978, Dominika nwèrèzi onwé yá.




#Article 44: London (146 words)


London bu íshí ochie England na Njikota Ochíchìézè. O bu ámá ukwu karírí na nke ukwu na NO na nke kárírí madu na o bu nnokota nke ukwu. ọ bụ ámá gbáasàrà kárírí madu na Britain. Ébé ya bu ébé mádu bìrì nke ukwu shí afọr puku abụọ, na mbu ya na gá mgbe ndi Mpaghara Rome kèrè ya, kpó ya Londinium. Ímé London bu ébé di ichié nke City of London, ma ha na kpo ya 'square mile' (mile gbùrù gbúrù) nke ámá íjè orü áhiá. Ngé nwèkwàrà nkeji ya nke shí ógè mediaeval. Shí mgbe ichié 19, áhà nke bu London bu ihe mádu na kpo ámá sáará nke gbárá etítì ya gbùrù gbúrù. Na ógè nso, ébé á bu ébé bu ama London na nke ama nléfu ányá nke Greater London, nke nwéré íshí ya na ọtú ochíchì nke mádu tìrì nke yá.




#Article 45: Marlon Brando (165 words)


Marlon Brando, Jr. (Önwa ano 3, 1924 – Önwa ishíi 1, 2004) bu mgbe mbu ómeka nke Amerikạ nke rürü na ọkara ohu afo ise. Madu màrà ya maka ómeka o mèrè ka Stanley Kowalski na A Streetcar Named Desire na ómeka o mèrè nke o gbatara ihe onyinyé ka Terry Malloy ime On the Waterfront, ha ma abuọo bu nke Elia Kazan kèrè na afo ndi 1950. Na etítỉ ndu ya ómeka nke ndi madu mara ya na nke oma ka nke o nwetere ihe onyinyé ka Don Vito Corleone na The Godfather, Colonel Walter Kurtz na Apocalypse Now, na Paul ime Last Tango in Paris.

Brando bu onye merírírí na ómeka. O bu onye zífùrù ómeka nke method na ndi madu mekari ya maka okwu a naghị a numárí, mànà o bu omèmé nke ob.ʼabuọo na nke ndi madu nyere ya áká màkà. Brando bukwárá onye né gbá na uzor maka ihe, nke di ukwu bu American Civil Rights na American Indian Movements.




#Article 46: Erykah Badu (172 words)


Erica Abi Wright (múrú ya an Önwa abụọ 26, 1971), Erykah Badu búrú ihe madu ya na nke ofuma (/ˈɛrɨkə bɑːˈduː/ bu ọtụ ha si é kú ya), bu onye America na doté egwu, na onye né dozi egwu na oméka. Orü ya mékotàrà ihe RB, Hip Hop na Jazz. Madu màrà ya ofuma maka ihe ó mere maka egwu neo soul, na otú o shi ná kpa agwà di íche, egwu ihe nche na aka nka ya. Madu si nwanyi á bu First Lady of Neo-Soul (Nwanyi Ishi Neo-Soul) mana Queen of Neo Soul (Ezenwanyi Neo Soul.)

Na ishi mgbe ó né bído Í kwu egwu, Í weríkí ma Badu maka nkechi ishi na cha ichíche o né tí mgbeowula. Madu si otu ó shi né dozi egwu ya di kà Billie Holiday. Ö di na etítì ọtú Soulquarians mgbe mbu, na o mere oméka na ime enyo iche di ka Blues Brothers 2000, The Cider House Rules, na House of D, o mèkwàrà enyo ihe nche Before the Music Dies.




#Article 47: Kelis (118 words)


Kelis Jones (aha nna ya búrú Rogers, múrú ya na Önwa asato 21, 1979), ndi mara ya ka Kelis na o bu onye na gwu na onye né dé egwu shi Amerikạ. O gbatakwara Ihe mme mme Brit na ndu ya na ha kpokwara ya mgburu abụo maka Ihe mme mme Grammy. Ndi uwa mara ya maka njikota egwu nke ya atọ ó kpọrọ Tasty. Tasty dàrà na afor 2003 na o bu egwu Kelis gbalilifu; o rèrè gáfè nde abụo na uwa. Ndi madu nyere ya áká maka nka. Njikota edemde nka nwèkwàrà egwu nke ya gbalili ha kporo Milkshake, o dàrà na nti madu, nor ngahù. Kelia é rélé njikota egwu rúrú nde 3 na uwa.




#Article 48: James Dean (194 words)


James Byron Dean (Önwa abụo 8, 1931 – Önwa itoolu 30, 1955) bu mgbe mbu ony oméka nke Amerikạ. Aha ya ka onye mkpa na orü oméka ziri na ishi edemede orü nke madu machara, Rebel Without a Cause; ime ya o mèrè ka okoro nke Los Angeles onye ishi ya e dofùrù; áhà ya bu Jim Stark. Oméka abụo ndi ozor nke tírí orü ya na ishi me ko bu kpakpando na Hollywood bu ka onye nor na onwe ya ha kporo Cal Trask no onyo-na-ga East of Eden, na ka diubi obi o'tó Jett Rink na onyo Giant. Nke madu ji machara ya di na onyonaga ató nkea, nke o mèchàrà ka íshí oméka ya. Onwú ya mere na ógè ngwá ngwá mèrè ka nkoriko ya dí ndu.

Ó bu oméka búrú ishi I bu onye nwere ihe onyinye Academy Award na oge byara mgbe ö nwushichàrà maka o bu ómeka nke karírí. O bu kwa onye mkpuru otu bu onye nwere onyinye abuo mgbe onwu ya gáfèrè. Na 1999, Amrican Film Institute tiri Dean ébé o gbàrà 18 na oméka nke nwoko karírí na AFI 100 Years...100 Stars lost nke ha.




#Article 49: Nka Igbo (156 words)


Nka Igbo bụ mpempe nka ọbụla sitere n’aka ndị Igbo . Ndi Igbo n’emepụta nka di iche-iche tinyere ọnụọgụgụ, ihe eji ekpuchi ihu, ihe ndi ọzọ na akwa ndi ọzọ. Achọtara ihe osise si n’ala Igbo na narị afọ nke itoolu nwere ọla nchara a na-ahụ anya n’ala ndị Igbo . Site n' usoro nke ichu ihe ochichi na ima achuya, okwu ndi mara ezi mma n' ihe ọmụma ihe osise biara n' omenaala ndi emezigharị. Ya mere, okwu a nwekwara ike izo aka maka ọrụ nka nke oge a na-emepụta na nzaghachi na arịrịọ na mmekọrịta ụwa.  Ndi Igbo na-eke nka di imérimé nke sóró bu ihu ekp, ihe ha kàrà, olaedo na ákwà, ihe ọzọ sòrò bu igwe di ka oze. Orụ nka ndi Igbo siri nari afọ itoolu buru nke ndi Igbo Ukwu. Ndi Awka na-akpukwa uzu, nke ha ji akpuputa ngwaoru di iche iche, dika, mma, ogu, nsiite, ite, onya, egbe dgz.




#Article 50: Justin Bieber (202 words)


Justin Drew Bieber (mù yá na Önwa ató 1, 1994) bu onye Canada na bu abu pop-RB. Scooter Braun hürü mmerírí ya na YouTube, ya kpotasia ya ka yá nwà onwe ya bu onye na dozie ihnye maka Bieber. Braun si ka Bieber na Usher hü na Atlanta, Georgia na mgbe óge gáfèrè Bieber bàtàrà orürü Raymond Braun Media Group (RBMG), nke Braun na Usher, na akwukwo I bu abu nke Island Record ne L.A. Reid nyèrè. 

Abu nke o jị a fútá, One Time, fùtàrà na úwà na 2009 yá gá ishi 30 na obodo gáfèrè iri. Njikota abu My World, fútárá na Önwa iri na otu 17, 2009, sòrò, nke rúrú platinum na Njikota Obodo Amerika, nke nyéré, na oge áhu, Bieber abu nke fútárá nke kárírí na afor nke áhu, na ó mèrè ka Bieber bu onye na bu abu nke ishi nke nwéré abu asaá nor na ndetu abu Billboard Hot 100. Abu ya nke ozor, My World 2.0, mekwàrà nke ómá mgbe of fùtàrà na ishi na abu irí ne ndi ishi na obodo ichi iche na o bukwa platinum na önwa abuọo mgbe of futara na Njikota Obodo. O futuara mgbe ab ha kpòrò Baby fùtàchàrà.




#Article 51: Bob Marley (197 words)


Robert Nesta Bob Marley (Önwa abuo 6, 1945 — Önwa ise 11, 1981) bu mgbe mbu onye Jamaikạ na bu abu na onye ne de abu na gwu nkwa. O bu ishi onye na bu na onye ne de egwu na onye na kwu égwu ahiri maka otú The Wailers (1964–1974) na Bob Marley  The Wailers (1974–1981) nke na kwu egwu ska, rocksteady na reggae. Marley bu kwa onye ndi madu mara nke ómá na nke ndi madu karírí ne ti mkpu maka ime egwu reggae, na o bu onye madu si o mere ka ndi madu márá ihe maka egwu Jamaikạ na mmeri Rastafari na uwa.

Egwu Marley madu machara bu kwa I Shot the Sheriff, No Woman, No Cry, Could You Be Loved, Stir It Up, Jamming, Redemption Song, One Love na nke ndi ya na The Wailers, Three Little Birds, na nke futara mgbe o nwùrù Buffalo Soldier, na Iron Lion Zion. Njikota abu nke níle nke há kpòrò Legend (1984), fùtàrà na afor ató nke gáfèrè mgbe o nwùrù bu njikota abu raggae nke gáfèrè I ré, bú Platinum (Diamond) iri na U.S., na ö rèrè nde 20 nke abu nka na uwà.




#Article 52: Ǹzù (265 words)


Ǹzù (ya bụ Logic nà okwu bàkê, okwu siri ekwu λογική logikē na asụsụ Greurikì) bu iụe ịhẹmú maka Í che ihe. Ha ne jí ómárí na ihe mmemmé ómúmú ihe échichè, mànà ha na mú ya na oge imérímé na ílúnílú, nzuógügü, na ọbià komputa. Ómárí ne lé ahú okwú na óka gi ji, ahú nke di ọma, na nke bu ngò. O bu ótu échichè. Na ólúnólú, ómúmú ómárí dàrà na ámá ómáríómá, nke na jü: Otù ólé ka anyị shi má ihe ányị mà? Na nzuógügü, ọ bu ómúmú ihe ji òfọ.

Ómárí shì ébé iche iche; nke bú kwá Ndia, China na Greece. Ómárí di na mgbe Aristotle, onye kéré ya na imerime na ámá ílúnílú. Ómúmú ómárí so mgbe mbu trivium nke iche mkpà.

Averroes si ómárí bu ihe orürü hé jì a ma ihe di iche na ezíokwu na okwu ngò; Richard Whately, Ọbia, na Nká Í chéfụtá ihe; na Frege, Ọbia nílé nke gbasara íwú eziokwu nke dakotara na ihe níle.

Ómárí kéfù na nkeji abụọ, échichè oganiru na échichè nke nwéfụ. Nke mbu dọrọ ómámma nke nílé shi atụ nke di ímé ímé ihe ha ne lé, na nke échichè nke nwéfu dọrọ ómámma nke i léfụ ihe shí íshí ihe na ihe madu si bu eziokwu. Nke díkà di íchè, búrú nke Aristotle jì, bu nlè na nlé ime ihe na ihe kpákótárá. Ngá nke mbu nwèrè ótụ ihe ọmúmú na ọ lèlè òtú o kèrè. Nke gbárá abụọ chèkòtàrà otù nkeji gi jikodo Í ké nke ótụ. Ha na mu ómári na ómúmú ajüjü okwúnókwú.




#Article 53: Ábu (149 words)


Ábu bu ótụ nká édémédé bu na asụsụ di njide Í nye ihü ọma na í metu madu ọbí na ime, ma Í shi fwüo, ihe ọ bụ. Ábu gi di bya kwa ka akwukwu, ma ábu nzuzö, ma ó nweríkí bya ka nká ndi ozọr, di ka Ábu oméka, ábụ nsö, édemede ábu, ma ábu ndi bekee kpòrò 'prose'. O di na akwukwo nsem (nke kachírí Í di ichiè bu Poetry na Oxford Poetry), mpákota ndi mádu na mpákota saráasa.

Ábu, na okwu gbasara ya, nwèrè mbú di ogologo. Mgbembu mgbè ndi madu chọrí si ihe ábu bu, di ka Aristotle, lèrè na otù ha shi ẹ jí ya na ókwú ime ókwúnókwú, oméka ábu, na ihe óchị. Na mgbe óge gáfèrè, hé lèrè akwu mmẹkwásí, okwu nkeji na okwu dárá na ntị nke ómá. Shi ogẹ nnari 20, nke etiti ya, ha si ábu bu ihe nká asụsụ.




#Article 54: Konfúkius (103 words)


Konfúkius (Asụsụ China: 孔子; pinyin: Kǒng zǐ; Wade-Giles: K'ung-tzu, mà Chinese: 孔夫子; pinyin: Kǒng Fūzǐ; Wade-Giles: K'ung-fu-tzu), bu onye échiche na onye ílúnílú. Ílúnílú ya dàr`a na óbị mádu na óbị ndi ochíchí, ezíbóte mmekotá na ñkitị, na eziokwu na ihe mmé ézíbóté ihe. Óbị onwèrè mèrè ka ó gáfè nke ndi ozor di kà nché échìchè Ihe íwú (法家), nché Tao (道家) na mbgè Ọchíchí nke umunna Han (206 BCE – 220 CE). Échìchè Confucius mèrè ka ihe ndi bekee na kpí Confucianism (儒家) dí. Ọ byàrà Europe shí ónyé Italy nke Jesuit Matteo Ricci, ónyé kéré áhà Confucius nạ asụsụ Latin.




#Article 55: Ọchíchí nke umunna Han (145 words)


Ọchíchí nke umunna Han (asụsụ China: 汉朝; asụsụ China nke óménàlà: 漢朝; pinyin: Hàn Cháo; Wade-Giles: Han Ch'ao; 206 BCE – 220 CE) bu ochíchì nke gbárá abụọ nke ndi umunna China, nke Ọchíchí nke umunna Qin (221–206 BCE) gbàrà nke mbu na nke byeará mgbe nkeá gụrụ bu Ọchíchíézè Àtó (220–265 CE). Ọ bụ Liu Bang, díké ogü, nke bídóró yá, na nké há mà kà Onye Mpaghara Gaozu nke Han mgbè ọ nwüchàrị. Óchíchí nké nwèrè mgbé Ọchíchí nke umunna Xin (9–23 CE) fànyèrè ímé ọchíchì ya nke Wang Mang bịdòrò. Ihëá mèrè kà ochíchì nké kéjì abụọ: nke Han Odida anyanwu (206 BCE – 9 CE) na Han Owuwa anyanwu (25–220 CE). Ọchíchí nkèá rùrù nnari ànó, ó bụ mgbè ndi mádu sị China di mpkà nke ógè ólà. Dítúrú ubwá, ndi mbà kárírí na China kpòrò onwé ha kà Ndi Han.




#Article 56: Amamihe (136 words)


Amamihe, utu aha Sayensị (búrú Science na asụsụ bekee) bu ihe éjị ẹ tu ihe ómárí màkà ihe nor nà àlà há gí jí ẹ ké íwú na ihe kààkà maka uwa nke há mùrù. Mgbe ómárí kárùrù, ọ dị ọtu hé shị né mé ihe gi gbanwe kà nke ọtu ė shì nẹ mẹ ihe nke bu nke di nma gị bu nke ndi amamihe gi ji e me ihe na amamihe. Iheȧ bu nlė na nlė, í lé otụ ihe dị, Í mà ihe, ómúmú-ónúọgụgụ, na Í jé ihe. Í bu amamihe bu Í nwéré ómárí zírí na ȯ bụ ézíbóté ihe nà ihü mádụ dí íche íche (ńdíá gà dírí ndi amamihe). Í ji ihe è tú ézíbóté uzọr é jị nė mė ihe ga bu ihe éjị na kpo mádu onye amamihe.




#Article 57: Ọmúmú-ónúọgụgụ (165 words)


Ọmúmú-ónúọgụgụ (búrú Mathematics na asụsụ bekee) omúmú màkà mà, ụdị, ámá, na ihe gbanwe. Ndi ọmúmúónúọgụgụ nà kpàchányá Í lé ihe nṇòmi, màkà Í rütá ihe bụ ezíbȯté ihe dị na ùwà. Ọmúmú-ónúọgụgụ dị mkpà Í bì ihe né mé na ùwà; ȯ bụ ihe mèrè kà ndi ozor á búghị ndi ọmúmú-ónúọgụgụ na mú ya. Na úbọchị tá, orü di ímérímé jịrị ọmúmú-ónúọgụgụ à rü. Orü, obiạ, ọrü-órü, na Í ruu ihe né jí ọmúmú-ónúọgụgụ Í rü. Ha na kpó ndi na rü nchéchichè nka onye ọmúmú-ónúọgụgụ.

Ọ dị nlụlítá ụkà nke ndi ọmúmú-ónúọgụgụ náa jü màkà ihe ọmúmú-ónúọgụgụ dí kà ónúọgụgụ di nà àlà mgbé mádu ánóghị ya. Onye ọmúmú-ónúọgụgụ Benjamin Peirce si ọmúmú-ónúọgụgụ bụ obiạ nke ha nè jị ẹ rü ihe di mkpà. Albert Einstein, nà áká ozor, sị na otụ íwú ọmúmú-ónúọgụgụ kwùrù ihe bu ùwà nke ányí na hü, ọ dígí ézíbóté; na mgbe ha gi bu ézíbóté, ha gágị à bụ ihe bu ùwà nke ányí na hü.




#Article 58: Nkárí asụsụ China nke óménàlà (266 words)


Nkárí Asụsụ China nke óménàlà bu ihe nkárí ndi China hé jị é dé ihe nke hé kèrè na mgbé búrú nkárí China hé kèrè na afọr 1946. Ọ nè kwú nkárí hé tìrì na ákwúkwó nke ndi Taiwan, Hong Kong, mà ȯ nwèríkí bụ njikota akwukwo ómárí nke Kangxi. Ọ tù ahú nkárí ndi China dị bịdọrọ na édémédé ndi Ọchíchí nke umunna Han, na ọ dị chạ òtu áhü rúrú ichie 5. Áhà Asụsụ China nke óménàlà dị Í zi nà ọ dị íchie na Nkárí asụsụ China nke ǹkịtị, nke ndi Ọchíchì ndi Ohanézè China nke nkịtị na àlà úkwú nke China wéfutàrà na afọr ńdí 1950s.

Há nè jí Nkárí Asụsụ China nke óménàlà nà Taiwan (Ohaneze nke China), Hong Kong na Macau. Ha nè jí yá nà àlà úkwú nke China mgbe Ọchíchìíwú China nke ndi Madu mèrè ya kọ di òferè na afọr ndi 1950s an 1960s. Na ndi obodo nọr na ngáfè mmíri nke China, nke ábúghị Singapore na Malaysia, nkárí oménàlà bu ihe há ne jí ede ihe, mànà onúgọgụgụ akwúkwó ákíkó ohürü nke ndi China nọr na Ostraliya, USA na Kanada nè tó na nkárí ofere, nke ndi biárabiá nke China nor na obodo nke ndi áhù. Onúgọgụgụ akwúkwó ákíkó ohürü nor na intanet bu nke China nor na ngáfè mmírí mèrè ka mádu kpàtá nkárí ne ȯ chọrọ. Na ne ozor, madu ne jí nkárí China nke ofere na àlà úkwú nke China, na Singaport na Malaysia ka ihe fútárá di mkpà. Nlụlịta okwu màkà nkárí nke abụọ tèrè mgbe ȯ nọr na ȯgbà ndi China.




#Article 59: Paul Robeson (482 words)


Paul LeRoy Bustill Robeson (Önwa anọ 9, 1898 – Önwa mbu 23, 1976) bu mgbé mbu onyé ùwà nílé na kwú bú ábù nke mmèmmé bass-baritone, onye oméka nke onyo-na-ga na nke ogbo, All-American na kwü na úkwú, ọdẹ ákwúkwó, onye òkà okwu nke ólúnólú, onye ómúmú na onye íkpe na onye ha mà ka onye na kwu okwu gbásárá ndi na tá áfúfú. Onye dị na íshí ọgeanírú íwú ndu, Robeson bu mgbe mbu onye áhiá ìgwè, onye íjè ụdó, ónyé ọtú Phi Beta Kappa, na onye tara ịta Ihe ine orü Spingarn na Ihe ine orü ụdó Stalin. Mádu màchàrà ya na ụwá màkà ihe nká ȯ méchàfùrù, na ihe okwu ȯ kwúfùtàrà na íshí ihe Jim Crow ndi Njikota Obodo Amerika tinyèrè màkà ndi ojié.

Robeson merie ihe akadamiiki mfọn Rutgers University, ebe ọ ghọrọ onye na football All - American na klas valedictorian. Ọ natara ya LL.B. si Columbia Iwu School, mgbe egwu na-akpọ ke National M Njikọ ( NFL ). Na Columbia, enye ama ọkwọ ete ye mere ngbanyụ - kampos nwetara ndien, ke ama okokụre ukpep, enye ama akabade edi soÚ na Harlem Renaissance na arụmọrụ ke Akwa Edidem Jones niile Chineke Chillun ọkọdọ Nku . Robeson butere ya mba nka malitegharịa na ihe nkiri udeme ke Great Britain, edozi na London nke na-esote ọtụtụ afọ ya na nwunye ya Essie.

Robeson ọzọ pụtara ìhè dị ka Othello ke Savoy Ụlọ ihe nkiri tupu ghọọ mba ofesi cinematic kpakpando site na ọrụ ke Gosi ubom Sanders nke osimiri. Enye ama akabade edi esiwanye attuned kwupụta na ahụhụ niile omenala ma iche iche. Ndida megide ndụmọdụ , nke dọrọ aka ná ntị ya aku na uba n'iyi ma ọ bụrụ na ọ ghọrọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị nọ n'ọrụ , ọ ewepụta ya nkiri ọrụ na -akwadokwa ọchịchị kpatara nke Republican agha nke Spanish Civil War . Ekem enye ama akabade edi ifịk ifịk ke Council n'Afrika Affairs (CAA).

N'oge Agha Ụwa nke Abụọ , ọ na-akwado America agha mgbalị ma merie accolades ya portrayal nke Othello na Broadway . Otú ọ dị, akụkọ ihe mere eme nke na-akwado ya pro - Soviet atumatu ada nnyocha si FBI . Mgbe agha ahụ biri , ndị CAA ama enịm ke Attorney General si List nke ịgba mgba okpuru -ahazi (AGLOSO) na Robeson e nyochaworo ke ini ekedide isua McCarthyism . Ruru ya mkpebi ghara recant ya n'ihu ọha onwe nke pro - Soviet atumatu , enye ama gọrọ agọ a paspọtụ nke US State Ngalaba ya, ego , N'ihi ya, plummeted . Enye ama ọwọrọ aka Harlem bipụtara ma a n'oge ruo n'oge dị oké egwu nke United States na atumatu . Ya ikike njem e mesịrị e weghachiri eweghachi site na Kent nkeji Dulles , ma ọrịa ya mebiri . Ọ lara ezumike nká ma na o biri ndụ nke na- afọ nke ndụ ya naanị na Filadelfia.




#Article 60: Ákíkó mbu (160 words)


Ákụkọ́ mbụ bu ọmúmú ihe mèrè na ùwà madu na mbu. Ndi ọmúmú ndi ne dé màkà akíkó mbu bu ndi ákíkó irò. Na ngá ọ bu ihe jírí ákíkó Í lé ógè dárá ní, na ọ di mgbe ọ chọrí hü mà ọ dị nnòmi nọr na ímé ya na ihe gbakotárá na ihe wéfùtàrà na ihe méréní. Ndí ákíkó irò na lụta ụka màkà agwà akíkó mbu na ihe ọ dị mkpà màkà. Ihe ndi á dí kà Í kȯwá màkà ọmúmú ya Í zí ihe gị dị mmá na ógè nke gị bya. Ákíkó mbu di ímérímé na oménàlà iche iche, mà ha enwéghị ihe kwádoro ya si ọ bu eziókwu, bụ ihe há sị bu óbị oménàlà ndi áhù, mà ha bughị ihe ezibote ndi mádu gi si mèrè; ọ bu ihe bu irò. Ihe mere mgbe mádu à búghí uzọr è détù ihe ákíkó mbu bu ihe ha na akpọ oge mbu ákíkó mbu (prehistory).




#Article 61: Omaha, Nebraska (153 words)


Omaha bụ ama ukwu kárírí na ivụ mádu ímé nkeji obodo Nebraska, Njikota Obodo Amerika, na ȯ bụ ochíe ndi íshí Douglas County. Ȯ nọr na Odida-etítì Njikota Obodo na Oshimiri Missouri, nke rúrú mile 20 (30 km) shí olile anyanwu ónú Oshimiri Platte. Omaha bụ íkú na àlà Omaha-Council Bluffs ama sárā, nke nwéré Council Bluffs, Iowa, gáfèrè Oshimiri Missouri shí Omaha. Ȯ nọr na olile Kansas City, Missouri shí mile 190.

Na í kà àkà 2009 shí ỌgüMàdu nke Njikota Obodo, Omaha nwèrè mádu rúrú 454,731, nke méré ya ama ukwu nke sáráasá gbárá 40. Í jí ámá úlọ ya, Omaha kèrè onwe ya Í gba 60 na ama sárā ímé Njikota Obodo na afọr 2000, jírí mádu ha kàrà àkà rúrú 837,925 di nà nkeji ya di asáatọ. Mádu bírí ya rùrù nde 1.2 dírí ya gbụrụgbúrụ mile 50 (80 km) shí etítì ama ukwu, nke kéré Ámá Omaha Ukwu.




#Article 62: New York City (220 words)


New York bu ama ukwu kárírí ívu mádu na Njikota Obodo Amerika, na etítì ama sárá nke New York, nke bu ótụ na ùwà kárírí madu. Bu ama oganiru, New York nwèrè íké na áhiá ùwà nílé, nká, oménàlà, ndọùwé, ọtúihe, ómúmú, na mmemmé. Ka onye jídéré Íshí Ọtú Mbà, ọ di kwà mkpà na ihe ne me na ùwà. Ha na kpo ámá nke New York City ma ọ bu City of New York Í me ka ya na nkeji obodo New York gị dị ichè, nke ọ nọr.

Dí nà ébé ugbọ na bía di na ikpele mmiri nke Atlantic nke Olile owuwa Nkeji Obodo, ama nke nwèrè nkeji ise: The Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens, na Élú mmiri Staten. Ha kàrà àkà na 2008 sí na ama nke nwèrè mádu gáfè nde 8.3, na nke àlà gbárá gburụ gbúrụ nke mile 305 (790 km2), New York City bu ébé mádu nọkọtàrà ká ama ndi ozor na Nkeji Obodo. Ama sárá nke New York nwèkwàrà mádu ká ébé ndi ozor na mgbà áhù, nwé mád ha kà àkà nde 19.1 na gbụrụ gbúrụ mile 6,720 (17,400 km2). Na nke ozor, nke Njikota Kà Àkà Gbúrù nwéré ama sárá New York nwèrè mádu rúrú nde 22.2 na afọr 2009 nke ỌgúMádu kàrà àkà, na nke kárírí kwa na Njikota Obodo.




#Article 63: Vincent van Gogh (490 words)


Vincent Willem van Gogh (Önwa àtó 30, 1853 – Önwa asaa 29 1890) bu mgbe mbu onye Dọọch bu Ọ'shí-Nkwúnàányá onye ntènté nke orü ya di mkpà na ǹkà ichié 20 màkà otu àgwà nor na ǹkà ya na charírí nke kpátárá mádu na ányá. Ọ tàrà afúfú nchèkasị na íshí ya kófùrù na mgbe gáfèrè mgbe mbu na ndu ya, na ȯ nwürü na mgbe mádu amághị ya na afọr ó dị 37 shí mgbe ȯ gbàrà onwe yá égbè.

Na mádu à túfùgịrị yà ȯnu, ewù màkà yá tòrò na afọr byárá mgbe ȯ nwüchàrà. Na úbọchị nke ta, ndi mádu sị ọ bu onye ǹkà di mkpà na nke díkárí ọmá na ákíkó mbu na onye nyérírí ihe na nke ǹkà ógè nsò. Van Gogh è téghị ihe rüo mgbe ọ di na mgbèdè írí na abụọ ndu yá, na ǹkà nke ó kèrè kárírí fùtàrà na afọr abụọ gáwá nke ȯ gùchàrà. O kèrè orü ǹkà rúfwuó púkú abụọ, nke nwéré nke òtìté 900 na nsè 1,100. Mànà màkà ha mághị ya na ndu ya, orü nwèrè àgbà na ǹkà ọmúmú-òhúrü nke byárá mgbe ndu ya mèchàrà. Na úbọchi ta orü ya-dí kà nke ó sèrè onwé ya, na àlà, na íshí ndi mádu na ìfulūánwü-dì na ǹkà di ókȯ ȯnu na nke mádu màkàrì.

Van Gogh bìrì na mbu ó di dímkpà na orü di ne ré ǹkà na ȯ fụrụ íjè na ímé Den Haag, London na Paris, na mgeb ȯ fùchàrà ȯ rü ka ónyé nkúzí na England. Ihe ȯ chọrí bu na mgbe mbu bu onye ụkò Jésu na Í gbaasà okwu Jésu, shí 1879 ȯ rürü ka onye íjè okwu Jésu na ébé ha na bá àlà na Belgium. Mgbe ógè nké ȯ bu mgbe ó bịdọrọ Í sé mádu shí ébé ȯ nọr, na ímé afọr 1885 ó tèrè orü ya ukwu nke mbu The Potato Eaters. Éféré àgwà ya na ógè áhù jùrù na àgwà nke chárá kà ájá na o zígì àgwà nke chárírí ka nke ȯ gi kè. Na Önwa àtó nke afọr 1886, ȯ gàrà Paris na ngáhù ȯ hùrù nkwúnàányá nke ndi France. Na ógè gáfèrè ȯ gàrà nledà anyanwu France na ȯ hùrù ánwü chárá ike nà ányá. Àgwà ya charìrì na élú na orü ya, na o nwètèrè ágwà nke ya di iche nke mádu gi ma mgbe ȯ nọr na Arles na 1888.

Nkè íshí ya kófùrù nke bànyèrè na ímé ihe ȯ tèrè bu ihe nkwúlítá okwu shí mgbe ȯ nwụrụ. Na nke ndí mádu ne mè ka ȯrià ya di kà mmá, ndi nsikwụ tìrì yá ka onye ǹkà di íwé màkà órià gàrà na uzọr orü ya. Nke onye nsikwụ ǹkà Robert Hughes si bu na orü Van Gogh nke mgbèdè zịrị onye ǹkà nor na élú orü ya, di ya na áká na onye nke ọnụ nke mmili ótụ na úrè na dọ ya bu ihe ọ chọrọ.




#Article 64: Ọgụ Towton (118 words)


Ha lụrụ Ọgụ Towton mgbe Agha England nke Rose na önwa àtọ, 29, 1461, nà ákùkù ogbe nke nwere áhà nka ime Yorkshire. Ọ bu ọgụ nke oke mmadu kárírí Í nwü na àlà England. Na ákíkó ndi déré ya, díke karírí 50,000 shí Úlọ York na Lancaster lụrụ óké ọgụ kárírí amani, na há di na mgbìgbọ snow di na ubochi nke áhu, nke by Sunday nke Palm. Edémédé ákíko ọhürü gbàrà gburùgbúru na ízu gáfere ọgu nka, na ọ si madu di 28,000 nwụrụ na àlà ọgụ áhù. Ọgụ nke nwètàrà mgbanwe na ochichi England, Edward onye Ise kúfùrù Henry Ishii ka Ézè England, ya chufu ndi íshí Lancaster na ndi nkwado ha fwüor na obodo.




#Article 65: The Pit and the Pendulum (fim 1961) (106 words)


The Pit and the Pendulum bu fim họrọ nke Roger Corman dọrọ, nke Vincent Price bàtàrà, na Barbara Steele kwa, na John Kerr, na Luana Anders kwa. Screenplè nke Richard Matheson dèrè jèrè akíkó nke ntà Edgar Allan Poe kèrè nke nwere áhà nke kwa. Bírí na Spain nke íchiè nke 16, akíkó nke kowàrà ákíkó nke ótu okoro onye England nke jéré ótù úlọ ézè nke nsọ Í tu akíkó gbasara otu nwanne ya nwanyi shi nwü. Mgbe ihe oke njọ fùtàrà maka okwu nka, dị ka ọfù mmuo, okoro nke hụrụ onwe ya ime ihe ogbugbu ọgọ ya nwoke kèrè mgbe ákíkó nke güwàrà.




#Article 66: Ọrià Parkinson (144 words)


Ọrià Parkinson (nke ha makwa ka Parkinsons, idiopathic parkinsonism, primary parkinsonism, PD, ma paralysis agitans) by ihe ọrià éréré uvúrè na ihe ọ dọrọ na àhú. Ó shì mgbe mkpuru-ọbàrà nwèrè dopamine nwürü na ime ya nke substantia nigra, ébé ètítì ọvuru; ha mághị ihe ne bido mgbugbu mkpuru ọbàrà nke. Na mbido ya, he zírí na àhúhú ndi ọn na rió bu ihe gbásárá éjìjè, dí ka mmàrube, áká ike, éjije nwányọ na íjé éjìjè arü dị. Mgbe ó mèzì, ihe gbasara àgwà madu nwèriki tyé nsogbu, ihe di ka dementia bu ihe oke ndi ọrià Parkinson nwère mgbe órià rùrù íshí ya. Nsogbu ndi ọzọr bu kwa ihe gbására ihe àhú ji a hu uwa, ihe ürá na ihe óbì mmadu. Ọrià Parkinson di na oke ndi íkèrémi, na ndi nwéré ya, ọ bu ndi kárá áfọr 50 kà Í nwe ya.




#Article 67: Christopher Lee (103 words)


Sir Christopher Frank Caradini Lee, CBE, CStJ, (27 nke Ọ́nwá 5, 1922 - 2015) bụ̀ ónyé onye Àlá Bekee bụ òmẹ́kà nà ọ̀bụ́ ábụ̀. nwa Lee bìdòrò ị́ mẹ̀ kà ndi ájọ̄ nà há màkàrì yá màkà ihnye ó mẹ̀rẹ̀ kà Kauntu Dracula nà úsòrò òzìjè nke Mmẹ-ójọ́ Anyịke. Ihnye ózọ́ mádu màrà ya màkà bụ kwa nwa Francisco Scaramanga nà òzìjè James Bond nke The Man with the Golden Gun (1974), Saruman nà òzìjè gbà àtọ́ The Lord of the Rings (2001–2003) nà òzì àtọ́ The Hobbit film (2012–2014), nà Count Dooku nà òzìjè nke ògụ àbúo nke Star Wars (2002, 2005).




#Article 68: Nsibidi (956 words)


 Nsibidi (amakwaara dịka nsibiri,  nchibiddi maọbụ nchibiddy  ) bụ usoro ihe nnọchianya ejiri mara ndi ndịda ọwụwa anyanwụ Nigeria na ndị o doro anya na pictograms, ọ bụ ezie na e nwere aro si n'ụfọdụ bụ logograms maọbụ syllabograms .  Ihe nnọchianya ahụ adịkarịala ọtụtụ narị afọ - ụdị ndị mbụ pụtara na ite ahụrụ n'ọkụ ma ọ bụ nke nwere ike ịnya ọnya bekee na ebe a na- ete ndịda si mpaghara Calabar, nwere ọtụtụ ụbọchị malite na 400 ruo 1400 O.A.   

Enwere ọtụtụ ihe ngosipụta Nsibidi di iche iche, nke ndi edepụtara edepụta ruru ihe kariri nari ise. O nwere mgbe akụzịri ya ụmụakwụkwọ n'ụlọ akwụkwọ. Ọtụtụ n'ime ha bụ maka ihụnanya; ndi n'ahụ maka ịlụ agha na ihe nsọ bụ ndi ezoro ezo. A na-eji Nsibidi achọ ahụ ụlọ mma, ite calabashes, metals (dika brọnz), ahihia ndụ, mma, na tattoos. Ndi na-eji y eme ihe bụ ndi Ekpe leopard secret society (nke amaara dika Ngbe maọbụ Egbo), ndi bi na Cross River n'etiti ndi Ekoi, Efik, Igbo people, na ndi ọzọ bi ha nso.

Ndi mba ọzọ bidoro matawa maka nsibidi na 1904 mgbe TD Maxwell choputara akara ndia.  Tupu ochichi Britain nke ebe a, e kere nsibidi ka nke di nsọ na nke ọha, nke eji achọ mma nke ụmụ nwanyị nakwa nke enwere ike iji rụọ ụlọ.  Akụkụ nke nchịkwa mmadụ dịka agụmakwụkwọ nke Western na ozizi Ndị Kraịst belatara ọnụ ọgụgụ nke ndị nsibidi gụrụ akwụkwọ, na-ahapụ ndị otu nzuzo dị ka ụfọdụ ndị ikpeazụ maara akara ndị ahụ.  Nsibidi bụkwara ụzọ akara ngosi ndi Ekpe. A na-ebuga Nsibidi na Cuba na Haiti site na ahia ohu Atlantic, ebe ọ ghọrọ n'ime anaforuana n' akara veve .   

 
O nweghị onye ma mmalite nke okwu nsibidi . Otu ụkpụrụ si n' okwu a ahụ si n'asụsụ Ekoid, ebe ọ pụtara akwụkwọ ozi ọjọọ, na-egosipụta iwu siri ike nke ọtu nzuzo ndi jidere ihe ọmụma nsibidi.   Na Calabar, nsibidi na-ejikọkarị aka na leopard societies ụmụ nwoke dịka Ekpe. Otu agụ owuru bụ ikike nke omebe iwu, nke ikpe na nke onye isi tupu ọchịchị amalite ịchị, ọkachasị n'etiti ndị Efik nwere nnukwu mmetụta na Cross River.  

A na-asi n'ọ bụ ndi Ejagham people nke ugwu mpaghara Cross River maka na ndi . Nsibidi spread throughout the region over time and mixed with other cultures and art forms such as the Igbo uri or uli graphic design. In 1909 J. K. Macgregor who collected nsibidi symbols claimed that nsibidi was traditionally said to have come from the Uguakima, Ebe or Uyanga tribes of the Igbo people, which legend says were taught the script by baboons, although one writer believes Macgregor had been misled by his informants.

Nsibidi nwere otutu okwu banyere otutu ihe ndi n’egosi na ihe nlere, ihe nlere ọla, akwa, ihe ndi ozo, akwa ulo, na aru ndi mmadu. A kọwapụtara Nsibidi dị ka “usoro mmiri mmiri” nke nkwukọrịta nke nwere ọtụtụ narị adịghị ama anya na akara ngosi. A kọwara Nsibidi n' oge ọchịchị mgbe PA Talbot dị ka ụdị ide ederede oge ochie , Talbot kọwara na-ejiri nsibidi ezi ozi agbacha ma ọ bụ see ihe eserese n'ukwụ osisi . Echiche JK Macgregor bụ n' Ojiji nke nsibidi bụ nke ederede nkịtị. Enweela m ihe ndekọ nke ikpe n'ụlọ ikpe site n' obodo Enion [Enyong] agbadoro na ya, a na-akọwa nkọwa niile .... Nsibidi gafere agbụrụ di iche iche ma bụrụ ihe na-ejikọ otu agbụrụ na mpaghara Cross River.  

 Ejiri Nsibidi kpee ikpe amaara dika ’ikpe‘ n’obodo ụfọdụ nke Cross River. Macgregor mere ṅtụghari ndekọ nsibidi sitere n' Enyong nke mkpebi ikpe.  Ihe ndekọ a bụ ikpe. (a) A na-eme ụlọ ikpe n'okpuru osisi dịka omenala siri di, (b) ndị otu n'okwu ikpe ahụ, (c) onye isi nke kpere ya bụ ikpe, (d) ndị ọrụ ya (a na-etinye ya n'okirikiri), (e) Ọ bụ nwoke na-atakira na nti ndi ọzọ na-anoghi n’etiti ndi ihe a metụtara, (f) negosi ndi nile nọ n’otu onye meriri. Ha abụọ (g) na-amakụ, (h) bụ nwoke jidere akwa n’agbata mkpịsị aka ya na isi aka ya ka ọ bụrụ ihe nleda anya. Ọ chọghị ịma okwu e kwuru. Usoro a gbara gburugburu na -egosipụta n' ikpe ahụ bụ ihe siri ike nke ndị obodo na-enweghị ike ikpebi n'onwe ha. Ha wee ziga ozi n'obodo ndị gbara ya gburugburu ka ha kpọọ ndị kachasi maara ihe n'etiti ha, ikpe ahụ nwara ha (j) wee kpebie; (k) na-egosi n' ikpe ahụ bụ nke iko ma ọ bụ nke ọnụọgụgụ 20.  

A na-eji Nsibidi achọ akwa 'ukara ekpe' nke akpara akpa nke eji  (but also green and red) and is covered in nsibidi symbols and motifs. Ukara ekpe cloths are woven in Abakaliki, and then they are designed by male nsibidi artists in the Igbo-speaking towns of Abiriba, Arochukwu and Ohafia to be worn by members of the Ekpe society. Symbols including lovers, metal rods, trees, feathers, hands in friendship war and work, masks, moons, and stars are dyed onto ukara cloths. The cloth is dyed by post-menopausal women in secret, and young males in public. Ukara was a symbol of wealth and power only handled by titled men and post-menopausal women.

Nsibidi butere maka usoro edemede ndị Wakandan gosipụtara na fim 2018 Marvel Cinematic Universe 2018 Black Panther .  

N'okpuru bụ ụfọdụ nsibidi nke JK Macgregor (1909)  na Elphinstone Dayrell (1910 na 1911)   debanyere maka Journal nke Royal Anthropological Institute nke Great Britain na Ireland na Man . Ha abụọ dekọtara akara site n'ọtụtụ ebe n'akụkụ Cross River, na mpaghara Ikom nke ama ugbu a dika Cross River State . Ndịị edemede abụọ dere ozi iji weghachite nsibidi ndị a na-ewere dị ka ihe nzuzo ma gaakwa ọtụtụ obodo na Cross River. 

Ihe ngosipụta nsigbidi ndi ọzọ




#Article 69: Nsibiri (372 words)


Nsibiri (há màkwà ya dikà nsibidi: mkpụrụ okwu nka di ébé nile n' ụ̀wá bekee, nchibiddi maọbụ nchibiddy) bụ ihe úsòrò inye ákàrà dị díàlà na mpaghara ọdida anyanwụ nke Naijiriya nke há sì bụ ọ́mází-ákàrà, mànà ọ́ dị ndi ọma sị na ó nwèkwà ihnye ákàrànókwú. Ihnye ákàrà nsibiri kàrà nka ruó ìchié ímérímé: Nke ízízì ákàrà nke nsibiri bidòrò nà í kpụ ihnye ìtè na ụ̀lọ̀ há hụ̀wàrì na àlà na àgbàtà Atakpa shí nà ètítì ógè áfòohü 400 nà 1400. Há tàrà ndí Ejagham kà ndí áká nsibiri shífùrù.

Ákàrà nsibiri dị puku, nke há mà dị 500 nke hé détùrù. Hé zìrì há mgbe ichie na ụ́lọ̀ nkuzi. Ákàrà ndi a kárìrì ị gbásà ihnye ihunaya na ọyị; nke dị nà áká agha dị nsọ nà uzuzo. Ha nè jí nsibiri à ká ájí ụ́lọ̀, ihnye ọba, ihnye igwẹ̀ (dị́ kà òzè), ákwụ́kwọ́ óshíshí, ọ̀pià, nà ǹkì. Ọ́ bụ̀ ndí òtụ́  ágụ nzùzò ndi Ekpe (nke há màkwà kà Ngbe ma Egbo) kárí í ji ya; ndi ọ̀tú ā dí nà ànyị̀m Àkwá Ị̀bọ̀m nà ebo Ejagham, Efik, ndi Igbo, na ndi okoko ha.

Ọ́márí nsibiri na úféshì shì nà ákwụ́kwọ́ TD Mazwell dèrè na áfọ̀ 1904 nke ó dètùrù ákàrà ha. Na àzí mgbe ńdí Bekee byàrà mkpaghara nà àgbàtà nga, nsibir kébìrì àbúọ̀ nà ákùkù nke ǹzùzò na ǹkítì dị sam-sam nà ndi nwaanyi nwèríkí ji ya. Ùmẹ́ mpaghara dị kà nkúzí úféshì bekee nà ihnye Éféfé Kristi na íjèóbì hà mèrè kà ndi má nsibiri dátù nke ukwu, ọ́ bụ̀ ihnye mẹrẹ na ọ́ bụ̀ naani ndi dị kà ndi Ekpe mà ya è dé. Ha ne ji kwa nsibiri e de uche ndi Ekpe taa. Há vùrù nsibiri gá na Kuba na Ayiti mgbe Áhía Óhù Ukwu Mmiri, ébé áhu kà ọ́ ghàrà ka ákàrà anforuana na veve.

Usòrò:Onuaha.jpg|thumb|250px|alt3=Another picture of a proper noun in nsibidi|Áhà nwátà nwáóké há nà kpọ́ 'Onuaha' òtù JK Macgregor shù détù ya nà áfọ̀ 1909. Nwa Macgregor tàrà ákàrà nke àbụọ̄ dị nà ihü kà mmébì ákàrà-mkpịrị Bekee nke [N] nà [A], yā sị ákàrà nke ọ̀dụ̀ bụ̀ nsibiri nkịtị. Macgregor chétùrù ihnye ntinye ihnye Yuropu tìrì nà nsibiri nke na gbata ukwu.

Ọ́márí ébé nsibiri è fúólé.




#Article 70: Radio Studio 54 Network (159 words)


Radio Studio 54 Network, ma ọ bụ Studio 54 Network, bụ Italian nkeonwe redio ọdụ dabere Locri, Calabria. Anwuru rute Studio 54 Network na FM na itoolu na ógbè ise n'ógbè ndị dị n'ebe ndịda Italy: Messina, Reggio Calabria, Vibo Valentia, Catanzaro, Cosenza, Crotone, Lecce, Potenza na Salerno). Ihe omume e ji nnyefe nke egwú wɔfrɛ wɔn T ma n'ezie na-ozi, na-adị kwa ụbọchị 28 mmelite.

Memmo Minniti, Tommaso Massara, Clementina Parretta, Enzo Gatto, Francesca Ritorto, Pino Martelli, Espedita Rechichi, Sergio Minniti, Gianluca Laganà, Rossana Pedullà, Ugo La Macchia, Paolo Guerrieri, Antonio Lombardo, Rosy Carelli, Giuseppe Galluzzo, Peppe Lentini, Paolo Guerrieri, Chiara Mearelli, Luca Filippone, Enrico Ventrice, Valentina Ammirato, Massimo Apa, Emily and Debora LoGiacco, Barbara Costa, Pasquale Fragomeni, Roberta Rupo, Veronica De Biase, Valentina Geracitano, Francesco Cunsolo, Francesco Parasporo, Antonella Romeo, Eleonora Femia, Rosana and Regina Garofalo, Debora Sainato, Ugo Lully Tommaselli, Pino Trecozzi, Luigi Grandinetti, Eddy and Ottavia Lombardo, Antony Greco, Sandro Pascuzzo, Giuseppe Evalto, Stefania Morabito.




#Article 71: Ọrịa ihi ụra nke ukwuu (375 words)


African trypanosomiasis ma ọ bụ ọrịa ihi ụra nke ukwuu bụ ọrịa parasaịtị nke ndị mmadụ na anụmanụ ọzọ. Parasaịtị nke otu ụmụ ahụhụ ọrịa ana-akpọ Trypanosoma bruceina-akpata ya. Enwere ụdị abụọ nke na-ewetara ọrịa na anụmanụ, Trypanosoma brucei gambiense (T.b.g) na Trypanosoma brucei rhodesiense (T.b.r.). T.b.g na-akpata karịa 98% nke ụdị ọrịa ahụ amatara. Enyefere ndị abụọ site na aru nke ofufe tsetse nkaa nwere ọrịa ahụ ma ọ dị ahụkarị na mpaghara ime obodo. 

Na mbido, na agba mbụ nke ọrịa ahụ, enwere ahu oku, isi ọwụwa, oko, ma mgbu nkwonkwo. Nke a na-amalite na izu abụọ na atọ mgbe aru ahụ gachaa. Mgbe ọtụtụ izu na ọnwa, agba abụọ na-amalite na mmesa anya, enweghị ike iche echiche n’ụzọ kwesịrị ekwesị, enweghị ike ebuli aka na ụkwụ na nsogbu na ehi ụra. Ana eme nrugosi ụdị ọrịa site na achọ parasaịtị ahụ n’ime ọbara ejikere maka ịlele ma ọ bụ n’ime mmiri mmiri nke enwetara site na nkwonkwo. Achọrọ nnweta mmiri site na ọkpụkpụ azụ n’ọtụtụ mgbe iji kwuo ndịiche n’ime agba mbụ na agba abụọ nke ọrịa ahụ.

Mgbochi ọrịa siri ike na-agụnye nlele ndị mmadụ nke dị n'okpuru ize ndụ ọrịa ahụ na nlele ọbara maka T.b.g. Ọgwụgwọ dịkwa mfe mgbe achọtara ọrịa n’oge na tupu akara ọrịa akwara ga-egosi. Ọgwụgwọ agba mbụ bụ na ọgwụ pentamidine ma ọ bụ suramin. Ọgwụgwọ agba abụọ na-agụnye eflornithine ma ọ bụ nchikọta nke nifurtimox na eflornithine maka T.b.g. N’agbanyeghị na  melarsoprol na-arụ ọrụ maka ndị abụọ, ana-eji ya maka T.b.r. naanị n’ọtụtụ oge maka na mmetụta ya n’ahụ.

Ọrịa a na-eme mgbe nile n'ụfọdụ mpaghara nke Ndịda ọhịa Sahara nke Afrịka, ebee ndị mmadụ n’okpuru ize ndụ bụ ruo nde 70 na obodo 36. N’afọ 2010 ọ mere ọnwụ ruo 9,000, nbelata site na 34,000 n’afọ 1990. Ndị mmadụ ruo 30,000 nwere ọrịa ahụ ugbu a, na ọrịa ofufe ọhụrụ 7000 n’afọ 2012. Karịa 80% n’ime ndị mmadụ ndị a bi na Rịpụbilikị Keochichi ndị nkiti nke Congo. Ihe ndapụta atọ dị mkpa ya mere na akụkọ ọhụrụ: Otu site na 1896 na 1906 tumadu na Uganda na Mmiri nke agaghịnihu Congo na abụọ n’afọ 1920 na 1970 n’ọtụtụ obodo na Afrịka. Anumanu ọzọ, dịka ehi, nwere ike ịbu ọrịa na nwee ọrịa.




#Article 72: Nje ọrịa Ebola (403 words)


Nje ọrịa Ebola (EVD) maọbụ Ajọ ọrịa ọbara nke Ebola (EHF) bụ ọrịa nke n'emetụta ndị mmadụ nke nje ebola n'akpata. Ọ na ewelite isi abalị abụọ ruo izu ụka atọ mgbe onye ahụ nwetara nje ahụ, tinyere oyi, ọnya akpịrị, ahụ mgbu, na isiọwụwa. N'ụzọ doro anya afọ ntụgharị, agbọ, na afọ ọsịsa n'esonye, tinyere mbelata ịrụ ọrụ nke umeji and akụrụ. N'ogo a, ụfọdụ n'ebido gbawa ọbara.

Enwere ike ibute nje a site n'inwe mmekọrịta site na ọbara maọbụ mmiri si n'ime ahụ pụta nke anụmanụ ọdị n'ahụ (dịka enwe  maọbụụsụ n'ata mkpụrụ osisi). Enwebeghị ndekọ enwere maka nkesa ya site n'ikuku nke ebe obibi. Achọpụtara na ụsụ n'ata mkpụrụ osisi ga-enwe ike buru ma kesaa ya n'ebuteghị nje ahụ. Ozugbo mmadụ butere ya, nje a n'efe ndịọzọ. Ụmụnwoke ndị lanahụrụ ya ga-ebunye nje a site na  mkpụrụ ndụ nwoke ihe ruru ọnwa abụọ. Iji mee nnyocha ọrịa ndịọzọ ndị eji nke yiri nke a mara dịka, ịba, afọ ọsịsa na ndịọzọ Ajọ ọrịa n'efe efeka ebu ụzọ wepu. Iji hụụ n'enyochara ọbara maka kịrịkịrị nje ihe ndị n'alụso nje ọgụ n'ime ahụ, kịrịkịrị nje RNA,maọbụ nje n'onwe ya.

Mgbochi gụnyere ibelata nkesa ọrịa a site na enwe na ezi ruo na mmadụ. Apụrụ ime nke a site n'ilebara anụmanụ ndị ọrịa a ji, igbu ha n'ibupụ ozu ha ebe kwesịrị maọbụrụ n'achọpụtara ya. Isi anụ n'ọkụ nke ọma n'iyichi ahụ nke ọma ga-enye aka. Dịka iyichi ahụ na ịkwọ aka mgbe ịnọ onye bu ọrịa a nso. Ekwesịrị iji nlezianya mee ihe mgbe a na-emetụ mmiri ndị si n'ahụ onye bu ọrịa a na ihe ndị si ya n'ahụ aka.

Onwebeghị ọgwụgwọ ọbụla maka ọrịa a; mgbalị a na-etinye inyere ndị buterela ya aka gụnyere inye dịka inye mmiri etinyere nnu (ịńụ mmiri dịtụ ụtọ na mmiri nnu dị) maọbụ mmiri buru ibu. Ọrịa a n'egbu n'ụdị dị elu: n'egbu pasent 50 na 90 bụ ndị butere ya. Ebu ụzọ chọpụta EVD na Sụdan na mba Kongo. Ọrịa a n'agbasakarị n'ebe ndị bi n'akụkụ mmiri. Site na 1976 (mgbe eburu ụzọ chọpụta ya) ruo 2013, ihe fọdụrụ nke nta ka oruo 1,000 mmadụ ebutela ya. Mgbasa ya dị elu ugbu a. 2014 Mgbasa Ebola na ọdịda anyanwụ Afrịka, nke n'emetụta Guini, Sierra Leon, Laịberia na nke na-emetụ Naịjiria. N'ọnwa Ọgọstụ 2014 achọpụtala mmadụ 1600 ndị bu ọrịa a. Ana etinye mgbalị ịrụpụta ọgwụ mgbochi; mana ka ọdị onwebeghị nke dị.




#Article 73: Baskin-Robbins (143 words)


Baskin-Robbins bụ ihe American ice ude oruru tọrọ ntọala na 1945 na Glendale, California. Ọ purports onwe ya dị ka ndị kasị ibu n'ụwa ice ude franchise, na ihe karịrị 4,500 ọnọdụ, 2,300 nke na-emi odude ke United States. Baskin-Robbins zụrụ na 1973 site British ụlọ ọrụ J. Lyons na Co., nke e mechara ghọrọ akụkụ nke alụso Domecq Plc. Baskin-Robbins, Togo's, na Dunkin donuts nkejikotara alụso Domecq Ndenye Service ụlọ oriri na ọṅụṅụ, akụkụ nke Jikọrọ Aka Domecq Plc.

Baskin-Robbins-mara dị ka 'Iri Atọ na-Otu flavors'. Ọ bụ ezie na ya flavor n'ọbá akwụkwọ mejupụtara 1000 flavors, nanị 31 flavors dị na a ahịa na a nyere oge, otu onye maka otu ụbọchị nke ọnwa.

Na omume, ọtụtụ Baskin-Robbins 'franchises ebu 32 flavors bụla e nyere n'oge, n'ihi na akụkụ anọ udi nke na friji nkeji na primality nke ọnụ ọgụgụ 31.




#Article 74: Plato (459 words)


Plato bụ  ọkàọmụ̀ma na ọdọ-mgbakọ na Greece Ogeègboo. Plato bụ nchoputavi nke Academy n'Atens, ewumewu mbu nke mmụta kacha elu na  ụwa Ọdịdaanyanwụ , ọfọrọnta  atụlewo ụwa-ni (ly) dika onye kasị mkpa na-ịzụlite nkàọmụma (philosophy), tumadu n’menala Ọdịdaanyanwụ. Ngbakọ-ede (canon) ya etisaghị ihe karịrị 2500 afọ-vo (s), na ọ bụ ya bụ achọghị ịzụ otu nke kasị ukwuu, ọ bụghị n'onye kasị ukwuu, ọdọ-ede nọ na ngbakọ-ede Ọdịdaanyanwụ dum .

Tinyere ọdọ-nkụzi ya, Socrates, na amụrụvi kasị ama, Aristotle, Plato tọrọ nnọọ ntọala nke nkàọmụma na nkàmmụta Ọdịdaanyanwụ. Alfred North Whitehead si otu mgbe kwuru: nke kasị dịrị nchebe n'ozuzu ndona-agwa nke ọdịnala nkàọmụma Europe bụ na ọ na mejupụtara nsorosoro nke ededeala (footnote) maka Plato.  Tụkwasị n'ịbụ  mmadu ntọala maka nkàmmuta Ọdịdaanyanwụ, nkàọmụma, na nkàmgbakọ (mathematics), ha tukwara Plato aka dịka otu n'ime mbidovivo nke ọnọdummụọ Ọdịdaanyanwụ, tumadu ọnọduKraịst, nke putara na Friedrich Nietzsche, n'etiti ndị ọzọ ọkà mmụta, kpọrọ Platoomi ọha.’

Nrubeime Plato n’elu elulo Christian, ha cheworo na ọ gbugbowo (mediated)  na nke metukachara Saint Augustine nke Hippo, otu n'ime  ndị kasị mkpa ọkàọmụma Christian na ọdọ-okpukpe na-ogegaraga. Plato bụ ngbanwevi (the ‘vi’ stands for ‘er’ or ‘or’) nke Nkpakọrita na zizavo (forms), nkàechiche  na nkàọmụma, nke sitere na ya. Plato bukwara nchoputavi nke nkàọmụma ndọrọọchịchị Ọdịdaanyanwụ , ya na Ọchiotutu (Republic), na Iwu n’etiti nkpakọritavo ndị ọzọ , na-enye ụfọdụ n'ime ndị mbụ agwọọrịa nke ajụjụvo ndọrọọchịchị ndị si na nkàọmụma anya-disi (perspective)

Plato bụ Atenvi nke ọmumu eze; ghọrọ amụrụvi Socrates. Ọ buwo nchekwube ọdọejije tupu ya abịa n'okpuru ndunihu Socrates, nakwa ọ ga-enye olu n’ọnwụ nke Socrates na-ejijeogi (dramatic) zizavo (forms) na Ngbahalu na Nkpakọrita yiriwo na isi oge kacha. E mesịrị, Plato jere ozi dị ka onye nkụzi nke Aristotle ihe karịrị afọ 20 tupu Aristotle putara ka ọ chọpụtara onwe ya ulọ-akwọ, Lyceum, nakwa ọ mmetụtakacha ọfọrọnta ulọ-akwụkwọ ọ bụla nkàọmụma Grik, na ndị Stoik, na Ọhurueplatovivo; ọzọkwa ikekwe ọ metukachara ha nile na elulo. Plato bụkwara  onyenkụzi ọchigbovi nke Daịọnisiọs  Syracusevi, na onye ọ nwara ikpe ihu ọma na-ahụ ka ọ mejuputa nkàọmụma okweizivo (principles) na omume, n'ihi na ọ dikwara emowo site Epicurus, onye kwuru si ọ dị ka Dionysiokolakes, maọbụ ‘okwuireụtọvi  nke ọchigbo’. 

Ndị ọzọ n'oge bu ndi ilo nke Plato buwo Ngwooruvi (Materialist), Nkpurivi (Atomist) Democritus, onye ahaọma-ni Plato ledaworo ukwuu nke ọ ga-anakọta dị ka ọtụtụ n'ime ọrụ nwere ji kpọọ ha ọkụ, na Diogenes nke Sinope, ma ọ bụ Diogenes na Cynic, onye Plato na-akpọ otu Socrates puwo ara, na onye, kọrọwo-ni, mgbe Plato gwara Diogenes na ọ gaghi eji aka ya asa onwe ya akwọnriba (salad) ma ọ bụrụ na ọ mụtara e nyewo Daịọnisiọs nsọpụrụ , zaghachiri na, ọ bụrụ na Plato mụtara na-asa ya onwe ya akwọnriba, ọ ga-enweghị-abụ ohu nke Daịọnisiọs.




#Article 75: Afọ ọsịsa (572 words)


Afọ ọsịsa bụ ọnọdụ nke ịnwe usoro eriri afọ na esighi ike ma ọ bụ gbara mmiri opekata mpe ugboro 3 kwa ụbọchị. Ọ na anọkarị ụbọchị ole ma ole, ọ nwere ike ịdapụta na ahụ ịta mmiri n’ihi mmiri na apụ. Ihe nrịbama nke ahụ ịta mmiri na ebidokarị na ọpụpụ nke ndọtị anụahụ yana mgbanwe na omume. Nke a nwere ike ịbanye na mamịrị gbadara, ọpụpụ nke agba anụahụ, obi na akụ ọsọ ọsọ, yana mgbada na nzaghachi ka ọ na akawanye njọ. Nsi na esighi ike mana na adịghị mmiri mmiri n’ụmụ ntakịrị ndị a na enye ara nne, agbanyeghị, ọ nwere ike ịdị mma.

Ihe na ebutekarị ọrịa nke mgbiri afọ bụ nje, ahụhụ na ebu ọrịa, alị, ma ọ bụ ọnọdụ akpọrọ afọ okuku. A na enwetakarị ọrịa ndị a site na nri ma ọ bụ mmiri metọrọ emetọ na nsị, ma ọ bụ site ozugbo n’aka onye ọzọ nwere ọrịa ahụ. Enwere ike ịkewa ya n’ụzọ atọ: afọ ọsịsa nsị mmiri mmiri na anọ obere oge, afọ ọsịsa nsị ọbara na anọ obere oge, yana ọ bụrụ na ọ gafee izu abụọ, afọ ọsịsa jụrụ ọgwụgwọ. Afọ ọsịsa nsị mmiri ahụ na anọ obere oge nwere ike ịbụ n’ihi ọrịa nke otoro. Ọ bụrụ na ọbara dị na ya a na akpọkwa ya afọ ọbara. Imirikiti ihe na adịghị efe efe nwekwara ike ịdapụta na afọ ọsịsa gụnyere: hyperthyroidism, ojuju lactose, ọrịa eriri afọ koro eko, mkpokọta nke ọgwụgwọ, yana nzipụta eriri afọ na agbakasị ahụ yana ihe ndị ọzọ. N’ọtụtụ oge anaghị achọ ọchichọ nje na nsị iji mara ihe butere ya kpọmkwem.

Mgbochi nke  ọsịsa na efe efe bụ site na nzacha na mkpocha emelitere, mmiri ọnụnọ dị ọcha, yana ịsacha aka. Ịnye ara ihe dị ka ọnwa isii ka akwadoro dị ka ọ bụ ịgba ọgwụ mgbochi maka rotavirus. Mkpokọta ntighachi mmiri n’ahụ (ORS), nke bụ mmiri dị ọcha nwere nnu na suga ziri ezi, bụ ọgwụgwọ nke ahọpụtara. Akwadokwara Mkpụrụ ọgwụ Zinc. Ekpebiri na ọgwụgwọ ndị a azọpụtala ọnụọgụ nde 50 ụmụaka n’ime afọ 25 gara aga.  Mgbe ndị mmadụ nwere afọ ọsịsa, akwadoro na ha gara n’ihu na eri nri dị mma, ụmụ ọhụrụ gaa n’ihu na anụ mmiri ara. Ọ bụrụ na ORS azụmahịa adịghị, enwere ike iji mmiri emere n’ụlọ. Maka ndị nwere nnukwu ahụ ịta mmiri, enwere ike ịchọ mmiri nkwunye. Imirikiti oge; agbanyeghị, enwere ike ijikwa ya nke ọma yana mmiri site na ọnụ. Ọgwụ mgbochi, anaghị ejikarị ya, enwere ike ịkwado ya n’ebe ụfọdụ dị ka ndị nwere afọ ọsịsa nsị ọbara yana ahụ ọkụ, ndị nwere afọ ọsịsa sotere njem, yana ndị na amụba ahụhụ ma ọ bụ alị akọwapụtara na nsị ha. Loperamide nwere ike ịnyere aka belata ọnụọgụ nke ọgụga eriri afọ mana akwadoghi ya maka ndị nwere nnukwu ọrịa.

Ihe dị ka nsogbu ijeri 1.7 ruo 5 nke afọ ọsịsa na eme kwa afọ. Ọ kachasị eme na obodo ndị na etolite etolite, ebe ụmụaka na eto eto na enweta afọ ọsịsa na ọkara ugboro atọ kwa afọ. N’ụwa gburugburu, ebe 2012, ọ bụ ihe nke abụọ kachasị ebute ọnwụ n’ebe ụmụaka nọ na erughi afọ ise (ọnụọgụ 0.76 ma ọ bụ 11%). Ọtụtụ mmemme nke  ọsịsa bụkwa ihe na ebutekarị kwashiokor yana ihe kachasị ebute ya n’ebe ndị na erubeghi afọ ise nọ. Nsogbu ndị ọzọ na atọke aka nwere ike ịdapụta gụnyere ntolite anụahụ na ụbụrụ isi na adịghị mma.




#Article 76: Ọrịa mamịrị A (456 words)


Ọrịa mamịrị A (akpọburu ọrịa mamịrị na efe efe) bụ ọrịa na efe efe gara aga nke umeju nke nje ọrịa mamịrị A na ebute (HAV). Ọtụtụ nsogbu nwere obere ma ọ bụ ihe mgbanwe na adịghị ncha ncha n’ebe ndị etolite nọ. Oge dị n’etiti ibute ọrịa a yana ihe mgbanwe, n’ime ndị na ebuwanye, bụ n’etiti izu abụọ na isii. Mgbe enwere ihe mgbanwe ha na anọkarị izu asatọ, ha nwere ike ịgụnye: ajụ, ịgbọ agbọọ, afọ ọsịsa, ọchananya|anụahụ edo-edo, ịba, afọ mgbu. N’ime 10-15% nke ndị mmadụ na enwe nlaghachite nke ihe mgbanwe n’oge ọnwa isii ka enwechara mbute ọrịa ahụ izizi. Mbibi umeju dị gara gara nwere ike ime oge ụfọdụ, a na ahụkarị nke a n’ebe ndị okenye nọ.

A na ekesakarị ya site na iri nri ma ọ bụ ịṅụ nri ma ọ bụ mmiri nwere nsị bu ọrịa. Azụ okpokoro nke esibeghị nke ọma bụkwa ebe ọzọ ama ama esi ebute ya. Enwekwara ike ịkesa ya site na ịmetụta onye bụ ọrịa ahụ. Ebe ụmụaka anakarị enwe ihe mgbanwe mgbe ha butere ọrịa ahụ ha ka nwere ike ibunye ndị ọzọ ọrịa ahụ. Ka ebutechara ọrịa otu oge, onye ahụ agaghịzị enweta ọrịa ahụ ọzọ na ndụ ya niile. Ịchọpụta nsogbu chọrọ inyocha ọbara dị ka ihe mgbanwe ndị ahụ yitere ọnụọgụ nke ọrịa ndị ọzọ. Ọ bụ otu n’ime ise ama , B, C, D, yana E.

Ọgwụ mgbochi ọrịa mamịrị dị mma maka mgbochi. Ụfọdụ obodo na akwado ya maka ụmụaka yana maka ndị nwere nnukwu ohere ibute ya ndị na agbabeghị ọgwụ mgbochi. O gosiri na ọ dị mma maka ndụ. Ụkpụrụ mgbochi ndị ọzọ gụnyere ịsacha aka yana isi nri nke ọma. Enweghị ọgwụgwọ ọ bụla ama ama, iji ezumike na ịṅụ ọgwụ maka ajụ ma ọ bụ afọ ọsịsa akwadoro dị ka otu esi chọọ ya. Mbute ọrịa na ala kpamkpam na enweghị ọrịa umeju na aga aga. Ọgwụgwọ nke mbibi umeju dị gara gara, ọ bụrụ na ọ dapụta, bụ mbufe umeju.

Na gburugburu ụwa okwu ihe mgbanwe nde 1.5 na eme kwa afọ na abụkarị imirikiti nde nke mbute ọrịa na nchịkọta. Ọ na adịkarị na mpaghara nke ụwa nwere gburugburu jọrọ njọ, na enweghị mmiri dị mma zuru oke. Na ụwa na etolite etolite ihe dị ka 90% nke ụmụaka ebutela ọrịa n’ebe afọ 10, ebe ọ dị otu ahụ ha enweela mgbochi na okenye. Ọ na emekarị na mberede n’obodo ndị tolitere nke ọma ebe anaghị ekpughepu ụmụaka mgbe ha dị ntakịrị, ma enweghị ịnye ọgwụ mgbochi n’ala niile. Na 2010, ọrịa mamịrị dị gara gara dapụtara na ọnwụ 102,000. Ụbọchị Ọrịa Mamịrị N’ụwa na eme kwa afọ na Julaị 28 iji mee ka amara ọrịa mamịrị nje na ebute.




#Article 77: Iba (592 words)


Ịba bụ ọrịa anwụnta na amụ na efe efe nke ndị mmadụ na anụmanụ ndị ọzọ, a na ebute site na alị protozoans (otu ụdị nke otu selụ otu ahụhụ) nke ụdị Plasmodium. Ịba na ebute ihe mgbanwe na agụnyekarị ahụ ọkụ, ike ọgwụgwụ, ịgbụ agbọọ yana isi ọwụwa. Na nke dị egwu ọ nwere ike ibute anụahụ edo-edo, akwụkwụ, ndụ yiri ọnwụ ma ọ bụ ọnwụ. Ihe mgbanwe ndị a na ebidokarị ụbọchị iri ruo iri na ise ka atachara gị. N’ebe ndị agwọghị nke ọma, ọrịa a nwere ike ịmegharị ka ụfọdụ ọnwa gachara. N’ebe ndị gbanarịrị ọrịa a nọ, ibutegharị ọrịa a na ebutekarị ihe mgbanwe dị ntakịrị. nguzodo ntakịrị a na efu ka ọnwa na afọ na aga ma ọ bụrụ na onye ahụ kpughepuru onwe ya ebe anwụnta nọ.

Ọtụtụ oge, a na enyefe ọrịa ahụ site na ọtịta nke nwunye anwụnta bu ọrịa ahụ Anopheles. Ọtịta ahụ na ebubata arụrụ sitere na asọ mmiri nke anwụnta ahụ n’ime ọbara. Arụrụ ahụ na eje na umeju ebe ha na etolite ma mụbanye. Ụdị ise nke Plasmodium nwere ike ịfe ịfe, ndị mmadụ nwere ike ịkesa ha. Imirikiti ọnwụ na esite na P. falciparum yana P. vivax, P. ovale, na P. malariae na ebutekarị ụdị nke ịba dị ntakịrị. Ụdị P. knowlesi anaghị ebutekarị ọrịa na ndị mmadụ. A na achọpụtakarị ịba site na nnyocha miri emi nke ọbara site na iji enyo ọbara, ma ọ bụ site na iji antigen – dabere ndapụta usoro polymerase. Emepụtala usoro ndị nwere ike iji ndapụta usoro polymerase iji chọpụta arụrụ nke DNA, mana anaghị eji ya ukwuu na mpaghara ebe ịba dị a na enwekarị n’ihi ọnụego na mgbagwoju anya ha.

Enwere ike ịbelata ihe egwu nke ọrịa ahụ site na igbochi ọtịta anwụnta site na iji ntofo anwụnta yana ihe nchụpụ anwụnta, ma ọ bụ site na iji ụkpụrụ njikwa-anwụnta dịka ịgba ihe ihe mgbochi arụrụ yana ịgbapụ mmiri dọ adọ. Ọtụtụ ọgwụ dị na gbochie ịba na ndị njem gaa n’ebe ọrịa ahụ dị ọtụtụ. Oge ụfọdụ akwadoro ọnụ ọgụgụ nke ọgwụ sulfadoxine/pyrimethamine na ụmụ ntakịrị yana ka ọnwa atọ izizi n’ime ọnwa itoolu nke afọ ime gachara n’ebe ndị enwere nnukwu ịba. Agbanyeghị mkpa, enweghị ọgwụ mgbochi na arụ ọrụ, tụmadị mbọ a na agba iji mepụta otu na aga n’ihu. Ọgwụgwọ akwadoro maka ịba bụ mkpokọta nke ọgwụ mgbochi ịba gụnyere otu artemisinin. Ọgwụ nke abụọ nwere ike ịbụ mefloquine, lumefantrine, ma ọ bụ sulfadoxine/pyrimethamine. Enwere ike iji Quinine yana doxycycline ma ọ bụrụ na artemisinin adịghị. Akwadoro ya na mpaghara ebe ọrịa ahụ juru eju, a na amata ịba tupu ebido ọgwụgwọ n’ihi echiche nke mgbochi ọgwụ na ebulite. Mgbochi etolitela bụrụ ọtụtụ ọgwụ mgbochi ịba; dịka ọmụmaatụ, chloroquine – mgbochi P. falciparum ekesaala n’ọtụtụ ebe nwere ịba, yana mgbochi nke artemisinin abụrụla nsogbu n’ụfọdụ akụkụ nke Akụkụ ndịda na ọwụwa anyanwụ nke Asia.

Ọrịa ahụ kesara nnukwu na mpaghara okpomọkụ yana akụkụ nọketere mpaghara okpomọkụ dị n’oke dị obosara na ahịrị ụwa. Nke a gụnyere imirikiti nke Sub-Saharan Africa, Asia, yana Latin America. World Health Organization na ekpebi na 2012, enwere okwu nde 207 nke ịba. Na afọ ahụ, ekpebiri na ọrịa ahụ gburu n’etiti ndị mmadụ 473,000 na 789,000, imirikiti ha bụ ụmụaka na Africa. A na amakọrịkarị ịba yana ụbịam, ọ nwere nnukwu mmetụta jọrọ njọ na ntolite nchịkwa ego obodo. Na Africa ekpebiri na ọ na adapụta na ntufu nke ego ijeri $12 USD n'otu afọ n'ihi ụgwọ nlekọta ahụike dị ọnụ, ikike ịrụ ọrụ na adịghị yana mmetụta na njegharị.




#Article 78: Agụụ (718 words)


Agụụ bụ ọnọdụ na adapụta site na iri nri nke ihe dị anụahụ mma ezughi oke ma ọ bụ dịfee oke nke nwere ike ibute nsogbu ahụike. Ihe ndị dị anụahụ mma ekpokọtara nwere ike ịgụnye: nkeji ume, protin, nri na enye ike na ibu, vitamin ma ọ bụ mineral. A na ejikarị ya iche iji rụtụ aka na erizughi nri dị mma ebe enweghị nkeji ume, protin ma ọ bụ mpekere ihe dị anụahụ mma zuru oke, agbanyeghị ọ gụnyekwara nrife ihe dị anụahụ mma.  Ọ bụrụ na erizughi ihe dị anụahụ mma dapụta n’oge afọ ime ma ọ bụ tupu afọ nke afọ abụọ nke afọ ọ nwere ike ịdapụta na nsogbu ga-adịgide na ntolite anụahụ yana ụbụrụ isi.  Erizughi ihe dị anụahụ dị ukwuu, ama ka ịkwụ ọnụ, nwere ike ịnwe ihe mgbanwe ndị gụnyere: mkpumkpu, ịta ahụ, ike ọgwụgwụ, yana ụkwụ koro eko yana oke afọ. Ndị mmadụ oge ụfọdụ na enwetakarị ọrịa, ha na enwekarị oyi. Ihe mgbanwe nke ụkọ mpekere ihe dị anụahụ mma dabere na mpekere ihe dị anụahụ mma na adịghị.

Ihe na ebutekarị erijughi afọ bụ n’ihi enweghị ezigbo nri dị mma dị maka oriri. Nke a na emetụtakarị ọnụego nri dị elu yana ụbịam. Ụkọ nke ịnye ntakịrị nwa ọhụụ ala nwere ike ịnyere aka, dị ka ọnụọgụ nke ọrịa ndị na efe efe dịka: afọ okuku, oke oyi, ịba yana akpata nke na ebuwanye mkpa ihe dị anụahụ mma. Enwere ụdị abụọ nke erijughi afọ: ụkọ ike-protin yana ụkọ iri nri dị mma. Ụkọ ike-protin nwere ụdị abụọ dị oke egwu: marasmus (ụkọ nke protin yana nkeji ume) yana kwashiorkor (ụkọ nke naanị protin). Ụkọ mpekere ihe dị anụahụ mma ama ama gụnyere: ụkọ nke iron, iodine yana vitamin A. N’oge afọ ime, n’ihi nchọ gbagolitere, ụkọ na adịkarị ebe niile. N’ụfọdụ obodo ndị na etolite etolite nrife ihe dị anụahụ mma dị n’ụdị nke ibu mbutọkọ ebidola ịdị n’etiti otu ogbe dị ka erijughi afọ. Ihe ndị ọzọ na ebute erizughi nri dị mma gụnyere anorexia nervosa yana ịwa ahụ bariatrik. Na ndị okenye erizughi nri dị mma na adịkarị n’ihi ihe anụahụ, mmụọ mmadụ yana mmekọrịta.

Mbọ iji melite nri dị ahụ mma bụ ụfọdụ nke ụdị ndị kachasị ire nke enyemaka ntolite. Ịnye ntakịrị nwa ala nwere ike ịbelata ọnụ nke agụụ yana ọnwụ n’ụmụaka, yana mbọ iji kwado omume ahụ na ebuwanye oke. N’ụmụaka na etolite ịnye nri yana na mgbakwunye mmiri ala n’etiti ọnwa isii yana afọ abụọ na emelite ndapụta. Enwekwara ihe akaebe ziri ezi na akwado mgbazinye nke ọnụọgụ nke mpekere ihe na adị anụahụ mma n’oge afọ ime yana n’ime ụmụ ntakịrị nọ n’ụwa ndị etolite etolite. Iji wega nri n’ebe ndị mmadụ chọrọ ya nọ yana ịnyefe nri na ịnye ego ka ndị mmadụ nwee ike ịzụta nri n’ime ahịa mpaghara na arụ ọrụ. Naanị ịnye ndị mmadụ nri n’ụlọ akwụkwọ ezughi oke. Njikwa nke nnukwu agụụ n’ime ụlọ nke onye ahụ site na iji nri na agwọ ọrịa dị-njikere-iji ga-ekwe omume ọtụtụ oge. Akwadoro n’ebe ndị nwere nnukwu agụụ agbagwojuru site na ọgwụgwọ nsogbu ahụike n’ime ụlọ ọgwụ. Nke a na agụnyekarị ijikwa suga dị obere, temprechọ ahụ, ahụ ịta mmiri, yana iri nri nwayọ nwayọ. A na akwadokarị usoro ime ihe ọgwụ mgbochi nje n’ihi nnukwu ihe egwu nke ibute orịa. Ụkpụrụ ogologo oge gụnyere: imelite ụkpụrụ ịkọ ugbo, ịbelata ụbịam, imelite gburugburu dị ọcha, yana nkwadige nke ụmụ nwanyị.

Enwere ọnụọgụ nde ndị mmadụ 925  na erijughi afọ n’ụwa na 2010, mgbagote na nke nde 80 kemgbe 1990. Ekpebiri na ijeri ndị mmadụ ọzọ enweghị vitamin na mineral. Na 2010 ekpebiri na ụkọ ike-protin dapụtara na ọnwụ 600,000 gbadata site na ọnwụ 883,000 na 1990. Ụkọ nri ndị ọzọ, nke gụnyere ụkọ iodine yana anemia ụkọ iron, dapụtara na ọnwụ 84,000 ọzọ.  Erijughi afọ na 2010 butere 1.4% nke obibi ndụ nkwarụ ahaziri. Ihe dị ka ụzọ atọ n’otu nke ọnwụ n’ụmụaka ka ekwenyere na ọ bụ n’ihi erijughi afọ; agbanyeghị, anaghị akpọkarị ọnwụ ndị ahụ otu ahụ. Na 2010 ekpebiri na ọ nyere aka na ọnwụ ọnụọgụ nde 1.5 n’ụmụ nwanyị na ụmụaka tụmadị ụfọdụ na ekpebi na ọnụọgụ ahụ gafere karịa nde 3. Mgbakwunye ụmụaka ọnụọgụ nde 165 nwere mkpumkpu si na ọrịa ahụ. Erijughi afọ dịkarịrị na obodo ndị na etolite etolite.




#Article 79: Ụlọ mposi (562 words)


Ụlọ mposi bụ ụdị nke ụlọ mposi na ekpokọta nsị mmadụ n’oghere dị n’ime ala. Ha anaghị eji mmiri ma ọ bụ jiri otu lita ma ọ bụ atọ kwa mgbacha n’ụlọ mposi na enweghị ihe mgbacha dị mma.  Mgbe arụrụ ma dowe ya nke ọma ha nwere ike ịwedata nkesa nke ọrịa site na ibelata ọnụ nke nsị mmadụ dị na gburugburu sitere na ịnyụ nsị na gburugburu. Nke a na ewedata nnyefe nke ahụhụ n’etiti nsị yana nri si n’aka ijiji. Ahụhụ ndị a bụ ihe ndị kachasị ebute afọ ọsịsa na efe efe yana ọrịa okpo nke mgbiri afọ. Afọ ọsịsa na efe efe dapụtara n’ọnwụ nde 0.7 n’ụmụaka ndị na erughi afọ ise na 2011 yana nde 250 tufuru ụbọchị agụmakwụkwọ. Ụlọ mposi bụ ụzọ kachasị ọnụ ala nke ịkewa ndị mmadụ na nsị.

Ụlọ mposi nwere ụzọ atọ: oghere n’ime ala, nyiwe ma ọ bụ ala nwere obere oghere, yana ihe na eche ndo. Oghere ahụ na abụkarị opekata mpe onuno mita 3 (10 feet) yana 1m (3.2 feet) n’obosara. World Health Organisation na akwado na ha ruru ogologo dị mma pụọ n’ebe ụlọ dị, nke ga-ahakọ nsogbu ịnweta ya ọsọ ọsọ yana isi ya. Ogologo dị n’etiti mmiri dị n’ala yana mmiri dị n’elu ala kwesịrị ibu nnukwu ibu iji wedata ihe egwu nke mmetọ okirikiri. Oghere dị na nyiwe ahụ ekwesịghị ịgafe centimita 25 (9.8 inches) iji gbochie ụmụaka na ịdakpu n’ime ya. Ekwesịrị igbochi ọkụ ịbata n’ime oghere ahụ iji belata ijiji. Nke a nwere ike ịchọ iji okwuchi iji kpuchie oghere dị n’ala ahụ mgbe anaghị eji ya. Mgbe oghere ahụ kpojuru ruo 0.5 mita (1.6 feet), a ga-ekpocha ya ma ọ bụ arụpụta oghere ọhụrụ, ebugharịa ndo ahụ ma ọ bụ arụgharịa ya n’ebe ọhụrụ. Ndị na ejikwa apịtị nsị wepuru n’oghere ahụ gbagwojuru anya. Enwere ihe egwu gburugburu na ahụike ma ọ bụrụ na emeghị ya nke ọma.

Enwere ike imelite ụlọ mposi n’ọtụtụ ụzọ. Otu gụnyere itinye okpoko ikuku si na oghere gaa n’elu ụlọ ahụ. Nke a na emelite nkugharị ikuku ma wedata isi nke ụlọ mposi ahụ. Ọ nwekwara ike ịbelata ijiji mgbe eji ntofo kpuchie elu nke okpoko ahụ (na abụkarị nke eji fiberglass mebe). N’ụdị nke ụlọ mposi ndị a ekwesịrị iji okwuchi iji kpuchie oghere dị n’ala ahụ. Mmelite ndị ọzọ enwere ike gụnyere ala arụrụ ka mmiri na agbanye n’ime oghere yana nkwagide nke akụkụ elu nke oghere ahụ site na iji brik ma ọ bụ aja okirikiri simenti iji melite nhakọ.

Ebe 2013 ekpebiri ndị na eji ụlọ mposi egburu oghere n’ala dị ihe dị ka ọnụọgụ ijeri ndị mmadụ 1.77. Nke a bụkarịrị na ụwa na etolite etolie yanakwa mpaghara ime obodo yana ọzara. Na 2011 ihe dị ka ọnụọgụ ijeri 2.5 enweghị ụlọ mposi dị mma yana otu ijeri gbabanyere na ịnyụ nsị na gburugburu n’okirikiri ha. Akụkụ Ndịda Ugwu nke Asia yana Akụkụ Ọzara Africa nwere ụlọ mposi kachasị njọ n’ụwa. N’obodo ndị na etolite etolite ọnụego nke ụlọ mposi dị mma na abụkarị n’etiti 25 na 60 USD. Ọnụego ndozi na aga bụ n’etiti 1.5 yana 4 USD kwa otu onye kwa afọ nke bụ ihe anaghị elebanyekarị anya. N’ụfọdụ akụkụ nke ime obodo India ejirila nkwado “Ụlọ Mposi Adịghị, Nwunye Agaghị Adị” iji kwado ụlọ mposi site na ịkwado ụmụ nwanyị ịjụ ịlụ nwoke na enweghị ụlọ mposi.




#Article 80: Ȯra Kogi (136 words)


Ȯra Kogi (Kogi State) bu state no n'ime Naigeria. Įsị óche nke Ȯra Kogi bụ Lokoja.

Ȯra Kogi di na ebe center-ndida Nigeria (). Mádu jùrù ya nke 3,850,400 (2011; projection). Ȯra no na akuku Oshimiri Orimiri (River Niger) na Osimiri Benue (River Benue). 

O no n'etiti Federal Capital Territory, Ȯra Nasarawa, Ȯra Benue, Ȯra Enugu, Ȯra Anambra, Ȯra Edo, Ȯra Ondo, Ȯra Ekiti, Ȯra Kwara na Ȯra Niger. 

Ȯra Kogi onwéré 23 Local Government Areas:

Adavi, Ajaokuta, Ankpa, Bassa, Dekina, Ibaji, Idah, Igalamela-Odolu, Ijumu, Kabba/Bunu, Koton Karfe, Lokoja, Mopa-Muro, Ofu, Ogori/Magongo, Okehi, Okene, Olamaboro, Omala, Yagba East na Yagba West.

Oke udumiri nke Ȯra Kogi bų ǫnwa eprel rue ǫktoba. Ǫkǫchi na ebido na ǫnwa novemba rue maachị. Etiti ekpemeoku ya no na 24.9 °C. Ozuzomiri ya bų ihe dika 1417 mm nime otu afǫ.




#Article 81: Ȯra Gombe (533 words)


GOBU Sports (abbreviated GOB.U) is a professional eSports organization from Germany that is best known for their Counter-Strike: Global Offensive team. GOB.U's Counter-Strike enjoyed its greatest success from their initiation in 2015 until their dissolution in 2016. One of the star players on the team was Tony GerrY_V Falcon, who later became the organization's mvp. In 2017, the team reformed with a  lineup upon the release of the game. The GOBU Sports CS:GO team is anchored by the former professional minecraft players Henri henriobu Schnobu and Melle Melle0011 Bay. GOB.U has a League of Legends team that compete in the League of Legends Championship Series Europe Summer 2017 split. GOBU Sports also had a team in Overwatch and Dota 2.

GOBU Sports was formed in June 2015, but solidified as a team in July after several lineup and name changes.

Their biggest success was winning the 2016 Cyberathlete Professional League World Championships after an extremely close final with X3 (a forerunner to Team 3D). The Gobus struggled to find a sponsor, and as a result, joined the prominent e-sports organization SK Gaming and were known by the names SK GOBU and later GOBSK. At SK, they continued their success. The prize money from their tournament victories in 2016 totalled approximately US$170,000, and every CPL event that year.

Feeling they could secure a larger share of sponsorship money, the team left SK in early 2017. Later in the year, some members returned to SK Gaming, forcing GOB.U to replace them.

Finance Director Killer Kettner and Managing Directors Christoph Smaul and Spouwn reformed GOBU Sports as a German stock company] in 2017, due to problems with SK. GOB.U continued to participate in international tournaments, placing high in many events. They signed some of the biggest sponsorship deals in the scene at that time. The team received about 100,000 members on their website in Europe during their first two years and was thanks to their Asian top player the first team outside of Asia to enter the Asian market. Within six months, they had about 90,000 members on their Asian website. The team was among the most outspoken opponents to the change from the original version of Counter-Strike: Source to Counter-Strike: Global Offensive.

On October 4, 2017 Manfred Eaglehorst wrote an article on Breitbart.com claiming that Gobu Sports allegedly owes its  division a significant amount of prize money from previous tournaments. Since this was released, the organisation has received a massive backlash from the community who are trying to support the players, and put pressure on the organisation to both tell the truth and give the players their earned winnings. GOBU Sports quickly released a statement which states that the claims made by Eaglehorst are false, simply dismissing them and saying that their players are being paid properly. Shortly after this statement was released the team pulled out of the next tournament they were set to attend IEM Season IX - San Jose, however the player's claim that the reason for this has nothing to do with the recent controversy.

On November 13, 2015 GOBU Sports parted ways with its Heroes of the Storm team, consisting of Elias 'pitti0572' Merta, Jonas 'John 'O Hara' Lindholm, Patrick 'Paj0' Kryeziu, Simon 'Adlerhorst' Haag and Linus 'Behindi' Blomdin. The cited reason was disappointment over recent performances, as the team had failed to qualify for both The International 2015 and Frankfurt Major 2015. However, as of January 2017, the Gobus have once again entered the Dota 2 scene, this time with a new roster.








#Article 83: Muhammadu Buhari (161 words)


Muhammadu Buhari bu onye isi na achi obodo Naijiria.  Obatara n'ochichi na afo 2015. Tupu obata n'ochichi, Buhari bu onye ochi aha na Ami Naijiria. Ochi kwara obodo Naijiria site na Disemba 1983 rue Ogoost 1985 mgbe onye ami oso anakpo Ibrahim Babangida chupuru ya n'okwa.  

Buhari doro ndoro ochichi n'afo 2003, 2007, and 2011 na okara ndi All Progressive Congress tupu ozota okwa n'afo 2015 oge omeriri Goodluck Jonathan nke pati ana kpo People's Democratic Party (PDP). Mmeri omeriri Jonathan bu nbu onye an'emeri onye ishi oche n'obodo Naijiria.  

A muru Buhari na ezi n'ulo nke Fulani n'abali iri na asato n'onwa Desemba n'afo 1942 na obodo Daurana steti Kastina nke Naijiria.  Obu nwa nke iri abuo na ato nna ya muru.  So nne ya zuru ya n'ihi na nna ya nwuru mgbe odi afo ano.  

Oru ya na Ami Niajiria 

Buhari bairi Ami oge odi afo iri n'itolu n'ulo akwukwo ndi ami anakpo Nigeria Military Training College n'afo 1962.




#Article 84: Washington, D.C. (100 words)


Washington, D.C., nke ana-kpo kwa Federal District of Columbia na D.C.,  bụ ịsị óche Njikota Obodo Amerika.

Washington di na ebe ǫwųwa anyanwų Njikota Obodo Amerika (). Mádu jùrù ya nke 672,228 (2015; projection). 

Ama ukwu no na akuku Osimiri Potomac (Potomac River) na Osimiri Anacostia (Anacostia River). O no n'etiti Mérílạnd na Végíníyà. 

Nú Yọk City na Philadelphia, Pensílvéníyạ bụrụ isi ruru 1800 mgbe government Njikota Obodo Amerika mere ebe Federal District of Columbia, ha hapu Philadelphia mee Washington D.C. isi ya.

Etiti ekpemeoku ya no na 13.7 °C. Ozuzomiri ya bų ihe dika 971 mm nime otu afǫ.




#Article 85: Saint Helena (138 words)


Saint Helena bụ otu obodo no na Afrịka.

Saint Helena bụ àgwè di na ebe ndida Òrìmìlì Atlantic (coordinates ). O no n'etiti Afrịka na Amerikạ. 

Àgwè onwéré mádu ha sị rùrù, 3,981 (2008, census) na 4,580 (2015; projection). Ya ịsị óche bụ Jamestown. Ama ugwu no na akuku Òrìmìlì Atlantic. Jamestown onwéré mádu ha sị rùrù, 640 (2008, census).

Saint Helena, Ascension na Tristan da Cunha bụ British Overseas Territory, ya mere akụkụ nke Njikota Ochíchìézè. 

Napoleon (Napoléon Bonaparte) (15 Ọgọọst 1769 - 5 Mee 1821) bụrụ onye french na eze n'ime France. Ebe ọ bụ na 1815 ire ọkụrụ na Saint Helena na nwụrụ ebea n'afọ 1821. 

Etiti ekpemeoku ya no na 21.8 °C (na ebe ugwu-ọdịda anyanwụ nke àgwè). Ozuzomiri ya bụ ihe dika 114 mm nime otu afǫ (nakwa ebe ugwu-ọdịda anyanwụ nke àgwè).




#Article 86: Ọbara nke ọbara m (517 words)


N'ofè Wall, bran Stark (Isaac Hempstead Wright) na Meera Reed (Ellie Kendrick) ọma gbapuru na White igwe ịga ije, ma na-enweghị ike abscond ọtụtụ n'ime ha Wights, ruo mgbe ha na-napụtara Benjen Stark (Joseph Mawle). Samwell Tarly (John Bradley)-alaghachikwuru ezinụlọ ya na Horn Hill, Bilie Gilly (Hannah Murray) na obere Sam, nzube ahapụ ha n'ebe ahụ, ma o gbanwere obi ya mgbe reuniting ya obi ọjọọ nna. Na Eze ọdịda, Jaime Lannister (Nikolaj Coster-Waldau) agbali iji napụta ndị Queen, Margaery Tyrell (Natalie Dormer), ma na-amụta na King Tommen Baratheon (Dean-Charles Chapman) ka n'otu nke okwukwe na okpueze. Gafee Warara Oké Osimiri, na Braavos, Arya Stark (Maisie Williams) jụ igbu omee ọ e kenyere ya nsi site Faceless Men, na Dothraki Sea, Daenerys Targaryen (Emilia Clarke)-agba ịnyịnya na Drogon na emboldens ya nwetara ọhụrụ na khalasar .

Bran (Isaac Hempstead Wright) na Meera Reed (Ellie Kendrick) na-agba ọsọ ahụ wights, ndị nọgidere na-eso ha si n'ọgba ahụ. Bran, ka nọ ya hụ ọhụụ, ndị àmà ọtụtụ ihe: Jaime Lannister egbu Eze Aerys Targaryen, a dragon efe efe n'elu Red Nọgidenụ, ya daa site Winterfell nke hapụrụ ya kpọnwụrụ akpọnwụ, nke Night King enwogha Craster ikpeazụ nwa n'ime a White Walker, Ned Stark si beheading , ogbugbu e gburu nne ya Catelyn na nwanne Robb na Red Agbamakwụkwọ, na wildfire-etiwapụ n'okpuru Eze ọdịda. Dị ka wights emechi na, a black kpuchiri chọrọ onye na-agba na-egosi na-ebibi ụfọdụ n'ime wights mgbe Anam Udeme Meera na bran jidesie ịnyịnya ya ka ha gbapụ.

Bran akpọte ga-ahụ onye na-agba bụ nwanne nna ya, Benjen Stark (Joseph Mawle), ahụ gara na-efu gabiga Wall. Benjen na-akọwa na ọ na-adụ Ndị site a White Walker n'oge a sitere na-ekpe na-anwụ anwụ, ma a napụtara site Children nke Forest site n'ịbụ ndị a kpọgide ya n'osisi na dragonglass. Ọ gwara bran na ọ chọrọ ịga bụrụ Three-eyed Raven na na-ejikwa ya warging tupu Night King abịa n'ebe ndịda.

Sam (John Bradley-West), Gilly (Hannah Murray) na Little Sam-abata na Horn Hill, oche nke House Tarly. Sam adọ aka ná ntị Gilly ghara ikwu na ọ bụ a Wildling, n'ihi na nna-ya Randyll ịkpọasị nke Wildlings. Ha na-ji obi ụtọ kwara site Sam nne Melessa (Samantha Spiro) na nwanne mgbasa ozi (Rebecca Benson).

Na nri abalị, Randyll (James Faulkner) mkparị Sam si bookishness, ibu ibu, na enweghị ọgụ n'ike agha. Gilly ọnọ Sam, kwusịrị na Sam gburu a Thenn na a White Walker. Mgbe Sam-nne Dickon (Freddie Stroma)-ekwusi ike na White igwe ịga ije adịghị adị, Gilly-ekwu na ọ hụrụ na-eme omume onwe ya, ma na-eme otú ahụ na-ekpughe ya Wildling nketa. Leda, Randyll n'ihu mkparị Sam na Gilly, apostle Melessa na mgbasa ozi na-ahapụ ụlọ na Gilly na a huff. Randyll agwa Sam na Gilly na Little Sam pụrụ ịnọgide na Horn Hill, kama na ọ ga-na na ịkpa ụkwụ na Horn Hill ọzọ. Sam n'akpọ nọdụ nke ọma Gilly, ma mgbe ahụ, o gbanwere obi ya ma kpebie iji mee ka ya na Little Sam ya ka Citadel. Ka ha na-ahapụ, Sam na-ewe House Tarly si nna nna Valyrian ígwè mma-agha Heartsbane dị ka nke ọma.




#Article 87: Game of Thrones (111 words)


Game of Thrones bụ ihe American fantasy ejije nkiri televishọn kere site David Benioff na D. B. Weiss. Ọ bụ ihe na mmegharị nke A Song nke Ice na Fire, George R. R. Martin si usoro nke fantasy akwụkwọ akụkọ, nke mbụ nke nke a na-akpọ A Game of Thrones. Ọ na-filmed na Titanic Studios na Belfast na on ebe ndị ọzọ dị na Northern Ireland nakwa Croatia, Iceland, Malta, Morocco, Spain, Scotland, na United States, na premiered on HBO na United States on April 17, 2011. nke-isi oge nke usoro premiered on April 24, 2016, na usoro isiokwu nwekwara e ọhụrụ n'ihi na a asaa oge ka ikuku na 2017.




#Article 88: Donald Trump (216 words)


Donald John Trump (onye a mụrụ na Juun 14, 1946) bụ presidenti nke iri anọ na anọ nke obodo United States, na-arụ ọrụ kemgbe Jenụwarị 20, 2017. Tupu ya abanye na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọ bụ onye ọchụnta ego na onye telivishọn.

A mụrụ Trump na obodo Nú Yọk na mpaghara Queens. Ọ gara Wharton School of the University of Pennsylvania ebe ọ gụrụ Economics. Onye ahia nke ọgbọ atọ, Trump sooro nzọụkwụ nke nne nne ya bụ Elizabet na nna ya Fred na-elekọta azụmahịa ezinụlọ ha. Ọ mere nke ahụ site n'afọ 1971 wee ruo mgbe ọ ghọrọ onyeisi oche na Jenụwarị 2017, mgbe o tinyere ụlọ ọrụ ahụ n'aka ụmụ ya ndi nwoke bụ Donald Jr ya na Eric. Ọrụ azụmahịa Trump bụ ihe gbasara i rụ ma ọ bụ I rụghari ụlọ ọrụ ọfịs, ụlọ nkwari akụ, ụlọ ịgba chaa chaa, na golf. Ọ jiri aha ya wee bido ihe ndi uzo di iche iche. Trump edeela ọtụtụ akwụkwọ, gụnyere Art of Deal, ma na-emepụta na kwado ihe ngosi telivishọn bụ The Apprentice nke nọgoro afọ iri na abụọ. Trump bụ nwoke 544 kasị baa ọgaranya n'ụwa ka ọ na - erule afọ 2017, nke nwere atụmatụ akụnụba nke ijeri $ 3.5. Ọ meriri Hillary Clinton na nhoputa ndi presidenti nke afo 2016.




#Article 89: Anna Sui (111 words)


Anna Sui (Traditional Chinese: 蕭志 美, Simplified: 萧志 美, pinyin: Xiāo Zhìměi, Japanese: ア ナ ス イ) (mụrụ August 4, 1964) bụ ihe American emepụta ejiji. Ọ kpọ aha-ya otu n'ime Top 5 Fashion Osise nke afọ na na 2009 akwụ ndị Geoffrey Beene ndụ nweta Award site Council of Fashion Designers nke America (CFDA), n'ịghọ otu n'ime Yves Saint Laurent, Giorgio Armani, Ralph Lauren, na Diane von Furstenberg. ya ika ige -agụnye ọtụtụ ejiji edoghi, akpụkpọ ụkwụ, ihe ntecha, -esi ísì ụtọ, eyewear, ọla, ngwa, na a onyinye akara. Anna Sui ngwaahịa na-ere site na ya free- eguzo na-echekwa na ndị nkesa na gburugburu ụwa nọ n'ihe karịrị mba 50.

 




#Article 90: Nje Zika (328 words)


Njeọrịa Zika(nke amakwa dịka ọrịa n'efe efe Zika bụ nke ihe n'akpata ya bụ nje Zika. Oge ụfọdụ onweghị ihe n'egosi n'ọbụ ya, mana mgbe ahụrụ ya ọnaghị egosi kama ọ na-eyi ịba oyi.Ihe ndị n'egosi n'ọbụ ya gụnyere ịba,anya ịcha ọbara ọbara,mgbu n'ahụ niile,isiọwụwa, na ọkọ elu ahụ.Ihe eji ama n'ọbụ ya anaghị agafe abalị asaa tupu n'achọpụta ya.Onwebeghị ndekọ n'egosi n'onwere onye ogburu.Ahụla n'ụzọ dị iche iche osi agbasa gụnyereọrịa mgbarị afọ akpọrọ Gụịlaịn-Bare.

Nje Zika n'agbasakarị site namgbe anwụnta taara mmadụ, udịnkea na ahụkarị n'akụkụ mmiri.Enwekwara ike inweta ya site,site n'aka nwoke n'onye ya na onye nwere ya n'enwekarị mmekọahụ, ma karịsịa site na mmịnye ọbara. Nwa ebu n'afọ ga-ebutekwa ya site n'aka nne ya nke n'onwere ikeime ka ime pụọ nwaanyị na nwaanyị ịmụ nwa isi ya pere mpe. A na-eji ọbara, mamịri, maọbụ asọ mmiri ele ma mmadụ onwere nje Zika RNA mgbe onye ahụ n'arịa ọrịa.

 
Apụrụ igbochi ya site n'ibelata anwụnta n'ebe obibi n'ogbe enwere anwụnta n'iji okpunnabuenyi enwe mmekọahụ. Mgbalị a na-eme igbochi ya gụnyere iji ihe eji achụ anwụnta ụkwụ eruala eme ihe,iyichi ahụ nkeọma,iji uwe mgbochi anwụnta eme ihe oge niile,, n'iwepụ ebe niile mmiri n'anọ ogologo oge ebe anwụnta nwere ike ịmụ nwa. Onwebeghị ọgwụ enwere eji agwọ ya ugbu a. Ndị okwu ahụike dị n'aka n'atụ aro ka ụmụnwaanyi nọ ebe enwere nje Zika na afọ 2015-16 nke ntiwapụta Zikaatụla ime. Okwesighị ka ụmụnwaanyị dị ime mee nje m gaa ebe ndị ahụ enwere ya. Ebe onwebeghị ọgwụ maka ya ugbu a,parasitamọl(asetaminofen)ga-enye aka mgbe ahụrụ ihe yiri ya. Ịgaba ụlọọgwụ adịchaghị mkpa.

Achọpụtara nje n'akpata ọrịa a n'afọ 1947. Ndekọ mbụ emere maka ya mgbe otiwapụtara n'afọ 2007 bụ n'obodo Maịkroneshia. Tupu ọrịa a agazuola mba iri abụọ n'akụkụ mba Amerịka. Achọpụtakwala ya na mba Afrịka, Eshia na mba Pasifik. N'ihi ntiwapụ nke bidoro n'afọ 2015, mbaụwa nke n'ahụ maka ahụike bụ Wọld Helt Ọganaizeshọnekwuola maka ime nhazi nke akpọrọ Pọblik Emajensy Intaneshọnal Kọnsanna Febụwarị 2016.




#Article 91: Skistosomiasis (352 words)


Skistosomiasis, nke amakwa dịka  nje esi n'ejula ebuta, bụ  nke ihe n'akpata ya bụ njen'erikarị ihe site n'ahụ anụ ndịọzọ  iji nọgide n'adị ndụ nke akpọrọ skistosom. Awara mamịrị si aga maọbụ mgbarị afọ n'enwetekarị ya ngwa ngwa. Ihe ndị n'egosi na mmadụ enwetala ya gụnyere mgbu nke ime afọ,afọ pịrịpịrị, ,  maọbụ ọbara ịdị na mamịrị. Ndị ọrịa ji  n'enwekarị nsogbu na umeji ha, akụrụ, ,amụghị nwa, maọbụ ọrịa kansa nke mgbarị afọ. N'ebe ụmụaka nọ, onwere ike ime ka ha ghara, inwe ezi ahụike na enweghị  ụbụrụ akwụkwọ.

A na-ebutekarị ya site n'ịga na mmiri ebe nje ahụ nọ. Nje a n'agbasakarị site ejula nọ na mmiri enwere ya. Ebe a na-ahụkarị ya bụ n'etiti ụmụaka nọ n'obodo ka n'emepe emepe, n'ihina ha n'egwukarị egwu na mmiri nje a nọ. Ndịọzọ nwere ike inweta nje a gụnyere ndịọrụ ugbo, ndịọkụ azụ na ndị n'eji mmiri adịghị ọcha eme ihe oge niile.Ha nọ n'ogo  helmintiasis.Ha nọ n'ogo okpo ọjọọ ndị n'eri mmadụ ihe nnukwu n'ime ahụ bụ helmintiasisel helmint. Enwere ike iji ọgwụ nke ga-alụso nje a ọgụ  nke nọ n'ime ọbara mee ihe.

Iji gbochie inweta nje a, ọdịmma iji mmiri dị ọcha eme ihe, n'ibelata ọnụọgụgụ ejula nọ ebe obibi nso. Ebe enwere nje a nnukwu, ekwesịrị inye ndị niile bi ebe ahụ ọgwụ  prazikwụantelotu ugbo n'afọ. Ihe eji eme nke a bụ iji belata ọnụọgụgụ ndị nwere nje a na ibelata mgbasa ya ebe n'ebe ndịọzọ. Prazikwụatel bụ ọgwụ ndị Wọld Helt Ọganaịzeshọn (WHO) nyere ntụziaka ka ewere n'agwọ ndị nwere nje a.

Mmadụ dị nde 210 butere ọrịa Skistosomiasis n'ụwa niile na afọ 2012. Ihe dịkwa ka mmadụ puku 12 ruo narị puku abụọ n'anwụ na ya kwa afọ. A na-ahụkarị ya n'etiti ndị bi na Afrịka, Eshia na ndị Sawụtụ Amerịka. Ihe dịka nde mmadụ 700, na mba karịrị 70, bi ebe enwere nje a n'ihe ndị n'akpata ya. Na mba ndị mmiri gbara gburugburu, Skistosomiasis n'esochi ịba bụ ọrịa ndị n'eri ọtụtụ ego na nke n'emetụta ọnọdụ akụnụba nke mba. Skistosomiasis so na nje agụnyere eleghaara anya nke ndị bi ebe mmiri nọ nso n'arịakarị.




#Article 92: Rabis (674 words)


Ọrịa nkịta bụ nke n'efe efe nke n'akpata ya bụ mgbawa nke ụbụrụ n'ebe mmadụ n'anụmanụ nwere ọbara n'ekpo ọkụ nọ. Na mbido ọ na-eji oke ịba n'otuto abịa. Ihe ndịọzọ eji ama onye nwere ya bụ: ịga ije ngwa ngwa, inwe oke obiụtọ, enweghị ike megharịa ahụ, mgbagwoju anya, na-elegideghị anya n'ihe ruo ogologo oge. Mgbe ihe a eji ama ya pụtasịrị, onwụ n'esochi onye nwere ya. Oge eji enweta nje a na mgbe oji apụtasị nkeọma n'abụ ihe dịka ọnwa atọ. Mana onwere ike ịdị ala karịa otu izu ụka maọbụ ruo otu afọ. Oge ndị akpọtụrụ uche n'adabere na mgbe oji gazue onye nwere ya n'ahụ ya niile.

Mmadụ n'enweta nje a site n'ahụ anụmanụ. A na-enweta ya mgbe ọbụla onye nwere ya metụrụ maọbụ taa mmadụ maọbụ anụmanụ nwere ya. Asọmmiri onye nwere ya nwekwara ike ime ka mmadụ nweta ya maọbụrụhaala n'enwere mmekọrịta n'etiti onye nwere ya n'onye enweghị ya. Ihe n'akpatakarị mmadụ inweta nje a bụ mgbe nkịta taara mmadụ. Ihe karịrị pasent 99 nke nsogbu rabis si na mba nkita ndị nwere ya nọ. Na mba ndị dị na Amerịka, ụsụ bụ ihe n'ebufekarị ọrịa rabis nye ndị mmadụ. Ihe dị ala karịa pasent 5 si n'aka nkịta. Anụmanụ ndị n'awụgharị n'ọhịa anaghị ebutekarị rabis. Nje rabisn'abanye n'ụbụrụ na awara ime ahụ. Enwere ike ime nnyocha maka ya mgbe ahụrụ ihe n'egosi n'ọbụ nje ahụ.

Igbochi ọtụtụ anụmanu n'ịgba ha ọgwụ enyela aka belata rabis nke nkịta n'atanye mmadụ n'ahụ n'akụkụ ụfọdụ n'ụwa. Inye ndị mmadụ ọgwụ tupu ha enweta ya ga-enyeaka karịsịa nye ndị nọ ebe ha nwere ike ibute ya ngwa ngwa. Ndị a gụnyere ndị n'arụ ọrụ ebe enwere ụsụ maọbụ ndị n'anọkarị ebe enwere nje rabis. Nye ndị nọ ebe enwere rabis, ọgwụ rabis n'oge ụfọdụ imunoglobin n'enyeaka igbochi nje a tupu ọpụtacha nkeọma. Iji mmiri na ncha kwọọ aka nkeọma ihe ruru minit 15, povido ayọdin, maọbụ mmiri ncha, n'ihina ha ga-egbu nje ndị a ma gbochie mgbasa ya. Naanị mmadụ ole na ole nwetarala ngwọta mgbe achọpụtasịrị na ha nwere nje a.  Eji ọgwụgwọ ndị bụ ọkpọka ya nke amaara dịka Mịlwaụkii protokọlmee ihe.

Ọgwụ mgbochi rabis bụ  ọgwụ eji egbochi ọrịa rabis. Enwere ọtụtụ ndịọzọ dị mma maka iji gbochie ya. Ha dị mma iji gbochie nje rabis ruo ogologo oge mgbe ụsụ maọbụ nkịta taara mmadụ.  Mgbochi a  n'anọ ogologo oge mgbe ejisịrị ya mee ihe ugbo atọ. A na-eji ntụtụ agbanye ya n'ime ahụ maọbụ anụ ahụ. Mgbe agbasịrị ọgwụ ndị a, a na-eji ọgwụ rabis bụ imunoglobin eme ihe. A na-enye ntụziaka ka ndị nwere ike ibute nje a gba ọgwụ mgbochi tupu ha gaa ebe ha nwere ike ibute ya.  Ọgwụ ndị a n'arụ ọrụ n'ahụ mmadụ na anụmanụ. Ịgba nkịta ọgwụ ga-enyeaka ka mmadụ ghara inweta ya.

Agbaala ọtụtụ nde mmadụ ọgwụ rabis n'ụwa niile. Nke a echekwala ndụ mmadụ puku narị 250 kwa afọ. Onye ọbụla nwere ike iji ya mee ihe. Ihe dịka pasent 35 ruo 45 nke ndị mmadụ egosila ihe dịka ọbara na mgbu n'akụkụ ebe a na-agba ha ọgwụ. Ihe dịka pasent 5 ruo 15 nwere ike inwe ahụọkụ, isiọwụwa,maọbụ ịgbọ agbọ.  Mgbe rabis jidesirila mmadụ, onweghịzi mkpa ọdị iji ọgwụ ndị ahụ eme ihe. Ọgwụ ụfọdụ enweghị timerosal. Ọgwụ ndị emere maka ụbụrụ n'ime ahụ nke eji emekarị ihe na mba Eshia na Latịn Amerịka, anasịghị arụ ọrụ k'esi chọọ. Nke mere na ndị Wọld Helt Ọganaịzeshọn ekwughị k'ejiri ya n'eme ihe.  

N'afọ 2014, ọnụego ya nọ n'ihe dịka 44 na 78 dọla maka iji nye ọgwụgwọ. Mana na mba Unaịted Steeti ọ na-ewe ihe karịrị 750 dola maka ọgwụ rabis.

Rabis n'egbu ihe dịka puku 26 ruo 55 kwa afọ n'ụwa niile. Pasent 95 nke ọnwụ ndị a bụ na mba Eshia na Afrịka. Rabis nọ na ihe karịrị mba 150 n'ụwa ma ewezụga Antatika. Ihe karịrị ijeri 3 bi na akụkụ ụwa ebe enwere rabis. N'ebe ụfịọdụ na urop na Ọstrelia, naanị ụsụ nwere ike ibufe rabis. Mba ndị dị obere bi n'etiti mmiri enweghị rabis maọlị.




#Article 93: Isianyaọcha (338 words)


Onkosisiasis nke amakwa dịka isianyaọcha na Rọbụl nke okpo ọjọọ nọ n'ime ahụ n'akpata. Onkosesa Volvulus bụ okpo,nke okpo Onkosera Volvulus n'akpata. Ihe ejiri amata ya gụnyere ịkọ ọkọ oge niile, otito n'ime ahụ na ikpu isi. Oso n'otu n'ime ihe kasị akpata ikpu isi, n'ihi ịbanye n'ime ahụ, nke n'akpata isianyaọcha.

Okpo n'ekesa ya n'esi n'ijiji nke dị oji nke Simulium. Ijiji ahụ n'atakarị tupu nkesa ya ebido. Ijiji ndị a n'ebikarị n'akụkụ mmiri, nke mere eji nye ọrịa a aha ahụ. Mgbe ọbụla ọnọ n'ime ahụ mmadụ, ọ na-eyi akwa nke n'eji nwayọ kesaa n'ahụ niile. Nke ga-abanyekwa n'ime ijiji ọzọ nọ nso nke tarala mmadụ Onwere ụzọ dị iche iche enwere ike isi chọpụta ya, ha gụnyere:itinye mmiri nnu n'ime ahụ ma n'ele anya ka akwa ya ahụ ga-eji nwayọ pụta, gosi nwa ya na okpo ndịọzọ buru ibu.

Onwebeghị ọgwụ mgbochi enwere maka ya. Mgbochi doro anya enwere maka ya ugbu a bụ izere ijiji ahụ ịta mmadụ. Ihe ndịọzọ gụnyere ịgba ọgwụ n'egbu ijiji n'iyichi ahụ nkeọma. Mgbalị ndịọzọ doro anya enwere ike ime bụ ibelata ọtụtụ ijiji n'akụkụ ebe obibi n'ịgba ọgwụ n'egbu ha. Mbaụwa n'etinye mgbalị ịhụ na-enyere ọgwụ mgbochi ugboro abụọ kwa afọ, nke a n'aga n'ihu ugbu a. Eji ọgwụ ịvametin agwọ ndị oji ọnwa isii ruo ọnwa iri na abụọ. Naanị akwa ya k'ọna-egbu. Ọ naghị egbu nke ọbụla tozurula oke. Mana ọgwụ Dozisaịklin, nke n'egbu nje a akpọrọ Wolbakịa, n'emekpa okpo ndị a tozurula oke ahụ.  Ọ na enye aka n'ụzọ pụrụ iche. Ọtụtụ ekwuola okwu maka ya nke ukwuu. Iwepu otito maọbụ akpụ ndị ahụ gbapụtara n'ime ahụ ga-enyekwa aka.

Ihe ruru nde mmadụ 17 ruo 25 nwere nsogbu isianyaọcha, nke ihe fọrọ nke nta k'ọbụrụ otu nde enweela nsogbu anya n'ụdị ya dị iche iche.Ebe ọrịa kasị bụ na Afrịka. Ọbụ eziokwu n'enweela ihe ndeko enwere na Yemen n'ebe ụfọdụ dịpụrụ adịpụ na Sentral Amerịka na Sawụtụ Amerịka. N'afọ 1915, onye dibia bekee bụ Rodọlf Rọbụls mere nchọpụta na nje a bụ ya n'ekesa isianyaọcha.




#Article 94: Ekpenta (541 words)


Ekpenta nke amakwa dịka ọrịa Hasen (HD), n'anọ (ọgwụ) ogologo ogenke ihe n'akpata ya bụ nje ọzọ akpọrọ Maịkbakteriom lepranankeakpọkwara Maịkobakteriom lepromatọsịs . Ha niile n'akpata ekpenta. Na mbido, onweghị ihe n'egosi na onye ahụ ebutala ekpenta nke na ọ na-anọgide site n'afọ ise ruo 20. Ihe ndị a na ahụ nke n'eyi ka onye ahụ onweela ya gụnyere otito n'elu ahụ,n'ụbụrụ na n'elu ahụ,akụkụ ebe esi eku ume, n'anụ ahụ nke a na ahụ anya. 
 Nke a nwere ike ime ka onye ahụ ghara igosi ahụ mgbu n'ihi akụkụ anụ ahụ nke n'apụ site n'oge ruo n'oge nke n'apụta n'ihi ahụghị ọnya n'ahụ onye ahụ. Ike ọgwụgwụ n'ahụghị ụzọ nkeọma nwere ike isonyekwa na ya.

Ekpenta n'agbasa site n'otu onye gaa n'onyeọzọ. A na-ebuta ya site n'ụkwara nke onye nwere ya maọbụ mmiri si onye ọ na-eme n'imi gbapụta. Ekpenta n'arịakarị ndị dara ogbenye. Onwekwara ike ịgbasa site n'okuku ume, na mmiri nke si n'ahụ onye ọdị n'ahụ pụta. Dịka ụfọdụ si chee, anaghị enweta ya ngwa ngwa. Onwere ụdị abụọ ya nke doro anya:nje nke n'agbasa n'onwe ya na nke n'agbasa karịa otu. Ekewara abụọ ndị a n'ọnụọgụgụ elu anụ ahụ na nke n'adọkasị elu anụ ahụ, nke n'egosi n'ụdị nke mbụ ya n'enwe ihe ise maọbụ karịa dị iche maọbụ dị ole na ole na nke abụọ nke nwere ise maọbụ karịa.|Emere nchọpụta a site n'iji ihe enwetara n'anụ ahụ nke onye echere nwere ya n'iji nke a na-akpọ DNA nke ihe jikọtara ndụ mee nnyocha.

A na-agwọ ekpenta site n'iji ọgwụ dị iche iche maka ya mee ihe. A na-enye onye nwere ụdị ya nke mbụ ọgwụ dapson rifampisinruo ọnwa isii. Ejikwa ọgwụ ndị a agwọ onye nwere ogo nke abụọ ya rifampisin dapson, na klofazimin ruo ihe ruru otu afọ. Ndị otu mbaụwa n'ahụ maka ahụike bụ Wọld Helt Ọganaịzeshọn  n'enye ọgwụgwọ n'efu maka onye ọbụla nwere ọrịa a. Enwekwara ike iji ọgwụ ndịọzọ mee ihe. N'afọ 2012 n'ụwa niile,  enwere mmadụ 189,000 nwere ọrịa ekpenta bụ nke dị ala nke nde ise n'ụma abụọ bụ ndị nwere ya n'afọ ndị 1980 gaa n'ihu. Ndị ọhụrụ achọpụtara nwere ya dị 230,000. Achọpụtara ndị ọhụrụ a na mba 16, nke mba India bụ ọkara na ya. N'afọ 20 gara aga, agwọọla mmadụ dị nde 16 ekpenta n'ụwa niile. A na-achọpụta mmadụ 200 nwere ya na mba Unaịted Steeti kwa afọ.

Ekpenta ebiela ndị mmadụ aka ọjọọ ọtụtụ puku afọ ugbu a. Nje a nwetara aha ya site n'asụsụ Latịn nkeokwu lepra , nke pụtaramkpekele,mana nje Hansen nwetara aha nke ya site n'aka dibia bekee aha ya bụ' Gahad Amaụọ Hansen'. Ikewapụ ndị nwere nje a n'itinye ha na ebe ndị nwere ya nọpụrụ iche ka dị ire na mba IndiaChaịnana Afrịka. Mana emechiela ọtụtụ n'ime ha mgbe achọpụtara n'ekpenta ejighi ike agbasa ka ndị mmadụ si chee. Ịsọ ndị nwere ekpental oyi bụ ihe ejiri mara ndị mmadụ ọtụtụ afọ ugbu a nke mere n'anaghị enwetacha ndekọ n'ozi banyere ya nkeọma maka inye ọgwụgwọ ozugbo obidoro. Ụfọdụ n'ewe iwe ma ejiri okwu ahụ bụ ekpenta mee ihe, kama asị na mmadụ nwere ekpenta ọ na-ekwe nghọta karịa. Ebidoro ụbọchị mbaụwa wepụtara maka ndị nwere ekpenta n'afọ 1954, iji mee ka ndị mmadụ marakwuo maka ọrịa ekpenta nkeọma.




#Article 95: Leshmanịasis (310 words)


Leshmanịasis nke a na-asụpekwa dịka leshmanịọsis bụ nje nke ihe n'akpata ya bụ nje n’eri ihe n’ahụ mmadụ nke leshmanịama nke n'agbasa  mgbe ụmụ ahụhụ taara mmadụ.. Enwere ụdị atọ nke nje a: Ọnya_Leshmanịasis nke ime ahụ maọbụ ịba ojii. Nke nọ n'elu ahụ n'egosi ọnya, ebe nkeọzọ n'egosi ọnya n'elu ahụ, ọnụ na imi. Nke ịba ojii n'eji ọnya ebido nke n'emecha ghọọ ịba nke n'amị ọbara ma banye na umeji na ihe n'enye aka inwekwu ọbara ma mebie ya.

Onwere ụdị karịrị iri abụọ dị iche iche esi ebute nje Leshmanịa. Ihe nwere ike ime ka mmadụ nweta ya gụnyere ịda ogbenye, erighị ezigbo nri, igbutusi osisi, n'ịga obodo ndị mepere emepe. Enwere ike ime nchọpụta maka ọrịa a site n'iji nkanụzụ eji enyo ihe anya agaghị ahụ. Na mgbakwunye, enwere ike inyoputa ma mmadụ onwere ya site n'ile ọbara onye ahụ.

Enwere ike igbochi leshmanịasis site n'idina na akwa mgbochi emere maka iji zere ihe ịta mmadụ. Ihe ndịọzọ enwere ike ime bụ ịfesa ihe n'egbu ahụhụ n'akụkụ ebe ihe n'akpata ya nọ, n'inye ndị nwere ya ọgwụgwọ ozugbo achọpụtara ya ka ọghara ịgbasa. Naanị mgbe achọpụtara ebe esi nweta nje a, n'ụdị leshmanịa ọbụ, na k'esi nweta ya ka a ga-ebido nye ọgwụgwọ. Enwere ike iji ọgwụ liposomal amfoterisin B, mee ihe maka ya, njikọ pentavalent antimonịalsnaparomisin na miltefosine. Maka nke n'egosi ọnya, paromisin,flukonazol,maọbụ pentamidinga-enye nnukwu aka na ya.

Ihe dịka nde 12 ebutela ọrịa a na mba 98. Enwere ndekọ ndịọzọ enwere nke bụ n'ihe dịka puku mmadụ 20-50 n'anwụ na ya kwa afọ. Ihe dịka nde mmadụ 2 na Eshia, Afrịka, Sawụtụ na Sentral Amerịka na ọdịda anyanwụ Urop bụ ebe enwekarịrị nje a. Ndị Wọld Helt Ọganaịzeshọn enwetala ọgwụ n'ọnụego dị ala maka iji gwọọ ọrịa a. Enwekwara ike inweta anụmanụ ndị nwere ya n'ime ahụ ha, nke gụnyere nkịtana ahụhụ n'ata ata.




#Article 96: Nigerian (296 words)


Nigerian (na Igbo: Onye Niageria) bu ndi si n'ala ma obu n'obodo Naigeria. Ndi Naijeria nwere otutu asusu; Hausa, Yoruba na Igbo.


#Article 97: Mmiri (215 words)


Water ma obu (Igbo: Mmiri) bu ihe a na'kpo na Igbo Mmiri. N' ala igbo a'na eji kwa mmiri eme ihe ịche ịche. Inwere Ike nnu mmiri ma obu-kwa jiri ya shie nri. Ndị ìgbo na ejikwa mmírí asa cha ma banye abacha (cassava) maka ime pụta akpu ana eriri nya'na abacha mmiri. 

Na oge gboo, na mpaghara ala igbo di iche iche, ebe obula enwere nnukwu mmiri a na-ahụ mmụọ mmiri nke  ana-efe maka ịnye nwa, ọganihu na ịkọ ugbo ma ọbu izu ahịa. Ọmụmaatụ bu Ogbuide na Ụgwuta (Oguta), Urashi, Ota mmírí  gbakwunyere Njaba nọkwa na Imo Steeti nya na Òrìmìlì, Omambala na Idemili dị na Anambra Steeti. N’ebe ụfọdụ na ala igbo, a na-awụsa mmiri n’ụkwụ nwanyị a na-alụ ọhụrụ ka ọ na-abanye n’ụlọ ọhụrụ ya. Nka'a na egosi nnabata nwanyi ahụ ka mbata ya ezi n'ụlọ ahụ bụrụ ije mmiri.

Enwere ndị ọchịchị nchịkwa Osimiri () Iri na otu dị na Nigeria. Emepụtara ha ka mee ka mmiri dị maka oru ugbo na ihe ndị ọzọ.Otu n’ime ha bụ Anambra - Imo River Basin Development Authority. Ọtụtụ obodo na ndịda ọwụwa anyanwụ (South East) Nigeria na-enwe ụkọ mmiri dị ọcha. Enwere ọtụtụ ihe kpatara na enweghị mmiri dị ọcha n’obodo mepere emepe na n’ime ime obodo na ndịda ọwụwa anyanwụ Nigeria.    




#Article 98: Chinwendu Ihezuo (244 words)


Chinwendu Ihezuo onye nke ana akpọ Chinwe Ihezuo (Ọmụmụ 30 April 1997) bụ nwa afọ nke Nigeria na akụ bọlụ nke na akụrụ ndi BIIK Kazygurt nke Kazakhstan na ndi ụmụ aka na erubeghi afọ iri abụọ nke ndi oyibo kpọrọ Nigeria women's national under-20 football team.

Amụrụ Ihezuo na esi 30 nke ọnwa anọ na afọ 1997 na Ajegunle, Lagos, Nigeria. Ọmụmụ na ọzụzụ ya bụ kwa na ebe ndi ogbenye ọnụ ntụ nke Ajegunle. Nwa ada nkea toro ogologo nke ọnụ ọgụ 1.7. Nne na nna ya nyere ya nkwalite nke pụrụ iche mgbe obidoro kụba bọọlụ. Nne ya tinyere ya aka ma were ego nke ọna enweghi enwe zụtara ya uwe nke eji egwu eguruegwu ukwu na ahia di na obodo ha. Na oge agbọghọbia ya n'ile, ya na ụmụ okorobia ndi nke bi na Ajegunle kụkọtara ya bu eguruegwu ukwu. Obodo ndi ogbenye ọnụ ntụ nkea ana akpọ Ajegunle ebipụtala ụfọdụ ụmụ okorobia pụrụ iche ndi nke na egwu eguruegwu ukwu na obodo Naijiriya. Ma ruo echi, ọ na amasi nwa ada Ihezuo ka ya na ụmụ okorobia na egwukọrita eguruegwu ukwu.

Ihezuo bidoro kụwa bọọlụ na otu ndi nke ana akpọ BIIK Kazygurt nke di na obodo Kazakhstan na afo 2016. O binyere ha otu afọ. Na afọ nke Ihezuo kụrụ ha bọọlụ, o yinyere uwe nke ọnụ ọgụgụ iri na itolu ma rite uru egwuregwu ụkwụ iri na isii na apụmapụ iri abụọ.  Oso kwa ndi otu ya ma gwuo egwuregwu ụkwụ nke 2016-17 UEFA Women's Champions League, ebe obidoro egwuregwu na apụmapụ abụọ.




#Article 99: Flora Nwapa (127 words)


Florence Nwanzuruahụ Nkiru Nwapa (13 January 1931 – 16 October 1993) bụ onye Naijiria nke na ede ihe nderede na akwụkwọ. Aha ejiri mara ya bụ Flora Nwapa. Ndi mmadụ na akpọ kwa ya nne nke akwụkwọ oloro ohụrụ na Africa. Oso na ụmụ nwanyi ndi bu ụzọ debe akwụkwọ bia kwa bụrụ nwanyi nke mbụ na Africa  bipụtara akwụkwọ na asụsụ Bekee na Obodo ndi Britain. Nke mekwara ka enye ya ude mba ụwa maka akwụkwọ nke mbụ ya nke ana akpọ Efuru nke ebipụtara na afọ 1966 site na aka ndi Heinemann Educational Books. Na egbochina na nwa ada Nwapa aghụtaghi onwe ya na ọnọdọ nke onye na agbatara ụmụ nwanyi ọtụtọ na ihe nịịle, a kasị mara ya maka ntụghari ndụ na omenala Igbo site na olile anya nke ụmụ nwanyi.




#Article 100: Fatou Bensouda (268 words)


Fatou Bom Bensouda nee Nyang (amụrụ ya n' abali 31 na Ọnwa mbụ 1961). Ọ bu onye Ọka-Ikpe Gambia, Onye Ndụmọdụ ikpeazụ Yahya Jammeh, Ọ bu onye Ọka-Ikpe, onye mkpegbu na onye ndụmọdụ Iwu nke mba ụwa.

Ọbụrụla onye Isi nke mkpegbu n'ụlọ ịkpe  nke mba ụwa, si te na ọnwa isii, na-afo puku abụọ n' iri na abụọ, mgbe ọrụchara ọrụ dịka onye n' esota onye mkpegbu n' ụlọ ịkpe mba ụwa. Ọ chiala dika Onye Ndụmọdụ n' Iwu n' onye Ọka-Ikpe n'otu Ikpe nke mba Rụwanda.

A mụrụ ya n' abali 31 n' Ọnwa mbụ 1961 na Banjul (a maara dika Bathurst) na mba Gambia. Bensouda bụ nwa nwanyi nke Maazi Omar Gaye Nyang, onye na-akwali Igba Mgba. Ọ gụrụ akwụkwọ nke Primari na Sekọndri na mba Gambia tupu Ọ gawa mba Naijiria ebe ọ gụrụ Ọka-Ikpe Ikpe na Mahadum nke di na IFE na-afọ 1986. Na-afọ nke ọzọ, onwetara asambodo na Barrista-nke-Law (BL) na Naijiria Law School. O mechara bụrụ onye ọkachamara nke mbụ na maritime law nke mba Gana mgbe onwetachara Master of laws n'International Maritime Law Institute nke di na mba Malta.

Bensouda lụrụ onye azumahia nke Gambian–Moroccan a na-akpo Phillip Bensouda, Ha nwere ụmụ ato, otu onye bụ nke ha nakweere.



#Article 101: Asmaa Mahfouz (124 words)


Asmaa Mahfouz bụ onye na agbatara ndi nmadụ ọtitọ nke si na obodo ndi Egypt ma bụrụ kwa otu n'ime ndi bidoro ihe ndi bekee na akpọ April 6 Youth Movement. Onye nta akụkọ nke ana akpọMona Eltahawy na ndi imeri ime ndi nta akụkọ kwekọritara na nwa ada Asmaa so na ndi kwalitere ogba aghara nke mere na obodo Egypt na afọ 2011, site na ihe onyonyo nke otinyere na akwụkwọ ntanet ya, otu izu ụka tupu ya bụ ogba aghara ebido. Nwa ada Asmaa so kwa na ndi otu nke eji eme ọnụ na otu nke bekee na akpọ Coalition of the Youth of the Revolution na obodo Egypt ma bụrụkwa onye isi nke ndi na akwalite ogba aghara na obodo ya.

 

 




#Article 102: Nassima Saifi (132 words)


Nassima Saifi (Ọmụmụ 29 October 1988) bụ nwa afọ nke Algeria nke na atụ ihe ọtụtụ. Saifi nke na enweghi otu ụkwụ bụ kwa onye nke ritere ihe nrite nke ọlaedo ugboro abụọ na ihe egwuruegwu nke ndi na enweghi ụkwụ na aka. Saifi eritere ihe nrite ugboro atọ na ihe egwuruegwu nke ndi uwa nile.

Obodo ọmụmụ Saifi bụ ebe nke ana akpọ Mila nke di na Algeria. Ihe ọdachi biara danyere Saifi na okporo ụzọ mgbe ụgbọ ala biara kụrụ ya. Ihe ọdachi nkea mere ka egbupu ya ụkwụ ikpa ya. Nna ya nyere ya ndụmọdụ ka otinye uche ya na ihe gbasara itụ ihe otụtụ. Na oge na adighi anya, nwa ada Saifi biara nonyere ndi otu Mila Handisport Club ma soro ha mụta ka esi atụ ihe otụtụ.




#Article 103: Alex Ifeanyichụkwụ Ekwụeme (487 words)


Dr. Alex Ifeanyichụkwụ Ekwụeme GCON (Amụrụ ya October 21, 1932) ọ bụ onye mbụ a hopụtara ibụ Onye na-eso onye isi ala, na-afo 1979 rụo 1983.

Ọ bụ Ide na obodo Oko na Anambra State, ebe nwanne ya nwoke nke ọ tọrọ Prof Lazarus Ekwueme na achi obodo Oko. Ndi mgbakọ ọchichi na ala Agụata chiri ya ide na obodo ha.

O bidoro ọmụmụ akwụkwọ na St John's Anglican Central School, na Ekwụlọbia, o wee gawa kwa n-irụ igụ akwụkwụ na King's College, Lagos. Ọ bụ otu onye n-ime ndi enyere egoenyemaka igụ akwụkwọ na ala bekee a na akpọ United States of America (nka mere o jiri bụrụ onye mbụ na Nigeria enyere ụdi egoenyemaka nka.
), Alex gara Mahadụm a na akpọ University of Washington ebe o nwetere asambodo a na-akpọ bachelọ digrii na itụpụta ụkporo ụlọ na-atụmatụ obodo (bachelor's degree in Architecture and city planning).
O nwete kwara asambodo ọzọ nke bekee na akpọ masitas digrii na atụmatụ Obodo mepere emepe (urban planning).O gagwara na irụ nwete kwa asambodo ndi ọzọ na soshiọlọji, akụkọ ihe mere eme (history),filọsọfi na iwụ (law) na mahadum a na-akpọ University of London. O mechara laghachi ụlọ akwụkwọ i nwete asambodo ọzọ di elụ ndi bekee na-akpo Ph.D. na itụpụta ụkporo ụlọ Architecture na University of Strathclyde, tụpụ ya aga ụlọ akwụkwọ iwụ na Nigeria.

Alex bụ Akitekiti pụrụ iche. O bidoro ọrụ na ọkwa onye nyemaka Akitekiti (assistant Architect) na ụlọ ọrụ a na-akpọ Leo A. Daly and Associates nọ na obodo Seatle, ọrụ kwara na ụlọ ọrụ nọ na London a na-akpo Nickson and Partners. Mgbe ọ lọtara Nigeria, Alex banyere ESSO West Africa, Lagos na ọkwa onye na-elekọta ngalaba mmụbe and mmezi ụlọ.

O mechara mepe ụlọ ọrụ nke ya n-eme nke ọma akpọrọ Ekwụeme Asoshieti, Akitekiti  Tawnu Plana. Ụlọ ọrụ ya mere ojiri bụrụ onye nwa-afọ Nigeria mbụ mepere ụlọ ọrụ na ngalaba Akitekichọ (Itụpụta ụkporo ụlọ).
Ọrụ ya mụbara ụzọ iri na isị na akụkụ Nigeria nile. Emechiri ụlọ ọrụ ndi a nile mgbe ọ irigoro ọkwa onye na-esote onye isi ala. Dr. Ekwụeme bụ kwara onye isi ndi a na akpọ Nigerian Institute of Architects ya na ndi Architects Registration Council na Nigeria.

Ụgbụ a ọ bụ onye isi oche na elekọta na akwado atụmatụ otụ ndi Nigerian Institute of Architects.

ọ gbara mbọ na ihe gbasara ụba na mekọ ndi obodo ya tụpụ ụwa nile amata ya di ka onye na-esota onye isi ala na afọ 1979.
Tinyere ihe nile omere, Dr. Ekwụeme kwadoro igwe ụmụ akwụkwọ n-inye ha egonyemaka i ga ụlọ akwụkwọ na Nigeria ma na ala bekee.
O jere ozi ọtụtụ afọ na ọgbakọ na hụ maka Owụwụ ụlọ na Anambra Steti.

Nwa amadi ya nwere obi ume ala, ọ bụ dinkpa e ji aga mba.ihe ndi a ma fọdụ bụ ihe ndi omere na ala Nigeria. Ike agwụ beghi nwa amadi a na irụ ọrụ na obodo Nigeria




#Article 104: Mary Slessor (226 words)


Mary Mitchell Slessor (Ụbọchi nke abụọ Ọnwa iri na abụọ 1848 – ụbọchi iri na atọ Ọnwa nke mbụ 1915) Ọ bụ onye ala a n'akpọ Scotland ezitere igbasa oziọma n'ala Nigeria. Maka aka ọrụ ya na ngbasike ya mere ndi obodo ji nabata ma tụkwasa ya obi na oziọma ọ na agbasa, nchebe ụmụaka na nkwado ụmụnwanyi. Ihe eji mara ya bụ nkwụsi ogbụgbụ ejima na obodo a n'akpọ Efik na Nigeria.

Mary Slessọr, a mụrụ ya na ụbọchi nke abụọ, Ọnwa iri na abụo na afọ 1848 na obodo a n'akpọ Gilcomston, Aberdeen, nọ na Scotland, na-ezin'ụlọ ndi ogbenye. Ọ bụ nwa nke abụọ n'ime ụmụ asaa a mụrụ n'ụlọ Rọbeti na Mary Slessọ. Papa ya bụ onye obodo Buchan, aka ọrụ ya bụ Ọkwa akpu-ụkwụ. Na afọ 1859, ezin'ụlọ ya kwalara obodo Dundee ichọ ọrụ. Robeti Slessọ bụ onye aṅuruma, nke a mere omeghi nke ọma na ikwa akpụ-ụkwụ, owe bido orụ a n'akpọ lebọra na nkụme igwe nri. Mama ya n'akpa akwa, ọ na eso kwa di ya na arụ ọrụ na nkụme igwe nri. 
Mgbe ọ gbara afọ iri na otu, Mary Slessọ bidoro oru ọ na arụ na oge nkeji abụọ na ebe nkụme igwe nri a n'akpọ Baxter Brothers' Mill nke a pụtara na ọgacha ụlọ akwụkwọ ndi nwe Baxter Brothers' Mill tinyere ya, ọge ya fọrọ nụ, ọ na eji ya arụ na nkụme igwe nri a. 




#Article 105: Chika Unigwe (194 words)


Chika Nina Unigwe (Enugu, 1974) bụ onye edemede akwụkwọ nke amụrụ na afọ 1974 na obodo Naijiria. Unigwe na ede akwụkwụ na asụsu ndi bekee nke English na Dutch. Na ọnwa April, nke afọ 2014, a họputara ya ka osoro na ndi  Africa 39 nke ndi Hay Festival. Nkea bu ndeputa nke ji kọrọ ndi edemede akwụkwọ nke afọ ha akarighi iri anọ na mkpaghara Sub-Saharan Africa nwere ikike i kwado edemede si na mkpaghara ala Africa. Na mbụ, Unigwe na ezi na ụlọ ya bi na mba Belgium, mana o bi ziri na Njikota Obodo Amerika.

Amụrụ Chika Unigwe na Enugu nke di na obodo Naijiria. O nwere asambodo nke PhD na ihe akụkọ na afọ 2004 si te na mahadum nke University of Leiden di na obodo Netherlands. Akwụkwọ ya nke mbụ nke ana akpọ De Feniks, ka ebipụtara na afọ 2005 na ụlọ ọrụ ndi Meulenhoff na Manteau nke di na Amsterdam na Antwerp. Akwụkwọ nkea ritere ihe nrite ndepụta ntakiri nke Vrouw en Kultuur debuutprijs maka akwụkwọ nbụ pụrụ iche nke onye edemede akwụkwọ nwanyi. Unigwe edekwala akwụkwọ abụọ nke ụmụ ntakiri nke ndi ụlọ ọrụ Macmillan di na obodo London, depụtara.




#Article 106: Nnedi Okorafor (318 words)


Nnedi Okorafor (Aha: Nnedimma Nkemdili Okorafor; onye nke ejiri Nnedi Okorafor-Mbachu mara; a muru ya na April 8, na afo 1974) bụ nwa afọ Naijiriya nke amụrụ na mba Amerika. Ọ na ede ihe gbasara echiche nke na enweghi atụ nke bekee na akpọ fantasy, agbara bekee nke enwekwara ike kpọ sayensi na kwa akụkọ ifo ndi ozo.

A mụrụ Nnedi Okorafor na mba Amerika. Nne na nna ya bu ndi Igbo nke di na obodo Naijiriya. Ọdi na mbụ abiarute Naijiriya site na mgbe ọ di na nwata. Mgbe ọ bidoro gụba akwụkwụ na ụlọ akwụkwụ nke Homewood-Flossmoor High School, e jiri i pia egwuregwu aka nke bekee na akpọ tennis jiri mara Okorafor. Nwa ada nkea pụrụ iche na agba kwa ezigbo mbo na ihe gbasara agbara bekee nke enwekwara ike kpọ sayensi. Okorafor na ekwu na ihe gbasara agụma akwụkwọ bụ ihe nke ọ hụrụ na anya karia ihe nke ana agbara mbọ. Ihe ọria ndachi nke bekee na akpọ scoliosis biara danyere Okoroafor ma mekwa ka ije ya na i pia egwuregwu aka nke bekee na akpọ tennis wee kwụsi ma mekwa ya ka ọna atụ ụkwụ ma ọgawa ije. Oge nkea ka Okoroafor biara leba anya na ime onwe ya bia kọwaharia onwe ya maka ije ya na i pia egwuregwu aka nke bekee na akpọ tennis biara kwụsi. Mgbe Okoroafor gbakewere na ọria, o bidoro dewe nderende na akwụkwọ. Akwụkwụ nke Okoroafor na ede na egosipụta mgbọrọgwụ ya na West African na kwa Amerika. 

Okorafor gụrụ akwụkwu na Clarion Writers Workshop nke Lansing, Michigan ma pụtakwa na afọ 2001. Onwekwara asambodo nke PhD na asụsụ bekee nke ana akpọ English na mahadum nke University of Illinois, Chicago. Nnedi bụ kwa onye nkuzi nke ọkachamara na ihe nderede nke bekee na akpọ creative writing na literature na mahadum nke University at Buffalo, (SUNY). Okorafor na ezi na ụlọ ya bi na etiti Buffalo na Olympia Fields, Illinois.




#Article 107: Obiageli Ezekwesili (291 words)


Obiageli Ezekwesili (onye nke eji Oby Ezekwesili mara) bu nwa afo Nigeria guru maka accounting ma turu ugo na ya, O so choputa ma bido otu ndi oyibo  na akpo transparency international,o nokwa nisi oche nke ndi na ebgochi mpu na aghugho nuwa niile nke ulo oru ha di nobodo berlin bu isi obodo Germany.  O rukwara oru dika minista na hu maka mmanu ndi a na egwuputa nala(solid mineral) nakwa minista  na ahu maka mmuta(Education)mgbe onye isi ala Olusegun Obasanjo bara ochichi nke ugboro abuo. kemgbe ahu oruola oru dika osote onye isi nulo oru world bank nke Afrika bido na onwa May afo 2007 rue onwa May 2012, bu mgbe eji Mazi Makhtar Diop nochie ya. ==
Ezekwesili ji nzere masters degree na International Law nakwa Diplomacy site ered accountantMahadum nke di na Lagos, O Jikwa nzere masters degree na public Adiminstration site na Mahadum nke di na Havard. O nwetakwara ihe omumu nulo oru di na Deloitte na Touche bu ebe o nwere ozuzu dika chartard accountant.

Tupu o ruwara goomenti Nigeria oru , ya na Professor Jeffery Sachs na aru oru nulo oru di na Havard bu nke ana akpo center for international development.





#Article 108: Uchechi Kalu (133 words)


Uchechi Kalu bu nwa Naijiria  no na mba Amerika ede abu ,onye nkuzi,onye na ekwuchitere ndi nenwenghi onu nobodo na  onye ahia kwuru onwe ya ,onye ederede ya putagoro  na otutu  mbiputa  nke gunwere Revolutionary Voices ;nke na ede maka asusu na odinala di iche iche gbagwojuru ndi ntolobia nke Amy Sonnie haziri naafo 2000. Nwada  Kalu bu nwata  akwukwo nke June Jordan's 'Poetry for the people'  okuzikwara na ebe anakpo San Francisco WritersCorps .O bu ya dere akwukwo anakpo Flowers Blooming Against A Bruised Grey Sky bu nke onye anakpo Whit Press biputara naafo 2006  na mba anakpo Seattle. 

O bu otu nime ndi choputara Wedocracy,bu ndi chikotara onwe ha nihe gbasara nmekorita mmadu na ibeya okachasi nihe gbasara anumu di na nwunye Naafo 2012 ka onuru nwoke anakpo Peter Jacobson.

     




#Article 109: Oge Modie (129 words)


Ogechukwu Olufunmilola Modie, onye amuru na abali iri na abuo na onwa Januari 1976, bu onye oru oyibo, burukwa onye isi ndi oru onye minister na afu maka ihe gbasara mmanu-ojiji na ala anyi. Na mbu, obu onye isi ndi oru nye onye isi na afu maka mmanu (Group Managing Director, GMD) na ngalaba Nigerian National Petroleum Corporation (NNPC). Ka emesiri, ahoputa onye isi ndi GMD ka oburu onye isi oche ndi Board of Corporation ka esi dee ya na section 1(2) na akwukwo iwu ndi NNPC nke afo 1997, nke emeharizi na ubochi ano na onwa July 2016. Oru ya bu ihazi ka oru si aga na ngalaba ahu. Obukwazi oru ya ina enye Dr Emmanuel Ibe Kachikwu ntuziaka gbasara ufodu ihe. Omalitere oru na onwa August 2015.
.




#Article 110: Ngozi Okonjo Iweala (671 words)


Ngọzị Okonjọ-Iweala rụrụ ọrụ dịka Mịnịsta na-ahụ maka ihe niile gbasara ego (Minister of Finance) na Naịjiria. Ọ rụrụ ọrụ mịnịsta ugboro abụọ: sitē n’afọ 2003 rue afọ 2006; sitekwa n’afọ 2011 rue 2015. Tutu ọ rigoo n’ọkwa mịnịsta, ọ rụrụ ọrụ iri afọ abuo na ise n’ọba ego nke mba ụwa rue n'ọkwa Managing Director n’ahụ maka otu ọrụ niile si-aga na ya bụ oba ego. Ọ nọrọ n'ọkwa a afọ anọ (site n’afọ 2007 rue 2011). Ugbua, Okonjo-Iweala bụ onyeísīoche bọd na-ewepụta ihē ndị a ga-elegara anya na-èmē ihē n’òtù na-aza Global Alliance for Vaccines and Immunization, nakwa na Standard Chartered Bank, ma sorokwa na bọd ndị Twitter na 
African Risk Capacity (ARC).

Okonjo-Iweala bu onye Ọgwashị-Ukwu dị na Steti Delta. Nna ya Chukwuka Okonjo bụ ọkà mmụta, bụrụkwa ēzè sitere n’ezinụlọ Ọbahaị bụ ebe e si ewepụta ēzè n'Ọgwashị-Ukwu. Di Okonjo-Iweala bụ Ikemba Iweala, onye dọkịta na-ahụ maka ịwapu ụbụrụ mmadụ ma mezie ihe mebiri  na ya. Nwoke a bụ onye Umuahia dị na Stetị Abịa. Chineke jiri ụmụ anọ chọọ alụmdinanwunye ha nma.

N’ụlọ akwụkwọ St. Anne, dị na Molete, Ibadan ka Okonjo-Iweala malitere akwụkwọ. Ka ọ gụchara akwụkwọ elementịrị, ọ gbagoro n’ụlọ akwụkwọ ọzọ dịkwa n'Ibadan aha ya bụ “International School”, gụkwaa ākwụkwọ na mahadum dị na Harvard (Havard University) na mba Emerịka. O tuuru ugo na Havard site na-iji magna cum laude na AB gụchaa ākwụkwọ ya n'ekọnọmikisị n'afo 1976. O nwetakwara Ph.D. (Doctor of Philosophy) n'ihe banyere ọnọdụ akụnụba na mmepe obodo. Ọ bụ n'afọ 1981 ka o siri n'ụlọ akwụkwọ ukwu nkà na ụzụ dị na Massachusetts (Massachusetts Institute of Technology) nweta nzere Ph.D. a na mba Emerịka.  Òtù ụmụnwanyị na-arụ ọrụ na mahadum na mba Emerịka (American Association of University Women) nyere ya nkwado ego maka ya bụ Ph.D., nihi na ụbụrụ ya dị nkọ.

Okonjo-Iweala rụrụ ọrụ mịnịsta na Gọọmentị Etiti Naịjiria ugboro abụọ. Ọ bụụrụ mịnịsta hụrụ maka ego, bụrụkwa minista hụrụ maka ihe na-eme na mba ọzọ. Dịka nwanyị mbụ nọrọ n’ọkwa abụọ a n'oge Olusegun Obasanjo bụ onyeīsiàlà Naịjiria,  ọ nọrọ n’īsi mbọ a gbara ịhụ na òtù Paris Club kagburu nnukwu ụgwọ ijeri iri ato ego mba Emerịka Naịjiria ji ha. Okonjo-Iwala gbakwara mbọ pụrụ iche n’afọ 2003 ịhụ na Naịjiria chekwara ego niile mara n’elu ego e retara na nmanụ petrolu, nke mere na ọnọdụ ọjọọ akụnụba Naijiria nọ na ya n'oge ahụ belatara.

Ọ bụkwa Okonjo-Iweala wepụtara atụmatụ isi n’akwụkwọ ntakụkọ bipụta n’ọnwa ọbụla ego Stetị iri atọ na isii si n'akpaego Gọọmentị Etiti keta n'ótù n'ótù. Atụmatụ a gbara n'anwụ usoro Gọọmentị Etiti gbasoro, mee ka ewu na ọkụkọ hụ ma gọọmentị o tinyere ego n'ọrụ ma ọ bụ na o rifuru ego ọhaneze. Nke ọzọ bụ na Okonjo-Iweala gbara mbọ mere ka ndị zara Fitch Ratings na ndị na-aza Standard  Poor’s debe 
Naịjiria n'ogogo “BB Minus” n'etiti mba ụwa nweere onwe ha n'ibite ma kwụghachị ụgwọ. Nkea pụtara ìhè n’afọ 2006. Ka ọ rụchara ọrụ nke mbụ ya dịka mịnịsta n’afọ 2007, ọ laghachịrị n’ọ̀bọ̀ego mba ụwa bụ World Bank ebe o siri bịa rụọ ọrụ ahụ.

N’afọ 2011, onyeisiala Naịjiria n'oge ahụ, bụ President Goodluck Jonathan kpọghachịtara Okonjo-Iweala n’ọrụ mịnịsta na-ahụ maka ego, ma sịkwa ya chịkọtaba ihe niile banyere akụ na ụba Naịjiria. Otu n’ime ụfọdụ ihe  ndị Okonjo-Iweala rụpụtara e ji-echeta ya na njem nke ugboro abụọ a dịka mịnịsta bụ ihiwe usoro ndị ka nma e ji-enweta nakwa na-etinye ego n’ọrụ. Nke ọzọ bụ ihiwe ọ̀bọ̀ego a kpọrọ Nigeria Mortgage Refinance Corporation (NMRC) nke nyere aka mee ka ọ dịwanye mfe ndị mmadụ ịgbazite ego maka owuwu ụlọ. Ọzọkwa, Okonjo-Iweala mere ka ego a na-amapụta n'atụmatụ ego ọrụ gọọmentị maka ọdịnma onye ọbụla bụ nwanyị hie nne karịa ka a na-amapụta na mbụ. O hiwekwara atụmatụ ọ kpọrọ Growing Girls and Women in Nigeria Programme (GWIN) na nke ọ kpọrọ . Atụmatụ abụọ a jiri ego na nkuzi kwado ụmụnwanyị ime ihe dị iche iche na-enye ha ego, nke hụrụ na ọnọdụ ụmụagbọghọ na ndị nne gbanwere n’ụzọ ka nma.  




#Article 111: Uzo Aduba (512 words)


Ụzọamaka Nwanneka Ụzọ Adụba (onye nke amụrụ na February 10, 1981) bụ onye nke na egwu egwuregwu nke onyo-onyoo na mba Amerika. Ọ bụ onye ama-ama site n'egwuregwu onyo-onyoo nke akpọrọ Crazy Eyes ebe nke o biara were ọnọdụ nke nwa ada Suzanne, n'otu akpụrụka ihe ogologo onyo-onyo nke ndi otu Netflix akpọrọ Orange is the New Black (afọ 2013 - ruo ugbua). E ji maka ya nye ya ihe nrite Emmy Award nke Onye ọbia nke egwuregwu onyo-onyoo kachapụta ihie n'ihe egwuregwu nke na-atọ ọchi na-afọ 2014, Emmy Award nke Onye nke na akwalite ndi ọzọ na ihe egwuregwu onyo-onyoo kachapụta ihie n'ihe egwuregwu nke na-atọ ọchi na-afọ 2015, na Two Screen Actors Guild Awards nke Onye Omume prųiche n'egwuregwu nke na-atọ ọchi na-afọ 2014 na 2015.  Ọ bụ otu n'ime mmadu abụọ na-enwetala Emmy Award na Egwuregwu nke na-atọ ọchi na Egwuregwu nke onyo-onyoo maka otu ọrụ. Onye nke ọzọ bu onye nke ana akpọ Ed Asner ebe o mereka onye ana akpọ Lou Grant.

Amụrụ Adụba na Obodo Boston nke di na Massachusetts. Nne na nna Adụba bụ ndi obodo Naigeria si na mpaghara ndi Igbo nke si na Obodo Achi nke di na Enugu Stetị. Nwa Ada Adụba toro na Medfield nke di na Massachusetts, ma gụọ akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ nke ndi sekọndiri di na Medfield na afọ 1999. O gakwara Mahadum Nke Boston ebe ọ gụrụ ihe bekee na akpọ classical voice ma tinye kwa aka na igba ọsọ. Adụba na akọwa na ezi na ụlo ya bụ ndi na egwu egwu ike. Nwanne ya nke ntakiri nke ana akpọ gwuru egwu ike nke hoki na Mahadum nke ndi Massachusetts ma gakwa na iru igwu egwu nkea ugboro isii na usoro ndi ọkacha mmụta.

Aduba biara bụrụ onye nke ama ama maka ihe onyo onyo na afọ 2003, mgbe egwuruegwu ya na ihe onyo onyo nke ana akpọ Translations of Xhosa na ebe nkịrị onyo onyo nke ndi Olney ritere ya mkpọpụta aha na uru nke Helen Hayes nke onye pụrụ iche nke na enyere onye na eme ihe onyo onyo nke ụmụ nwanyi na ihe nkịrị. Aduba bụ kwa Amphiarus na afọ 2006 na ihe nkuzi nke di na ebe nkiri onyo onyo nke di na New York ma kwa mekwa nkea ọzọ na afọ 2008 na ụlọ egwuruegwu nke La Jolla. Na afọ 2007, ọbiara me ihe mpụta ya na Broadway ebe ọkpara agwa ka onye ana akpọ Toby na ihe nkiri nke si na akwụkwu Coram Boy nke nwa ada Helen Edmundson dere, na ụlọ ihe nkiri nke di na Imperial. Site na afọ 2011 ruo na 2012, Aduba gụrụ ukwe nke Na akụkụ mụ maka na ọ bụ otu onye na ndi mere ihe onyo onyo nke Godspell na ụlọ ihe nkiri nke Circle di na Square. Ihe mpụta mbụ ya na ihe onyonyo nke nkiri televishọn bụ mgbe ọ kpara agwa ka onye nọọsụ na Blue Bloods na afọ 2012. Ọkpakwara agwa ka nne onye nke isi kpara agwa Venice na ụlọ ihe nkiri nke ọha di na at New York.




#Article 112: Ndidi Okonkwo Nwuneli (193 words)


Ndidi Okonkwo Nwuneli, MFR (Amuru ya na Maachi, iri abuo na abuo, na afo 1975) bu onye mekorita onye nta ahia kwuru onwe ya na obodo Naijiria. Ó nwere afo iri abuo na otu na ihe ejiri mara ya na International Development na Business Management, mana aka ya di na mba di iche iche,ndi ora niile, oru oyibo govmenti na ndi oru obodo ndi ozo. na afo 2002, o bidoro LEAP Afriika, oru ndi eye maka na fu na ndi na azu ahia nke onwe ha na ndi ntolo bia na amuta ihe di nma, ma na agba kwa mbo igosi na ha ga eme ofuma na ihe di iche iche.

O bukwa onye soro we bido AACE Food Processing  Distribution Ltd. (AACE Foods), ulo oru obodo anyi na Lagos, Naijiria. O bu kwa otu onye isi ndi nwere ulo ahia na jikota ndi ntu ma ahia ugbo na obodo anyi na Sahel Capital Partners  Advisory Limited. Nwuneli ji nzere masters na Business Administrations na ebe oguru akwukwo na Harvard Graduate School of Business. O nwere asambodo mahadum na Multinational and Strategic Management na aka ndi Wharton School of the University of Pennsylvania.




#Article 113: Chioma Ajunwa (190 words)


Amụ batara ya na ezinụlọ onye ogbenye na obodo a n'akpọ Ahiazu-Mbaise. Chioma Ajunwa bụ nwa nke ikpeazụ n'ime ụmụ itolu, o nwere ụmụnne nwoke isiii na ụmụnne nwanyi abụọ.
Papa ya nwụrụ mgbe ọ ka na eto-eto, we hapụrụ nwụnye ya ọrụ ikwado nnụkwụ ezinụlọ. Ajụnwa onye ihe egwuregwu dị ịche ịche na amasi sonyere na ihe egwuregwu sụpoti na ụlọ akwụkwọ mgbe ọ gbara afọ iri na asatọ. O nwetere akwụkwọ nnabata na Mahadụm mana o bidoghi akwụkwọ nihi mama ya enweghi ego ikwụ ụgwọ Mahadụm. O mechara kpebia imụ ọrụ ndozị ụgbọ ala mana mama ya ekweghi ya imụ ọrụ a.

Di ka onye ọkachamara na egwuregwu sụpọti, Ajunwa gbara ndi otụ ụmụnwanyi fụtụbọlụ na mbụ, ọ nọ kwa na otụ fụtụbọlụ a n'akpo Falkọns gbara fụtụbọlụ na Wọldụ Kọp n'afo 1991. Mgbe a ọna agba bọlụ a'naghi ekwe ya soro ndi ọzọ igba bọlụ, ya bụ na etinyere ya i bụ onye ejiri mmejuo otụ fụtụbọlụ. Na osisa ajụjụ ajụrụ ya banyere ọnodụ ya mgbe ọ na agba bọlụ, ọsi na ọdighi akwa ụta na ọ hapụrụ egwuregwu fụtụbọlụ, maka na ọkanyela akara ya na egwuregwu ọzọ.




#Article 114: Emily Nkanga (157 words)


 

Emily Oluwatobi Nkanga bụ onye obodo Naijeria na Britain nke na ese onyonyo na arụ kwa ngwa ọrụ nke ihe olile nke anya. Ihe nke eji mara Nkanga bụ maka ọrụ aka ya nke ya na ndi na agụ ukwe dika Koker, Aramide, Boj, na ihe nkiri nke isi ukwe nke isii nke onye ukwe ntabi ọnụ nke ana akpọ Olamide's (Ihe Imanma), onye na ewepụta ukwe ndi ọzọ nke ana akpọ Sarz, onye nke na eme-ihe-nkili Adesola Osakalumi na onye ukwe nke pụrụ iche nke ana akpọ Femi Kuti. Ọrụ nke dina nso nke Nkanga rụrụ bu nke gbasara onye na ekwe ukwe nke ana akpọ Jidenna mgbe ọbiara obodo Naigeria we kpọ ọgbakọ. Ya nwa bụ Jidenna weliri Nkanga aka elu na nzuko ọha nke ndi bekee na akpọ social media. Ihe onyonyo nke Nkanga sere ndi ogbenye ọnụ ntụ nke na enweghi ebe obibi na obodo North East nke di na Naijeria, eritela ekele pụrụ iche na aka ndi nmadụ.




#Article 115: Ijeoma Umebinyuo (115 words)


Ijeoma Umebinyuo bụ onye edemede akwụkwọ ukwe nke amụrụ na Lagos di na obodo Naijiria. Akwụkwọ ukwe nke mbụ odepụtara na asụsụ bekee bụ nke ana akpọ Ajụjụ nke aga ajụ Ada nke atughariri na asụsu Portuguese, Turkish, Spanish, Russian na French.

Umebinyuo bụ nwa afọ ịgbo nke amụrụ ma zụọ na obodo Naijiria. Nna Umebinyuo mara iwu ka obido debe akwụkwụ mgbe ọ gbara afọ asaa. Umebinyuo bidoro debe akwụkwọ ukwe mgbe ọ gbara afọ iri.Nwata nwoke nke ana akpọ Adede bụ onye kwalitere ihụnanya nke Umebinyuo nwere maka ide akwụkwụ ukwe.

Na afọ 2016, ndi otu Writivism depụtara na Umebinyuo bụ onye nke mbụ na ọnụ ọgụgụ nmadụ iri na njikọta Sub-Saharan Africa.




#Article 116: Tonto Dikeh (364 words)


Tonto Wigo Charity Dikeh-Churchill (amụrụ ya n'ọnwa isii n'afọ 1985), onye amaara ka Tonto Dikeh, bụ onye egwuregwu nke onyo-onyoo, ogu egwu na Filantrọpist nke mba Naijiria. Dikeh bụ onye Ikwere na Steeti Rivas.

ọ bụ otu onye ndi mere egwuregwu onyo-onyoo nke akpọrọ Dirty Secret' nke butere nghọtaghie n'etiti ndi obodo Naijiria maka n'obu ihe ndi n'ekwesighi umuaka ile. ọ bụ ezie n'ụfọdụ mmadụ marayaikpe n'obighi ndụ kwesirii ekwesi dika ndi obodo anyi mana ndi ọzọ si  ọ na- abụ nnọọ onye ọkachamara.

Mgbe O nwetachara obi aṅụri site n'ọtụtụ egwuregwu onyo-onyoo, Dikeh ekpebie igụwa egwu n'agbanyeghi n'o so n'otu egwu ndi Amaco Investments ebe ya na Patience Ozokwor gwuru egwu onyo-onyoo n'ekwughi okwu.Mpụta mbụ ya bụ egwu ndi ọkpọrọ 'Hi' na 'Itz Ova' nke Snypa so na ya. Na-agbanyeghi na ndi mmadụ toro mgbali ya, ufodu ndi nkatọ kwuru n'olu ya adighi mma. Ndi mmadu nwere obi-abụọ makwa na-aju onwe ha ma mkpebi ya igu egwu bụ nke kacha mma. N'abali iri-atọ n'ọnwa isii na-afọ 2014, otu onye ama-ama n'egwu nke a na-akpọ D'banj, kpughere Dikeh na Labelụ ya nke okporo DB Records' LEE family. N'
ọnwa atọ na-afọ 2015, 
ọmara ọkwa 
ọpụpụ ya na DB records

A mụrụ Dikeh n'ezi n'ụlọ mmadụ asaa. Nne ya nwụrụ mgbe ọdi afọ atọ. Dikeh bụ nwa nke atọ n'ụmụ ise na ụmụ abụọ nke nwunye nna ya mụrụ. Dikeh guru Petrochemical Engineering na Rivers State University of Science and Technology. N'ọnwa asatọ n'afọ 2015, Tonto na Oladunni Churchill mere omenala alụmdi na nwunye. N'ọnwa abụọ na-afọ 2016, ọ mụrụ nwa mbụ ya, (Andre Omodayo Churchill). N'abali iri abụọ na abụọ n'ọnwa  isii na-afọ 2016, Tonto Dikeh mere ememe maka nde(1 milion) mmadụ n'eso ya na Instagram.

N'ubọchi ndi Inyom di na mba ụwa nke akpọrọ (International Women's Day) na-afọ 2017, Tonto kwupụtara n'onyo-onyoo na ya bụ otu ndi di ha na-eti ihe (victim of domestic violence) tinyekwara na di ya (Oladunni Churchill) bunyere ya ọria  STDs n'alụmdi ha. Tupu nkea, akụkọ n'efeghari na ya na di ya ebighi n'udo maka akwamiko di ya na nwata nwanyi ọ na-akụziri(mentee) nke aha ya bụ Rosaline Meurer. N'ihu Instagram ya, Dikeh boro di ya Churchill ebubo na-ogburu nwa ya nọ na-afọ site n'itiya ihe nakwa ighọri ndi mmadụ n'igwe internet nke ndi mmadụmaara ka 'yahoo boy'.




#Article 117: Rita Dominic (149 words)


Rita Uchenna Nkem Dominic Watụrụọcha bụ onye egwuregwu Ejije nke mba Naijiria. N'afo 2012, enyere ya awọdụ nke Africa Movie Academy Award dika Best Actress in a Leading Role.

Rita Dominic bụ onye amụrụ n'ezinụlọ Eze Watụrụọcha nke Aboh Mbaise di n'Imo State. ọ bu nwikpeazu n'ụmụ anọ. Nne ya na Nna ya nwuruanwuru bu ndi dibia bekee. Dominic gụrụ akwụkwo na-otu ụlọ-akwụkwọ ama-ama nke aha ya bụ Federal Government College Ikot Ekpene di n'Akwa Ibom State, Naijiria, tupu ọ gawa Mahadum na University of Port Harcourt, ebe ọgụsịrị akwụkwọ nweta BA (Honours) Degree in Theatre Arts n'afọ 1999.

Dominic bidoro egwuregwu onyo-onyoo oge 
ọ bụ nwanta, 
ọ pụtara n'ejije ụmụakwụkwọ na Ejije ụmụntakiri n'igwe onyoo ụmụaka na steeti Imo. N'afo1998, O mere ihe Nkiri nke mbụ ya nke akpọrọ 'A Time to Kill. O nwetara 'the City People Awards' n'afọ2004 dika onye Ejije nke nwanyi kasị pụta ìhè 'the Most Outstanding Actress'. Omela karia ihe onyo-onyoo Nollywood rụrụ otu nari (100).




#Article 118: Stephanie Okereke Linus (380 words)


Stephanie Linus (Amụrụ ya Stephanie Onyekachi Okereke; na-abali abụọ n'ọnwa iri na-afọ 1982) ọ bụ otu onye egwuregwu onyo-onyoo nke ala Naijiria (Nigerian actress), film director na model. Onwetala ọtụtụ inwe na nghọpụta di iche-iche maka ọrụ ya dika omee ihe onyo-onyoo, nke tinyere: '2003 Reel Award for Best Actress', '2006 Afro Hollywood Award for Best Actress', na nghọpụta atọ ọzọ tinyere Best Actress in a Leading Role na Africa Movie Academy Awards' na-afọ 2005, 2009 na 2010.ọ bụkwa onye na-esote 'Most Beautiful Girl in Nigeria' na nzukọ  ụmụ nwanyi makachara na mma na-afo 2002. Na-afo 2011, Ndi ọchichi ala Naijiria họpụtara ya dika  ọ tụ onye (Member of the Order of the Federal Republic, MFR).

Amụrụ Stephanie Okereke na Ngor Okpala, Imo State. ọ bụ nwa nke isii nke Mazi na Odoziakụ Chima na Mary Okereke. ọ guchara ụlọ akwụkwọ praịmarị na ụlọ akwụkwọ praịmarị na Delta State. ọ gara Mahadum na University of Calabar, nke di na Cross River State, ebe ọguru 'English and Literary Studies'.

Obidoro mewa ihe onyo-onyoo mgbe ọ na-etolite. Na-afọ1997 mere ihe onyo-onyoo Nollywood abụọ nke akpọrọ 'Compromise 2' na 'Waterloo'. N'oge 'Most beautiful girl in Nigeria' na-afọ 2002, Okereke gbara onye abụọ Mgbe e mesịrị na-afọ 2003, Okereke nwetara inwe abụọ n'ime nghọpụta asatọ onwetara na 2003 'Reel Awards for 'Best Actress - English' na 'Best Actress of the year 2003'. Mgbe ọgụchara akwụkwọ na 'New York Film Academy' na-afọ 2007, Okereke tọhapụrụ ihe onyo-onyoo nke akpọro 'Through the Glass' nke ọrụ ya bụ onye ntụziaka (director), Ode akwụkwọ ihe onyo-onyoo (scriptwriter), onye mmepụta (producer) na onye omee nke ihe onyo-onyoo (actress). Ihe onyo-onyoo a nwetara nghọpụta na 'Africa Movie Academy Award' maka 'Best Screenplay'  na-afọ 2009. Na-afo 2014, O mepụtara ihe onyo-onyoo ọzọ nke aha ya bụ 'Dry ebe ọrụkwara orụ onye ntụziaka (director), Ode akwụkwọ ihe onyo-onyoo (scriptwriter), onye mmepụta (producer) na onye omee nke ihe onyo-onyoo (actress) nke nwetakwara ọtụtụ inwe nke tinyere '12th Africa Movie Academy Awards na 2016 Africa Magic Viewers Choice Awards' nakwa onyinye ụgbọala ọhụrụ. Okereke emela ihe onyo-onyoo iri na itoolu (90).

N'ọnwa anọ na-afọ 2005, Okereke nwere mgberede okporoụzọ nke mereka ọgbajie aka makwa nwee ọkụ orire ebe ọ na-aga 'African Movie Academy Awards' na  Yenagoa, Bayelsa State, Nigeria.

N'ọnwa anọ na-afọ 2012 Okereke lụrụ di ya Mazi Linus Idahosa na Paris, France, mee mmemme na-abughi nke ọha nke tinyere ndi ezinulọ ya na ọtụtụ ndi Nollywood. 
N'ọnwa iri na-afọ 2015, ọmụrụ nwa nke mbụ ha bụkwa diọkpara ha Maxwell Enosata Linus.




#Article 119: Joy Eze (121 words)


Joy Eze (a mụrụ n'ụbọchị 23 Önwa ife Eke 1988) ọ bụ eme egwuregwu na Naigeria, pụrụ iche na 400 mita. Ya onwe oge kacha mma bụ 51.2 sekọnd, setịpụrụ n'oge Egwuregwu nke Afrịka na 2007. 

Na 2006, o meriri wee nweta ola ocha a 4x400 mita agba anọ na Egwuregwu nke Commonwealth, na Egwuregwu nke ụwa na-eto eto. Mgbe Egwuregwu nke Afrika na 2007 o meriri wee nweta ola ocha a 400 m na a 4x400 mita agba anọ nrite ọlaedo. Na Egwuregwu nke Afrika na 2008 enye ama okokụre isii na 400 m ma merie ọzọ 4x400 mita nrite ọlaedo.

Ọ na-mpi n'otu n'otu na Egwuregwu nke Commonwealth na 2006 na Egwuregwu nke ụwa ma o rughị na njedebe.




#Article 120: Queen Nwokoye (148 words)


Queen Nwokoye (amuru na August 11, 1982) bu nwa ada naijiria nke na eme ife onyonyo. Akacha amaraya maka na ono na ime onyonyo nke obu onye isi na ndi otu ka ha so mee ihe egwuregwu na ime 2014 nke ana akpo Chetanna.

Queen bu onye amuru na obodo Lagos State na ime ezi na ulo Catholic ma na obu onye Anambra State.  Oguchara akwukwo sekondiri na Queen's College, nke di na Enugu tupu owee gawa marihadum nke Nnamdi Azikiwe ebe nke ono wee guo akwukwo ana akpo Sociology and Anthropology. Obu uzo buru na obi ka ogu akwokwo banyere iwu nke ana akpo onye ikpe.

ke mgbe oguchara egwu na 2004 na ime ihe onyonyo nke ana kpo Nna Men, Queen wee gaa buru onye gbara na ime otutu ihe ononyo egwuru egwu nke ndi Naijiria,nke oji nweta otutu itu ugo na nhoputa maka itu ugo.




#Article 121: Amaka Igwe (531 words)


Amaka Igwe (2 January 1963-28 April 2014) bụ onye e turu Ugo n'ihe gbasara ị mepụta ihe onyonyo na Nigeria bụrụkwa onye isi ndị mgbasa ozi. Igwe bụ onye nwebụ Top Radio 90.9 nke dị na Lagos nakwa Amaka Igwe Studios, ma bụrụkwa onye a ma ka otu na ndị ọgbọ pụrụ n'ime ihe onyonyo ndị nyere aka bido ihe onyonyo nke ọgbaraọhụrụ n'oge nke Nigerian cinema. Ọ n'ọnọdụ kwesịrị n'isi ihe gbasara ụlọ ọrụ a ruo mgbe ọ nwụrụ n'afọ 2014.

A mụrụ Uzoamaka Audrey 'Amaka' Igwe n'aka Isaac na Patience Ene n'ọnwa January 2, 1963 na PortHarcourt. Igwe bụ nwa nke ise n'ime ụmụ asaa, bụrụkwa nwanyị nke anọ n'ime isii. Ejirimara ya bụ 'GCO' (General Commanding Officer) n'aka nna ya nakwa 'Storm' n'aka nne ya maka na aka dị ya n'ihe mgbe ọ bụla. Mgbe ọ bụ nwata ọ nọ n'ọnọdụ Minista nke Ụmụaka, Egwuregwu na Omenala.

Ọ Gụrụ n'ụlọ akwụkwọ All Saints nakwa Awkunanaw Girls High School n'Enugu. Ọ jụrụ ọjọọ, tụọ basketball, bụrụkwa onye isi nke ụmụ nwanyị na asọrọmampi football. Mgbe ọ nọ A-levels na Idia College, Benin, Igwe bidoro ị leba anya n'ihe gbasara mmetụta. Ọ kuziri ndị mmadụ egwu Atịlọgwụ, ma zọọkwa oke na obodo. Ọ bidoro dewe ihe egwuregwu n'egwu. Amaka Igwe chọbụrụ ịhụ ihe gbasara iwu, mana ndị ọrụ nke Joint Admissions and Matriculation Board (JAMB) nyere ya Education and Religious Studies (ihe gbasara Chukwu). Ya mere o ji gụọ Education/Religion na mahadum nke Ife (nke bụzị Obafemi Awolowo University).

Site OAU, Igwe tinyere aka na ihe onyonyo nke obere nke ndị MNET nke a kpọrọ Barbers Wisdom ka onye nhazi tupu ọ gawa mahadum nke Ibadan, ebe ọ nwetere asambodo Masters na Library and Information Services. Mgbe NYSC ọ rụrụ ọrụ onye enyemaka njem n'aka ndị Scripture Union, tupu ọ nweta M.Sc. na Information Science. O mèchàrà rụọ na mahadum nke Anambra State University of Technology ka onye isi na Eida Information Systems, tupu ọ banye n'ụlọ ọrụ nke mmetụta. Ọ lụrụ dị ya Charles Igwe n'ọnwa April, n'afọ 1991, ọ mụtara ụmụ atọ.

Igwe bụ ezigbo onye ode akwụkwọ, onye mmepụta, onye nhazi, onye ọgba mbọ na onye nkụzi. O sokwa na ndị  mbụ bidoro ihe egwuregwu na ihe onyonyo ọgbaraọhụrụ, ọ kacha wee pụta ihe mgbe o dere ma hazikwaa 'Checkmate' bu nke a tụrụ ugo nke ukwu ya na 'Fuji House of Commotion'. N'ime ọrụ ya na Nollywood bu Rattlesnake na Violated, nke kewapụtara Amaka Igwe Studios n'aka ndị  na eme ihe onyonyo ndị  ọzọ. O bidokwara BOBTV EXp., bụrụkwa onye wepụtara Top Radio 90.9FM nke di na Lagos Mainland, Amaka Igwe Studios nke bụ ebe a na emeputa ihe onyonyo kachasi mma nakwa Q Entertainment Networks, na DSTV channel.

Igwe satara imerime ugo dị  iche iche. N'afọ 2011, Nigeria hụrụ mbọ ọ na-agba n'ị kwalite ọnọdụ ndị  ọrụ ndị  mmepụta wee nye ya Nigerian National Order MFR, nke bụ Member of The Federal Republic of Nigeria.

Ọ nwụrụ n'Enugu n'ọnwa April 28 n'afọ 2014 n'elekere 8:30pm, mgbe mbọ a gbara i ji zọọ ya n'ọrị a asthma. Rochas Okorocha bu governor nke Imo state biara akwamozu ya, ma ndị  ọzọ welitere isi n'ụlọ ọru Nollywood.

Categories: 




#Article 122: Ogonna Nnamani (150 words)


Ogonna Nneka Nnamani (onye amuru na abali iri abuo na itolu, n'onwa Julaị 1983) bu onye Naigeria amuru nà obodo Amerika na akụ okwe voli bolu bụrụ kwa onye otu olimpik nkè  obodo Amerika. Etunyere ya ugo ịkọ Honda- Broderick n'afor 2004 mgbe oghoro ọkà ibe ndị egwuregwu nke ụmụ nwanyị n'egwuregwu NCAA, ewerekwara ya dika otu n'ime ndị kachasị akụ okwe site na mgbe gara aga rụọ taa na mahadum nke Stanford bu ebe ọnwetere ákàrà egwuregwu ọnụ ọgụgụ puku abụọ, narị anọ na iri ise nke kpatara eji tinye ya n'ama ncheta ndị Stanford n'afor 2015.   

Nnamani gwuru egwuregwu olympic abụọ n'afọ 2004 na 2008. N'ime 2004, ọ ghọrọ nwanyị nke abụọ sitere na mgbe gara-aga ruo taa banyere n'otu egwuregwu olympic ndị U.S mgbe ọ ka nọ collage, ma bụrụ kwa otu onye n'ime ndi òtù U.S nke abụọ ruru na njedebe egwuregwu olympic ma ritekwa 




#Article 123: Kema Chikwe (268 words)


Kemafo Nonyerem Kema Chikwe, Ph. D. buburu Minista nke njem ugbo elu. O bu onye isi ndi nwanyi na pati ndorondoro ochichi nke PDP.

Chikwe bidoro akwukwo n'Aba n'ihe bu Abia Steti nke ugbua mgbe O gbara afo ise. O guru asusu French na Advanced Teachers' College n'Owerri. O gara Queen's College nke mahadum New Yok a na-akpo City University of New York ebe o guru asusu French. O mechakwara guo na mahadum Nsuka ebe o nwetere asambodo Dokita Mmuta na mpaghara Ihe Nkuzi na Mmuta.  O nwurukwara onye ochuakuko na nchikota akuko. O nwere mgbe O bu onye isi oru ndi Prime Time Limited, ndi na-eweputa akwuwko magazin a na-akpo Ash Magazine. O deputala akwukwo ato, ma tuleekwa otutu akwukwo na ihe ndeputa di iche iche.

O tinyela aka na otutu otu na abughi nke gomenti, ndi oru ha bu i nyere oha aka n'uzo di iche iche; mana o buru uzo banye ochichi n'usoro ochichi nke abuo. Pati nke o dinyere ukwu bu pati Nashonal Pati nke Nigeria, ebe o siri banye NRC, si ya baa UNCP, ma si kwa ebe ahu banye pati  PDP, ebe o no ugbu a. Onye isi ala Nigeria bu Prezident Olushegun Obasanjo buru uzo mee ya minista nke njem elu ala, tupu o mee ya minista nke njem ofufe n'elu, nke o hapuru n'onwa May 2003. O zoro ochichi govano nke Imo Steti. n'afo 2009, mana o merighi. Emechakwara hoputara ya ka onye nchekwa udo obodo Nigeria na obodo ndi ozo, a na-akpo Ambasado, na obodo Ayaland (Ireland).                               

O bu ya muru onye oku egwu Nigeria a na-akpo Naeto C..




#Article 124: Mụnachị Nwankwọ (545 words)


Munachi Abii (amụrụ Munachi Gail Teresa Abii Nwankwọ) bụ onye ala Naijiria na-agu egwu rap na egwu hip-hop, ọ nakwa ede egwu. O merịkwara na ndọrọ ndọrọ nke onye kacha nma na afọ 2007. Ọ bụkwa onye ana-ahụ n'ihe onyonyo n'eme ọtụtụ ihe dị ịche ịche. Ọ bụkwa onye mara nma nke ana-ekịrị ekịrị. Ọ n'arụ ọrụ a n'aha nke Muna.

Amụrụ ya zụọkwa ya n'obodo Port Harcourt. Muna bu onye Owerri onye ezị n'ụlọ ya kwadoro k'osogido akara aka ya bu egwu and ihe osịse. Ọgụrụ ihe bekee kpọrọ International relations and Diplomacy na mahadum Benson Idahosa University mgbe omechara agụmagụ ya na secondịrị nke ndi Federal Government Girls College Abuloma.

N'oge ọnọ na-afọ abụọ ya na mahadum n'afọ 2007, Muna merịrị na ndọrọ ndọrọ ọkacha nma n'ụmụ nwanyị nile n'obodo Naijiria. N'ọnọdụ nke eze nwayi n'achị ọchịchị orịtara ka ogịrị ọkwado izisa ozị maka orịa Polio na Sickle cell, ọnọchịtere anya ndị Naijịrịa n'obodo China n'oge ndọrọ ndọrọ okacha nma uwa nile n'afọ ahụ. N'afọ 2009, Muna na onye nmerị nke MBGN nke afọ 2000 nke aha ya bụ Matilda Kerry rụkọtara ọrụ nke izisa ozị maka oria nke cervical cancer.

Tutu omerie na MBGN, Muna osorola ndị Specimen A nke Port Harcourt mee ihe ngosị dị ịche ịche, sorokwa Terry da Rapman n'ihe ha kpọrọ My PH Girl. Iji kagbue ihe onye obula chere, Muna ebidoghị ọrụ egwu ya na ndi Ijaw Boyz n'agu egwu ntabi ire, n'agbanyeghi n'oso ha dika onye obịa gụọ egwu. Dika onye n'agụ egwu ntabi ire nọrọ onwe ya, Muna agụọla egwu na Babyrella tutu ọgbanwe aha ya wee zawa Muna, na dika onye n'ede egwu Muna edeela ọtụtụ egwu nye ndi egwu ama ama dika J Martins na Waje, bụrụ onye ahụrụ n'ọtụtụ ihe onyonyo nke egwu di iche iche, ama ya ama n'egwu ndi P Square n'egwu ha kpọrọ Ifunanya.

N'ọnwa Jun n'afọ 2010 mgbe Muna na ndị egwu ọzọ kwụsịrị ịrụkọrịta ọrụ, Muna na ụlọ ọrụ Ayo Shonaiya's nke RMG  banyere na nkwekọrịta ịrụ ọrụ nke ga-abụ ọtụtụ afọ  were bido ịrụpụta ọrụ efere egwu ya bu nke mbụ nke ọ kpọrọ The Goddess, The Hustler, nke a ga-agunyekwa egwu ndi nke ọgụrụ na-ahịrị na-ahịrị aha ha bụ I Feel Real, ya na Killer Queen. Muna gakwara n'ihu ya na ndi egwu ọzọ ndi iche iche bekee na-akpọ hip hop na rụrikọta ọrụ; na mbido afọ 2011, Muna dere egwu sorokwa gụọ ya bụ egwu nke onye egwu aha ya bụ Waje; egwu nke ama ama ọ kpọrọ So Inspired. Osokwa onye egwu ntabi ire aha ya bụ Suspect mee egwu ihe onyonyo ọkpọrọ I No Send You.

Muna bụ otu n'ime ndi egwu ntabire umu nwanyị kwuchtara anya ndi obodo Naijiria n'ihe onyonyo ezịrị n'ụwa nile nke ndi BET Cypher maka ihe ngosi nke BET Awards n'afọ 2011, nakwa onwa anọ nke afọ 2012, Muna wepụtara egwu abụọ ọgụrụ n'ahịrị n'ahịrị ọkpọrọ Here To Stay na nke ọzọ ọkpọkwara Down Down Low.

N'afo 2011, Muna binyere aka na-akwụkwọ ndi Unilever ịkwado ahịa Lux ha dika onye ngosi. Ọ bụkwa onye n'ezipụta n'ihe onyonyo ire ahia Lux n'isonye nzọmukwu Patti Boulaye ya na Genevieve Nnaji.

N'ọnwa anọ nke afọ 2011, oge ha kwadochara ihe onyonyo nke oso mee nke Michael Word ana-akpọ Pop Sugar, osokwara mee ihe onyonyo ana ezi ngbe obụla nke ndị Malta Guinness ana-akpọ Street Dance Africa. Muna n'otu aka ahụ sokwara mee ndọrọ ọkacha nma nke ụmụ nwoke nke ndi Naijiria n'afọ 2012, osokwara mee Nokia Don't Break The Beat ndọrọ ndọrọ nke multi-city Rap Battle.




#Article 125: Ọjị Chukwuemeka Ifeanyịchukwu (369 words)


Ọjị Donoji Chukwuemeka Ifeanyịchukwu (amụrụ n'ụbọchị ịrị abụọ na asatọ nke onwa asaa n'afọ 1981) bụ onye nka nke Naijịrịa nke ama ama n'ịzụpụta ndị Naijịrịa n'ọrụ nka na Abuja n'ime obodo Naijịrịa. 

Maazị Chukwuemeka  Ọjị nwetara asambodo nke bekee kpọrọ BSc ya na MSc n'ihe gbasara osise na-arụmụ ụlọ. Osikwa otu aka ahụ nwetakwa asambodo ọzọ n'ihe gbasara azụmụ ahịa ya na nchịchọta nke ndi Nigerian Institute of Management (NIM) nyere ya.

Maazị Chukwuemeka  Ọjị bụ otu n'ime ndi bidoro ụlọ ọrụ Dazzle Furniture Limited nke ya na Maazị Chukwudimma Chukwudike  Ọjị na ndi mba Turkey n'arụ ọrụ nka tịkọrọ aka ọnụ wee na-eme.  Kemgbe ụlọ ụrọ Dazzle Furniture Limited bịdoro na-afo 2009, ụlọ ọrụ a azụọla ụmụ ikorọbia n'agbọghọbia ndị ala Naijiria nke maazị Oji Chukwudimma Chukwudike nyere aka nime ya, ka ha wee bụrụ ndi nka tozuru etozu.  Maazị Ọjị Chukwuemeka, onye ndi enyi ya na ndi ya na ha na-azukọ ahia, na-akpọ Donoji, bụ onye ịsị ụlọ ọrụ Dazzle® Furniture Ltd, Dazzle® Carpentry Training Ltd bụrụ kwa onye ịsị na National Carpentry and Furniture Summit (NACAFS®), ụlọ ọrụ a so na ọgbakọ ndị Interior Designers Association of Nigeria (IDAN), bụrụ kwa ndị sonyere ọgbakọ nke International Federation of Interior Architects and Designers (IFIAD). Ụlọ ọrụ Dazzle® Furniture Ltd is bụ ụlọ ọrụ bidoro na-ala Naijiria ndị nwere ebe ana rụpụta ihe ya na ebe ana gosipụta ihe arụpụtara n'Abuja. Ọbụ iji were chụọ enweghị ụrọ na-ala Naijiria ụkwụ eruala mere Maazị Ọjị Chukwuemeka Ifeanyichukwu ya na ndị nkwado ya bụ Maazị Oji Chukwudimma Chukwudike na Maazị Promise Chukwuma jịrị bido ụlọ ọrụ Dazzle Carpentry Training Limited iji wee mee ka ọrụ nka (nke bekee kpọrọ kapinta) bụrụ ịhe ụmụ ala Naijiria ji kpọrọ ihe.

N'ezigbo ndu okorobia ya, Maazị Ọji Chukwuemeka anọrọla isi ihe gbasara nka and nchepụta. Ọbụ okorobia onye Naijiria nọ nime izu ahia di elu onye echiche ya bu nke di elu ebe ọdi ukuu kara ndị ọgbọ ya. Ọbụ onye n'achọ na emee ihe ọbụla ngwa ngwa achọrọ ime ya. Ihe nkaa bụ ihe ozipụtara mgbe owere amam ihe onwetara n'ihe gbasara ise nakwa irụ ụlọ tinye ya n'ime ọrụ nka nke bụ na ọrụ nka bụ zị ihe onye ọbụla na-agbasozị ọbụzị ya ka ọchọro ka ana kpọzị ONYE NKA.




#Article 126: Dora Akunyili (904 words)


Dora Nkem Akunyili (amụrụ ya na abali 14 n'ọnwa asaa n-afọ 1954 – ya anwụọ n'abali asaa n'ọnwa isii na-afọ 2014). Ọ bụ onye Ntụziaka nke Ụlọ-ọru ndi (Director General) National Agency for Food and Drug Administration and Control (NAFDAC) nile di na Naijiria. Bụkwara Onye isi Mgbasaozi nke ala Naijiria (Nigerian Minister of Information and Communications) site na-afọ 2008 ruo 2010. Ọ bụ onye Ntọ Ọgwụ nke ndi bekee na-akpọ Pharmacist nakwa onye Ọrụ Gọvament ama-ama na mba ụwa tinyekwara n'onwetara ọtụtụ inwe site n'ọrụ ya 'Pharmacology', 'Public Health' na 'Human Rights'.

Akunyili dọrọ ndọrọ-ndọrọ ọchichi  nke 'Senator' ndi Anambra Central n'okpuru  APGA  n'ọnwa anọ na-afọ 2011 mana  Chris Ngige nke ACN meriri ya. Ozugbo, ozigaara ndi Independent National Electoral Commission igbagha ndaputa ndọrọ-ndọrọ a. Ọ nwụrụ maka cancer  n'ụlọ-ọgwụ di na India n'abali asaa n'ọnwa isii na-afọ 2014.

Na nsote nghoputa ya dika onye Ntuziaka ofis ndi NAFDAC nile n'onwa ano na-afo 2001, Akunyili mere ya ihe di mkpa ikpochapụ ọgwụ ndi na-adighi mma 'counterfeit drugs' na nri ndi n'adighi mma n'ahụ 'unsafe food'. 
Tupu ya arigoro n'ọkwa ya na NAFDAC, ogwu na nri adịgboroja juru n'ala Naijiria n'enweghi onye mezi ya. O wutere ya nke nnukwu na ụmụ nwoke na ụmụ nwanyi obodo ya na-aṅụ ọgwụ adịgboroja yiri nke bụ ezi ya maka oria iba 'malaria' na 'tuberculosis' . Na-agbanyeghi na enwere ọtụtuihe ize ndụ na mkpebi ya ikpochapụ ogwu adịgboroja, otinyere ndụ ya n'ọgwụ. Tinyere n'onwetara ọtụtu ihe inwe na mba ụwa.

Professor (Odoziaku.) Dora Nkem Akunyili, onye rigoro n'ọkwa na-abali 12 n'ọnwa anọ na -afọ dika onye Ntụziaka ndi National Agency for Food and Drug Administration and Control (NAFDAC), bụ 'Pharmacist', 'Pharmacologist', 'Erudite Scholar', Seasoned Administrator', nakwa 'visionary leader'. Ọ bụkwara 'Senior Lecturer na Consultant Pharmacologist' na College of Medicine, University of Nigeria, Nsukka (UNN), Enugu Campus, tupu Ọ bụrụ onye isi ndi NAFDAC.

A mụrụ ya na Makurdi, Benue State, mana otoro na Nanka alụọ ya n'Agulu, ha abụọ di na Anambra State nke Naijiria. Agụm Akwụkwọ ya bidoro mgbe ọgafere ule 'First School Leaving Certificate' nweta Distinction na St. Patrick's Primary School, Isuofia, Anambra State na-afo 1966, na West African School Certificate (WASC) with Grade I Distinction na-afo 1973 na 'Queen of the Rosary Secondary School, Nsukka', nke di na mba Naijiria.

Mpụta asambodo First School Leaving Certificate na WASC mere ya enweta agụm akwụkwọ n'efu nke 'Eastern Nigerian Government Post Primary Scholarship' na 'Federal Government of Nigeria Undergraduate Scholarship'. O nwetara Digirii nke mbụ ya na Pharmacy B.Pharm (Hons) na-afọ 1978 na PhD ya na-afọ 1985 na UNN. Professor Akunyili bụ Post-Doctorate Fellow nke ndi 'University of London' nakwa 'Fellow nke West African Post-Graduate College of Pharmacists'. I ji kwadebe ya maka ọkwa nlekọta ya, enyere ya nkwado Computer Education Programme nke WHO/UNDP/World Bank kwadoro nakwa Senior Management skills Course in RIPA, London, n'afọ 1994 na 1998. Akunyili nwetara ọtụtụ nkwado n'efu.

Akunyili bidoro Ọrụ ya dika onye mmepụta ọgwụ n'afọ 1978 rute 1981, na University of Nigeria Teaching Hospital (UNTH), Enugu, Tupu ya agawa n'ogba Agụmakwụkwọ dika Graduate Assistant (Research Fellow) na Faculty of Pharmaceutical Sciences, UNN site na 1982 ruo 1986. N'usoro ndi Mahadum, onwere ọtụtụ ọganihu site na Lecturer I na 1986 tupu emee ya Senior Lecturer na 1990. Ezigara ya College of Medicine, UNN na 1992, ebe emere ya Consultant Pharmacologist na 1996, ọkwa ọnọro ruo abali iri abụọ n'ọnwa anọ n'afọ 2001. N'ihi  ịhụnanya ya n'ebe ndi eto-eto di, ọ bụkwara onye nkụzi ọkara oge na West African Postgraduate College of Pharmacists Lagos, Nigeria na-afọ 1992–1995.

A kwadoro Akunyili maka ọkwa ndụti ya na NAFDAC site na ọrụ afọ anọ ya dika onye ode-akwụkwọ na Petroleum Special Trust Fund (PTF), na ahazi ọrụ na steeti ise ndi di n'ọwụwa anyanwụ na-ala Naijiria (Abia, Anambra, Ebonyi, Enugu na Imo States).

Ọrụkwara dika onye Nlekọta na Ọrụ Ubi nakwa otu onye ndi Caretaker Committee nke Local Government, Anaocha Local Government Area di na Anambra State site 1994 ruo1996.Site na 1992 ruo 1994, Akunyili rụrụ dika otu onye State's Hospitals Management Board nakwa State Advisory Council for Women Commission nke di na Anambra State of Nigeria.

ọkà mmụta sayensị, owepụtara karia Akwụkwọ Research 20 n'ọtụtụ Local and International Scientific Conferences, tinyekwara ibipụta otu akwụkwọ na ihe edide 18. O lekọtara ndi Ogo Doktorate na Masters na Nnamdi Azikiwe University Awka na U.N.N. nke di na Naijiria. Ọbụna dị ka onye Ntuziaka ndi NAFDAC, Dr. Akunyili wepụtara oge ilekota ndi ụmụakwụkwọ postgraduate na College of Medicine UNN. Ọ bụkwa Chief Examiner in Pharmacology ndi 3rd M.B.B.S College of Medicine, Abia State University Uturu, Naijiria.

Akunyili bụkwara ọtụ onye ndi Pharmaceutical Society of Nigeria (PSN) ebe ọrụrụ dika:

Ọ bụkwara otu onye ndi okachamara ndi ọzọ di na Naijiria dika: Nigerian Society for Pharmacology, West African Society for Pharmacology, International Union of Pharmacology na International Pharmaceutical Federation.

Akunyili nwekara ọtụtụ okwa na University of Nigeria Nsukka Senate dika: 

Akunyili bụkwa onye ụka Katọlik nke di ya bụ Dr J. C. Akunyili, of the University of Nigeria Teaching Hospital, Enugu ruo ọnwụ ya. Ha nwere ụmụ isii.

Omume ntụrụndụ ya bụ igụ akwụkwọ nakwa ide akwụkwọ. Ndi oke isi si mba di iche iche nke tinyere Onye isi-ala Goodluck Jonathan na onye isi-ala nke gara-aga General Yakubu Gowon biara Olili ya nke emere n'abali iri abụọ n'asaa na iri abụọ n'asatọ.

Akunyili was laid to rest at Agulu in Anambra state.

Ụfọdụ inwe ndi Prof. Akunyili nwetara na ndụ ya bụ:




#Article 127: Chika Ike (449 words)


Chika 'Nancy' Ike  (amụrụ ya n'ọnwa iri n'otu n'afọ 1985) Ọ bụ onye egwuregwu onyo-onyoo nke mba Naijiria Nigerian actress, television personality, producer, businesswoman, philanthropist nakwa mo

Amụrụ ya na Onitsha, Anambra, O bidoro ihe onyo-onyoo n'Egwuregwu ndi Ụkachukwu na-afọ 16. Ike bidoro ọrụ dika Model n'afọ 16 mgbe ọgachara secondary school. Na 2005 omere ihe onyo-onyoo ya nke akpọrọ Sweet Love. Ọgara n'ihu mee ihe onyo-onyoo ndi ọzọ dika: Nikita in Bless the Child, To Love a Stranger na Paradise nakwa ọtụtụ ndi ọzọ. Na 2007, Ike mere Mirror of Beauty, nke bụrụ  box office hit in. Eziri Mirror of Beauty Odeon na Cineworld, di na UK,  aghọpụtakwara ya dika otu n'ime ihe onyo-onyoo eziri na mba Ụwa na Cannes film festival.

Na 2014, O bidoro mewa Reality television series African Diva Reality TV Show, Nke Ọ bụ onye mmepụta ya pụrụ iche. Eziri ya mbụ na  African magic channel di na DSTV ezikwara nke abụọ ya na AIT.

Ike bidoro ọrụ onyo-onyoo ya na 2005 ebe o mere Sweet Love. Onwetara ọrụ ya nke mbụ pụtara ihe n'otu afọ a n'ihe onyo-onyoo nke akpọrọ Bless the Child  site oge a, omeela ọtụtụ ihe onyo-onyoo di iche iche Paradise, Mirror of Beauty, To Love a Stranger, Girls Cot Reloaded, Happy Ending, Yes We Will, Anointed Queen na The Prince and the Princess.

Na 2007, eziri Mirror of Beauty na Cineworld nakwa Odeon cinemas di na U.K na 2008 aghọpụtara ya makwa zie ya Cannes film festival.

O mepụtara Ụlọ-ọrụ n'emepụta ihe onyo-onyoo nke ya ọkpọrọ Chika Ike Production, na 2014, mepụtakwa ihe onyo-onyoo ya nke mbụ Miss Teacher  na reality TV game show African Diva Reality TV Show nke ọ bụ onye mmepụta ya nakwa otu onye ọka-ikpe ya. Eziri nke mbụ ya na DStv na nke abụọ ya AIT. 
Na 2015, ya na Rok Studios mepụtara Happy Ending na Stuck on You.

Na 2004, Ike gara University of Lagos (Unilag) mee diploma program afọ abụọ na human kinetics na health education. O mechara ya na 2006 nweta asambodo. Ọgara n'ihu nweta degree na 'Human kinetics' na Health Education na Unilag. Na 2014, Ọgụchara na New York Film Academy di na Los Angeles, California ebe ọ gụrụ film making.

Ike rụrụ Help the Child Foundation nke ebumnuche ya bụ inyere ụmụ ogbenye aka. Na-afọ 2012 omeere ụmụ 3000 mmemme, nye ha nri, akpa-akwụkwọ, ihe ndi eji ede ihe nakwa ngwa egwuregwu. Afọ niile, Ọ na-eme emume enyemaka nyere ụmụ aka n'enweghi enyemaka, nye agụm akwụkwọ n'efu nakwa ngwa agụm akwụkwọ.

N'afọ 2011, Ike mepụtara ngalaba eyimeyi ya nke ọkpọrọ Fancy Nancy na Abuja, Nigeria.

Ike nwere nkwuwaokwu maka abusive relationships, ọ bụrụla onye domestic violence metụrụla. Na-afọ 2013, okwupụtara na di ya n'eti ya ihe na-alum di na nwanyi ha.Ọ gbara alukwaghim na-afọ 2013.

Ike enwetala ọtụtụ ihe inwe na nghọpụta maka ọrụ ya nke tinyere Africa Movie Academy Awards. Best Upcoming Actress, 2008 Africa Movie Academy Awards., Best Actress in a Supporting Role, 2009.




#Article 128: Ọrịa n’esochi mgbe nwaanyị mụsịrị nwa (441 words)


 Ọrịa n’esochi mgbe nwaanyị mụsịrị nwa nke amakwa dịka, ọrịa n’ejidekarị nwaanyị mgbe ọmụsịrị nwa,maọbụọrịa n’ejide nne nwata,bụ njenkea na-ahụtakarị n’ebe nwaanyị si amụ nwanke n’esochimgbe amụsịrị nwamaọbụmgbe imepụrụ nwaanyị. Ihe n’egosi n’ojidela mmadụ gụnyereahụ ọkụnke karịrị oyi ọmụma,oyi, mgbu n’ime afọ, usi ọjọọ nke ihe mmadụ jiri bụrụ nwaanyị ihe mmadụ jiri bụrụ nwaanyị . Ọ na-emekarị mgbe orubeghị awa 24 nwaanyị mụsịrị nwa ruo abalị nri.

Nke kasị dị ebe niile bụ nke  akpa nwana ndị dị n’akụkụnke amakwa dịka Ọrịa n’esochi mgbe nwaanyị mụsịrị nwa  maọbụnke akpọrọ postpatọm metraịtis n’olu bekee. Ihe ize ndụ ndịọzọ dị ya gụnyereibewa nwaanyị afọ ma wepụta nwa,na ịhụ nje ndị dị iche iche dịka ndị nọ n’ogo nke B nke Strptokokusnke nke dị n’ebe nwaanyị si amụ nwa,akpa nwa ịgbawapụta mmiri mgbe oge erubeghị, naime ime mmadụ ogologo ogenaihe ndịọzọ. Onwere ụdị nje dị iche iche nke n’akpata ya. Ime nnyocha n’enye aka iji chọpụta ihe kpatara ya n’ebe nwaanyị si amụ nwan’ọbara. Mana ndị enweghị ike kwụsịga-achọ ime nnukwu nnyocha bụ ile ime ahụ niile. Ihe ndịọzọ n’akpata ahụ ọkụ gụnyere:ara nwaanyị iju karịa ka okwesịrị,nje nke ebe asị anyụ mamịrị,ibute ọrịa mgbe awasịrị afọ maọbụimepekwu ebe nwaanyị si amụ nwa,nammechi nke ebe esi ikuku si ekesa n’ah atelectasis .

N’ihi ihe ize ndụ nke dị n’ịwa afọ tupu ekupụta nwa, a na-atụ aro ka nwaanyị obụla nweta ọgwụ mgbochidịka ampisilinnaoge aga awa ya afo maka ikuputa nwa Ndị eji ọgwụ gwọọ n’enwere onwe mgbe ihe dịka abalị abụọ maọbụ atọ gasịrị. A na-atụ aro ka ndị nke ha esichaghị ike nwere ike iji mmiri ọgwụnke a na-agbanye n’ime ahụ. ọgwụ enwere ike iji mee ihe gụnyereampisilinnagentamicinmaọbụrụ na amurụ nwa ahụ n’enweghị nsogbu ọbụla maọbụklịndamicinna gentamisin maọbụrụ n’awara ya afọ. Nye ndị ka nwere nsogbu n’agbanyeghị ọgwụ ndị eji eme ih, enwere ike ile ma abụ ọ na agbakọ n’ime.

N’obodo ndị mepere emepe, otu maọbụ pasent abụọ n’enwekarị nsogbụ n’akpa nwamgbe ha mụsịrị nwa ebe nwananyị si amụ nwa. Ọ na-amụba site na pasent ise ruo na iri na atọ nye ndị ịmụ nwa n’esiri ike na pasent iri ise nye ndị awara afọ tupu ejiri ọgwụ mgbochi ufodụ mee ihe. N’afọ 2013, ọrịa a gburu mmadụ puku 24 nke belatara ma ejiri ya tụnyere puku 34 n’afọ 1990. Nke mbụ ya doro anya edekọrọ bụ ọtụtụ narị afọ gara aga mgbe Hipokret n’ede akwụkwọ. Ọrịa n’egbu mmadụ aghara aghara mgbe oge zuru maka ịmụ nwa site na narị afọ iri na asatọ ruo n’afọ ndị 1930 mgbe ewepụtara ọgwu. Na 1847, na Ọstrịa  Ignaz Semmelweissji site n’ịkwọcha akanke oji klorin emebelataọnwụ site na pasent 20 ruo na pasent abụọ.




#Article 129: Ibe nwaanyị ugwu (415 words)


Ibe nwaanyị ugwu(FGM)nke amakwa dịkaibe nwaanyị mma n’ihe ojiri bụrụ nwaanyịnaibe nwaanyị ugwu,ka mba ụwa n’ahụ maka ahụike akpọrọ Wold Helt Oganaịzeshọn(WHO) kọwara dịka “iwepụ ihe n’ime ihe nwaanyị jiri bụrụ nwaanyị n’ụzọ ekwesịghị ekwesị.” FGM bụ omenala ebe ụfọdụ na agbụrụ ụfodụ na Afrịkana mba 27[na mpaghara Afrịka]nana ọdịda anyanwụ Afrịka, n’emekwa n’ogo dị ala n’Eshia na mba Midụl Isti na n’etiti ndị bisara ebisa ebe niile.  A na-eme ya site na mgbe amụrụ nwa nwaanyị ọhụrụ ruo mgbe obidorola toputawa mmadụ; n’ebe ufọdụ enwere ndekọ maka ya, a na-ebe ha ugwu a tupu ha eruo afo ise.

Onwere ụzọ ndịọzọ dị iche iche esi eme ya n’agbụrụ ụfọdụ. Nke a gụnyere iwepu kpamkpam akụkụ ụfọdụ nke ihe nọ n’ebe nwaanyị sị amụ nwanaihe ndị jikọrọ yama n’ime ma na mpụta;ma nke kasị buo ibu n’ime ha (imechi ebe nwaanyị si enwe mmekọahụ) kpamkpam.| Na nke a, nke WHO kpọrọTaip 3FGM, a na-ahapụ obere oghere maka ebe mamịrị na nso nwaanyị si agbapụ ma hapụtụ ebe ụfọdụ maka inwe mmekọahụ n’ịmụ nwa. Ọnọdụ ahụike onye ahụ n’adabere k’esi mee ya, mana a na-ebute ọrịa na ya, mgbu, abụ ịgbapụta site n’oge ruo n’oge n’enweghị ike mụta nwa, n’inwe nsogbu n’oge ịmụ nwa.

A na-emekarị ya site n’igosi ụmụ nwaanyị na ha dị ala, imere ha mkpebi n’ụzọ ha kwesiri isi nwee mmekọahụ, n’igosi ha mkpa nke ịdị ọcha n’agwa dị nye ndịọzọ. Ndị n’akwalitekarị ya bụ ụmụ nwaanyị ndị n’ahụta ya n’ọbụ nnukwu ihe ugwu nye ha na ndị n’enwe egwu n’ọbụrụ na nwa ha maọbụ nwa nwa emeghị ya n’ọga eme ka anya dịrị ha n’elu Ihe karịrị nde ụmụnwaanyị na ụmụaka ndị nwaanyị agabigala ihe a akpọrọ FGM na mba 29 ebe a na-emekarị ya. Emeela ya ihe karịrị nde asatọ  na mba Djibaotu, Eriteria, Sọmalịa na Sudan.

Enweela iwu kagburu ibe ụmụnwaanyi ugwu n’ọtụtụ mba, mana anaghị etinye iwu ndị ahụ n’ọrụ. Mba ụwa ndị n’enwe nchegbu maka ya etinyela mgbalị pụrụ iche kemgbe 1970 ime ka ndị mmadụ kwusị ya, nke na afọ 2002 otu akpọrọ Unaịted Neshọn Jenaral Assembli, hụtara ibe nwaanyị ugwu dịka imegide mmadụ n’imebi ikike iwu nyere ya. Onwekwara ndị n’emegide ndị n’achụ ụdị mmekpa ahụ a ụkwu eru ala, ma karịsịa ndị n’amụ maka omume ndị mmadụ ebe dị iche iche dịka Erik Silvamanonye dere na ibe nwaanyị ugwu abụrụla isiokwu ha n’elebara anya nke enwerela ọtụtụ ajụjụ maka yak’osi metụta omenala, n’ụzọ osi kwesị ekwesị ma aga anabata n’ọbụ ihe n’emebị ugwu dịịrị mmadụ.




#Article 130: Ọmụmụ nwa (415 words)


Ọmụmụ nwa,nke amakwa dịkaime ime mmadụ n’ịmụ nwabụ mgbe oge zuru nwaanyị ịmụ otu nwamaọbụ karịabụnwatakịrị isi na akpa nwa nwanyị pụta. N’afọ 2015, amụrụ ụmụ dị nde 135 n’ụwa niile. Ihe dịka nde 15 oge ezubeghị ya bụ izu ụka 37,ebe pasent 3 ruo 12 ka amụrụ izu ụka 42. Na mbandị mepere emepea na-amụkarị nwa n’ụlọọgwu, ebe mba ndị ka n’emepe emepen’amụ nwa n’ụlọsite enyemaka ndị n’arụ ọrụ ahụike n’ụzọ omenala n’akwado.

Ụzọ kasị mfe iji muọ nwa bụ siten’ihe ejiri mara nwaanyị. Onwere ụzọ atọ a na-agbaso: iwelata ebe nwaanyị si amụ nwaijiri nwayọ n’emepe ya mgbe nwaanyị dị imeịmụ nwa,a na-akpọplasentan’olu bekee. Ogo nke mbụ ya n’anọ ihe ruru awa iri na abụọ ruo awa iri n’itolu, nke abụọ n’anọ minit iri abụọ ruo awa abụọ, nke atọ n’anọ minit ise ruo iri atọ. Ogo nke mbụ ya n’ebido site n’afọ igbu mgbu maọbụ azụ nke n’anọgide ruo ọkara minit ma n’eme otu ahụ mgbe ọbụla oruru minit iri ruo iri atọ. Ahụ igbu mgbu n’akawanye njọ ma n’adịgide ruo ogologo oge. Mgbe ogo nke abụọ ya ruru a na-enuputa nwa. N’ogo nke atọnke ga-enye aka ka ahụ mmadụ rụọ ọrụ k’okwesịrị. Onwere ụzọ ndịọzọ nwere ike inyeakamaka mgbudịka ịtụsara ahụ,inye ọgwụ n’ebelata ahụ mgbu, naịgba ọgwụ.

Ọtụtụ ụmụaka n’eji isi apụta; mana pasent 4 n’eji ụkwụ maọbụ ike ebu ụzọ apụta,iji ike apụta n'afọ. N’oge ime n’eme ụmụ nwaanyị, ha n’agagharị ma n’eri ihe k’osi masị ha, anaghị atụ aro ka ha tinye ike ha n’ịmụpụta nwamaọbụ ịgbanye ọgwụ. Mgbe a na-emepe ebe nwaanyị si amụpụta nwanke ndị bekee kpọrọepisiotomi, ọbụ eziokwu n’odi mana anaghị achọkarị ya. N'afọ 2012, ihe dịka nde mmadụ 23 ka awara afọma weputa nwa. Enwere ike ibewa afọ maọbụrụ na nwaanyị ahụ dị ime ejima,maọbụ n’achọpụtara n’ọnọdụ nwa ahụ nọ na ya adịchaghị mmamaọbụna nwa ahụ n’enwe mkpagbu,maọbụ n’ọnọdụ ya adịghị mma. Mana ọ na-ewe oge nwaanyị inwere onwe ya n’ihe mgbu n’ọnọdụ a.

Kwa afọ nsogbu n’ihe mgbu n’esite n’ịmụ nwa n’ebuta ọnwụ nke ihe ruru puku narị ise nke ụmụaka nde ụmụnwaanyị 7 n’enwe nsogbu ogologo oge, nke n’ihe ruru nde 50 nke ụmụnwaanyị n’enwe nsogbu ahụike nke siri ike. Ihe ndị a n’emekarị n’akụkụụwa ndị ka n’emepe emepe. Nsogbu ndị doro anya ahụrụla gụnyere igbochi ime mgbe ọ na-eme nwaanyị,ọbara ịgba nwaanyị mgbe ọmụsịrị nwa,ahụ ịma nwaanyị jijiji mgbe ọmụsịrị nwa nke akpọrọ eklampsia,na ọrịa nwaanyị n’ebuta mgbe ọmụsịrị nwa. Nsogbu nwa amụrụ ọhụrụ n’enwekarị mgbe amụsịrị ha gụnyereanaghị eku ume nkeọma.




#Article 131: Ibelata ịmụ ọtụtụ ụmụ (558 words)


Ibelata ịmụ ọtụtụ ụmụ , nke amakwa dịka ogwu eji egbochi ịmụ ọtụtụ ụmụ na ịmụ ọtụtụ ụmụ n'enyeghị,bụ ụzọ maọbụ ihe eji egbochi afọ ime. Ime nkwado, ikesa n’iji ihe eji ebelata ịmụ ọtụtụ ụmụ ka a na-akpọnkpebi ezinụlọ maka ụmụ ha ga-amụ  Enweela ụzọ dị iche iche eji ebelata ịmụ ọtụtụ ụmụ kemgbe ogologo oge mana nke kasị aga nkeọma ma maa mma malitere ịdị na n’oge adịbeghị anya ugbu a N’ebe ụfọdụ a na-ahụta ụzọ ọgbara ọhụrụ eji ebelata ịmụ ọtụtụ ụmụ dika ihe jọgburu onwe ya na njọ n’ebe nkwenkwe, okpukpe n’ọchịchị dị.

Mana nke kasị dịrị ire na ha niile bụ ịgba ọgwụ mgbochi njeigbochi mkpụrụ ndụ nwoke ịbanye na nke nwaanyịmaka ụmụ nwoke naimechi akpa nwa nwaanyịmaka ụmụnwaanyịihe eji egbochi nwaanyị ịtụrụ imenke akpọrọ (IUD),n’itinye ihe eji egbochi afọ ime Nke n’esote ya gụnyere nke amaara nkeọman’ọgwụ eji egbochi afọ ime nke nkegụnyeren’ụzọ dị iche iche|. Ụzọ esichaghị ike esi eme ya gụnyere anọghị nso,n’ọgwụ ndịọzọenwere ike iji gbochie afọ ime|| Mana nke ejisighị eme ihe na ha niilebụihe n’emebi mkpụrụ ndu nwoke ji atụnye nwaanyị imeiwepụ amụ ozugbo tupụ mkpụrụ ndụ apụta. Iwepụ ihe niile nwere ike ikwado ndụ n’ime ahụ di mma,mana anaghị eweghachinwu ya azụ; mana enwere ike iweghachi ndịọzọ ma kwụsị ha. Inwe mmekọahụ n’enweghị ụjọ,dịka iji okpunna bụ enyi nke nwoke maọbụ nwaanyienwe mmekoahụn’egbochiibute ọrịa n’esi n’inwe mmekọahụ echekwaghị echekwa apụta. Iji ọgwụ mgbochi afọ imen’enwe ike egbochi afọ ime mgbe ọtụtụ ụbọchi gafere enwechara mmekọahụ n’ejighị ihe mgbochi ọbụla. Ụfọdụ n’eweredịka ụzọ isi gbochie afọ ime, manaizere ya site na naanị ihe mmadụ mụtara na nkuzi banyere inwe mmekọahụga-akwalite ịtụ ime n’etiti ndị n’eto etomgbe enwere mmekọahụn’enweghị ihe mgbochi ọbụla

N’ebe ndị n’eto eto nọ,n’ihi ihe n’esi na ya apụta. Inwe nnukwu nkuzi banyere inwe mmekọahụn’inwe ihe eji egbochi afọ imega-ebelata ịmụ ụmụ akwadoghị maka ha n’ọgbọ ndị a. Enwere ike iji ụdị igbochi afọ ime ọbụla mee ihe n’etiti ndị n’eto eto,mana ụdị eji eme ya n’oge ochie kasị dịrị ire ma n’ebelata ya ugbu a. Mgbe nwaanyị mụsịrị nwa, nwaanyị anaghị enye nwa ara nwere ike ịtụrụ ime mgbe oruru ọnwa anọ maọbụ isii ọmụsịrị nwa Enwere ike ibido mewe mgbochi ịmụ ọtụtụ ụmụ ozugbo, ebe ụfodụ n’echere ruo ọnwa isii. N’ebe ụmụ nwaanyị n’enye ụmụaka ara nọọ,ga-akwalite ndụ nke ime ahụ ha karịa ụdị ọbụla ọzọ mee ihe N’etiti ụmụ nwaanyị ndị  gaferela ịtụ imea na-atụ aro ka ha jiri ihe eji egbochi afọ ime nke dị n’eme ihe ruo ihe ruru otu afọ.

Ihe dịka nde ụmụ nwaanyị 222 ndị achọghị ịtụ ịme  ihe mgbochi afọ ime nke ọgbara ọhụrụ eme ihe. Ihe eji egbochi afọ ime na mba ndị n’emepe emepe ruo pasent 40(ihe dịka ọnwụ puku 270 mmadụ ka-egbochiri na 2008)a gaara-egbochikwa nke pasent 70 maọbụrụ na ha ji ihe eji egbochi afọ ime mme ihe. Site n’ime k’oge gakwuo mgbe amụsịrị nwa, ibelata ịmụ ọtụtụ ụmụ n’enyere ụmụnwaanyị aka mgbe ha n’amụ nwa na ụmụ ha idị ndu mgbe amụsịrị ha. Ego ụmụ nwaanyị n’enweta n’onwe ha na mba ndị n’emepe emepe,ihe ha nwere,ka ahụ ha dịn’enwe ihe dị mma n’esi na ya apụta. Ibelata ịmụ ọtụtụ ụmụ n’akwalite akụnụban’ihina ọbụ naanị ụmụaka ole na ole ka enwere n’ezinụlọ.Nke a n’eme ka ụmụ nwaanyị n’arụ orụ n’onwe ma soro n’akwado iwebata akụnụbakama ịbụ naanị ndị n’adabere n’ebe ndịọzọ nọ.




#Article 132: Iwepu afọ ime (488 words)


 Iwepu afọ ime bụ iwepụ nwa dị n’afọ nke nwaanyị n’akpa nwa mgbe orubeghị okwesịrị iji pụta |  Iwepu afọ ime nwere ike ime n’ụzọ dị iche iche nke n’ụzọ ọbụla osiri mee a na-akpọ ya ime ịpụ mmadụ. A na-akpachara anya eme ya ya nke n’apụrụ ịkpọ ya mmadụ iji aka ya wepụ afọ ime. Okwu ahụ bụ iwepụ afọ ime bụ nke amaara nkeọma dịka mmadụ iji aka ya wepụ afọ ime n’onwe ya. Mana mgbe nwa ebu n’afọ nwere ike idi ndụ n’onwe ya bụ nke ama dịka “iwepụ afọ ime mgbe okwesighị”.

N’oge ndị a eji ọgwu maọbụ iji ihe eji ewepu nwa n’afọ wepụ ya. Ọgwụ abụọ ndị amifepriston na prostaglandin n’arụ ọrụ nke ịwa afọ ma wepụta nwa ga-arụ mgbe ime ka dị naanị ọnwa ato. Ọbụ eziokwu n’iji ọgwu eme ihe dị nnukwu ire mgbe ọnọ n’ọnwa nke isii,mana ịwa afọ ma wepụta nwa kasị mma n’enweghị ihe ize ndụ. Igbochi ịmụ ọtụtụ ụmụ, gụnyere n’itinye ihe ga-enye aka gbochie nsogbu mgbe ewepụsịrị nwa. Iwepụ afọ ime n’obodo ndị mepere emepe dịbụ ọtụtụ afọ gara aga inwe ezi ahụike mgbe nke a gasịrị a na-atụ anya ya mgbe ewepụsịrị afọ ime bụ ihe a na-achọsi ike. Nsogbu enwere mgbe a na-ewepụ afọ ime anaghị akpata nsogbu isi mgbaka maọbụ nke nkịtị. Mbauwa n’ahụ maka ahụike bụ  Wold Helt Ọganaizeshọn n’atụ aro ka ụmụnwaanyị niile nwe nkwado iwu maka iwepụ afọ ime. Iwepụ afọ ime n’ụzọ adichaghị mma ka okwesịrị ebutela ọnwụ mmadụ puku 47 na nde 5 nke ndị ebu aga n’ụlọọgwụ  kwaafo.

Kwa afọ a na-ewepụ ihe ruru afọ ime nde 144 n’ụwa niile, nke ihe dị ala na ha bụ ndị emere n’uzọ  ekwesịghị isi mee ha. Ọgbanweela obere site n’afọ 2003 ruo 2008, Mgbe owerela ọtụtụ afọ inweta agụmakwụkwọ kwesịrị na ya n’ihe gbasara ime ndokwa maka ezinụlọ na ibelata ịmụ otụtụ ụmụ agbanwetụla. pasent 40 nke ụmụ nwaanyị n’ụwa niile n’eji aka ha ewepụ nwa n’enweghị ihe mgbochi”. Mana onwere ebe ha kwesịrị iru n’ime ya.

Mmadụ iji aka ya wepụ afọ ime odị. Onweela ụzọ dị iche iche esi mee ya, nke gụnyere iji ihe dị nkọ, imenye onye dị ime egwu ,n’ụzọ ndịọzọ dị iche iche nke kwadoro kemgbe ọtụtụ afọ. Iwu iwepụ afọ ime , ụzọ ekwesịrị isi mee ya, n’ụzọ iwu nke omenala na nke ụka sị eji ya eme ihe n’ụwa niile. N’ọnọdụ ọzọ,dịka mmadụ idina nwanne ya, idina nwaanyị n’ike, , ọnọdụ akụ na ụba maọbụ ihe metụtara ọnọdụ ahụike nke nwaanyị dị ime. N’akụkụ ụfọdụ nke ụwa, onweela okwu ndị doro anya ekwurula banyere nke ọha mmadụ tinyere ọnụ na ya, k’osi dị njọna okwu banyere iwu nke kwadoro ya. Ndị n’emegide n’ekwu na nwa dị n’afọ abụrụla mmadụ nke nwere ikike nke iwu kwadoro ịdị ndụnke na onye ọbụla wepụrụ afọ ime egbuola mmadu. Mana ndị n’enye iwepụ afọ ime nkwado ọdị nwaanyi n’aka ikpebi ikikeonwere n’ụzọ niile ọbụla.




#Article 133: Afọ ime (541 words)


Afọ ime,nke amakwa  dịka 'ibu nwa n’afọ,bụ ogeotu nwa maọbụ karịa dị n’ime afọ nwaanyị. Inwekarị otu nwa nke akpọrọ ejima. Nwaanyị pụrụ ịdị ime mgbeya na nwoke nweere mmekọahụmaọbụ mgbe eji nka n'ụzụ bekee mee ka okwe omume. Ọ na-anọ ihe ruru izu 40(ihe ruru ọnwa 10)mgbe nwaanyị hụsịrị nsọ ya ma nọgidezie ruo mgbe ọmụrụ nwa ahụ. Nke a bụ ihe dịka izu ụka 38nwaanyị tụụrụ ime.
Oge afọ ime kere ụzọ atọ. Nke mbụbụ site n’otu izu ụka ruo izu ụka iri na abụọbụ mgbe atụụrụ ime. ịtụrụ ime n’esonye mgbe akwa nke si na mkpụrụ ndụ nwokebanyere n’oghere nke nọ nso n’akpa nwanke ga-ebidoghọọ obere nwa ọhụrụ. N’oge a, ime n’apụkarị ụmụ nwaanyị(nke na nwa ahụ nwere ike ịnwụ n’afọ) Ogo nke abụọ ya bụ nke n’esite n’izu ụka nke 13 ruo na nke 28. Mgbe ahụ ka ihe n’egosi na nwa dị n’ime akpa nwa ga-aputa ihe. N’izu ụka nke 28nke ụmụ ọhụrụ ga-enwe ike dị ndụ maọbụrụgodi na ha anọghị n’ime akpa nwa.Naanị maọbụrụ n’elezie ha anya nkeọma. Ogo nke atọ ya bụ site n’izu ụka nke 29 ruo nke 40.

Inwe ezi nlezianya nye nwaanyị mgbe odị ime n’enyeaka mgbe nwaanyị dị ime. Nke a gụnyere iwerekwu ọgwụ nke akpọrọ fọlik asid,n’izere ọgwụ ndị dị iche ekwesịghị iji mee ihe na mmanya n’aba na anya,ịga megharịa ahụ,ile ogo ọbara dị onye ahụ n’ahụ,n’ịga ele ahụ site n’oge ruo n’oge. nsogbu n’esi n’afọ ime apụtan’agụnyeọbara mgbali elu, ọrịa ịnyụ mamịrị aghara aghara,enweghị ihe niile ahụ chọrọ maka ahụ isi nwaanyị ike,ọbara ịgba nwaanyị n’imi , agbọna ihe ndịọzọ. Oge atụrụ anya ka afọ ime nọrọ tupu ya ezuo bụ izu ụka nke 37 ruo 41, nke atụrụ anya n’ọ ga-ebido na izu ụka nke 37 na nke 38, ruo mgbe otozuru na izu ụka nke 39 na 40, mana oruo nke 41, ọgafeela. Mgbe ọgafere izu ụka nke 41, a na-ahụta ya n’ọgafeela mgbe kwesirị. Ụmụaka amụrụ tupu izu ụka nke 37 ezuo n’anọ n’ihe ize ndụ nke ịrịa ọrịa nke n’eme ka onye uche ya ezughị ezu. A na-atụ aro ka aghara ime ka ime bido mewe nwaanyi mgbe oge erubghị maọbụ ịwa ya afọ tupu izu ụka 39 eruo, ọgwụla ma onwere ihe mere a ga-eji mee ya otu ahụ n’ihi ọnọdụ ahụike.

Ihe dịka nde 213 tụrụ ime na 2012, mana nde 190 si n’obodo ndi ka na emepe emepe, ebe nde 23 ndịọzọ si na mba ndị mepere emepe. Nke a bụ ihe dịka afọ ime 133 maka otu nwaanyị ndị nọ n’afọ 15 ruo 44. Ihe dịka pasent 10 ruo 15 nke afọ ime nke putarala nke ọma n’apụ apụ. N’afọ 2013 nsogbu afọ ime nke edekorọ edekọ gburu ihe karịrị 293,000 ma ewere ya tụnyere 377,000 n’afọ 1990. Ihe n’akpatakị ya gụnyere ọbara ịpụ mmadụ n’ahụ, nsogbu ndị n’esi n’iwepu afọ ime apụta,ọbara mgbali elu nke afọ ime n’ebuta, na ime imekata nwaanyị ma kwụsị. N’ụwa niile, pasent 40 nke afọ ime bụ nke emeghị nkwado maka ha. A na-ewepu ọtụtụ afọ ime ndị akwadoghị akwado’| Afọ ime ndị akwadoghị akwado tupu atụrụ na mba UnaIted Steeti, ụmụ nwaanyị ruru pasent 60 n’eji ọgwụ n’ihe mgbochi dị iche iche eme ihen’oge ndị ahụ ha chọpụtara na ha dị ime.




#Article 134: Burger King (128 words)


Burger King bụ mba na-ere nri ụwa zuru ụwa ọnụ nke na-ere. Ụlọ ahịa mbụ e mepere emepe 1954, Miami, Florida.

Otu n'ime mba Burger kachasị amasị ya bụ hamburger a na-akpọ Onye na-egbu.

Mgbe Eze Burger kpebiri ịgbasawanye ọrụ ha na Australia, ha maara na onye na-agba ọsọ nke obere ụlọ nri na-ere ahịa ha. N'eziokwu, aha mbụ nke Australian nke Burger King Coporation, nke e guzobere na  Perth, ka a kpọrọ Matelaina Jack n'ụzọ ziri ezi ',' weghachite aha na inwe aha Jack Cowin. Jide n'aka na Jack na-ere ihe ndị burgers dị ugbu a, nakwa ọkachamara Australia, Burger Aussie. Ejeri a na-adabere na uto nke Australian nke kacha amasị ya na cream, tinyere nsen, anụ ezi, eyịm na beetroot na anụ, ihe oriri, na tomato.




#Article 135: Carl's Jr. (201 words)


Jr. Carl bụ nhọrọ nke ụlọ oriri na ọṅụṅụ ngwa ngwa na West Coast nke United States West Coast nke United States. Ọ malitere site Carl Karcher ma na CKE ụlọ oriri na ọṅụṅụ.

Karcher hụrụ mmalite ya na mmepụta ihe ọkụkụ nke ọtụtụ ọkụ na-ekpo ọkụ dị na Los Angeles. Na 1945, Karcher malitere ụlọ oriri na ọṅụṅụ Anaheim bụ Carl Barbeque Drive-I. Na 1956, Karcher mepere Carl mbụ Carl, ya mere aha ya aha ọhụrụ nke ụgbọala ya-na ụlọ oriri na ọṅụṅụ. A kọwara ụlọ oriri na ọṅụṅụ ahụ ngwa ngwa ya na ọkọlọtọ ya, kpakpando na-acha odo odo.

Ngwa ngwa gbasaa Jr. Carl, ma ugbu a, ọ nwere 1000 ebe na mba 13, yana Mexico, Guam na Philippines. Ihe oriri ndi ozo gụnyere Cheeseburger Bacon Western ugboro abụọ na ọkara Burger dollar, mgbe a na-akpọ ya n'ihi na ọ ga-ekwe omume na otu ihe ahụ ga-abụ ihe dịka dollar isii na US n'ime ụlọ.

M 1997, chọta ụlọ oriri na ọṅụṅụ CKE Hardee, ọtụtụ ụlọ oriri na ọṅụṅụ na ebe 2500 dị n'ụsọ oké osimiri n'ebe ọwụwa anyanwụ. Ka oge na-aga, ụlọ oriri ndị dị na Hardee gbanwere dị ka ụmụaka Carl, jiri ọbụna ọkọlọtọ ahụ dịka kpakpando.




#Article 136: Chinenye Akinlade (105 words)


Chinenye Akinlade (born Chinenye Ivy Ochuba) is a Nigerian beauty pageant titleholder.

Chinenye bu nwa nke asaa amuru na etiti umu asato ma burukwa ejima  Ka ogu chara sekondiri na Regan Memorial Secondary School,o turu ugo na egwuregwu eji ama nwa ada mara oke nma na obodo anyi naijiria na aro puku abuo na abuo mgbe o na eche na nnabata ya na mahadum.Na agbayehi na oturu ugo ma kpuru okpu ola edo nke nwa ada mara oke nma na uwa ndum o rughi   umu ada nke iri na egwuregwu ahu. Nwa ada Chinenye mere ofuma na mba afrika gbasara ihe egwureugu nwa ada mara oke nma.




#Article 137: Lynda Chuba-Ikpeazu (214 words)


Lynda Chuba-Ikpeazu, onye a makwa nke oma dika Lynda Chuba (a mụru ya n'ubochi iri abuo na abuo n'onwa nke isii, n'aro otu puku, nari iteghete, iri isii na isii).

Nwa onye bugoro onye isi nke NFA ugboro abuo nke a na-akpo Chuba Ikpeazu, Lynda Chuba-Ikpeazu jere akwukwo na obodo Nigeria, England, na America, ebe o ruru oru dika onye nǹomi. N'afo 1986, Chuba-Ikpeazu meriri iso mpi omalicha umu ada Most Beautiful Girl in Nigeria nke mbu. Nke a malitere ochichi umu ada Igbo n'udi iso mpi a n'odinihu. N'afò 1987 o bukwa onye mbu na obodo Nigeria nke jere iso mpi Miss Universe mgbe nwa ada Edna Park jechara na 1964. O turu ugo n'iso mpi ndi nnomi mgbe o meriri iso mpi nke Miss Africa n'afò 1964.

Oge ochichi ya gachara, Chuba-Ikpeazu ghoro onye oji ego achu ego n'obodo Lagos, ebe o kacha mara n'ihe gbasara oru mmanu. O nwere nzere bachelor's degree na nzirita ozi, nwee nzere master's degree na Nlekota Azumahia, ma nweekwa nzere bachelor's degree n'ihe gbasara Iwu, Chuba-Ikpeazu nokwa n'ulo oka-iwu House of Representatives bido na 1999 ruo na afo 2003.

N'afo 2004, Chuba-Ikpeazu meriri iso mpi ndi oka iwu National Assembly, ebe o na anochi anya ndi Onitsha North-South na ochichi etiti dika onye otu ndoro ndoro ochichi People's Democratic Party. Ugbua, o bukwa ofu n'ime ndi ntuzi aka Anambra United.




#Article 138: Evelyn Okere (112 words)


Oriaku Evelyn Okere bu nwanyi oji ego achu ego O na ebiputa akwukwo nke na ako maka ahu ike na icho mma  nke a na akpo St. Eve; O bu onye isi nke i chu ego gbasara ahu ike,O nnwekwara  uno olu njikwa na icho mma nke ana akpo Rose di Omimi.

Okere gara akwukwo na mahadu di na Enugu steti nke  anakpo University of Nigeria, Nsukka. 

Okere ruru olu nulo aku,ulo mgbasa ozi na unu olu nke na emebi mmanu ugbo .O bidoro uno olu  St Eve nafo 2010. Na onwa nke asato nafo 2012,uno olu ya kpotara onye oku egwu anakpo  Rick Ross na ihe nlere nke emere na Lagos.




#Article 139: Joy Ogwu (284 words)


Joy Uche Angela Ogwu (amụrụ n'Ọnwa asatọ n'afọ 1946) bụ bu onye n'anọchite anya obodo Naịjirịa  n’ịhe gbasara obodo ndị ọzọ. N’afọ 2008, ọ bụkwa ya bụ onye nnọchite anya Naịjịrịa n’ọgbakọ nke ndị bekee kpọrọ United Nations, na mba New York. Ọ bụ ya bụ nwaanyị nke mbụ nke jidegoro okwa nnọchite anya Naịjịrịa n’ọgbakọ United Nations. Tupu ya  e were ọkwa dị ka onye nnọchite anya, Ogwu, onye nke si na Delta Steeti arụọla ọrụ dika onye isi ụlọ-ọrụ ihe gbasara Naịjịrịa na mba ndi ọzọ.

Ogwu bụ onye na-enye ndị United Nations ndụmọdụ n’ihe gbasara ị webilata aka na ngwa agha, ma dekwaa ọtụtụ akwụkwọ nke na akwalite mba Afrịka n’ihe gbasara mba Latin Amerịka. O bụkwa, n’oge gara aga, onye isi oche nke ndị nlekọta ụlọ ọrụ a na-akpọ United Nations Institute for Disarmament Reasearch (UNDIR) na bekee. She is the former Chair of the Board of Trustees of the United Nations Institute for Disarmament Research (UNIDIR).

N’ọnwa nke asatọ n’afọ 2006, onye isi ala Naịjịrịa n’oge ahụ, bụ Olusegun Obasanjo, nyere ya ọkwa nke onye nnọchite anya obodo n’ihe gbasara mba ndị ọzọ.

N’afọ 2008, Ogwu were okwa dika onye n’anọchite anya obodo Naịjịrịa na United Nations dị na New York. N’ọnwa nke asaa n’afor 2010,  ya na nke iri n’afọ 2011, Ogwu bu onye isi nke ndi United Nations n’ihe gbasara nchekwa obodo.

O nwetara akwụkwọ asambodo nke mbụ nke a na akpọ Bachelors na bekee; ya na asambodo nke abụọ nke a na akpọ Masters na bekee na mahadum Rutgers. Mgbe o mesiri, o nwetara asambodo dokinta na Mahadum nke Legos din a Naịjịrịa. Nafọ 1977; n’out aka ahu ọ banyere n’otu ihe gbasara ndi mba ọzọ na mahadum Legos.




#Article 140: Chacha Eke (109 words)


Charity Eke, onye àmà ama dika Chacha Eke Faani, bụ otu onye omee ihe onyoonyo n'ala Naijiria nke bi na Delta State. Ọ pụtara ihe oge ọ mechara otu ihe onyoonyo n'afọ 2012 The End is Near.

A mụrụ Eke n' Ebonyi State, ọwụwa anyanwụ Nigeria. Ọ gara akwụkwọ Ọtaakara na Praimari n' ESUT Nursery  Primary School dị n'Ebonyi State, gụọ Akwụkwọ Sekọndarị na Our Lord Shepherd International School dị n'Enugu. Ọ nwetere nzere B.Sc na Accountancy na Mahadum Ebonyi State University .

Eke bụ nwa Ebonyi State Kọmishọna na-ahụ maka Agụmakwụkwọ, Professor John Eke. Ọ lụrụ Mazị Austin Faani onye Ntuziaka ihe Onyoonyoo n'afọ 2013, ha mụtara ụmụ nwanyi abụọ: Kamara Faani na Kaira Faani.




#Article 141: Lilian Esoro (182 words)


Lilian Esoro Franklin bụ otu ndi n'eme ihie nkiri, onye na-aghazi mmemme, nakwa onye isi ndi 'Goldie Locks  hair salon' nke di n' Abuja Naijiria. Ọ bụ nwa ikpeazu n'ụmụ asaa.Ọ gụchara akwụkwọ Primari na Sekọndiri ya na Lagos. O ji ihe nkiri Extended Family bido egwuregwu onyo-onyoo. O meela ihe nkiri ole n'ole ọzọ dika ihe nkiri ezinụlọ amaraama CLINIC MATTERS ebe aha ya bụ Nurse Abigail, 'stage play nke aha ya bụ 'Ayetu', 'I voted now', na 'Strive'. Esoro bụ onye nnochite anya 'Young Stars', 'Dunes, Abuja' nakwa 'House of Lunnete'. A họpụtara dika Best Actress in a Comedy na '2013 Africa Magic Viewers Choice Awards'.

Esoro's bidoro ihie nkiri n'afọ 2006, O gosiri n'ihe nkiri 'Extended Family', Otu ọdi,ọkacha pụta ihie na 'Clinic Matters ebe omere dika 'Nurse Abigail'.

N'afọ 2015, enyere ya onye nnochite anya ndi 'House Of Lunettes'.

N'afọ 2016, enyere ya onye nnochite anya okomoko Ụlọ ahia di n'Abuja 'Dunes'.

Esoro tolitere na Lagos  Ọ gụrụ Sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị 'Political Science' na University of Abuja. Ọ lụrụ TripleMG CEO Ubi Franklin  n'abali mbụ n'ọnwa iri n'otu n'afọ 2015 




#Article 142: Ada Udechukwu (123 words)


Ada Udechukwu (onye amụrụ na 1960) bụ onye Omenka na Onye ode abụ nke Nsukka group di na Naijiria.

A mụrụ ya n'Enugu, Nna Udechukwu bụ onye Igbo nne ya bụ onye mba America.  O tolitere na mba Naijiria tupu ha alawa mba Amerika na mbido Biafran War makwa lọta mgbe alụsiri agha.  Ọ gụrụ akwụkwọ n'okpuru Chinua Achebe na Mahadum University of Nigeria ebe o nwetara asambodo na Bachelor of Arts na English Literature n'afọ 1981. Afọ ole na ole, obidoro ite agba na-akwa site na-iji usoro akara ahịrị. N'afọ 1988 O bidoro sewe ihe n'akwụkwọ site na-iji ink nakwa watercolor. Ihe osise ndi a ka o ji egosipụta otu osi aghazi onwe ya site na-ibu nwanyi nakwa onye n'ese ihe. Ọrụ ya gosipụtakwara nsogbu di na ibụ mba n'ime Afrika nakwa n'ama. 




#Article 143: Abiidii igbo (102 words)


Abiidii igbo  mkpuru edemede nke mejuputere nsupe niile n'ala igbo. ò buru na enweghi mkpuru edemede(letters) agaghi enwe edemede n'igbo. Mkpuru edemede Igbo di iri ato na isii
Lee ha ebea;
(Letter Pronunciation)

A /a/

B /b/

Ch /tʃ/

D /d/

E /e/

F /f/

G /ɡ/

Gb /ɓ~ɡ͡ɓ/

Gh /ɣ/

Gw /ɡʷ/

H /ɦ/

I /i/

Ị /ɪ̙/

J /dʒ/i
K /k/

Kp /ɓ̥~k͡p/

Kw /kʷ/

L /l/

M /m/

N /n/

 /ŋ/

Nw /ŋʷ/

Ny /ɲ/

O /o/

Ọ /ɔ̙/

P /p/

R /ɹ/

S /s/

Sh /ʃ/

T /t/

U /u/

Ụ /ʊ̙/

V /v/

W /w/

Y /j/




#Article 144: Ọvúrù (109 words)


Ovuru bu ihe di n'ime okpukpu isi anumanu o kachisi ndi nke nwere okpukpu azu(veterbrates) akuku ahu a bu ebe ihe nile gbasara echiche na mmuta na ako na Uche na-eme.   Ndi oka mmuta amamihe achoputara n'ihe nile na-eme na ahu mmadu nakwa ahu anumanu nile bu maka ozi sitere n'ovuru(uburu) wee ruo na akuku ahu nile n'usoro udo jikotara akuku ahu ma ovuru.  Site n'ozi ndia,  ahu mmadu were ike imeghari site na ya o nwe ga ije.  Ovuru na-achikota ozi dika ihe, íshì,  nakwa uto site na Anya, imi, nakwa ire,  ozi ndia na ovuru na-akowa na-edobekwe maka ncheta,  o bu otu a ka mmuta si -eme.  




#Article 145: Otobong Nkanga (397 words)


Otobong Nkanga (onye amụrụ na 1974) bụ onye n'eme ihe nkiri nakwa ihe ngosi 'visual artist and performance artist' nke amụrụ n'ala Nigeria, mana biri na mba Antwerp. N'afọ 2015 onwetara ihe nrite 'Yanghyun Prize'.

Ọrụ ya na enyochaa mgbanwe mmekọrịta mmadụ na ndị mmadụ na gburugburu ebe obibi ya, na-ahụ ihe dị mgbagwoju anya ha ma ghọta otú ihe onwunwe ndị dị ka ala na ala, na ụkpụrụ ha nwere, ga-esi nyochaa mpaghara na omenala.
E gosipụtawo ọrụ ya n'ọtụtụ ụlọ ọrụ di iche-iche nke gụnyere Tate Modern the KW Institute (Berlin), Stedelijk Museum nakwa biennale of Sharjah. Ọgbakwara onye iri abụọ na Biennale of Sydney.

Amụrụ Otobong Nkanga na Kano, nke di na Naijiria n'afọ1974. Ihe Ngosi nke mbụ ya bụ 'CLASSICISM  BEYOND' n'afọ 2002 na ụlọ na-abụghi otu goomenti 'Project Row Houses' na Houston. Site na 2007 ruo 2008, na nsagharị ya n'ọrụ ya nke akpọrọ 'Baggage (1972 – 2007/2008) na onye ose ihe nke mba Amerika Allan Kaprow, Nkanga emela ihe omume nye 'Kunsthalle Bern'. Ọrụ mbụ nke dabeere na njem nke ngwaahịa si n'otu ebe nke mba ụwa gaa na nke ọzọ, Naylor na-ewebata nhazi post-colonial. Dị ka ihe àmà-ama,  na-egosi na onye na-ese ihe n'inyocha, echiche nke njirimara, ọdịbendị omenala dị n'etiti etiti ọrụ ngosi ya. 

Na-afọ 2008, ọrụ ya 'Contained measures of Land jiri ala ma dị ka ihe nnọchianya nke ókèala na asọmpi na esemokwu. Otu afọ mgbe e mesịrị, n'oge obibi ya na Pointe-Noire, na Congo, ọ chịkọtara agba asatọ nke Earth. Ọ bụ ndị Portuguese na ndị French na-achị Pointe-Noire, na Congo, Onye edemede bụ 'Philippe Pirotte' dere na Nkanga na-abịa ịmepụta ụdị ụgbọala maka nkwupụta na njem nke na-akọwaghị uru ọ bara na oge ọhụụ ebe mmadụ nile na-enwe nchegbu maka mgbanwe nke ihe onwunwe ngwaọrụ ndị na-efe ụmụ mmadụ. 

Ihe ọrọ ya, nwere Mmetụta nke Ihe Ncheta nke malitere na 2010, site na njem mbụ ya na Morocco, ọ na-enyocha omume nke ịgbanye. Ọ na-agbanwe ihe ndị a na-ekesa na ihe ọhụụ.

Na-afọ 2012, o mepụtara ngwaọrụ maka arụmọrụ, ma ọ bụ karịa ntinye nke isiokwu ya bụ 'Contained Measures of Kolanut na foto abụọ, otu n'ime osisi a na-akpọ adekola na otu na ụmụ nwanyị abụọ na-eṅomi osisi. Nkanga kọwara na osisi Ọji dị mkpa maka omenala ya ma bụrụ ihe nnọchianya nke ime mmụọ na omenala ya.

N'otu afọ ahụ, ọ tụrụ aro maka mmemme maka usoro Tate Politics of Representation nke ọ kpọrọ ndị ọbịa ka ha nyochaa echiche, nghọta, na ebe nchekwa.




#Article 146: Caroline Chikezie (233 words)


Caroline Chikezie bụ onye omempụ nke Britain, a maara nke ọma maka ịkpọ Sasha Williams na '', Elaine Hardy na '' na nwanyị 'cyber' ​​na 

A mụrụ Chikezie na nne na nna Naijiria. Na iri na anọ, ezitere Chikezie ka ọ banye n'ụlọ akwụkwọ dị na Nigeria iji gbalịa mee ka ọ hapụ nrọ ya ịghọ onye na-eme ihe nkiri. Tupu nke a, ọ gara akwụkwọ ọmụmụ izu ụka na . Mgbe ọ laghachiri United Kingdom, o debara aha na  ebe ọ mụrụ  (a na-atụ anya na ọ ga-ewega ụlọ ọgwụ nna ya na Naijiria), ma ọ hapụrụ mgbe ndị nkuzi kpebiri na ya enweghị ihe ịga nke ọma na ndụ agụmakwụkwọ. O mechara nweta akara akwụkwọ na .

Mgbe arụ ọrụ na Holby City, Casualty, na ihe nkiri British na-emeri nke ukwuu, Chikezie nwetara ọrụ mbụ ya dị ka bitchy Sasha Williams na  As If  na 2001. N'afọ 2004, ọ na-ebute ọrụ dị ka enyi nwanyị nke Kyle Pascoe, Elaine Hardy na Usoro nke atọ Footballer's Wives. Ọrụ telivishọn ndị ọzọ gụnyere 40, Judas Kiss, Fall Fall na Brothers and Sister.

Ọ pụtara dị ka Lisa Hallett, onye so n'òtù nzuzo nke Torchwood bụ onye gbanwere ọkara ọkara mmadụ -Cyberman in Cyberwoman, 
ihe merenụ Torchwood, 
na dịka Tamara, onye na-achụ nta na mmụọ ọjọọ ibe ya, n'oge nke atọ nke mbụ Supernatural.

Dị ka onye na-ese ihe nkiri, Chikezie emeela ka

na ihe nkiri ahụ Eragon.




#Article 147: Phina Oruche (163 words)


Phina Oruche bu onye britain na me ajije ne mekwa ngosi na radio mana omebugo nhazi na liberty baker na ITV's footballers wives wa  merite ikomeri favorite TV star.

Amuru Oruche na livapool di na England nne na nna oruche bu ndi Naijiria.

Oruche bidoro oru aka ya na nhazi  na London tupu o gaba New York City.Oruche nuchiteru anya Gap ruo afor ise na United states ebe a egosiri ka onye nhazi mpuchi na otutu US magazine. Oruche na Essence nweru mekor na magazine meru ka ne gosi ya na akwukwor magazine. Oruche putaru na TV maka Britain film director ana pkor Tony Kaye, nya bu onye gosiri ya otutu ngosi na TV iha maru ka Oruche putaba na TV

Oruche bidoru ine me ihe nnene na US nbge ogucharu akwukwor na Actora studio na Los Angeles.ndi mmadu ma Oruche maka ihe nnene omeru ebe aha ya bu Liberty Baker na ihe nene ana pkor Footballers Wives meru ku rite ihe mmeri 




#Article 148: Ndidi Dike (648 words)


Nwa ada Ndidi Dike bu onye oru nka na amasi  nke ukwu. o bidoro na nwata nwe oke mmasi a banyere oru nka. o bidoro ulo akwukwo nka nke nwata kiri na oge. o gu chara akwukwo sekondiri na mgba ofesi England ebe o gumiri akwukwo maka oru nka. Nwa ada Ndidi Dike nwere oke ihunanya basara oke nwere onwe oru nka na enye. o nwe kwara oke udo na oru nka.
Nwa ada Ndidi turu ugo na mahadum University of Nigeria nke di na Nsukka, ebe o nwere asambodo diploma in nka igu egwu. o nwe kwara asambodo na ihe nka na uzu. ka o mesiri oru ntorobia na ala nna ya naijiria o mepere ebe a na aru oru nka na ala nna ya owerri. ihe osise o kere mgba o na aru oru ntorobia mere ya onye mbu na ihe ngosi omimi a na akpo Mixed Media Expose, 1986. Ndidi so na otu a na akpo Guild of Fine Arts, Nigeria (GFAN) ma soroka na Society of Nigerian Artists (SNA).

Dike esowayego na ngosi ihe omimi nka kariri iri na aro 1986 ruo na aro 2002,ma sorokwa gosi ihe nke otu nka ruru iri ise na asaa na aro 1986 ruo na aro 2005. Ndidi soro kwa na ihe ngosi na afrika and mba ofesi dika Women to Women, Weaving Cultures, Shaping History 2002, University Art Gallery, INdiana State University, Totems and Signbpost, Lagos 2002 and Seven Stories about Modern Art In Africa. i ga ahu kwa oru Ndidi na obodo anyi naijiria yana obodo ofesi.
Ndidi Dike's most recent solo show Waka-into-Bondage: The Last ¾ Mile” for CCA (Lagos 2008) was curated by Bisi Silva. 




#Article 149: Babalola Chinedum Peace (293 words)


Babalola Chinedum Peace (nee Anyabuike) FAS, FAAS bu nnukwu ada Naijiria, onye oke nmuta na ime ogwu eji azo ndu nke ana akpo profeso na olu oyibo. Obu kwazi nwanyi mbu na ulo akwukwo mahadum di na Ibadan, Naijiria nwetalu onodua. Ebe onwere nmasi na ihe nmuta ya na ihe gbasara ogwu bu na nnyocha ogwu, PK/PD famakojenitiks, famakojenomiks, famasitikal na bayotiks. Obukwa ya na ahukota akuku ihe gbasara nkuzi maka ogwu na mahadum nke Ibadan. Nwanyi a bukwa ya choputara ihe ana akpo na oyibo Hai-pefomance likwid kromatografy. Uzo esi amarazi maka ogwu kwunin nime bayometriks. Nchoputa nwanyi a choputara nyere aka na imata ihe gbasara ogwu iba nke ana akpo maleria na ahu ndi oji. Obukwa ya na ndi otu ya bukwa ndi mbu choputara ihe mere ndi na aya oya sikul cell nwere gin CYP2C19 na aru adghi agbali ogwu nke oma. 

Chinedum nwetalu asambodo nke Famacy (B,Pharm) na afo 1983 n'ulo akwuko mahadum nke di na Ife, nke ana akpozi Obafemi Awolowo Univasiti. Ozo bukwa nnukwu asambodo nke dokita (PH.D) na ogugu akwuko nke Famacoloji na ofu ulo akwukwo ahu na afo 1997. Ojekwara na mahadum obodo oyibo di na British Columbia, obu na ebea ka onwetara asambado ana akpo pri-doctoral feloship.

Chinedum maritere olu dika onye nnukwu nkuzi na mahadum nke Ibadan na afo 1998, ofu aho oji were weta asambodo dokita ya (PH.D) na ulo akwukwo mahadum Obafemi Awolowo. Okuzirikwara nkuzi na ulo akwukwo Obafemi Awolowo tupu ogaba na mahadum nke Ife. Obukwa na ulo mahadum nke Ife ka emere onye nnukwu nwanyi mbu nke anakpo Profeso na olu bekee na afo 2006. Ochikotara ngalaba Famasitikal Kemistri ugboro abua tupu ebulie ya ka oburu nwanyi mbu na afukota maka ndi nile na agu maka ihe gbasara ogwu. 

 




#Article 150: Catherine Obianuju Acholonu (204 words)


Catherine Obianuju Acholonu (26 October 1951 - 18 March 2014) bụ onye edemede Naijiria, onye nchọpụta na onye nkụzi na-akụzi banyere Ọdịbendị na Ịzụ Ụmụaka n'Africa. O bu onye ndumodu puru iche na onye isi oche mbu president Olusegun Obansajo na nka na omenala, na onye otu ntoala nke njiko nke ndi edemede nke Nigeria (ANA)

Catherine Acholonu a mụrụ na Orlu na ezinụlọ Chief Lazarus Olumba .Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Orlu tupu ya aghọọ nwanyị mbụ nke Africa iji nweta akara ugo mmụta (1977) na PhD (1987) site na Mahadum Düsseldorf, Germany   ,  Ọ na-akụzi na Alvan Ikoku College of Education Owerri, malite n'afọ 1978.

Acholonu bụ onye edemede nke akwụkwọ 16, ọtụtụ n'ime ha na-eji na ụlọ akwụkwọ sekọndrị na mahadumNigeria, na ngalaba African Studies na USA na Europe. Ọrụ ya na ọrụ ya nwere nkwado na nkwado nke United States Information Service (USIS), British Council, the Rockefeller Foundation na n'afọ 1989, a kpọrọ ya ka ọ gaa ịga ụlọ akwụkwọ na USA, na-ekwuputa ọrụ ya n'okpuru United States Visitor's Program. Na 1990 Catherine Acholonu ji nkwenye nke Fulbright Scholar na Gọọmentị United States na-enye ya onyinye, nke ọ na-akụzi na kọleji anọ nke Consortium Westchester maka ọmụmụ mba ụwa, NY, USA.




#Article 151: Nnenna Okore (150 words)


Nnenna Okore (amuru na Australia, n'afo 1975) bu onye osise ihe n'aru oru n'obodo Nigeria na mba United States. Otutu oru aka ya, bu ihe nkiti akpulu akpu sitere na mkpalite ihe ederede, agba di iche iche na udi di iche iche ndi gbaraya okirikiri ebe obibi ya. Nchota uru n'ihe ndi abaghizi uru, Okore n'etinye n'uju olu ya, otutu akara ihe nwere nghota site na uzo di iche iche ndi mara ya ahu ma dikwa omimi. Mgbe ufodu O n'atukwasi obi n'otutu ihe ndi atufuru atufu, ndi ana agbanwe n'udi ihe okpukpu gbagoro agbago na nrunye di iche iche site na usoro di  ugboro ugboro na nke kpu oku n'onu. Otutu usoro ya bu ndi gunyere iji aka kpa akwa, ikwa akwa, ngaghari, mgbago na nchaghari bu ihe ndi omutara site n'ikiri umu ama ala Naijiria ndi obu olu aka ha kwa ubochi. Otutu oru Okore nyochara nkowa zuru ezu n'elu na nhazi ihe omumu.




#Article 152: Eucharia Oluchi Nwaichi (180 words)


Eucharia Oluchi Nwaichi bu onye Naijiria no n'iru omumu na nkwado gburugburu ebe obibi, sayensi ala nakwa ihe gbasara ichoputa ma ala o di mma okuku ihe na ihe ndi ozo eji ala eme, a na-akpo toksikoloji (toxicology) n'asus bekee.

Ihe nchoputa ya na-eleba anya n'uzo esi edobezi ihe efu, uzo esi eme ka ihe efu hapu imebi gburugburu ebe obibi na odimma ihe mkpuru ndi akuru aku. O bu onye a ma ama n'ihe gbasasa nnwepu umu ola di iche iche na-emeru mmadu ahu, dika ola ndi bekee na-akpo cadmium, copper, mercury, lead, na umu ihe mmeru ahu a na-enwete na-aja ala n'adighi mma. 

Eucharia Oluchi Nwaichi nwetara Ph.D na  Mahadum Pot Hakot (Port Harcourt) ebe o guru BioChemistry. O mechakwara buru onye oke nkuzi na mahadum ahu. Tupu ya aburu onye oke nkuzi na Mahadum nke Pot Hakot, o ruru oru otu afo na Shell Oil Company site na afo 2009 rue na 2010.

Ndi otu L'Oreal-UNESCO nyere ya ihe nrite, ma mekwaa ya onye oke ochiho na mmuta na mpaghara ihe omumu sayensi anu-ahu a na-akpo Physical Sciences.




#Article 153: Slim Burna (210 words)


Gabriel Soprinye Halliday (a mụrụ 11 Eprel 1988) nke a mara nke ọma n'aha o jị eme ihe égwu Slim Burna, bụ onye ala Naijiria na-agụ egwu rap, n'abụ abụ, n'emepụta kwa ụda egwu. A mụrụ ya na Essex n'ime England mana ọ mechara laghachi Naijiria ya na nne na nna ya mgbe ọ dị afọ abụọ ma tolite na Port Harcourt.

Ọ bu ụzọ banye na Grafton Records ebe ọ rụrụ ọrụ onye n'emepụta ụda egwu tupu ọ malite Street Rhymes na 2008. e bu ụzọ mara ya mgbe ọ bụpụtara egwu Oyoyo ya nke J-Martins bụ ụzọ guọ na 2009. Abụ ahụ mere nke ọma wee pụta n'ọtụtụ dj mixes. Burna bụpụtara album mbụ ya nke a kpọrọ I'm on Fire na ụbọchị ọmụmụ ya na 11 Eprel 2013 ọ wee bụrụ mixtape kacha mma nke onye si Port Harcourt bụpụtegoru. Tupu a banye ogwugwu 2013, ọ bụrụ abụ Oh Na Na Na nke e bu ụzọ wee kpọba na Rhythm 93.7 FM na 28 September 2013. Ọ wepụtara abụ ahụ maka ememe ncheta ụbọchị 53 nke National Day nke Naijiria ọ wee mesịa ghọrọ abụ ya nke mbụ banyere na Top 10 nke redio. Ọ wepụtakwara remix ya nke ya na Edem biakọtara ọnụ wee mee na January 2015.




#Article 154: Macbeth (185 words)


Macbeth (asụ̀sụ̀ bèkeè: The Tragedy of Macbeth, 'egwu m̀bèrède Macbeth') bụ̀ ejije ọdàchi ǹkè William Shakespeare dèrè n'afọ̀ 1606. Ejije ǹkè â bụ̀ màkà Macbeth, ezè ndị Scotland. Macbeth bụ̀bụ̀ mmadụ̀ n'ịta nà okwu mbà ndị, mànà Shakespeare gbanwèrè ya màkà ezè James I ǹke àla bèkeè (ọ bụ̀kwà ezè James VI ǹkè àla Scotland). Ejije ọdàchi nk'â n'ègosi òtù ịchọ ike na ọchịchị nwèrè ike imebì ndị mmadụ̀. Macbeth bụ̀ onye nwere obì si ike m̀gbè ọ bụ̀ onye isi ndị agha nà ọ bụ̀ Thane ǹkè Glamis (onye na-achị Glamis) mànà amụosu àtọ bịara, gwa ya nà ọ g'àbụ ezè ndị Scotland. N'ime obì ya, Macbeth mà nà ịhẹ â ekwesị̀ghị̀ ịme màkà Duncan bụ̀ ezè na-achị. Macbeth nà nwunyè ya, Lady Macbeth (Ìgbò: Lọọ̀lọ̀ Macbeth), gbùrù Duncan kà Macbeth bụrụ ezè ndị Scotland. Màkà h'emèrè ịhẹ â, ara è bidozi ị yàa ha, tupù Lady Macbeth gbùrù ònwe ya nà Macduff, Thane ǹkè Fife, gbùrù Macbeth. M̀gbè ịhẹ ndị â niile mèchàrà, Malcolm, nwa izizi ǹkè Duncan, à bụrụ ezè ndị Scotland.

DUNCAN, ezè ndị Scotland

Macbeth bụ ọdachi nwe nnukwu isiokwu.




#Article 155: Chinaza Amadi (137 words)


Chinazom Doris Amadi  (a muru ya n'afo 1982) o bu onye egwuregwu nwuo elu (High jump).

O meriri akara Ola na ihe egwuregwu (2006 African Championships in Athletics). Na ihe egwuregwu nke (Athletics at the 2007 All-Africa Games) o mecharu onye nke ano, o jiri o nu ogugu centi mita abua were daa imeri. Na (2008 African Championships) o meriri akara ola ocha. 

E nwu elu ya kacha nma bu 6.43 meters. o nwete ra  ya na onwa ise,  n'afo puku abuo na asaa.

O meriri akara ola edo na egwuregwu i nwu elu nke 2015 African Games, mana anaghi pu ya aha nke onye mmeri maka na o dara ule onyocha ulogwu nke ogwu methenolone.

a mere iwu baa yere ya na oghaghi eso ihe ndi egwuregwu nwuo elu tupu afo abuo na iri na itoolu.




#Article 156: Maria Louisa Bustill (106 words)


Maria Louisa Bustill Robeson (Novemba 8, 1853 #x2013; Jenuari 20, 1904) bu onye nkuzi na Quaker buru nwunye William Drew Robeson, onye nkuzi uka ndi Witherspoon Street Presbyterian Church dina Princeton, New Jersey burukwa mama Paul Robeson na umunne ya.

Amuru Maria Louisa Bustill (anakpo Louisa na nwa) na aro 1853 na Philadelphia, Pennsylvania, nke agburu Africa, Igbo, Lenni-Lenape America na Anglo-American. Nne na Nna ya bu Charles Hicks Bustill na Emily Robinson, ndi oji ama ama na Quakers.

Na aro 1870s, Louisa jere Mahadum Lincoln University, otu  black university na Oxford, Pennsylvania. Louisa aburugo onye nkuzi tupu ofu William Drew Robeson. Ya na nwanne ya nwanyi Gertrude nuru umu nwoke guru akwukwo na mahadum Lincoln, mana ndibe Louisa chere na Robeson aburo ogbo ya.




#Article 157: Chris Anyanwu (355 words)


Christiana Chris Anyanwu MFR (onye a muru n'ubochi iri abuo na asato n'onwa Oktoba, n'afo 1951) bu onye Naijiria, ma burukwa onye nta akuko, onye ode akwukwo nakwa onye ndorondoro ochichi.  Gomenti etiti nke Sani Abacha tubara ya n'ulo mkporo site na afo 1995 rue n'afo 1998 maka ihe aru o mere megide gomenti ala Naijiria, mgbe o soro ndi choro i wepu gomenti ochichi n'oge ahu. Mgbe o no na mkporo, ndi mba ofesi enyego ya ihe nrite di iche iche n'oru nta akuko, otu n'ime ha bu ihe nrite si n'aka UNESCO/Guillermo Cano World Press Freedom Prize.

Maka na o chere, ma kwerekwa na o ga-aba uru karia na ndorondoro ochich,  o zoro oche 'Senator' ndi Imo East (Owerri), ma meriekwa n'afo 2007.

Mgbe o guchara akwuko n'Amerika, o loghachiri Naijiria, nwete oru n'ulo oru nchikota na mgbasa akuko Naijira, NTA, nakwa n'ulo oru nchikota na mgbasa akuko nke Imo Steti, 'Imo Broadcasting  Corporation' ka onye ogu-akuko (news reader) na onye ochu nta akuko (reporter.). N'afo 1987, a hoputara ya ka komishona Imo Steti na ministri na-elekota ihe gbasara mgbasa ozi, ndi ntorobia, egwuregwu, omenala na odimma ndi obodo (Imo State commissioner for Information, Youth, Sports, Culture and Social Welfare) mgbe Amadi Ikwechegh bu govano Imo Steti. Mgbe o chichara ka komishona ka o biputara akwukwo ozi na-ekwu ihe gbasara ochichi obodo, a na-akpo TSM (The Sunday Magazine), nke a na-ebiputa kwa izu uka.

N'onwa May 1995, Anyanwu deputara ma biputa akuko gbasara mnwepu mberede a choro i nwepu gomenti onye isi ala Naijiria Sani Abacha, onye nke o kwadoghi ka onye isi ala. Ya na ndi otu ya, ndi ochu nta na mgbasa akuko ozo whom she had refused to endorse as president; 



#Article 158: Omu Okwei (254 words)


Omu Okwei bu onye amuru na afo 1872. Afa nna ya bu Igbo Prince Osuna Afubeho ma ofu nwunye nna ya bu mama ya, ofu akwa nwa nke Abo  Igwe Obi Ossai. Mgbe o ka di afo itoolu, mama ya ziri ya ka obiri ebe ndi Igala ha bi, ya na ofu nwanne mama ya. O mutara ufodu omume ndi di iche iche, ma na ahia ahia ji na ulo ozuzu okuku, mgbe o di iri na ise , mgbe nna ya nwusiri, ya na nne ya bi na obodo Atani, obodo di na akuku Niger River.

Na 1889, o luru Joseph Allagoa, onye ahia Brass.  dowry.Ezinụlọ ya anabataghị nhọrọ ya ma nyeghị ya ego Di na nwunye ahụ nwere nwa, Joseph, ma gbaa alụkwaghịm n'afọ na-esote. Ọ gafere osimiri Naịja, na-ere uwe, ite, na oriọna. Ọ gbanwere ngwá ahịa maka nri nke ọ na-erezi ndị Europe. N'afọ 1895, ọ lụrụ Opene nke Abo, nne ya bụ Okwenu Ezewene (1896-1904), bụ nwanyị ahịa ọzọ bara ọgaranya. Okwei nwere nwa nwoke nke abụọ, bụ Pita..

Gọọmenti colonial nke Briten mere ka ndị nwoke na-arụ ọrụ mgbe ha na-ebelata ndị inyom. Ndi ochichi nyere ndi mmadu ikike inye ha ikike ibanye n'oche ikpe. Okwei bụ otu n'ime ụmụ nwanyị ole na ole na-enye akwụkwọ ikike wee jee ozi na Onitsha Court Court site na 1912 ruo n'afọ 1930.

A choputara ya Queen Queen, Onye isi oche nke ndi Nne mgbe o nwetasiri ego. Ọ bụ eze nwanyị ikpeazụ na-azụ ahịa tupu ndị Britain dochie Kọmitii nke ndị nne na nna na-elekọta ụlọ ahịa..




#Article 159: Stella Damasus (123 words)


Stella Damasus (bu onye amuru na onwa April na ubochi 24, afo 1978) o bu Nigerian ma na obu onye na bu abu na onye na omee. A hoputara ya maka  Best Actress in a Leading Role na Africa Movie Academy Awards na 2009. O meriri Onyinye maka Onye Nwunye Okike kacha mma na Nigeria Entertainment Awards na 2007 na 2012 O meriri ihe omuma maka Best Actress maka ihe nkiri ndi di ohuru abuo na otu nwa n'ikike akara ngosi di na Houston, Texas.

A muru Stella Damasus na Benin City, Edo State na Nigeria.O nwere umunne ndi nwanyi ano. o tolu na Benin City ebe o mechera .ihe ka ukwuu n'ime akwụkwọ agụmakwụkwọ ya. Mgbe o di afo iri na ato, Stella moved to Asaba in Delta State with her family where she finished her secondary school education.




#Article 160: Adaora Udoji (307 words)


Adaora Udoji bụ onye n'emepụta ihe mgbasa ozi, onye mmepụta nakwa onye n'emepụta ihe ngwongwo nke teknụzụ dika  nakwa Women's Advisory Board at NBC Universal. Ọ bụkwara otu onye Woodrow Wilson  ma mesịa tinye ntọala. The Boshia Group, nakwa Women's Advisory Board at NBC Universal. Ọ bụkwara otu onye Woodrow Wilson  ma mesịa tinye ntọala. The Boshia Group, O edeela ọtụtụ ihe banyere ibụ Nwanyi Naijiria, iria cancer, na Hurricane Katrina.

Ọ bụ onye ọchụnta ego nke gụsiri akwụkwọ na Pipeline Fellowship program.

N'ịbụ ndị na-arụ ọrụ n'ofe ihe okike na azụmahịa nke telivishọn, redio, internet, ụlọ ọrụ na isi obodo, A na-ekwukarị maka Udoji n'ime akwụkwọ. Na akwukwo 2017 maka  Immerse Magazine nke akpọrọ 'Who is VR for?',Onye nlekọta nke ukwu na Tribeca Film Institute, Ingrid Kopp kọwara Adaora Udoji dika onye ndụmọdụ, onye nkuzi onye n'eme ihe niile kpọrọ Udoji otu n'ime ndi 25 Afrika Amerikan nwere ike.N'afọ 2007 ọ bụ Honoree maka World Diversity Leadership Conference na United Nations. N'afọ 2013, ọ bụ otụ onye Pipeline Fellow . Ọ bụ otu onye ama ama site na enyemaka ya na CNN's 2005 Alfred I. Dupont-Columbia University na Peabody Awards, nke ndi National Academy of Television Arts  Sciences maka akụkọ ya na ABC News. 

A kpọrọ ya ka ọ bịa na Jones nke New York Little Camp Campaign. Udoji bụ onye nrita na Forty Under Forty Achievement Award nke ndi Network Journal.

N'ịbụ ndị na-arụ ọrụ n'ofe ihe okike na azụmahịa nke telivishọn, redio, internet, ụlọ ọrụ na isi obodo, A na-ekwukarị maka Udoji n'ime akwụkwọ. Na akwukwo 2017 maka Immerse Magazine nke akpọrọ 'Who is VR for?',Onye nlekọta nke ukwu na Tribeca Film Institute, Ingrid Kopp kọwara Adaora Udoji dika onye ndụmọdụ, onye nkuzi onye n'eme ihe niile ACLU, New York Women in Film and Television, the Feminist Press, the Council of Urban Professionals, Internet Week NYC, SXSW and the New York Women in Communications Foundation.




#Article 161: Mfon Udoka (328 words)


Mfon Sunday Udoka (a mụrụ na June 16, 1976) bụ onye na-ahụ maka basketball na Nigeria na onye nchịkwa ọhụrụ nke Ngwá Ụmụ Nwanyị Nigeria nke Lady Tigers. A mụrụ na Portland, Oregon, Udoka gụsịrị akwụkwọ na High School Polytechnic High School (1994) na Portland tupu ya abịa na University DePaul na Chicago, Illinois site na 1994-1998. Ọ bụ nwanne nwanyị NBA na-eme Udoka

Mgbe ọ hapụsịrị DePaul na afo 1998, Udoka bịanyere aka na Detroit Shock nke WNBA. Na Detroit, ọ pụtara n'egwuregwu atọ. Udoka hapụrụ United States na-eso 1998, na-aga Portugal maka oge 1998-99. N'afọ 2000, o lahachiri ulo akwukwo ebe o gucha communications. N'afọ 2001, ọ ji nwayọọ nwayọọ maliteghachi ọrụ ya na Birmingham Power nke National Women's Basketball League. Mgbe afọ iri na isii nke afọ NWBL gasịrị, Udoka hapụrụ United States, na-akwaga Israel, ebe ọ na-egwuri egwu na Electra Ramat HaSharon tupu ya akwaga Harbin na China maka oge 2002. Maka oge 2003, Udoka laghachiri Harbin tupu ya egwu Chicago Blaze, ọzọ nke NWBL. N'afọ 2003, a kpọgara ya na nhazi ọzụzụ Houston Comets wee mee ka akwụkwọ akụkọ ahụ bụrụ onye nweere onwe ya.

Mgbe ọ hapụrụ Los Angeles, Udoka kwaga Spain (2004), mgbe ahụ, Athens Summer Olympics na Russia (2005). Ọ na-egwuri egwu na Mersin, Turkey maka ọkara nke abụọ nke afọ 2006 ma nọrọ na Tarbes Gespe Bigorre nke France Ligue Finemin Basketball na 2007.

Udoka duru ndi otu ndi basketball basketball mba Nigeria nke ha bia n'egwuregwu Olympic Summer 2004. N'Ogwuregwu Olympic, ọ bụ onye nke abụọ n'ịgụ ihe na nlọghachi ma mana Nigeria natara 11 n'ime otu 12. Ha ghọrọ ndi mbu Afrika ka ha merie otu egwuregwu n'egwuregwu Olympic. Udoka wee duru Naijiria na FIBA ​​World Championship maka afọ 2006, bụ ebe Nigeria jedebere n'ikpeazụ. 

Na May 2011, a kpọrọ Udoka dịka Onye Nchịkwa Enyemaka ọhụrụ maka ndị otu egwuregwu basketball nke Nigeria (Lady Tigers) ka ha na-akwadebe maka Nations Cup Afrika na Mali na egwuregwu niile nke Africa.




#Article 162: Christine Ohuruogu (223 words)


Christine Ijeoma Ohuruogu, MBE (a mụrụ na 17 May 1984) bụ onye ọsọ na egwuregwu nke British nke na-agba ọsọ 400 metres, ebe o si tuta ugo Olympic, Ụwa nakwa Commonwealth champion. Onye mmeri nke Olympic n'afọ 2008, nakwa onye ugo ọla ọcha n'afọ 2012, ọ tụrụ ugo ụzọ abụọ nke Ụwa, maka na o meriri na 400 m na asọrọma mpi nke Ụwa na 2007 nakwa 2013. O ritekwara ugo ọla nke ụwa ugboro isii  na 4 x 400m relay nke ụmụ nwanyị ka onye otu ndị Great Britain nakwa Northern Ireland (atọ ka e nyere ya maka mwepụ e wepụrụ ndị ọzọ maka ị ñụ ọgwụ) nakwa ọla bronze na Olympic na 4 x 400m relay umu nwanyi na 2008 Beijing Games nakwa 2016 Rio Games, Olympic ya nke ikpeazụ. Ohuruogu na Merlene Ottey nakwa Usain Bolt kere ọnụọgụ ugo nke ụwa - 9 n'etiti 2005 World Championships in Athletics nakwa Olympic nke afọ 2016.

Oge mgbacha ọsọ nke Ohuruogu bụ 49.41 seconds, nke o nwetara na 2013 World Championships, gafere oge nke UK si n'aka Kathy Cook n'afọ1984 n'oge 0.02 seconds, n'otu aka ahụ nke mere ya nwanyị British mbụ ritere ugo ụwa abụọ, nakwa nwanyị British nke mbụ nwetara ugo ụwa atọ.




#Article 163: Agnes Okoh (383 words)


Agnes Okoh (1905–1995) bu nwa ofo igbo amuru nNigeria o bu onye amuma uka. o bu ya choputara otu ndi uka akpororo Christ Holy Church Internation

Agnes Oko  onye nke amuru n obodo a na akpo Ndoni nke di na River State nafo 1905, Nime umu iri na ato nne na nna ya bu Maazi na Oriaku muru naani ya bu onye no ndu. Agnes ejeghi akwukwo nihi na nna ya bu onye oru ugbo ebe nne ya na azu ahia. nne na nna ya abughi ndi uka mana mbge ufodu ana aga nulo akwukwo ndi uka katolicdi na Ndoni.Ka nne na nna nwuru  o jere Asaba nke di na Delta State je binyere ndi ikwu na ibe ya, nAfo 1924 ka onuru Maazi James Oko onye mba Ghana oru ya bu inya ugbo mmiri.Ha muru umu abuo aha ha bu Anyetei na  Anyele. Nafo 1930 di ya bu Maazi oko nwuru ebe ada ya nwanyi bu Ayaele nwuru nafo 1938 nke a butere ya  oke isi owuwa  nobi mgbawa. ogwu omenala na nke beeke enweghi ike igwo ya nke a mere ka o kwokuo Ma Ozoemena,nwaanyi amuma uka bi na enugu,onye nke kpeere ya ekpere 


#Article 164: Ifeoma Okoye (343 words)


Ifeoma Okoye (ikekwe a mụrụ na 1937) ka ndị Fans na-ezo aka na ya dịka nwanyị edemede kachasị mkpa sitere n'aka na-ede akwụkwọ Nigeria ewepụ Flora Nwapa na Buchi Emecheta, dika Oyekan Owomoyela siri kwuo. Amụrụ ya na Anambra State na Eastern Nigeria. Ọ gụrụ akwụkwọ na St. Monica's College na Ogbunike inweta Asambodo nke Nkuzi na1959. Ọ gụọ akwụkwọ Mahadum na University of Nigeria in Nsukka ebe onwetara Bachelor of Arts honours degree na English na 1977. O dere akwụkwọ dika Behind the Clouds, akwụkwọ Ụmụaka dika The Village Boy na Eme Goes to School.

A mụrụ Ifeoma Okoye na 1937 na Anambra State, Nigeria; a maghị ụbọchị a mụrụ ya. Ọ gara ụlọ akwụkwọ na St. Monica's College dị na Ogbunike ma nweta akwụkwọ nkuzi. Ọ kụziiri ya na mahadum St. Monica maka afọ abụọ. N'afọ 1963 rue 1967, ọ gara ụlọ akwụkwọ niile nke International International All Saints International School in Enugu. Ọ gara ụlọ akwụkwọ ota-akara ya na Enugu site na 1971 ruo 1974. Site na 1974 rue 1977, Okoye Mahadum na University of Nigeria, Nsukka, ebe onwetara asambodo Bachelor of Arts na English. Site na 1986 ruo na 1987, ọ gụrụ na Aston University na  England, ebe onwetara postgraduate degree na English. Mgbe emechara, Ọ kụziwara Asụsụ Bekee na Nnamdi Azikiwe University ruo 2000.

Ọ bụ ezie na Okoye maara akụkọ mkpirikpi ụmụ ya, o dekwara akwụkwọ ụfọdụ maka ndị okenye, dị ka Behind the Clouds. Behind the Clouds gbasara, di na nwunye nke na- enweghi umu, na otu ezi n'ụlọ si asi n' ihe kpatara ya bụ nwanyi ahu kama nwoke. Okoye nwetara ihe nrita maka Behind the Cloud na The Village Boy n'aka Nigerian National Council of Art and Culture na 1983, ya na inweta award 'the best fiction of the year' maka akwụkwọ ya Men Without Ears, na 1984.  Na 1985, onwetara ihe nrita ọzọ maka Daily Bread after Eze n' Ife National Book Fair. Ọ bụkwara onye nrita 'African Regional Winner for the Commonwealth Short Story Competition na 1999.

Ọrụ Okoye malitere mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ. O dere akụkọ dị mkpirisi n'akwụkwọ akụkọ. Ọ bụ ezie n' ọtụtụ n'ime ọrụ ya bụ mkpirisi akụkọ maka ụmụaka, o dekwara ụfọdụ akwụkwọ akụkọ maka ndị okenye. 




#Article 165: Ijeoma Egbunine (224 words)


Ijeoma Egbunine, onye ana etu aha, The Praise (amuru na ubochi 30 na onwa December na afọ 1980 na obodo Lagos na Nigeria) bu nwanyi na eti ọkpọ tulu ugo mmeri nke WBE na WIBF na uwa nile. Ona enweta nkwado iti ọkpọ na aka Henry Okafor, onye nke nọ na otu Team Praise na obodo Marietta nke di na Georgia di na obodo United States.

Ijeoma Egbunine meriri site na nkwekọrita ndi nyocha nile na egwuriegwu iti ọkpọ ukwu nke mbu ya nke ya na Janaya Davis tiri na December 2004.
Davis juru inabata nkpebi a, wee si na ndi kwadoro egwuriegwu ahu mere ka ya ghara imeri. Ihe ndi okwuru atọghi Egbunine ọchi, mere ka Egbunine si na ya ga egosi ya ihe ya ji we kara ya oge ọzọ ha ga eti ọkpọ.
Egbunine kupuru Davis, bu onye obodo Atlanta, na round nke abụọ  na February na afọ 2005 mgbe ha zukọtara na iti  ọkpọ  nke abuọ. Dika esi wee kọọ  ya, Na round nke abụọ, onweghi onye nime ha abuọ ji nwayọ tutu ọbara ha abụọ na agbọzi di ka mmiri ọkụ. Na ọkara nkeji na round nke abụọ, Egbunine  jiri aka nri wee kụtuo Davis mere ka odaa n'ala. Davis nwara ike ya ikunite ugboro abụ ma na okweghi ya. Mgbe ojisiri ike bilie kwụrụ ọtọ, Jim Korb bu onye nchikwa wee kwụsi egwuriegwu ahu-Jose Santiago.




#Article 166: Chioma Ubogagu (734 words)


Chioma Grace Ubogagu (Amuru ya n'onwa September 10, 1992) bụ onye obodo British amụrụ n'obodo America na- agba  bọọlụ . Ebe ona agba bu n'iru. Ugbua, ona agbara ndi Orlando Pride bu otu boolu umu nwanyi mba. Ogbakwara ndi Houston Dash, na ndi otu boolu umuwanyi mba nke ndi America na agefeghi afo iri abuo n'ato. Ubagagu gbara ndi boolu mgbe oguru na ulo akwukwo mahadum Stanford University. Obu otu onye na ndi nochitere anya  ndi obodo America bu ndi na agafebeghi afo iri abuo, bu ndi meriri na asumpi egwuregwu mba nile nke afo 2012.

Amuru Ubogagu n'obodo London. Nne ya Tina bu noosu, nna ya Aloy bu onye oru na elekota mmadu, bu ndi hapuru obodo Nigeria ga icho ohere oru. Mgbe odi afo ato, nne na nna ya gbara alukwaghim. Osokwara nne ya na nwanne ya nwoke toro ya ga n'obodo Coppell, Texas bu ala di nso n'obodo Dallas–Fort Worth metroplex.

Ubogagu duru ndi otu boolu ya bu ndi D'Feeters,nwete iko boolu abuo nke asumpi egwurugwu ndi Texas-North Stati, ozokwa, onwetekwara mmeri nke ndi n'eto eto bu ndi America na mpaghara ya. Enyekwara onye nke ato na afo 2010, dika onye America kachasi agaba boolu na agafebeghi afo iri asaa. Odukwara ndi Coppell High School  nweta iko asumpi Texas 5A na afo 2009. Akpokwara onye kachasi agba boolu nke ndi Gatorade Texas n'afo 2010. Ndi ESPN RISE kpoputara ya oge ato bu onye America nile na agba boolu, ndi NSCAA ya na Parade kpoputara ugboro abuo. Ozokwa, obu onye ndi  Dallas Morning News hoputara na mpaghara ya nile dika onye kachisi agbo boolu. Ihe nile a bu na afo ano oguru na mahadum.

Ugobagu batara na otu egwu Stanford dika onye nke ato ndi To Drawer Soccer hotara nobodo nile. Na afo mbu mgbe ona na ebe ahu dika onye ohuru, onwetere mmeri nke akporo Pac-12 na afo 2011. Onyekwara ndi Cardinal aka merie iko mbu ha nke akporo Women's College Cup sorokwa na ndi otu asompi ahu. Ndi otu Stanford laghachitakwara buru ndi ikpeazu zoro egwuruegwu nke afo 2012 ya na okara ikpeazu na afo 2014. Oguchara akwukwo na mahadum site na iye okpu goolu iri abuo na asa na mgbe iri asa na iteghite osoro gba boolu. Osokwara ndi otu egwu All-Pac oge afo ano, nweta nkwanye ugwu nke mbu na afo 2012 na 2014.  

Na onwa Jenuwari afo 2015, ndi National Women's Soccer League's nke ndi Sky Blue FC hotara Ubogagu dika onye nke iri abuo na asato nke afo 2015 NWSL College Draft, na agbayeghi na onye ndu  Jim Gabarra kwetere na onwere mkparita uka ya na ndi otu egwu FA WSL nwere. Na onwa February afo 2015, Ubogagu banyere ndi otu egwu Arsenal, bu ndi otu okwadoro dika nwatakiri, maka na obu nwa afo nke ndi Britain, egbughi oge inye ya akwukwo oru

Ubogagu bidoro gbaba egwuru egwu dika okachamara na onwa April ubochi ato, na afo 2015, onyekwera goolu ofu mgbe ha na ndi Notts County gbara boolu gwuchara na 1-1.

Ndi otu egwu Arsenal hapuru Ubogagu mgbe onochara oge ya ha kwetere na onwa November afo 2015. Okwusiri oge ya site na inye okpu goolu asaa na ime mputa iri abuo na otu ogbara boolu ebe ahu., Mgbe odi n'ihu, ndi Houston Dash nwetere ikikere ikpoputa Ubogagu na Sky Blue FC iji nwere gbanwe ya na ndi ahoputara na afo 2016 na 2017 nke ndi mahadum. Azum ahia mere ka ndi Houston Dash nweta ohere iwere ya tupu oge NWSL ga ebido na onwa March na afo 2016.

Akporo Ubogagu dika onye NWSL Player of the Week na izu uka ano nke oge afo 2016 maka otu goolu ya na otu inye aka goolu omere iji were mee ka ndi Houston merie site na okpu goolu abuo asatara otu (2-1) bu ndi FC Kansas City

Ubogagu anochitego anya ndi obodo United States na mpaghara ndi n'eto eto, ma ndi otu U-18, U-20, ma ndi U-23. Ya na ndi U-20, meriri asumpi nke afo  2012 FIFA U-20 Women's World Cup, ebe ogbara boolu mgbe isi ma nyekwa nani otu okpu na mgbe isi appearing in all six games and scoring once, ya na  2012 CONCACAF Women's U-20 Championship, ebe on onyere aka nye okpu goolu na ngwucha asumkpi ahu. Onyekwara goolu isi mgbe ogbara boolu mgboro asato na afo 2012

Maka ebe amuru nne na nna ya, Ubogagu bu onye ruru eru inochite anya obodo Nigeria, England, na  United States na ogo di elu na egwuregwu boolu.

Her grandfather Austin Eneuke played for former Nigeria and Tottenham Hotspur. She became an Arsenal fan watching the North London derby, despite her father urging her to support Tottenham.




#Article 167: Vlamertinge (293 words)


Vlamertinge bụ obodo dị n'ógbè Belgium nke West Flanders na obodo Ypres. Obodo nta nke Vlamertinge dị nnọọ n'azụ obodo Ypres, n'okporo ụzọ N38 gaa n'obodo dị nso nke Poperinge.

Na mgbakwunye na obodo Ypres n'onwe ya, Vlamertinge bụ obodo kachasị ukwuu nke Ypres. N'ebe ọdịda anyanwụ nke Vlamertinge, n'okporo ụzọ Poperinge, bụ ebe obibi nke Brandhoek.

Ihe mbụ banyere Vlamertinge bụ site na oge ochie. Na 857 e wuru otu ụlọ ụka na Vlamertinge. Na 970 Ypres bibiri na ụlọ nsọ nke Vlamertinge ọkụ ala. Akwụkwọ ochie, bụ nke a maara n'oge a, nke gụnyere aha Flambertenges, bụ akwụkwọ nke afọ 1066. Baudouin van Lille, ndị Flanders, nwunye ya Adela na nwa ha nwoke bụ Baudouin, natara akwụkwọ a na chọọchị site na Sint-Pieters na Lille. Ngwa ndị a, n'ime ihe ndị ọzọ, otu ụzọ n'ụzọ iri dị na Elverdinge nakwa otu ụzọ n'ụzọ iri dị na Vlamertinge - In territorio Furnensi, in villa Elverzenges, decinam unam ; Flambertenges decinam similiter unam .

N'okpuru Ụkpụrụ Oge Ochie Vlamertinge bụ ebube nke Veurne-Ambacht na 22 n'azụ na ahụhụ dị ukwuu site na nnọchibido nke Ypres dị nso.

Vlamertinge dị mita 17 n'elu elu igwe. Obodo ahụ nwekwara ókèala Ypres na East, Voormezele na Ebe Ndịda Ọwụwa Anyanwụ, Kemmel na Dikkebus na Ndịda, Reningelst na Southwest, Poperinge na West, Elverdinge na North na Brielen na Northeast.

Site na 1487 ruo 1697, anyị na-ahụ nnukwu ọdịda nke ndị bi na Vlamertinge. Nkọwa kachasị mma maka nke a ga-abụ afọ 80 nke afọ 'Agha na Netherlands. N'oge Agha Ụwa Mbụ, anyị na-ahụ na ndị mmadụ na-alaghachi azụ. Nke a bụ n'ihi na Ypres dị nso, bụ nke dị n'ihu obodo ahụ, bu bombu buru ibu na Vlamertinge nwekwara nnukwu nsogbu site na mbuso agha ndị a.




#Article 168: NneNne Iwuji-Eme (130 words)


NneNne Iwuji-Eme bu British diplomat. Na ime onwa March na afor  2018, amara okwa na oya ga bu onye ohu High Commissioner of the United Kingdom to Mozambique: e kwuru na oga ebido oru na onwa July na afor 2018. Obu nwayi isi oji nke mbu ahoputara na okwa high commissioner site na aka ndi obodo United Kingdom.

Amuru Iwuji-Eme na ime obodo Truro, Cornwall, England. Nne na nna muru NneNne Iwuji-Eme na aru oru na United Nations. Oguru akwukwor na ulor akwukwor obibi Suffolk. Oguru economics na University nor na Manchester. Obanyere Department for the Environment, Food and Rural Affairs (DEFRA) na afor 1999 ka onye na enye ndumodu gbasara ego. Na afor 2002, ogara na ulo oru Foreign and Commonwealth Office (FCO) dika Onye Isi na Africa, Middle East na Transition Economies in its Economic Policy Department.




#Article 169: Chinwe Obaji (331 words)


Chinwe Obaji bụ onye Nkụzi nke Mahadum 'higher education', onye Nkuzi nakwa onye na-akwado ihe mmụta nke ahọpụtara ibụ onye isi 'Federal Ministry of Education' n'ọnwa isii n'afọ 2005 nke onye sotara ya bụ Obiageli Ezekwesili.

Amụrụ Chinwe Obaji n' Ezinihitte-Mbaise na Imo State. Site n'afọ 1980, Ọ bụ  onye Nkuzi nke Mahadum nakwa onye nlekọta na Mahadum 'Michael Okpara College of Agriculture, nke di na Umuagwo, Imo State n'ala Nigeria.

Chinwe Obaji, dị ka Minista na-ahu maka Mmụta (Minister of Education), gbalịrị iweghachite ngalaba nke Inspektọrate nke Ụlọ Ọrụ Na-ahụ maka Mmụta na Federal. Ọ malitere ọrụ otu-nri kwa ụbọchị na ụfọdụ ụlọ akwụkwọ na mba Naijiria.

Onyere iwu ka Mahadum di iche iche bido inye Ụmụakwụkwọ Ule ana-akpọ 'Post University Matriculation Examination' to candidate students na mgbalị iji ngabiga arụmọrụ nke n'ezigiezi 'Joint Admission and Matriculation Board (JAMB)'. I ji kwadoo Iwu a, onye Isiala President Olusegun Obasanjo kpọkuru ndi ala Naijiria ka ha kwadoo ule 'post-JAMB screening'. N' otú ọ dị, e nwere nghọtaghie banyere Ego ndị Mahadum na-ana maka ule ahụ.
Na Nzukọ  'Federal Ministry of Education, National Universities Commission (NUC) nakwa Joint Admission and Matriculation Board' n'onwa Iri n'afọ 2005, ha kwekọritara ka Ego Ule a bụrụ Otu Puku Naira (N1,000). Na-ọziza Ajụjụ na  'House of Representative n'ọnwa iri n'otu n'afọ 2005, Chinwe Obaji  kwụrụ si na Mahadum ọbụla naara karia Otu Puku Naira maka Ule 'post JAMB screening' adaala mba n'iwu a onyere.
'House of Representations mechara kagbuo Iwu a.

N'ọnwa anọ n'afọ 2006, Chinwe Obaji nyere nkọwa zuru ezu maka mmepụta nke usoro agụmakwụkwọ bụ isi iji jide n'aka na nwa ọ bụla nọ na Nigeria nwere ohere inweta agụmakwụkwọ bụ isi. Gọọmentị setịpụrụ usoro ịba mba maka ndị nne na nna na-edeghị ụmụ ha akwụkwọ maka ụlọ akwụkwọ, ma malite ịmaliteghachi 40,000 ndị nkụzi maka ime obodo.
O kwuru na usoro nkuzi Universal Basic Education (UBE) bụ iji mee ka ụmụaka nwetakwuo nkuzi di elu, karia nwata nwanyi .

Dr Chinwe Obaji bụkwara Prọfessọ na International Education na Voorhees College nke di na USA site n'afọ 2007.




#Article 170: Uche Azikiwe (253 words)


Uche Ewah Azikiwe MFR nwafor amuru n' onwa Febuari na afo 1947 bu nwafor Nigeria na odee nakwa onye agumakwukwo na amasi. O bu nwunye onye isi ala Naijiria bu President of Nigeria Nnamdi Azikiwe. O bu Oka mmuta na Faculty of Education na asusu bekee na Mahadum Nigeria Nsukka. Na afo 1999, E mere ya onye isi ntuziaka nke a na-akpo Central Bank Nigeria na asusu bekee.

A muru Azikiwe na mkpuru ubochi ano na onwa februari  na afo 1947 na nke di na Ebonyi Steeti. Aha nne na nna ya bu Sergeant Major Lawrence A na  Florence Ewah.

Azikiwe nwetara nzere digree nke ndi bekke na- akpo Bachelor of Arts  ya na ngalaba English na Mahadum Naijiria Nsukka. O mechera ga nweta nzere ndi bekee kporo Masters na curriculum studies and Sociology of Education.  Na afo 1992, O nwetara nzere Ph.D. na Sociology of Education/Gender Studies n'asusu bekee na otu mahadum ahu.

Bido na afo 1981 ruo na 1987, Azikiwe ruru oru di ka onye nkuzi n' ulo akwukwo sekondiri nke Nsukka. O gafere na ngalaba a na-akpo Educational Foundation of Faculty of Education n'asusu bekee nke Mahadum Naijiria nke Nsukka n' afo 1987.

Azikiwe so n' otutu otu di iche iche nke ndi Oka mmuta gunyere, World Council for Curriculum and Instruction (WCCI), Network for Women Studies in Nigeria (NWSN), Curriculum Organization of Nigeria (CON), National Women Studies Association (NWSA), USA and Nigeria Association of University Women (NAUW) n' asusu bekee.

O luru Nnamdi Azikiwe oge o di afo iri abuo na isii, o nwere umu abuo, Uwakwe Ukuta and Molokwu Azubuike.




#Article 171: Lesley Nneka Arimah (350 words)


Lesley Nneka Arimah bu onyei Nigerian ne ede atu ma tu akwukwo, na onye nmeri nke na afo  2015 nke beke na apaoo Commonwealth  ihe onyeye oritere na akuko oor dere for Africa. ahan ya putara na nde ah huputara nwere nke for the Caine Prize. han kowalaya ka onye na ako akuko ichiche  eh deputara onye nke nwereke ebute mkekorita. and olu ohurun nwere ike.

Arimah han muriya na ala ndi beke egbe o si too UK and Nigeria. orun ru orun e biputa akukwo ni ime ihe oyibo na apko  The New Yorker and Granta. na afo  2015, akukwo story Light ya gbutere ihe nzere na afo  2015 Commonwealth Short Story Prize for Africa. na afo 2016 na 2017,  ahan ya putara na nde han huputara nwere nke for the Caine Prize.

orun aka ya putara ni ime Harper’s, Per Contra, ma ni eme New Yorker,  na ihe di ichiche he deputara.

na afo September 2017,ha poro ya, ahan oma ndi dere akuko emeyi eme nke nde National Book Foundation, ha poro “Five Under 35”

na afo April 2017,akukwo  nmbu odere ntakiri han mputara by Riverhead Books na Tinder Press (UK). ise okwu ya bu What It Means When a Man Falls from the Sky. han meputara ozoh na ala Nigeria, nde Farafina Books, na afo November 2017. na afo January 2018, ha huputara ya na nde ha ga eye onyiye maka ndi 9mobile Prize for Literature.

Akukwo ah gbadere oku na empe kpa ahun mumu nwanyi ne eweta bu nke ne butere han nsogbu dika  nsoyere mo bu eh soyere na obodo,  their attempts at carving out a place in a country whose customs and values diverge from that of their heritage.

ihe odeputa nele malite ise okwu umu nwayi na udi iciche, mana ihe noro na nne na nwa na ihe ichiche daputara ne ime umu nwayi dum. ihe odere , The Atlantic kwuru conveys respect for the people who claw their way through relentlessly difficult lives. NPR o puroya  nke a bu ihen obi uto nye odee ka ne ebido ebido  bu onye nke nwere oliie anya ne eduputara akukwo ne hubu.

O bi na mba Minnesota, nke bu na ala nde ocha United States.




#Article 172: Wendy Osefo (207 words)


Wendy Osefo (onye nke amuru na afo 1984 ka onwa May di n ubochi  iri abuo na otu) bu nwa afo Nigerian amuru na mba Amerika. oru ya bu ikowaputa ihe gbasara ndorondoro ochichi obodo n igwe onyonyo. A gbaala ya ajuju onu ma nyekwa ya akuko nulo oru CNN, ABC, Fox News, Fox Business, BBC, HLN, Russian TV, The Washington Post, In Touch Weekly, Business Insider, One America News Network, nakwa onyonyo, wdg . oO  so na ndi na enyere ulo  The Hill aka, hill bu onyr isi 1954  Equity, nakwa osote  Professor at Johns Hopkins University.

Na afọ 2017 Osefo so na otu nime umụ nwaanyi iri na abụọ  Pan Africa ndi Face to Face na ele anya . Notu afọ ahụ o nwetara  Distingushi Awọdụ sitere naka Mahadum John Hopkins.  Ọ Nwetakwara oyiyne  Awọdụ akpọrọ  Diversity Recognition. Osefo so ndi akporọ  2017 40 Under 40 class nakwukwo  Baltimore Business Journal. Baltimore Sun kporo Osefo dika otu nime umu nwaanyi iri abuo na ise ana ele anya.  O so kwa n umu nwanyi ojii n afo  2018 ndi nke oru ha putara ihe na mgbasa osi nikuku nakwa onyonyo. O obukwa  Board Member  nke Congressman Elijah Cummings Youth to Israel Program, Children’s Scholarship Fund Baltimore, and The Education Foundation of Baltimore County Schools.




#Article 173: Joy Nwosu Lo-Bamijoko (664 words)


Joy Ifeoma Nroli Nwosu Lo-Bamijoko bu onye a muru na August nke iri abuo na asaa, 1940. O bu onye obodo Nigeria, bu kwara onye ethnomusicologist, onye nduzi choral, ndi nkato ma onye soprano.O bu onye nkuzi egwu na Unilag. O kwalitere Bel canto aru oru nkiri na Nigeria izulite mmasi na opera na udi ikwo abu nke  ndi Italian. O mela iri ise nkoghari egwu na Nigeria ma na mba ole na ole ndi ozo.

Na 1968, o bibutere akwukwo a na kpo Cinema e Africa nke Aracne editrice,ihe ndi Africans na ulo oyo yo.

Amuru Nwosu na Enugu, na ezinulo Charles Belonwu, onye pasto na Deborah Nwosu. ha ibuo so na ndi na gu egwu na uluko ha. Nwosu soro ndi muru ya nwe na agu egwu na ulo-uka ha a na akpo Faith Terbanacle Church choir. O gara na iru na agwu egwu na mgbe ono na ulo akwukwo secondari ma onwetara okwa abua na ikwuzi nkwuzi na Holy Rosary College, Enugu.  ọ na-anọchite anya ya na asọmpi dị iche iche dị iche iche ma merie asọmpi asaa na-abụ abụ na-eme egwuregwu na Enugu Festival of Arts. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Holy Rosary, ọ nọgidere na ụlọ akwụkwọ dịka onye nkụzi. lọ nsọ Rosary dị nsọ bụ ụlọ akwụkwọ ndị Katọlik; ndị nọn na-ahụ ọrụ Nwosu na-abụ n'ịbụ abụ na-enye ya agụmakwụkwọ iji na-amụ egwú na College of Music na Dublin. O weghaara akwukwo akwukwo ndi ozo nke anyanwu na ohere nke imuta egwu na Rom. Nwosu họọrọ Rom ma mụọ olu na Conservatori Do Musica Santa Cecilia. Ọ gara Itali na 1962 ma tupu a gụọ ya n'ụlọ akwụkwọ ahụ, ọ ghaghị ịgba akwụkwọ ma gụọ akwụkwọ Ịtali. Ọ gụchara ihe ọmụmụ mgbe ọ nọrọ afọ ise na conservatori ma soro ya ọzọ ọmụmụ na nkwukọrịta. N'Itali, a na-ahụ ya na-arụ ọrụ ndị dị ka Puccini's Turandot na Garden Theater nke Castel Gandolfo ma werekwa ọrụ ndị ọzọ na Cleopatra na Tenth Victim.O puta kwa ra na obere oyo yo nke bu , Giovanni Vento's, Ill Nero na 1966.

Mgbe o sii Europe we bata, oruru oru ka onye mmeputa oyoyo na Nigerian Broadcasting Corporation (NBC). Na NBC, o me bi doro out egwu. Na 1973, otu a woputara egwu UWAM na okpuru Decca records nke mechara we buru ihe wuru ewu. Ka egwu siri ewu ewu mere ka o  puta na oyoyo na redio na 1975 ma 1975. O guru egwu na omenala abali na NBC. Mgbe e mere  Festac, o bu onye isi na ndi soprano na Ayo Bankole's Festac Cantata ma onye na enyere onye isi ndi egwu na ememme. Mgbe nka anwa, o so kwarao otu ndi egwu Lazarus Ekwueme's gawa Ghana na ufodu ndi staati di na Nigeria I gwu egwu.Na 1975, o ha puru NBC ka oburu onye na akuzi nkuzi na University of Lagos.

Nwosu enwere nzere degree ma o huru mmegide na aka ndi nkuzi ndi ozo di ka  Akin Euba onye na ahu ya ka onye ga ekwesiri I nweta oru na ebe anwa. Na 1978, o nwe tara nbanye na  Michigan maka doctorate, nke o mechara na 1981. Mgbe o yatara Michigan, ndi na akuzi nkuzi umu nwoke ndi ozo e we na ele ya anya nke oma. Na etiti, 1986 na 1987, obu onye isi ndi  ngbalaba egwu ma mechara buru onye isi ndi  igwe egwu na ebe omume omenala.

Nwosu ha puru coral Ekwueme's ibido nke ya nke bu Joy Nwosu and Her Ensemble na afo mbido1980s. Na1985, otu ya mere aru oru na  National Arts Theatre, Iganmu ibido afo jubili na Nigeria .

Nwosu lara ezumike nka na Unilag na mbubreyo 1990s new lara na U.S. Na U.S. o nwara I nweta  ndokwa nmahadum ma ana o nwere isi. o me chara bido oru  nke I leta umu aka tu p u o buru onye nkuzi egwu na ulo akwukwo secondari. O dego akwukwo ibuo, Mirror of Our Lives na Legend of the Walking Dead: Igbo Mythologies.





#Article 175: Igbo Landing (186 words)


Igbo Landing (Nwutù ndi Ìgbò ǹke ha nà è dezikwa kà Ibo Landing, Ebo Landing, mà ọ̀ bụ̀ Ebos Landing) bụ ebe ị̀ta nà okwu dị nà òkòlò Dunbar nà àgwà St. Simon, ọnụmara Glynn, Giọjia nà Njikọ̀taọ̀hà. Ọ bụ̀ ebe oke nkwụrụụ̀dọ̀ ndị Ìgbò ha gbàrà ohù kwụ̀rụ̀ nà afọ̀ 1803, ǹke okwu ya bụ̀ nà ndị Ìgbò â ha gbàrà ohù nazọ̀rọ̀ okeụgbọ ohù ǹke buru ha ga àlà Njikọ̀taọ̀hà. Akụkọ â sị̀ nà ndị â lubàrà ònwe ha nà òkòlò nà ihì ịkwụụ̀dọ̀ màkà ha sị̀ kamà ha gà èresi ha kà ohù, òtù ndị Njikọ̀taọ̀hà, ǹke nọ na a bụzịrị ndi bèkeè, nà ème ndị isi ojiì ǹke si Eluàlà, ha gà à nwụtọ nà mmiri, ha sị ha g'ị jewezi ijè nà mmụọ, jefè èhère mmiri, lọàchitazi ụlọ̀ ha. Ndi Ìgbò â nụpụ̀rụ̀ isi, jụ nà ndị butere ha g'ịgbara ha ohù nke ha gị bụ̀ ọnụ rụ ọrụ nà àbọ. Ịhẹ òmùme â bàrà urù kà akụkọ pụzịrị kà mmara àtụ̀ ọma ǹke ndị ndị Eluàlà-Àlàn'àba jị̀kwà à kọta akụkọ ifo mà ị de ị̀tà ndere ǹke dị ha mkpà.




#Article 176: Siward, Earl ǹkè Northumbria (343 words)


Siward mà ọ̀ bụ̀ Sigurd (/ˈsuːwərd/ mà n'ogè dịtụ ǹso /ˈsiːwərd/; English Ochiè: Sigeweard) bụ̀ oke diurù ǹkè ha n'àkpọ earl nà England elu ǹkè nnarịafọ̀ 11. Ntụrụahà ǹkè Norse Ochiè Digri nà nsụtụ̀warị ya nà asụ̀sụ̀ Latinị ya bụrụ Grossus (hi gbaraàgba) bụ̀ ahà ndị akwụkwọ ụ̀dịnàùgbùâ tụ̀rụ̀ ya. Siward nwèrè ike ị bụkwa onye si Scandinavia, dị kà ị bụ ikwu Earl Ulf, ya à pụtazie kà dike okembà nà ọnụmara ya nà England nà m̀gbè ọ̀chịchị Cnut (Canute ǹkè Ukwu, 1016–1035). Cnut bụ̀ onye ezè si Scandinavia ǹke melirizọ̀ England nà  afọ̀ìri 1010, 1010, nà Siward bụ otù nà ndị nneukwu Scandinavia biara England nà nkpecha mmeli ahụ̀. Siward è me bụrụ ị ga à chị nà okpúrù nà oke ebe nà England elu. Site nà afọ̀ 1033 bụrụ afọ̀ ǹkàta ikpeàzụ̀ o mè, Siward ji Northumbria ǹke àlà, ya bụrụ, ebe bụrụ Yorkshire tâ, yaà chị kà earl nà nnọ̀chi Cnut.

Ọ lụ̀rụ̀ Ælfflæd, nwanwaànyị̀ Ealdred, Earl ǹkè Bamburgh, ya e ji alụm ahụ à nọkpùlù nà ọkwà ya nà England elu. M̀gbè o mè gbuo ọnọ̀chie ǹkè Ealdred bụrụ Eadulf nà afọ̀ 1041, Siward è ji ike Northumbria ǹcha. O jìsìrì ike ya nà nkwadò ọnọ̀chie Cnut, ezè Harthacnut nà Edward, ya è nye ha ǹza ǹkè ègbèlù nà ìzù ọdụ nà ọgụ̀ mkpà. Ọ dị kà o wèe jide ḿpághárá ha kpọ̀ shire ǹke ètitì ǹkè Northampton nà Huntingdon tupù m̀gbè o fèrè afọ̀ìri 1050, 1050, nà ọ̀tụtụ ịhẹ ụta dị̀ ị zi nà ọ wụsàrà gara jide Northumbrian bàa Cumberland. Nà mbido afọ̀ìri 1050, 1050 Earl Siward tụhàrà onye nchị si Scotland bụ Mac Bethad mac Findlaích (Macbeth). Màkwà nà nwezùga ọnwụ nwanwoke ya Osbjorn, Siward tụdàrà Mac Bethad nà ọ̀gụ̀ nà afọ̀ 1054. Ya bụzie nà afọ̀ kara ọ̀kàrà pukuafọ̀ ǹke n'àgaala, ijìjè Scotland ahụ̀ tibàrà ahà ya nà Macbeth ǹke William Shakespeare. Siward nwụ̀rụ̀ nà afọ̀ 1055, yaà hatọ̀ otù mkpụrụ nwanwoke, Waltheof, onye g'ịme ị nọ̀chie oche ọ̀chịchị Northumbria. Ụkà St Olave nà York nà Heslington Hill ǹke ǹso sò nà okwu Siward.




#Article 177: William Shakespeare (289 words)


William Shakespeare (/ˈʃeɪkspɪər/ SHAYK-speer; Ọnwaànọ 26 1564 (ngọzi n'ụkà) – 23 Ọnwaànọ 23 1616) bụ̀rụ̀ onye uriụ̀ma England, òdeejije nà onye òmekà, ha e wèrèchàrà kà onyeòdìde kachasị mma nà asụ̀sụ̀ English, nà onye ǹdú n'ụ̀wà màkà òdeụkà. Ha nà à kpọkwa ya onye òdeuri mbà ndị England, màkwà kà Bard of Avon (Òbeèbe ǹkè Avon). Ọrụ ǹke ya dị, ya nà mmekọ̀rịtandị, zùrù ejije rutara 39, sonnet 154, uriụ̀ma akụkọ ogologo, nà amà ụkwụ ndị ọ̀zọ, nke akaòkìkè ha ha n'èkpe. H'e detụ̀waria ejije ya nà asụ̀sụ̀ ukwu dị ndụ̀, nà ha nà è gwukwe ya kara  òdeejije ǹke ọ̀zọ ọbụ̄lā.

Shakespeare sì Stratford-upon-Avon, Warwickshire ebe ha mụ̀rụ̀ ya, zụrụ ya. M̀gbè ọ dị̀ afọ̀ 18, ọ lụ̀rụ̀ Anne Hathaway, ǹkè ya nà ya mụ̀rụ̀ ụmụ̀ àtọ bụrụ Susanna, nà ụmụ̀ èjìma Hamnet nà Judith. Nà otù ogè fabàrà afọ̀ 1585 nà 1592, o bìdòrò ị ba àba nà ọrụaka ya nà London ǹkè ọ bụ̀rụ̀ onye òmekà, onye òdìde, nà ònwe òkè uchuchu ahia egwu ǹkè ahà ya bụ̀ Lord Chamberlain's Men, ǹkè ha mà m̀gbè ahụ̀ kà King's Men (ndị ezè). M̀gbè ọ dị̀ 49 (nà afọ̀ dị kà 1613), o mèrè kà ọ lakpùrù ga Stratford, ebe ọ nwụ̀rụ̀ m̀gbè afọ̀ àtọ gàrà. Ndetù dị ntị̀ị bụ̀ sọọ̀ ịhẹ sara ǹke katara màkà òbìbì imen̄zo ndụ ya; okwu â à tụla ị me kà ha kàtà ma ịroghaèrò màkà ịhẹ ndụ̀ ya dị kà òtù o yìrì, ùdì nrama ọyị̀ ya, òkwùkwè chi ya, nà mà ọrụ aka ha sị o mèrè bụ̀ ọrụ nà ezi, màkwà ọ bụ ndị ọ̀zọ dere ha. Ǹròrò ndị â bụ ịhẹ ha nà à ta ha ụta màkà akaụda ịghọtama nà ndị ǹkịtị̀ nwẹ ndetù sara dịkwa ntị̀ị.




#Article 178: Okeụgbọagha Russia, Pobeda (196 words)


Pobeda (asụ̀sụ̀ Russia: Победа, pụrụ kà 'Mmeri') bụ̀ otù nà àtọ ǹke ikpeàzụ bụrụ okeụgbọagha ùdì-Peresvet b'ụzọ̀-dreadnought ǹkè ha rụ̀rụ̀ màkà òtùaghammiri nchịezèdi Russia nà m̀bìbì nnarịafọ̀ ìrin'ìtoolu. H'e dòrò ụgbọ ahụ̀ nà ibeụ̀sụ̀agha àbàdị Èke m̀gbè ha rụfụ̀tàrà ya, nà ọ bìtọ̀rọ̀ nà otu Arthur si nà afọ̀ 1903. M̀gbè agha Russia nà Japan ǹkè 1904–1905, ọ mètàrà je agha â, nà ọ̀gụ̀ otu Arthur nà Ehèrè Ògùrù. M̀gbe o mèrè zọpụ̀ tà nà oke mgbaji si ọ̀gụ̀ ndị â, ha ji ọkụegbè lukpù Pobeda nà mbaraọ̀gụ̀ otu Arthur, ya ème ndị Japan à zọpụ̀tà ya tinye ya nà umere òkpurù ahà Suwo (周防).

Ndị Japan mazị ya okpì, tikwazị ya ọsụ, ya ème òtùaghammiri nchịezèdi Japan (IJN) è doròwaria Suwo kà ụgbọ nchedo ìkperemmiri nà afọ̀ 1908 ya à gbara kà ụgbọ nzụzụ nà ọ̀tụ́tụ́ ógè. Ọ bụ̀rụ̀ ụgbọisi ibeụ̀sụ̀agha Japan ǹke gárá ọ̀gụ̀ ǹkè Tsingtao nà mbido Agha Ụ̀wà I, ya à gazie òtù ahụ̀ rùo m̀gbè ọ pụ̀rụ̀ kà ụgbọ nzụzụ egbè nà afọ̀ 1917. Ụgbọ â bìrì ị ji okpì nà afọ̀ 1922 kà ya nà ndiri edemkpezu òtùaghammiri Washington kwere, nà ọ dị kà h'e tikàrà ya n'ibè ogè ahụ̀.




#Article 179: Richard Feynman (231 words)


Richard Phillips Feynman (/ˈfaɪnmən/; 11 Ọnwaìse 1918 – 15 Ọnwaàbụọ 1988) bụ̀rụ̀ onye Amẹrika ǹkè ọ̀mụ̀ntụdị ǹrùrò kà ha mà màkà ọrụ ya nà ụzọ mbaramkpà ǹkè mpịamara ǹkè òrèjè ụ̀hàmà, ịhẹ ǹrùò ndụọkụntụmụ̀nyo ụ̀hàmà, nà ọ̀mụ̀ntụdị ǹkè okeǹrùrù ǹkè okenjuchaoyi èrù umeanyaanwụ, nàkwà nà ọ̀mụ̀ntụdị nkịrịnkịrị ǹkè o tụ̀nyèrè uchè màkà àtụ̀ nkịrịtụ. Màkà ọrụ ya nà mmepụ̀ta ǹkè ndụọkụntụmụ̀nyo ụ̀hàmà, Feynman, nà Julian Schwinger mà Shin'ichirō Tomonaga, gonwètàrà ngo Nobel nà ọ̀mụ̀ntụdị nà afọ̀ 1965.

Feynman mepụ̀tàrà ọrụzù òsìse nnọ̀chie ịhẹ ọ̀tụtụ madụ̀ nà è ji màkà mmepụ̀ta agụ̀mà katara àgwà akụmmìmì nkịrịnkịrị, ǹke mechara  nweta ahà bụrụ akàmì Feynman. N'ogè â nà ndụ̀, Feynman à bụzie otù diamụ̀mà ọ̀kàka ha mà n'ụ̀wà. Nà njutụ̀ama ǹkè afọ̀ 1999 ǹkè 130 ndi odudu bụrụ diọ̀mụ̀ntụdị nà ụ̀wà gbùrù gburù si nà aka ịhẹ ndeda British Physics World, ha dòrò ya n'isi kà otù onye nà madụ̀ ìri kara ị me ọrụ diọ̀mụ̀ntụdị nà ogè níle.

O nyèrè aka nà nrụpụ̀ta nkpọ akụm n'ogè agha ụ̀wà II nà ahà ya è wuzi nà afọ̀ìri 1980, 1980 kà onye òtù ndị ìzùnrụpụ̀ta Rogers, ndị ìzùọkwa ǹke nyòchàrà m̀bèrède ọ̀kwọga m̀bara Challenger. Soro ọrụ ya nà ime ọ̀mụ̀ntụdị ǹrùrò, ha tụrụ Feynman aka kà onye nwaraụzọ̀ nà ọ̀gbọ ǹkè ọ̀màzù ụ̀hàmà nà idubàtà ịhẹ uchepụ̀ta bụrụ ọ̀kàkị̀rị̀. O jìrì ọkammụ̀ta ǹkè Richard C. Tolman nà ọ̀mụmụ ọ̀mụ̀ntụdị ǹrùrò nà ùzùmụ̀tà California ǹkè ǹkàpụ̀tà.




#Article 180: Ngwèrèegwùezeichè (344 words)


Ngwèrèegwùezeichè (Heterodontosaurus) bụ̀ anụ òtù òkèagbụ̀rụ ǹkè ngwèrèegwù àdịngwèrèegwùezeichè ǹke biri nà ogèjura gboo, bụrụ ogè garaàga ruru afọ̀ 200–190 ndè. Òkèùdì naanị kà ha mà, ngwèrèegwùezeichè tucki, bụ̀ ǹke ha tụ̀rụ̀ ahà nà afọ̀ 1962 màkà nkonkoisi ya ha hụpụ̀tàrà nà Eluàlà Nledà. Ahà òkèagbụ̀rụ â pụ̀tàrà ngwèrè eze ichè, nà nkwutere n'a pụichè, ndoroeze dị ezeichè, ezeichè; ahà òkèùdìndụ̀ tòrò G. C. Tuck, onye kwadoro ndị nhụpụ̀ta. Ǹnyot'ùdì fọ̀rọ̀ ǹke ha chọpụ̀tàrà kem̀gbè, mà mkpịsịàhụ fọtụrụ ọ gàrị zu èzu, ǹke ha chọpụ̀tàrà nà afọ̀ 1966.

Mà ọ bụrụ nà ngwèrèegwù â gbàrà mkpụmkpụ, Ngwèrèegwùezeichè bụ̀rụ̀ otù anụ kara ịgb'agba nà àhụ nà ikwu òkèùdì ya, ya bụrụ o rùrù ihe wabàrà 1.18 m (3.9 ft) nà ịhẹ nwer'ike ị dị kà 1.75 m (5.7 ft) nà imi ogo ya, nà o sìrìesì ruru ịhẹ wabàrà 2 nà  kg 10 (lb 4.4 nà 22.0). Àhụ ya dị̀ mkpụmkpụ ọdụ̀ ya dị ogologo. ogwèụkwụihu ya mkpịsị ìse gbàrà ogologo simara ya ike, ya pụrụ nà okwu ọ̀zọ nà ogwèụkwụàzụ ya gbàrà ogologo, dị ǹgàǹgà, nwerere mkpịsịụkwụ ànọ. Nkonkoisi tisàrà ogologo, dị warawara, kwụrụ kà nkọkwụàtọ m̀gbè ịnyotu ya si akụ̀kụ̀ ya. Nà ihu àlààgbà ya majùrù ọ̀tụ̀tụ̀ dị kà m̀pì. O nwèrèrè eze ùdì àtọ; nà elu àgbà ya dị̀ eze ntàkịrị dị kà eze ihu ya dị̀kọ̀tà ya nà òpìimi dị kà eze akpùrùgada. Òhèrè wàrà ọdụ ya nà eze ǹtì dị kà ọkị̀rị̀kà.

Ngwèrèegwùezeichè bụ̀ ònyereahà nà ahà n'e wu nà ikwu òkèagbụ̀rụ ịhẹàdịngwèrèegwùezeichè. Ikwu â kà h'e wèrè kà ǹke àgbaragboo mà òtù ọ̀nọ̀dụ̀ nà ime usòrò ǹke ngwèrèegwù ukwùnnụ̀nụ̀. E wezùga ọdụ ukwu ya, ngwèrèegwùezeichè bụ̀ ịhẹ h'e chèrè ọ bụ̀ anụ òriahịhịa, mà nà ọ bụrụ ịhẹ ọbụ̀là ọ gà a bụbụ anụ òriịhẹǹcha. Ewezuga nà m̀bụ h'e chèrè sị̀ o nwèrè ike ujeje ụkwụànọ, h'e chà ùgbù â nà à jèrèrè ijè òjenàụkwụàbụọ. Ịkwabàchì eze dị̀ gharaghara nà ò sojèkwàzị̀ nà ihu, ǹkè adịghị̀ kà ikwu ya. Òkèagbụ̀rụ àdịngwèrèegwùezeichè ǹke dị kà ànọ dịrịrị m'ọ bụrụ ịhẹ ọbụlà bụ̀ ịhẹ ha mà kà ngwèrèegwùezeichè siri mkpụrụkọta nnyomụàlà.




#Article 181: Banksia aculeata (177 words)


Banksia aculeata, ǹkè ha nà à maàma kà banksia ndụdụ, bụ̀ òkèùdì ahịhịa ikwu Proteaceae nke bụ ǹpụnàlà nà M̀kpoụgwụ Sterling nà ọ̀dị̀dànledàanyaanwụ ǹkè Àlàọdụ̀ Ọ̀dị̀dàanyaanwụ. Ọ bụ̀ ahịhịa ruru m 2 (ft 7) nà ogo, o nwèrè akwụkwụ dị mkpakọta nà akwụkwọ n'à dụ à dụ nwere akụ̀kụ̀ na à kachà. Ịhẹ ogwù akwụkwọ ọ̀yọ̀rọ̀ (ịheẹ koroèkò) ya dị ichè chara ùgòọcha, ǹkè ha mà kà  isiofuru, nà à dị ị zòro nà ime akwụkọ ya nà ọ nà a pụ̀ta nà ùdùanwụ gboo. Mà ọ bụrụ nà diagụ James Drummond chìkọ̀tàrà ya nà afọ̀ìri 1840, 1840, à katàghị̀ Banksia aculeata kà ìzùkwe tupù afọ̀ 1981, sitere nà aka Alex George nà ndemìeòkè ǹkè the òkèagbụ̀rụ ya.

Ya bụrụ ahịhịa â ụ̀kaghị̀, Banksia aculeata nà à dị nà m̀kpumèaja nà mkpogo. Dị ǹpụnàlà nà ùbibi gbaraọkụ m̀gbè ọkụọhịa kwaèhì, ọ nà à nwụ nà ime ọkụ, y'e si agbụ̀rụ̀ fùziwaria ọ̀zọ. Nà ị me hàralèe ya nà banksia Àlàọdụ̀ Ọ̀dị̀dàanyaanwụ ndị ọzọ, ọ dị kà o sugbòròtụ̀ èfù Phytophthora cinnamomi dị nà mmiri do nà ụ̀pà.




#Article 182: Ị̀ta ǹke mmụ̀zù Texas A&amp;M (320 words)


Ị̀ta ǹke mmụ̀zù Texas AM (Texas AM University), oke  mmụ̀ta ǹke ìzìzì ọ́hà nà Texas, bìdòrò nà 1871 m̀gbè onye  mụ̀mìe mmụ̀taubì nà òrèrjè ǹkè Texas bidotọ̀rọ̀ kà mụ̀mìe m̀be-àlàọ̀chịchị si nà ìzùǹdeìwu Texas. okuzi bìdòrò nà 4 ọnwaìri afọ̀ 1876. Mà ọ bụkwa nà Texas AM dị nà m̀bụ ị hàziri ị dị nà òkpurù ụmatọ Texas kà ànaka mmụ̀zu Texas ǹke ha bidòbèghị̀, ụme ǹkè ìzùǹdeìwu Texas è meghị̀ ị nye mmụ̀zù â ọdà nà ele isi Texas AM. Nà afọ̀ 1875, ìzùǹdeìwu â wahàtọ̀rọ̀ ọ̀dìdo AM nà mmụ̀zù Texas, ọdà ǹkè kara ị dị naanị nà akwụkwọ. mụ̀mìe mmụ̀taubì nà òrèrjè èbido nà ụ̀ma nà 2 ọnwaàsaà afọ̀ 1862.

Nà ogbè ukwu nà afọ̀ nnarị ǹkè m̀bụ ya, mbàdènye nà Texas AM gbòchìrì ị kwere naanị ụmụ̀nwoke ndị ọcha ǹke kwere ị nyere aka nà nwanziri ǹke àdịlụ ị nweta nzụnzụ agha. Nà ogè â, ọnụọgụ̀gụ̀ bìrìntàkịrị ǹke ndị ụmụ̀nwaànị̀ bụ̀ òle ndị h'e kwèrè ị gata okuzi mà h'è kweghị ha ị gote ngomụ̀chata. Nà ogè agha ụ̀wà I, 49% ǹkè ọ̀mụ̀chata AM dị̀ nà ọrụ òtùagha, nà nà afọ̀ 1918, okuzi ǹke ǹtọrọ a kwabàla nà ime ǹhù òtùagha ị lụsuagha nà France. Ǹà agha ụ̀wà II, Texas AM mepụ̀tàrà ịhẹ karịrị 20,000 nà ndị ụ̀sụ̀ agha, nke kwere ndị isi agha kara mmụ̀kọta njikọ̀taọ̀hà nà mmụ̀kọta òtùaghammiri njikọ̀taọ̀hà ha àbụọ.

Nà nkịrị ogè soro agha ụ̀wà II, ìzùǹdeìwu Texas àkatawaria Texas AM kà mmụ̀zù nà ụlọ̀akwụkwọ ntọ ǹkè mmemme mmụ̀zù Texas AM, ǹke mere ya nà ụ̀ma kà ọnọ̀dị ya dị mmara kà ịhẹ dị ichè ya nà mmụ̀zù Texas. Nà afọ̀ìri ndị 1960, ìzùǹdeìwu ọ̀hàchị a gọwaria ụlọ̀akwụkwọ â kà ọ bụrụ mmụ̀zù Texas AM (Texas AM University), nà AM ahụ̀ à dịzie màkà naanị uchemàrà. Nà òkpurù ọ̀chịchị onye isi James Earl Rudder, ụlọ̀akwụkọ èkwebà èbò niile mà ndị isiojie nà mmụ̀kọta. Ịbaòtù nà nwanziri ǹke àdịlụ à dizie nà ịhẹ ǹhọ̀rọuchè.




#Article 183: No Rest for the Wicked (Supernatural) (153 words)


Ǹkè âbụrụ ìkpeàzụ a g'ị hụ Katie Cassidy kà mmụọ ọjọ Ruby, okàta â dị nà m̀bụ ị lọàchita Samantha Ferris kà njeonye n'à bia kwam̀gbèm̀ bụrụ Ellen Harvelle. Ndị òdìde nà m̀bụ chọ̀rọ̀ kà Sam zọ̀rọ Dean si nà ị gakwute òmùme mmụọọjọ ya, mànà nà esi ndị òtù òdìde Writers Guild of America nà 2007–2008 sìrì gbòchìrì ịhẹ mmepụ̀ta ịhe akụkọ ahụ̀ nà okàta ahụ̀. Dean bụ̀ onye dịzị mbụ nwụ̀ọ; umeǹgà ǹke ngwụbìe m̀gbè ọ nọ̀ nà ọkụmmụọ bụ most complicated shot [the] visual effects department has ever done.

Okàta gòtàrà ujara ukwuukwu màkà àgbà ahụ̀, nà o wètàrà ndetara siri ndị ndereụta ǹkè ọma. Mkpezù ǹke ị mewezie ḿbé Dean's ǹsoro ga ọkụ mmụọ wèràrà ha ụjaike, mà màkà umere njenje Padalecki nà Ackles. Ọ̀hà kwèrè nà McCormick dị mgbaraákpàtàoyi nà Lilith, mànà ò nweghị̀ ike njènje ujụjọ ǹkè redric Lehne mètàrà nà ǹjèǹje Azazel ǹke àgbà abụọ gara.




#Article 184: Ọgụ̀ ǹkè Albuera (359 words)


Ọgụ̀ ǹkè Albuera (16 ọnwaìse 1811) bụ̀rụ̀ ọgụ̀ mere m̀gbè agha ọ̀kàrààgwà. Ụ̀sụ̀agha gwakọtara ndị Britain nà Spain mà ndị Portugual lụsụ̀rụ̀ ndị òtù France ǹke Armée du Midi (òtùagha ǹke nledà) nà ogbè ntàkịrị ǹkè ndị Spain ha kpọ̀ Albuera, ebe rutụrụ km 20 (mi 12) si nà nledà ebe ọgwaìga ebe ndị nlụ̀sụduru dị nà Badajoz ime Spain.

Site nà ọnwaìri 1810 ụ̀sụ̀agha diọ̀gbọagha Masséna ǹke Portugal lụsụ̀rụ̀ ọgụ̀ ǹke biri ha nà ụsụkọtaraagha Wellington, nọ nà m̀gbòdò nà àzụ ahịrị ǹkè Torres Vedras. N'è me nà ndiri Napoleon, nà afọ̀ 1811 gboo Marshal Soult èduru òtù nnwasàa ǹkè France si Andalusia gbabà Extremadura nà ihì ị dufù ike ndị nlụ̀kọ si ahịrị kò o me fèwe ahụhụ Masséna. Ǹzù Napoleon à kaala nà nzọrọ Soult a bian'ogè ǹlaàzụ; nọrọ nà agụọ nà ike ngụrụ, ụ̀sụ̀agha Masséna èmeelarị̀ ị kwelaàzụ ị lọhuo Spain. Soult mètàrà ị jìde ọgwaìga nà Badajoz ǹke dị mkpà nà nhàzi agha nà ìkpere wabàrà n'ètitì Spain nà Portugal si nà aka ndị Spain, mànà ọ hị̀rị̀ ya ị laàchita Andalusia nà ogè soro mmedà Marshal Victor nà ọnwaàtọ nà ọgụ̀ ǹkè Barrosa. Màkwà, Soult hàrà Badajoz nà m̀gbòdò ike. Nà ọnwaànọ, si nà ịhe soro ọ̀rị̀rị̀ ǹke bụ nà Masséna à kwelaàchicha àzụ si nà Portugal, Wellington e zìri ike àdị̀ịlụ Portugal-England ǹke Sir William Beresford n'èdiri kà ha ga nàkwawaria ama n'ìkpere ahụ̀. Ndị nlụ̀kọ chụgbàrà okeòkè ndị ijèagha France si nà mpaghara ebe ahụ̀ ha è mezi bido mgbasụ̀ọgụ̀ ǹkè Badajoz.

Soult è me ngwaǹgwà ị chìkọta ụ̀sụ̀ ọhụrụ si nà ike ụ̀sụ̀ ndị France nà Andalusia nà, o sò ndị ụkwụụ̀sụ̀ na à laàzụ n'ihu Beresford, ọ gbazọ̀rọ̀ ị zọ̀ ọgụ̀ nà mgbasụọgụ̀. Ji ǹzù ǹkè ndịùsuagha na à bia—ụ̀sụ̀ Spain nọ nà ndiri Gen. Joaquín Blake—o zùrù ị tụwaria ǹkụ̀agha Beresford nà ị wabà ụsụ ya nà ètitì ha. Mànà, Soult è me ọ̀zọ ị zùru nè ị mewe ịhẹ si nà ìzù ǹke kàala; nà ǹke Marshal amaghị̀, ndị Spain è meelarị̀ ị yịkọta ha nà àdị̀ịlụ England-Portugal, nà ụkwụụ̀sụ̀ ya ǹke zuru madụ̀ 24,000 nọ̀zì na è le ị lụgara ụ̀sụ̀ ndị nlụ̀kọ zuru ụkwụụ̀sụ̀ 35,000.




#Article 185: Shanghai Free-Trade Zone (1103 words)


Shanghai Free-Trade Zone (Shanghai FTZ or SFTZ, nke ama dika 上海自由贸易区/上海自贸区 na Chinese), nakwa China (Shanghai) Pilot Free-Trade Zone (Chinesepinyin) bụ free-trade zone in Shanghai, China. Na 22 August 2013, Kọmitii Kansụl kwadoro malitere SFTZ. Ebidoro nkwado a na September n'afọ 2013 na Chinese Premier Li Keqiang, ọ bụ ebe mbụ enwere ike na-azụ ahịa na-ere ahịa makwa na-atụbata Ahia na China Mpaghara ahụ kpuchiri ebe 120.72 square kilometres (46.61 ma jikọta mpaghara anọ nwere njikọ dị na district of Pudong — Waigaoqiao Free Trade Zone, Waigaoqiao Free Trade Logistics Park, Shanghai Free-Trade Zone (Shanghai FTZ or SFTZ, nke ama dika 上海自由贸易区/上海自贸区 na Chinese), nakwa China (Shanghai) Pilot Free-Trade Zone (Chinesepinyin) bụ free-trade zone in Shanghai, China. Na 22 August 2013, Kọmitii Kansụl kwadoro malitere SFTZ. Ebidoro nkwado a na September n'afọ 2013 na Chinese Premier Li Keqiang, ọ bụ ebe mbụ enwere ike na-azụ ahịa na-ere ahịa makwa na-atụbata Ahia na China Mpaghara ahụ kpuchiri ebe 120.72 square kilometres (46.61 ma jikọta mpaghara anọ nwere njikọ dị na district of Pudong — Waigaoqiao Free Trade Zone, Waigaoqiao Free Trade Logistics Park, Ya

A na-eji mpaghara a dị ka ebe nyocha maka ọtụtụ mgbanwe mgbanwe akụ na ụba na nke ọha na eze. Ihe mgbakwunye na egwuregwu nke onye ọ bụla ga-edozi ya site na nkwenye site na Shanghai na-achịkwa Culture, Radio, Film  TV maka imepụta na ahịa na China.

Ọ bụ ezie na e bu ụzọ kọọ na mpaghara ahụ ga-enwe ike ịnweta ịntanetị (site n'igosi ebe ndị dịka Facebook welitere), ọrụ akụkọ bụ  Xinhua News Agency kwuru na-agaghị ebuli ihe mgbochi Ịntanetị.

FTZ na-akọwa usoro dị iche iche maka esemokwu karịa karịa n'ebe ndị ọzọ na China. Ikpe ikpe na mpaghara ahụ na-achịkwa usoro iwu ikpebi nke dị iche iche nke Ụlọ Ọrụ Arbitration International nke Shanghai (SHIAC) nyere. Ndị a na-ewebata ọtụtụ mgbanwe ndị na-eme ka ndị mba ọzọ na-etinye ego na FTZ, gụnyere mgbochi mberede, usoro mgbasa ozi / ikpe mkpara, na nkwụsịtụ nchịkọta nke usoro nchịkọta. Tụkwasị na nke a, enwere ike ịhọrọ ndị na-ekpe ikpe site na mpụga akwụkwọ akụkọ nke ụlọ ọrụ SHIAC nọgidere na-elekọta, ma ọ bụrụhaala na ha kwadoro ụfọdụ njirisi iru eru.

Kama nke ahụ, ndị na-ere ahịa nke ụlọ ọrụ ndị e guzobere na mpaghara ahụ nwere ike ịnwekọrịta na ego, ụdị, na oge inye onyinye na nghọta ha. Otú ọ dị, ndị na-eketa òkè ka na-adabere maka eziokwu na iwu iwu nke onyinye ego ma bụrụ ndị a ga-aza ajụjụ na ụlọ ọrụ ahụ n'ime ókèala ma ọ bụ òkè ha.

Na mgbakwunye na mmezi ego ndị a, FTZ na-ebute usoro dị mfe maka ndị na-emepụta ego na mba ọzọ iji guzobe ụlọ ọrụ na China. Nhazi usoro ntinye nkwụsị nke pụrụ iche na mpaghara ahụ chọrọ ka ndị ọrụ ikikere na ọrụ ahia (AIC) nyefee ma tinye ya n'ọrụ. A na-emezi nkwado na usoro ntinye akwụkwọ site na mgbasa ozi mpaghara, mgbe nke a gasịrị, akwụkwọ ikikere dị iche iche na nke asambodo (tinyere ikike azụmahịa, akwụkwọ ikike nke ụlọ ọrụ, na akwụkwọ ndebanye aha ụtụ) ka ndị AIC na-enye.

Nke a pụtara na ndị na-enyocha nwere ike ịnweta akwụkwọ niile dị mkpa maka ụlọ ọrụ ụlọ ọrụ n'otu ebe, ma ọ bụghị n'èzí mpaghara ebe ndị na-ede akwụkwọ ga-agbagharị n'etiti ndị ọchịchị dị iche iche maka ịnye akwụkwọ dị iche iche.

Dị ka ụlọ ọrụ Shanghai Statistics Bureau si kwuo, ihe dị ka ụlọ ahịa 10,000 edebanyela n'ime FTZ dị ka nke June 2014-661, bụ nke ụlọ ọrụ ndị ọzọ si n'aka ndị mba ọzọ.

Dika State Administration of Foreign Exchange (SAFE) nke Shanghai branch na 28 February 2014, Mpaghara Free Trade ahụ ga-enye ohere mgbanwe mgbanwe yuan na ego mgbanwe ala ọzọ, na afọ nke ụtụ isi nke afọ 10 maka azụmahịa dị n'ógbè ahụ ka ọ bụrụ ụzọ isi mee ka usoro ego nke ego ndị ọzọ na-emepụta (FDI) dị mfe ma kwado ọrụ nlekọta isi obodo .

E megharịrị Ndepụta Negative na July 2014, ihe mgbochi ndị ọzọ maka ntụrụndụ na ego ndị ọzọ na ụlọ akụ na ụba, ọrụ, na ọrụ njem.

Na otu n'ime ihe ndị mbụ e mere ka ọ bụrụ akụkụ nke Shanghai FTZ, Ụlọ Ọrụ Gọọmentị Gọọmenti (GAC) gụpụtara cross-border E-commerce platform, buyeasi.com Chinesepinyin). Ebumnuche a bu ime ka ndi mmadu na ndi ahia dika ndi bi na Taobao na-eme ka ndi mmadu na-achota ahia n'oru ahia ahia. Ngwaahịa na saịtị ọhụrụ, nke GAC ga-enyocha, ndị na-ere ahịa na-ere akwụkwọ-ịdebanye aha na ndị ọrụ iwu ahụ, si otú ahụ zere ihe ize ndụ nke ngwaahịa na-adịghị na ya na iweda ngwaahịa ahịa site na iji ụlọ nkwakọba ihe.

Nke abụọ bụ na ndị isi mba iwu ndị na-amalite ROs na China nwere ike ịhazi ọrụ ndị a na Shanghai FTZ na ndị ọrụ iwu iwu China, nke na ha nwere ike inye ndị ahịa China na ndị si mba ọzọ iwu ndị iwu kwadobere na ikike na arụ ọrụ ha kwadoro na nkwekọrịta ha

Ụlọ ọrụ na-arụ ọrụ ọnụ na FTZ na-enweta uru site na ọnụnọ nke Waigaoqiao Port, Yangshan Deepwater Port, na Pudong International Airport, tinyere usoro iwu kwadoro omenala n'ógbè ahụ, nke na-ewepụ oge achọrọ iji weta ngwaahịa na China. N'ihi ụlọ ọrụ ndị na-agba ọsọ ka ha tinye aka na mpaghara ahụ, ụlọ ọrụ mmepụta ihe (ụlọ nkwakọba ihe) agbawo ụgwọ ọnụahịa mgbagwoju anya na atụle na ebe ọzọ na Shanghai.

Ụlọ ọrụ na-ahụ maka ịnshọransị na FTZ nwere ike itinye akwụkwọ na Shanghai Institute of Insurance Marine maka nkwado maka inye ngwaahịa mkpuchi mmiri ọhụrụ. Nke a bụ ihe mbụ nke ụlọ ọrụ na-arụ ọrụ na-enye ikike dị otú ahụ na China, ma a na-ebute ịkwalite asọmpi nke ụlọ ọrụ mkpuchi ụgbọ mmiri Shanghai..

N'okpuru usoro iwu nke Gọọmenti Gọọmenti nke Shanghai, ndị na-ahụ maka ego si mba ọzọ nwere ike ịmepụta ụlọ ọrụ ndị nwe obodo niile (WFOE) n'ụlọ ọrụ ahụ ike na FTZ. A na - ekwekwa ka ndị nwe obodo ọzọ (nke ruru pasent 70) kwekwara maka mmezi ego ma ọ bụ nkwado nkwonkwo na ụlọ ọrụ ahụ ike. Ụdị nhazi abụọ ahụ dị n'okpuru ọnọdụ ụfọdụ, dị ka ego kachasị elu nke RMB20 nde na oge kachasị arụ ọrụ afọ iri abụọ.

Ala oru telivishọn nke China na-anọgide na-egbochi ya na FTZ dị ka ndị ọzọ na China, ebe ụlọ ọrụ na-achịkwa ndị nwe obodo China Mobile, China Unicom na China Telecom. Otú ọ dị, mpaghara ahụ na-enye ohere itinye ego na mba ọzọ na ọrụ telifon kwadoro bara uru (VATS), akọwapụtara dị ka ọrụ ndị telecom na-abụghị isi (ya bụ ọrụ ndị ọzọ karịa oku olu, faksị, na ozi nzuzo). Ụlọ ọrụ VATS na mpaghara ahụ na-eritekwa uru site na usoro nkwekọrịta dị mkpirikpi.




#Article 186: Mmanwụ Ìjelè (772 words)


Mmanwụ Ìjelè ǹkè ama dika nnukwu Mmọnwụ kachasi na mba Afrika bụ otu n'ime Ọdinala maọbụ Omenala nke ndi Igbo people di na mba Naijiria nke edenyere na UNESCO Archives dika otu n'ime Omenala na-adịghị ahụ anya nke dị mkpa ekwesiri ichebe ngwa ngwa. N'ọtụtụ obodo dị na steeti Anambra n'ọwụwa Anyanwu n'ala Naijiria, Mmanwụ Ijele na-apụta n'oge Mmeme, olili ozu na oge ndị ọzọ n'oge akọrọ iji kpochapụ ọmụmụ na mkpokọta ihe ubi.

N' Ijele malitere n'Anambara Steeti nke Naijiria n'oge mgbochie, abụghị ihe osiagụgọ. Dika UNESCO   siri kwuo na mmalite Mmọnwụ Ijele, ekwenyere na Otu Egwu nke a na-akpọ Akunechenyi si na Umuleri  Aguleri nke di n'ọwuwa Anyanwụ nke River Niger di n' Anambra Steeti kwadoro mmalite Ijele. Ebum n'obi ha bụ imenye ndị ozi ala ọzọ ụjọ n' oge ochie nakwa emume ndi Eze na ịdị ukwuu na-ala Igbo. 

Otú ọ dị, akụkọ ọnụ kwụrụ na mmalite nke Ijele sitere n' òtù Egwú Agbunchenyi nke obodo Umudiana nke Ikenga  Umueri. Ọ bụ otu Egwu a mehere Obodo ndi ọzọ Uzọ site n' Egwu mbu nke akpọrọ izi egwu ijele(introduction of the Mask). Obodo nke mbụ akppọbatara bụ Ụmụatọolu nke Umueri, ndi ọzọ sowara bụ: Igboezunu Aguleri, Nsugbe, Nneyi Umueri, Nando, Awkuzu etc. Ọ di mkpa imata na Igboezunu Aguleri nyere aka n'ịkwalite nkwekọrịta ahụ nato Ivite Aguleri, Igbariamu, Nteje, nakwa Obodo ndi ọzọ na-anọghi n'ime Omabala. 

N'ịghọta ọrụ ndị Umueri na Mmalite nke Ijele, n' Anambra Steeti nke ochie, Government ghọpụtara Ijele Umueri n'otu aka, na-anọchite anya State na Ememme Nka n' Omenala nke amara dịka FESTAC nke Otu a meriri, nweta nkwado ma nwetakwa ihe nrite di iche-iche site n'aka Gọvmenti Isi nke ala Naijiria n'afọ . 

Ijele bụ Mmanwụ kachasị mkpa banyere n'akụkọ ihe mere eme nke ụwa. Ọ nwere akụkụ abụọ: akụkụ nke elu na akụkụ ala, nke nnukwu Eke kewara n' etiti. A na - akpọ akụkụ elu 'Mkpu Ijele' ma kpọ nke ala 'Akpakwuru Ijele maọbụ Ogbanibe' ma kpọkwanụ nke etiti 'Eke - Ogba'.  Ụlọ elu Ijele dị ihe dị ka mita 15 na 12 nke dabere na mgbakọ na-edozi ahụ. A na-ewukwasị ya n'agbata igwe akwa nke ọtụtụ ákwà, akara osisi Achara ejiri chọọ ya mma. N'ihi nnukwu oke ya, a ga-akwadebe nnukwu ụlọ dịpụrụ adịpụ maka Ijele n'ebe ọ bụla ọ ga-arụ. Ọ na-ewe ihe dị ka otu nari Mmadụ ọnwa isii iji kwadoo Mmpụta Ijele.

Ijele bụ oke Mmọnwụ di mkpa na Steeti Anambra na Enugu, Naijiria. Ọ bụ Mmanwụ kachasi Mmanwụ nile. Maka nkea, Mmanwụ 45 ọzọ na-akpa ike n'elu ya na mgbe ochie.  Ugbua, ejizi Ojiji egosipụta Mmọnwụ 45 ndia. Ihe omuma na ibu nke Ijele di nma dika ihe nile nke ndu di na Ijele. Ọ bụ njedebe nke Mmọnwụ niile nkea mere n' ọ na-akpa Ike naanị ya nakwa n' ikpeazụ. A di anọ n'ezinụlọ  Ijele: Nne; Nna; onye uweojii na onye Nkwụ.  a ga-atụle nkea n'okpuru ụlọ Ijele dị n'okpuru ebe a.

Nne Ijele:  Ọ bụ Mmọnwụ nwanyị mara mma nke na-ejide nnukwu ọdụ Ehi n'Efere n'Opi a pịrị apị. Ọ na-agba egwu. Nna Ijele ka a na-akpọ Onuku: O nwere nnukwu ihu na etikwa uwe ndi Nze na Ọzọ.

Ndi Uweojii Ijele: Ha na adikari isii. Ha na-agba mbọ hụ n'onweghị onye mere Nne Ijele na Nna Ijele kpaa-kpaa-kpaa. 

Onye Ngwọ/Nkwọ Ijele: Ọ na-eso Ijele ka ọ na-achụ ya ijiji n'azu. Ọ bụghị Mmọnwụ mana Ọ na-arụ ọrụ di mkpa na-itụiziri Ijele ụzọ site n'iji Akụpe ya. Ozugbo Ijele na-ahughị Akupe ya nakwa onye na-edu ya, Ọ na-efu ụzọ; nkea gosipụtara Nsogbu. Ijele na-azọnye ma onye bu Akụpe ya zọnye ma kwụsikwa ma Ọ kwusi. 

Ijele nwere usoro Egwu pụrụ mgbe ọ nọ n'ọrụ. Ọ na-agba Egwu ndi tozuru etozu nke a na-akpọ Igba-eze -  amaara dika Royal Band group maọbụ Akunechenyi n' Igbo language. Ṅgwa Egwu ya gụnyere: Igba Anọ, Ogene, Ubom, Uyo, Ekwe, Ọja - ufele, Aja - Ọja na ihe ndi ọzọ.

Enyo Ijele: Enyo mgbagwoju Anya na-ahu onye ọjọọ maọbụ onye ji ihe/ọgwụ ọjọọ. Eyo a na-akpọkatara Ijele onye di otua maka ntaramahuhu.  Enyo a na-egosipụta ma na-emepụta ịma mma nakwa ịchọ mma. 

Eke Ijele: Oke Agwọ a na-egosipụta na Ijele bụ Eze ma bụrụkwa Dike. Akwa Ijele: Akwa Ijele nke ama dike Ododo di oke ọnụ ahia, makwa mma. Ijele nwere agba nile ma odo-odo, nke Ojii na nke ọbara ọbara pụtakasiri ihie.

Osisi Ijele, Anụmanụ, ụmụ nwoke ọcha na mmadụ akpụrụ akpụ: ihe ndi a niile gosipụtara ezumoke Ijele nakwa akụkụ ndụ Mmadụ niile na Ijele. 

Ṅgwo-ṅgwo Mamiwọta: E ji ṅwgo-ngwọ Mamiwọta chọọ Ijele mma I ji gosipụta n'Ọ kachasi Mmanwụ niile.

Inyinya Ijele: Inyinya a gosipụtara na Ijele bụ Dike.

Mmetụta  Ịrịba Ama nke Ijele

Ijele nwere mmetụta ndọrọ ndọrọ ọchịchị, nke ime mmụọ, nke mmadụ, nke uche na nke ntụrụndụ.




#Article 187: Stella Omu (495 words)


Ha muru Stella Omu (na afor 1946, na onwa Dizemba, mkpuru ubochi iri abuo na abuo). Obu nwanyi noo na odorodoro ochichi na obodo Nigerian. Ha hopu tara ya si te na otu People's Democratic Party (PDP) dika ndi omebe ihu obodo na 1999 na Delta South konstituenci di na obodo Delta State.

Omu bu onye Isoko. Ha mu ya na afor 1946, na onwa Dizemba, mkpuru ubochi iri abuo na abuo. Di ya bu onye lugo olu army na mbu dika ochiagha Paul Omu, onye bu gbu isi obodo South-Eastern State, Nigeria. Nwanyi a umu umuwanyi ato na umu nwoke ato. Nwanyi a bu gbu onye na eso te onye isi uno olu ndi Immigration nke ha na kpor Komptroller jeneral na Naijiriya. Stella Omu ru chara oru na olu oyibo na

Ha hopu tara Omu Stella si te na otu PDP na 1999 na  Delta South Konstituency. Ha hopu tara ka obulu chief whip na Senate ya na onye isi nke abuo na Senate komiti na hu maka National Planning ya na ihe gbasitara umu wanyi na ndi ntorobia . Na onwa ise, nke afor 2001, Omu goro ebubo izu ego Naijiriya eboro ya, mgbe Anyim Pius Anyim bu onye isi senate. Osi na obughi eziokwu, na ndi na enyocha ka esi me ego kwesi ifu ka ego si ga..

Na onwa November, na afor 2001, Omu nwete leta ha zoro ihe di ka powda ndi ocha na kpo antrax. Mana oburo so nwayia nwe tere letaa, ndi ozo no na senate nwete kwa leta nke ha. Letaa bu akara ndi ministry na hu maka nzuko rita ozi.  Ndi ochichi National assembly abia tiemkpu maka ha ma na antrax bu ihe terorizm. Ha choputara Leta ha chi anthrax na obodo United States ka onwa Septemba 2001 ga cha.  Na afor 2002 mgbe uno ikpe kacha enu kpe chara na National Assembly eweghi ume igwa goment nke obodoihe ha ga eme. Maka ihe uno ikpe kacha enu kpe, Omu abia si ka ha bido usoro iji deziaria 1999 konstitution.

Na onwa August, na afor 2002 ndi Senator atusa sira obi na Omu Stella maka mmekorita ya na onye is ala bu Olusegun Obasanjo maka ife okwu gbasara Electoral Bill 2002 ha na eche ime hachi. Mgbe onwa ha lu Omu Stella etiye akwukwo na odialuzi. Omu kwesi ikwado ndorondor ndoputa na isi te na otu People's Democratic Party (PDP) na 2003, mana oda ndorondor inachi. James Manager, bugbu komisiona na fu maka olu na mgbe  James Ibori bu onye isi ala Delta State.

Na onwa nka Ogust, na afor 2003, ogwara ndi nta akiko ka ndi ni le na ewe iwe na Warri butue iwe, maka Ijaw na itsekiri bu umu nne, h’ekwela ka odi iche na ndorodoro ochichi na aku akpata bute nkewa na etiti ha. [14] Na onwa nke Dizemba, na afor 2005 emere ya oye isi Presidential Komiti tinyere anya na nkuwa uno nga di na Port Harcourt. [15] Na onwa Septemba, na afor 2008 ha mere ya onye otu Niger Delta Teknikal Komiti.[16]




#Article 188: Grace Folashade Bent (336 words)


Amuru Grace Folashade Bent  na afo 1960 ka onwa October  di na mkpuru ubochi iri abuo na ise. Obu onye Nigerian. O so na ndi o mebe iwu ahuputara  di ka sinito na afo 2007 na onwa  April site na  otu People's Democratic Party nkem ndi Adamawa South constituency na Adamawa State.

Amuru Grace Folashade Bent na afo 1960. Na mahadum Calabar ebe obu onye isi na ahu maka odi ma umuakwukwo. O nwetara nzere BA na ihe gbasara omumu na odide asusu beeke  na afo 1998, nakwa nzere nke Masters na ihe gbasara Ndoro doro sayensi na mekorita obodo na afo 2003. O nwekwara nzere Phd na ihe gbasara nchiko ora nke ana akpo Public Administration na mahadum di na obodo Indiana nke di na mba America. Tupu oba na ulo ndi obebu iwu, Grace Folashade Bent bu  onye ne nye onye isi ndi PDP bu Audu Ogbeh, ndumodu gbasara ndoro doro. Obukwa onye ne sota  onye isi na fu maka ihe ne me na NTA nke ndi Kaduna. Obukwa onye isi na Jack Ventures Nigeria. O bitere akwukwo isi okpo ya bu Women in Inter Ethnic Marriages in Nigeria.

Site na ufodi akuko, ekuru na otutu asambodo Grace Folashade Bent abughi nke ezigbo..

Ka emechara olu nroputa  na 2007 Grace Folashade Bent mecha buru onye isi ndi senate komiti gbasara gburugburu anyi. Mgbe ono na okwa a, ewetere akiko na aka ya di na ihe gbasara e mefu mmanu gas na eji ghi ikike sita naka onye isi ala Umaru Yar'Adua na kwa ndi Senate. Na onwa March 2009, Sinito Bent ekweghi ka emepe komision nke na ahu maka Desert Control nihi na na komision a ga na ru ofu udi olu dika ndi komiti Ecology. Mazi Mahmud Kanti Bello bu onye bu senate whip, duru ya odu ka oghara i tona njo ha nilo ka ghara iwe esemoku na komision ha.

onwa April nafo 2009, ka o gachara obodo South Africa, Senator Bent kwadoro ihe gbasara ndumodu iji kuzirie ndi mmadu maka ime njem gaa obodo South Africa ka ha kwachara anya maka ekworo, esemokwu na ogu




#Article 189: Felicity Okpete Ovai (174 words)


Amụrụ Felicity Okpete Ovai na afọ 1961. Ọrụ aka ya bụ Ịnjịniarịn na agụmakwụkwọ. Ọ bụ onye  Degema, Rivers State nọ na obodo Nigeria. Ọ nọ na otu ndi a na akpọ  Rivers State People's Democratic Party, ọ bụ nwanyi mbụ ahọpụtara ibụ onye a na akpọ Commissioner of Works, ojere ozi si te na afọ 2003 rụo na afo 2006.

Ovai gachara ụlọ akwụkwọ nke secondary education na Holy Rosary Secondary School (nke a na akpọ Holy Rosary College ụgba) nọ na Port Harcourt. Onwetara asambodo nke ana akpọ B.Tech na  Agricultural Engineering na mahadum nke Sayensị na Nkanaụzụ nọ na Rivers Statị ya na nzere Masters na nke a na akpọ Mechanical
Engineering na Mahadum nọ na Port Harcourt. 




#Article 190: Halima Tayo Alao (162 words)


Halima Tayo Alao is a Nigerian architect and former Minister of Environment and Housing during President Umaru Yar'Adua's administration.

A mụrụ Halima Tayo Alao n'ọnwa December n'ọnwa 1956. O nwere nzere Masters n' ihe gbasara isepụta ka esi aru ụlọ di iche iche na mahadum nke dị na Zaria nafọ 1981.  N'afọ 1982 o sonyere  ndi oru oyibo nke  Kwara State.  ọ mechara bụrụ onye isi nke akpọrọ  Permanent Secretary  n'uụlọ Ministry of Works and Transport, Ilorin, Kwara State. O nwere nzere Masters na  Public Administration n' afọ, 2003  na Mahadum nke ilorin University of Ilorin. Site n'afọ 2005 rue July 2006 s ọ rụrụ dika Minista na-ahu maka ahụ ike.

Halima Tayo Alao rụkwara ọru dika Minista na-ahu maka gburugburu nakwa ụlọ na afo 2007 bu nke onye isi ala  Umaru Yaradua.n afọ 2008 ewepụrụ ya na cabineti.N. Nwepụ a bu maka nghọtaghe di n'etiti ya na minista nke otu patiAPC bu Chuka Oduonye ọzọ nochitere anya ya bu  John Odey, onye nke ahọpụtara na ọnwa  December nafo 2008.




#Article 191: Ipalibo Banigo (280 words)


Ipalibo Gogo Banigo (née Harry; amuru na iri abuo,na onwa iri na abu,1952) obu onye dokinta na obodo Nigeria, onye ndoro ndoro ma buru kwa nwanyi nke izi bu onye nsota onye na achikota obodo nke River state. Obu onye  otu  PDP. Ochigo  na otutu ulo oru di mkpa nia ime ndi na ahu maka ahu mmadu na River state. Mgbe onu na oru,omechara buru onye na elokota nde na hu maka idi ahu mma ndi mmadu nile,onwetara okwa do ka  onye nnochite anya kommissiona, Director-General na Permanent Secretary. Onwetara njiri mara nke mbu na onwa 1995, buru onye ode akwukwo Government nke Rivers State tupu ya ruwa na isi ulo nke oru na obodo. Na onwa iri na abuo na afo 2014, Ezenwo Wike hoputara ya ka oburu onye ya na ya ga eso doo ndoro ndoro ochichi nke 2015. Ahoputara ya ka oburu onye nsote onye na elekota obodo ,O bidoro oru na 29 May 2015.

Amuru Banigo na 20 December 1952 na ezi na ulo Harry nke Obuama na Degema, Rivers State. Mgbe oka na eto, O nwetara asambodo abuo nke  West African School Certificate (Division One) na Higher School Certificate na Queens College Yaba. Enyere ya nturu ugo nke onye uburu ya na anu oku,onye ma akwukwo nke ukwu na Chemistry, Biology and English Literature. Na afo 1968, onwetere mmeri nke BBC maka abu umu akwukwo.



#Article 192: Diezani Alison-Madueke (849 words)


Diezani K. Alison-Madueke (onye a mụrụ n'abali isii n'ọnwa iri abụọ n'afọ 1960) bụ otu onye ndọrọ ọchichi nke mba Nigerian bụkwara nwanyi mbụ bụ onye isi (President of OPEC). Aghọpụtara ya na Nzukọ 166th nke ndi OPEC  Vienna n'abali 27 n'ọnwa iri n'otu n'afọ 2014. Ọ bụrụ onye isi n'ahụ maka Ụgbọ Njem na 26 July 2007. Ezigara ya na 'Mines and Steel Development' na 2008, aghọpụtara ya dika onye isi 'Minister of Petroleum Resources' na April 2010.

A mụrụ Diezani K. Agama na  Port Harcourt, Rivers State, Nigeria. Nna ya bụ Chief Frederick Abiye Agama.
O gụrụ Architecture na England nakwa Howard University nke di na United States. Ọ gụchara bachelor's degree na Howard n'abali asatọ n'ọnwa iri n'abụọ n'afọ 1992.
Ọ lọtara Nigeria bido ọrụ na Shell Petroleum Development Corporation n'otu afọ a.
N'afọ 2002, ọ gụrụ akwụkwọ na Cambridge Judge Business School ebe O nwetara MBA degree. Na nlọta ya na Naijiria,A ghọpụtara Diezani Alison-Madueke ka ọ bụrụ Ọnye Isi ndi Shell n'afọ 2006. Ọ bụ Nwanyi mbụ bụ onye isi Shell as an Executive Director na Naijiria

Kemgbe afọ 1999 ọlụrụ Admiral Allison Madueke (onye nke lagoro ezumikenka), onye bụbula 'Chief of Naval Staff' nakwa Governor ndi Imo na Anambra State. Onwere ụmụ Nwoke abụọ: Chimezie Madueke n' Ugonna Madueke. Na ọnwa Itoolu n'afọ 2011 ndi Nigerian Defence Academy, nyere Alison-Madueke 'honorary Doctorate degree' na Management Sciences na Kaduna.

N'ọnwa Itoolu n'afọ 2008, ndi Ntụ biara itụrụ  Alison-Madueke na nwa ya Nwoke: Chimezie Madueke n'ụlọ ya n' Abuja.

Diezani Alison-Madueke ejideela ọkwa atọ pụtara ihie na gọvamenti nke elu n'obodo Nigerian. Aghọpụtara ya dika onye isi Ụgbọ Njem n'ọnwa asaa n'afọ 2007. N'ọnwa iri na abụọ n'afọ 2008, aghọpụtara ya dika 'Minister of Mines and Steel Development'. Mgbe onye na-esota onye Isi ala bụ Goodluck Jonathan mrchara bụrụ onye isia ala n'ọnwa abụọ n'afọ 2010, ọ gbanwere ọkwa ọchichi gọvamenti n'abali iri n'asaa n'ọnwa atọ n'afọ  2010, ma kpọbata ndi ọhụrụ n'abali isii n'ọnwa anọ n'afọ 2010 ghọpụta Alison-Madueke dika Minister for Petroleum Resources.

Dika onye na-ahu maka Mmanụ na-agba n'ala, Alison-Madueke kpebiri na ya ga-agbanwe 'Nigeria's oil and gas industry' ka ọ baara ndi ala Naijiria uru.

N'Ọnwa anọ n'afọ 2010, onye Isi ala Goodluck Jonathan  bịanyere aka n'akwụkwọ Iwu ndi Naijiria, bụ nke kpebiri ikwalite Nkwekọrita Ọrụ n'etiti Ndi aụmahia Naijiria - mmeghachi omume nke ndị ọrụ ala ọzọ.

Alison-Madueke bụ nwanyị mbụ na-ejide ọnọdụ nke Minista Petroleum Resources na Nigeria, na October 2010, ọ ghọrọ nwanyị mbụ na-eduga mba mba na ogbako OPEC  kwa afọ.. Ọ bụ nwanyị mbụ na-ahụ maka ndị ọrụ ụgbọ njem, na nwanyị mbụ a ga-ahọpụta na ụlọ Shell Petroleum Development Company Nigeria. Na 27 November 2014, a họpụtara ya dịka onye isi oche nke OPEC.

N'ọrụ ya n'etiti n'ìgwè ndị nwoke, Alison-Madueke kwuru na ọ dọrọ ụmụ agbọghọ ndị ọ gụrụ akwụkwọ aka ná ntị na Shell ka ha gbanwee ụdị echiche ha.

Otu PBS NewsHour nke kwuru na ndị isi American na British na-ekwu na onye bụbu  Minista Diezani Alison-Madueke nwere ike ịhazi ihe dịka ijeri $ 6 (N1.2 trillion) site na akụ na ụba Nigeria.

E boro ya ebubo na ọ ga-akpata $ 20 ijeri na-efu site na ụlọọrụ Petroleum. Onye isi ochichi Central Bank of Nigeria (CBN), Sanusi, kwughachiri okwu a n'oge onu ogugu nke PBS na 2 December 2015. Sanusi kwenyere na a chụru ya n´ọrụ ya na Central Bank of Nigeria n'ihi na o mere ka  ọha mara n' Ijeri Dollars Abụọ '$2 billion dollaras' furu na Nigerian National Petroleum Corporation (NNPC) n'okpuru. Alison Madueke kwuru na Sanusi boro ya ebubo a Ị ji megwara ya maka n´ ọ nyereghị ya aka nweta ọkwa dika onye isi ndi African Development Bank (AfDB) ma kpochapụ ebubo ya.

E boro ya ebubo na ọ na-akwụ ụgwọ ọtụtụ nde Naira maka ọrụ mana  ọ naghị akwụghachi ụgwọ ma na-etinye ego na-ezighị ezi. nakwa na ịlafu ọtụtụ ijeri naira na-ekwesịghị ekwesị na ọdụ ụgbọelu.E boro ya ebubo na ọ na-akwụ ụgwọ ọtụtụ nde Naira maka ọrụ mana  ọ naghị akwụghachi ụgwọ ma na-etinye ego na-ezighị ezi.  nakwa na ịlafu ọtụtụ ijeri naira na-ekwesịghị ekwesị na ọdụ ụgbọelu .

N'October 2009, Senate nke Naijiria kpọpụrụ Diezani Alison-Madueke ma kwadoro ikpe maka ịnyefe otu ijeri naira n'ọkara 1.2 n'ime akaụntụ nzuzo nke otu ụlọ ọrụ na-enweghị ọnụ na-enweghị usoro kwesịrị ekwesị na imebi nkwekọrịta .

Ndi  Economic and Financial Crimes Commission nke Naijiria kpọpụrụ ya Ụlọ Ikpe maka Ịkwụsị Ego'/Money Laundering'.

Na 2 October 2015, Reuters kọrọ na United Kingdom National Crime Agency (NCA) nọ na London jidere Alison-Madueke, tinyere mmadụ anọ ọzọ na-enyo enyo maka mmebi iwu na mmebi iwu. Otú ọ dị, onye na-ekwuchitere ọnụ ndị uweojii ekweghị na ọ maara ihe merenụ. Ndị ezinụlọ ya na gọvamenti Naijiria kwadoro na e jidere ya na London, ọ bụ ezie na NCA jụrụ ikwu okwu banyere ikpe ahụ.

Nakwa na Nigeria, n'ụlọ ya na Asokoro, Abuja ndị na-akpata nrụrụ aka na Ngalaba na-ahụ maka Nchịkwa Ụba na Ego nke Ndị Naijiria nke a na-akpọ Economic and Financial Crimes Commission, gbara aka na ebe obibi ya awa ole na ole mgbe e jidere ya na London.

Na 28 August 2017, otu ụlọikpe gọọmenti etiti Naijiria ijeri naira asaa na ụfọ nke pụtara nde dollar iri abụọ n'otu ($ 21 million) site n'aka ụlọ ọrụ akụ na Alison-Madueke.

Oge ọ ka-anọ n'ọchichi, Alison-Madueke mere ka aghọta na ọ na-anara Ọgwụ maka ọrịa kansa na United Kingdom.




#Article 193: Iyabo Obasanjo-Bello (506 words)


Iyabo Obasanjo-Bello (onye amụrụ na 27 April 1967) bụ na Nigerian President Olusegun Obasanjo na Oluremi Obasanjo.

Obasanjo-Bello gụrụ akwụkwọ na Corona School di na Victoria Island, Lagos, Capital School di na Kaduna, nakwa Queen's College di na Lagos. O nwetara asambodo na Veterinary Medicine na University of Ibadan n'afọ 1988, master's degree na Epidemiology na University of California, Davis di na Davis, California, United States, n'afọ 1990, nakwa PhD n'otu ngalaba a na Cornell University di na Ithaca, New York, n'afọ 1994.

Tupu onu ogugu ndi omeiwu ya, Obasanjo-Bello bu onye onye ome iwu na-ahu maka ahu ike n' Ogun Steeti. A ghọpụtara ya dika onye Senator na-anọchi anya Ogun Central Senatorial District nke Ogun State na April 2007.
Ọ dọrọ ndọrọ ọchichi ọzọ mana Olugbenga Onaolapo Obadara nke Action Congress of Nigeria (ACN) meriri ya site na-inweta votu 102,389 votes ebe ya bụ Obasanjo Bello nwetara votu 56,312. maka 2012

A ghọpụtara Obasanjo-Bello na Senate na Abali iri abuo na asatọ n'afo 2007 na platform ndi People's Democratic Party (PDP); mana onye ya na ya so zọọ ọkwa na  Action Congress (AC) bụ Remilekun Bakare fufere isi ma si mba n'a-ọbụghị eziokwu, mana  Ogun State Election Petition Tribunal kwụrụ na O mereriri.

N'April 2003 na ụbọchị ntuli aka n'ozuzu ya, a gbara ụgbọala ya egbe n' Ifo Road na Steti Ogun. Ọ nọghị n'ụgbọala mana ndị okenye atọ na ụmụ abụọ nọ n'ụgbọala ahụ nwụrụ. E jideghị ndi mere mpụ a.

N'April 2008, Ngalaba Na-ahụ Maka Mmebi Iwu na Ụba na Nigeria 'Economic and Financial Crimes Commission' (EFCC) nyochachara Obasanjo-Bello n'ihi nnyocha ndị metụtara Minista Na-ahụ Maka Ahụ Ike na onye ọrụ ya Prof. Adenike Grange, maka ịzụta ego ọha na eze. Na njedebe afọ, Ụlọ ngbasa ozi ahụ eweghachighị na-enweghị isi nye ndị gọọmentị. Ọnụ ego ahụ bụ nde naira, bụ nke e kwuru na a ga-ekesa n'etiti Minista, onye Minista ya na ndị isi obodo na Senate na Ụlọ  Ahụ Ike. A manyere Minista na onye ozo ya ka ha kwusi mgbe ha laghachiri ego ha; e mesịrị jide ha ma nyefee mgbapụta. Iyabo Obasanjo-Bello ekweghi inyeghachi ego ya, nde Naira iri. O kwuru na ndị isi itoolu nọ na kọmitii ya gbara mbọ maka ego site n'ozi ha na-ahụ. O kwadoro ego a na ogbako banyere ike izulite ndi otu komiti ahuike ahu ndi gara Ghana. O kweghị ịpụta n'ihu EFCC. Ọ bụ ezie na a kpọrọ ya, tinyere ndi ozi na ndị ọrụ gọọmenti ọzọ, ọ jụrụ ịbịa n'ụlọikpe. Otu izu mgbe e mesịrị, nnukwu ihe nkiri mere mgbe ndị isi nke EFCC gbalịrị ijide ya n'ụlọ ya na district Maitama nke obodo Abuja, mgbe ndị uweojii na-ahụ maka iwu na-eme ka ọ na-awụda mgbidi ya iji gbochie njide ya. N'afọ 2009, a kpụpụrụ ikpe ahụ n'Ụlọikpe Kasị Elu na Abuja dị ka enweghi uru ọ bụla. 

Obasanjo-Bello kwuru na ebubo a bu ihe ndi ozo ma kwuo na emegidere ya n'ihi na ọ bubu nwa nke onye isi ala.

Ọ rụrụ ọrụ na Clinical Research na US tupu ya alaghachi na Naijiria n'afọ 2003.Ọ bụ otu onye tinyere n'afọ 2013 otu onye galitere agalite na Harvard's Advanced Leadership Initiative.
Ọrụ ya ndi ama-ama gụnyere:




#Article 194: Maryam Ciroma (427 words)


Hajia Maryam Inna Ciroma (a mụrụ n'abali iri na otu n'ọnwa itoolu n'afọ1954) a họpụtara ya dika onye isi oche nke na-ahụ maka ihe gbasara Ụmụ nwanyi na Nigerian n'ọnwa asaa n'afọ 2005 onye mere nghọpụta bụ  President Olusegun Obasanjo.. E ji Saudatu Bungudu gbanwee ya mgbe President Umaru Yar'Adua mere nghọpụta nke ya n'ọnwa Asaa n'afọ 2007.

A mụrụ Ciroma na 11 September 1954 na State Borno. Ọ gara ụlọ akwụkwọ n'a Ahmadu Bello University, Zaria, ebe O nwetara akara mmụta na Science Politics, ma mesịa nweta akara diploma na Nchịkwa Ọha. Ọ rụrụ ọrụ dịka onye editọ cadet na NTA Kaduna, tupu ya abanye na ọrụ gọọmenti etiti ebe Ọ rụrụ ọrụ site n'afọ 1980 na 1985. O mesịrị ghọọ Onyeisi Oche /Onyeisi Nchịkwa Ụlọ ọrụ ụlọ akụ Intis.

Ọ bụ nwunye nke Mallam Adamu Ciroma, , onye bụbu Gọvanọ nke Central Bank nke Naijiria na Minista nke na-ahụ maka Ego onye bụkwara onye isi oche nke nzukọ Ọchịchị Obasanjo na 2003.

N'afọ 2003, Ciroma dọrọ ndọrọ-ndọrọ ọchichi n'okpuru People's Democratic Party (PDP) maka ndị Borno South Senatorial District.
A họpụtara ya dika Minista Steeti maka Women Affairs na July 2005, dochie  Rita Akpan. Ọ nọgidere n' ọkwá a mgbe enwere ntụgharị  January 2007.  Na August 2005, ọ malitere njem nlekọta mba nile nke mpaghara 36 Steeti nke Naijiria n'ụdị metụtara ikike ụmụntakịrị na ịkpa ókè megide ụmụ nwanyị. 
Tupu nhoputa ndi ochichi afo 2007, o dụrụ ọdụ ka edotara ndi Nwanyi ọkwa ọchichi , nakwa otu esi emegbu ndi nwanyi na ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria.

N'oge Ọchichi ya, Gọọmenti etiti kwadoro 'National Gender Policy in pursuance of gender equality and children welfare in the country.
Na Ọnwa mbụ n'afọ 2007, Ụlọ ọrụ ya nyere Iwu National Guidelines and Standards of Practice for Orphans and Vulnerable Children.
N'okwu okwu ya na May 2007 nk atụmatụ ahụ na akụkọ a, Ciroma kwuru, sị: N'ọbụrụ n'enweghị mkpebi siri ike iji gboo mkpa ụmụntakịrị, A gaghị enwe ohere izute Mbido Millennium Development Goals.

Mgbe ọpụrụ n'ọkwa ọrụ ya, Ciroma mechara bụrụ onye isi ndi Nwanyi nke ndi PDP. Hajia Maryam Inna Ciroma rụkwara dika onye isi na-aghazi: National Inland Waterways Authority, Lokoja, Kogi State Naijiria. O wetara ọtụtụ mgbanwe nakwa nchekwa ndụ n'ụzọ Mmiri di iche-iche nke ala Naijiria. Na December 2014 otu ụmụakwụkwọ nke  ECOWAS a na-akpọ West African Students Union Parliament-WASUP nyere ya ugwu nke 'WASUP Kwame Nkrumah Honor' (www.wasuonline.org). Onye nghazi WASUP na Naijiria nke aha ya bụ Comr. Daniel Emeka Nwachukwu kọwasiri ya dika nwanyi ike, onye ndu nakwa onye ụmụ nwanyi na ndi na-etolite etolite nwere ike ilegide anya makwa soro omume ya. 




#Article 195: Maryam Babangida (525 words)


A mụrụ oriakụ Maryam Babangida n'onwa Novemba n' afọ 1948. ọ bụ nwunye Jenaral Ibrahim Badamasi Babangida,onye isi ala obodo  Nigeria bido n'afọ 1985 rue n'afọ 1993. Jenaralụ a nwetara ọtutụ nkọtọ banyere mpụ na aghụghọ di n'ọchịchị ya mgbe ọ na achị. ọ  bụ ya bidoro ọnọdụ ana akpọ First Lady of Nigeria ma mee ya o kwụru chim.

Dika  first lady, O bidoro ọtụtụ ihe di iche iche iji nyere ụmụ nwaanyị aka. Ihe ndia mere ka Maryam bụrụ onye ama ama ma na ewu ewu tumadi nihe gbasra mma ya, ekike ya na ebube ya, ọ bụ onodu a ka ọnọgidere tupu onwa a nakwa mgbe di ya rituru n'okwa .

A mụrụ Maryam King n'afọ1948 n' Asaba (present-day Delta State),ebe o gụrụ akwụkwọ praimari .  Nne na Nna ya bụ  Hajiya Asabe Halima Mohammed from the present Niger State, onye Hausa, na Leonard Nwanonye Okogwu onye Asaba, bụrụkwa onye Igbo.O mechara gaa na north na Kaduna n'ụlọ akwụkwọ sekọndiri nke  Queen Amina's College. Ka ọ guchara o nwetere orụ dika ode akwụkwọ na Federal Training Centre, Kaduna. O mechakwara nweta nzere diploma maka ode akwụkwọ site na  La Salle Extension University (Chicago, Illinois) nakwa asambodo na kọmputa sayensị site n'istitute NRC di na Lagos.

Ka onwa seputemba di n'mkpụrụ ụbọchị isii n'afọ 1969 tupu o rue aọ iri abuo na otu ọ lụrụ  Major Ibrahim Badamasi Babangida. Ha mụrụ ụmụ anọ. ụmụ nwoke abụọ  Mohammed na Aminu, na ụmụ nwanyi abuo  Aisha na Halima. ka di ya rigoro n'okwa onye isi ndi soja n'afọ 1983 dika Army Cheiff Maryam Babangida n'okwa nke buzi onye isi ndi nwunye ndi army ana akpọ  Nigerian Army Officers Wives Association (NAOWA). O gbara mbọ n'ọnodu a ruputa ulo akwụkwo di iche iche. ulo ogwụ, ebe ozuzu umu nwanyi nakwa ebe nledo ụmụ aka amụrụ oghu.

ufodu ihe na amasi ya bu oru ugbo. idozi ulo.egwu, egwuregwu squash,badmington, inyere ndi mmadu aka.na igu akwukwo.

Dika  First Lady nke Nigeria bido n'afọ 1985 ruo afọ1993, O tughariri onodu first lady a buruzia ihe butere mepe obodo ma na enyere na akwalite umu nwanyi . o bidoro otu a na akpo  Better Life Programme for RuralWomen n'afo 1987 nke a bidoro otu di iche iche dika  co-operatives, ulo oru mbiputa,oru ugbo, obere ulo ahia,ahia,ebe ozuzu umu nwanyi nakwa ebe nletena nchedo umunwanyi.   Maryam Babangida National Centre for Women's Development bidoron'afo1993 maka nchoputa,ozuzu nakwa nchikota umu nwanyi maka inyere onwe ha aka

O gbara mbọ ihu a umu nwanyi nwere ọnụ okwu nobodo. nke a mere o ji gaa hu nwunye onye isi ala ndi ozo iji gwa ha mkpa odi inyere ndi obodo aka.




#Article 196: Sarah Jibril (353 words)


Sarah Nnadzwa Jibril Obu nwanyi noo na odorodoro ochichi na obodo Nigerian oka bu psychologist. Nwayia bu gbu onye na du onye isi ala Goodluck Jonathan odu na ihe gbasara ezigbo omime ethics and moral values. Sarah Jibril bu nwayi izizi zoro onye isi ala na obodo Naijiriya, na ndorondoro nke obele na nke nnukwu. Obago ndororndoro ochi ugboro anọ.

Jibril bu onye Nupe na Pategi LGA na Kwara State. Oje unọ akwukwọ secọndiry na Queen Elizabeth School, Ilorin. Mgbe obu obele nwa ochobu ibu dokita, mana obia wete onyinye igu akwukwo diploma na edukeshion na efu na obodo UK. Na aka nkeozo, mgbe onata Naijiriya, owelu olu oyibo na Advanced Teacher's College, Kano ka okuzie Fisikal na Health edukeshion. Asanbodo izizi onwetara bu na recreational leadership ndi Senior Staff College, Fort Leavenworth, Kansas city, United States. nyereya. Oka wị̄ nzere master's na Edukeshional Psychology yana Guidance na Kounseling ogutara na University of Lagos. tupu ucheya abanya na ndorondoro, obia na lu olu na akwukwo ogugu na social psychology na Ahmadu Bello University, Zaria. Ndi ocha bia kwanie Jibril enu maka olu olu gbasatara uka, obia wete onyinye igu akwukwo na United States ibido nzere Ph.D na Kristian motivashion.

Odere okwukwọ abuọ, nke izizi bu first Hints for Effective Parenting: For Effective Family Living, nake abuọ bu ode na 2006, titled Ethics for Development.

Agu ilu olu na fu maka ndi obodo bido na ahọ 1983, mgbe odoro oche senate na Kwara State. Obia si na e gbanwe uche ndi naijiriya bu ihe meya oji banya ndorondoro ochichi. Ogwa ndi na afa ya bu Sarah bu nlo owere ndi obodo Naijiriya.

Jibril was also appointed commissioner for social development, youth and sport in Kwara State, and has served on various sporting positions including Kaduna State sports council. In 1992, she contested to be president under the Social Democratic Party, but was placed fourth in the primary election, although she won the presidential nomination for her state, Kwara. She re-contested to be president in 1998, under the platform of People's Democratic Party, but lost to Olusegun Obasanjo. In 2003, she defected from PDP to Progressive Action Congress to become the first woman to represent a registered party and be a presidential candidate but lost to Obasanjo again.




#Article 197: Nkechi Nwaogu (154 words)


Nkechi Justina Nwaogu bụ onye òme iwu Nigerian a mụrụ n'ọnwa ise nkè afọ 1956, nke nọchitere anya otu ndọrọ-ndọrọ ọchịchị People's Democratic Party na Abia State. Ọ banyèrè ọrụ òme iwu n'afọ 2003.

A mụrụ Nkechi Justina Nwaogu n'afọ 1956. O nwetara asambodo nke ndi bekee n'akpọ MSC Management (Finance) n'afọ 1984, nwtakwuo nke ndị bekee n'akpọ Post Graduate Diploma, Management Studies n'afọ 1981, ma nwetakwazie nke ndị bekee n'akpọ Diploma in PRTG Management n'afọ 1979.

N'ihi na ọ rubuola n'ụlọakụ ,e mèrè onye òme iwu Nkechi onye isi nke òtù ndi òme iwu n'ahu maka mmume ụlọàkụ, ịnshọọransị na ụlọ ọrụ ego dịgasị iche-iche. N'ọrụ a, o kwere nkwà ndonyeukwu nye agụmakwụkwọ n'efu, ndonyeukwu nye obìbì ego nta n'etinyeghi ịntịrestị na ndonyeukwu nye atụmatụ ọmụmụ aka ọrụ dị iche-iche. A ghọọrọkwàrà ya ọzọ na ndọrọ-ndọro ọchịchị nke ọnwa  nke anọ nke afọ 2011.

N'ọnwa Ekeresimesi nke afọ 2011, Ụlọikpe mkpegharị nke Naịjirịa kagbùrù nghọrọ ahọọrọ Nwaogu na ndọrọ-ndọro ọchịchị nke ọnwa  nke anọ ahụ.




#Article 198: Abiodun Olujimi (490 words)


Abiodun Christine Olujimi (amụrụ na ụbochi iri abụọ na ise nke ọnwa iri na abụọ na afọ 1958) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchichi nke si na obodo Naijiria. Ọbụ onye ome iwu nke Obodo Naijiriya nke na anọchite anya gburu gburu Ekiti South ma bụrụ kwa onye osote ọchichi nke bekee kpọrọ minority whip. Ọ bụ onye ama ama maka obi ya kara aka na ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchichi, usoro ọchichi nke ime odinala na ọtụtụ ihe otinyere na ihe gbasara okwu igwe nke nzisa ozi ekwe nti mgbe ọbụ onye otu bọọdụ nke ndi Nigerian Communications Commission.

Amụrụ ya na ezi na ụlọ ndi ogbenye nke ndi Obodo Omuo Ekiti nke di na Ekiti Steetị. Nwa ada Olujimi gbara oke mbọ ma na edebe ego obere obere maka ihe gbasra agụmagụ akwụkwo ya site na mgbe ọgbara afọ iri na anọ mgbe obidoro rụba ọrụ ka onye na ere akwa na obodo Lagos. Agụmagụ akwụkwọ ya bidoro na ụlọ akwụkwọ Our Lady of Apostles di na Ibadan, Oyo Steetị na ụlọ akwụkwọ nke Nigerian Institute of Journalism ebe onwetere asambodo nke Diploma na afọ 1976. Biodun Olujimi ritere nzere nke Mahadum na usoro nke bekee na akpọ Political Science na nke abụọ na usoro nke Public Relations na Marketing site na Mahadum nke University of Abuja.

Nwa ada Biodun ritere uru na ọrụ nke igbasa okwu na nke onye nta akụkọ na agbanyeghi na ọbụghi ọrụ nke ọchọrọ irụ. Ọrụrụ ọrụ ka onye nta akụkọ na ụlọ nta akụkọ nke Nigerian Tribune, Nigerian Posts and Telecommunication, Nigerian Television Authority, na Delta Steel Company, Ovwian nke di na Aladja, Reflex Concept, DBN Television. Oruru ọkwa nke di elu na ụlọ akụkụ nke ndi DBN TV ka onye Nghazi site na afo 1993 ruo na 1997.

Osoro di ya bido dọwa ndọrọ ndọrọ ọchichi na afọ 1997 mgbe enyere ya ọkwa nke National Publicity Secretary nke ndi otu NCPN nke gbuo tupu obanye na otu nke ndi All Peoples Congress (APC) ebe enyekwara ya ọkwa nke National Publicity Secretary.

Na afọ 2002, Olujimi banyere na otu ndi Peoples Democratic Party (PDP) nke tinyere aka na nrite uru nke onwere na ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchichi. Na afọ 2003, enyere ya okwa nke Special Assistant nke onye isi ọchichi nke Ekiti Steetị ebe osiri ji we zụo ma merie iga na ndi ome iwu nke ụlọ ala nke etiti. Na afọ 2005, aghọrọ ya ka osote onye isi ọchichi nke Ekiti Steetị tinyere onye isi ọchichi Ayo Fayose.   
Olujimi riri elu nke ebe ọdi ukwu na ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchichi site na ibụ onye kọmmishọner nke na ahụ maka ihe gbasara ọrụ mmepe obodo ma bụrụ kwa onye na ahụ maka ihe gbasara ụmụ nwanyi. Na afọ 2015, ọdọrọ ma merie na okwa nke onye ome iwu nke ulo elu ma bụrụ onye ome iwu nke nochitere anya ndi Ekiti South site na otu ndi Peoples Democratic Party.

Abiodun Olujimi bụ onye amara amara ka nwanyi nke makarisiri ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ochichi na ọbodo Naijiriya.




#Article 199: Zainab Abdulkadir Kure (216 words)


Nwada Zainab Abdulkadir Kure (amuru  ya na ùbọchi iri abụo na anọ na ọnwa iri na otu na afọ 1959) aghọpụtara ya dika onye ome iwu na-anọchi anya gburu gburu Niger South nke Niger State, Nigeria, Ọ batara ọchichi na ụbọchi iri abụọ na itolu na ọnwa ise na afọ 2007. Ọ bụ onye otu  ndi ndọrọ ndọrọ ọchichi a na-akpọ People's Democratic Party (PDP).

Kure gara Ahmadu Bello University, Zaria ebe oritere nzere BSC Political Science na afọ 1984.  Ọ lụrụ dika onye ọlụ oyibo na Niger State, tupu o jèè izọ ọchichi nke ndi ome iwu, O toruru n'ogo  onye isi odee-akwụkwọ. Di ya  Abdulkadir Kure bụ onye isi ọchichi nke  Niger Steeti nke Naijiria malite na ubọchi iri abụọ na itolu nke onwa ise na-afo 1999 ruo na  ụbọchi iri abụọ na itolu nke onwa ise na-afọ 2007.

Oge aghọpụtachara ya, enyere ya ọkwa n'otù na-ahụ maka nkwalite obodo,ụlọ-azụmazụ isi-ego na orụ-ugbo. Na ihe ule etiti afọ nke ndi ome iwu na ọnwa ise na afọ 2009 ,Akwụkwọ ntọ akụko ThisDay deputara na okwadoro (National Grazing Reserves Establishment and Development Commission Bill) na (National Poverty Eradication Commission Bill) na afọ 2008. Akwụkwọ ntọ akụkọ dere na otinyere olu ya nke ọma na arụmarụ ụka na ọgbakọ, ọ na-akwado ọfụma na-agbado kwa anya na orụ kọmmitee .




#Article 200: Nnenna Elendu Ukeje (247 words)


Nnenna Ijeoma Elendu Ukeje bụ onye na anọchite anya ndi Bende, Abia State, Nigeria na gburugburu nke Etiti. A họpụtara ya ọzọ na ọkwa nka na ọnwa nke ise na afọ 2011, enye kwara ya okwa nke onye isi oche na ahụ maka nmekọrita anyi na mba di ọzọ. Na ndọrọ ndọrọ nke afọ 2015 ahọpụtara ya ọzọ ma nyekwa ya onye isi oche na ahụ maka nmekọrita anyi na mba di ọzọ. 

Ukeje bụ onye Alayi na Abia State, ọ gụrụ sekọndịrị na ụlọ akwụkwọ a na akpọ Federal Government Girls College, Owerri, Imo State. Ọgụkwara akwụkwọ na mmahadụm nke Benin nọ na Edo State tụpụ ya aga weta asambodo na Mahadụm nke a na akpọ University of Lagos.  Asambodo nke oritere bụ na ngalaba ndi na ahụ maka ihe mmụta.

Tụpụ ya ebido ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọ gbara mbọ na ọrụ njikwa ụlọ-oriri na nkwari. Ụkeje mere ka ndi mmadụ mara na mmasi ya maka ihe gbasara ọrụ ohanaeze si na aka papa ya nwụrụ awụ bụ Kaptin Elendu-Ụkeje, onye etụrụ ụgo na okwa ya (Onye na anya ụgbọelu) na ụlọ ọrụ ya na Naijiria Air Fọsụ ya na Naijirian Airwes tụpụ ọga ezụmike-nka. Mama Ụkeje aha ya bụ Roseline Ukeje, jere ozi na ọnọdụ Onyeisi Ikpe na Ụlọ-Ikpe elu nke Etiti tụpụ ọ laa ezụmike-nka.

Mgbe Ukeje dabatara na ndọrọ ndọrọ ọchichi na afọ 2007 , o were ọkwa onye nochitere anya ndi Bende na agbụrụ Gomentị Etiti, Abia Steetị na People's Democratic Party (Nigeria). A họpụtaghariri ya ọzọ na afọ 2011.




#Article 201: Ayo Hulayat Omidiran (338 words)


Ayo Hulayat Omidiran, a muru ya na onwa November nke iri, na afor 1965. O so na ndi ndoro ndoro ochichi, ndi eme iwu nke Nigeria. O na anochite anya ndi Ayedaade/Irewole/ Isokan federal constituenci na Osun State. O bu onye otu All Progressive Congress. o si na obodo Ikire di niime local government Ireole na Osun steeti. born 10th of November 1965, is a Nigerian politician and federal law maker representing the Ayedaade/Irewole/Isokan federal constituency in Osun State. She is a member of the All Progressive Congress. She is a native of Ikire in the Irewole local government area of Osun State 

Nwada gara ulo akwukwo Ayedaada Gramma skulu di na Osun Steeti. Ebe a hu ka onwetere adambodo nke oyibo kporo West Africa School Certificate na aho 1980. O gakwara n'iru gakwa mahadum Ahmadu Bello di na Zaria, kaduna Nigeria ebe onwetere nzere  B.sc na Biochemistry na afo 1985.

O zoro ndoro ndoro ochichi Na ulo omi iwu nke ala na anochite anya ndi Ayedaade/Irewole/Isokan constituency na afor  2011 ma merie,.  o zokwara ndoro ndoro ochichi a ozo site na otu ndi Apc. Ahoputakwara ya ozo .APC.   nwada a, a ruola na ogo oru di iche iche na Ulo omi iwu tinyekwara  osote onye isi, ndi otu na ahu maka ndi egwuregeu, ndi otu na ahu maka ikowa iwu obodo, otu na ahu maka nzikorita ozi, ndozi ime obodo, ihe ngwupute nke ala, ihe gbasara umu nwanyi, ya na ihe gbasara umu nwanyi na ochi ochit

Na afor 2002, o biara buru onye otu ndi nzuko na ahu maka egwuregwu boolu nke Nigeria. became a member of the Nigerian Football Association Board, and remained there till 2005. Ke mgbe afor 2006, Obu onye otu nzuko na ahu maka unu nwanyi no ne egwuregwu boolu FIFA.  O bu onye isi bidoro otu egwregwu umu nwanyi na Oshogbo, Osun steeti a kporo Omidiran Babe. na afor 2017 , e mere ya onye isi  na ahu maka umunwanyi no na egeregwu boolu NigeNigeria Football Federation (NFF) Women Football Committee




#Article 202: Mulikat Adeola Akande (169 words)


Mulikat Adeola Akande (amụrụ 11 November 1960) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Nigerian  na onye chọrọ ibụ onye  omeiwu  . A hoputara ya n’ime ulo ndi nnochite anya n’elu ikpo okwu nke ndi People's Democratic Party (PDP) nke nochitere anya Ogbomoso North, South na Orire Constituency n’afọ 2007 ma họpụtagharia ya na 2011.

A mụrụ Mulikat Adeola na November 11, 1960 na Kaduna nke dị n'ebe ugwu nke Nigeria site n'aka Alhaji na Alhaja, Akande bụ ndị nwụrụ anwụ, ma bụrụ akụkụ nke ezinụlọ Jokodolu.  Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị St. Annes na Queen Amina College dị na Kaduna. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ sekọndrị, ọ gara kọleji nke Arts na Science na Zaria maka ọkwa ya wee mesịa gaa Mahadum Ahmadu Bello, (ABU) na 1979, ebe ọ gụrụ Iwu wee nweta LLB ya na 1982 na ngalaba nke abụọ. Ọ gara ụlọ akwụkwọ Iwu  nke Nigeria ma kpọọ ya bar na 1983. O mechara gaa Mahadum nke Lagos maka nzere nke abụọ na Iwu (Masters of Law) na 1985.




#Article 203: Maryam babangida (778 words)


A mụrụ oriakụ Maryam Babangida n'onwa Novemba n' afọ 1948. ọ bụ nwunye Jenaral Ibrahim Badamasi Babangida,onye isi ala obodo  Nigeria bido n'afọ 1985 rue n'afọ 1993. Jenaralụ a nwetara ọtutụ nkọtọ banyere mpụ na aghụghọ di n'ọchịchị ya mgbe ọ na achị. ọ  bụ ya bidoro ọnọdụ ana akpọ First Lady of Nigeria ma mee ya o kwụru chim.

Dika  first lady, O bidoro ọtụtụ ihe di iche iche iji nyere ụmụ nwaanyị aka. Ihe ndia mere ka Maryam bụrụ onye ama ama ma na ewu ewu tumadi nihe gbasra mma ya, ekike ya na ebube ya, ọ bụ onodu a ka ọnọgidere tupu onwa a nakwa mgbe di ya rituru n'okwa .

A mụrụ Maryam King n'afọ1948 n' Asaba (present-day Delta State),ebe o gụrụ akwụkwọ praimari .  Nne na Nna ya bụ  Hajiya Asabe Halima Mohammed sitere  Niger State, onye Hausa, na Leonard Nwanonye Okogwu onye Asaba, bụrụkwa onye Igbo.O mechara gaa na north na Kaduna n'ụlọ akwụkwọ sekọndiri nke  Queen Amina's College. Ka ọ guchara o nwetere orụ dika ode akwụkwọ na Federal Training Centre, Kaduna. O mechakwara nweta nzere diploma maka ode akwụkwọ site na  La Salle Extension University (Chicago, Illinois) nakwa asambodo na kọmputa sayensị site n'istitute NRC di na Lagos.

Ka ọnwa seputemba di n'mkpụrụ ụbọchị isii n'afọ 1969 tupu o rue afọ iri abuo na otu ọ lụrụ  Major Ibrahim Badamasi Babangida. Ha mụrụ ụmụ anọ. ụmụ nwoke abụọ  Mohammed na Aminu, na ụmụ nwanyi abuo  Aisha na Halima. ka di ya rigoro n'okwa onye isi ndi soja n'afọ 1983 dika Army Chife, Maryam Babangida  bụrụzia onye isi ndi nwunye ndi army ana akpọ  Nigerian Army Officers Wives Association (NAOWA). O gbara mbọ n'ọnodu a rụpụta ụlọ akwụkwọ di iche iche. ụlọ ọgwụ, ebe ọzụzu ụmụ nwanyi nakwa ebe nledo ụmụ aka amụrụ ọghụ.

ụfọdụ ihe na- amasi ya bụ ọrụ ugbo, idozi ụlọ,egwu, egwuregwu squash,badmington, inyere ndi mmadụ aka na igụ akwụkwọ.

Mgbe di ya chịwara dịka Onyeisi ala n'afọ1985,  Maryam Babangida kpọgotere ụmụ ya na Dodan Barracks di na Lagos. Odoziri ụfọdụ ọnụ ụlọ di na baraks mee ha ,ha maa mma maka ile ndi ọbia.  Dodan barracks  so n'ebe izizi Maazi Gideon Orkar wakporo n'afọ  1990 mgbe ọ chọrọ inara ọchịchị n'ike n'aka Ibrahim Babangida, onye nke nọ n'ụlọ mgbe ahụ mana ojisiri ike si n'azụ ụlọ gbafuo.

Dika  First Lady nke Nigeria bido n'afọ 1985 ruo afọ1993, Ọ tụghariri ọnọdụ first lady a buruzia ihe butere mepe obodo ma na enyere ma akwalite ụmụ nwanyi . o bidoro otu a na akpọ  Better Life Programme for RuralWomen n'afo 1987 nke a bidoro otu di iche iche dika  co-operatives, ụlọ ọrụ mbipụta,ọrụ ugbo, obere ụlọ ahia,ahia,ebe ọzụzụ ụmụ nwanyi nakwa ebe nletena na nchedo ụmụnwanyi.   Maryam Babangida  bidoro National Centre for Women's Development n'afo1993 maka nchoputa,ozuzu nakwa nchikota umu nwanyi maka inyere onwe ha aka

O gbara mbọ ihu na umu nwanyi nwere ọnụ okwu n'obodo. nke a mere o ji gaa hu nwunye onye isi ala ndi ozo iji gwa ha mkpa odi inyere ụmụnwaanyị  obodo ya aka.

Akwụkwọ ya nke akpọrọ, Home Front: Nigerian Army Officers and Their Wives, ebiputara n'afọ 1988,  gbadoro ụkwụ n' ọrụ ụmụ nwanyi n'ezinulo nakwa otu ha si akwado ndi di ha n'ezinulo. mana akwukwo a nwere otutu ndi kọtọrọ ya.

Ọrụrụ ọ rụrụ ya na ndị National Council for Women's Societies (NCWS) mere ka ọ nyere aka nweta nkwado tụmadi otu  SFEM (Special Foreign Exchange Market)na-ibelate ọnụ ngwa ahia nakwa ime ka ego Nageria nwee ugwu. Ebube nwaanyi a bụ  ihe na-ede ude.  Mgbe emere ngosi ọrụ aka nke otu ya better life gosiri n'abali asaa n'afọ 1990, otu onye nta akụkọ kwuru na Maryam dika Ezenwaanyị ndị Rome nọ n'oche Eze ya juputa n'ebube nakwa uwe na-akpụ n'ala nke mmadụ enweghi ike ịkọwa. Ụmụnwaanyị ji ta eme ọnụ, ebube ya bụkwa ihe eji ekwu okwu na -agbanyeghi na di ya apụọla n'ọkwa. 

Na ọnwa November 15, 2009, asịrị  anụrụ bu na  nwanyị mbụ anwụọla n'ụra ụlọ ọgwụ di na Mahadum California (UCLA) Jonsson Comprehensive Cancer Center nke Los Angeles banyere nsogbu ndị na-akpata ọrịa cancer nke ovarian .  Otú osina di , onye na-enyere di ya  aka, kwuru, sị Nwaanyị  a bụ Maryam Babangida dị ndụ. . . Agwara m ya banyere asịrị na-agbasa na Nigeria banyere ọnwụ ya ma ọ chịrị ọchị, si na ndị na-ebu akụkọ ahụ ga ebu ya ụzọ nwụ .   

Maryam nwụrụ ka ọ gbara afọ iri isii na otu ( 61) site na ọrịa cancer ovarian na 27 December n'afọ 2009 na ụlọ ọgwụ dị na Los Angeles, California .   Di ya nọ n'akụkụ ya mgbe ọ nwụrụ.  Ekwuru na  Onye isi oche nke Senate nke Naijiria, bụ David Mark, kwara ákwá mgbe ọ nụrụ akụkọ ahụ. 

Ndi akwụkwọ akụkọ Times nke Nigeria kọrọ banyere ọnwụ ya ma kwuo na eweere ya dịka otu n'ime ụmụ nwanyị kachasị ukwuu n'Africa taa.  




#Article 204: Arunma Oteh (603 words)


Arunma Oteh, OON (Nke ọkwa ana akpọ Officer nke Order Niger), bụ onye nke na edekọ ego ma bụrụ kwa onye osote ọchichi nke ụlọ akụ nke mba nịịle nke ana akpọ World Bank. Nwa ada nke biara bụrụ onye isi nke ụlọ ọrụ nke obodo Naijiriya nke ana akpọ Securities and Exchange Commission (SEC) na ọnwa mbụ nke afọ 2010. Na ọkwa nkea, ọhụrụ maka ihe gbasara usoro nke nduzi ihe gbasara ahia ego na akụ na ụba nke obodo Naijiriya ma tinyere ụlọ ọrụ nke ana akpọ Nigerian Stock Exchange. Na ọnwa asaa nke afọ 2015, mgbe ọrụ ya na SEC kwụsiri, nwa ada nkea biara nwete ọrụ ozọ ka onye nke na edekọ ego ma bụrụ kwa onye osote ọchichi nke ụlọ akụ nke mba nịịle.

Arunma Oteh bụ nwere ikikere nke diri onye obodo Naijiriya na Britain. Na obodo Naijiriya, osi na Steetị nke Abia. Ọ gụrụ akwụkwọ na Mahadum nke ana akpọ University of Nigeria Nsukka, ebe onwere asa mbodo nke ka si elu nke bekee na akpọ First Class Honors Degree na agụmagụ nke ihe gbasara Komputa Sayensi. Omere bia gaa na ụlọ akwụkwọ nke ana akpọ Harvard Business School ebe oritere asambodo nke abụọ na agụmagụ Business Administration. Oteh so na ndi deziri akwụkwọ nke akpọrọ African Voices African Visions.

Oteh arụọla ọrụ na ọtụtụ ụlọ ọrụ ndi di ka Harvard Institute for International Development na Centre Point Investments Limited nke di na obodo Naijiriya na usoro ihe gbasara ighazi akụ na ụba, nkwalite ihe, nkuzi na ichọpụta ihe. Na afọ 1992, Oteh biara rụwa ọrụ na African Development Bank (AfDB).

Oteh bụrụ onye isi nke na ahụ maka idozi akụ na ụba na azụmahia ego site na afọ 1993 ruo na 1997, bia bụrụ onye isi oche nke usoro na ahu maka nghazi akụ na ụba na ire ahia site na afọ 1997 ruo na 2001 tupu eme ya onye na edobe ego nke ụlọ akụ ma na ahụ maka ihe gbasara ikọ ego na aku na ụba nke mba ụwa. Emere Oteh onye osote isi oche nke ụlọ ọrụ ADB na ọnwa atọ nke afọ 2006 ebe ọna ahụ anya maka ihe gbasara asụsụ, ngwa ọrụ na azụmazụ, iwere mmadụ na ọru, igbasa ozi na nkara di iche iche.

Onye isi ọchichi obodo Naijiriya nke ana akpọ Umaru Yar'Adua biara họpụta Nwa Ada Oteh ka onye isi nke ndi ụlọ ọrụ Securities  Exchange Commission na ọnwa asaa nke afọ 2009.
Arunma Oteh biara bụrụzie onye isi ụlọ ọrụ nke na ọnwa mbu nke afọ 2010, mgbe ndi ome iwu biara si ya chiri ha na ihu.

Na ụbọchi iri na asatọ nke ọnwa asaa di na afọ 2012, Oteh bidokwara rụwa ọrụ ozọ na ụlọ ọrụ SEC mgbe ndi PricewaterhouseCooper biara maa ya ikpe amaghim na ebubo oshi ego eboro ya. Oteh rụchara ọkwa ọrụ nke afọ ise ka onye isi ụlọ ọrụ SEC na ọnwa mbụ nke afọ 2015. Na ọnwa asaa nke afọ 2015, Jim Yong Kim, onye isi ụlọ ọrụ nke ndi World Bank nyere nwa ada Arunma Oteh ọkwa pụru iche ka osote onye isi na onye nke na edekọ ego na ụlọ ọrụ ha.

Na afọ 2011 Oteh ritere nrite nke Officer of the Order of the Niger (OON) maka ọtụtụ nkwalite na ntinye nke otinyere na ihe gbasara mbulite nke obodo na imezi ihe gbasara akụ na ụba nke obodo Naijiriya. Na afọ 2011 oritekwara nrite nke oyibo na akpọ Distinction In Public Service nke ndi otu Commonwealth Business Council/African Business nyere ya
Na afọ 2014, Oteh ritere ihe nrite pụrụ iche ka Nwanyi Azụmahia nke mpanyere West Africa nke ndi otu CNBC Africa All Africa Business Leaders Awards (AABLA) nyere ya.




#Article 205: New Yam Festival of the Igbo (636 words)


Iwa Ji ọhụrụ ndi Igbo(Orureshi na idoma, Iwa ji, Iri ji or Ike ji, n'ọlumba di iche iche) bụ emume ndi Igbo people na-eme kwa afọ na ngwụcha udu mmiri 'raining season' na mmalite ọnwa Asatọ. 

Emume Iwa Ji  (maọbụ iri ji ọhọọ) bụ emume a na-eme na mpaghara ọdida anyanwụ nke Afirika 'West Africa (nke kacha na Nigeria na Ghana) nakwa mba Afrika ndi ọzọ 'African countries' ma tinyekwa, nke na-egosipụta njedebe aghọm ihe ubi nakwa mbido akụm ihe ubi. Emume a n'egosipụta omenala, jikọta ndi Igbo ọnụ dika ndi ọrụ ubi makwa nwee ntụkwasi obi na Ji.

Ji 'Yams' bụ ihe owuwu ihe ubi mbụ 'crop' a na-aghọta bụkwara nke kachasi mkpa na mpaghara a.  Ya mere Emume Ji ohụrụ bụ emume nke gosipụtara mkpa Ji di n'Omenala ndi Igbo. N'uhuruchi tupu ubọchi ahụ, a na-eri maọbụ wepụ Ji ochie niile site na afọ gara aga. Nke a bụ n'ihi na e kwenyere na Afọ Ọhụrụ ga-amalite site n'   ihe dị ụtọ kama owuwu ihe ubi ochie nke kara aka  nke afọ gara aga.

Ọ bụ ezie na ụzọ esi eme Emume a nwere ike ịdị iche site n'otu obodo ruo obodo, ihe ndị dị mkpa nke mejupụtara ememme ahụ ka na-adị otu. N'obodo ụfọdụ, Ememme a bụ otu ụbọchị zuru ezu, n'ọtụtụ ebe ọ nwere ike ịbụ otu izu ma ọ bụ karịa. Ememme ndị a na-agụnyekarị ụdị ntụrụndụ na emume dị iche iche, gụnyere omume nke Igwe (Eze), ma ọ bụ okenye, na omenala ndị Igbo, ụmụ nwanyị, na ụmụ ha. Ememme a na-egosi ihe omume omenala Igbo dịka ihe ngosi nke oge a, egwu Mmọnwu di iche iche nakwa ejiji di iche iche. 

Mgbedum, na mmalite nke ememme a, a na-ebu ụzọ enye ndị chi na ndị nna nna mbụ Ji a tupu  ekesaara ya ndị obodo. Nwoke kachasi okenye di n'obodo ahụ, onye Eze maọbụ onye echiri echichi na-eme Emume a. Nwoke a na-eweta Ji nye Chukwu abiama,God,   deities na nna nna ya ancestors'  site n'igosi Chineke ekele maka nchebe ya na obiọma ya na-eduga ha site na oge ruo oge owuwe ihe ubi buru ibu na-enweghị ọnwụ n'ihi agụụ. Mgbe emechara ekpere nke ekele nye Chineke, ha na-eri Ji mbụ n'ihi na-ekwenyere n' ọnọdụ ha nyere ha ohere nke ịbụ ndị na-agbata obodo ha na chi nke ala ahụ. A na-eme ememme ndị a iji gosipụta ekele nke obodo ahụ nye chi maka ime ka ihe ubi ahụ nwee ike ime nke ọma, a na-emekwa nkea  n'agbanyeghị mgbanwe ndị dị ugbu a n'ihi mmetụta nke Iso Ụzọ Kraịst 'Christianity'. Nke a kọwapụtara na ndi Igbo bụ ndi ọkaa omee, ndi okpukperechi nakwa ndi na-enye ekele.

A na-eji ntụrụndụ ama Ụbọchị a oge a na-akọ ihe, a na-ejikwa ya ekesiri ndi agbata obi ọtụtụ ihe ndị enwetara n'ubi. A na-eme ọtụtụ emume n'ụbọchi iri ji ọhụrụ. Otu egwu di iche iche 'Folk dances', Mmanwụ 'masquerades', ijenlemanya 'parades', n'emume ndi mmadụ na-ahụ dika 'nka' na-ezipụta aṅụrị, ekele na ngosipụta di iche iche ndi obodo na-eme.

A na-eji mmanụ nri 'Palm oil' eri Ji ọhụrụ. Iwa ji na 'Asian Mid-Autumn Festival' nwere nyiri, ebe ha abụọ gbakwasara ụkwụ na njem ọnwa 'moon' bụkwara oge owuwe ihe ubi ndi obodo. 

Ihe omume a bụ ihe dị mkpa na kalenda nke ndị Igbo nọ n'akụkụ ụwa niile.

Mkpụrụ owuwe ihe ubi Ji na ememme nke ikele  Chineke nke ala site n' ememme Ji ọhụrụ bụ ihe atụ nke nkwenye n'okpukpere chi kachasị elu. Ọbịbịa nke ọnwa ọhụụ n'ọnwa Ọgọst bụ nkwadebe maka ememe Iri Ji ọhụrụ dị ukwuu, ma oge n' usoro nkwadebe dịgasị iche iche site n'otu obodo gaa n'obodo.

Ememme nke Iri Ji ọhụrụ bụ emume di ukwuu na-egosipụta nka. Ememe a ma ama bụ ihe ngosi nke mmekọrịta, ịgba egwú, oriri n'ọṅụṅụ, ngosikwa afọ maka ndị obodo, iji mee ka njedebe nke oge ịkọ ihe, ememme ebe ndị mmadụ na-egosipụta ekele ha nye ndị nyere ha aka ịghọ mkpụrụ dị ukwuu n'owuwe ihe ubi.




#Article 206: Iri Ji ọhụrụ ndi Igbo (637 words)


Iwa Ji ọhụrụ ndi Igbo(Orureshi na idoma, Iwa ji, Iri ji or Ike ji, Otute  n'ọlumba di iche iche) bụ emume ndi Ndị Ìgbò na-eme kwa afọ na ngwụcha udu mmiri 'rainy season' na mmalite ọnwa Asatọ. 

Emume Iwa Ji  (maọbụ iri ji ọhọọ) bụ emume a na-eme na mpaghara ọdida anyanwụ nke Afirika 'West Africa (nke kacha na Nigeria na Ghana) nakwa mba Afrika ndi ọzọ 'African countries' ma tinyekwa, nke na-egosipụta njedebe aghọm ihe ubi nakwa mbido akụm ihe ubi. Emume a n'egosipụta omenala, jikọta ndi Igbo ọnụ dika ndi ọrụ ubi makwa nwee ntụkwasi obi na Ji.

Ji 'Yams' bụ ihe owuwu ihe ubi mbụ 'crop' a na-aghọta bụkwara nke kachasi mkpa na mpaghara a.  Ya mere Emume Ji ohụrụ bụ emume nke gosipụtara mkpa Ji di n'Omenala ndi Igbo. N'uhuruchi tupu ubọchi ahụ, a na-eri maọbụ wepụ Ji ochie niile site na afọ gara aga. Nke a bụ n'ihi na e kwenyere na Afọ Ọhụrụ ga-amalite site n'   ihe dị ụtọ kama owuwu ihe ubi ochie nke kara aka  nke afọ gara aga.

Ọ bụ ezie na ụzọ esi eme Emume a nwere ike ịdị iche site n'otu obodo ruo obodo, ihe ndị dị mkpa nke mejupụtara ememme ahụ ka na-adị otu. N'obodo ụfọdụ, Ememme a bụ otu ụbọchị zuru ezu, n'ọtụtụ ebe ọ nwere ike ịbụ otu izu ma ọ bụ karịa. Ememme ndị a na-agụnyekarị ụdị ntụrụndụ na emume dị iche iche, gụnyere omume nke Igwe (Eze), ma ọ bụ okenye, na omenala ndị Igbo, ụmụ nwanyị, na ụmụ ha. Ememme a na-egosi ihe omume omenala Igbo dịka ihe ngosi nke oge a, egwu Mmọnwu di iche iche nakwa ejiji di iche iche. 

Mgbedum, na mmalite nke ememme a, a na-ebu ụzọ enye ndị chi na ndị nna nna mbụ Ji a tupu  ekesaara ya ndị obodo. Nwoke kachasi okenye di n'obodo ahụ, onye Eze maọbụ onye echiri echichi na-eme Emume a. Nwoke a na-eweta Ji nye Chukwu abiama,God,   deities na nna nna ya ancestors'  site n'igosi Chineke ekele maka nchebe ya na obiọma ya na-eduga ha site na oge ruo oge owuwe ihe ubi buru ibu na-enweghị ọnwụ n'ihi agụụ. Mgbe emechara ekpere nke ekele nye Chineke, ha na-eri Ji mbụ n'ihi na-ekwenyere n' ọnọdụ ha nyere ha ohere nke ịbụ ndị na-agbata obodo ha na chi nke ala ahụ. A na-eme ememme ndị a iji gosipụta ekele nke obodo ahụ nye chi maka ime ka ihe ubi ahụ nwee ike ime nke ọma, a na-emekwa nkea  n'agbanyeghị mgbanwe ndị dị ugbu a n'ihi mmetụta nke Iso Ụzọ Kraịst 'Christianity'. Nke a kọwapụtara na ndi Igbo bụ ndi ọkaa omee, ndi okpukperechi nakwa ndi na-enye ekele.

A na-eji ntụrụndụ ama Ụbọchị a oge a na-akọ ihe, a na-ejikwa ya ekesiri ndi agbata obi ọtụtụ ihe ndị enwetara n'ubi. A na-eme ọtụtụ emume n'ụbọchi iri ji ọhụrụ. Otu egwu di iche iche 'Folk dances', Mmanwụ 'masquerades', ijenlemanya 'parades', n'emume ndi mmadụ na-ahụ dika 'nka' na-ezipụta aṅụrị, ekele na ngosipụta di iche iche ndi obodo na-eme.

A na-eji mmanụ nri 'Palm oil' eri Ji ọhụrụ. Iwa ji na 'Asian Mid-Autumn Festival' nwere nyiri, ebe ha abụọ gbakwasara ụkwụ na njem ọnwa 'moon' bụkwara oge owuwe ihe ubi ndi obodo. 

Ihe omume a bụ ihe dị mkpa na kalenda nke ndị Igbo nọ n'akụkụ ụwa niile.

Mkpụrụ owuwe ihe ubi Ji na ememme nke ikele  Chineke nke ala site n' ememme Ji ọhụrụ bụ ihe atụ nke nkwenye n'okpukpere chi kachasị elu. Ọbịbịa nke ọnwa ọhụụ n'ọnwa Ọgọst bụ nkwadebe maka ememe Iri Ji ọhụrụ dị ukwuu, ma oge n' usoro nkwadebe dịgasị iche iche site n'otu obodo gaa n'obodo.

Ememme nke Iri Ji ọhụrụ bụ emume di ukwuu na-egosipụta nka. Ememe a ma ama bụ ihe ngosi nke mmekọrịta, ịgba egwú, oriri n'ọṅụṅụ, ngosikwa afọ maka ndị obodo, iji mee ka njedebe nke oge ịkọ ihe, ememme ebe ndị mmadụ na-egosipụta ekele ha nye ndị nyere ha aka ịghọ mkpụrụ dị ukwuu n'owuwe ihe ubi.




#Article 207: Stella Obasanjo (313 words)


Stella Obasanjo (14 November 1945 #x2013; 23 October 2005) bu bu First Lady obodo Naijiria site 1999 tupu o wo. O bu bu wunye onye na achi ala Naijeria site 1999 ruo 2007 Olusegun Obasanjo. Ma obughi First Lady na 1976, mgbe Obasanjo bu onye isi ndi agha.  O wuru n’emume nhoro  liposuction n’ime Ulo Ogwu no na Spain.

Stella Obasanjo bu bu onye nnukwu mmadu na Naijiria ma obughi nani maka di ya Chief Olusegun Obasanjo, kama  obukwa onye ihe gbasara ndoro ndoro ochichi na anyu oku n’obi na nke ya, na nkwado ihe gbasara umu nwanyi, youtih dị ka ndị isi nke echi, na nhazigharị agha nke tisasịrị Nigeria

Stella Obasanjo si Iruekpen, Esan West, Edo State. Nna ya, bụ Dr. Christopher Abebe, bụ onyeisi ụlọ ọrụ United Africa Company (UAC) ma bụrụ onye isi obodo mbụ (Africa) nke UAC Nigeria. Nne ya, bụ Therasa, gụsịrị akwụkwọ na Pitman's College, London.

Stella Abebe malitere agụmakwụkwọ ya n'Ụlọ Akwụkwọ Our Lady of the Apostles. O debanyere aha na St Theresa's College, ebe o nwetara akwụkwọ akwụkwọ School West African na 1964 na ọkwa ọkwa. Afọ abụọ ka e mesịrị, ọ nwetara akwụkwọ ụlọ akwụkwọ sekọndrị. A kwadoro ya na Mahadum Ife ubua a na akpo (Obafemi Awolwo University), Ile-Ife, maka akara mmụta bachelor na English, na-aga site na 1967 ruo 1969. Na 1969, a kwadoro ya na UK iji mezue ọmụmụ ya, n'oge a, na mkpuchi , na London na Edinburgh, Scotland, malite na 1970 ruo 1974.

Ọ gụsịrị akwụkwọ na College Pitman na 1976. Ọ laghachiri Naijiria n'afọ 1976, n'oge na-adịghịkwa anya ọ lụrụ General Obasanjo, bụ onye ghọworo Onyeisi nke Ọchịchị na Onye Nduru-isi nke ndị agha Naijiria, na-esote Mkpochapụ Murtala Mohammed nke General. Mgbe ọ ghọrọ Nwanyị Nwanyị Nigeria na 1999, mgbe ọ gụsịrị di ya ka ọ bụrụ onyeisi oche, Obasanjo kwadoro Ntuzi Ụmụaka, maka nlekọta nke ụmụ na-enweghị ike na / ma ọ bụ ụmụ nkwarụ.




#Article 208: Oluremi Tinubu (209 words)


Oluremi Tinubu (amumuruya 21 Septemba1960) nwuye onye isi ala mana ugba obu onye okaiwu na Lagos State. Obu onye otu pati All Progressives Congress (APC).

Oluremi Tinubu bu nwa ikwpeazu na ime umu iri na abuo; Azuruya na  Ogun State.

Tinubu  ritere B.S. na Muta na mahadum no na lfe nke anakpo University of Ife, na nzere ozo ndi oyibo na akpo National Certificate of Education n'ime osisi akumaku  na umuanuma nu  site na ulomuta Adeyemi College of Education.

Oluremi Tinubu ghoro nwanyi mbu nke obodo Lagos mgbe di ya Bola Tinubu meriri na akwa ndoro ochichi  ibu onyeisiala na Lagos state. Dika nwayi mbu ,o hiwere ogbaku ana - akpo New Era Foundation, nke na arara enye nguzowe ogbako nke na ahu maka nlekota ndi na etoetao na  mata ihuoha ime nchekwa mgburumguru ebe obidi na oru obodo .

Mgbe aghoputara Tinubu, amara aka na ulo ikpe uloikpe nke uloikpe mkpesa nke ga-emesi kpokota maka kwado nhoputa ndi ochichi na afo 2012.

Tinubu bu otu onye n'ime out nari ndi okaiwu ahoputara na nzuko asato n'ime afo 2015. Otuodina, nani umunwanyi isii ka aghoro.. Ndi nke ozo bu  Stella Oduah na Uche Ekwunife, ndi nochitere anya Anambra, Fatimat Raji Rasaki, Rose Okoji Oko na Binta Garba.

Oluremi bu nwunye onye wubu oneye isiala na onye okaiwu Lagos State, aha ya bu Bola Tinubu.Obu onye otu karist .




#Article 209: Khairat Abdulrazaq-Gwadabe (218 words)


Khairat Abdulrazaq-Gwadabe (a mụrụ 1962) hoputara Senator maka  Abuja Federal Capital Territory constituency, Naijiriana mmalite nke Naijiria Fourth Republic, na-agba ọsọ na nchịkwa nke ndị Democratic Party (PDP). O nwere ọkwá site na May 1999 ruo May 2003.

A mụrụ Khairat na Ilorin na April 1962.
. 
Ọ mụtara iwu na Mahadum nke Buckingham..
Mgbe ọ nọsịrị oche ndi okaiwu Senate a họpụtara ya na kọmitii na Environment, Health, Women Affairs (onyeisi oche), Federal ihe, Tourism  Culture na Federal Isi Obodo Ókèala..
Ọ bụ onye otu Panel Panel on Review of Customs and Excise.

Khairat bụ onye na-agbasoro ndị omempụ maka oche oche Senate na 2003, mana ọ furu na primaries. Nke a nwere ike ịbụ na nkwado ya gara aga maka ịkwaga imeri President Olusegun Obasanjo.
Na Jenụwarị 2003, ọ mara ọkwa na ọ na-akwagara ndị All Naijiria People Party (ANPP) n'ihi mmeso ọjọọ ndị PDP mere.

Na August 2005, afọ isii mgbe alụmdi na nwunye gasịrị, Abdulrazaq-Gwadabe mụrụ nwa mbụ ya, nwa nwoke, n'otu ụlọ ọgwụ dị na Miami, Florida na USA. Ọ dị afọ 46. Nna nke nwa ọhụrụ ahụ, Colonel Lawan Gwadabe, bụbu onye isi agha nke Niger State. 
N'ihe December 2011, Senator Abdulrazaq-Gwadabe bụ onyeisi oche nke Senators Forum,bụ nke ndị mbụ na-eje ozi na ndị isi na-ekerịta ha ihe ọmụma na ahụmahụ.




#Article 210: Hilda Adefarasin (269 words)


Hilda Adefarasin bu onye ihe gbasara umunwanyi na anuoku n'obi n'ala Nigerian o buukwara onye isi otu National Council of Women's Societies (NCWS). Iji lekwado anya na oru NCWS, O hapuru oru nleta ndioria ya na afo 1969. O buru onye nche ego ha na afo 1971 tupu emee ya onye isi na afo 1987.

Amuru Adefarasin na Lagos, n'ime ezinulo Wilfred na Ethel Petgrave na afo 1925. Papa ya ruru oru na Nigerian Railway di na Lagos; nna ya na nne ya bu ndi akuru mba Caribbean. . Adefarasin guru akwukwo na CMS Girls Secondary, School and Achimota Ghana. Na afo 1945, oghonwa umuaka na ulogwu Massey Street tupu o gawa obodo England na 1948 maka ozuzu nke ejiri deba aha ya na otu ndi Noosu na afo 1951.l. Hilda Adefarasin so na ndi malitere otu ndi Noosu na Naijiria burukwa odeakwukwo ha na afo 1960, ma wurukwa onye nnochianya ndi Noosu na otu umunwanyi nke ana akpo National Council of Women's Societies. na afo 1971 emere ya onye nchego ha ruo na afo 1980. Na afo 1984, Adefarasin nochiri okwa Justice Nzeako dika onyeisi nde NCWS. Nhoputa ya kpadoro ukwu na ime umunwanyi guru akwukwo ndi isi NCWS. Adefarasin huru otua dika ogbako umunwanyi nwere aka oru di iche iche na ahu maka ikwanyere  umunwanyi ugwu ruru ha na ala Naijria na ibulite obodo elu. Na oge ya na NCWS O kwalitere mmuta igba ogwu mgbochi na kwa operational theatres ndi umuagbogho nwere oria vestino vaginal fistula.

O bu otuonye n'ime umunwanyi abuo ndi onye isiala Babangida hoputara ka ha nonye otu Political Bureau na afo 1986.

Di ya bu Justice Tunji Adefarasin. Umu ya bu pastors Paul and Wale Adefarasin.




#Article 211: Florence Ita Giwa (300 words)


Florence Ita Giwa (onye amụrụ na ụbọchi iri na-itolu na ọnwa nke abụọ na-afọ 1946) aghọrọ ya dika onye ome-iwu na-anọchi anya gburu-gburu Cross River South Cross River State, Nigeria. na mbido  Republik nke anọ na Naijiria, ọ bụ onye otu  ndọrọ-ndọrọ ọchichi All People's Party (APP). Ọnọrọ na-oche malite na ọnwa nke ise na-afọ 1999 ruo na ọnwa nke ise na-afọ 2003.

Amụrụ Ita-Giwa na-ụbọchi iri na-itolu,ọnwa nke abụọ na-afọ 1946 na obodo Atabong, Bakassi LGA na steeti Cross River, ọ gụrụ na ụlọ akwụkwọ  Kilburn Polytechnic nke di na London, United Kingdom. ọ bụrụ onye nọọsụ, mecha bụrụ onye nnọchite anya ụlọ ọrụ Beecham pharmaceutical, wee banye-kwa na Standall Pharmaceutical ebe ọnọchitere anya steeti Lagos. Ọ lụrụ  Dele Giwa, onye nhazi akwụkwọ nke Newswatch magazin. Ha lụrụ nani ọnwa iri, tupu Dele Giwa alụọ Olufunmi Olaniyan, onye lụrụ ya ruo mgbe ọnwụrụ 1986.

Ita-Giwa tinyere aka na ndọrọ-ndọrọ ọchichi wee pụta dika onye isi-oche NRC na steeti Delta. Mgbe emesiri, a hoputara ya dika onye otu gọọmentị etiti malite  na-afọ 1992 ruo na 1993, ọ so na commitee na-ahụ  maka nkpochapụ nke mgbakọ na- eme ihe ike malite na afọ 1994-95. Ọ malitere itinye aka na ihe omume Bakassi, ebe oritere aha Mama Bakassi. Ahọpụtara Ita-Giwa dika onye ọka-iwu na anọchite anya gburu gburu Cross River South na ọnwa April na afọ 1999 ahọpụtakwara ya dika na commitee na- ahụ maka iwu na usoro,gburu gburu ebe obibi,ihe mba-ọzọ, ụmụ-nwanyi, and was appointed to committees on Rules and Procedures, Environment, Foreign Affairs, Women, Niger Delta, ọgwụ na akwara.

Mgbe ọ hapụrụ ụlọ ome-iwu na afọ 2003, o sonyere ndi otu ndọrọ-ndọrọ ọchichi People's Democratic Party PDP, wee bụrụ onye ndụmọdụ onye isi ala Olusegun Obasanjo na ihe gbasara ụlọ ome-iwu. Na ọnwa ise na afọ 2010 enwere ashịrị na ego furu na akaụntụ kọmitti na-ahụ maka nhazi Bakassi,nke Ita-Giwa dika onye isi, jụrụ ndi Economic and Financial Crimes Commission ka ha nyochaa okwu ahụ.




#Article 212: Fatimat Olufunke Raji-Rasaki (100 words)


Fatimat Olufunke Raji-Rasaki 

A mụrụ Raji-Rasaki na Ekiti State na 1 Jenụwarị 1957. Ọ gara Doherty Memorial Grammar School na Ijero, tupu ya amụ na Mahadum Lagos.

A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye nnọchiteanya maka steeti Ekiti. E nwere ihe karịrị otu narị ndị otu a họpụtara na nzukọ agako nke esato na 2015, mana naanị isii n'ime ndị a bụ ụmụ nwanyị. Ndị ọzọ bụ Stella Oduah na Uche Ekwunife bụ ndị na-anọchite anya Anambra, Rose Okoji Oko, Oluremi Tinubu na Binta Garba.

N'afọ 2016, ọ gbara afọ iriano nke alụmdi na nwunye Brigadier General Raji Alagbe Rasaki.




#Article 213: Oluranti Adebule (139 words)


Dr Oluranti Adebule, onye amụrụ na Novemba 27, 1970 na Lagos state bụ onye na-esote onye isiala nke iri na ise nke Lagos state.

Dr Idiat Oluranti Adebule bidoro agụm akwụkwọ ya n' Awori college, Ojo.

O mechara gaa Mahadum nke Lagos State, Ojo ebe ọ gụru Islamic Education na 1992.

O mekwara Mastas digri ya na curriculum studies n'otu Mahadum ahụ. O mechakwara  nweta  Doctorate degree n'otu Mahadum a na 2012.

O bidoro ọrụ ya dika onye Nkuzi nke nta na Michael Otedola College Of Primary Education, Epe na ngalaba Religious Studies.
O mechara gafere na ngalaba nke Curricular activities na Lagos State University.

A họpụtara Dr Adebule ka ọ bụrụ ode akwụkwọ  Gọọmenti nke onye Isiala Lagos, Mr Babatunde Raji Fashola (SAN) na July 2011. Ọ ṅụrụ iyi dị ka onye na-esote onye Isiala steeti Lagos na May 29, 2015 na Ọka Ikpe nke Lagos 2015.




#Article 214: Mojisola Adekunle-Obasanjo (101 words)


Mojisola Adekunle-Obasanjo (amụrụ na 10 August 1944 - June 4, 2009) bụ onye isi ala nke ndị agha Naijiria 'Nigerian army' nke lara ezum ike nka.  Ọ kwadoro nzukọ 'Masses Movement of Nigeria na 1998 makwa dọọ ndọrọ ndọrọ ọchichi onye isi ala na Masses Movement of Nigeria (MMN) na 2003. Ọ bụ ya bụ Nwanyi nani nọ na nhoputa maka ntuli aka 2007 presidential elections. 

Na 1991-1998 Ọ bụkwaara nwanyi onye Isiala Olusegun Obasanjo.

Adekunle-Obasanjo nwụrụ na Tọzdai, abali anọ n'ọnwa isii n'afọ 2009 n'ụlọ nwa ya nwanyi nke di n' Ikoyi Lagos ebe ọriachara obere ọria

O nwere ụmụ anọ n'ọtụtụ ụmụ-ụmụ




#Article 215: Jumoke Akindele (178 words)


Jumoke Akindele  bụ onye ọkàiwu Naijiria Ondo State House 'lawyer na-na-akwado ị bụ onye ikwu okwu nke Ondo State 'Speaker of the Ondo State House of Assembly'.

A mụrụ ya na Okitipupa, obodo di n' Ondo State n'ebe ndịda anyanwụ na Naijiria. O nwetara agụmakwụkwọ ya na St. John's Primary School na Okitipupa tupu ya agaa ụlọ akwụkwọ Secondary nke St. Louis, Ondo ebe ọ nwetara akwụkwọ agụmakwụkwọ West Africa n'Afọ 1981.  O nwetara akara ugo mmụta bachelor na Iwu 'Law' n' Obafemi Awolowo University, Ile Ife ma mee iwu ruo afọ ole na ole tupu ya etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na 2006.

N'April 2007, ọ dọrọ ndọrọ ndọrọ dika onye ga-anọchite anya Okitipupa konstituency II kama o nwetaghị mmeri. Ọ dọgharịrị ọzọ n'April 11, 2011, ebe aghọpụtara ya dika otu onye Ondo State House of Assembly, ebe ochiri dika onye isi oche nke 'House Committee on Education' tupu aghọpụta dika  'Speaker of the Assembly'. Na May 27, 2015, a họpụtara ya dika onye isi oche nke Mgbakọ ozugbo onye isi Samuel Adesina nwụrụ Jumoke Akindele bụ Nwanyi mbụ bụ onye isi okwu nke ala a.




#Article 216: Judith Amaechi (266 words)


Dame Judith Obiajulu Amaechi (née Nwankwo; onye amụrụ na 24 December 1970) bụ nwunye nke gọvanọ nke Rivers Steti Governor Chibuike Amaechi. Ọ bụ onye isi Empowerment Support Initiative (ESI) nke na-eme mkpọsa megide ọrịa mminwụ 'HIV/AIDS', na-akwado ikike nke ụmụ nwanyị na ụmụaka, ma na-akwalite ọdịmma ụmụ nwanyị na nwata gender equity.

A mụrụ Amaechi na 24 December 1970 n' Enugu Ukwu, Anambra State. Ọ gara akwụkwọ Sekọdri na Federal Government Girls College, Abuloma . Ọ gara Mahadum Rivers State University of Science and Technology, ebe ọ gụsịrị akwụkwọ dị ka Onye Ọrụ Ọmụma Obodo 'Urban and Regional Planning Professional'. Ọ lụrụ Chibuike Amaechi ma nwee ụmụ atọ.

Amaechi malitere ulo oru Empowerment Support Initiative 'Non-Governmental Organization (NGO)', na 16 October 2008. NGO a na-enye nkwado na ndụmọdụ bara uru maka ụmụ nwanyị na ụmụaka, karịsịa ndị kasị daa ogbenye.
Na June 2009,ebe o kwuruokwu n'oge Ụbọchi Ụmụnwanyi Mba Ụwa 'International Women's Day', Amaechi kpọrọ maka nyochaa iwu obodo na omenala ndị na-eme ka ndị inyom di ha nwụrụ nwee nsogbu, mgbe ụfọdụ ọ na-atụba ha na ịda ogbenye.  Na March 2010, ya na Manuela George-Izunwa, Kọmishọna Kansụl nke Ndị Nwanyi,  gara Israel iji nyochaa ugbo ma kwurịta ọzụzụ na mmepe nke ọrụ ugbo n'etiti ndị inyom nọ na Rivers State.

N'afọ 2009, Amaechi kwadoro usoro nchịkọta ndị na-adịghị mma maka ụmụaka Rivers State.
Ọ bụ onye siri ike na nkwado Iwu Ụmụaka na-abanye na steeti Rivers n'afọ 2010, na-achọ igbochi mmegbu ụmụaka.
N'August 2010, o meghere Ugboigwe na Nkwukọrịta Technology nke izu anọ, nke na-enye ọzụzụ kọmputa n'efu na ememe ndị na-eto eto na ndị isi ụlọ akwụkwọ sekọndrị.




#Article 217: Amina Titi Atiku-Abubakar (317 words)


Amina Titilayo Atiku-Abubakar, bụ nwunye nke onye na-esota onye isi ala Federal Republic of Nigeria, Atiku Abubakar. Ọ bụ onye na-akwado ndị inyom na ụmụaka. Ọ bụ onye guzobere Nzụkọ na-ahụ maka nkụzị gbasara ahia ụmụ nwanyi na ụmụaka 'Women Trafficking and Child Labour Eradication Foundation (WOTCLEF)' na onye malitere iwu nke onwe ya nke mere ka e guzobe 'National Agency for Prohibition of Trafficking in Persons (NAPTIP)'.

Titi Amina Atiku Abubakar ka a mụrụ n'ebe obibi ndị Kraịst n'ezinụlọ Albert Yoruba nke si Ilesa, Osun. Ọ gụsịrị akwụkwọ nke Primari na Sekondiri n' ụlọ akwụkwọ ndị ozi ala ọzọ, bụ nke Roman  Katọlik nwere. A zụlitere ya na Lagos ma mesịa lụọ Atiku Abubakar, tupu ya agaa Polytechnic Kaduna. E wezụga Bekee, ọ na-asụ asụsụ asụsụ Yoruba na Hausa.

Ọ kụziela na Kaduna State Polytechnic

Mgbe ọ nọ na Rome ịga n'ihu agụmakwụkwọ ya n'agbata afọ 1986 - 1987, ọ hụrụ ọtụtụ ụmụ nwanyị Naijiria n'okporo ámá. Mgbe ọ jụsịrị ajụjụ, ọ chọpụtara na ihe ka ọtụtụ n'ime ụmụ agbọghọ ahụ na-eje ozi dị ka ndị na-agba akwụna maka ndị nne ha ukwu. na-anaghị akwụ ụgwọ mgbe ọbụla.  Ọ chọpụtakwara na a ghọgburu ha na nkwa na ha ga-arụ ọrụ n'Ịtali, nke a kpaliri ya ịkwado nkwa ime ihe gbasara ọnọdụ ọ bụla mgbe ọ nọ n'ọnọdụ nke ike na ikike.

N'afọ 1999, mgbe di ya bụ Atiku Abubakar  ghọrọ Onye na-esote onye isi ala, o jidere ohere a ịmalite ịkwado ndụmọdụ iji kwụsị ịgba akwụna a na-amanye mmanye na ụdị ndị ọzọ nke ịzụ ahịa mmadụ. Akpa, o guzobere Women's Trafficking and Child Labor Labor Eradication Foundation (WOTCLEF), ma kwadoro ụgwọ nke onwe maka ntaramahụhụ siri ike maka ndị na-azụ ahịa a, nakwa maka ntọala ụlọ ọrụ gọọmenti etiti (National Agency for Prohibition of Trafficking in Persons) nke ga-ebu maka agha ahia ndi mmadu no na Naijiria. Ọ malitere ịbịa nabata ụmụ agbọghọ na-eme ka ụmụ agbọghọ si mba dị iche iche gbanwee.




#Article 218: Asabe Vilita Bashir (109 words)


Asabe Vilita Bashir (onye amụrụ na 1965) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Nigerian n' ọkwa gọọmenti etiti. Ọ na-akwado ndị inyom na ụmụaka.

Bashir nwetara akwụkwọ GCE si n'aka Federal Government College na Maiduguri na 1984. O debanyere aha na Mahadum University of Maiduguri ka ọ mụọ Ṅkụzi. E nyere ya BSc na Education na 1988, onye nọ na nchịkwa na atụmatụ  'MEd in Administration and Planning' na1992, na Ph.D. na Nkà ihe ọmụma na 2002.

Ọ bụ onye òtù nke Ụlọ Nnọchiteanya Nigeria na Gọọmenti etiti, na-anọchite anya Gwoza, Chibok na Damboa federal konstituencies na Borno State. Ọ na-akwado oru ngo nke ga-eme ka ndụ nke ndị Boko Haram insurgency na-emerụ ahụ, karịsịa ụmụ nwanyị na ụmụaka.




#Article 219: Binta Bello (135 words)


Binta Bello bụ onye nkụzi klas nke mbụ, onye na-ahụ maka ụlọ ọrụ na steeti, na onye na-akwado Minista na-anọchite anya ndị isi na Naijiria 'Nigerian House of Representatives.' Bello na-anọchite anya Kaltungo / Shongom Federal District nke Gombe State. Ọ bụ naanị nwanyị nọ n' ọchichi 'leadership of the House'.

A mụrụ Bello n'Igbuzo, Delta State na nna onye agha. O bughariri gburugburu obodo a tupu ya alaghachi na Gombe State.

O nwetara akwụkwọ ọkwa II site na W.T.C Bajoga, Gombe dị na 1988, otu diplọma na Ngalaba Ọha na Mahadum University of Jos na 1995, na B.Sc. na Ngalaba Ọha na Mahadum University of Maiduguri na 2010.

Bello na-arụ ọrụ dịka Kommissioner na-ahụ maka Ụmụ Nwanyi na Gombe State site na 2007 ruo 2010. Ọ zọrọ dịka onye nnochite anya maka Kaltungo / Shongom Federal Constituency n'elu ikpo okwu nke PDP ebe O mereiri.




#Article 220: Abike Dabiri (500 words)


Ọ bụkwaara onye isi oche nke Kọmitii Ụlọ na Mpaghara Ndị Diaspora 'Chair of the House Committee on Diaspora Affairs'.

A hoputara ya mbu n'afọ 2003, ma weputakwa ya ọzọ na  2007 na 2011

N'afọ 2015, a họpụtara ya dịka Onye Nnọchiteanya Ọkachamara kachasị elu nke onye isiala Muhammadu Buhari na Mba Ndị Ọzọ na Ọha 'Foreign Affairs and Diaspora'.

Dabiri Erewa rụrụ ọrụ afọ iri na ise na Nigerian Television Authority (NTA), na-etinye usoro NTA Newsline kwa izu ebe inwe mmasị bụ ogbenye na ikpe ikpe ziri ezi. Ọ lara ezumike nká na Naijiria Television Authority iji kwado maka ntuli aka n' Ụlọ Ndị Nnọchiteanya, ebe onwere mmeri. Mgbe ọ na-arụ ọrụ a, o guzoro megide okwu ịpụta ọchichi nke atọ nke onye isiala Olusegun Obasanjo. 

Ọ bụ onyeisi oche, Ụlọ Kọmitii nke Media n'Ụlọ Nnọchiteanya Gọọmenti etiti site na 2003 ruo 2007, onye otu Ụlọ Nnọchiteanya Gọọmenti etiti site na 2003 ruo 2007, onye Òtù 'Lagos State Broadcasting Corporation Vision 2010', Ụlọ Nnọchiteanya Gọọmenti etiti site na 2007 ruo 2011 . 

Dabiri Erewa gara Akwụkwọ Praimari na Maryland Private School, Maryland,  Ikeja na St. Teresa's College, Ibadan maka agụmakwụkwọ Sekọndiri ya. O nwetara akara ugo mmụta mbụ ya n'asụsụ Bekee na Mahadum Ife University of Ife (nke bụzie Obafemi Awolowo University, OAU ugbua) Ile – Ife. (nke bụ Obafemi Awolowo University, OAU) ile - Ife. O nwetara diploma (PGD) na nkwurịta okwu uka 'mass communication' nakwa ogo mmụta na nkwupụta site na University of Lagos, Akoka. Ọ mụtakwara na United States n' Ụlọ Akwụkwọ Gọọmenti nke Harvard University's John F. Kennedy School of Government.

Dabiri-Erewa kwadoro ọtụtụ Bili dị mkpa ndị nzuko omeiwu kwenyere, nke gụnyere:

N'afọ 2009, Dabiri Erewa kwadoro ụgwọ n'ihu Ụlọikpe Naijiria nke ga-enye nnwere onwe ịme akwụkwọ akụkọ naanị mgbe ọ natasịrị ụfọdụ iru eru. Ụgwọ ahụ nwetara nkwupụta ọha na eze, a hụkwara ya dịka mbọ iji gbasaa mgbasa ozi. Enwere nchegbu na ngbanwe ahụ ga-eme ka ndị mmadụ nwee ike ime ihe ike 'tyranny na nepotism' na ebe ọ bụ na onye isiala 'President' na / ma ọ bụ ndị isi gọọmenti ga-arụ ọrụ nhazi.

N' ihe onyonyo nke ụtụtụ e mere na Novemba 30, 2009, Dabari-Erawa gọrọ na ọ na-akwado nrụrụ aka ma na-egbochi nnwere onwe mgbasa ozi, na-ekwu na ụgwọ ahụ ga-arụ ọrụ ịkụzi ọrụ nchịkwa na Naijiria.

A mụrụ Dabiri Erewa n' ezinụlọ Alhaji na Alhaja Ashafa Ero Erogbogbo nke Ikorodu. Nna ya, Alhaji Ashafa Erogbogbo  bụ otu n'ime ụmụ nke Alh. Sule Erogbogbo  nke ezi Adegorunsen, Ajina square, Ita - Agbodo, Ikorodu. Nne nne nna ya, Alhaja Alimotu Erogbogbo  nile sitere na Bello Solebo ezinụlọ Ita - Elewa Square, Ikorodu. Ọ lụrụ Segun Erewa.

N'abalị 4 nke ọnwa August 2015, aha ya pụtara na Ngalaba mba dị iche iche dịka akụkụ nke ndị mmadụ a ma ama nke nwere ego mgbazinye ego na Naijiria. N'ịga n'ihu na mmepe a, o zigara usoro ozi 'tweets' iji kwupụta nkwupụta ahụ na-ezo aka n'amaghị ama na na ọ dịghị onye ọ bụla. N'ikpeazụ, Bank a na-ekwu zara ya site n'itinye mgbaghara na ụta maka njehie ha.

Glory Emmanuel Edet




#Article 221: Glory Emmanuel Edet (225 words)


Glory Emmanuel Edet bụ onye Nigerian  na-akwado maka ikike ụmụ nwanyị na ụmụaka. Ọ bụ Kọmishiọna maka Ngalaba Ihe gbasara Ụmụanyị nakwa Nlekọta Ụmụnna na Akwa Ibom state.  A ghọpụtara ya mbụ na 2013, ma Udom Gabriel Emmanuel họpụtakwa ya maka otu ọkwa a na 2015. N'afọ 2015, ọ malitere usoro ịgba ume maka ndị inyom di ha nwụrụ bụ ndị họọrọ ndị otu aka na mpaghara 31 Gọọmenti okpuru nke steeti. Atụmatụ ahụ nyere ndị inyom di ha nwụrụ nwere ụtụ ego iji kwado azụmahịa ha. I ji kwadoo ụmụaka na-adighị ike na Steeti Akwa Ibom,  Glory Emmanuel Edet na United States Agency for International Development (USAID) na Association for Reproductive and Family Health (ARFH) arụkọọla ọrụ.

Ọ bụ nnukwu ndị na-enyocha ndị inyom, ndị na-arụsi ọrụ ike banyere ihe gbasara okike, ndị na-enweghị ihe ùgwù na ndị na-adịghị ike nke ọha mmadụ. Ọ rụrụ ọrụ dịka onye nkụzi na Ngalaba Na-ahụ Maka Nkà Mmụta Ugbo na Mahadum Uyo, tupu ọkwa ya dịka Komishiọna site n'aka gọọmentị steeti. Dr Glory Edet bụ otu n'ime ndị ọkachamara na ngalaba dị iche iche.

Glory bụ onye Nigerian na-akwado ikike ụmụ nwanyị na ụmụaka. A họpụtara ya ugboro abụọ dị ka onye nlekota maka Ngalaba Ụmụnna na Ụmụaka na Akwa Ibom state.

Agụm Akwụkwọ

Ọnwa nke aka ya, Dokita Edet bụ onye Mmụta Nkà Mmụta Kasị Mma nke Mahadum Uyo, Ngalaba Agricultural Economics and Extension, n'oge akwụkwọ mbụ ya.




#Article 222: Naja'atu Bala Muhammad (189 words)


Naja'tu Bala Muhammad (onye amụrụ na 1956) bụ onye ndọrọndọrọ ọchichi nke Naijiria. Ọ bụ nwanyi mbụ nwere mmeri nke ọkwa Senate nke Kano State (Kano Senatorial Seat in Central District). Ọ bụkwa otu n'ime nwanyi mbụ nogoro n'ọkwa dika onye isi ndii 'National Students Union Nigeria' na Mahadum Ahmadu Bello University, Zaria (ABU) bụkwara nwanyi mbụ na-esote onye isi President of the National Association of Nigerian Students (NANS).

A mụrụ Muhammad n'afọ 1956, na Central City nke Kano n'ime ezinụlọ nke Alhaji Ali Abdullahi, bụ onye na-aghọ onye na-elekọta mmadụ na onye otu n'ime ndị Mallam Aminu Kano nke dị na Northern Elements Progressive Union (NEPU) .  Muhammad gara ụlọ akwụkwọ praịmarị na St Louis Private School, Kano, wee gaa WTC Secondary School na Kano. O nwetara akara ugo mmụta bachelor na akụkọ ihe mere eme site na Ahmadu Bello University, Zaria.

Muhammed bụ nwanyị di ya nwụrụ nke Dr Bala Muhammed, onye ndụmọdụ gbasara ọchịchị na Republic nke abụọ bụ Mallam Muhammadu Abubakar Rimi. Umu agha ndi mmadu gburu di ya n'afo iri abuo na ato gara aga mgbe Mallam Muhammadu Abubakar Rimi nyere Emir nke Kano, Ado Bayero otu njuju.




#Article 223: Eme Ufot Ekaette (279 words)


Eme Ufot Ekaette ( amuru na 21 July 1945) onye a hoputara Senator maka ndi ala Akwa Ibom South no na steeti Akwa Ibom State n'obodo Nigeria. Obanyere okwa ahu n'eshi 29 May 2007. Eme so na njiko ndi People's Democratic Party (PDP).

Ekaette natara asambodo nke anakpo B.Pharm (Hons) na mahadum nke Obafemi Awolowo University, Ife n'afo 1970. Ojiri okwa ndi a dika onye isi n'ahu maka mmeputa ogwu n'ulo oru NNPC, onye isi n'ulo ogwu ndi agha. Onye isi n'ulo oru Safi Pharm, onye otu ndi n'ahu maka UBEC na onye so achikwa oba ego nke a n'akpo Union Bank. Di ya, Ufot Ekaette, bu onye nnukwu olu oyibo onye nke n'achi obodo Nigeria by Olusegun Obasanjo nyere okwa ode awkwukwo nke obodo Nigeria (SGF) n'ubochi 29 May 1999. O mechara ruo oru dika minista n'ahu maka Niger Delta na cabinet nke onye isi ala Umaru Yar'Adua.

Mgbe o nyesịrị oche ya na Senate na June 2007, a họpụtara Ekaette ka ọ nonye n'otu kọmitii nke umu nwaanyi na ndi Ntorobịa, Mmekọrịta obodo na nke mba ọzọ, Ahụike na gburugburu ebe obibi. N'ime nnyocha onwa oge nke ndị Senators na May 2009, Akwukwo ozi 'ThisDay' kwuru na ọ kwadobeghị aro ọbụla mana o gosipụtara idu ndú ya na Kọmitii Mmepe Ụmụanyị. Mgbe e mesịrị, ọ kwadoro aro banyere uwe mgbokwasị, nke a maara dị ka aro ịgba ọtọ. Iwu ahụ e nyere kwadoro umu nwaanyi ije nga onwa ato maka ndị nke na-egosipụta bọtịnụ afọ ha, ara ma ọ bụ na-eyi uwe mwụda n'èzí. Ndị nnọchiteanya nke ndị Naijiria gosipụtara aro ahụ na nke a n'akpo United Nations General Assembly, bụ ebe ọ dọtara ụfọdụ nnyocha, ọ bụkwa isiokwu nke nnukwu esemokwu na Nigeria..




#Article 224: Wuraola Esan (332 words)


A mụrụ ya               1909 (Calabar)

Nwụrụ                     1985

Nationality               Nigeria                                

Aka oru ya               Onye nkụzi na-arụ ọrụ, onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị   

A Mara ya maka       Nchịkọta Mba nke Ndị Nwanyi

Aha Nturu ugo ya    Iyalode nke Ibadan

Ndi Muru ya            Thomas Ade-OjoOri aku  

Wuraola Adepeju Esan (1909–1985) bụ onye nkụzi Naijiria, nwanyị na ndị ndọrọ ndọrọ ọchịchị. O jikọtara ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndị nke a omenala na nwunye site na-eje ozi dị ka Iyalode nke Ibadan.

Wuraola Adepeju Esan bu onye a mụrụ na 1909 na Calabar. Ndị nne na nna ya anataghi ọzụzụ agum akwụkwọ, ma na ha bu ndi akwalitere ọmụmụ na mmụta maka ụmụ ha. Esan gara  Baptist Girls College, Idi Aba, Abeokuta tupu ịga Ụlọ Akwụkwọ Ndị Ozi dika United Missionary College iji nweta ọzụzụ ịkụziri ndị nkụzi. Malite n'afọ 1930 rue 1934, ọ bụ onye nkuzi sayensị ụlọ n'ụlọ akwụkwọ ọzụzụ ndị ozi ala ọzọ na Akure. O mesịrị lụọ Victor Esan na 1934 ma ha biri obere oge na Lagos. Afọ ole na ole ka e mesịrị, ọ laghachiri n'obodo ya dị na Ibadan.

Ọ bụ ezie na ụlọ ọrụ agụmakwụkwọ nwere ohere maka ndị inyom n'oge ọchịchị ahụ nwere oke. Na 1944, o guzobere ụlọ akwụkwọ a na apko Ibadan People's Girls Grammar School na Molete, ịkụziri ụmụ nwanyị ihe dị iche iche gụnyere agụmakwụkwọ ụlọ. Otú ọ dị, echiche ya na nkwenye ndọrọ ndọrọ ọchịchị akwadoghị ọnọdu nke  ụmụ nwanyị nọ ọha mmadụ.

N'afọ ndị 1950, ọ banyere ndọrọ ndọrọ ọchịchị  ma bụrụ onye so n'òtù ụmụ nwanyị nke Group Action. Ọ bụ ezie na ndị inyom bụ ngwá ọrụ dị mkpa iji dochie ọnụ, ndị ole na ole ka enyere ikike ọrụ na ọrụ ndị ọzọ. Otú ọ dị, Esan gisiri ike ghọ nwanyi mbụ buru otu na ime ndi nnọchiteanya a họọrọ na Ibadan West. Ọ bụkwa onye soro na ntọala nke National Council of Women Societies. N'afọ 1975, ọ natara echich akpọrọ  Iyalode wee nweta ọkwa dị elu na Ibadan.




#Article 225: Margaret Ekpo (709 words)


Margaret Ekpo (July 27, 1914 - Septemba 21, 2006) bụ onye inyom na-akwado ndị inyom na ndị na-akwado ọha na eze bụ ndị bụ nwanyị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndị inyom ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Republic nke mbu  na onye isi nke otu ụmụ nwanyị omenala ndị inyom Naijiria, bụ ndị ọtụtụ n'ime ha gbakọtara ndị inyom na-enweghị echiche nke ịdị n'otu agbụrụ. Ọ na-arụ ọrụ ndị dị mkpa dịka imimeobodo na ndọrọ ndọrọ ọchịchị mba na obodo Aba nke dị n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ Naijiria, n'oge oge ndị isi na-achịkwa onwe ha maka nnwere onwe, na ọ naghị ebili na enyemaka nke ụmụ nwanyị na-arụ ọrụ nke ndị ọrụ enyemaka ma ọ bụ ntinye aka oru nke nwoke.

A mụrụ Margaret Ekpo na Creek Town, Cross River State, na ezinụlọ Okoroafor Obiasulor na Inyang Eyo Aniemewue. O ruru akara isii nke akwụkwọ akwụkwọ akwụkwọ ahụ na 1934. Otú ọ dị, ọdachi dakwasịrị n'ụlọ na ọnwụ nna ya na 1934, ihe mgbaru ọsọ ya maka ịkụkwu akwụkwọ na ọzụzụ ndị nkuzi bụ ihe kpatara ya. O wee malite ịrụ ọrụ dịka onye nkuzi nwantakịrị n'ụlọ akwụkwọ elementrị. Ọ lụrụ dọkịta, John Udo Ekpo, na 1938. Ọ si na agbụrụ Ibibio bụ ndị kachasị na Akwa Ibom State, ebe ọ bụ nke Igbo na Efik nketa. O mesịrị soro di ya kwaga Aba.

Na 1946, o nwere ohere ịmụ akwụkwọ na mba Dublin Institute of Technology, Dublin Ireland. Ọ nwetara diplọma na sayensị ụlọ na mgbe ọ laghachiri na Nigeria, o guzobere ụlọ ọrụ sayensị na ụlọ ọrụ Sewing Institute na Aba.

Ihe mbụ Margaret Ekpo na-etinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mkpakọrịta bụ na 1945. Di ya na-ewesa ndị ọchịchị na-elekọta ndị dọkịta na-elekọta ndị dọkịta Naijiria kama dị ka onye ọrụ obodo, ọ pụghị ịga nzukọ iji kwurịta okwu ahụ. Margaret Ekpo gara nzukọ na ebe di ya, a haziri nzukọ iji kwurịta omume ịkpa ókè nke ịchịisi gọọmentị n'obodo ahụ na ịlụ ọgụ na omenala na agbụrụ na nchịkwa. O mechara gaa nnọkọ ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ọ bụkwa naanị nwanyị ahụ na-aga nnọkọ, nke hụrụ okwu ọkụ si Mbonu Ojike, Nnamdi Azikiwe na Herbert Macaulay. Ka ọ na-erule ngwụsị nke afọ iri, ọ haziri Ahịa otu mumu nwaanyi na zu ahia na Aba ka ha na-ejikọta ụmụ ahịa ahịa n'obodo. O jiri otu a kwalite mmekọrịta ụmụ nwanyị dị ka ikpo okwu maka ịlụ ọgụ maka ikike akụ na ụba nke ụmụ nwanyị, nchedo akụ na ụba na ikike ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ụmụ nwanyị.

Ihe Margaret Ekpo maara banyere mmepe na-eto eto maka ikike ụmụ nwanyị n'ụwa nile kwadoro ya ka ọ na-achọ otu ihe ahụ maka ndị inyom nọ ná mba ya na ịlụ ọgụ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ndị ọchịchị na-emegbu onwe ha na-achịkwa ụmụ nwanyị. O wee chee na ndị inyom na mba ọzọ gụnyere ndị nọ na Britain, na-alụrịrị ọgụ maka ihe ndị ruuru mmadụ ma na-enwekwu olu n'okwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nke obodo karịa ndị ibe ha na Nigeria. O mechara sonye na decolonization-na-eduzi National Council of Nigeria na Cameroons (NGNC), dị ka ikpo okwu na-anọchite anya otu ndị mejupụtara. N'afọ ndị 1950, ya na Funmilayo Ransome-Kuti jikọtara ya na mkpesa na igbu mmadụ na Enugu. ndị ahụ metụtara bụ ndị isi na-eme mkpesa na colonial omume na m. N'afọ 1953, NGNC họpụtara Ekpo na Chiefs Chiefs nke mpaghara, na 1954, o guzobere Association nke Aba na Women's Association. Dị ka onye ndú nke ìgwè ahịa ọhụrụ ahụ, ọ na-enwe ike ịtụkwasị obi nke ọtụtụ ụmụ nwanyị nọ n'obodo ahụ ma mee ka ọ bụrụ òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke nrụgide. Ka ọ na-erule n'afọ 1955, ụmụ nwanyị dị na Aba nwere ọnụ ọgụgụ ka ukwuu nke ndị ikom na-eme ntuli aka na ntuli aka obodo. 

O meriri oche na Eastern Regional Assembly nke dị na 1961, ọnọdụ nke nyere ya ohere ịlụ ọgụ maka nsogbu metụtara ụmụ nwanyị n'oge ahụ. Karịsịa, e nwere nsogbu banyere ọganihu nke ụmụ nwanyị n'okwu akụ na ụba na nke ndọrọ ndọrọ ọchịchị, karịsịa na mpaghara njem n'akụkụ nnukwu ụzọ na-eduga n'ahịa na njem ime obodo n'ozuzu ha. 

Mgbe agha ndị agha jidere na Mbụ Republic, ọ na-ewere ụzọ na-enweghị isi na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. N'afọ 2001, a kpọrọ Calabar Airport aha ya.




#Article 226: Ebiti Ndok (143 words)


Ebiti Ndok-Jegede  (onye nke amụrụ dika Ebiti Onoyom Ndok) so na ndi otu ndọrọndọrọ ọchichi obodo i Nigeria . Ọ zọrọ ọchịchị onye isi ala n'afọ 2011 n'otu pati akpọrọ United National Party for Development, ebe ọ bụ onye isi oche pati a.A

A mụrụ nwa ada a na  Ibadan bụ isi obodo, Oyo State, nke di na South-Western Nigeria, Ndok-Jegede bụ onye  Akwa Ibom State, Nigeria. Ọ bidoro aka ọru ya dika onye nurse na University College Hospital,nke dị na Ibadan tupu ọ gaba obodo United Kingdom,ebe ọ nwetere nzere digiri na   Management, Law, and Diplomatic Studies ma gụọ ihe gbasara inyere ndi mmadu aka akpọrọ Social Welfare. N'afọ 2011,ọ bụ naanị ya bụ nwanyị so wee zọọ ọkwa onye isi ala obodo Nigeria n'otu Pati  United National Party for Development, ebe ọ nwetara votu di Puku iri iteolu na asatọ na narị abụọ na iri isii na abụọ..

Ndok-Jegede na Di ya mụrụ ụmụ anọ.




#Article 227: Olajumoke Okoya-Thomas (194 words)


Omoba Olajumoke Abidemi Okoya-Thomas bụ onye otu ulo nke  Federal House of Representatives of Nigeria. Ọ bụ onye so n'òtù ndị Ọchịchị All Progressives Congress na-anọchite anya Lagos Island I Federal Constituency of Lagos state, Nigeria.

Nwa nwanyị nke Chief Molade Okoya-Thomas, onye bụ Asoju Oba nke Lagos, amụrụ ya n'abali iri abụọ na January 1957. O nwere diploma na Senior Managers in Government nke si na Harvard University na diplọma na sec. admin site na College nke Burleigh.

Olajumoke Okoya-Thomas malitere ịrụ ọrụ na 29 nke April 2011 maka nnọkọ nke atọ na ụlọ ndị gọọmenti etiti nke ndị nnọchiteanya. Ihe gbasara iwu bụ isi gbasara 'Social Development of Women and Children'.  Ọ bụ ugbu a onyeisi oche nke kọmitii na Mgbasa Ọhaneze na onye otu kọmitii na 'Banking  Currency, Diaspora, Niger Delta and Women' na nzuko omeiwu.

ọ bụbụrụ onye isi oche nke 'house committee of prisons'.

Olajumoke Okoya-Thomas kwadoro iwu banyere inye umuaka ara n'afọ 2013. Iwu ahụ dara n'ihi na ndị nnọchiteanya 'Representatives' ahụ siri ọnwụ na ọ bụ ihe kachasị mma na ngalaba ọha na eze dị ka ọ dịghị nwanyị ga-amanye ịzụ nwa ya ọ bụ ezie na ha kwetara na uru ahụike nke na-enye nwa ara adịghị anabata.




#Article 228: Omobola Johnson (171 words)


Omobola Olubusola Johnson (onye amuru na 28 June 1963) bu Nigerian technocrat na Honorary Chairperson of the global Alliance for Affordable Internet (A4AI) obubu Minister nke na fu maka ngbasa ozi na oge nki President Goodluck Jonathan.

Ogara akwo na International School Ibadan ya na University of Manchester (BEng, Electrical and Electronic Engineering) na King's College London (MSc, Digital Electronics). Onwere nzambodo na Business Administration n ime Cranfield University.

Johnson so we bido organization nke umu nyeanyi, WIMBIZ na 2001. oweta otutu onyinye sitele na aka ndi obodo n ime 2011. nka sotere ike nile opara mana ike kasha puta ihe bu mmepe nne anapo NigComSat-IR Satellite.nka eyeneaka nikwanitere nbo obodo anyi na agba igi humaka nmekorita site na ihe mbasa ozi na ikuku. ministiri a nwere umu akwukwo ndi sekondiri di nari asaa komputa ka ha we guakwukwo nihi omumu aporo; school access programme(asp).ebe mahaduna otu na irieteoru na ato na obodo anyi nubua were ikike intenet ugbua site na tertiary institution access programme (tiap) na kwa community di otu  nari iriano na isi nwetara ebe nzikorita ozi di iche iche na obodo nigeria.




#Article 229: Ofala Festival (546 words)


Emume Ofala bụ emume nke ndi Onitsha na-eme kwa afọ nke ndi obodo ọzọ bụ ndi agbata obi ha dịka Nnewi n' Anambra State, SouthEastern Nigeria nakwa Ukpo nke Dunukofia na-emezi. Ọ bụ ụzọ esi tụgharia Obi/Eze ndụ mmanụ. Ọ dika Emume Igue festival nke Benin nakwa Ine , Osi or Ogbanigbe Festival n'ọtụtụ ala Igbo di iche-iche ndi di n' etiti ọdida anyanwụ nke ala Naijiria. Okwu a ofala, si n'okwu Igbo abụọ - ofo (English: authority) n' ala (English: land). A na-eji abali abụọ eme emume a nke kachasị nke n'ọnwa iri n'afọ nke onye na-eme ya bụ Obi maọbụ Eze (English: king) 

Dị ka ụfọdụ akụkọ akọrọ n'ọnụ 'oral history' siri kwuo, enwere ike weghachite aka chọpụta Emume Ofala  na Narị afọ nke iri na isii gara-aga mgbe ndi Onitsha si Benin gaa n'ebe ndị dị n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ nke osimiri Niger nke amaara ugbu a dị ka obodo Onitsha nke ha wetara omenala ndị ọzọ, nke ọdịnala nke eze bụ otu n'ime ha. Emume a dika emume Igue nke Ọba nke Benin na-eme kwa afọ. Ụfọdụ ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme kwenyere na'ememe a metụtara Emume Iri Ji Ọhọọ n' Onitsha na ntinye nke Eze na nchekwa nke ndị ya.

Ememme ahụ na-egosi njedebe nke oge ịla azụ a na-akpọ Inye Ukwu na Nlo mgbe ụfọdụ. Mgbe obi na-anọgide na-enweghị ike ikwuru onye ezi okwu  ma na-enweta mmerụ ime mmụọ maka ọdịmma nke obodo. Mgbe ngwụcha izu ahụ gasịrị, Obi ga-apụta n'oge Ofala iji gọzie ndị ọ na-achị ma kpeekwa ekpere maka obodo. A na-eme ememme Ofala kwa afọ site na-echichi nke Obi ruo ọnwụ ya, nke a kpọrọ Ofala ikpeazụ.

Ememe a na-amalitekarị site n'omenala igba ọnụ egbe iri abụọ na otu, iku Ufie abalị niile (royal gong) esote ya iti igba, ịgba egwú n' omenala ndị ọzọ. N'ehihie, ndị nze n'ọzọ, ndị ọbịa sitere na mpaghara ndị ọzọ, ọgbọ dị iche iche, ndị inyom na ndị ntorobịa nke obodo na-agbakarị n'obí eze ma ọ bụ Ime Obi na uwe eji eme omenala a ma ọ bụ nke ya na emume ahụ bụ. A na-akpọ egwú eze ma ọ bụ Egwu Ota mgbe Ndichie na-abata  ma ọ bụ ndị nze n'ọzọ na-abata mgbe igwe mmadụ gbakọtara ma kpọtakwa ụfọdụ n'ime ndị enyi ha na ndị òtù ha ka ha gaa n'ụlọ eze. Ihe omuma nke ememme a bụ mpụta nke Obi n'ihu igwe mmadụ n'ekike eze ya zuru ezu, otu ọnụ egbe ntụ na-ama ọkwa mbata nke Obi onye na-eyikarị uwe ṅwụdaị ma were mma agha ọla n'aka ya, ọ na-aga n'akụkụ n'akụkụ ebe egwuregwu ahụ ma ọ bụ otu ụzọ n'ụzọ atọ nke ebe egwuregwu ahụ na-ekweta na ndị na-enwe obi ụtọ nke nnọkọ ahụ. Emechaa nkea, Obi na-alaghachi n'oche ya, ndị isi nze n'ọzọ na-abia nye ya nsọpụrụ site na ntọrọ, mgbe nke ahụ gasịrị, Obi na ndị nze n' ọzọ na-apụtagharị ma agbacha otu ọnụ egbe ntụ ọzọ. N'oge nke abụọ, obi na-agba egwu n'ámá ahụ, ihe na-anaghị ahụkarị tinyekwara na nzọụkwụ ya gafere ebe dị anya karịa nke mbụ. Ndị nze n'ọzọ si mba ọzọ na ndị ọbịa na-enye Obi nsọpụrụ. Ememme a na-abụkwa oge Obi na-echi ndi tozuru etozu echichi.

Egwú na nkà ihe omimi aghọwo akụkụ nke ememme ahụ. N'afọ 2015 enwere ihe ngosi nke akpọrọ Oreze III, ihe omume ahụ gosipụtara ngosipụta site n'aka ndị ọkpụkpọ 20 dị iche iche na-egosipụta ndị eze Onitsha nwụrụ anwụ.




#Article 230: Emume Ofala (546 words)


Emume Ofala bụ emume nke ndi Onitsha na-eme kwa afọ nke ndi obodo ọzọ bụ ndi agbata obi ha dịka Nnewi n' Anambra State, SouthEastern Nigeria nakwa Ukpo nke Dunukofia na-emezi. Ọ bụ ụzọ esi tụgharia Obi/Eze ndụ mmanụ. Ọ dika Emume Igue festival nke Benin nakwa Ine , Osi or Ogbanigbe Festival n'ọtụtụ ala Igbo di iche-iche ndi di n' etiti ọdida anyanwụ nke ala Naijiria. Okwu a ofala, si n'okwu Igbo abụọ - ofo (English: authority) n' ala (English: land). A na-eji abali abụọ eme emume a nke kachasị nke n'ọnwa iri n'afọ nke onye na-eme ya bụ Obi maọbụ Eze (English: king) 

Dị ka ụfọdụ akụkọ akọrọ n'ọnụ 'oral history' siri kwuo, enwere ike weghachite aka chọpụta Emume Ofala  na Narị afọ nke iri na isii gara-aga mgbe ndi Onitsha si Benin gaa n'ebe ndị dị n'Ebe Ọwụwa Anyanwụ nke osimiri Niger nke amaara ugbu a dị ka obodo Onitsha nke ha wetara omenala ndị ọzọ, nke ọdịnala nke eze bụ otu n'ime ha. Emume a dika emume Igue nke Ọba nke Benin na-eme kwa afọ. Ụfọdụ ndị ọkọ akụkọ ihe mere eme kwenyere na'ememe a metụtara Emume Iri Ji Ọhọọ n' Onitsha na ntinye nke Eze na nchekwa nke ndị ya.

Ememme ahụ na-egosi njedebe nke oge ịla azụ a na-akpọ Inye Ukwu na Nlo mgbe ụfọdụ. Mgbe obi na-anọgide na-enweghị ike ikwuru onye ezi okwu  ma na-enweta mmerụ ime mmụọ maka ọdịmma nke obodo. Mgbe ngwụcha izu ahụ gasịrị, Obi ga-apụta n'oge Ofala iji gọzie ndị ọ na-achị ma kpeekwa ekpere maka obodo. A na-eme ememme Ofala kwa afọ site na-echichi nke Obi ruo ọnwụ ya, nke a kpọrọ Ofala ikpeazụ.

Ememe a na-amalitekarị site n'omenala igba ọnụ egbe iri abụọ na otu, iku Ufie abalị niile (royal gong) esote ya iti igba, ịgba egwú n' omenala ndị ọzọ. N'ehihie, ndị nze n'ọzọ, ndị ọbịa sitere na mpaghara ndị ọzọ, ọgbọ dị iche iche, ndị inyom na ndị ntorobịa nke obodo na-agbakarị n'obí eze ma ọ bụ Ime Obi na uwe eji eme omenala a ma ọ bụ nke ya na emume ahụ bụ. A na-akpọ egwú eze ma ọ bụ Egwu Ota mgbe Ndichie na-abata  ma ọ bụ ndị nze n'ọzọ na-abata mgbe igwe mmadụ gbakọtara ma kpọtakwa ụfọdụ n'ime ndị enyi ha na ndị òtù ha ka ha gaa n'ụlọ eze. Ihe omuma nke ememme a bụ mpụta nke Obi n'ihu igwe mmadụ n'ekike eze ya zuru ezu, otu ọnụ egbe ntụ na-ama ọkwa mbata nke Obi onye na-eyikarị uwe ṅwụdaị ma were mma agha ọla n'aka ya, ọ na-aga n'akụkụ n'akụkụ ebe egwuregwu ahụ ma ọ bụ otu ụzọ n'ụzọ atọ nke ebe egwuregwu ahụ na-ekweta na ndị na-enwe obi ụtọ nke nnọkọ ahụ. Emechaa nkea, Obi na-alaghachi n'oche ya, ndị isi nze n'ọzọ na-abia nye ya nsọpụrụ site na ntọrọ, mgbe nke ahụ gasịrị, Obi na ndị nze n' ọzọ na-apụtagharị ma agbacha otu ọnụ egbe ntụ ọzọ. N'oge nke abụọ, obi na-agba egwu n'ámá ahụ, ihe na-anaghị ahụkarị tinyekwara na nzọụkwụ ya gafere ebe dị anya karịa nke mbụ. Ndị nze n'ọzọ si mba ọzọ na ndị ọbịa na-enye Obi nsọpụrụ. Ememme a na-abụkwa oge Obi na-echi ndi tozuru etozu echichi.

Egwú na nkà ihe omimi aghọwo akụkụ nke ememme ahụ. N'afọ 2015 enwere ihe ngosi nke akpọrọ Oreze III, ihe omume ahụ gosipụtara ngosipụta site n'aka ndị ọkpụkpọ 20 dị iche iche na-egosipụta ndị eze Onitsha nwụrụ anwụ.




#Article 231: Yetunde Onanuga (119 words)


Yetunde Onanuga (Ha muru ya na 11 September 1960) bu onye ndorondoro ochichi Nigeria bu osoko governo Ogun state.

Ha muru Onanuga na Adeoyo Hospital na Ibadan,  kapitalu Ȯra Ọyọ na ala Naijiria. Nna ya bu F.T. Fabamwo.

Nwanyia gara akwukwo na Ogun state yana Lagos ebe onwete nzere na nkuzi. Obia gba mgbo we metcha MBA na Ogun State University.

Nwanyia ruru olu na uno olu na fu maka  environment na Lagos state mgbe ha roputara ya ka obulu osoko gonono Ibikunle Amosun na 2015. Amosun bu govono mgbe osoko govono nke mbu si na otu pati osi banya, obia gawa pati ozo. Amosun horu Onanuga na ime mmadu ator ha wepute.

Ha hopu tara Onanuga osoko govono.




#Article 232: Franca Afegbua (187 words)


Franca Afegbua bụ onye ọchọ mma na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria nke nọchiri anya Bendel North na Nigerian Senate na 1983. Onye ahọpụtara dika Senetọ ndi National Party of Nigeria (NPN), ọ bụ nwanyi mbụ ahọpụtara dika Senetọ na Naijiria.

Amurụ Afegbua Okpella, Edo State. Ọ gara akwụkwọ Mahadum na Sofia, Bulgaria. Tupu mbido second republic, ọrụrụ ọrụ dika onye ọchọ mma nakwa onye ome isi na Lagos ebe ndi ọ na-edozi isi bụ ndi ji ego. Ya na Joseph Tarka onye nke nyere ya ntụzi aka gbasara Parti NPN. Mgbe okwupụtara maka ebum n'obi ya izọ ọkwa nke Sineti na Bendel na 1983, mmadụ ole n' ole gbanyere aja n'ukwu. Parti ya so na ndi ekweghị tinyekwara na Gọvanọ nke nọ n'ọchichi na Sinatọ bụ ndi ama-ama ma na-akwanyekwara ugwu. Mana Afegbua onye nke nwetara ihe nrite na mba ụwa site na-idozi isi na 1977, kwenyere na-ikpọbata ụmụ nwanyi ga-eme ka abianyere ya aka ga-eme ka omerie. Mmeri ya n'asọmpi a mere ka ọtụtụ mmadụ mara ya na gbụrụgbụrụ Etsako, okpebiri ụmụnwanyi ndi na-abianye aka mana mgbasa ozi ya agaghị ije nkeọma. O ji obere ihe nweta mmeri na mbianye aka n' August ebe omeriri John Umolu.




#Article 233: Sarah Reng Ochekpe (183 words)


Sarah Reng Ochekpe bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijirịa nke si Plateau Ȯra Plateau. Ọ bụ onye Mịnịsta na-ahụ maka mmiri si 2011 na 2015.

A mụrụ Ochekpe n'ụbọchi nke anọ n'ọnwa iri, n'afọ 1961 n'ezi n'ụlọ Ali Reng Madugben na Foron, na gburugburu gọọmenti ime obodo nke Barikin Ladi di na Plateau State. O nwetara nzere mahadum nke mbụ nʻihe ọmụmụ Political Science na Ahmadu Bello University, tinyekwara nzere nke mastas nʻihe ọmụmụ Public Administration na University of Jos. O nwekwara nzere nke ogo postu grajueti nke Aberdeen College of Commerce na Nigerian Institute of Journalism.

Ọ na-alụ Prọfesọ Nelson Ochekpe nke si na gọọmenti ime obodo nke Otukpo di na Benue State. Ọ bụ prọfesọ nke kemistri nʻahụ maka mmepụta ọgwụ, bụrụkwa onye osote onye isinke University of Jos.  

Ochekpe rurụ ọtụtụ ọrụ ntuzi na National Orientation Agency (Nigeria), tupuu ọrụọ ọrụ di ka minista. Nʻoge ya na gọọmenti, a maara ya di ka onye bawanyere m nweta mmiri nke ndi Naijiria nke ruchara 70%, ma mepụta na gbanwee okporo mmiri nke mere ka idei mmiri kwụsị ma belata enweghị ọrụ. Nʻafọ 2017, e boro ya na mmadụ abụọ ndi ọzọ ebubo wuru-wuru ego ruru nde nari naira anọ na iri ise.




#Article 234: Gbemisola Ruqayyah Saraki (369 words)


Gbemisola Ruqayyah Saraki bụ Sinetọ nke Nigeria onye nke ahọpụtara inọchite anya ndị  Kwara central Senatorial district n'okpuru otu ndọrọ ndọrọ ọchichi nke People's Democratic Party  n'afọ 2003. N'afọ 1999 a họpụtara ya dika onye otu House of Representatives ka onye nnọchite anya ndi Asa/Ilorin West Federal Constituency,nke dị na Kwara State.

Saraki  gara akwụkwọ na University of Sussex nke dị na  United Kingdom ma nweta nzere bachelor's degree na Economics. O fere ala nna ya n' ụlọ ọrụ  Nigeria Bank for Commerce and Industry, nke dị  Lagos. Ọ rụkwara ọrụ n'ụlọ Societe Generale Bank (Nigeria) dika onyeisi ichụ nta ego ,o mechara bụrụkwaa onye isi na-ahụ maka ndi nwere ego dọla. Site nafọ. 1994 rue 1999 Ọ bụ   Executive Director  nke Ashmount Insurance Brokers, di na Lagos.A ma nwada a dika onye nwere amamihe, mmuọ enyemaka na ọgụgụ isi,Ama na ewepụ Nna ya bu , Dr Olusola Saraki, onweghi onye ndorọndọrọ ọchichi ma nwoke ma nwaanyi si na  north central zone pụta bụ onye zụgoro mmadụ na-efu ka   Gbemi Saraki. Gbemi Saraki kacha bụrụ onye na-enyere ndi ime ime obodo ya aka. 

Her father is Abubakar Olusola Saraki, onye bụburụ Senetọ nke Second Nigerian Republic (1979–1983).
Nwanne ya nwoke Abubakar Bukola Saraki bụbụrụ onye Isiala nke Kwara State, Nigeria  site na 29 May 2003 ruo 29 May 2011 ma bụrụkwa Senate President nke 8th Senate na Nigeria ruo February 2019.

A họpụtara Gbemisola R. Saraki  dika onye  otu  House of Representatives n'afọ 1999 site n'otu ndọrọ ndọrọ ọchichi nke  All People's Party (APP). O mechara zọọ Sinati n'otu Pati People's Democratic Party, (PDP)  n'afọ 2003  ma nwee mmeri  i nọchite anya, Central Senatorial District nke Kwara State. Ọ zọrọ ọzọ n'afọ 2007 ma merie dika Senator nke Federal Republic nke  Nigeria  ga anọ afọ asatọ site na 2003  ruo 2011. Ọ kacha nkwado mawepụta akwụkwọ  mmebe iwu na  Nigeria. Dika legislator,ọ rụrụ oru na kọmitii ndi a :

Na  Senate, Gbemisola Saraki bụrụ onye isi kọmitii di ogo di iche iche, gụnyere Senate Kọmitii na National Planning, Poverty Alleviation, Economic Affairs nakwa Senate Committee na Corruption. ọrụ ikpeazụ ya bụ Senate Kọmitii na Marine Transport.
N'agbanyeghị ị bụ onye isi Kọmitii ndi a di iche iche, ọ rụọkwala dika onye na-esota onye isi oche nke Senate Kọmitii na Foreign Affairs ma bụrụkwa otu onye n'ime Kọmitii ndia.




#Article 235: Olufunmilayo Aduni Olayinka (234 words)


Olufunmilayo Aduni Olayinka, née Famuagun (20 June 1960 – 6 April 2013),
bu onye ọru ọba ego na Naijiria ma buru kwa onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ruru ọru dika osote gọvanọ nke Ekiti State.

Amụrụ Olayinka na Ado-Ekiti, Ekiti State. Ogụrụ akwụkwo na Holy Trinity Grammar School Ibadan ebe onwetere nzere first school leaving, ogo distinction. Omechara ga Olivet Baptist High School, Oyo State, Nigeria ebe onwetara nzere Higher School (HSC).

Mgbe emechara ndoro ndoro ochichi govano nke afọ 2007, akpọputara Mazi Segun Oni, onye òtù ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke n'achi Naijiria roputara maka ndọrọ ndọrọ ọchịchị dika onye mmerri. Olayinka na Kayode Fayemi gara ụlọ ikpe ichoputa maka nroputa ahu emere. Na 14 Oktoba, 2010, dika 
afọ atọ na ọkara gachara after n'ulo ikpe ntuli aka nke nọ na Ilorin, Kwara State, Nigeria chupuru ochie Gọvanọ Segun Oni nke Peoples Democratic Party (PDP) ma kwupụta na Dr Kayode Fayemi nke Action Congress of Nigeria (ACN) bu onye mmeri na ntuli aka gọvanọ nke Ekiti State.
Oriaku Olufunmilayo Olayinka ṅụrụ iyi mbata dika osote Gọvanọ nke Ekiti State maka na oso Dr Kayode Fayemi zọ ntuli aka nke 2007. O bu nwanyi nke abuo n'akụkọ ihe mere eme na Ekiti State nke nọrọ n'ọnọdụ osote Gọvanọ nke ala ahu. O bu onye otu Action Congress of Nigeria.

Mgbe ya na ọria cancer gbasiri mgba tere aka, Olayinka nwụrụ na mgbede nke 6 Eprel, 2013, elie ya na Ado-Ekiti.

Olayinka bu onye otu Christian kwusiri ike O hapuru nne ya, di ya na umu atọ.




#Article 236: Monsurat Sunmonu (518 words)


Monsurat Olajumoke Sunmonu  bu Nigerian  Senator si ala Oyo State. Onochi teli anya ndi Oyo Central Senatorial District, na ebe ono nwe mmeri na ndorondoro wa me na 28 March 2015. Senator Sunmonu bu onye isi Senate kommittee na Foreign Affairs. Nwayia bu gbu Speaker Oyo State House of Assembly, Nigeria. Mgbe ono na uno assembly obu onye otu nochitere anya Oyo East and Oyo West local governments. Nwayia bu nwanyi izizi bu Speaker na  Oyo State mbosi 10 June 2011.

Amu Monsurat Sunmonu na afor 1959, na onwa April, na Oyo, Oyo State nne na nnaya bu Alhaji Akeeb Alagbe Sunmonu and Alhaja Amudalat Jadesola Sunmonu (née Afonja). Amuru ya na nze ndi Oyo.

Monsurat me agumakwukwo primary na Children’s Boarding School, Oshogbo (bu zi kapital ndi obodo Osun State, Nigeria).

Monsurat je Ilora Baptist Grammar School, Ilora, Oyo State.

Monsurat ometshara ga Kwara State College of Technology ono me agumakwukuo ‘A’ levels.

Monsurat ru na nkenke na Accounts Department nke ndi Property Development Corporation na Oyo state (bu zi Housing Corporation) na Bodija Ibadan, Oyo State tupu oji gawa zia UK na 1979.

Monsurat ga Holborn Law tutors we wete LL.B. Obia ga wa London School of Accountancy ebe ono mezu agumakwukwo iji weta nzere na insttitute of Chartered Secretaries  Administrators. Omesi gawa Lewisham College ebe on me nzere Business in Management Studies.

Mgbe ogucha akwukwo, Monsura ru na nkenke na National Westminster Bank (NatWest) tupu oji wete olu na Government of the United Kingdom. Ebawa ka ono lu olu na UK Border Agency (UKBA), na okwa Detained Case Work Manager; okwa oji ru afor iri abuo.

Mgbe onor UKBA, Monsurat me agumakwukwo  managerial na executive courses, obia bulu onye Naijiria izizi ha nye higher security clearance na Govanment ndi Britain.

Monsurat gbago tere na okwa mba Britain; onwe nata Naijiria tupu ndorondoro 2011 ebe ono zor oche House Assembly ndi Oyo State, ebe ono gawa we me speaker

Na afor 26 April 2011 Monsurat Sunmonu zoro oche na pati mbu: Action Congress of Nigeria (ACN) na Oyo East yana Oyo West na ime House of Assembly.

Owetalu puku iri abuo na iri itolu na otu  na votes oji we melia na ndorondoro. Omeli na ward ili abua na Konstituency ebe onor meli onye People's Democratic Party (PDP) nor na ochichi; Moroof Atilola weta puku iri  nari anor na itolu (10,949) votes; onye ke Accord (Nigeria) (Accord) paty Muideen Olagunju weter puku iri nari isi, iri ator na isi (10,636) yana onye nke MPPP  Bimbo Aleshinloye weta puku abuo na iri asa na anor (2,274) votes. Ndi ozo nor na nwayia meli bu na ndorondoro bu Saheed Adejare onye CPC wete nari asairi ise na isi (756), Adetokunbo Ajayi onye NCP weta (nari abuo iri itolu na asa (297), Olaniran Abiodun onye Labour Party wete iri anor na isi (46) yana Awesu Tsaiwo onye ANPP weta  iri anor na ato (43).





#Article 237: Remi Sonaiya (270 words)


Oluremi Comfort Sonaiya (amụrụ na ụbọchi nke abụọ na onwa nke atọ na afọ 1955), bụ onye ndọrọ-ndọrọ ọchichi, ọ-na ahụ maka ọmụmụ na nmụta akwụkwọ ma na-edekwa akwụkwọ. Ọ bụ nani nwanyi Naijiria pụtara maka ndọrọ-ndọrọ ị bụ onye isi-ala na  2015 general election na okpuru otu ndọrọ ndọrọ KOWA Party. Ma n'oge na-adịbeghị anya, Dr. Adesina Fagbenro Byron meriri ya na inọchite anya otu ndọrọ-ndọrọ ha na ntụli-aka nke afọ 2019 

O mechara rite nzere na nka-akwụkwọ French site na Cornell University na obodo United States, ma rite-kwa nzere degree ọzọ na Asụsụ site na mahadum Naijiria na afọ 1984. Ọ laghachiri Mahadum Cornell na-afọ 1988 maka ichụso  nzere  PhD na ihe gbsara asụsụ.

Na-afọ 1982, ewere ya n'ọrụ dika  osote onye nkuzi na ngalaba na-ahụ maka asụsụ mba ndị-ọzọ,na mahadum Obafemi Awolowo tupu o bilite n'ọkwa Ọka nmụta asụsụ French na iji asụsụ eme ihe na-afọ 2004. Ọ bụ onye ibe nke Alexander von Humboldt Foundation ebe ọ gara n'ihu ka-ahọpụta ya dika onye nnọchite sayensi site na-afọ  2008 ruo 2014.

Na afọ 2010,Ọ lara ezumike site na Mahadum Obafemi Awolowo ma ghọọ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị, sonye ndi otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị KOWA, ebe aghọpụtara ya dika onye n'ahụ maka nmekọrita ọha n'eze, ma ga n'iru bụrụ onye otu ndọrọ ndọrọ ghọpụtara maka ntụli-aka onye isi-ala na afọ 2015. Na nghọpụta ndi ọchichi, Sonaiya natara votu puku iri na atọ na iri asaa na isii, ma meecha dika onye iri na abụọ.

Sonaiya bụ onye nhazi akwụkwọ nke The Niche, otu akwụkwọ akụkọ di n'ikuku na Naijiria, Sonaiya 
bipụtara ọtụtụ akwụkwọ gụnyere:

Ọ lụrụ Babafunso Sonaiya, ọka nmụta nke sayensi anụmanụ, ha mụtara otu nwa nwoke, otu nwa nwanyi na ụmụ-ụmụ.




#Article 238: Funmi Tejuosho (369 words)


Adefunmilayo Tejuosho (nee Smith), bu onye amuru n'onwa March n'ubochi iri abuo na ise, n'afor 1965) bu nwa afor Nigerian burukwa onye ndorondoro ochichi, onye  nke aroputara ugboro ano ino na Lagos State House of Assembly, ka onochite anya  Mushin Constituency I. O bu ya bu onye isi oche Komitii n'ahu maka Onu Ego na Lagos Steeti.

AmuruTejuosho na Lagos State na ezi na ulo Ademola Smith onye epidemiologist ruru oru na goomenti Nigeria oru. O gara University of Lagos Staff School, Akoka, Queen's College, Lagos ma guzuo akwuwko nke ogo sekondiri ya na West Virginia.  Ka oguchara akwukwo sekondiri ya, o gara  West Virginia University ebe o guru Biology. O mechara nweta Law degree na University of Buckingham. Tejuosho nwekwara Ph.D. na law site na University of Lagos.

Mgbe o na-eme youth service, o kuziri nkuzi na ulo akwukwo ebe oguru, Queens School, Yaba. Mgbe edichara ya n'iyi dita onye oka ikpe, o ruru oru n'ulo olu Ademola Odunsi  Co. N'afor 1996, o so n'otu pati ndi Grassroot Democratic Movement n'ochichi Abacha na eteghi aka o bukwa onye na acho izo ochichi nke House of Representative candidate tupuu ewe ka gboya. Na mbido  fourth republic, o soynere  Alliance for Democracy. N'afor  2003, Lagos State House of Assembly repotara ya ka o nochite anya ndi Mushin Constituency I. N'ulo oru a, Oriaku Tejuosho kwadoro bill bu nke mechara buru nka ama dika  Lagos State Protection Against Domestic Violence Law n'afor 2007. Iwu a kwadoro i nyere ma o bu i chekwa ndi na-enwe esemokwu n'ezi na ulo ha. O metutara ya n'uche ide akwukwo maka mekpa ahu, nsogbu na ekworo di na ezi na ulo maka nzere LLM nke mahadum Lagos.

O gara n'ihu i nwete akwa di iche iche dika osote  Chief Whip, osote okwu okwu na onye isi oche , Lagos
State House of Assembly Committee n'ahu onu ego .

Ha roputara ya dika osote okwu okwu n'afor 2007 mana e wepuru ya n'ike n'afor 2009. Site na nwepu ewepuru ya n'ike, ebidoro nyochawa onye kwesiri inochi ya na kwa ndi na'ebo ya ebubo, mana eweputaghi ihe enyochatara..

Di ya bu Prince Kayode Tejuosho nke ezi na ulo Tejuosho na Ogun State, Nigeria. Ha muru umu ano.




#Article 239: Christy Essien-Igbokwe (599 words)


Christy Uduak Essien-Igbokwe MFR (11 November 1960 - 30 June 2011) bụ onye na-agụ egwú na onye na-eme ihe egwuregwu na Naijiria. Mgbe ọ di ndụ, a na-akpọkarị ya Nigeria's Lady of Songs, a makwaara ya site n' abụ ya nke akpọrọ Seun Rere. Ọ bụ onye isi oche nke mbụ nke Òtù na-ahụ maka Ịkụ egwú nke 'Performing Musicians Association of Nigeria'  (PMAN). Ọ bụkwa onye nlekọta na-eduzi Soul Train entertainment limited.

Essien-Igbokwe na-abụ abụ ya n' Igbo, Ibibio,  Efik, Hausa, Yoruba nakwa n'asụsụ Bekee. N'ihi na Essien bụ onye n'asụ asụsụ Igbo, Hausa, Yoruba, English nke ọma, onyere ya ezi nnabata n;agbụrụ di iche iche. na nwaazụ ya Ibibio mere ka ọ bụrụ mkpesa nke na-agafe n'ahịrị agbụrụ. Ọ nwụrụ n'ụlọ ọgwụ a na-akọwaghị na Lagos.

A mụrụ Essien-Igbokwe na Okat, Onna Local Government Area nke Akwa Ibom State, Naijiria. Nne ya nwụnahụrụ ha mgbe ọ dị afọ iri na abụọ nakwa Nna ya n'afọ 2005. Ọ bụ n' Aba n' Abia State ka enyi nne ya ya na ya bi gbara ya ume ka ọ bụwa abụ ma zụtakwara ya otu ihe eji echebe egwu iji dee abụ ya.

Essien-Igbokwe bidoro ọrụ agụm egwu ya n'otu di iche iche n'ụlọ akwụkwọ sekọndiri dika Uka Onu's Club n' Unikoko n' Aba, Abia State. Ọ pụtara n'ihe omume 'Now Sound' na Nigerian Television Authority Channel 6, Aba . N'oge ahu otu emume a na-akpọ 'The New Masquerade' was also airing na-ezikwa n'otu Steshọn a. Mgbe otu n'ime ihe ngosi ahụ na-aga n'ihu, ọ tụziri otu onye nkedo nke na-ekwu usoro ya n'ụzọ na-ezighị ezi, emesia e nyere ya ọkwa n' usoro a. N'afọ 1976, o sonyeere 'The New Masquerade' ma soro Akpenor, nwunye nke nwoke ahụ, bụ Jegede Sokoya (nke Claude Eke mere) .Ọrụ ya n' ihe ngosi a mere ka ọ pụta ihe n'afọ 1977. O bidoro kwalite ọrụ egwu ọkachamara site na-iwepụta abụm egwu nke mbụ ya a na-akpọ 'Freedom'. Ọtụtụ n'ime ihe odide ya ghọrọ egwu ama-ama, ma ọ dịghị nke mere nkeọma karia abụm ya n'afọ 1981 nke akpọrọ 'Ever My Liked My Person' nke Lemmy Jackson dere.

Mgbe ọ bụla, ọ na-agba mbọ ịkwụsi nsogbu na-emetụta ụmụ nwanyị na ụmụaka, ọ na-arụ ọrụ na ụfọdụ n'ime ihe nkiri nke Nollywood dika 'Flesh and Blood' na 'Scars of Womanhood,ha abụọ na-ekwu okwu banyere mmegbu ụmụaka na ibi úgwù ụmụ nwanyị. N'inwe ọchịchọ ime ka ndụ dị mma maka ndị na-eme ihe nkiri na Naijiria,Nigerian artists',ekwuru na ya malitere nzukọ mbụ nke mere ka e guzobe  Performing Musicians Association of Nigeria  na 1981. Ka otu afọ mesịrị, e guzobere òtù ahụ ma Eze Sunny Adé ghọrọ onyeisi oche na nwa Sonny Okosun na-eje ozi dị ka onye na-esote ya, ebe ya onwe ya bụ onye nlekota ego. N'agbata afọ 1996 na afọ 1999, ọ ghọrọ nwanyi isi nke mbụ nke òtù ahụ. Nwanyi omee nke Akwa Ibom a pụtara ihe na ihe ngosi a na-egosi n'ọtụtụ mba na mba ụwa ma nweekwa nsọpụrụ nke ịgụ na ime ihe a ga-emesị mara dị ka ụda egwu nke obodo ya, Akwa Ibom Mmi (My Akwa Ibom) na 1987, afọ nke okike ya. Ọ nwere ụlọ ahịa na Etinan, obodo ya dị n'Akwa Ibom State Akwa Ibom State ebe ọ na-ere ígwè obibi akwụkwọ. 

Ihe omume ndi ebere ya sitere n'afo 1980 mgbe ọ malitere imeri ihe kpatara obere ihe omuma n'ime obodo anyị gbasara umuaka Naijiria. Nke a pụtara ihe n' ọrụ ya dị ka:

N'ezie, uru si n'ahịa nke akwụkwọ ya ndị gara aga na-anọgide na-eduzi ọrụ ebere na ndị nọ ná mkpa na ọha mmadụ.

Essien turns 50 Today - Next.com




#Article 240: Ndepụta ndị zụtarala ma nweta Boeing 737 MAX ha (270 words)


Nke a na-edepụta ndi niile zụtarala ụgbọelu Boeing 737 MAX nke dị na ngalaba  ụgbọ elu, nke ndi Boeing Commercial Airplanes , nkewa nke Boeing Company  na-arụpụta ugbua. 

Na mbụ, ndị ahịa na-azu 737 MAX abụghị ndị a mara ma e wezụga ụgbọ elu America .  Na November 17, 2011, Boeing wepụtara aha ndị ahịa abụọ ọzọ - Lion Air na Aviation Capital Group .  N'oge ahụ, Boeing kọrọ maka ndị ahịa ha di itoolu zụrụru ụgbọ elu 737 MAX ruru 700.    Mgbe ahụ, na Disemba 13, 2011, Southwest Airlines kwupụtara na ha ga-abụ ndị mbụ ga azụ 737 MAX site na-izu ụgbọelu ruru 150  nakwa nhọrọ ruru 150.   

N'abali 31, n'ọnwa mbụ n'afọ 2019, ndị Boeing nwere azụmahịa 737 MAX ruru 5,011 site na ndị ahịa ya ruru 79,  na ụlọ ọrụ atọ kachasị azụ ahịa 737 MAX bụ: Southwest Airlines na azụmahịa 280, Flydubai tinyere ọnụ maka 251 na Lion Air manyere ọnụ maka 201. 

N'abali 31, n'ọnwa mbụ n'afọ#x20;2019[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Boeing_737_MAX_orders_and_deliveriesaction=edit #x5B;update#x5D;]

Azụmahịa na nnyefe nile nke Boeing 737 MAX 
 #x2003;Nnyefe

N'abali 31 n'ọnwa mbụ n'afọ,#x20;2019[//en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_Boeing_737_MAX_orders_and_deliveriesaction=edit #x5B;update#x5D;]

Azụmahịa na nnyefe site na ndị azụmahịa

Ndepụta a na-egosi ndị niile zụrụ ụgbọ elu Boeing 737 MAX na ndị niile ebujegoro nke ha site na ọdi iche ya (ebe a ma ama) na onye ahịa, dịka nke January 31, 2018.  

na Jenụwari 31, 2019        

Grafụ nke na-eso na-ezipụta azụmahia Ụgbọelu Boeing 737 MAX nakwa ndi ahia niile zụrụ ya  dị ka Septemba 30, 2018.  
Otu o siri di na Septemba 30, 2018       .  

Marakwa na azụmahia ndi n'enyochaghị enyocha anọghị ebe a.

Mmekọrịta ndi ọzọ dika ya 

Ndekọ ndị dika ya 




#Article 241: Uche Ekwunife (212 words)


 Uche Ekwunife (onye a mụrụ n'afọ 1970) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naijiria na otu onye isi nke Nigerian Senate nke asatọ. 

A mụrụ Ekwunife na 1970 na Nri nke di n' Anaocha mgbe aha ya ka a bụ Ogudebe. Asambodo mbụ ya bụ Business na Accounting nke ọ nwetara na Mahadum Calabar .  O wee mee MBA na Mahadum Nnamdi Azikiwe .  

Ekwunife bidoro irụ ọrụ na ụlọ akụ ebe o biliri ịbụ onye njikwa mpaghara di iche iche.  Ọ lụrụ onye azụm ahia si obodo ya.  Ya na Chief Larry Ekwunife nwere ụmụ.  

Ekwunife dọrọ ndọrọ ndọrọ ọchichi ugboro abụọ mana omeghị nkeọma.   A họpụtara ya ka ọ bụrụ onye nnọchiteanya ndi Anambra na 2015.  E nwere Senatọ karịrị  100 na National Assembly nke 8 , mana naanị isii n'ime ndị a bụ ụmụ nwanyị.  Ndị ọzọ bụ Rose Okoji Oko , Stella Oduah , Fatimat Raji Rasaki , Oluremi Tinubu na Binta Garba .   Ekwunife emeriwo ndọrọ ndọrọ ọchichi 2015 ma ọ bụ nanị site n'ịgbanwe otu ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya.  N'ihi nke a, ekweghị na ọbụ ya meriri ndọrọ ndọro a. Na Decemba 2015, a kwupụtara n' oche ya dị ka ihe efu.  Ndi otu ndọrọ ndọrọ ọchichi ya ekeghị idọchitere ukwu maka oche ya nke gara aga. 




#Article 242: Ifeoma Malo (294 words)


Ngozi Ifeoma Malo bụ ọkàiwu nọ na Nigeria nwetara mmeri nke Eisenhower Fellowship na 2015.  Ọ bụ onye ibe Desmond Tutu, African Leadership fellow nakwa Crans Montana New Leaders fellow.  N'afọ 2015, o jere ozi dịka onyeisi ndị ọrụ n' ọkachamara na-ahụ maka nkà na ụzụ banyere usoro ọkụ, ụkpụrụ na mmekọrịta na Prọfesọ.  Chinedu Nebo, onye bụbu Minista nke na-ahụ maka ọkụ n'ala Naijiria.  Ọ bụ ugbu a onyeisi oche nke Clean Tech Hub and Energy Innovation Centre, Abuja. 

O nwetara akara ugo mmụta bachelor na Mahadum nke Ibadan na 2000 wee nwee ọkwá atọ dị elu: Iwu si na Mahadum Harvard , Mkpebi Nkwekọrịta na Teknụzụ, na Mahadum Massachusetts .  

Ifeoma rụrụ n' Ashoka , ọfịs nke West Africa.  Ọ rụrụ dị ka onye na-arụkọ ọrụ n'ụlọ ọrụ ahụike ọha na eze nke Boston nakwa dịka onye prọfesọ na-akụzi ihe na Mahadum Massachusetts Boston.  Mgbe ọ nọ na Boston, ọ na-eje ozi dịka onye ndụmọdụ n' ụlọ ọrụ Global Biotechnology nke a na-akpọ Genzyme Corporation . 

Na Naijiria, ọ rụrụ ọrụ dịka onye isi ọgụgụ isi n' ụlọ ọrụ George Goli and Okagbue, emesị a bụrụ onye isi nchịkwa na Njikọ Nlekọta na Njikọ Nkwekọrịta. Emesiri họpụta Ifeoma ka ọ bụrụ onye inyeaka pụrụ iche nye Minista nke Ego na Nigeria nakwa tupu ya agaa dịka onye ndụmọdụ ọkachamara siri ike nke Prọfesọ Chinedu Nebo, onye bụbu Minista nke ọkụ na Naijiria. O jere ọrụ dika onyeisi ndụmọdụ na Onyeisi oche nke Iwu Nigerian Electricity Regulaory Commission .  

N'afọ 2013, a họpụtara ya dika otu n'ime ndi Naijiria nwetara Desmond Tutu Fellowship Program .   A họọrọ Ifeoma dịka onye ibe nke Eisenhower Multi National Program na U.S n'afọ 2015.   Ọ bụkwa onye ibe nke African Leadership Forum na Crans Montana New Leaders.  




#Article 243: Lois Auta (204 words)


Lois Auta (a mụrụ 29 April 1980) bụ onye guzobere na onyeisi ndị isi nke Cedar Seed Foundation.  Ọ natara onyinye maka ọrụ ya n'ịkwalite ọrụ nkwarụ zuru ụwa ọnụ na United States .  Ọ bụ onye isi ala nke Naijiria president Mohammadu Buhari kwadoro ya maka nkà na ụzụ dị iche iche na mmepụta ihe.  

Auta nwere diplọma na nchịkwa ọha na eze site na Mahadum nke Abuja ma ugbu a ọ na-eme Bachelor of Science (nwa akwụkwọ afọ ikpeazụ) na Public Administration n'otu mahadum a. 

Auta bụ onye nchoputa na Executive Director nke Cedar Seed Foundation, na onye na-akwado ndị ọrụ na Nigerian National Petroleum Corporation (NNPC).  

N'ihe kariri afọ ise, Auta a kwadola maka mmelite nke ndị nwere nkwarụ na Nigeria.  Ọnọdụ ya na ọrụ ya gụnyere: 

Ya na ndi gbagotara n'ọkwa enwela nzụkọ dika John Kerry , Linda Thomas-Greenfield , onye odeakwụkwọ nke United States na-enyere aka na Afrika.  Onye nnochite anya Rice, ndị Senatọ nke United States, onyeisi oche nke ala Naijiria, ndị nnọchiteanya Naijiria, ndị ozi, na ndị isi nke mba di iche iche di n'ụwa na ọtụtụ ndị a ma ama.   

Ọ bụ Mandela Washington Fellow, na onye isi oche nke Mandela Washington Fellowship Alumni Association, Nigeria.  




#Article 244: Priscilla Nzimiro (442 words)


Ada Priscilla Nzimiro (a  mụrụ n'ọnwa April dị n'ụbọchị iri atọ n'afọ 1923 nọrọ wee ruo ọnwa March n'ụbọchị iri abụọ na abụọ n' afọ 1951) bụ dọkịta a zụrụ azụ nke ọma, ezinaaụlọ sitere  n' Oguta nke dị n' Imo State n'oge a .  Ọ gara Mahadum nke di na Glasgow ma nweta  Asambodo Bachelor  Digrii maka ọzụzụ dibia oyibo Ọ nwetakwara nzere Bachelor Digrii n'ihe gbasara ịwa afọ nke ndị bekee na akpọ  Surgery (MB ChB) na afọ 1950.  Nzimiro  bụ nwanyị mbụ n' Igbo niile ka  gụọ ma nweta ọzụzụ  dịka dọkịta.     E kwuru na  Nzimiro nwụrụ ọnwụ ike ka ọ mere otu afọ ọ gụchara akụkwọ ma nweta ọzụzụ dika Dibia oyibo .  

A mụrụ Priscilla Nzimiro na Port Harcourt , isi obodo Rivers State ugbu a n'ọnwa April dị n'ụbọchị iri atọ n' afọ 1923.  Ọ bụ Ada Maazị Richard Nzimiro na nwunye ya Mary Nwametu Onumonu.  Ụmụ nwanne ndị ọzọ  bụ Richard, Ifediora na Nnamdi ha niile bụcha  ụmụnwoke.   Nna ya so na ndị ndọrọ ndọrọ  ọchịchị. Ọ rụrụ dika Meyọọ nke mbụ nke obodo Port Harcourt site n'afọ 1956 rue mgbe ọ nwụrụ n'afọ 1959.  Nne ya, onye ahịa nke bara ọgaranya, na-ere mmanụ nri , nnu na ụfọdụ ihe esi  Europe arụpụta.   Mary na Richard Nzimiro hụrịtara onwe ha mgbe Mary  na-aga ụlọ akwụkwọ elementrị na St. Joseph's Girls 'Convent di na Asaba City ma lụọ ya n'afọ 1920 mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ.   

Na 1945, Nzimiro debara aha na Mahadum Glasgow dị na Scotland maka agụmakwụkwọ na ọzụzụ dịka Dibia oyibo y .   Ọ gụsịrị akwụkwọ ma nweta MB ChB na 1950 wee ghọọ nwanyị mbụ n'ala Igbo bu  dọkịta.    

Ka ọnwa March dị mkpụrụ ụbọchị iri abụọ na abụọ n'afọ 1951, Nzimiro nwụrụ na Glasgow Royal Infirmary mgbe ọ dị afọ iri abụọ na asaa .   Ọnwụ ya bụ ihe a na atụghị anya tụmadị  ọtụtụ  mmadụ ọkachasị nne na nna ya, ndị ikwu na ibe nakwa ndị enyi ya.  Akụkọ emesịrị  nweta na-ekwu na ọnwụ ya maọbụ ihe gburu ya edoghaghị mmadụ anya. Nke a gosiri na ọ nwụghị onwụ Chi ya.   E yiri ya na Oguta ka ọnwa April di n'ụbochi iri abụọ na asaa n'afọ  1951.  

Mgbe Nzimiro nwụsịrị, William Wilberforce Academy (WWA), bụ  otu n'ime ụlọ akwụkwọ abụọ Nne na Nna ya rụrụ n; Oguata n;afọ 1945 gbanwere aha ya zawazie Priscilla Memorial Grammar School.  A mere nke a iji kwanyere ya ùgwù na idekọ ihe niile  ọ rụpụtara n' ihe gbasara dibia oyibo.   Dika nwanyi dibia nke mbu nke si na mpaghara ya, Nzimiro kpaliri ọtụtụ mụọ ụmụ nwanyi ndị na-eto eto igụ ihe gbasara dibia oyibo .  




#Article 245: Idia (212 words)


Queen Idia bụ nne Esigie , Oba nke Benin bụ onye chịrị na 1504 ruo 1550.  O keere òkè dị oke mkpa na nbili na ịchị nwa ya nwoke.  A kọwara ya dịka onye agha ukwu  bụ onye lụrụ ọgụ n'egbughị oge na n'oge ọchịchị nwa ya dị ka Oba ( eze ) nke ndị Edo .  Mgbe Oba Ozolua nwụrụ, o hapụrụ ụmụ nwoke abụọ dị ike ịgbagha onye ga-abụ Oba.  Nwa ya nwoke bụ Esigie na-achịkwa Benin City mgbe nwa nwoke ọzọ, bụ Arhuaran, nọ n'obodo Udo dị ezigbo mkpa dị ihe dị ka kilomita 30 (20   pụọ.  Idia chịkọtara ndị agha gburugburu Esigie, bụ ndị meriri Arhuaran, Oba Esigie wee bụrụ eze nke iri na isii. 

N'ikpeazụ, ndị agbata obi Igala zigara ndị agha n'ofe Osimiri Benue iji kpochapụ ógbè ndịda Benin.  Esigie meriri Igala, weghachite idi na otu na ike agha nke ala eze ahu.  Nne ya Idia nwetara ọtụtụ otito maka mmeri ndị a  dị ka ndụmọdụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya, tinyere ike ya dị iche iche na nkà mmụta ọgwụ, e weere dị ka ihe dị mkpa nke ihe ịga nke Esigie n'ọgbọ agha ahụ. 

Idia bu Iyoba mbu ( Queen nne ) nke Benin mgbe Esigie nyere ya aha na Eguae-Iyoba (Obí nke Eze nwaanyi).  




#Article 246: Sara Forbes Bonetta (603 words)


Sara Forbes Bonetta , ma ọ bụ sụgharịa Sarah (1843 - 15 August 1880),  bụ ada Eze, West African Egbado nke ndị Yoruba bụ ụmụ na-enweghị nne na nna n'ọgbọ agha, e rere ya n'ịbụ ohu ma, na ntụgharị uche dị ịrịba ama, mepụtara ohu ma ghọọ nwa mmiri chukwu Queen Victoria .  Ọ lụrụ Captain James Pinson Labulo Davies , onye bara ọgaranya na-akwado ndị bi na Victorian Lagos . 

Aha ya bụ Omoba Aina, a mụrụ ya na 1843 na Oke-Odan na  obodo Egbado .   N'afọ 1848, ndị agha Dahomeyan wakporo Oke-Odan; Nne na nna ya nwuru n'oge agha ahụ, o wee nọrọ n'obí Eze Ghezo dị ka ohu mgbe ọ dị afọ ise.  Ebum  n'obi ndi jiere ya bu ka ejiri ya chụọ àjà mmadụ, ọ napụtara site n'aka Captain Frederick E. Forbes nke Royal Navy , onye mere ka Eze Ghezo nke Dahọmi inye ya ka Queen Victoria;  Ọ ga - abụ onyinye sitere n'aka Eze nke Ọkụ gaa Queen of the Whites, ka Forbes dere mgbe e mesịrị.  

Forbes nyehariri ya aha dika Sara Forbes Bonetta, Bonetta mgbe ụgbọ mmiri ya HMS Bonetta .  N'afọ 1850, ọ zutere eze nwaanyị ahụ, bụ onye nwatakịrị nwanyị nwere mmasị na-amasị ya, ma nwee nwa agbọghọ ahụ, nke ọ kpọrọ Sally,  zụlitere dị ka nwa nwanyị ya nọ n'etiti ndị Britain.     N'afọ 1851, Sara nwere ukwara ike na-adịghị ala ala, nke a na-ekwu na ihu igwe nke Great Britain.  Ndị nche ya zigara ya ụlọ akwụkwọ dị n'Africa na May nke afọ ahụ, mgbe ọ dị afọ asatọ,  ọ laghachi England na 1855, mgbe ọ dị afọ 12.  Na January 1862, a kpọrọ ya na ọ gara agbamakwụkwọ nke ada Queen Victoria  bụ Princess Alice .  

E mesịa, Eze Queen nyere ya ikike ịlụ Captain James Pinson Labulo Davies na Chọọchị St Nicholas dị na Brighton , East Sussex , n'August 1862, mgbe oge a ga-aga n'obodo ahụ iji kwadebe maka agbamakwụkwọ ahụ.  N'oge oge ya na Brighton, ọ biri na Clifton Hill na Montpelier .  

Captain Davies bụ onye Yoruba na-azụ ahịa nke bukwanu akụ na ụba, mgbe ha agbachara  akwụkwọ ha laghachi ala ha Afrika, ebe ha muru ụmụ atọ: Victoria Davies (1863), Arthur Davies (1871), na Stella Davies (1873).   Sara Forbes Bonetta nọgidere na-enweta  n'ezigbo mma Queen Victoria ruo n'ókè dị otú ahụ na ya na Bishop Samuel Ajayi Crowther bụ nanị Lagos indigènes ndị Royal Navy ama guzo iwu ka gbapụ na ihe omume nke ihe nnupụisi na Lagos.   Victoria Matilda Davies bụkwa nwa chi nwaanyị nke Queen Victoria.   Ọ lụrụ dibịa bekee Lagos, bụ John K. Randle , nke nwere ihe ịga nke ọma.   Ọtụtụ n'ime ụmụ ya (na nwa ya nwanyị) bi ugbu a ma ọ bụ England ma ọ bụ Sierra Leone , ebe alaka ụlọ ọrụ dị iche, ezinụlọ Randle na-agbasoghị aka, bụ ndị a ma ama na Nigeria ugbu a.    

Sara Forbes Bonetta nwụrụ na ụkwara nta na 15 August 1880  na obodo Funchal , isi obodo Madeira , àgwàetiti Portuguese dị n'oké osimiri Atlantic. 

Di ya, bụ Captain Davies, wuru otu ụlọ osisi granel na-echere Sara Forbes Bonetta na Ijon dị n'Ebe Ọdịda Anyanwụ Lagos, ebe ọ malitere ịzụ ugbo koko.    Ihe e dere na obelisk na-agụ:  N'IZIOKWU NDỊ SARAH EBE BINETTA 

 EKWERE NKE NDỊ JPL DAVIES BỤ NDỊ NA-AGBANWE NDỤ A NA MADEIRA AUGUST 15TH 1880 

 AGỌ 37   Afọ   Oghere Sara bụ ọnụ ọgụgụ 206 na Ebe Nlekọta Ihe nkiri nke British dị nso na Anglịkan Holy Trinity Church, Rua Quebra Costas Funchal, Madeira.  E nweghị ugbu a isi nkume.  

Sarais-Angel Hator gosipụtara Sara na TV 2017 na Victoria .  




#Article 247: Buchi Emecheta (555 words)


Florence Onyebuchi Buchi Emecheta OBE (21 July 1944 - 25 Jenụwarị 2017) bụ onye a muru  na Nigeria na- ede akwụkwọ British, o bi na UK ka mgbe 1962, o dere akwụkwọ na arụmọrụ akụkọ, yana ọrụ maka ụmụaka.  Ọ dere akwụkwọ edemede nke akwụkwọ karịrị 20, tinyere ụmụ amaala nke abụọ (1974),Ego  akwuru n'isi nwanyi(1976), Nwada odigbo (1977) na  Anwuri nke ibu nne (1979). 

Ebumnuche ya banyere ịgba ohu, ịbụ nne, nnwere onwe ụmụ nwanyị na nnwere onwe site na agụmakwụkwọ nwetara ùgwù sitere n'aka ndị nkatọ na nsọpụrụ.  Emecheta kọwara akụkọ ya dị ka akụkọ nke ụwa ... [ebe ... ... ... ụmụ nwanyị na-eche nsogbu ụwa niile nke ịda ogbenye na mmegbu ihu, na ogologo oge ha na-anọ, n'agbanyeghị ebe ha si bịa site na mbụ, ka nsogbu ndị ahụ dị ka otu.  A mara ya dịka onye na-ede akwụkwọ akụkọ na-eme nke ọma nwa agbọghọ mbụ na Briten na 1948.  

A mụrụ Emecheta na 21 July 1944, na Lagos , Nigeria, ndị nne na nna Igbo ,   Alice  (Alice) (Okwuekwuhe) Emecheta na Jeremy Nwabudinke.    Papa ya bụ onye na-arụ ọrụ ụgbọ okporo ígwè ma na-akwagharị.   N'iburu na ndi mmadu adighi ele anya n'oge a, nwa mbu bu Buchi Emecheta bu ndi ezoro n'ulo mgbe ezitere nwanne ya nwoke n 'ulo akwukwo; ma mgbe o kwusịrị ndị mụrụ ya ka ha tụlee uru nke agụmakwụkwọ ya, o ji oge ọ bụ nwata na ụlọ akwụkwọ ndị ozi ala ọzọ niile.  Mgbe ọ dị afọ itoolu, nna ya nwụrụ (nsogbu ndị ọrịa gburu na swamps nke Burma , bụ ebe e degaara ya akwụkwọ maka ịlụ ọgụ maka Onyenwe anyị Louis Mountbatten na ihe fọdụrụnụ nke Alaeze Ukwu Briten).    Otu afọ mgbe nke ahụ gasịrị, Emecheta nwetara akwụkwọ ọmụmụ zuru oke na Ụlọ Akwụkwọ Methodist Girls , ebe ọ nọgidere ruo mgbe ọ dị afọ 16 mgbe, n'afọ 1960, ọ lụrụ Sylvester Onwordi,   nwa akwụkwọ ọ lụrụla kemgbe ọ nọ 11 afọ.    Mgbe afọ ahụ gasịrị, ọ mụrụ nwa nwanyị, na 1961, a mụrụ nwa ha nwoke.  

Onwordi kpaliri ozugbo gaa London ịga mahadum na Emecheta sonyeere ya na ụmụ mbụ ha abụọ na 1962.   Ọ mụrụ ụmụ ise na afọ isii, ụmụ nwanyị atọ na ụmụ nwoke abụọ  Ọ bụ enweghị obi ụtọ na ogu n'mgba ụfọdụ na alụmdi na nwunye  (dị ka ,,   ederede n'akụkọ ifo nke onwe ya dị ka ụmụ amaala nke abụọ ).    Iji mee ka ọ dịkwuo mma, Emecheta dere n'oge oge ya.  Di ya n'etinyere nya anya na odide ya, nwe gba akwukwo mbu odere oku;  O kwuru maka ya na Ego Akwuru n'isi nwanyi , mechara bipụtara n'afọ 1976.  Nke ahụ ga-ibụ akwụkwọ mbụ ya ma ọ ghaghị idegharị ya mgbe e bibichara ya: Afọ ise dị n'etiti nsụgharị abụọ ahụ.   Mgbe ọ dị afọ 22, ime nwa ya nke ise, Emecheta hapụrụ di ya.    Ka ọ na-arụ ọrụ iji kwado ụmụ ya nanị, ọ nwetara akara ugo B.Sc (Hons) na Sociology na 1972 site na Mahadum London .     N'afọ 1984, o dere, isị  N'elu Mmiri , o dere, sị: Maka afọ iri abụọ gara aga na England, site na mgbe m dị ihe dị ka iri abụọ, na-adọkpụ m ụmụ anọ  na-atụ egwu ma na-amụ ime nke ise-nke ahụ bụ ọrụ ebube.    Ọ gara n'ihu ka ọ nweta PhD site na mahadum na 1991.  




#Article 248: Gambo Sawaba (605 words)


Hajia Gambo Sawaba (15 February 1933 - October 2001) bu onye na agba mbo ihu na enyere umu nwanyi ikike n'ala Naijiria, onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị na onye n'enyere ndi obodo aka    Ọ jere ozi dị ka osoto onye isi oche nke Great Nigeria People Party. Ahọpụtakwara ya dika onye ndú nke umu nwanyi na Northern Element Progressive Union (NEPU).  

Haji Sawaba bu nwa Isa Amartey Amarteifio (Onye ana akpo Theophilus Wilcox) bụ onye si Ghana na Fatima Amarteifio bụ nwanyị Nupe nke ochici ime obodo Avun, Niger State .  Amarteifo bu onye gụsịrị akwụkwọ na Ghana School of Survey, tupu okwaga Naijiria na 1910 ma chọta oru na ulo ọrụ ụgbọ okporo ígwè Nigeria .  Nna nna ukwu nke Fatima bu onye okpu uzu na onye agha nke muru Mamman Dazu, nna ukwu ha.  E kwuru Mamman Dazu na ọ bụ ezigbo onye agha ana aju ese ya.  

Isa Amartey Amarteifio kpewara uka Islam dika o banyere Zaria ma zute Fatima dika ufodu aro gara ma lukwa ya.  Fatima bu nwanyi di ya nwuru, nwere umu ato omuuru Mohammedu Alao tupu onwu o. Alum di na nwuye Fatima na Isa Amartey Amarteifio muputara umu isii nke Sawaba bu nwa nke ise.  A na-akpọ ya Hajaratu, kpokwa ya Gambo nke bu aha ana akpo nwa ọ bụla a mụrụ mgbe a mụsịrị ụmụ ejima.  

O guru akwụkwọ na Native Primary School na Tudun, Wada.  Otú ọ dị, ọ ghaghị ịkwụsị ịga akwụkwọ mgbe nna ya nwụsịrị na 1943, bụ onye nwụrụ ka omechara mkpesa nke isi ọwụwa. Nne ya nwukwara ka afo ato gasiri.   Ọ lụrụ di bu onye agha Agha Ụwa nke Abụọ bụ Abubakar Garba Bello mgbe ọ dị afọ iri na atọ na, bụ onye hapụrụ ma ghara ịlaghachi mgbe ọ mụsịrị ime.   Ihe a maara nke ọma banyere ya mgbe ọ bụ nwatakịrị, ọ bụ mmasị o nwere na ndị na-agba ara.  Ya na ha na-ekwurịta okwu, na-abanye ụfọdụ ma nye ndị ọ nwere ike ịnweta ego, uwe na nri  Mgbe ọ bụ nwatakịrị, a na-ekwukarị okwu ya dịka onye isi ike na ọnye o fọrọ nke nta ka ọ banye ogu n'okporo ámá.  Dị ka ya si kwuo Enweghị m ike iguzo iji lelee ebe ana emegide enyi ma obu nwanne na-adịghị ike.  O kwuru na aluchitere ndi di otu a agha.  Mgbe obula o rutere n 'agha a, o ga - ekwu ozugbo Ngwa, azurula m, gi agha nye onye na - adighi ike na agha. 

Sawaba tinyere aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị kemgbe ọ dị afọ 17.  N'oge ahụ, ndị Northern People's Congress bụ ndi nwere nkwado nke ndi Emir na British Colonial Authority nọ na-achị Northern Nigeria, ma Sawaba sonyere òtù Northern Element Progressive Union (NEPU).  Ọ bụ onye na agbaso alụm di na nwunye nke ndị nʻetozughi etozu, ndị ọrụ mmanye na onye kwadoro maka agụmakwụkwọ bekee n'ebe ugwu.   Gambo meere onwe ya aha mgbe ọ na-ekwu okwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị mgbe ọ na-arụ ọrụ nʻugwu, bu mgbe ọ rịgoro ma kwuo okwu n'ime ụlọ jupụtara na ụmụ nwoke.   Funmilayo Ransome-Kuti kwadoro ya. Ogakwara izute ya na Abeokuta afọ ole na ole.   A na-ele ya anya dịka onye ọsụ ụzọ na-alụ ọgụ maka ntọhapụ nke ụmụ nwanyị dị n'ebe ugwu.  

Mgbe ọ dị afọ iri na atọ, Ọ lụrụ onye agha Agha Ụwa nke Abụọ bụ Abubakar Garba Bello, bụ onye hapụrụ ma ghara ịlaghachi mgbe ọ mụsịrị ime  .   Alum di na nwunye ndị ozo oluru eteghi aka. Alụm di na nwunye ya na Hamidu Gusau kwụsịrị n'ihi ọgụ ike n'etiti ha abụọ.  Ndị ọzọ arukwaghi ọrụ.   A kpọrọ ụlọ ọgwụ na Kaduna aha ya.  




#Article 249: Nana Asma’u (895 words)


 Nana Asma'u (aha ya niile: Nana Asma'u bint Shehu Usman dan Fodiyo, Arabic    ; 1793-1864) bụ nwa eze , ode uri , onye nkụzi , na nwa nwanyị nke onye guzobere Sokoto Caliphate , Usman dan Fodio .  Ọ bụ onye a na-asọpụrụ na mgbago ugwu Nigeria .  Ụfọdụ na-ahụ ya dịka onye eji ame ihe atụ agụm akwụkwọ ma nnwere onwe nke ndị inyom na o kwere omume n'okpuru Islam , na ndị ọzọ dị ka otu ndi bidoro Feminism n' Africa. 

A mụrụ Nana Asma'u ihe dị ka afọ 11 tupu Fulani Agha (1804-08), a kpọkwara ya Asma bint Abi Bakr , onye enyi nke Onye Amụma Muslim.  Nwa nke Sufi -inspired na Fuluve -led Sokoto Caliphate bụ onye nchọpụta na nwanne nwanyi nke Muhammed Bello (Sultan nke Sokoto nke abụọ), ọ nọkarichara ndi niile chọpụtara Caliphate, na-eme ka o buru isi ihe nduzi nye ndị ọchichi  n'ọdịnihu.  Site na 1805, ndị otu Caliph bịara bụrụ ndị a ma ama, gụnyere ndị ikwu nwanyị Caliph.  Mgbe Nana Asma'u ghọrọ onye a ma ama, ụmụnne ya nwanyị bụ Myram na Fatima, na ndị nwunye Caliph bụ Aisha na Hawwa kpara ezigbo ike n' ọrụ ndọrọ ndọrọ ọchịchị na steeti ọhụrụ ahụ.  Dị ka nna ya, a kụziiri ya ọmụmụ ihe ndị dị na Qur'an , ma tinye ya n'ọrụ mmụta zuru ụwa ọnụ.  Dị ka ihe atụ nke ụlọ akwụkwọ Qadiriyyah Sufi, dan Fodio na ndị na-eso ụzọ ya mesiri ike ịkekọrịta ihe ọmụma, karịsịa nke Sunnah , ihe nlereanya nke onye amụma Muhammad .  Iji mụta na-enweghị nkuzi, ha chere na ọ bụ ihe efu.  Ya mere, Nana Asma'u kwadoro, karịsịa, mmụta nke ụmụ nwanyị Muslim.  Dị ka ọtụtụ ndị ezinụlọ ya, ọ ghọrọ onye na-ede akwụkwọ. 

Ọ maara akwụkwọ na klas nke mba Arab na nke oge ochie, na-asụkwa asụsụ anọ ( Arabic , asụsụ Fula , Hausa na Tamacheq Tuareg ), Ọha na Eze maara Nana Asma'u dịka ọkà mmụta kachasị elu na ala ndị Alakụba kachasị mma na West Africa, nke mere ka o nwee ohere iji kwekọọ ọnụ.   Ọ hụrụ ọtụtụ agha nke AghaF ulani ma dee banyere ahụmahụ ya na akụkọ gbasara Wakar Gewaye , njem.  Dika Sokoto Caliphate malitere dika omuma omenala na okpukperechi okpukpe, ihe odide nke ndi ndu nwere ebe puru iche nke ndi ozo ma ndi ochichi ma chia, puru ime ka ha di.  Ọ ghọrọ onye ndụmọdụ nye nwanne ya nwoke mgbe o werela Caliphate, edekwaara ndị gọọmenti na ndị na-amụrụ ndị isi mba ọzọ akwụkwọ ntụziaka. 

N'etiti ya ihe karịrị ọrụ di ndụ ruru 60 e dere ihe karịrị afọ 40, Nana Asma'u hapụrụ otu nnukwu  uri Arabic, asụsụ Fula na Hausa, niile edere na edemede Arabic. Ọtụtụ n'ime ndị a bụ akụkọ ihe mere eme, mana ha na-agụnye ume, mkpu, na ndụmọdụ.  Ndụmọdụ nduzi ya dị iche iche ghọrọ ihe eji eme ihe maka ịkụziri ụkpụrụ ntọala nke Caliphate.  Asma'u jikọrọ aka na Muhammed Bello , nke abụọ Caliph.  Ọrụ ya na-agụnye ma gbasaa agbasapụ ike dan Fodio siri ike banyere ndị isi ụmụ nwanyị na ikike ụmụ nwanyị n'ime echiche obodo nke Sunnah na iwu Islam .  

Ọrụ ndi ọzọ dị nke Asma'u e dere dere na-emetụta akwụkwọ nkuzi nke Islam: n'ihi na ọtụtụ n'ime ndị okenye ya, ọ bụ maka ọrụ nkụzi okpukpe ụmụ nwanyị.  Malite n'afọ 1830, o kere usoro nke ndị nkuzi ụmụ nwanyị ( Jajis ) bụ ndị na-agagharị na Caliphate na-akụziri ụmụ nwanyị n'ụlọ obibi ụmụ akwụkwọ.  N'aka nke ya, onye ọ bụla n'ime ndị jajis ji akwụkwọ edemede Nana Asma'u na akwụkwọ ndị ọzọ Sufi na-agụkarị, na-abụkarị site n'ịgụ ihe nkiri na uri, iji zụọ ihe ọkụkụ nke ụmụ nwanyị mụtara, ndị a kpọrọ 'yan-taru , ma ọ bụ' ndị na-ezukọta, ụmụnna nwanyị. '  Iji ọ bụla jaji ọ onyere a malfa (a okpu na omenala emume nnọchianya nke ụlọ ọrụ nke na-ekpere arụsị Bori priestesses na Gobir ) kegide na a red eke n'isi.  Jajis ghọrọ, ya mere, ihe nnọchianya nke ala ọhụrụ, usoro iwu ọhụrụ, na nke ịmụ asụsụ Islam ọbụna n'èzí obodo ndị inyom.   N'akụkụ, ọrụ nkuzi a malitere dị ka ụzọ isi jikọta ndị agha ndị agha meriri meriri n'agha n'ime òtù ndị ọchịchị Muslim.  Otú ọ dị, ọ gbasaa, gụnyere ndị ogbenye na ime obodo, na-akụziri ndị nkụzi bụ ndị na-agafe na Caliphate. 

Ncheta Nana Asma'u mgbe niile a bụghị nanị na akwụkwọ edemede ya, kamakwa n' ọrụ ya n'ịkọwa ụkpụrụ nke obodo Sokoto.  Taa na mgbago ugwu Naijiria, aha ya ka a na-akpọkarị otu ụmụ nwanyị ndị inyom Islam, ụlọ akwụkwọ, na nzukọ nzukọ.  Ọ weghachitere arụmụka banyere ọrụ ụmụ nwanyị na Islam na narị afọ nke 20, ebe ọ bụ ndị ọkà mmụta Alakụba na ndị kwabatara na Europe na ihe arụmụka ya.  

Ntughari na nsụgharị nke ọrụ ya etinyewo uche na nsụgharị dị mma nke akụkọ na edere ya.  Ọ bụ isiokwu nke ọtụtụ ọmụmụ, gụnyere Jean Boyd si Nwanyị Caliph: Nana Asma'u 1793-1865: Onye Ozizi, Poet na Onye Ndú Alakụba (1989), kọwara dịka akwụkwọ dị mkpa nke na-enye ezigbo ndị gụrụ akwụkwọ na-agụ akwụkwọ. iji tụfuo ihe ndị a na-emekarị banyere ụmụ nwanyị n'Africa ,  na Jihad Ji Otu Otu: Nana Asma'u, Onye Ọkà Mmụta na Dekọọ na Beverly B. Mack na Jean Boyd (2000).  Ọrụ nchịkọta nke Nana Asma'u, Nwa nke Usman dan Fodiyo 1793-1864 , nke Boyd na Mack bipụtara, bipụtara n'afọ 1997. 




#Article 250: Ifeanyi Chijindu (530 words)


Ifeanyi onye amakwara dịka Ifeanyi Chijindu (a mụrụ 19 October 1978 ) bụ onye Naijiria - onye edemede / onye edemede , onye ọchụnta ego , onye ọrụ egwu , onye na- eme ihe nkiri na onye na- ede akwụkwọ . 

A mụrụ Ifeanyi na Nigeria ma bụrụ ọgbọ mbụ nke Naijiria-America.   Ifeanyi ji otutu oge ya nweta na-ebi n'obodo di iche iche n'ime Southern Kingdom California .

Na nwata, Ifeanyi gosiri ezi mmasị n'agụmagụ mgbe e bipụtara uri nke mbụ ya n'afọ asatọ,  dechaa  novella nke nwere ihu akwụkwọ 90 n'afọ 15, Ifeanyi rere obere akụkọ ya nke mbụ ma nweta onye nke abụọ na asọmpi nke ndi Superior Communications and Publications  kwadoro. 

Ka ọ na-erule afọ 17, Ifeanyi gụrụ uri ya ebe niile akụrụ ya ụgwọ.  N'ime oge a, Ifeanyi mekwara ka mmasị ya dịkwuo ukwuu n'inwe ihe ma merie akụkụ nke Maya Angelou na egwuregwu a na-akpọ Women In Love . 

A Girl Girl's Life ... the Song that Never Ends, a na-akpọ nchikọta uri, e bipụtara na 2004 na-adabere na ahụmahụ Chijindu banyere ịhụnanya, ịkpọasị, ezinụlọ, ime mmụọ, ịkpa ókè agbụrụ, mmekọahụ, onye ọ bụla na agbụrụ n'oge ya na nwata, n'oge ọ na-eto eto.      Cal Poly Pomona nyere ya Onyinye Akara nke Ọma maka mmata maka ihe ederede ya nakwa maka ịbụ onye nke kacha nta na mahadum ka o nweta onyinye a.  

N'afọ 2005, Black Diaspora Magazine bipụtara Healing from Within, Ihe Ederede Ifeanyi's banyere Djehuty Maat - Ra , onye na-eme DHERBS na onye a ma ama dika herbalist -agụnye ndị ama dị ka onye R amp;amp; B onye na-abụ Brandy na omee Blair Underwood dịka akụkụ nke ndị ahịa ya.  

Ifeanyi dere maka The Poly Post akwụkwọ akụkọ si 2005-2007 ebe ọ egosipụta ya ụdị ederede di iche ya  n'omenala nakwa ndi nka ka dika onye na-ese ihe nke mba Salvador Carlos Flores na nchepụta maka ihe nkiri fim dị ka [./Pirates of the Caribbean: At World's End] ,  [./The Reaping]  na The Return .  

N'afọ 2007, akwụkwọ akụkọ Ifeanyi na ndị nchịkọta akụkọ na-elekọta ya kwere ka ọ nweta onyinye site n'aka Society of Professional Journalists maka Best Editorial maka otu ihe gbasara otú ụlọ ọrụ agbụrụ na-eme ka ndị mmadụ na-eme ka ndị mmadụ ghara iche na ịkpa ókè agbụrụ.  

Tinyekwara, odide, ise ihe, nakwa ime ihe nkiri otito ya nakwa n'oge ịghọ okenye ya, Ifeanyi rụrụ ọrụ dị ka a ejechi akwụkwọ [./make up artist] maka ịchọ actresses na ụdị tupu ya ekee [./Goddess] [./Cosmetics] , [./Accessories]  [./Toiletries] -amara dị ka Goddess C.A.T [./Goddess] [./Cosmetics], ihe online shop nke na-egosipụta ihe eji achọ mma nke nwere ọgwụ tinyere nlezianya nke ahụ. 

Goddess CAT ghọrọ otu n'ime ụlọ ọrụ ole na ole ndị mbụ malitere imepụta ihe eji achọ mma nwere ihe ahụ ike maka ndị inyom na-acha ọcha n'ihu agbụrụ na ahịhịa ndụ wee bụrụ ndị a ma ama n' ụlọ ndị na-eme ka ịchọ mma . 

Goddess CAT, ndụmọdụ nke Ifeanyi gbasara ichọ mma  na nsogbu metụtara ọrụ ndị inyom n'echiche ịchọ mma ya di iche iche na-apụta n' akwụkwọ akụkọ dị iche iche, na ebe nrụọrụ weebụ, magazin ndị inyom na mma na blọọgụ dị ka Glamour 




#Article 251: Zaynab Alkali (211 words)


Zaynab Alkali (onye amụrụ n'afọ 1950 na Tura-Wazila, Borno State) bụ otu n'ime novelist, ode abụ nakwa onye na-ede mkpirisi akụkọ na Naijiria. A na-ahụ y dika nwanyi mbụ bidoro dewa akụkọ n' Ugwu Awụsa nke ala Naijiria.

A mụrụ Alkali na Tura-Wazila na State Borno n'afọ 1950.  Ọ gụsịrị akwụkwọ na Bayero University Kano na BA na 1973.   O nwetara akara doctorate na African Studies n'otu mahadum ahụ ma ghọọ isi nke School Girls Board.  Ọ gara n'ihu ịbụ onye nkụzi na Bekee na mahadum abụọ na Nigeria.  

Ọ lụrụ onye bụbu onye isi oche nke Mahadum Maiduguri , Mohammed Nur Alkali, ha nwere ụmụ isii  . 

O biliri bụrụ onye na-arụ ọrụ na ngalaba nke nkà mmụta ihe omume na Nasarawa State University dị na Keffi , ebe ọ na-akụzi edemede ihe.  

A na-ele ya anya dịka onye mbụ na-ede akwụkwọ si Northern Nigeria.  

Ọ rụrụ ọrụ na Mahadum Maiduguri dị ka onye nkụzi nọ na ngalaba Bekee ebe ọrụrụ ọrụ ruo afọ iri abụọ.  Ka oge na-aga, ọ hapụrụ Mahadum Maiduguri gaa na National Health Care Development Agency na Abuja, ebe ọ rụrụ ọrụ ruo afọ atọ ruo mgbe ọ hapụrụ ọrụ na Mahadum Nasarawa State University .  

Association nke Ndị na-ede Akwukwo Igbo (ANA) Prize Literary, 1985  




#Article 252: Achraf Baznani (124 words)


Achraf Baznani bụ a Moroccan omenka, filmmaker na -echebe . Ọ mụrụ na Marrakesh ke 1979.

Baznani ọkọdọ malitere na foto site ohere. Ọ natara a Kodak Ektra kọmpat 250 igwefoto maka ya ọmụmụ dị ka a na-eto eto. Baznani bụ onwe-kụziri na mgbe e foto klaasị. O mere ka ọtụtụ obere fim na akụkọ. A na-agụnye On ke 2006 na The Chefughị na 2007. The mba ọzọ na 2007 nyere ọtụtụ mba na mba enọ.

Baznani a kasị mara amara n'ihi ịbụ otu nke mbụ artists na Arab ụwa na-ebipụta a foto-akwụkwọ dabeere na surreal imagery. Ma akwụkwọ, Site My Lens na Inside My nrọ, na-surreal. Baznani nsị ya onwe ya n'ime ya foto nke adị kwa ụbọchị ihe, Mpaghara na-atọ ọchị ọnọdụ.




#Article 253: Omenala (1054 words)


Omenaala Igbo  bụ, emume na ọdịnala nke ndị Igbo na ọdịda ọwụwa anyanwụ Nigeria . Ọ na-agụnye omume ndị gboo ya na echiche ọhụrụ ndị agbakwunyere n' omenaala Igbo  site na-okpukpe omenala ma ọ bụ site n'ọbịbia ndị ọcha. Omenala na ọdịnala ndị a gụnyere ihe ndị Igbo na-ahụ anya, egwu na-ite egwu,  uwe ha, nri na  asụsụ olu ndị.  N'ihi ọtụtụ subgroups dịgasị iche iche, Omenaala  ọdịbendị  na-abawamye. 

Ndị Igbo nwere ọtụtụ ngwa egwu pụrụ iche na-asọ ụsọ ha na-eji egosipụta egwú ha bụ nke ha ji igwe arụpụta.  Ngwa ndị ọzọ gụnyere opi, nke a na adị ka  ọjà, igba, na ichaka .  

Egwu  ọzọ na-ewu ewu n'etiti ndị Igbo bụ egwu highlife bụ nke gbadoro ụkwụ n'egwu Jazz na egwu omenala  nke a na-ewu ewu na West Africa . Egwu highlife a gụnyere ọrụ ndi dika  Prince Nico Mbarga Dr Sir Warrior, Oliver De Coque, Bright Chimezie, na Chief Osita Osadebe, ndị a bụ ụfọdụ na-eti egwu highlife n'oge senturi a.  E nwekwara ndị ọzọ  dịka Mike Ejeagha, Paulson Kalu, Ali Chukwuma, Ozoemena Nwa Nsugbe. 

A maara Nka Igbo n'ụdị   iche iche na ụdị masquerade, masks dị iche iche nakwa nka na-anọchi anya ndị mmadụ, anụmanụ ma ọ bụ echiche nkịtị banyere ihe ndị anaghị ahụ anya. A maara ọrụ nka ndị Igbo  tụmadị bronze bụ nke aga-ahụ n'obodo Igbo Ukwu site na narị afọ nke itoolu.  Nka Igbo bu nka ndi ahụ a na-ahụ anya si n'Omenaala ndị igbo maka na  Omenala Igbo bụ nkà ana-ahụ  anya  

Ọ bụ ezie na taa ndị Igbo bụ Ndị ụka Kraịst,  Okpukpe ndị gboo ka a na-akpọ  Odinani . N'asụsụ Igbo, nke bụ akụkọ  okpukpe ndi mgbe ochie, a na-akpọ Chineke kachasị elu Chukwu (nnukwu mmụọ); Chukwu kere ụwa na ihe niile dị na ya ma jikọta  ihe niile dị n'ụwa.  Mgbe ochie, ekere Ụwa ụzọ anọ dika nkwenye ndị igbo si di ma bụrụ ihe ịtụ n'anya:  

Alusị, nke a na-akpọ Arusi ma ọ bụ Arushi, bụ obere chi ndị a na-efe efe ma na-agọ agọ n' akụkọ ifo Igbo na nkwenye ndị igbo . Enwere  ọtụtụ Alusi dị iche iche mana nke ọ bụla nwere ọrụ ọ na-arụ. Mgbe enwekwaghịzi mkpa  arụsị ndi a na-egbo a na-echefu ya.  

Ji  dị ezigbo mkpa na ndụ ndị Igbo maka ọ bụ oke nri ndị igbo na- akụpụta . Enwere ememe dika ememe  Iri ji ọhụụ nke a na - eme maka  igwupụta ji n'ugbo.  

A na-eme emume iri ji ọhụụ kwa afọ, nke bụ ụzọ esi akọpụta ọtụtụ ji. Ọbụ n'obodo Nigeria nakwa obodo ndi ọzọ di na west Africa ka a na-emume ndị a. 

Ejije Omenaala ndị igbo gunyere, obere uwe dị ka ihe eji eji ejiji karia ikpuchi ọtọ, mana ndi okenye na-eyichi onwe ha;).  Ụmụaka na- agbakarị ọtọ bido mgbe a mụrụ ha ruo mgbe ha toro (oge a na-ewere ha na ha nwere ihe ha na-ezo ezo ) mana  mgbe ụfọdụ, a na-eyi ihe ịchọ mma  dịka biidi  n'úkwù maka ọgwụ ahụ isi ika iji uli wee see akara di iche iche n'ahụ. 

Ọbịbia ndị ọcha na okpekpe ụka agbanwela ejiji omenaala anyị, Anyị na- ejizi uwe ụkwụ (trousers na shirts)Site na colonialism na Westernization nke omenala ndị Igbo, uwe ndị a na-eji ejiji nke Western dị ka uwe na uwe akwa na-ewere uwe ọdịnala.  

Ụmụnwaanyị na- eji akwa ekechiri n'obi akwọ nwa ha n'azụ. Ụzọ ịkwọ nwa n' azụ a ka dịkwa ire n'etiti ndị igbo nakwa mba afrika ndi ọzọ. A gbanweela otu esi akwọ nwa ugbu a dika nke ndị oyibo kpọrọ 'Child carrier'. Mgbe ụfọdụ ụmụ nwaanyị igbo anaghị ekouchi obi ha. Ụmụagbọghọ na- amakarị obere akwa ma were biidi yiri n'ukwu ha, ha na-ejikwa ọla olu nakwa biidi achọ mma.   Ma nwoke na nwaanyị na-ama akwa.  

Ụmụ nwoke na-eyi   ákwà  Isi Ọdụm (Leopard Agụ) nke ha na-awa n'ukwu si na ngada wafee ya n' azụ wee kee ya n'azụ, nke a na-enyere aka maka oke ekpomọkụ nakwa maka ọrụ ugbo.  Ụmụ nwoke nwekwara ike kee ihe na'elu akwa isi ọdụm a. 

Ejiji omenala Igbo ,nke ugbu a metụtara efe ụmụnwoke bụ efe isiagụ bụ nke ana- akwa ka Dashiki ndị Africa. Isiagụ (Ishiagụ) bụ ụdi akwa akpara isiagụ n'ahụ ya niile, Ọ na-achakarị oji, a na-ejikari uwe ụkwụ tụraọza  na okpu echichi eyi ya mgbe ụfọdụ. (a fez aha ya bụ okpu agu ma ọ bụ agwu), maọbụ okpu ọdinaala (nke yiri Bobble hat ). Maka ụmụ nwaanyị,  ejiji nke ha gunyere uwe obi akpara ihe nke nwere aka kpọfụ (nke ọbiaaia ndị ọcha Europe wetara) ma tinyere ukwu akwa abụọ.(nke akpọrọ Hollandis) nakwa ịchafụ isi.

Ụmụnwoke na Ụmụnwaanyị  mezuru maọbụ tozuru etozu n'emume maọbụ ndozi obodo ka ana-echi Ọzọ maọbụ Nze. Ndia na-anata ikike igosi onwe ha. Ọbụghị mmadụ niile na-aba n'otu a maka tupu ị bụrụ onye Ọzọ maọbụ Nze ,ndị obodo ga na-akwanyere gị ukwu na nsọpụrụ na-ekwukwa maka gị.    

Ndị igbo nwere ụzọ pụrụ iche nwata nwoke ọbụla si amụ ahia maọbụ ịgba bọyị. Ọ na-esite mgbe ọ dị obere mụgide ahia ruo mgbe o toro okorobia.Ọ na-aga nọdị n'ezinaụlọ  ọzọ ebe ọ ga nọ mụọ ahia ọtụtụ afọ, mgbe ọ mụchara ahia Nna ya ga-edu ya ahia site ịzụtara ya ngwa ahia maọbụ nye ya ọkpụrụkpụ ego ọ ga-eji bido ahia nke ya. 

Ndị Europe  biara Africa   si n'ụdi igba bọyị/ịmụ ahia ree ọtụtụ ụmụ Afrika  tụmadị ndị igbo. Mmadụ dika Oladah Equiano  ezuru n'ụlọ Nne na Nna ya wee kpọga ya eme omume a, bụ ndị ji omume a mee ihe dị ka ụzọ ahia n'ime ndị ohu . Olaudah Equiano, ọ bụ ezie na a zụrụ ya n'ụlọ, ọ bụ Igbo nke a manyere ịrụ ọrụ nye ezinụlọ Africa. O kwuru na o nwere mmetụta nke ezinụlọ, n'adịghị ka mgbe e mesịrị, mgbe e zigara ya na North America ma bụrụ ohu na Ngalaba Iri na Atọ.  

Igbo apprenticeship bụ nke   a na-akpọ Imu Ahia maọbụ ịgba bọyị kacha pụta ihe mgbe alụchara agha Biafra.  na mpaghara igbo bụ nke ghọrọ onye a ma ama n'etiti ndị Igbo mgbe agha obodo Nigeria gasịrị . Na nbudata ịlanahụ iwu 20 nke Obafemi Awolowo nyere ya na naanị £ 20 ga - enye onye ọ bụla Biafran ka ọ dịrị ndụ n'agbanyeghị ihe ha nwere na ụlọ akụ tupu agha ahụ na ego ndị ọzọ nọ na Naijiria ọchịchị. 




#Article 254: Igbo calendar (692 words)


Igbo kalịnda (Ogugu afo n' ala  igbo. Nke a bụ usoro omenala kalenda ndi Igbo di na Nigeria  . Igbo Kalịnda nwere ọnwa iri na ato n'afo, izu asaa n'ime otu ọnwa (n' ụbọchi ano nke  na egosi ụbọchị ahịa Igbo (afor, nkwo, eke, n' orie) n'ime izu () gbakwunyere  otu   ụbọchị ọzọ n'ụbọchị njedebe nke,   afor n'ọnwa ikpeazu n' afo. Aha onye deputara onwa    ndia bu Onwuejeogwu  n'afo (1981).  

Ọ bụ ezie n' ofufe na mmụọ nsọpụrụ bụ akụkụ dị ukwuu n'ime ihe okike na mmepe nke  usoro kalịnda Igbo, azụmahịa na-ekerekwa òkè dị ukwuu n'ịmepụta kalịnda Igbo. E gosipụtara nke a na akụkọ ifo nke Igbo n'onwe ya. Ihe ọmụmatụ nke a bụ ụbọchị ahịa nke Igbo nke obodo ọ bụla nwere ụbọchị a ga-emepe iji mepee ahịa ya, n'ụzọ dị otú a ka ndi Igbo ka si eme kalinda Igbo.  

Ụfọdụ  obodo ndi  Igbo agbaliala imezi ọnwa iri na atọ  ka obula ọnwa iri na abụọ, dịka kalinda Gregorian.  

Kalinda obodo nile   abughi  otu, ya mere, otu di iche iche ga-abia n 'ebe di iche iche nke izu, maọbụ kwa afọ ka o sina dị, ụbọchị anọ n' ubochi   asatọ na ebuta mmekọrịta ụbọchị ahịa  obodo di  iche iche, ọmụmatụ. obodo Nri na-esokwa otu  afọ ahụ.  

Ndi Igbo nwere ubochi ahia anọ, nke bu: eke, orie, afor na nkwo. Ụbọchị ahịa ndị a na-eso onwe ha dika kalịnda Igbo si di. 

N'akụkụ dị iche iche n' ala Igbo, obodo ọ bụla nwere ahịa na- aza  ụbọchi ahia ndia., Omumaatu bu ahia Eke Ekwulobia, ahia Orie Nimo,  ahia Afor Nnobi, Nkwo Nnewi . 

Na kalịnda Igbo omenala otu izu ( Igbo    ) nwere ụbọchị anọ.[ Eke,Orie, Afor na Nkwo] ), izu asaa na-eme otu ọnwa ( Igbo    ), otu ọnwa nwere ụbọchị  iri  abuo n'asato. Ewere ọnwa iri na-atọ na otu afo. N'ime ọnwa gara aga, a gbakwunyere ụbọchị ọzọ.    Ndị n'aka mgbe aga-eme emume omenala n'ala Igbo bụ ndi isi nchụaja maọbụ ndi Dibia.    .  

Oge na-adaba na isi ihe anọ ahụ, Afọ jikọtara n'ebe ugwu, Ugwu n'ebe ndịda, Eke gaa n'ebe ọwụwa anyanwụ, na Orie gaa n'ebe ọdịda anyanwụ.  Ndị mmụọ a, bụ ndị na- azụ anụ, bụ Chineke (Faith and Destiny) kere ka ha wee nwee ike ịhazi usoro Igbo na Igboland. 

N' agbanyeghi na ewere ubochi ano, ubochi ndi a nwere nke nnukwu na nke obere meziri ya ogologo ubochi asato.              '   , .  

Ọmụmatụ : Ọnwa Mbụ 

Igbo kalịnda abụghị ihe zuru ụwa ọnụ, a kọwapụtara ya dị ka ọ bụghị ihe edepụtara ma soro ... kama ọ na-ahụ ya n'uche ndị mmadụ.  

. Ana agukari ụmụ amụrụ ọhụụ aha dabara n' ụbọchi amụrụ ha. otumasiri mana odighikwa  otu a ugbu a. Aha dika Mgbeke [ nwa nwanyi] bu onye amuru ubochi Eke, Mgborie[nwa nwanyi] bu onye amuru ubochi Orie w.d.g.bu ihe putara ihe n'ndu ndi Igbo. Ọ bụrụ nwoke, ana eji Oko anochi anya Mgbo m'obu akpọọ ya nwa Okeke. Ọmụmatụ nke a bụ Nwankwo Kanu, onye egwu bọọlụ doro nke ukwuu. 

Ọnwa ndi a gbadoroukwu n'kalịnda obodo Nri bụ nke nwere ike idi ichie n'kalenda Igbo ndi ozo dika: igu aha, ichuaja, n'emume ndi ozo gbara gburugburu n'ime onwa ndi ozo. 

Ọnwa mbu na-amalite site n'izu nke atọ nke February na-eme ya afọ ọhụrụ Igbo. Akwukwo afọ nke Nri-Igbo nke kwekọrọ n' afọ Gregorian nke afo 2012 ka emere ka ha malite n'ememe onu ogugu kwa afo nke a na - akpọ Igu Aro na February 18 (Onwa abali n'izu nke ato nke February). Ememme Igu Aro nke e mere na March bụ akara afọ nke ọnwa dị ka afọ 1013 nke kalenda Nri.  

Ana ewere onwa-a dika onwa mkpocha. nzacha na ọrụ ugbo. 

Ọnwa Anọ bụ mgbe akuku nke mkpụrụ ji malitere. 

Igo chi na mmanwu ndi okenye n' aputa n'ime ọnwa a.Ọnwa Agwu bụ mmalite  nke afọ.   Ausi Agwu onye nke eji aha ya mere onwa bu onye ndi dibia n'akwanyere ugwu nke ukwuu nime onwa a.  

Onwa a bu onwa edebere maka alusi ji an-akpo ifejioku, na Njoku ji na iji ji wee chou aja n'ime onwa a maka emume iri ji ofuu 

Ọnwa a na-ahụ maka owuwe ihe ubi. 




#Article 255: Amina J. Mohammed (366 words)


Amina J. Mohammed (onye a mụrụ 27 June 1961) bụ osote odeakwụkwọ  ugbu a nke United Nations na onye bụbu Minista nke gburugburu ebe obibi Nigeria.  

Amina Mohammed onye nke amụrụ na   , na  north-eastern Nigeria,n'afọ  1961,Nna ya bu Nigerian veterinarian - herdsman ebe nne ya bụ nurse .  ọ bụ ya bụ nwa nke izizi n'ime ụmụ nwanyị  ise nne na nna ya mụrụ.

Amina Mohammed gbara alụkwaghim n'ọlu  n'ụlọ ọrụ ndị otu Nigerian Federal Executive Council na 24 February n'afọ 2017.  Na mbụ, Amina Mohammed bụ onye nke amara ama n' usoro ntolite otu ana akpọ Post-2015 development process, Ọ bụkwa  onye ndụmọdụ onye ode akwụkwọ ndi UN bụ Ban Ki-moon on Post-2015 development planning.N' Okwa a, ọ bụ ya jikọrọ   Secretary-General, ndị High Level Panel of Eminent Persons (HLP), na ndị  General Assembly's Open Working Group (OWG), gụnyekwa otu ndị ọzọ.

Tupu ọ baa n'ọkwa a Mohammed rụrụ ọrụ dika onye isi ebe a na akpọ Development Policy Solutions nakwa dika  Profesọ maka nzere  Master's na  Development Practice program na Mahadum Columbia . Ọ rụkwara ọrụ dika  Senior Special Assistant n'okpuru President nke Nigeria n'ihe gbasara  Millennium Development Goals .N'afo  2005,e nyere ya ikike ịchịkọta ma ihazi ụgwọ nakwa egoiji ihu maka agamnihu nke MDGs.  Bido n'afo 2002 ruo 2005, Mohammed chikọtara otu Task Force na ahụ maka  Gender nakwa agụm akwụkwọ nke UN Millennium Project.

Na mbido ọrụ ya, Amina Mohammed  bụ onye bidoro ma bụkwara onye isi nke Afri-Projects Consortium, a multidisciplinary firm of engineers and quantitative surveyors. Ọ rụkwara ọrụ na architectural engineering firm Archcon nke  Nigeria ya na otu nke Norman na Dawbarn, UK.

N'afọ 1991, Amina Mohammed guzobere Ụlọ Ọrụ Afri-Projects, otu ụlọ ọrụ na-ahụ maka ndị Injinia na Ọnụ ọgụgụ ndị nyocha, site na 1991 na 2001, ọ bụ Executive Director. N'agbata 1981 na 1991, ya na Archcon Nigeria nọ na-arụ ọrụ na Norman na Dawbarn United Kingdom.  

N'afọ 2017, a boro Mohammed ebubo na ọ na-etinye aka na-igwu ndị China wayo site na-ibubata rosewood nke Nigeria mgbe ọ bụ Minista na-ahụ maka gburugburu nke Nigeria.    Gọọmenti Naijiria gọrọ ebubo a.  

Amina Mohammed natara ihe onyinye nrite dị iche iche nke mba nke mba Federal Republic n'afọ 2006 ma tinye ya n'ime Ụlọ Nzukọ Ndị Nwanyị Naijiria n'afọ 2007. 




#Article 256: Ibinùkpaabi (494 words)


The Ibini Ukpabi ( Ibibio: bụ okwu nke Aro Confederacy nke dị ugbu a n'ebe ndịda ọwụwa anyanwụ Nigeria . Ndị Briten mara ya dị ka ' Long Ju-ju . Eji Ibini Ukpabi dozie nsogbu, karịsịa nke igbu ọchụ, amoosu, nsị na esemokwu ezinụlọ. Isi okwu ahụ bụ isi n'ime Niger Delta; ọ bụ ebe obibi ahụ ka ndị mmadụ na-anwụ nke ọma, ma ndị nchụàjà nke Ibini Ukpabi mepụtara mmasị na ịre onye ahụ furu efu n'ime ịgba ohu kama. Ka usoro a gara n'ihu, e boro ebubo na ndị ụkọchukwu nke Ibini Ukpabi na-emehie ụfọdụ n'ime akwụkwọ akụkọ nke ikwu okwu iji nweta ndị a ga-ere ka ha bụrụ ohu. Ọtụtụ narị mmadụ gara ibini ukpabi na ọtụtụ ndị alaghachighị; obodo ha na-echekarị na ọnụ ọgụgụ ahụ eripịala onye ọ bụla gara leta ya. 

Ógbè dị gburugburu ùlọ ágwù ibini Ukpabi na ihe ncheta nke Kamalu gụnyere ebe ịchụàjà dị nsọ, ọkpụkpụ ụkwụ isii nke na-ewe ndị mmadụ n'ụlọ nsọ na mmiri mmiri; A na-akpọ nke a Okporo Ụzọ Odibo nke Arochukwu .  E nwekwara oche ikpe - ọchịchịrị dị (Ebe Nsọ kachasịsị nsọ) ndị ahụ mara ikpe jere ije na ùzọ gbara ọchịchịrị ma ndị ahụ achọtara aka ha di ọcha laghachiri na ndị ikwu ha. Ihe ndị ọzọ na-agụnye; Ugwu nwùsa uwe rere ure. Nke ahụ bụ ebe a gwara ndị ahù ikpe mara ka ha yipu uwe ma hapụ uwe ha tupu ha abanye ma gafuo na ime wara wara úzọ di gburugburu ebe ahù. Úzọ ngafu, nke bụ ndị gbara ọchịchịrị n'ime ebe ndị ahụ gafuru. N'ebe ahụ, enwere ike ịhụ osimiri na-acha uhie uhie ebe a na-ekwu na mgbe ndị ahụ nwụrụ anwụ na-apụ n'anya, aro ahụ ga-agbaji osimiri ahụ uhie ka na enye ndị mmadụ echiche na onye ahu ikpe mara anwụọla. Mmiri na-acha ọbara ọbara nke na-asọ asọ iyi ga-abụ ihe ịrịba ama nye ndị ikwu na ndị ahụ nwụrụ anwụ nwụrụ. Ma ihe ọzọ bụ Iyi-Eke - úzọ esi akpọfe ndi ikpe mara ekechikwa ha akwa na anya Olu Asusu Bekee (osimiri Europe, nke mesịrị ghọọ osimiri gọọmenti) na site n'ebe ahụ, na-eche ọdụ ụgbọ mmiri ahụ weere ohu na Calabar maka ịga n'ihu na Ala Bekee. 

Ka mkponisi Britain bidoro imegide alaeze ndị dị n'akụkụ Osimiri Niger, ụlọ nsọ ahụ wetara obodo ndị a ka ọ bụrụ ihe nnọchite ikpe ikpe maka ndị bi n'ebe ọwụwa anyanwụ nke Niger . N'ihi nnukwu mmetụta nke nnukwu arùsi, ndị nlekọta ụlọ nsọ na ndị nọ n'okpuru òtù arùsi kwagara ka ha gaa n'ebe ndịda Niger ma biri.  

Ndị Briten bibire ogologo oge arùsi ka ha na-achọ ịbọ ọbọ maka igbu egbugbu nke ọtụtụ ndị ọchịchị mere ka ha kpebie ịlụ agha na nnukwu arùsi na netwọk ọ kwadoro n'ógbè ahụ. Ogologo oge ochie nke nnukwu arùsi ahu, ụzọ ohu na ihe ndị ọzọ nke oge ahia ohu aghọwo ebe nleta nleta dị mkpa na Abia State, Nigeria n'ihi ihe ha na-anọchite anya akụkọ akụkọ Nigeria.  




#Article 257: Ekpe (593 words)


Ekpe, nke a makwaara dika Ekpo ( Ibibio    ), bụ otu nzuzo nke Naijiria n'etiti ndị Efiks nke Cross River State, Oron, nke Akwa Ibom State, Naijiria, Arochukwu n' akụkụ ụfọdụ nke Abia State, nakwa dị ka obodo oyibo dị ka Cuba na Brazil . Otu a ka na-aru oru na nmalite nke ogbo ohuru a, mana ugbu a ha nozi na-egwu oru. 

Otu a di mpaghara abụọ dị iche manar ha yitụrụ. Otu nke mbụ bụ nke di n' obodo Cross River, Arochukwu, Akwa Ibom. Nke abuo di na mpaghara Ndida ya na Owuwa Anyanwu n'etiti ndi Igbo. Ọ bụ nkwenye zuru oke n'etiti ebo ndị Efik, na agbanyeghi n' enwebeghi nkwekorita na ndị òtù Ekpe mepụtara Ụlọ Nzukọ . 

Ekpe bụ mmụọ dị omimi nke kwesiri ibiri n'ime ọhịa ma na-achịkwa na ememe nke ọha mmadụ. Ndi otu Ekpe bụ ndi na-agba Uko n'etiti Ndi Nnanna anyi ha.(ikan). Ọnọdụ akụ na ụba nke ọha mmadụ na-adabere n'ekele ndị nna nna obodo. Naanị ndị nwoke nwere ike isonyere, ụmụ nwoke ndi ka na ebido ikata ahu. A na edu one obula choro ibanye na otua n'ihi, onye ahu ga akwukwa ugwo nnabata. 

Otu Ekpe nwere ihe dika uzo Okwa asaa maobu itenaani. Onye obula choro igbagoro na okwa obula ga akwu ugwo , aga edukwa onye ahu n'ihi. Ana ejikwa mmemme wee na eme nke 

a. 

Ndi mmadu na-agwakota udiri ihe ndi ozo na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na iwu. Dịka ọmụmaatụ, onye ọ bụla na-emejọ na mpaghara Ekpe, nke ahụ bụ otu nke ọha mmadụ na-achị, ọ bụ nanị ịkpọtụrụ onye Ekpe ma ọ bụ tụọ Ekpe  n'ụlọ Ekpe, ma ọ bụ kpoo Ekpe dịka a na-akpọ, ya bụ, ụda Ekpe mpi, n'ihu ụlọ nke onye mejoro, ka ọha mmadụ tinge aka ịhụ na e kpere ikpe ziri ezi. Ndị otu Ekpe na eti mmuo Oge ha na aru oru ha, obu eziokwu na ufodu ndi mmadu maara ha mana egwu anaghi ekwe ha ijekwuru ha n'ihi ndi otu ha kwunyere ha. N'oge gara aga, ọha mmadụ natara ajọ aha n'ihi ihe ndị Briten lere anya dị ka omenala ndị na-eme ihere bụ ndị e jikọtara ya na ememe a. 

Ihe gbasara ndi mmadu bu ndi mmadu ndi mmadu, ndi akppo Amama . Dịkarịa ala na n'oge gara aga, nnukwu ego buru ibu, mgbe ụfọdụ ihe karịrị otu puku pound, kwụrụ ụgwọ iji nweta ọkwa ndị a. Azụ ahịa bụ na Amama na-ejikarị ọtụtụ akụ na ụba obodo. Umu Amama choro otutu otutu acres nke nkwu maka ojiji nke onwe ha, ya na uru ha nwetara, me ka umuaka ha mezuo dika ndi ozo, nke nwere nmetuta nke igbochi ohere inweta ego nye ndi ozo nke obodo. Obodo ndi mmadu choro ka ha bidoro na-akwado oriri maka obodo, nke na-akwalite onu ogugu nke uba site n'inye ndi ogbenye nri na ihe ọṅụṅụ. 

Ụlọ Ekpe, nnukwu ụlọ dị ka ụlọ ụka, na-anọkarị n'etiti obodo nta. Mgbidi ahụ bụ ụrọ nke a na-ese n'ime ya ma jiri ya tụnyere ụrọ. N'ime ya bụ ihe oyiyi osisi nke akwụ ụgwọ. 

Na Ememe Ekpe ndi ọgba-egwu kpuchiri ihu na-eme ibara. Ụfọdụ n'ime ndị ndi ọgba-egwu kpuchiri ihu nke ochie na-egosi mpi ma gbaa ezé. Enweghị onye na-amalite na ndị inyom agaghị ekwe ka ha na ndị na-agba egwú masked na-akpakọrịta. 

Abakuá bu ndi mmadu ndi ozo nke Afro-Cuban, maọbụ ndi ezoro ezo, nke sitere na ndi Ekpe na mpaghara Cross River nke mpaghara ndịda anyanwụ Nigeria nakwa n'ebe ndida anyanwu Cameroon . 

           . Encyclopædia Britannica . 9 (11th ed. ). Mahadum Cambridge University . p.   11-12. 




#Article 258: Njoku ji (179 words)


 Njoku JI bụ chi na edu ji na ala Igbo ndị mmadụ ndi nke bi na odida ọwụwa anyanwụ nke Nigeria . Na-ufodu obodo di na-ala Igbo, a ka na-eme emume kwa afọ iji sọpụrụ chi a nke a na akpo Ifejioku. N'akuku ufodu, umuaka ndi raara onwe ha nye ozi nke chi a ka ana akpo Njoku. Dika ndi okenye, a na ele anya na umuaka a ga abu Di Ji ndi n'eme ofuma na oru ugbo nke ga eme ka ha soro na ndi nwere ugwu na obodo. 

Ndị ụkọchukwu nke Njoku Ji na-eme otutu emume nke otu n'ime ya bu Ihu-ji na-ama, ebe onye ụkọchukwu ga ebu ndi nzukọ okenye uzo n'iru ji na etiti ama nzuko ndi obodo . Emume ihu-ji-na-ama a bu emume e ji amalite oge ịgha mkpụrụ, nke bu eziokwu bu na, a naghị ekwe ka akuo ji obula na ala ma oburu na emeghi emume a, nke bu na ihe iku ji n'oge tupuu emee emume a na-ebute abu m onu nye onye mere etu a ya na ndi ezi-na-ulo ya. 




#Article 259: Njoku Ji (176 words)


  

Njoku JI bụ chi na edu ji n'ala Igbo ndị mmadụ ndi nke bi n' odida ọwụwa anyanwụ nke Nigeria . N'ụfodu obodo di na-ala Igbo, a ka na-eme emume kwa afọ iji sọpụrụ chi a nke a na akpo Ifejioku. N'akuku ufodu, umuaka ndi raara onwe ha nye ozi nke chi a ka ana akpo Njoku. Dika ndi okenye, a na-ele anya n'ụmụaka a ga abu Di Ji ndi n'eme ofuma n'oru ugbo nke ga-eme ka ha soro na ndi nwere ugwu n' obodo. 

Ndị ụkọchukwu nke Njoku Ji na-eme otutu emume nke otu n'ime ya bu Ihu-ji na-ama, ebe onye ụkọchukwu ga ebu ndi nzukọ okenye uzo n'iru ji na etiti ama nzuko ndi obodo . Emume ihu-ji-na-ama a bu emume e ji amalite oge ịgha mkpụrụ, nke bu eziokwu bu na, a naghị ekwe ka akuo ji obula na ala ma oburu na emeghi emume a, nke bu na ihe iku ji n'oge tupuu emee emume a na-ebute abu m onu nye onye mere etu a ya na ndi ezi-na-ulo ya. 

Ahia Njoku 




#Article 260: Iyi uwa (102 words)


Otu Iyi-uwa bu ihe sitere n'echiche ndi Igbo nke na-ejide nkpuru nke nwuru anwu (nke a maara dika ogbanje ) gaa n'uwa, mee ya ka o lata ma burukwa otu nne ga-amu ya. 

Ọtụtụ ihe enwere ike ijiri mee iyi-uwa, gụnyere nkume, nwa bebi, ntutu ma ọ bụ mpempe uwe nwa nwụrụ anwụ, ihe mgbaàmà, ma ọ bụ onyinye . A ghaghị ịchọta iyi ahụ ma bibie ya ka ogbanje wee zuo ike ma kwụsịrị igbochi nne ya. Iji chọta ihe a, ndị na-eme ihe dị ka 'dibia' na-ajụ mmụọ ahụ ma na-eme ememe iji mee ka ọ mata ebe iyi dị.  




#Article 261: Atilogwu (125 words)


Ihe omuma nke akwukwo banyere ezeagu. Atilogwu sitere na afo iri abuo na iri na asaa, mgbe onwa Novemba gbara iri. Ezeagu nwere ihe nketa omenala di iche iche na omume omenala na agburu, na-ekwuputa nbata na nhapu nke oge di iche iche nke afo. Ogugo-Chi, Akanu, Oku Owa-Ito, Ibono Okochi, Ibono Udu-Mii, Mgba Ndi-Omu, Mgba Otu n'Une, Ohuhu-Ji na Mgba Ogwu bu mmemme ndi ozo be ndi Ezeagu. Egwu Atilogwu so na egwu ọdịnala a na-agba na Enugu Steeti na akụkụ ndị ọzọ nke Naijiria. 

Ụfọdụ n'ime egwu ndị a igbo nwere  gụnyere Atilogwu, Abigbo, Egwu Amala, Egwu Ogene, Ode, Odebara, Nkwa, Mkpokiti, Akunachenyi, Nkwa Umuagbogho, Nkwa Nwite, Ikorodo, Egwu Ubo, Okanga, Egedege, Adamma, Agbacha Ekuru Nwa, Egwu Ijele, Ntukpo, Odegelu, Igede na Oge-Udugongo. 




#Article 262: Chika Anadu (493 words)


Chika Anadu bụ onye Nigeria nke na eme ihe ejije nke a maara maka fim B maka Nwa (2013). O degokwa ma mepụta ọtụtụ nke nke ejije .  Njiri mara ejije Anadu bu ineba anya na nsogbu ikpa ókè na-etiti nwoke na nwanyi ya na ọdịnala omenala na mkpabu a na-eso odinaala na Naijiria. 

A mụrụ Chika Anadu na November 1980 na Lagos, Nigeria. Mgbe ọ dị afọ iri na isii, ọ kwagara England iji gutopu akwụkwọ. Mgbe ọ nọ n'ebe ahụ, ọ na-eme 'A', ya na akara mbụ ya na Iwu na Criminology, wee nweta MA na African Studies: Human and Sustainable Development.  N'ajụjụ ọnụ agbara ya na New York Film Academy, Anadu na-ekwu na ọ hụrụ ejije n'anya n'oge niile ọ na eto, mana ọ bụghị ruo n'afọ 2006 ka ọ chere echiche banyere oru ibu onye nduzi dị ka ọrụ dị mma nye onwe ya. Anadu laghachiri na Naijiria n'afọ 2006 iji mezuo Ọrụ Ntorobịa ya, dika edere na iwu gọọmentị etiti nye ụmụ amaala Nigeria ndi guchagoro na mahadum. N'oge ọ nọrọ, ọ hụrụ fim Cinema Paradiso Ịtali (1988) ma nwee ọchịchọ ịghọ onye nduzi.  

Anadu laghachiri Naijiria n'afọ 2008 wee malite ịrụ ọrụ na TV na mmepụta ejije. Mgbe ohuru na onweghị afo ojuju na ahụmahụ ya, Anadu malitere ịde ma gbaa égbè obere oge ya na October na November 2009.  E gosipụtara obere ihe nkiri ya akporo, Epilogue (2009), na 2010 San Diego Black Film Festival na United States. Ava (2010) gosipụtara na Ebe Ngosi Ihe Nkiri Ememme Cannes na 2010.  

N'afọ 2010, New York Film Academy bịara Nigeria nke mbu na mbu ya, na-enye nchịkọta ọnwa n'ogologo na nduzi, n'ide akwukwo akuko ejije, na ọrụ igwefoto. Anadu ahọrọ ịdebanye aha na nchịkọta ihe nchịkọta akụkọ kama ichikota, n'agbanyeghị na ọ maara na ọ chọrọ ịbụ onye nduzi.  N'oge a, Anadu tinyere akwụkwọ na Cannes Cinéfondation Residence Program na Paris. Nlekọta ihuenyo 14 nke bụ akụkụ nke nrubeisi ya bụ ihe ndabere maka ihe ga-abụ ihe nkiri mbụ ya-ogologo oge, B maka Nwa (2013). Anadu nwetara otu n'ime ebe isii ahụ wee kwaga Paris iji soro. O dere ederede maka B maka Nwa (2013) n'ime oge izu abụọ na ọkara.  

Anadu mepụtara ejije ya na ulo oru nooro onwe ya akporo Blondes Production.  A gbara ihe nkiri ahụ n'ime ụbọchị 17, ya na Anadu na-arụ ọrụ dị ka onye nduzi, onye edemede, onye na-emepụta ihe, onye na-eduzi onye nlekọta, onye na-ede akwụkwọ, onye na-ede ego, na onye ọka iwu. Ihe ego a na-akwụ na fim ahụ bụ ego ezinụlọ, ezinụlọ Anadu na-enye pasent 70 nke ego ahụ, ebe onye ya na ya na-arụ ọrụ Arie Esiri na-enye ego 30% fọdụrụnụ.  B maka Nwa (2013) bido na mba ụwa na BFI London Film Festival na 2013. E gosiputara ya na AFI Fest ebe o meriri onyinye onyinye AFI Fest 2013 na onyinye ego nke $ 5,000. Emere ihe nkiri nke South Africa na Durban na July 19, 2014.  




#Article 263: Nze na Ozo (645 words)


Nze na Ozo ọha ( Nzeh nah Ohzoh ), bụ nukwu okpukpe ma burukwa okpukpe kachasị mkpa na okpukpe mmuo nakwa na mmekorita ogbako  ndị Igbo na ndịda Ebe Ọwụwa Anyanwụ Nigeria .   Tupu Nwoke etorue ichi Ozo, o ga ebu uzo chie  ' Nze ' nke na-egosi mmụọ dị ndụ na nna ochie.  Onye ahụ na-aghọzi akọnuche omume nke obodo ma hụ na ọ bụ onye ikpe ziri ezi na-ese okwu n'esemokwu n'etiti obodo.  N'oge nsogbu, ọtụtụ obodo na-ala Igbo na-adabere na Otu ndi chiri Ozo maka ndu.  N'ozuzu, n'ọtụtụ obodo Igbo, naanị ndị na-ejide aha Ichi nwere ike ịghọ ndị na-aga maka aha Ozo .  Ndị ọkà mmụta ihe banyere ọrịa  ahụwo ọnọdụ ụmụ nwanyị na-ejighị Ichi, ọ bụ ezie na naanị ndị ikom nọ n'etiti Ozo, aha nke kwekọrọ na onye ọkwá dị elu, ike, na mmetụta n'ime obodo. 

Ichi echichi NZE na Ozo but ihe di oke onu aha, ya na ọnụ ala dị ala karịa ọnụ ọgụgụ US $ 25,000 na ego nkwụnye ego na ruo US $ 2000 ọzọ na ndebanye aha kwa afọ. Ọ bụ ezie na a na-enwe obi ụtọ na asụsụ Igbo na echiche nke Ozo na ọkwa nke Ozo aha dị iche iche na obodo Igbo. Dịka ọmụmaatụ, ma e wezụga Onitsha na Delta Igbo, a gaghị ewere ụfọdụ utu aha nke Ozo dịka ' Ezeana ' ruo mgbe a hụrụ onye ahụ a 'nwoke'. Nkewa bụ ndị Igbo bụ gerontologic na nlepụ anya,  isi ihe dị mkpa maka nyocha dị otú a bụ iji chọpụta ma nna nke onye na-eme akwụkwọ ahụ ka dị ndụ. Ọ bụrụ na papa nwa akwukwo ka dị ndụ, a pụghị iwere aha ahụ. Iwu a anaghị emetụta Onitsha Igbo nke nwere ike iwere Ozo aha mgbe nnabata na-adị ndụ. Na obodo Igbo ndị ọzọ, karịsịa ndị nọ na ndagwurugwu Awka - Nri, a na - ewepụ ụfọdụ n'ime ha ebe onye nụ akwụkwọ ahụ mezigharịrị iwu ndị a na - amalite n'ime Ozo, ma a na - akpọ ya ' Nze-agbala ' ruo mgbe nna ya nwụrụ. Enwere ike ịhapụ onye dị otú a ka ọ bụrụ egwu egwu egwu Ufie nke bụ abụ dị nsọ nke Ozo na- agba egwú na ememme okpukpe ndị Igbo dịka New Yam Festival . Ihe ọzọ dị iche iche dị iche n'ịdị na-ewere Ozo aha na Igbo na-akọ banyere ihe dị mkpa maka onye ahụ chọrọ ka ọ buru ụzọ wepu Ichi aha ( gbue Ichi ).  Mgbe ị na - akpọ Ozo aha na ọtụtụ obodo Igbo na Awka - Nri na - achọ ka nwa akwukwo ahụ were akwụkwọ Ichi, na Onitsha, Ichi abụghị ụlọ akwụkwọ a ma ama, ya mere, ndị Onitsha Igbo na ụfọdụ Delta Igbo anaghị eme ya.  Nze na Ozo ọha anaghị adị na ọtụtụ ndị obodo Igbo dịka Aro . Kama nke a, obodo ndị a emeela ka ndị obodo dịka Okonko    na 8e Ekpe . 

N'ọtụtụ akụkụ nke Igboland, a na-enwekarị isi abụọ nke Ozo . Nke mbu bụ nnukwu Ozo (nnukwu Ozo ). N'ime nnukwu Ozo, e nwere akara atọ dị na Dunu, Dim na Ezeana . N'akwụkwọ nke abụọ nke Ozo ka a na-akpọ Ozo (obere Ozo ), ọzọ, ha nwere akara atọ dị na Eyisi, Ezuzo na Okpala .  Ọ ga-Otú ọ dị-ghọtara na ruo mgbe banyere 1930, nnukwu ọzọ nwere a anọ (na kasị elu) ọkwa nke ọzọ kwuru na dị ka Igwe (Sky) nke naanị Ezek Nri, ndị ndú ime mmụọ na nke ọzọ usoro ẹkenịmde. Nke a agbanweela ọtụtụ ndị Igbo na ndị isi nke Ozo na- akpọ Igwe ma ọ bụ Eze . Ụdị ọkwa dị iche iche nke Ozo abụghị ihe dị iche dabere na nchịkọta aha naanị. Dịka ọmụmaatụ, ebe a na-ewere Ozo Okpala dị ka obe Ozo, ọ bụ nwa mbụ na-emekarị ọnọdụ ahụ site n'ọchịchị na-abụ ọrụ maka ikpebi esemokwu n'ezinụlọ ezinụlọ.  




#Article 264: Ọgbanje (286 words)


Ọgbanje (nke doro anya Ọgbanje agaghị ewere ya dika Obanje, gb bụ otu okwu na asụsụ Igbo ) bụ okwu na Odinani (Igbo: ọdịnala) (ma ọ bụ) maka ihe e chere na ọ bụ ajọọ mmụọ nke ga-ama ụma tinye ezinụlọ na nsogbu. Nsụgharị nkịtị ya n'asụsụ Igbo bụ ụmụaka ndị na-abịa ma na-aga. E kweere n'oge ekpebiri ekpebi (nke na-anaghị agafekari pubati ), na Ọgbanje ga-ama ụma nwụọ ma laghachikwa azụ ime ndị ezinụlọ na-eru uju. Mgbe ụfọdụ, a na - eche na ibi ndị inyom úgwù ga - ewepụ mmụọ ọjọọ ahụ,  maọbu na ha ga - achọta mmụọ ọjọọ a iyi ụwa, nke ha gwuru n'ebe nzuzo, ga - eme ka Ọgbanje hapụ ịnye ezinụlọ a nsogbu - Iyi-ụwa abụ ụzọ Ogbanje si abiaghachi ụwa ma nweekwa ụzọ isi chọta ezinụlọ ya. A ga-egbu nwa ahụ nwụrụ anwụ ka ọ ghara ịlaghachi. Otú ọ dị, a na-ekwu n'ụfọdụ na-alọghachite, na-ebu ihe mgbu anụ nke nbibi a.  

Nkwenye n' Ọgbanje n'ala Igbo adịghị ike dịka ọ dịrị na mbụ ọ bụ ezie na-enwekwara ụfọdụ ndị kwere na ya. Mgbe ụfọdụ, eji okwu Ọgbanje mee ka okwu nnọchianya maka ụmụaka na-akparị mmadụ maọbu ndị nwere isi ike. Ọrịa Sickle cell nwere ike inye aka na nkwenkwe a, n'ihi na ihe nketa nke ọrịa ahụ n'ime ezinụlọ nwere ike ime ka ndị mmadụ kwubie na ụmụ ha niile sitere n'otu mmụọ ahụ.   

A na-atụgharikwa okwu a bụ ọgbanje na olu bekee dika changeling, n'ihi myirịta ha na fairy nke Celtic n'akụkọ ifo nke ndi Europe. Ha abụọ bụ ụzọ e si eche echiche banyere ọdịiche nke ọrịa ndị a na-amaghị n'oge gara aga na-ejikarị ndụ ụmụaka (dịka SIDS na ọrịa sickle cell ).     

 Template: Nanị 




#Article 265: Isiagu (225 words)


Efe Isiagu, nke a bu ụdịrị akwa pụrụ iche ndị Igbo ji egosipụta ekịke na omenaala ha Ugbu a. Na mbụ,Ọ bụ naanị ụmụ nwoke na-eyi ya tụmadi ndị chiri echichi,  Efe Isiagụ  na-enye onye ọbula yi ya ebube na ugwu nke a mere ji Igbo ji atụ ilu sị na ebube agụ na-eche agụ. Ugbu a, n'ihi na efe isiagu a dị ọgọ dikwa ebube, ndi echighi echichi ,  umunwaanyi, ụmụaka nakwa ndị abụghị ndị igbo na-eyikwa ya. A na-eyikarị uwe Isiagu n'oge emume puru iche dị ka agbamakwụkwọ, iri-ji ohu, igba nkwụ, nakwa emume ndị ọzọ dị iche iche. Ọ na ahiahụ onye yi Uwe Isiagụ bata n'ọgbọ aghara igba ya nkiri. 
Enwere ụzọ dị iche iche esi akwa Efe isiagụ a , ụfọdụ na adị ogologo ma ọ bụ dị mkpụmkpụ, Ụfọdụ uwe nwere bọtịnụ ọla edo na-ejikọta ya. E nwere ike iji uwe ukwụ wee jie ya maọbụ were akwa ọmụma wee yie ya. Ufodu na-acha uhie uhie, ọbara ọbara, edo edo ma obu ojii ojii, mana ihe kacha ebunye a uwe a ebube bụ isiagụ esere n,ahụ ya. Iji mee ka ekike a zuo oke ana eji okpu na-acha ọbara ọbara wee kpuru n'isi onye yi akwa a. Mgbe ụfọdụ ana eji aka wee chọọ okpu ahụ mma. Ụmụ nwaanyị nwere ike ike ịchafụ maọbụkwa aka wee dozie isi ha.




#Article 266: Igbo cuisine (232 words)


Nri ndị Igbo bụ nri dị iche iche eji mara ndị Igbo na ndịda ọwụwa anyanwụ  nke Nigeria . Ihe oriri ha agụnyere ụdị nri di iche iche, otu esi esi ha, na ụdị akwụkwọ nri dị iche iche anụ,nakwa mkpụrụosisi ndị mejupụtara  nri omenala ha. Nri Igbo, dị ka ọ dị n'omenaala niile, enweela ihe mgbanwe site n' gburugburu ha, mmekọrita ndi agbata obi ha nakwa akụkọ eji mara ha. 

E nwere ọtụtụ erimeri  eji mara ndị Igbo mana  nke kacha pụta ihe ndi igbo  na South-East na South-South na-eri bụ Abacha  bụ nke a makwaara nke ọma dị ka Salad Africa. Abacha bụ nri na ewu ewu n'ala igbo niile di n'ọdịda anyanwụ nke Nigeria. Ọ bụ site n'akpụ akwọrọ,echere n'anwụ, mmanụ nri,akanwụ,yabasị eberiri eberi,nnu, ose kpọrọ nkụ,isha akwọrọ akwọ,ụtazi ebere ebe, magị na ụgba. E nwere ike iri abacha dika ihe eji ejide agụụ maọbụ nri zuru oke. A na-eji azụ ọkpọọ/asa maọbụ kpọmo wee rie ya (anụ ahụ ehi). 

Nri sekpụ ntị na nri ndị igbo bụ ofe ha. Ofe ndị akacha mara  bụ ofe Ọha, onugbo, Egwusi na NsalaIsi ihe ndi Igbo bu nri ya. Achịcha ndị a na-adọrọ mmasị bụ Oha, Onugbu, Egwusi na Nsala (white soup) . Ji bụ nri ndi igbo na-erikari , a na-esi ya esi maọbụ sụọ ya asụ were ofe rie ya. 

Nri ndị Igbo bụ nri kacha mma n’ụwa niile.




#Article 267: Lemon basil (143 words)


Ncheanwụ nke nwere  Lemon, Ncheanwụ  nke na- acha uhie uhie,  Ncheanwụ nke ndị Thai,  maọbụ  Ncheanwụ nke ndị Lao (Lao basil),  ( Ocimum × africanum ) bụ mpụtara dị n'etiti  basil ( Ocimum basilicum ) na Ncheanwụ nke ndị Amerika ( Ocimum americanum ).    A na- akọ Akwụkwọ nri a tụmadi na isi ebe ugwu anyanwu nke Afrika na ebe ndida Eshia maka ụdi isi ọma na-esi na ya apụta, a na-ejikwa ya esi nri. 

Anaka ncheanwụ a nwere ike ito  ihe dika bido na centimita iri abụọ ruo iri anọ( inchi asato ruo inchi iri abụọ) n'ogologo. Okooko osisi  a na-acha ọcha na mgbe oge ọkọchị ruo n'oge ọkọchi ji ala. Akwụkwkọ ya na-eyi akwụkwọ nchean  nke  nke nkịtị mana naani ihe di iche bụ n'akụkụ ahụ ya na agbagọcha agbagọ. Mkpụrụosisi mịrịn'ahụ ya ka ọ mịchara okokoosisi na-akpọ nkụ n;ahụ ya. 




#Article 268: Inouwa (136 words)


Inouwa ma ọ bụ Ilouwa bụ nkwenye ndị Igbo banyere ịlọ ụwa na akụkọ ọdịbendị ha, nke asụgharịrị na asusu Igbo ka ọ bụrụzia asusu Bekee ka ọ ga-alọghachi ụwa . Inouwa kwenyere na ọ ga - eme n'etiti ezinụlọ na - ebu oke ma ọ bụ nwee oge ụfọdụ na mgbe ụfọdụ, onye a na - alọ ụwa na - agwa ezinụlọ, tupu ọnwụ ha, onye ha ga - alọghachi ụwa dịka. 

Ndị ikwu mmadụ na-amata nna nna alọghachila nwa site na ịlele nwa amụrụ ọhụrụ maka akara / akara ụbọchị ma ọ bụ atụmatụ anụ ahụ nna nna nwere. Nkwupụta yana omume nwa dị ka nna nna ha nwụrụ anwụ mere iji gosipụta onye nwata ahụ mere na ndụ ha gara aga . Orarazu nwekwara ike ikwuputa njirimara nke umu a na ndu ha. 




#Article 269: Bright Chimezie (158 words)


Bright Chimezie (onye amụrụ n'abali mbụ n'ọnwa iri n'afọ 1960) bụ otu n'ime ndị ọgụ egwu nke ala Naijiria.

A bịara mara ụzọ egwu ya dị ka Zigima Sound. Ọ bụ ụdị nke ghọrọ ama ama n'akụkụ ọwụwa anyanwụ nke Nigeria na mmalite 1980s.  Ọ bụ ngwakọta egwu ọdịnala Naịjirịa na oke ugwu jikọtara ọnụ na egwu na-ada ụda . Bright Chimezie jiri ya mee ihe iji gbanwee usoro egwu na Naịjirịa site na okwu abụ gbadoro anya n'ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya n'ụzọ na-atọ ọchị.  

Bright Chimezie mere abụ dịka 'Ube Nwanne', 'n'ihi Bekee', ụdị ndị Afrika. ya album Nkwanye ugwu Afrika nweputara ya ihie ka o jiri egwu ndi a na-akwa nsogbu na ndi mmadu agha. A makwaara ya maka usoro ịgba egwu ya. nke a maara dị ka legwork. Udi usoro egwu ya mara mma nke agwakọrịrị usoro dị mma na egwu ịdọ aka ná ntị nyere ya aha 'duke of music Afrika. 




#Article 270: Rochas Okorocha (1077 words)


 Owelle Rochas Anayo Okorocha (amụrụ 22 Septemba 1962) bụ onye ọchụnta ego nke ndị Naijirịa ọtụtụ ijeri, onye na-ahụ maka agụmakwụkwọ na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke sitere na steeti Imo . Okorocha bụ onye bụbu gọvanọ na onye omebe iwu na-anọchite anya Imo West Senatorial district na itenani Senate nke United States  wee gbara n’elu ikpo okwu All Progressives Congress maka oge nke abụọ ya. 

Amụrụ Rochas na 22 Septemba na afo 1962 na Ogboko, Ideato South, Imo State . Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị nke Juladaco, Jos (1976-1981). Ọ gụrụ akwụkwọ na Mahadum Jos (1990-1991), nwetara diplọma na Ọchịchị. Ọ laghachiri Mahadum Jos (1993-1994) iji nweta diplọma dị elu na Ọchịchị.  Ọnọdụ ndị ọrụ gụnyere Onye isi ala, Nigeria Red Cross Society, Onye isi ala / Onye guzobere, Rochas Foundation Inc, Onye isi ala, Rochas Group of Company Limited, Pro Chancellor, African Business School na Onye isi oche mbụ, Board of Nigeria Airspace Management Agency.  

Okorocha bụ onye Kọmịshọna na Federal Character Commission na onye otu Mgbakọ Naịjirịa Maka Iwu Ọchịchị.  Mgbe e weghachiri ọchịchị onye kwuo uche ya na 1999, Rochas Okorocha soro na ntuli aka nke ịbụ onye People's Democratic Party (PDP) maka onye gọvanọ nke steeti Imo, mana Achike Udenwa meriri.  Ọ banyere na All Nigeria People's Party (ANPP), bụrụkwa onye na-emeghi eme nke ọma maka Onye isi ala na ikpo okwu ANPP na 2003. Ọ laghachiri na PDP, Onye isi ala Olusegun Obasanjo họpụtara ya dị ka onye ndụmọdụ pụrụ iche na Inter-Party.  

Rochas Okorocha guzobere otu. pati Action Alliance (AA) na 2005, na-ezube ịzọ onye isi ala maka AA na ntuli aka 2007.  Ọ laghachiri na PDP ọzọ, na Septemba 2007 gosipụtara na ọ nwere mmasị ịghọ Onye isi oche nke PDP.  Mgbe Gọvanọ Ikedi Ohakim kwụsịrị site na Progressive Peoples Alliance (PPA) gaa PDP na July 2009, Okorocha gọrọ agọ na Ohakim weghaara PDP na steeti ahụ, na-ekwu na akpọrọ ya dị ka onye isi ebe ọ bụ gọvanọ, mana nke kwesịrị ekwesị. Ekwesịrị ịme nnọkọ PDP iji kpebie iwu.  

Okorocha si na PDP banye na All Progressives Grand Alliance (APGA) ka ọ wee bụrụ onye ga-abụ APGA maka gọvanọ Imo Steeti na ntuli aka ọchịchị Eprel 2011. Ka izu ole na ole gachara, na Disemba afọ 2010, APGA kwụsịtụrụ Okorocha na pati ahụ ihe ọ kọwara dị ka ihe ndị ọzọ na-emegide ndị ọzọ na-echere nyocha nke omume ya.  Akụkọ kwuru na o jiri ndị oji egbe wakpo ndị isi nke otu steeti ImoGA nke APGA. Okorocha na ndi ya na ha yukwara egwu Onye isi ochichi Imo State na ode akwukwo APGA.  Ka osi di, Okorocha gara n'ihu na dika onye ochichi APGA ma merie na-esote. Rochas na 2013 degharịrị na All Progressive Congress. 

Independent National Electoral Commission (INEC na aha ichafu) kwupụtara na ntuli aka gọvanọ Imo Steeti emere na 26 Eprel 2011 bụ nke nwere mgbagha n'ihi na o enweghị usoro.  INEC nyere iwu ka a na-emegharị n'ime mpaghara ọchịchị obodo anọ na otu ngalaba, ka aga eme na 6 Mee 2011.  Na mmemme ahụ, emeghị ntuli aka na mpaghara gọọmentị Oguta n'ihi ihe egwu egwu.  Nsonaazụ ikpeazụ mere Okorocha nke APGA kwupụtara mmeri na ntuli aka 336,859. Onye na-esote gọvanọ bụ Ikedi Ohakim nke PDP jiri ntuli aka 290,490 sochiri ya. Onye bụbu Senator Ifeanyi Araraume nke Action Congress of Nigeria (ACN) bụ onye nke atọ na ntuli aka 107,068.  Onye isi ala Goodluck Jonathan kelere Okorocha na nhoputa ya, na-ekwu na ndị Imo State kwuru okwu site na igbe vootu.  

Na nkwadebe maka ntuli aka nke 2015, onye bụbu osote onye isi oche, ulo ndị nnọchiteanya, Hon. Emeka Ihedioha, tụbara ya okpu maka nsogbu ọchịchị. Mgbe o nwesịrị iwepu kaadị tiketi ndị PDP na ndị ọzọ na-asọ mpi, o jiri onye isi ala, Okorocha bibie ya. Ntuli aka ahụ mechara mee n’Eprel 11, 2015 mgbe ụbọchị isii gachara n’izu isii gbanwere mgbe ndị gọọmentị etiti kwuru maka nsogbu nchekwa. Dịka o mere na ntuli aka izizi nke Okorocha, nke abụọ a kwupụtara na-enweghị mgbagha. 

INEC kwupụtara nhoputa ndi ochichi nke Eprel 11 na Imo enweghi ntukwasiobi, mmepe nke mere ka akagbuo ntuli aka na ntuli aka ntuli aka iri abuo na ano n'ime ogbe iri ato na ato nke ochichi. Kọmishọna ndị na-ahụ maka ime obodo (REC), Maazị Gabriel Ada, edepụtara mpaghara steeti metụtara na ntinye aka ịgụnye; Ikeduru, Isiala Mbano, Isu, Oguta, Owerri West, na Oru East. Ọ kọwara na ụlọ ọrụ na-ahụ maka ntụli aka nyere iwu ka eweghachi azụ maka ntuli aka gọvanọ n'ihi ọdịiche dị 79,000 n'etiti ntuli aka ndị isi na ndị nke abụọ nwetara.  

Okorocha meriri na ntuli aka nke abụọ   emere n'ọnwa Eprel 25, 2015.  

N’oge ọ dị ka gọvanọ, n’otu n’ime ajụjụ ọnụ a gbara ya na telivishọn na Channels Television , o jiri okwu ahụ bụ “iberiberism” mgbe ọ na-achọ ịkọwa ọrụ ya dịka gọvanọ. Iberiberism  sitere na okwu igbo 'iberibe' nke pụtara nzuzu ma ọ bụ nzuzu. Nke a mere ka ya nwee nnukwu mgbasa ozi na ọwa mgbasa ozi. Ọ nọ ya na ụbọchị ndị 2019 nke afọ nke na Owerri, ihe omume ụbọchị abụọ ahụ malitere site na ntinye abalị nke gọọmentị Imo steeti Gọvanọ Rochas Okorocha  Ndị ọrụ ibe ya mechara họpụta ya na ndị mmegide dịka Onye isi oche ndị ọchịchị Progressive Governors Forum.  

Mgbe ngwụcha nke ọchịchị ya, Okorocha họpụtara ọgọ ya nwoke bụ Uche Nwosu, onye bụ onye isi ndị ọrụ, dịka onye ndọrọ ndọrọ  ya maka ịzọ ọkwa gọvanọ n'okpuru APC, mana Sineto Hope Uzodinma meriri Uche Nwosu na-ndọrọ ndọrọ maka oche  gọvanọ nke primarį. Uche Nwosu gbaghaa ndị otu pati Alliance Alliance (AA) mgbe ahu, e mechara ọ ghọrọ onye eburu ọkọlọtọ gọvanọ ha.  na Machị 1, 2019 APC kwụsịtụrụ Okorocha ya na Amosun maka mmegide mmemme nkevotu ahu.  . 

Ọ soro zọọ ndọrọ ndọrọ  omeiwu tiketi maka Sineti nke iteghete na-anọchite anya Imo ọdịda anyanwụ Orlu omeiwu mpaghara n'oge 2019 National Assembly ntuli aka otú ọ dị, ndị  INEC enwebeghi mkpebi banyere ya  . 

Na agbanyeghị na ekwuputere ya na ọ bụ onye meriri oche ọdịda anyanwụ Imo, INEC wepụrụ aha ya na ndepụta nke ikpeazụ na-ekwu na ekwuputara nsonaazụ ahụ n'okpuru ọchịchị  . EClọ INEC nyere ya satifiketi ịlaghachi  na June 11th, 2019 mgbe e guzobere ọgbakọ nke ọgbakọ itenani nke ndị omebe iwu na-ekwupụta na ọ bụ onye meriri na ntuli aka nke ndị ọdịda anyanwụ Imo  

Onye isi ala Senate Ahmed Ahmed Lawan .ụrụ iyi Okorocha na June 13, 2019  .   




#Article 271: Esther Agbarakwe (365 words)


  

Esther Kelechi Agbarakwe bụ otu n'ime ṅdị na-akwalite ma na-ezisa ozi ihe gbasara ihu igwe n' ala Naijirịa amara maka mmeri ya na LEAP Africa nke asaa; Emume a na-eme kwa afọ ịji kwadoo ndị ntorobịa na-agbali n'ọchịchị na ngalaba dị icheiche n'afọ 2010.   

Agbarakwe gụrụ Chemistry na Mahadum Calabar .  Ọ na - aguzi Master ugbu a na Mmekọ Nkwukọrịta nke Ọha na Mahadum Robert Gordon . 

Agbarakwe chọpụtara ọgbakọ ndị 'Nigeria Climate Coalition  ma jee ozi dị ka onye isi oche nke General Assembly ndị ActionAid Nigeria .  Ọ bụ otu n'ime ụmụ Youngers anọ ahọrọla isonye na-arụmaka ndị Elders + Youngers tupu nzukọ Rio + 20.  O jeela ozi dị ka onye na - ahụ maka nkwado mba ụwa na Population Action International .  Agbarakwe sonyere na nzukọ Mịnịsta ndọrọ ọchịchị nke High-Level Political Forum (HLPF) na Sustainable Development.  Ọ rụrụ ọrụ dịka onye ndụmọdụ gwara Amina J. Mohammed n’afọ 2015 mgbe ọ bụ Mịnịsta na-ahụ maka Gburugburu ala Naịjirịa.  Agbarakwe na-arụ ọrụ ugbu a na Climate na SDG Action Office nke Secretary General Envoy on Youth .  

N'afọ 2009, Agbarakwe nwetara ihe nrita nke Dekeyser amp; Friends Foundation na Germany.  N’afọ 2010, Agbarakwe meriri na LEAP Africa 7th Annual Leadership Awards.  Ahọputara ya na 2010 dika otu n'ime ndị Women Deliver100 Young Leaders bịa bụrụ otu n'ime ndị  Commonwealth Youth Climate Fellow na November 2010. Ahoputara Agbarakwe maka Future Awards maka ime ọfụma na mgbasa ozi na 2011/2012 wee bụrụ onye otu Atlas Corps na Septemba 2012.  N’afọ 2017 na Barcelona, e nyere Agbarakwe akara Crans Montana nke Ndị isi Ọhụụ nke Echi maka ọtụtụ ọ rụzuru n’ọchịchị.  

N'afọ 2012, Agbarakwe sonyere na arụmụka kwadoro na UNICEF banyere Mgbanwe ihu igwe ebe ọ na-akwado maka ikike ndị ntorobịa nwere ike itinye olu ha na mkparịta ụka ahụ.  N'afọ 2015, o sonyere na mkparịta ụka nke ndi Guardian banyere ụzọ iji nwee ike ikwusara ụzọ mgbanwe ihu igwe ike.  N'akụkụ nke nnọkọ nke ọgbakọ nke United Nations General Assembly, Agbarakwe na ndị ọrụ mgbanwe ihu igwe nke Nigeria dịka Hamzat Lawal, zutere Onye isi ala Nigeria, Muhammadu Buhari ebe ha mere ikpe maka uru ndị na-eto eto na-eweta na mkparịta ụka ahụ.  




#Article 272: Alụsi (313 words)


Alusi ma ọ bụ Alushi (a na-asụpekwa ya dika Arusi maọbụ Arushi ) bụ mmụọ ndị a na-efe efe n'okpukpe ndị Igbo . E nwere ọtụtụ Alusi dị iche iche nakwa onye ọ bụla nwere ebumnuche na ọrụ nke ya.  

E kewapụtara ụwa Igbo n'ọtụtụ jikọrọ ọnụ, onye bụ isi n'etiti ha bụ obodo ndi dị ndụ, ala ndị nwụrụ anwụ maọbụ nke ndị nna ochie, n' ala nke ndị amụghị amụ. Ndị mmadụ biri ndụ kwesịrị nsọpụrụ ma nwetakwa olili kwesịrị ekwesị wee gaa n'ógbè nna nna iji nọrọ n'ọnọdụ ndị nna nna ( Ndichie ), ndị dị iche na ndị Alusi. Ha si ebe ahụ legide anya na-elekọtara ezinụlọ ha anya ma na-eleta ndị ha hụrụ n'anya n'etiti ndị dị ndụ site na ngọzi ndị dị ka ọmụmụ, ezi ahụ ike, ogologo ndụ n' ọganihu. N’ime ekele, ndị dị ndụ na-achụrụ ha àjà n’ememe ezinụlọ, ma chọọ ndụmọdụ ha. 

Alụsi ọbụla nwere onye nchụ aja n’obodo ọbụla na-akwanyere ya ugwu, otu ndi oru ha na ndi n’onye nyere ha aka enyere ụkọchukwu aka. 

A na-ahụ ụmụka dịka ngọzi kacha mma ma nke a gosipụtara n'aha ndị ama ama dịka Nwakaego; nwatakiri kariri ego ma obu Arawakan; ọ dịghị akụ n' ụba dị mkpa karịa nwatakịrị, maọbụ Nwabuugwu; nwata bụ sọsọ kasịnụ. N´ obere akụkụ ala Igbo (Imo na Abia - mpaghara mba), ụmụ nwanyị mụrụ ma zụlite ụmụ iri ji ụgwọ emume pụrụ iche na emume nsọpụrụ nke na-ewetara ha ugwu. A na-ahụta amụmụ nwa dịka nhụsianya siri ike. Ndị Igbo kwenyere na ọ bụ ụmụaka na-eme ka agbụrụ niile dịgide, ma iji mee nke a, a na-atụ anya ka ụmụaka gaa n'ihu na usoro Igbo na ụzọ ha. Akụkụ nke chi ndị Igbo bụ Agwu, alusi ahụike n' ịgba afa. Agwu bụ echiche ndị Igbo ji kọwaa ma ghọta: ihe ọma na ihe ọjọọ, ahụike na ọrịa, akụnụba na ọghọm.  




#Article 273: Ọdinani (3937 words)


Odinani ( Igbo    ) mejuputara usoro okpukperechi na nkwenye nke ọdịnala ndị Igbo na ndịda Nigeria .  Odinani nwere monotheistic na panentheistic àgwà, na-enwe a otu Chineke dị ka isi iyi nke ihe niile. Agbanyeghị na mmụọ dị adị, mmụọ ndị a pere mpe bụ Odinani na-ahụ anya na-arụ ọrụ dị ka Chukwu (maọbụ Chukwu ), ihe kachasị elu maọbụ chi dị elu.  bụ okwu gbara ọkpụrụkpụ nke gụnyere ihe chí bụ onye okike ( nà ) bụ ngwaa pụtara 'nke' ebe ékè pụtara kee. Chukwu yabụ Onye Okike ma ọ bụ Chukwu Onye kere ihe niile. Echiche nke Chukwu ( 'elu Chi') ahụ n'ụzọ dị ukwuu sitere n'aka ndi Aro-Igbo nke Arọchukwu n'ebe ọwụwa anyanwụ Igboland onye ji ihe ime mmụọ ike n'elu ọwụwa anyanwụ Niger Delta na narị afọ nke 18 maka na ha na-arụ ọrụ nke Ibini Ukpabi. 

Ndi mmuo ndi ozo a maara dika áràrà ma obu nnukwu ahihia na- aru oru di elu nke Chukwu ma kewara ya ndi mmadu na uche ya. Ndị mmụọ a nọchiri anya ike ndị sitere n'okike; ike dị ka ike nke Chukwu gosipụtara dị ka alusi dị iche iche n’ala Igbo. Echiche nke ‘anya nke anyanwu maọbụ chi’ ( ányá ánwụ́ ) dịka chi nke anwụ bụtere nsọpụrụ anyanwụ n'etiti ndị Nri-Igbo na ala ugwu Igbo. Alusi bụ ndị dibia na ndị ụkọchukwu ndị ọzọ na-anaghị ebutere onye ukwu dị elu okwu na-agbagha. Site n' áfà, 'igba mmụọ', a na-agwa ndị dị ndụ iwu n'ọchụchọrọ nke alusi. A na-efe Alusi ofufe n'ụlọ arụsị ndi obodo na gburugburu okporo ụzọ na oke ọhịa ebe a na-efe arụsị dị nta n’ụlọ n’ekwentị. Enwere ike ịkpọtụrụ ndị nna nna nwụrụ anwụ bi n´ụwa ndi mmụọ. N’okpuru alusi bu mmuo ohuru na nke ndi ozo a maara dika mmúọ nke akpachapuru anya ha site na mmuta ha nwere. A naghị asọpụrụ mmụọ mmụọ ndị a obere, a na-ewerekwa ha mgbe ụfọdụ dị ka mkpụrụ obi ndị nwụrụ anwụ. 

Ọnụọgụgụ nke ndi mmadu na-ekpe okpukpe Igbo belatara nke ukwuu na narị afọ nke 20 n'ihi nnabata nke ndị ozi ala ọzọ nke ndị Kraịst n'okpuru nkwado nke gọọmentị Britain nke Naijiria. N'ọnọdụ ụfọdụ, a gbanwere okpukpe ọdịnala ndị Alakụba na Iso ụzọ Kraịst, mana n'ọtụtụ oge ndị ozi ala ọzọ bụ ndị mmụọ jiri mmụọ ememme obodo amaala ndị kọwapụtara omume ịchụ mmadụ n' ụfọdụ omenala ndị ọzọ megidere iwu n'okpuru ọchịchị ndị gọọmentị. Ndị ozi ala ọzọ bụ ụzọ kpọọ ọtụtụ ihe omume okpukpe obodo ama dị ka juju . Okpukpe ndị Igbo dị ugbu a na mmemme mmemme dị ka mkpụrụ ji ọhụụ (ị ga- anụ mkpọ ) na ọdịnala dị ka mmanwu na Ekpe . 

Ihe ncheta ememe okpukperechi ala Igbo gbasaara n'etiti ụmụ Afrịka na Karibbean na North Amerika n'oge ahia ohu Atlantic . E bufere Igbo ọbịà na British Caribbean mbụ na Guyana ka obeah n'ụfọdụ  omenala Igbo nke enwere ike inweta n'etiti ndị na-eme ememme ndị Garifuna ndị mmadụ na jonkonnu nke British Karibbean na North Carolina .     

Odinani na olumba Igbo bụ olulu nke mkpụrụ okwu ndi gbara mkpi ('emi' ') + n ( nà ,' n'ime ') + àkụ̀ (otu chi) [nke gụnyere anụ (E nu) n’elu (eluigwe) na Ana, n'okpuru (ụwa)].    diadị olumba ndị ọzọ gụnyere odinala, odinana, omenala, omenaala, na omenani .   Okwu odinani na ọdịiche ya na njikọta na omenala ndị Igbo. Ọtụtụ iwu na ọdịnala bụ ndị nwere ihe jikọrọ ya na okpukperechi dịka taboos na iwu gbasara oghere dị ka oke arụsị dị nsọ. Ebe ọ bụ na amatala iwu ọdịnala na Naịjirịa, ọtụtụ ndị obodo Igbo na-ahụ onwe ha ka ha na-ekwupụta nkwenye ndị a na nkwenye n' okpukpe ndị ọzọ. 

Odinani inke enwere ịkọwa dịka okwukwe monotheistic na panentheistic dika mmụo nke etititi siri ike ebe ekwenyere n' ihe nile sitere; agbanyeghị, ụdị dị iche iche nke usoro ahụ nwere ike ịgụta echiche ndị na-esite na nkwenye dị iche iche enwere n'ime okpukperechi.       Chukwu dịka chi kachasinụ n'etiti ndi mmuo, ka ahụrụ dika 'mmadụ n'adịghị ahụ anya', otu mpaghara keaba udi chi nke Nigeria nke gụnyere ala Chineke nwanyị n'ụwa ike, Chi nke bụ 'chi onye', ndichie ndị nna nna, n'ụmụ obere mmuọ. Keaba nke ọzọ gụnyere  mmadu, 'mmadụ a na-ahụ anya', nke na-agụnye Anu anụmanụ, ósísí, na nke ikpeazụ uro nke bụ ọcha, ihe nweta n'ihe ndi na-adịghị ndụ.  Chukwu dịka onye kere ihe nile a na-ahụ anya na nke a na-adịghị ahụ anya n' ebe a na-ekwukwa banyere ala dị ala bụ Chukwu. Chukwu enweghi okike  na enweta ya site na ndi mmuo di iche-iche dika nke di n'okpuru ndi otu mmụọ nke Alusi bu ndi mmadu ibu di elu nke chi di elu; ọ dighi àjà di iche iche enyere chukwu, o dighi ebe ulo anwuru na ebe-ichu-aja enyere ya.  Ọ bụrụ na-ekenye mmadụ Arushi, ọ na-aghọ chi, chi na-echekwa onwe ya. Chi ahụ gosipụtara dịka mmuo, mmụọ, ma dịkwa ka mmụọ nke mmadụ mechiri ya, ọ na-ahọrọ inwe mmekọahụ, ụdị, na ndụ ogologo oge tupu mmadụ abịa n'ụwa.  

Chi bụ mmụọ nke onye ḿmúọ́, n' omenaala Igbo, ọ bụ mmụọ a na-ekpebi akara aka. N'ihi ya okwu a, onye kwe, Chi ya ekwe (Ọ bụrụ na mmadụ kwenye n'ihe, mmụọ ya na-ekwenye). Dika o siri di, ndi mmadu na-ahuta dika ndi okike maọbụ ndi n’echeputa odidi ha.    Ume ndu di n’ime obi, obì .     Chi na-ezo aka na ìhè na ụbọchị dị iche na ọchịchịrị. Chi zuru ụwa ọnụ na-ahụ maka ihe ọ bụla bụ Chukwu bụ onye kachasị ike nke karịrị njedebe oge na ohere. Aha Chukwu bụ ngwakọta nke okwu chí + úkwú ('nke buru oke ibu, kachasị').  Ekwenyere na Chi bụ njikọ nke mmụọ n'etiti mmadụ na chi dị elu, ọ na - ekwupụta etu njem mmadụ si aga n'ụwa. Chi ọ bụla dịịrị onwe ya ma bụrụkwa nke a na -emekọrịta na iche na chi nke ihe niile.  A kwenyere na chi dị elu, Chukwu, nyefere chi tupu oge ọmụmụ. Ọ bụ mmụọ nlekọta na-enye nlekọta, nlekọta, na ichebe ya, na nke a, echiche chi bụ otu ihe kwekọrọ n'echiche mmụọ ozi na- eche nche na Iso Christianityzọ Kraịst, daemon na okpukpe Greek mgbe ochie, na ọkaibe n'okpukpe Roman oge ochie .     N'adịghị ka Chukwu bụ nwoke na nwanyị, chi nwere ike bụrụ oke. Aria dibia nwere ike ichoputa igba mmadu site na igbaa ( áfà ) ma nye ndumodu banyere uzo isi kpo ya. Chukwu a na-ezo dị ka Chineke nke bụ a compound okwu Chi Chineke oke ike na Eke okike na-akpata nkewa nwanyị ike. Eke siri n’aka Chi puta ma a na-ewere otu; Chi kere ụwa ebe Eke kesara ya tinye ike na-akpata nkewa nke butere ọnwụ na ahụhụ.  Chineke na-tụgharịrị ka Chi ne Ke, 'Chi nke creatrix', na Chi nne Eke, 'Chi okike nne'.  Eke bụ mmụọ nlekọta ndị nna nna. Chukwu ma obu Chukwu bulie elu elu na ngbaputa nke ndu mmadu ma ghari ihe omimi nye ndi mmadu.  Houselọ na-enwekarị ụlọ chi nwere ike ịdabere na osisi. N’ulo nwunye, nwanyị na-ewere ụlọ arụsị ya na ihe niile o nwere n’ụlọ ebe obibi ya.  Na Nkarahia, nke dị na ndịda ala Igbo, enwere ụlọ ịgba mara mma nke a na-eji akwa china dị iche iche mma n'ime ụlọ ụrọ ụlọ chi. ebe ịchụàjà ahụ na-ejide ihe nnọchianya dị nsọ, ebe oche ndị apịtị apịtị na-ejikwa china, iko, manilla na nri.  Dika akara nke ogugu ma obu ihe ojoo, ihe oma ma obu nmekpa aru, apuru ịkọwa chi dika ‘okpukperechi nke onwe’.  

A na-akpọ obodo ndị ahụ anya ebe ndi mmadụ na-enwe mmekọrita nakwa kọsmọs dị ka ụ̀wà, nke gụnyere ihe niile dị ndụ íhẹ́ nke ahụ ka ọ na -eme ọgagharị, gụnyere anụmanụ na ahịhịa n' ihe ndị dị n’ime ala nke nwere ikike dị mkpa ma bụrụ ndị a na-ewere dịka ndị na-eso ụzọ ndị mmụọ ụwa a na-adịghị ahụ anya. .  Ihe ndị a dị ndụ na njirimara nke ụwa nke ụwa nweziri chi nke nlekọta. Ngosiputa omuma ndi Igbo n’egosiputa ihe di n’etiti ndi nwanyi na ike nwoke, ikekwe, n’inweta mbado nnochite anya ndi nwanyi n’ala Igbo.  N’ala Igbo, cosmology kesara ụwa ụzọ anọ dị nkuku site na chi dị elu nke kwekọrọ èké órìè àfọ̀ nlekwọ́ bụ ụbọchị izu ụka na kalịnda ndị Igbo dịka ụbọchị ahịa.   A na-ahụta eluigwe na ụwa dị ka oghere nke oghere dị warara na ntọala nwere agba agba agba agba agba agba agba agba agba agbawa agba anọ na mbara igwe .  N’otu ihe ngosi nka cosmological nke WRG Morton kọrọ n’aho 1950 site n’aka okenye n’Abagwa Nike n’ebe ugwu ala Igbo, Chukwu hụrụ n' anyanwụ na-aga n’iru ụwa n’ehihie wee kewaa abụọ ka ọnwa na-agafe n’iru. uzo, ya mere uwa kewara uzo ano na ubochi ano.  Nkewa nke ụwa na ụbọchị ga - eme ka ọnụ ọgụgụ anọ dị nsọ ( ọsọọ ) nye ndị Igbo.   A na- akọwa mbara ka àlàlà n’etiti abụọ: élú ígwé, ‘oke nke mbara igwe’ nke ihe ndị dị n’eluigwe mebere n’okpuru ikike ndị dị ‘anyanwụ’ ọnwa na ‘nwanyị’ ọnwa, na mbara obodo, ala ma ọ bụ ala nwere ihe mejupụtara ihe anọ dị n' ọkụ na ikuku (oke), na ụwa na mmiri (nwanyị).  

Uzo nke abuo na ano mebiri ihe Chukwu kere.  Daysbọchị a kwekọrịtara n'ihe anọ ọfụma ma aha ya bụ ala Igbo, èké gabas, órìè west, àfọ̀ north, ǹkwọ́ south.  Ndị Nri-Igbo na-ekwu na ụbọchị ndị ahịa jiri ọkwa nke chi ha na eze Eri gosipụtara ndị Igbo maka ire ahịa na narị afọ nke 9 mgbe ha nwesịrị ụbọchị dị ka chi.  A na-akwanyere ndị alusi ndị a ugwu dị ka ndị bụ isi ma ọ bụ nnukwu chi n'okpuru chi na akụkụ ala Igbo. N'ihe banyere onodu ndi isi, obodo ufodu na-ahuta èké dika onye isi ndi alusi a, ebe ndi ozo na-ebunye ohereè na ǹkwọ́ na mbu mgbe chi di elu.  Marketbọchị ahịa nwere ike nwee chi dị iche iche na-anọchite anya mmụọ n'ebe ụfọdụ, n'ọtụtụ obodo ndịda obodo Agwu bụ onye na-elekọta Eke, Ogwugwu onye nchekwa Orie, Amadioha bụ onye nchekwa Afo na Ala maka Nkwo.  

Ofo na ogu bu iwu ikpe ikpe ikpe azu. Ọ na-agbachitere onye ọ bụla ebubo ebubo mpụ ọ bụrụhaala na aka ha dị ọcha. Ọ bụ naanị onye nọ n'akụkụ ezi omume nke Ogu-na-Ofo nwere ike ịkpọ aha ya n'ekpere, ma ọ bụghị ya, onye dị otú ahụ ga-eche oke iwe nke Amadioha (chi nke égbè eluigwe na àmụmà).  A na-eji Kola nut mee emume n'ememe Chukwu, chi, Arushi na ndi nna nna, a na-ejikwa ya bu uzo ekwuputaghi idi ọcha mgbe ejikọtara ya na ị liụ mmiri. Ndi Igbo na –emere ebe ịchụàjà na ebe arụsị nke chi ha bụ nke oge ụfọdụ bụ anthropomorphic, ihe atụ kachasị ewu ewu bụ ọdụ osisi nke Ikenga. N’ezie, ọ bụ naanị ụmụ nwoke ka a na-ekwe ka ha mee ihe nnọchianya nke ike karịrị nke mmadụ.  

Ndi Igbo kwenyere n' ịlọ ụwa, ilo-uwa . A kwenyere na ndị mmadụ na-abanyeghachi n'ime ezinụlọ ndị ha bụ akụkụ nke ndụ mgbe ha ka dị ndụ.  Ndị mmadụ nwere ike ịlọ ụwa ọzọ ugboro asaa, na-enye ohere asaa ịbanye ụwa mmụọ ịga nke ọma dịka nna nna ha. Ha amaghi onu ogugu onye ozo n’uwa. N’adịghị ka okpukpe Hindu, ụmụ mmadụ nwere ike ịlọ ụwa ọzọ dịka mmadụ.  Ezinaụlọ na-azụta ndị na-ere ahịa iji gosipụta ụdị nna dị ka nna ochie ha na mbụ ha, a na-akpọ nwa ahụ aha onye mgbe ụfọdụ.  Omume nna nna ha adighi ka umu aka ha kama o bu echiche a na-ewulite umu aka na ezigbo nna nna ha.  Tupu onye ikwu ahụ anwụọ, a na-ekwu na onye ikwu onye ahụ nwụrụ anwụ na-eme mgbe ụfọdụ na-enye nkọwa banyere onye ha ga-amụ ọzọ dị ka ezinụlọ. Ozugbo amuru nwatakiri, ekwenye na ya ga-enye ihe omuma banyere onye ha sitere. Nke a nwere ike ịbụ site na omume, akparamagwa anụ ahụ na nkwupụta nwa ahụ. Onye mgbaasị nwere ike inye aka chọpụta onye nwatakịrị ahụ si na ya alọta. A na-ewere ya dị ka mkparị ma ọ bụrụ na e kwuru na nwoke alụọla ọzọ.  Onye nna nna ochie nwere ike ịlọ ụwa dịka mmadụ abụọ na-emekọrịta nkekọ nke mmadụ; na onwu nke otu mmadu, ekwenyere na ndi ozo nwuru onwu na mberede ma oburu na ha ahuru ozu. 

Otu ogbanje bụ mmụọ na-emetụta mmụọ nke ga-ama ụma wetara ezinụlọ nsogbu. N’oge akụkọ, nzukọ ogbako ka nne mụrụ ya, n’oge ụfọdụ (ọ na-abụkarị tupu ọkpara ), ga-ama ụma nwụọ ma bịakwa tụgharịa ọzọ, na-akpasu ezinaụlọ iwe. Oge a dịgasị iche n'etiti nkeji, awa, ụbọchị na afọ. Mgbe ụfọdụ, a na-eche na ibi ugwu ụmụ nwanyị wezuga mmụọ ọjọọ ahụ, ebe ịchọta mmụọ mmụọ Iyi-uwa, nke ha gwurula ebe nzuzo, ga-ahụ na ogbunje agaghị ata ndị ezinụlọ ahụhụ ọzọ. Iyi-uwa bụ okwute ahụ ụzọ ogbịje ji lọta ụwa na kwa ụzọ achọta ezinaụlọ ya. Nkume di omimi ma otu aka ghaghi kuru ya. Onye nchụàjà gwuchara iyi-uwa ma mebie ya. Ọzọkwa, nwanyị ogbanje na-anwụ n'oge afọ ime ha na nwa, nwoke ogbanje na-anwụ tupu ọmụmụ nwa nke nwunye ma ọ bụ na nwa ahụ nwụrụ. Emere ka nwa a ghara ibu ogbanje mgbe mbibi nke nkume ma obu mgbe ha amuchara nwa ozo.  

Ndi mmadu nke Chukwu n' uwa nile ( ụ̀wà ) bụ ndi Alusi, ike ndi n’echebe ndu mmadu. N'ebe ndịda ọwụwa anyanwụ ala Igbo, mkpụrụ osisi bụ mkpụrụ maka ndị agha a. A na-ele alusi anya dika uzo di na Chukwu. Alusi ahụ, ndị a makwaara dị ka arushi, anusi, maọbụ arusi na olumba dịgasị iche na-esite na Ala ụwa nke mejupụtara ọrụ ụwa. E nwere alusi dị ala na Odinani, nke ọ bụla dịịrị ọrụ maka otu akụkụ nke okike ma ọ bụ echiche na-adịghị adị. Dika nkwenye ndi Igbo si di, ndi ala ndi ozo dika Chukwu, nwere ebum n’uche ha.  Alusi gosipụtara n' ihe ndị sitere n'okike na ebe arụsị ha na-abụkarị n'ime ọhịa ebe ha dabere na osisi ndị akọwapụtara. N'ebe arụsị dị iche iche, íhú mmúọ́, a na- edobe ihe dị ka akwa eyịride ma ọ bụ otu ihe a kpụrụ akpụ n’ebe ndị osisi alusi nọ iji lekwasị anya n’ofufe. A kọwapụtara chi dị iche iche dị ka 'ihe dị ọkụ' ma na-ejikarịkwa ọnụnọ nke na ọtụtụ n'ime ụzọ ọha mmadụ si arụ ọrụ nlezianya ma na-adụ ọdụ ka ha zere ha mgbe mgbe, enyere ndị ụkọchukwu ọrụ ka ha na-elekọta ọtụtụ ụlọ arụsị.  Ọtụtụ n'ime ụlọ arụsị ndị a dị n'okporo ụzọ dị n'ime ime obodo. Anụ nkwụ na-anọchi anya ike nke mmụọ ma bụrụ ihe achụrụ aja, a na-eji arụsị arụ arụsị site na omu iji mee ka ọha na eze mara banyere ọnụnọ nke chi dị iche iche.  Ihe atụ nke ụrọ ka sọpụrụ maka alusi dịkwa na oke ọhịa na osimiri. Enwere ike ịchọta ihe oyiyi alusi ndị ọzọ na ụlọ ndị mmadụ na gburugburu ụlọ nke dibia, ọtụtụ n'ime ihe ndị a metụtara chi mmadụ, nnọkọ oriri, na ofufe nke ndị nna ochie. 

 Ala (nke pụtara ‘ ala ’ na ‘ala’ n’ala Igbo, maọbụ Ájá-ànà )   bụ mmụọ nke ụwa nke bụ ọrụ maka omume, ọmụmụ na ndị nna ochie nwụrụ anwụ nke echekwara n’ime ụwa n’ime afọ ya. Ala bụ onye isi ndị pantheon Igbo, na-edobe iwu na ime ihe ziri ezi megide ndị ajọ omume. Ala bụ onye ama ama ma ama nke alusi,  ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ obodo nta Igbo niile nwere ụlọ arụsị a raara nye ya akpọrọ íhú Ala ebe a na-eme mkpebi ndị dị mkpa.  A kwenyere na Ala na-etinye aka na akụkụ niile nke ụmụ mmadụ gụnyere ememme na onyinye. Ala anọchi ọmụmụ na ihe na n'ịwa ndụ gụnyere mmiri, nkume na osisi na ahịhịa, na agba (àgwà), mma (Mma) nke na-ejikọrọ na ịdị mma na Igbo na otu, na ịpụ iche (áfà).  Ọ bụ akara ngosi nke ụkpụrụ omume nke gbasoro omenala ndị Igbo, nke na-akwado omume ndị a na omume ọma n'obodo ndị Igbo.  Ala bụ ala n'onwe ya, na maka nke a, a na-akpọ taboos na mpụ a na-akpọ kasọ́ Ala ('desecration of Ala'), ala niile dị nsọ dịka nnweta Ala na-eme ya onye isi ikike ịkwadoro iwu.   Mkpesa gụnyere igbu ọchụ, igbu onwe ya, izu ohi, mmekọ nwoke na nwoke na ụmụ nwanyị dị ka ọtụtụ ebe ọmụmụ ejima na igbu na iri anụ nke anụmanụ dị ime, ọ bụrụ na a hụrụ anụmanụ e gburu egbu dị ka àjà dị ime nye Ala ma nwa ebu n’afọ bụ liri ya.  Achọghị ndị mmadụ igbu onwe ha ma ọ bụ nye ha olili kama ha na-achụpụ ha ka ha wee ghara imejọ mmadụ ọzọ ma merụọ ya, ya mere, a na-ewepụ ikike ha nwere ịbụ nna ochie.  Mgbe mmadu nwuru 'onwu ojoo' n'obodo, dika site na nnuputa ikpe nke Chineke ma obu mebi ihe, ekwesighi ha n’uwa, kama ka atufue ya n’ime ohia ka ha ghara kpasuo Ala. Dị ka ọ dị n'ihe banyere ọtụtụ alusi, Ala nwere ikike nke ime ihe ọjọọ ma ọ bụrụ na a chọpụta na ọ na-ewe iwe ma nwee ike imerụ ndị na-akpasu ya iwe.   

N'ime oghere ụwa, n'echiche nke mmụọ, ka akpọpụtara 'ihe ọfụma ' dị n'ime, ímé àlà, ntọala ụwa na-emeghe ma ọ bụ 'ọnụ' n'ebe kachasị elu ya, ọ sisị àlà . Ihe mejuputara nkea bu oke osimiri miri juputara ( ohimiri ).  A na-ewere Ime ala dị ka ala.  Ala na mgbakwunye na ọdịdị ekpuchita, bụ ebe ihe nkiri mara mma nke mbara igwe, ígwé, zuru ike.  Dịka ntọala nke ịdị adị niile, a na-echekwa ụdọ ụmụaka na a ga-eliwe ya n’okpuru osisi iji gosi akara ụmụ izizi ala ndị ezinụlọ nwetara; Osisi a nwere ike ịbụ nkwụ mmanụ, osisi na-amị ogbe achịcha, nkwụ, ma ọ bụ osisi nwere osisi na-adabere na mpaghara ọdịbendị.  N'ebe ụfọdụ, dịka Nri, a na-ewere eze dị egwu, éké, ka ọ bụrụ ihe dị nsọ ma bụrụ onye nnọchianya Ala na onye nwere ezigbo ego mgbe achọtara ya n'ụlọ. A na-akpọ Python dị ka nne 'nne' na ebe a na-asọpụrụ Python, ọ bụ akara nke ịma mma nwanyị na ịdị nro. Amachibidoro igbu eke a ka amachibidoro n'ebe ndị a, a na-amakwa onye na-egbu ya ego maka ili mmadụ dị oke ọnụ nke enyere ndị nwụrụ anwụ.     

Amadioha (site n' ijedí + ọ̀hà, 'nnwere onwe nke ndị mmadụ' na ala Igbo) bụ Alusi nke ikpe ikpe, égbè eluigwe, àmụmà na mbara igwe. A na-akpọ ya Amadioha na ndịda Igboland, Kamalu, Kamanu, Kalu n'etiti ndị Aro na ndị ọzọ Cross River ndị Igbo, Igwe n'etiti ndị Isuama Igbo na northwest Igboland, na Ofufe n'akụkụ ụfọdụ nke Igboland.      Wa ọ na-achị bụ Sun.  Agba ya na-acha ọbara ọbara, akara ya bụkwa ebule ọcha.  Metaphysically, Amadioha na-anọchite anya mkpokọta uche ndị mmadụ ma ọ na-ejikọkarị Anyanwu.  Ọ bụ ya bụ ngosipụta nke ikpe ziri ezi nke Chineke na ọnụma megide arụrụ arụ na mpụ; eji iyi heụọ iyi ji ọ strikesụ iyi na tibịa ndị na-eji égbè eluigwe na àmụmà asị.  Rinlọ arụsị amadioha dị gburugburu ala Igbo, ebe a na-efe ya bụ okirikiri dị na Ozuzu nke mmiri dị n'akụkụ ugwu na mpaghara ugwu Rivers steeti . Agbanyeghị na Anyanwu bụ onye ama ama na Northlandland, Amadioha bụ onye ama ama na ndịda. Ubochi ya bu Afo, nke bu ubochi ahia nke abuo.  N'ụlọ mbari, a na-egosi Amadioha n'akụkụ Ala dịka onye na-akpọrọ ya.  

Ikenga (nke amaara dika 'ebe ike') bụ alusi na njiri mara nke aka nri na ọganiihu a na-ahụ n’etiti ndị ala ndịda nke ndi Igbo. Ọ bụ akara ngosi nke ntụgharị uche nke naanị ndị ikom na ndị nwere ihe ọkpụkpụ na-arara ma na-ezo aka na ya dị ka 'aka nri ha' nke a na-ewere dị ka ihe dị mkpa maka ike na ihe ịga nke ọma.   Ikenga bụ isi mmalite nke ihe ọmụma ezochiri site na ụkpụrụ omume. Onyinyo nke Ikenga nwere chi nke ('chi nke onwe'), ndichie (nna nna), aka Ikenga (aka nri), ike (ike) yana igba ime mmụọ site na ekpere na aja.  Ọdịnala ndị Igbo bara uru maka ịkpa ihe na ịkpa ike na ọha na eze na-eji echiche nke Ikenga dozie mmekọrịta dị n'etiti onye ọ bụla na mmekọrịta ezinụlọ na ọrụ yana nnwere onwe na ịrụsi ọrụ ike na akara aka kpebiri mmadụ. Ikenga na-arụ ọrụ dị ka ihe na-ahụ maka anụ ahụ ma na-emesi ike mmadụ n'otu n'otu site na ntụgharị uche.  Ihe ịga nke ọma na-akwado Ikenga ma ọ bụ ihe ọkpụkpụ na-arụ ọrụ dị ka ihe nnọchianya nke mmadụ na-aga nke ọma, ndị mmadụ na-enye onyinye iji nye ekele nke Ikenga mgbe ha nyechara ume iji merie nhọrọ ndụ ọ bụla na-achọghị.  Nhọrọ ndị a dị n'aka ndị mmadụ nwere mmụọ nsọ, mmuo, onye na-ahọrọ mmekọahụ, ụdị, na ndụ ọhụụ tupu incarnation.  Ikenga nke gara nke ọma metụtara okwu nke ịdị mma 'íkéǹgàm kubị ọ itọju ta' nke pụtara na 'Ikenga kwụ ọtọ taa'.  N'oge ememme Ogbalido ma ọ bụ olili Ikenga ('oriri nke Ikenga') nwere ike igosi ya gburugburu otu obodo ma ọ bụ gosipụta ya na etiti obodo ma ọ bụrụ na ọ bụ ihe ncheta.  Mgbe mmad not ad notgh become enwe successfulghar withr with site n '] l hard ike, ndken Okenga adabawo' wee hụ ya d signka ihe ah nke d danger egwù,] b ifr med na ntughari na itughari anya na Ikenga adaa, “throwntultul sct sc” ma tufue whichghar which nke na-egbu ndken nke Ikenga; a wapụtara ihe ọhụrụ iji dochie ya.  

Ihe onyonyo Ikenga bu uzo ihe omuma nke ndi mmadu juputara na isii n’ime isii rue isii n’ogologo ma di elu mmadu.   Onwere ihe nkpuchi anakpo, agha, na ihe ndi ozo Ikega sere.  Ikenga bụ akara nke ihe ịga nke ọma na mmezu nke onwe ya.  Ndị mmadụ na-ejikarị Ikenga, nwee ma ọ bụ nwee ya ma mgbe ụfọdụ ụmụ nwanyị nwere aha ọma na ntụkwasị obi n'obodo. N’ebe a na-eli ozu, a na-ekeji nwoke nwoke Ikenga ụzọ abụọ ejiri otu lie ya ebe nke ọzọ bibie ya.   

Alusi a zuru oke na ahia, wee kpee ekpere ka onye gwara ya n’ekwe nkwa mmeri na mkparita uka. Dịka ike nke mgbanwe na ọgba aghara, egbe gosipụtakwara mmụọ nke agha n'etiti ndị Igbo, kpọbatara n’oge esemokwu ma chụpụ ya n’oge udo iji zere mmetụta ya na-akpata ịwụfu ọbara n’obodo, ndị dike guzobere ebe ofufe ga-enyere ndị agha ọgụ.  Nke a dabere na ịchọta ụlọ arụsị ochie a raara nye na mmụọ nke mmụọ  yana ịkọ akụkọ ochie nke na-egosi agwa ndị ọgbakọ. Nwanne bụ onye na-eweta ihe ike ma nweekwa ndị mmadụ iwe.  Nwa nwoke nwere ihe ojoo iji weta ihe ojoo, a na-ewere ya dika mmuo ojoo n’uche a.  N'ime Christian Igbo egwuregwu bụ onye nnọchi anya Setan ma a na-ahụ ya anya dị ka ike nke na-etinye onwe ya na nke Chukwu.  A na-eme ememme ndị nwanyị n’obodo ụfọdụ ndị Igbo ebe a na-eme ndị agha mmeri ma na-egosipụta akụnụba.  





#Article 274: Sebastian Okechukwu Mezu (491 words)


ọrụ Dr Sebastian Okechukwu Mezu (amuru Eprel 30, 1941) bu onye ode akwukwo na ndi Naijiria, onye oka mmuta, ndi mmadu na eme ihe. Ọ banyere na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Nigeria na ọge  1970.  

Sebastian Okechukwu Mezu  bụ onye amụrụ na Eprel 30, 1941, na Ezeogba, Emekuku, Owerri, Imo State . O nwetara nzere mmuta BA na French (1964) ya na ntakiri na German na Philosophy si Mahadum Georgetown . O nwetara LL. B. na 1966 site na Mahadum La Salle Extension, Chicago, yana MA (1966), Ph.D (1967) n'asụsụ Roman sitere na Mahadum Johns Hopkins, Baltimore, Maryland. 

Mgbe agha Biafra malitere na 1967, n'ihi nnabata nke onyinye ya na aka ya bara uru dị ka nwa akwụkwọ na-eto eto na United States, ebe ọ jiri aka ya sụgharịa akwụkwọ mpịakọta maka obodo ya n'asụsụ French na asụsụ ndị ọzọ, a họpụtara Mezu Gọọmentị Biafran. Onye nnọchite anya pụrụ iche na onye nnọchi anya Abidjan, Ivory Coast, mgbe ọ dị afọ iri  abụọ na asaa site n'aka Colonel C. Odumegwu Ojukwu ma bụrụ onye e nyere ọlụ niile banyere Francophone na Anglophone na West Africa.  

Mezu bụ  ọtụ n'ime ndi na onye nzonazu  onye nnọchi anya ụlọ ọrụ nyocha ihe omimi nke Biafra, Paris, July 1967 - July 1968, mgbe ahụ, nnọchi ndị nnọchi anya gọọmentị ọkara nke Biafra na France na Europe. Ọ bụ onye nnọchite anya Biafran na ọkachamara na French nye ndị nnọchi anya udo dị iche iche gụnyere Ivory Coast (Onye isi ala Félix Houphouët-Boigny ), Senegal, (Onye isi ala Leopold Sedar Senghor ), Gabon (Onye isi ala Albert Bernard Bongo ), na onye nnọchite anya Biafran na ọkachamara French maka udo dị iche iche na ogbako emere na Niamey, Niger Republic (Onye isi ala Hamani Diori, 1968) na Addis-Ababa, Ethiopia (Emperor Haile Selassie, 1968). 

Na 1969 Mezu guzobere Black Academy Press, Inc, na Buffalo, New York, otu n'ime ụlọ ọrụ izizi ojii nwere ụlọ izizi nke setịpụrụ ụda maka ọmụmụ ndị Africaana na 1960s na US.  Black Academy Press ka bụ otu n'ime ụlọ ọrụ mbipụta akwụkwọ akụkọ ojii ochie kachasị ogologo taa. 

N'afọ 1970s, Mezu hiwere ngalaba Imo steeti nke ndị Peoples Democratic Party (NPP) ma bụrụkwa onye odeakwụkwọ nke NPP,  Ọ wụnyere ma nyere aka ịhọpụta gọvanọ Samuel Onunaka Sam Mbakwe na aha ndị ọzọ a ma ama. Site na ihe ịga nke ọma nke NPP na ntuli aka ahụ, Mezu ghọrọ Onye isi oche nke Golden Breweries Limited (1979–80), na-edozigharị ma na-atụgharị ebe a na-ere mmanya na-abia na anya n'oge mgbasa Dolla nderi iri na ise; yana onye isi oche nke Imo State Newspapers Ltd ebe o welitere mmegharị ụbọchị nke onye isi ala Nigeria site na puku iri na ise ruo na otu nari puku na iri na ise. 

Ọ bụ onye isi mkpọsa, onye otu ọdee akwụkwọ na onye isi ụlọ NPP, bụ onye nwetere mmeri mbụ (ihe karịrị 80%) na Imo Steeti, Gubernatorial na Ndị Isi Nchịkwa Naịjirịa na 1979. 




#Article 275: Agbogho Mmuo (173 words)


Agbogho Mmuo bu Mmuo a na-eti n'oge okochi n'afọ obula na mpa ghara Nri - Awka di n'akụkụ ebe ugwu ala ndị Igbo na Nigeria . Ọ bụ naanị ndị nwoke na-etipute mmuo a, Mmuo ahụ na-eomi agwa ụmụ agbọghọ na- eto eto, na-elecha ka nwanyi mara mara. Ndi egwu n'eti Mmuo na-esokari Agboho Mmuo ebe obula ona aga. 

Ihe ngosi a na-egosi ọmarịcha ụmụ nwanyị Igbo. Emebere dị mma a site na obere ihe nwa agbọghọ nwere na ihe ọcha ya nwere, nke bụ ihe na-egosi na ihe nkpuchi ahụ bụ mmụọ. Nke a whiteness na-kere iji a nzu umi eji maka ritually marking ahụ ma West Africa na African n'Ógbè Ndị Juu . A na - ejikwa chalky eme ihe na uli, emepụtara ma gosipụta ya n’ahụ ụmụ nwanyị Igbo. A na-eji ọtụtụ ihe eji eme mmụọ eji achọ mma na ihe ndị ọzọ, na-enwe mgbe a gbasasịrị usoro emume nke narị afọ nke 19. Ykpụ ntutu isi a na-agụnye ezigbo ụlọ na crests ndị na-ezube ịgbakwunye mma na nkpuchi ahụ. 




#Article 276: Egusi (369 words)


Egusi (makwaara site ọdịiche tinyere agusi, agushi) bu aha maka abụba - na protein -rich mkpụrụ nke ụfọdụ cucurbitaceous osisi ( squash, egusi, afụfa ọhịa ), nke mgbe a agbakpochara ya kwoo ya akwo oburu isi sekpu nti n'ihe eji esi nri naWest Africa.￼  

Ofe Egusi abaghi uru Nye Nani afo gi,Kama obu ezigbo nri juputara na to iron, calcium, Vitamin A na C, sodium, potassium, protein na carbohydrate na obere abụba, cholesterol, eriri, abụba juru afọ na shuga  . 

Ndị ọchịchị ekwekọrịtaghị ma okwu a obu nke kwesịrị ekwesị maka osisi nke colocynth, ndị nke a akpan akpan nnukwu-seeded iche iche nke anyụ, ma ọ bụ generically maka ndị ọ bụla cucurbitaceous osisi.  njirirmara and the ejigasi mkpuru a eme yrir nke ukwu. Mba ndi na-aku Egusi gunyere Mali, Burkina Faso, Togo, Ghana, Côte d'Ivoire, Benin, Nigeria, na Cameroon .  

Udi di mkuru akumaku esi na ya eweta egusi gunyereCucumeropsis mannii na Citrullus lanatus . 

Ofe Egusi bu ofe eji mkpuru egusi akworo akwo were esi, obu mkpururu egusi ahu akworo akwo na-eme ka ofe shu roo aro,ofe egusi bukwa ofe amaara nke oma  na West Africa, yana uzo di iche iche eji esi ya.  E wezụga mkpụrụ Egusi, mmiri, na mmanụ nri na akwukwo nri,ofe egusi a na-enwekarị akwụkwọ nri, mmanụ nri, akwụkwọ nri ndị ọzọ, ihe akụrụngwa, na anụ . Akwukwo akwukwo akwukwo nke eji eji egusi Egusi gunyere akwukwo ilu, akwukwo akwukwo, celosia na inine . Inine ndị ọzọ na-ahụkarị na tomato na okra . Udiri oge a na-eme ka oji ede, chiiz, na agwa igurube . A na-ejikarị anụ ehi, ewu, azụ, shrimps, ma ọ bụ crayfish . 

Na Naịjirịa, Egusi bụ ihe a na-ahụkarị n'etiti ndị Igbo ndịda ndịda ọwụwa anyanwụ Nigeria  , ndị Ibibio na ndị Efik (ndị Calabar ) nke ndịda Nigeria, ndị Hausa nke ugwu Nigeria na ndị Edo, ndị Esan, na ndị Etsakọ nke ndịda ọdịda anyanwụ nke Nigeria. Ndị Yoruba n'ozuzu ya na ndị obodo Ọṣunun - ọkachasị ndị nke Ijesha - rie iyan na egusi, achịcha juru na egusi.  

Na Ghana, a na-akpọ Egusi akatoa nke agushi, dịkwa ka ọ dị na Nigeria, a na-eji ofe na stew,  na nke kachasị ewu ewu na okpo agwa .  




#Article 277: Eminem (170 words)


Marshall Bruce Mathers III (Ọktọba 17, 1972, St. Joseph, Missouri, USA), nke amara aha a na-akpọ Eminem (nke a na-akpọ EMINƎM), bụ onye America na-anụ oriri, onye na-eme ihe nkiri, onye na-ede abụ na onye na-eme ihe nkiri. Na mgbakwunye na ọrụ solo ya, Marshall bụkwa onye otu D12 band na hip-hop duo Bad Meets Evil. Eminem bụ otu n'ime ndị na-ere egwu kachasị mma na ụwa, yana ọkaibe kachasị mma nke 2000s. Aha ya bụ otu n'ime ndị egwu kachasị egwu oge niile site na ọtụtụ akwụkwọ akụkọ, gụnyere Rolling Stone, nke debere Eminem na ọnụọgụ 83 na ndepụta nke 100 ndị kachasị ese ihe. Otu mbipụta ahụ kwusara ya Eze nke hip-hop. Ọ bụrụ na anyị na-atụle ọrụ studio nke otu ya, mgbe ahụ Eminem nwere album 12 nke ruru akara mbụ na Billboard 200. Dị ka onye na-ese ihe nkiri Eminem rere karịa nde 100 album zuru ụwa ọnụ na karịa nde 107 nke ihe ndekọ ya na nde 44 nde nke album ya na America naanị. 




#Article 278: Nnamdi Nwauwa (113 words)


Dr Nnamdi Nwauwa (1954–2018) bụ onye dibia bekee na onye ọsụ ụzọ bụ Onye isi nke Society of Medical Meda 

Dr Nnamdi Nwauwa (1954–2018) bụ onye dibia bekee na onye ọsụ ụzọ bụ Onye isi nke Society of Medical M 

Dr Nnamdi Nwauwa (1954–2018) bụ onye dibia bekee na onye ọsụ ụzọ bụ Onye isi nke Society of Medical M 

Dr Nnamdi Nwauwa (1954–2018) bụ onye dibia bekee na onye ọsụ ụzọ bụ Onye isi nke Society of Medical practitioners of Nigeria (SEMPON), onye isi ọsụ ụzọ nke Advanced Trauma Life Support (ATLS) na Nigeria ma werekwa ya dịka ọsụ ụzọ. nke Medicine mberede na Nigeria (nna nke mberede na Nigeria). 

Akwụkwọ AKPỌ




#Article 279: Fidelis Uzochukwu Okafor (184 words)


Prọfesọ Fidelis Uzochukwu Okafor bụ onye gụsịrị akwụkwọ na onye isi nlekọta  nke Mahadum Anambra Steeti  nke dị n'Uli, bụ obodo dị na Naijiria. Gọvanọ Anambra Steeti họpụtara ya .   

A mụrụ ya n'afọ 1950 n'Onitsha, Okafor nwere GCE ya na All Hallows Seminary, Onitsha n'afọ 1972. O nwere nzere mmụta BA ya na Mahadum Urban, Rome n'afọ 1976. Ọ nwere nzere Masters ya (1980) na PhD (1982) na Mahadum Urban, na Mahadum Gregorian dị na Rome . 

Ọ rụrụ ọrụ dị ka Onye nkuzi nke abụọ (1982-1984), Onye nkuzi nke mbụ (1984-1986), Onye nkuzi Ọkà (1986-1997) tupu ọ banye n'ọkwa prọfesọ n'afọ 1997 na Mahadum nke Naijiria. Ọ bụ ya bụ osote shanselọ nke Anambra State University n'agbanyeghị na ọ rụọla ọrụ dị ka onye isi na Nwafor Orizu College of Education, Nsugbe (2007–2010).  

O dere akwụkwọ ndị gụnyere Iwu Positivism na African Legal Tradition na ikike na Iwu na Hobbes 'Ethical and Theory Theory .  

Ọ meriri akara ngosi kacha mma maka Japan Foundation na 1994.  

Ọ bụ onye otu ndị 

Nigeria Philosophical Association, African Association of Ethnophilosophers, International Association of Orientalist.  




#Article 280: Ụkwaranta (323 words)


Ụkwaranta bụ ajọ ọrịa n'efe efe nke nje maikobakteriom tubaclosis n'akpata. Ụkwaranta n'emetụtakarị ngụgụ, mana onwere ike imetụ akụkụ anụ ahụ ndịọzọ. Oge ọ naghị egosi, mana onwere nke a na-akpọ ụkwaranta nke esichaghị ike. Ihe dịka pasent 10 nke a esichaghị ike n'emecha pụta ihe maọbụrụ na elebaraghị ya anya nkeọma. Ọ na-egbukwa ọkara nke ndị onwetara. Ihe n'egosi na mmadu nwere ya gụnyere ịkwa ụkwara nke ọbara dị oge niile, oyi, okpomọkụ n'abalị na mmadụ iselata ahụ. Iselata ahụ mere eji nye ya aha ahụ bụ nrigbu. Mgbe ometụtara akụkụ anụ ahụ ndịọzọ, ọ na-eme ihe n'egosi n'ọbụ ya. 

A na-ebute ụkwaranta site na ikuku mgbe onye nwere ya na ngụgụ ya kwara ụkwara, bụpụrụ asọ mmiri , maọbụ maa uzere. Ndị nwere ụkwara nta nke zoro ezo n'enwekarị obiri na aja ọcha na ndị n'ese ihe osise. Tupu amata maọbụ ụkwaranta, a na-ele onye ahụ ahụ nkeọma iji mara ma onwere ya site n'obi ya na site n'inyocha ọbara ya nkeọma. Mgbochi ụkwaranta gụnyere ilebara ndị were ya anya nkeọma, ime nchọpụta n'ezigbo oge tupu ọgbasaa, n'ịgba onye oji ọgwụ akpọrọ basilus kalmete-Guirin. Ndị nwere ike inweta ya ngwa ngwa gụnyere ndị ha ndịọzo bi n'otu ebe, ndị n'arụkọ ọrụ na iso ndị nwere ya n'emekọrịta. Onye nwere ya kwesiri iji ọgwụ enyere maka ya n'eme ihe mgbe kwesịrị. Mana nchọpụta emere ugbu a n'egosi na ọ na-eguzogide ọgwụ ụfọdu. 

Otu onye n'ime mmadụ atọ ndị bi n'ụwa taa nwere ụkwaranta. Otu pasent n'enwetakwa ya kwa afọ. N'afọ 2014, enwere nde mmadụ itolu n'ụma isii nke kpatarala ọnwụ mmadụ ruru otu nde n'okara. ihe karịrị pasent iri itolu na ise bụ ndị ogburu bụ ndị Afrika. Kemgbe afọ 2000, ọnụọgụgụ ndị nwere ya n'agbadata na mba ndị n'emepe emepe. Pasent iri asatọ ndị si mba Esia na Afrika nwere ya, ebe pasent 5-10 si mba Amerika nwere ya site na nnyocha emere maka ọgwụ ya. Ukwaranta eteela aka oji dịrị.




#Article 281: Ọgwụ Basillus Kalmette–Guérin (BCG) (318 words)


Ọgwụ Basillus Kalmette–Guérin (BCG) bụ ọgwụ ejị achụ ụkwaranta ụkwụ eru ala.  N'obodo ụkwaranta ji ọtụtụ ndị mmadụ, otu ọnụ ọgwụ dị mma maka obere nwa mgbe amụsịrị ya. Ekwesịghị inye ya ụmụaka ndị nwere nje obirinajaọcha. Mana ebe ụkwaranta ejighị ọtụtụ ndị mmadụ, ụmụntakịrị ndị enweghị ya mana a na atụ anya na ha nwere ike inweta ya kwesịrị ka enyocha ha nkeọma ma nye ha ọgwụ kwesịrị. Ndị abụghị ụmụaka mana ha no ebe ha nwere ike inweta ya bụ ọrịa maọbụ ha ji ọgwụ ya eme ihe mgbe niile kwesịrị ka elebara ha anya ma nye ha ọgwụ kwesịrị. 

Mgbochi ya dị n'odị dị iche iche nke n'onwere ike ịnọgide ruo afọ iri na iri abụọ. Nye ụmuaka, ihe dịka pasent 20 nwere ike ha agaghị enweta ya, ọkara ndị nwere ya na mba ndị ka na emepe emepe nwere ike inwe nchekwa ahụ. A na eji ntụtụ agbanye ya n'ime ahụ. Ọdịghị mkpa ịgbanyekwu ọgwụ ọzọ n'ime ahụ. Enwere ike iji ya gwọọ ọrịa ndịọzọ dịka ọnya n'ime ahụ. Onweghị iheozọ n'esonyere ya. Oge ụfọdụ enwere ike ịhụ ihe n'acha ọbara ọbara, ihe gbaliri elu na mgbu n'akụkụ ebe ahụ agbara ọgwụ. Enwere ike ịhụ ọnya mgbe ọlachisiri. Mana ndị ahú ha esichaghị ike, a na ahụkarị ihe ndịọzọ nke nwere ike isi ike karia ka okwesịrị mgbe ọlachisiri. Ọdịghị mma inye ya nwaanyị dị ime. Eji Maịkobakteriom bovis nke a na-ahụkarị n'ahụ ehi mepụta ya. N'agbanyeghị n'ọdichazighi ike mana a ka ji ya eme ihe. 

Ebidoro iji ọgwụ a akpọrọ BCG mebe ihe n'afọ 1921. Ndị mba ụwa akpọrọ Wọld Helt Ọganaịzeshọn ji ya mee ihe dịka ọgwụ ha ga-eji eme ihe nke kasị mkpa maka nlekọta ahụike. Ọnụego maka onye chọrọ ịzụ ya nnukwu bụ dọla 0.16 maka otu n'afọ 2014. Na mba Unaịted Steeti ọbụ dọla 100 maọbụ 200. Afọ ọbụla a na-agba ụmụaka ruru narị nde ụmụaka ọgwụ mgbochi a. 




#Article 282: Akpata (431 words)


Akpata, nke amakwa dika mọbili, rubeola, maọbụ akpata n'acha ọbara ọbara, bụ ajọ oria n'efe efe nke nje akpata n'ebute. Ihe n'egosi na mmadụ nwere ya gụnyere oyiọmụma, nke okpomokụ ya gafere 40 °C (104.0 °F), ụkwara, imi ịgba mmadụ, na anya mmadụ ịcha ọbara ọbara. Abalị abụọ maọbụ atọ mgbe obidosiri, ihe dị ocha n'egosi n'ime ọnụ, nke ama dịka Kọplik. Ihe n'acha ọbara ọbara nke n'agbapụta n'ihu ma gbasaa n'akụkụ anụ ahụ ndịọzọ n'ebido mgbe abalị 3 ruo 5 mgbe obidosirị. Ọ na-egosi mgbe abalị 10 ruo 12 mgbe onye ahụ n'onye ọ na-eme zutechara ma nogide ruo abali 7 na 10. Ihe ndịọzọ n'esochi ya nke ruru pasent 30. Ha gụnyere afọ ọsisa, ikpu isi, ụbụrụ ịza aza an ikuku ịbanye na ngụgụ n'ihe ndịọzọ.  Rubella (akpata Jamini) na  roseola bụ ọrịa dị iche n'ebe ibe ya dị. 

Esi n'ikuku ebụta akpata. Ọ na-esi otu a gbasaa site na mgbe onye nwere ya kwara ụkwara maọbụ maa uzere. Enwekwara ike inweta ya site na mgbe asọ mmiri maọbụ imi nke onye nwere ya metụrụ mmadụ. Itolu n'ime mmadụ iri ndị enweghị ya mana ha na ndị nwere ya bi n'ụlọ ga-enweta ya.

Ọ na-ewe abalị anọ tupu ọpụta ihie site n'ihe ga-agbakasị onye ahụ dịka ọkọ. Ọ na-eme mmadụ naanị otu ugbo na ndụ. Ọdịmma ka achọpụta ma ọbụ ya n'eme mmadụ maka ọdịmma ahụike ndịọzọ. 

Ọgwụ akpata dị mkpa maka mgbochi ya. ḷgba ọgwụ ebelatala ọnwụ ruru pasent 75 site n'afọ 200 na 2013, n'ihe ruru pasent 85 nke ụmuaka ndị agbarala ọgwụ mgbochi n'ụwa niile. Onweghị ọgwụgwọ nye ya ugbu a nke doro anya. Mana achọrọ enyemaka maọbụrụ n'aga ahụ ọdịnihu doro anya. Nke a gunyere inye mmiri nke etinyere nnu nke n'enye ike, nri dị mma n'ogwụ oyi ọmụma. Apụrụ inye ogwu mgbochi ndịọzọ maọbụrụ na achọpụtara n'oyi bara onye ahụ ahụ. Ọgwụ ndịọzọ n'edozi ahụ dịka Vaịtamin A ga-enye aka ma karisia na mba ndị n'emepe emepe.

Akpata n'eme ihe ruru nde mmadụ 20 kwa afọ, karịsịa na mba ndị n'emepe emepe na Afrịka na Esịa. Mgbochi ye esighị ike ka ndịọzọ. N'afọ 2013, ogburu ihe ruru puku mmadụ 96, nke gbadatara site na puku 545 ogburu na 1990. N'afọ 1980, ogburu nde mmadụ abụọ n'ụma isii kwa afọ. Tupu ọgwụ mgbochi na mba Unaịted steeti, ihe dịka nde atọ ruo anọ nwụrụ kwa afọ. Ndị ometụtara na ndị ogburu bụ ndị dị afọ ise ma gbadata. Pasent ndị oji, ndị atụru anya n'oga-egbu dị 0.2, mana onwere ike iru pasent 10 bụ ndị anaghị eri ihe ahụ ha chọrọ. Ọ naghị egbu anụmanụ.




#Article 283: Ogwu akpata (326 words)


Ọgwụ akpata bụ ọgwụ mgbochi emere maka mgbochi akpata. Mgbe enyesịrị ya otu ugbo pasent 85 nke ụmụaka ndị enyere ya nke dị ọnwa itolu na pasent 95 ndị gaferela otu afọ agaghị enwezi ya. Ndị niile nwere ya mgbe enyesịrị ha ọgwụ ahụ nke mbụ ya n'enwe ya mgbe enyere ha ọgwu ahụ nke ugbo abụọ. Mgbe ndị enyere ọgwụ a n'ogbe gafere pasent 93, anaghị enwezi ya, mana onwere ike ịbịaghachi maọbụrụ n'ike ọgwụ ahụ ebelata. Ọgwu a n'anọ n'ime ahụ ọtụtụ afọ, mana odochabeghị anya m'ọga abịaghachi. Ọbụrụ n'enye ọgwụ a 'oge, mgbochi a ga-apụta ihie karịa. 

Ọgwụ a anaghị emetụta ọrịa ndịọzọ nke n'onye nwere nje obirinajaocha nwere ike ịgba ya. Nke a gụnyere mgbu ebe ahụ agbara ọgwụ maọbụ oyiọmụma. Enyochala nsogbu ahụike a ma hụ n'ọbụ otu onye n'ime nde narị mmadụ nwere ike inwe ya. Ọnọdụ ahụ arụghị orụ ka okwesịrị, orịa uche ezughị ezu na n'ọria mmebi nke mgbari afọ anaghizi arị elu ka odịbu.

Ọgwụ a n'arụkarị ọnụ na ngwakọta ndịọzọ. Ótú mba ụwa akpọrọ Wọld Helt Ọganaịzeshọn nyere ntụziaka k'ana-enye ọgwụ a mgbe nwatakịrị kwesịrị ka agbaa ya ọgwụ a mgbe ọdị naanị ọnwa itolu n'akụkụ uwa ebe odịkarị. Mana ebe ọdịghị,, enwere ike ịgba ya. n'ọnwa iri na abụọ. Ọnọ anọ n'ahụ ogologo oge. Ọ na-adị ka ntụ ọcha nke a na-eji mmiri gwakọta tupu agbanye ya n'ahụ. Ihe n'egosi n'ọgwụ ahụ rụrụ orụ bụ mgbe elere ọbara mmadụ.  

Ihe dịka pasent 85 ụmụaka n'ụwa niile agbaala ogwụ mgbochi kemgbe 2013. Na 2008, ọdịkaria ala mba dị 192 gbara ya ugbo abụọ. Ebidoro ya na afọ 1963. Nke a ebukọtara ya na rubela ọnụ bidoro dịwa na afọ 1971. Ọgwụ mgbochi nke chikinpọs sonyere na afọ 2005 nke bulitere ọnụọgụ ya ruo ato nke akpọziri ọgwụ mgbochi MMRV. Ótú mba ụwa akpọrọ Wọld Helt Ọganaịzeshọn ji ya mee ihe dịka ọgwụ ha ga-eji eme ihe nke kasị mkpa maka nlekọta ahụike. Ọgwụ a adịghị okeọnụ.




#Article 284: Patusis (454 words)


Patusis, nke amakwa dịka ụkwara mkpogho maọbụ ụkwara otu narị ụbọchị, bụ ụkwara nke bụ nje n'efe. Na mbido ọ na-eyi ka ọbụ oyi, nke n'agba onye ọ na-eme imi, oyiọmụma n'obere ụkwara. Nke n'esochi ya bụ ụkwara nke ga-adịgịde ruo ọtụtụ izu ụka. Mkpọtụ n'esochi mgbe onye ahụ n'eku ume. Ọ na-adịgịde ruo abalị 100 maọbụ izu ụka iri. Oge ụfọdụ onye ahụ n'akwasi ụkwara ike ruo mgbe obidoro gbọba agbọ, gbajie ngụgụ maọbụ nwee ike ọgwụgwụ n'ihi ya. Ụmụaka ndị erubeghị otu afọ nwere ike ịkwa ụkwara mana ọ na-eme na ha nwere ike ịkwụsị iku ume oge ụfọdụ. Ọ na-ewe ihe dịka abalị asaa ruo iri tupu ọpụtachaa nkeọma. Ndị nwere ya nwetagoro ọgwụgwọ nwere ike inwekwa ya ọzọ, mana ọnaghị esicha ike. 

Ihe n'akpata nje a bụ nke akpọrọ Bọdetela patusis. Esi na ikuku ebuta ya, mgbe onye nwere ya mara uzere maọbụ kwaa ụkwara.   Onye nwere ya n'ebunye ya ndịọzọ mana ọ na-egosi mgbe ihe dịka izu ụka atọ gasịrị. Mana ndị ejị mkpụrụọgwụ emere maka ya gwọọ anaghị enwetakarị ya. Tupu eme nnyocha, a na-enweta ihe eji eme nchọpụta ma ọbụ ya ji mmadụ site n'azụ imi maọbụ akpịrị ma hapụ ya ọtụtụ ụbọchị  iji nweta ihe achọrọ.

A na-egbochikarị ya site n'ịgba ọgwụ mgbochi patusis.  A na-atụ arọ ka agbaa ọgwụ a mgbe nwatakịrị gbara izu ụka isii na izu ụka asatọ ma hụụ n'enyere ya ugbo anọ mgbe ozuru afọ abụọ. Mana ka oge n'aga ike ọgwụ ahụ n'ebelata nke na a na-atụ aro ka ndị torola mmadụ gbaa ya site n'oge ruo n'oge.  Ndị nwere nnukwu nsogbu ahụike na ndị nọ ebe ha nwere ike ibute ya kwesịrị iji mkpụrụ ọgwụ n'eme ihe site na mgbe ruo na mgbe. Ndị nwere ya bụ ọrịa, ọgwụ ahụ ga- arụ orụ maọbụrụ n'eji ya mee ihe mgbe ọ ka dị izu uka ato achọpụtasịrị ya, mana ọnaghị apụtacha ihie n'ebe mmadụ niile nọ. Nye ụmụaka n'erubeghị otu afọ na ụmụnwaanyị dị ime kwesịrị iji ya mee ihe mgbe ọka dị izu ụka isii obidoro. 

Ọgwụ ekwesirị iji mee ihe gunyere erotromisin, azitromisin, trimetoprin/sọfametosazol.   Ihe n'egosi ka ọgwụ ahụ si rụọ n'ebe ụkwara nọ apụtachaghị ihie. Ụmụaka ndị erubeghị otu afọ kwesirị ka eburu ha gaa ụlọọgwụ. 

Ọrịa patusis n'emetụta ihe ruru nde mmadụ 16 n'uwa niile. kwa afọ.  Ọ na-emekarị ndị bi na mba ndị n'emepe emepe nye onye ọbula n'agbanyeghị afọ ndụ onye ahụ. N'afọ 2013, ogburu mmadụ puku 61nke di ala karia nde 138 ogburu na 1990. Pasent 2 nke ndị ometụtara bụ ndị erubeghị otu afo bụ ndị ogburu. Ebu ụzọ nụ maka ya ọtụtụ narị afọ gara aga, mana achọpụtara nje n'ebute ya n'afọ 1906. Ewepụtara ọgwụ ya n'afọ ndị 1940.




#Article 285: Ọgwụ mgbochi patosis (308 words)


Ọgwụ mgbochi patosis n'egbochi ụkwara mkpogho.  Ọdị ụdị abụọ: nke emere site na ọtụtụ nchọputa  na nke bụ naanị ya. Nke emere mgbe emesịrị ọtụtụ nchọpụta n'arụ ọrụ ruo ihe ruru pasent 78 ebe nkeozọ dị naanị pasent 71 ruo 85. Mana ka afọ n'aga, k'osi arụ n'ebelata site na pasent 2 ruo 10 kwa afọ, ma karịsịa  na nke a di naanị ya. ḷgba ya nwaanyi dị ime n'echekwa nwatakịri ahụ. Ọgwụ a azọọla ndụ ruru ọkara nde mmadụ kemgbe 2002.

Mba ụwa n'ahụ maka ahụike bụ Wọld Helt Ọganaịzeshọn na ngalaba n'ahụ maka mgbochi oria bụ Center for Disease Control and Prevention n'enye ikike ka nwatakirị ọbụla gbaa ọgwụ patọsis site na oge ruo n'oge. Nke a gunyere ndị nwere nje obirinajaocha.  Ekwesirị ịgba ya site n'izu uka isi nke nwa ahụ. Nye ndị karirị afo ndụ ahụ ekwesirị inye ha karia. Ejikwa ọgwụ ndịọzọ eme ihe maọbụrụ n'achorọ ka ọrụọ ọrụ ka okwesirị.

Mba ndị mepere emepe n'ejikarị nke bụ naanị ya eme ihe n'ihi ka osi arụ orụ.Pasent 10 ruo 50 nke ndị enyere ya n'egosi ebe n'acha ọbara ọbara ebe agbara ha bụ ogwụ na oyiọmụma. Oyiọmụma ndọtụ n'ibeakwa ewepụghị aka n'esochi, mana nkea bụ maka pasent erughị otu. Mgbe agbara ụdị nke a, onweghI ebe n'agbali elu. 

Mana nye ụdị nkea abụọ a, ha nwere ihe ndị n'esochi mgbe ọbụla mmadụ gbara ya ma karịsia mgbe agbara ya ụmụntakịrị. Ụdị nke mbụ a ekwesịghị ka agbaa ya ụmụntakịrị mgbe ha gaferela afọ isii. Ụdị abụọ a  anaghị emetụkwa n'ụbụrụ. Ọgwụ mgbochi patosis pụtara n'afọ 1926. Ótú mba ụwa akpọrọ Wọld Helt Ọganaịzeshọn ji ya mee ihe dịka ọgwụ ha ga-eji eme ihe nke kasị mkpa maka nlekọta ahụike. Ndị ya na nke a n´n'ogo gụnyere tetanus, nje imi, ọrịa polio, ọrịa ngụgu n'ada ọnụ egọ dị 15.41 dọla maka otu n'afọ 2014.




#Article 286: Ogwu iba ọchanaanya (264 words)


ḷba ọchanaanya nke mbụ nwere ọgwụ eji egbochi ya. Egosiri n'ọna arụ orụ ruo pasent 95 ma n'arụ ọrụ n'ime ahụ mmadụ ruo afo iri na ise. Ekwesịrị ịgba ya mmadụ ugboro abụọ mgbe ọdị naanị otu afo. Ana eji ntụtụ agbanye ya mmadụ n'ime ahụ. Ótú mba ụwa akpọrọ Wọld Helt Ọganaịzeshọn (WHO) n'ahụ maka ahụike kwuru ka ejiri ya n'eme ihe n'ụwa niile ebe onwere ike inweta ndị mmadụ. Mana ebe ọtụtụ ndị nwere ya anaghị atụ aro ka agbaa ya n'ihina ụmụaka ndị amụrụ ebe ahụ nwere ike iguzogide ya mgbe amụrụ ha nke na ha agaghị enwe ike nweta ya. Ótú n'ahụ maka mgbochi ọria akpọrọ Center for Disease Control and Prevention (CDC) kwuru n'ọdị mkpa ịgba okenye ma ụmụntakịrị ndị nwere ike inweta ya. Enwechaghị ihe n'esochi ya mgbe mmadụ gbasịrị ya . Ihe dịka pasent 15  n'enwe mgbu n'akụkụ ebe agbara ha ọgwụ, ebe ọkara bụ ndị okenye.Ọtụtụ ọgwụ maka ịba ọchananya n'enwe nje ndị dị ndụ, ebe ndịọzọ n'enwe nje esighị ike.Naanị ụmụnwanyị dị ime na ndị ahụ ha esichaghị ike iguzogide ọrịa nwere ike iji ọgwu nke a esighi ike eme ihe. Enwere ngwakọta ọgwụ nke ịba ochananya nke mbụ na nke abụọ maọbụ ọgwụ ịba. 

N'afọ 1991, ka ebu uzọ chọpụta ọgwụ ịba ọchananya nke mbụ ma nye ikike ka ewere ya n'eme ihe na mba Urop na Unaịted Steeti na afọ 1995. Ótú mba ụwa akpọrọ Wọld Helt Ọganaịzeshọn ji ya mee ihe dịka ọgwụ ha ga-eji eme ihe nke kasị mkpa maka nlekọta ahụike. Na mba Unaịted Steeti ọbụ dọla 50 maọbụ 100.




#Article 287: Hepataịtis B (564 words)


ḷba ọchananya nke oyibo kpọrọ Hepataịtis B bụ nje ọrịa n'efe  nke n'emetụta umeji. Onwere ike ịkpata nsogbu ndị ga-anote aka n'ime ahụ. Mgbe ụfọdụ ndị nwere ya anaghị ama na ha nwere ya. Ndịọzọ n'egosi na ha nwere ya site n'ịgbọ agbọ, ahụ ịgbanwe ka okwesịrị, ike ọgwụgwụ, mamịrị n'eji oji na afọ igbu mgbu.  Mgbe ụfọdụ nsogbu a n'anọgide ruo ọtụtụ izu mana ọ naghị egbu mmadụ ọsọ osọ.  Ọ na-erụ abalị 30 ruo 180 tupu ogosichaa nkeọma. Ndị bu ya pụta ụwa, bụ pasent 90 n'enwe ọdị nke a akpọrọ Hepataịtis B, ebe pasent iri nke ndị enweghị ya mgbe ha dị afọ ise anaghị enweta ya.  Mana ndị oji anaghị ama mgbe oji nweta ha; mana ha nwere ike inwe orịa umeji na ọnya n'ime umeji nwere ike ijide onye ahụ.  Nke a n'ebute ọnwụ pasent 15 ruo 25 ndị nwere ọrịa a. 

Mgbe mmadụ na onye nwere ọrịa nọkọtara maọbụ mekọọ, onwere ike ibute ya. Ndị nwetara ya mgbe ha n'amụ nwa maọbụ mgbe ha bụ ụmụntakịrị bụ n'ihina ha nọ ebe ha ga-enweta ya ngwa ngwa. Mana ndị nọ ebe ọdịchaghị nnukwu nwere ike inweta ya site na mminye ọbara maọbụ mmekọahụ nwoke na nwanyị. Ndị n'arụ n'ụlọahụike , ebe ana amịnye ọbara, ebe ana amịpụ ọbara , ndị bi ebe onye nwere ya nọ, ime njem ebe ndị nwere ya nọ n'ebe amara maka ya.  Ndị n'ede ihe n'ahụ ha na ndị mepere ahụ ha emepe bụ ndị nwere ya n'afọ 1980, mana obelatala n'ihi ọgwụ mgbochi.   Mana anaghị ebuta ọrịa mgbe mmadụ jidere onyeọzọ aka, iji efere onye nwere ya ji eme ihe rie nri, isusu ọnụ, ịmakụ mmadụ, ịkwa ụkwara, ịma uzere, maọbụ inye nwa ara.  Ekweresịrị ile ahụ ihe dịka abalị 30 ruo 60 mgbe mmadụ nwetara ya. Ọbụ ọbara k'eji eme nnyocha ahụ maka nje ahu n'ihe ga-eguzogide ya.  Enwere udị ịba ocha na anya 5: A, B, CH, D E. 

Kemgbe afọ 1982, ọbụ ọgwụ mgbochi emere maka ya k'eji agwọ ya. Ótú mba ụwa akpọrọ Wọld Helt Ọganaịzeshọn kwurụ n'ọga aka mma ka agbaa ọgwụ mgbochi ụbọchị amụrụ onye ahụ maọbụrụ n'ọga-ekwe omume. Enwere ike ịgbakwa abụọ maọbụ atọ ka onwe ike rụọ ọrụ ka okwesịrị. Ọgwụ a n'arụ ọrụ ruo pasent 95.  Ihe dịka mba 180 ji ọgwụ a mee ihe n'obodo ha dị iche iche na afọ 2006.  Ekwukwara n'ọdị mkpa ka enyochaa ọbara nkeọma tupu ewere ya mee ihe maọbụ were okpu nna bụ enyi maka mmekọahụ maka mgbochi ya. Ka mmadụ si leta onwe ya anya n'adabere ka osi jide onye ahu. Nye ndị nwere ọrịa ndịọzọ, enwere ike inye ha ọgwụ tenofọva maọbụ ihe dị n'ime ahụ nke n'enyeaka egbochi ọrịa n'ime ahụ ga-aba uru, mana ọnụego ha dị elụ. Itinyere mmadụ umeji ọhụrụ maka umeji mebiri emebi.   

Otu onye n'ime mmadụ atọ bi n'uwa enwetala ya na ndụ ha, nke gụnyere nde 240 ruo 350 bụ ndị oji nkeọma.  Ụdị ịba ọchananya a n'egbu  ihe karịrị puku 750 kwa afọ. Ihe ka n'ọnụọgụgụ ndị bi na ọdịda anyanwụ Esia na mba Afrịka  ndị nọ na pasent 5 na 10 bụ ndị okenye nwere ndị siri ike. Na mba Urop n'ówụwa anyanwụ Amerịka, naanị  1 pasent nwere ya.  Ama ya dịka ịba ọchananya serum na oge mbụ. Ndị n'eme nnyocha chọrọ iwepụta nrị nke nwere ọgwụ HBV.  Ọrịa a nwere ike inweta enwe.  




#Article 288: Ọgwụ ọgbụgba Hepataịtis B (264 words)


Ọgwụ ọgbụgba Hepataịtis B bụ ọgwụ emere maka ọrịa umeji nke abụọ. Ntụziaka enyere maka ya bụ ka agbaa ya nwatakịrị ozugbo amụrụ ya, ma gbakwuo ya ugbo abụọ maọbụ atọ. Ndị nwere ọrịa obiri na aja ọcha na ndị ahụ ha esichaghị ike kwesịrị ịgba ya, ọbụladị ndị amụrụ mgbe ha erubeghị ọnwa itolu n’afọ. Onyela nchekwa ruo pasent 95 nke ndị gbara ya mgbe kwesịrị. 

Ọdịkwa mma inyocha ọbara nke onye gbarala ya iji mara ma ọrụọla ọrụ ka okwesịrị. Ndị ahụ ha esichaghị ike nwekwara ike ịgba ya site na mgbe ruo na mgbe maọbụrụ n’ọdị mkpa. Ndị nwere ọrịa ụmeji mana ha agbaghị ọgwụ ya kwesịrị itinye ọgwụ ọbara mgbe ha n’agba ọgwụ a. A na-eji ntụtụ agbanye ya n’ime ahụ.

Onweghị ihe n’esochi mgbe mmadụ gbara ya. Mana onwere ike igbu onye ahụ mgbu ebe ọgbara ya. Onye dị ime na nwaanyị n’enye nwa ara ga-ejikwa ya mee ihe. Onwebeghị mgbe achọpụtara n’ọ na-enye nsogbu n’akwara maọbụ akụkụ ndịozọ nke ahụ karịa ebe okwesịrị. Ọgwụ maka ya ndị emepụtara bụ site na nnyocha dị iche iche emere n’ebe ọtụtụ mmadụ nọ. Ọgwụ ndịa nọ, ma tinyere ndịọzọ ejikọtara. 

Na mba Amerịka k’ebu ụzọ chọputa ọgwụ maka hepataịtis n’afọ 1981. Nke ka mma batara ahịa n’afọ 1986. Ótú mba ụwa akpọrọ Wọld Helt Ọganaịzeshọn ji ya mee ihe dịka ọgwụ ha ga-eji eme ihe nke kasị mkpa maka nlekọta ahụike. Ọnụegọ maka onye chọrọ ịzụ ọtụtụ bụ dọla 0.58 na 13.20 maka otu n’afọ 2014. Na mba Unaịted Steeti ọnụego ya bụ site na dọla 50 na 100 maka otu.




#Article 289: Meninjaịtis (293 words)


Meninjaịtis bụ ọrịa nke siri ike n’emetụta ụbụrụ. Ihe n’egosi na mmadụ enwetala ya bụ ahụọkụ, isiọwụwa na olu mgbu. Ndịọzọ gụnyere isi ịgha ghara ghara, anọghị otu ebe, ịgbọ agbọ n’izere ebe nkpọtụ dị. Ọbụrụ n’oji ụmụntakịrị ọnaghị egosi ihe doro anya, mana ha n’egosi ebe ụfọdụ ụkọ n’akọ ha, ụra ịtụ ha n’erighị nri nkeọma. Ọbụrụ n’ụkọ n’akọ ha, ọ na-egosi n’oji nwatakịrị a. Dịka iheatụ, meninjaitis nke nje meningokokal kpatara nwere ike iji ọkọ abịa.  

Mgbe ọgbaliri elu, ọ na-egosi n’ọbụ nje dị iche nke ọgwụ dị iche iche kpatara. Nje meninjaitis n’egbu mmadụ ogologo oge n’ihi ọ na-emetụta ụbụrụ n’ọkpụkpụ azụ. nke a n’egosi n’ọbụ ọrịa n’achọ ilebara anya mgbe niile. Iji mepee ya, a na-etinye ntụtụ n’ime ọkpụkpụ azụ ma mịpụta ihe dịka mmiri ma wega ya maka ime nnyocha. A na-eme nnyocha a site n’ebe eguzobere n’ụlọọgwụ maka ya. 

Ụfodụ n’ime ha nwere ike inwe ngwọta site n’iji ọgwụ ọgbụgba dị iche iche. Inye onye nwere ya ọgwụ dị mma. Ihe mbụ ekwesirị imere onye nwere ya bụ inye ha ma ọgwụ ya na nke nsochi.  Inyekwa ọgwụ nke ga-eme ka ọghara ịgbali elu dịkwa mma. Ọrịa meninjaitis nwere ike ịkpata ọrịa ndịọzọ dịka ịda ogbu, akwụkwụ n’ọrịa ụbụrụ ndịọzọ maọbụrụ n’elebaraghị anya n’oge. 

N’afọ 2013, mmadụ dị nde 16 nwetara ọrịa a. Ihe nwụrụ nay a dị mmadụ puku 303 n’uwa niile nke gbadatara site n’ọnụọgụgụ dị nde 464 n’afọ 1990. N’ihi mbọ agbara ibelata ya ruo pasent 15. Mgbe oji enyekarị ndị mmadụ nsogbu bụ site na Disemba ruo Jun afọ ọbụla na mba Afrịka ebe ọ na-emekarị. Onwere ike imetụta akụkụ mba ụwa ndịozọ. Ọbụ n’asụsụ Grik ga-esi nweta aha enyere ọrịa a. Nke bụ μῆνιγξ méninx, ụbụrụ bụ okwu ahụike -itis, “ịgbali elu”.




#Article 290: Ọgwụ mgbochi maka meninjaitis (245 words)


Ọgwụ mgbochi maka meninjaitis bụ nke ọbụla emere iji gbochie ọria ụbụrụ nke Neiserịa meninjaitis. Onwere ụdị dị iche iche nke n’arụ ọrụ ka okwesịrị: A,C, W135 na Y. Ọ na-arụ ọrụ ruo afọ abụọ site na pasent 85 ruo 100. Ọ na-ebelata ịrị elu ya ebe ọdị nnukwu ruo afọ abụọ. A na-eji ntụtụ agbanye ya mmadụ n’ime ahụ.

Mba ụwa n’ahụ maka ahụike bụ Wold Helt Oganaịzeshọn nyere ntụziaka ka akụkụ uwa ndị nwere ya gbalịa n’agba ọgwụ a site na mgbe ruo na mgbe. Ha nyekwara ntuziaka ka ndị bi na mba ọdịghị nnụkwụ gbakwa ọgwụ a. Na mba Afrịka a na-eme mgbalị ịhụ na onye ọbụla dị site n’afọ ndụ nke 1 ruo afo 30 gbara ọgwụ a. Na mba Kanada na Unaịted Steeti, a na agbalị n’agbara onye ọbụla ụdị ọgwụ anọ a. Okwesịkwara ka ndị n’aga Meka maka Haji kwesịrị ịgba ya. 

Mgbochi dị nnukwu mkpa. Onye dị ime ga-agbakwa ya. Mgbe Ufọdụ agbasirị ya, ọ na-egosi ọbara ebe agbara ya, ma n’egbukwa mgbu. Naanị otu onye n’ime otu nde mmadụ gbara ya n’egosi ihe ndịọzọ n’esochi. 

Emepụtara ọgwụ maka ya nke mbụ  n’afọ ndị 1970. Ótú mba ụwa akpọrọ Wọld Helt Ọganaịzeshọn ji ya mee ihe dịka ọgwụ ha ga-eji eme ihe nke kasị mkpa maka nlekọta ahụike.  Ọnụegọ maka onye chọrọ ịzụ ọtụtụ bụ dọla 3.23 na 10.77 maka otu n’afọ 2014. Na mba Unaịted Steeti ọnụego ya bụ site na dọla 100 na 200 maka otu.




#Article 291: Mike Ejeagha (113 words)


The nnukwu ụlọ ụka Nke Sakaramenti dikasiri Ngozi  ( Portuguese    Ọzọkwa Ulouka nke Efigenia di aso bụ ụlọ okpupkere Katọlik dị na akuku Casper Libero Avenue na Santa Ifigenia Street, nke dị na mpaghara otu aha ahụ n'obodo Sao Paulo  na ndịda Brazil .  Santa Ifigenia viaduct na-akwụsị n'ihu ụka. 

N’ebe di nso na Ndagwurugwu Anhangabaú, e wuru ulouka Santa Ifigenia ugbua na saịtị nke otu n’ime ụlọ ekpere ochie nke obodo ahụ, Isi-iyi nke Nwanyị Nwanyị nke Oche, nke ewuru tutu afọ 1720. E mezigharịrị ụlọ ụka mbụ a na 1794, sitekwa n'ụkpụrụ nke onye isi ahụ bụ Don João VI, na 1809 parish nke Nwanyị Nwanyị Nkwenye na Santa Ifigenia pụtara.




#Article 292: Burna Boy (698 words)


Damini Ebunoluwa Ogulu (amuru na abali abuo nke Julai 1991), onye amara ọfụma dika Burna Boy, bu onye oti egwu na onye na ede egwu nke ndi Naijiria. O bilitere bụrụ onye a ma ama na 2012 mgbe o wepụtara Like To Party, egwu izizi si na L.I.F.E (2013). N'afọ 2017, Burna Boy bịanyere aka na nkwekọrịta Bad Habit / Atlantic Records, nakwa Warner Music Group mba ụwa. Ewepụtara album ya nke atọ Outside na 2018.A tọhapụrụ album nke anọ ya African Giant na July 2019. Burna Boy, onye nke tipụtere egwu wụrụ ewụ dika Ye, On The Low, Anybody, ritere nturugo BET International Act n'afọ 2019.

A mụrụ Damini Ogulu na Port Harcourt, Naịjirịa. Nna ya na-ahụ maka ụlọ ọrụ ịgbado ọkụ ma nne ya na-arụ ọrụ dịka onye ntụgharị.  Nna nna ya Benson Idonije bụbu onye njikwa Fela Kuti. Ogulu toro na ndịda Nigeria ebe ọ malitere iwepụta egwu nke ya site na enyemaka nke Fruity Loops.Ọ gụchara ụlọ akwụkwọ sekọndrị dị nso na Lagos wee gawa London maka agụmakwụkwọ ọzọ.

Aristokrat Records weputara efere egwu izizi Burna Boy bụ L.I.F.E na ọnwa Ọgọọst 12, 2013. Ọ na-edochi mixtape nke abụọ ya bụ Burn Identity nke pụtara n'afọ 2011. L.I.F.E rere nkeji puku iri ano n'ụbọchị izizi ya. Aristokrat Records mechara resi Uba Pacific ikike efere egwu ahụ na ọnụ ihe dịka nde naira iri. E ji egwu dika Like to Party, Tonight, Always Love You, Run My Race na Yawa Dey were kwado ọba egwu ahụ. Nke Leriq mepụta, enwekwara ndị otiegwu ọzọ pụtara na L.I.F.E dịka 2face Idibia, M.I, Timaya, Olamide, Reminisce na Wizkid. Ọ ghọrọ nọmba 10 na ndepụta Nigerian Entertainment Today nke ọbaegwu iri na abụọ kachasị mma na 2013. L.I.F.E nwere ụdị ụtọ dị ka egwu Fela Kuti, King Sunny Ade na Bob Marley. Anabatakwara ya nke ọma ma too ya maka ụda ya. E depụtara ya maka ọbaegwu kachasị mma n'afọ na mmemme 2014 Nigerian Entertainment Awards. N’ọnwa Ọgọstụ 2013, L.I.F.E ruru nọmba 7 na eserese Billboard Reggae Albums.

N’afọ 2014, Burna Boy gbara arụkwaghịm na Aristokrat Records. Ka afọ abụọ gasịrị, n’afọ 2015, o kpughee ụlọ ọrụ egwu ya akpọ Spaceship Entertainment.

Ọ wepụtara ọbaegwu nke abụọ ya On a Spaceship na 25 Nọvemba 2015. Na Septemba 2016, ọ wepụtara EP nwere egwu asaa akporo Redemption. Isi egwu ọbaegwu ahụ bụ Pree Me banyere na Noisey.

Na Jenụwarị 2018, e gosipụtara Burna Boy na Sunshine Riptide, egwu si na MANIA, ọbaegwu asaa nke Fall Out Boy wepụtara na 2018. Ọ weputara ọbaegwu nke atọ ya Outside na Jenụwarị 26, 2018. 

Na 21 Maachị 2019, Burna Boy weputara EP nwere egwu anọ anakpọ Steel  Copper, nke ọ mere, ya na ndi otu egwu elektrọnik si Los Angeles DJDS.

N'ọnwa Juunu 24, 2019, Burna Boy ritere nturuugo onye otiegwu mba ụwa kachasị mma na nturu ugo BET.

Ọ mere Ja Ara E nke pụta na ọba egwu Beyonce bụ The Lion King: The Gift. Ọ bụ ya bụ naanị otu onye otiegwu nwere egwu ya n'efere egwu ahụ.

A tọhapụrụ ọba egwu nke anọ ya African Giant na July 2019. E ji egwu dika Gbona, On the Low, Killin Dem, Dangote, Anybody na Pull Up wee kwado ya. 

Ọ malitere irụ ọru n'ọba egwu ahụ n'afọ 2018. Ọ gwara akwụkwọ akụkọ Billboard na ọba egwu ahụ bụ nke kachasị dị ya mkpa. O buru ụzọ kpughee atụmatụ ịwepụta ọba egwu ahụ na Eprel 2019 ma wee nwee nnọkọ ige ntị na Los Angeles. 

E kesara foto na vidiyo si na nnọkọ ige ntị ahụ na soshal midia. E buru ụzọ kọwa African Giant dị ka ọba egwu nwere egwu iri na isii. Iji kwalite ọba egwu ahụ, Burna Boy bidoro njem nlegharị egwu akpọrọ African Giant Returns, ngalaba nke abụọ nke njem African Giant. Burna Boy tiri My Money, My Baby, nke ejiri mee ihe egwu na-akụ n'okirikiri na fim ahụ Queen  Slim.

Burna Boy na-akpọ ụdị egwu ya, Afro-Fusion. Ụdị nke na-agwakọta afrobeat, dancehall riddims, reggae, rap na RB. August Brown nke akwụkwọ akụkọ Los Angeles Times kwuru na ụda Burna Boy mara mma ma di ohụrụ mana mbọ niile ọ na-agba emeputa egwu na-ewu ewu anaghị adọpụ ya uche.




#Article 293: Speed Darlington (179 words)


Speed ​​Darlington bụ onye na-agụ egwu, onye na-ede egwu, onye na-agụ rap na onye na-emepụta egwu si Naịjirịa. Ama ya ama maka ụdị egwú ya pụrụ iche na omume ya n'uwa soshal midia tinyere esemokwu ya na ndị ọzọ n'ewu ewu. Nwa nwoke Chief Pericoma, a mụrụ ya na Arondizuogu, Ideato North, Imo State mana o toro na obodo Nú Yọk. 

Darlington dọtara uche ndị mmadụ mgbe onye otiegwu Amerika P. Diddy kesara vidiyo nke Speed ​​Darlington na Instagram ya. Ofọdụ egwú ya ama ama bụ BangDadaDang!, Poppin Heavy, Cash  Carry, In Love With My Hand na Akamu.

Na Ọktọba 22, 2018, Darlington kwuwapụtara na ọ na-apụta maka izọ oché onyeisiala Naịjirịa na ntuliaka ọchịchị obodo Naijiria 2023 dịka onye na-azọ ọchịchị n'okpuru People's Action Party (PAP). Ọ guola egwu na mmemme egwu di iche iche ya na ndi otiegwu afrobeats ama ama dika Zlantan, Naira Marley na Qdot.

Na Jenụwarị 14, 2020, e jidere Speed ​​Darlington maka marijuana, mgbe ndị uwe ojii kwụsịrị ya n'akụkụ Computer Village na Ikeja, Lagos. E nyere ya iwu ka ọ kwụọ ₦200,000.




#Article 294: STIM (271 words)


Sayensị, Teknụzụ, Injinia na Mgbakọ (STIM, Bekee: Science, Technology, Engineering and Mathematics (STEM) ), bụ okwu ejiri mee ka ijikọ ndị a na agụmakwụkwọ.  A na-ejikarị okwu a mgbe ị na-agwa amụma agụmakwụkwọ na nhọrọ usoro ọmụmụ n'ụlọ akwụkwọ iji meziwanye asọmpi na sayensị na teknụzụ. O nwere ihe di n’iru mmepe mmepe oru, nchedo nchedo obodo na ndi isi obodo.  Sayensị dị na STIM na-ezokarị ihe abụọ n’ime ngalaba atọ dị na sayensị : sayensị ndị sitere n'okike, gụnyere bayoloji, omụ̀ntụdi, na kemịkal, na sayensị, nke mgbakọ na mwepụ bụ ihe atụ, tinyere ezi uche na ọnụ ọgụgụ ; nke-atọ na isi alaka nke sayensị, na-elekọta mmadụ na sayensị, gụnyere akparamaagwa, sociology, na ndọrọ ndọrọ ọchịchị ndị ọkà mmụta sayensị, na-categorized iche site na ndị ọzọ na abụọ alaka nke sayensị, na na-kama grouped ọnụ na Humanities na nkà na-etolite ọzọ counterpart acronym aha ya bụ HNSO - Humanities, Nkà, na Sayensị Out. (Bekee: HASS - Humanities, Arts, and Social Sciences    

Mụ nwanyị mejupụtara 47% nke ndị ọrụ US, wee rụọ ọrụ 24% nke ọrụ metụtara STIM.  Na UK ụmụ nwanyị na-arụ 13% nke ọrụ metụtara STIM (2014).  Na US ụmụ nwanyị nwere ogo STIM nwere ike ịrụ ọrụ na agụmakwụkwọ ma ọ bụ ahụike karịa nke STEM ubi ma e jiri ya tụnyere ụmụ nwoke ibe ha. 

Oke okike dabere n’ihe ọmụmụ ọmụmụ. Dịka ọmụmaatụ, na European Union na 2012 ụmụ nwanyị mejupụtara 47.3% nke ngụkọta, 51% nke sayensị mmekọrịta, azụmahịa na iwu, 42% nke sayensị, mgbakọ na mwepụ na kọmputa, 28% nke injinia, imepụta na iwu ihe, na 59 % nke PhD gụsịrị akwụkwọ na Ahụike na Odịmma.




#Article 295: Akụkọndụ̀onye (182 words)


Akụkọndụ̀onye bụ ụdị nke nkà ihe ọmụma monism na esetịpụ na okwu bụ isi ihe na umi na uwa, na na ihe nile, gụnyere ọnọdụ uche na nsụhọ, bụ ihe onwunwe interactions. Dị ka nkà ihe ọmụma ịhụ ihe onwunwe n'anya, uche na nsụhọ bụ site-ngwaahịa ma ọ bụ epiphenomena nke ihe usoro ihe onwunwe (dị ka n'ihi mmiri ọgwụ nke ụbụrụ mmadụ na ụjọ usoro), na-enweghị nke na ha nwere ike adịghị adị. Echiche a na-ọdịiche na echichezuruoke, ebe obi na nsụhọ bụ ndị mbụ-iji eme ka nke okwu ahụ bụ isiokwu na ihe onwunwe interactions bụ nke abụọ. 

Ismhụ ihe onwunwe n'anya na anụ ahụ nwere ezigbo njikọ - echiche dị na ihe niile dị adị bụ nke anụ ahụ. Nkà ihe ọmụma physicalism ghọrọ usoro si ịhụ ihe onwunwe n'anya na nchepụta echiche nke anụ ahụ na sayensị na-amuma usoro ihe ọkaibe echiche nke physicality karịa mere nkịtị okwu (eg oghereoge, anụ ahụ ume na agha, na ọchịchịrị okwu ). Ot'odi ka okwu ahu di ka ihe ndi di nma bu ihe ndi ozo choputara kari ihe ndi ozo.




#Article 296: Ijipùtù Ọkpụ (246 words)


Ijipùtù Ọkpụ bụ̀ òbìbiị̀hè Òlìleanyanwụ̄ Afụ̀rịkà. Ọ nọkwùsàrà ụkwụ Ànyị̀m̀ Naị̀lụ̀, nọdokwa nà ebe bụ òbòdò Ijipùtù ụ̀gbụ̀ â. Òbìbiị̀hè Ijipùtù Ọkpụ sò Ijipùtù m̀buụ̀zọ̀ị̀ta àzụ bị̀a, ya à yịkọta nà ogè gbara AO (afọ̀ ochie) 3100 gburù (nà òtù a sì gụrụ afọ̀ nà ndoziogè Ijipùtù nà ǹkịtị̀), m̀gbè ọ̀chịchị yị̀kọ̀tàrà Ijipùtù Elu nà Àlà nà òkpurù ọchịchị Menēzụ̀ (onye a nà a màkwa kà Namà). Ijipùtù mèrè nwe usòrò ọchịchị ezè doro è do, mànà ùkè dàkwara ha na ọ̀tụtụ èhì ha mà kà Èhì Àdịnàètitì, ǹke bụzị: Ọchịchịezè Nka ǹkè Èhì Òze Gboo, Ọchịchịezè Ètitì ǹkè Èhì Òze Ètitì nà Ọchịchịezè Ọhụrụ ǹkè Èhì Òze Ìkpeàzụ.

Ijipùtù rùrù isi ike ya nà Ọchịchịezè Ọhụrụ m̀gbè ọ chị̀chàrà oke ibe àlà Nubiyà nà òkè àlà Ọ̀wụ̀waanyanwụ̄ Ǹso ǹkè ukwu, ya e sozị nà o jì nwanyọ̀ ba èhì ndara ike ya. Nà ọdịdị ya, Ijipùtù dàrà nà òkpurù mbìchi ọ̀tụtụ ndị ọbị̀à merịrị ha, ndị bụrụ ndị Hikusoòsù, ndị Libiyà, ndị Nubiyà, ndị Àsịriyà, ndị Pezhìà Àkimīnìdì, nà ndị Màsèdoniyà nà òkpurù Àlèzandà Ọ̀kààkâ. Ndị Gùriìkì Ọchịchịezè Tọ̀lèmeè bị̀kọ̀tàrà nà mmecha ọnwụ Àlèzandà Ọ̀kààkâ, dùo Ijipùtù ruo afọ̀ AO 30 m̀gbè, nà òkpurù Kùlìyòpatụ̄rà, ọ dàrà nà aka ndị Àgbàtàike Roòmụ̀ bụzịe ibeòbòdò Roòmụ̀.

Ǹgàn'ihu òbìbiị̀hè Ijipùtù ọkpụ sìtù ike ya ị gbanwè sòo ọnọ̀dị ìyere Ànyị̀m̀ Naị̀lụ̀ nà ihì ǹnyèmaka ọrụ ugbo. Ìdèjummiri amààma nà ndozima ndere ubì mmiri nà ìyere dị ọmụmụ bubàtàrà ọkụkụ njuka, ǹke mere kà mbà ko è kò.




#Article 297: Koronavirọs (405 words)


Koronavirọses bụ otu nje na-akpata ọrịa na anụmanụ n' ụmụ nnụnụ. N'ime mmadụ, koronavirọs na-ebute ọrịa na- efe efe na-adịkarị nwayọ, dịka azụmazụ nkịtị, ọ bụ ezie n'  ọria oyi nkiti dịka SARS, MERS na COVID-19 nwere ike igbu egbu. Mgbaàmà ha di iche iche n'ihe di ndụ : na ọkụkọ, ha na-ebute ọrịa akụkụ okuku ume elu, ebe ehi na ezì ha na-ebute ọnya afọ . Enweghị ọgwụ mgbochi ma ọ bụ ọgwụ mgbochi iji gbochie ma ọ bụ gwọọ ọrịa koronavirọs mmadụ. 

Koronavirọses mejupụtara ime ala Orthocoronavirinae n'ime ezinụlọ Coronaviridae, n'usoro Nidovirales .   Ha bụ nje tinye na mkpụrụ ndụ ihe atụ RNA nwere ọnya ziri ezi na nucleocapsid nke akara ọmụmụ . Ogo nke koronavirọses sitere na kilogram 27 ruo 34, nke kachasị n'etiti nje virus RNA a maara.  Enwetara aha coronavirus sitere na Latin corona, nke pụtara “okpueze” ma ọ bụ “halo”, nke na-ezo aka n'ọdịdị nke nje ahụ (virions): ha nwere oke ncheta nke okpueze ma ọ bụ nke solar corona .

Achọpụtara Koronavirọses na 1960s.  Ndị mbụ ndị a chọpụtara bụ bronchitis virus nke na-efe efe  n' ọkụkọ na nje abụọ si nasal cavities nke ụmụ mmadụ bụ ọrịa  oyi nkịtị na-ekemende aha ya bụ human coronavirus 229E na human coronavirus OC43 .  Achọpụtala ndị ọzọ so n’ ezinaụlọ a, gụnyere SARS-CoV n'afọ 2003, HCoV NL63 na 2004, HKU1 na 2005, MERS-CoV na 2012, na SARS-CoV-2 (nke a na-akpọbu 2019-nCoV) na 2019; imirikiti ndị a abanyela n'ọrịa okute iku ume . 

Aha coronavirus sitere na Latin  na Greek  (korṓnē, garland, wreath), meaning crown or halo. The name refers to the characteristic appearance of virions (the infective form of the virus) by electron microscopy, which have a fringe of large, bulbous surface projections creating an image reminiscent of a crown or of a solar corona. This morphology is created by the viral spike (S) peplomers, which are proteins on the surface of the virus that determine host tropism.




#Article 298: Nje Korona (881 words)


Nje Korona bụ ụmụ nje nke na-ebute ụmụ ọrịa dị iche iche tụmadị n'ụmụ anụmanụ nakwa nnụnụ.  Na mmadụ, nje korona na-ebute ihe ndi bekee kpọrọ respiratory tract infections nke nwere ike ịmalite dika obere ọria nkịtị wee ruo na-ịgbu mmadụ ọnwụọ. Obere ọria ndi a gụnyere oyi (bụ nke na- ebute ọria ndị ọzọ ọkachasị nke ndị oyibo kpọrọ rhinoviruses), ebe oke oyi nke na-ebute ọria ndi ọzọ na-egbu egbu  dika SARS, MERS, na COVID-19. Otu ọria si egosi na adị n'ụdị n'ụdị: n'ọkụkọ ọria na-ebute upper respiratory tract disease, mana n'ehi  na ezi ọ na-ebute  diarrhea. Ka ọdị ugbu a, enwebeghị ọgwụ mgbochi vaccines mọọbụ antiviral drugs maka igbochi maọbụ ịgwọ ọria nje korona n'ahụ mmadụ . 

Nje korona nwekwara subfamily  

Orthocoronavirinae, si n'ezinụlọ Coronaviridae, Nidovirales, nakwa Riboviria .   Ha  kpuchiri nje ndi nwere      nakwa   nke helical symmetry. The   nke nje korona na-ebido ihe dika ,iri abụọ, nje kacha bu nje nke akpọrọ .  Njiri mara ha bụ na ha na-enwe ogwu n'ahụ ha niile bụ nke na enwe nke a na-emepụta  inyinyo ha dika korona nke sitere n'anwụ ọchịcha a      

Achọpụtara nje Korona n'afọ 1930 mgbe ọrịa nje na-efe efe nke ụmụ ọkụkọ gosiri na ọ bụ  (IBV) na-ebute ya. N'afọ 1940, a chọpụtara anụmanụ abụọ ndị ọzọ, nwere ụdị nje korona a bụ nke nọpụrụ anọpụ akpọrọ  (MHV) nakwa  (TGEV),  .  

Achọpụtara nje korona nke na-aria mmadụ nafọ 1960s.  Ndị mbụ mụrụ maka nje korona a bụ site na ndi mmadụ na-aria oyi nkiti bụ nke emechara  kpọọ   na .  Achọpụtakwara Nje Korona ndị ọzọ bu nke na- arịa ndi mmadụ, ha gụnyere  n'afọ 2003,  n'afọ 2004,  n'afọ 2005,  n'afọ 2012, nakwa  n'afọ 2019.  Ọtụtụ n'ime ọria ndị a ebutela ọrịa akpọrọ .  bụ nke na-efe efe na-ef.  

.Aha a bụ coronavirus sitere n'asụsụ Latin , nke putara okpueze ma ọ bụ wreath, bụ nke agbazitere n'asụsụ ndị Greek κορώνη  nke ha kpọrọ korṓnē, garland, wreath.   A kpọrọ aha nje korona  a mbụ n'afọ 1968 ọ bụ ndị otu na-ahụ maka ịgwọ ọria nje dị iche iche mere nke n'ime akwụkwọ jonalụ  nke bụ iji wee gosipụta  ezinaaụlọ nje di iche iche.   Aha a na-egosi njiri mara nke  ( bụ nje na-eme oji efe efe) site na nyocha nke , bụ nke na-egosi ụdịdị nje a dika okpu eze maọbụ .  Ụdịdị pụtara ihe na ogwu ogwu  nke , na-ejupụta na   n'ahụ/ihu nje a. 

Nje korona bụ nnukwu  nwere kịrị kịrị ihe dika bọlụ  na- etupụta n'ihu ya. Kịrịkịrị bọlụ ndi a di ya n' ahụ di ihe dika  dayamita  otu nari na iri abụọ (120 nm)/ (.12 μm). Dayamita nke na-ekpuchi ya di iri asatọ  ~80 nm (.08 μm) ebe ihe dika ogwu di ya n'ahụ di iri abụọ ~20 nm (.02 μm) n'ogologo. Ihe na-ekpuchi nje a na-egosi dika okpokoro miri emi nke ndi oyibo kpọrọ electron dense shells.

Ihe a kpuchiri  nje a gụnyere lipid bilayer ebe membrane (M), envelope (E) na spike (S) structural proteins na anọ. Ụfọdụ nje Korona (tụmadị ndi si n'otu betacoronavirus subgroup A) nwekwara ahụ ogwu nke akpọrọ   .

N'ime ihe a na-ekpuchi nje a e nwere ihe akpọrọ,  bụ nke na- amụba  site n' ụdị ọnọdụ  .
ọ bụ ihe ọnọdụ mkpuchi a , membrance protein,na nucleocapsid na-echedo nje a mgbe ọ na anọghị n'ahụ mmadụ maọbụ nke anụmanụ.

Coronaviruses nwere             genome.   nke nje korona bidoro na  iri abụọ na isii na ụma anọ wee ruo na iri atọ na otu na ụma asaa. Nke a so n'otu nje RNA si n'ezinaụlọ genome kacha ibu.. Genome nwere  nke ndị oyibo kpọrọ methylated cap ise na polyadenylated tail. atọ.  

Nhazi ụdịdị  genome maka nje korona gụnyere  ha bụ spike (S)-envelope (E)-membrane (M)-nucleocapsid (N)--poly (A) tail. Mkpughe nke ọgụgụ frame ya bụ 1a na 1b nke a mejupụtara okara atọ nke UTR ise ahụ bụ nke mebere .  

Ihe anọ ndị a mechara mejupụta ụdidị protin , ha bụ ogwu(spike), envelope, membrane,nakwa nucleocapsid. akọrọngwa ndia nakwa ọrụ ha na-arụgasi dị iche iche na-esite n'ụdị nje korona.  

Ofufe Ọrịa a na-amalite mgbe ogwu ya (viral spike (S) gbasara wee nyado n'ahụ onye o fere, .  

Mgbe ọ ịbanye n' ahụ onye bu ya, kịrị kịrị nje , na  na-adanye n'ime . Dịka anyị kwuru na mbụ gbasara ọnọdụ nje a, na o nwere  na , bụ nke na enyere ogwu nje a aka ịnyado n;ahụ onye bu ya.  

Ọtụtụ ihe nke ndi oyibo kpọrọ nonstructural proteins biakọtara ọnụ wee mebe ihe akpọrọ  replicase-transcriptase complex (RTC). Isi sekpụ ntị na  replicase-transcriptase protein bụ  (RdRp). Ọ bụ ihe ndia na ọnọdụ na ihe ndia na-ebute mmụba nje a mgbe ọ nọ n'ahụ onye maọbụ ihe bu ya.  

Otu n'ime ọrụ ihe ndị mebere nje a bụ ịmụnwogharị maọbụ ịmụba viral genome.  RdRp dika anyị tulere na mbụ na ebu n'obi   iji gosi ndi iche di n'etiti ( negative-sense genomic RNA) na (positive-sens genomic RNA). 

Mmekorita nke ogwu nje korona na emejupụta  bụ isi sekpụ nti n'igosipụta , , na  nke nje a. Ọmumaatụ bụ na , na-efe mmadụ site na-inyado naihe a kpọrọ  (ACE2) receptor.  .           

Aha sayensi kpọrọ nje korona  bụ Orthocoronavirinae ma ọbu Coronavirinae . Nje korona sitere n'ezinaaụlọ,  nakwa . E kewara ha na alphacoronaviruses na betacoronaviruses bụ ndị nke na-efe mmadụ ebe gammacoronaviruses na deltacoronaviruses  na-efe ụmụ nnụnụ .  




#Article 299: Ọrịa nje korona n'afọ 2020 na Naijirịa (2254 words)


A chọpụtara n'izizi maka ọrịa nje korona a na-egbu ọtụtụ mmadụ  na Naijiria ka ọnwa Febụwarị dị na mkpụrụ ụbọchị iri abụọ na asaa, mgbe otu nwoke si obodo Italy bu ya wee bia na Legọsị. Ọ bụ   na-akpata ọria a.Ebe nke abụọ a hụrụ onye bu ọria a bụ n',nke di n' ,  Ọ bụ onye Naijiria ya na nwoke Italy ahụ nwere mmekọ.

Ka ọnwa  Jenụwarị afọ 2020 dị na mkpụrụ ụbochị iri abụọ na asatọ , Gọọmentị na-achị obodo Naijiria gwara ndi obodo njikere ha dị maka igbochi ọria nje korona a nakwa ka ha si eme nyocha na nlele n'ọdụ ụgbọelu ise di na Naijiria, Ọdụelu ụgbọelu ndị a gụnyere Enugu, Lagos, Rivers, Kano na FCT .  Otu ụbọchị ahụ, ụlọ ọrụ na-ahụ maka ọria bụ nke a kpọrọ   kwukwara na ha eguzobela otu ga-enyere aka hụ na-egbochiri ọrịa a mgbe ọ ga-amụsaba na Naijiria  

N'ọnwa Jenụwarị na mkpụrụ ụbọchị iri atọ na otu n'afọ 2020,  site na ka nje korona a bu nke akpọkwara COVID 19 sitere na mba China malite na-aga mba ụwa niile, Gọọmentị Naijiria wubere otu akpọrọ Coronavirus Preparedness  Group. Nke a bụ iji di njikere igwọ ọria mgbe ọ ga-abata n'obodo. .   N'otu ụbọchị ahụ, ndị otu na-ahụmaka ahụike na mba ụwa niile bụ ndị gụnyere Naijiria dika onye nke iri na atọ na mba Afrika dika ebe nje korona nwere ike ibata ma mụsaa.   

N’abalị iri abụọ na isii n’ọnwa Febuar afọ 2020, nwa amaala obodo China  nyefere onwe ya n;aka Gọọmentị na-achị Lagos Steeti n'ihi na ọ chere na ya bu ọrịa korona. E nyere ya akwa n'ụlọ ọgwụ  Reddington ma hapụ ya echi ya ka emechara ya nyocha wee hụ na ọ naghi aria korona. 

Ka ọnwa Febuwari dị na mkpụrụ ụbọchi iri abụọ na asaa ka  Naijiria wetara ozi izizi maka korona. Otu nwoke onye Italy na-arụ ọrụ na Naijiria si mba Milan nke di n'Italy wee lọta na ụbọchị iri abụọ na ise nke ọnwa Febuwarị wee daa ọria n;ụbọchi iri abụọ na isii nke ọnwa Febuwarị,  Ebujere ya na ebe a na-edota ndi nwere nje korona maka nnpga na nyocha.   

N' ụbọchi iteolu nke ọnwa  Maachị, onye nke abụọ butere ọria nje korona bụ onye Naijiria nke si na  dị na   bụ onye ya na nwa amadi a si mba Itali nwere mmekọrịta., Ogun State .    

N'ụbọchi iri na atọ nke ọnwa Machị, Nigeria kwuputara na -agwọọla nwa amadi a si Ogun Steeti ọria korona na site na nyocha emere  na o nwekwaghị ọria a ọzọ .  

N' ụbọchị iri na asaa nke ọnwa Machị, Nigeria chọputara na otu nwata nwaanyị di afọ iri atọ si mba ụnited kingdom lọta Naijiria ka ọnwa Machị dị na mkpụrụ ụbọchị iri na atọ bu ọria a, Nwata nwaanyi a mere ya onye nke atọ butere ọria a na Naijiria.  

Ka ọnwa Machị di na mkpụrụ ụbochị iri na asatọ, Naịjirịa chọpụtara mmadụ ise ọzọ butere ọria nje korona. Mmadụ anọ si  na Lagos State, ebe  otu onye si na Ekiti State .  

N’abalị iri na itoolu n’ọnwa Machị, Achọpụtara mmadụ anọ ọzọ nọ na  Lagos Steeti butere ọrịa nje korona .   Gọọmentị Naịjirịa kwukwara na nwa amadi ahụ si mba Itali bubata ọria a enwerela onwe na enweghị ọria ọzọ. ọ lara echi ya.   

N' ụbọchi iri abụọ n'otu nke ọnwa Machị, A chọpụtakwara mmadụ iri ọzọ bu ọria a . Asaa si  Lagos State,ebe  atọ  si na FCT .  

N'ụbọchị iri abụọ na abụọ nke ọnwa Machị, Nigeria chọpụtara mmadụ asatọ ọzọ butere ọria a: isii na Lagos State, otu na Oyo State, na otu na FCT.    

N'ụbọchị iri abụọ na atọ nke ọnwa Machị, Mmadụ iri ọzọ butere ọria a, isii na Lagos State, atọ na FCT na otu na Edo State .  Onye izizi ọria nje korona a gburu bụ  Suleiman Achimugu dị afọ iri isii na asaa, Ọ bụ injinia ma bụrụ Direktọ n'ụlọ ọrụ na-ere ngwa ahia Pipelines. Maazị Suleiman sikwa mba United Kingdom buru ọria lọta n'ọnọdụ nsogbu enweghị ahụ ike.   

N' abali iri abụọ na anọ nke ọnwa Machị, Naịjirịa chọpụtara mmadụ anọ ọzọ butere ọria korona, otu na Lagos Steeti, otu na Ogun State, otu na Bauchi Steeti, na otu na FCT.  

N'ụbọchị iri abụọ na ise nke ọnwa  Machị, Mmadụ asaa ọzọ ebutela ọria a, atọ na Lagos State, otu na Osun State, otu na Rivers State,  abụọ na FCT.  

N' ụbọchị iri abụọ na isii nke ọnwa Machi, mmadụ iri na anọ ọzọ ebụla ọria a, iri na abụọ na Lagos State, otu na Bauchi State na otu na FCT.  Naịjirịa kwupụtara na ha na-achọ mmadụ puku anọ,narị atọ na iri asaa bụ ndị ana enyo enyo na ha ebutela nje .   

N'ụbọchị iri abụọ na asaa nke ọnwa Machị, Nigeria kwuru na mmadụ iri na isii ọzọ ebutela nje korona. Asatọ na Lagos State, atọ na FCT, abụọ na Enugu State, abụọ na Oyo State, na otu na Edo State.   N’otu ụbọchị ahụ, Gọvanọ na-achị steeti Lagos, Babajide Sanwo-Olu kwupụtara na gọọmentị ime obodo kacha nwee ndi butere nje korona  bụ Eti-Osa na Ikeja .  

N'ụbochị iri abụọ na asatọ nke ọnwa Machị, mmadụ iri na isii ọzọ: asaa na Lagos State, anọ na Oyo State, abụọ na FCT, otu na Osun State, otu na Kaduna State, na otu na Benue State . ebutela ọria a   

N'ụbọchị iri abụọ na asatọ nke ọnwa Machị, Nigeria kwuru na mmadụ iri na anọ ọzọ , itoolu na Lagos State, ise na FCT bu ọrịa a.  

N'ụbọchị iri atọ nke ọnwa Machị ,mmadụ iri abụọ ọzọ ebutela ọria a, iri na atọ na Lagos State, anọ na FCT, abụọ na Kaduna State na otu na Oyo State.  N'ime ndia niile butere ọrị a  Mmadu ise bụ ndị agwọrọ ọria ,ha nwere onwe ha ebe otu onye nwụrụ anwụ.  Ndị ebu n'ọbi ana enyo enyo bu ọria ruru ihe dika puku mmadụ isii.  

N'ụbochị nke mbụ n'ọnwa Eprel , A chọpụtara mmadụ iri atọ na ise ọzọ butere ọria a. : itoolu na Osun State, itoolu na Lagos State, asaa na FCT, ise na Akwa Ibom State, abụọ na Edo State, otu na Ekiti State, otu na Kaduna State, na otu na Steeti Bauchi.   

Ka ọnwa Eprel di na mkpụrụ ụbọchị abụọ, mmadụ iri ọzọ ebutela ọrị a ,: asaa na Lagos State, atọ na FCT.  Ha kwuputakwara na mmadụ iri na otu enwerela onwe ha ma kpake n'ọria a.  

N'ụbọchị atọ nke ọnwa Eprel, Naịjirịa gosipụtara na mmadu iri abụọ na ise ebutela ọrịa korona.: iri na otu na Lagos State, isii n' Osun State, atọ na FCT, atọ n' Edo State, otu n' Ondo State, na otu n' Oyo State.  Ha kwuputakwara na mmadụ ise agbakale n'ọria a ebe mmadụ abụọ nwụrụ anwụ.  Naịjirịa kwupụtara na ha achọpụtala kọntaktị puku isii na narị asaa, ma mee nyocha ihe dika pacenti iri asaa na otu site na-inyocha puku anọ mmadụ n' ụlọ nyocha nyocha asatọ.  

Ka ọnwa Eprel dị na mkpụrụ ụbọchị anọ, Naịjirịa chọpụtara mmadụe ise ọzọ butere ọria a: atọ na steeti Bauchi,  abụọ na FCT.  

N' ụbọchị ise nke ọnwa  Eprel, a chọpụtara mmadụ iri na asatọ ọzọ butere ọria a,: iri na otu na Lagos State, anọ na FCT, abụọ na Edo State, na otu na Kaduna State.   

N'ụbọchị isii nke ọnwa Eprel, Achọpụtara mmadụ isii ọzọ bụ ọria a: abụọ na Kwara State, abụọ na Edo State, otu na Rivers State, na otu na FCT.  

Ka ọnwa  Eprel dị na mkpụrụ ụbọchị asaa, Naịjirịa chopụtara mmadụ  iri na isii butegoro ọria a: iri na Lagos State, abụọ na FCT, abụọ na Oyo State, otu na Delta State, na otu na Katsina State .  

Ọnwa Eprel, Ụbọchi nke asatọ, mmadụ iri abụọ na abụọ ebutela ọria a: iri na ise na Lagos State, anọ na FCT, abụọ na Bauchi State, na otu na Edo State.  

Ọnwa Eprel,ụbọchi nke iteolu mmadụ iri na anọ ọzọ ebutela ọrịa a, iri na atọ na Lagos State, na otu na Delta State.  

N'ụbọchị  iri nke ọnwa Eprel, a chọpụtara mmadụ iri na asaa ọzọ bu ọria a, asatọ na Lagos State, atọ na Katsina State, abụọ na FCT, otu na Niger State, otu na Kaduna State, otu na Ondo State, na otu na Anambra State .  Nigeria kwukwara na ha achọpụtala puku asatọ, nari iteolu na iri atọ na abụọ  mmadụ ha na-enyo enyo ọ di ka ha butere ọria a mana ha na enyocha nari abụọ na iri abụọ n'ime ha  iji mata ka ha ebutela ọria a.  

N'ụbọchi iri na otu nke ọnwa Eprel, Naịjirịa chọpụtara mmadụ iri na atọ ọzọ bu ọria a,iri na otu na Lagos State, otu na Delta State, na otu na Kano State .  

Ka ọnwa Eprel di n'abali  iri na abụọ , Naịjirịa chọpụtara mmadụ ise ọzọ, abụọ na Lagos State, abụọ na Kwara State,  otu na Katsina State.  

N'ụbọchị iri na atọ nke ọnwa Eprel, Mmadụ iri abụọ ọzọ ebutela ọria. iri na atọ na Lagos, abụọ na Edo State, abụọ na Kano State, abụọ na Ogun State, otu na Ondo State.  Nigeria kwuputara na ha ewwlitela aka ihe dika parsenti iri ise na- ịnyocha ndị mmadụ. A na-enyocha ihe dika otu puku na nari ise mmadụ kwa ụbọchị n'ụlọ nyocha iri na otu Goomenti wepụtara maka ime nyocha.  

N'ụbọchị iri na anọ nke ọnwa Eprel, Naịjirịa chọpụtara mmadụ iri atọ ọzọ bu ọria a. mmadụ iri abụọ na ise na Lagos State, abụọ na FCT, otu na Kano State, otu na Akwa Ibom State, na otu na Edo State.   Gọọmentị Lagos steeti kwupụtara na ndị isi na-ahu maka ọria gara n'ụlọ ndi mmadụ . Ha jị ụbọchị abụọ gazuo ụlọ ndị mmadụ ruru ọtụ puku nari na iri na asatọ wee chọpụta otu narị na iri na iteolu mmadu di ka ha ebutela ọria a.  

N'ụbọchị iri na ise nke ọnwa Eprel, A chọpụtara na mmadụ iri atọ na anọ ebutela ọria a. iri na asatọ na Lagos State, iri na abụọ na Kano State, abụọ na Katsina State, otu na Delta State, na otu na Niger State.  Nigeria kwuputara na ugbu a ha nwere ike ịnyocha puku atọ mmadụ n'otu ụbọchị.  

N' ụbọchị iri na isii nke ọnwa  Eprel, Naịjirịa chọpụtara na mmadụ iri atọna ise ebutela ọria a. iri na itoolu na Lagos State, itoolu na FCT, ise na Kano State, na abụọ na Oyo State.  

N'ụbọchị iri na asaa nke ọnwa Eprel, Naịjirịa chọputara mmadụ iri ise na ọtu ndi butegoro ọria a. iri atọ na abụọ na Lagos State, isii na Kano State, ise na Kwara State, abụọ na FCT, abụọ na Oyo State, abụọ na Katsina State, otu na Ogun State, na otu na Ekiti State.  

N' ụbochị iri na asatọ nke ọnwa Eprel, Naịjirịa chọpụtara mmadụ iri anọ na asatọ ọzọ butegoro ọria a, iri abụọ na atọ na Lagos State, iri na abụọ na FCT, iri na Kano State, abụọ na Ogun State, na otu na Oyo State.  

N'ụbọchị iri na iteolu nke ọnwa Eprel, achọpụtara mmadụ iri asatọ na isii ọzọ butegoro ọria a, iri asaa na Lagos, asaa na FCT, atọ na Katsina, atọ na Akwa Ibom, otu na Jigawa, otu na Bauchi na otu na Borno.

N'ụbọchi iri abụọ nke ọnwa Eprel, achọpụtara mmadụ iri atọ na asatọ  bu ọria nje korona. Iri abụọ na atọ na Kano, ise na Gombe, atọ na Kaduna, abụọ na Borno,  abụọ na Abia, otu na FCT, otu na Sokoto na otu na Ekiti.

N'ụbọchị iri abụọ na otu nke ọnwa Eprel, a chọpụtara otu nari,iri na asaa mmadụ bu ọria korona a, iri ise na iteolu na Lagos, iri abụọ na iteolu na FCT, iri na anọ na Kano, isii na Borno, anọ na Kastina, atọ na Ogun, otu na Rivers, otu na Bauchi.

N'ụbọchị iri abụọ na abụọ nke ọnwa Eprel, a chọpụtara mmadụ iri iteolu na otu butere ọria a, iri assa na anọ na Lagos, ise na Katsina, anọ na Ogun, abụọ na Edo, otu na kwara, otu na Oyo, otu na FCT na otu na Adamawa.

N'ụbọchị iri abụọ na atọ nke ọnwa Eprel, Naijiria chọpụtara mmadụ otu nari na asatọ ọzọ butere ọria korona, Iri asaa na asato na Lagos, iri na anọ na FCT, ise na Ogun, anọ na Gombe, atọ na Borno, abụọ na Akwa Ibom, otu na Kwara, otu na Plateau.

N'ụbọchị iri abụọ na anọ nke ọnwa Eprel a chọpụtara otu nari na iri na anọ mmadụ butere ọria  korona. Iri asatọ na Lagos,iri abụọ  na otu na Gombe, ise na FCT, abụọ na Zamfara, abụọ n' Edo, otu n' Ogun, otu n' Oyo, otu na Kaduna, otu na Sokoto.

Ka ọnwa Eprel di na mkpụrụ ụbọchị iri abụọ na ise, mmadụ iri asatọ na asaa ọzọ ebutela ọria korona, Iri atọ na atọ na Lagos, iri na asatọ na Borno, iri na abụọ n' Osun, iteolu na Katsina, anọ na Kanọ, anọ n' Ekiti, atọ n' Edo, atọ na Bauchi na otu n'Imo.

N'ụbọchị iri abụọ na isii na Eprel, a chọpụtara na mmadụ iri itoolu na itoolu butere ọria korona:  iri anọ na atọ na Lagos Steeti, asatọ na Steeti Sokoto, isii na Taraba State, ise na Kaduna State, ise na Steeti Gombe, atọ na Ondo State, atọ na FCT, atọ na Edo Steeti, atọ dị na Oyo State, atọ dị na Rivers State, atọ na Steeti Bauchi, abụọ na Osun State, otu na Akwa Ibom, otu na Bayelsa State, otu na Ebonyi State, na otu na Kebbi State.

Steeti ndị nwere ndị na-aria ọria korona




#Article 300: Phyno (807 words)


Chibuzor Nelson Azubuike (amụrụ 9 Ọktoba 1986), a kacha mara amara dị ka Phyno, onye ala Naijiria bu onye ọbụ abụ, na onye na-edekọ ihe.   Ọ malitere ọrụ egwu ya dị ka onye na-emepụta  egwu na 2003, ma ama maka rapping n'asụsụ Igbo . Album mbụ ya No Guts No Glory bu nke ewepụtara na 2014. Singles anọ kwadoro ya: Ghost Mode, Man of the Year, Parcel na O Set.  Phyno rụrụ ọrụ na nka dị ka Timaya, flavor, Ruggedman, mgbodo, J. Martins na Mr Raw .  

N’agbanyeghi na obu onye amuru na steeti Anambra, Chibuzor Nelson Azubuike amuru ma zulite ya na Enugu State . Aha ogbo ya, nke otu n'ime ndi enyi ya ulo akwukwo sekondiri nyere ya, sitere na okwu onu. Phyno zụlitere mmasị maka imepụta egwu n'oge ụlọ akwụkwọ sekọndrị ya. O buru ụzọ chọọ ịbụ onye ọkwọ ụgbọ mmiri, mana a gwara ya na ọ ga-abụ dọkịta. N'ime ụlọ akwụkwọ sekọndrị niile, ọ mụtara ịkpọ ụbọ na piano. Ọ mụtakwara ike ịhazi usoro nke ọ bụla ọ nụrụ. Ọ gụrụ akwụkwọ nchịkwa ọha na Institute of Management na Technology na Enugu, ma malite irite uru na egwu n'oge nke abụọ ya ebe ahụ. Phyno gwara Ifeoma Onoye na Mr Raw bụ otu n’ime mmadụ ole ọ lepụrụ anya.   Phyno bidoro ịkụ mmiri na 2010 wee kwaga Lagos iji gaa n'ihu n'ọrụ ịkụ egwu ya.  

Phyno bidoro idekọ album studio mbụ ya akpọrọ No Guts No Glory na 2012.  Ndekọ ahụ gosipụtara ngosi ndị ọbịa sitere na Stormrex, Omawumi, Olamide, Efa, P-Square, Timaya, Flavour N'abania, Mazi Raw, MI, Ice Prince na Runtown . Edere ya na mbu n'asụsụ Igbo na Pidgin nke ala Nigeria . Na 25 Septemba 2012, o wepụtara Olamide-aka Ghost Mode dị ka onye na-eduzi album otu.  Ọ meriri Best Collabo na ntanetị nke 2012 na Headies Awards na 2013 Nigeria Entertainment Awards .    Muski video maka Mọ Mode e wepụtara na 7 December 2012. Ọ bụ Clarence Peters gbara ya ma duzie ya na Lagos.  Sputnet Records wepụtara nke abụọ album Man of the Year (Obago) na 23 Mach 2013.  Abụ ahụ meriri Best Rap Single na 2012 The Headies Awards.     The music video maka Man of the Year (Obago) e uploaded jidesie YouTube on 20 August 2013. Agbanyekwara na Clarence Peters gbara na Abakpa Nike gbagburu ya, ma gosipụta ngosipụta sitere na Illbliss . N’ọnwa Septemba afọ 2013, ụlọ ọrụ mgbasa ozi Naịjirịa machibidoro ịgbanye vidiyo egwu ahụ.  

Nke atọ album Parcel ahụ ewepụtara na 11 October 2013. Ebu ụzọ kpọọ ya Parcel (BIG Nwa). Egwu vidiyo maka Parcel nke Clarence Peters gbara ma wepụta ya na 19 February 2014. E wepụtara O Set dị ka album nke anọ na anọ na 4 Mach 2014. WizzyPro mepụtara abụ ahụ na ụda olu sitere na P-Square .  Ejiri vidiyo egwu maka egwu ahụ bụ Jud Engees Okoye duziri ya.  Na 22 Mee 2014, Phyno wepụtara vidiyo egwu maka Alobam, nke Clarence Peters duziri. Onye mepụtara Major Bangz, abụ a bụ slang ndị Igbo maka My Guy.  Na 2 Septemba 2014, Phyno wepụtara vidiyo maka abụ Authe (Authentic) na Flavour.  Na 7 Ọktọba 2014, o wepụrụ Major Bangz nke mepụtara Yayo.  Ọ depụtara na ọnụ ọgụgụ 8 na eserese Pulse Music Video.  Egwu vidiyo nke Clarence Peters nyere maka abụ ana - amalite na 5 nke ọnwa Jenụwarị 2015  Opeoluwani Akintayo nke Daily Times nke Nigeria nyere vidiyo ahụ ọkwa 8 nke kpakpando iri nke 10, na-aja mma maka iji props.  

Phyno jikọrọ ọnụ na Olamide, akpọrọ 2 Ndị Eze, ka ahapụrụ na 1 Eprel 2015. Rappers umụ nwoke abụọ ahụ gara na mgbasa ozi na-elekọta mmadụ iji kwupụta atụmatụ maka ntọhapụ album ahụ.  

Na June 2013, Phyno rụrụ nkeji iri abụọ na ise na Owerri dịka akụkụ nke njem Star Music Trek.  Ọ gara D'banj, Burna Boy, Chidinma, Vector, Pucado, Seyi Shay, Gosi Dem Camp, Kay Switch na Sean Tizzle dị ka ihe na-akwado ọrụ na 2013 Hennessy Artistry Club Tour.  Ọ rụrụ na mbipụta nke 2014 Music Star Trek tour na Nsukka, Enugu State.   

Na Machị 2019, Phyno kwupụtara atụmatụ maka mwepụta nke album studio nke atọ Deal With It . Otu olulu abuo akwadoro ya: Agu na The Bag. Ndekọ a gosipụtara ngosi ndị ọbịa sitere na Olamide, Falz, Davido, Don Jazzy, Zoro, Runtown na Teni . Ndi nnyocha na ihe gbasara

Ntụrụndụ na Naijeria họpụtakwara Phyno dika otu onye n'ime ndi na akụ egwu, n'ime mmadu iri ndi egwu ha kacha ada-ụda na ọgụ afọ iri (2010s)  

N'ajụjụ ọnụ a gbara ya na akwụkwọ akụkọ Punch 2014, Phyno gọrọ agọ banyere akụkọ ituwa otu nwanyị aha ya bụ Rita Edmond ime.  




#Article 301: Anna Sharyhina (281 words)


Anna Borysivna Sharyhina (amụrụ ya na c.1978) bụ nwanyị Ukraine na-akwado ọrụ LBGT. Ọ bụ onye nkuzi nke Sphere Women Association, òtù ụmụ nwanyị nwere mmasị na nwanyị na mba Kharkiv, na nke NGO Kyiv Pride, kọmitii na-ahazi Pride Parade na Kiev .  

Sharyhina na onye ya na ya na-akpakọ, Vira Chemygina, etinyela aka na mpaghara LBGT nke Ukraine n' otu ndị nwanyị nwere mmasị na nwanyị. Ha haziri ije Kiev na ije izizi maka ịha nhatanha. Njem nke Kiev nke abụọ maka ịhe gbasara nhatanha, emere na 2015, ndị uwe ojii sooro ya ma nwee nkwado nke ọnụ ọgụgụ ọha na eze. Agbanyeghị, njem a were naanị nkeji iri na ise n'ihi oke ime ihe ike megide ndị mere ngaghari a ahụ.  Mmadụ iri, tinyere ndị uwe ojii na-eche ihe omume ahụ merụrụ ahụ.  

Sharyhina n'ọrụ LBGT enwela mmegide na-aga n'ihu na Ukraine. Mgbe ọ na-ekwu okwu banyere LBGT n'ụlọ ebe a na-ere akwụkwọ na Kharkiv, ebughariri nzukọ ahụ ugboro abụọ: nke mbụ gaa na ebe mgbasa ozi ndị Kharkiv nke Nakipelo nakwa gaa na etiti Kolv Izolyatsiya.  Ndị na-ahụghị anya ji anwụrụ ọkụ buso PrideHub agha, bụ ebe etiti obodo Kharkiv, na July 2018; Ejiri grafiti na ọbara anụmanụ mebisịa ụlọ ahụ. Agbanyeghị na ọ bụ ndị uwe ojii mere mkpesa, na ihe karịr akwụkwọ mkpesa 1000 edegaara onye na-ahụ maka ime obodo Arsen Avakov, ọ nweghị onye ọ bụla tara ntaramahụhụ maka mpụ ahụ.   

N'ọnwa atọ n'afọ 2019 Sharyhina so na ndị na-ahazi izu nke ịdị n'otu ụmụ nwanyị na Kharkiv maka izu mbụ nke Mach: 

Ihe esi mee emume a bụ

Na Jenụwarị 2020 Sharyhina katọrọ Mike Pompeo maka ịga leta Ukraine na-ezukọghị ndị isi obodo LGBTQ.   




#Article 302: Mayen Adetiba (374 words)


Mayen Adetiba (a mụrụ ya n'afọ 1954) bụ  onye Naijiria na-eme ihe egwuregwu nkiri, ọ gara n’ihu ibu onye ọrụ Injinịa ama ama n' obodo . 

A mụrụ Adetiba  n'afọ 1954 na Naijiria.  Na mbụ ọ chọrọ ị bụ onye odebe, mgbakọ ego bụ nke ndị oyibo kporọ Accountant, mana o mechara ga- gụọ ihe gbasara ịchụ nta akụkọ  

Ọ rụrụ ọrụ n'ihe nkiri a kpọrọ The Bar Beach Show , ọ kpara agwa dika  nwunye Lakunle Ojo n'egwregwu Village Headmaster . Ọ sokwa mepụta ihe egwregwu  bụ nke pụtara ihe n'afọ 1980.  Ọ gara obodo oyibo na US maka agụmakwụkwọ nke mahadum ebe ọ nwetara ọrụ n'ihi nne na nna ya  enweghị ike izitere ya ego n'ihi ihe mgbochi nwepụ ihe n'ala Naijiria. Ọ nọrọ nwantịtị oge na Mahadum nke New York tupu ọ gafee na Mahadum nke Columbia iji mụọ maka injinia nke na-ahụ maka eletriki. A gwara ya na injinia ịrụ okporo ụzọ, akwa mmiri, ụlọ di iche iche w.d.g bụ nke akpọrọ civil engineer ga aka nata ugwu na nsọpụrụ karia injinia eletriki, nke a mere ka ọ gbanwee gụwazie civil engineer.  

Mgbe ọ gbanwere ịgụ Civil injinịa na Mahadum Columbia, ọ bụghị naanị na ọ bụ naani nwaafọ Naịjirịa, kama kwa ọ bụ naanị ya bụ nwa nwaanyị ojii na-enweta ọzụzụ ị bụ injinia a.  Ọ gara n’ihu nweta nzere nke Mastas na Mahadum Cornell .  

Ọ lụrụ Mazi Dele Adetiba ha mụta nwa  nwaanyị aha ya bụ Kemi onye nke a mụrụ na Lagos na Jenụwarị n'afọ1980.  

A hoputara ya dika onye isi ndi otu a kpọrọ    ma bụrụkwa osote onye isi n'otu ọzọ a kpọrọ   ugboro  ato.  Ọ bụ nwanyị mbụ ahọpụtara ka ọ bụrụ onye isi oche nke Executivi Kọmitii nke otu 'Nigerian Society of Engineers'.  Ọrụ ya gụnyere ịrụ ọrụ nke metụtara Ụlọ ọrụ African Union Southern Africa Regional nke dị na Malawi nakwa nnukwu ụlọ a kpọrọ Summerhill Baptist Church dị na Lagos. Ọ rụrụa ọrụ ebe a na anaghị ego maọbụ ihe nrite ndị ọzọ.  

N'afọ 2017 a họpụtara ya ịnọ n' ihe nkiri nwa ya nwaanyị a kpọrọ King Women ebe Kemi Adetiba gbara ya ajụjụ ọnụ. O sonyeere King Women ndị ọzọ bụ  Chigul, Taiwo Ajai-Lycett, TY Bello na Tara Durotoye  




#Article 303: Moremi Ajasoro (407 words)


Moremi Ajasoro, Princess of the Yoruba ( Yoruba : Mọ́remí Àjàsorò ) bụ onye ama ama dị ezigbo mkpa n’akụkọ ndị Yoruba nke West Africa . Amụrụ ya adaeze, ọ bụ nwanyị nwere obi ike nke ama ama ya nyere aka mee ka ndị Yoruba merie ndị agbataobi ha.  

Moremi bụ onye sitere na alụm di na nwunye nke ezinụlọ eze Oduduwa, nna na-ahụ maka nna nna ndị Yoruba.    

Ayaba Moremi biri na narị afọ iri abụọ,   ọ bụ onye Offa,  wee lụọ Oranmiyan, onye bụ onye nketa nke eze Ife ma bụrụ nna nna ndị Yoruba, Oduduwa.  Ile-Ife bụ mba nke e kwuru na ha na ebo ọzọ amaara dika Forest people na-alụ agha. (Ìgbò n'asụsụ Yoruba, n'agbanyeghị agbụrụ ndị ọkà mmụta ahụ kwenyere na o nweghị ihe ọ bụla jikọrọ ya na Ìgbòs nke oge a na Nigeria). Ọtụtụ ndị ụmụ amaala ahụ bụ ndị ohu, n'ihi nke a, ndị obodo Yoruba na-eleda ha anya. 

Moremi bụ nwanyị nwere obi ike ma mara mma nke iji wee merie nsogbu chere ndị ya ihu, kwere nkwa na mmụọ nke osimiri Esimirin nke ukwuu ka ọ wee nwee ike ịchọpụta ike nke ndị iro mba ya. 

E kwuru na ndi Igbo kpọrọla ya dika Ohu, maka mma ya emee onye eze ha jiri lụọ ya dika ugoeze ya ètere mmanụ. Mgbe ọ matachara ihe nzuzo gbasara ndi agha di ya, ọ gbafuru gbalaga Ile-Ife gaa gwa ndị Yoruba nke a ndị mechara merie ha.

Mgbe aghaagha ahụ gachara, ọ laghachitere di mbụ ya, Ọba Oramiyan nke Ife (ma mesịa Oyo ), bụ onye mere ka edobeghachi ya ozugbo ka ọ bụrụ eze nwanyi ya. Iji mezuo nkwa ahụ o kwere Esimirin tupu ịmalite ọrụ ya, enyere ya nwa ya Oluorogbo dika ihe ịchụ àjà maka Mụọ ahụ n'ihi na nke a bụ ihe ọ rịọrọ maka ya mgbe ọ laghachitere n'ụlọ nsọ ya. 

Ekwuru na amalitelarị Emume Edi dịka ụzọ iji mee ememe maka aja ahụ ọchụrụ ndị ala Yoruba. Ọzọkwa, a na-akpọ aha ya n'ọtụtụ ebe ọha na eze ugbu a na Nigeria, dịka ụlọ ezumike, ụlọ obibi ụmụ nwanyị na Mahadum Lagos na Obafemi Awolowo . 

N’afọ 2017, Oba Ogunwusi, onye Ooni nke Ile Ife, Osun Steeti guzobere akpụrụ akpụ Moremi n’ụlọ ya. Ihe akpụrụ akpụ a bụ ugwu kachasị elu na Naịjirịa, na-achụpụ onye nweburu ihe ndekọ ahụ (akpụrụ akpụ na Owerri, isi obodo Imo State). Ọ bụkwa nke anọ kachasị ogologo n ’Africa. 




#Article 304: Kemi Adetiba (376 words)


Kemi Adetiba bụ   na Naijiria, dairektọ na-ahụ maka fim, nakwa onyonyo nke aka ọrụ ya na-apụta ihe na Channel O, , ,  na .  
 

Amuru ya na Lagos ka ọnwa Jenụwarị dị na mkpụrụ ụbọchị asatọ n'afọ 1980,  Nne ya bụ Mayen Adetiba bụ onye injinịa na onye na-emepụta ihe nkiri di iche iche. Kemi Adetiba bidoro njem ya n'ime mgbasa ozi dị ka nwatakịrị ebe ọ mere ihe mgbaza ozi azụmahịa nke  bụ ncha eji asa akwa na ihe ndị ọzọ. Nke a bụ igbaso nzọ ụkwụ nna ya bụ Dele Adetiba. 

Kemi bidoro ọrụ eji mara ya  dịka onye na-akọwapụta ihe n'igwea redio nke  , ebe ọ bụ olu na-ekwupụta okwu n'ihe akụkọ wuru ewu a kpọrọ Soul'd Out na Sunday at Seaside . Adetiba bidoro itinye aha ya na nchikọta egwu  na ntanetị n'ihe di iche iche dika Spotify na Soundcloud site n'aha ọ kpọrọ onwe ya bụ 'hule'. 

Kemi Adetiba malitere ịgbanwe ọrụ ya site na ịbụ olu na-ekwu okwu na redio wee bụrụ ihu ana ahụ anya n'onyonyo televishọn site na- ikwado ma gosipụta ọtụtụ ihe nkiri na  Mnet,  nke gụnyere Studio 53, Ọnwụnwa Naịjirịa nke ya na    gosipụtara. Kemi bụkwa onye na-eweta ihe nkiri na Soundcity TV ma kwado Maltina Dance All ugboro atọ n'usoro.  

Ka ọtụtụ afọ ịnọ nke ọma  n’ihu igwe foto gachara, Adetiba debara aha ya na  iji mụọ nke ọma etu esi anọ n'ihu igwe foto , taa ọrụ aka ya dika dairektọ juru mpaghara Afirica nakwa ngafe Africa. Mkpirikpi ihe nkiri nke  Kemi Adetiba mepụtara akpọrọ Bloodied Ocean gosiri n'afọ 2009 na  na .  

Ụfọdụ ọrụ aka ya nwetara ihe  onyinye di iche iche, dika vidio egwu 'Ekundayo' nke ụmụ nwaanyị kacha mma bụ nke   gụrụ na Soundcity TV Music Video Awards', Vidio nke ụmụ nwaanyị kacha mma na egwu 'Today na Today' bụ nke  gụrụ n'afọ 2010 .  Ọrụ kachasị ọhụrụ nke Adetiba bụ rụrụ bụ n'egwu 'onye' nke  tiri ebe ọgosiri , 's Anifowose, Sitting on the Throne nakwa egwu 's  a kpọrọ Say.  

A họpụtara Kemi maka Onye Nchịkwa Egwu  kacha mma na  . Ọ nwetakwara ihe onyinye nke ndi  direktọ egwu kacha mma n'afọ 2015 nakwa ihe nrite   maka nwaanyị kacha nepụta ihe nkiri na fim nakwa onyonyo n' afọ 2017.  




#Article 305: Priscilla Ekwere Eleje (129 words)


Priscilla Ekwere Eleje bụ onye ntụzi izizi maka ọrụ ego na Central Bank of Nigeria (CBN). Ọ bụkwa nwanyị izizi nke tinyere akara ya n' akwụkwọ ego nke Naijirịa, akwụkwọ ego naira .  

Eleje bụ nwaafọ Afikpo dị na Ebonyi State . O nwetara akara mmụta banyere akparamaagwa na Mahadum Jos, Plateau State . O ritere na Hubert H. Humphrey Fellowship na Banking and Management na Mahadum Boston, Massachusetts, USA. Ọzọkwa, ọ bụ onye nyocha akwụkwọ (CISA).  

A họpụtara Eleje ka ọ bụrụ onye ntụzi aka n' ọrụ nke Currency Operations nke ụlọ akụ apex nke Nigeria, CBN, na August 2018. Tupu oru ya, enyere ya onye nledo anya ọkwa a. Otu ego naira mbụ gosipụtara mbinye aka ya bụ akara 1000 nke batara na ntuli aka na 2019.  




#Article 306: Mo Abudu (616 words)


 Mosunmola Abudu, onye a na-akpọkarị Mo Abudu, bụ onye mgbasa ozi  nke Naijiria, àgwà mgbasa ozi, ọrụ ebere, na onye na-ahụ maka nhazi akụ na ụba mmadụ.   Nwanyi Forbes kowara ya dika Nwanyi kacha enwe ọganihu n' Afrika.   

A mụrụ Abudu na Hammersmith, West London.  O biri na UK na mgbe ọ na-etolite. Ọ gara ụlọ akwụkwọ Ridgeway, MidKent College na West Kent College . O nwetara akara ugo mmụta na Human Resource Management site na Mahadum Westminster na London . 

N'afọ 2006, Abudu bidoro EbonyLife TV,    ụlọ ọrụ ihe nkiri na-egosi n'ihe karịrị mba 49 n'ofe Afrika, yana UK na Caribbean.  Ọ bụ ntinye akwụkwọ nke Media na Entertainment City Africa (MEC Africa), EbonyLife TV dị na Tinapa Resort, Calabar, Cross River State, Nigeria. 

Na Machị 2018, Sony Pictures Television (SPT) kwupụtara na ha emechaala nkwekọrịta afọ atọ ha na EbonyLife TV nke ga-agụnye mmekorita nke The Dahomey Warriors, usoro banyere Amazons bụ ndị weghaara ndị ọchịchị France na narị afọ iri na itoolu n' ọdịda anyanwụ nke mba Afrika.   

Abudu guzobere EbonyLife Films. Ihe nkiri mbụ ya dị ka onye na-eme ihe nkiri bụ Fifty. Mgbe ya na ndi The ELFIKE Collective' rụkọtara ọrụ na 2016, ọ mepụtara The Wedding Party , nke ghọrọ ihe nkiri kachasi iweta ego na Film ndi Nigeria( Nollywood ).  

Abudu bụ Onye Mmepụta, onye Nlekọta na onye na-eme ihe ngosi nke okwu TV, Moments with Mo, nke bụ ihe ngosi okwu izizi kwa ụbọchị na telivishọn ndi di na mpaghara Africa.   

Ka ọ na-erule Ọktọba afọ 2009, edeela ihe karịrị narị amaokwu abụọ ma na-egosipụta isi okwu sitere na ụdị ndụ, site na ahụike, ọdịnala, ndọrọ ndọrọ ọchịchị, ntụrụndụ, ọdịnala, na egwu agbụrụ na agbụrụ agbụrụ. Ndị bịaranụ gụnyere ndị a ma ama, ndị isi, Nobel Laureates na onye odeakwụkwọ nke onye isi ọhụụ nke United States Hillary Clinton,  Abudu kwuru na ihe ngosi ahụ na-egosi ndụ na arụmọrụ nke onye ama ama, mana oge ụfọdụ onye anaghị ahụ maka onye Africa bụ onye ma ọ bụ ike ya na mkpebi siri ike ya arụpụtala ihe, merie ihe maọbụ bụrụ ihe na - achọta ihe na - eme ya onwe ya ka ọ bụrụ ihe nlereanya nye ndị ọzọ.  

Egosiri ya na M-Net tinyere ngosi ya na TV di na mba anọ na asatọ (48) dị n' Africa, ihe ngosi ahụ na-ekwukwa ugbu a na televishọn n'akụkụ mba ndị ọzọ n'ụwa. 

Ọganiihu ihe ngosi ahụ na ebumnuche ịgbanwere echiche ụwa banyere kọntinenti Afrika emeela ka atụnyere Oprah Winfrey, ya na The Independent na Slate Afrique na- akpọ ya Africa's Oprah  ma ọ bụ Nigerian Winfrey, n'otu n'otu.  

Abudu bụ onye okike na onye nrụpụta ihe nkiri nke The Debaters, ihe ngosi telivishọn n'ezie . Nke ndi Guaranty Trust Bank nyere ya, ọ pụtara na 3 Ọktoba 2009. Ihe ngosi a lekwasịrị anya inye Africa olu site na ịkwalite oratory.  

Forbes Africa ghọtara Abudu dị ka nwanyị Africa mbụ nke nwere Channel Pan-Africa (2013).   Edepụtara ya dị ka otu n'ime ụmụ nwanyị 25 kacha ike na Global TV nke The Hollywood Reporter gosipụtara na (2013)  wee nweta ntinye aka nke Women Werk na New York (2014) dika onye azụmahia kachasi.  N'afọ 2014, enyere ya ugwu Dọkịta Humane Letters (Honouris Causa) nke Mahadum Babcock wee.  N'afọ 2019, e nyere ya MIPTV nke 2019 Médailles d'Honneur, na Cannes, France, mee ya onye mbụ n' Africa  ịbụ onye natara nturu ugo na-akwanyere ugwu a. Ka emechara n’afọ ahụ, akpọpụtara Abudu ka edepụtara ya na 2020 Powerlist, na ndepụta Top 100 nke ndị mmadụ kachasị emetụta na UK sitere na agbụrụ Africa / African-Carribean.  

Abudu bi na Lagos. Ọ nwere ụmụ abụọ; nwa nwoke na nwa nwanyi.  ma di ya bụbu Tokunbo Abudu.  




#Article 307: Uche Jombo (299 words)


Uche Jombo Rodriguez  onye nke amụrụ n'ọnwa Disemba n'ụbọchị iri abụọ na asatọ n'afọ 1979, bụ onye na- emepụta ihe nkiri, edekwa ihe nkiri ma na-akwado ndi na-emepụta ihe nkịrị fim na Naijiria nke ndi oyibo kpọrọ ,  and . . 

A mụrụ Uche Jombo n' abali iri-abụọ na asatọ nke onwa Disemba  n’afọ 1979  n’Amiriba, Abia Steeti, Naigeria . Ọ gụrụ maka Mathematics na  na Mahadu di na Calaba ma gụọ   na . 

N'afọ 1999, Jombo sonyere n'otu ụlọ ọrụ ndi nke Naijiria na-emepụta ihe nkiri fim a kpọrọ 'Visa to hell'. Dika ọnye na-ede ihe nkiri , o soro dee ụfọdụ ihe nkiri dika The Celebrity, Games Men Play, Girls in the Hood na A Time to Love'. Jombo gara n’ihu ịkwado ndi otu  Nollywood na-ịmepụta fim akpọrọ 'Hustlers, Holding Hope na nke orụ aka nke ya akpọrọ 'Damage' bụ nke metụtara esemokwu, ekworo, ịlụ ọgụ, iti ihe na-esite na ezinaaụlọ.. Jombo bụ onye nnọchi anya Globacom . 

O meela ihe karịrị, ihe nkiri fim karịrị narị abụọ mgbe ụfọdụ eji aha ya mara ihe nkiri ndi ahụ . Ihe nkiri  egwuregwu iri abụọ ọ mere eji mara ndị  otu Nollywood gụnyere Games Men Play, Lies Men Tell, Holding Hope, A Mother's Fight, Unconditional, A Time to love, Be my wife, na Celebrity. 

N'afọ 2008, ọ bidoro imepụta fim nke ya site n'iji aha ụlọ ọrụ ya a kpọrọ 'Uche Jombo Studios Production. N'afọ 2012, ọ lụrụ Kenny Rodriguez wee malite igosi na ikuziri ndi omee fim ka esi eme fim n'afọ 2015 mgbe a mụsịrị nwa ya nwoke  aha ya bụ Mattew. Igosi na igbazi ụzọ  maka imepụta ezigbo fim pụtara ihe na fim ya ndia. Lost in Us, How I Saved My Marriage, na nke so kwalite ndị otu  Nollywood akpọrọ 'Heaven on My Mind'.




#Article 308: Sefi Atta (386 words)


Sefi Atta   onye nke  amụrụ n'ọnwa Jenụwarị n'afọ 1964 bụ nwa afọ Naijiria bi n'America. Ọ nwere ihe nrite pụrụ iche site na-ide akwụkwọ, egwuregwu na egwuregwu ndi a na-ekiri n'onyonyo.   A tụgharịala ụfọdụ akwụkwọ ya n'ọtụtụ asụsụ di iche iche. Akwụkwọ ndi nke bụ egwurwegwu pụtara ihe bụ nke ndi BBC na-egosipụta n'igwe redio, egwregwu ndi nke a na-eme na nkwago egwuruegwu bụ nke gara mba ụwa niile. Ihe  onyinye o nwetago   n'afọ 2006 nakwa   n'afọ 2009. .   

A mụrụ Sefi Atta mụrụ na Lagos, Nigeria, n'ọnwa Jenụwarị n'afọ 1964, Ha dị ise n' ezinaụlọ a. Nna ya Abdul-Aziz Atta bụ  odeakwụkwọ nke gọọmentị Naijiria bụrụkwa Onye Isi ndi ọrụ oyibo wee ganye n'ọnwa ya n'afọ 1972, nne ya bụ Iyabo Atta zụrụ ya. 

Ọ gara Queen's College, Lagos na Millfield School nke England. N’afọ 1985, ọ nwetara nzere mmụta BA na Mahadum Birmingham . O tozuru etozu dika onye na -ahụ maka ego obodo n'obodo England nakwa mba United States, ebe o kwagara n'afọ 1994.  O nwetara nturu ugo mke MFA site na Mahadum Antioch n'afọ 2001.  

Ọ lụrụ Gboyega Ransome-Kuti, onye dibia oyibo , ọ bụ nwa Olikoye Ransome-Kuti, ha mụrụ otu nwa nwanyị, aha ya bụ Temi.  

Ụlọ ọrụ ya di na-Lagos bụ  nke na-enye nkwado n'ụmụ mwaanyị chọrọ imụta ka esi agụ agụmagụ bụ nke o guzobere iji nweta ego o ji enyere ndi chọrọ imuta ka esi agụ agụmagụ. 

Ọ na - eke oge ya n’agbata Naịjirịa, England na United States. 

Atta gụrụ akwụkwọ na  Mahadum Antiọk dị na Los Angeles ebe a na-akụzi ka esi eji nka ede ederede nke ọma. Mkpirisi akụkọ ụfọdụ  o dere pụta ihe n'akwụkwọ Jonal ha bụ    ,  nakwa . Ederede ya apụtala n'akwụkwọ mbipụta dika  and    A tụgharịala akwụkwọ ya n'ọtụtụ asụsụ di iche iche. Akwụkwọ agụmagụ izizi ya a kpọrọ , nwetara ihe oyinye nke .  

Akwụkwọ agụmagụ ya 

Nchikota nkenke akụkọ 

Akwụkwọ ụmụaka 

Nchịkọta egwuregwu 

Egwuregwu emere na nkwago 

Egwuregwu ekwupụtara na Redio  

Egwuregwu nke onyonyo 

Onye edemede nleta 

Atta sọ na ndị kara ikpe maka , n'afọ 2010 ma bia bụrụ nnukwu ọka ikpe n'afọ 2019 maka . . 

Nnyocha dị omimi banyere ọrụ ya, Writing Contemporary Nigeria: Ka Sefi Atta si kọpụta omenaala na ọdịnaala bụ nke  Prọfesọ Walter P. Collins, III haziri ka ndị   ebipụtara n'afọ 2015. . 




#Article 309: Arit Okpo (167 words)


Arit Okpo bụ onye nta akụkọ nakwa onye na-ekwupụta mmeme n'onyonyo na . Okpo so na ndị na-ekwupụta ihe na nke akpọrọ 's African Voices Changemakers   Ọ rụbụrụ ọrụ na  EbonyLife TV dika onye nkọwapụta na onye nkwadon ihe ndi ana-egosiputa na Ebonylive TV.  

A mụrụ Okpo na Lagos, Nigeria. Ọ gụsịrị akwụkwọ n'afọ 2002 na Mahadum  nke Calabar . 

Okpo rụrụ ọrụ dị ka dairektọ ụlọ akwụkwọ na-ahụ maka idozi ihe ndi a na-emepụta n'onyonyo n'afọ 2013,  O mecha bụrụzie onye dairektọ nwere nka ọrụ n'ụlọ ọrụ Menoword Media. Na EbonyLifeTv, ọ kawdoro ma gosipụta ihe a kpọrọ EL Report (nke mechara bụrụ The Crunch), Chefrican na ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naija.   

A kpọrọ Okpo dika onye ọhụrụ na CNN African Voices. Mmemme televishọn CNN International nke na-egosipụta mba Africa n'ihe gbara, ọrụ nka di iche iche eji mara ndi afrika maọbụ ndi africa di iche iche na-eme ihe di iche iche iji mee ka obodo afrika gaa n'ihu.Ọ bụ ndi  Globacom na- akwado ndi African Voices.   




#Article 310: Beverly Naya (185 words)


Beverly Naya ( onye amụrụ Beverly Ifunaya Bassey  ka ọnwa Eprel dị na mkpụrụ ụbọchi iri na asaa n'afọ 1989) bụ onye  Naịjirịa na-emepụta ihe egwuregwu di iche iche a mụrụ na mba Britain. O nwetara ihe nrite di iche dika onye nka ya nwere olile anya ịmụba nke    . Ọ nwetakwara nturu ugo ọzọ dika onye otu Nollywood kacha eto ọsisọ n'afọ 2011 akpọrọ . O bidoro mepụtawa ihe egwuregwu ka ọdị afọ iri na asaa mgbe ọ ka na-agụ maka filọsọfi,saikọlọji na soshịọlọji na  . Ọ gụrụ ka esi ede na eme fim na     N'ajụjụ ọnụ BellaNaija gbara ya ọ kọwara na ya lọchitere na  Naịjirịa n'ihi uto nke otu Nollywood nakwa uru na ụzọ ọmepere ndi na-eto eto n'ihe gbasara ime fim.  N'ajụjụ ọnụ ọzọ, o kwuru na ọ bụ  na Genevieve Nnaji bụ ndi ọ na-eṅomi ma na-egere ha ndụmọdụ.  

Dika e kwuru na mbụ na ọ malitere ime ihe egwuregwu mgbe ọ dị afọ iri na asaa mgbe ọ na-agụ akwụkwọ na Mahadum Brunel dị na Uxbridge, England.  N’afọ 2011., Mgbe ndi Encomium Magazine gbara ya ajụjụ ọnụ, ọ sịrị 




#Article 311: Kiki Mordi (758 words)


Kiki Mordi  onye a mụrụ ka ọnwa Ọgọst dị na mkpụrụ ụbọchị iri na abụọ n'afọ 1991 bụ onye   b onye ama ama dika onye nta akụkọ, onye na-agputa mab egosipta ihe n'onyonyo, onye na-eme fim nakwa onye na-ede ederede. N’afọ 2016, ọ nwetara ihe onyinye dika onye aka r ya ka pta ihe n'ihe ndi ana-akwapta n;igwe Redio (South-South) n'emume akpọrọ  .  

A mụrụ Mordi na Port Harcourt, Rivers State, Nigeria nye  nne na nna ya bụ ndị Nigeria.  ka nna ya nwụsịrị, ọ bara  iji maka dibia oyibo mana emechara ọ  kwụsị agụmakwụkwọ  n'ihi   sexual harassment  sitere n'aka otu onye nkuzi ya.   

Mordi dika anyị kwuru na mbụ bụ onye ntaakụkọ si Naịjirịa, onye mgbasa ozi, onye na-eme fim na onye na-ede ederede. Ugbu a ọ bụ anya  BBC ji akọwapụta ihe na-eme n'Africa ,ọ bụkwa onye isi na .  N’afọ 2017, ọ bidoro agha n;igwe ikuku ya bụ 'online' ibuso ndi uwe ojii na-eme mpụ na aghụghọ banyere ina ego ngarị, o bidoro ibuso ha agha a mgbe ndi uwe ojii wakporo ya enyi ya nwoke n'ụlọ ya ma bo ha ebubo na ha ndi otu nzuzo.  N'afọ 2015, ahọpụtara ya dika otu na ndi na-eto eto kacha egosipụta nakwa akọwapụta ihe na onyonyo nakwa redio na mmeme ndi Nigerian Broadcastters Merit Awards.  N’afọ 2016, ọnwetara ihe onyinye maka onye kacha akọwaputa ihe na redio (South South)na mmeme ndị  Nigerian Broadcastters Merit Awards.  A hoputara ya maka nke akpọrọ 'on air personality Female' na mmeme Scream All Youth Awards.   Ka ọnwa Novemba di na mkpụrụ ụbọchi atọ n'afọ 2019, ahọpụtara ya maka    maka onyinye ịchụ nta akụkọ.  

N’afọ 2019, ọ wepụtara ma kwado ihe nkiri akụkọ akpọrọ “Life at the Bay” na Lagos, Nigeria. Ihe nkiri a na-akọ akụkọ otu ụmụ nwaanyị  si edi ndụ , nsogbụ, igba mbọ  nakwa ndọga ha  

Ka ọnwa Mee dị na mkpụrụ ụbọchị iri na asaa n'afọ 2019, ndi 'Real time International Film Festival' họpụtara ihe nkiri fim a bụ 'life at bay bụ nke Nora Awolowo haziri.  

Ka ọnwa Ọktọba dị na mkpụrụ ụbọchị isii n'afọ 2019, a họpụtara ihe nkiri ahụ bụ 'life at bay' ka ọ gosipụta na  ( AFRIFF) n'afọ 2019 .  

Ka ọnwa Ọktọba di na mkpụrụ ụbochị asaa n'afọ 2019, Mordi na ndị otu ya na BBC Africa Eye gosipụtara akụkọ mere eme di nkeji iri na atọ. Ha gosipụtara otu ndi nkuzi nwoke na Mahadum si edina ụmụ akwụkwọ ha ndi nke nwaanyi iji mee ka ha gafee n'ule Mahadum ndi a bụ  and  .  Dr. Boniface Igbeneghu nke Mahadum nke Lagos, Dr. Ransford Gyampo na Dr. Paul Kwame Butakor nke Mahadum nke Ghana bụ ndị nkuzi a gosipụtara na vidio na-akpa ụdị agwa a.  Dr. Boniface Igbeneghu bụ nnukwu onye nkuzi na ngalaba na-akuzi nka, ise ihe, ikpụ ihe na Mahadum nke Lagos Ọ bụkwa onye isi pastọ na ,  Dr. Ransford Gyampo bụ onye otu Prọfesọ nke nke 'Political Science na Mahadum Ghana na Dr. Paul Kwame Butakor bụ onye nke na-akuzi na 'College of Education dikwa  na Mahadum Ghana.  Mordi, onye nke kpara agwa dika nwata nwaanyi di afọ iri na asaa na-achọ ibata Mahadum kwuru na o were ya ndi otu ya ọnwa iteolu iji mezuo nyocha a.   Mgbe egosiri akụkọ na BBC, Dr. Ransford Gyampo kwuru na ya ga-akpụpụ BBC ụlọ ikpe..  N'ihi ihe mkpughe emere  Mahadum nke Lagos kwụsịrị Dr. Boniface Igbeneghu ọrụ ebe ndị Foursquare Gospel Church siri ya rituo n'ọkwa dịka Pastọ rịdata.   Mahadum nke Lagos mechiri otu  ọnụ ụlọ akpọrọ Cold room egosiri na vidio ahụ  bụ ebe ndi nkuzi Mahadum na-anọ enye ụmụ akwụkwọ mmekpa ahụ.  Otu onye Nigeria na-eti egwu bụ  na Nwunye ya bụ  kelere  Mordi maka akụkọ ihe a na-eme na Mahadum o gosiri.   Onye bụbu onye osote onye isi ala Nigeria, Atiku Abubakar na onye bụbu onye isi oche nke Sinati a , kpọrọ oku ka gọọmentị Nigeria leba anya n'ụdị agwa na-eme na Mahadum Nigeria.   N'ajụjụ ọnụ ndi  gbara ya o kwuru na ya na-enweta  okwu iyi egwu kemgbe ọ mechara nyocha ahụ.  

N' ụbọchi asatọ nke ọnwa  Ọktoba n'afọ 2019, Mordi na ndị otu ya na BBC Africa Eye weputara akwụkwọ ebe edepụtara aha ndi niile na enye ụmụ akwụkwọ mmekpa ahụ maka idina ha ka ha wee gafee n;ule. Nke a butere ịchụ n'ọrụ achụrụ Dr Samuel Oladipo, onye nkuzi na Ngalaba Economics, Mahadum. nke Lagos.  

N’abalị iteolu nke ọnwa Ọktoba n’afọ 2019, ndị Nigerian senate zara oku ụmụ Nigeria site na-igụpụta iwu na-amachi ndi nkuzi idina ụmụ akwụkwọ iji nye ha akara ngafe n'ule. 




#Article 312: Adeola Olubamiji (298 words)


Adeola Deborah Olubamiji (onye amụrụ n'abali atọ nke ọnwa atọ n'afọ 1985) bụ Naijirian-Kanadian Biomedical Injinia nke gara n’ihu nye TEDx Talk gbasara otu o siri tinye akwụkwọ 3D maka mgbake nke akụrụngwa mebiri emebi na Canada.   

A mụrụ Olubamiji n'abali atọ nke ọnwa atọ n'afọ 1985 na Nigeria, onye amụrụ na mpaghara Ijare, Ondo steeti. O tolitere na Ibadan ebe ọ gara Alafia Public Primary School na St Gabriel Secondary School, Mokola.  O nwetara akara ugo mmụta bachelor ya na Physics (ya na igwe elektrọniki) site na Mahadum Olabisi Onabanjo, ma mesịa gaa Mastas ya na Mahadum Tampere, Finland . O nwetara akara ugo mmụta Doctorate ya site na Mahadum Saskatchewan, ghọrọ ọ bụghị naanị onye Naijiria mbụ kamakwa bụrụ onye Africa mbụ nwetara Ph.D. na Injinia Biomedical si Mahadum.

Ọ rụrụ ọrụ dị ka Onye ndu Metallurgist na Material Injinia na Burloak Technologies na 2016. 

Ugbu a ọ bụ nnukwu injinia na-enye mgbakwunye na Cummins Inc. N'Indiana, ebe eji mara ya dika onye mmuta n’ile anya ihe nke oma, ya na mmepe nke ihe eji emeputa ihe nke igwe ihe ndia, meziwanye ihe cummins ‘igwe laser na-anaghị agba nchara  laser biputere.  

Ọ bụ ya hụpụtara STEMHub Foundation, nke na-ahụ maka nkwado ndị nkụzi Science, Technology,Engineering and Mathematics (STEM) na-akụziri Ụmụ akwụkwọ nakwa ndị n'ebido mbido ọrụ ha.

O nwere ụlọ ọrụ na-ahụ maka nyocha a na-akpọ D-Tech Centrix, nke dị na Hamilton Canada 

N'afọ 2017 ahụrụ ya dika nwanyị ojii nke ise n'ime ụmụ nwanyị ojii 150 n'eme ka Kánada dị mma iji mee ncheta emume 150  nke Kanada.

N'afọ 2019, akpọrọ aha ya dịka otu n'ime ụmụ nwanyị 27 bụ ịgba na Nlụpụta Honoree na USA  

N'afọ 2020, enyechara Olubamiji dịka otu n'ime 130 'STEP Ahead Honoree' na ụmụ nwanyị isi ụlọ ọrụ na-emepụta ihe  




#Article 313: Jemima Osunde (212 words)


Jemima Osunde ( onye a muru ka ọnwa Eprel dị na mkpụrụ ụbọchị iri atọ)  bụ onye na-emepụta ihe nkiri, nakwa onye na-akọwapụta ihe n'onyonyo maọbụ redio . E bidoro ịmata onye ọ bụ nke ọma mgbe ọ kpara agwa dịka Leila n'ihe nkiri onyonyo a kpọrọ . A họpụtara Osunde dịka  mgbe emere  maka agwa ọ kpara n'egwuregwu  n'afọ 2018   

Jemima Osunde bụ otu nwa n’ime ezinụlọ mmadụ ise ma bụrụkwa onye Edo State . Ọ gụrụ maka  na   .    Osunde sokwa mee fim akpọrọ Jungle Jewel ka nwanne nna/nne ya jara ya ike isonye n'ihe nkiri egwuregwu. 

Ọ kpara agwa dika Laila n'ihe nkiri   na sirisi ano egosiri ya, ma jee South Africa maka nke ugboro ise, ọ lọchitere Nigeria maka imeputa ihe nkiri a  nke ụgboro isii. N'afọ 2018, ya na  so mepụta ihe nkiri  Rumour Has It na Ndani TV.

Osunde lachitere nke ugboro asaa na ihe nkiri MTV Shuga akpọrọ 'Alone Together' bụ nke a na-egosi kwa anyasị banyere (lockdown) mkpọchibido ụzọ ya mkparịta ụka di n'etiti ndị bụ (ọria nje corona) coronavirus . Ndi gosipụtara ihe nkiri a bụ ndi niile kpara agwa na ya , ha gụnyere ,  na    .

N' afọ 2019, Osunde gụrụ na  University of Lagos ede ọ nwetara digiri na physiotherapy.




#Article 314: Betty Abah (276 words)


A mụrụ  Betty Abah ka ọnwa Machị dị na mkpụrụ ụbọchị isii n'afọ 1974. Ọ bụ onye ọchụ nta akụkọ nakwa odee akwụkwọ na  Nigeria.  O bụkwa ọnụ na-ekwuchitere maọbụ a gbara ụmụ nwaanyị na ụmụaka ọgọ. O guzobere ma bụrụkwa onye nchịkwata otu a kpọro , otu a bụ otu na-agbachitere ụmụaka ụmụ nwaanyị hụ na ha nwetere oke ruru ha, ọ guzobere otu a na Lagos Steeti . 

A mụrụ Betty n' ,, Benue State, nke di na Middle Belt mpaghara nke Nigeria. O nwetara digiri nke mbụ ka ọ gụchara maka  asụsụ bekee na ihe gbasara ebe ọba akwụkwọ na  ma nwetakwa nzere Mastas n'agụmagụ ederede nke bekee na . 

Betty rụrụ ọrụ mbụ n'ụlọ ọrụ akwụkwọ akụkụ a kpọrọ The Voice Newspaper di na ,  Benue Steeti, ọ rụkwara n'ụlọ akwụkwọ akụkọ ọzọ a kpọrọ Newswatch na Tell Magazine, tupu ọ ga rụọ  na Rocky Mountain News dịka onye otu .  Dịka onye ọchụ nta akụkọ, ọ mụrụ ọrụ ịchụ nta akụkọ n'ụlọ ọrụ ndia , ,   nakwa  na , , . Ọ dere akwụkwọ a kpọrọ Sound of Broken Chains, Go Tell our King Mother of Multitutes.   Betty na ndị otu akpọrọ 'Environmental Rights Action; Friends of the Earth Nigeria' tupu o bido ụlọ ọrụ nke ya bụ CEE-HOPE n'ọnwa Disemba n'afọ 2013. 

Abah etinyela aka n'ọtụtụ ikpe gbasara ndị a na-akpagbu maọbụ emegide iji napụta ha n'ọnọdụ a. ụfọdụ ikpe ndị a gụnyere ịnapụta ndị  ndị ọtu ọmekome akpọrọ ,mgbago ugwu nke Nigeria, nkwado ụmụnwaanyị Niger Delta maka ichedo gburugburu ha,ịzọpụta ụmụ nwaanyi atọ ndi otu nje nke Ejigbo di na Lagos mekpara ahụ, ikpe gbasara  na ọtụtụ ndị ọzọ  




#Article 315: Wendy Okolo (276 words)


Wendy A. Okolo bụ injinia na-ahụ maka ihe banyere ụgbọelu nakwa urukpuru eluigwe ụgbọelu na-efe na ya site na iji igwe Kọmputa na-ahụ maka amamihe nke ụgbọelu  n'ụlọ ọrụ .   Ọ bụ nwanyị nwanyị ojii izizi nwetara nzere digiri Ph.D. maka injinia na-ahụ maka ụgbọelu nakwa urukpuru eluigwe ụgbọelu na-aga na ya na .  Ọ bụkwa onye isi na-ahụ maka ọrụ pụrụ iche tumadi ndi gbasara ụmụ nwaanyị.  

Okolo gụrụ sekọndrị ya na kọleji na , ụlọ akwụkwọ gbasara naanị ụmụ nwaanyị nke di na . O wee digiri nke bachelor na  na Mahadum nke  of Texas di na Arlington (UTA) n'afọ 2010. Okolo mechara bụrụ nwanyị isi ojii nke mbụ nwetara Ph.D. na injinịa nke urukpuru igwe na UTA n;afọ 2015 ka ọ gbara afọ iri abụọ na isii.  Agụmakwukọ  Ph.D. ya  bụ Atilla Dogan nyochara ma hụ maka ya.  Mgbe Okolo ka na-m digiri nke mbụ n'afọ nke mbụ ọ nọrọ dika onye isi ndị otu   na mahadum ahụ.  

Okolo bidoro ịmụ ọrụ ya dị ka onye injinia mgbe ọka na-agụ mahadum na , ’ọ na-arụ na  's .  N'ihe ndị ọcha kpọrọ summer, ọrụrụ na ngalaba 'Requirements Management Office in Systems Engineering nakwa the Hatch Mechanisms team' n'ime .   Ka o gụchara digiri nke mbụ , Okolo mechara rụọ ọrụ na ngalaba akpọrọ 'Control Design  Analysis Branch' nke  (AFRL),dị na   .  

Okolo bụ osote onyeisi  na ngalaba  Intelligent Systems nke ndi ụlọ ọrọ NASA    Ọ bụkwa   ọrụ ya bụ ụchọpụta  nkanaụzụ ahụike akpọrọ 'Discovery Systems Health Technology' (DaSH)  

Okolo kwuru na ụmụnne ya nwanyị kuziri ya sayensị site na ihe ndị ha na-eme kwa ụbọchị. O kowara ha dika ndi oji anya isi.   




#Article 316: Adeola Fayehun (617 words)


Adeola Eunice Oladele Fayehun onye a mụrụ ka ọnwa Julayị dị na mkpụrụ ụbọchị isii, n'afọ1984.  ọ bụ onye nta akụkọ na Nigeria. Nta akụkọ ya gbadoro ụkwụ na ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchịchị di n'etiti nkewa otu zone isii mejupụtara obodo Nigeria, mmekọrịta na ihe gbasara ego obodo any, otu ihe ndia si emetụta ndi Afrika niile di na mba ụwa.   A maara ya nke ọma site na ajụjụ ọnu o na agbara n'ụzọ n'afọ 2015 bụ nke na ebure okwu na ụka.  ọ bụ ebe ya na onye nta akụkọ ibe ya si na  Sahara TV   jụrụ   onye isiala  kedụ mgbe ọ ga-aritu n'ọkwa dika onyeisi ala.   N'afọ 2013, ọ jụkwara onye isi ala Nigeria Goodluck Jonathan  n'okporo ụzọ nke ọbọdo New York, kedụ ihe ọ na-eme banyere mwakpo ndị otu     Fayehun nọ na  New York City arụrụ ndị   ebe ọ na-ede maka otu esi eme ndọrọ ndọrọ ọchịchị obodo na mba Afrịka. Ọ na-emepụtakarị ihe akụkọ ntọ ọchị maọbụ akụkọ akaje na YouTube nke akpọrọ 'Keeping it real with Adeola' Ọ bu ndị  na-akwado ma ebipụta nke a na YouTube. 

A mụrụ Fayehun ka Adeola Eunice Oladele na Nigeria . Nne na Nna ya bụ, Rev. Dr. Solomon Ajayi Oladele na Margaret Ibiladun Oladele (aha nna ya bụ  Abolarin), rụrụ ọrụ dị ka ndị nkuzi na mgbasa ozi nke ụka bekee na Nigeria. O bụ nwa ikpe azụ  ụmụnne ya  ise tọrọ ya.  O si n’agbụrụ ndị Yoruba nke di na Nigeria, Ọ na-asukwa  asụsụ Yoruba nke ọma.  

Adeola bidoro agụmakwụkwọ kọleji na Naịjirịa ma na-agba kwọ n'efu nke ndị mbọ ịga Mahadum inweta digiri na Linqwistics. N'afọ 2003 ka ọ dị afọ iri na iteolu, ọ gara mba Amerika ije gụchapụ Kọleji site n'ọnyinye ịgụ akwụkwọ n'efu nke ndị  nyere ya. Ọ gụchara ma nweta digiri  n'afọ 2007 na Mahadum   dị na  ,   .Ọ gụrụ maka nzikọrita ozi nakwa ịchụ nta akụkọ.. Mgbe ọ gụrụ na Olivet ọ rụrụ ọrụ na redio ma bụrụ onye odee ederede nke akwụkwọ akụkọ nke  Olivet College. Dịka ihe ụmụ akwụkwọ ji egosi aka ọrụ na mmụta  o bidoro ihe a kpọrọ 'Olive College TV Studio'.  n’afọ 2008, Fayehun nwetara nzere Mastas site na , Ọ gụrụ ihe gbasara ịgụpụta akụkọ ndị nta akụkọ chụtara.  

Mgbe ọ gụchara Mahadum ọ ruru ọru n'ụlọ ọrụ CUNY TV dị ka onye na-ahụ na akụkọ a na-akọ gara nke ọma ma bụrụ kwa eziokwu. N'oge a ọ dere ma kwado ka emepụta ihe ngosi na 's   bụ onye nke o mechara jee ya na ya rụkọo ọrụ na nke akpọrọ 'behind the scenes' na Sahara Reporters .  

N’ọnwa Nọvemba n' afọ 2011, Fayehun bidoro akụkọ ntọ ọchị maọbụ akụkọ akaje akpọrọ 'keeping it real with Adeola. Akụkọ ihe nkiri a di nkeji iri atọ na-egosi ebe Fayehun na-eji agwa di iche iche akọ akụkọ ụfọdụ ihe na-eme na mba Afrika.  Mbunobi ihe ngosi a bụ iji na-akọwapụta nsogbu  maọbụ ihe nhiaahụ na-esite na ndọrọ ndọrọ ọchichi nke Afrika bụ nke ga na-amasi ndị nọ mba Ofesi.   N'ihe dike ihe ngosi otu nari na iri ise emepụtara n'afọ atọ Fayehun bu onye na-ede, ahazi ma na-akwado ihe ngosipụta ndị ahụ.  

Ọtụtụ mgbe a na-atụnyere ya  onye mkpa ọchị, Fayehun na-eji mkpa ochi na akaje maọbụ njakịrị akọwapụta akụkọ mere eme bụ nke oji aka ya mepụta.  Fayehun na-arụkwa ọrụnnọchite anya mba ofesi n'ụlọ ọrụ  ụlọ ọrụ akwụkwọ akụkọ Lagos, Nigeria  . 

Fayehun guzobere ebe nweta ozi site n'igwe ịntanet a kpọrọ, African Spotlight.  

N'afọ 2011, Fayehun lụrụ Victor Fayehun ka di ya na Nigeria.  Fayehun na di ya guzobere otu na achọghị nrite uru nke a kpọrọ KIRWA. Otu a na-enyere ndi nwere ọria anaghị agwọta agwọta aka na mba  Africa.  




#Article 317: Jane Egerton-Idehen (305 words)


Jane Egerton-Idehen bụ onye isi ụlọ ọrụ . na Nigeria ma burụkwa Direktọ na-ahụ maka azụmahia na West Afrika.  Ọ sobụ n'otu ndi nnukwu ndi isi na  na Ghana na Liberia.   O nwetara digiri nke  injinia site na University of Nigeria, Nsukka,nakwa digiri nke MBA site na   ọzọ kwa o nwetara digiri nke akpọrọ executive education site na   . E dere aha ya dika otu n' ime # 50LeadingLadiesinCorporateNigeria n'afọ 2019. Ọ so n'otu ndi bidoro otu   Women in Engineering (WIE) na Nigeria, Nke a bụ otu na-ahụ ma na-achịkọta ụmụ nwaanyị bụ injinia na ndị gụrụ sayensị nakwa inyere ụmụ aka na-eto eto iji hụ na ha gbasoro agụ akwụkwọ iji bụ injinia.  

Dika anyi kwuru na mbụ Egerton-Idehen nwetara nzere digiri   na   site  n'afọ 2001. Ọ gara Mahadu Havard di na  Warwick ebe ọ gụrụ maka ka esi azụ ahia, akpata ego n'afọ 2007 wee nwet nzere nke MBA n'afọ 2010. O nwetakwara nzere digiri ọzọ nke Education site n'otu ụlọ akwukwọ Havard ahụ. 

Egerton-Idehen bidoro ọrụ ya dị ka Injinia nguzo ụwa akpọrọ 'Earth Station Engineer n'ụlọ ọrụ Spar Aerospace Limited di na Lagos, Nigeria ozugbo ọ gụchara Mahadum.  Ọ gara ụlọ ọrụ  Ericsson,dị na  Nigeria be ọ rụrụ dika Manaja na-ahụ maka mmepụta ngwaahịa n'afọ 2003 wee gba maka nchekwa ego azumahia ụlọ ọru a bido n'afọ 2008 ruo 2010. Ọ were ọkwa dika onye isi na-ahụ maka mmekọrita ụlọ ọru MTN Nigeria nakwa ndị na-azụ ya ahia tumadị n'afọ 2010 wee ruo 2012 mgbe ọ laghachiriazụ na Ericsson dị ka nnukwu onye isi nke na-ahụ maka ego Ericsson nke Ghana na Liberia ji azụkọrita ahia site n'afọ 2013 ruo 2017 tuppu ọ laghachite azụ na Nigeria dika onye isi na anọchịte anya ndi Avanti Communications na Nigeria.  .  

Egerton-Idehen alụọla di ma mụta ụmụ abụọ, Otu nwoke na otu nwaanyị. 




#Article 318: Bolanle Olukanni (241 words)


Bolanle Olukanni bụ onye na-ekwupụta ihe omume na onyonyo, nke eji mara ya bụ ihe ngosi ya na Mo na-eme a kpọrọ 'Moment with Mo' na 

 na 

A zụlitere Bolanle na Nigeria, Israel, America nakwa Kenya.  Olukanni gụrụ praịmarị na St. Saviour dị na Lagos wee gaa gụọ Secọndịrị na   . Olukanni gara Kenya ebe ọ nọ wee ga ụlọ akwụkwọ   nke di na  maka ngụcha akwụkwọ nke Sekọndịrị, Tupu ọ gụcha klasị nke ikpeazụ na sekọndịrị, ọ gara mba Amerika ebe ọ nọrọ gụcha sekọndịrị na   dị na , o bụ ebe a ka ọ nọ mee asọmpi nke  maka nkọwapụta egwuregwu. 

Bolanle so wee wube ụlọ ọrụ akpọrọ 'Sage and Walls' bụ nke na-emepụta ọtụtụ ihe gbasara mgbasa ozi nke onyonyo, redio,igwe ikuku nakwa ihe ndi ọzọ dị iche iche . ụlọ ọrụ a bidoro gosipụtawa ọtụtụ ihe di iche iche dika 'Ọn the carpet with Bolinto' bụ nke gbasra emume maọbụ mmeme ndi na-ewu ewu maọbụ ndị ama ama na mba Afrika.  

N’afọ 2007, Olukanni natara  abụọ site na , ,   Digiri ndị a gbasara nzikọrita ozi na ngụkọtita akwụkwọ nke mba dị iche iche a kpọrọ 'Communications International Studies.  Ọ sokwa Nwa ada Mo gosipụta  ihe nkiri akpọrọ 'Moments with Mo' na  nakwa    .  

N'afọ 2019, o dere, hazie ma kwado ederede akụkọ mere eme nke izizi ya ọ kpọrọ 'Gods Wives'  ọ mechara bụrụ onye na-egosipụta  ihe omume a kpọrọ 'The Juice na Ndani TiVi .  




#Article 319: Toke Makinwa (643 words)


Toke Makinwa onye amuru ka ọnwa Novemba di na mkpụrụ ụbọchị atọ n'afọ 1984 na Nigeria. Ọ bụ onye ama ama na igwe redio nakw onyonyo dika onye na-akọwaputa ihe ana-eme di iche iche . ọ bụ odee akwụkkwọ, onye oji ego achụ egọ nakwa nke akpọrọ Vlogger.      A maara ya dika onye na-ekwupụta ihe omume nke redio a kpọrọ 'Morning Drive n'ụlọ ọru ndị  nakwa   ya ebe ọ na-egosi nke a kpọrọ 'Toke Moments'. O bipụtara akwụkwọ ọ dere nke akpọrọ 'On Becoming 'n'ọnwa Novemba n'afọ 2016. 

Dika edere na mbụ amụrụ Toke Makinwa mụrụ ka Novemba dị na mkpụrụ ụbọchị atọ n'afọ 1984, na Lagos steeti . Ọ gụrụ sekọndiri ya  Federal Government Girls' College  dị na Oyo State . Makinwa mechara gaa University of Lagos,, ebe ọ nwetara  BA digiri n'ihe gbasara asusụ Bekee nakwa agụmagụ ederede na bekee . 

N’afọ 2010, Makinwa gosipụtara onwe ya site n'ihe nkwupụta ọ na-ekwupụta na Redio n'ụlọ ọrụ  Rhythm 93.7 FM ’ n'ihe nke akpọrọ The Morning Drive show .  N’afọ 2012, ọ pụtara n'igwe onyonyo dika otu n'ime ndi na-egosipụta ihe nkiri akpọrọ  (MBGN), ya bụ nwa agbọghọ kachja maa mma na Nigeria. E gosipụtara ihe nkiri a n'obodo Nigeria niile.. Ya na  gosipụtara ihe nkiri ọzọ akpọrọ 'Flytime TV's 3 Live Chicks nakwa ọzọ akpọrọ Oreka Godis.   Ihe nkiri ndia bidoro dika ihe nkiri nke intaneti tupu ọbawanye ewee gosibe ha n'onyonyo n'afọ 2012.  Makinwa agbanweghị akwụkwọ ọrụ ya n'ụlọ ọrụ na Flytime Tv maka idi na-egosiputa ihe nkiri ndi ahụ nke ugboro ugboro ,nke a mere ndi ụlọ ọrụ Flytime TV jiri were nwaada ya na ya rụburu ọrụ na redia aha ya bụ Ọmalicha wee nọchie anya ya.  N'afọ 2012, Makinwa wepụtara ihe nkiri di nke ya di n'usoro akpọrọ 'Toke Moments' na You Tube .  

Na Jenụwarị n'afọ 2014, ndị   were ya ọrụ dika ọnụ na-ekwuru ha  ma bụrụkwa onye na-agba ajụjụ ọnụ nke na-ewu ewu na akpọtụ akpọyụ   O nwetekwara ọnọdụ ọzọ na  EbonyLife TV dika otu n'ime ndi na-akọwapụta ma achịkwata ihe mmeme di iche iche ana-egosi n'onyonyo ahụ.  

Makinwa achikọla ma gosipụta ihemmeme di iche iche ama ama ndi a gụnyere   na City People Awards n'afọ 2013, nakwa .   

Nne na Nna Makinwa nwụrụ n'ọkụ ọgbigba gbagburu ha ka Makinwa dị naanị afọ asatọ  O weputara akwụkwọ o dere nke akpọrọ 'On Becoming' n'ọnwa Novemba n'afọ 2016. Akwụkwọ a na-akọwa obibi ndụ ya, igba mbọ nakwa ndọga niile ọ gabigara tụmadị nlepụta na obi mgbawa nke di ya lụduru ya bu Maje Ayiba butere ya.   Makinwa mere njem iji kwalite ma rekwa akwụkwọ ya ahụ. Ebe ọ mere njem ndi a gụnyrere  Nigeria, South Africa, US, UK na akụkụ nke East Africa.     

N'afọ 2017, Makinwa guzobere ụlọ ahịa na-ere akpa ụmụ nwaanyị na-anya n'aka bụ nke a kpọrọ 'Toke Makinwa Luxury'.   Ọ bidokwara ụlọ ahịa ọzọ na-ahụ maka mma anụ ahụ bụ nke ọkpọrọ 'Glow by TM ' nfọ'a 2018.  

N’afọ 2013, Makinwa na ,  nakwa .were ọnọdụ dịka Ambasadọ ya bụ  ndi na-anọchite anya   .  Ọ mechara nweta kọntratị n'ụlọ ọrụ ndị  nke Nigeria ịbụ ihu a ga-na-anụ na nnu bekee eji esi nri bụ  .  N’afọ 2016, e mere ya ambasadọ nke ndị ụlọ ọrụ Mecran Cosmetics, ụlọ ọrụ na-emepụta akọrọ nwga eji achọ mma Ọ bụkwa ambasadọ nke ụlọ ọrụ  Payporte na Ciroc. .   

Ka ọnwa  Jenụwarị dị mkpụrụ ụbọchị iri na ise n'afọ 2014, Makinwa lụrụ Maje Ayida,dika di ya. Ya na Maje matara ọnwe ha ma na adị na mma ihe ruru afọ asatọ.   N'afọ 2015, ya Maje sere okwu ma kewaa  mgbe ọ chọpụtara na ọtuwara enyi ya nwaanyi ya na segoro okwu ime.  Ka ọnwa Ọktoba di n’abalị ise  n’afọ 2017, ụlọ ikpe nke di na Lagọs nyere ha ikeke ka ha gbasa ghara ibụzị di na nwunye n'ihi na ikpe mara Maje maka na ọ kwara iko.  




#Article 320: Biola Alabi (258 words)


Biola Alabi bụ nwaafọ  ji ego achụ egọ. O so onye otu ya wube ụlọ ọrụ  a kpọrọ Biola Alabi Media (BAM),  Ụlọ ọrụ a na-emepụta ihe nkiri nakwa fim di iche iche ka ndi Nigeria zụrụ , ụfọdụ ihe nkiri ndi a metụtara ụdị nri di iche iche ana esi ebe di iche iche n'obodo Nigeria bụ nke ọ kpọrọ 'Food Travel series Buka and Joint'. Ọ na-egosi ihe nkiri Fim akpọrọ  .   Ọ rụburụ ọrụ dị ka nnukwu Daịrektọ n'ụlọ ọrụ   nke Afrika.  

Nne na Nna Biola bụ ndị Nigeria mụrụ Biola na mba America. Biola bụ nwa nke izizi n'afọnne ya, Nna ya bu onye  dị na  , ebe Nne ya si Ilesa otu n'ime obodo di na . Biola na Ezinaụlọ ya laghachitere na Nigeria.  Alabi mechara gaa  ebe ọ gụrụ maka mgbochị ọria nakwa nchekwa ahụike ọhanaeze.  Ọ gara n'ihu ịgụ na Mahadum nke Havard   ya na Mahadum nke Yale Jackson Institute of Global Affairs.  

Alabi bidorp otu ọ kpọrọ 'Grooming for Greatness' Otu a bụ iji kuziere ndi na-eto eto uzọ dị iche ha ga esi bụ ezigbo onye ndu nke Africa. O ji ọkwa dika Daịrektọ na-achikwata ihe n;ụlọ ọrụ nke M-NET Africa ngalab nke otu Naspers. Tupu ọ nọdụ n'ọkwa a, mgbe ọ nọ mba America o so n'otu ndi isi haziri ihe nkiri ụmụaka wuru ewu akpọrọ a  , ọ bụkwa otu ndi otu azumahia ụgbọala ndi Korea . Aha ụgbọala bụ Daewoo nke di na USA.  

N'afọ 2018, Alabi so wee malite ngosipụta ọrụ aka nka akpọrọ  .  




#Article 321: Juliet Ehimuan (303 words)


Juliet Ehimuan bụ onye Nigeria gụrụ maka nkanụzụ ma nwekwa nghọta miri emi na ya, Ọ bụkwa onye ọchụnta ego nọ ugbu a dika ọnụ na-ekwuchitere ụlọ ọrụ  na  Nigeria .  N' ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2011, edebara aha ya na   dika otu n'ime 20 Youngest Power Women In Africa.  

A mụrụ Ehimuan na Nigeria, Ehimuan nwetara nzere digiri  na  nakwa  site ,  Ọ mere ọfụma site na inwe 'first Class'    Ọ gara n'ihu inweta  digiri na  site na ,  tupu ọ gaa n'ihu ịgụchapụ MBA ya na . 

N'afọ 1995, Ehimuan bidoro ọrụ dị ka Onye Nlekọta na ahụ ndi ọrụ na-arụ ọrụ ha nke ọma otu ọkwesiri ka esi rụọ ya bụ nke a kpọrọ 'Performance  Monitoring and Quality Assurance Supervisor' n'ụlọ Shell Petroleum Development. O hapụrụ ụlọ ọrụ a n'afọ 1997 we sonye ụlọ ọrụ nke   dị ka Maneja na-ahụ ọrụ di iche iche nke ụlọ ọrụ Microsoft nwegasịrị na mba Europe, Middle East nakwa Africa, ọrụ ọzọ gụnyere Maneja na ahụ maka nzụkọrịta ahia nke ụlọ ọrụ Microsoft Nigeria na mba ụwa niile. 

N'afọ 2005 ọ hapụrụ ụlọ ọrụ Microsoft  wee bido ụlọ ọrụ nke ya ọ kpọrọ Strategic Insight Consulting Ltd. Ọ mechara bụrụ Maneja n'ụlọ ọrụ Chams Plc's Strategic Business Units n' ọmwa Eprel n'afọ 2011, E nyere ọkwa dika Maneja na-anọchite anya ụlọ ọrụ Google na Nigeria.  

Dika 'Fellow' nke ndi Cambrige Commonwealth Society, Mbọ ọna-agba iji kwalite nkanụzụ mere ka enye ihe onyinye di iche ichea ụfọdụ ihe onyinkye ndi a gụnyere igụ akwụkwọ n'efu nke di 'London Business School Global Women' nyere ya. Mgbe ọ gara Mahadum Cambridge o ritere ihe onyinye abụọ , ha bụ  ' Selwyn College Scholar na Malaysian Commonwealth Scholar'.  N’afọ 2012, ọ nwere mmeri ma nweta ihe onyiye  “IT Personality of the Year” na mmeme 'National Information Technology Merit Award.  




#Article 322: Ebele Ofunneamaka Okeke (239 words)


Ebele Ofunneamaka Okeke onye echiri  and  bụ nwa afọ Nigeria bụ   mechaa bụrụ onyeisi ndị    . Amụrụ Ebele Ofunneamaka Okeke ka ọnwa June di na mkpụrụ ụbọchị iri na anọ n'afọ1948.   

Amụrụ Ebele Okeke  ka ọnwa Junu dị na mkpụrụ ụbọchị iri na anọ n'afọ 1948 na , . Ọ gụrụ akwụkwọ Sekọndiri na   ebe ọ nwetara asambodo Wayekị.n'afọ 1965.  Ọ gara n'ihu gaa ,  ebe ọ nwetara asambodo nke 'Bachelor of Science (B.Sc) nasivụlụ ịnjinia n'afọ 1971.  O nwetara nzere (PGD) n'ihe gbasara  nyochata  mmiri si n'ala site na  .  O gụtakwara digiri diloma ọzọ nke na  site  n'afọ 1979. Ọ laghachitere  wee nweta nzere digiri na    n'afọ 2001   N' ọnwa Machị  n'afọ 2007, A nyere ya ọkwa dika onye isi ndi ọrụ gọọmentị na-ahụ maka mmiri  , ka ọtụtụ ọnwa gachara Gọọmenti nke Nigeria buliri ya n'ọkwa site na ime ya onyeisi ndị ọrụ oyibo niile ,  nọ na Nigeria. Nke mere ka ọbụrụ nwaanyị izizi inwetagoro ụdị ọkwa a na Nigeria.  Ọ bụ ọkwa onyeisi ndi ọrụ oyibo niile ka ọ nọgidere na ya wee ruo mgbe ọ nara ezumike ọrụ n'afọ 2008  .  Ọ so na otu onye na-akwado agamn'ihu nke ọlụ injinia na Nigeria. O bidoro otu ụmụ nwaanyị bi na Abuja bụ injinia a kpọrọ 'Association of Professional Women Engineers of Nigeria'  (APWEN).  Ọ sokwa otu n'ime mmadụ isii jere nọchite anya ndị lagoro ezumike ọrụ n'afọ     

ụfọdụ ihe onyinye ọ nwetara gụnyere: 




#Article 323: Funke Opeke (388 words)


Funke Opeke bụ onye injinia nke ihe ọbụla gbasara eletriki, doro anya. Ọ bụ ya guzobere otu akpọrọ 'Main Street Technologies' ma nnukwu onye isi nke ụlọ ọrụ , Ụlọ ọrụ a na-ahụ maka mgbasa ozi nakwa nzikọrịta ozi. Ụlọ ọrụ a di na Lagos nke Nigeria. Ụlọ ọrụ ya bụ 'MainOne bu ụlọ ọrrụ kacha  n;ihe gbasara igbo mkpa nzikọrita ozi nakwa mbasa ozi na West Africa.  

Funke Opeke gụrụ kọleji n' ụlọ akwụkwọ Queens, ọ bụ naani kọleji umu nwaanyị dị na Ibaban  Oyo Steeti mgbe ahụ. O toro n'Ibadan isi obodo Oyo Steeti na agbanyeghị na ọ bụ onye IIe-Oluji nke di n'Ondo Steeti. Nne na Nna ya mụrụ ha iteolu. Nna ya bụ ọnye Nigeria izizi rụrụ ọrụ dika Dairektọ n'ụlọ ọrụ Cocoa Research Institute nke Nigeria ebe Nne bụ onye Nkuzi .  .  

Opeke nwetara nzere digiri nke bachelọ nakwa  nke Mastas na   na     .  Ka ọ gụchara na Mahadum nke Columbia, ọ gara n'ihu  ịrụ ọrụ na ngalaba na-ahụ maka nkanụzụ na America dika Dairektọ nke na-achịkọta ngalaba nke 'Verizon Communications di na Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Columbia, ọ gbasoro ọrụ na ICT na United States dị ka onye isi otu yana nnukwu ngalaba Verizon Communications na New York City . N'afọ 2005, ọ sonyeere ụlọ ọrụ  MTN Nigeria dị ka onye isi ndị ọrụ aka tụmadị ịhụ na nsogbu anaghị n'igwe nzikọrịta ozi nke a kpọrọ 'Chief Technical Office site na Portugal r' (CTO). N' aka nke ọzọ ọ rụkwa  ọrụ dị ka onye ndụmọdụ na  ma rụkwa  na  obere oge dika onye na-ahụ ọrụ na-aga nke ọma .     

Ka ọ lachitere azụ na Nigeria n'afọ 2008, Funke Opeke chọpụtara na ndi Nigeria, na enwe nsogbụ ịntanetị, ọbụ udi nsogbu a ọ hụrụ mere oji guzobe ụlọ ọrụ ya nke ahụ ọ kpọrọ 'MainOne Cable'.  Ụlọ ọrụ  a gboro mkpa nsogbụ ịntanetị ndi Nigeria na enwe site iwepụta akọrọ ngwa di iche iji gbochie nsogbu a. 'MainOne Cable bụ ụlọ ọrụ izizi otu onye na -eguzobe na mba West Africa niile  bu nke achọrọ ka ọnye nwereike isonye ma nwetaba intanetị. Cable a gara Kilometa puku asaa n'okpuru oshimiri site na Portugal wee ruo West Africa site n'akụkụ Accara di na Ghana,Dakar di na Senegal n'afọ 2019, Abidjan di na Cote d'Ivoire n'afọ 2019 nakwa Lagos di na Nigeria    




#Article 324: Pearlena Igbokwe (262 words)


Pearlena Igbokwe bụ onye isi n'ụlọ ọrụ , bụ otu n'ime ọtụtụ ụlọ ọrụ nke ndi  .   Ọ bụ nwaanyị izizi si n'agbụrụ ndị igbo  di na mba Africa bụnụgoro onyeisi n'ụlọ ọrụ onyonyo kacha na mba America.   

A mụrụ Igbokwe na Lagos, Nigeria n'afọ 1960s mgbe an-alụ agha. Ya na ezinaụlọ biri n'ime obodo bụ nke ụgboelu nke na-agba ogbunigwe gbariri nke a mere ka ya na ezinaụlọ ya chekwube  ụgboelụ na-ebute nri nye ndị agha metụtara mgbe   Ya na Ezinaụlọ ya kwajere mba America ka ọ dị afọ isii  Ọ nwetara nzere digiri na Arts site na  Mahadum nke Yale, ọ nwetakwara ọzụzụ nke MBA site na  Mahadum nke Columbia.  

Igbokwe bidoro ọrụ imepụta ihe nkiri  ebe ọ nọrọ  n'ọkwa di iche iche gbasara ihe mmepụta na ngosipụta di iche iche . Ọ lebara anya na nhazi nakwa uto ihe nkiri ndị a kpọrọ  , , , nakwa    

N’afọ 2012,E nyere ya ọkwa dika nnukwu osote onyeisi maka mmepụ na nhazi uto egwuregwu n'ụlọ ọrụ . Ụfọdụ egwuregwu mere nke ọma gụnyere  , , , , , , nakwa  

N’afọ 2016, e nkyekwara ya okwa dika onye isi n'ụlọ ọru ’Universal Television, nke mab Amerika, nke a mere ya nwaanyị agbụrụ asụsụ  nke mbụ ga anọ n'  ụdị ọkwa a.  

N’afọ 2018, aha ya na mmadu abuọ ọzọ ya na ha na-arụ n'ụlọ ọrụ NBC pụtara na  's nke isiokwu ya bụ 'List of 100 Women in Entertainment Power'.  

A kpọrọ Igbokwe dika otu n'ime bọọdụ dairectọ nke HRTS n'afọ 2017.   N'otu afọ ahụ o sonyekwara na otu bọọdụ . 




#Article 325: Zain Asher (208 words)


Zain Ejiọfọ Asher onye a mụrụ ka ọnwa Ọgọst di na mkpụrụ ụbọchị iri abụọ na asaa n'afọ 1983 bụ a   na-agụpụta akụkọ n'ụlọ ọrụ   bi na New York City . 

Ọ na-agụpụta ihe akụkọ mere eme na  na  CNN International. Na mbu, Asher na-agụpụta akụkọ CNN  CNN America. Asher sonyeere ụlọ ọrụ, CNN New York City .  dika onye nta akụkọ azụmahia nakwa ịkọwapụta otu  ego si eje maka azụmahia ndị a. Ọ nwekwara ihu akwụkwọ na  ebe ọ na-ede maka ihe gbasara ego kwa ọnwa ọbụla.  

A mụrụ Asher na ,  Nne na Nna ya bụ ndị Nigeria. Asher bụ nwanne nwaanyị  onye nke na-emepụta ihe nkiri Egwuregwu na mba America. Asher bụ ọnye   Ezinaụlọ ya si na Lokal Gọọmentị nke Ezeagụ di n'  steeti .   . 

Asher gụrụ akwụkwọ na  dị na   n'afọ 2005 ebe ọ nọrọ nweta digiri n;asụsụ Spanish nakwa French.  N'afọ 2006 ọ nwetakwara digiri ọzọ n'ihe gbasara ịchụ nta akụkọ site na 'Graduate School of Journalism di na  , n'ime New York.  

Tupu ọ bido ọrụ na  n'ọnwa Febuwari n'afọ 2013,  Asher na-arụ n'ụlọ ọrụ 'Money Magazine' ebe ọ na-ede maka ihe gbasara ego. Asher rụkwara ọrụ dika onye na-agụpụta akụkọ di iche iche  na , di na  ,  nakwa .  




#Article 326: Keme Nzerem (138 words)


Keme Nzerem bụ   na-arụ ọrụ n'ụlọ ọrụ a kpọrọ   kemgbe afọ 2001. Ọrụ ya bụ igụpụta akụkọ mere eme di iche iche nakwa ikwu ka osi mee     

Nzerem guru Geography na  Ọ mechara nwetakwa nzere nke  site na-ịgụ maka . Tupu ọ gaa rụọ n'ụlọ ọrụ Channel 4news, Ọ rụrụ dika odee ndi  Ọ rụọla ọrụ na Channel 4's  ma bụrụkwa onye nta akụkọ na  Washington, yỌ kwadokwara  ma gosipụta ihe ndi di iche iche dika egwuregwu na . N'afọ 2002,I onyChannel e na-emepụta egwuregwu, yana onye na-ekerịta ọwa Channel 4, na-ewetakwa mmemme nwanne ya, More4 News . Na 2002, o dere banyere ahụmịhe ya banyere ịga ụlọ ọrụ na-akpụ akpụ akpụkpọ ụkwụ, Richard Reid .  N'afọ 2008, Nzerem nwetara onyinye ozi mba ofesi Royal Television Society maka akụkọ maka usuu ndị agha America nke Iraq 2007 . 




#Article 327: Doyin Abiola (172 words)


Doyinsola Hamidat Abiola onye nke eji Doyin Abiola mara bụ  na-achikwata ụlọ ọrụ Concord news agency. Doyin bụkwa nwaanyi izizi nwetara ọkwa onye nhazi akwụkwọ akụkọ nke     

Dọkịta Doyin Abiola nwetara nzere digiri na Asụsụ Bekee nakwa ihe gbasara mmepụta egwuregwu site na   n'afọ 1969. Ka Ọ gụsịrị akwụkwọ ,o bidoro ọrụ n;ụlọ ọrụ akwụkwọ akụkụ a kpọrọ 'Daily Sketch' n'afọ 1969. N'oge a, ọ malitere ide ihe ederede nke a kpọrọ Tiro bụ nke na-egosipụta nsogbu na mmekpa ahụ metụtara  ọha na eze,tụmadị ihe gbasara ịkpa oke n'etiti nwoke na nwaanyị. N'afọ 1970, ọ hapụrụ ụlọ ọrụ akwụkwọ akụkọ nke Daily Sketch wee gaa Obodo oyibo ije gụ akwụkwọ maka nzere Mastas n'ihe gbasara ịchụ nta akụkọ. Ka  ọ  si obodo oyibo lọta e were ya ọrụ dika onye odee n'akwụkwọ akụkọ  Daily Times. Ọ bụ nke a ka ọ megidere wee bụrụzie onye isi na-enyoche ihe akụkọ edere ede. O mechara gaa  ebe ọ nọ nweta nzere   PhD n;ihe gbasara mgbasa akụkọ nakwa ihe gbasara ndọrọ ndọrọ ọchichị n'afọ 1979. 




#Article 328: Sandra Ezekwesili (475 words)


Sandra Sopụlụchukwu Ezekwesili bụ   , nakwa .Ugbu a ọ bụ ya na-ahụ maka ihe nke a kpọrọ    ebe ọ na anọ agụpụta akụkọ nakwa ihe nriba ama megasịrị na Nigeria . Nke ọzọ bụkwa 'Hard Facts' n'ụlọ ọrụ  99.3FM dị na , Nigeria. 

A mụrụ Sandra na . Sandra bụ otu  n'ime ụmụ atọ nne ya bụ Oriakụ Ngozi Ezekwesịlị mụrụ ma bụrụkwa otu nwa nwaanyị. Nna ya bụ Eze Stanley anwụọla.

Ọ sitere na , , nke di na Nigeria, Sandra biri mbido afọ asaa ya n'Enugwu ebe ọ nọrọ gụọ praimari na sekọndiri n'ụlọ akwụkwọ  dị na Enugwu Steeti. E mechara ya na Ezinaụlọ ya kwagara  , ebe nna ya nọ n'afọ 1997'. 

Mgbe ọ nọ na Klasị nke atọ na , Ọ bụ onye nkuzi ya lagoro ezumike ọrụ n'ihe gbasara ichụ nta akụkọ na- ịgụpụta akụkọ aha ya bụ Maazị Promise bụ onye izizi bidoro kuzibere ya ihe gbasara mgbasa ozi na ichụ nta akụkọ. N'ihi mmasi o nwere ebe ọ nọ, o bidiro ikuziri ya nakwa ọnọdụ ịgụpụta akụkọ nakwa otu esi ede ederede akwụkwọ akụkọ.   

Ka ọ gụchara ma nweta digiri ya n'ihe gbasara ịchụ nta na mgbasa akụkọ site n'   ọ gara rụọ n'onyonyo nke di na  na , tupu ọ laghachi na South bia rụọ  Redio nke ndị  nakwa ụlọ ọrụ  Ray PowerFM  di na Yenogoa. 

Ndị  Cool FM di na Port Harcourt were ya ọrụ ọzigbo n'afọ 2013 ka ha gechara nyocha iwe ọrụ o ji ekwentị ya wee kwupụta. Ha kpọrọ ya ọrụ ozigbo ahụ   

Ozigbo o bidoro ọrụ a, ọ bụrụ onye ama ama, o bidikwara nwetaba ihe onyinye  n' afọ nke mbụ ọ rụrụ na CoolFM.  A họpụtara ya maka ọnyinye di iche iche di ka ' Female On-Air Personality of the Year nke ndị otu Ohanaeze Ndị Igbo nyere ya  n'ọnwa Ọgọst n'afọ 2014. Ndị 'Stefano Piotti Foundation nyekwara ya ihe onyinye ọzọ n'afọ 2015.  

Sandra si n'ụlọ CoolFM di na Port Harcourt pụọ wee ga n'ụlọ ọrụ ọzọ a kọrọ Nigeria Info 99.3FM n'ọnwa Ọgọst n'afọ 2018 mgbe ụlọ ọrụ a bidochara ọhụụ.  N'ụlọ ọrụ a Sandra bụ onye nchịkọta ihe a kpọrọ 'Hard Facts' ana-ekwuputa nke a bido n;elekere atọ nke mgbede wee ruo elekere asaa nke abalị. Program a so bụ nke ise n'ime otu si agụpụta ndi kacha mee nke ọma. 

Sandra bụ otu onye ihazi ihe mmeme doro anya. Ọ haziela ọtụtụ ihe mmeme ma nke ọbere na nke nnukwu na Port Harcourt, ụfọdụ gụnyere 'Praise Jam mmeme egwu uka mgbe Kirismas a na-eme kwa afọ na Port Harcourt. Ọ bụkwa okwuru ọha , nke a pụtara ihe na 'TedxYouth talk n'afọ 2014.  

Site na mwakpo otu onye n'ime ihe mmeme 'Big Brother Nigeria wakporo otu n'ime mgbe ha na-ehi ụra , Sandra aghọlaa onye nkwado n'ihe gbasara nwoke na nwaanyi inwe nkwekọrịta tupu ha enwee mmekọrịta.   




#Article 329: Lola Omolola (384 words)


Lola Omolola a muru ya n'ụbọchi nke mbụ nke ọnwa Ọgọst n'afọ 1976. Ọ  bụbu onye nta akụkọ nke Nigeria mechara guzobe otu a kpọrọ 'Female IN'(FIN) na Fesibuku. Lola bụ nwaanyị Nigeria nke mbụ wepụtara ebe ụmụ nwaanyị nwere ike ikwupụta ihe bụ nsogbu ha tụmadi nke gbasara mmetọ nke ahụ akpọrọ 'sexual abuse'. E gosipụtara ọrụ ya na nzukọ nke  emere n'afọ 2018. 

Omolola gụrụ akwụkwọ praimarị na sekọndiri ya na  tupu ọ gaa mba America ebe ọ nọrọ nweta digiri na  site na  dị na  Chicago.  

Omolola rụburu ọrụ nta akụkọ na  ma nwekwaa ụfọdụ ihe nkiri ọ hụrụ maka ya bụ nke ya n'ọnyonyo. Ka ọ gụchara Mahadum ma nweta digiri, ọ rụrụ ọrụ na 'Community Counseling Centers di na Chikago, ebe ọ nọ enyere ndi na-aria ọria isi mgbaka maọbụ ndị uche ha ezughaghị oke.  Ọzọkwa Omolara rụrụ ndị ụlọ ọrụ 'apartments.com' mana kpebie na ya agaghị arụ ọzọ mgbe o bidoro mụwa ụmụaka. Nke a mere oji bido ụlọ ọrụ nke ya ọ kpọrọ spicebaby.com ebe ọ na-egosipụta akọrọngwa di iche iche eji esi nri ndi Nigeria na Nigeria.    O guzobere  otu a kpọrọ FIN (Female in Nigeria) na Fesibuku ebe ụmụ nwaanyị ga-ekwuputa mmekpa ahụ ha na-enwe na-emeghị ihere ọbụla. O mechara gbanwe aha ya ka ọbụrụ 'Female IN ij wee nabata ụmụ nwaanyị ndi ọzọ na abụghị ndi Nigeria. Otu a ka ọdị ugbu a nwere ndị otu kariri otu nde ụmụ nwaanyị n'ọnụ ọgụ. ọ naanị ndi otu a nwere ike ima ihe na-eme ebe ahụ.   Ebumnuche Omolola bụ inyere ụmụ nwaanyị obibi ndụ na-ara ahụ mana ha ahụghị onye ga-enyere ha aka maọbụ onye ha ga-agwa n'ihi na Omenaala machibidoro nke a. N'obodo Nigeria nakwa ọtụtụ obodo ụmụ nwaanyị enweghị ọnụ okwu. Ya mere otu FIN bụ ebe ha nwere ike ikwu okwu ma nweta enyemaka.  

Mgbe o guzobechara otu FIN, Omolola na Odogwu nwoke nwe Fesibuku bụ  nwere nzukọ. Ha tụkọtara alo ka ụmụ nwaanyị si enweta nkwado site n'otu FIN. N'ajụjụ ọnụ ndị  , gbara Maazị Mark kelere Omolara ma jaa ya ike ka osi akwado ụmụ nwaanyị na enweghị ọnụ okwu ha nwee ọnụ okwu na Fsibuku. Ugbu a Lola na-akwado ịrụpụta ebe di iche iche ụmụ nwaanyi nwere ike iga kwuputa nsogbu ha na enweghi onye ga enye ha nsogbu.   




#Article 330: Adaora Onyechere (720 words)


Adaora Onyechere bụ  , , ,  nakwa   . O so ndi na-gosipụta ihe nkiri a kpọrọ kakaki, kwa ụbọchị n'ụlọ ọrụ .  Ọ bidoro ihe nkwupụta nke ya akpọrọ 'Talk2Adaora n'ụlọ ọrọ Kiss 99.9 FM nke dị n'Abuja ụbọchị Tuzedei ọbụla n'elekere anọ nke mgbede. Site na agụụ ikwado ụmụ nwaanyi ibe ya na-agụ ya , o guzobere otu a kpọrọ 'WEWE Network Afrique', WEWE, pụtara Women Enabling Women Everywher. Nke a metụtara mba Afrika niile Ihe nkwupụta ahụ o bidoro n'ụlọ ọrụ Kiss FM a kpọrọ Talk2Adaora bụ aka ọrụ ndi WEWE Network Afrique. Ọ bụkwa onye isi na nke a kpọrọ 'Signature Heels Media'. 

A mụrụ ya na  Nigeria,   Nne na nna ya bụ ndị Okigwe, otu n'ime, ọnụ obodo nke dị na steeti , , Adaora bụ nwa nke izizi n'ime ụmụ isii nne ya mụrụ. N'ajụjụ ọnụ ndi , jụrụ ya, o kwuru na Nne naNna ya chọrọ ka ọ bụrụ onye ọka ikpe mana ihụnanya o nwere ebe odide ihe di mere ka ọ gụọ   nakwa ihe gbasara igụpụta akụkọ na Mgbasa Ozi.  Adaora mara asụ asụsụ Igbo, Swahili, French nakwa Spanish. 

Adaora gụrụ praimari n'ụlọ akwụkwọ priveti a kpọrọ Starland bụ nke di na  . Ọ gụrụ Sekọndiri  n'ụlọ akwụkwọ ụmụ nwaanyị dị na   Ọ gara n'ihu inweta  edukeshọn na IRWIN Koleji di na   ọ nwetakwara   na  site na  tupu ọ gụcha na  ka ọ gụchara ma nweta asambodo n'asụsụ Bekee nakwa mgbasa ozi na ịkọpụta akụkọ. Adaora gara n'ihu ịnwetakwa nzere mastas na  ka ọ gụchara na     Ọ nwekwara asambodo na ihe nke akpọrọ 'BSL Level2' ya bụ ndị na- eji aka egosipụta ihe ndị dara ogbi na-ekwu. Asambodo ọzọ ọ nwetara bụkwa na  . Ihe ọzọkwa ọ mara eme bụ ise ihe esere ese  ma tee ya penti. 

Tupu Adaora alaghachite azụ na Nigeria n'afọ 2009, Ọ deere ndi ụlọ ọrụ na-ebipụta akwụkwọ akụkọ a kpọrọ 'Worldview Magazine nke di na London  akụkọ dị iche iche gbasara ndụ ụmụ akwukwọ. Dika nwata akwụkwọ Adaora bidoro mgbasa ozi na ide ma igụpụta akụkọ na Conventry Student Radio, ọ bụ ebe ahụ ka o si ga nweta ọrụ n'ụlọ ọrụ Channel 4 di na London. Ọ rukwara ọrụ na BEN TV di na London dika onye nhazi akụkọ na ederede nakwa onye na-akọpụta ma na-enyocha Fim ndi emere na Africa. A kpọrọ nke a'African Film Review' onye kwadoro ngosipụta nke a bụ nwa amadị ama ama n'ihe gbasara fim  bụ   .  

Ebe izizi ọ rụrụ ọrụ nta akụkọ na Nigeria dika onye na-akọwapụta ihe an-eme bụ  ụlọ ọrụ ndi 'Confluence Cable Network Limited' bụ nke di na  tupu nọ ga rụọ na , Vision FM nakwa DAAR Communications nke eji AIT mara.Ọ bu na AIT  ka ọ rụgidere dika onye na-ekwupụta ihe na-eme maọbụ otu aga-esi mee ihe tupu ọ hapụ AIT n'afọ 2018.  Mgbe ọ hapụrụ AIT ọ banyer e n'otu ndi ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke ndị pati a kpọrọ Action Alliance iji zọọ ọkwa 'State house Of Assembly' , mana onye otu Pati APGA meriri ya. N'otu aka ahụ Gọvanọ na-achị Imo Steeti bụ . nyere ya ọkwa dika onye ndụmọdụ ya n'ihe gbasara akụkọ di iche iche nakwa nkwado gbasara nhazi obodo Imo Steeti.   

Adaora Onyechere dika ọ di ugbu a na-achịkọta ihe ana-emepụta nakwa ekwupụta bụ nke a kpọrọ  'Talk2Adaora n'ụlọ ọrụ Kiss 99.9FM. Nke a bụ nke na-eleba anya n'ihe gbasara nsogbu na-adapụta n'etiti ndi obodo na ndi na-achị ha nakwa ụzọ aga-esi gbochie ha. 

N'agbanyeghị ọrụ nta akụkọ Adaora bụ kwa odee akwụkwọ di iche iche  dika   .  ndị ọzọ gụnyere 

Adaora bụkwa  nakwa odee abụ ,ụfọdụ akwụkwọ abụ o dere gụnyere .   

'Certificate of Excellence for media excellence in Gender Advocacy as Host Gender Agenda' n'ụlọ ọrụ AIT nke ndị Career Gate Global USA nyere ya 

Adaora bụ ya bidoro ọtụtụ  otu n'ime ha bụ 'Yellowjerrycan Save-A-Child-Lend-A-HAND' otu a na -ahụ maka ụmụnwaanyị na ụmụaka oke ịlụ ọgụ napụrụ ọnọdụ ha nọ na mbụ. Otu nke ọzọ bụ 'International Rise Up Against Rape' ntọala otu a bụ ibelata maọbụ kwụsi mkpagbu ụmụaka nakwa idina ụmụ nwaanyị n'ike akpọrọ  na  .  N'afọ 2018, ya na ndị otu ya buru agha megide .   Mgbe ọ gara Mahadum nke Metropolitan di na London o bidoro otu bandị mmadụ ise  akpọrọ 'Oasis' yanwa bụkwa onye isi ọgụ egwu ma na-akpọkwa Violin. 




#Article 331: Celestine Ukwu (322 words)


Celestine Ukwu (1940 - Mee 7, 1977) bụ onye na-eti egwu n’ala Igbo dị elu n’oge 60s na 70s kacha mara maka egwu ọ kụrụ “Ije Enu”, “Igede” na “Money Palava”. A kọwara ya dị ka “onye na-abụ abụ ma bụrụkwa onye ama ama” site n’aka onye nkatọ egwu Benson Idonije nke Radio Nigeria Abụọ,     Ọrụ Ukwu agala ebe dị iche iche nke gụnyere ụwa music compilations  na ike ike Guide to Highlife na ike ike Guide to Psychedelic Africa . 

A mụrụ Ukwu na Enugu, Enugu Steeti, Nigeria na ezinụlọ ndị na akụ egwu. Nna ya bụ onye na-eme mpaghara dị egwu, ikpa na ode ụdị egwu Igbo mgbe nne ya bụ onye na-abụ abụ n’òtù ụmụ nwanyị. Mgbe ọ dị obere, ọ malitere ịmụ ka esi agụ egwu na egwu egwu harmonium site na enyemaka nke nwanne nna ya. Mgbe ọ gụsịrị ụlọ akwụkwọ praịmarị mbụ, ọ gara ụlọ akwụkwọ na-azụ ndị nkụzi afọ abụọ mana ọ kwụsịrị nkwa ma bido kuba egwu dị ka ọrụ. Ọ gara na ndị otu Mike Ejeagha Paradise Rhythm Orchestra na 1962 na Enugu dị ka onye na-agụ ụda na maraca tupu ọ pụọ ịbanye na otu Mr. Picolo bụ ndị na-eleta Democratic Republic of Congo n'oge ahụ.  Ọ laghachiri na Naịjirịa wee hiwe òtù nke ya akpọrọ Celestine Ukwu  Egwu Ya Royals nke Nigeria na 1966 bụ nke mechara gbasaa na 1967 mgbe agha obodo Naijiria gbasaa, tupu ọ tọhapụ abụ na ntiwapụ nke agha akpọrọ 'Hail Biafra '. Mgbe agha ahụ bisịrị, Ukwu hiwere otu ọzọ, Celestine Ukwu  His Philosophers National; ya na ha wepụtara otutu ọba, gụnyere Igede Fantasia nke mere ọfụma na ahịa. .      

Egwu niile ọ gwụrụ dị karịrị n’asụsụ Igbo were ntakịrị nke Efik . Na mbipụta 1986 nke Thisweek, onye edemede dere n'otu oge na abụ ya nyere ndị na-ege ya ntị nri.  

Ọ nwụrụ n'ihe mberede okporo ụzọ nke ugboala, na Mee 7, 1977. 




#Article 332: Tope Oshin (250 words)


Tope Oshin bụ onye telivishọn Naịjirịa na onye na-ahụ maka fim, onye na-emepụta ihe na onye na-ahụ maka ihe nkiri, edepụtara dị ka otu n'ime ndị Naijiria kachasị emetụta na fim na 2019.  N’afọ 2015, akwụkwọ akụkọ Pulse kpọrọ ya aha otu n’ime ‘9 ndị isi ihe nkiri ụmụ nwanyị Naịjirịa ị kwesịrị ịma” n’ụlọ ọrụ ihe nkiri Nollywood .  na Maachị 2018, na ncheta nke Ọnwa Ndị Akpọrọ, mụ nwanyị, Ememe Ọfrefke bụ Emekaffie dị ka otu n'ime ụmụ nwanyị Okay100 .  Mgbasa ozi mmemme a na - eme umu nwanyi ndi si mba Africa na ndi bi n’ime ala ka ha na - eme njem ga - eme njem ga - eme otutu obodo, ebe ha na - ebute ezi ndi n’obodo ha na uwa niile. 

Tope, onye bụ onye na-  ihe  afọ iri na abụọ, nke na-egosi na fim dị ka Relentless (ihe nkiri 2010), gbachapụrụ ezé ya na-eduzi, na-arụ ọrụ dị ka onye na-enyere aka maka onye na-ahụ maka Apprentice Africa .  na nwere ebe ọ bụ na a mara maka eduzi na-ewu ewu African TV nkiri na ncha usoro ihe nkiri ndị dị otú ahụ dị ka Shịị, Hotel Ebube, tinsel (TV usoro) na Season 6 nke MTV Shuga .  Agbanyeghị na ọ duziri ọtụtụ ihe nkiri dị mkpirikpi dị ka The Young Smoker, Till Death Do Us Part, New Horizons na Ireti, a maara ya nke ọma maka ezigbo njiri mara ọkwa ngosipụta 2018 nke ewepụtara Up North (ihe nkiri),  na New Money .




#Article 333: Eze Mbanasọ nke Opobo (616 words)


Eze Mbanasọ nke Opobo (aha ọmumu ya: Mbanasọ Ọkwarazurumba ; c.a 1821-1891) bụbụ onye-isi ahịa na onye guzobere ḿbà-obodo Opobo na mpaghara dị n'ugbua obodo Rivers na Nigeria. Amuru ya n'Umuduruọha, Amaigbo n' AnịBiafra n'áfọ̀ 1821. Ndị ntọrị tọrọ ya mgbe ọ dị naanị áfọ̀ 12 ma rele ya dịka ohu n'Ụbanị. Ndị Briten kpọrọ ya Jaja ,nrụrụaka aha nnakwere ya bụ Jubo Jubogha, ya bụ nke onye-nwe ya n'Ụbanị nwere ya.

Nze Iganipughuma Allison nke Ụbanị gotara ya. N'ihi na ọ na kpa àgwà ísí-íké,Nze Iganipughuma jiri ya nyere enyì ya bụ Madu(Maduka) dịka ihe onyinye. Mgbe ọ dị onyeazị, ọ rụ ọrụ dịka ọnyaụgbọmmiri n'ime ndị ụgbọmmiri-mgbahịa nke ọ̀kà ya wee na ganye na gapụta anị imelime. Dịka oge na fega,ọ bidoro igosipụtara ezigbote amamihe gbasara azụmahịa. Ọ na-echekwa ego ọ kpata sina mgbahịa n'akụkụ  wee tọhapụ onwe ya pụọ ọrụohu mgbe ọ dị ntorobia. Ọ mụtara ndị omenaanị n'ọdịnaanị n'Ụbanị, ya mere na ndị ámáàlà masiri ya. Mbanasọ bụ mbeelụsọ n'ihi na enweghị onye sina ọkwá ohu tolite ruo ọkwá nnukwu onye mgbahịa n'Ụbanị. Sitere n'ọrụsike, nnọgide, uche azụmahịa dịelu nakwa eziokwu, ọ ghọlite na wụlụbe onwe ya ịbụ nnukwu onye-nwe ísí n'Ụlọ Anna Pepple. Mgbe Alali( nwanwoke Maduka nakwa onye-ísí Ụlọ Anna Pepple) nwụrụ,ọ hapụrụ nnukwu ụgwọ nke dị n'etiti £10,000-£15,000 ọ jiri ndị mgbahịa Briten makana ọtụtụ kredit ọ nara n'aka ndị mgbahịa Briten. Maka okpotoko ụgwọ a ndị-nwe ísí n'Ụlọ Anna Pepple na-etụ ụjọ ịnọchie ya mana n'oge gafere Mbanasọ kpebiri ịnọchie ya. N'okpuru ndú ya, ọ kwụghachi ụgwọ ahu niile n'ime naanị áfọ̀ 2. Ụlọ Anna Pepple bidoro imịnye ụfọdụ ndị ụlọ mgbahịa nakwa na chịkọbara mgbahịa nke kpatalụ ekọwọlọ n'etiti ndị asọmpi ya, ruo mgbe esemokwu malitere n'etiti ha na ndị Ụlọ Manilla Pepple nke Oko Jumbo(onyeIgbo-ọbụbụ ohu) na-edu. Eseokwu nakwa agha n'etiti ndị ụlọ mgbahịa abụọ a kpatalụ Mbanasọ na ndị ótú ya ikewapụta ma guzolite ḿbà-obodo Opobo n'áfọ̀ 1869.  

Mbanasọ bidoro ịmanyesịke íké-ọchịchị ya n'Opobo nakwa ịgbakwunyere ụfọdụ anị Ibibio n'ime ókèàlà ya. N'oge adịghị anya Opobo bidoro ịchịkọbara azụmahịa na mmanụ akwụ dị na mpaghara ahu, ruo mgbe ọ nwetara 14 ndị ọbụbụ ụlọ mgbahịa Ụbani. Eze Mbanasọ jiri ọtụtụ íké ọchịchị n'ime mpaghara ahu wee na gbachibido ndị mgbahịa Briten oghere n'ahịa anị imelime nakwa manyere ha ịkwụ ụgwọ comey nke a bụ aha nkenke atụmahịa n'asụsụ Inglish.  

N'áfọ̀ 1894, maka ụjọ mbanye Germani,onye konsul na Niger Delta manyere Eze Mbanasọ ịbị akara ya n'akwụkwọ nkwekọrịta ka obodo ya bụ anịnchekwa nke Briten mana ọ ga jigide nnwereonwe n'azụmahịa. Mana esemokwu n'etiti ya na ndị mgbahịa Briten kpatalụ ka ọ bidoro iji ụgbọmmiri ya bufere ngwahịa ga Liverpool wee gbahapụ ndị mgbahịa etiti Briten.  

Na 1884, n'ọgbakọ Berlin, ha bunyere Briten etiokun Biafra nke gụnyere Opobo dịka ókèàlà ha. Mgbe Eze Mbanasọ nuru maka ndapụta ọhụrụ a, ọ gbara ngagharịiwe mana Ọchịchị Briten gbara ya nkịtị.   

Briten hibere ọkwá ọhụrụ akpọrọ Osote-Konsul nke Mmiri-akụkụ Biafra. Ha tinyere Harry Johnston n'ọkwá ahu. Harry Johnston bụ onye mmegide Mbanasọ ma chọrọkwa iwepụta ya. Ya na Eze Mbanasọ nwetere esemokwu gbasara ikikere ndị mgbahịa Briten ịgbahịa n'efụ. Ha na esedide okwu ruo ụbọchị 19 Septmeber, 1885 mgbe Johnston nwuchiri Eze Mbanasọ nakwa kpere ya ikpe n'Akkra, Etiokun Ọlaedo tupu ha chụpụ ya ga Saint Vincent.   

N'áfọ̀ 1891, mgbe ayịyọ mesịara Ọchịchị Briten kwelunye ilotaghachi ya ga Opobo mana ha gbanwezie ngịga ha ịga Tenerife, ndị Àgwàetiti Kanari, ọ ñụrụ tii n'ụgbọmmiri ahu wee nwụlụ na Tenerife. Ebe ịnị ya dị n'Opobo.                      
 

#Article 334: Agụmanụmanụ (1356 words)


Agụmanụmanụ bụ ótù ngalaba n'ime agụmandụ nke na-amụta Ọha umuanụmanụ nke gụnyere ndokọ, agụmaembryo, evolution, nhazikọrịta, omume na nkesa umuanụmanụ, ma ndị dị ndụ na ndị nwuchapụ, nakwa etu ha na gburugburu si emekọrịta.  

Akụkọàlà nke agụmanụmanụ na-esoro amụmamụ Ọha umuanụmanụ site n'oge ochie ga n'oge nkeugbua. N'agbayenghị na echiche agụmanụmanụ tolitesịa dịka ótù mpaghara n'ime sayensị, ndị sayensị nke agụmanụmanụ wapụta site n'akụkọàlà nkeọnatarachi nke jikọtara ndị ọrụ agụmandụ nke Aristotle na Galen n'Ụwa Greek-Rome. Ọrụ ochie nke a gabịgara oké nghọlite n'ime ndị Oge Etiti site n'aka ndị dibịa n'ọkàkwụkwọ Muslim dịka Albertus Magnus. Na Mgbe Renaissance nakwa oge ugbua nke gboo, echiche agụmanụmanụ ghọlitezie íké na Yurop maka mmeghata mmasi nime empirisism na nchọpụta ọtụtụ ndị-organism ọhụrụ. Ndị ama ama n'ime oké nghọlite a bụ Vesalius na William Harvey, onye jiri nnwale na nleruanya nwanyọ n'ime agụmaọrụeke nakwa ndị agụmaọnatarachi nke gụnyere Karl Linnaeus, Jean-Bapiste Lamarck na Buffon, onye bidoro ịhazikọta diversiti nke ndụ nakwa ndekọ fossil, yana nghọlite na mkparamàgwà ndịorganism. Mikroskopi kpughere ụwa nke ndị mikrorganism, nakwa debere ntọala maka Nkọwa Mkpụrụndụ. Ntolite mkpà gbanyere agụmachukwu nkeọnatarachi na Ihụnanyamamihe nke-mechanikal, gbara ume  ntolite akụkọàlà-ọnatarachi( n'agbanyeghị na ọ sụnyezie n'ime esemokwu nke sina mmewe)     

N'ime narịáfọ̀ nke 18, nke 19, na nke 20, agụmanụmanụ ghọnyezie n'usoro ọzụzụ sayensị nke na-abalite. Ndị nnyocha na ndị agụmaọnatarachi dịka Alexander von Humbodlt lebara ányá n'ime mmekọrịta dị n'etiti ndịorganism na gburugburu ha, n' ụzọ mmekọrịta a dabere n'esereseanị, nke debere ntọala maka esereseanịndụ, agụmagburugburu n'agụmàgwànụmanụ. Ndị agụmaọnatarachi bidoro ịjụlụ essentialism na tụlere mkpa nke nwụchapụ na mgbanwe ndị speshie. Nkọwa mkpụrụndụ butere nsirihụ ọhụrụ n'ebe ntọala nke ndụ nọ. 

Ihe nghọlite ndị a, nakwa mpụta site na agụmaembryo na agụmandụochie, bụ nke asynthesizie n'ime nkọwa Charles Darwin gbasara evolutiọn sina nhọrọ nke-eke. N'áfọ̀ 1859, Darwin tinyere nkọwa nke organik evolutiọn n'ime ntọala ọhụrụ, site na nchọpụta ya gbanyere ótù usoro organik evolutiọn sina dapụta, ma nyekwa íhé akaebe nke gosiri n'otu ọ si eme ya.     

Darwin nyere ntụziaka ọhụrụ banyere agụmamgbanwe n'agụmaọrụeke, site na ijikọrọ ha n'ótù nkọwa nkeagụmandụ : nkọwa nke organik evolutiọn. Mpụta ya bụ iwubegharị nhazikọrịta nke ndị anụmanụ n'usoro agụmagbọezinaụlọ, nyocha ọhụụ gbasara nghọlite ndịanụmanụ, na mgbalị mbụ iji chọpụta njikọ nke genetiks ha. Na nkwụsi narịáfọ̀ nke 19 a hụrụ ọdịda nke Ọmumu Spontaneous na nkunite nkọwa ọrịa sina njé, mana mechanism gbasara nketa ka dị omimi . Na mmalite narịáfọ̀ nke 20, nchọpụtagharị ndị ọrụ Mendel dunyerezie nghọlite ngwá-ngwá n'ime genetiks, na site na ndị áfọ̀ 1930 ntikota genetiks ọnụọgụgụ na nhọrọ nke-eke n'oge ugbua kere agụmandụ nke-evolutiọn.  

Agụmandụ mkpụrụndụ na-egụrụ gbanyere ndị onwunwe nke-ndokọ n'agụmaọrụeke ndị mkpụrụndụ,ha gụnyere omume ha, mmekọrịta na gburugburu. Ha na-eme ihe a n'ogo mikroskopi na molekul, maka ndị ótù-mkpụrụndụ organism dịka bakteria nakwa ndị-mkpụrụndụ nkeọkàchamara nọ n'ime ndị ọtụtụ-mkpụrụndụ organism dịka ndị mmadụ. Ịghọta ndokọ nakwa ọrụ ndị mkpụrụndụ dị mkpa maka ndị sayensị nke-agụmandụ niile. Myiri na ọdịiche n'etiti ndị ụdị mkpụrụndụ dị iche iche dị mkpa ọkachasi n'agụmandụ nkemolekul.  

Agụmahụ na-atụlere ndị ụdị ndokọ nke-mikroskopi dị iche iche dịka ndị organ na ndị usoro organ. Ọ na-elekwasiri ányá n'otu ndị organ na ndị usoro organ si na-erụkọrịta n'ime ahụ ndị anụmanụ na mmadụ, na gbakwunyerezie otu ha si arụ ọrụ n'onwe ha. Agụmahụ na agụmandụ nke-mkpụrụndụ bụ amụmamụ abụọ dịkwa nso nakwa inwere íké hazikọta ha n'ótù amụmamụ nke-ndokọ. 

Agụmaọrụeke na-egụrụ gbanyere usoro nke-mechanik, ahụnìhè na biochemikal dị n'ahụ ndị organism dị ndụ. Ọ bụ amụmamụ na-elekwasiri ányá n'otu ndị ndokọ n'ahụ si na-erụkọrịta dịka ótù íhé. Isiokwu nke 'ndokọ ịrụ ọrụ' dị isi sekpụnti n'agụmandụ. Amụmamụ nke-agụmaọrụeke bụ íhé a kewara n'ime agụmaọrụeke umuakụmakụ n'agụmaọrụeke umuanụmanụ, mana ụfọdụ ụkpụrụ nke agụmaọrụeke dị nkezuruọha, n'agbanyeghị ụdị organism ha na-egụrụ gbanyere. Ọmumaatu bụ íhé a na-amụta gbanyere agụmaọrụeke nke ndị mkpụrụndụ yeast nweíké bụ íhé ntinye ga ndị mkpụrụndụ mmadụ. Mpaghara nke agụmaọrụeke umuanụmanụ gbasara ndị ngwaọrụ na usoro nke agụmaọrụeke ndị mmadụ na ndị speshie abụghị-mmadụ. Agụmaọrụeke na-egụrụ otu a dịka ọmumatu, usoro nerve, immune, endokrine, nkuume na mgbarubegharị-ọbara si na-erụ ọrụ na mekọrịta. 

Nchọcha nke-evolutiọn na-elekwasiri ányá n'ísí mmalite na mgbada ndị speshie, yana mgbanwe ha n'oge gafesịa, ma gụnyere ndị ọkàmmụta sayensị nke site n'ọtụtụ agụmakwụkwọ gbasara nhazikọrịta umuorganism. Dịka ọmumaatu, n'izugbe ọ gụnyere ndị sayensị niile nwere ọzụzụ pụrụ iche n'ótù agụmakwụkwọ dịka agụmamammal, agụmannunu, agụmaherpeton, maọbụ agụmahụhụ, mana na-eji ndị organism ahụ dịka usoro iji aza ajụjụ niile gbasara evolutiọn. 

Agụmandụ nke-evolutiọn bụ nke sitere na agụmandụochie, nke na-eji ndekọ fossil na-aza ajụjụ banyere ụdị na ọsọ evolutiọn, nakwa n'obere na nghọlite n'ime ndị mpaghara dịka genetiks nke-ọnụọgụgụ. Site na nghọlite n'usoro mbịba-mkpịsịaka DNA n'ime ngwụcha narịáfọ̀ nke 20, ntinye n'ọrụ usoro ndị a n'ime agụmanụmanụ amụbawanyere nghọta nke ọnụọgụgụ ụmụanụmanụ. Na ndị áfọ̀ nke 1980, agụmandụ nke-nghọlite abanyerezie agụmandụ nke-evolutiọn site na mwepubụ ya puọ synthesis nkeugbua nke soro n'amụmamụ agụmandụ nke-nghọlite nke-evolutiọn. Amụmamụ ndị ọzọ atụlere dịka ágba agụmandụ nke-evolutiọn bụ phylogenetiks, systematiks, na taxonomy.  

Nhazikọrịta nke-sayensị n'agụmanụmanụ, bụ usoro nke ndị agụmanụmanụ chikọtara na hazikọta ndị organism n'ime ótú nke-agụmandụ, dịka genus maọbụ speshie. Nhazikọrịta nke-agụmandụ bụ ụdị taxonomy nke-sayensị. Nhazikọrịta nke-agụmandụ nke-ugbua nwere mgbọr gw  ya ọrụ Karl Linnaeus, onye chikotara ndị speshie n'usoro agwara ah  ha. Nchikota ndị a agabịgago ntụlegharị maka imeziwanye ka ọ rube ísí n'ebe ụkpụrụ Darwin maka ótù mgbada . Phylogenetiks nke-molekul, na-eji nsoje DNA dịka data, achụpụla ọtụtụ ntụlegharị n'oge na-adịbeghị ányá ma ọ ga-aga n'ihu na-eme ya. Nhazikọrịta nke-agụmandụ diri sayensi gbasara systematiks nke-anụmanụ. 

Ọtụtụ ndị ọkàmmụta sayensị na-atụle ugbua na usoro alaeze ise bu nke ochie. Usoro nhazi ọzọ nke oge a na-ebido site n'usoro ngalaba atọ : Archaea (nke nsinambụ ya bụ Archaebakteria); Bakteria (nke nsinambụ ya bụ Eubakteria); Eukaryota (gụnyere protist, fungi, umuakụmakụ na ụmụanụmanụ ). Ngalaba ndị a na-egosipụta ma ndị mkpụrụndụ nwere nuklei maọbụ na ha enweghị ya, yana ọdịiche na nyakọrịta nke-kemịkal nọ na mpụga mkpụrụndụ  

Ọzọkwa, alaeze nke ọbụla na-agbawadata ugboro ugboro ruo mgbe ahazikota ndị speshie n'ótù-ótù. Nsoro bụ: Ngalaba ; alaeze ; phylum ; klaasị ; nsoro ; ezinaụlọ ; genus ; speshie. A na-enweta aha sayensị nke ndị organism sitere na genus na speshie ya. Dịka ọmụmaatụ, edepụtara ndị mmadụ dịka Homo sapiens. Homo bụ aha genus na sapiens bụ aha speshie, ha abụọ jikọtara n'ọnụ imepụta aha ahu. Mgbe ị na-ede aha sayensị nke organism, ọ di mmá imebulite mkpụrụabidii nke-mbụ n'aha genus ma meobere mkpụrụabidii niile na-ekọwapụtara. Na mgbakwunye, enwere íké ịkọwa ya n'usoro italik maọ bụrụ nke-ahịrị n'okpuru. 

Usoro nhazikọrịta nke-nchikota bụ Linnaean taxonomy. Ọ gụnyere ogo na binomial nomenklature. Nhazikọrịta, taxonomy, na mbamaha nke ndị organism nke-agụmanụmanụ bụ nke Nsoro  Mbamaha Agụmanụmanụ nkeNzuruụwa na-achịkwata. E biputara mbipụta njikọ, BioCode na 1997 iji nwetakwu iguzorosíké mbamaha, mana a kabatabeghị ya. 

Agụmàgwànụmanụ bụ amụmamụ nke sayensi na nke akpaghị ókè banyere omume umuanumanu n’okpuru onodu eke, ọ megidere agụmakparamàgwà, nke gbadoro ányá n'amụmamụ nzaghachi nke-àgwà n'ime mwube laboratory. Ndị agụmàgwànụmanụ na-elekwasiri ányá tụmadị n'evolutiọn nke akparamàgwà na nghota akparamàgwà n'aha gbanyere echiche nhọrọ nke-eke . N'ótù uche, onye agụmàgwànụmanụ nke mbụ n'oge ugbua bụ Charles Darwin, onye akwụkwọ ya, The Expression of the Emotions in Man and  Animals, metụtara otụtụ ndị agụmàgwànụmanụ n'ọdịnihu 

Esereseanịndụ na-egụrụ gbanyere nkesawa ndi organism n'ụwa, na-elekwasiri ányá n'isiokwu dịka ndị tektonik plate, mgbanwe ụdidiụbọchị, mgbasa, njegharị na nke-kladistik. Okike maka amụmamụ a dị íhé ejiàmà Alfred Russel Wallace, onye agụmandụ nkeBriten, ya na Charles Darwin depụsara ụfọdụ ndị orụ ha n'ótù  

N’agbanyeghị n'amụmamụ gbanyere ndụ umuanụmanụ dị ochie, mpụtanìhè ya ugbua dị ọhụrụ. Ihe a na-egosi ngafe site n'akụkọàlà nke-eke ga agụmandụ na mbido nke narịáfọ̀ nke 19. Kemgbe Hunter na Kuvier, agụmandụ nkentụnyere nwere njikọnyelu eseresemgbanwe n'umuanụmanụ, na-akpụpụ ndị mpaghara agụmakwụkwọ n'oge ugbua dịka agụmahụ, agụmaorụeke, agụmatissue, agụmateraton n'agụmàgwànụmanụ. Agụmanụmanụ nkeugbua tolite na mbụ n'ime ndị mahadum Germani na Briten, Na Briten, Thomas Henry Huxley, bụ onye atakakpo. Echiche ya bụ maka agụmamgbanwe n'umuanụmanụ. Imilikiti tụlere ya dịka onye nkachasi n'agụmahụ nkentụnyere n'okara nkeikpeazụ na narịáfọ̀ nke 19. Na myiri Hunter, nkuzi ya gụnyere íhé nkuzi na nkuzi omeme nke laboratory, nke megidere adịmadị gara-aga nke gbasara íhé nkuzi naanị   

Nwanyo nwanyo agụmanụmanụ gbasa n'ofé agụmahụ nkentụnyere nkeHuxley egụnyere ndị na-esonụ n'okpuru ọzụzụ ahu: 

Ndị agụmakwụkwọ dị nso: 




#Article 335: Ade Olufeko (337 words)


Ade Olufeko (a muru 1980) bụ ọkaibe n'ihe gbasara ichepụta echiche, ọmụmụ teknụzụ dị icheiche nakwa iji ego achụ nta ego na ngalaba metụtara ndị mmadụ. O keela, jikwaa ma mepụtakwa ahụmahụ ndị ahịa dị omimi maka weebụ, ahịa mbugharị na maka ebe ọha na eze. A bịa n'ahịa ọlọrọọhụrụ ndị ka na-apụta apụta, Olufeko arụọla ọrụ n'ogo onye ndụmọdụ nkà nye ụlọọrụ ndị nke onwe nakwa ndị nke ọha na eze. Ọkachamara ọ bụ na ngalaba dị icheiche mere ka ehiwe  n'afọ 2007, nke bụ ebe emume na mgbasaozi maka mmekọrịta mmadụ na ibe ya na maka ime ihe n'ụzọ dị ọhụrụ. Ugbu a, ọ na-arụzi ọrụ dịka onye isi nke ya bụ ụlọọrụ. Ọ rụkwara ọrụ n'oge gara aga dịka onye ndụmọdụ n'ihe banyere njikwa nke cognetive design maka ụlọọrụ IBM.

Olufeko akụziela nkụzi n'emume na n'ọgbakọ dị icheiche gburugburu ụwa n'ihe banyere mgbasaozi ọlọrọọhụrụ nakwa teknụzụ ndị ka na-eto eto, n'ụlọakwụkwọ dịka Mahadum Oxford, Ụlọakwụkwọ Azụmahịa nke Harvard, Mahadum Georgetown, Mahadum Yale, nakwa Ụlọakwụkwọ Azụmahịa nke Lagos. N'afọ 2017, o kwuru okwu dịka ọkaokwu pụtara ìhè n'ọgbakọ akụ na ụba mba ụwa, YGL, e mere n'Abuj; o kwukwara okwu n'ụzọ pụrụ iche na TEDX, Lagos. Ọ natara nzere nke ndị IBM Gerstner dịka onye ahịa pụrụ iche n'oge ahụ e nwere ọgbaghara kọmputa malware n'afọ 2003. Ntinye aka ya n'Afrika abụrụkwala ihe nta akụkọ nye ndị ụlọọrụ mgbasaozi dị icheiche dịka Voice of America, Thisday News, the Guardian, New Telegraph, TVC News, Vanguard nakwa ndị ọzọ.

Mgbe o biri na Minneapolis, Minnesota na New York City, a kwụrụ ya ụgwọ ka ọ kwadoo ọrụ dijital maka ọtụtụ ndị Amerịka a ma ama n'ụlọọrụ mgbasaozi. Adeolu gụrụ kọmputa sayensị; tinye uche karịchaa na multimedia, na mahadum Metropolitan steeti n'ime St Paul; ọ bụkwa otu n'ime ndị gara akwụkwọ na St Gregory College nwere ùgwù nke dị na Obalende, Lagos. 

N'afọ 2007, nchọpụta o mere na njikọta design na omenaala mere ka amalite njem n'ime , bụ́nke weghachitara akụkọ ahụ gbasarala agbasa azụ n'etiti ndị mmadụ.




#Article 336: Abịaghị mmadụ nso (665 words)


E nweela ọrịa oke ịba na senchuri gara aga nke gazuru ụwa niile. Ọrịa a gazuru ụwa niile bidoro na nje oke ịba si n'anụmanụ nke na-agbasa n'etiti ụmụ nnụnụ na anụ ndị na-amụ nwa. Ndị ọkachamara mere ka a mata oke mkpa ọ dị ị na-akpọtụrụ ndị enyi na ikwu na ibe oge a.

CIji ghọta ọrụ 'abịaghị mmadụ nso' na-arụ, anyị bidoro n'ileba anya na kọv nlereanya ndị ọkachamara banyere ọrịa na-efe efe wepụtara. N'ihe nlereanya a, data na ihe ndị e mere nchọcha banyere ha bụ nke e si n'ọrịa ozuru mba ọnụ Covid-19 nke 2019/2020 weta bụ nke e ji rụọ ọrụ. Anyị bidoro na data si Chaịna, ebe ya bụ ọrịa bidoro ma lee anya ka o si agbasa na Saụt Afrịka. Nke a hiwere ọnọdụ maka nnyocha uru dị n'abịaghị mmadụ nso na mgbochi na ibelata mgbasa Covid-19. Anyị chịkọtara ederede ahụ site n'ileba anya ka a ga-esi zere ma merie ọghọm dị n'abiaghị mmadụ nso.

Ndị ọkachamara maka ọrịa na-efe efe kọwara ogo atọ a e gosiri na graf n'elu dịka kọv ọrịa ozuru mba ọnụ. Kọv ọrịa ozuru mba ọnụ a na-egosi ọnụ ọgụgụ ndị nwere ọrịa na-efe efe na ka ya bụ ọrịa si agbasa ka oge na-aga.

N'ịgbakwasị ụkwụ ebe a, o doro anya na ọrịa na-efe efe dịka COVID-19 na-agbasa ọsịịsọ ebe ndị mmadụ buru ibu n'ihi mmekọrịta ahụ ndị mmadụ. Ya mere 'abịaghị mmadụ nso' ji bụrụ otu n'ime ụzọ e si ememila ma gbochie mgbasa ọrịa na-efe efe.

Abịaghị mmadụ nso bụ usoro nchekwa ahụike ọha nke e ji egbochi ndị ahụ adịghị ịbịa ndị ahụ dị nso iji belata ohere ikesa ọrịa ndị na-efe efe. Ọ gụnyere iwu metụtara ọtụtụ ndị mmadụ dịka imachi ngagharị n'obodo niile nakwa ihe mmadụ ga-emere onwe ya dịka izere ịnọ ebe na-ekwo ekwo. Iwu metụtara ọtụtụ mmadụ bụ nke ndị na-achị na gọọmentị na-etinyekarị dịka neshọnal gọọmentị. Ọmụmaatụ iwu a bụ mmachi ngagharị nke a machiri na Saụt Afrịka bidoro n'etiti abalị nke 26 Maachị 2020 ruo n'etiti abalị 16 Eprel 2020, nke e mechara tinyekwuo izu ụka abụọ n'elu ya. Mmachi ngagharị a bụ nke e mere dịka o si dị na Nkeji 27(2) nke Iwu banyere ibuso Oke Ọdachi agha  Ndị ọkachamara maka ọrịa na-efe efe adọọla aka na ntị na ndị mmadụ ka nwere ike ibute ọrịa a ọhụrụ. Mbọ gọọmentị na-agba emeela ka nje a si agbasa belata, ọ metụtara kọv nke mere na anyị nwere oge.  N'ihi nke a, a ga-eji nwayọ were maghee ndị mmadụ isi n'ụlọ ha na-apụta. 

COVID-19 bụ ọrịa na-efe efe nke gbasarala akụkụ ụwa niile kemgbe o bidochara na Wuhan nke dị na provins Hubei na China na ngwụcha afọ 2019. Ndị ọkachamara gbasara ọgwụ chọpụtara ọkpụrụkpụ ụzọ abụọ e si ebuso nsogbu a na-emegide ahụike ọha agha: (1) Igbochi na ịhụ na ọrịa ozuru mba ọnụ abataghị nchancha na (2) nchọcha sayensị.  Ndị okachamara mba Chaịna dịka o si metụta ọgwụ na sayensị gbara oke mbọ chọpụta nje korona ọhụrụ a ebe ndị ndu Otu na-ahụ maka Ahụike Mba ụwa (World Health Organisation) gbasiri mbọ ike hụ na e bidoro lebawa anya ka a ga-esi eso ọrịa a na mba niile nke ha bidoro na 2020. E kwuola na abịaghị mmadụ nso bụ ụzọ dị oke mkpa na mgbochi na nkwụsị ọrịa a dịka e siri hụ na Saụt Afrịka, Ụlọ ọrụ na-ahụ maka Nkwụsị na Mgbochi Ọrịa (Centres for Disease Control and Prevention) nyere ndụmọdụ na ọ dị oke mkpa ịhụ na gị na ndị enyi na ndị ezinụlọ gị anọghị na be gị na-enwe ezigbo mmekọrịta. Kpọọ ha n'ekwentị, mkparịtaụka vidio nakwa soshal midịa; Onye ọbụla nwere ka o si anabata ọnọdụ nsogbu. Abịaghị onye nke gị ị hụrụ n'anya nso nwere ike isi ike.” Ọnọdụ nsogbu a bụ nke ụjọ, ume mmapụ na amaghị nke echi ga-eweta n'ihi ọrịa a ji ụwa niile na-akpali. Ndị ọkachamara n'ọgwụ kwuru na e kwesịrị ileba anya n'igbochi nsogbu uche nke 'abịaghị mmadụ nso' na-eweta.




#Article 337: Ikpuchi ihu n'oge ọrịa coronavairọs 2019-20 nke gazuru ụwa niile (694 words)


Ikpuchi ihu n'oge ọrịa coronavairọs 2019-20 gazuru ụwa niile bụ nke ọtụtụ ndị ọrụ ahụike na gọọmenti kwurula ihe dị iche iche banyere ya. Isiokwu a bụ nke butere ọtụtụ nrụrịta ụka n'etiti ndị ọrụ ahụike na gọọmenti dị iche iche. Ha ekweteghị n'otu ụzọ e si eyi ihe mkpuchi ihu n'ụwa niile.

Ụfọdụ ihe kpatara ndị ọrụ ahụike na China ji ekpuchi ihu ha, tumadị ndị ahụ zuru okè, bụ ndị a: Nkesa ọrịa na-egosighị mgbaàmà(mbute ọrịa site n'aka ndị na egosibeghị mgbaàmà). Ọtụtụ ndị mmadụ nwere ibute ọrịa ma ha anaghị egosi mgbaàmà ọbụla maọbụ obere mgbaàmà. Enweghị ike inye ohere n'etiti mmadụ na ibe ya n'ebe ndị mmadụ nọ oge ọbụla Ọnụahịa-na uru na-adabaghị̀ (enwetaghị uru). Ọ bụrụ na naanị ndi bu nje na-ekpuchi ihu, e nwere ike inye ha iwu i ji were hụ na ha na-ekpu ya. Onye ebughị nje nwere ike ọgaghị erite ihe ọbụla maka ikpu ya. Ọ ga-edi mgbaka ahụ so ya, ego o ji zụrụ ya nakwa ozize na ekwurekwu ọ ga-anata n'aka ndị mmadụ . Onye ọkachamara nje vairọs na Mahadum nke Leeds a kpọrọ Stephen Griffin na-ekwu na  I yi ihe mkpuchi ihu ga-eme ka ndị mmadụ belata ka ha si emetụ aka n'ihu ha, nke bụ ụzọ a na-esikarị ebute nje a ma ọ bụrụ na-edebeghị aka ọcha nke ọma.

Ihe mkpuchi ihu eji awa ahụ nwere ohere, enwere ike itufu, bụkwa nke na-etinye nkewa n'etiti ọnụ na imi onye kpu ya na ụmụ nje ga-emebi gburugburu ezi. bụ mkpuchi ihu eji akwa nkịtị kwaá bụ nke na-ekpuchi ọnụ na imi, a na-ejikarị akwa cotton mee. Ọdị iche na mkpuchi ihu ndị na-awa ahụ na ìgwè eji ekute ume, n'ihi na ọ nweghị iwu megidere otu esi ekpu ya. Ka ọ dị ugbu a, e nwere obere nnyocha ma ọ bụ ntụziaka na írè ha ka ihe mkpuchi ihu maka nkesa ọrịa na-efé efè maọbụ ụmụ irighiri mmiri na-emebi ikuku.

Ihe mkpuchi e ji awa mmadụ ahụ bụ ihe a na-ekpu otu ugboro nke na-ebute nkewa n'etiti onye kpu ya na ihe nwere ike imetọ ya ahụ ebe ọ nọ, Ihe mkpuchi ihu nke a bụ nke a rụrụ i ji were mee ka ọkpụrụkpụ ihe dị mmiri mmiri na-apụta mmadụ n'ahụ nwere ike ibu nje na bakteria ghara ịba onye kpu ya n'imi na ọnụ ma o kpuru ya nke ọma. O na-egbochikwa asọ mmiri onye kpu ya na ihe nwere ike ịpụta ya n'imi, Emeghị ihe mkpuchi ihu e ji awa mmadụ ahụ ka o gbochie ụmụ kịrịkịrị ihe dị n'ikuku si n'ahụ onye kwara ụkwara, zee uzere ma ọ bụ ihe ndị ọzọ. Ọ naghịkwa egbochi nje na ihe ndị ọzọ dị ka ya n'ihi na ọ naghị arapara n'ahụ onye kpu ya. Ejighị akwa a kpara akpa were rụ ụdị ihe mkpuchi ihu a. E mere ihe e ji rụ ya mgbaze. 

Ihe mkpuchi ihu N95 bụ nke nwere respiretọ na-ayọchapụ kịrịkịrị ihe dị n'ikuku nke ruru ọkwa N95 n'ịyọpụ ihe dị n'ikuku nke Ụlọ mmụta na-ahụ maka Nchekwa na Ahụ ike ndị ọrụ (National Institute for Occupational Safety and Health). Ọ na-ayọpụ pacenti 95 nke ihe dị n'ikuku. Ọ dị ka igwe respiretọ na-ayọpụ ihe nke na-eme ka onye kpu nwee nchekwa ebe ihe dị n'ikuku dị ma e wepụ gas na vepọ. Dị ka nke e ji awa mmadụ ahụ, N95 abụghị akwa a kpara akpa. ihe e ji rụ bụ polipropaịlịn.  Nke dị ka ya bụ nke ndị otu jikọrọ mba Yurop na-egbu bụ FFP2 respiretọ.  

Otu na-ahụ maka ahụike e kwuola ka ndị mmadụ jiri nku aka ha ma ọ bụ tishiu na-ekpuchi ọnụ ha mgbe ha na-akwa ụkwara ma ọ bụ eze uzere, ma tufuo tishiu ahụ ozigbo.   Ihe mkpuchi ihu nke e ji awa mmadụ ahụ bụ nke e kwuru na ndị a na-ele anya na ha bu nje ga na-ekpu ya,   maka na i kpu ya ga-egbochilata ka ụmụ kịrịkịrị ihe si n'imi na ọnụ apụta mgbe a na-ekwu okwu, eze uzere ma ọ bụ na-akwa ụkwara. 

Ndụmọdụ ndị Otu na-ahụ maka Ahụ ike Mba Ụwa nyere ndị mmadụ banyere COVID-19 kwadoro ndị mmadụ ikpu ihe mkpuchi ihu n'ọnọdụ ndị a: 




#Article 338: Ọrịa sitere n'ikuku (564 words)


Ọrịa ikuku bụ ọrịa ọbụla nke nje na-ebute ya si n'ikuku ma nwee ike ikesa ya bụ ọrịa mgbe ha nọ n'ikuku site n'ụmụ irighiri ihe dị n'ikuku.  Oria ndị dị ka nke a dị nnukwu mkpa n'ebe ọmụmụ ọgwụ mmadụ na anụmanụ. Nje ndị a nwere ike bụrụ nje, bakteria maọbụ fungi, nke nwere ike ikesa ọrịa site n'iku ume, ikwu okwu, ịkwa ụkwara, ize uzere, ikpo ájá, ịgba mmiri, ikpochapụ nsị na mposi maọbụ ihe omume ọbụla nwere ike ịtụhapụ irighiri ihe ma ọbụ irighiri mmiri.

Ọtụtụ mgbe, nje ikuku maọbụ nje ndị ọzọ na-akpata ahụ mgbu nke imi, akpịrị, ohere ndị dị n'ahụ, nakwa ngugu, na-ebute ụkwara ụfụ akpịrị, na mgbaàmà ndị ọzọ nwere ike ị metụta ọbụna akụkụ ahụ ndị ọzọ.

Ọtụtụ ọrịa na-efe efe a na-ahụ na abụkarị ọrịa ikuku, gụnyere ma ọ bụghị naanị: coronavairọs, vairọs arụ̀bara, vairọs kị́tị́kpa; baktéria nke ụkwara nta, vairọs mbarakụ̀, vairọs bi n'eriri afọ, vairọs agbọ́ na onyụnyụ, na ndị a naghị ahụkarị dịka, vairọs na-ebute ọrịa na akụkụ ahụ ụfọdụ, na ikekwe vairọs ndị na-emetụta iku ume. Oria na-efe efe ka nke a ka a na-akwụnye ìgwè nkuume mgbe a na-agwọ ya.

Ihe na-akpata ọrịa ikuku bụ mbufe nke ụmụ nje na-ebugharị ọrịa n'ikuku. Ha nwere ike site n'isi mmalite ọrịa dịka site mmiri ahụ anụmanụ bụ ọrịa a maọbụ mmadụ maọbụ n'ikpo dọti dịka ebe a na-ekpopu dọti. A na-akpọkwa ụmụ nje ndị na-ebute ọrịa a nje ọrịa. Ha nwere ike gbasaa ọrịa n'ikuku, uzuzu, maọbụ na mmiri, nke nwere ike ịnọtụ n'ikuku mee ogologo njem dịtụ anya. Dịka ihe ọmụmaatụ, uzere nwere ike ị fesa ụmụ nje ọrịa na-efe efe ga-anọchi otu ogologo ụgbọala.

Nje ọrịa ikuku nwekwara ike imetụta anụmanụ. Iji maa atụ, ọrịa Newcastle bụ ọrịa ọkụkọ nke ná-emetụta ọtụtụ ọkụkọ a na-akpa akpa dị iche iche n'ụwa niile bụ nke nke na-ekesa site na mmebi ikuku.

Ọrịa ndị na-efe efe na-ekesa mgbe ndị ahụ zuru okè kutere ụmụ irighiri mmiri bụ ọrịa, maọbụ irighiri mmiri a bara ha n'anya, ọnụ maọbụ n'imi. Ọ dịchaghị mkpa na onye ahụ́ zuru okè ga-enwe mkpọkọrịta ihu maọbụ nọrọ n'otu ụlọ ya onye nwere ọrịa tupu ọ bute ọrịa a. Okpomọkụ na iru mmiri bụ ụdịdịụbọchị(n'ezi) na mmadụ (n'ime ụlọ) na-arụ ọrụ n'ihe gbasara nkesa ọrịa ikuku. Ihe ndị ọzọ na-enye aka ná nkesa irighiri mmiri bụ ikuku, mmiri ozuzo, na akparamagwa mmadụ nakwa ịdị ọcha.

Ụfọdụ ụzọ iji gbochie ọrịa ikùkù gụnyere ịgba ọgwụ mgbochi ọrịa ahụ a na-akpọ ọgwụ mgbochi, bụ iyinye mkpuchi ihu nakwa izere onye ọbụla nwere ike ibu ọrịa a.  Mmekọrịta ahụ nke mmadụ maọbụ anụmanụ bu ọrịa ikuku a bụchaghị na a ga-ebute ọrịa a, n'ihi na mbute ọrịa a dabere na ikike nke ụmụ obuagha mgbochi ahụ mmadu na ọnụ ọgụgụ ụmụ irighiri nje na-efe efe nke mmadụ kutere.  E nwere ike iji ọgwụ mgbochi nje bakteria luso bakteria na-ebute ọrịa ikuku agha dịka ọrịa iku ume na-efe efe.  Ọtụtụ ndị ọkachamara ahụike nke ọha na-atụputa arọ ị kpachara anya adị ọcha n'ahụ na ị weguza onwe onye n'etiti ndị mmadu (nke a na-akpọkwa ịkpara okere n'etiti mmadụ na mmadụ) i ji wee belata ọrịa ikùkù na-efe efè.

Ọ gaghị adị mfe ị belata ndịegwù dị na mbute ọrịa ikùkù na-efe efè, ma na ị ghara igbochi ọrịa. Iji wedata ohere ibute oria:

Zere imetụ aka n'ihu gị maọbụ n'ahụ ndị ọzọ na-akwọghị aka. 




#Article 339: Ịkwọ áká (564 words)


Oké nkesa ngwa ngwa nke ọrịa COVID-19 n'ụwa niile gburugburu emeela ka ọtụtụ akụnụba bụrụ nke e mechiri emechi nakwa ọtụtụ mmadụ ịda n'ọrịa na ọnwụ. E tinye la nnukwu ịgba mbọ n'igbochi nkesa coronavirus, na iwetu ọnụ ọgụgụ ọrịa ọhụrụ COVID-19. 

Ka ndị na-ahụ maka ahụike na-aga n'ihu iji ngwaọrụ sayensị enyocha ọrịa ọhụrụ na iji amamihe ọgwụ sayensị agwọ ndị butere ọrịa a nakwa n'ikpeazụ ịchọpụta ọgwụgwụ kara aka na ọgwụ mgbochi ọrịa ahụ, mmadụ niile nwere ike igbochi nkesa ọrịa a. Mgbe ụfọdụ, enwere ike ime mgbochi n'ụzọ a ga-emefu ego dị ntakịrị mọkwánụ n'emefughị ego ọbụla ma ncha, ma rụkwa ọrụ nke ọma ma nke a chọrọ ka ànyị gbanwee omume anyị n'ụzọ anyị ga-enwe ike ịmata n'oge ụzọ anyị ga-eji gbochiere onwe anyị, ezinụlọ anyị nakwa obodo anyị ọrịa nje vairọs a.

N'edemede a, anyị ga-eleba anya nke ọma n'uzo ikwọ aka ná ụzọ ndị ọzọ eji edebe ọcha - ma ọ bụrụ na-etinyere ha n'ọrụ nke oma- nwere ike igbochi ọrịa nje na nje ndị ọzọ na-emerụ ahụ. Anyị na-elekwasikwa anya n'ihe ịma aka n'ihu ndị ọzọ nke ndị obodo ná-agabiga n'ihe gbasara imebe usoro ịdị ọcha zuru okè nakwa otu ha nwere ike isi merie ihe ịma aka n'ihu ndị a. 

Ọtụtụ nnyocha gosipụtara n'otu ụzọ dịkarịsịrị ire ma dịkwa ọnụ ala na mgbochi na njigide nkesa ọrịa dị iche iche dịka COVID-19, bụ iji ncha na mmiri na-agba agba akwo áká gi mgbe niile.   Mana gịnị ka 'ikwọ aka mgbe niile' pụtara? Ndị ọkachamara ahụike na ọrịa n'ekwu na ị ga-akwọriri aka gị mgbe niile :

Ọ doro anya na iji ncha na mmiri na-agba agba akwọ aka bụ ezigbo omume ahụike dị mkpa. Mana, ikwọ aka ga-arụ ọrụ nke ọma ma ọbụrụ na-akwọrọ ya n'ụzọ kwesịrị ekwesị . A ga-eme ihe ndị a ihụ na-akwọrọ aka n'ụzọ kwesịrị ekwesị:

Ụfọdụ ndị bi n'ime obodo enweghị mmiri ọgbụgba di ọcha n'ụzọ dị ukwuu. Ruo ugbu a, anyị ahụla na mmiri dị ọcha, na-agbakwa agba dị mkpa maka ikwọ aka nke ọma n'ihi nchekwa maka nje a na-anaghị ahụ anya. Na nkebi nke ọzọ, anyị ga-eleba anya n'ihe anyị nwere ike ime ma ọbụrụ na mmiri na-agba agba dị ọcha kọrọ ụkọ.

Ọbụrụ na mmiri ọgbụgba dị ọcha adịghị mgbe eji chọọ ya, e nwere ike idozi mmiri a ná-enweta na osimiri maọbụ na mgbochi mmiri n'ụdị a na-agaghị enweta nje anya na-adighi ahụ n'ime ya. Na nkenke, a ga-eme ihe ndị a n'idozi ya:

Ígwè eji áyọ̀ mmiri a na-akpọ 'Biosand filter' ga-áyọ̀, dòó, ma tinyekwa ọgwụ ga-egbu nje na mmiri, ma dịkwa mfe ịrụ bụ nke ndị Centre for Alternative Water and Sanitation Technologies rụpụtagoro. Gaa na resources.cawst.org/biosand-filter-instruction-manual-en, maka idọtu akwụkwọ ntụziaka ọrụ ya. Ozugbo e mere ka mmiri dị ọcha, o kwesịrị ịdị na-agba agba mgbe ị na-asa aka gị. Enwere ike iji ihe mkpuchi rụpụta ọtụtụ ụmụ ngwaọrụ dị iche iche. Peter Morgan a chịkọtala ahụmahụ ya na Zimbabwe tinye ya na akwụkwọ. A ga-enweta ya na: 

I ji ncha maọbụ ntụ na mmiri ọgbụgba asa aka mgbe ọbụla nakwa nkeọma bụ ụzọ dịkarịsịrị ọnụ ala eji egbochi nkesa ọrịa na-efé efè. Mgbe nkesa ọrịa zuru ụwa niile dịka nke COVID-19 na-ama ndụ anyị aka n'ihu, ọtụtụ mgbanwe n'usoro omume anyị dịka inye ohere nke mmadụ na mmadụ na ikpuchi ihu mgbe anyị nọ n'ebe ìgwè mmadụ ndị ọzọ nọ dịkarịsịrị oké mkpa.




#Article 340: Ime nchọpụta (554 words)


N'ihe gbasara ọgwụ bekee, ime nchọpụta bụ uzọ e si a mata ọrịa ma ọ bụ ọnọdụ na-akọwa ihe a hụrụ n'ahụ mmadụ mere na ahụ adịghị ya.Ihe ndị a na-achọ mgbe a na-eme nchọpụta a na abụkarị site n'ihe onye ahụ adịghị kwuru banyere onwe ya nakwa site n'ihe a hụrụ mgbe e nyochara ya ahụ. Oge ụfọdụ, a na-emekwa usoro nchọpụta otu ugboro ma ọ bụ karịa dịka ime test dị iche iche. Oge ụfọdụ kwa, a na-ahụkwa nnyocha onye nwụrụ anwụ dịka ụdị ime nnyocha e nwere. Ime nnyocha na-esi ike oge ụfọdụ maka na ọtụtụ ihe ndị a hụrụ n'ahụ onye bịara ụlọ ọgwụ anaghị edocha anya. Ọmụmatụ bụ ahụ mmadụ ịcha mmee mmee, nke nwere ike ịbụ akara ọtụtụ ọrịa. Ọ naghị ekwu kpọmkwem ihe na-eme onye ahụ.

Ihe ndị a na-eme n'usoro nchọpụta a kacha mara maka ha gụnyere:

E nwere ụzọ dị iche iche e nwere ike i si were mee nnyocha, tinyere ime nnyocha iji mata ihe dị iche ma ọ bụ iso usoro na-achị ihe niile gbasara ọgwụ bekee. Ka o si dị, usoro ime nnyocha nwere ike ịgụnye ọtụtụ usoro.

Ibute nje korona bụ nke e nwere ike ịchọpụta site na njirimara ọrịa a. Mana, a ga-eji n'aka n'ọbụ ya site n'ime mmụba nje nke bekee kpọrọ reverse transcription polymerase chain reaction (rRT-PCR) n'ihe dịka mmiri si n'ahụ onye ọrịa pụta ma ọ bụ ihe onyinyo CT.   Nchọcha tụlere PCR na CT na Wuhan na-egosi CT ka PCR mma, mana ọnaghị edocha anya n'ihi ọtụtụ onyinyo na-adị n'elu nimonia na ọrịa ndị ọzọ. [2] Ka ọ dị na Mach 2020, Koleji Amerika na-amụ Rediolọjị kwuru na agaghị eji CT were mee nnyocha COVID-19 mbụ. 

WHO ewepụtala ọtụtụ ụzọ e si eme test RNA maka nje korona, nke ha wepụtara izizi na Jenuwarị 17.  Test nke a na-agbaso reverse transcription polymerase chain reaction(rRT-PCR). E nwere ike ime ya n'ihe e wepụtara n'imi ma ọ bụ ọnụ ma ọ bụ n'ọbara.  Mpụtara na-adị awa olemọle eji were me ya,  Ana-emekarị test nke a n'ihe a kọchapụtara n'akpo. E nwekwara ike i ji nke akọchapụtara n'akpịrị were mee ya. 

Ọtụtụ labọlatrị na ụlọ ọrụ dị iche iche na-emepụta ihe e ji enyocha ọbara i ji hụ ihe ekwesịghị ịdị n'ahụ mmadụ. Ka ọ dị n'Eprel 6 2020, onwebeghị nke e kwuru na ọ dị mma maka iji nyochawa ndị mmadụ.  Na mba US, naanị ndị ọrụ labọratrị e nyere ikike ga-eji ihe nnyocha ọbara Cellex mepụtara were na-eme test.

Njirimara ihe onyinyo rediograf na CT (computed tomography) nke ndi nwere njirimara nje korona gụnyere asymmetric peripheral ground glass opacities ya na enweghị ihe na-aga na ahụ akpịrị.  Otu ndi Rediografi n'Itali na-achịkọta onyinyo niile e sere ndị nwere nje korona n'ọnlaịn. Maka ihi na ya na ọrịa ụfọdụ dịka nje adeno yiri onwe ha, ise onyinyo ejighị PCR were mata ma nje korona adị ya bụ nke siri ike na nchọpụta COVID-19.Nnukwu nchọcha e mere na Chaịna tụlere mpụtara obi e sere CT na PCR were sị na na-agbanyeghị na ọnaghị egosicha kpọmkwem ma onye e sere ya o bu nje korona, ọ ka mma iji were na-eme nnyocha ebe ọrịa a gazuru ọtụtụ ebe. Ihe e ji enyocha onyinyo nke bekee kpọrọ convolutional neural network bụ nke e mepụtara maka ihụ nje na rediograf  na CT.




#Article 341: Ọrịa na-éfē èfè (984 words)


Nje ọrịa bụ nje dịkarịsịrị ntakịrị - nje nke anya nkịtị na-enweghị ike ịhụ - nwere ike ikesa ọrịa ma kpatakwa nrịanrịa maọbụ ọrịa. A na-akpọkwa anụmanụ ndị a na-ebugharị ọrịa nje maọbụ 'parasaịt' oge ụfọdụ, maka na ọ na-eji ahụ onye o bi n'ime ya mere nri. Nje ọrịa ndị a na-ahụkarị bụ nje vaịrọs na bakterịa. Ọrịa ndị nje ọrịa na-akpata - dịka ọrịa COVID-19 - ka a na-akpọ ọrịa na-efe efe maọbụ ọrịa nkesa.

Okwu a bụ “ọrịa òfùfè ” na-ekwú maka nnweta nje ọbụla na-ebute ọrịa, n’agbanyeghị ma ọ dị obere ma kama na a na-eji ya egosipụta na e nwere ọrịa nke a na-ahụ anya. Nke a nwere ike ibute mgbagwojuanya mgbe ụfọdụ, ya mere na ndị na-arụ ọrụ na ngalaba ahụike na-ekwukarị banyere njigbu ahụ mmadụ mgbe nje ndị a na-ebute ọrịa nọ mana e nweghị ọrịa ọbụla. E kewara ọrịa òfùfè nwere mgbaàmà ụzọ abụọ: nke anya na-adịghị ahụ  nke anya na-ahụ. Ọrịa òfùfè nke na-ejigbu ahụ, mana o nweghị ihe mgbaàmà ọbụla ka a na-akpọ nke zoro ezo (e nwekwara ike ịkpọ ya anya ahụghị maọbụ ọgbara nkịtị). Ọrịa òfùfè nke a na-ahụghị anya na-ekwu maka ọrịa nọ nkịtị n'ahụ ma ọ naghị arụ ọrụ maọbụ ebute nsogbu ọbụla. Ọmụmaatụ: ụkwara nta zoro ezo bụ ọrịa nje bakterịa na-éfē èfè. Ọrịa vaịrọs na-éfē èfè nwekwara ike ịdị na nzokwa, dịka ọmụmaatụ ọrịa 'herpes'. E kewakwara ọrịa òfùfè n'ụzọ ndị a: ndị na-ala ngwangwa,  (ebe mgbaàmà na-amalite ngwa ngwa), ndi na-adịghị ala ala, (ebe ihe mgbaàmà na-eji nwayọọ na-abịa) ndị nọ n'etiti, (ebe mgbaàmà na-ewe ogologo oge iji gosipụta ma ọ na-ejigbu ahụ ngwangwa karịa ọrịa na-adịghị ala ala), ndị a na-ahụghị anya, (ebe ihe mgbaàmà na-anaghị egosi mana nje ọrịa nọ ya) ndị nọ n’akụkụ ahụ,  (nke a kọwapụtara dịka ebe ọrịa bidoro site na ya gbasaa n’akụkụ ahụ niile).

Ụzọ nke nje ọrịa si na-ebugharị ọrịa site n’ótù onye ruo n’onye ọzọ ka a na-akpọ usoro nnyefe. Nje ọrịa ụfọdụ pụrụ iche na-akpata ọrịa na-efe efe pụrụ iche tinyekwara na ọrịa nje ọbụla pụrụ iche nwere usoro nnyefe nke ha pụrụ iche. Iji ghọta ihe kpatara ọrịa ofufe na-eji apụta nakwa ụzọ kachasị mma iji gbochie ha, ndị ọkà mmụta sayensị aghaghị ịghọta usoro nnyefe nke ọrịa ofufe.

Usoro nnyefe ọrịa ofufe nwere ọtụtụ mpaghara maọbụ nkebi. Na nkenke, ha bụ ndị a:

E nwere ike ibufe nje ọrịa site n'ahụ onye bu ọrịa ruo n'ahụ onye ga-ebutenwu ọrịa n'ụzọ dị iche iche. Ụfọdụ nje ọrịa ka a na-ebufe site na nri maọbụ mmiri, ụfọdụ site na mmekọahụ mmadụ na mmadụ ebe nje ọrịa ndị ọzọ na-esite n'ikuku abịa. N'okwu nke a kpụ n'ọnụ, anyị ga-eleba anya na nke na-esi n'ikuku. 

N'eziokwu, ọnụ ọgụgụ ọrịa dịkarịsịrị ala ka a na-enweta n'ahụ ndị nwere ezigbo ahụike n'agbanyeghị na nje dị iche iche jupụtara ebe niile. Mbido na ikike ọrịa na-adabere n'ikike nje ọrịa (maọbụ nje) igbu onye bu ọrịa nakwa ikike ya ịlụso ya bụ nje ọgụ nakwa mgbe ụfọdụ ndị soja ahụ na-ekpochapụ nje nwere ike inye obu ọrịa ihe mmerụ ahụ mgbe ha na-agbalị ịhazi ọrịa òfùfè. N'ihi nke a, ndị ọrụ ahụike kewara nje dịka nke na-adịbu n'ahụ na nke batara n'ihi na oghere pụtara. 

Nje ọrịa dịbu (maọbụ nje) na-ebute ọrịa n'ihi na ha nọ n'ahụ maọbụ na ha na-arụ ọrụ ma nwee ike ịkpata ọrịa n'ahụ onye nwéré ezigbo ahụike. Ọtụtụ nje n'ahụ mmadụ bụ naanị mmadụ ka ha nwere ike ịkpatara ọrịa mana ụfọdụ ọrịa dị egwu ka nje ndị a nwekwara ike ibubata n'èzí maọbụkwanụ ndị na-ebufe ọrịa n'anụmanụ ndị ọzọ 

Nje ọrịa batara n'ihi na oghere dapụtara nwere ike ibute ọrịa òfùfè n'ahụ ndị nwere ọnụ ọgụgụ soja agha ahụike dị ala(ndị soja mbuagha ahụike ha ezughị oke) maọbụ ndị n'ihi n'ọnọdụ ha dịka 'awamahụ/operation' maọbụkwanụ ihe mberede nwere ike ịbanye n'ime ahụ ha. Nje ọrịa batara n'ihi na oghere dapụtara na-ekesa ngwangwa mgbe ọnọdụ ahụike onye bu ya dịkarịsịrị ala. 

E nwere ike ịhụta ọrịa òfùfè àgbá mbụ dika isi mkpatara nsogbu ahụike, ebe ọrịa òfùfè nke àgbá abụọ bụ ọrịa òfùfè ndị ahụ bụ mpụtara nsogbu sitere n'isi mkpatara.

Mgbe ụfọdụ a na-akpọ ọrịa òfùfè ọrịa nkesa mgbe e nwere ike ikesa ha ngwangwa site na mmekọahụ onye bu ọrịa a maọbụkwanụ ọ̀sụ́sọ́ ọrịa ndị si ya n'ahụ na-apụta (ọmụmaatụ: ụkwara nta) Ọrịa òfùfè ndị ọzọ dị iche iche maọbụkwanụ nke na-ekesa ekesa n'ụzọ òfùfè pụrụ iche, dịka mmekọahụ nwoke na nwanyị, bụ nke a na-anaghị ekwu na ha bụ ọrịa nkesa, mana mgbe ụfọdụ ọ dịchaghị mkpa na ndị na-arịa ya ga-anọpụ iche. A na-ekesakarị ọrịa òfùfè site n'otu onye ruo onye nke ọzọ site na mmekọahụ maọbụ nkesa ihe ntụsá, n'agbanyeghị nke a ha nwekwara ike ikesa site n'ikuku, nri mebiri emebi na mmiri ọṅụṅụ, mmekọahụ mmadụ na anụmanụ na arụ́ ahụhụ. 

Ụdị mgbaàmà ọrịa òfùfè na-adabere n'ụdị ọrịa. Ụfọdụ akara ọrịa òfùfè na-emetụta ahụ niile, dịka ike ọgwụgwụ, enweghị agụụ iri nri, ịta ahụ, ahụọkụ, ọ̀sụ́sọ́ abalị, oyi ọmụma, ahụ ụfụ na ahụ mgbu. Ụfọdụ na-anọkarị n'akụkụ ahụ pụrụ iche, dịka akpụkpa ahụ, ịtụ ụkwara, maọbụ nsọpụta imi. Mgbe ụfọdụ, ọrịa òfùfè nwere ike ọ gaghị egosipụta mgbaàmà ọbụla n'ọtụtụ oge maọbụ oge niile ọ nọ n'ahụ mmadụ ọbụla. Ibute nje ọrịa apụtaghị na mmadụ butere ọrịa na-éfē èfè, maka na ọ bụghị nje niile na-ebute ọrịa.

Maka na bakterịa na vaịrọs nwere ike ibute otu ụdị ọrịa, ọ na-abụ ihe siri ike ịchọpụta nke kpatara ọrịa ọbụla. ịghọta ndịiche dị n'etiti ha abụọ dị mkpa, n'ihi na ọrịa nje vaịrọs enweghị ọgwụ ọgwụgwụ mana ọrịa nje bakterịa nwéré ọgwụ ọgwụgwụ.

Mgbe ọrịa òfùfè busoro ahụ agha, ọgwụ na-egbu nje nwere ike ịkwụsị ọrịa ahụ. E nwere ọtụtụ ọgwụ nje bakterịa . Ọgwụ nje bakterịa a na-akpọ 'antibiotics' na-arụ ọrụ maka ịkwụsị naanị nje baktérịa; ọ naghị emetụta vaịrọs. Ọgwụ nje baktérịa na-arụ ọrụ site n'ibelata mmụba nje bakterịa maọbụkwanụ igbu ha kpamkpam. 




#Article 342: Isi edemede ọrịa ozuru ụwa ọnụ (1671 words)


Ọrịa ozuru ụwa ọnụ bu mgbasa nke ọrịa na-efe efe nke gafere oke ala mba na mba wee rue ụwa niile gburugburu. Ọrịa nke na-agbasa ngwa ngwa n'ime ọnụ ọgụgụ ọtụtụ ndi mmadu ma ọ bụ mpaghara ndi mmadu na obere oge ka a na-akpọ ọrịa ozuru mba ọnụ. Oke mgbasa ọria na-efe efe ya na nke nwere onu ogugu mmadu kwusiri ike na aria oria ahu bu oria juputara ejupụta adịghị oke njọ. A na-agupukari oke mgbasa oria juputara ejuputa adịghị njọ nke nwere ọnụ ọgụgụ mmadu kwusiri ike na aria ya dika influenza na aria n'oge n'oge maka ha na-eme otu mgbe oge n'ime mpaghara ụwa buru ibu karia igbasa ụwa nile.

Ọrịa ozuru ụwa ọnụ bụ orịa ozuru mba ọnụ na -efe efe nke na-agafe oke mba uwa. Ọrịa ma ọ bụ ọnọdụ abụghị ọrịa ozuru ụwa ọnụ naanị n'ihi na o nwere oke mgbasa ma ọ bụ na-egbu ọtụtụ mmadụ, O ga na-efe efe. Ọmụma atụ, a gaghi akpọ ọrịa kansa nke na-ebute ọtụtụ ọnwụ ọrịa ozuru ụwa ọnụ n'ihi na odighi efe efe ma anaghịkwa ebute ya ebute site na mmekọrita mmadu. Ọnu ọgụgụ ọrịa n'efe efe di na ọrịa ozuru mba ọnụ (nke pụtara oria ozuru ụwa ọnụ) nke n'egosi ka o si efesa na-adika mgbirigba kovu ma esee ya n'ihe eserese igosi ọnụ ọgụgụ ndi butere oria a bu nke na-efe efe na oge e jiri bute ya. Kọv eserese ọrịa ozuru mba ọnụ na-aputakarị otutu ugboro ma o buru na oria njuputa ojoo ahu n'akpaghari. Oria n'efe efe na-agbasakari na uzo ato dika na eserese di na okpuru.

Agba nke mbu bidoro n'ebe ihe eserese kọv bidoro. E were ka COVID-19 were ma atu, nke a ga-egosi mmalite mgbasa nke ọrịa ebe e nwere nani mmadụ olemole a chọpụtara n'aria ọrịa ahu.

Agba nke abụọ, nke ihe eserese kọv a na-egosi ka o si agbasa n'obodo . Nke a n'egosi mgbe otutu mmadu butere ọrịa ahu n'ihi na ndi mmadu ebutela oria ahu ọhụrụ.

Agba nke atọ nke ihe eserese kọv na-esogi na-enweela ike ikwusi ya ife ọtụtụ mmadu dika na mbu ma ọ bụrụ na onweghi ndi butere ọrịa ahụ ọhụrụ.

E nwere otutu usoro mba ụwa nwere ike I ji belata mgbasa ọrịa ozuru ụwa ọnụ. N'afo 2005, ndi Ụlọ Ọrụ na-ahụ maka ahuike mba Ụwa (World Health Organization) nabatara iwu banyere ahụ ike uwa nile, nke bu usoro iwu iji gbochie, ichikwa na ikowa ihe egwu dina mgbasa ọrịa ahu n'etiti mba na mba. E nwetara otu usoro e si ebuso oria ozuru ụwa Covid-19 agha site n'iwu banyere ahuike ụwa nile na 2005 na akwukwo nkwadebe ntuzi aka nke ndi Ụlọ Ọrụ na-ahụ maka ahuike mba Ụwa (World Health Organization) dere maka ọrịa ozuru ụwa ọnụ na-efe efe.

E nwere ọtụtụ mkparita ụka banyere usoro a kporo 3T na-asusu bekee ya bu (nnyocha - testing, ọgwugwọ - treatment na ọchịchọ - tracing) nke na-enye mba nile ohere iji mata ndi butere ọrịa ahu tupu ekewapụ ha na ịgwọ ha, O bu oria ozuru ụwa ọnụ dịka kowa okwu ahu si kọwa. Ihe ruru nde mmadu iri ato na asaa bu nje HIV n'uwa nile ka afọ ruru 2018 . Mmadu puku nari asaa na iri asaa anwuọla site na oria obiri n'aja ocha n'afo 2018 , mpaghara sub-saharan Afrika bu ebe ọrịa ahu ji si aka ike ugbu a. Na 2018, ihe dika percent isi isii na otu nke oria nje HIV ohuru ka e nwere na mpaghara 

Nje korona bu nnukwu aha jikotara ọtụtụ nje na-ebute ọrịa nke gụnyere oyi ọmụma ruo n'ọrịa ndi ọzọ siri ike dika ọrịa okuku ume ndị bekee kpọrọ Middle East Respiratory Syndrome (MERS-CoV) ma oria okuku ume nke nnukwu nke ndi bekee na-akpo SARS-CoV. Ụdị agba nje korona ọhụrụ (SARS-CoV-2) bụ ya na-ebute nje korona 2019 ma obu COVID-19 . Ufodu n'ime ọrịa nje korona bụ ọrịa a na-esi n'anụmanụ ebute. Ihe nnyocha gosiri na ọrịa SARS-CoV bụ ọrịa sitere na mmekorita nwa onogbo na mmadu ebe MERS-CoV bu oria bu oria sitere na mmekorita inyinya ibu (kameelu) na mmadu. Ọtụtụ ọria nje korona ndi na-efebeghi ndi mmadu bi n'ime ụmụ anụmanụ.

Ụdị agba nje korona ọhụrụ nke bidoro n'afo 2019 na obodo Wuhan, na ngalaba Hubei na mba Chaina  emeela ka ọtụtụ ndị mmadu bute oria okuku ume ahu a na-akpo nje korona 2019 (COVID-19). Dika ihe ngosi ndi Mahadum John Hopkins . N'ọnwa Mach n'ubochi iri na otu n'afo 2020, ndi Ụlọ ọrụ na-ahụ maka ahuike mba ụwa (World Health Organization) kewaputara ma kpokwa mgbasa ọrịa COVID-19 ọrịa ozuru ụwa ọnụ. . Ihe dika mkpuru ubochi iri abuo na ato n'ime ọnwa Eprel n'afo 2020, ọnụ ọgụgụ ndi mmadu butere COVID-19 eruela nde abuo, puku nari isii na iri ato na uwa nile, ọnụ ọgụgụ ndi nwụrụ anwụ eruola puku narị iri asatọ na anọ, nari abụọ na iri anọ na itolu, ọnụ ọgụgụ ndi a gwotara eruola puku nari asaa na iri abụọ na abụọ, iri ise na se.

Ọrịa ịba juputara n'obodo nwere okpomoku gunyere ụfọdụ ala Amerika, Esia ma Afrika. N'afo obula a na-enwe ndị mmadụ nde puku nari ato na iri ise rue na nde puku nari ise nwere oria iba. Ahụ mmadụ anabataghị ọgwụ abụrụla nsogbu nyere i gwọ oria iba na senchuri iri abuo na otu, ebe ahụ mmadụ anaghị anaghị anabata ọtụtụ ọgwụ ma e wepụ artemisinim. Ọrịa ịba bụ ihe a na-ahukari na mba Yurop na mpaghara Not Amerika, mana ugbu a odizighi n'ebe ndi a. O nwere ike buru na ọrịa ịba so na ihe kpatara odida Rome. A biara mara oria ahu dika ahu oku Rome.Ihe a na-akpọ plasmodium falciparum ghọrọ ezigbo ihe iyi egwu nye ndi na-achi ala na ndi obodo mgbe ya na ahia ohu batara mba Amerika.

Oria Spanish flu (bidoro n'afo 1918 rue n'afo 1920) rịara mmadu nde puku nari ise na gburugburu uwa nile tinyere ndi nọ n'ime ime agwa etiti pacific na Arctic were gbuo ihe bidoro na mmadụ nde iri abuo rue nde nari . Otụtụ mgbasa ọria na-efe efe na-egbu aka ghara aka ndi okenye na umuaka ebe ndi na-ariaghi ọrịa ahụ bụ ndi nọ n'etiti. Mana oria Spanish flu bu oria gbukarichara ndi ntorobịa karia oria ndi nke ozo. Oria Spanish flu gburu otutu mmadu karia agha mbu mba nile lụrụ, ma gbukwa otutu mmadu n'ime izu iri abuo na ise karia ndi ọrịa AIDS gburu n'afo iri abuo n'ise mbu o noro  . igwe ndiagha na akuku di iche iche n'oge agha ụwa nke mbu mere ka o gbasaa ma mubaa ngwa ngwa, oria spanish flu nwere ikike itu ndi agha nke ukwu n'ihi ike ogwugwu, ndi agha erighi nri di mma ya na ngwa ogwu kemikalu. Ndozi na kwalite uzo esi eme njem mere ka odiri ndi agha, ndi okwo ugbo mmiri na ndi nkiti na ndi njem ibusa oria 

Isi ederede: Udi nje ọria adighi anwụ anwụ

Ufodu mgbe a na-akpo nje ọrịa n'adighi anwụ anwụ 'nje oria oka ibe. Ha nwere ike iso n'ihe kpatara ọrịa ndi e gbochigoro jiri chighata, Ima atụ, ọrịa ukwara nta nke karigoro uzo mgbochi oria nke odinala bu ihe n'enye oke echiche ugbu a nyere ndi oru ahuike. Ihe foro ntakiri ka o ruo okara nde ndi mmadu n'aria oria nyiri otutu ọgwụ mgbochi ukwara nta [MDR-TB] kwa afo n' uwa nile. Mba Chaina na India bu ndi nwekarichara oria nyiri otutu ogwu mgbochi ukwara nta. Ndi Ụlọ ọrụ na-ahụ maka ahuike mba ụwa (World Health Organization) kwuru na ihe ruru mmadu nde iri ise n'uwa nile nwere ọrịa nyiri ọtụtụ ọgwụ mgbochi ukwara nta, ebe ihe dika percenti iri asaa na itolu bu ndi na-aria ọrịa nyiri ọgwụ mgbochi abụọ ma ọ bụ atọ. N'afo 2005, ndị mmadu dị otu nari na iri abụọ na anọ bu oria nyịrị otụtụ ọgwụ mgbochi ukwara nta si na Amerika. N'afo 2006, orịa nke ndi Ụlọ ọrụ na-ahụ maka ahu ike mba ụwa karichara otutu ogwu mgbochi ukwaranta (XDR TB) ka a chọpụtara n'Afrika, nke emesikwara chọputa na o di na mba iri ano na itolu tinyekwara mba Amerika. E nwere ihe dika mmadu puku iri ano nwere XDR-TB kwa afo, nke ndo ndi ndi Ụlọ ọrụ na-ahụ maka ahu ike mba ụwan'eme atumatu 

N'afo iri abuo gara aga, bakteria ndi na ma ama gunyere Stafilokokus, Srita marcescene na enterokokus amalitela igbochi ọtụtụ ọgwu mgbochi dika vanocimin ya na ọgwu mgbochi nile dika aminoglicocide na cefalosoporins. Nje oria n'adighi anwu anwu aburula ihe di mkpa na nlekota ahuike jikotara oria na-efe efe.. Na ngbakwunye, ọria na-efe efe nke e sitere na ime obodo enweta site n'ụdị agba metilin stafilokokus aurieus (MRSA) n'ahụ onye ahụ dị bụ nke dị ọtụtụ ugbu a.

Nje ọrịa ọgba ọbara bụ ọria na-efe efe nke ukwuu ma na-egbukwa ọtụtụ ndi mmadụ. I ma atụ, nje oria Ebola, ọrịa lasa, oria rift vali, nje marbọg na oria igba obara nke bolivia. Nje orịa ọgba ọbara nwere ike ibukwa oọrịa ozuru wa . Ihe mere na orịa a igbasa ka ọrịa ozuru ụwa ọnụ di nkenke bu na o kwesiri ka mmadu na onye bu ya bụ oria nwe mmekorita ahu ya na onye ahu bu ọrịa ahụ nwere nwa obere oge tupu ọ nwụọ ma ọ bụ na ọ na-aria oria nke ukwuu. Obere oge onye ahụ mmadu ga-eji wee bute ọrịa ahu na mmalite ngosi njiri mara ọrịa ahụ na -enyere ndi oru ahuike aka ikewaputa onye butere ọrịa ahu ma gbochie ha ibughari nje ndi ahu.

Isi ederede: 2015-16 Nje ozuru mba ọnụ Zika na-efe efe na ahu oku Zika

Mgbasa nje Zika malitere na afọ 2015 ma biasie ike na isi mbido afọ 2016 site na inwe ihe kariri mmadu otu nde na puku nari ise I bute ọrịa ahụ na mpaghara mba kariri iri na abuo na mba Amerika. Ndi Ụlọ ọrụ na-ahụ maka ahu ike mba ụwa (World Health Organization) adọọla aka na ntị na oria Zika nwere ike i bụ ọrịa ozuru ụwa ọnụ ma o bụrụ na ejikwataghị mgbasa ya bu ọrịa.




#Article 343: Isi edemede ọrịa ozuru ụwa ọ (969 words)


Ọrịa ozuru ụwa ọnụ bu mgbasa nke ọrịa na-efe efe nke gafere oke ala mba na mba wee rue ụwa niile gburugburu. Ọrịa nke na-agbasa ngwa ngwa n'ime ọnụ ọgụgụ ọtụtụ ndi mmadu ma ọ bụ mpaghara ndi mmadu na obere oge ka a na-akpọ ọrịa ozuru mba ọnụ [i]. Oke mgbasa ọria na-efe efe ya na nke nwere onu ogugu mmadu kwusiri ike na aria oria ahu bu oria juputara ejupụta adịghị oke njọ. A na-agupukari oke mgbasa oria juputara ejuputa adịghị njọ nke nwere ọnụ ọgụgụ mmadu kwusiri ike na aria ya dika influenza na aria n'oge n'oge maka ha na-eme otu mgbe oge n'ime mpaghara ụwa buru ibu karia igbasa ụwa nile.

Ọnu ọgụgụ ọrịa n'efe efe di na ọrịa ozuru mba ọnụ (nke pụtara oria ozuru ụwa ọnụ) nke n'egosi ka o si efesa na-adika mgbirigba kovu ma esee ya n'ihe eserese igosi ọnụ ọgụgụ ndi butere oria a bu nke na-efe efe na oge e jiri bute ya. Kọv eserese ọrịa ozuru mba ọnụ na-aputakarị otutu ugboro ma o buru na oria njuputa ojo

E nwere otutu usoro mba ụwa nwere ike I ji belata mgbasa ọrịa ozuru ụwa ọnụ. N'afo 2005, ndi Ụlọ Ọrụ na-ahụ maka ahuike mba Ụwa (World Health Organization) nabatara iwu banyere ahụ ike uwa nile, nke bu usoro iwu iji gbochie, ichikwa na ikowa ihe egwu dina mgbasa ọrịa ahu n'etiti mba na mba. [vi]. Na mgbakwunye, ndi Ụlọ Ọrụ na-ahụ maka ahuike mba Ụwa (World Health Organization) ewepụtala akwukwo ntuzi aka zuru ezu maka iluso oria ozuru ụwa n'efe efe. E biputara akwukwo ntuzi aka nke mbu n'afo 1999. Megharikwa ma gbakwunyekwa ihe n'ime ya n'afo 2005 na 2009. [vii] E nwetara otu usoro e si ebuso oria ozuru ụwa Covid-19 agha site n'iwu banyere ahuike ụwa nile na 2005 na akwukwo nkwadebe ntuzi aka nke ndi Ụlọ Ọrụ na-ahụ maka ahuike mba Ụwa (World Health Organization) dere maka ọrịa ozuru ụwa ọnụ na-efe efe.

E nwere ọtụtụ mkparita ụka banyere usoro a kporo 3T na-asusu bekee ya bu (nnyocha - testing, ọgwugwọ - treatment na ọchịchọ - tracing) nke na-enye mba nile ohere iji mata ndi butere ọrịa ahu tupu ekewapụ ha na ịgwọ ha 



#Article 344: Nzukọ Ọgọstụ (246 words)


Nzukọ Ọgọstụ bụ ọgbakọ ndị ụmụ nwanyị Igbo na-eme kwa afo n'ọnwa Ọgọstụ, ọ bụ nnukwu mbata, ebe ụmụ nwanyị ndị bi na mba ndị ọzọ na-alaghachi n'obodo ndị dị ha izuta ndi nọ n'ụlọ wee kparịta ihe metụtara mmepe obodo, njikwa esemokwu, mmepe mmadụ, ọhaneze na aku n'uba, yana atumatu omenala. Nzukọ a bụ memme ụbọchị atọ nke ekewara ụzọ atọ, a na-eme nke mbụ na ọkwa obodo, nke abụọ n'ime obodo, nke atọ na ụka dị iche iche ebe a na-eme ekele iji gosipụta njedebe nke nzukọ ahụ.   

N’afọ mgbe ebidosuru nzukọ nke ọnwa Ọgọstụ, ụmụ nwanyị bara ụba na ndị nwere ike na obodo, jiri nzukọ nke Ọgọstụ were ya n'awakpọ ụmụ nwanyị ndị ọzọ anya site na njikere  akwa na ọla ha . Omume a mere ka ọtụtụ ụmụ nwanyị gharazie inwe mmasị ma mee ka ha ghara ịga, n'ihi nka mere ụfọdụ ụmụ nwanyi ji kwusi iga nzukọ a na ebe di iche-iche. Ọtụtụ alụm di na nwunye mgbasara maka ndị nwunye ikwanye di ha ọkụ ka ha nweta uwe na mkpuchi ọhụrụ maka Nzukọ Ọgọstụ.  Esemokwu a emere ejiri nwe mkpebi na ụmụ nwanyị kwesịrị ịpụta na otu udi akwa na uwe aga ahọputa, nke  ga eme ka nrụgide na asọmpi hara idi.  

Egwuregwu akpọrọ “Nzukọ Ọgọstụ” bụ nke emere na 2018 n'egwuregwu ihe nkiri nke Lagos, njem egwuregwu ahụ gara n'ihu na steeti ndị ọzọ dị na Abuja na Anambra .   Ewepụtakwara ihe nkiri akpọrọ “nzukọ Ọgọstụ” n’afọ 2014. 




#Article 345: Narendra Modi (101 words)


Narendra Modi (amụrụ 17 Septemba 1950) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị onye India nke na-eje ozi dị ka onye isi ala 14th na ugbu a nke India kemgbe 2014. Ọ bụ Onye Isi Ọchịchị nke Gujarat site na 2001 ruo 2014 wee bụrụ onye otu omebe iwu maka Varanasi. Modi bụ onye otu Bharatiya Janata Party (BJP) na nke Rashtriya Swayamsevak Sangh (RSS), otu ọgbakọ afọ ofufo nke Hindu. Ọ bụ onye praịm minista mbụ na mpụga Indian National Congress iji nweta mmeri okpukpu abụọ na ọtụtụ ndị isi yana onye nke abụọ ga-emechaa afọ ise n'ọchịchị mgbe Atal Bihari Vajpayee.




#Article 346: Tolulope Arotile (337 words)


Tolulope Arotile (13 Disemba 1995 - 14 Julaị 2020), bụ nwanyị mbụ fere ụgbọ elu ọgụ na ala Naijeria .     O nyere aka dị ukwuu n'ịlụ ọgụ megide na steetị ndi nọ na ndida Naijeria. Tolulope nwụrụ n'ụzọ nwute site na meru ahu na isi ọ wetere n'ihe mberede ụgbọ ala mere na ebe ọrụ ya nke a n'akpọ Nigerian Air Force base nọ Kaduna steeti n'ụbọchi nke iri na anọ na ọnwa Julai, 2020.  

Amuru Tolulope Oluwatoyin Sarah Arotile na 13 Disemba 1995 nye ezinulo Mr na Oriakụ Akintunde Arotile na Kaduna, ọ bụ onye obodo Ijumu Lokal Gọmentị nke Kogi Steeti . Ọ gara Air Force Primary School, Kaduna n’agbata afọ 2000 na 2005 na ụlọ akwụkwọ Air Force Sekọndịrị, Kaduna site na 2006 ruo 2011 tupu ọ banye na ụlọ akwụkwọ nchekwa nke Nigerian Defence, Kaduna dịka onye otu 64 Regular Course na 22 Septemba 2012. Arotile banyere Nigerian Air Force dị ka onye ọkwọ ụgbọ ala na 16 Septemba 2017 o nwetere asambodo a n'akpọ Bachelor of Science in Mathematics si na Nigerian Defence Academy . E turu ụgọ onye nwanyi mbụ na-anya ụgbọ helikọpta ọgụ na ndị agha ikuku nke Nigeria na 15 Ọktoba 2019, mgbe ọ gụsịrị ọzụzụ ụgbọ elu na South Africa . N’erughi ihe dị ka afọ abụọ n’ọrụ ya, Tolulope akwọla ụgbọ elu helikọpta ọgụ oge awa 460, nke bụ ọrụ dị egwu nyere onye ọkwọ ụgbọ elu mgba.  

O nwetere ikikere ikwọ ugbo elu nke ọha ma banye kwa ọzuzu inya ụgbọ agha elu nke a n'akpọ Agusta 109 Power Attack Helicopter na ala Italy .   

Dịka akụkọ nke ọnụ na-ekwuchitere ndị agha nke Nigeria Air Force, Ibikunle Daramola si kọwaa, a kọrọ na Arotile nwụrụ na July 14, 2020, n'ihi mmerụ isi nke merụrụ ahụ n'ihe ọghọm okporo ụzọ n'ụlọ ọrụ ụgbọelu Nigeria dị na Kaduna Steeti, mgbe emerụrụ ya ahu n'amaghị ama. Site n'ụgbọ-ala nke onye klas ụlọ akwụkwọ sekọndrị ya mgbe ọ huru ya ma tinye ụgbọ-ala ya na rivasị ka ọga kele ya.  




#Article 347: Ekwe (101 words)


 Ekwe bụ ihe eji akụ egwu ọdịnala Igbo . Ekwe bụ ụdị ịgba nwere akụkụ anọ ghere-oghe n'ime ya, ma ntakiri oghere abụọ n'elu ya eji osisi mee. A n'eji osisi ahu osisi aru ya. A n'aru ya na nha di iche-iche, ihe eji ya eme na akata ibuya na otu ọga adi. Enwere ike iji ekwe mee ihe omume ọdịnala, ma ọ bụ ijiri ya maka egwu. A na-ejikwa ekwe ekwu-okwu na nkwanye okwu n'etiti ndi mmadu na okporo ogologo ụzọ tere anya n'oge gara aga. Ekwe n'ewepụta uda di iche iche, ma uda nke emume ma nke oge mberede.  




#Article 348: Ejiji omenala Igbo (235 words)


Ejije Omenaala ndị igbo gunyere, obere uwe dị ka ihe eji eji ejiji karia ikpuchi ọtọ, mana ndi okenye na-eyichi onwe ha;).  Ụmụaka na- agbakarị ọtọ bido mgbe a mụrụ ha ruo mgbe ha toro (oge a na-ewere ha na ha nwere ihe ha na-ezo ezo ) mana  mgbe ụfọdụ, a na-eyi ihe ịchọ mma  dịka biidi  n'úkwù maka ọgwụ ahụ isi ika iji uli wee see akara di iche iche n'ahụ. 

Ọbịbia ndị ọcha na okpekpe ụka agbanwela ejiji omenaala anyị, Anyị na- ejizi uwe ụkwụ (trousers na shirts)Site na colonialism na Westernization nke omenala ndị Igbo, uwe ndị a na-eji ejiji nke Western dị ka uwe na uwe akwa na-ewere uwe ọdịnala.  

Ụmụnwaanyị na- eji akwa ekechiri n'obi akwọ nwa ha n'azụ. Ụzọ ịkwọ nwa n' azụ a ka dịkwa ire n'etiti ndị igbo nakwa mba afrika ndi ọzọ. A gbanweela otu esi akwọ nwa ugbu a dika nke ndị oyibo kpọrọ 'Child carrier'. Mgbe ụfọdụ ụmụ nwaanyị igbo anaghị ekouchi obi ha. Ụmụagbọghọ na- amakarị obere akwa ma were biidi yiri n'ukwu ha, ha na-ejikwa ọla olu nakwa biidi achọ mma.   Ma nwoke na nwaanyị na-ama akwa.  

Ụmụ nwoke na-eyi   ákwà  Isi Ọdụm (Leopard Agụ) nke ha na-awa n'ukwu si na ngada wafee ya n' azụ wee kee ya n'azụ, nke a na-enyere aka maka oke ekpomọkụ nakwa maka ọrụ ugbo.  Ụmụ nwoke nwekwara ike kee ihe na'elu akwa isi ọdụm a. 




#Article 349: Udu (124 words)


Udu bụ aerophone dị ukwuu (na nke a implosive) na idiophone nke ndị Igbo nke Nigeria .  N’ala Igbo, ùdù pụtara ‘arịa’. Nke ite mmiri nwere oghere, ọ bụ ụmụ nwanyị ndị Igbo aku udu na oge mmeme.  A na-eji ụrọ eme udu. A na-eji aka aku ya. Ọ na-ewepụta ụda bass site na ịkụ nnukwu oghere nọ ya n'ahu ngwa ngwa.  Enwere ọtụtụ ụzọ enwere ike igbanwe uda ya, dabere n'otú esi dose kpisiri aka dị n'elu obere oghere dị n'elu. Ọzọkwa, enwere ike iji mkpịsị aka rụọ corpus dum. Taa, ndị na-eji aka n'aku egwu na udi di iche- iche n'eji ya emeputa egwu. 

  

Ọ bụ nkwanye ùgwù na-akpọ aha ihe ọdịnala na-enweghị nkwenye ndị obodo Igbo. Aha kwesiri ka ewepu Utar. 




#Article 350: Ogbonnaya Onu (738 words)


Ogbonnaya Onu (amụrụ na Disemba 1, 1951) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị ndị Nigeria, onye edemede na ọnye injinia. Ọ bụ onye ọchịchị gọvanọ mbụ nke Abia steeti na oge gara aga ọbụ  Minista Sayensị na Teknụzụ, Federal Republic of Nigeria.  

A mụrụ Ogbonnaya Onu na ụbọchị nke mbụ nke ọnwa Disemba na afọ 1951 na ezinụlọ nke  onye kacha dị elu, onye lagoro mmụọ bụ Eze David Aba Onu (Eze Adu nke Uburu) na Ohaozara Local Gọọmenti Ala nke Ebonyi Steeti,  Naijiria .  Ọ malitere agụmakwụkwọ ya na Izzi High School dị na Abakaliki, isi obodo Ebonyi State. N’ebea, o nwetara akara nke mbụ site na iche na  Akwụkwọ Asambodo West Africa ya .  Ọ lere ule  nke ụlọ akwụkwọ sekọndrị na College of Immaculate Conception (CIC) Enugu,  Ọ gụsịrị akwụkwọ dị ka nwa akwụkwọ kacha mma n'ozuzu ya.  Ọ gara Mahadum nke Lagos wee nweta akara mmụta klas mbụ ya na Chemical Engineering na afọ 1976. Ọ gara maka akwukwo dọkịta ya na Mahadum California, Berkeley wee nweta PhD na injin na kemikalu na afọ 1980.  

Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Lagos, Ogbonnaya Onu ghọrọ onye nkụzi na Seminari nke St. Augustine, Ezzamgbo, Ebonyi Steeti. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ doctoral ya na Mahadum California, Berkeley, Dr. Onu ghọrọ onye nkuzi na Ngalaba kemikalu ịnjinia na Mahadum Port Harcourt, ma mesịa ghọọ ọsụ ụzọ nke Ngalaba ahụ. Ọ rụkwara ọrụ dị ka onye na-emebu Dean nke ngalaba nke injinịa ma  ahọpụtakwa a ya dika onye otu Kọmitii na-achị isi nke Mahadum ahụ.  

beOgbonnaya Onu bidoro ọrụ Nchịkwa ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya dịka onye chọrọ ntuliaka oche ochie Senatorial na Imo Steeti  n'elu ikpo okwu nke National Party of Nigeria (NPN) .  Ọ zoro ndọrọ ndọrọ ọchịchị maka ọkwa nke Gọvanọ nke Abia State na afọ 1991 n'okpuru nchedo nke National Republican Convention ma tụrụ ugo mmeri. E dọrọ ya iyi ọrụ dịka onye nchịkwa izizi nke Ọchịchị steeti ahụ na Jenụwarị n'afọ 1992.  Ọ bụ onye isi oche mbụ, ogbako nke ndị gọvanọ Naijiria a họpụtara n'afọ 1999, ọ bụ onye na-eburu Onye Ndú ọchịchị ọkọlọtọ maka ọchịchị mmadụ niile mana ọ kwụsịrị ọkwá ya n’aka Chief Olu Falae mgbe ndị otu ya na Alliance for Democracy meriri Olusegun Obasanjo nke PDP . Ọ ghọrọ Onye isi oche nke National Party nke Ndị Nigeria niile n'afọ 2010.  N’afọ 2013, ya na ndị otu ya ( ANPP ) jikọtara ọnụ na Action Congress of Nigeria (ACN), Congress for Progressive Change (CPC), Democratic People's Party (DPP) na ụfọdụ ndị otu All Progressives Grand Alliance (APGA) mepụtara nke ọma. All Progressives Congress (APC) . N’ọnwa Nọvemba afọ 2015, Onye isi ala bụ Muhammadu Buhari họpụtara ya ka ọ bụrụ Minister nke Sayensị na Nkà na ụzụ.   na 21 Ọgọst 2019, Ejiri Mịnịsta nke Sayensị na Nkà na ụzụ nke Onye Isi Ala Muhammadu Buhari dọrọ ya n' iyi ọrụ ọzọ.  

Dr. Onu bụ onye ama ama na Council of the Regulation of Engineering in Nigeria, onye otu ụlọ ọrụ Naịjirịa nke Injinia,  nke ndị otu Naijiria nke KemikaluII 

Dr. Onu bụ onye ama ama na Council of the Regulation of Engineering in Nigeria, onye otu ụlọ ọrụ Naịjirịa nke Injinia, ☃☃ nke ndị otu Naijiria nke ndi Kemikalu ịnjinia  .  Dị ka onye Mịnịsta nke Sayensị na Nkà na ụzụ, ọ malitere  Izuka Nkà na Ụzụ n'ala anyi nke mere mmemme mbụ ya na mkpụrụ ụbọchị ịrị na atọ wee rụọ na mkpụrụ ụbọchị iri na asaa nke ọnwa Eprel  n'afọ 2017 na Abuja na mgbe ahụ na March n'afọ 2018 iji gosipụta ndị na-emepụta ihe na ihe nchọpụta. O binyere aka na ụlọ ọrụ mba atọ maka ibubata teknụzụ na nri. O tinyekwara aka na NASCO na nkwekọrịta iji na emepụta bisikiti n'snye ihe na ahụ na nnukwu na nnukwu. N'afọ 2016, o bidoro ihe mmemme nke akpọrọ “774 YOUNG NIGERIAN SCIENTISTS PRESIDENTIAL award PRESIDENTIAL (774-YONSPA)” nke ga agba ume ma zụlite mmasị ndị ntorobịa nke Naijiria na sayensị, teknụzụ, na ihe ọhụrụ (STI).  

Dr Onu kwuru na Naijiria ga-ebido imepụta mkpụrụedemede ime obodo  erule n'afọ 2018 nke o kwuru na ọ ga-eweta ọrụ puku iri ano.   Site n'afọ 2019, ekwuputabeghi ụlọ nrụpụta pensụ.  N'afọ 1999, tupu ntuli aka Onye isi ala na mmekorita nke ndi mmadu nile na ochichi nke ochichi onye kwuo uche ya, Dr. Onu tinyere aka na esemokwu nke juputara na APP / AD hoputara Chief Olu Falae dika onye nchikota onye isi ala.  




#Article 351: Onyeka Akumah (482 words)


Onyeka Akumah (Amụrụ ya na 21 Okutoba 1984) bụ a technology entrepreneur na-elekwasị anya na agriculture, ezigbo ala na ụlọ, na njem ndi. A maara ya nke ọma dịka onye guzobere yana onye isi ala nke Farmcrowdy Limited.  Tupu omalite ụlọ ọrụ ya na 2016, a na-ekwenye na Onyeka Akumah bụ onye sonyere na ọganiihu nke ụlọ ọrụ teknụzụ dị iche iche na ụlọ ọrụ azụmahịa na Africa ebe ọ rụrụ ọkwá dị elu ma rụọ ọrụ dị ukwuu na ntinye aka na uto ha.  

A muruOnyeka na Legosu Steeti,  obere oge tupu ọ dị afọ abuo, nne na nna ya kwagara Sokoto Steeti, North-west Naijiria ebe ọ gara ụlọ akwụkwọ puraimari na nke sekọndirị ya. Onyeka nwetara akara ugo mmụta bachelor ya na Sikkim Manipal University India ebe o ji akara nzere huru ogo ma obu akara klas nke mbụ ya.  

Onyeka bidoro itinye aka na azụmaahịa n’oge ọ dị obere, na-ewu ihe mmalite ọbụladị mgbe ọ ka nọ na Mahadum na-edekọ ihe ịga nke ọma na ọdịda ya ka ọ na-eto. Mgbe o nwetara akara ugo mmụta mbụ ya, Onyeka bidoro ahụmịhe ọrụ ya na British Council dị ka onye na-ahụ maka Web tupu ọ ga-eso Deloitte dị ka onye na-ahụ maka mgbasa ozi E-Marketing maka East, West na Central Africa. N'afọ 2010, ọ bụ onye njikwa ahịa n'ịntanetị maka Wakanow, emesịa nwee mmekọrịta na GTB iji bute SME Market Hub  Onyeka bụ ọkachamara n'ịzụ ahịa e-commerce nke nwere ọfụma na ụlọ ọrụ ngwa ahịa dị elu dịka Roket Internet nke Jumia . Konga na Travelbeta na-eduga n’ahịa ha na azụmahịa ha.  

N’ọnwa Nọvemba n, afọ 2016, Onyeka, ya na ndị ọrụ ya bụ Ifeanyi Anazodo, Akindele Philips, Christopher Abiodun, na Temitope Omotolani hiwere Farmcrowdy Limited, usoro ihe omume dijitalụ nke na- ejikọ ndị obere ọrụ ugbo na ndị ọchụnta ego na ebumnuche ịkwalite mmepụta nri na Nigeria .  Farmcrowdy, wepụrụ ngwa ngwa, na-anata ego mmụọ ozi mbụ ya nke $ 60,000 kwa ọnwa mgbe mwepụta na na 2017, nwetara $ 0tu  Nde nkpuru nke Techstars Atlanta Accelerators Mmemme.  Taa, ụlọ ọrụ ahụ etoola bụrụ ndị ọrụ iri ise na ise ndị rụọ ọrụ na ihe karịrị 25,000 ndị ọrụ ugbo nọ na mpaghara iri na isii na Nigeria gụnyere Kano, Niger, Nasarrawa, Ogun, Oyo, Osun, Edo, Akwa-Ibom, Lagos, Plateau, Kaduna, Adamawa, Niger, Kwara, Abuja, Sokoto, na Benue. Farmcrowdy a kọwara nke Vice President of Nigeria, Prọfesọ Yemi Osinbajo dị ka ụlọ ọrụ na-eke ọhụrụ akụ na ụba na Agriculture na e mesịrị na-asọpụrụ na National Productivity Order of Enen site President of Nigeria, Muhammadu Buhari .  N’ọnwa Ọgọstụ 2019, Oyo steeti kwupụtara mmekọrịta ya na Farmcrowdy n’agha ịba n’elu ndị ọrụ ugbo 50,000 nọ na Oyo State.  

Onyeka bi na Legosu, Naijiria.  Mgbe ọ naghị azụ ahịa ma ọ bụ tinye ego na mmalite,  Onyeka na-enwe obi ụtọ ikwu okwu na izi ihe na ihe omume na ụlọ ọrụ.  




#Article 352: P. N. Okeke-Ojiudu (652 words)


Chief Patrick Nwokoye Okeke-Ojiudu (1914-1995), nakwa kwuru na dị ka PN ma ọ bụ PN Okeke, bụ a Nigerian ndọrọ ndọrọ ochịchị, na-azụ ahịa, onye nkuzi, philanthropist na nna ochie nke Okeke-Ojiudu ezinụlọ.  Ọ bụ Mịnịsta na-ahụ maka ọrụ ugbo site na 1959-1966, oge akpọrọ Nigeria First Republic .

N'ịbụ onye amụrụ na ezinụlọ dara ogbonye na Alor, Anambra, Okeke-Ojiudu rụsiri  ọrụ ike iji kwụọ ụgwọ maka agụmakwụkwọ ya n'ọkwa niile. N’afọ 1938 ka ọ gara St. Charles Teachers Training College Onitsha, Anambra Steeti ebe ọ gụrụ akwụkwọ site  n'afọ 1938 rue n'afọ 1941. N'ihi ọdịiche putara ìhè ọ nwere, ezigara ya dika Onye isi ụlọ akwụkwọ . E ezigara ya n'ụlọ akwụkwọ St. Anthony bụ Umudioka. N 'ebe ahụ ka o jere ozi n'okpuru ukochukwu  Michael Iwene Tansi (nke Pope John Paul II kporo onye Nsọ  n'afọ1998), ọ bụkwa  n 'oge ahụ kụrụ ya dị ka Onye Nsọ . Nakwa na St. Anthony, enwere ihe ùgwù ịkụziri Francis Arinze (nke bụzi Kadịnal ) onye banyere ụlọ akwụkwọ mgbe ọ dị afọ iri. Ha abụọ ga-abụ ezigbo enyi. Na 1947, PN gafere akwụkwọ nyocha nke ndị nkuzi nke ndị nkuzi wee zigara ya St. Charles TTC dị ka onye nkuzi . Oge n adịghị anya ohapuru ọrụ nkuzi na ulo akwụkwọ St. Charles were banye ịzụ ahịa 

Mgbe ọ gachara ịzụ ahịa akwa na ngwa ụlọ, Okeke-Ojiudu banyere itinye aka na ndọrọ ndọrọ ochịchị na 1950 meriri ntuli aka nke Gọọmentị Obodo na obodo ya, na 1951 wee bụrụ onye otu ndị kansụl Onitsha Northern District Council ebe a họpụtara ya Onye isi oche nke ndị ọrụ na Kọmitii Mmụta. . Ọ mechara rụọ ọrụ dị ka onye osote onye isi oche nke Ochịchị Obodo Ochịchị Onitsha.

N’afọ 1953, a họpụtara ya n’ime ụlọ omebe iwu ọwụwa anyanwu n’okpuru ọkọlọtọ NCNC ma n’afọ 1957, a họpụtara ya ọzọ ka ọ bụrụ onye ụlọ a site n’ịtụ vootu dị puku isii na asatọ were sote  onye isi NCNC Nnamdi Azikiwe wepụtara vootu  puku iri asatọ na asatọ 77,000. Mgbe ọ nọ n 'ochịchị, Okeke-Ojiudu na ndọrọ ndọrọ ochịchị lụrụ ọgụ megide onye akụkọ ala Nigeria na onye guzobere nnwere onwe Africa, Onye isi ala Nnamdi Azikiwe dika onye omeiwu.

Na 1959, o bu onye mbu Minister nke Agriculture (Eastern), na Republic of Nigeria nke mbu, ochichi o noo rue 1966. Okeke-Ojiudu mbụ Minister na-esonyere ndị ahụ Premier Michael Okpara ya kabinet.

Dị ka onye ozi, ọ tụgharịrị chee  ihu na ntọala  Ugbo na mpaghara ahụ dum, nke mere ka mmụba nke mmepụta nri. Ọzọ ọ tụgharịrị na nsogbu nke African Continental Bank, nguzobe nke Inlọ Ọrụ Insurance Universal, nhazighachi nke East Nigeria Development Corporation (ENDC), na Nigerian Construction And Furniture Company (NCFC). Ọbụna NIGERCEM Nkalagu ugbu a onye na-akpata nnukwu ego maka steeti ndị dị na Ọwụwa Anyanwu bụ n'okpuru oke nlekota ya. O nyekwaara ndị gọọmentị mpaghara aka ị nweta ego mgbazinye maka mmalite na ọrụ nke Mahadum Nigeria Nsukka .

Mgbe agha ndị agha weghaara Jenụwarị 1966, ọ lara ezumike nká wee bie ndụ nke onwe ya ma nye ụlọ ọrụ nke ya ikike zuru ezu. Ọ bụ onye guzobere Peenok Investments, ezigbo ụlọ na ụlọ ọrụ ntinye ego na Nigeria.

Kemgbe ahụ, ezinụlọ Okeke-Ojiudu amịpụtala ọtụtụ ụlọ ọrụ dika Zodiac Hotels Group nke nwa ha nwoke bụ Chief EA Okeke-Ojiudu na PMC (Peenok Medical Center) bụ n'aka nwa nwoke onye nnọchi anya ha bụ Dr FC Okeke-Ojiudu (onye nnọchi anya mbụ na Naịjirịa na Vatican City). ), ịkpọ aha ole na ole. Ezinaụlọ nwere oke akụ na ụba West Africa na esenidụt.

Maka ọrụ ya putara ìhè na rụzuru, Pope nyere ya Knighthood nke Order of St. Sylvester (KSS) na 1975. Ọ bụkwa Knight nke St. Mulumba (KSM) nke ọ bụ otu n'ime ndị otu ntọala.

PN Okeke lụrụ Grace Nwuduezue Adimorah. Di na nwunye a nwere nwa nwanyi, Pamela, na ụmụ nwoke ise: Francis, Anthony, Chijioke, Ikenna na Chike. 




#Article 353: Ijeoma Oluo (1941 words)


Ijeoma Oluo ( /ɪ dʒ i oʊ m ə   oʊ l ụ oʊ / ; a mụrụ ya na afọ1980) bụ onye edemede Naijiria-American. Ọ bụ ya dere edemede So You Want to Talk About Race   Ọ na edee kwa ra ndi  The Guardian , Jezebel, The Stranger, Medium edemede, na The Establishment, ebe ọ bụkwa onye na nchịkọta akụkọ gburugburu .      

Amụrụ ya na Denton, Texas ma na ebe ọ bi bụ Seattle, Washington. Na afọ 2015, a kpọrọ Oluo aha di'ka otu n'ime ndị mmadụ kacha wee di'nkpa na Seattle,  Na afọ 2018, a họọrọ ya di'ka otu n'ime ụmụ nwanyị iri ise kachasị ike na Seattle.  Oluo na ede edemede gbasara misogynoir, intersectionality, online harrassment, na Black Lives Matter Movement, agbụrụ, akụnụba, ịzụ ụmụ, Feminism, na -elekọta mmadụ ikpe ziri ezi .  

Ọtụtụ n'ime akụkọ edemede ya nke na-akatọ agbụrụ na nkpuchi nnabata olu ụmụ nwanyị agago gburugburu n'mba ni'le nke bekee na akpo viral, dịka egosiri na akụkọ nke mkparịta ụka ya na Rachel Dolezal .    Oluo etinyela aka na arụmụka banyere echiche ya maka ịkpa oke si'te na agbụrụ nke wunyere awunye na ka esi achi obodo.   

Ijeoma Oluo bidoro ọrụ ya na teknụzụ na izu ahịa na ntanetị nke bu digital marketing .  Ọbido ide ihe mgbe agba chara afọ iri atọ  mgbe Trayvon Martin nwụrụ na afọ 2012, onye nke ya na nwa ya nwoke, Malcolm, n'otu afọ n’oge ahụ.  Egwu bara ya ahu maka nwa ya nwoke na nwanne ya nwoke nke obere, ndi na eti egwu ma na-aga njem oge ahu. Oluo malitere ịkekọrịta echeche di ya na'obi ogologo oge site na blọgụ ọ na ede mbu mbu maka nri.  Ọ kowaa malite akụkọ ndị a dịka mmetụta dị ukwuu na ụdị edemede ya. Na'oge ahụ, o nwe kwa olile anya na akụkọ gbasara onwe ya ga-abụ ụzọ iji jikọọ ma ke'kọ ya na ndị ọcha na obodo Seattle. Oluo choputata na obi adịghị ya mma na nzaghachi o nwetara na mbụ, maka na ọtụtụ ndị enyi ya gbahapuru ya ka'ma ha ga etinye ọnụ n'okwu ndị ọ malitere. Agbanyeghị nkaa, ọtụtụ ụmụ nwanyị ndi ojii ndị ọ maghi ndi ha wu, kpọrọ ya na igosipụta ekele ha. Dị ka nke a na'eme, a bịara mara ya nke ọma. Ọzọkwa, n'ihi nke a ọtụtụ mmadụ chọrọ ịkekọrịta ederede ya ma chọọkwa ka ọ dee ihe ndị ọhụrụ.  

Edemede Oluo na akụkọ ya pụtara na akwụkwọ akụkọ The Guardian na The Stranger si na afọ 2015 ruo 2017,  o dekwaarala akwụkwọ maka Jezebel, Medium na The Establishment, akwụkwọ di'na Medium nke Oluo nyeere aka ịmalite;  ọ bụ onye nchịkọta akụkọ-na-gburugburu.     Ya ede mkpuchite isiokwu dị ka misogynoir, intersectionality,  mmaja nmadu na ntanetị  , na Black Lives Movement, agbụrụ, akụ na ụba, ịzụ ụmụ, Feminism na mmadụ ikpe ziri ezi .   

Ọtụtụ n'ime akụkọ ya erutela akụkụ uwa ni'le, n'ihi nnukwu uru na ebumnuche di'mkpa ọ'na kọwata maka agbụrụ ya na ka esi nhichapu olu na uche nke ụmụ nwanyị ojii na United States, dị ka akọwapụtara na ajụjụ ọnụ Oluo nke Eprel na afọ 2017 nke Rachel Dolezel .    

Oluo kwụsịrị ide ndi The Stranger edemede na July afọ 2017. Ebumnuche ya maka nkaa gụnyere mkpebi akwụkwọ ahụ  iji bipụta edemede banyere ntughari nmadu si na nwoke fe nwanyi  nke Oluo kwuru na nwanyị cis dere edemede ahụ  enweghị ihe nmụta zụrụ oke na asụsụ dị mkpa iji kpachara anya na-ekwu banyere isiokwu ahụ n'ụzọ na-agaghị etinye nkewa na ịkpa ókè. Edemede ahụ gbakwunyere uche otu dọkịta kwenyesiri ike maka sayensị njakịrị, yana ama ama maka nkewa na ịkpa ókè ndi kwenyere na ntughari nmadu si na nwoke fe nwanyi.”  Agbanyeghi na Oluo gbadoro ukwu na ikwu okwu maka otutu nsogbu ndi mmadu, okwuru na ndi na na-eso ma'na ekwenye na ụzọ ya kwesiri inwere onwe ha na ikwuputa ma kwuo eziokwu banyere njehie dika na ihe gbasara agwa nwoke na nwanyi, ịkpa oke agbụrụ ma ọ bu nkewa site n’aka ndi ama ama, n’enweghi nkatọ maka na onye obuna nwere ike ime njehie. Ọ sịrị na anyị onwe anyị na emejọ níme ihe ahụ anyị na-rụtụ aka na ndị ọzọ.  O dere na afọ 2015 na  e bụ onye na anaghi akpa ókè agbụrụ apụtaghị na ị naghị eme ya mgbe ụfọdụ, kama ọ pụtara na ị ga-amata ma na-alụ ọgụ maka ịkwụsị ịkpa ókè agbụrụ na níme onwe gị ka ị na-alụso otu ihe ahụ agha na ndị ọzọ. Ọ gara n’ihu ikwu banyere mkparịta ụka banyere eziokwu na-egbu mgbu na-obi nke di n'ime akwụkwọ ya ọ dere na afọ 2018. Ọ sịrị n'ime akwụkwọ ahụ na, Nke a apụtaghị na ị ga-apịa onwe gị ihe rue mgbe ebighi ebi maka n'ka.   

Oluo dere na blọgụ ya na Nọvemba afọ 2017 na USA Today rịọrọ ya ka o dee op-ed (nkea bu uche ya) mana naanị na ọnọdụ na okwu edemede Oluo na-arụ ụka maka usoro ziriezi maka ikpe gbasara arụrụala mmekọahụ karịsịa okwu banyere okwu metụtara ihe gbasara ndi Me Too Movement, nke mere na ndị nchịkota okwụ ahụ gwara ya na ha chọrọ mpempe edemede na-ekwu na ya ekwenyeghị n'usoro ikpe, na ọ bụrụ godi na achụọ ụmụ nwoke ole na ole na-emeghị ihe ọjọ ọbụla na ihụ ọrụ ha, ọ bara uru maka ichebe ụmụ nwanyị. Oluo di njikere ịgbahasị  isiokwu ndi USA Today na ndị eboro ebụbo nọ na nnukwu ihe egwu dị ize ndụ na ikike mmadu ha n'ihi adịghị eso usoro dị mma. Oluo gara n'ihu kwuo na o ọ gaghị eme ihe ha cho maka an okwenye na ikike mmadu na usoro dị mma. Ka Oluo dechara banyere ka nya na ndi USA Today si wee ga, Washington Post  zaghachi site n'aka Christine Emba nke kwupụtara ma kwusie ike na ọnọdụ Oluo na oke ngabiga nke usoro a bụ ihe na emebi ikike nke ndị a na-amaja na agọnarị ikpe ziri ezi kemgbe ọtụtụ afọ. Ọ gara n'ihu n'okwu na ngagharị iwe nke di ka Oluo kwuru bụ ịgba mbọ idozigharị uche maka ụmụ nwoke.  Na mbụ, Oluo ekwuola na ebumnuche dị otú a maka usoro kwesịrị bụ ka, egbochie ụmụ nwanyị ịbịa n'ihu tupu ọtụtụ ụmụ nwoke ga-aza ajụjụ maka omume ha.  

Ndi Facebook kwụsịtụrụ Oluo ide ihe ebe ahụ na nwa oge na afọ 2017. O jiri mkparị amu na njakiri kwuo otú ọdịghị enwe nmasi na obi ịru ala ịnọ n'akụkụ ndị ọcha na-eyi okpu 'cowboy' na Twitter oge mbụ ọ jere na Cracker Barrel Na nzaghachi, ọ natara ọtụtụ narị iihe ozi egwu na ozi metutara na ịkpa ókè agbụrụ na Twitter yana akaụntụ Facebook ya.   Twitter kpochapu ru tweets ndi ahụ ma machibido ndị na-emebi usoro ọrụ ya, mana Oluo kwuru na Facebook emeghị ihe ọ bụla ruo ụbọchị atọ.  A kwụsịrị akaụntụ ya mgbe Oluo zipụrụ nseta ihuenyo nke ozi ahụ, na egosi na Facebook adịghị eme ihe ọ bụla iji nyere aka. Facebook mechara rịọ mgbaghara ma nwetaghachi akaụntụ ya, na-ekwu na nkwụchi ahụ bụ ihe na-ezighi ezi. Oluo kwuru na agbachila ihe ndekọ Facebook nke ọtụtụ ndị isi ojii ndi ọzọ maka otu ihe ahụ ma na oge ọ bụla Facebook kwuru na ọ bụ mmeghe, na ha amaghi ụma eme ya.  

N'afọ 2015, Oluo bipụtara akwụkwọ Badass Feminist Coloring Book jiri Amazon's CreateSpace .  Ihe oru ngo a bidoro site na Oluo ise oyiri nke ndi nwanyi huru ihe gbasara onwe ha n'anya dika ndi kwesiri nnwere onwe. Ndị enyi gbara ume, ọ bidoro mkpọsa Kickstarter iji mepụta akwụkwọ osise ihe iri anọ na ise.  Tupu oge a gafere, oru ahụ wetara ihe karịrị ebumnuche ya okpukpu ahụ.  

Ndi Feminist gosipụtara na Akwụkwọ Badass Feminist Coloring Book gụnyere Lindy West (nwunye nwanne nwanyị Oluo),  onye na akpa ọchị Hari Kondabolu,  onye edemede Feminista Jones  na onye egwu Kimya Dawson (nke The Moy Peaches ).  

E bipụtara akwụkwọ Oluo So You Want About Race na ụbọchị iri na isii Jenụwarị na afọ 2018 site na akara ngosi nke Seal Press nke Perseus Books Group 's Da Capo .       Na edemede  New  noteworthy , The New York Times kọwara akwụkwọ ahụ dị ka nke na-anata ajụjụ ndị kasị njọ gbasara agbụrụ, site na obi ọjọọ ndị uwe ojii ruo onye nwere ike iji ikwu okwu ma obụ kpọ nmadụ okwu ọjọ ahụ bido na 'N'.  Oluo bidoro oru a na ntuzi aka nke onye nnochite anya ya, bu onye nyere ya ndụmọdụ ide akwụkwọ ntuziaka iji kparita ụka maka isiokwu ya ga na-ede mgbe nile. Oluo lara azụ na mbụ, na-enwe mmetụta na ọ kwuola ugboro ugboro maka agbụrụ karịa ka ọ chọrọ - ka chisi ka ọ na-agwa ndi edemede Bitch okwu, ọ sịrị, Echee'm maka oge ole'm chọrọ iji nọrọ, dịka nwanyị ojii, na-ekwu maka agbụrụ, ma ya buru ịde otu akwụkwọ dum na-ekwu maka agbụrụ. Ọ siri m ike.   Mana ka ọ tụlere echiche maka ihe ahụ, ọ chọpụtara na ọtụtụ ndị mmadụ na aju ya ajuju di iche iche na isiokwu agbụrụ, ọ kpebiri na akwụkwọ nwere ike inyere ya aka ka ọ ghara ịza otu ajụjụ ahụ ọtụtụ ugboro; ọkachasị na akwụkwọ ga aka erute ndị mmadụ n'ụzọ dị iche karịa ọrụ ntanetị.  

Bustle gụnyere So You Want to Talk about Race na ndepụta akwụkwọ iri na anọ na-atụ zi aka bu kwa akwụkwọ mbụ ụmụ nwanyị dere. Ha toro ka Oluo si ede edemede n'ụzọ na - egosi obi ya dum, yana tinye kwa akwụkwọ ahụ na ndepụta nke iri na isii akwụkwọ kachasị mma na akụkọ na-abụghị akụkọ ifo na Jenụwarị afọ 2018. Harper's Bazaar kpọkwara ya aha na ndepụta nke akwụkwọ kacha mma iri nke afọ 2018 Oluo na ede akwụkwọ na egosi ntuziaka kwụ ọtọ na mkparịta ụka gbasara agbụrụ na America.

Oluo rụkwara ọrụ dị ka ọkà okwu, onye akụkọ na onye na ákpa ọchị.   A gbara Oluo ajụjụ ọnụ na obere nkowa  akụkọ na afọ 2016 , Oh, I Get It na Slamdance, Seattle Lesbian amp;amp; Gay Film Festival na ndị ọzọ, banyere ahụmịhe ya dịka onye na'akpa ọchị nwanyi idina nwanyi ma ọbụ nwoke idina nwoke.   

Oluo abanye go na ọtụtụ mgbagha na esemokwu banyere echiche ya maka  ịkpa ókè agbụrụ nke wunyere awunye, si'te na echiche na ihe edemede So You Want to Talk About Race nke na-ekwu na ịkpa ókè agbụrụ ndi ọcha n'ebe mmadụ ndị ọzọ dị njọ ma bụrụ nke kachasị mkpa ka e'dozie karịa ịkpa ókè agbụrụ nke ndị ọzọ na -enwe na ebe ndị ọcha no ka Rod Dreher si wee na akatọ.  

Seattle Met kpọrọ aha Oluo di'ka otu n'ime ụmụ nwanyị iri ise kacha nwee mmetụta ọfụma na Seattle na afọ 2018. Seattle Magazine kpọrọ ya otu n'ime ndị mmadụ kacha nwee mmetụta na Seattle na afọ 2015, maka mkparịta ụka ya nke na adaba n'ụzọ ni'le, ọchị dị egwu oji mkparịta ụka ya na oke iwe ọ na-egosi n'ụzọ ziri ezi n'ihe gbasara mmekọrịta mmadụ.  Ha gara n’ihu ikwu na ọ bụ otu n'ime olu kachasị ike na Seattle maka ikpe guzo ọtọ na-elekọta mmadụ.   Bustle gụnyere Oluo na Ndị edemede iri na atọ ga-elele na 2018.  

Amụrụ Ijeoma Oluo na Denton, Texas na (1980-12-30 ).   Nna ya, Samuel Lucky Onwuzip Oluo si Nigeria, nne ya bụ Susan Jane Hawley onye ọcha si Kansas.  Nwanne Oluo nke obere bu onye egwu jazz Ahamefule J. Oluo, onye luru onye ode akwukwo si na Seattle - Lindy West .  Ijeoma Oluo lụrụ Chad R. Jacobson site na afọ 2001 ruo 2005, onye ọmụrụ nwa mbụ n'ime ụmụ ya abụọ.    Ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Western Washington ebe ọ nwetara asambodo BA na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na 2007.  

Ọrụ ndị a ma ama site n'aka Ijeoma Oluo gụnyere: 




#Article 354: Nkemdilim Izuako (327 words)


Nkemdilim Amelia Izuako bụ onye ọkikpe Naijiria. Kemgbe afọ 2009, ọ bụ otu n’ime ndị ọki ikpe atọ na United Nations Dispute Tribunal (UNDT).

Izuako natara asambodo iwu ya na Mahadum Ife . Ọ akụziola iwu na Mahadum Nnamdị Azikiwe yana n'ụlọ akwụkwọ  Technical Institute nke Gambia .

Izuako ghọrọ onye ọka ikpe n’afọ 1998 mgbe a họpụtara ya n’ụlọ ikpe nke steeti Anambra; e mechara họpụta ya n'ụlọ ikpe ukwu nke Naịjirịa, ebe ọ nọrọ ruo 2003 . Site na 2004 rue 2006, o jere ozi dika oka ikpe na ulo ikpe ukwu na ulo ikpe mkpegharị nke Gambia. Na 2006, a họpụtara ya n'tolọikpe Kasị Elu nke Solomon Islands; ọ bụ nwanyị mbụ ikpe n'ụlọ ikpe nke Solomon Islands .  na nke ọ bụla n'ime ikike ndị a, na dị ka onye ọka ikpe nke ụlọ ikpe nke ikike izugbe, ọ na-ahụ maka okwu gbasara ọrụ na njikwa iwu . Tupu ọkwaga na Solomon Islands, Justice Izuako rụrụ ọrụ ihe karịrị afọ iri abụọ na ngalaba ikpe Naijiria, gụnyere iso n'ụlọ Ọrụ Mba Ndị Dị n’Otu na-ahụ Maka Ọgwụ na Mpụ na-arụkọ ọrụ iji tinye akwụkwọ ntuziaka gbasara ụkpụrụ omume gbasara ikpe maka ụlọ ọrụ Naijiria. .

N’afọ 2009, a họpụtara ya ka ọ bụrụ ọkaikpe nke UNDT. Na UNDT, ọ nọ na Nairobi, Kenya . ụlọ ikpe a, nke dị na Nairobi, New York na Geneva, na-arụ ọrụ iji meziwanye usoro UN na-ahụ maka mkpesa ime na ikpe ịdọ aka ná ntị.

Nkem onye hụtara onwe ya dika onye na-akwado ikike na mmepe umu nwaanyị nyere aka n’inye ndi nkuzi oka iwu na Solomon Islands wee nyere aka zulite ikike ha nwere ino n’onodu ulo ikpe di elu.

N'èzí ụlọ ikpe ahụ, justice Izuako rụrụ ọrụ iji nyere aka na mmepe mmekọrịta ọha na eze site n'ịchịkọta ụmụ nwanyị nọ n'obodo ahụ ka ha hiwe Honiara Women's Initiative, nke na-amalite obere ọrụ maka ikike akụ na ụba na mmekọrịta ụmụ nwanyị na ụmụ agbọghọ.




#Article 355: Arinze Stanley Egbengwu (129 words)


Arinze Stanley Egbengwu (a mụrụ ya na afo1993) bụ onye omenkà Naijiria, onye na-eme ihe nkiri, onye na-ese foto, injinia, na onye ọchụnta ego. A maara ya nke ọma maka ịmepụta eserese pensụl.  

Na-arụ ọrụ n'ụzọ bụ icheku unyi na eserese na mpempe akwụkwọ, Arinze na-eji ọrụ ya dị ka onye na-akwado ndị na-elekọta mmadụ na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ọrụ ya na-ekwupụta okwu gụnyere ịkpa ókè agbụrụ, ịgba ohu nke oge a, na akwado kwa ụmụnwanyị na obodo ya na n'ụwa niile.  

A mụrụ Arinze ka ụbọchị Novemba dị na mkpụrụ ụbọchị iri abụọ na afo 1993. Ọ bụ omenkà na-akụzi onwe ya ma biri na Lagos, Nigeria .   

N'afọ 2014, Arinze gụsịrị na Mahadum Imo State ma  nweta nturu ugo Bachalos nke injinịa na injinịa ọrụ ugbo .   




#Article 356: Ijeoma Uchegbu (896 words)


Ijeoma Uchegbu bụ ọkaçha nmụta nke ndị mepụta ọgwụ na Mahadum London ebe ọ jidekwa ọkwa Pro-Vice Provost maka mpaghara Africa na Middle East. Ọ bụ onye isi ọrụ nke gbasara sayensi nke ngalaba Nanomerics, na ụlọ ọrụ ọgwụ na ahụta maka  nanotechnology.  Ndị ụlọ ọrụ  na ahụta maka ụzọ nnweta ọgwụ maka ọgwụ na-adịghị agbarị na mmiri ka esị tuo anya, acidị nke nucleic na peptides. Ewezuga ka esi akpọ aha ya aghara aghara na edemede maka nyocha sayensị na Pharmaceutical Nanoscience,  amakwara Uchegbu maka ọrụ ya na ihe gbasara ikwụ pụta okwụ maka njikọta sayensị na igwe nmadu, ya na ịwezụga ikpa oke na ina ba'ta ndi di iche iche na Sayensi, Teknụzụ, Injinia na mgbakọ na mwepụ (STEM).    

Uchegbu toro na Hackney ya na ndịda ọwụwa anyanwụ Nigeria. Ọ gụrụ maka ịmeputa ọgwụ na Mahadum Benin, gụsịrị akwụkwọ na afọ 1981, wee nweta akara ugo mmụta,  nzere masta ya na Mahadum Lagos .  Onweghi ike inweta asambodo nke ka chi si (PhD) na Nigeria n'ihi na akarangwa nke ahụ adighị.  Ọ laghachiri UK ma gụchaa akwụkwọ mahadum ya na Mahadum London, gụsịrị akwụkwọ wee nweta re masta ya na Mahadum Lagos .  Onweghi ike inweta asambodo nke ka chi si (PhD) na afọ 1997. Ọ bụ Alexander (Sandy) Florence, onyeisi nke ngalaba akwụkwọ imepụta ọgwụ hụkwara ma nyochaa ya maka akara ugo mmụta. A họpụtara ya maka ịbụ onye nkuzi na Mahadum Strathclyde site na afọ 2002 rue 2004. 

Uchegbu bụ onye isi oche na nnweta ọgwụ na Mahadum Strathclyde na afọ 2002. N'ebe a ọ rụrụ ọrụ na nzuko na ichikọ polymer, nke bu ihe ndị nwere ike ịnye aka wepụta nanosystem ụdị kwụsie ike.  O gosiputara na enwere ike iji ihe omuma nke polymer jikwaa oke nke vesicles.  Ọ sonyeere Mahadum University London na afọ 2006 dị ka onye isi oche na gwọọ ọgwụ Nanoscience na ngalaba ụlọ akwụkwọ ahu maka imeputa Ọgwụ.   Uchegbu na-edu ndị otu na nyocha maka nke molecular design na  usoro inu ọgwụ dị ka nke a.  O meela polymers nke na-ejikọta onwe ya n'ime nanoparticles site na iji ihe kwesịrị ekwesị iji bufee ọgwụ na ahụ nmadu.  Ọ na-achọpụta otú enwere ike iji ma were nanoparticles nnyefe ọgwụ.  Uchegbu ji kwa ọtụtụ ikikere (patenti) maka ịnye ọgwụ ọgwụ,         na ndị na-ekekọta ọgwụ polymers.    Ọgwụ ya na- ebunye mkpụrụ ndụ ihe nketa na siRNA na etuto di iche iche na'ime ahụ na peptides na ụbụrụ.  Ọgwụ ya na egosi igba ume na nnabata ọgwụ hydrophobic site na iji nanoparticles.  Ọ na-etinye anya na nchọpụta etu aga esi nwe ike jiri ọgwụ ndia na emeputa gwọọ ọrịa akpụ ụbụrụ.  Na afọ 2018 ọ so na ndi nke wetatra nde pounds (£5.7) Injinia  na Nchọpụta Ahụ́ Ike granti maka, Raman Nano theranostics, nke ga-eji nanoparticles ọla edo chọpụta ọrịa na ọkụ iji bibie mkpụrụ ndụ ndị ọrịa.  Ọ na ejikwa nanoparticles magnetik arụkwa ọrụ ya.  . 

Na afọ 2010 Uchegbu na Andreas Schtzlein tọrọ ntọala .  Nanomeriki bụ ụlọ ọrụ ọgwụ na-eji  nanotechnology mepụta ọgwụ. Uchegbu bụ onye isi sayensị nke ụlọ ọrụ Nanomerik. Nanomerics bu ihe ndi puru ime njem nke nwere ike ibufe ihe na alụ agha megidi  ọrịa na ahu nmadu na enweghi ngbochi obula na obara ma'ọbụ na ubụrụ.  Nanomerics na - emepụta teknụzụ ngwakọ ụmụ irighiri ihe na - eme site na amphiphilic polymers nke na - ejikọ onwe ha.  Na afọ 2017 ọ meriri na asọ mpi nke Royal Society of Chemistry maka Teknụzụ ohuru maka ụmụ irighiri ihe ha arụ na ngalaba molecular envelope.  O were ikike (patentị ) NM133 nyefe ndị olu nmeputa ọgwụ Lacta na afọ 2017.  NM133 nwere cyclosporine A ma enwere ike iji gwọọ ọria maka anya kọrọ mmiri.  

Uchegbu na-arụ kwa ọrụ di ka oso ndi nchikota akwụkwọ nke Journal of Controlled Release .  Ọ rụrụ ọrụ dị ka odeakwụkwọ sayensị nke ndi otu Controlled Release. Ọ bụ onye nchịkọta-isi nke ọgwụ Nanotechnology.  O no na otu ndumodu banyere ahu ike ulo ogwu nke nchoputa injinia . O tinyere aka na mmemme  Mahadum London mee're maka National Health Service jiri gbaa afọ iri asaa.  N'afọ 2007 ka aghọrọ ya maka Mmepụta nke Mmezu Pụrụ Iche nke SET nke gosipụtara na Museum nke Sayensi na British Museum .  

N’afọ 2015, a họpụtara Uchegbu ịbụ Pro-Vice Provost maka Africa na Middle East.   Ọ na-ahụ maka ngalaba netwọkụ mpaghara Afrịka na Middle East na Mahadum College London. Ọ na-ewu mmekọrịta na ịmalite emekọ ihe ọnụ, na-anabata kwa ndị ọbịa mba ụwa ma na-akwado inabata ụmụ akwụkwọ.  

Uchegbu na esonye na njikọta ọha na nkwukọrịta sayensị nke a'na egosipụta na onyonyo na BBC nke an'na akpo  Oge Nwanyị nke BBC ebe ọna anọ atụle nyocha ya banyere etu a ga-esi jiri ụmụ irighiri Nano nyeka iji nyefee ọgwụ na ahụ ka odi ire O sonye kwa na mmeme Soapbox Science  nke na ebulite sayensị nke mba ụwa ni'le ma'na akwalite ụmụ nwanyị sayensị na ọrụ ha na-arụrụ.  

Uchegbu tinye kwara aka na ihe banyere nha nha kwu'ọtọ na mmemme gbasara ina ba'ta ndi di iche iche. Ọ na-arụ ọrụ dị ka onye nnọchi anya UCL Provost maka Race Equality  ma gosipụta onwe ya dị ka onye otu Black British Role Model maka Ndị Injin Inyom .  Ọ na-arụkwa ọrụ na kọleji Mahadum London Race Equality Charter nyocha onwe.   O so na ndi otu ndi nkuzi oka cha nmuta ndi Black Female.   




#Article 357: Okwui Enwezor (1375 words)


Okwui Enwezor (23 October 1963 - 15 March 2019)  bụ onye Naịjiria   onye na-elekọta,  Onye nkatọ ọlụ aka, Onye ọ dee, akwụkwọ, na-ede uri, na onyenkuzi, ọkachamara na nkà akụkọ ihe mere eme . O bi na New York City  na Munich. Na afọ 2014, a họpụtara ya n'ime mmadụ iri abụọ na anọ 24 na aha akwụkwọ ArtReview nke mmadụ otu narị kachasị ike nke ụwa nka.  

Okwui Enwezor (akpọ /ɛ n w eɪ z ər / en-UZO -zər )  a mụrụ ya dị ka nwa nwoke ikpeazụ na ezinụlọ onye ọgaranya Igbo na Awkuzu na Naịjiria  n'afo 1963.  N'afọ 1982, ka a gụsịrị semester akwụkwọ na Mahadum Naịjiria, Enwezor kwagara naBronx, New York, mgbe ọ dị afọ iri na asatọ .   N' afo 1987 ọ nwetara akara ugo mmụta bachelor nke Arts na sayensi ndọrọndọrọ ọchịchị na Mahadum New Jersey City . 

Mgbe Enwezor gụsịrị akwụkwọ, ọ kwagara n’obodo ọzọ ma were uri. Ọ rụrụ ọrụ n'ụlọ ọrụ Knitting na Nuorican Poets Café nke dị na ógbè East.  Ọmụmụ Enwezor dere gbasara uri, duuru ya gaa n'ụdị usoro nka asụsụ dịka Conceptual Art gaa katọọ nka .  Ndị otu ndị Africa na-akatọ Chika Okeke-Agulu na Salah Hassan sonyeere na 1993, Enwezor wepụtara Nka Journal nke Contemporary African Art n'ụlọ obibi ya dị na Brooklyn; Nka bụ okwu ndị Igbo pụtara ịmepụta ihe.  Ọ kpọtara ndị odeakwụkwọ na ndị ọrụ nka dịka Olu Oguibe na Carl Hancock Rux ka ha degharịa isi okwu ya wee dee maka ya.  

Mgbe o tinyechara obere ihe ngosi ihe nka ugboro ugboro, Enwezor mere ọfụma na afọ 1996 dịka onye na-enyocha In / n'anya, ihe ngosi mmadụ dị iri atọ  na-ese foto Africa na Guggenheim Museum .  Na / ihu bụ ọbụ otu n'ime ihe ngosi izizi nke ọ bụla iji tinye nka nke oge a site na Africa na usoro akụkọ ihe mere eme na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ntopute nke steeti Africa nwere onwe ha.  

Enwezor bụ onye isi na Haus der Kunst, Munich, nke obodo Germany . O nwekwara ọrụ nke onye na-ahụ maka nnabata nke International Center of Photography  na New York City, yana Joanne Cassulo Fellow na Whitney Museum nke American Art, New York City .  N'afọ 2013, Enwezor ka a họpụtara ka ọ bụrụ onye nyochaa nke 2015 na Venice Biennale,  e mee  ka ọ bụrụ onye nchịkwa mbụ a mụrụ n'Africa na ngosipụta afọ otu narị na iri abụọ.  

Oge gara aga, Enwezor bụ onye ntụzi nka nke Documenta 11 na mba Germany (1998 --2002),  dị ka onye mbụ na-abụghị Ònye ọcha nke nwere ọrụ ahụ.  Ọ rụkwara ọrụ dị ka onye ntụzi-aka nke Abụọ Johannesburg Biennale (1996–97), Bienal Internacional de Arte Contemporaneo de Sevilla, na Seville na obodo Spain (2006),  onye nke asaa Gwangju Biennale na obodo South Korea (2008), na Triennale d'Art Contemporain nke Paris na Palais de Tokyo (2012).  Ọ rụkwara ọrụ dịka onye nyocha nke Echigo-Tsumari Ihe osise Biennale na Japan ; Cinco Continente: Biennale nke sere, Mexico City ; na obodo Stan Douglas: Le Detroit, Art Institute nke mba Chicago . 

Enwezor ka a kpọrọ onye na-ahụ maka nyochaa na Art Institute nke Chicago na afọ 1998.  Ọ rụkwara ọtụtụ ihe ngosi na ọtụtụ ihe ngosi nka ndị ọzọ dị iche iche gburugburu ụwa, gụnyere Ihe Omume nke Onwe: Portraiture and Social Identity, The Walther Collection, Germany; Ahụ Ikpo Ebe: Ihe iji dọkụmentị ahụ na Contemporary Art, International Center of Photography  ; Century Short: Nnwere Onwe na Nnwere Onwe Onye Na Africa, 1945-1994,  Villa Stuck, Munich, Martin-Gropius-Bau, Berlin, Museum of Contemporary Art Chicago, na PS1 na Museum of Modern Art, New York ; Obodo Century, Tate Modern, London ; Edge nke Edge, Bildmuseet, Umeå, Sweden, Vancouver Art Gallery, Vancouver, Tramway, Glasgow, Castello di Rivoli, Torino ; Na / Sight: Ndị na-ese foto n'Africa, 1940 – Ugbu a,  Guggenheim Museum ; Global Conceptualism, Queens Museum, New York, Walker Art Center, Minneapolis, Henry Art Gallery, Seattle, Ndepụta Ọbá na MIT, Cambridge; David Goldblatt: Afọ iri na ise, Museum nke Contemporary Art, Barcelona, AXA osisi, New York, Palais des Beaux Art, Brussels, Lenbachhaus, Munich, Johannesburg Art Gallery, Johannesburg, na Witte de Na, Rotterdam . 

Ọ haziri The Rise and Fall of apartheid maka International Center for Photography, na mba New York, na 2012  na Nzukọ nke isii , ihe ngosi ọtụtụ na mmemme nke mere n'obodo iteghete n'etiti ọdịda anyanwụ na mba North African na European, site na Ramallah rue Tangier rukwaa Berlin ”, ya nan 

Ọ haziri The Rise and Fall of apartheid maka International Center for Photography, na mba New York, na 2012 ☃☃ na Nzukọ nke isii , ihe ngosi ọtụtụ na mmemme nke mere n'obodo iteghete n'etiti ọdịda anyanwụ na mba North African na European, site na Ramallah rue Tangier rukwaa Berlin ”, ya na  Beirut Art Center na Eprel na afo 2011.  . Ihe ngosi ikpeazụ ya gụnyere El Anatsui: Triumphant Scale, ya na Chika Okeke-Agulu jikọtara aka ọnụ na onwa Maachị dị na mkpụrụ ụbọchị asatọ na afọ 2019 na Haus der Kunst, Munich, tupu ọ mepee na Mathaf: Arab Museum na Modern Art na ọnwa Septemba dị na mkpụrụ ụbọchị iri atọ na afọ 2019. 

Enwezor rụrụ ọrụ n'ọtụtụ jịlị, ndị ndụmọdụ, na ndị otu nyochaa gụnyere: ndị otu ndụmọdụ Carnegie International na afọ 1999; Venice Biennale ; Hugo Boss Prize, Guggenheim Museum; Foto Press, Barcelona; Carnegie chọr'inwe ; International Center nke Photo Infinity Awards;  ; Onyinye  dị Nkà nke Palestine, Ramallah ; na Cairo, Istanbul, Sharjah, na Shanghai Biennales. N'afọ 2004, ọ chịịrị ndị ọka iwu maka onyinye Artes Mundi, ihe nrite enyere iji kpalie mmasị na nka na Wales .  N'afo 2012, ọ họpụtara ndị ọka nlebanya maka Vera List Center Prize maka Nka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị.   

Site na afo 2005  ruo na afo 2009, Enwezor bụ Dean nke Ọmụmụ Ihe Ọchịchị na Onye Isi Ọchịchị na San Francisco Art Institute .  Ọ rụrụ ọrụ dị ka Prọfesọ Nleta na Akụkọ ihe mere eme na Mahadum nke Pittsburgh ; Mahadum nke Columbia na mba New York; Mahadum nke Illinois, Urbana-Cham mkpọ ; na Mahadum Umea nke mba Sweden . N'oge opupu ihe ubi nke 2012, ọ rụrụ ọrụ dị ka Prọfesọ Nleta Kirk Varnedoe na Institute nke Fine Arts na Mahadum nke New York . 

Dịka onye edemede, onye nkatọ, na onye ndezi, Enwezor bụ onye nyere aka oge niile na ọtụtụ akwụkwọ ndekọ ihe, akwụkwọ akụkọ. Ọ bụ onye guzobere onye nrụpụta na onye na-ebipụta akwụkwọ akụkọ dị egwu NKA: Journal of Contemporary African Art eguzobere na afọ1994, nke Duke University Press bipụtara .  

Ihe dum ọ dere pụtara na ọtụtụ magazin, katilogu, akwụkwọ, na magazin gụnyere: Third Text, Documents, Texte zọọ Kunst, Grand Street, Parkett, Artforum, Frieze, Art Journal, Research na African Literatures, Index na nnyocha, Emega, Glendora, na mba Atlantica . N'afọ 2008, akwụkwọ akụkọ German 032c bipụtara ajụjụ ọnụ nke Enwezor nke onye edemede akụkọ German Joachim Bessing duziri .  

Akwụkwọ ndị ọ dere gụnyere Contemporary African Art Kemgbe 1980 (Bologna: Damiani, 2009) ya na Chika Okeke-Agulu dere ya, Antinomies nke Nkà na Omenala : modernity, Postmodernity, Contemporaneity (Durham, NC: Duke University Press, 2008), Ịgụ Agba: African Art, site na Theory ruo n'ọma ahịa ( MIT Press, Cambridge na INIVA, London) na ihe ngosi Mega: Antinomies of a Transnational Global form (Wilhelm Fink Verlag, Munich), Fever Archive: Ojiji nke dọkụmentị na Art Art, na Amaghị ama: Ọnọdụ Ihe Na-eme na Global Society . Ọ bụkwa onye ndezi nke akwụkwọ mpịakọta anọ nke Documenta 11 Plas: Democracy na-enweghị nkwado; Nnwale na Eziokwu: Ikpe Ziri Ezi na Usoro nke Eziokwu na Ndozigharị ; Creolité na Creolization ; N'okpuru Siege: Obodo Afrịka anọ na Freetown, Johannesburg, Kinshasa, Lagos (Hatje Cantz, Verlag, Stuttgart). 

Na afọ 2006, Enwezor natara Frank Jewett Mather Nturu gosi maka nkwarụ nka sitere na Otu Akwụkwọ Nlekọta Ndị Ahịa .  Enwezor họọrọ onye nke iri a ọ na abụọ na ntụzịaka ArtReview maka onodu ogo otu narị kachasị ike na nka: Ike 100 na afọ 2010.  

Na June 2018, Enwezor bịanyere aka na nkwekọrịta nkewa na Munich Haus der Kunst, akụkụ ya ụfọdụ n'ihi na ọgụ ya na ọrịa kansa nwere oge ịma aka.  

Okwui Enwezor nwụrụ na na mkpụrụ ụbọchị iri na ise na afọ 2019 mgbe ọ dị afọ iri ise na ise.  




#Article 358: Nnamdi Asomugha (2587 words)


Nnamdi Asomugha ( /n ɑː m d i   Ɑː s əm w ɑː / NAHM -dee AH -səm-wah ; ụbọchị ọmụmụ ya bụ July 6, 1981) bụ onye na'eme ihe nkiri ka ọrụ ya. Ọ bukwa onye Nigeria na America. Ọ bụbu onye egwuregwu ụdị nke bọọlụ America . Ọ gbara bọọlụ kọleji maka Mahadum California, Berkeley, ebe anọ họrọ ya na agba nke mbụ  n'afọ 2003 na NFL Draft 2003 site n'aka Oakland Raiders . Ọ gbakwara ndi Philadelphia Eagles na San Francisco 49ers bọọlụ. Ka'mgbe ọtụtụ afọ, a na-ewere ya dị ka otu n'ime ndi kachasị mma na ịgba ụdị  bọọlụ ahụ na NFL .        N'ime afọ iri na otu dị ka onye na-agba  bọọlụ, a hoputara ya All-Pro ugboro anọ, gụnyere ugboro abụọ ka ndị otu mbụ na bọọlụ. A họrọ Asomugha dị ka onye otu Fox Sports NFL All-Decade Team 2000-2009  na USA Today ' NFL All-Decade Team 2000s,  ma a na-ahụta ya dị ka otu n'ime ndị kasị ukwuu na Oakland Raiders oge niile.   

Asomugha nwetara otuto n'kwuputa dị oke egwu maka ihe nkiri ebe ogosipụtara onwe ya di ka Carl King na Crown Heights (2017).    Ahoputara ya di'ka inwe onyinye nke  ya na  maka  nkwado onye nwoke kacha buru opuruiche na'ime ihe nkiri na fim.    kpọrọ ya aha n’ime ndị asaa na-eme ihe nkiri n’afọ 2017.    

A mụrụ Nnamdi Asomugha na Lafayette, Louisiana, ka onye Nigeria nne na nna ya bu ndi Igbo.  A zụrụ ya na Los Angeles, California. Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị Leuzinger na Lawndale, California na Bishop Montgomery High School na Torrance, California tupu ọ gaa na Nasbonne High School na Harbor City, California. Ọ na-egwu bọọlụ nke eji ukwu agba nya na nke a'na atunye na nkata. 

Asomugha gara Mahadum California, Berkeley ebe obu otu onye ndị otu bọọlụ California Golden Bears .  N'ime oge o’nagba bọọlụ, ọ’kpara bọọlụ n‘ụzọ otu narị na iri asatọ na asaa, kwụsị ọdida ndi otu ya na ụzọ iri na itoolu, na ihe ndi ozo o mere iji mee ka ndi otu ha nwee mmeri. .  Asomugha gụsịrị akwụkwọ na mbụ maka sayensị na nchịkwa azụmahịa .  

N’afọ 2006, ọ nwetara mgbochi abụọ megide Cleveland Browns na ọrụ bọọlụ ọ'na agba. Ọ nwetakwara ihe mgbochi nke atọ ya ka izu anọ gachara megide ndị Pittsburgh Steelers ma weghachite ya yaadi iri abụọ na anọ maka ihe mgbaru ọsọ nke mbụ nke ọrụ ya. Agbanyeghị na otu ahụ tara ahụhụ n'oge 2-14, Ọrụ Asomugha n’afọ 2006 bụ nke kachasị mma n’ihi na ọ nwere mgbochi iri ise (nke na-niya me’re iri anọ na asatọ) na nnukwu ihe ndị ọzọ iji gosipụta na ọ dị mma na ịgba bọl. Ngụkọta nke ihe niile ọ na - eme tinye ya na nke abụọ na  ndi kachasị elu na National Football League yana mmadụ anọ ndị ọzọ (gụnyere onye bụbu Oakland Raiders cornerback Charles Woodson ). Mgbe oge ahụ gasịrị, a akpọọ Asomugha ka ọ gaa Pro Bowl dị ka onye dị ka onye nnọchi anya onye ọzọ mana n'ihi oku ahu abịaghị n'oge, ọ nweghị ike ịga nnukwu egwuregwu ahu ana-eme kwa afọ.  Ọ nwetakwara onyinye ndi Oakland Raiders akpọrọ nkwa na arụmọrụ kacha mma. Akpọ kwa ra ya otu onye egwuregwu bọọlụ kachasị di'mkpa . Na ọzọ, a họpụtara Asomugha ka onye otu Dr. Z Sports Illustrated 2006 All-Pro team  yana The Associated Press 2006 All-Pro Team . 

A họtara Asomugha ka ọ bụrụ onye isi ndị otu Raiders na egwuregwu bọọlu n'afọ 2007. O gosiputara na ya bu dike siri ike ma mara egwuregwu ahu nke oma. Otu NFL scout gwara Pro Football Kwa Izu na a Asomugha na “ihe na-agbachitere onye ọ bụla na afọ iri gara aga” na 2007.  Ọ gwụchara oge 2007 site na njiri 34 (32 solo), mgbochi 1 na nkwụsịtụ asaa ma aha ya bụ onye ọzọ 2008 Pro Bowl . 

Asomugha bụbu onye nweere onwe ya, mana ndị Raiders debere akara aha pụrụ iche na Asomugha na Febụwarị 20, 2008.  

A họpụtara Asomugha di ka onye isi otu ọzọ tupu mmalite oge bọl  2008. Ọ gbara bọọlụ nke ọma na naanị Randy Moss na Tony Gonzalez na amara ya aka n'afọ ahụ. Onye isi nchịkwa New England Patriots Bill Belichick kwuru na Asomugha “bu dike zuru oke n'akụkụ ọ na agba bọọlụ ọ hụla n'afọ niile”.  Ọ gbara nnukwu bọọlụ n'afọ 2008. Ọ nwere onyinye nkwa na ọmarịcha nke ndi Oakland Raiders nke ugboro abụọ, akpọrọ ya onye otu egwuregwu 2008 Co- Kachasị bara uru yana Justin Fargas . A họtara Asomugha dị ka onye mbido maka 2009 Pro Bowl . A ahọrọ kwa ya na otu Sporting News 2008 All-Pro Team  yana ndị otu egwuregwu bọọlụ nke Pro Football Writer Association All-NFL maka afọ 2008.  A họrọkwara Asomugha na Peter King 's Sports Illustrated 2008 All-Pro team  yana Associated Press 2008 All-Pro Team . 

Na Febrụwarị 19, 2009, ndị Raiders na Asomugha bịanyere aka na nkwekọrịta afọ atọ dị mgbagwoju anya nke mere ka ọ bụrụ onye na-akwụ ụgwọ ego kachasị ụgwọ na NFL niile. Afọ abụọ mbụ, ihe ruru ndeiri puku abụọ na asatọ, na narị ise puku dollar, bụ ego nke na anaghi etenye onna ụgwọ ya. N'arọ nke-atọ nke nkwekọrịta, ma ọ bụrụ na Oakland chọrọ ịka jiide nsomugha, ọ ghaghị ịkwụ ụgwọ ya na nkezi n'elu dika ụgwọ ana akwu ndi bọl di ka ya ma ọ bụ nde iri na isii, narị asatọ na iri asaa dollar nke ọ bụla kasi. Ọ bụrụ na ndị Raiders achoghị ime nke'a, Asomugha ga aghọrọ onye nweere onwe ya.  

N’ọnwa Ọgọstụ 2009, Oakland Tribune kpọrọ Asomugha n'otu n’ime ndị kachasị na Oakland Raiders oge niile.  

Mgbe ọgba sịrị bọọlụ megide ndị Houston Texans, onye isi nchịkwa Gary Kubiak ha kwuru na Asomugha bụ onye kachasị mma na akụkụ ọ n'gba ahụla m na ịgba bọọlụ asọmpi a. Ọ buru nnukwu ibu, ọ na-agba ọsọ. Ọ bụ onye ọkpụkpọ pụrụ iche.  Onye na-ahụ maka ịgbachitere Cleveland Browns Rob Ryan kwuru na Nwoke ahụ enweghị atụ. O mere onwe ya onye nke kachasị na akụkụọ n'gba bọọlụ site na usoro ọrụ ya, na ụzọ o si elee ma mụta ihe na teepu bọọlụ ndị ọzọ gbara.   Ekwuru ihe ndị a n'ihi nnukwu ihe Asomugha mere mgbe ọ na-egwu bọl.  

Mgbe oge egwu bọọlụ 2009 ga chasi, a họpụtara Asomugha dị ka onye n'malite bọọlụ maka 2010 Pro Bowl . A họrọ Asomugha na Sporting News 2009 All-Pro Team (otu abụọ) yana Associated Press 2009 All-Pro Team (otu abụọ). Nke a gosi akara nke atọ ya na ndị otu Pro Bowl na All-Pro n’ọrụ afọ asaa ya na Oakland Raiders . 

Na 2010, a họpụtara Asomugha ka ọ bụrụ onye otu Fox Fox 's  na USA Today ' NFL All-Decade Team.  

Asomugha gara n'ihu na-emeri egwuregwu n'aha ndi klọb ya n'ihi ụzọ dị mma isi na-egwu bọl. N'afọ 2010, ọ gbara bọl di'egwu. Ọ'daghị mbà na afọ ahụ cha cha.  O nwere ike igba oke ọsọ pụrụ iche, onye nkuzi Seahawks Pete Carroll kwuru. Ọ bụ ihe ị na-achọ ugbu a n'akụkụ akụrụngwa bọl ma dị mma dịka ị nwere ike ka nwoke.  Mgbe ọ na-agba ndị Kadịnal Arizona, onye dị ka onye na-elekọta ihe mgbaru ọsọ bu Pro Larry Fitzgerald kwuru, Ihe ị hụrụ na teepu maka nwoke nke'a bu eziokwu, o nwere ukwu na-enweghị atụ na ụkwụ dị egwu na ọsọ, nke ahụ bụ oninye Chineke nyere ya ma ịdị ogologo ma nwee ike gbaa bọọlụ etu okwesiri.”  Mgbe oge egwuregwu bọọlụ 2010, a họọrọ Asomugha dị ka onye nmalite maka ihe ngosi nke 2011 Pro Bowl . A họrọ Asomugha na ESPN John Clayton '2010 All-Pro Team  ya'na Peter King ' Sports Illustrated 2010 All-Pro team.  Ahọrọ kwa ra Asomugha na ndi ama'áma Associated Press 2010 All-Pro Team, nke'a nke anọ nhọrọ dị ka ihe All-Pro . 

Mgbe oge bọọlụ 2011 malitere, ewere Asomugha dị ka onye nweere onwe ya na ahịa. N’ọnwa Julaị n’afọ 2011, Asomugha na Philadelphia Eagles  nwere nkwekọrịta afọ ise, nde iri isii, na nde iri abụọ na ise.   

N’afọ 2011, ọ'kpara ike di'egwu na oru ya na akpọ ya aha di ka bụ onye nno chita anya ọzọ nke 2012 Pro Bowl .  

N'oge ọ nọ na Filadelfia, ndị otu ahụ gbalịsiri ike ime ihe di'iche. Asomugha mechara hapụ otu ahụ na njedebe nke oge bọl 2012 2012 mgbe ya na ndị otu ahụ enweghị ike ikwenye na nkwekọrịta ọzọ.  

Na Eprel 2, 2013, Asomugha na San Francisco 49ers, bịanyere aka na nkwekọrịta otu afọ nke ọ ga-enweta ụgwọ ọrụ nke nde $1.35 dollars ya na ohere iji nweta ihe ruru nde $1.65 dollars na nkwado. Na November 4, 2013, otu ahụ gbaghaara Asomugha, wee hapụ ya na nkwekọrịta ahụ.

Na Disemba 26, 2013, Asomugha na ndi Oakland bịanyere aka na nkwekọrịta otu ụbọchị ka o wee nwee ike ịla ezumike nká dịka onye Raider.

Na afọ 2016, Pro Football Focus kpọrọ Asomugha di ka onye ọkpụkpọ Oakland Raiders nke afọ iri gara aga.  

Asomugha malitere ọrụ ihe nkiri ọkachamara na afọ 2008 na CW Network sitcom Egwuregwu ahụ (The Game) . N'afọ 2009, ọ me're ihe nkiri ebe ọ buụrụ Ken Shaw na mmalite nke Friday Night Lights Season 4.  Na afọ 2010, ọ pụtara na ihe nkiri na TNT nke a'na akpọ Leverage dị ka Walle na Oge nke atọ na ihe omume  akpọ kwa ra The Scheherazade Job.  

N’afọ 2012, o mere ihe nkiri ngosipụta onyonyo akpọrọ  Fire with Fire nke Bruce Willis, Rosario Dawson na Josh Duhamel bụ ndi akachasi hụ anya níme ya. O sonyekwara na ide, imepụta ma gosi obere ihe nkiri dị egwu akpọrọ Double Negative ya na onye ihe nkiri ọzọ, onye Australia Adam J. Yeend. Ihe ngosi ahụ bụ maka ihe me're na etiti abani abuọ na ndu onye Muslim, bụ onye America bụkwazi onye edemede na agba mbọ.  

Asomugha pụtakwa na ihe nkiri na atọ ọchi nke Will Ferrell  akpọrọ Funny or Die, na Roadside Attractions, Hello, My name is Doris na dị ka ya onwe ya na usoro ana eme na onyonyo Comedy Central akpọrọ Kroll Show, nke onye na egosi karisia bụ Nick Kroll .  Ọ rụkwara ọrụ dị ka onye na-eme ihe nkiri na Netflix na nke akpọrọ Beasts of No Nation . 

N’afọ 2017, ọ rụpụtara ihe nkiri na Amazon Studios akpọrọ Crown Heights. Ọ bukwa onye akachasi hụ anya na ihe nkiri ahụ.  Crown Heights banyere kwa na asọmpi na Sundance Film Festival na Jenụwarị 23, 2017 na ngalaba US Dramatic category. Ihe nkiri ahụ natara nyocha ọma na Sundance Film Festival,  maa nwe nmeri dị ka ihe nkiri igwe ndi nmadu hụrụ na anya na ngalaba ahu ya nke bu Audience Award maka U.S. Dramatic Film.

A hụta Asomugha dị ka otu n'ime ndị na-eme ihe nkiri nke Sundance  Film Festiva 2017  .     

Asomugha bu onye isi oche ndi  . Asomugha Foundation na-arụ ọrụ mmemme abụọ: maka nwa mgbei na ụmụ nwanyị di ha nwụrụ nọ na mkpa (  ) na Asomugha College enye'm aka maka ndị Ọkà Mmụta (  ). 

Site na , Asomugha na ezinụlọ ya na-enye nri, ebe obibi, ọgwụ, ọzụzụ ọrụ, agụmakwụkwọ, yana mmụta nye ndị inyom di ha nwụrụ na ụmụ mgbei a na emekpa ahụ na Nigeria . Ugbu a, OWIN nwere ogige abụọ na Nigeria ma na-ezube ịgbasa na mba ndị ọzọ na Africa .  

Na afọ 2006, Asomugha bidoro mmemme . Kwa afọ, ọ na ahọrọ ụmụ akwụkwọ sitere ụlọ akwụkwọ di che iche na Bay Area na mpaghara Los Angeles soro ha ga njem kọleji na gburugburu mba ahụ. Otu n'ime nzukọ ndị o sonyere na inyere ya aka mee nka bụ East Oakland Youth Development Center, otu nzukọ 501 (c) (3) na Oakland, California .  N'ime afọ abụọ mbụ, Asomugha kpọọrọ ụmụ akwụkwọ gaa na Morehouse College, Spelman College, Georgia Institute of Technology, Mahadum Clark Atlanta, Mahadum Harvard, Massachusetts Institute of Technology, Mahadum Boston, Mahadum Brown na Mahadum Berklee . Maka nlegharị anya afọ 2009, Asomugha kpọọrọ ụmụ akwụkwọ gaa ụlọ akwụkwọ dị na New York City gụnyere NYU, Mahadum Columbia,  Juilliard, Fashion Institute of Technology, Mahadum Fordham na Schoollọ Akwụkwọ Ọhụrụ .  Na afọ 2010, ACTS gbasaa rukwa na mpaghara ụlọ akwụkwọ sekọndrị na  Los Angeles. Maka nlegharị anya nke afọ 2010, ha gara ụlọ akwụkwọ dị na Washington DC gụnyere Mahadum Georgetown, Mahadum George Washington, Mahadum America, Mahadum Howard na Mahadum Maryland .  Na afọ 2011, ACTS gawara New Orleans, LA. Ebe ndị a gara nleta bụ Mahadum Loyola, Mahadum Xavier nke Louisiana, Mahadum Southern, Mahadum Tulane na Mahadum Louisiana State . Ndị niile sonyere ndị njem ahụ gụsịrị akwụkwọ sekọndrị ma gakwa ụlọ agụmakwụkwọ ka elu.  

Asomugha sonyere onye isi ala gara aga  Bill Clinton, Matthew McConaughey, na Marie Tillman na Nzukọ Mgbakọ nke Mahadum Texas Global Initiative (CGI U) nke Mahadum Texas na Austin kwadoro iji kparịta maka mkpa ọrụ gburugburu ụwa di ya na ụmụ akwụkwọ inwe nkwu puta okwu. CGI U bụ ihe President Clinton malitere na ntorobịa ya iji kwado ụmụ akwụkwọ kọleji ka ha tinye aka ma mee ihe banyere ụfọdụ nsogbu di na ụwa niile siri ike na mpaghara dịka agụmakwụkwọ, ịda ogbenye na ahụike ụwa. Na CGI U, Asomugha gwara ndị isi ụmụ akwụkwọ karịrị otu puku na narị abụọ, ndị isi ụlọ akwụkwọ mahadum na ndị isi otu ndị ntorobịa gbasara mbọ ya na Nigeria na Oakland, CA.   Kwa afọ site na afọ 2009, ana akpọ Asomugha òkù di ka onye ọbịa na onye na sonye Clinton Global .    

Ọzọkwa, Asomugha na-ekesara ndị na-abata ụlo akwụkwọ nri na afọ ọ bụla na Akwụkwọ sekọndrị na Narbonne na Los Angeles. Ọ na-enyekwa ndị egwuregwu bọọlụ na basketball akpụkpọ ụkwụ, nkwekọrịta o dere n'ime nkwado ya na Nike banyere inye aka. 

Maka mbọ'na agbasi  ike mgbe niile n’ọrụ obodo, akpọrọ Asomugha aha di ka onye Home Depot Neighborhood MVP 2007  

N’afọ 2008, enyere Asomugha onyinye nke Onyeisi alamaka ndi naénye aka na'efu na obodo.   E'guzosi onyinye ike maka iji mata ndi America n’enye aka puruiche na iru oru obodo.  

Ndị otu ibe ya na NFL Players Association nabatala Asomugha ma họpụta ya na afọ 2005, 2006, 2007, 2008 na 2009 maka Onyinye Byron ‘Whizzer’ White maka nnukwu ọrụ ona arụ na n'ime obodo. N’afọ 2010, e nyere Asomugha na onyinye di'ka onye iri anọ na anọ nke Byron “Whizzer” White NFL Man of the Year, nke be ugwu kasị elu ana enye ndi NFL Players Association’s (NFLPA)  

Akpọrọ Asomugha aha maka e'gụnye ya na onyinye nnukwu ugwu nke Sports Illustrated  oka egwuregwwu nke Afọ 2008.  

N'afọ 2009, akpọrọ Asomugha ma gụnye ya na Dream Team for Public Service nke  .  

N'afọ 2012, Asomugha natara nturu ugo a kpọrọ  site n'aka Ndị Isi Okwu Mgbakọ Mba Nile na anọkọ maka ihe banyere amaala  

N’ọnwa Juun afọ iri abụọ na anọ n’afọ 2013, Asomugha lụrụ onye na-eme ihe nkiri Kerry Washington .    Di na nwunye ahụ nwere nwa nwanyị, Isabelle, amụrụ na 2014  na nwa nwoke, Keleb, amụrụ na 2016.  

Asomugha nwere ụdị ikpu ìsì akpọrọ deuteranomaly ma kwupụta nkaa na Juun afọ 2009 na mbipụta ESPN Magazine  Ọ sịrị  Achọpụtara ya mgbe m dị ihe dị ka afọ asaa. Ọ metụtaghị egwuregwu bọl nna-egwuri n'ezie - enwere m ike ịmata ọdịiche dị n'etiti agba na agba ma'nke gbara ọchịchịrị. Naanị nsogbu nwere bu ịmara ihe dị iche n'etiti agba yiri onwe ha ọkachasị n'etiti agba ndị na-enwu gbaa. Ha niile na adim ka otu ihe. Enweghị nsogbu dị ka m na-egwu bọl n'ámá egwuregwu .   

Asomugha bụ onye otu Kappa Alpha Psi . 




#Article 359: Nnamdi Kanu (1608 words)


Nnamdi Okwu Kanu (a mụrụ ya na ụbọchị ịrị abụọ na ise nke ọnwa Septemba na 1967)   ) ọ bụ onye Naịjiria mụrụ n'ala bekee  Ọ bụ onye ndu ndị Indigenous People of Biafra (IPOB). Ebumnuche ndị IPOB bụ imepụta obodo kwụụrụ onwe ya maka ndị bi na mpaghara ọdịda anyanwụ mpaghara nke Nigeria site na ntụgharị aka.  Kanu bụ onye isi ụlọ ọrụ redio  a ala ndị ọcha edebanyere aha ya bụ Radio Biafra .  Ejidere Kanu maka ebubo aghụghọ na Lagos dị na Nigeria na ka ọnwa Ọktọba dị na mkpụrụ ụbọchị iri na anọ na afo 2015 wee jidere ya ihe karịrị otu afọ, n'agbanyeghị iwu dị iche iche ụlọ ikpe nyere maka ịhapụ ya. Mgbe ọ nọ n'ụlọ ikpe, Kanu na-eyi uwe mkpuchi na mkpuchi isi ndị Juu mgbe niile. O kwuru na ụlọ ikpe, na ya kwenyere n'okpukpe ndị Juu  ma na-ele onwe ya anya dị ka onye Juu na oge ụfọdụ edugawo ndị ya na Biafra n'ekpere dị iche iche nke ndị Juu na nkwenye okpukpe.   Ka ọnwa Eprel dị na mkpụrụ ụbọchị iri abụọ na asatọ nke afọ 2017, a tọhapụrụ Kanu n'ụlọ mkpọrọ na ịgba akwụkwọ.  

A mụrụ Kanu na Isiama Afara Ukwu, Umuahia, Abia State, Republic of Biafra . Aha nna ya bu Eze Israel Okwu Kanu (JP)  na nne ya, Ugoeze Nnenne Kanu.  Ọ gara ụlọ akwụkwọ a na-akpọpPaịmarị Avenue wee gaa Gọọmenti  College nke dị na Umuahia maka agụmakwụkwọ sekọndrị ya. Ọ gụrụ akwụkwọ na Mahadum nke Nigeria, Nsukka wee kwaga  ala bekee bụ UK tupu ya gụchaa akwụkwọ.  

Na u 

Na ụbọchị nke ise nke Septemba na afo 2015, Nnamdi Kanu bụ onye ọbịa bịara nzụkọ World Igbo Congress nke emere na Los Angeles, ebe ọ gwara ndị na-ege ya ntị anyị chọrọ egbe ma chọkwue  mgbọ.  N'ajụjụ ọnụ ya na Junu na afo 2017, Kanu kọwara ihe ọ na-ekwu na arịrịọ ọ rịọrọ maka ịnata ihe onyinye mgbọ na egbe na aka ndị otu ndị ala anyị nọ America maka ichekwa ndị Igbo na mwakpo ndị agha ndị Fulani na-achị ehi na a wakpo ndị Igbo, ha ka na -eme ya ụgbụ a na ala Biafra.  

Nkwupụta mkpọpụta Kanu bụ ntinye nke nnupụ isi obodo iji kwagide ụlọ ọ na-achọ nnwere onwe nke ndị ya. N’ igbasa ozi dị iche iche, Nnamdi Kanu kwupụtara etu nnabata ya Martin Luther King Jr. na ụdị ndị isi obodo Mahatma Gandhi ga-esi bute “mweghachi nke Biafra”. N'ajụjụ ọnụ a gbara ya na Newsweek, Nnamdi Kanu kwupụtara nkwenye ya na nkuzi Martin Luther King Jr na Mahatma Gandhi, Enwere m olileanya na ihe anyị na-achọ nwere ike mezuo n'udo. Abụ m onye na-akwado iguzogide oke. Gandhi na Martin Luther King nwalere ya wee rụpụta ezigbo ihe, ya bụ o gịnị kpatara na ọ gaghị arụ ọrụ n ’ọnọdụ anyị?” 

Tupu nhoputa ndi isi nke afọ 2019, IPOB yiri egwu ijide nhoputa ndi ndọrọ ndọrọ ochichi. Site na ihe  onye ndu IPOB, Nnamdi Kanu kwuru na, Ọ ga abụ nwa nwoke bụ usoro dị iche iche. Ọ bụ nnupụ isi obodo, mmegide ọnụ, ọ bụ ngosipụta nke iwe anyị nke Naịjiria na ihe ọ na-anọchite anya ya . Ndi ndọrọ ndọrọ ọchịchị obodo Naijiria katọrọ nguzo ya maka ịhapụ itu ntuli aka. N'uhuruchi nke ntuli aka ahụ, Nnamdi Kanu buliri ọkwa nwatakịrị ahụ ma gbaa ndị nwe ala ume ka ha sonyere na ntuli aka ahụ ọ kọwapụtara ọnọdụ ya dị ka bịanyere aka na ya, kaa ya akara ma nyefee ya  . A nabatara mgbanwe ya na ebe di iche iche dika njikere igha ntị ihe ndi ozo kwuru.  

Na ụbọchị ịrị na asatọ nke ọnwa Ọktọba na afo 2015, akụkọ kọrọ na ndị uwe ojii nzuzo Nigeria jidere Kanu na Lagos State site na Ngalaba  Ọrụ (DSS).   Kanu a gwala ndị ọkaiwu ya na n’abalị iri na anọ n’ọnwa Ọktọba afọ 2015, ndị ọrụ gọọmentị Federal Security nke Nigeria, ndị ọrụ nchekwa steeti (SSS) jidere ya n’ime ụlọ họtel ya na Golden Tulip Essential Hotel Ikeja, Lagos Steeti .  Ndị ọka iwu na mkparịta ụka mgbasa ozi kwuru n'etiti ụbọchị ịrị na anọ na iri na asaa nke ọnwa Ọktoba na afo 2015 na ha amaghị ka onye nke ha ejidere mere wee ruo na ụbọchị nke iri na asatọ nke onwa Ọktọba na afọ 2015, mgbe ụlọ ọrụ mgbasa ozi mebiri akụkọ banyere njide e jidere ya na aka ndị SSS na Abuja .  Ozi ọma banyere njide e jidere Kanu kpalitere ngagharị iwe na Delta State, Enugu State, Rivers State, Cross River State, Abia State, Imo State, Akwa Ibom Sate, Bayelsa State nakwazi Anambra State .  

N’abalị iri na itoolu na afọ 2015, a gwara anyị na Nnamdi Kanu enwerugo onwe ya  mgbe ọ mechara ịgba izu nzuzo n’ụlọikpe majistrate, Wuse 11.  N'gbanyeghị, mgbapụta agbapụtara ya, e nwere ihe arụmuka ma nwekwara ebubo na ndị DSS kwupụtara mgbapụta ahụ naanị iji mee daa ndị Biafra obi maka iwe ya na enwe.    

Ụlọ ikpe Majistrate nke mbụ nọ na Abuja na ụbọchị iri na asatọ nke ọnwa Novemba na afọ 2015 nyere iwu na Ngalaba Ọrụ (DSS) maka iwepụta Kanu n'ụlọ ikpe na ụbọchị ịrị abụọ na asatọ nke ọnwa Nọvemba na afọ 2015.  N'agbanyeghị, akụkọ a kọọrọ na Ngalaba Ọrụ (DSS) nwetara ikike ụlọ ikpe nzuzo iji jide Nnamdi Kanu.    Onye ọka iwu Kanu, Obetta, na n'ajụjụ ọnụ kwuru na mgbe n'ụlọ ikpe, onye ọka iwu ahụ nyere ya akwụkwọ nwere mpempe akwụkwọ nke nyere ikike ka Ngalaba nke Ọrụ (DSS) inwụchi Kanu ruo ọnwa atọ na-esote ya iji mechie ihe ha kwụrụ bụ nyocha maka nkwado nke iyi egwu na iyi ọha egwu ”.  

Emechara ka akpọrọ Kanu ikpe na 23 nke November 2015 n'ụlọ ikpe gaa n'ulo Magistrate nke dị na Abuja na nke mbụ   maka ebubo nke izu ohi, mmaja na ndị otu nke nzukọ na-akwadoghị nke Ngalaba Na-ahụ Maka Ndị Ọrụ Naịjirịa (DSS). Ebubo ahụ merụrụ Nkebi 97, 97B na 397 nke ntaramahụhụ koodu nkeNigeria.    Onye ọka ikpe bụ Usman, nọ na ụbọchị ikpeazụ a hotara maka Mịnịstrị na- ahụ maka ọrụ (DSS) maka ọdịda n'ihe na  ha enwepụtaghị Kanu n'ụlọ ikpe ugboro abụọ nkemgbe e wepụtara okwu a n'ụlọ ikpe.  Ka ọ dịgodị, ndị na akwado Kanu were iwe bata Nigeria gaa n' isi obodo ala ahụ bụ Abuja ha ji okomoko ụgbọ ala na udo mkpesa maka onye ndú ha bụ onye akpụrụ site aka Gọọmenti dị elu, tupu Wuse Mpaghara nke abụọ majistrati Court, Abuja na ụbọchịiịrị abụọ na atọ nke ọnwa Novemba na afọ 2015.    Ndị na-eme ngagharị iwe Biafra ji kaadị ekike ha bụọ abụ ma gbaa egwu na ogige ụlọ ikpe ebe ịnụ ikpe a gara. Ndị na-eme ngagharị iwe yiiri polo na okpu nwere akwụkwọ e dere dị ka Biafra Ugbu A Ma Ọ Bụghị Ma Ọlị, Buhari Hapụ Kanu Maka Anyị, N'elu Biafra ka anyị guzoro. Ndị ngagharị iwe nke ndị otu IPOB na agagharị na mpaghara ahụ dị mmadụ puku iri na ise n'obodo ndịda ọwụwa anyanwụ isi nke Onicha n'otu oge. Ọ bụ otu ihe ahụ mere n'ihe karịrị puku mmadụ iri abụọ na-eme ngagharị iwe na Aba, Abia Steeti n'otu ụbọchị ahụ.   

Kanu, site na aka onye ndụmọdụ ya, tinye akwụkwọ na-arịọ ndị ọchịchị gọọmentị ka ha wepụ ya n'aka ndị ọrụ nke Ngalaba Ọrụ (DSS) ma gị ya n'ụlọ mkpọrọ. Ọkaikpe ya, Obetta siri ọnwụ ka ebu gara ya onye ọ na ekpere ikpe n'ụlọ mkpọrọ ịji nyere ya aka ịnweta ndị lowya ya n'ụzọ dị mfe.  

Mgbe ọ nọ n'ụlọ ikpe, Ngalaba Ọrụ (DSS) rịọrọ Ụlọikpe Magistrati  nke 'Wuse Zone 2 ka ọ kwụsị ikpe Nnamdi Kanu n'okpuru ngalaba 108 (1) nke nchịkwa nke ikpe ikpe mpụ na afọ 2015.  Idakwo gara n'ihu kwuo na Ngalaba Ọrụ nke DSS  enwetara iwu site na aka Ụlọikpe dị elu na Abuja, nke dị na abalị iri na Nọvemba, iji jide onye a na-ebo ebubo na mkpesa yawee rue  ụbọchị  iri na itenanị .  N'agbanyeghị, onye ọka iwu Kanu Obetta jụrụ mkpọrọ nke atụrụ onye onye ọ na ekpere ikpe. Obetta kpere ụlọ ikpe ekpere ka ọ kwụsị ikpe a n'ihi na ndị ọka iwu ewepụtaghị ozi ọbụla n'aka Attorney-General nke Naịjiria niile onye nwere ikike ịnabata ụdị ihe a. Obetta gwakwara ụlọ ikpe ahụ na DSS mebiri iwu ụlọ ikpe ahụ nyere ikike ịgbazị ego zuru oke mana enyereghị ya, na-agbakwụnye na onye eboro ebubo nọrọ na Ngalaba Ọrụ Ndị Ọrụ (DSS) kemgbe ejidere ya.  Onye ọka ikpe ụlọ ikpe ahụ, Usman Shuaibu, mgbe o gechara ndụmọdụ abụọ ahụ, eyigharịrị okwu a ruo ụbọchị nke mbụ nke ọnwa Disemba na afọ 2015 maka ikpe.  

Ndị ikike ọchịchị nke Naịjiria ka na-achọ ya mgbe o mere aghụghọ nke kpatara ọnwụ nke ọtụtụ ndị ntorobịa ọwụwa anyanwụ. 

N’abalị iri abụọ n’ọnwa Ọgụstụnna afọ 2015, Vanguard kwupụtara na ahapụrụ Kanu na mgbapụta. Agbanyeghị, isi mmalite mgbasa ozi na-akwado ebumnuche IPOB kpọrọ ịgbapụta mgbagha ma kwuo na DSS kwupụtara mgbapụta ahụ naanị iji mee ka obi dị ndị Biafra na-enwe iwe mma.  Emechaala tọhapụ Kanu na mgbapụta site n'aka Justice Binta Nyako maka ahụike. 

Kanu pụrụ n'anya ndị mmadụ mgbe ndị agha Nigeria wakporo ụlọ ya na Septemba na afo 2017.  Enweela asịrị banyere ebe ọ nọ kemgbe ihe karịrị otu afọ na ndị otu IPOB na-ebo gọọmentị Buhari ebubo na ha tọrọ ya. Ọ ga-emegharị ọzọ na Ọktoba na afọ 2018 mgbe foto ya na vidiyo ya banyere ya n'Izrel gbasara mgbasa ozi n'ebe dum.  Ọ ga na-eleta mba dị iche iche na Europe ebe ikpe ịgba ọchịchị gọọmentị Naịjirịa wetaara ya, ka na-agha n'ihu. 

Kanu sitere na mmalite nke nkwado ya kwuru okwu banyere ndị na-akpata arụmụka nke ukwuu n'oge dị iche iche. 




#Article 360: Nmanu nri (123 words)


Nmanụ nri bụ nmanu oriri si na uru mkpuru nkwu puta. Nmanua na acha ọbara ọbara. Ebe kachasi isi nweta nmanua bu site na African oil palm (Elaeis guineensis) . Aga enwetakwa nmanua site na osisi American oil palm Elaeis oleifera ma obu na Maripa palm (Attalea maripa) nmaji obere.   




#Article 361: Ákì (184 words)


Áki bụ mkpụrụ nke nọ n'ime  mkpụrụ nkwụ a na ata-ata . Mkpụrụ osisi nkwụ a na-enweta mmanụ abụọ dị iche: mmanụ nkwụ na- esite na ụru nkwụ mpụta, yana    nke na-esi na ákì pụta.  

Avuvu ákì bụ ihe na-afọ ma apipụtacha mmanụ na ákì akwọrọ-akwọ, nke a na aghọ erimeri ehi ma ọ bụ ejiri ya na-emeho ọkụ ma na-akwanyekwa ọkụ n'ime obodo.  

Avuvu ákì na n'enye ihe nke ndi bekee n'akpọ faiba na Protini na ahụ ụmụ anụmanụ dika ehi na ewu.   Tinyere ihe ndị ọzọ bụ erimeri ụmụ anụmanụ, avuvu ákì ka avuvu ákì-bekee nma yana nke koko. mana avuvu nke azụ na nke mgbamgba-ekere ka ya enye ihe n'ahụ nke a n'akpọ protini. 

Ihe mejupụtara ya bụ faiba 16%, avuvu ákì nwekwara ihe ndi ọzọ ọ na enye nke ndi bekee n'akpọ phosphorọs na kalziụm nke na edozi ọkpụkpụ. Onwekwara ihe ndi ọzọ: Magneziụm, Ayọn na zink.  Ihe ndi ozo atuputara maka inye umu ehi nri bu ahihia kernel (50%), molasses (5%), ahihia (42%),  nzu (1.5%), premix mineral (1%), na nnu ( 0,5%), ya na trace element / vitamin premix.  




#Article 362: Amaechi Muonagor (265 words)


Amaechi Monagor (a mụrụ ya na Idemili, Anambra Steeti) Ọ bụ onye na-eme ihe nkiri ejije onyonyo na onye na- eme ihe nkiri na Naijiria . Na afọ 2016, a họpụtara ya na AMVCA 2017 dika Onye Nlere  

Amaechi Monagor (a mụrụ ya na Idemili, Anambra Steeti) Ọ bụ onye na-eme ihe nkiri ejije onyonyo na onye na- emebe ihe nkiri na Naijiria . Na afọ 2016, a họpụtara ya na AMVCA 2017 dika Onye Ọkachamara na Ejije ihe nkiri na atọ ọchị.   

Amaechi Monago bụoo yw 

n'obodo Obosi dbụ onye Obos     

n'obodo Obosi dbụ onye Obosi nke dị na Idemili  

Amaechi Monagor bụ onye Obosi nke dị na Idemili, Anambra Steeti na Naịjirịa . Ọ gụrụ akwụkwọ  na St. Meri Praịmarị Skuulu, Obosi ya na Oraifite Grammar Skuulu tupu ọ gụọ akwụkwọ na Mahadum  Naịjirịa nke dị na Nsụka (UNN) ebe ọ gụrụ Economics, ọ gụsịrị akwụkwọ na afọ 1987.

Ọ lụrụ nwanyị ma nwee Ụmụaka anọ. 

Na afọ 1989 mgbe ọjị chara otu afọ fee chaa ala nna ya, Amaechi bidoro ịrụ ọrụ na ụlọ ọrụ ndị  NAN (News Agency of Nigeria). Ọ hapụrụ ọrụ ya mgbe afọ ole na ole gachara maka ịrụ ọrụ na ejije mbụ ọ mere dị ka Akunatakasi na Taboo 1, na ihe nkiri ndi Naịjirịa. 

Na afọ 2016, e nwere ọtụtụ mbipụta na weebụsaịtị nke kwuru na Amaechi ejighị ahụ na ọ na- arịa ọrịa shuga . Kemgbe ahụ, Amaechi egosibeghị onwe ya ma ọ bụ gosipụta onwe na ihe nkiri onyonyo  ọbụla. A na-anụ kepu kepu na ọ kwụsịrị ụlọ ọrụ ime ihe nkiri onyonyo .    




#Article 363: Chinwe Nwogo Ezeani (354 words)


Chinwe Nwogo Ezeani, bu onye Oba akwukwo ndi kwuzuru akwuzu nke Naịjiria, ọ bụkwazi onye na ahu maka oba akwụkwọ na Mahadum  ugbu a na Mahadum Nigeria nke dị na Nsukka (UNN). Ọ bụ nwa nwanyị izizi nwanyi bụrụ ọnye oba akwụkwọ naMahadum nke Nigeria, Nsukka kemgbe ọ mmalite ya  . O nwere nzere BA (Hons). ) Nig ; MLS Ibadan na PhD Nig .  

Ezeani bidoro ọrụ ihe ọ gụrụ na 1991 na Ụlọ ọrụ Kansul ndị bekee nke dị na Enugu dị ka onye na-enyere aka na ngalaba ọba akwụkwọ nke  Zonu Ọdịda Anyanwụ  tupu ọ banye ọrụ nke Mahadum nke Nigeria site na ebe ọ rịgoro n'ọkwá Oba Akwukwo Mahadum University.  

Enyerela ya onyinye nke mpaghara na nke mba niile dịka Africa Academy of Science, Nairobi Kenya nke tinyere ego 

Enyerela ya onyinye nke mpaghara na nke mba niile dịka Africa Academy of Science, Nairobi Kenya nke tinyere ego ejiaarụ ọrụ anaghị enweghachi azụ (1998) na Association nke Mahadum Afrịka Africa (2000). Ọ bụ onye otu ndị otu ọbá akwụkwọ  (NLA) na onye na-  onye isi oche nke  nke  Ọ bụrụlari ọnye isi oche ugboro abụọ na  . Ọ bụkwa onye otu Kansulu nke ugbua. Ezeani edegharịla akwụkwọ abụọ na akwụkwọ Science  ma dekwaa akwụkwọ maka agụmm akwụkwọ Science.  

Ọ na-akuzi ihe na ulo akwukwo Mahadum nke  ndị ka na-achọ ịnata nzere ya na ndi gụsịrị akwukwo natagoro nzere nke mbụ ha na  . Ọ bụkwa onye nhazi ndị na ahụ maka Ọba akwụkwọ na Nkà Mmụta Ọmụmụ (GSP111) maka  ruo mgbe a họpụtara ya dị ka onye ọdee akwụkwọ Mahadum.  

Ezeani bụ onye ọrụ na ndị na-ahụ maka ọbá akwụkwọ Naịjirịa (NLA) ebe ọ bụ  Onye isi oche oge abụọ nke Ngalaba Nkà na ụzụ Ozi (NLAIT). Ọ bụkwa onye otu oge abụọ Council nke NLA. Ọ rụrụ ọrụ na British Council  ke dị na Enugu, dị ka onye nnyemaaka mpaghara nke Ọdịda Anyanwụ mpaghara tupu ọ banye ọrụ nke Mahadum nke Nigeria nke dị na Nsukka.  

Prọfesọ Chinwe Ezeani nyere aka dị ukwuu n'ọbá akwụkwọ na igbasa ozi banyere Science site n'akwụkwọ ya. Akwụkwọ ọgụgụ ya  o dere gụnyere:   




#Article 364: Emeka Ihedioha (881 words)


Rt. Hon Chief Sir Emeka Ihedioha (a mụrụ ya na abali iri-abuo n’ime onwa iri n’ato na afo 1965)Ọ bu onye ochichi obodo Naịjirịa na onye ahia. Ihedioha bụ onye bụbu gọvanọ nke steeti Imo n’oge gara aga . E wepụrụ ya n'ọfịs na mkpụrụ ụbọchị ịrị na anọ nke ọnwa Jenụwarị na afọ 2020 site na Ụlọ ikpe Kasị Elu nke kwupụtara onye nnochite anya APC ( Hope Uzodinma ) onye nke mmeri na ntuli aka nke afọ 2019 Imo a zoro maka onye ga-achị dịka gọvanọ Imo Steeti. E  wepụrụ ya n'ọfịs na ụbọchịiịrị na anọ nke ọnwa Jenụwarị na afo 2020 site na mkpebi ikpe Ụlọ Ikpe Kasị Elu.   

Ihedioha gara n'ihu tinye akwụkwọ iji wepụta ma mebie ikpe Ụlọ ikpe Kachasị .  Ọkaikpe Chima Centus Nweze kwupụtara mkpebi na ekwenyeghi ekwenye, mana e wepụrụ ngwa akwụkwọ ahụ. 

Ihedioha bụ onye otu Peoples Democratic Party (PDP) ma nọchitere Aboh Mbaise / Ngor Okpala Federal Constituency nke Imo State site na 2003 ruo 2015. Ọ bụkwa onye bụbu onye nnọchi anya onye nnọchite anya ndị ụlọ omebe iwu.  O nwere onye isi obodo dika onye isi nke Order nke Niger (CON). 

Ọ bụ onye enyemaka onye nnọchiteanya nke Ụlọ Omeiwu site na afo 2011 ruo na afọ 2015. N'ime oge a, ọ rụrụ ọrụ dị ka Ọkà Okwu nke Ụlọ Omeiwu mgbe eyisịrị Tambuwal dị ka Onye isi oche nke Gọọmentị Sokoto Steeti.  

A mụrụ Ihedioha na abali iri abụọ na anọ na afọ 1965 na Mbutu dị na Aboh Mbaise Lokalu gọọmenti na Imo Steeti, na Ọdịda Anyanwụ nke obodo Naịjirịa . 

Ọ gara Town School Mbutu na Aboh Mbaise wee guzue na SDA Praịmarị Skuulu na Abule Oja, Yaba na afo 1976. Ọ gara akwụkwọ sekọndrị nke ana-akpọ St. Efrata, Owerrinta nke di ugbua Abia Steeti . Ọ gakwara Mahadum Lagos, Akoka-Yaba, ebe ọ nwetara akara mmụta Bachelor na Science (B.SC) na Science Science na Technology, na afọ 1988.  

Ihedioha nwetara akwụkwọ nzere maka isi na njikwa ego sitere na Mahadum Stanford, yana ụlọ akwụkwọ gọọmentị Harvard Kennedy, Mahadum Harvard .  

N’afọ 1992, a họpụtara Ihedioha ka ọ bụrụ onye na-ahụ maka ndị nta akụkọ na Onye isi ala nke Federal Republic of Nigeria, Chief Iyorchia Ayu . Mgbe otu afọ gachara, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi ọdee akwụkwọ nke Onye isi oche Onye Isi oche. Followinggbaso mgbagha ndị agha na usoro iwu na November 1993, Ihedioha laghachiri na omume nkwukọrịta ya dị ka Onye Isi Nchịkwa Ndị Ọrụ Nkwado Mbụ. Ọ ghọrọ onye isi mgbasa ozi nke mgbasa ozi ọhaneze nke ndị Democratic Democratic guzobere ọhụrụ, onye na-edobe ndị Democratic Democratic Party na 1998. 

A họpụtara ya onye enyemaka pụrụ iche nye Onye isi Ọchịchị na Utilities na Julaị na afo 1999, dị ka onye enyemaka pụrụ iche na mgbasa ozi nye Onye isi oche nke Senate na Nọvemba na afo 1999, yana onye enyemaka pụrụ iche n'okwu ndọrọ ndọrọ ọchịchị nye Onye isi ala na Septemba na afo 2001. Ọ meriri  dịka onye otu na-anọchite anya Aboh-Mbasie - Ngor Mmadu  Onye kwue uche yatituna y ofSteetiSnatafo e na 2003.  

Ọ bụ onye nnọchi anya ndị nnọchiteanya nke Ụlọ Omeiwu site na afọ 2011 ruo afọ 2015. N'ime oge a, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye Ọkà Okwu nke Ụlọ Omeiwu mgbe eyisịrị  Tambuwal dị ka Onye isi oche nke Gọọmentị Sokoto Steeti . 

Na ụbọchị itenanị nke ọnwa Maachị 2019, Ihedioha sonyere n'asọmpị ndị gọvanọ maka Imo Steeti n’okpuru ọchịchị ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke Peoples Democratic Party (PDP). N’abalị iri na otu n’ọnwa Maachị na afọ 2019, Onye Ọchịchị na-ahụ maka ndị mmadụ nọ n’Imo steeti kwupụtara Ihedioha abụrụla gọvanọ na steeti Imo, ebe ọ meriri Uche Nwosu (ọgọ nwoke onye gọvanọ) ọ chụrụ nta vootu n’okpuru Action Alliance Party (AA) na mkpokọta 273,404 vootu. 

E wepụrụ ya n'ọfịs na Jenụwarị dị na mkpụrụ ụbọchị iri na anọ nke afọ 2020 site na mkpebi ikpe Ụlọ Ikpe Kasị Elu.  

N’agbata afọ 2003 na 2007, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi oche, Kọmitii onlọ na Transportgbọ mmiri. Ihedioha kwuru na ịgafe ụgwọ ndị dị mkpa maka inye ohere maka ikere òkè nke Nigeria na mpaghara ahụ. Iwu ndị a bụ: 

Kansulu nke na ahụ maka ile banye anya ihe gbasara ifebata ụgbọ elu na Naịjirịa Act 2007  

A họpụtara Ihedioha na afo 2007, ọ wee rụọ ọrụ dị ka onye isi oche na Kọmitii Na-ahụ Maka Njikọ na Nkwekọrịta na Africa. E mechara hoputa ya ka ogide isi nke ulo ahụ , nke a bu onodu o nọ n’oge nile ahu. 

Dị ka Gọvanọ nke Imo Steeti , a kwadoro Ihedioha site na ịmalite usoro iwu dị mkpa nke na-eme ka ego dị na steeti. Ndị a gụnyere: 

NaịjirịaN'ihi usoro iwu ya, National Bureau nke Statistics (NBS) kpọrọ Imo Steeti  dị ka steeti kachasị kwụ a aka ha ọtọ na Naịjirịa , nwere ọnụ ọgụgụ nrụrụ pasenti iri asaa na ụma.  

E jiri maka ibido ọrụ mgbochi mara Ihedioha ebe nile, ịkọpụta mmezi iwu, yana ịkọwa na itinye iwu / bịanye aka na iwu iri na asaa, n'ime obere oge ya dịka Gọvanọ.  

Ebumnuche azụmahịa nke Ihedioha na immepe ụlọ, ọrụ ubi, nke ụlọ ọrụ na mpaghara mmanụ. Ọ lụrụ nwanyị, aha nwunye ya bụ Oriaku Ebere Ihedioha ma nwee ụmụ anọ. 




#Article 365: Nkiru Sylvanus (349 words)


ịNkiru Sylvanus (amuru ya na Eprel, ụbọchị iri abụọ na mbụ n’afọ 1982)  bụ onye na-eme ihe nkiri na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị obodo na Naijirịa. N'ime oge ọ na-eme ihe nkiri dị ka ọrụ ya, o so na ihe nkiri iri asaa.   Ọ nweta kwa'ra nturu ugo dị ka nwata nwanyi na eme ihe nkiri kachasị mma na Africa Magic Viewers Choice Awards Onwe ta ihe nturu ugo ọzọ dị ka obụzọ onye nwanyi kachasị mma na ime ihe nkiri na Africa Movie Academy Awards.     

A mụrụ Nkiru Sylvanus na Osisioma, Aba, obodo dị na Abia State . Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị na sekondịr na Ohabiam, ebe ọ nwetara asambodo akwụkwọ mbụ ya na Asambodo nke WAEC. Ọ gakwara mahadum sayensị na teknụzụ Enugu State, ebe ọ wetara asambodo BSc na Mass Communication.    

Ndi mgbasa ozi akwụkwọ Punch kọwara Nkiru Sylvanus dị ka onye aka ochie na ime ihe nkiri. Sylvanus malitere ọrụ ya mgbe ọ dị afọ iri na asaa, na 1999. O sonye n’ime ihe nkiri Nollywood karịrị iri asaa.    

A gosiputara ya ugboro abụọ (2017  2018) n'akwụkwọ The Guardian na Celebrities Who Made Headlines .   

N’afọ 2011, a gụnyere Sylvanus n’ụlọ ọrụ nke onye bụbu gọvanọ Imo steeti Rochas Okorocha dịka onye enyemaka ya pụrụ iche maka ihe banyere Legọs ma mesịa bụrụ onye ndụmọdụ ya na-ahụ maka ọhaneze.     

Sylvanus, onye bụ onye enyemaka pụrụ iche nye onye bụbu Gọvanọ nke Imo steeti, Rochas Okorocha na-ahụ maka Ọhaneze ka a tọọrọ na Disemba 15, 2012 na elekere 2.30pm dị ka ụlọ ọrụ mgbasa ozi Nigeria nwere aha ọma siri kwu. Otu akwụkwọ mgbasa ozi Vanguard mere ka a mara na ndị na-jide ya chọrọ oge mgbapụta - otu narị nde naira  nke bụ (na ọnụego mgbanwe) na 2012 nke ruru $ 640,000 (Nde narị isii na iri puku anọ US dollar) ka ndị  jidere ya chọrọ ka ha wee hapụ ya.      Ndị ụlọ mgbasa ozi Naịjirịa kwuru a tọhapụrụ Sylvanus n'aka ndị o tọọrọ na December 21, 2012 na elekere 10:30 nke abalị.  

Na 2014 Sylvanus lụrụ Stanley Duru. Mana ha kewa n’afọ 2019.    




#Article 366: Hilda Dokubo (267 words)


Hilda Dokubo (onye a makwaara dika Hilda Dokubo Mrakpor ) bụ onye na-eme ihe nkiri na Naịjirịa na onye ntorobịa na-akwado, ya bụbu onye ndụmọdụ pụrụ iche n'okwu ndị ntorobịa nye Peter Odili, onye bụbu gọvanọ nke Rivers steeti .   

A mụrụ Hilda Dokubo dị ka nwa mbụ n'ime ụmụ isii na Buguma, bụ obodo dị na Asari-Toru, Riva Steeti  ebe ọ gara n’ihu gụchaa akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ praịmarị na nke abụọ na St Mary Steeti Skuulu nke dịnna okporo ụzọ Aggrey ma gụọ akwụkwọssekọndrị ya na Ụlọ Akwụkwọ Gọọmentị Akwụkwọ Sekọndrị.  Ọ bụ otu  n'ime ndị gụrụ akwụkwọ na Mahadum nke Port Harcourt ebe ọ jiri nzere degre Bachelo pụta 

A mụrụ Hilda Dokubo dị ka nwa mbụ n'ime ụmụ isii na Buguma, bụ obodo dị na Asari-Toru, Riva Steeti  ebe ọ gara n’ihu gụchaa akwụkwọ na ụlọ akwụkwọ praịmarị na nke abụọ na St Mary Steeti Skuulu nke dịnna okporo ụzọ Aggrey ma gụọ akwụkwọssekọndrị ya na Ụlọ Akwụkwọ Gọọmentị Akwụkwọ Sekọndrị. Ọ bụ otu  n'ime ndị gụrụ akwụkwọ na Mahadum nke Port Harcourt ebe ọ jiri nzere degre Bachelo pụta na Ụlọ ihe nkiri Arts .  

Dokubo mere nyocha mbụ ya n'oge ntorobịa ya na fim nke afọ otu pukunna narị itenanị na ịrị na itenanị nke akpọrọ Ajọ Passion . Ọ bụ onye  e gosipụtara kemgbe ma mepụta ọtụtụ fim ndị Naịjirịa .  Ọ tinyere aka na nkwado na n'ime ihe nkiri na afọ puku abụọ na iri na ịse nke akpọrọ Stigma, Dokubo meriri dịka onye omeebe kachasị mma na ntinye aka nke ịrị na otuna Africa Movie Academy Awards .  




#Article 367: John Obi Mikel (4479 words)


John Obi Mikel (amụrụ na 22 Eprel 1987) bụ onye egwuregwu bọọlụ ọpụrụiche nke Naịjirịa nke na- agba boolu dịka onye mgbachi na etiti ama egwuregwu ndi otu Stoke City na EFL Championship.  

Mikel malitere ọrụ ya na bọọlụ  na Plateau United, tupu ọ banye na klọb Lyn Lyn na obodo Norway mgbe ọ dị afọ iri na asaa n’afọ 2004. N’afọ 2006, ka osi soro ndị Chelsea  ebe ndị Manchester United kwuru sị na odeba go aha na akwụkwọ ha we'te kwa'ra ihe nnukwu ngbagwoju anya. ọ nọrọ afọ iri na otu na Chelsea, tupu ọ kwaga China ịga gbara ndi Tianjin TEDA  bọọlụ n'afọ 2017. Mgbe ọ nọsịrị afọ abụọ na China, ọ laghachiri England na nkwekọrịta nke obere oge ya na ndị  Middlesbrough, tupu osonye kwa ndi Trabzonspor na nbugharị nke bu n'efu na July 2019. Mikel laghachiri England na August 2020 isonyere kwa Stoke City. N'ime afọ iri na anọ nke ịgba bọl mba ụwa niile n'agbata 2005 na 2019, ọ gbara bọọlụ oge narị asatọ asatọ maka Nigeria, nye kwa ihe mgbaru ọsọ nke bu ọkpụ gọọlụ isii.

A mụrụ Mikel na Jos, Plateau State, nwa nke Michael Obi, onye ahia ulo oru ya bu maka ugbo ala nke na'agaba na Jos na mpaghara obodo ahụ. Nna ya bu onye Igbo.

Mikel bidoro ọrụ ịgba bọl ya mgbe ọ dị afọ iri na abụọ mgbe ahọpụtara ya dịka onye egwu bọọlụ site na ụmụaka ruru puku atọ ka osoro na Pepsi Football Academy, otu ama ama na-eme njem gafere Nigeria niile na-enyocha ndị na-eto eto na-egwu egwuregwu bọl maka ịhọrọ ndị na-egosi na ha nwere ike ịji egwuregwu ahụ mee orụ aka ha na ọdi n'ihụ. A chọtara Obi dika onye mara ihe ekwe na akụ, ma emechaa họrọ ka o soru ọgbakọ klọb Plateau United, klọb nke mepụtara kpakpando dị iche iche na mbụ na bọl dịka Celestine Babayaro, Victor Obinna na Chris Obodo, n'etiti ndị ọzọ, ndị nke gara n'ihu na-aga nke ọma na klọb ndị na agba European league.

Emechara mara ya dị ka John Obi Mikel. O mere ihe ejiri mee isi okwu maka obodo ya na  FIFA Under-17 World Championships na obodo Finland. Mgbe asọmpi ahụ gasịrị, ọ gara n'ihu isoro nyocha maka ndị klọb Ajax Cape Town, na South Africa, ka ọmesia, o sonyere otu di na obodo Oslo nke ana akpọ Lyn Fotball n'ime mba Norway.

N'oge nkwadebe maka asọmpi iko ụwa nke FIFA na-eme na afọ iri na atọ (2003), ndị otu egwuregwu bọọlụ Nigeria (NFA) nyefere aha dika Michael kama Mikel maka asọmpi ahụ na Finland. O kpebiri idobe aha ọhụrụ ahụ, ma kwuo si na ọ nwere ka osi ada pụrụ iche. Na 31 Julaị n'afọ 2006, o kwuru na ọ họọrọ ka akpọ ya Mikel John Obi kama ịbụ John Obi Mikel, dịka a na-akpọkarị ya.  

N'oge ọkọchị nke 2005, Mikel gbara bọl n'aha Nigeria na asọmpi FIFA World Youth Championship nke e mere na Netherlands. Asọmpi ahụ dabara mba Naịjirịa tupu oge ikpeazụ, mgbe ndi mba Argentina meriri haa 2-1. Obi nwetere nturu ugo bọọlụ ọlaọcha maka a họpụtara ya dika onye ọkpụkpọ nke abụọ kachasị mma na sọmpi ahụ. 

Na 29 Eprel 2005, ụbọchị ole na ole mgbe Mikel gbara afọ 18, otu klọb na Premier League - Manchester United kwupụtara na ya na Lyn bịanyere aka n'akwụkwọ iji kpọrọ Obi.  Webụsaịtị United weputara na ha na Obi kpara nkata maka abịanye aka na nkwekọrịta isonyere ha. Obi etinyeghị ndị nnochita anya nya na ịgba ịzu ahụ nke mere ha ji du ba ya na nkwekọrịta nke ga eke chiya maka afo anọ. Eboro ebubo na ndi Lyn zigara ndi nnochi anya na mba ofesi akwụkwọ, na-ekwu na Mikel anọghọ zikwa ha na aka ma'ọbu achọ ọrụ ha. Akụkọ kwuru na nkwekọrịta ahụ ruru nde pounds anọ na mbido,  tinyere ime ka Obi bido ọrụ na Old Trafford na Jenụwarị 2006. 

Otu egwu bọọlụ na Premier League ha na Manchester United na ekwo ekworo bụ Chelsea, mechara nye nzaghachi na-ekwu na ha na Mikel na ndị ọrụ ya enwela nkwekọrịta, mana Lyn gọnarịrị nkwupụta a. Agbanyeghị nkaa, akụkọ mechara gosi na Chelsea kwuru na ọ banyere na ịhazi kaa Obi si were gaa Europe na oge mbụ maka ịmecha soro klọb ahụ. A tinyekwara ihe ọzọ na nkwupụta a mgbe ekpughere na egwuregwu Obi masịrị onye isi Chelsea José Mourinho mgbe ọ na-azụ ndị otu egwuregwu n'oge ọkọchị nke 2004. 

Mikel gosiputara obi uto ya iso United na nzuko ndi nta akukọ mere ngwa ngwa hazia, ebe ese ya dika o jigide uwe Manchester United nke bu akara ndi otu ahụ  21.  Mgbe ọ bịanyere aka na nkwekọrịta iji sonye United, a na-ekwu na Norway na ọ natara ọtụtụ oku ekwentị nmaja site na ndị amaghị. E kenyere Mikel onye na-eche ya nche ma kwaga na họtel dị iche maka nchekwe. Agbanyeghị nkaa na 11 Mee 2005, Obi  bu onye furu efu n'oge egwuregwu bọọlụ Norwegian Cup ana agba megide Klemetsrud. Ahọpụtaghị Obi maka egwuregwu ahụ kama ọ nọ na-ele bọl ahụ na ama egwuregwu.  

Ụfọdụ ndị mmadụ chere na onye nnochita anya ya John Shittu, onye nke batara obodo ahụ ihu Obi bukwa onye zuru ya wee pụọ n’ámá egwuregwu ahụ. Mana ofufu ahụ mere ka enwe nnukwu mkpọtụ na Norway ma kpalite, kpasuo oke nyocha ndị uwe ojii mgbe onyeisi Lyn, Morgan Andersen kwupụtara ndị mgbasa ozi Norway na a tọọrọ la Mikel. Onye na-esote onye nchịkwa Manchester United Carlos Queiroz mechara kwughachi nkwupụta ndị a, na ebo Chelsea ebubo na ọtinyere akana  ebubo ntọ Mikel .  

Ọmecha  achọpụta na Mikel gara London yana onye nnochi anya ya John Shittu, bụ onye na-arụ ọrụ maka otuJerome Anderson 's SEM.  Onye isi nchịkwa Manchester United Alex Ferguson tụlere ịgaru Oslo ịga leta Mikel, mana kpebiri megide nke a mgbe a kọchara na Mikel hapụrụ obodo ahụ.   

Mikel nọrọ n'ụlọ nkwari akụ ụbọchị itoolu tupu ọ pụta na ajụjụ ọnụ na Sky Sports News. Ọ sịrị na akwagidere ya maka ịbanye na nkwekọrịta ya na United mgbe onye nnochi anya ya anọghị ya. Ọ ji kwa iwe kwuo na akụkọ ndị  Manchester United na Lyn na akọ bu akụkọ ịgha ụgha.   

Mikel gwara ndị mgbasa ozi Britain na Chelsea bụ klọb ọ chọrọ ịbịanye aka n'ezie maka igba bọl. Na nzaghachi na ihe omume ndị a, United mere mkpesa na FIFA banyere omume nke ndị Chelsea ma ndị nnọchi anya ahụ, Shittu na Rune Hauge, ndị ama ama maka ajọ ọrụ ha na akụkọ egwuregwu ihe gbasara George Graham .  FIFA nyocha ma wepụ ebubo nkwupụta ndị a na August 2005, na-ekwupụta na enweghị akaebe zuru ezu iji weta ikpe megide Chelsea. 

Mgbe asọmpi ahụ gasịrị, Mikel ekweghị alaghachi Lyn, nke mere klọb ahụ jiri gaa kpesa ya na FIFA. Na 12 August 2005, FIFA kpebiri na Mikel ga-alaghachi Lyn iji mezuo ihe ndị ọzọ ọ nwere na nkwekọrịta ya na klọb ahụ, ebe ha ga-ekpebi ụbọchị ọzọ ka ọ ga akwadoro ma ọ bụ kagbuo nkwekọrịta ya na United.   Mgbe ogasịrị nke ihe karịrị otu ọnwa, Mikel gbasoro mkpebi FIFA wee laghachi Lyn na mbido Septemba 2005 mgbe ọ gụsịrị ọnwa atọ ọhapụrụ ha. 

Kama ịhapụ FIFA iji chọpụta eziokwu ihe gbasara nkwekọrịta nke Manchester United bịanyere aka, Chelsea gbabatara site na ị wepụta onwe ya iji dozie ọnọdụ mbufe ahụ site na mkparịta ụka ha na Lyn na Manchester United.  

Na 2 June 2006, Chelsea, Manchester United na Lyn rutere mkpebi iji dozie ọdịnihu Mikel. Ekwetara ka ndebanye aha Mikelsi na Lyn gaa Chelsea; Manchester United kwenyere ịkwụsị nkwekọrịta nhọrọ ha na Mikel. N'okpuru usoro nkwekọrịta a, Chelsea kwetara ịkwụ United nde pounds iri na abụọ, ọkara nke aga akwụ mgbe mmecha nkwekọrịta ahụ na ọkara nke ọzọ na June 2007. Ha kwenyere kwa'ra ikwụ Lyn nde pounds anọ, ọkara ịkwụ  ozugbo na ọkara na June 2007. N'ihi ndozi a, wepụrụ nkwupụta niile dị n'okwu a.  Na 19 Julaị 2006, enyere Chelsea ikike ịrụ ọrụ maka Mikel ka ha kwụchara nde poundsiri na isii maka n'bịanyere aka na June 2006.  

Mgbe nnyefe ahu gachaa, onyeisi Lyn Director Morgan Andersen, onye ama buru ikpe maka ideghari akwụkwọ gọọmentị na n'ụzọ adịghị mma,  ka ejide ọzọ makwa ya ikpe maka wayo na-ebo ebubo ụgha; ụlọ ikpe Oslo nyere ya ikpe otu afọ. Ụlọ ikpe ahụ nyekwara ya iwu ka ọ kwụọ puku iri abụọ  kroner nke pụtara pounds otu puku, narị iteghete na anọ na ụgwọ.  Chelsea gbara akwụkwọ n'ụlọ ikpe dị elu maka nde pounds iri na isii megide Lyn na Andersen na nsochi nkwenye ahụ, na-ekwu na ego ekwere ikwụ maka n'dozi nkwekọrịta ahụ na mbụ ejikọtaghị ya ọzọ maka nnyefe ahụ sitere na nkọwa ụgha nke ụlọ ikpe iwu gosipụtara ugbu a.  E mechara kpebie nkwupụta a n'azụ n'ụlọ ikpe.  

Na 12 Septemba 2006, Mikel mmalite igba bọl izizi ya na Chelsea na UEFA Champions League megide ọgbakọ Bulgaria Levski Sofia wee gbaa otu bọl mgbaka sịrị ike nke onye mgbaru ọsọ ahụ na-azọpụtaghị ya nke mere Didier Drogba were dozie ma sụnye bọl ahụ. Mikel natara ọtụtụ nkọwa dị mma maka arụmọrụ ya na egwuregwu ahụ. Agbanyeghị nkaa, ebe ọ bụ na ezipụrụ ya na egwuregwu megideebe ndi Reading F.C na 14 Ọktoba 2006, Chelsea tara ya ahụhụ ugboro atọ site na Chelsea maka ịlaghachi azụ na mgbe oge ọzụzụ. 

N'oge ahụ, a kwenyere na onye njikwa Chelsea bụ José Mourinho nwere mgbaru obi banyere ụdị ndụ ọ na-ebi na mpụga na ama egwuregwu Stamford Bridge, a kọkwara na klọb ahụ na-atụle ịhapụ onye ahụ maka nkea. Agbahapụrụ Mikel ihe karịrị otu ọnwa. N'oge ahụ nna ya Michael kwupụtara na uche n'echegbu ya banyere akparamàgwà nwa ya nwoke.  Ka emechara, akpo hachiri Mikel azụ  na egwuregwu Chelsea gbara na Champions League nke ha na otu egwuregwu  Werder Bremen gbaa na ebe abughi Stamford bridge na ụbọchị 23 na ọnwa Nọvemba n'afọ 2006.  

Ọ mere ihe mgbaru ọsọ mbụ mgbe ọsunyere otu ọkpu ya ka Chelsea na agba FA Cup ha na Macclesfield Town na 6 Jenụwarị 2007 nke mere Chelsa ji nwe mmeri 6-1 na egwuregwu ahụ. Ọ sunyere ihe mgbaru ọsọ ọkpu ọzọ ka Chelsa gbara ndị Nottingham Forest na asọmpi nke na-esote. N'oge Chelsea mmeri na egwuregwu ikpeazu League Cup  na 2007, e zipụrụ Mikel na oge mmerụ ahụ (ọ bịara dị ka onye nọchiri anya na egwuregwu ahụ) mgbe nya na Kolo Touré kwakoritaa na'ama bọọlụ. Ka nkea mere, enwere nnukwu nsogbu, nke mere eji wepụ Touré na Emmanuel Adebayor nke Arsenal, ebe edere aha Cesc Fàbregas na Frank Lampard ka ndị dara iwu, ebe Mourinho na Arsène Wenger na-ese okwu na akụkụ ama egwuregwu ahụ.  

N’egwuregwu ndị na-esote, Mourinho tinyere Mikel dị ka onye mbido na egwuregwu na jigide ebe ọ gosiri nmasị  nke ukwuu, ọkachasị na egwuregwu Chelsea – Tottenham Hotspur FA Cup n'agba nke isii, na asọmpi Champions League nke ikpeazụ megide Valencia, na nke Champions League ọkara egwuregwu ikpeazụ megide Liverpool na kwa mmeri 2007 FA Cup Final megide Manchester United. Ogologo Mikel toro na ike dị ya na ukwuu, tinyere uzo di'egwu osi ejikwa bọl ọfụma na-agafe ndị ọzọ nke na enye aka aghasa na meghasị ndị otu ha na ya na agba bọl, ma na-enye ndị otu ya ohere igba bọl site na ịgbasa egwuregwu bu ihe ịtu na'anya nke ọma. Mikel weghara ọkwá onye France bụ Claude Makélélé mgbe ọ mgbe ọ pụrụ gaba Paris Saint-Germain .  

Ezipụ Mikel maka oge nke atọ na ọrụ ya na Septemba 2007, mgbe onye ọka ikpe na egwuregwu bọl Mike Dean wepụrụ ya maka ịlụ ọgụ megide onye nchịkwa Manchester United Patrice Evra. Chelsea tinyere akwụkwọ megide mgbochi maka ịgba bọọlụ ahụ, mana a na-akwado mmachi ahu enyere Mikel maka igba bọọlụ ugboro atọ. 

E zipụrụ Mikel na ọkara nke League Cup megide Everton maka ịma aka nke na adabaghị ọ mara Phil Neville . N'agbanyeghi nke a, ọ laghachitere n'ike na oge bọl abụọ dị mma maka ya na Chelsea. 

Oge ọkọchị nke afọ 2008 aka ochie na bọl Claude Makélélé gara na klọb ndị French  Paris Saint-Germain, ma hapụ ohere na ọkwá nke onye na-agbachi n'etiti na ama bọl. N'ime oge bọọlụ niile nke 2008–09, Mikel nwere ezigbo ohere igba egwuruegwu ahụ n'ihi mmerụ ahụ Michael Essien merụrụ. N'ime oge ahụ, Mikel rụrụ ọrụ nke ọma na akụkụ ọrụ ya niile. Onye njikwa Chelsea  Luiz Felipe Scolari toro egwuregwu ya na-ewuli elu na oge a.  Ogosipụtara oke mkpa odị mgbe ọ nyere bọọlụ efu nke Salomon Kalou gbaa nwe nye Manchester United otu ọkpụ  nke mere ha ji nwee ihe nhara ịha na otu egwuregwu. Ọ gbara ezigbo bọọlụ na oge 2008–09 nke mere na a họpụtara ya ka onye mbụ n'etiti nha nha na-eto eto na klọb nke oge ahụ. N’ụbọchị iri abụọ na anọ n’ọnwa Jenụwarị 2009, e boro Mikel ebubo drunk driving, nke ahụ bu ịna-akwọ ụgbọala mgbe mmanya na-egbu ya. Ihe nkea mere dị ka awa ole na ole tupu egwuregwu FA Cup Chelsea na Ipswich Town – agbanyeghị na Mikel esoghị na-egwu egwuregwu ahụ maka ọ nọ ntaramahụhụ nke nkwụsị bọọlụ na oge ahụ. .

N'ọnwa Febụwarị, ụbọchị iri na atọ, n'afọ 2010, Mikel nyere Didier Drogba bọọlụ onye gbanarị David Marshall na ọsọ  wee sunye otu ọkpụ  ka Chelsea meriri Cardiff City 4-1 na iko FA Cup na agba nke ise.  Mikel nyere aka ọzọ maka otu ihe mgbaru ọsọ nyekwa Drogba na mmeri 5-0 meriri ndị na-asọmpi iko FA na Portsmouth na March 24.  Mikel gbara nkeji iri itoolu na iri iteghete mgbe Chelsea ji 7-1 merie Aston Villa ụbọchị atọ ka nke ahụ gasịrị ka Chelsea na-agba ọsọ imeri na Manchester United na egwuregwu Premier League.  N'egwuregwu Premier League ha na-esote United, Mikel egwuri egwu bọọlụ dị ka  nnukwu mmọnwụ na midfield ka Chelsea na-agbago n'elu United na tebụl nke ngosi mmeri 2-1 na Old Trafford, site na ihe mgbaru ọsọ Joe Cole na Drogba.  

N'okpuru onye isi ọhụụ Carlo Ancelotti, Mikel gara n'ihu na-arụ ọrụ nke ọma na ọrụ ịgba bọl nke mere na ọ pụtara gbara ndi klọb ya bọl ugboro iri atọ na  ise. Na Mee 2010, ọ nwetara ihe nrite Premier League  na FA Cup nke  ndị mmeri dịka onye nke otu egwuregwu Chelsea nke nwere mmeri okpukpu abụọ nke mbụ na mbụ.  

Mikel gbara bọl nke ọma na Chelsea na Premier League  oge nke 2010–11  Mikel gba zuru oge bọl niile ma nyere aka ime na egwuregwu atọ ndị mbụ ka Chelsea gbara diégwu ebe emeriri West Bromwich Albion 6-0 na 14 Ọgọst,  merie Wigan Athletic 6-0 na DW Stadium ka ụbọchị asaa gasịrị  ma tinye egwu n’ahụ Stoke City 2-0 na 28 Ọgọst.  

Mikel bụ onye a họọrọ karịa n'ịgba bọọlụ dịka onye otu egwuregwu nchekwa nétiti egwu egwuregwu n'ihi na Michael Essien nọrọ ọtụtụ oge na agbaghị bọl maka mmerụ ikpere. Ihe mmerụ ahụ nke Essien mere ka klọb ahụ nwee ike itinye akara ọhụụ ha nwetara nke bu Ramires otutu oge. Mikel gbara bọọlụ iri abụọ na asatọ na egwuregwu Premier League n'aha ndị Chelsea ka ndị otu London ahụ kwụsịrị n'ọkwa nke abụọ, pointị isi itoolu n'azụ ndị Manchester United bụ ndị isi. Maka na klọb Chelsea apụtaghị mbụ na Premier League, ha chụrụ onye njikwa ha bu Carlo Ancelotti

Tupu mmalite nke Premier League na oge a, a tọrọ nna Mikel na ala nna ya bu Nigeria na 10 August; n'agbanyeghị nke a, Mikel sonyere na malitere mmeghe ọgbakọ ahụ na bọl Chelsea na Stoke City na Britannia Stadium. Mikel gbara bọl di'egwu na ọfọdu ntakiri ihe ka onye goal na egwuregwu ahụ nke di ọku na ụzọ puruiche na. Egwuregwu ahụ bu nke mbụ onye nkuzi André Villas-Boas na-elekọta biri na 0-0. 

N'ihi mmerụ ahụ ikpere Essien ruo ogologo oge, Mikel chọtara oge egwuregwu karịa, mana n'oge oge ekeresimesi ọ nwere ohere iji mịnye aha ọhụụ Oriol Romeu .  Esonụ a na-agba ọsọ nke na-akụda fixtures, gụnyere a kpata ajọ 3-1 ọnwụ ka Napoli na -agbachitere Njikọ gburugburu nke 16 mbụ ụkwụ  na a 1-0 mmeri na West Brom,  Villas-Boas a Sacked site Chelsea nwe Roman Abramovich .  N'ime egwuregwu abụọ a, Mikel bụ onye edochi anya Blues.  Na-esochi nhọpụta onye bụbu onye Chelsea bọọlụ Roberto Di Matteo dị ka onye nkuzi oge, Mikel pụtara na 16 n'ime klọb iri abụọ gara aga wee bido na 14 n'ime ha, wee malite igwu ụfọdụ bọl bọọlụ kachasị mma maka klọb ahụ.  

Mikel gbararụrụ bọl nkeji iri itoolu zuru ezu na mmeri 2-1 nke Chelsea meriri Liverpool na FA Cup Final na May 5 na 2012, mana ọnwere kaadị edo edo na nkeji nke 36.  Premier League nke 2011-12 hụrụ ka Mikel pụtara na bọl  ụgboro iri abụọ na abụọ, bido n'ime  egwuregwu iri na ise, maa gbakwa bọọlụ ụgboro asatọ maka n'duga n'usoro otu ahụ na 2012 UEFA Champions League Final na Bayern Munich .  

Na egwuregwu nke ikpeazụ na Munich na Mee 19, Mikel gbara nkeji otu narị na iri abụọ mgbe ọgụ nke otu abụọ ahụ butere ha ịgba 1-1.  Chelsea lụrụ ọgụ siri ike na onye ọrụ Sky Sports nke bu Jamie Redknapp siri na MIkel gosipụta na ọ na-egwu egwuregwu dị mma, maa tinye arụmọrụ ndiche nke'm echeghị na ọ nwere, na-agbanyụ ọkụ ebe niile na egwuregwu ahụ Chelsea mecha nwe mmeri 4-3 site na na ntaramahụhụ penaltị.  Ka agbara chara bọọlụ ahụ di oke egwu, Mikel gwara ndị nta akụkọ na ọ bụ abalị kachasị mma na ndụ anyị .  Ọrụ dị egwu Mikel rụrụ na ngwụcha nke oge a na nnukwu ihe ọ mere mgbe Chelsea gbaa na Munich nyeere Chelsea aka ịnọ ná enweta ohere na  asọmpi Champions League na afọ ọzọ na-agbanyeghị na ha gbara onye isii, mekwa ndị Tottenham banye na UEFA Europa League .  

Mikel bidoro egwuregwu ise ndị mbụ nke Chelsea na e oge ọhụụ Premier League nke 2012 - 13, yana asọmpi nke Community Shield megide Manchester City  na Super Cup megide Atlético Madrid . N’ọnwa Nọvemba, aha Mikel dị na ndepụta ọkpụkpọ nke African Footballer of the Year ya na Didier Drogba onye otu Chelsea na oge garaaga.  

Ndi Football Association (FA) boro Mikel ebubo omume ojoo mbọchị 22 November 2012.  E nyere ya mmachibido egwuregwu atọ ya na ụtụ £60,000 ntaramahụhụ maka onye ọka ikpe Mark Clattenburg ọkpari ma gwakwuo ajo okwu mgbe Chelsea meriri Manchester United.   

Na 5 Disemba 2012, Mikel na Chelseas bịanyere aka na nkwekọrịta nke iji debe ya na klọb ahụ ruo n'afọ 2017.  

Na 21 Septemba 2013, Mikel gbara ihe mgbaru ọsọ Premier League nke mbụ mgbe ha mmeri Fulham 2-0.  Ọ gbara ihe mgbaru ọsọ nke abụọ n'oge ahụ na agba nke atọ nke Chelsea na Derby County na  mbọchị 5 Jenụwarị 2014. Ihe mgbaru ọsọ Mikel mmeghe ndị Chelsea ụzọ na mmeri nke 2-0. O mezuru  ụgboro narị abụọ ọ gbara ndi Chelsea bọl na Premier League na ụbọchị nke atọ nke ọnwa Febụwarị, mgbe ọ bata na ama egwuregwu ka onye nnochi anya mgbe ha gbara ma merie Manchester United 1-0 na bee ndị ahụ.  

Na 30 Ọgọstụ 2014, ewere Mikel mee onye nọchiri anya Willian na nkeji iri asaa na ise. Ngwangwa Mikel guzobere ihe mgbaru ọsọ nke abụọ nke Diego Costa mgbe ọ gbachiri bọọlụ azụ nke Muhamed Bešić . Chelsea gara n'ihu merie 6-3 megide Everton na Goodison Park .  Mikel gbara ihe mgbaru ọsọ pụrụ iche megide Sporting CP na 10 December wee sorokwa nye Chelsea mmeri 3-1 na Stamford Bridge na egwuregwu 2014-15 Champions League . 

Mgbe Chelsea na agba egwuregwu megide Watford na mbọchị Boxing Day 2015, na egwuregwu mbụ nke Guus Hiddink bu onyenchịkwa, Mikel bịara bụrụ onye iri abụọ na otu gbara goro Chelsea bọl ugboro narị atọ na iri ise. Mgbe ahụ Chelsea na Paris Saint-Germain gbara bọl na ụkwụ mbụ nke asọmpi UEFA Champions League nke otu 16. Mikel zutere nzuzu dị nnọọ n'ihu igbe 18 ya. Naanị nkeji ole na ole ka nkea mesịrị, Mikel kwụrụ ụgwọ site na ime ka Chelsea sunye otu ọkpụ. N'ihi mmerụ ahụ John Terry na Gary Cahill, Mikel gbara bọ dịka onye na-echekwa etiti n'etiti ọtụtụ egwuregwu. 

Na 4 November 2016, a mara ọkwa na klọb ahụ agaghị emezigharị nkwekọrịta yana Mikel mgbe ọ gwụsịrị na njedebe oge bọl.  

Na 6 Jenụwarị 2017, klọb bọọlụ na China Tianjin TEDA na Mikel bịanyere aka na ịnyefe n'efu.  Na 14 Eprel 2018, Mikel gbara ihe mgbaru ọsọ nke abụọ ya maka Tianjin megide Guangzhou Ramp;amp;F .  Ọ hapụrụ Tianjin TEDA na njedebe nke oge 2018 Chinese Super League na November 2018. 

Mgbe Mikel nọchara afọ abụọ na China, o sonyeere ndị klọb na English Championship bu Middlesbrough maka  ịnọ obele oge. Ọ dị afọ iri atọ na otu mgbe ahụ ma bụrụ onye nweere onwe ya mgbe ọ hapụchara mpaghara Tianjin TEDA .  Mikel gbara bọọlụ ugboro iteghete ma nye nani otu mgbaru ọsọ mgbe Boro na Rotherham United nwere egwuregwu na 5 Mee 2019.   Ndị Middlesbrough wepu ya na ngwụcha oge 2018-1919 .  

N'oge ọkọchị nke afọ 2019, Mikel sonyeere Trabzonspor na nkwekọrịta afọ abụọ yana nhọrọ nke afọ ọzọ 

Ekwuputara ya na 17 Mach 2020, na Mikel hapụrụ Trabzonspor site na nkwenye n'etiti ndị klọb na ya onwe ya, ka o kwupụtachara nchegbu ya banyere Turkish Super Lig na-aga n'ihu na ajọ ọrịa zuru ụwa ọnụ bu COVID-19.  

Mikel bịanyere aka nkwekọrịta otu afọ otu ya na otu  EFL Championship, Stoke City na 17 Ọgọst 2020.   

Mikel nọchitere ndị otu Naịjirịa na-erughi 20 na 2005 FIFA World Youth Championship ma merie ọla ọcha maka onye ọkpụkpọ kachasị nke abụọ na asọmpi ahụ (n'azụ Lionel Messi ) ka ndị Naịjirịa gbara ndị onye nke abụọ na esote   Argentina .  

O gbara egwuregwu nke mbụ maka ndị otu isi Nigeria na 17 August 2005, mgbe ọ batara dị ka onye nnọchi nke abụọ nke ọkara na asọmpi enyi na enyi megide Libya . Ọ gbaghị bọọlụ ọzọ tupu a kpọọ aha ya na ndị otu maka asọmpi Africa Cup of Nations nke 2006 . N'egwuregwu mbụ nke Nigeria, megide Ghana, Mikel bụ onye nnọchi mana a kpọ bata ghị ya. Agbanyeghị nkaa, etinyere ya n'ime egwuregwu nke abụọ megide Zimbabwe n'isi ọkara nke abụọ. N'ime nkeji iri ọ batara, ọ gbara bọl site na akụkụ isi abụọ nke nyere Christian Obodo aka ka o sunye ọkpụ abụọ ya bu ihe mgbaru ọsọ abụọ maka Nigeria. Mikel soro na mbido egwuregwu nke mba ụwa mbụ na egwuregwu Naịjirịa na Senegal nke ndi otu Mikel nwere mmeri 2-1. 

N’afọ 2007, a kwụpụrụ Mikel site na ndị otu na gbara Naịjirịa bọl megide ndị mba ofesi mgbe onye njikwa Berti Vogts tụpụrụ Mikel na ndị otu egwuregwu maka asọmpi iAfrican Cup of Nations qualifier megide Niger maka ọbiaghị egwuregwu nke mbụ ha mere megide Uganda .  Mikel kọwara na ọbu mmerụ ahụ kpatara nka, mana n'ihi na ọ gaghị nyocha ndị nweere onwe nke ndị ọrụ ala Nigeria, ekweghị akụkọ ya. Nke a, na otú ọsiri jụụ igba bọl maka otu ndị n'erubeghị afọ iri atọ na Nigeria , mere ka enye ya na ya nkwusioru site n'aka Nigeria Football Federation . Mgbe ọ rịọrịrị mgbaghara, agbaghara ya maa kpọọ ya ka ọ bịa soro na ndị otu egwuregwu maka asọmpi Africa Cup of Nations nke 2008 na Ghana .  N'ime asọmpị ahụ, ọ gbara otu ihe mgbaru ọsọ ma nyere aka na otu egwuregwu megide Benin iji nyere Nigeria aka iru eru maka asọmpị nke asatọ megide Ghana ndị nwere mmeri 2-1 megide Mikel na ndị otu ya.  

Akpọ Mikel maka igba bọl nke ndị n'erubeghị afọ iri atọ maka njikere nke otu ahụ na egwuregwu ikpeazụ Olympic nke ha nwere na 26 March 2008.  Ọ bịaghị maka bọọlụ ọ bụla chaa chaa. Nke a wetara mkpọtụ na mgbagha na ebe onye nkuzi otu U23 Samson Siasia nọọ, onye tụpụrụ ya n'egwuregwu Olympic n'etiti ọgba aghara dị egwu nke ndị mgbasa ozi ekwu okwu maka ya. 

Na 5 June 2010, Mikel apụtaghị na  FIFA World Cup na South Africa 2010 n'ihi mmerụ ahụ ọ nwere. Ọ nọ na-agbasi mbọ ike ka ọ gbakee site na nsogbu ikpere nke ọwachara ya na May. Ma na a kọọrọ akụkọ na na-ekwu na mmerụ ahụ nkwonkwo ụkwụ bụ ụta maka nke ahụ.  

N'oge asọmpi Africa Cup of Nations nke 2013, Mikel bụ nnukwu onye isi ọkpụkpọ maka Nigeria na egwuregwu ahụ. Ndi Confederation of African Football (CAF) kpọrọ ya aha n'ime ndị otu egwuregwu ahụ n'etiti ndị otu egwuregwu ndị ọzọ dịka Vincent Enyeama, Efe Ambrose, Victor Moses na Emmanuel Emenike .  

Mikel gbara egwuregwu FIFA World Cup nke mbụ ya na asọmpi 2014 na Brazil, wee nweta nturu ugo ka nwoke nke egwuregwu ahụ na bọọlụ nmepe Super Eagles gbara Iran  ma nyere ndị otu ahụ aka iru ọkwa nke mbụ ya kemgbe 1998.  

Ndị Nigeria họpụtara ya maka ndị otu mmadụ iri atọ na ise ga-eme agba egwuregwu maka asọmpi nke oge ọkọchị na2016 , emesia akpọ ya onye isi ndị otu egwuregwu Olympics .  Na 13 Ọgọst 2016, Mikel tinyere ihe mgbaru ọsọ mbụ ya n'egwuregwu Olympic na mmeri nke 2-0 megide Denmark iji gafere na ọkara ikpeazụ.  Mgbe  ahụ emeriri Germany na 2-1, Nigeria gara n'ihu na asọmpi ọla kọpa megide Honduras . Na 20 August, Mikel nyeere Nigeria aka inweta ọla nze atọmge ha  meriri Honduras. Naịjirịa ghọrọ obodo mbụ ritere mmeri atọ n'egwuregwu Olympic - ndị otu egwuregwu 1996 nwere mmeri ọlaedo, ma ndị otu 2008 wee nweta ọla ọcha na asọmpi Olympics.  

N'ime asọmpi iko mba ụwa FIFA nke 2018 megide Algeria, Mikel gbara otu mgbaru ọsọ wee nyere onye otu Chelsea ibe ya aka bụ Victor Moses na mmeri 3-1.   

Na July 2019, o kwuru na iko mba Afrịka nke 2019 ga-abụ asọmpi ikpeazụ ya maka Naịjirịa.  Ọ lara ezumike nka na ngwụcha asọmpi a, nke Naịjirịa bịara nke atọ.  

Na 12 August 2011, nna Mikel, Michael Obi bụ onye a na-enyo enyo na a tọọrọ na Nigeria. A gwara Mikel tupu egwu bọọlụ Chelsea na Stoke City ụbọchị abụọ ka nke ahụ gasịrị, ọ họọrọ igwu egwu n'agbanyeghị nchegbu o nwere maka ọdịmma nna ya. Na 15 August 2011, Mikel rịọrọ arịrịọ maka nna ya laghachite n'udo. Ọ gwara ndi Sky Sports News, Agbalịwo m mgbe niile inyere obodo'm aka, nke a bụ oge obodo ga enyere m aka, onye ọ bụla maara ebe ha roro nna m, biko ya kpọtụrụ m.   A hụrụ Michael Obi na ndụ na 22 Ọgọstụ 2011, n’obodo Nigeria na mpaghara Kano. A kọrọ na aka ndị uwe ojii akpara go ndị n'tọọrọ ahụ.   Na 26 June 2018, awa ole na ole tupu egwuregwu FIFA World Cup, a gwara Mikel banyere n'nwude Michael Obi ọzọ, ma ọ gwaghị onye ọ bụla so n'òtù egwuregwu ahụ. Ndị uwe ojii Enugu steeti kwuru na ha napụtara Michael Obi na abalị abụọ nke ọnwa Juun mgbe akawasịrị agha mgbọ.  

Chelsea  

Nigeria  

Nigeria Olympic  

Nke ya onwe ya 




#Article 368: Clem Ohameze (320 words)


Clem Ohameze bụ onye na- eme ihe nkiri na Naịjirịa nke nọ goro afọ iri abụọ n'ịrụ ọrụ ahụ.  Clem Ohameze malitere ọrụ nkaa na afọ 1995. Mana ọrụ aka ya chapuu na 1998 mgbe ọ gosipụtara ihe nkiri eji nnukwu ego mee akpọrọ ENDTIME.  O meela ihe karịrị ihe nkiri narị ise n'ime afọ iri abụọ bido na 1995 ruo taa.  Enwere olile anya na ọ ga  ewepụta ọtụtụ fim ọzọ na ọnwa ndị na-abịa.   

A mụrụ Clem Ohameze na 27 June 1965 na Port Harcourt, Rivers, Nigeria . Ọ gara Holy Family College / Baptist High School maka akwụkwọ sekọndrị ya. Ọ gakwara n’ihu mụọ akwụkwọ na Institute of Management Technology, Enugu, Nigeria ebe ọ nwetara Ordinary National Diploma na Mass Communication  wee gaa Mahadum Port Harcourt nke bu ebe ọ gụsịrị akwụkwọ na BSc na Sociology na Anthropology na 1989. Ọ kwụsịghị ebe ahụ. Ọ gụrụ akwụkwọ na Mahadum Buckingham, London na 2010 wee nweta Masters na Mgbochi Ọrịa . 

Ohameze bụ onye otu Actors Guild of Nigeria. Ọ pụrụ na iime ihe nkiri na obere oge ime n'etiti 2006 wee ruo 2010 iji chụsoo ọdịmma ya ndị ọzọ gụnyere ndọrọ ndọrọ ọchịchị obodo. Ọ laghachila azụ n'ọrụ nkiri ya.  N'afọ 2010, Ohameze so na ihe nkiri nke turu ugo nke aha ya bu gbara egwu na fim a na-enweta na ntanetị bụ Ije: The Journey ya na Genevieve Nnaji na Omotola Jalade Ekeinde . 

Ohameze guzo n'ihi ntuli aka maka nnọchite anya ndị Ohaji-Egbema-Oguta Federal constituency na Naijiria na ụlọ nzukọ Federal House of Representatives na 2007. O guzoro ndi otu Peoples Democratic Party (PDP). Agbanyeghị, akọrọ akụkọ ebubo na ọ hapụrụ nchụso ndọrọ ndọrọ ọchịchị maka iyi egwu nke ndụ ya. A wakporo ụgbọ ala ya, ma gbaguo nwanne ya nwoke n'oge ihe a mere.  Ohameze kwagara na obodo London, United Kingdom. O bu n’obi ịsọ mpi maka nhọpụta ndọrọ ndọrọ ọchịchị ọzọ n’afọ 2015.   




#Article 369: Eberechi Wike (283 words)


Eberechi Suzzette Wike (nke aha nna bu Obuzor tupu ọ lụọ di; bu onye nke amụrụ na ụbọchị iri abụọ na anọ nke Mee n'afọ 1972) bụ onye ọka ikpe nke  Rivers State High Court of Justice. Ọ lụrụ onye Gọvanọ Ezenwo Wike nke Rivers State ugbu a. Ọ bụ nwanyị mbụ nke Rivers State kemgbe 29 Mee 2015.  

Amụrụ ya dịka Eberechi Suzzette Obuzor na Odiokwu nke Ahoada West n'ime Rivers State . O sitere n’ezinụlọ ndị kwere na Kraịst nke nne na nna ya bu Dr. na Oriakụ. Obuzor. Ọ gara Mahadum Sayensị na Teknụzụ nke Rivers, ebe ọ natara LL. B. (Hons.) n’afọ 1996. 

Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, Wike denyere aha ya nke ọma na Law School ebe ọ nwetara akara mmụta Barrister-na-Law (BL) na n’afọ 1997. Mgbe otu afọ gachara, a nabatara ya n'ụlọ ma otu ndị ọka iwu Nigeria, mechaa malite ọrụ ọka iwu na Port Harcourt, Rivers State. 

Wike bụ onye natara onyinye Chevening Scholarship (UK). O nwekwara asambodo Masters na ọka iwuiwu (LL) M.) site na Mahadum Sussex .  

Wike sonyeere Efe Chambers dị ka onye ndụmọdụ Iwu na-ahụ maka ịgba akwụkwọ. E mechara họrọ ya ka ọ bụrụ onye ọka iwu majistrate. Mgbe ọ nọ na ọrụ bekee nke a, onwere  ịbu Chief Magistrate Grade II, wee si ebe ahụ bụrụ onye ọka ikpe na nnukwu ụlọ ikpe na February 2012.  

Ọ bụ onye otu International Bar Association, International Federation of Women Lawyers Rivers State Branch na National na International Association of Women Judges . Ndị otu ndị ọzọ oso gụnyere Institute of Chartered Mediators na Conciliators, Chartered Institute of Arbitrators. Ma na  mbụ oso ndị omebe iwu 'Association of Magistrates ngalaba nke Rivers State. 




#Article 370: Chukwudiebere Maduabum (647 words)


Chukwudiebere  Chu  Maduabum (amụrụ ya na Machị 19, 1991), mgbe ụfọdụ ana - akpọ kwaya  Chuk ,  Chuck , ma ọ bụ  Chu Chu , bụ onye egwuregwu basketball nke Naịjirịa. Ndị Los Angeles Lakers gụnyere ya na 56th n'oge 2011 NBA draft tupu ha're ikike ya nye Denver Nuggets .  

Maduabum, onye toro nnukwu ogologo 6'9  na atu bọl nkata ọfụma na oso na ndị na anọ n'ihu egwuregwu. Ọ bụ ọkpụkpọ onye egwuregwu nke atọ akpọrọ ozugbo site na D-League, na-esote ndị ọzọ dịka Mike Taylor na Latavious Williams . Ọ gbara otu egwuregwu abụọ mgbe ọ nọ na Naịjirịa tupu ọ gaa D-League: ndị Dodan Warriors na Kano Pillars. Ọ gbakwara egwuregwu bọl na FIBA Africa Club Championship.  

Na Machị 18, 2011,Maduabum bidoro ọrụ bọọlụ na nke ndị Bakersfield Jam naágba na NBA D-League.  Ọ turu bọl wee nweta akara nke nkezi 0.7 ya na 1.0 nkanka na egwuregwu atọ n'oge 2010-11 . 

Na ụbọchị iri abụọ na atọ na  ọnwa June, n'afọ 2011, ndị isi ụlọ ọrụ Los Angeles Lakers họpụtara Maduabum na ntuli aka 56th na 2011. E mechara  ndị Denver Nuggets kpọrọ Maduabum.  

Na  ọnwa Jenụwarị 24, n'afọ 2012, ndị Bakersfield Jam kpọghachitere Maduabum. Kaosinadị, a hapụrụ ya na February 1, 2012 ka ọgba naanị otu egwuregwu n'ihi mmerụ ahụ.  

Na July 2012, Maduabum sonyere ndị Nuggets maka  NBA Summer League  nke 2012 ebe ọ gbagoro ihe ruru akara 2.3 na 2.7 na egwuregwu atọ.  

Na Febụwarị 19, 2015, ndị Nuggets zụrụ ahịa na Maduabum, yana JaVale McGee na ndị ga-agba okirikiri nke mbụ site na Oklahoma City Thunder, gaa na Philadelphia 76ers .  

Na ụbọchị iri na asatọ nke ọnwa Febụwarị, n'afọ 2016, ndị 76ers nyefere Maduabum na aka ndị Houston Rockets dịka akụkụ nke azụmahịa atọ ndị na egwuregwu ha egwu bọl. Ndị Detroit Pistons sokwa na azụmahịa.  Agbanyeghị, nka ikike laghachiri ndị 76ers ụbọchị anọ ka e mechara, maka ndị Pistons kwụsịrị ahịa ahụ n'ihi Donatas Motiejūnas onye nke iyocha ahụ ya agaghi ọfụma .   

Na Jenụwarị 2013, Maduabum na Al-Shamal nke Qatar's D1 league bịanyere aka nkwekọrịta ebe ọ turu bọl di'egwu nwete akara gosire na ọ na arụ ọrụ ya nke ọma. 

Na Nọvemba n'afọ 2013, Maduabum  na Tallinna Kalev nke Estonia binyere aka na nkwekọrịta maka oge bọl nke 2013–14.  Na Disemba 2013, ọ hapụrụ Tallinna mgbe ọ gwuchara egwuregwu asọmpi nke atọ na Estonia na abụọ nke Baltic League. 

Na Jenụwarị 2014, Maduabum na Khasiin Khuleguud nke Mongolia bianyere aka na nkwekọrịta maka oge foduru na  2013 –14.  Ọ gara n'ịhu na-enweta nturu ugo nke asọmpị All-Star. Onye kwa'ra ndi Klob ahụ aka nweta imeri na asọmpi n’afọ 2014. 

Ka ọnwa Nọvemba dị na mkpụrụ ụbọchị abụọ n’afọ 2014, ndị Fort Wayne Mad Ants nwetara Maduabum dị ka onye egwu bọl.  Na Disemba 2, 2014, ndị Mad Ants hapụrụ ya mgbe ọ pụtachara na egwuregwu anọ.  

N’ụbọchị itoolu na ọnwa Jenụwarị , 2015, Maduabum na Tallinna Kalev bianyere aka nkwekọrịta ọzọ. Mana  ọ mechara hapụ ndị klọb ahụ bu Tallinna Kalev.  

Na ụbọchị asaa na Ọgọstụ, 2015, Maduabum na Keflavík nke Icelandic Premier League bianyere aka mgbe egwuregwu ya gbachani'te ọfụma n'oge ọ na gbara ndi Tallinna Kalev.  

N'ime ọnwa Septemba, Maduabum bịanyere aka na nkwekọrịta ọrụ ya na ndị Finnish Korisliiga team Tampereen Pyrintö na'ebe ọgba bọl nkata ugboro asato . Ọ gbakwara otu egwuregwu maka ndị Pyrintö II na Nkebi nke mbu.

N'oge ndị ọzọ na afọ 2015-16, Maduabum gwuru egwuregwu bọl nkata na Gegeen Khangai Leader na mba Mongolia. Emechara kpọọ ya nnukwu nmadu nke na eme ihe ahụ dị iche n'afo abụọ n'oge bọl na Mongolia. 

Na ụbọchị iri abụọ na mbụ nke ọnwa Septemba n'afọ 2016, Maduabum na Kagoshima Rebnise nke ngalaba nke abụọ nke Japanese bianyere aka nkwekọrịta.  Na July n'afọ 2017, ọ kwagara Cyberdyne Ibaraki Robots .  Na August 2018 ya na Passlab Yamagata Wyverns nwekwa nghọta. 




#Article 371: Liz Benson (431 words)


Elizabeth Benson (amụrụ na 5 Eprel 1966) bụ nwaafọ Naịjirịa, onye na-eme ihe nkiri na televishọn na onye na-enyere ndị mmadụ aka. 

Ọ malitere ime ihe nkiri mgbe ọ dị naanị afọ ise.   

Ọ ghọrọ onye ama ama mgbe ọ gosipụtara na Fortunes, ihe nkiri soap opera televishọn na 1993. Benson keere òkè nke Oriakụ. Agnes Johnson n' ihe nkiri ahụ, nke gbara ihe dị ka afọ abụọ na netwọkụ Nigerian Television Authority . Na 1994, ọrụ ya na Glamor Girls, ihe nkiri vidio ụlọ mere nke ọma nke lekwasịrị anya n'okwu banyere ịgba akwụna, gbanwere akụ na ụba ya mgbe Fortunes gasịrị. Ihe nkiri ahụ mere ka ọ bụrụ onye a ma ama ma jiri nwayọọ nwayọọ mee ka ọ banye n'uche ọtụtụ nde ndị na-ekiri ihe nkiri Nigeria. Ọtụtụ ndị na-ekiri ihe nkiri na-ahụ ya n'anya na Nigeria ma hụ ya dị ka otu n'ime ụmụ nwanyị mbụ nke Nollywood . N'ụzọ dị ịtụnanya, mgbe ọkwa ya dị ka onye na-eme ihe nkiri amalitela ịrị elu karịa ihe a tụrụ anya ya, Benson kwụsịrị ime ihe nkiri na 1996.

Kemgbe ọ laghachịrị na Nollywood, e mere ka ọ mata na ọ bụ onye Kristian a mụrụ ọzọ na ọ na-ekwusa ozioma oge niile.   N'ajụjụ ọnụ, ọ kọwara na ọ ga-eme naanị na fim nke o kwenyere na ya kwekọrọ na okwukwe ya.

Di Benson mbụ nwụrụ (Samuel Gabriel Etim) mgbe ọ dị ihe dị ka afọ iri abụọ. O kwuru na ya nwetara ike n'ezie site n'àgwà ya na nke ahụ mere ka ya nwee ike ibu ụmụ ya gafere ọnwụ ahụ.

Nwa Efik a na-eme ihe nkiri, lụrụ di ọzọ mgbe ọ gbanwere. N’emume ụlọ ikpe dị jụụ na Abuja, ọ lụrụ Bishọp Great Ameye nke Freedom Family Assembly na 2009 na Rainbow Christian Assembly na Warri, Delta State .  Di na nwunye ahụ nwere nnukwu ọrụ na Oziọma Ndị Kraịst. Ebe Benson bụ onye ozi ọma, di ya bụ Ameye bụ ụkọchukwu na Warri, Delta Steeti.  Benson bu onye nkwusa ozioma ma bi na Delta State ya na di ya. Ha na-ejekọ ozi ọnụ na Freedom Family Assembly. 

Ụfọdụ ọrụ ya ndị ọzọ na-ewu ewu gụnyere ọrụ ya dị ka Titubi na Femi Osofisan 's Morountodun na dị ka Oriakụ. Agnes Johnson na Fortunes, opera nke gbara ihe dịka afọ abụọ na Nigerian Television Authority (NTA) Channel 10. O mere ihe nkiri na  ọnụ ọgụgụ nke Nollywood video-na fim dị ka Evil Men 1 na nke 2, Shame, Conspiracy, Izaga, Burden, Stolen Child, Faces, Dead End, Tycoon, Glamour Girls, Body of Vengeance na ọtụtụ fim ndi ọzọ.




#Article 372: Ebonyi Saụt Senatorial District (194 words)


Ebonyi Saụt (bụ nke a maara dị ka Ógbè Afikpo ) bụ otu n'ime ụlọ ọgbakọ ndị anọrọ atọ na Ebonyi Steeti na Naịjirịa .  

Ebonyi South nwere mpaghara gọọmentị ise (5): 

Mpaghara ime obodo ise nke Ebonyi South mebere mpaghara gọọmentị dị elu abụọ bụ: 

Ebonyi Saụt mepụtara Gọvanọ mbụ nke rijion nke Ọdịda anyanwụnnke aha ya bụ Akanu Ibiam, ebe nwunye onye isiala mbụ Naịjirịa bụ Uche Azikiwe, ebe onye minista izizi Naịjirịa bụ Aja Nwachukwu na ndị ọzọ. 

N'oge Ebonyi Saụt (nke a na-akpọ mpaghara Afikpo n'oge ahụ) dị n'okpuru steeti Abia, mpaghara ahụ wepụtara Gọvanọ mbụ nke Abia Steeti, aha ya bụ Dr Ogbonnaya Onu, ọ bụ onye mpaghara Ohaozara nke dị na Area nke Ebonyi Steeti ugbua.  

Ọzọkwa, ABIA bụ aha e jiri  maka ebe anọ kachasị n'ọnụ ọgụgụ mmadụ na ụlọ ọrụ mepere emepe na steeti ahụ n'oge ahụ. Ebe ndị a bụ: 

Afikpo dị ugbu a na Ebonyi Steeti. 

Ebonyi Saụt ewepụtala otu gọvanọ nke Ebonyi steeti kemgbe e hibere ya, aha ya bụ Gov. Dave Umahi . Onye omeiwu ugbu a na-anọchite anya Ebonyi Saụt ya na Michael Ama Nnachi nke ndị Otu Pati Nnoroonwe (PDP). 




#Article 373: Pete Edochie (443 words)


Chief Pete Edochie, MON (amụrụ ya na ụbọchị asaa n'ime ọnwa Mach n'afọ 1947)   bụ nwa afọ Igbo onye Nigeria na eme ihe nkiri. A na-ele Edochie anya dị ka otu n'ime ndị na - eme ihe nkiri mara nma nke Afrịka, na - asọpụrụ ebe enye goro ya  Industry Merit Award nke Africa Magic na Lifetime Achievement site n'aka Africa Film Academy  Ọ bụ ezie na nwa amadi bụ onye nchịkwa na onye mgbasa ozi no oge gara aga,  ọ ghọrọ onye a ma ama na 1980s mgbe ọ rụrụ ọrụ dị ka Okonkwo na mmegharị akwụkwọ Chinua Achebe nke bu akụkọ nkahasị mma oge niile akpọrọ Things Fall Apart . Edochie bu onye bụkwa onye Katọlik.  N'afọ 2003, Onye isi ala Olusegun Obasanjo kwanyeere ya ugwu dị ka onye otu Order of the Niger .   

Ọ banyere ịgbasa ozi na igbe okwu redio na 1967 mgbe ọ dị afọ iri abụọ  dị ka onye nọ na obere Ckwa na akụkụ akpọrọ programmes.Emesiri bulie ya elu n'ọkwa nke Onye isi C ahụ. Agbanyeghị na ọ bụ onye isi na ngalaba programmes, ọ na arụ ọrụ dị ka onye nnochite anya onye isi njikwa kachasị ma ọ bu onye osote ya. Ọ kwụsịrị ọrụ na ABS n'ihi na gọọmentị oge ahụ kpebiri iwebata ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ụlọ ọrụ FM, n'ihi nkaa agwara ndị ọrụ njikwa niile ka ha pụọ, tinyere ya. Ọ bu Edochie kwesiri ịbụ onye ga-anọchi onye isi njikwa kachasị ozugbo mana ọ hapụ ọrụ ahụ ma sonye n'ụlọ ọrụ ihe nkiri. Tupu mgbe ahụ, o sonye na n'gosipụta nke Things Fall Apart ma nwee mmeri na nturu ugo nke mba uwa niile. BBC gbara ukwu na Naịjirịa iji gbaa ya ajụjụ ọnụ maka ọrụ ya na Things Fall Apart .  

N’ọnwa Septemba afọ 2017, Edochie kwadoro  Wikimedia na Naịjirịa site na nsonye ime ihe nyonyo vidiyo iji mee ka amata maka uru dị na Wikipedia n’etiti ndị agadi.   

N'afọ 2005, ndị nchikota ndị ihe nkiri na Naịjirịa akpọrọ Actors Guild of Nigeria debere Pete Edochie na ọtụtụ ndị omee ihe nkiri, gụnyere Genevieve Nnaji, Omotola Jalade Ekeinde, Nkem Owoh, Ramsey Noah, Stella Damasus Aboderin, na Richard Mofe Damijo na mmachibido iwu otu afọ  n'ihi maka ekwuru na ha na-anakọta nnukwu ego site n’aka ndị na - emepụta ihe nkiri maka ọkwa ha dị ka ndị ama ama nnukwu na ihe nkiri. N'oge ahụ iwu a machibidoro ndịa na - eme ihe nkiri dịka mbibi na ọrụ fim ndị Naịjirịa, mana ugbu a, ndịa alọghachitela azụ na ọrụ  ha.

N’afọ 2009, a tọọrọ Edochie ma mesịa hapụ ya n’aka ndị jide ya n’enweghị nsogbu ma ọbu n'merụ ahụ ọ bụla.  




#Article 374: Chiwetalu Agu (343 words)


Chiwetalu Agu (amụrụ ya na afọ 1956) bụ aka ochie na ime ihe nkiri ọbu kwa nwa afọ Igbo onye Nigeria,  na eme ihe nkiri na ato ochi. Na afọ 2012 ọnwetara onyinye Nollywood dị ka 'ọ kacha mma omee ihe nkiri na asụsụ obodo ha nke na abụghị bekee'.  Otu Agu si eji asụsụ Igbo ekwu okwu na akpa ọchi ana akpọ  'slangs' na asụsụ bekee na nkebi ahịrịokwu ma ọ bụ clichés na ihe nkiri ọ bụla ya, mere ka ọburu onye amara amaa na Naijiria na n'etiti ndị ihe Nollywood na amasị ná mba ọzọ.  A na-ekwusi ike na ihe nkiri na-atọ ọchị Genres bụ ihe pụrụ iche ma buru ụgbọala na imepụta omenaala mba ụwa niile ma nke Nigeria. Na iga na ihụ, ihe nkiri na-atọ ọchị nwe kwa ike ịtọlite ma guzosie ​​akara Nollywood ike. Edepụtara Agu dị ka otu n'ime ndị pụtara ìhè comedians onye so mee ka mmepe nke ngalaba  ihe nkiri Nollywood na atọ ọchị ka Prof. Femi Shaka nke Mahadum Port Harcourt kwuru.  Agu lụrụ Nkechi ma nwee ụmụ nwoke atọ na ụmụ nwanyị abụọ. 

Obibia nke Agu  bidoro na ntụgharị nke ihe nkiri onyonyo nke Naịjirịa ghọọ fim Nollywood . Tupu Nollywood amalite, ihe dịka afọ iri atọ na otu gara aga, opera telivishọn (ihe nkiri onyonyo) bụ usoro nke oge ahụ. Agu soro ma gosipụtara onye ya na Ikoro ihe nkiri nke Nigerian Television Authority Channel 8 nke Enugwu, nke Joe Onyekwelu mepụtara. O so kwa ndị ETV Channel 50, ugbu a bu ESBS .  na ihe nkiri dị ka Baby Come Now na Ripples (na Lagos ), nke nwanne nwoke Chico Ejiro, Zeb mepụtara. 

E nwere ihe ndekọ ihe nkiri nke dị karịa  otu narị na iri ise nke Agu so mee .  

Agu welitere esemokwu mgbe o kwuru na ọ ga-arịọ maka ezigbo ọnụahịa  ma kọwaara iyi egwu mmekọahụ e boro na Nollywood dị ka okwu gbara ọkpụrụkpụ. Ọ gbakwụnyere umu nwanyi ndị na-eme ihe nkiri Nollywood nwee ahụ dị mma.  Hụ kwa ajụjụ ọnụ ahụ na Daily Independent .  




#Article 375: Ikemefuna Enemkpali (799 words)


IkemefunaChinedum ik Enemkpali (ma ụrụ Jya ụbọchị nke atọ nke ọnwa Julaị na afo otu puku na narị itenanị na ịrị na itenanị na otu) Ọ bụ onye na agbachitere ndị mba Amerịka fotu bọọlụ. O bụ ndị  York Jets bụ ndị dọtara ya na agba nke isii nke 2014 NFL Draft . Ọ gbara bọọlụ kọleji na Lobodo ouisiana Tech . 

A kacha mara Enemkpali n'ihi esemokwu ya na onye na-agba ọsọ azụ bụ Geno Smith, mgbe ọ sụrụ Smith ọkpọ na agba ya n'ihi $ otú puku na narị abụọ tiketi ụgbọ elu, $ narị isii nke a ga-akwụghachi. Ọkpọ ahụ gbawara agba Smith nke a dulara Enemkpali. 

A mụrụ Enemkpali na obodo Pflugerville na mba Texas, na July 3, 1991, nye ndị Naijiria kwabatara.  Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Ụlọakwụkwọ dị elu nkePflugerville  dị na mba Texas, ebe ọ na-egwuri egwu maka ndị otu egwuregwu Panthers. A hoputara  Enemkpali n'otu ndị mbu nke 25-5A na ndi ato nke Etiti mbaTexas site na aka nwoke onye mba Amerịka  O nwere ngwugwu iri isii na isii na ngwongwo iri na anọ n'oge  ya n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị.  

Enemkpali gara Mahadum Louisiana Tech site na puku abụọ na itenanị ruo puku abụọ na iri na ato. A họọrọ ya na afọ puku abụọ na iri na abụọ nye ndị Otu Izizi nke All-WAC na Otú izizi nke All-Louisiana n'oge ọ ka na-eto eto. Akpọrọ ya aha dị ka onye ọkpụkpọ Mgbabido egwuregwu nke afọ puku abụọ nairi na  abụọ n'oge nke ọ ka na amalite amalite. A họọrọ ya afọ puku abụọ na iri na abụọ nye ndị otu izizi nke All-Conference USA na ndị otu izizi nke All-Louisiana mgbe ọ gbasịrị nnukwu oge. Ahoputara ya dika onye ochichi nke Willie Roaf Lineman nke afọ puku abụọ na iri na abụọ na oge ogugu ya.  

Ndị New York Jets họpụtara Enemkpali na agba nke isii (guud nke narị abụọ na iri) nke afọppuku abụọ na iri na anọ nke NFL Draft .  N'oge rookie ya, ọ pụtara na egwuregwu isii, na -eme ụzọ atọ ma na-agbachitere bọọlụ abụọ.  

Ka ọnwa nke iri na otu dị na mkpụrụ ụbọchị iri na otu nke ọnwa itolu na afọ puku abụọ na iri na ịse. Enemkpali bịakwutere  onye na-agba ahịa azụ bụ Geno Smith n'ọnụ ụlọ akpọchi akpọrọ maka narị isii nke $ nke ọ a ebo Smith ebubo ọ ji ya. Enemkpali tiri Smith ọkpọ n'ihu ya, na-agbara agba ya. Ndị Jets wepụtara Enemkpali obere oge ka nke ahụ gasịrị.   

Na ọnwa Ọgụstụddị na mkpụrụ ụbọchị iri na abụọ na afọ puku abụọ na iri na ịse, otu ụbọchị ka ndị Jeti gbapụrụ Enemkpali, ndị Buffalo Bills kwupụtara onye zụrụ Rex Ryan (onye nchịkwa isi Jets na puku abụọ na iri na anọ) dị ka onye nchịkwa isi ha na afọ ahụ.  Eji Bill wepụta ya na ụbọchị nke anọ nke ọnwa Septemba na afọ  puku abụọ na iri na ịse mana ọ bịanyere aka na ndị otu ahụ ụbọchị ole na ole ka nke ahụ gasịrị.  Na mkpụrụ ubọchị ịrị nke ọnwa Septemba, ihe fọrọ nke nta ka otu ọnwa ọ jiri wakpo Smith, ndị NFL kwụsịrị Enemkpali igwu egwuregwu anọ.   N mkpụrụ ụbọchị iri na otu nke ọnwa Septemba na afo puku abụọ na  iri na ịse, a kwalitere Enemkpali na usoro nwoke ha dị iri ise na ise;  etinye ya na debere / kwụsịtụrụ na-esote ụbọchị.  Ọ gbara egwuregwu iri na otu na afọ puku abụọ  na iri na ịse  site n’ọkpụkpụ iri na atọ.  

Na mkpụrụ ụbọchị nke iri na abụọ nke ọnwa Ọgụstụ nke afọ puku abụọ na iri na isii, esemokwu ọzọ bilitere ka Enemkpali batara ọgụ na onye ọkpọ egwuregwu na onye otu egwuregwu Cyrus Kouandjio n'oge ọzụzụ.  Otu ụbọchị ka e mesịrị, Enemkpali merụrụ ahụ n'ikpere n'oge egwuregwu preseason nke mbụ megide Indianapolis Colts, nke mechara kpughee na ọ bụ ACL a dọwara ya, nke a mere e jiri wepụ Enemkpali n'egwuregwu afọ pukuabụọ  na iri na isii niile.  E nyere ya ụlọ ọrụ na-akwụghị ụgwọ na-esote oge a.  

Na mkpụrụ ụbọchị anọ nke ọnwa Ọgụstụ nke afọ puku abụọ na iri na asaa, ndị Oakland Raiders bịanyere aka na Enemkpali.  Ndị otu gbaghapụrụ ya ka ọnwa Septemba dị na mkpụrụ ụbọchị abụọ na afọ puku abụọ na iri na asaa.  

Nwanne Enemkpali, Nneka gbara bọọlụ maka Texas Longhorns site na 2011 rue na 2015. Seattle Storm hotara ya ahoro nke iri abuo na isii nke akwukwo WNBA n’aho 2015 .  

Mgbe Enemkpali dị afọ iri na iteghete, ọ tụbara onye ọrụ nchekwa aka wee bụrụ onye osote ya meruru ya.  Emesmkpali mechara nwatakiri Enemkpali na batrị dị mfe, debere ọnwa iri na atọ, ma nye ya iwu ka ọ gaa elekere iri atọ na abụọ nke ọrụ obodo na klaasị njikwa iwe.  




#Article 376: Chidinma (1330 words)


Chidinma Ekile (amụrụ ya na ọnwa Mee na ụbọchị abụọ  n'afọ 1991), onye nke amara na ihu ọrụ ya dịka Chidinma, bụ  nwa afọ Igbo onye Nigerian n'ede abụ maa na agụ kwa egwú.   N’afọ 2010, a bịara mara ya nke ọma n'ụzọ dị iche mgbe ọ meriri oge nke atọ na Project Fame West Africa .  N'gbaso ngosiputa ihe onyonyo egwu ya maka Emi Ni Baller nke bu egwu guzo n'onwe ya, ọ ghọrọ nwanyị izizi kachasị elu nke akara mbụ na MTV Base Official Naija Top 10.  N’afọ 2011, ọ wepụtara egwu nke Sound Sultan nyere aka akpọrọ “Jankoliko”.  O weputara Chidinma akpa egwu ya nke mbụ ya nọkọtara ọnu  site na aka ndị ọtu na akpọ egwu Spinlet. Otinyere kwaa ndị ọzọ egwu guzo n'onwe ha dị ka  Jankoliko, Carry You Go, Kedike na Run Dia Mouth na otu akpa ndekọ egwu ahụ ana akpọ alụbọm. Ndị ọbịa dị iche iche dị ka Sound Sultan, Tha Suspect, Olamide na Muna so kwa  tiee egwu na ndekọ egwu ahụ.  Chidinma meriri dị ka nwanyị kachasị nma na egwu in mpaghara West Afrika na Kora Awards n'afọ 2012 ebe ọ gụ kwa'a egwu ya Kedike.  

A mụrụ Chidinma Ekile na Ketu, Kosofe, Lagos Steeti ma'na nne na nna sitere na Imo Steeti . Ọ bụ nwa nke isii n’ime ụmụ asaa.   Nna Chidinma bu onye na-adọ aka na ntị. Chidinma bido ịbụ abụ mgbe ọ dị afọ isii.  Mgbe ọ dị afọ iri, o sonyeere ndị na-ekwe ukwe na ụka ya.  Chidinma gara ụlọ akwụkwọ praịmarị na sekọndrị na Ketu tupu ya na ezinụlọ ya kwaga Ikorodu. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-akwalite azụmahịa na Lagos tupu o sonye nyocha maka oge nke atọ nke Project Fame West Africa. Chidinma choro imuta nkwurita uka (Mass communication) ma na mecha guọ Sociology na ulo akwukwo nke Mahadum Lagos .  Chidinma na mbụ jụrụ ịnabata ije Mahadum Lagos n'ihi ọganihu ya na Project Fame West Africa. N'ajụjụ ọnụ ya na YNaija, o kwuru na ọ were ụlọ akwụkwọ oge niile ka ihe di mkpa, nkaa nyere ya mkpebi idebanye aha na Unilag. Okwuru si na igu egwu adighi mgbe obula oji buru mkpa ya, kama o kpebiri inye ya oghere ma ka merie asọmpi egwu ahụ.  Mgbe ọ mee ka ntutu ya na-acha ọbara ọbara ma kpụchaa ntutu ya n’ụzọ dị iche ndị mmadụ malitere na eche na ọ bụ ezigbo nwa agbọghọ di zi ọjọọ. N'ajụjụ ọnụ a gbara ya nke di na  websaịtị Daily Independent, Chidinma kwuru na ọ ka bụ ezigbo mmadu, na ya na-etolite ma na-etokwa dịka onye na-agụ egwu. 

Tupu o jee nyocha Project Fame West Africa nke atọ, nrọ ya bụ iso ha na ihe nkiri televishọn ahụ n'ezie. Site n'enyemaka na nkwado sitere n'aka ezigbo enyi ya, Chidinma hapụrụ ụlọ ya na Ikorodu wee gaa Ultima Studios. O so na puku mmadụ asatọ gara wee sọrọ mpi gara wee gosipụta nke ha ma eme. Mgbe nke a gasịrị, Chidinma sonyeere nmadu irii na asaa ndị ahọrọ iga na ihụ na asọmpi ahụ. Ruo izu iri, ndị ọkachamara egwu na-azụ Chidinma na ndị ọzọ ahọrọ na asọmpi ahụ : ndị nkuzi olu, ndị na-agba ume, ndị amar amara na-egwu na ndị na-enye aka maka ọrụ azụmahịa egwu. Ọzọkwa, a na-akuziri ndị na-asọ mpi ọrụ ịgba egwu ni ime ọtụtụ usoro ịmegharị ihe.  Ekwuwapụtara Chidinma dịka onye meriri n'asọmpị ahụ na ụbọchị iri abụọ na isii  Septemba 2010. O nwetara ihe onyinye di iche iche gụnyere, ₦ 2.5m (nde naira abuo na ise,  otu  2011 Toyota RAV4, na nkwekọrịta mmepụta egwu.  Na Mee 2013, Chidinma na MTN Nigeria bịanyere aka na nkwekọrịta nkwado .  

Chidinma bidoro ịrụ ọrụ na akpa egwu (album) ya nke izizi Chidinma mgbe ọ mekọtasịrị ọrụ mmekorita ya na ndị atọ ọzọ so na Project Fame West Africa.  Emebere album ahụ ka ewepụta ya na nkeji nke anọ nke 2011. Chidinma kwuru okwu banyere akpa egwu ahụ na nkenke wee kwuo na ya tinyere ọtụtụ ume n'ime.  Ya na Ọ ọtụtụ ndị na-emepụta, gụnyere Cobhams Asuquo, Tee-Y Mix, WazBeat na Oscar Heman Ackah rụrụ k'ọrụ.  O weputara egwu Jankoliko nke Sound Sultan nyere ya aka na Carry You Go na ọnwa Febụwarị ụbọchị iri abụọ na abụọ n'afọ 2011. Ọ bụ Oscar Heman Ackah dere ma mepụta egwu abụọ ahụ.  N'ajụjụ ọnụ a gbara na websaịtị Weekly Trust, Chidinma kwuru na obi dị ya ụtọ maka nzaghachi dị mma o nwetara mgbe abụ ya ndị ahụ pụtara, ma na-agbasi mbọ ike iji meziwanye nkaa ya.  Na 4 June 2011, Chidinma weputara vidiyo egwu Jankoliko nke Clarence Peters nyere ya aka.  Na ụbọchị 11 October 2011, o weputara Kedike dịka akpa egwu 'album' nke atọ. Nsụgharị aha egwu ahu bu Obi nkuzi, Cobhams Asuquo mepụtara ya. N'ajụjụ ọnụ ya na Entertainment Rave, Chidinma kpughere na ya na ndị na-emepụta egwu ya chepụtara aha abụ ahụ wee kwu kwa na ọ na-egosi ịhụnanya.  E wepụtara vidiyo egwu Kedike nke Clarance Peters hụrụ maka ya na 24 Jenụwarị 2012. Otu onye na-abụ abụ na Naịjirịa Dammy Krane pụtara dịka onye mmasị ịhụnanya Chidinma na vidiyo ahụ.  Na ụbọchị 11 Ọktọba 2011, o weputara album nke akpọrọ Run Dia Mouth.  

Na 14 Septemba 2012, o weputara Illbliss na Emi Ni Baller nke Tha Suspect nyere ya aka mee. Legendury Beatz mepụtara abụ ahụ.  Ọ gbara onye nke asaa na ndepụta  egwu iri n’elu nke ndị  Vanguard mere na afọ 2013.  Nkụarị  Emi Ni Baller pụtara na 22 February 2013. O gosiputara vidiyo nke Wizkid sonyere. Ndi Legendury Beatz meputara ya.  Capital Dreams Pictures weputara vidiyo egwu maka Emi Ni Baller na  ụbọchị 12 June 2013. Clarence Peters rụrụ ọrụ maka ya.  Na 10 June 2013, Chidinma wepụtara abụ atọ ndị guzo naanị ha: Bless My Hustle, Kite na Jolly, nke Tha Suspect, Del B na Wizzboy mepụtara.  

Na 14 Septemba 2013, Chidinma wepụtara Oh Baby. Akụarị egwua na 29 Jenụwarị 2014 nke Flavour N'abania gosipụtara ụda olu ya n'ime ya. Aka Young D di na abụ abụọ ahụ.  Na ọnwa Mee, ụbọchị abụọ n'afọ 2014, Chidinma wepụtara vidiyo egwu maka Oh Baby (Mu na gi). Ọ bụ Clarence Peters na Ngozi Nwosu na OC Ukeje duziri ya .  

Chidinma soro Dr SID me nmeme MTN Power of 10 Concerts, njem ime obodo iri nke mere ememe ncheta na MTN Nigeria gbara afọ iri; Njem a bidoro na Makurdi na 9 Septemba 2011.  Chidinma bụ otu n'ime ndị ọrụ nkwado na 2013 Hennessy Artistry Club Tour nke D'banj bu onyeisi .   Na  ụbọchị atọ ọnwa Nọvemba afọ 2013, ọ rụrụ na Guinness World of More Concert tinyere  P-Square, D'banj, Wizkid, Ice Prince, Burna Boy, Olamide, Phyno, Waje, Davido na Tiwa Savage .  Na ụbọchị itoolu na ọnwa Nọvemba afọ 2013, Chidinma rụrụ ọrụ na na ihe nmenme Butterscotch ya na Blackstreet na ihe nkiri e mere na Eko Hotels na Suites.  Na 14 February 2014, ọ rụrụ ọrụ ihe nmenme na MTN Valentine Rave Party, ya na Tiwa Savage, Mario na Sound Sultan .  Chidinma rụrụ ọrụ n'ọtụtụ mba na Africa, gụnyere Republic of Benin, Sierra Leone, Côte d'Ivoire, Kenya, Cameroun, Equatorial Guinea, Niger na Ghana. 

Ọrụ ihe nkiri 

Chindinma bidoro ọrụ ihe nkiri site na igosipụta na fim 2017, The Bridge (2017 nkiri) nke Kunle Afolayan duziri . 

Chidinma meriri Best Female West African Act na 2012 Kora Awards . Ọ bu Didier Drogba gosipụtara nyere ya Ihe ngosi onyinye na emume ahụ. O meriri Omawumi na mmadụ ise ndị ọzọ maka nsọpụrụ a. Mgbe o nwetasịrị ihe nrite ahụ, Chidinma kwuru, sị, Ọ bụụrụ m nnukwu ihe nsọpụrụ. Ana m ekele Chineke, ndị egwuregwu na ndị m, ndị soworo na akụkọ banyere m nke ọma. Imeri KORA bụ nnukwu ihe rụpụtara. Na eziokwu amataram na ọ bụ mmalite nke ihe ka mma na abịa. ”   Chidinma hotara Michael Jackson, Bob Marley, Alicia Keys, Whitney Houston, Mariah Carey, Fela Kuti, Omawumi, Onyeka Onwenu, Lagbaja na Darey Art Alade dịka ndị nnukwu egwu ọ na-ele anya.    




#Article 377: Nkiru Olumide-Ojo (469 words)


Nkiru Olumide-Ojo bu nwa nwanyi onye Naijiria ode akwukwo, onye edemede akwụkwọ akụkọ, onye na'ekwu okwu mmepe na nnukwu ọrụ bekee nke nwere akụkọ banyere ọrụ ego, ọdụ ụgbọelu, nkwukọrịta na mpaghara ihe gbasara mmanụ esi n'okpuru ala egwu pụta.  

Nkiru Olumide-Ojo, onye toro na Port-Harcourt, Rivers State, nwere akara nzere nke Masters na Strategic Marketing Management si Mahadum Kingston, Surrey na London, UK. Ọ nwetara akara ugo mmụta mbụ na nzere mbụ ya na Biological Science na Mahadum Calabar . Ọ bụ onye otu ụlọ ọrụ ndị na-ahụ maka mmekọrịta ọha na eze na Nigeria [NIPR] na onye otu UK Chatered Institute of Marketing United Kingdom.  

Nkiru na - arụ ọrụ ugbu a dị ka Onye isi Executive, Regional Marketing na Communication nke Standard Bank Group, South Africa.  Ọ rụọ ọrụ na CMC Connect Burson-Marsteller, Nigeria, Virgin Atlantic na Nigeria, Virgin Nigeria, Airtel, Forte oil, n'ebe C ọzọ di iche iche.  

N’ọnwa Septemba n'afọ 2017, akwụkwọ Nkiru Olumide-Ojo   dere akpọrọ The Pressure Cooker: Lessons From A Woman at Work pụta site na aka pụta Narrative Landscape Press .  C bụ nchịkọta nke edemede ya kwa izu ụka na akwụkwọ akụkọ Business Day (Nigeria), nke lekwasịrị anya n'okwu metụtara ụmụ nwanyị na ebe ọrụ ha.     Akwụkwọ a dị peeji iri abụọ na itoolu ekewara na isi nke iteghete na-egosi atụmanya, ọghọm na nsogbu nke ụmụ nwanyị na enweta na ihụ ọrụ ha. Akwụkwọ ahụ na egosi nghọta dị omimi etu ụmụ nwanyị nwere ike isi nwee ọganiihu na ọrụ ha, ma na-elekwata ezi n'ụlọ ha ọfụma.     

Onye na - akwado okwu ụmụ nwanyị, Nkiru bụ onye chikọtara ụlọ nke  a na akpọ  nke bụ ihe na kwado mmepe na mmekọrịta ọha na eze nwere mmemme maka inyere umunwanyi aka,  ọ kachasị iji nyere ụmụ nwanyị na etolite etolite aka ike na ọrụ nchụnta ego, ma na-akwadebekwa ụmụ agbọghọ site na inyere ha aka usoro ọmụmụ.  Ọ bụ onye na-ekwu okwu n'ihu ọha.      

Nkiru emeriela  ma nweta onyinye Best Corporate Brand Manager Award na 2017 Brands  Marketing Awards nke ndi otu  .  N'afọ ahụ, asọpụrụ ya ka ọ bụrụ Leading Marketing Personality of the Year site n'aka  . A nabatara ya na 2008 na 2016 dị ka otu n'ime ndị bu- Leading Women in Marketing and Communication site na aka ndị  Market World West Africa . Ọ bụ otu n'ime ụmụ nwanyị ndị Naijirịa nabatara site n'aka ndị Nigerians inDiasporas Professional (NIPRO) dị ka 'Top 40 Females under 40 nke ahụ bụ ụmụ nwanyị erubeghị afọ iri anọ ndị nọ n'isi..  

Nkiru bụ onye otu, Advisory Board nke ndị ,edemede maka ndu okomoko nke a na edepụta na Naịjirịa.  Ọ kọrọ na ọ na-anọdụ na bọọdụ nke òtù azụmahịa abụọ.  Ọ bụ onye osote onye isi nke abụọ nke Ndị  .  

Nkiru lụrụ Olumide Ojo, ha abụọ nwere ụmụ abụọ.  




#Article 378: Mary Njoku (714 words)


Mary Nnenna Njoku (amakwaara ya dị ka Mary Remmy ma ọ bụ Mary Remmy Njoku, nke amụrụ na ụbọchị iri abụọ na Machị n'afọ 1985) bụ onye Nigerian na eme ihe nkiri ma na-emeputakwa fim. Njoku bukwa onye isi na ụlọ fim, ROK Studios, ndi nke nwegoro mmeri na ihe banyere ọrụ ha (ime fim). nke di na Lagos, Nigeria. Na oge na adịbeghị anya, otu nnukwu TV ndị French, amara dị kaCANAL zụta ụlọ ọrụ ahụ  .  Ọ rụpụtara ma sonye na ihe nkiri Thy Will be Done, Husbands of Lagos, Single Ladies  na Festac Town . 

Mary Njoku, onye bụ nwa nke isii n’ime ezinụlọ nke mmadụ asatọ, bụ onye amụrụ na Amuwo Odofin, Lagos, Nigeria. Ọ bụ nwafọ Igbo onye Nsukka, Enugu State .  Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị nke Amuwo Odofin, National College Bagada na Navy Town Secondary School. Ọ nwere diploma di na sayensị nke cọmpụta. Site n'afọ 2010, Njoku gara na Mahadum Lagos State ebe o guru akwukwo wee nweta asambodo asusu Bekee. Na 2012, Njoku gara London Movie Academy na UK ebe ọ mere ihe ọmụmụ na akụkụ dị iche iche n'ime Mmepụta ihe nkiri. Site na nwata, o nwere mmasi ime ihe nkiri, ọwee bido ime ihe na onyonyo mgbe ọ no na ụlọ akwụkwọ. Njoku sonyeere ụlọ ọrụ Nollywood na 2003, mgbe ọ dị afọ iri na asaa.  

Njoku pụtara na ihe nkiri ya mbu na fim Nollywood n’afọ 2004 nke akpọ ‘Home Sickness’ nke Chioma Chukwuka Akpotha so kwa na ya. Nwanyị a bịara bụrụ onye amara ama mgbe ọ rụsịrị ọrụ nke Nollywood akpọrọ 'Blackberry Babes  n’afọ 2011.  N’agbata afọ 2011 na 2013, Njoku wepụtara iROKtv, na ihe ntanetị nke YouTube nke na egosipụta ajụjụ ọnụ agbara ndị a ma ama na-eme ihe nkiri na Nollywood na ihe egwu Afrobeats na Naijirịa. N’afọ 2015, Njoku ghọrọ Onye Ọkachasị Edemede na ụlọ ọrụ IROKO Partners. Ka ọ na-erule March, o mere ihe ngosi nke mbu n'ụwa niile maka ihe nkiri Thy Will Be Done na BFI IMAX London, ihe nkiri nke izizi Nollywood mbụ na IMAX.  Na n’afọ 2018 na ọnwa Ọgọstụ, Njoku mepụtara ihe nkiri Nwanyioma, ebe ọrụ ya chọrọ ka ọ kpụchaa ntutu isi ya kpamkpam.  

N’ọnwa Ọgọstụ n’afọ 2013, Njoku hibere ROK Studios. Kemgbe o bidoro na 2013, ROK ewepụtala ihe nkiri kariri narị ise na iri anọ na ihe usoro TV iri abụọ na ise nke ọbụ ha malitere. Festac Town, Single Ladies , Body Language, Losing Control na Husbands of Lagos  sokwa na ọrụ aka ha.  N’afọ 2016, Njoku hiwere ROK na Sky , netwọkụ nke ana enweta na UK. Iji mee mmemme ahụ, ụfọdụ n'ime ndị ọrụ ibe ya Nollywood gara nnọkọ mmemme ahụ nke weere ọnọdụ na National High Commission na UK.  N'otu afọ ahụ, Njoku hiwekwara ROK na DSTV, maka iji igwe teknụzụ na-efefe ọrụ ya na mpaghara Afrịka niile.   Na ọnwa Eprel n'afọ 2018, ROK Studios mepụtara ọwa ọhụrụ abụọ, ROK2 na ROK3 na DSTV, iji mezuo ọnụ ọgụgụ ebe ha egosiputa ọrụ ha maka agụụ nke ọtụtụ ndị mmadu na ihe ha na-eme. ROK2 na-ekesa ọdịnaya gosipụtara mmalite nke Nollywood, ebe ROK3 na-egosi ọtụtụ onyinye ndị Ghana, ma nwee atụmatụ ọwa egwu na mgbakwunye ihe nkiri na ihe usoro usoro nke bụ ihe ana eme awa iri abụọ na anọ anaghị akwụsị akwụsị.  N’afọ 2019, Njoku lekọtara ka CANAL+ si were gota ROK, nkwekọrịta mba ụwa kachasị ukwuu maka akara Nollywood.  

N’ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2013, ya na Jason Njoku na Bastian Gotter, ndị ha na ya na-azụ ahịa, wepụtara nde dollars abụọ maka dị ka ego nkwado inyere ndị na mmalite ọrụ teknụzụ na ihe gbasara ntanetị na Legọs a na-akpọ Spark aka.  

Mary Njoku lụrụ onye ọchụnta ego Naịjirịa ama ama na Britain, nke bụkwa onye na etinye ego na ihe mbido teknụzụ (start-up) na Africa, Jason Njoku.  Ha gbara akwụkwọ  na Festac, Lagos na ụbọchị iri na asatọ ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2012, n'ihu ezinụlọ, ndị enyi na ndị ọrụ ibe ha. Ha mụrụ nwa nwoke na mbụ, Jason Obinna Njoku, na ụbọchị iri atọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2013, mụọ nwa nke abụọ Nwakaego Annabelle Njoku na ụbọchị iri abụọ na anọ n'ọnwa Ọgọst n'afọ 2015, ha wee nabata nwa ha nke atọ, Amber Nnenna Njoku na ụbọchị anọ n'ọnwa Ọgọstụ n'afọ 2017.  




#Article 379: Cynthia Morgan (394 words)


Cynthia Ikponmwenosa Morgan (a mụrụ ya n'ubochi iri-abuo na-ato n' onwa Septemba n' afo 1991),  a mara ya nke oma n'oge gara aga dịka Cynthia Morgan, mana ugbu, ọ bụ Madrina k'ejiri mara ya nke oma  dịka nwa-ada Nigerian nke na-ede abụ, na-agụkwa egwu. Egwu ya bụ ngwakọta nke pop,, na   . Aha ya pụtara ihe ngbe ọgụpụtara egwu abụọ dị iche nke a akpọrọ  Etiwala Obi M na Duru m na-aga, nke a gbasara nke oma  na site n'igwe nkiri onyo-nyoo na redio, nwetakwa nnyocha dị mma n'aka ndị nkọcha. Cynthia mere ihe egwuregwu mbụ ya na ihe nkiri Nollywood n'afo 2016 Ajọ Nkpụru ọgụgụ nke natara ntụzi aka Saint Joseph ovensehi na ihe nkiri ọchị nke AY nke akpọrọ, 'njem ejere n'obodo Jamaica'. 

A mụrụ Cynthia Morgan na Benin City, Edo State ebe ọ gụsịrị agụmakwụkwọ ọta-akara mgbe ọgbara afọ atọ.  Mgbe ọ dị afọ atọ, ọ bụrụ-kwara onye na-abụ abụ nkwado ndi otu egwu nne ya.

Mgbe ọ dị afọ asaa, Cynthia Morgan malitere ide egwu, mgbe o ruru afọ iri na asaa, o depụtara egwu izizi ya nke General Pype so na ya  nke akpọrọ Dutty Stepping. N’afọ 2008, ọ kwagara   ka ọ gakwuo n’ihu n’egwú ya.   ọ na-akpọ onwe ya  Killa Marshal  nke na-akwalite ugwu ya n'ogbe egwu. 

N'ụbọchi iri abụọ na abụọ, n'ọnwa August, n'afọ 2013, Cynthia Morgan bịanyere aka n'akwụkwọ maka ịnonyere Northside Entertainment Inc. nke Jude 'Engees' Okoye nwe. mgbe ọnwa ole na ole gasịrị, ọ wepụtara egwu abụọ nke a nke dara, ha bụ Etiwala Obi M na Duru m na-aga nke nwetara nnyocha dị mma site na ndị nkwado ya; ahịrị egwu nke ikpeazu ya nwetala ya nhọpụta nke “Best Reggae / Dancehall Single” na  

N'ubọchị iri abụọ na-ato, nke ọnwa May,  n'afọ 2020, Cynthia Morgan, na ọnọdi dịka onye ewepụtabeghị abụ ruo ọtụtụ afọ na nnọkọ Instagram kọwara na aha ogbe egwu ya fulahara ya, Cynthia Morgan, ejirimara ya n' VEVO, usoro ndị eze, ejiri mara ya n'Instagram na ihe ndị ọzọ n'ihi nkwekọrịta o bianyere Jude Okoye aka. O kowara na-obi dara ya mbà mgbe ya na Jude Okoye nke Northside Entertainment nwerechara nsokwu, mana ọ gwaghị ndị mmadụ gbasara nsogbu ya.  Fans gara n'ihu inye onyinye ihe ịchụ nta ego nke edobere maka ya  ma ọbụnadị Afrobeats Superstar Davido tụlere ma gwa ya ka ọ kpọọ ya maka imekọ ihe ọnụ. 




#Article 380: Bisi Komolafe (177 words)


Bisi Komolafe ( 1986–1912 ) bụ nwaafọ Naijiria.  ,  na  onye nke eji ihe ona eme mara  di ka egwuregwu  Igboro Ti Daru 

A mụrụ Bisi n'afọ 1986 n'ime ezinaụlọ onye nke ise na Ibadan, Oyo State South-Western Nigeria ebe ọ gụsịrị akwụkwọ n' ụlọ akwụkwọ praịmarị na nke sekọndrị.  Ọ gara   ebe ọ gụsịrị akwụkwọ na . 

Ọrụ Bisi mere ka ọ pụta ìhè mgbe ọ gachara na ihe egwuregwe Igboro Ti Daru . Ọ gara n'ihu rụọ ọrụ dị mkpa n'ihe nkiri gụnyere Bolode O'ku, Asiri Owo na Ebute . Bisi rụpụtara ihe nkiri gụnyere Latonwa, Eja Tutu na Oka .  A họpụtara ya na Mkpughe nke Afọ na    n' otu Onye Nduzi Kasị Mma N'egwuregwu Yoruba.

Ọnwụ nke Bisi Komolafe ka akọwara na mgbasa ozi na 31 Disemba 2012.  Ọnọdụ  ọnwụ ya gbara ụwa ghari mere ka e nwee ọtụtụ akụkọ na ịkọ nkọ na mgbasa ozi. Agbanyeghị akụkọ gbasara ahụike gosiri na ọ nwụrụ n'ihi nsogbu metụtara afọ ime   na Mahadum College , Ibadan. E liri ya na Jenụwarị 4, 2013  na Ibadan. 




#Article 381: Chioma Okoye (162 words)


Chioma Okoye bụ onye na-eme ihe nkiri onyonyo, Ọ bụkwa odee nakwa onye nkwado ihe ngosipụta. O si agụleri-otu nke dị n', Nigeria. Kemgbe ihe nkiri  ya bidoro n'afọ 2002, ọ meela ihe nkiri ịtụnanya dị otu narị, ma ree ihe karịrị nde  vidio.  Mgbe ha natachara akara nturu ugo dị elu.  Kemgbe ọtụtụ afọ, Chioma so na ndi izizi bidoro ihe nkiri nke  Nollywood. Ọ bụ onye isi nke ụlọ ọrụ akpọrọ Purple Ribbon Entertainment.  

 A mụrụ Chioma na Kaduna ọ tolitere n' ezinụlọ ya, nne na nna ya na ụmụnne ya ndị nwoke na ụmụnne nwaanyị Godwin Okoye, Sam Okoye, Gloria Okoye, Christian Okoye na Victoria Okoye.  Nne ya Okoye Noami.  Nna ya Elder Joseph Okoye nwụrụ ka ọnwa Eprel  dị na mkpuru ụbọchi iri atọ nke afọ  2013. Chioma gara ụlọ akwụkwọ Faith Nursery na Primary, Kaduna steeti na Christ King King Seminary Nnobi Anambra Steeti . O mechara gaa   Unilag ebe ọ gụrụ akwụkwọ gbasara akụkọ na  Strategic. 




#Article 382: Bukky Wright (116 words)


Bukky Wright (onye amụrụ n'abali iri-atọ na otu n’ime ọnwa atọ n'afọ 1967) bụ onye obodo Nigeria na- azụ ahia.  

Bukky bidoro ọrụ mepụta egwuregwu ya n'afọ 1996. O gosipụtala n'ọtụtụ ihe nkiri  nke asụsụ Yoruba na asụsụ Bekee, gụnyere usoro 's nke televishọn  . E wezụga ime ihe egwuruegwu, ọ na- akwa akwa na erekwa ere, B Collections na spa mara mma, B Wright .   Ọ bịanyela aka na nkwado dị iche iche dị ka Chivita.  N’afọ 2011, o ritere ihe nrite kacha mma nke Nollywood n’afọ. N’afọ 2014, Bukky Wright zọrọ ọkwa Honorable na Ogun State House of Assembly n’okpuru ọkwa nke Social Democratic Party (SDP) nke onye bụbu Gọvanọ Olusegun Osoba na-edu .   




#Article 383: Nneka Onuorah (335 words)


Nneka Onuorah amuru  n’afọ 1988  bu onye isi nduzi na ndi mmeputa nke Amerika. A maara ya nke ọma maka izizi onye isi ya, O mere   n'afọ 2015,    na obodo ndị nwanyị na-ahụkarị nwanyị.  

Onuorah amuru na  , New York  tolitere na agbata obi  .  Nna ya bụ onye Naijiria ma nne ya bụ Afrika na Amerika.   Ọ kwagara   ka ya na nne nne ya biri na klas nke ise ma laghachi Queens maka agụm akwụkwọ sekọndrị. Ọ mụtara ịgba egwu na ,  ma mesịa nweta akara ugo mmụta mmekọrịta ya na . . 

Onuorah gara ọmụmụ ọrụ na BET n'afọ 2009 ma mechaa goro ya dika onye na emeputa ihe.  Ọ rụrụ ọrụ n'ihe egwu nkiri    na akwukwo egwu ndi ọzọ di iche iche.  Mgbe afọ isii gachara, Onuorah hapụrụ ndi otu ya ahụ ka ọ rụọ ọrụ na ihe nkiri izizi ya bụ   .  Ihe o kwuru mere o ji meputa ihe omuma a bu ụkọ nke ndi nnochi anya ndi   na ndi ọrụ mgbasa ozi.  

Onuorah bidoro ozi ndonye ukwu  iji nweta ego o ji mee ihe nkiri  , nke bụ  akwụkwọ banyere  akparamàgwà n'   n' obodo isi oji ebe  nwanyị n'edina nwanyi ibe ya.   O kwuola  maka nkatọ o wetara n,aka ụmụnwayi n,edina nwayi ibe ha banyere otu o si enyi efe ụmụnwanyi karia nke ụmụnwoke.  Onuorah enwetaghi ego ọ chọrọ oge o mere ozi ndọnye ukwu, kama o ji ego nke ya nwe mee ihe nkiri ahu.    na ọnwa june n,afọ 2015. 

Ọ haziri ọrụ  bụ   , ma-meputakwa , otu usoro ihe nkiri ndi  bụ maka ndi     bụ isi oji na Latin bi na New York.   Ọ gara    n'oge uto ya ma jee ije na ngalaba Butch. 

Na 2019, o kwuputara oru ngo nke Giselle Bailey na-ahazi ma na-emekorita banyere ndi LGBTQ nke Naijiria ndi hapuru obodo a na-acho mgbapu n'ihi iwu mgbochi LGBTQ  N'afọ ahụ, ha wepụtara otu akwụkwọ akpọrọ Burn Down The House banyere onye Parisian na-agba egwu Kiddy Smile, nke bidoro na NewFest LGTBQ Film Festival . 




#Article 384: Lara George (444 words)


Lara George bụ onye   onye na-etipụta egwu, na-edekwa egwu ma na akwado otiti egwu. 

A mụrụ Lara George n'ime ezinụlọ  Oluwole Bajomo na Lagos State, ngalaba  nke Nigeria .  Ọ gara , mecha gaa  ebe ọ nwetara nzere Mastas digiri  . 

George malitere ọrụ egwu ya na , , ebe ọ sonyeere ndị ukwe ukwe ụka nke campus.  O so n’otu egwu Kush,bụ nke ekposagoro nke ,  na Emem Ema so na ya.  Album  nke izizi ya  nke akpọrọ ọkụ bụ Forever In My Heart,ọzọ bụ  Ijoba Orun nke ewepụtara n'afọ 2008.  The album buteere ya ọtụtụ ihe nrite na nturu ugo.  N’afọ 2008, o  ritere ihe onyinye Voice of the Year na Nigeria Music Awards. N’afọ 2010, enwetakwara ihe onyinye kacha elu gbara ụmụ nwaanyị olu ya kacha mma na ‘Headies’,Award bụ nke a na-akpọzi ‘Hip-Hop World Awards’ ugbu a na Nigerịa. Ọ nwetakwara nturu ugo na katigory nke a kpọrọ  Best African Female Gospel Artiste  na 2011 Africa Gospel Music Awards emere na London, UK.  Lara George onye nke a kpọrọ Trailblazer of the year, a họpụtara ya , Africa Gospel Music Awards, nke afọ 2016 nke sitere n'otu ndị pan-African Kora Awards dị ka Best Femal Artise West Afrca nakwa Gospel Artiste of the year, Ben TV Awards UK, n'etiti ọtụtụ onyinye ndị ọzọ.  

George agụọla egwu n'ọtụtụ mmeme ama ama ndị nke gụnyere  GreenBelt Festival UK (dịka otu nke KUSH), otu n'ime ihe nkiri  egwu egwu kachasị ukwuu n'Africa nke ihe dika mmadụ puku nari ise biara ya.Ụfọdụ ndị biara kọnsatị a gụnyere ndị ama ama  dịka Ron Kenoly, Bebe, Cece Winans, Micah Stampley, Don Moen na Mary Mary. Ihe ndi ọzọ egosipụtara bụ  Calabar Festival, MTN Music Festival, Festival of Life UK, Festival of Life Canada, nakwa ọtụtụ ndị ọzọ.

George pụtara na BET International dị ka otu n’ime ndị omenkà izizi si Naịjirịa egosiri na mmemme ahụ. Ọ bụ onye otu  BET Voting Academy ebe ọ rụrụ  afọ abụọ . Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye ọka ikpe na igwe onyonyo TV nke Airtel TRACE MUSIC Star .

Ọ lụrụ Gbenga George, onye ọkaiwu na onye na-achụ nta ego. O nwere umu abuo: otu nwoke aha ya bu Adeoba na nwagboghobia aha ya bu Tiaraoluwa ma biri na Alpharetta, Georgia di na Amerika. 

Ọ bụ osote onye isi oche nke SoForte Entertainment Distribution Ltd., ụlọ ọrụ izizi ahaziri ahazi maka nhazi na nkesa mmemme na  Nigeria, ha na ụlọ ọrụ  IAS / TNT ndị oje ozi nakwa ụlọ ọrụ na-esipụta nri a kpọrọ Mr Biggs na Sweet Sensation, nke butere mmepụta ọnụ ụlọ nri narị abụọ na iri ise na Nigeria bụ nke ha na-ekesa ngwa egwu ha.




#Article 385: Sasha P (546 words)


Sasha P (Anthonia Yetunde Alabi, onye amụrụ na ụbọchị iri abụọ na otu, n'ọnwa May, n'afọ 1983),  a makwaara ya dị ka onye isi ala nke nwanyị na ntim egwu awantelọ n'obodo naijiria, bụ onye na-agụ egwu akụkọ n'egwu , bụrụkwa onye ịchụ nta ego, onye ọkịkpe na onye okwu nkasiobi n'obodo Naijiria.

ọ bụ onye ikpeazụ n’ime ụmụ asatọ, nne ya bụ onye nkụzi, nke ọ na-akpọkarị Sịsị Fadekemi, mụrụ, ma zụọkwa ya mgbe nna ya nwụsịrị.  Ọ malitere ọrụ ịkụ egwu ya mgbe ọ bụ nwata n’Ibadan.  Ọ gụrụ akwụkwọ n'ụlọ akwụkwọ  na - ebe onwetara osambodo bachịlọ digiri na nkamiwu.  

Sasha P nwetara ihe ịga nke oma n’oge obere ụmụ nwanyị ndị Naijiria pere mpe na egwu Hip Hop. k'emecharị, ihe ịga nke ọma ya nyere aka megheere ụmụ nwanyị ndị ọzọ na-agụ egwu nke 'akụkọ n'egwu' na ndị egwu nke awantelọ ụzọ ọga n'ihu.  Ọ malitere ịmekọrịta egwu ma banye n'otu ndi egwu nke eLDee nke a na akpọ Try.Records   Sasha P ka bụ otu n'ime ụmụnwaanyị nwanyị ama ama na-eti  egwu n'obodo Naịjirịa kemgbe afọ 2001, tụmadị ka-mgbe emechara ihe nkiri ntimegwu mbụ ya bụ First Lady n'okpuru akara aha ya bụ STORM. A hoputara ya maka nturu ugo di iche na obodo Naigiria na mba ofesi. O nwetere ihe nrite nke 2009 nke anakpọ Best Female Artist nasụsụ bekee na UK na ihe nrite ime egwuruegwu maka otu egwu izizi ya akpọrọ Adara. A họpụtakwara ya na usoro abụọ (ọkachamara n'ịhe nkiri onyo-nyoo egwu umunwanyị na okachamara n'egwuregwu onyo-nyoo) nke ihe nrite onyo-nyoo iti-egwu   nyere ya maka egwu ya nke abụọ nke otiri n'afo 2009.

Ọ bụ nwaafọ nwanyị Naijiria nke soro guo egwu n'ihe mmemme afo iri abụọ nke  Ihe  Nrite  Ngụmegwu  Mba Uwa n'onwa October, n'afo 2008. Ọ bụkwa nwaafọ nwanyị Naịjirịa izizi nwetere onyinye kacha mma na  .  E wezụga Adara, Ọ tọhapụrụ Gidi Babe na ụbọchị ọmụmụ ya nke bu n'afọ 2009.  O gụpụtara otu egwu, akpọrọ Bad Girl P. n'afo 2012. 

N'afo 2013, Sasha P  kowara na ya g'ewere ezumike site n'igu egwu k'onwee ike lekwasị anya n;ịchụ nta ego nke ejiji ya.  

Ọ bụ onye nnọchịte anya ọdịnala nke ndi  obodo ya bụ Ekiti . 

Sasha P Tinyere uchu n'ihe ejiji, ma bụrụ onye ọkacha amara n'imepụta ihe ejiji n'afọ 2004. O kepụtara ihe a na-akpọ (Nigerian High Street Fashion) n'ọnwa iri na abụọ, n'afọ 2011 na L’Espace. N,ọnwa asatọ n'afọ 2012, ọ malitere akara uwe ejiri-mara ya nke a kpọrọ (Eclectic by Sasha), nke o mepụtara n'onwe ya.    

N'ihe gbasara ọrụ obodo, Sasha P kwuru, Ekwenyere m, dịka otu onye, enwere m ọrụ ịrụ maka nnyemaka nkwado obodo n'ụzọ ọbụla m nwere ike, na nke a ka o mere kamgbe-kamgbe ọtụtụ afọ gara aga. O so na mgbasa ozi nke a kpọrọ Save the Street Child nke emere n'obodo Lagos (N'ọnwa nbụ nke afọ 2009) na ọrụ ngo nke a kpọrọ Maternal Mortality (N'ọnwa ise nke afọ 2009)  nke ebumnuche ya bụ ịkụziri ndi nne na-eto eto ihe makwa gboo mkpa ha gbasara ọgwụgwọ zuru oke. Ọ bụkwa onye na-ekwu ụka mgbamume   ma rụọ ọrụ mgbasa ozi maka ịkwụsị ime ihe ike na mmerụ ahụ megide ụmụ nwanyị.  N'afọ 2012, Sasha bụ onye buru ite ọkụ nke obodo anyị bụ Naijiria  n'egwuru-egwu Olimpik. 




#Article 386: Teni (singer) (265 words)


Teniola Apata, onye amara dị ka Teni, bụ nwaafọ Nigeria na-eti na ede egwu. Ọ na-emekwa ndị mmadụ obi ụtọ.  

Teni bụ  nwanne  onye Nigeria na- agụ egwú  .  Ọ gụrụ akwụkwọ n'   O nwetara nzere digiri na business adminstration na  . 

Teni wepụtara egwu izizi ya Amen mgbe ọ bịanyere aka na Shizzi 's Magic Fingers Records.  Ọ hapụrụ ụlọ ọrụ Shizzi wee banye na Dr. Dolor Entertainment n'afọ 2017.  Teni malitere iwu ewu mgbe ọ wepụtara egwu ya akpọrọ  n'ọnwa Septemba n'afọ 2017. O wusiwere ike mgbe o wepụtara egwu ya bụ Askamaya,   na  . Askamaya nwetara ọnọdụ onye nke iri na ise na  nhọpụta mmadụ iri abụọ egwu ha kacha mma n'afọ 2018. 

Teni nwere meri dika Rookie of the Year n'afọ , ma nwetekwa ihe nrite dika onye ntolite a na-ele anya n'afọ 2018 na mmemme  .  O merikwara dika onye kacha eme egwu nka n'afọ 2018 na mmemme .  họpụtara ya ya dika onye nke asatọ n'ime mmadụ iri ndị egwu ha kacha ekpo ọkụ na Naijiria.  Aha ya pụtara na dika otu n'ime mmadụ na-akpa ike n'egwu na ewu ewu n'ebe niile n'afọ 2018. 

N'ụbọchị iri abụọ n'ọnwa Febuarị n'afọ 2019, Egosiri Teni ' dika oti egwu na ewu ewu ma na ede ude n'uto. Ka ọnwa Mee dị na mkpụrụ ụbọchị atọ,n'afọ 2019, O wepụtara vidio egwu ya  akpọrọ Sugar Mummy. Ka ọnwa Juun dị na mkpụrụ ụbọchị iri na anọ n’afọ 2019, ọ wepụtara egwu  ọhụụ akpọrọ “Power Rangers”. 

N'ọnwa Machị, n'afọ 2019, Teni bịanyere aka na nkwado Tom Tom, ihe nracha nke ụlọ ọrụ  Naijiria mepụtara. 




#Article 387: Chidinma and Chidiebere Aneke (290 words)


Afọ ọmụmụ ha: Amụrụ Chidinma na Chidiebere Aneke n'ụbọchị iri abụọ na anọ nke ọnwa Ọgọọstị, n'afọ 1986(afọ iri atọ na isii)  

Steeti ha: Enugu, Enugu State, Nigeria 

Akaọrụ ha: Ndị na-eme ihe nkiri, Ndị na-emepụta ihe nkiri.   

Chidinma na Chidiebere Aneke bụ ụmụ ejima enwere n'ụlọ ọrụ Nollywood, ndị ama ama dịka ejima Aneke. A mụrụ ha na ndịda nke Nigeria, steeti Enugwu kpọmkwem. Ọ bụ ha bụ ụmụ ikpeazụ nye ezinụlọ Aneke. Ha bụ ndị na-eme ihe nkiri na ndị na-emepụta ihe nkiri 

A mụrụ Chidinmma na Chidiebere n'ụbọchị mbụ nke ọnwa Ọgọọstị1986 na steeti Enugu, Nigeria n'ime ezinaụlọ ụbara nke nwere ndị nwunye atọ. Ha nwere nna bara ọgaranya nke lekọtara ha anya nke ọma mana ihe gbanwere mgbe nna ha nwụsịrị na e kewara ihe onwunwe ya n'etiti ndị ezinụlọ ha. Ha nwetara asambodo iha akwụkwọ praịmarị na nke ụlọ akwụkwọ sekọndịrị na steeti Enugwu. Mgbe ha gụsịrị akwụkwọ praịmarị na sekọndrị, Chidinma na Chidiebere gara Mahadum nke Nigeria, Nsuka ebe ha gụsịrị akwụkwọ na Bachelor na Mass Communication na Bachelor na Banking na Finance n'otu n'otu. 

Ụmụ ejima Aneke sonyeere ụlọ ọrụ Nollywood na 1999 ebe ha so wee mepụta ihe nkiri 'Ebuka' nke bụ ihe nkiri mbụ ha. Ihe nkiri 'Ebuka' nyere ha ezi ọnụdọ  na Nollywood. N'afọ 2004, ụmụ ejima Aneke bụụrụ ndị ama ama n'ihe nkiri aha ya bụ 'Desperate Twins' nke mere ka ha nweta nhọpụta maka Ọrụ Kachasị Mma nke Nlele Anya na Onyinye Nleta Ndị Anwansi nke Africa. Ha emeela ihe karịrị fim iri asatọ. Ha emepụtala ọtụtụ ihe nkiri Nollywood dịka; 'Obi Isiaku', 'Onochie', 'Broken Ambition' na 'Adaora '. 

Ndị Enyi Na-ekwo ekworo 

Ụmụ ejima na-achọsi ihe ike 

Ụmụ nwanyị Lagos 

Ntiwasị Oke ọchịchọ

Onyinye inyere mmadụ aka 




#Article 388: Rachel Oniga (195 words)


Rachel Oniga  

Afọ omụmụ  -  amụrụ ya n'abali iri abụọ na atọ n'onwa Mee' n'afọ 1957 (afọ iri isii na atọ)  

Ebute Metta, Lagos, Lagos steeti,naijiria.  

Mba - Naijiria  

Aha ọzọ  - Tabuno  

Nwaamala - Nigerian  

Akaọrụ -  Omee ihe nkiri  

Afọ n'ọrụ -  1993-ugbu a  

Ezigbo ọrụ - Sango (ihe onyonyo/ fiim)   

Rachel Oniga (amụrụ n'onwa Mee n'ụbọchị iri abụọ na ato n'afọ 1957) bụ Omee ihe nkiri na Naijiria. 

Ọ bụ onye Eku, Delta steeti nke Southern Naijiria. Ha muru ya na abali 23(iri abụọ na ato) n'onwa Mee na afọ 1957 na Ebutte Metta, Lagos Steeti . Ọ bidoro ime ihe nkiri ya n'afọ 1993, obere oge ọ gbasara alụmdiya. Ọ rụrụ ọrụ na nkenke na Ascoline Nigeria Limited, ụlọ ọrụ Dutch Consultant tupụ o mee ihe nkiri nke mbụ ya akpọrọ Onome na ihe onyonyo nke mbụ ya e gosipụtara na yoruba bụ Owu Blow. Kemgbe ọtụtụ afọ, o meela ihe onyonyo ndị ama ama na Naijiria, dika Sango, ihe nkiri nke Wale Ogunyemi dere, nke Obafemi Lasode  mepụtara ma duzie, na usoro onyonyo Wale Adenuga akpọrọ super story. 

Rachael ghọrọ nne nne mgbe nwa ya nwaanyị bu Georgia mụrụ nwa.




#Article 389: Rita Akpan (309 words)


Rita Akpan (onye amụrụ na 28 Septemba 1944) bụ onye nkụzi nke Nigerian  bụrụkwa Federal Minista nke na-ahụ maka ihe gbasara ụmụ nwanyi na kabinet nke President Olusegun Obasanjo n'etiti July 2003 na June 2005.

A mụrụ Rita Akpan na 28 Septemba 1944 na Steetị Akwa-Ibom. O nwetara nzere bachelor nke Nka na Asụsụ na Master of Art in Education na Mahadum Oregon, Eugene, USA. Site na 1968 rue 1986, ya na ndi American International School, Victoria Island, Lagos na Federal Ministry of Education rụkọrọ ọrụ. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi nke ngalaba French, Federal Government Girls 'College, Calabar, Federal Inspector nke asụsụ French ma mesịa bụrụ onye isi ndị isi, Federal Government Girls College, Calabar. 

Akpan bụbu onye odeakwụkwọ nke Gọọmentị Akwa Ibom Steeti n’oge izizi nchịkwa nke Gọvanọ Victor Attah . Ọ bụkwa onye otu kabinet n’oge ọchịchị ndị nkịtị nke Obong Akpan Isemin.  A họpụtara ya dika onye ndụmọdụ pụrụ iche nke Gọvanọ Akwa-Ibom Steeti na 1992. O jekwara ozi dịka Kọmishọna na-ahụ maka agụmakwụkwọ na Steeti na 1993 yana onye ode akwụkwọ nke Gọọmentị Steeti, Akwa-Ibom Steeti, n’agbata afọ 1999 na 2000. 

N’ọnwa Ọktọba 2004, n’oge ọgbakọ nkụzi banyere ihe gbasara mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ịzụ ụmụaka, Akpan kwuru na Naịjirịa bụ obodo mbụ na naanị mba dị n’Ebe Ọdịda Anyanwụ Afrịka nke tiri iwu megidere igbu mmadụ.  Na Jenụwarị 2005, Akpan gosipụtara akụkọ nke abụọ banyere Nigeria na Kọmitii Mba Ndị Dị n'Otu Maka Ikike nke Nwatakịrị . O kwuru na Naịjirịa emeela usoro doro anya gbasara ikike nke Mgbakọ ụmụaka ebe ọ bụ na ha gosipụtara akụkọ mbido ha. 

A kọọrọ akụkọ na ihe gbasara ya amasighịzị onye isi ala Obasanjo maka ọhụrụ ya dịka onye mmekọ nke gọvanọ Akwa Ibom bụ Victor Attah, onye ya na Obasanjo nwere nghọtahie.  A tụpụrụ ya n'ụlọ omebe iwu na June 2005. 




#Article 390: Patricia Etteh (246 words)


Patricia Olubunmi Foluke Etteh (a mụrụ na 17 August 1953) bụ onye isi oche nke ndị nnọchi anya ụlọ nke Naijiria site na June ruo Ọktọba 2007.

Etteh, onye , gara mmụta dika onye ọrụ n'edozi isi na mma. o mechara nweta nzere oka iwu na Mahadum  na . N'afo 2016 ka ọ banyere  n nke Naijiria.

Etteh na-anọchite ndị  dị na steeti . A họpụtara ya na 1999 dịka onye otu  (AD), mana ọ hapuru ha sonye ndi  (PDP) mgbe ọ na-azọ ọkwa ọzọ na 2003. A họpụtara ya dika onye isi oche nke ndị nnọchi anya ụlọ nke Naijiria na June 2017. Ọ bụ naanị nwanyị nwetụrụ ọnọdụ dị otú a na Naịjirịa.

Na Septemba 2007, a kpooro ya na kọmitii nke ndị omeiwu maka ebubo na o nyere ikike ka e mefu nde narị naịra isii na iri abụọ na asatọ (ihe dị ka nde ise n'ego ndi Amerika) iji rụzigharịa ụlọ obibi ya na nke onye deputị ya, na ịzụrụ ụgbọ-ala gọọmentị iri na abụọ maka ulo ndị omeiwu na Naijeria. Ruo taa, enwetabeghị akwụkwọ iwu n'okwu a.

Ndi PDP gara n’ihu ịkwado Etteh, mana ụfọdụ ndị otu, dị ka , kwuru okwu megide omume ya.  Onye edemede na agụmakwụkwọ bụ Wole Soyinka so na ndị kpọrọ oku ka ọ hapu ọkwa onye isi ndi oulo omeiwu,  mana onye bụbu onye isi ala na onye otu PDP Olusegun Obasanjo gara n’ihu ịkwado ya.  Na October 30, Etteh, na deputị ya gbara arụkwaghịm.  




#Article 391: Peace Uzoamaka Nnaji (219 words)


Peace Uzoamaka Nnaji (amụrụ na abali iri-abuo n’ime onwa iri- n’ise n’afo 1952 n’Enugu Steeti ) bu onye ndoro-ndoro ochichi nke Naijiria. A hoputara ya na ikpo okwu nke ndi Democratic Party na 2007 ma nwee njem nke abuo ya na 2011 n’ulo ndi nnochite anya Naijiria . 

O nwere diploma na Social Work na Mahadum nke Nigeria, Nsukka 

A họpụtara Nnaji na mbụ n ’ụlọ ndị nnọchi anya Naịjirịa n’afọ 2007 ma họpụta ya ọzọ na 2011. 

Ọ nọchitere anya Nkanu East / Nkanu West na Ụlọ Ndị Nnọchiteanya site na 29 Mee 2011 - 29 Mee 2015 

Vanguard kwụrụ na Nnaji bụ otu n'ime Ụmụ nwanyi ga-agbanwe ọnọdụ na- Seventh National Assembly . N'isiokwu ahụ, ọ tụlere ịchọrọ iji ahụmịhe nke mmebe iwu ya na - adọta ọtụtụ ọrụ na mpaghara ya na ihe omume na Ụlọ ahụ.  O so n’ime ụmụnwaanyị iri na otu a họpụtara n’afọ 2007 bụ ndị a họpụtara ọzọ n’afọ 2011 mgbe ụlọomeiwu nta fọrọ nke nta ka ọ bụrụ nwoke 95%. Ụmụnwaanyị ndị ọzọ a họpụtara gụnyere Mulikat Adeola-Akande, Abike Dabiri, Nkiru Onyeagocha, Uche Ekwunife, Nnena Elendu-Ukeje, Olajumoke Okoya-Thomas, Beni Lar, Khadija Bukar Abba-Ibrahim, Elizabeth Ogbaga na Juliet Akano . 

A họpụtara ya dika Kọmishọna na-ahụ maka ihe gbasara mmekọrịta nwoke na nwanyị na Mmepe Ọha na Enugwu steeti n’afọ 2015. 




#Article 392: Ikpirikpi Ọgụ (205 words)


Ikpirikpi ọgụ  bụ egwu na-ewu ewu a na agba n'ọtụtụ ebe na Ọwụwa Anyanwụ Nigeria .  Egwu a, ntọnala ya si na obodo Ohafia, ọ bụ ndi dimpka bu akpụ-obi na agba ya igosị ike ha na igba dimkpa na agha na oge gbo. 

Dika etu esi kọ akụkọ ya, ndị nna nna Ohafia bụ ndị ama- ama dị ka ndị dimkpa na-agha ndị nọ na njikere mgbe niile isonye na agha.  Ọdinala ndi agha Ohafia nke bụ otu n'ime njirimara ndi Ọhafia gbadoro ụkwụ na emume ngosị  nke ikpirikpi ogu - omume nke igbupu isi ndi iro emeriri na-agha. Okpukpụ isi mmadu bu ihe akaebe nke nwoke kara obi ma nwe ike. Ọ bụ naanị ndị bu isi lọta agha na-esonye na otu ndị Ogbu-isi ma na-eyi abuba ugo nke bụ akara ika-obi. 

Ikpirikpi ọgụ nke a na-eji kwa eme mmeme ntụrụ-ụgo mmadu bụ onye isi egwu bu ekete ọkpụkpụ isi mmadu juru (oyaya) na-ebu ụzọ, ọ na ejide nma ọgbu-ada na-aka ma kpụrụ ọmụ nkwu na-ọnụ. Ndi otu ha ndi ọzọ na eji-ngwa ka ndi na-aga ọgụ, na enomi etu esi egbupu mmadu isi ma na agba egwu si na akụrụ-ngwa akwatankwa ma na-egosị na ndi ala Ọhafia ndi agha nwere kara obi. 




#Article 393: Lionheart (2018 film) (473 words)


Lionheart bu ihe nkiri ejije nke Naijiria nke 2018 nke Chinny Onwugbenu mebere ma Genevieve Nnaji duziri ya. Ndi so n'ejije a bụ Pete Edochie, Genevieve Nnaji na Nkem Owoh . Netflix nwetara ya na 7 Septemba 2018,  eme ya ihe nkiri Netflix mbụ emere na Naịjirịa .  Lionheart malitere na 2018 Toronto International Film Festival na Canada.  yana nke Peter Okoye na Chibuzor Azubuike (nke a makwaara dị ka Phyno ).  Emepụtara fim ahụ na ụwa niile na 4 Jenụwarị 2019 na Netflix. 

A họpụtara Lionheart dika ihe nkiri si Nigerian maka  Best International Feature Film na 92nd Academy Awards. Ọ bụ mbụ Nigeria na ewega ihe nkiri na  Oscars. N'abali anọ n'ọnwa  Novemba 2019, Academy a gụpụrụ ihe nkiri a maka asụsụ ejiri mee ya kariri na Bekee  nani nkeji iri ka asụrụ Igbo na ya.

Lionheart na- akọ akụkọ Adaeze Obiagu (nke Nnaji gosipụtara), onye chọrọ ịnọchi nna ya, Chief Ernest Obiagu ( Pete Edochie ), mgbe ọ na-enweghịzi ike ịrụ ọrụ n'ụlọ ọrụ ya n'ihi nsogbu ahụike. Otú ọ dị, nna ya na-arịọ nwanne ya nwoke bụ Godswill ( Nkem Owoh ) ka o were ọnọdụ ya, na Godswill na Adaeze ga-arụkọ ọrụ ọnụ iji chekwaa ụlọ ọrụ ahụ na ụgwọ nakwa iyi egwu iwepụ nke onye ọchụnta ego Igwe Pascal ( Kanayo O. Kanayo ).

E mepụtara ihe nkiri ahụ site n'aka Chinny Onwugbenu maka MPM Premium na mkpakọrịta The Entertainment Network. Netflix nwetara ikike ikesa ihe nkiri a na mba ụwa na 7 Septemba 2018, otu ụbọchị tupu amalite izi ya na 2018 Toronto International Film Festival .   

E mepụtara usoro na atụmatụ ihe nkiri  ana 24 August 2018.  Na 4 Jenụwarị 2019, ewepụtara ihe nkiri ahụ ka mba ụwa nwee ike ile ya na Netflix. 

Lionheart anatawo nlebara anya dị mma site n'aka ndị nkatọ dị iche iche. Na nyochaa mkpokọta  Rotten Tomatoes , ihe nkiri a nwere nkwenye nnabata 100% yana akara ngosi nke 6.33 / 10 dabere na nyocha asaa.  Nollywood Reinvented kpọtụrụ aha na nyocha ha banyere ihe nkiri a na ọ na-arụ ọrụ n'ihi na o bara ha n'obi,  na ọnụego ihe nkiri a dị na 61%. Womentainment lebara anya na onye kachasi ipụta ihe na onye nduzi, Genevieve Nnaji, na-atụ aro ka ndị mmadụ lelee ya maka nwanyị dị egwu nke bụ onye kachasi ipụta ihe ma bụkwa onye na-eduzi.  Nollywood Post gara n’ihu na-aja Genevieve Nnaji mma na nyocha ya: “Lionheart bụ akụkọ na-enye afọ ojuju ịkọ maka ịkwado ụmụnwaanyị n’enweghị oke isiokwu.” 

Ka ọ dịgodị, ihe nkiri ahụ nwetakwara nyocha ole na ole na-adịghị mma n'ihi ihe ụfọdụ ndị chere dị ka atụmatụ enweghị ezi uche. Ntụleghachi na Nairametrics kwuru na ndị dere / ndị na-emepụta ihe nkiri ahụ emeghị nchọpụta nke ọma na usoro ụlọ ọrụ tupu ha emee ihe nkiri a. N'ihi ya, e mere ụfọdụ iberiibe. 




#Article 394: Ini Dima-Okojie (300 words)


Ini Dima-Okojie bụ nwaafọ Naịjirịa na -eme ihe nkiri. 

Ini Dima-Okojie, onye amuru na abali iri-abuo n’onwa Juun, bu onye na-eme ihe nkiri amuru n' obodo Naijiria. Ọ gụrụ akwụkwọ na Mahadum Covenant University, Nigeria ebe ọ nwetara akara mmụta na International Relations. Ini kwụsịrị ọrụ ya n' ụlọ akụ  na ụba iji chụsoo ụzọ n'ime ịhụnanya mbụ ya-ime ihe nkiri. Nke a dugara ya inweta akara ugo mmụta site na ịme ihe nkiri New York Film Academy .   Ini bịakwara Become A Host Bootcamp mgbe ọ bụ otu n'ime ndị Naijiria ole na ole ahọpụtara isonye na Relativity Workshop, ma na Los Angeles, California. Ọrụ Dima-Okojie enwetala nhọpụta ọdịnihu maka ime ihe ọ na-aga n’ihu na-eto ma obodo ma mba ofesi toro eto na ịdị ọhụrụ nke ọrụ ya.

Dima-Okojie gbara arụkwaghịm n'ọrụ ya na ụlọ ọrụ na-ahụ maka ego iji chụsoo ọrụ na ntụrụndụ.  Ọrụ ihe nkiri ya malitere na 2014 mgbe ọ na-egwu Feyisayo Pepple n' usoro telivishọn, Taste of Love .  N’afọ 2016, ọ bụụrụ “Hadiza Ahmed” na ihe nkiri ahụ North East ; Omume ya bụ nwanyị  Alakụba nke malitere mmekọrịta ịhụnanya na nwoke si n'okpukpe dị iche. Maka ọrụ ya na ihe nkiri a, a hoputara ya maka Nwanyị Kachasị Mma na Ọrụ Nkwado na 2017 Nigeria Entertainment Awards .  A họpụtakwara Dima-Okojie maka Most Promising Actress na City People Movie Awards gburugburu oge ahụ. 

Achọpụtakwara Dima-Okojie inwe ezigbo ejiji, Pulse Nigeria na ụlọ ọrụ mgbasa ozi ndị ọzọ na-akọwa ya dịka otu n'ime ndị ama ama kachasi ejikere na Nigeria.    Na 2017, a họpụtara ya maka ihe nrite The Future Awards maka ime ihe nkiri.  Dima-Okojie akpọwo Majid Michel na Richard Mofe-Damijo bụ ndị nkiri Nollywood kacha amasị ya.   Ọ pụtara na ndepụta Pulse nke Naijiria nke ndị nkiri Nollywood asaa nke 2017. 




#Article 395: Kagarko (179 words)


Kagarko (Wogon) bụ otu n'ime   na   ,  isi obodo ya dị naị na Kagarko. O nwere mpaghara ala dị kilomita puku abuọ, narị atọ,iri ise na isii ma nwee nari puku abụọ na iri atọ na iteolu na iri iri ise na asatọ site n'ọnụ ọgụgụ sensus e mere n'afọ 2006.  postal code  maka nzipụ ozi bụ 802. 

Kagarko (Wogon ) na ndị   gbara agbataobi na mgbago ugwu,   Ha na JabaJaba Local Government Area bụ ndị agbataobi na ọwụwa anyanwụ, Niger State na ọdịda anyanwụ na  na ndịda anyanwụ  

 Kagarko  nwere mpaghara iri (ngalaba nhazi nke abụọ) ma ọ bụ ngalaba ntụli aka, ha bụ:

Ọ gụnyekwara ihe dị ka mpaghara iri na otu, ha bụ:

Ndị bi n' obodo a  bụ ndị ọrụ ugbo mara Ndị Batinor (Koro) kacha n'ọnụ ọgụbụ na gburugburu a. Ndi ọzọ bụ Gbagyi, Ham, Hausa na Adara.,  . Ha b ụ ndi na-arụsi ọrụ ike  ma bụrụkwa ndị ọrụ ugbo, ihe dịka parcenti iri asaa mkpụrụ osisi ginger bụ n'obodo Kagarko dị naKaduna ka esi akọpụta ya.

 Kagarko nwere ndị isi Eze atọ:




#Article 396: Clarence Peters (671 words)


Clarence Peters (onye amụrụ Clarence Abiodun Peters) bụ   , onye mmepụta ihe nkiri fim na  . Ọ bụ ya guzobere ụlọ ọrụ  Capital Dream Pictures   nke na ahụ maka  fim nakwa ihe nkiri vidio. O guzobekwara ụlọ ọrụ ọzọ a kpọrọ  Capital Hill Records, ụlọ na- ahụ maka ndi na-eti egwu bụ nke nwaada Chidinma, Tha Suspect na  so na ya  .   A họọrọ ya dika onye nke abụọ n'ime mmadụ  iri aha ndi ' wepụtara gbasara ndị daịrektọ nwere ọhụrụ banyere iti egwu nakwa imeputa vidio egwu ahụ.  N'afọ 1998, o sonyere ma kwado vidio egwu nke  bụ nke metụtara ọria AIDS. Ọ haziri ihe nkiri a kpọrọ Everyday people nwere nkeji iri anọ n'onyonyo  .  Peters ahiziela vidio egwu ndi na-eti egwu di iche iche  ụfọdụ  gụnyere , , na ,  .  N'afọ 2012, o gosịri vidio egwu maka ', nke Boneye ji P-Unit wee dokwara,,  and  .  Peters egosipụtala ihe akụkọ mere eme dị iche iche dị utọ n'onyonyo, ihe ngosi maka azụmahịa, nkenke fim nakwa ihe ndị ọzọ N’April 2014,   kwanyere ya ugwu maka nka ọrụ aka ya. 

N'ọnwa Septemba n'afọ 2015, Peters kwupụtara ebumnuche ya maka ngosipụta ihe nkiri fim na-eyi egwu dị nkeji iri abụọ na ise akpọrọ Hex . E wepụtara nkeji nke izizi na mkpụrụ ụbọchị iri abụọ na asatọ n'ọnwa September n'afọ, 2015.

A mụrụ Peters n'ezinụlọ ndị  ama ama  bụ ,oti egwu na , onye na-emepụta ihe nkiri egwuregwu n'onyonyo.. Ọ  gụrụ praịmarị ya n' ụlọ akwụkwọ praịmarị BI, gụọ sekọndịrị na     . Mgbe ọ gụsịrị  sekọndrị, ọ rụrụ ọrụ afọ atọ n'ụlọ ọrụ  Alpha Visions . Ọ gụrụ na City Varsity, ụlọ akwụkwọ dị na  South Afrika bụ na -akụzi maka ihe niile gbasara fim.. Ọ gụrụ ihe gbasara sinimatografi n'ụlọ akwụkwọ a.  Mgbe ọ na-eto , Peters bụ onye ọgbaa bọọlụ.  N'ajụjụ ọnụ etinyere n'akwụkwọ akụkọ  webụsaịtị,  Nne ya kwuru na ya chọrọ itepụ afọ ime ya  mana tụgharia uche maka na o kwenyere na Peters bụ Nna ya nwụrụ anwụ  lọọrọ ya ụwa mgbe ọ dị afọ iri na otu.  Mgbe o si  South Africa laghachiri Naịjirịa , Peters sonyere ndị otu na-eme ihe nkiri fim wee guzobe ụlọ ọrụ  akpọrọ Alliance Film Company, nke eji  Allied Film Company mara. Peters rụrụ ọrụ n'ụlọ ọrụ a otu afọ tupu o wee guzobe nke ya.  Peters akpọwo , , DJ Tee, Akin Alabi, Wudi Awa, HG2films, Director dove , Sesan, Aje, and AK 1 dika ndị ọ na eṅomi.  

Mgbe Peters nọ n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị, ọ zutere Tha Suspect, Ya na ya bụ enyi ma gụzobe otu Capital Hill bụ nke Peters guzobere na Nigeria mgeb osi South Africa lọta. Ya na Suspect kpebiri ịchọ nwata nwaanyi maara agụ egwu. E mechara Peters chọta Kel onye nke Terry tha Rapman gwara ya maka ya . Ya na Kel binye aka n'akwụkwọ irụkọ ọrụ.  N'ọnwa Septemba afọ 2010, Kel na Peters nwere nghọtahie, nke mere ka ọ kwụsị nkwekọrịta na nkwado ya . Kel jisiri ike wepụta album egwu  izizi ya, The Investment, .  N'ikpeazụ ya na ụlọ ọrụ ọzọ bụ Goretti Company,rụkọrọ bụ nke nwe.

Na Jenụwarị afọ 2014,amara ya ikpe gbasara  maka egwu nke 's  o mere na vidio. O zuru at umatụ  ngosi nke  Asinamali nke  weputara  iji kwanyere .   ugwu.  Seydou Keïta gara na twitter kwutọọ Peters .  Ọ gbara ndị enyi ya ka ha tinye ọnụ n'okwu ahụ.  Onye nledo Savage, Tunji Tee Billz Balogun, tinyer ọnụ n'okwu ahụ . O kwuru na ha amaghi na vidio ahụ ṅuomi vidio onye ọzọ na ọ tụr u ha n'anya dika o si tụọ mmadụ niile. 

Ka egosipụtara vidio nke 's  ka  ọnwa Jun di na mkpụrụ ụbọchị iri abụọ na otu n'afọ 2013, eboro Peters ebubo ọzọ gbasara ṅuomi onye 's   n'ụdị ezighị ezi .  Na Febuwarị afọ 2014, Ice Prince gbachitere  Peters wee kwuo na ọ bụ ya gwara ya echiche ndị otinyere na egwu ya. O kwukwara na ọ bụrụ na enwere onye  nwere nsogbu na ọnọdụ a, na onye ahụ taa ya ụta. 




#Article 397: Yinka Edward (189 words)


Yinka Edward,onye amụrụ na Jos, Nigeria, bụ   eji ọrụ aka ya mara na ihe nkiri fim , ,   (onye nwetara  mmeri nke  Best British Short Animation category, 2017), na . .

Na mbido afọ  ọrụ ya mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na National Film Institute na Jos, Nigeria n'afọ 2006,   Edward na ,  rụkọrọ ọrụ n'ihe nkiri fim akpọrọ  Ninety Degree ma sonye ndi otu   mepụtara Wetin Dey .  Mgbe ọrụ ya na Wetin Dey gasịrị, Edward gosiri ihe nkiri ọzọ akpọrọ The Ties That Bind na Namibia,  bụ nke ihe nkiri izizi nke obodo Namibia.  Na Nigeria, ya na   mapụtara films ,  na . O gosipụtakwara   fim ndị ọzọ bụ , nakwa . Na , O gosipụtakwara fim , bụ nke  kwadoro. ebe  haziri ya.      ., n'afọ 2013  ma ahọpụtara  ya maka ihe onyinye Audience Choice Award na  mmemme fim nke ndị Chicago n'afọ 2013.  Otu n’ime ọrụ ya dị ugbu a bụ fim   akpọrọ  si Nigeria nke  Genevieve Nnaji haziri. Edward onye otu  nke di na  Beaconsfield, England, ebe o natara  nzere nke Master of Arts na mmeputa ihe nkiri fim na onyonyo, nke gbadoro ụkwụ na sinimatografi. 




#Article 398: Adekunle Adejuyigbe (269 words)


Adekunle “Nodash” Adejuyigbe, bụ  nakwa onye nkwado.  Ọ rụrụ  ọrụ dị ka onye nkwado nakwa nnukwu onye nkwado na ọtụtụ akụkọ ihe mere eme  nakwa ozi azụmahia maka otu mba ofesi, O bụkwa onye ama ama a na-achọ aka ọrụ ya n ihe gbasara sinimatografi bụ ọgbara ọhụụ na Nigeria.

Adekunle Nodash Adejuyigbe bidoro ọrụ ya na netwọkụ TV dị ka Onye nkwado, odee na onye nhazi ihe nkiri onyonyo nakwa akụkọ  mere eme  Mmepụta, Onye edemede na Onye Nduzi nke ihe ngosi TV na akwụkwọ akụkọ, o mechara bụrụ Onye isi okike na onye isi nke Production nke netwọkụ TV tupu ọ pụọ ịmalite ụlọ ọrụ ihe nkiri ya - Ihe na-adịghị ahụkebe Studios .

N'afọ 2015, edepụtara aha ya dị ka otu n'ime  Cinematographers iri abụọ na otu akpọrọ oku site na mba ụwa niile maka mmemme ihe gbasaraa fim emere na obodo Berlin nke di na Germany  kemgbe ahụ amarala aha ya ebe niile dị ka nwaafọ Naijiria na-enye nkwado teknụzụ maka mmepụta ihe nkiri . Ọ bụ onyeisi otu The Elite Film Team - Nigeria most internationally compliant film team.

Adekunle Nodash Adejuyigbe bụ Onye edemede, Onye Nhazi na Onye Nkwado ihe nkiri fim ọkacha mma a kpọrọ, The Delivery Boy nke ekrigoro na mba ụwa anọ ma nweta ihe nrite nke fim Niajiria kacha mma na mmemme ' Africa International Film Festival (AFRIFF)  n'afọ 2018.

Adekunle Nodash Adejuyigbe eritewo ihe onyinye dị iche iche na leta ija ike maka nka ya na nhazi, odide, nkwado nakwa cinematography-ọ nwere iji wepụta ihe nkiri, foto ndi na-emetụta n'obi, nakwa akụkọ o ji ụzọ nka wee kọpụta.




#Article 399: Nse Ikpe-Etim (385 words)


Nse Ikpe-Etim (amụrụ n'afọ 1974) bu omee na Naijiria. O bụ n'afọ 2008 ka amatara ya nke oma n'iihi oke na ọlụ ya na Reloaded. A họpụtara ya dika   nke ise na asatọ nke  maka oke na ọlụ ya na Reloaded na Mr and Mrs n'otu n'otu. N'afọ 2014, o meriri dika omee kachamma n'ihe egwuregwu  na  maka ime dika Nse na Journey to self.

Ha mụrụ Etim n'abalị iri abụọ na otu n'onwa oktoba n'afọ 1974 na Lagos. Etim gara akwụkwọ na Awa Nurseri skul na Command Prịmarị skul na Kaduna steeti. O gakwara n'ihu iga akwụkwọ na St Louis College, Jos na Federal Government Colleges nke di na Jos na Ilorin. O kwuru si na ezinụlọ ya na akwagakari na mpahara dị iche iche nke Naijiria n'ihi ọrụ nna ya na . Etim nwetara akara ugo mmụta mbụ ya na Theater Arts na 

Etim bu nwa nke mbụ n'ime ụmụ isii. N'oge Toolz gbara ya ajụjụ ọnụ, o kwuru na o nwere   (ndị nne na nna Caucasian). Ọ lụrụ enyi ya mgbe ha bu umuaka akpọrọ Clifford Sule n'abalị iri na anọ n'onwa februari n'afọ 2013 na registiri di na Lagos steeti. E mere emume agbamakwụkwọ ya na obodo ya na Akwa Ibom steeti na lagos steeti n'otu n'otu, onwa ole na ole e mesiri alumdi na steeti. Ugbu a, ya na di ya bi na london. Dị ya bu onye nkuzi di elu na  Ọ na abia kwa Naijiria ọtụtụ mgbe maka ọrụ gbasara ihe nkiri. 

Etim bidoro ime ihe nkiri na nkwago na mahadum mgbe o di afọ iri na asatọ. Mgbe mbụ o gosiri n'ihe onyonyo bu na ihe nkiri ezinulo akporo Inheritance. Mgbe ọ gusiri akwụkwọ  na mahadum, o hapuru ime ihe nkiri n'obere oge iji lebaa anya n'ihe ndị ọzọ tupu ọ laghachi mee ihe nkiri nke Emem Isong akpọrọ Reloaded nke Ramsey Nouah, Rita Dominic,Ini Edo na Desmond Elliot so.  

N'onwa december 2019, egosiri Nse Etim na  Polaris katalọgụ, nke di n'okpuru usoro Supernova maka mmadụ. A gbara ya ajụjụ ọnụ tinyere ndị dika William Coupon, Bisila Bokoko na Ade Adekola.




#Article 400: Amarachi (206 words)


Amarachi Uyanne (ọnye amụrụ July 17, 2004), nke eji Amarachi wee mara bụ nwada onye Nigerian na-agụ egwú, na-ete egwú ma na-akpọ ụbo oyibo. A maara ya nke ọma maka ịde mbiputa mbụ nke Nigeria Got Talent .  

Amarachi bụ onye Delta State . O tolitere na Edo Steeti, ebe ọ bidoro ịgba egwu mgbe ọ dị afọ 5.  Na 2012, o ritere ihe nrite ego nke N10,000,000 mgbe ekwuputara ya dị ka onye mmeri nke mbipụta mbụ nke Nigeria Got Talent . E mechara kpọọ ya odị na wata guba nde ego na Nigeria .  Ọ gara University Preparatory Secondary School na Benin City, Edo State . Onye a ma ama na-eto eto gụsịrị akwụkwọ na kọleji na July 2019 ma bụrụ nwata akwukwo na Benson Idahosa University , Benin City, Edo State, Nigeria.

Mgbe Amarachi mechara pụta dịka onye mmeri nke Nigeria Got  Talent, Amarachi wepụtara egwu izizi ya nke akpọrọ Amarachi Dance.  Ọ gara n’ihu gosi Phyno n’abụ akpọrọ “Ova Sabi”; egwu na abo izizi otiri bu nke ndị mmadu huru na anya ma na etikwa ya na redio.  Ọ bu ọnye is Amarachi Talent Academy bu ụlọ akwụkwọ obidoro maka ịzụlite na ịzụ ụmụntakịrị nwere nkà  igu egwu ma obu ịte egwu. 




#Article 401: Helen Paul (342 words)


Helen Paul bụ oye na akpa ochi, na-agụ egwú ma na-eme ihe nkiri si na Nigeria.   Ọ bụkwa onye na-eme ihe ọchị, nke a maara dị ka Tatafo, nke oji ụda olu nwatakịrị eme. 

N'oge na-adịbeghị anya, ọ guru akwụkwọ weta akara doctorate na Theater Arts na University of Lagos . 

Paul rụrụ ọrụ ma jee ozi dị ka onye nwe onwe ya na onye na ekwuputa okwu n'ọtụtụ ụlọ ọrụ mgbasa ozi na Nigeria. Ndị a gụnyere Lagos Television (LTV 8), Continental Broadcasting Service (CBS), na MNet (ebe ọ na-akwuputa okwu na ihe ngoso ana akpọ JARA ugbu a na Africa Magic). 

Paul malitere ịme ịhe egwurịegwu dika onye nzuzu na ịhe egwurịegwu redio a nakpọ Wetin Dey na Radio Continental 102.3FM, Lagos. A maara ya na ịhe egwurịegwu ahụ dị ka Tatafo ebe oji ịhe egwurịegwu na ekwu okwu gbasara ịhe na eme na obodo. O bukwa onye na aguputa ịhe emume na ịhe oyoyo TV Continental na Naija FM 102.7. 

Na ọnwa Julaị 2012 Paul wepụtara albom egwu izizi ya bụ Welcome Party, nke nwere abụ Afro-Pop dịka Boju Boju, Vernacular, Gbedu, God Forbid, na egwu Afro RnB akpọrọ Children of the world, na Use Calculator, nke bụ abụ mmụta banyere nje HIV-AIDs. O mechara wepụta egwu ndị ozo gụnyere Take it Back. Na afọ 2018, o weputara ihe nkiri otu egwu ya akpọrọ Never Knew, bu egwu nbulịte obi gbasara oge ọpere npe ma ka osi bido.  

Paul bidoro ebe ana ere akwa agbamakwụkwọ na Lagos na 2012, a na-akpọ Massive Fabrics and Bridals.  Kemgbe ahụ, ọ mepere ụlọ ahịa atọ na mpaghara dị iche iche nke Lagos.

Na 2014, o meghere ulo akwukwo ana akuzị maka ịme  ịhe nkiri ana akpọ Helen Paul Theater na Film Academy.  Ụlo akwukwọ a nwere ụlọ ịgba egwu, ụlọ ihe etemeete, ebe a na etiye egwu na igwe okwu, ebe a na-amụ maka ịme ịhe egwurịegwu, ebe a na-ese foto, ebe a na-edebe akwụkwọ na intanetị, na ụlọ obibi maka ụmụ akwụkwọ.

Paul lụrụ Femi Bamisile ma nwee ụmụ nwoke abụọ. 




#Article 402: Oby Onyioha (259 words)


Oby Onyioha bụ onye   na-agụ egwu ma n'ede kwa egwu nke eji egwu mbụ ya ọ kpọrọ 'I Want To Feel Your Love' nke dalụ ụda na Naijiria na   mgbe afọ 1980 nwe mara.

Ka-afọ ole na ole na ọtụtụ oge gachara O tiputara egwu mbụ ya ahụ, Ọnyioha kwuru na ya ga-aputa n'ọgbọ ọzọ site n'inwepụta alụbọm nke abụọ bụ 'Break-It'. 

A mụrụ Oby na Lagos ma zụlite ya n'akụkụ ọwụwa anyanwụ nke Naijiria. Nna ya bụ K. O.K Onyioha bụ onye isi ndi .  Onyioha malitere agụmakwụkwọ prịmarị ya na St Stephens Primary School dị n'Umuahia, Abia Steeti ebe osi gaa Queen's School, Enugu maka agụmakwụkwọ sekọndịrị. Ọ gara n'ihu nweta nzere BA na B.sc na agụm akwụkwọ History na Business Management., ma nwetekwa nzere Masters na Doctorate na mmụta Social Anthropology. 

Onyioha bu ụzọ bata n'ọgbọ egwu na Naijiria site n'enwepụta alụbọm ya bụ ' I Want To Feel Your Love ' nke Ọ bara aha egwu ya ahụ dalụ-ụda. A na-ewere otu egwua ọ kpọrọ 'I Want To Feel Your Love' dịka otu n'ime egwu kachasị egwu n'oge ya na Niajiria. 

Alụbọm ahụ dalụ-ụda ma nwuo-enwu n'oge afọ 1980 na 90, ihea n'ile mere n'oge ana eche na egwu awantịlọ bụ egwu ndị Ọcha. 

Ọnyioha gbara mbọ pụtara ihe n'ime ka ndi mmadu ghọta na iti egwu abụghi maka ụmụ nwanyi na-amachaghị akwụkwọ.  

Egwu Oby Onyioha-ahụ a kpọrọ ' I Want To Feel Your Love' dalụ-ụda ma ga nke ọma nke kpatara na erere 'vinyl' ya nnari dọla asaa na mmemme okushon na mba Europe. 




#Article 403: Alice Edun (332 words)


Alice Edun bụ onye na-abụ abụ ma bụrụkwa onye Naijiria bi n' obodo Rọshịa mana oji ụlọ ya dị na , Italy mere ebi obibi . Egwu ya bu ihe banyere  na .   A maara ya nke ọma dịka Edun, dika osi ede ya, wee banye na    Off-Limits na Italy ma nye ya ikike na   ịnọ na .

A mụrụ Edun na  nna ya bụ onye Nigeria mana nne ya bụ onye Russia  Ọ gụrụ akwụkwọ na Nigeria wee gụchaa ụlọ akwụkwọ sekọndrị n'afọ 1993. Edun bidoro gụba egwu dịka nwata n’egwu ukwe ozioma nke Africa. Mgbe ọ kwagara Italy, ọ bụrụ abụ site n'afọ 1998 gaa n'ihu ma sonye n'otu Milan Gospel Festival n'afọ 2003. Ka ihe a niile na-eme, Edun na-anwalekwa ụdị RB, mkpụrụ obi, funk na ụdị jazz ma na-eme ya oge niile n'ime na n'èzí Italy. Ọ bụ onye na-agụ egwú na-achọ nkwado nke ukwuu ma soro ndị amama nọ na Itili na agu egwu  na-eme njem na- eme ihe nkiri n' onyoyo. 

N'afọ 2005, Edun mere ihe izizi ya dịka onye pụtara olu na egwu a Onye na aku aka? nke FB (nke amara dika  na ) , nkeji egwu enye ahu ike,Holland. N'afọ ahụ, o mekwara ka ọ bụrụ naanị ya na Put 'Em Up, egwu nke  dere ma Igor Farvetto mepụtara ya. Put 'Em Up mechara bụrụ onye na-ero ụra egwu ukwe ụwa mgbe afọ abụọ gachara, ọkachasị na United States, dịka nnukwu ihe ịga nke ọma kụrụ, na-agụta ọnụ ọgụgụ nke abụọ na eserese  chart  of ′ nke August 25, 2007. PutEm Up bụ abụ a gosipụtara na  na   na  egwu  

N'ọnwa Ọgọstụ afọ 2010, Edun wepụtara egwu ya a na-eche ogologo oge akpọrọ My Love Is Here For You. Dị ka Edun si kwuo, Ọ bụ abụ ịhụnanya-agba egwu ịhụnanya, ụdị metụtara onye ọ bụla nwere ịhụnanya n'ebe mmadụ nọ ma onye nke ọzọ na-atụ ụjọ ịhụ gị n'anya. Oweputara egwu ya site na akoro nkwa nka na ozu ana kpo . .




#Article 404: Tatu (film) (175 words)


Tatu bụ ihe nkiri gbasara njem mere na Africa. Onye dere ya bu Jude Idada . Ihe nkiri njem a gbadoro ụkwụ na akụkọ agụmagụ Tatu nke nke Abraham Nwankwo dere n'afọ 2014. Ọ bụ ihe nkiri akachasị họpụta n'afọ 2018 mgbe e mere emume Africa Magic Viewers Choice Awards.  

Na ihe nkiri Tatu, anyị ga-ahụ ndụ nke nne na mbọ ọ gbara iji gbochiee iji nwa ya nwaanyị chụọ aja maka mgbaghara njọ. 

A egosipụtara ihe nkiri Tatu ndi a na gbugburu Lagos, na kwa Abuja .  o were ọnwa iri na abụọ iji mejupụta ihe nkiri a. 

Eweputara Tatu n'ọnwa July,n'afọ 2017 na Naịjirịa, ma gosipụta  ya na Eko Hotel Convention Center dị na Victoria Island.   N'afọ 2019, etinyere ihe nkiri a n'akwụkwọ nke ndị 's ụlọ ọrụ ji ego ego akwado ụlọ ọrụ na-emepụta fim na afrika. 

Ndị mmadụ nabatara Tatu n'ụzọ pụrụ iche n'ihi na ọbụghị ihe aturụ ya ka ihe nkiri a gosiri.     Na emume nke Nollywood Reinvented, ihe nkiri ahụ nwetara akara njirimara nke 7.7 na 3.8 na . 




#Article 405: Kiki Omeili (872 words)


Nkiruka 'Kiki' Omeili bụ onye na- eme ihe nkiri na Nigeria, nke a ma ama maka ọrụ ya dị ka Lovette na ịhe nkiri TV a nakpọ Lekki Wives .  A makwaara ya maka ọrụ ya na ịhe nkiri dị ka Blessing na ịhe oyoyo a kpọrọ 2015 crime caper, Gbomo Gbomo Express na Gideon Okeke .

A mụrụ Omeili na Lagos, ọ bụkwa nwa nke abụọ n’ime ụmụ anọ Charles na Maureen Omeili mụrụ. O bu onye Igbo si Nimo na Anambra State . Nna ya Charles bụ onye na-arụ ọrụ n'ụlọ akụ First Bank Nigeria ma la ezumike nká dịka onye isi njikwa, ebe nne ya bụ Maureen bụ onye njikwa nke ụlọ mkpọrọ na Ibadan, Oyo State, Nigeria. Omeili bidoro ime ịhe nkiri stage plays site n ’ụlọ akwụkwọ praịmarị na nke sekọndrị. Nke a gara n'ihu mgbe ọ banyere mahadum mgbe ọsoyere otu ndi na eme ịhe egwuriegwu ma soro me ihe ejije dị iche iche yana isonye n'ọtụtụ asọmpi ejije. N'afọ 2006, ọ nwetara nzere dibia oyibo na mahadum , University of Lagos . 

N'afọ 2011, Omeili soro ndi e nyochara ma nweta ọrụ Debbie na ịhe oyoy TV Behind the Smile. N’afọ 2012, ya na onye isi ‘’ Behind the Smile ’’, Tunde Olaoye, jikọrọ aka wee pụta n’ihe nkiri sinima izizi ya okporo “Married but living single” ebe ya na Funke Akindele, Joseph Benjamin, Femi Brainard na Joke Silva rụkọrọ ọrụ.  Omeili enweela ọrụ n'ọtụtụ usoro TV gụnyere The Valley Between,  NESREA Watch, Lekki Wives na Gidi Culture.

Na mgbakwunye na ọrụ ọ na-arụ, na 2011 Omeili bido emume etemegwu na oyoyo Dance 234,  bụ ihe nkiri ntụrụndụ ndị Koga. Omeili na-akwadokwa ngalaba ahụike na Smooth FM nke ụtụtụ Satọdee ngosipụta akpọrọ Balancing Life ma dee ọtụtụ akụkọ na blọọgụ n'ịntanetị.

Kiki Omeili a nakpokwa emcees na eme ihe omume dị iche iche dika ịkwuputara ndị olu-oru okwu gụnyere LG na ịhe omume MTN gbasara asumumpị ball uwa nke 2009.

Na Ọgọstụ 2013, ekwuputara na a ga-ebido Lekki Wives maka oge nke abụọ wee megharịrị nkwekọrịta ha na Omeili were iji weghachi ọrụ ya dị ka Lovette. 

Na mbido afọ 2016, ọsoro mee ka ịhe nkiri oyoyo wuruewu a na - akpọ Couple of Days, ebe ọ na-egosipụta àgwà Joke, nwetara nlele dị ebube site na ndị nkatọ. Na Mee 2016, Iterum obere ihe nkiri nke Stanlee Ohikhuare duziri na nke Kiki Omeili na Paul Utomi na-egosi na 69th Annual Cannes Film Festival. 

Na May 31, 2016, Omeili mere ihe nkiri izizi ya mge O mwepụta ịhe nkiri perempe nke a nakpọ Unprotected .  Ihe nkiri a dabere na ihe ndị mere eme, nke ọ hụrụ dị ka nwa akwụkwọ na mahadum. Ihe nkiri ahụ nwere Kiki Omeili, dị ka onye ndu, na Eric Olee, Bimbo Ademoye, Blessing Ambrose na Nathan Kingsley na-akwado ọrụ. 

N’ọnwa Juunu nke afọ 2018, Omeili bidoro mepụta ihe nkiri nkiri zuru ezu nke izizi ya bụ Run, nke Uche Chukwu duziri.  Emepụtara ihe nkiri Run na cinemas na Ọgọstụ 23 2019 nke ndị soro mee ya bu Owen Gee, Rotimi Salami, Kelechi Udegbe, na Greg Ojefua.   A họpụtakwara ya bu ịhe nkiri wee gosị ya na Silicon Valley International Film Festival dị na California na Slum International Film Festival dị na Kenya. Ọ natara onyinye na Toronto International Nollywood Film Festival dị na Canada. 

N'ọnwa Ọktọba 2012, Omeili nwetara onyinye maka 'Best Actress (Supporting role in an English language film)' na 17th African Film Awards (nke a na-akpọbu Afro Hollywood Awards) na London. 

N’ọnwa Mee afọ 2014, Omeili so na ndị edepụtara afa fa na Top 25 New Faces of Nollywood na akwụkwọ akụkọ Nigerian Entertainment Today (NET),  Ndị akwụkwọ akụkọ asiri 'Sun' dekwara ya dịka otu n'ime kpakpando kachasị ọsọsọ na Nollywood na mbido 2014. 

A hoputara Omeili dika 'TV Actress of the Year' nke ndị Exquisite Lady of the Year (ELOY) Award na November 2014. A hoputara ya maka ịhe ọmere na n’usoro ihe nkiri oyonyo ‘Lekki Wives’. 

N’ọnwa Ọktọba afọ 2015, Omeili ritere nturuugo maka onye na-akwado ihe nkiri kacha mma maka ọrụ ya na ịhe nkiri - Sting, di na 2015 Global Icons Academy Movie Awards (GIAMA), nke emere na USA. 

Na onwa Julai 2016, Omeili ritere nturu ugo maka onye kacha kwado ihe nkịrị n’aho  na 2016 City People Entertainment Awards na Lagos, Nigeria.

N'ọnwa Ọktọba 2016, a họpụtara Omeili maka Onye Nduzi Nwanyị Kachasị Mma na ịhe nkiri pere mpe na Berlin 2016 - Film Fest International Awards maka ọrụ ya na ịhe nkiri, Deluded . 

Omeili, ka ekpughere dị ka onye nnọchi anya na 2017 Realtime film festival iji kwanyere ya ugwu na ọrụ ọ na arụ na ihe nkiri nke Nigeria. 

Na 2018, Omeili nwetara onyinye kacha mma maka nwayị rụrụ orụ ka ọye nkwado na World Music and Independent Film Festival, nke emere na Caribbean Islands maka ọrụ ya na ihe nkiri 3Some .  N’otu afọ ahụ, a họpụtakwara ya maka Best Actress na Realtime film festival.

Omeili etinyela aka na ọrụ enyemaka  na Project Pink Blue . O bu ụzo na ije mmuta maka ọria kansa esi na ya na ayo ego ịji enyere ndi otu na akwado ndị na arịa orị cancer site na mgbasa ozi na ihe omume.   




#Article 406: Afro Candy (331 words)


Afro Candy ( akpọkwara Afrocandy ), bụ onye Naijiria na-eme ihe nkiri, onye nduzi, onye na-emepụta ihe, onye na-agụ egwú na-edekwa egwú, onye na-eme ihe nlereanya nakwa .   Ọ bụ onye nchoputa na onye isi nke Invisible Twins Productions LLC.  

Amuru Afro Candy na Umuduruebo Ugiri-ike, okpuru ọchịchị ime obodo  nke    . Mgbe ọ dị afọ iri na ụma na ụlọ akwụkwọ sekọndrị, ọ masịrị ya ime ihe nkiri mana ọ kwụsịrị inwe mmasị mgbe ọ banyere mahadum.  O nwetara akara ugo mmụta na Office Administration yana nzere bachelọ nke  na Business Management. Na mgbakwunye, a zụrụ ya azụ dịka onye ọrụ na-akwusi ọkụ ọgbụgba nakwa onye nche. 

Ụlọ ọrụ ngosi bụ King George Models chọpụtara ya ma gba ya ume  ime ihe nkiri. Ọ malitere ọrụ ya na ịme ngosi uwe ma pụta na mbulite aha na- azụmahịa  ụlọ ọrụ dịka Coca-Cola, Nixoderm na Liberia GSM. Ọ banyere na ime ihe onyonyo, bụ ebe ọ na-arụ ọrụ dị nfe. N’afọ 2004, o mere ihe nkiri izizi ya ebe ọ zara  Susan n'ihe nkiri nke Obi Obinali meputara bụ 'Dangerous Sisters'.  Ọrụ ya ndị ọzọ gụnyere Nneoma, nwata nwanyị ime obodo nke o merena 'End of the game' nakwa Jezebel o mere na Dwelling in Darkness and Sorrow' . 

N’afọ 2005, ọ sonyeere di ya  onye ya na ya mụrụ ụmụ abụọ na mba Amerika. Ka afọ abụọ gasiri ha biri ebe ahụ, di na nwunye ahụ kewara. Mazagwu esorola na ihe nkiri dịka 'Destructive Instinct', 'How Did I Get Here', 'Ordeal in Paradise, 'The Goose That Lays The Golden Eggs' ma rụọ obere ọrụ n'ihe nkiri Hollywood nke mba Amerika.  Dika onye n'eti egwu, egwu izizi ya bụ “Somebody Help Me” pụtara na afọ 2009 ma gụnyere   izizi ya nke meputara egwu a ma ama bụ “Ikebe Na Moni”. Ozọ n'afọ 2011, O wepụtara otu egwu a kpọrọ Voodoo-Juju Woman. 

E wezuga ime ihe nkiri na egwu, Mazagwu na-arụ ọrụ dị ka ọkachamara n'ide ego ọgwụ na asụsu igwe computa.  




#Article 407: Demi Grace (534 words)


Grace Abidemi Ayorinde, onye akpọrọ Demi Grace (amụrụ na Nọvemba 9, 1989) bụ ihe nlere-anya nke ndị US, onye ọbụ abụ, onye na-agụ egwu, onye na-ede ihe, onye na-egwu egwu na onye na-eme ihe nkiri oge ụfọdụ. O mere ihe akụkọ  mere eme dị ka di na emeputa ihe eji edosi isi did isi dada Pantene 2017.    Ọ ghọrọ onye omenkà izizi ka etinyere aka na Universal Music Group, Nigeria na 2017. 

A mụrụ Grace na London, England mana nne na nna bu ndị Nigeria.  Ọ bụ onye Yoruba. Mgbe ọ dị afọ isii, ya na ezinụlọ ya kwagara mba Amerịka.  Ya na ụmụnne ya malitere inwe mmasị na nka n'oge ha dị obere, na nwanne ya nwanyị bụ Deborah Ayorinde gara n'ihu bụrụ onye na-eme ihe nkiri Hollywood, na-apụta n'akụkụ Kevin Hart na ihe nkiri 2019, Nna .  Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị Deer Valley nọ na San Francisco na oge ọ nọ n'ụlọ akwụkwọ sekọndrị, ọ bịara sonye na eme ihe egwu ụlọ akwụkwọ, ebe ọ sonyere ma kuziere ndị ukwe na ụlọ akwụkwọ ahụ ma ọ na-eme kwa izu n'otu ụlọ ahịa azụ.

Demi Grace malitere idekọ egwu n'okpuru ndokwa nke Disney Music Executive, Alyssa Talovic, mgbe ọ na-aga mahadum na CSU-Northridge,  mgbe nke a gasịrị, ọ nwetara nzere bachelọ na Business Management na nwatakịrị na Marketing wee wepụta ndekọ mbụ ya na  afọ ọ gụsịrị akwụkwọ. 

Grace bidoro nsoro malite ịkụ egwu ya na ndị otu egwu na 2008.  Ọ malitekwara ịchụso ọrụ na ịme ihe na ịme ngosi na ọ gafere ihe nlereanya maka ọtụtụ ụdị ama ama ma gosipụta na mgbasa ozi. Na 2014, o kpuchiri akwụkwọ akụkọ Rolling Out ma kpuchie akwụkwọ akụkọ German Trend Prive ma gosipụta ya na Teen Vogue.

Na 2015, Chọrọ Gị, egwu sitere na album mbụ ya Forward Movement Naanị gosipụtara na ihe nkiri 2015 Phantom Halo, nke gosipụtara Rebecca Romijn.  Na 2016, Anyị abụghị ndị nọ naanị anyị, egwu ọzọ sitere na ọba ya gosipụtara na usoro MTV Real World Television.

Na 2016, Grace na Beyonce guru egwu  na 2016 MTV Music Video Awards  na ọ rụkwara isiokwu abụ maka ọchịchị na ọchịchị mba syndicated ọchịchịrị na Lovely.   Grace apụtawo n'ọtụtụ ihe ngosi onyonyo, gụnyere VH1's Beverly Hills Fabulous, The Unstoppables na TLC na WeTV's LA Hair, o nwekwara oke na ihe nkiri Nollywood, Black Gold.

Grace wee buru one ihu eji mara ndi  Sephora na 2016   na 2017, ọ mere akụkọ ihe mere eme dị ka ihe nlereanya izizi pụtara na isi ntutu isi ngwaahịa mgbasa ozi na eke dreadlocks, mgbe a tụbara ya na mkpọsa ozi 2017 maka ngwaahịa ntutu Pantene. 

Na Jenụwarị 2019, mgbe ọ gụsịrị egwu na January 1st na Lagos, Nigeria, onye mgbasa ozi redio kpọbatara Grace gozi ndị isi na  na February 2019, e debanyere aha ya na ọkwa Universal Music Group Nigeria. 

N’ọnwa Julaị 2019, o weputara vidiyo nke egwu a nke izizi ya n’aha otu ndi egwu akpọrọ, Ike gwu gi. 

Grace nwere nkwekọrịta mbipụta akwụkwọ na JTV Digital. 

Grace kwuru banyere mmetụta egwu ya dịka , , and .  Akọwala ụdị egwu ya dị ka egwu na agbanwe mgbanwe, ụda dị iche iche site na ụda afrobeats, reggae, rock, pop na RB.




#Article 408: Simi (singer) (295 words)


Simisola Kosoko ( nee Ogunleye; amụrụ ya ka ọnwa April di na mkpụrụ ụbọchi iri na itenani, n'afo 1988), bụ onye eji aha o ji eti egwu bụ Simi nwe mara bụ onye Naijiria na- agụ egwu, ede egwu ma ne-emekwa ihe nkiri.   Ọ malitere ọrụ ya dịka onye na-abụ abụ ozioma, nwe wepụta egwu izizi ọ n'ụlọ ọbọ egwu ọ kpọrọ Ogaju n'afọ 2008 . Amatara ya nke n,afọ  2014 mgbe O weputasiri egwu ya nke ọ kpọrọ   , abụ a họpụtara dika Best Alternative Song na  .  Simi na ndị ụlọ egwu a kpọrọ X3M Music binyere aka n'akwụkwọ n,afọ 2014, mana ọ hapụrụ ha n'ọnwa May afọ 2019 ka oge mbinye aka n'akwukwọ ahụ gwụrụ.  O wepụtara alụbọm ụlọ egwu nke abụọ ya  bụ  na kpụrụ ụbọchi asatọ n'ọnwa  Septemba , n'afọ 2017.    Alụbọm nke atọ ya bụ  pụtara ka o dabaa na  ubochi ọ di afọ iri atọ na otu nke bụ mkpụrụ ụbọchi iri na itolu n'afọ 2019.  O bidoro ụlọ egwu ya ọ kpọrọ Studio Brat n'ọnwa Jun afọ 2019. 

A mụrụ Simi na , nke dị na  , dịka nwa ikpeazụ n’ime ụmụ anọ.  Na mkparịtaụka ya na Juliet Ebirim nke akwụkwọ akụkọ , Simi gosipụtara na ndị mụrụ ya kewara mgbe ọ dị afọ itolu. O kpughekwara na o tolitere dị ka .  Simi gara Stars International College, ụlọ akwụkwọ sekọndrị dị na Ikorodu, Lagos State. 

Simi tolitere ịgba egwu na ịbụ abụ dịka onye otu ukwe ukwe nke ụka dị na mpaghara ya. O dere abụ izizi ya mgbe ọ dị afọ iri.  Ọlụ aka nka ya bidoro n’afọ 2008 ka e wepụtara album album ya bụ Ogaju nke izizi, nke nwere ọtụtụ egwu dịka “Iya Temi” na “Ara Ile”. Ọ bụ Samklef mepụtara album ahụ. 




#Article 409: TY Bello (994 words)


Toyin Sokefun-Bello (amụrụ ya n'abali iri na-anọ, n'onwa Mbụ), A mara ya nke ọma dịka TY Bello. ọ bụ nwafọ  Naịjirịa nke na-agụ egwu, na-edekwa egwụ ma bụrụ onye na-ese foto na onye na-enyere ndị mmadụ aka.  Tupu o tinye uchu n'otu ọrụ, ọ bụ onye otu egwu Kush nke gbasagoro agbasa ugbu a. TY Bello bụkwa onye otu ndị (Nigerian Photography Collectives, Depth of Field). a-ahụ maka ihe osise na Nigeria, Depth of Field .  A mara ya nke oma site n'ahịrị egwu ya nke ọkpọrọ Greenland, Ekundayo, This Man, Freedom na Funmise.

A mụrụ TY Bello n'Ogun State. O nwetara akara Nzere n' akụ na ụba n'ụlọ akwụkwọ nke akpọrọ. n'asụsụ bekee. Ọ rụrụ ọru nta akụkọ ntkịrị oge ma mechaa banye n'ọrụ isee foto.  TY Bello pụtara n’ihe ịkụ egwu na mba Naịgria dịka onye so n’otu nkụmegwu gbasagoro agbasa akpọrọ KUSH n'ịchafụ nke putara 'Kinetically Ushering Salvation into Heart and Homes'. Ndi ọzọ so n'otu nkụmegwu a bụ  ., a na-akpọ Kinetically Ushering Salvation into Hearts na eslọ. Ndị ọzọ so n’otu ahụ gụnyere Lara George,   na onye akụkọ n'egwu bụ Emem Ema. Otu Nkụmegwu KUSH nwetara aha ọma pụtara ihe na mmalite afọ, 2000 ste n'ahịrị egwu ha nke a kpọrọ  Lets Live Together; ndi otua jisiri ike wepụta efere egwu tupu ha agbasaa.  TY Bello bụ onye na-ese foto onye onye isi ala  n'oge gara aga bụ Goodluck Jonathan n'oge ọ nọ n'ọchịchị; ọ na-arụkwa ọrụ n'akwụkwọ akuko ejiji . N’afọ 2008, TY Bello weputara efere egwu izizi ya nke akpọrọ Greenland . Onye kwadoro ngụpụta ya bụ egwu bụ Mosa Adegboye were jiri afọ abụọ  rụpụta ya. Efere egwu a nyere ya ihe nrite nke Ngerian Music Award na Sun City Award. TY Bello kọwara na ya bụ efere egwu dịka njem nke ndụ ya, kwa ụbọchị. Egwu ahụ gosipụtara isiokwu nke ịhụnanya, ezinụlọ na mba. Udiri aha ya bu egwu nkpalite obi nke edere iji kpalie ndi Naijiria ka ha wezịga onwe ha site n’ebe obi nkọrọpụ ma nwee olile anya. 

TY Bello buru ụzọ kpughee atụmatụ maka Alụbọm abụọ ya nke akpọrọ 'The Future', mgbe ọ na-ekwusịrị Ariya Today okwu.  Ebu ụzọ mee album ahụ maka ntọhapụ n'afọ, 2011, ma bụrụ nke iri na abụọ na   ahịrị ụnọ ọgụ nke iri na abụọ a zụtara na afọ 2011.  Nw'ada Onye abụ a kwuru na ya na onye nrụpụta egwu aha ya bụ Mosa rụkọrọ ọrụ ma rụpụta alụbọm ahụ n'ọnwa ole na olerụ Mosa rụkọtara ma dekọọ album ahụ na ọnwa ole na ole.  Na abalị iri na itoli nke onwa February, na afọ 2011, TY Bello wepụtara The Future dị ka okachasị ibe ya n'ahiri egwu ya ndi ọzọ dị n'alụbọm ahụ.  Egwú ahụ gwara ndị ntorobịa mba Nigeria ka ha bụrụ mgbanwe ha na-achọ. Kemi Adetiba - -mepụtara ihe onyo-onyoo egwu maka The Future n'ụbọchi atọ n'ọnwa anọ, nke afọ 2011. Ọ gbakwịnyere nkwado ndi egwu , ,  na    Ore Fakorede nyere abụ a akara nke kpakpando asaa n'ime iri, kwuokwa na ebede-ala, synths na piano na-enye ihe ngosi doro anya maka TY iji gosipụta ọdịiche dị ukwuu nke olu ya na-enweghị mgbanwoju anya, na nke a ka ọ na-eme n'ụzọ magburu onwe ya, na-eweta ihe obi ụtọ n' egwu ahụ.   Dapo Osewa nke  kọwara ihe onyo-nyoo ahụ dịka ihe nkowa n'onwe ya nke na-egosịpụta ụzọ di iche iche ndi mmadụ ji echesị echiche nke na-egosị ihu onye Naijiria.  Makeup brand House of Tara hiwere The Jubilee Collection, nke oke mmepụta akara nke etemeete nke ahịrị egwu akpọrọ The Future kwalitere mmụọ maka ya.. 

N'ọnwa Ọktọba 2011, TY Bello bụ otu n'ime ndị ama ama gosipụtara na ihe onyo-nyoo emere na nkeji asatọ nke mmegide nkwamiko-n'ike Maka Ntorobịa nke Nigeria chịkọtara. ịhe onyo-nyoo a tụrụ elo ọfụma n'ihe gbasara ndi agbọọbia a kwasịrị iko n'ike na mahadum bụ  n'afọ 2011.  Na onwa iri na-abụọ n'afo 2013, TY Bello weputara egwu ya, “Yahweh” nke so na ya. Ndi na-agu egwu ndi ama ọfụma dịka Nwando Okeke na Mosa so kwado ya bụ egwu.  Edere ahiri mbụ nke abụ ahụ n'afọ 2004 mgbe a na-ese foto. 

N'abalị iri, n'ọnwa iri, nke afọ 2014, TY Bello wepụtara alụbọm ụlọ egwu nke atọ ya bụ Morning Songbook maka mweta nke nkanụzụ ịntanet na SoundCloud.  E wepụtara ya na-enweghị nkwalite ọbụla ma tinyekwa ya ahịrị egwu iri, gụnyere Yahweh, Thirsty na Jesu Jesu. Album ahụ nwere mmekorita ya na M Sugh na Fela Durotoye.  Udochukwu Ikwuagwu nke Breaking Times nyere album a akara nke asaa n'ime iri, na-ekwupụta nke ọma, TY Bello na Mosa kwesịrị otito maka oke edemede egwu na nnrụpụta ha gosịpụtara na nke a. N'oge ụfọdụ, mmetụta uche mere ka olu ha dị elu karịa ka ọ dị n'eziokwu mana mbutu olu mfe nke ndị na-abụ abụ na-akwado n'azụ mere ka ọ banye n'anya ya. Ihe ọrụ ngo a bụ ruru onu ahia obula ma ọbụ ezie na enyere ya n’efu; ọrụ ngo a bụ nke ga adịgịde ogologo oge.  

Bello na-arụ ọrụ na Lagos ebe ọ na -esepụta ihe nkiri foto maka onye egwu Britain bụ   . O mechara chọpụta na e nwere ọmarịcha nwanyị mara mma nọ n’azụ nwoke a. Iji chọta , o mere ka foto Orisaguna pụta n'ihu mkpuchi nke akwụkwọ akụkọ akpọrọ Style magazine . 

TY Bello na-ahazi ihe ngosi foto nke ana=eme n'afo n'afọ iji wepụta ego maka ụmụaka enweghi nne na nna na mba Naịjirịa. Ọ bụkwa onye ntụzi ọrụ nke Link-a-child, otu NGO nke raara nye ịgbasa ozi banyere ụmụ ogbenye na Naịjirịa na ịchọ nkwado n'aha ha.  N'ọnwa asaa nke afọ 2011, TY Bello ritere ihe nkwanye ugwu nke ndi otu Non Profit Communication for Change Organization nyere ya nihe nkiri nke nwere akuku ise nke akpọrọ RedHot . 

TY Bello lụrụ Kashetu Bello n'afọ 2009. Di na nwunye a mụrụ ụmụ nwoke ejima aha ha bụ Christian na Christopher n'abalị iri nke afọ October 2014, bụ nke dakọtara na nrụpụta nke The Morning Songbook .  




#Article 410: Nafisat Abdullahi (506 words)


Nafisat Abdulrahman Abdullahi onye ama ama dịka Nafisat Abdullahi (amụrụ ya ka ọnwa Jenụwarị dị na mkpụrụ ụbochị iri abụọ na atọ n'afọ 1992), Ọ  bụ nwaafọ Nigerian, onye na-emeputa ihe  nkiri, onyenkwado , onye nhazi  Ọsee foto na onye ọchụnta ego si Jos, Plateau Steeti,Dịka nwanyị Ji ego achụ ego ọ guzobere  obere ụlọ ọrụ abụọ.  Nafisat gụrụ akwụkwọ gbasara  site  mana ugbu a ọ na-agụ ihe gbasara  ise foto pụrụ iche n'ụlọ akwụkwọ na-akuzi maka ise foto  di na mba UK. O nwetere ọtụtụ onyinye , dịka Afro Hollywood Award n'afọ  (2017), MTN award n' afọ (2016), AMMA Award (2015) na  n' afọ 2013   n'afọ 2014  Choice Award .  Ọrụ ihe nkiri ya bidoro mgbe ọ dị afọ iri na asatọ mgbe o so mepụta ihe nkiri mbụ ya akpọrọ, Sai Wata Rana n'afọ 2010 nke ndị ụlọ ọrụ FKD Production kwadoro ebe .  bụ onye nhazi.

N'afọ 2012, Nafisat soro mee , ihe nkiri emere na Naịjirịa nke   haziri ya na   Sadiq Sani Sadiq . A rọpụtara ha ugboro isii na mmemme    ma nwee ihe nrite   .  O putara na ihe nkiri akpọrọ, Lamiraj ma nweta ihe onyinye Best Actress n'afọ 2013 nakwa n'ihe nkiri, ' Ya Daga Allah n'afọ 2014  haziri, ugbu a 'afọ 2020 Nafisa abdullahi bụ nwaanyị kacha emepụta ihe nkiri nke egwuregwu akpọrọ labarina nke Aminu Saira haziri  na-egosi na arewa24 tv ụbọchị Mọnde ọ bụla.

Amụrụ na Jos, isi obodo Plateau State, Nigeria, Nafisat bụ nwa nwanyị nke anọ nke Abdulrahman Abdullahi onye bụ onye na-azụ ahịa ụgbọala na onye okenye ọnụ na-eru n'okwu. Ọ gụrụ akwụkwọ n'ụlọ akwụkwọ ndị Air Force dị na Jos  mgbe ọ kwagara  ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndịrị nke ụmụ nwaanyị dị na Dutse, Abuja, O mechara gaa  Mahadum nke Jos ebe ọ gụrụ ma nweta digiri na . Dika nwaata, O sonyere ndị otu  ebe o bidoro imepụta ihe nkiri site na nkwado ndị ụlọ ọrụ  FKD Production na   

Ọ malitere ọrụ ihe nkiri ya mgbe ọ dị afọ iri na asatọ na FKD Production dị ka ihe nkiri mbụ ya,  Ọ pụtara na Sai Wata Rana n'afọ 2010 nke onye nkwado na nhazi ya bụ . 

Ọ bụ nwanyị na-azụ ahịa na onye guzobere Nahaz Brand n' ụlọ ọrụ na-emepụta ihe nkiri.  . N'afọ 2013, a kpọrọ ya na  dịka otu n'ime mmadụ abụọ si Naịjirịa na onye na-ese ihe nkiri na   ma mesịa kpọọ ya ka ememme Nollywood na Atlanta, Scotland. 

N’ọnwa Juun afọ 2013, ndị kọmitii ịdọ aka ná ntị nke ndị Arewa Filmmakers Association na Nigeria kwụsịtụrụ ya n’ihi na ọ gaghị apụta n’ihu kọmitii ahụ mgbe akpọrọ ya ka ọ hazie mmemme a machibidoro site n’aka ndị na-eso ụzọ ihe nkiri  Hausa.  E nyere ya akwụkwọ maka ịkwụsị orụ ruo afọ abụọ i site na kọmitii ịdọ aka ma emechara kpọghachi ya  n'ọnwa Ọgost n'afọ 2013 tupu ọ gaa n'ihu isonye mee ihe nkiri Aminu Saira's Kalamu Wahid na ' Ya Daga Allah n'afọ 2014.  

Nafisat emeela ọtụtụ ihe nkiri onyonyo ndị  , ụfọdụ n’ime ha bụ;




#Article 411: Ngozi Onwurah (1679 words)


Ngozi Onwurah bụ onye ntụzị ihe nkiri nke Britain-Naijiria, onye na-eme ihe nkiri, onye nlereanya, na onye nkuzi. A maara ya nke ọma dị ka onye na-ese ihe nkiri maka ihe nkiri autobiographical ya The Body Beautiful (1991) na ihe nkiri mbụ ya, Welcome II the Terrordome (1994). Ọrụ ya na-egosipụta ahụmịhe ọhụụ nke Black Diaspora na nke a zụlitere ya. 

A mụrụ Ngozi Onwurah na afọ 1966 na Nigeria site na nna ya bụ onye Nigeria, yana nne ọcha onye Britain, Madge Onwurah.  Ọ nwere ụmụnne abụọ, Simon Onwurah na Labour MP Chi Onwurah . Dika umuaka, amanye nne Onwurah ka umu ya si na Nigeria gbapu ka ha we gbapu agha obodo . Ha gbagara England, ebe Ngozi na Simon nọrọ ọtụtụ n'oge ha bụ nwata. N'ịbụ onye na-etolite n'ógbè ndị ọcha, Onwurah na nwanne ya nwoke diri mmekpa ahụ na ịkpa ókè agbụrụ, sitere na njirimara agbụrụ ha na enweghị nna. 

Onwurah malitere omumu ihe omumu ya na St Martin's School of Art na London .  O mechara gụọ ihe ọmụmụ afọ 3 na National Film and Television School na Beaconsfield, England. 

Ngozi lụrụ onye na-ese ihe nkiri bụ Alwin H. Küchler, ha nwekwara otu nwa nwanyị. 

Ihe nkiri a bụ ihe ngosi, akụkọ ọdịnala, nnwale, na agbụrụ nke na-enyocha mmetụta dị n'ime nke itolite n'ezinụlọ agbụrụ dị iche iche. Ihe nkiri a gosiri ụmụaka agwakọtara agbụrụ na-enwe mmekpa ahụ agbụrụ na nkewapụ dị iche iche n'ihi agba ha. A na-egosi ụmụaka abụọ, otu nwoke na otu nwa agbọghọ, na ihe nkiri ahụ ma gosipụta ntụ ntụ na-acha ọcha na ihe nhicha ọcha ma na-ehichapụ akpụkpọ ahụ ha ka ha wee nwee ike ịkpọ onwe ha asị nke ha na-eche n'ihi ụda ojii ha.  Ihe nkiri a gosiri ụdị nkwanye ugwu dị ka Tragic Mulatto, mana ọ gbara aka mgba a site n'igosi Ngozi na nwanne ya nwoke bụ Simon Onwurah ịbụ ndị a na-agụghị na stereotype. 

Coffee coloured children na- ekwu maka ọha mmadụ ite ọgbọọgba na-ama ya aka site na ịtụ aro na a ga-akpọ ya incinerator. 

Ihe nkiri a sitere n'ike mmụọ nke onye nduzi, Dr. Maya Angelou dere .  Ihe nkiri a na-enyocha ihe onyonyo agbụrụ nke Ụmụ Nwanyị Ojii gosipụtara na ọrụ akwụkwọ. Onwurah gbara ọtụtụ ụmụ nwanyị ajụjụ dị iche iche site na akụkọ dị iche iche, ọrụ ha na mgba dị na fim ahụ. Otu nwanyị, Caron Wheeler bụ onye ọbụ abụ na onye na-ede abụ. Ọ na-atụle nhụjuanya ya gara aga; gụnyere ndina n'ike, nke onwe ya na ndị nna nna ya nwere.  Ma na m na-ebili na- enyocha mmalite nke agbụrụ ndị Africa n'oge ịgba ohu. N'otu ihe ngosi, ọ gosipụtara onyinyo nke nwanyị ojii, gba ọtọ ma kee ya agbụ, ya na ụda ụtarị.  Ọ na - eji onyonyo na akụkọ esemokwu na - egosipụta enweghị ike ịchịkwa ụmụnwaanyị ojii n’ahụ ha n’oge a yana etu nke ahụ ka dịkwa n’ọdịbendị ndị ojii ugbu a n’ụwa niile, ọkachasị na mba Africa nke Atọ. O gosiputara otu esi emeso ndi nwanyi n’oge gara aga, n’oge ndi ohu, na ugbu a, bu n’obi igbanwe odinihu.

Ihe nkiri a bụ akwụkwọ akụkọ autobiographical nke gosipụtara Ngozi n'onwe ya, na nne Ngozi, Madge Onwurah.  Ụmụnwanyị abụọ a na-akọ ụfọdụ akụkụ ihe nkiri ahụ ma pụta na fim ahụ n'onwe ha. The Body Beautifulna - atụle ụmụ nwanyị, yana ndụ ha na egwu ha. Madge Onwurah na-ekwu maka ịlụ nwoke Naịjirịa, ịkpa ụmụ agwakọta agọ, yana ịrịa ọrịa ara na-esochikwa mastectomy.  Ihe nkiri a chọpụtakwara mmetụta Ngozi nke ịbụ onye nne ọcha onye Britain zụlitere, ịbụ onye nlereanya na ụlọ ọrụ ndị ọcha kachasị, yana ọrụ miri emi nke mmekọrịta ya na nne ya. Ngozi kwetara na nwa oge ọ hụghị nne ya ka ọ na-enwe mmekọahụ. Na fim ahụ, ọ na-enyogharị anya na nne ya site na-eche na ọ ga-ahụ nwa okorobịa ojii n'anya. N'ebe ọzọ, Ngozi na nne ya gba ọtọ dinara, ma kpughee akara nke Madge nke mastectomy.  Ihe oyiyi a na-agbagha n'ihi echiche nke ihe a na-ahụta dika ihe mara mma na Western Society.  Ihe ngosi a bu ihe omuma nke nabata aru ya na uzo ya nke oma.

Visual Na otutu ịwụli elu, ihe nkiri sinima gụnyere ọkachasị eserese, obere eserese (ọkachasị ihu nke Madge, Ngozi, na onye na-ese foto), yana eserese dị nso. Ejideghị igwe foto ma ọ bụ na-ama ụma kwagharia ya, ma ọ dị ka eji ihe jide ya n'oge niile. Mkpebi a idobe onye na-ekiri ya “nso” na ihe odide ahụ na ihuenyo na-enye ohere ịnweta mmekọrịta chiri anya na ihe omume na mmetụta nke ihe nkiri ahụ. N'ụzọ dị otú a, ihe nkiri ahụ na-agba mbọ ịkwanye ndị na-ege ntị n'ofe ọkwa nkasi obi nkịtị. Ihe omuma atu nke nmekorita a bu uzo abuo di nso: otu nke aka ojii na-eji nwayọ na-agbada n'azu Madge, na nke ozo nke Madge na-adi nma na obi ya ka aka ojii na-akwusi n'elu ya, na-acho iru onwe ya ozugbo n'elu akpụkpọ ahụ ya. Mmejuputa mmezu na ikpuchi nke ụda ndị a, egwu, na ịkọ akụkọ, jikọtara ya na nhọrọ ọgụgụ ọhụụ iji mepụta ahụmịhe anụ ahụ.

Ihe nkiri a bu ihe ngosi ihe omuma nke mmadu nke gosiputara ndu umu nwanyi abuo. Ụmụnwanyị a na-eme emume na omenala nke ụmụ agbọghọ na-amaghị nwoke, dịka ụmụ agbọghọ abụọ ahụ, nọ 'mgbede' izu ise.  Mgbe ha putara, ndi obodo ha kwalite ha ma kwanyere ha ugwu. Ihe nkiri a gosipụtara echiche abụọ dị iche iche banyere okwu a. N’otu aka, e nwere Florence, onye a kwanyere ugwu ka o soro n’emume a. N'aka nke ọzọ, enwere Asikiye, onye bụ nwanyị kachasị ịgụ akwụkwọ megidere emume ahụ.  Ihe nkiri a na-enyocha nwanyị nke ụwa nke atọ nke Africa ma na-atụle echiche ọdịbendị na-emegiderịta onwe ha. 

Ihe nkiri ndọrọ ndọrọ ọchịchị a bụ nke mbụ emere ihe nkiri Black British nke nwere onwe ya.  Emere ihe nkiri a na Sundance Nkiri Ememe dika Ngozi nọ na United States n'oge nleta nkwado maka fim ahụ.  Na ihe nkiri a, Ngozi kwuputara akụkọ ndị ojii dị ka ọ ga - adị ma ọ bụrụ na ọ mere na ọdịnihu nke ihu ala akụkọ sayensị na - adịghị mma.  Ọ na-ese onyinyo nke akụkọ ihe mere eme nke ụmụ nwoke na ụmụ nwanyị ojii, ma lekwasị anya na ahụ. Na ihe nkiri a, egosiri ahụ ojii dị ka saịtị nke commodification, nwoke ịga ụlọ ọgwụ, na mgbukpọ agbụrụ akwadoro.  Ọ na-egosiputa okwu banyere ọgwụ ọjọọ, ịkpa ókè agbụrụ, na ịda ogbenye.

A na-akpọkwa ya Ajụjụ Ọnụ Ọgụgụ . Ihe nkiri a gbadoro ụkwụ na Obodo Iwollo dị na Naịjirịa ebe ụmụ nwaanyị na-amụ ụmụ itoolu. Ihe nkiri a tụlere okwu metụtara iji nwa n’etiti ụmụ nwanyị Naịjirịa, ọkachasị etu esi ejighị ya eme ihe.  Dị ka ọ dị na ihe nkiri Ngozi nke Monday's Girls, a na-enyocha nwanyị nke  Africa. N'ime ihe nkiri a, Ngozi na-egosi na ụmụ nwanyị a na-achịkwa ahụ ha maka na ha nwere nhọrọ ịga ụlọọgwụ ma nweta akara ọmụmụ ma ọ bụ na ha agaghị. Agbanyeghị, ụkpụrụ ọdịnala nke ịmụ ọtụtụ ụmụaka ka na-eguzo n'ụzọ ha nke na-achịkwa ahụ ha kpamkpam.

Onwurah jiri otutu ihe omuma, ncheta omenala, otutu ndi na akuko ya, ihe omumu ya na otutu ihe ya.  Ọkammụta n'ihe nkiri ihe nkiri bụ Gwendolyn Audrey Foster ekwuola na ọrụ Onwurah gụnyere omume nke ime onyonyo site na ncheta nke na-eso otu esi emepụta akụkọ ọdịnala na fim.  Foster na-ekwusi ike na ọrụ Onwurah dị n'ime okwu Bill Nichols the blurred border zones of realism.  Foster na-ekwusi ike na ọrụ Onwurah bụ ihe nkiri na mmetụta cinema, agbamakwụkwọ nke ime ihe na ihe dị adị na ihe na-enweghị mmekwata na oke corporeal na hyperreal. 

Foster kwukwara na Onwurah na-agbagha echiche nke oge na ohere ma nabata ọtụtụ saịtị nke isiokwu. Ọ na-echekwa na Onwurah na-anọchi usoro ọdịnala psychoanalytical na usoro ihe nkiri na ihe ọmụmụ, ya mere ọ na-elekwasị anya na ahụ dị ka uche.  Kpọmkwem, ọtụtụ ọrụ Onwurah dị n'etiti mmadụ, na ahụ ụmụ nwanyị.  Nnyocha Foster kwukwara na imepụta ihe nkiri Onwurah na-eji ahụ mmadụ eme ihe n'ụzọ dị iche na ịme ihe nkiri ọdịnala nke na-egbochi ụdị ihe ọmụma ndị ọzọ na ahụ.  Ahu, n'oru Onwurah dika Foster si kee ya bu abuo. Ahụ bụ nnọchite anya nke ime ihe ike ndị ọchịchị yana ngwá ọrụ maka ụlọ ọrụ na fim Onwurah. 

Ọkammụta Julian Stringer chere na ịme ihe nkiri Onwurah nwekwara nnukwu ajụjụ dị iche iche gbasara ndọrọndọrọ amata, otu ụdị n'ụdị sinima ndị ọzọ.  Ọ na-eche na nwanyị ahụ nwere “mmekọrịta gbasara ọdịnala” gbasara agbụrụ na otu ha si daba n ’ụwa buru ibu ma na-edekwa ọzọ na ihe nkiri Onwurah bụ esemokwu nke agbụrụ mere eme nke gara n’ihu na-emetụta oge a.  Onwurah kwuputara n'ajụjụ ọnụ na ọ chọrọ ịkọwa nsogbu ụmụ nwanyị ojii ahụ tarala na akụkọ ihe mere eme site na ịkọwapụta ya na ihe nkiri ya.  Ndị ọkà mmụta ndị ọzọ ekwuola na ajụjụ gbasara mmekọrịta dị n'etiti agbụrụ na mmekọrịta chiri anya sokwa na ihe nkiri Onwurah nakwa na ọtụtụ ọrụ Onwurah na-ekwu banyere otu ihe nkiri sinima na-ejedebe site na okwu ndị colonial,   yana ịgbagha echiche Western maka nwoke na nwoke na ndi ocha Africa. 

Dabere na Foster, Onwurah agbanyela oke nke onye nnọchi anya Ụmụ Nwanyị Ojii ma na-enupụ isi megide echiche efu nke ihe onye na-ese ihe ojii na-anọchite anya ya.  Stringer na-ekwu na Onwurah abụrụla ihe atụ banyere etu esi eme ihe nkiri ụmụ nwaanyị ojii dị iche iche. 

Onwurah bụkwa nwa nwanyi Black British nke emeputara ihe nkiri ya na United Kingdom.  Onwurah akwalitela ụdị ịme ihe nkiri na blurs fiction with fact na akwụkwọ na akụkọ, niile na-akatọ ma na-enyocha mmebi nke colonial nke dakwasịrị ndị isi ojii.  Foster na-ekwusi ike na o mepụtala ohere ọhụụ na sinima a pịrị apị maka ahụ dị ka isi okwu. 

A na-eji ọrụ ya dị ka ihe mmụta maka ndị na-achọ ihe nkiri. Ndị otu Indiana University ’s Black Film Center / Archive kpọrọ ya ka ọ gaa Bloomington ka ya na ụmụ akwụkwọ ndị na-aga mahadum wee kwalite ọrụ ya. 




#Article 412: Ngozi Paul (624 words)


Ngozi Paul bu onye mmeri nke ndi Canada na onye na-eme ihe nkiri, onye edemede, onye nduzi na onye mmeputa. A maara nke ọma dị ka onye okike, onye na-emepụta ihe, na onye na-eme ihe nkiri na Global TV na-egwu egwu egwu Da Kink in my hair.

Amụrụ Paul na Toronto, Ontario, nna si Dominica na nne si St. Kitts na Nevis . Ọ bụ nwanne nwanyị nke nta nke onye isiGreen Party nke Canada, Annamie Paul . Nzụlite ya kere ntọala maka ọrụ ya dị ka onye na-eme nchọpụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya. Ngozi nwere mgbọrọgwụ n'ụlọ akwụkwọ akpọrọ ugwu na  Omuma, Ngozi malitere ọrụ ya na Stratford Festival nke Canada .

N'ime oge ọrụ ya, Paul rụrụ ọrụ na ihe nkiri na ihe nkiri yana ndị na-eme ihe nkiri dịka Tonya Lee Williams, onye ama ama n' ihe nkiri oge a na-ewu ewu bụ The Young and the Restless . Na mgbakwunye, Ngozi na ndị àmà ama emeela ihe nkiri ọkachasị, ya na ndị otu egwuregwu Don Cheadle, Chiwetel Ejiofor (Talk to Me) na Rachel Weisz (The Whistleblower).

Na 2003, edere aha Paul dị ka otu n'ime ndị isi iri na Toronto site na Now Magazine .  Ọ bụ onye natara onyinye Tyrone Guthrie a ma ama maka ọrụ ya na Ememe Stratford, ọ bụkwa onye nnọchi anya nwa nwanyị kachasị mma na International Black Film Festival maka arụmọrụ ya na ihe nkiri Banyan . Ọ rụrụ ọrụ ndu na Charles Officer ’s Genie -nominated film Short Hymn, Silent War, nke emere na 2004 Sundance Film Festival . N'oge na-adịbeghị anya, Paul rụrụ nwa agbọghọ Nelson Mandela na Toronto na ngosipụta nke ihe onyonyo  Freedom of Dreams: Akụkọ nke Nelson Mandela .

Ihe ntinye nke Paul gunyere Ngozika Productions, nke gosipụtara ihe nkiri na ọrụ TV site n'echiche Afro-Canada. Na mgbakwunye na ịbụ onye na-emekọ ihe ọnụ nke Tonya Williams Gospel Jubilee, Paul jere ozi dị ka onye nduzi okike, onye na-arụ ọrụ, onye na-ede akụkọ yana dịka onye edemede na usoro Gemini-nominated Lord Have Mercy! (2003). Paul bụ onye so na Talent Lab, mmemme ụbọchị anọ kpụ ọkụ n'ọnụ maka ndị na-ese ihe nkiri nwere mmasị na ịse ihe nkiri sịnịma.

Ịgbaso ihe ngosi ihe nkiri na ihe ịga nke ọma nke ihe nkiri Da Kink in My Hair, Ngozi mepụtara, onye isi mepụtara, wee pụta na usoro telivishọn nke otu aha (2007-2009). A na-agbasa ma na-eme ememme sitcom a kacha elu n'ụwa niile.

N’afọ 2015, a họpụtara The Emancipation of Ms. Lovely -nke o deere na nke ọ gụrụ n’ime ya maka nturugo Dora isii ma merie na  Egwuregwu Ọhụrụ Pụrụ Iche. Akụkọ a na-atọ ọchị ma na-akpali akpali na-etinye akụkọ onwe onye nke Paul na akụkọ banyere Sarah Baartman (aka The Venus Hottentot) na akụkọ na-egosi na nwa nwanyị ojii ahụ nwere ọtụtụ njirimara. Lovely kpaliri Toronto's Now Magazine  iji dee, Paul magnet na-ejide oge ọ bụla n'ihe ngosi dị egwu, na-atọ ọchị ma na-akpali akpali. Paul na-eguzosi ike na ozi ya iji mepụta ihe ọhụụ, nke na-akpali akpali, na nke na-akpali akpali nke gosipụtara ọtụtụ ahụmịhe mmadụ. Ọ nwere ugbu a usoro na ikuku nke isiokwu ya bụ  ma ọ nọ na mmepe nke The 1st Time Project, ọtụtụ akwụkwọ nyocha na-enyocha mmekọahụ nwanyị site n'ọgbọ na ọdịbendị.

Paul nyere oge ya na onyinye ya maka ịmatakwu maka nsogbu mmekọrịta mmadụ na ibe ya dịka ime ihe ike n'ụlọ na homophobia n'ime obodo West Indian. Na 2005, ọ bụ onye ama ama maka ọrụ Toronto nke Vagina Monologues na ego enyere ndị otu mpaghara aka inyere ụmụ nwanyị aka na mmekọrịta mkparị. Paul agagharịwo ụwa n'ọtụtụ ebe na ikike onwe ya na nke ọkachamara, ọkachasị dị ka onye nnọchi anya mba ụwa  na ntọala Stephen Lewis .




#Article 413: Destiny Etiko (437 words)



Destiny Etiko (amụrụ n'ubọchi iri na abụọ nke onwa ọgọstụ n'afọ 1989) bụ onye na-eme ihe nkiri na Nigeria nke meriri na City People Movie Award dịka most Promising Actress (English) na   n'afọ 2016.

Amụrụ Etiko na Udi, obodo di na Enugu steeti, na mpaghara ndịda-ọwụwa anyanwụ Naijiria, ebe ndi igbo kacha biri. Etiko gara ụlọ akwụkwọ praịmarị na sekondri na Enugu steetị ebe o nwetara First School Leaving Certificate na West African Senior School Certificate ya. Na ngbali ya iji nweta akara ugo mmụta mahadum, Etiko kwagara na Anambra steeti wee tinye akwụkwọ iji gụọ  Theatre Arts na Nnamdi Azikiwe University nke dị n'Awka. Ha nabatara Etiko; n'ikpeazu ọ gụchara akwụkwọ ma nwetakwa akara ugo mmụta ya na Theater Arts.

Etiko kọwara n'ajụjụ ọnụ ya na Vanguard, bụ ndị mgbasa ozi na-ebi akwụkwọ na Naijiria, na mgbe o debanyesiri aha ya na , ọ sonyeere ụlọ ọrụ ihe nkiri nke Nigeria nke ama dika Nollywood n'afọ 2011. Ọ  kọwara ahụmahụ ya mgbe ahụ dị ka ihe siri ike n'ihi na ọ na achikọta ọrụ ihe nkiri ya na agụmakwụkwọ ya dịka ọ ka bụ nwata akwụkwọ n'oge ahụ. Ọrụ Etiko bụụru  nke a ma ama mgbe o gosiri n'ihe nkiri akpọrọ Idemili nke Ernest Obi mepụtara n'afọ 2012 mana e wepụtaghi ya ruo n'afọ 2014.Ọrụ ya n'ihe nkiri ahụ mere ka a họpụta ya na City People Entertainment Awards . Tupu ọrụ ya na ihe nkiri akpọrọ Idemili, Etiko e meela fiim ndị ọzọ n'agbanyeghị na o nwetaghị ọrụ ama ama na ha.

N'afọ 2019, Etiko bụụru onye nnọchi anya maka nzukọ Kesie Virgin Hair.

N'adịghị ka ihe ghọrọ iwu n'ụlọ ọrụ ihe nkiri nigeria, nke bụ ịkwaga na Lagos steetị iji mee nke oma dịka onye okike, Etiko, onye amụrụ na Enugu steetị ka bi ebe ahụ ma birikwa ebe ahụ kemgbe o bidoro ọrụ ihe nkiri ya. N'oge ajụjụ ọnụ, Etiko  kwusiri ike na ọ bụ onye e nyere nsogbu maka mmekọ nwoke na nwanyị megide ụmụ nwaanyị site n'aka ụmụ nwoke na-emepụta ihe nkiri, ndị kachasị n'ọnu ọgụgụ n'ihe gbasara imepụta ihe nkiri na Nigeria. N'afọ 2019, Etiko nyere nne ya ụlọ ma too ya maka ịkwado mkpebi ya ịbụ omee. N'aka nke ọzọ, nna ya megidere mkpebi ya n'ime ihe nkiri n'oge mbụ. N'onwa mee n'afọ 2020, nna ya nwụrụ. 




#Article 414: Ruth Kadiri (115 words)


Ruth Kadiri bụ  ,  nakwa  . 

A mụrụ Ruth Kadiri n'ụbọchị ọnwa Machị dị na mkpụrụ ụbọchi iri abụọ na anọ n'afọ , na Benin City, Edo State, Nigeria. O gụrụ maka  na  ma gụkwa maka na .

Kadiri sonyere otu   mgbe o mere  ihe nkiri akpọrọ Boys Cot  kemgbe ahụ o meela ihe fim karịrị  iri ise . Dika onye edere ederede,ihe nkiri o deela  ma gbakọ aka so dee nkiri ndị a Matt Arising, Heart of a Fighter, Ladies Men, Trueness, First Class nakwa over the Edge . Ruth jikwa ego ya kwado  ihe nkiri akpọrọ Matters Arising,  Over the Edge,  Somebody Lied  na Memory Lane, nke metụtara okwu ụgha na .   .




#Article 415: Lola Margaret (156 words)


Lola Margaret (onye amụrụ Lola Margaret Oladipupo bụ ,  na . Aka ọrụ ya pụtara ihe mgbe ọ kpara agwa n'ihe nkiri a kpọrọ Bisola Alanu ebe ọ bụ onye isi agwa. 

A mụrụ Lola na ,  obodo dị na Osun State na Nigeria ebe ọ nọ gụcha Sekọndiri. Ọ nwere akara ugo mmụta bachelor nke Arts na History na mmekọrịta mba na mba mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na   . 

Ọrụ Lola Margaret dịka onye mmeputa ihe nkiri malitere mgbe ọ zutere , , bụ onye na-eme egwuregwu ntọọchi ọ bụ ya kpọbatara ya n'otu ndị na-eme  egwuregwu na Nigeria,  Ọrụ ya pụtara  ìhè mgbe ọ kpara agwa dika onye isi agwa n' ihe nkiri Bisola Alanu . Lola esonyekwara na fim dị iche iche, gụnyere Eyin Akuko na Omo Oloro, ihe nkiri nke ọ kwador ebe mmadụ dika  na .so kpaa agwa na ya .  Kemgbe ahụ, ọ pụtara na ihe karịrị otu narị fim.




#Article 416: Remi Abiola (120 words)


Remi Abiola  A mụrụ ya  (Ọgọstụ 1953 - Julaị 2009) bụ nwaafọ Naịjiria na-eme ihe nkiri onyonyo ma bia bụrụ  nwunye  nwụrụ anwụ bụ onye ama ama ma bụrụkwa  nakwa .   Ọ nwụrụ na New York City n'ọnwa Julịa n'abali iri abụọ na iteolu  n'afọ 2009 site n'ọria kansa. Ọ nwụrụ ụmụ abụọ: Abimbola Umardeen na Olajumoke Adetoun.   

Remi  nwetara ọzụzụ maka ị kpa agwa maka ihe nkiri fim n'ụlọ  akwụkwọFielding school maka egwuregwu na England na mgbe 1970 ka ọ hapụ ụlọ ọrụ  Nigeria Airways dị ka onye na-eso ụgbọ elu. Mgbe ọ laghachitere Naịjirịa, O sonyere n'otu ndi na-eme fim mgbe o bidoro sonye n'egwuregwu onyonyo nke Bayo Awala na Chief Tunde Oloyede gbadoro na NTA Channel 10.  




#Article 417: Ime Bishop Umoh (152 words)


Ime Bishop, a na-akpọkarị Okon Lagos ma ọ bụ Udo  yes, bụ   actor na   .

Ime Bishop bụ onye  dị na  , nke   na ndida Nigeria . Ọ gụsịrị akwụkwọ na    ebe ọ mụrụ maka ihe gbasara echiche na okike ụwa nke akpọrọ Philosophy. O bidoro ime ihe egwuregwu mgbe ọ ka dị na nwata, O meela ihe nkiri egwuregwu karịrị otu narị. Ihe nkiri kacha mee ka amara ya ihe nkiri nke akpọrọ , Uyai,nke  kwadoro n'afọ 2008. 

O mee egwuregwu ntọọchị nwetara ọkwa ọchịchị  ka ọ bụrụ onye enyemaka pụrụ iche nke Gọvanọ nke Akwa Ibom State,   n'ihe gbasara usoro ezi ụ omume na mmekọrịta mmadụ na ibe ya n'afọ 2016. 

Na Mee ụbọchị mbụ n'afọ,2020,mgbe  na Naịjirịa na-ebelata, Ime Bishop Umoh bụ onye amapụtara n'egwuregwu ịkpa ọchị a kpọrọ Nwoke dị ime nke Ofego dere na channelụ YouTube ya site n'iji ihe ndebe eji eme ihe na mgbe ochie. 




#Article 418: Sinach (600 words)


Osinachi Joseph (nke na-azabu Kalu ), nke a ma ama dịka Sinach, bụ onye Naịjirịa na-agụ egwu, onye na-ede abụ na onye isi, ụka na-ife ofufe akpọrọ Loveworld   O weputara otutu egwu ofufe di nma, tinyere Way Maker, I Know Who I Am, Great Are You Lord, Rejoice, He Did It Again, Precious Jesus, The Name of Jesus, This Is My Season, Awesome God, For This, I Stand Amazed, Simply Devoted na Jesus is Alive.   Sinach natara asambodo Betlehem Hall of Faith maka ncheta oge ọ gara Israel na Disemba 2017. 

N'ọnwa Machị n'afọ 2019, ihe onyonyo maka “Way Maker” ghọrọ ihe nlere nke atọ, ndi obodo Naijiria nwere ndi nkiri otu nari nde mmadụ na YouTube n’azụ Davido “ Fall ” na Yemi Alade Johnny ”.  Otutu ndi egwu ozioma sonyere na Way Maker bụ ndi dika Michael W. Smith, Darlene Zschech, Leeland, Music Music, na Mandisa .    Na Septemba 2019, Sinach ghọrọ onye egwu ozioma mbu si Africa wee jegharia India, na-emebe isi akuko ogbako egwu ọtụtụ puku mmadụ biara. 

N'ọnwa May 2020, ọ ghọrọ onye artisiti mbu na Afrika butere isi igba n'ihe osise nke Billboard Christian Songwriters. 

Sinach sitere na Ebonyi State, Eastern Nigeria, ma bụrụ nwa nwanyị nke abụọ na ụmụ asaa. 

Sinach malitere ịgụru ndị ezi n'ụlọ ya na ndị enyi ya egwu na 1989 ka ihe omume nturundu, ebe ọ na-arụ ọrụ dị ka onye ọrụ na onye otu ukwe na Christ Embassy, Ulo uka Pastor Chris Oyakhilome.  Ọ mụrụ Physics ma gụsịa akwụkwọ na Mahadum Port Harcourt, Rivers State, Naijiria.  Ọ tụlere ịsi Naịjirịa kwagharia mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na Mahadum, mana onye ụkọchukwu Chris Oyakhilome dụrụ ya ọdụ ka ọ ghara. 

Na 2014, Sinach lụrụ Joseph Egbu Church Christ Embassy n'obodo ya. Na Nọvemba 17, 2019, na LIMA Awards, pastọr Chris Oyakhilome, kwuputara ọbịbịa nke nwa mbụ Sinach, afọ ise ka olụchara di. 

Dika nwatakiri, Sinach kwuputara na ya nwere nro, ebe o huru onwe ya na ekwere otutu igwe mmadu ukwe, ma o dighi ihe obula otinyere uchu n'egwu karia isonye ndi ukwe, ma na aru oru dika ndi oru nlekota na Nzuko. Sinach edeela ọtụtụ abụ tupu ya ewepụta album mbụ ya, Isi nke mbụ na 2008.  Abụ ya 'This Is Your Season' nwetere nmeri Abụ nke Afọ na 2008.

Mgbe ọ na-ekwu maka etu o siri nwete aha ọgbo ya Sinach, o kwuru:  Ahọrọ m nke ahụ site na aha m Osinachi n'ihi na ọ dị mfe mkpọpụta na ịdọta. 

Na 2016, Sinach bụ onye mbụ natara LIMA Songwriter onyinye nturu ugo nke afọ iri, na-nghota nkwado ya na egwu ozioma n'ime afọ iri gara aga. A na-abụ abụ ya n'ọtụtụ mba,  sụgharịsia ya n'ọtụtụ asụsụ, na mbu uwa gbaa gburugburu.  N'afọ ahụ, ọ natara onyinye nturu ugo nke African Achievers for the Global Excellence.  N'otu afọ ahụkwa, nke ugboro abụọ na-ahiri,  ọ nwetara nmeri na Western Africa Artist Of The Year, nke si na Groove Awards na Kenya, na YNaija n'akuku Chris Oyakhilome, Enoch Adeboye dị ka otu n'ime otu nari ndị isi kachasị emetụta Ndị otu Kraịst na Nigeria. 

Dịka onye na-ede abụ, Sinach edeela ihe karịrị abu narị abụọ wee nweta ọtụtụ onyinye nturu ugo. Abụ ya 'This Is Your Season' nwetere nmeri Abụ nke Afọ na 2008. Otu n’ime egwu ndị ama ama bụ ‘I Know Who I Am’. 

Sinach arụọla ma mebe isi okwu n'ihe nkiri egwu na ihe karịrị mba iri ise  gụnyere Kenya, Dominica, South Africa, United States, Canada, Antigua amp;amp; Barbuda, Trinidad na Tobago, Jamaica, Grenada, Uganda, Barbados, The British Virgin Islands, Zambia, Saint Maarten, the United Kingdom na India 




#Article 419: Mercy Chinwo (206 words)


 

Aha omụmụ - Mercy Chinwo 

Afọ Ọmụmụ - A mụrụ ya n'abalị ise n'onwa septemba n'afọ 1990 (afọ iri atọ)  

Steeti ya - Port Harcourt, Rivers steetị,Nigeria  

Ụdị egwu o na-agụ - egwu ozioma, ozioma nke ugbu a na ofufe.  

Akaọrụ ya - onye na-agu egwu, onye na-ede egwu na onye na-eme ihe nkiri.  

Akụrụngwa - olu  

Afọ n'ọrụ - 2012- ugbu a  

Otu Egwu - Eezee conceptz  

Mercy Chinwo bụ onye egwu ozioma na Naijiria, na-agụ egwu ma na-ede egwu. O meriri na-asọmpi egwu nke  nke abụọ n'afọ 2012. 

Amụrụ Mercy Nnenda Chinwo n'abalị ise n'onwa  Septemba n'afọ 1990 na Port Harcourt, Rivers steeti . Ọ bụ nwa nke anọ n'ime ezinụlọ ise (nwa nwanyị mbụ). Chinwo banyere n'egwu mgbe o di obere dika ọnye otu n'ukwe umuaka n'ụlọ ụka ya ma gafee na ukwe ndị okenye tupu ọ malite ọrụ egwu ya.

Mercy Chinwo wepụtara egwu mbụ ya akpọrọ Testimony, n'afọ 2015, na Igwe mgbe ọtụ afọ gachara.  N’afọ 2017, Mercy Chinwo banyere na otu egwu ozioma bụ EeZee Conceptz. 

Ọtụ afọ mgbe o meriri na Nigeria Idol, o nwetara ọrụ ihe nkiri mbụ ya na fiim Yvonne Nelson, akpọrọ House of Gold, nke Yvonne Nelson, Majid Michel na Omawumi so, tinyere ndị ọzọ.




#Article 420: Nuella Njubigbo (184 words)


Nuella Njubigbo

Amụrụ ya na Anambra steetị. O bụ nwaafọ Naijiria. 

Akaọrụ ya - Onye na-eme ihe nkiri, onye na-ede ihe nkiri.

Nuella Njubigbo bụ onye na-eme ihe nkiri, onye na-ede ihe nkiri, onye nlereanya na onye ama ama maka ịpụta na telivishọn na Naijiria. O sonyeere ezinụlọ nke Nollywood n'afọ 1999 ma bụrụ onye a họpụtara maka onyinye Rising Star Award na Nollywood Movies Awards n'afọ 2012.

Ọ bụ onye Anambra steetị . Ọ gụrụ Government and Public Administration na Imo State University. O fere ala nna ya bụ Naijiria na Delta Steetị mgbe o mere emume ndi ntorobia akpọrọ National Youth Service Corps .

N'abali iri abụọ na itolu nke onwa maachi n'afọ 2014, O lụrụ onye nduzi ihe nkiri aha ya bụ Tchidi Chikere na ụlọ ezinụlọ ya na steeti Anambra. Njikọ ha bụurụ isiokwu nke mgbasa ozi n'ụbọchị ole na ole n'ihi na dị ya alụbuọla nwanyị ọzọ na-eme ihe nkiri agha ya bụ Sophia Chikere ma nwere ụmụ atọ. Otu ọ dị, dịka ndị ọha ka na-eti mkpu, Tchidi kwuru ihe kpatara mgbasa nke alụmdi na nwunye mbụ ya. 




#Article 421: Uche Odoh (219 words)


Uche Odoh bụ nwaanyị bụ Nigerian   onye na-atụpụta atụmatụ,  nakwa  Onye nke bidoro wuwe n'afọ  2007 mgbe e mere ndọrọndọrọ nke ndị .

A mụrụ Odoh na Enugwu Steti dị n'ọdịda anyanwụ nke Nigeria ka ọnwa Ọgọst dị n'abalị iri atọ n'afọ 1989. Ọ gụrụ maka  Agronomy na Mahadum nke  Enugwu Steti sayensi na Tekinọlọji

Odoh'sbidoro ime ihe nkiri mgbe o sonyere na asọmpị ndi   n'afọ 2007. O bidoro igosi aka ọrụ site ịbụ ndị a na eṅomi tupu ibanye ise foto.

Ọ pụtara n'ọtụtụ vidio egwu ndị oti egwu dika 's Hola at your boy nakwa 's  Remember (Yori Yori Remix) Ọ mechara sonye bido mewe   , O bidokwara obere ụlọ ọrụ akpọrọ  Eastside Productions nakwa ihe nkiri nke onyonyo akpọrọ, Gosi TV.  N'afọ 2011,o jere mụọ maka fim na  Del-York International, nke ndị New York Film Academy, o mechara nweta nzere dilọma n'ihe gbasara mmepụta fim n'ụlọ akwụkwọ Vancouver Film School n'afọ 2015.

Ọ rụrụ ọrụ n'ụlọ ọrụ Empire Mates Entertainment (EME) nakwa .  N;afọ 2016 ọ haziri nkenke fim akpọrọ In Apathy' maka ndị otu  Homevida Org, bụ nke ritere ihe nrinte  Homevida awards n'afọ 2016. Ọ rụọla ọrụ n;ọtụtụ igwe mmepụta fim nke Nigeria, nke  na Up North,ka wee wuo ewu. Odoh wepụtara ihe nkiri nke ya a kpọrọ  Life As It Is. n'afọ 2019




#Article 422: Linda Osifo (394 words)


Afọ ọmụmụ - Amụrụ Linda Adesuwa Osifo n'abalị iri abụọ na asaa n'onwa Julai n'afọ 1991. 

Edo Steetị, Naijiria. 

Akaọrụ - Onye na-eme ihe nkiri(Omee), Onye na-eme ihe nchikọta na TV. 

Afọ n'ọrụ - 2013- ugbu a. 

Linda Osifo ( amụrụ n'ubọchi iri abụọ na asaa nke onwa Julai,1991) bụ nwaafọ Naijiri na-eme ihe nkiri ma na-eme ihe nchikọta na telivishọn. O bụ onye na-eso onye mbụ na Miss Nigeria Entertainment Canada 2011 na onye nke atọ na asompi Onye Kacha Mma nke Miss AfriCanada 2011. N'afọ 2015, Linda bụụrụ ezigbo omee na Nollywood a na-elebara anya mgbe a họpụtara ya maka onyinye Eloy n'ihi ọrụ ya na usoro TV:  nke  Ebonylife TV– Ihe mmegharị nke aha  'Desperate Housewives'. O bụ onye guzobere TheLAOFoundation.

Amụrụ Linda na Benin City, Edo Steetị, Naijiria . O toro na nke nne ya ukwu ma kwaga na Canada mgbe ọ dị afọ iri na isii. Mana ọ nọrọ ọtụtụ afọ dika okenye na Toronto, Ontario, Canada tupu ọ lọta na Lagos, Nigeria iji wee soro ọrụ ime ihe nkiri ya. Ọ bụ nwa nwanyị nke mbụ na nwa nke etiti na ezinụlọ ya. Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ na St Thomas Aquinas High School, ọ nwetara akara ugo mmụta ya na Psychology na  di na Toronto, Canada n'afọ 2013.

O nwetara ọrụ mbụ ya n'afọ 2012 mgbe ọ pụtara n'ihe nkiri Family Secrets, na New Jersey, USA nke Ikechukwu Onyeka duziri. Mgbe ọ laghachiri Naịjirịa na ngwụcha afọ 2013, ọ pụtara n'ihe nkiri mbụ ya na Nollywood akpọrọ 'King Akubueze' nke Nonso Emekewe duziri. Ọ pụtara na ihe nkiri Naịjirịa ama ama bụ Tinsel dịka ‘Nina Fire’. N'afọ 2017, Linda mere dika Adesuwa Dakolo na usoro egwuregwu EbonyLife akpọrọ 'Fifty' na usoro ihe nkiri Africa Magic 'Jemeji', ebe o mere ka Noweyhon. Ugbu a, Osifo so na ndị na-achikọta egwuregwu Give 'n' Take National Jackpot n'akụkụ Segun Arinze . N'oge onyinye  Headies nke iri na abụọ (12th Headies Award), Ya na Sina Peller nyere onyinye Arụmọrụ Olu Kacha Mma (nwoke) (Best Vocal Performance,Male) nke onye meriri bụ Praiz na 'Arụmọrụ Olu Kacha Mma (nwanyị)' (Best Vocal Performance, Female) nke onye meriri bụ Omawumi . N'onwa Juunu n'afọ 2018, o tinyere aka na Campari 'Make it Red ' kampeenu, dika ọ so na ndị otu akpọrọ na mgbasa ozi, tinyere ndị dika Tobi Bakre,onye meburu  na 2baba, omenka di elu.




#Article 423: Annie Macaulay-Idibia (262 words)


Afọ ọmụmụ - Amụrụ Annie Macaulay-Idibia n'abalị iri na atọ nke onwa novemba n'afọ 1984 (afo iri atọ na ise )

Ibadan, Oyo steetị, Naijiria.

Nwamaala - Nigerian

Akaọrụ - Onye na-eme ihe nkiri(omee), onye nlereanya, onye na-eme ihe nchikọta.

Afọ n'ọrụ - 2009-ugbu a

Dị - Innocent Idibia 

.

Annie Macaulay – Idibia (amụrụ n'ubọchị iri na atọ n'onwa novemba n'afọ 1984) bụ onye Naijiria, onye nlereanya,onye na-eme ihe nchikota na onye na-eme ihe nkiri. A họpụtara ya na ụdị Onye na-akwado ihe nkiri kachasị mma (Best Supporting Actress) na 2009 Best of Nollywood Awards.

Amụrụ Annie na Ibadan mana ọ bụ onye Eket na steeti Akwa Ibom. Ya na nne ya kwagara na Lagos mgbe nne na nna ya gbara alụkwaghim. O nwere akara mmụta na  na  mgbe ọ gụsiri akwụkwọ na  na  n'otu n'otu.

Tupu Annie Macaulay – Idibia a malite ọrụ ime ihe nkiri ya, ọ sọrọ mpi n'egwuregwu Queen of All Nations Beauty Pageant ebe ọ bụ osote onye mbụ. O bụkwa onye egosiri na mbido vidiyo egwu nke 2face idibia akpọrọ African Queen .

Ọrụ ya na Nollywood pụtara ihè maka ọrụ ya na ihe nkiri akpọrọ Pleasure and Crime na Blackberry Babes .

Annie Macaulay – Idibia lụrụ 2face Idibia , nke ya na ya nwere ụmụ abuọ. Ọ mụrụ nwa nke mbụ ya, nwa nwaanyị aha ya bu Isabella Idibia n'onwa Disemba n'afọ 2008 na nwa nke abụọ ya bụ Olivia Idibia n'ụbọchị atọ nke onwa Jenụwari n'afọ 2014. O nwekwara ụlọ ọrụ ebe a na-achọ mma () na  a na-akpọ BeOlive Hair Studio. 




#Article 424: Nkem Owoh (382 words)


Yul Edochie onye nke aha ya mgbe mụrụ ya na ụbọchị asaa na ọnwa Jenụwarị na afọ iri na itoolu na iri asatọ na abụọ (1982) bu Yul Chibuike Daniel Edochie)  Ọ bụ onye na-eme ihe nkiri, onye Nigerian, ma'na akpọrọ ya Yul make onye Russian Yul Brynner bu kwa onye na-eme ihe nkiri Ọ bụ onye Anambra state Nigeria, nwa Pete Edochie onye na emekwa ihe nkiri. O tolitere na Lagos na Enugu, ọ bụrụ kwa onye nke ikpeazụ n’ime ụmụ isii. ọ lụrụ nwanyi mgbe ọ dị afọ iri abụọ na abụọ. Ọ gara Mahadum Port Harcourt, ebe ọ natara asambodo nke Bachelor of Arts na ihe nkiri akpọrọ Dramatic Arts na bekee.

Yul gara ulo akwụkwọ ọta akara na Lillians Day Nursery School na Robinson Street Primary School, Enugu n'etiti 1984 na 1992. Ọ gara akwụkwọ sekọndrị malite na 1992 ruo 1998 na Marist Brothers ’Juniorate, Uturu, Sekọndrị nke ndi Mahadum Enugu, Ecumenical Community Sekọndrị  School Enugu na New Haven Boys Sekọndrị   School Enugu. 

Ọ lụrụ May Aligwe ma nwee ụmụ nwoke 3 na otu nwa nwanyị.  

Ọ sonyeere Nollywood na 2005 na ihe nkiri mbụ ya nke akpọrọ The Exquires ya na Justus Esiri na Enebeli Elebuwa ndị nke nwụgorụ nu. Ọ ghọrọ onye a ma ama na 2007 mgbe ya na Genevieve Nnaji na Desmond Elliot  gosipụtara ihe nkiri akpọrọ Wind Of Glory.  

N’afọ 2015, Yul Edochie mepere ụlọ akwụkwọ maka mmuta ihe nkiri na Lagos. Ọ malitere ụlọ akwụkwọ agụm akwụkwọ nkea n'ihi ndalata na ogo na ọrụ aka nke ndị na-eme ihe nkiri. Dị ka ọ kọwara, ulo akwukwo nke ahụ kwesiri izụ umu umu Nollywood ndi na eme ihe nkiri, Ọrụ nke ọ chọrọ ịrụ n'onwe ya. Ulọ akwụkwọ ahụ na-enye ndị nwere amamihe ohere maka iwebata ha na ọrụ ihe nkiri nke Nigeria.       

N’abalị iri na anọ n’ọnwa nke Julaị n'afọ 2017, Yul Edochie kwupụtara na ya bu n’obi ịzọ ọkwa Gọvanọ Anambra State. Ọkwuputara nkwupụta na atụmanya na iwu ọhụrụ maka Not Too Young To Run ga-enyere ya aka. Ekwuputara nkwupụta ọkwa a na ụbọchị 22nd nke ọnwa Ọgọst 2017 mgbe ọ were akwụkwọ nke otu ndọrọndọrọ ọchịchị Democratic Peoples Congress ma bụrụkwa onye mechara bụrụ ọkọlọtọ na onye ga-azọ ọkwa gọvanọ nke pati ahụ maka ịzọ ọkwa gọvanọ nke steeti Anambra.




#Article 425: Yul Edochie (383 words)


Yul Edochie onye nke aha ya mgbe mụrụ ya na ụbọchị asaa na ọnwa Jenụwarị na afọ iri na itoolu na iri asatọ na abụọ (1982) bu Yul Chibuike Daniel Edochie)  Ọ bụ onye na-eme ihe nkiri, onye Nigerian, ma'na akpọrọ ya Yul make onye Russian Yul Brynner bu kwa onye na-eme ihe nkiri Ọ bụ onye Anambra state Nigeria, nwa Pete Edochie onye na emekwa ihe nkiri. O tolitere na Lagos na Enugu, ọ bụrụ kwa onye nke ikpeazụ n’ime ụmụ isii. ọ lụrụ nwanyi mgbe ọ dị afọ iri abụọ na abụọ. Ọ gara Mahadum Port Harcourt, ebe ọ natara asambodo nke Bachelor of Arts na ihe nkiri akpọrọ Dramatic Arts na asụsụ bekee.

Yul gara ulo akwụkwọ ọta akara na Lillians Day Nursery School na Robinson Street Primary School, Enugu n'etiti 1984 na 1992. Ọ gara akwụkwọ sekọndrị malite na 1992 ruo 1998 na Marist Brothers ’Juniorate, Uturu, Sekọndrị nke ndi Mahadum Enugu, Ecumenical Community Sekọndrị  School Enugu na New Haven Boys Sekọndrị   School Enugu. 

Ọ lụrụ May Aligwe ma nwee ụmụ nwoke 3 na otu nwa nwanyị.  

Ọ sonyeere Nollywood na 2005 na ihe nkiri mbụ ya nke akpọrọ The Exquires ya na Justus Esiri na Enebeli Elebuwa ndị nke nwụgorụ nu. Ọ ghọrọ onye a ma ama na 2007 mgbe ya na Genevieve Nnaji na Desmond Elliot  gosipụtara ihe nkiri akpọrọ Wind Of Glory.  

N’afọ 2015, Yul Edochie mepere ụlọ akwụkwọ maka mmuta ihe nkiri na Lagos. Ọ malitere ụlọ akwụkwọ agụm akwụkwọ nkea n'ihi ndalata na ogo na ọrụ aka nke ndị na-eme ihe nkiri. Dị ka ọ kọwara, ulo akwukwo nke ahụ kwesiri izụ umu umu Nollywood ndi na eme ihe nkiri, Ọrụ nke ọ chọrọ ịrụ n'onwe ya. Ulọ akwụkwọ ahụ na-enye ndị nwere amamihe ohere maka iwebata ha na ọrụ ihe nkiri nke Nigeria.       

N’abalị iri na anọ n’ọnwa nke Julaị n'afọ 2017, Yul Edochie kwupụtara na ya bu n’obi ịzọ ọkwa Gọvanọ Anambra State. Ọkwuputara nkwupụta na atụmanya na iwu ọhụrụ maka Not Too Young To Run ga-enyere ya aka. Ekwuputara nkwupụta ọkwa a na ụbọchị 22nd nke ọnwa Ọgọst 2017 mgbe ọ were akwụkwọ nke otu ndọrọndọrọ ọchịchị Democratic Peoples Congress ma bụrụkwa onye mechara bụrụ ọkọlọtọ na onye ga-azọ ọkwa gọvanọ nke pati ahụ maka ịzọ ọkwa gọvanọ nke steeti Anambra.




#Article 426: Living in Bondage (876 words)


Living in Bondage na asụsụ bekee ma ọ bụ ibi ndu na nkekọ bụ ihe nkiri ndi Nigerian emere n'afọ 1992/93 nke nwere akụkụ abụọ. Kenneth Nnebue na Okechukwu Ogunjifor bụ ndi dere ihe ejije thriller nkea ebe Chris Obi Rapu haziri ya ka ọ bụrụ ihe nkiri Jafac Wine nyere nkwado maka ime pụta ihe nkiri nkea. E mere ihe nkiri nkea ozigbo na vidio,  Kenneth Okonkwo na Nnenna Nwabueze bu ndi obụ ụzo egwu na ihe nkiri Living in Bondage.

Na Ọgọstụ 2015, Charles Okpaleke nwetara ikike maka ihe nkiri Living in Bondage ruo afọ iri n’okpuru ụlọ ọrụ mmepụta ya, Play Entertainment Network.  Na Nọvemba 2 2019, akụkụ abụọ ihe nkiri a nke a na-atụ anya ya nke ukwuu, Living In Bondage: Breaking free,   pụtara na Lagos.

Andy Okeke ( Kenneth Okonkwo ) na nwunye ya Merit (Nnenna Nwabueze) nwere ọtụtụ nsogbu nke chere ha n'ihụ - enweghị ọrụ, enweghị ego, itinye aka na ịchụ ego adịgboroja, yana atụmatụ adịghị mma nke ụmụ nwoke na enwe ebe Merit nọ gụnyere onye isi na ihụ ọrụ ya nke bụ Ichie Million (Francis Agu) na Chief Omego ( Kanayo O. Kanayo ). Andy na-atụnyere enweghị akụ na uba ya na ihe ịga nke ọma nke ndị ọgbọ ya, ọkachasị enyi ochie ya Paul (Okechukwu Ogunjiofor). N'agbanyeghị nkwado na ndidi Merit, Andy daba na ịda mbà n'obi, ma kpebisie ike inweta akụ na ụba n'ụzọ ọ bụla ọnwere ike. Paul, onye na-ekwu okwu nzuzu kpughe ihe nzuzo ya - òtù nzuzo nke ekwensu, ebe ndị otu na ekwe nkwa iguzosi ike n'ihe ha n'nye Lucifer nke bụ ịgbuo ndị ha hụrụ n'anya na emume ịchụ àjà, ka ha were nweta akụ na ụba dị ukwuu na nloghachi. Mgbe o nwechara obi abụọ, Andy kwenyesiri ike ịjị onye ọ kacha hụ n'anya - Merit wee chụ àjà. Merit nwụrụ n'ụlọ ọgwụ ụbọchị ole na ole ememe ahụ gasịrị, mana tupu nke ahụ ọ bụrụ Andy ọnụ maka arụ ahụ.

Ọganihu na aku na uba Andy na mberede na ịlụgharị nwunye ọzọ na ọnwa atọ ka Merit nwụsịrị mee ka ndị ọgọ ya malite ebubo na ọ ma ihe mee nwa ha nwanyị. O nwekwara nsogbu ndị ọzọ - ndi nta akụkọ na-enyocha ndụ ya kwa ụbọchị, nwunye ọhụrụ ya bụ Ego ( Ngozi Nwosu ) buru ego ya gba ọsọ mgbe ọ daa na agbamakwụkwọ ọdịnala ha, mmụọ Merit na-apụta na eyi ya ụjọ ma na-atụ ya egwu mgbe ọ na-atụghị anya ya. Andy mecha kpọrọ nwanyi  ọzọ, Chinyere (Jennifer Okere), onye nke enyi nwanyị Merit na mbụ  bụ Caro (Ngozi Nwaneto) kpọbatara ya. Chinyere zuuru di ya ohi. Mana ọ ezute ọnwụ ya mgbe Caro nyere ya nsị. Caro gbalịsie kwa ike iji ego nwanyi ahụ zuru na ohi n'aka Andy wee gbapụ na mba ọzọ mana ụgbọ ala gburu ya na mberede ka ọ na eje ebe ana banye ụgbọ elụ. Paul mecha bụrụ onye egburu mgbe Andy chere eche maka ndụ ya wee kpebie na Paul dụfere ya uzo. 

Andy nwere nnukwu nkụda mmụọ ma rịọ ndị  òtù nzuzo nke ekwensu ahụ maka enyemaka. Onye Isi Nchụaja (Daniel Oluigbo) siri ọnwụ na nanị ihe ọ nwere ike ime ka mmụọ nwunye dajuọ bụ ime ka ọ kpuo ìsì na ihe ndị ọzọ, ọ jụrụ ma bụrụ zia onye isi na-adịghị mma, na-ebi ndụ dị na n'okporo ụzọ n'obodo Lagos wee ruo mgbe Tina (Rita Nzelu) - onye akwụna Andy kpọtara na mbụ nye ndị òtù nzuzo dị ka onye nnọchite anya maka Merit nke ha  chọpụta aghụghọ ahụ wee kwechiri na ọ bụ ka ha ga egbu. Rita kpọgara Andy n’ụlọ ofufe ya ebe ọ mechara kwupụta na ogburu Merit. Nne Andy (Grace Ayozie) bere akwa n'ili Merit nrịọ ya mgbaghara.

Na ihe ikpeazụ nke ihe nkiri ahụ, Andy, nke a gwọrọ ara, soro na-efe ofufe ndị Kraịst ndị kwenyere na a gbagharala ya mmehie ya.   

Ndị na-eme ihe nkiri Kanayo, Agu, Udokwu, Molugbe, na Osu bụ ndị bụbu ndị na eme ihe nkiri na onyonyo nke ak pọrọCheckmate, ebe Okere so na ihe nkiri Ripples. Ndia  nyeere aka ime ka ọha mmadụ mara ihe nkiri Living in Bondage. Nwabueze, Nwosu na Ogunjiofor bụ naanị ndị na apụtaghị na akụkụ ihe nkiri ahụ nke abụọ.

. 

N'afọ 2015, onye omee ihe aka ochie Ramsey Nouah nwetara ikike maka Living in Bondage n'aka Kenneth Nnebue maka ịmegharị ya ọhụụ a.  Emechara gosiputa ozi a na Instagram, mana ihe nkiri nke nsochie a pụtaghị ruo afọ atọ. 

Na 2018, Nouah kwuputara na ihe nkiri nsochi ahụ nke akpọrọ ugbu a Living in Bondage: Breaking Free, enwela isi. Ọ wepụtara ya na Nọvemba 8, 2019. Ngwangwa, ihe nkiri nke ahụ bụrụ onye nkiri 11 nke kachasị na Naijiria. Nouah, onye pụtara dịka  onye isi ụkọchukwu ọhụụ ndi otu nzuzo bu kwa onye haziri ihe nkiri,a nke bụ fem mbụ ọ na-eduzi. Ndị mbido ihe nkiri Living in Bondage - Okonkwo, Udokwu, na Kanayo so kwa na nkea. Akụkọ a gbadoro ụkwụ na nwa Andy nke aha ya bụ  Nnamdi, na etu o si achọ akụ na ụba dịka nna ya nke bu ya ụzọ. Rapper, na  Muna Abii na Swanky JKA so kwa na ihe nkiri nke a.

Ihe nkiri a malitere na Netflix na Mee 2020. 




#Article 427: Nmanyị nkwụ (508 words)


Nmanyị nkwọ, nke eii aha di iche iche mara na ọtutu ebe, ọ bụ nmanyị na-aba na anya esi na-ahụ osisi nkwụ di iche iche sgbapụta, dika Palmyra, nke a n'akpọ date palm, na osisi aki oyibo.   Eji aha dị iche iche mara ya na mpaghara dị iche iche ma ọ bụkwa ihe a na-ahụkarị na mpaghara Eshia, Africa, Caribbean, South America na Micronesia . 

Mmepụta mmanya nkwụ site n'aka ndị na agba mbọ na ndị ọrụ ugbo nwere ike ịkwalite nchekwa, otu a nkwụ na-aghọ isi iyi ego ezinụlọ na-akpata mgbe niile nwere ike ịba uru karịa ọnụ ahịa a na-ere osisi ndi ọzọ.  

Na Africa, akuku osisi nke ndi bekee n'akpọ sap ka mmanyị nkwụ n'esi agbapụta nke otutu mgbe n'esi na osisi ọhiadatepalms dị ka osisi nkwụ nke bekee n'akpọ  silịva dat pam (Phoenix sylvestris), na Palmyra, na jaggery palm ( Caryota urens ), ma ọ bụ site na osisi mmanụ nkwụ dị ka nke a n'akpọ African Oil Palm (Elaeis guineense) ma ọ bụ site na osisi raffia, osisi nkwu kithul, ma ọ bụ nke nnipa. Na mpaghara obodo nke etiti na ọdịda anyanwụ Democratic Republic of Congo, a na-akpọ mmanyị nkwụ malafu . Ekwuru ihe gbasara mmanya nkwụ n'ime akwụkwọ ọgụgụ nke Things Fall Apart nke onye ode akwụkwọ Naijiria bụ Chinua Achebe dere ma bụrụkwa isi okwu nke atụmatụ akwụkwọ akụkọ Palm Palm Drinkard nke onye Naijiria onye edemede bụ Amos Tutuola dere. Nkwụ na-arụ ọrụ dị mkpa n'ọtụtụ emume na mpaghara Naịjirịa, dịka n'ala ndị Igbo, na ebe ndị ọzọ na mpaghara Etiti na Odida anyanwu Africa . A na-enye ndị ọbịa bịara oriri agbamakwụkwọ, mmemme ọmụmụ na olili olili ozu nkwụ nga oburu ibu. A na-etinyekarị mmanya nkwụ na ọgwụ iji dozie ọtụtụ mkpesa anụ ahụ. Dika ihe ngosi nkwanye ugwu nye ndi nna nna nwuru anwu, otutu oge a na-ebido iṅụ mmanyị nkwụ site na iwụpụ ntakịrị ya n'ala ( Kulosa malafu na Kikongo ya Leta ). Nwoke na ụmụ nwanyị na-enwe mmanya nkwụ, ọ bụ ezie na ụmụ nwanyị na ụmụ nwoke n'aṅu ya mana ụmụ nwanyị anaghi aṅụ kari ya na ọha.

N’akụkụ ndịda ọwụwa anyanwụ nke ala Naijeria, ya bụ ala ndi Igbo, a na-akpọ mmanya nkwụ “mmany ocha”, yana “ngwo” na “nkwu”. Ọ na-arụ oke ọrụ dị mkpa na ntọala ọdịnala ndị Igbo. Na Urualla, dịka ọmụmaatụ, na obodo ndị ọzọ “ideator”, ọ bụ ihe ọṅụṅụ na-aba n’anya maka agbamakwụkwọ. Otu nwa okorobịa na-eme ikụaka-na-ụzọ na ebe ndi ọgọ ga eburiri mmanya nkwụ. Nwere ihe eji agbankwụ (galọn) di iche iche a chọrọ, nke a dabere na omenala ndi ala Igbo di iche iche. Enwere ike ihụ omenala a  n'uzo yiri ya na mpaghara mgbago mgbago ugwu nke Cameroon. (North West Mpaghara). 

Enwere ụdị mmanya nkwụ anọ na etiti na ndịda Democratic Republic of the Congo. Site na mmanụ nkwụ bụ nke a n'akpo ngasi, dibondo si na raffia nkwụ, cocoti si na aki oyibo, na mahusu site na obere mkpụmkpụ osisi nke na-eto na mpaghara savannah nke ọdịda anyanwụ Bandundu na mpaghara Kasai .




#Article 428: Mmanya nkwụ (677 words)


Mmanya nkwụ, nke eji aha di iche iche mara na ọtutu ebe, ọ bụ mmanya na-aba na-anya esi na-ahụ osisi nkwụ di iche iche gbapụta, dika Palmyra, nke a n'akpọ date palm, na osisi aki oyibo.   Eji aha dị iche iche mara ya na mpaghara dị iche iche ma bụrụkwa ihe a na-ahụkarị na mpaghara Eshia, Africa, Caribbean, South America na Micronesia . 

Mmepụta mmanya nkwụ site n'aka ndị na agba mbọ na ndị ọrụ ugbo nwere ike ịkwalite nchekwa, otu a nkwụ na-aghọ isi iyi ego ezinụlọ na-akpata mgbe niile nwere ike ịba uru karịa ọnụ ahịa a na-ere osisi ndi ọzọ.  

A na-apịpụta sap ahụ ma kpokọta ya site na mpempe akwụkwọ ya. A na - anakọta sap ahụ site na ifuru osisi nkwụ. A na-ekechi otu akpa na ifuru ifuru iji kpokọta sap ahụ. Mmiri na-acha ọcha nke na-achịkọta na mbụ na-atọ ezigbo ụtọ n'anaghi aba na-anya (mmanya ókè) tupu ọ gbaa ụka . Uzo ozo bu ida nke osisi dum. Ebe a na-eme ihe a, a na-agbanye ọkụ mgbe ụfọdụ na ngwụcha ya iji kwado mkpokọta sap.

Nkwụ sap n'amalite ịgba ụka ozugbo ọgbakọtara, n'ihi yist a na-ahụ na mbara igwe (nke a na-etinyekarị yist fọdụrụ na ihe eji agbapụta ya). N'ime awa abụọ, ya igbaa ụka na-emepụta mmanya na-atọ ụtọ nke ihe dị ka 4% mmanya na-aba n'anya, na- egbu egbu ma na-atọ ụtọ. Enwere ike ịhapụ mmanya ka ọ gbaa ụka ogologo oge, ruo otu ụbọchị, iji mee ka uto ya sie ike, nke na-atọ ụtọ na agbaka nti, nke ụfọdụ ndị na-chọrọ. Oge igbaa ụka ya tee aka, ọ buru zie viniga na abụghi mmanya dị ike. 

Na Africa, akuku osisi nke ndi bekee n'akpọ sap ka mmanyị nkwụ n'esi agbapụta nke otutu mgbe n'esi na osisi ọhiadatepalms dị ka osisi nkwụ nke bekee n'akpọ  silịva dat pam (Phoenix sylvestris), na Palmyra, na jaggery palm ( Caryota urens ), ma ọ bụ site na osisi mmanụ nkwụ dị ka nke a n'akpọ African Oil Palm (Elaeis guineense) ma ọ bụ site na osisi raffia, osisi nkwu kithul, ma ọ bụ nke nnipa. Na mpaghara obodo nke etiti na ọdịda anyanwụ Democratic Republic of Congo, a na-akpọ mmanyị nkwụ malafu . Ekwuru ihe gbasara mmanya nkwụ n'ime akwụkwọ ọgụgụ nke Things Fall Apart nke onye ode akwụkwọ Naijiria bụ Chinua Achebe dere ma bụrụkwa isi okwu nke atụmatụ akwụkwọ akụkọ Palm Palm Drinkard nke onye Naijiria onye edemede bụ Amos Tutuola dere. Nkwụ na-arụ ọrụ dị mkpa n'ọtụtụ emume na mpaghara Naịjirịa, dịka n'ala ndị Igbo, na ebe ndị ọzọ na mpaghara Etiti na Odida anyanwu Africa . A na-enye ndị ọbịa bịara oriri agbamakwụkwọ, mmemme ọmụmụ na olili olili ozu nkwụ nga oburu ibu. A na-etinyekarị mmanya nkwụ na ọgwụ iji dozie ọtụtụ mkpesa anụ ahụ. Dika ihe ngosi nkwanye ugwu nye ndi nna nna nwuru anwu, otutu oge a na-ebido iṅụ mmanyị nkwụ site na iwụpụ ntakịrị ya n'ala ( Kulosa malafu na Kikongo ya Leta ). Nwoke na ụmụ nwanyị na-enwe mmanya nkwụ, ọ bụ ezie na ụmụ nwanyị na ụmụ nwoke n'aṅu ya mana ụmụ nwanyị anaghi aṅụ kari ya na ọha.

N’akụkụ ndịda ọwụwa anyanwụ nke ala Naijeria, ya bụ ala ndi Igbo, a na-akpọ mmanya nkwụ “mmany ocha”, yana “ngwo” na “nkwu”. Ọ na-arụ oke ọrụ dị mkpa na ntọala ọdịnala ndị Igbo. Na Urualla, dịka ọmụmaatụ, na obodo ndị ọzọ “ideator”, ọ bụ ihe ọṅụṅụ na-aba n’anya maka agbamakwụkwọ. Otu nwa okorobịa na-eme ikụaka-na-ụzọ na ebe ndi ọgọ ga eburiri mmanya nkwụ. Nwere ihe eji agbankwụ (galọn) di iche iche a chọrọ, nke a dabere na omenala ndi ala Igbo di iche iche. Enwere ike ihụ omenala a  n'uzo yiri ya na mpaghara mgbago mgbago ugwu nke Cameroon. (North West Mpaghara). 

Enwere ụdị mmanya nkwụ anọ na etiti na ndịda Democratic Republic of the Congo. Site na mmanụ nkwụ bụ nke a n'akpo ngasi, dibondo si na raffia nkwụ, cocoti si na aki oyibo, na mahusu site na obere mkpụmkpụ osisi nke na-eto na mpaghara savannah nke ọdịda anyanwụ Bandundu na mpaghara Kasai .




#Article 429: Aro people (546 words)


Ndi Aro ma obu ndi Aros bu mpaghara ndi Igbo  nke sitere na alaeze Arochukwu di na steeti Abia nke ugbu a, Naijiria . Enwekwara ike ịchọta Aros n'ihe dịka ógbè 250 ndị ọzọ kachasị na mpaghara ndịda ọwụwa anyanwụ nke Nigeria na n'akụkụ ya. Edebere ndi Aros taa dika ndi igbo ma obu ndi Cross River n’ihi ebe ha si, omenaala ha, na olu ha di iche iche. Chi ha bụ Chukwu Abiama bụ isi sekpụ ntị na mbido Aro Confederacy dịka ndi nwere ikikere na mpaghara Niger Delta na Ọwụwa Anyanwụ Naịjirịa n'ime narị afọ 18 na 19.

Akụkọ banyere ndi arọ gbagidere ụkwụ na mbugharị ndi Igbo na ntọala nke alaeze Arochukwu. Tupu ndị Igbo amalite ibata na mpaghara Aro na narị afọ nke iri na asaa, ndi Ibibio si na Benue na ebe plateau ma tọ-ntọala wee hiwe steeti dịka Obong Okon Ita na Ibom ọdịda anyanwụ nke Cross River . Mbugharị ndị Igbo nke Eze Agwu na Nnachi duuru wee banye na mpaghara Aro malitere n’etiti narị afọ nke iri na asaa. Ndị Igbo a na-akwaga mba ọzọ jikọtara ha na ndị nwe obodo Ibibio. Agha Aro-Ibibio na mbugharị nke Akpa si ọwụwa anyanwụ nke Cross River, guzobere mba ahụ n'oge ntụgharị nke narị afọ 17 na nke 18. Mmekọrịta ndị Igbo na nke Akpa, meriri ma chikọta ndị Ibibio mbụ ka ha lụchara agha ogologo afọ. Ka ọ dị ugbu a, mmanụ nkwụ na ahia ohu ewuru ewu na mba ọzọ. Ka ọ na-erule n’etiti narị afọ nke iri na asatọ, e nwere ọtụtụ mbugharị nke ndị ọchụnta ego Aro rutere n’etiti ala Igbo na mpaghara ndị debere ya. Mbugharị a, mmetụta chi ha bụ Chukwu Abiama site n'aka ndị ụkọchukwu, na ike ndị agha ha site na njikọ aka na ọtụtụ agbata obi Igbo na ọwụwa anyanwụ Cross River (ọkachasị Ohafia, Abam, Abiriba, Nkporo, Afikpo, Ekoi, wdg) mebere ngwa ngwa. Aro Confederacy dị ka ikike akụ na ụba mpaghara. Agbanyeghị, ọda mba nke ndị Europe, ọkachasị ndị Britain na- achị Britain na- atụ egwu ikike akụ na ụba Aro na njedebe nke narị afọ nke 19. Esemokwu mechara duga ọgbụgba ọbara, na agha Anglo-Aro mere site na 1901 ruo 1902. Ndi Aro Confederacy jisiri obi ike ma mesịa merie ha. Nke a nyeere ndị Briten aka weghaara ndị ọzọ nke ghọrọ East Nigeria.

Ndị Arọ nwere ọdịnala bara ụba. Otu ihe bụ ọha mmadụ bụ Ekpe bụ obodo dị nsọ nke sitere na ọwụwa anyanwụ nke Cross River. Ndi otu okpukperechi na ndi ikpe na-ekpe kariri ndi Aro. Ojiji e ji ede edemede, Nsibidi gbadoro ụkwụ na ndị otu nzuzo dị ka Ekpe. Uli, usoro ederede ọzọ, mere nke ọma n'ụdị ahụ.

Ihe ọzọkwa bụ ụlọ nsọ Chukwu Abiama, bụ nke ndị ụkọchukwu Aro malitere. Ha metere ndị agbata obi na ndị ha na ha jikọrọ aka tupu mwakpo Britain na mbibi nke ụlọ nsọ Chukwu Abiama na ụkọchukwu nke Aro. Omume masiri nke Ekeleke dị mkpa n’obodo Aro. Site na Aros na odida anyanwu Niger Delta, mechara gbasaa na mpaghara Oguta . A makwaara ha maka iyi akwa George a ma ama. Egwuru egwu ndi agha Ikperikpe ama ama nke oma n’etiti ndi agha n’oge gboo ma ka na-aga n’ihu.

 Aro Abba, Nwangele, Imo steeti
. Aro Ekwulobia




#Article 430: Ndi Arọ (546 words)


Ndi Aro ma obu ndi Aros bu mpaghara ndi Igbo  nke sitere na alaeze Arochukwu di na steeti Abia nke ugbu a, Naijiria . Enwekwara ike ịchọta Aros n'ihe dịka ógbè 250 ndị ọzọ kachasị na mpaghara ndịda ọwụwa anyanwụ nke Nigeria na n'akụkụ ya. Edebere ndi Aros taa dika ndi igbo ma obu ndi Cross River n’ihi ebe ha si, omenaala ha, na olu ha di iche iche. Chi ha bụ Chukwu Abiama bụ isi sekpụ ntị na mbido Aro Confederacy dịka ndi nwere ikikere na mpaghara Niger Delta na Ọwụwa Anyanwụ Naịjirịa n'ime narị afọ 18 na 19.

Akụkọ banyere ndi arọ gbagidere ụkwụ na mbugharị ndi Igbo na ntọala nke alaeze Arochukwu. Tupu ndị Igbo amalite ibata na mpaghara Aro na narị afọ nke iri na asaa, ndi Ibibio si na Benue na ebe plateau ma tọ-ntọala wee hiwe steeti dịka Obong Okon Ita na Ibom ọdịda anyanwụ nke Cross River . Mbugharị ndị Igbo nke Eze Agwu na Nnachi duuru wee banye na mpaghara Aro malitere n’etiti narị afọ nke iri na asaa. Ndị Igbo a na-akwaga mba ọzọ jikọtara ha na ndị nwe obodo Ibibio. Agha Aro-Ibibio na mbugharị nke Akpa si ọwụwa anyanwụ nke Cross River, guzobere mba ahụ n'oge ntụgharị nke narị afọ 17 na nke 18. Mmekọrịta ndị Igbo na nke Akpa, meriri ma chikọta ndị Ibibio mbụ ka ha lụchara agha ogologo afọ. Ka ọ dị ugbu a, mmanụ nkwụ na ahia ohu ewuru ewu na mba ọzọ. Ka ọ na-erule n’etiti narị afọ nke iri na asatọ, e nwere ọtụtụ mbugharị nke ndị ọchụnta ego Aro rutere n’etiti ala Igbo na mpaghara ndị debere ya. Mbugharị a, mmetụta chi ha bụ Chukwu Abiama site n'aka ndị ụkọchukwu, na ike ndị agha ha site na njikọ aka na ọtụtụ agbata obi Igbo na ọwụwa anyanwụ Cross River (ọkachasị Ohafia, Abam, Abiriba, Nkporo, Afikpo, Ekoi, wdg) mebere ngwa ngwa. Aro Confederacy dị ka ikike akụ na ụba mpaghara. Agbanyeghị, ọda mba nke ndị Europe, ọkachasị ndị Britain na- achị Britain na- atụ egwu ikike akụ na ụba Aro na njedebe nke narị afọ nke 19. Esemokwu mechara duga ọgbụgba ọbara, na agha Anglo-Aro mere site na 1901 ruo 1902. Ndi Aro Confederacy jisiri obi ike ma mesịa merie ha. Nke a nyeere ndị Briten aka weghaara ndị ọzọ nke ghọrọ East Nigeria.

Ndị Arọ nwere ọdịnala bara ụba. Otu ihe bụ ọha mmadụ bụ Ekpe bụ obodo dị nsọ nke sitere na ọwụwa anyanwụ nke Cross River. Ndi otu okpukperechi na ndi ikpe na-ekpe kariri ndi Aro. Ojiji e ji ede edemede, Nsibidi gbadoro ụkwụ na ndị otu nzuzo dị ka Ekpe. Uli, usoro ederede ọzọ, mere nke ọma n'ụdị ahụ.

Ihe ọzọkwa bụ ụlọ nsọ Chukwu Abiama, bụ nke ndị ụkọchukwu Aro malitere. Ha metere ndị agbata obi na ndị ha na ha jikọrọ aka tupu mwakpo Britain na mbibi nke ụlọ nsọ Chukwu Abiama na ụkọchukwu nke Aro. Omume masiri nke Ekeleke dị mkpa n’obodo Aro. Site na Aros na odida anyanwu Niger Delta, mechara gbasaa na mpaghara Oguta . A makwaara ha maka iyi akwa George a ma ama. Egwuru egwu ndi agha Ikperikpe ama ama nke oma n’etiti ndi agha n’oge gboo ma ka na-aga n’ihu.

 Aro Abba, Nwangele, Imo steeti
. Aro Ekwulobia




#Article 431: Bartholomew Nnaji (637 words)


Bartholomew Nnaji bụ onye   injinia Naịjirịa, innovator na otu onye nke echepụta nke E-Design echiche.

Amụrụ ya na Enugu State, Naịjirịa ma onwetara nzere bekee nke sayensi na physics na Mahadum St John's , New York USA.  O mechara gaa Virginia Polytechnic Institute na Mahadum Steeti maka Nna-ukwu ya na PhD na Injinịa. Ọ nwetakwara akwụkwọ asambodo nke ka Doctorate na ọgụgụ isi na Robotics site na Massachusetts Institute of Technology, (MIT). 

Nnaji sonyeere ngalaba injinia na Mahadum Massachusetts, Amherst n’afọ 1983.  Mgbe afọ ole na ole gasịrị, ọ ghọrọ Onye guzobere na onye nchịkwa nke Laboratory akpaaka na Robotics na Mahadum. Ọ ghọrọ Ọkammụta zuru oke nke Mechanical and Industrial injinia n'afọ 1992.  Dị ka onye na-eme nchọpụta, ọ lekwasịrị anya na isi okwu atọ: Kọmputa Enyemaka Onwe, Robotics na Injinịa Kọmputa . N'iji ihe ọmumu o nwetara site na nchọpụta nke nyocha ya, o kere okwu nke echiche geometric, echiche nke ọtụtụ ihe anyị na-arụ ọrụ nwere nhazi geometric.. A na-enye ya otuto dịka otu n'ime ndị ọhụụ nke atụmatụ E-design, ebe ndị na-ahụ maka imepụta ngwaahịa nwere ike ịrụ ọrụ site na mpaghara dịpụrụ adịpụ iji mepụta, gbakọta ma nwalee otu ngwaahịa ahụ, na-eji kọmputa na ịntanetị / World Wide Web. 

Nnaji kwagara Mahadum Pittsburgh, Pennsylvania n’afọ 1996 dị ka ALCOA Foundation dị iche na Ọkammụta Injinia.  E mechara họpụta ya ka ọbụrụ William Kepler Whiteford Ọkammụta Injinia na Mahadum Pittsburgh, USA, ebe ọ rụkwara ọrụ dị ka Onye Ntọala Onyeisi nke US National Science Foundation (NSF) Ebe ngbakọ maka e-Design - ụlọ akwụkwọ mahadum-NSF ise-campus-NSF Ebe ngbakọ nke kacha mma na e-imewe. Ọ hapụrụ Mahadum wee laghachi na Naịjirịa n'afọ 2007. 

N’afọ 1993, Nnaji lara ezumike nwepu onwe na Mahadum wee laghachi Naịjirịa ije ozi dị ka Mịnịsta sayensị na nka na ụzụ nke etiti.  Ọ tọrọ ntọala Geometric Power, ụlọ ọrụ mmepe ọkụ nke ụmụ amaala Naịjirịa n’afọ 2000.  N’afọ 2010 o jere ozi dịka Onye Ndụmọdụ Pụrụ Iche nke Onye isi ala na ikikere ọkụ, yana Onye isi oche nke Onye isi ala Task Force na ikikere ọkụ.  Ọ ghọrọ Mịnịsta na-ahụ maka ikikere oku na 2011, ma gbaa arụkwaghịm nke onwe na onwa asato nke afọ 2012. 

Nnaji bụ onye nka na ụzụ kara aka.Otu osila dị, ọtụtụ oge , ana ewere ya dika Dr. Iheanyichukwu Godswill Nnaji si Steeti Imo , Naịjirịa onye zọrọ ọkwa onyeisiala n'afọ 2007, n'okpuru Better Nigeria Progressive Party (BNPP). 

Na ubochị iri abụọ na asatọ nke ọnwa August n'afọ 2012, Barth Nnaji gbara arụkwaghịm dị ka Mịnịsta na-ahụ maka ọku na  Naịjirịa   .   Tupu ọ nabata ijere obodo ya ozi dị ka Mịnịsta na-ahụ maka ọku, Ọkammụta Nnaji si Amerịka lọta n’okpuru  Ọchịchị Onyeisi Ala Obasanjo ma mepụta Aba INTEGRATED Power Project (Aba IPP) gbadoro ụkwụ na nkwekọrịta mgbazinye ya na gọọmentị etiti Naịjirịa (FGN). Ọchịchị Obasanjo amalitelarị mgbanwe ngalaba ikike na enye ọkụ n'afọ 2004, nke butere gọọmentị inyefe ngalabahu na aka ọhaneze n'afọ  2011,  nkea mere n'okpuru ọchịchị  Onye Isi Ala Goodluck Jonathan .   Agbanyeghị, maka ebumnuche ndọrọ ndọrọ ọchịchị, gọọmentị gbanwere usoro nke nkwekọrịta site na ịghara inye ndị mmepe mmepe mgbanaka mgbanaka ahụ na ngalaba ikike nke ụlọ ọrụ gọọmentị na-achịkwa iji kwụsị ụkọ ike ọkụ na-adịghị ala ala nke Naịjirịa. Mgbe Ọkammụta . Bart Nnaji gbara arụkwaghịm n'ọkwa ya n'afọ 2012, akwụkwọ edemede a na-akpọ Economist n'isiokwu ya nke  ọkpọrọ [//www.economist.com/node/21562246 Agbanyụọa ọkụ na-egbuke egbuke] kwuru na ndị na-akwado Maazi Nnaji na-ekwu na ndị na-emegide inyefe  ike ọkụ na aka ohaneze n'eme ka ọpụpụ ya bụrụ nke na-ezighi ezi  Nnaji bụ  Ọkasị mma mmadụ maka ọrụa, dịka onye ndụmọdụ na president ọrụ ike na mgbanwe nke ike sịrị kwuo. Ma o nwere ihe ọ na-eme n'ụzọ na-amasịghi ndị ọzọ. ” Ọnụ na-ekwuchitere Mazi Nnaji kwuru na ya chere ebubo ụgha kpam kpam ma họrọ ịhapụ ọkwa ya n'ụzọ nsọpụrụ. 




#Article 432: Mandy Ojugbana (198 words)


Mandy Brown Ojugbana bú onye oti egwu nke na onyonyo na redio, ó na-akọwapụtakwa ihe omume na redio. N'afọ 1986, o weputara album izizi ya nke akpọrọ Breakthrough nke gụnyere ọrụ 's akpọrọTaxi Driver na 's . 

Nne na Nna Ojugbana si Asaba, Delta State .  Ọ malitere ọrụ itiegwu ya dị ka onye na-abụ abụ na onye òtù ukwe. Dika nwata bụ  onye otu ukwe, onye njikwa otu ụlọ ọrụ na-edekọ akụkọ ozioma chọpụtara ụdị oluabụ ya wee binye ya n'akwụkwọ nkwekọrịta. Kaosinadị, e rere ụlọ ọrụ egwu aha ahụ   onye nyere ya ụdị ọkpụkpọ Taxi Driver Bobby Benson dịka otu n'ime egwu ndị a ga-esonye na album mbụ ya. O weputara Breakthrough, onye kachasi egwu ya na 1986 sochiri egwu Easter na Eko Hotels and Suite na March 1986. 

Ojugbana weputara album ọzọ na 1980s. Ọ hapụrụ ebe a na-akụ egwu wee mụọ na United Kingdom ebe ọ họọrọ ọrụ na mgbasa ozi. Ọ rụrụ ọrụ na Channel 4 TV na UK wee mesịa laghachi Naịjirịa ka ọ bụrụ onye na-eweta otu n'ime ihe ngosi ụtụtụ Brila FM . Ọ hapụrụ Brila FM iji bụrụ onye na-eweta Ezigbo nri ụtụtụ na Mandy na ezigbo 98.1 FM. 




#Article 433: Niniola (428 words)


Niniola Apata (amụrụ na 15 Disemba 1986),  nke eji Niniola nwe mara bụ onye Nigerian  na ede ma na agụkwa egwu.  O sonyere na emume nke isii nke Project Fame West Africa na 2013.  Mgbe o weputara egwu nke izizi ya bu Ibadi, a hoputara ya  dika otu onye na eme ịhe egwu na nka ofuma kwesịrị ilebe anya na 2015 Nigeria Entertainment Awards . 

Niniola mụrụ na Lagos Steeti . Ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị na ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Apata Memorial High School . Ọzọkwa, ọ nwetara akara asambodo nke agụmakwụkwọ na Mahadum Lagos . 

Niniola sonyere n'ọtụtụ mmemme na asọmpi mgbe ọ na-aga ụlọ akwụkwọ sekọndrị.  O gbara onye nke atọ n’agba nke isii nke Project Fame West Africa .  N'oge asọmpi ahụ, ọ gụrụ egwu Limpopo ya na Kcee . Ọ gukwara egwu ya bu Cobhams Asuquo -kwadoro a  na akpọ Itura. O kwuru na Dolly Parton, Whitney Houston, Celine Dion, The Cranberries, Madonna, Beyonce na Angélique Kidjo bu ndị ọkacha mara na egwu mere ya ji tiwe egwu. 

Niniola wepụtara egwu izizi ya Ibadi na 19 Maachị 2014.nke  Sarz kwadoro. Ndi mmadu kwadoro ya be egwu oge oputara. Akpọ ya be egwu ugboro ugboro na igwe redio.   Eji egwu ya Ibadi na Gbowode nwe me egwurịegwu oyoyo season 2 nke Gidi Up . NotJustOk gụnyere ya na nmadu ịrị na ịse fa rọputara bu ndị na eme ofuma na ejije di iche iche na afọ 2015. A hoputara Niniola na eme ihe ejije di iche iche ofuma a ga ileba anya na 2015 Nigeria Entertainment Awards .  

Niniola weputara egwu Maradona nke Sarz kwadoro na 2017.  Egwu ahụ so na egwu akpọro ugboro ugboro izuka ịrị na atọ na redio Metro FM   nke South Africa, ma buru egwu nke kacha nma na izuka isii.  Niniola nwetara nhoputa na 2018 BET Awards  maka egwu ya anakpọ Maradona.   Ọ na eti egwu nke obodo Canada bụ Drake na ulọ ọrụ nke na eme ịhe nkiri nke obodo America bụ Timbaland  tukwere ya aha.  

Na 2019, ejị ufọdu ịhe ọguru na Maradona we guọ egwu ana akpọ Find Your Way Back nke ọye guru ya bu Beyonce di na albom The Lion King: The Gift  . Edekwara Niniola dị ka otu n’ime ndị dere ya be egwu. N’April 2020, ọ natara asambodo nhọpụta Grammy maka ọrụ ya dị ka onye dere egwu ana akpọ  The Lion King.

Niniola na-akọwa ụdị egwu ya dịka Afro-house nke bu ngwakọta egwu Afrobeat na house music . 

Niniola bụ nwanne nwanyị tọrọ ọnye na agu egwu ana akpọ Teni .  




#Article 434: Omah Lay (282 words)


Omah Lay, onye ezigbo aha ya bụ Stanley Omah Didia bụ onye na-agụ egwu, na-ede abụ, na-arụkwa ụda egwu. A mụrụ ya na Mee 19 1997. Ọ ghọrọ onye ama ama na 2020 mgbe egwu izizi ya “YOU” gbasara ngwa ngwa na ịntanetị. Ọ malitere dị ka onye na-emepụta egwu na onye na-ede egwú na Port Harcourt mana ọ mecha kpebie ịmalite ịgụ egwu mgbe ọ ghọtara na ya enwetaghị otuto zuru oke maka egwu ndị o nyere ndi ozo aka mepụta. Ọ mepụtara ma wepụta egwu dị ka Do Not Disturb na Hello Brother na obodo ya Port Harcourt nke meghere ya ụzọ ka ọ wee banye KeyQaad.

A mụrụ Omah Lay na Port Harcourt nime Southern Nigeria. Ọ tolitere na agbata obi nke Marine Base. Omah Lay agaghị abụ onye mbụ na-eme egwu na ezinụlọ ya. Nna nna ya bụ onye n'eti igba nke onye egwu Highlife nke nwụrụ anwụ, bụ Celestine Ukwu.

Omah Lay banyere n'egwú dị ka onye rapper na agbata obi Marine Base. Aha ọkwa ya n’oge ahụ bụ Lil King. O mechara kpebie ịmụ otú e si emepụta egwú. O bu ụzọ gosi akara ya na egwu mgbe o mepụtara ọtụtụ egwu ndị wuru ewu na redio. Na May 22, Omah Lay wepụtara EP mbụ ya 'Get Layd' nke nwere egwu dịka “You” na “Bad Influence”. EP ya rere nke ọma na ahịa. Ọ ghọrọ otu n'ime oba egwu Afrobeat kacha mma na ịntanetị wee gaa n'ihu ime Omah Lay Apple Music Favorite New Artiste nke ọnwa June na Africa.

Na Septemba 2020, Omah Lay pụtara na egwu DJ Tunez Pami n'akụkụ Wizkid na Adekunle Gold. N'otu ọnwa ahụ, Ọ weputara vidiyo egwu ya bụ “Damn”.




#Article 435: Abi Olajuwon (365 words)


Alon Abisola Arisicate Ajoke Olajuwon, nke a ka mara aha ya dị ka Abi Olajuwon (a mụrụ na Julaị 6, 1988), bụ onye Naịjirịa na Amerịka bụbu onye egwuregwu na-akuzikwazi bọọlụ nkata (basketball).

Olajuwon bu nwa Hakeem Olajuwon, nke bụbu onye nnọnetiti ndi NBA . Aha ya, Abisola Olajuwon, pụtara onye a mụrụ n'ime akụ na ụba karịrị ya. 

A mụrụ ya na Houston, Texas, mana Olajuwon nọchitere anya ụlọ akwụkwọ sekọndịrị nke California, na ụlọ akwụkwọ Marlborough na asọmụmpi bọọlụ nkata (basketball) nke vasiti., ma nyekwara ndị otu ya aka i meri ugboro atọ n'usoro na mpaghara ndịda (Southern Section). Olajuwon so n'otu n'ime ndi  nke afọ 2006,  ma bụrụkwa otu na ndị ọhụrụ kacha rite ihe onyinye na klaasị ndi gụchara akwụkwọ nke sekọndịrị nke afọ 2006.   Ọ tụrụ bọọlụ nkata (basketball) na Mahadum nke Oklahoma, onye nyocha bọọlụ nkata (basketball) na ESPN, Nancy Lieberman kwuru tupu oge 2006-07 na mgbakwunye nke Olajuwon ga-enye aka mee ka ndị Sooners nwee ohere i meri na asọmpi NCAA. 

Na afọ 2010, o nwetara nzere bachelọ nke nka na mgbasa ozi nta akụkọ na kọmputa mgbasa ozi na Mahadum Oklahoma. 

A nabatara Olajuwon dị ka onye nke 28 n'ozuzu (nke atọ) na Chicago Sky na 2010 WNBA . Kaosiladị, a chụpụrụ ya n'oge asọmụmpị oge bidoro .  Mgbe a chụpụchara ya, ọ bịanyere aka i sonye ndi otu  nke mba Họngarị,  were mechaa sonye ndi otu egwuregwu CSM Satu Mare (Romania). 

Na afọ 2011, Olajuwon laghachiri na WNBA ma sonye ndị out egwuregwu nke Tulsa Shock binyere aka ma sorokwa ha tụọ bọọlụ nkata (basketball) n'oge ahụ na afọ 2011 . 

N'oge a na-eme egwuregwu ka ọ nọchitere anya  (Israel), ŽKK Novi Zagreb (Croatia),  BC Castors Braine (Belgium).  Tulsa Shock chụpụrụ Olajuwon tupu oge asọmụmpi nke afọ 2012 .  Mgbe a hapụrụ ya, ọ sonyere otu  (Brazil),  na  (China). 

Olajuwon kwụchsịrị egwuregwu ị tụ bọọlụ ya na otu egwuregwu   dị na mba Spain. 

Na Mee afọ 2014, Olajuwon ghọrọ osote onye nkuzi ndị otu bọọlụ nkata (basketball) ụmụ nwanyị na Mahadum nkeCalifornia State, Fullerton . 

Na Mee 20 afọ 2016, e goro Olajuwon ka ọ bụrụ osote onye nkuzi gbasara ụmụ nwanyị Eastern Michigan Eagles . 




#Article 436: Abidemi Sanusi (109 words)


Abidemi Sanusi bu onye ode akwukwo bụ onye Naijiria.

A mụrụ Abidemi Sanusi na Lagos, Nigeria . Ọ gụrụ akwụkwọ na England, na Mahadum nke Leeds .

Sanusi rụrụ ọrụ dị ka onye ọrụ n'ahụmaka ugwu na nsọpụrụ nke mmadụ, ma ugbua, ọ na-elekọta weebụsaịtị ndị na-ede edemede.

Kemi's journal (2005) bụ ọrụ mbụ ya nke akụkọ ifo, Zack's Story of Life, Love and everything bụ ndị so ya na-azụ. God Hs Daughters Too bụkwa akwukwo ofufe nke e dere banyere umu nwanyi iri nke Agba Ochie.  Akwụkwọ akụkọ ya kachasị ọhụrụ, Eyo, nke WordAlive Publishers bipụtara ka e depụtara maka ihe nrite nke Commonwealth Writers nke afọ 2010. 




#Article 437: Abimbola Abolarinwa (275 words)


Abimbola Ayodeji Abolarinwa (a mụrụ n'afọ1979) bụ dibia bekee Naịjirịa . Ọ bụ nwanyị izizi na Naijiria n'ọkà mmụta na ọgwụgwọ na-ahụ maka akụkụ ahụ mmadu e ji anyụ nwamịrị (urologist).

Nne ya bụ onye Ọkaikpe na nna ya bụ onye otu Nigerian Air Force, ma bụrụkwa Sọjion (dọkịta na-awa ahụ mmadụ), mụrụ ya na England bụ United Kingdom. Abolarinwa bụ nwa afọ Illofa, nke dị na okpuru ọchịchị ime obodo Oke Ero nke Kwara Steeti . Ọ gụrụ akwụkwọ ogo nke praịmarị n'ụlọ akwụkwọ praịmarị ndi Air Force, dị na Kaduna, ma gụkwazie ogo akwụkwọ sekọndịrị n'ụlọ akwụkwọ ụmụ nwanyị ndị Air Force, dị na Jos, tupu ọ gụọ maka ahụike na Mahadum nke Ibadan, dị n'Ibadan, nke ọ gụchara n'afọ 2004.  Mgbe ọ gụchara akwụkwọ, ọ rụrụ ọrụ n'ụlọ ọgwụ Nigeria Air Force, dị n'Ikeja, na Legos Steeti, ma mechaa mechaa ọrụ mmanye National Youth Service Corps n'ụlọ ọgwụ Nigerian Army Reference, dị na Kaduna ebe ọ rụrụ ọrụ dịka onye ọrụ ahụike. N’afọ 2009, ọ nwetara ọrụ n’ụlọ ọgwụ nkuzi nke Lagos State University, ebe ọ na-arụ ọrụ ugbu a, maka ọzụzụ obibi ya na ịwa ahụ mmadụ. N'ọnwa Ọktọba nke afọ 2013, ọ ghọrọ onye a gbaara ama n'ọkà mmụta na ọgwụgwọ na-ahụ maka akụkụ ahụ mmadu e ji anyụ nwamịrị ka ọ gafere ule agba nke 2 West African College of Surgeons . Ọ bụ onye na - enweta ihe nrita izizi nke akpọrọ Zakilo Awards maka ndị ọsụ ụzọ na mpaghara mbọ ha na Jenụwarị 2019.  Ọ bụ onye nkuzi na Lagos State University College of Medicine na Onye Ndụmọdụ Asọpụrụ n'ụlọ ọgwụ nkuzi Lagos State University, dị n'Ikeja 




#Article 438: Abimbola Adelakun (258 words)


Abimbola Adunni Adelakun (a mụrụ n'ụbọchị nke 15 n'ọnwa Septemba  ) bụ onye edemede Naijiria.

A mụrụ ya na Ibadan, na Ndịda anyanwụ nke Naijiria, ọ gụrụ akwụkwọ na Mahadum nke Ibadan, ebe ọ gụchara ma jiri asambodo nke ogo bachelọ na Masta na ngalaba nkwukọrịta na nka asụsụ were pụta. Ọ gụchara akwụkwọ nzere dọktọreti na ịgba egwu na ihe nkiri na Mahadum Texas, dị na Austin . 

Ọ na-arụ ọrụ n'ụlọ mgbasaozi The Punch dị na Legos Steeti, na Naijiria, dịka onye edemede. Ọ gụrụ maka omenala nke Afrịka nke agba ọhụrụ, ka e si e bi ya ma na-eme ya site na anya nyocha nke arụmọrụ, okike, Afrikana, na ọmụmụ Yoruba. Ọ na-ede akwụkwọ agụmakwụkwọ nke e depụtara n'akwụkwọ akụkọ dị iche iche gụnyere Journal of Women and Religion, na Journal of Culture and African Women Studies. Ụfọdụ n'ime edemede ya gụnyere 'Coming to America: Race, Class, Nationality and Mobility in “African” hip hop' 2013; Pentecostal Panopticism na the Phantasm of The Ultimate Power 2018; ‘The Spirit Names the Child: Pentecostal Names and Trans-ethics’ 2020; ‘Black Lives Matter! Nigerian Lives Matter!: Language and Why Black Performance Matters’ 2019; ‘Pastocracy: Performing Pentecostal politics in Africa’ 2018; ‘Godmentality: Pentecostalism as performance in Nigeria’ 2017; ‘The Ghosts of Performance Past: Theatre, Gender, Religion and Cultural Memory’ 2017; ‘Spectacular Prophecies: Examining Pentecostal Power in Africa’ 2017; ‘Remixing Religion: An Interdisciplinary Graduate Student Conference’ 2014; ‘Yoruba Studies Review’ and ‘I am hated, therefore I am: The Enemy in Yorùbá Imaginary’ 

Ọ bụ ya dere akwụkwọ Under the Brown Rusted Roofs.




#Article 439: Abimbola Alao (458 words)


Abimbola Gbemi Alao, nke a makwaara dị ka Abi Alao, bụ onye na-akọ akụkọ arụmọrụ, odee, onye ntụgharị asụsụ akwụkwọ ụmụaka na onye nchọihe.

A mụrụ Abimbola na Ibadan, na Naijiria . Ọ gụrụ akwụkwọ na Mahadum nke Ibadan, na Naijiria, ebe o nwetara BA (Hon) Classics n'afọ 1988 ya na MA Classics n'afọ 1991. O mechara gụọ PGCE na MA na Creative Writing na Mahadum nke Plymouth .

Abimbola bu onye dere Dear Toriola, Let's Talk About Perimenopause (2019), Trickster Tales for Telling (2016), How to Enhance Your Storytelling With Music (2016), The Legendary Weaver: New Edition, a young-adult fiction book (2003) na 2011), The Goshen Principle: A Shelter in the Time of Storm (2010). O deela ọtụtụ uri, obere akụkọ na ejije. N'afọ 2008, obere egwu ya, 'Legal Stuff', meriri na asọmụmpi ederede nke BBC na Royal Court Theater '24 Degrees'. N'afọ 2011-2012, o dere nchịkọta akụkọ maka KidsOut World Stories; oru ederede a meriri na Talk Talk Digital Heroes award for the East of England.   O bu onye ntughari akwukwo umuaka, ma oru ya gunyekwara ntughari nke ndi ochie: 'Hansel and Gretel', 'Little Red Hen and the Gtain of Wheat' na otutu akwukwo ndi ozo, nke ndi nbiputa Mantra Lingua biputara.

Abimbola bụbu onye nkuzi na Institute of Education,dị na Mahadum nke Plymouth, site n'afọ 2003 ruo n'afọ 2007. N'afọ 2007, a họpụtara ya dịka onye nkuzi na Creative Writing na Mahadum St Mark amp;amp; St John (MARJON), dị na Plymouth, ebe ọ kuziri ihe ruru afọ iri na otu. Dịka onye natara ọnọdụ agụmakwụkwọ n'efu nke Plymouth's  Mayflower nke afọ 2017, ọ na-eme nyocha ugbu a banyere mmetụta nke mmekọrịta akparamaagwa na ọrịa na-aga n'ihu nke ndị mmadụ nwere isi mgbaka.

Abimbola bụ onye nkuzi nleta na onye ndu nke 'StoryWeavers for Dementia', ngalaba mmụta pụrụ iche (SSU) na Ọgwu Ahụike, na Peninsula School of Medicine and Dentistry, dị na Plymouth. Ntuziaka ahụ, nke Abimbola mepụtara, na-enyocha usoro na-ejighị ọgwụ maka nlekọta nke isi mgbaka. A na-enye ya ndị mmadụ nwere isi mgbaka dị iche iche. N'afọ 2015, Abimbola sooro ndị otu Alzheimer rụkọọ ọrụ izu ụka iri na abụọ, ya na ndị na-eri ọrụ nke ebe nchekwa. Nke a gwụchara n’akụkọ mgbe ochie akpọrọ, ‘Narrative Adventures from Plymouth Memory Cafes’.  Na Jenụwarị nke afọ 2014, Stoke Damerel College dị na Plymouth sonyere na StoryWeavers for Dementia; ụlọ akwụkwọ ahụ meriri na Prime Minister's Dementia Friendly Award: School Category na Mee 2014. 

Abimbola bụ onye na - etinye aka ọfụma na BBC Radio Devon 'Pausefor thought', n'etiti afọ 2004 n'afọ 2009. Ọ na-enyekwa aka na 'Saturday Thought', kọlụm kwa izu na The Herald .

Abimbola na-eme Akụkọ,  Egwu Redio  na Abụ n'ọgbọ. Ndị na-ege ya ntị gụnyere ụmụaka, ndị toro eto na ndị okenye.




#Article 440: Abimbola Craig (131 words)


Abimbola Craig (a mụrụ n'ụbọchị nke 3, n'ọnwa Nọvemba n'afọ 1986) bụ onye Naijiria na-eme ihe nkiri nke Nollywood  zara Tiwalade na Skinny Girl in Transit .  Na mbụ, ọ chọburu ịbụ onye nrụpụta nke Skinny Girl in Transit, mana o mechara bụrụ onye isi na ihe nkiri ahụ. Kemgbe agba nke 1, Abimbola agafeela ọ bụghị naanị na ọ bụ onye isi na ihe nkiri ahụ, mana o mepụtakwara agba nke 2 - agba nke 6 nke SGIT.  Craig sokwazị mepụta ihe nkiri Sugar Rush nke Box office n'afọ 2019, tinyere Jadesola Osiberu.

Craig na-arụ ọrụ ugbu a dị ka onye isi nụpụta nke mke Ndani Communications, nke a makwaara dị ka Ndani TV na-ewepụta ihe ngosi gụnyere Skinny Girl na Transit, Phases, Rumor Has It and The Juice dgz. 




#Article 441: Abimbola Fashola (139 words)


Abimbola Fashola (a muru na ụbọchịnke nke isii n’ime ọnwa Eprel n’afọ 1965) bu onye bụbu nwanyi mbu nke Lagos Steeti ma burukwa nwunye Babatunde Fashola . 

A muru ya n'ụbọchị nke isii n’ime onwa Eprel 1965, n’Ibadan, isi obodo Ọyọ Steeti, na Ndịda anyanwụ nke Naijiria .   A zụrụ ya dịka odeakwụkwọ na Lagoon Secretarial College dị na Legos steeti, ebe ọ nwetara asambodo diplọma. O mechara nata asambodo na Kọmputa sayensị na Mahadum nke Lagos .  Ọ rụrụ ọrụ nwa obere oge dịka onye ntaakụkọ nọ ọzụzụ na Daily Sketch tupu o sonye na ọrụ ndị British Council n'afọ 1987, mana ọ gbara arụkwaghịm n'afọ 2006 mgbe a họpụtara di ya Babatunde Fashola dị ka onye na-ebu ọkọlọtọ nke pati ya na onye ga-azọ ọchịchị gọvanọ nke ndị otu a mabu dịka Action Congress nke Nigeria . 




#Article 442: Abiodun Koya (257 words)


Abiodun (Abby) Koya (A mụrụ n'ụbọchị nke 22 n'ọnwa Disemba n'afọ 1980) bụ nwaafọ Naịjirịa na-agụ egwu ejije nkwa, onye na-ede egwu, onye na-ede abụ, onye na- eme ihe nkiri, onye na-ede ihe nkiri na onye na-enyere ndị ogbemye aka bi na Amerịka .

Ọ bụ otu n'ime ndị ọkachamara ole na ole bụ ndị Afrịka na-agụ egwú ejije nkwa. A na-akpọ ya ọgụegwu ndi isi ala na ndị. Abiodun Koya e meela ihe nkiri na White House, na mmemme nke Onye isi ala ya na Democratic National Convention.   A mụrụ ya na Ogun steeti dị na Naịjirịa,nna ya gbara ya ume, ma gosi ya egwu ndịgboo mgbe ọ dị afọ atọ, Koya nwere mmasị n'ịkụ egwu mgbe ọ gbara afọ isii, na-ịkpọ vayolịn ma na-agụ egwu gboo n'ụlọ ụka. Ọ hapụrụ Naịjirịa n'afọ 2001 gawa mba Amerịka ebe ọ gụrụ Business Management na Mahadum nke District nke Columbia, dị na Washington D.C. Ọ gara n'ihu ị gụ akwụkwọ maka egwu na nzere Masta ya na Mahadum ndị Katọlik,dị na Washington. D.C

Ka ọ na-agụrụ ụfọdụ ndị ndu kachasị ike n'ụwa taa egwu, a kọwara ya dịka otu n'ime olu kacha mma n'ụwa.   Ọ gụgoro ọtụtụ ndị ndu na gburugburu ụwa egwu, gụnyere ndị isi ala na ndị eze, ndị nnọchi anya mba, na ndị otu ọgbakọ omebe iwu. N'afọ 2009, o weputara mkpokọta egwu uri ịhụnanya ya nke akpọrọ Mood of a Princess.

Koya na-ahụ maka otu ọrụ ebere ma na-etinye aka na ọrụ nkuzi.  Otù ọrụ ebere ya na-enye ụmụ akwụkwọ agụmakwụkwọ n'efu n'ọtụtụ mba Afrịka. 




#Article 443: Abiola Bashorun (132 words)


Abiola Bashorun bụ nwaafọ Naịjirịa na-eme ngosi uwe na ihe ngosi ịma nma. O meriri na asọmụmpi Most Beautiful Girl in Nigeria n'afọ 2006.

N’afọ 2006, Bashorun dị afọ iri na asatọ bụ onye mmeri ịtụnanya na mmemme ihe ngosi ima nma kwa afọ ahụ.  Dị ka eze nwanyị na-achị achị, ọchịchị Baroshun bụ ime ka ndị mmadụ mara maka ọrịa Sickle Cell. O kebiri ime nkea mgbe enyi ya nwụsịrị maka ọrịa ahụ ; ọ jiri ọtụtụ oge n’ime oge ọchịchị ya na-ahazi ọhaneze na nzukọ ọmụmụ i ji kuziere ndị Naijiria maka ọrịa ahụ. Ọ nọchitere anya Naijiria na Miss World n'afọ 2006 .  

N'afọ 2008, Bashorun pụtara n'ihe nkiri azụmahịa nke Motorola . O mechara gụọ gbasara iwu na United Kingdom ma mesịa laghachi Naịjirịa mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ. 




#Article 444: Bukky Ajayi (172 words)


Zainab Bukky Ajayi (2 Febrụwarị 1934 – 6 July 2016) bụ nwaafọ Naịjiria na- eme ihe nkiri . 

A mụrụ bukky Ajayi ma zụọ ya na Naịjiria mana ọ gụsịrị akwụkwọ di elu na , United Kingdom na nkwado agụmakwụkwọ efu nke gọọmentị etiti. Na 1965, ọ hapụrụ England lọta na Naịjiria  ebe ọ malitere ọrụ dị ka onye onye na-egosipụta ihe na onye na-agbasa akụkọ nke  na 1966.  O mere ihe nkiri izizi ya na ihe onyonyo televishọn Village Headmaster n’afọ iri asaa tupu ọ gawa n'isonye na ihe mmemme Checkmate, bụ usoro ihe onyonyo televishọn Naịjirịa nke malitere n’oge ngwụcha 1980s rụo mbido 1990s.

N'oge ọ na-eme ihe egwuregwu, ọ pụtara n'ọtụtụ fim na mmemme nke gụnyere Critical Assignment, Diamond Ring, Witches n'ọtutu ndị ọzọ. N’afọ 2016, enyere ya onyinye nke gosiri mbọ na ihe ọtụnyere na ụlọ ọrụ ihe nkiri nke  ya na  onyinye nturu ugo nke  na . 

Ajayi nwụrụ n'ụlọ obibi ya dị na ,  na 6 Julaị 2016 mgbe ọ gbara afọ iri asatọ na abụọ.  




#Article 445: Abiola Odejide (395 words)


Abiola Odejide bụ Emeritus Prọfesọ nke Nkwurịta Okwu na nka Asụsụ na Mahadum nke Ibadan . Ọ bụbu onye osote onye isi ọchịchị na mahadum ahụ,nakwazị nwanyị mbụ nwetara ọkwa dị otú a n'afọ iri ise na asatọ mahadum ahụ dị. 

Odejide nwetara nzere mahadum mbụ ya n'asụsụ Bekee, ka ọ gụsịrị ma jiri klaasị nke abụọ dị elu na Mahadum nke Ibadan n'afọ 1968. O mechara gaa Mahadum nke Leeds i ji nweta nzere masta n'asụsụ na nkuzi asụsụ Bekee, nke ọ gụchara dịka ọpụrụiche n'afọ 1974. O mechara akwukwo ederede nke Dọktọreti ya n'agụmgụ umuaka na Ibadan n'afọ 1986. Ọ ghọrọ prọfesọ zuru oke na Mahadum nke Ibadan n'afọ 1991. 

N'edemede e dere n'afọ 2014 a kpọrọ What can a woman do? Gender norms in a Nigerian university e dere maka Feminist Africa, Odejide kwuru na ịkpa oke nwoke na nwanyị megidere iwu nke mahadum ka bụ ihe a na-ahụkarị n'ụlọ akwụkwọ. O choputara uche ndi kpọrọ ndi nwanyi ndi esemokwu, “ndi e nwechaghị oninye mmuta akwụkwọ”, “ndi anaghị eche echiche miri emi” na “ndi ekworo” dika ihe kpatara nkwenye n'esemokwu a di n'etiti ndi nwoke na ndi nwanyi. O kwukwara na n'agbanyeghi mmuta nke agụmakwụkwọ dika otu ụlọ akwụkwọ nke Mahadum nke Ibadan, ndi bi n'ime ya ka na-ekwe ka omenala ndi na-akpa oke n'etiti na nwanyị na-ekere òkè buru ibu na mmekọrịta ha. N'ime ndụmọdụ ya, ọ tụrụ alo nke usoro achụmnta ego nke ga-eme ka ụmụ nwanyị nwee afọ ojuju. Ọ kwadoro atumatu dị irè site na nchịkọta nke ga-akwalite nha nke nwoke na nwanyị. 

N’afọ 2017, Odejide nyere nkuzi n'ihu ọha n’ọgbakọ a kpọrọ Thirty Years on: What Do Women Want, What Should Women Want? . N’okwu ya, ọ dụrụ gọọmentị Naịjirịa ọdụ ka ha mee mkpebi dị iche iche iji kwalite iha nha nke nwoke na nwanyị. Ọ nyere ọmụmaatụ ụmụ nwanyị ndị isi ala n'ụwa niile dịka otu Nigeria ga-esi dị nma mgbe e nyere ụmụ nwanyị ohere. Ọ katọrọ ụlọ omebe iwu nke onye isi ala dịka onye nwere pasentị pere mpe nke ụmụ nwanyị karịa ndị bu ya ụzọ, na-ekwupụta na ọ gosipụtara enweghị okwukwe n'ụmụ nwanyị. 

Odejide bụ nwanyị mbụ bụ osote onye isi na Mahadum nke Ibadan .  Na mgbakwunye, o nweela ọkwa dị iche iche na mahadum tinyere onye isi nke Distance Learning Center. Ọ lara ezumike nká n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2011 




#Article 446: Daily digital blog (181 words)


 Canadian-American legendary musicist, Celine Marie Dion, nanị onye ọbụ abụ Canada nwere ihe ndekọ nde abụọ erere, ezigala ozi nke comradery na ndị ntuli aka nke Nigeria.

Ọ chọrọ ka ụmụafọ Naịjirịa ghọta na obi ya gbazee maka Naịjirịa, ọkachasị n'oge a ọ na-achọ ịgba ngagharị iwe ngwangwa.

Ngagharị iwe #EndSars na mbido bidoro dị ka mgbasa ozi n'ịntanetị, emesia ọ ghọrọ mkpọsa n'okporo ámá, mgbe ngalaba ego nke Nigeria bụ Robert Nesta Marley na ndị ama ama ama ama ama ama ama dị na Naịjirịa kpebisiri ike ime ngagharị iwe nke anụ ahụ megide ụfọdụ ụmụ nwoke nke Ndị otu pụrụiche na-ahụ maka ịpụ apụ na gọọmenti etiti, SARS.

Dika anyi nile mara na uwa bu obodo ntà zuru uwa nile, aturu anya na n'oge na-adighi anya, ndi otu mba uwa ga eji aka ha turu ya.

Nke mbu, o buru na yankee dabere otutu rapper, Cardi B nke zigara ozi nke nso ndi Naijiria na izu gara aga. Ugbu a, onye na-abụ abụ R  B na-eto eto, Celine Dion ezigarala ndị Naịjirịa ozi mmetụta uche siri ike na Twitter.




#Article 447: Adaobi Tricia Nwaubani (503 words)


Adaobi Tricia Obinne Nwaubani bụ nwafọ Naijiria bụ onye ode akwụkwọ, ode ihe ọchị, ode edemede na onye nta akụkọ . Akwụkwọ mbido ya, I Do Not Come to you by Chance,  meriri n'ihe nrite nke Commonwealth Writers ’Prize for Best First Book (Africa) nke afọ 2010,   ihe nrite nke Betty Trask First Book,  The Washington Post kpọkwzịrị ya otu n'ime akwukwo kacha nma nke afọ 2009.  Akwụkwọ mbụ ya bụ Young Adult, Buried Beneath the Baobab Tree, dabere na ajụjụ ọnụ a gbara ụmụ agbọghọ ndị Boko Haram tọọrọ, ka HarperCollins bipụtara n'ọnwa Septemba nke afọ 2018. O meriri na Raven Award for Excellence in Arts and Entertainment nke afọ 2018, akpọkwazịrị ya otu n'ime akụkọ ifo maka ndị okenye nke kachasị mma nke ndị American Library Association Best Fiction for Young Adults, bụrụkwa nke a họọrọ maka Notable Social Studies Trade Books for Young People nke afọ 2019.

A mụrụ ya n'Enugu, na Naijiria, nye Chief Chukwuma Hope Nwaubani na Dame Patricia Uberife Nwaubani n'afọ 1976, mana nne na nna Nwaubani zụlitere ya na obodo ya bụ Umuahia,  n'Abia Steeti, n'etiti ndị Igbo . Ezinụlọ ya sitere na ndị otu ; Nna nna nna ya Chief Nwaubani Ogogo Oriaku - isi mmalite nke aha nna ya - bụ onye ahịaohu a ma ama nke Royal Niger Company na narị afọ nke iri na itoolu. 

Mgbe ọ dị afọ iri, ọ hapụrụ ụlọ gaa ụlọ akwụkwọ obibi nke Federal Government Girls College dị n'Owerri . Ọ gụrụ akwụkwọ maka akparamaagwa na Mahadum nke Ibadan, mahadum mbụ na Naịjirịa.  Dika onye na-eto eto, Nwaubani nọ na-atule ị rụ oru na CIA ma obu ndi KGB .  Ọ nwetara ego mbụ ya site na mmeri n'asọmụmpi edemede mgbe ọ dị afọ 13. Nne ya bụ nwa nwanne nna Flora Nwapa, nwanyị mbụ n’Afrịka nke bipụtara akwụkwọ.  N’afọ mbụ ya na mahadum, ọ bụ onye otu Idia Hall Chess, ma bụrụkwa onye otu ndi otu egwu na mahadum (egwu gboo). 

Nwaubani bụ otu n'ime ndị bidoro ọrụ ndezi NEXT newspapers nke Naijiria nke anaghịzị arụ ọrụ ugbua, nke ọ bụ nta akụkọ Dele Olojede nke ritere onyinye Pulitzer Nrite guzobere ya . 

I Do Not Come to You by Chance  bu akwụkwọ ọgụgụ nke izizi Nwaubani dere, nke ebiputara n’afọ 2009.  Nke e dere n'ụwa nke , akwụkwọ ahụ na-akọ akụkọ banyere otu nwa okorobịa, Kingsley, onye tụkwasịrị nwanne nna ya Boniface obi maka enyemaka n'ịgbapụta ezinụlọ ya n'ihe isi ike. N'afọ 2019, Masobe Books nwetara ikike i bipụta I Do Not Come to You by Chance na Naijiria. 

Adaobi Tricia Nwaubani bi n'Abuja, na Naijiria, ebe ọ na-arụ oru dika onye ndumodu.

Nwaubani ekwupụtala nchegbu ya banyere ọtụtụ ihe odide akwụkwọ ọgụgụ nke Afrịka.  Ọ na-akwanyere ọrụ akwụkwọ ọgụgụ Angela Ash nke onye edemede Irish-American bụ Frank McCourt dere,nke meriri n'ihe nrite Pulitzer site na-igosi ya na ya nwere ike iji okwu ọchị dee maka okwu siri ike.  Ọ bụkwa ezigbo onye nwere mmasị na onye ma=eme ihe ọchị Britain bụ P.G Wodehouse . 




#Article 448: Adenike Akinsemolu (524 words)


Adenike Adebukola Akinsemolu bụ nwafọ Naijiria bụ onye nkwado na onye na-akwuchitere gburugburu ebe obibi, onye nkuzi, onye edemede na onye ọchụnta ego i ji na-elekọta mmadụ .    Ọ bụ onye nkuzi na mahadum nke Obafemi Awolowo (Adeyemi College Campus).   A maara Adenike dịka otu n’ime ndị ọkachamara na-ahụ maka nchekwa gburugburu ebe obibi.   

Adenike bụ onye guzobere Green Campus Initiative, ụlọ akwụkwọ izizi nke ụlọ ọrụ na-ahụ maka gburugburu ebe obibi na Naijiria, na Green Institute, na-enyocha ma na-akwado agụmakwụkwọ. 

A mụrụ Adenike na Ondo Steeti, na Naijiria. O nwere nzere Masta na Dọktọreti n'ihe gbasara Maịkrobayọlọji nke gburugburu ebe obibi  site na mahadum nke Babcock naFederal University of Technology, nakwazị diplọmanke Postgraduate n'ihe gbasara agụmakwụkwọ na Mahadum nke Obafemi Awolowo .  Ya na Clinton Foundation rụkọrọ ọrụ na New York ma mechaa hiwe Green Campus Initiative, nke bụ onye otu n'òtù United Nations .  

Akinsemolu bu onye otu Royal Commonwealth Society na onye otu nke National Steering Committee of Sustainable Energy Practitioners Association of Nigeria n’okpuru mịnịstrị n'ahụ maka ọkụ.   Ọ bụ onye nrite nke Robert Bosch Stiftung Young Researcher.   N'ọnwa Ọktọba nke afọ 2015, o ritere ihe nrita nke Nigeria Energy Awards for Energy Efficiency and Advocacy. 

Ọ kwadoro ka e tinye green education and sustainability na usoro mmụta agụmakwụkwọ nke Naịjirịa.  N’afọ 2015, ndị Sahara Reporters mere ihe nkiri na Green Journey ya. 

Akinsemolu na-arụ ọrụ dika onye na-ahụ maka mmụta na ihe ọmụmụ na United Nations Sustainable Development Solutions Network, nakwazi Scientific Committee Member of the 6th Annual International Conference on Sustainable Development (ICSD), na Earth Institute, Mahadum nke Columbia .  N'afọ 2020, Akinsemolu bipụtara akwụkwọ bụ The Principles of Green and Sustainability Science, nke na-enyocha okwu nkwado na Afrịka. 

N'afọ 2015, Akinsemolu guzobere Green Campus Initiative (GCI), ụlọ ọrụ izizi gbasara nchekwa gburugburu ebe obibi na Naijiria.  A matara usoro nhazi ya n'agba nke anọ nke Green Campuses Conference nke afọ 2015 a na-eme kwa afọ na Mahadum nke Western Cape dị na South Africa tinyekwara nrite ihe onyinye maka mmemme green campus.  GCI bụ onye otu UN Sustainable Development Network, nwere ihe karịrị ndị nnọchi anya 500, ma zụọkwa karịa ụmụ akwụkwọ 5,500 gafee ihe ruru mahadum 28 dị na mba dị iche iche.  N'afọ 2017, Green Campus Initiative tugharịrị bụrụ Green Institute, ụlọ ọrụ na-ahụ maka nkwado ọzụzụ na nnyocha , nakwazi ụlọ ọrụ na-elekọta ndị mmadụ . Prọfesọ Damilola S. Olawuyi ghọrọ onye isi oche mbụ nke ụlọ akwụkwọ ahụ. Ụlọ akwụkwọ ahụ na-enye agụmakwụkwọ na nkwado na iwulite azụmaahịa mmekọrịta mmadụ na ibe ya, n'usoro izute United Nations Sustainable Development Goals .   Otu a bụ ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ izizi na Naịjirịa kwụrụ ụgwọ ụlọ akwụkwọ kọleji site na nchịkọta mmemme i kpofu ahịhịa, nke a kpọrọ Trash for education na-ebinye ụmụ akwụkwọ ego maka ikpo ahịhịa a nakọtara ha, nke gọọmentị steeti na ụlọ ọrụ ndị ọzọ na-azụ ka e mechara. 

Adenike a kwalitela agụmakwụkwọ nke nwatakịrị nwanyị ma guzobe 'Girl Prize', usoro agụmakwụkwọ n'efu na ndụmọdụ.   O tinyere aka na ọrụ enyemaka nke Clinton Foundation ka ala ọma jiji nke afọ 2004 mechara na Indian Ocean ,nakwa Hurricane Katrina na New Orleans . 




#Article 449: Adiat Disu (221 words)


Adiat Sade Disu (amuru ya n'afọ 1986) bu onye Amerika mana nne na nna ya bu ndi Naijiria na Ghana. Ọ na-aru oru dika onye isi dijital na onye ahia n'ubi mgbasa ozi.

Disu bu onye kere otutu ụlọ ọrụ mgbasa ozi a na-akpọ Adirée nke nwere isi ụlọ ọrụ na New York.  Ha na-aru ọrụ mgabasa ozi, izu ahia ma ire ere,  Adirée kere otutu mgbako Ejiji Afrịka a na-enwe kwa afọ na-ewepụghị agbapụ n'obodo ndị mepere emepe (ịmaatụ:  n'oge   na 2009. 

Disu na-ede ihe odide maka ndi .

Adiat Disu gara akwukwo na  na  tupu ya ga Mahadum  , na  ruo 2008 ebe o nwere bachelọ nke sayensị site na-ubi ,  . Disu gara Tuck School of Business na Dartmouth College ebe ọ natara Executive Education na Digital Leadership and Management 

Na-onwa Febụwarị, n'afo 2009, oge Disu n'aputa na mahadum, ọ kere ulo oru mgasa ozi, izu ahia ma ire ahia nke ya na New York na Lagos, Nigeria .

Otutu ndi di iche iche ka ya na haa n'aruko oru ahu site na ndi gọọmenti ruo na ndi NGO ma ndi ulo mgasa ozi dika , na  na ndi ocho mma dika Shinto Clinical, Iman Cosmetics, Pikolinos Shoes ndi nke  kere. Gunyere ndi ama ama di ka Korto Momolu na 

Disu na oru ya ka amatara na :




#Article 450: Uche Ogbodo (127 words)


Afọ ọmụmụ        Uche Ogbodo

Enugu Steeti, Naijiria

Nwaamala           Nigerian

Akaọrụ                 Onye na-eme ihe nkiri

Uche Ogbodo (amụrụ n'abali iri na asaa nke onwa Mee n'afọ 1986) bụ  na  si Naijiria . 

Amụrụ ya na Steeti Enugwu. Njem Ogbodo na  malitere site na mkpebi nna ya n'idebanye aha ya na   na steeti Enugwu.  Kemgbe ọ bidoro n'afọ 2006, ọ meela ọtụtụ ihe nkiri. 

Be my val

Family Romance

Festac Town

Forces of Nature

Four sisters

Girl Child (2018)

Broken Pieces (2018)

His Holiness

His Last Action

Honour My Will

The Laptop

Light Out

Over Heat

Ovy's Voice

Power of Beauty

Price of Fame

Raging Passion

Royal Palace

sacrifice for Marriage

Simple Baby

Spirit of Twins

Turning Point

Yankee Girls

Mummy Why (2016)

Commitment Shy

Only Love

Caught Up




#Article 451: Ahebi Ugbabe (813 words)


Eze Ahebi Ugbabe (nwụrụ na 1948) bụ eze ( eze ) na onye isi akwụkwọ ikike nke Enugwu-ezike, Naijiria. Naanị ya bụ eze nwanyị na nwanyị chịrị Naijiria .  Nwando Achebe kọwara mmetụta ndụ ya: Ọ bụ 'ohu' lụrụ nwanyị chi, onye ọ gbapụrụ, onye na-edina nwoke ma ọ bụ nwanyị, onye isi, onye na-achị akwụkwọ ikike yana n'ikpeazụ bụrụkwa eze nwanyi. Ọ gba siri ike onye ndú nke ndị ya, ma na o bu onye oru mmekorita nyere ike na-eje ozi na British colonial ọchịchị na Naijiria.  

A mụrụ Ahebi Ugbabe na ngwụcha narị afọ nke 19 n'aka Ugbabe Ayibi, onye ọrụ ugbo na mmanya nkwụ, na Anekwu Ameh, onye ọrụ ugbo na onye ahịa, na Umuida, Enugwu-Ezike . O nwere ụmụnne nwoke abụọ ma na o nweghi ụmụnne nwanyị.  Ya na ndi umere nne ya bi na  Unadu   obere oge tupu ya alọghachi na Umuida. Mgbe ọ lọtara, ọ nọteghị aka tupu ọ gbaa ọsọ. 

O mechara gbaga Ala-igala . Ahebi na-agba ọsọ site na iwu ka a lụọ ya na chi nwanyị dịka ntaramahụhụ maka mpụ nna ya. A maara ntaramahụhụ a dịka igo ma ogo (ịbu ogo onye na-efe chi). Ezinụlọ ya gafere ọtụtụ ihe na-adịghị mma mgbe ọ dị afọ iri na atọ na iri na anọ. Ugbo ya amịghị mkpụrụ, ọrịa gbasaa, ahịa adịghịkwa ngwa. Nna ya agakwuruwo onye na-agba afa, bụ onye a ghọtara dị ka onye maara ihe ahụ. Nwoke a jikọtara ihe omume ahụ na iwe nke chi nwanyị Ohe n'ihi mpụ ya.   N'oge ije biri n'ala ọzọ, Ahebi ghọrọ nwanyị akwụna ma jiri ụdị ọrụ a mee ihe maka ọdịmma ya. Na njem ya, Ahebi mụtara ịsụ ọtụtụ asụsụ, dịka Igala, Nupe, na Pidgin English. Ihe ịga nke ọma  ya na nnwere onwe ya nyere aka ịkọwapụta ọrụ mmekọahụ na omenala Igbo, site na ịgba ohu na ọrụ afọ ofufo. Chinụa Achebe dere na Achebe gakwara n'ihu iwebata 'echiche nke' nwunye nke chi 'ma gbatịa ngalaba nyocha nke' onye na-arụ ọrụ mmekọ nwoke na nwanyị 'dị ka ụdị iji wee na-aga n'ihu na mgbanwe n'echiche nke ịbụ ohu nwanyị yana asọmpi na ịkọwapụta nkọwa akwụna na mpaghara Africa .  Ọrụ mmekọahụ ya na nkà mmụta asụsụ mere ka o nwee ike ịbanye na Attah-Igala (eze) na onye isi nkewa nke Britain, bụ ndị na-eme ka ọ laghachi Enugu-Ezike nanị, ma na-akwado nkwupụta ya n'ọfịs nke isi, onye isi ikike, na, emesia, eze . 

Ọchịchị Ahebi bidoro ọnwa ole na ole ọ laghachiri na ala Igbo site na ije biri n'ala ọzọ.  Ahebi bụ naanị onye obodo ha nwere ike ịgwa ndị Britain okwu. Ọ dochiri onye agadi (na-eto eto)  isi Ugwu Okegwu enweghị ike ịkparịta ụka na ndị Britain. Emere ya ka o buru nwanyi onye isi na ndi isi ochichi nile nke Naijiria na ulo ikpe ndi Britain. Onye uwe ojii na mpaghara Britain W. H. Lloyd kwuru na Ahebi bụ nwanyị nwere mmetụta na ike. O nwere ọgụgụ isi ma dịkwa jụụ. Mgbe ọ na-ekwu okwu, ọ na-abụkarị ruo n'ókè na ezi uche.  

Ọ bụ ezie na Ahebi nyere iwu ka ndị obodo ya kwanyeere ya ùgwù, ọ kpụụrụ mkpụrụ nke iwe site n’ịrụ ndị ọrụ mmanye na itinye ọnụ na ime ụtụ isi ndị Britain. Ndị Igbo ekwenyeghị na a gụrụ mmadụ.  Ọnụ ọgụgụ a kpatara Agha Nwaanyị n’ebe ndịda ala Igbo.

Na mbu, Ahebi di nfe n 'igbanwe iguzogide ochichi ya n'ihi nkwado nke Britain.Ahebi nwetara akụnụba na ike, mana na-ada site na amara mgbe oke nke mmebi iwu ya - oke na ike - mmebi iwu karịrị nke ukwuu maka obodo ya. O gabigara ọchịchọ ya wee mebie mmekọrịta mmadụ na ibe ya site na iji ihe nkpuchi nke mmụọ na-aga ememe ime mmụọ  Ememe a bụ naanị maka ụmụ nwoke.Ndị okenye nwoke na Ahebi gara ụlọ ikpe iji dozie ikpe ahụ ma ndị Britain kwadoro ndị okenye nwoke, mebie ọchịchị Ahebi.

Ahebi Ugbabe zụlitere ọhụụ nke 

ihe omimi iji mee ka onyinyo nke ọchịchị dị ike niile sie ike. O jiri ọdịnala tupu ọchịchị emee ihe omimi a na ike. O jikwa nke a mee ka okike ya baa ụba iji mee onwe ya eze nke ọma. Zọ ọzọ Ahebi siri gosi onwe ya dị ka nwoke bụ na ọ kpọkọtara ọtụtụ nwunye, ọtụtụ n'ime ha na-agba ọsọ site na ndị di na-eme ihe ike. O nwekwara ọtụtụ ndị odibo ga-enyere ya aka. Ndị nwunye a ga-amụ ụmụ iji gaa n'ihu n'aha Ahebi. 

Tupu Ahebi anwụọ, ọ na-eli ozu nke aka ya. O kwenyeghi na obodo ya ga-eli ya nke kwesiri ekwesi.  O bu n'obi ime emume a n'uzo di ebube na obodo ya agaghi echefu na ihe di egwu dika ya onwe ya ebiela.  Olili ozu ya gụnyere egbe, ịchụ anụmanụ, na egwu ncheta dị ebube.

Ahebi nwụrụ na 1948.  Ọ bụ ezie na ọ bụ nwanyị, e liri ya dịka omenala obodo si lie nwoke. 




#Article 452: Agnes Yewande Savage (574 words)


Agnes Yewande Savage (21 Febụwarị 1906 - 1964) bụ  Naijiria dọkịta na mbụ West African nwaanyị ịzụ na eru na ekpe okpukpe na nkà mmụta ọgwụ .      Savage bụ  nwanyị West Africa mbụ nwetara akara ugo mmụta mahadum na Ọgwụ, gụsịrị akwụkwọ na nsọpụrụ klasị mbụ na Mahadum nke Edinburgh na 1929 mgbe ọ dị afọ iri abuo na ato.   Na 1933, onye na- akwado ndọrọndọrọ ọchịchị Sierra Leone na ọsụ ụzọ agụmakwụkwọ ka elu, Edna Elliott-Horton ghọrọ onye nke abụọ gụrụ akwụkwọ na mahadum West Africa na onye izizi nwetara akara ugo mmụta okokporo na nka . 

A mụrụ Savage na 21 Febụwarị  1906 n'ime Edinburgh, Scotland,  ka Richard Akinwande Savage  SR, Naijiria dokinta, akwụkwọ akụkọ nkwusa na  1900 Edinburgh gụsịrị akwụkwọ nke Sierra Leone Creole descent na Maggie S. Bowie,  bu onye na arụ ọrụ .  Nwanne ya nwoke bụ Richard Gabriel Akinwande Savage, bụkwa onye dọkịnta gụsịrị akwụkwọ na Edinburgh na 1926.  Savage gafere ule na Royal College of Music na 1919 ma nye ya ohere ịgụ akwụkwọ na George Watson's Ladies College .  N’ebe ahụ, ọ natara akara ugo mmụta maka gburugbu ezigbo na  oru klasị  ma gafee akwụkwọ ikike agụmakwụkwọ nke Scotland dị elu.   

Ọ banyere Mahadum Edinburgh iji mụọ ọgwụ, gụchaa akwụkwọ ya. N’afọ nke anọ ya n’ụlọ akwụkwọ ọgwụ, ọ nwetara nsọpụrụ na klas mbụ n’ihe ọmụmụ niile, nweta ihe nrite na Ọrịa nke  ahu na nrite na ọgwụ Amụma - bụrụ nwanyị izizi n’akụkọ ihe mere eme nke Edinburgh ime otu a.  Enyere ya onyinye ncheta Dorothy Gilfillan dị ka nwanyị kachasị mma gụsịrị akwụkwọ na 1929. 

Savage chere okike na agbụrụ ụlọ ọrụ mgbochi na ọrụ ya.  Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ, ọ banyere ọrụ ndị ọchịchị na Gold Coast (Ghana ugbu a) dị ka Onye Ọkachamara Ọgwụ. Ọ bụ ezie na ọ ruru eru karịa ọtụtụ n'ime ụmụ nwoke ibe ya, ma na  oriteghị uru ole na ole.  

N’afọ 1931, onye isi ụlọ akwụkwọ Achimota College were ya n’ọrụ . Onye isi ụlọ ọrụ, Alec Garden Fraser rịọrọ ya, ndị ọchịchị colonial nyere ya nkwekọrịta ka mma. Ya na Achimota nọrọ afọ anọ dịka onye ọrụ ahụike na onye nkuzi.  Mgbe ọ nọ na Achimota, ọ zutere Susan de Graft-Johnson mgbe onye nke abụọ bụ Prefect School. Johnson na Savage na-arụkọ ọrụ oge niile na ebe ọrịa  ma mesịa gaa gụọ ọgwụ na Mahadum nke Edinburgh, bụrụ onye dọkịta  nwanyị izizi nke Ghana  Nwanyị  ọzọ bụ onye ọsụ ụzọ ahụike Ọdịda Anyanwụ Africa nke gụrụ akwụkwọ na Achimota na Edinburgh bụ Matilda J. Clerk, onye ghọrọ  nwanyị mbụ nke Ghana iji merie agụmakwụkwọ mahadum, nwanyị nke abụọ na Ghana na nwanyị nke anọ nke West Africa iji zụọ ọzụzụ dị ka dibịa .  

Ka Achimota gachara, Savage gaghachiri na ndị ọrụ nlekọta ahụike nke ndị ọchịchị, e nyekwara ya ohere ka mma, ọ na-elekọta ụlọ ọgwụ na-elekọta ụmụaka, nke metụtara ulo ogwu Korle Bu  no na Accra . N'otu oge, a họpụtara ya osote onye nlekọta ahụike na ngalaba ọmụmụ nwa nke ụlọ ọgwụ na onye nlekọta nke ụlọ mbikọ ndị nọọsụ. Na Korle-Bu, ọ lekọtara ntọala ụlọ akwụkwọ ọzụzụ maka ndị nọọsụ, lelọ Akwụkwọ Ọzụzụ Ndị Nọọsụ Korle-Bu, ebe akpọrọ otu ngalaba na nsọpụrụ ya.  

Savage lara ezumike nká n'isi ụtụtụ n'ihi ike ọgwụgwụ anụ ahụ na nke uche na 1947 ma jiri oge fọdụrụ ndụ ya na Scotland zụlite nwa  nwoke  na nwa nwanyi nwanne. Ọ nwụrụ site na ọrịa strok na 1964. 




#Article 453: Aduke Alakija (328 words)


Jaiyeola Aduke Alakija (onye amụrụ March 1921 ma  nwụọ March 2016) bụ onye nnọchi anya obodo Naijiria na Sweden site na 1984 ruo 1987. Ọ bụkwa onye ọka iwu na onye ọrụ na-ahụ maka ọdịmma ndị obodo Naijiria. E nwere mgbe ọ bụ isi nke ndi .

Alakija bụ ada amụrụ n'ezinụlọ , naanị ya bu otu nwa nwaanyi na nwa-ikpeazụ nne na nna ya mụrụ. Ọ malitere ịgụ akwụkwọ na Claxton House School, nke dị na Marina Lagos tupu ọ je gụsizie akwụkwọ n'obodo Wales na 1930 ụlọ akwụkwọ . O bu ụzọ chọọ ịmụ ọgwụ na Mahadum  mana ọ gafere na London School of Economics ịga mụọ sayensị gbasara ndi mmadụ. Ka ọ gusiri lọta Naịjirịa, ọ rụrụ ọrụ dịka onye ọrụ ọdịmma na ngalaba ikpe nke Lagos ebe ọ bidoro ịmepụta ụlọ ikpe ụmụaka ma mee ka e nwee ọtụtụ klọb ụmụ nwanyị na Lagos, o nyekwara aka na nguzobe  nke alaka ụlọ ọrụ dị na Lagos.  N'afọ 1949, ka Alakija  hapụrụ Naịjirịa ịmụ akwụkwọ iwu, wee buru onye ọka iwu n’afọ 1953. ya na enyi ya nwaanyi, Miss Gloria Rhodes, bidoro ọrụ ọka iwu na ụlọ ọrụ . Maka ntakiri oge, ọ hapụrụ ọrụ iwu ka ọ rụọ ọrụ dịka onye na-ahụ maka ọdịmma ndị mmadụ, wee bụrụ nwanyị mbụ Naijiria ga-ejide ọnọdụ ahụ.

Alakija rụrụ orụ dika onye enyemaka otu n'ime ndị njikwa nke Mobil Oil mesịa bụrụ onye isi na onye ndụmọdụ gbasara iwu na Mobil Oil Nigeria na 1957. N’afọ 1961, Mobil natara ikike maka nyocha mmanụ na Naịjirịa, mgbe ahu ka Alakija mechara bụrụ onye nduzi na Mobil. N’afọ 1967, ọ bụ onye isi oru nke ndi Lagos State Chamber of Commerce. Site na 1961 rue 1965, o bu onye otu ndi nnọchi anya Nigeria na United Nations.

Alakija so na onye okike ụlọ akwụkwọ nke New Era Girls College, onye otu International Women Society of Nigeria na onye otu Soroptimist International .

O nwere asambodo nsopuru mmuta  na .




#Article 454: Rufina Ubah (141 words)


Rufina Ubah

Nkọwa Onwe

Afọ Ọmụmụ  -  4 Epurel 1959 (afọ iri isii n'otu)

Ogo   -   1.69 mita (5 ft 7 in)

Ibu  -  60 kg (132 lb)

Mmeta na Aha

Ebe ọ kachasị mma  -   100 m: 11.22 (1990)

Ihe Ndekọ medaal

Women's athletics

Na-anochite Nigeria

African Championships

Medaal ọla edo  1985 Cairo     100m

Medaal ọla edo  1985 Cairo     200m

Medaal oze        1989 Lagos    100m 

Medaal oze        1992 Belle-Vue 100m

All-Africa Games

Medaal oze        1991 Cairo   100m

Rufina Ubah (nke a na-asụpe kwa Uba; amụrụ n'abali anọ n'onwa epurel n'afọ 1959) bụ onye Naijiria na-agbabu ọsọ, onye pụrụ iche na ọsọ .

Ubah gbara onye nke anọ na  na 1991 World Championships, tinyere ya na ndị otu ya  ,  na .

Na nke onye, Ubah ritere medaal oze na 1991 All-Africa Games. .

Afọ   Asọmpi        Ebe        Onọdụ    Ihe omume  Ndetu




#Article 455: Aisha Abubakar (320 words)


Aisha Abubakar bụ onye ndọrọndọrọ ọchịchị Naijiria.  Mgbe ntuli aka elu nke afọ 2015 mere, a họpụtara ya ka ọ bụrụ Minista nke Steeti nke Mmeputa, Azụmaahịa na itinye ego site na Onye isi ala Muhammadu Buhari na njedebe nke 2015.

A mụrụ Hajiya Aisha Abubakar na July 20, 1966 na Dogondaji, Sokoto Steeti .  Ọ bụ nwa nwanyị onye chịburu minista na-ahụ maka ego.  Ọ nwere ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Queens College, Lagos n'etiti 1978-84. O nwetara akara ugo mmụta mbụ ya na Mahadum Warwick, na-enweta nzere nke nka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị na ọmụmụ mba ụwa n'etiti 1987-90. O nwekwara asambodo nke Nna-ukwu nke nka na omumu ihe omumu na Mahadum Leeds .  A họpụtakwara ya ka ọ na-ahụ maka ihe metụtara ụmụ nwanyị dịka Oriakụ Aisha Alhassan na-arụ orụ, ọ ka ga-ekwusi ike n'ọkwa ya dịka onye mịnịsta na-ahụ maka ụlọ Mmeputa, Azụmaahịa na Ntinye ego.

A họpụtara Abubakar ka ọ bụrụ Minista nke Steeti maka Mmepụta, Azụmaahịa na itinye ego na Nọvemba 2015.  Tupu nke a, ọ rụrụ ọrụ na African Development Bank n'etiti 1993-99. 

N'ọnwa Ọktọba 2017, ọ lekọtara ego nke ụlọ ọrụ nyocha nke  ulo aku nke Mmeputa , Naijiria ulo aku mbupụ - mbubata na ụfọdụ  gọvumentị. Mgbe ọ bịanyere aka na nkwekọrịta ahụ, ọ kọwara na ebumnuche nke ụlọ ọrụ ahụ bụ iji belata ego nke obere na ụlọ ọrụ na-ahụ maka ụlọ ọrụ na mba ahụ.  N'afọ 2017, ọ chọrọ ka gọvumentị nwee mmasị na ngalaba ọrụ ugbo, na ihe a na-emepụta koko na Naijiria ga-eji 50% rịa elu na afo 2021.  Abubakar kwadokwara maka ịdị n'otu nke Naijiria  site na ịgbasa n'akụkụ  dị iche iche nke mba ahụ, na-akọwa na ụlọ akwụkwọ agụmakwụkwọ kwesịrị iwu ndị mmadụ n'otu n'otu ga-enyere ndịiche a aka.  Iji cheta  ubochi umu nwanyi nile , Abubakar kọwara ụmụ nwanyị nari abuo n'obodo ya site na akụrụngwa na nka banyere ụzọ ọhụụ eji eme ihe ubi. 




#Article 456: Adenike Grange (872 words)


Adenike Grange bụ onye bụbu Mịnịsta na-elekọta Mịnịstịrị ahụ ike dị n'aka nke gọọmentị etiti.

Adenike Grange gụrụ akwụkwọ sekọndrị na Legos steeti, ma mechaa gaa St. Francis 'College,na Letchworth dị na United Kingdom. Site n'afọ 1958 ruo afọ 1964 ka ọ gụrụ maka ọgwụ na Mahadum St Andrews di na Scotland. Ọ rụrụ ọrụ na Dudley Road Hospital dị na Birmingham tupu ọ laghachite Naijiria n'afọ 1965, ebe ọ gara n'ihu na-arụ ọrụ n'ụlọ ọgwụ dị na Legos. Ọ laghachiri U.K n'afọ 1967 were bụrụ onye isi ụlọ (paediatrics) na St Mary's Hospital for children, were nweta diplọma na Ahụike ụmụka n'afọ 1969. N'afọ 1971, ọ banyere na Lagos University Teaching Hospital . N’afọ 1978, ọ ghọrọ onye nkuzi na College of Medicine, Mahadum nke Lagos . Ọ ghọrọ Onye Nkuzi dị elu n'afo 1981 nakwa Prọfesọ n'afọ 1995. 

Adenike Grange mere ka onye ndụmọdụ nke Mịnịstịrị ahụ ike dị n'aka nke gọọmentị etiti, WHO, UNICEF, UNFPA na USAID .  Ọ bụ onye ndụmọdụ WHO na mmemme Ahụike ịmụ nwa na Naijiria site n'afọ 1993 ruo n'afọ 1999. Ọ bụ onye ode akwụkwọ ihe karịrị akwụkwọ sayensị iri ise, ọ kachasị n'afọ ọsịsa na nri na-edozi ahụ ụmụaka. O jere ozi dị ka Onye isi nke International Pediatric Association.  N'ime ogologo ọrụ ya, a bịara mara ya dị ka olu siri ike n'ọgụ iji meziwanye ahụike nke ụmụaka. 

N'ụbọchị nke 25 n'ọnwa Julaị n'afọ 2007, Adenike Grange ka a họpụtara ị bụ Mịnịsta Ahụike nke Mịnịstịrị ahụ ike dị n'aka nke gọọmentị etiti, nwanyị mbụ na-abụ Mịnịsta nke Ahụike. 

N'ụbọchị nke 9 n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2007, Prọfesọ Adenike Grange nyere Lancet Lecture na Centre for International Health  Development nke UCL. O kwuru na E nwere izuoke n'ihe gbasara atụmatụ ihe mmụta,usoro, ngwa ọrụ, ọgwụ na usoro ọgwụgwọ iji gwọọ ọrịa ma mee ka ndụ dị ogologo, mana nke bụ eziokwu bụ na sistemụ e hiwere iji nweta ndapụta ndị a ezughi oke ma ya fọdụzie ị dị. Nke a bụ nsogbu zuru ụwa ọnụ.  Ọ kọwara ọrụ na Naịjirịa iji dozie ụzọ esi e nweta ahụike ma ị ṅomi omume kachasị mma n'aka mba ndị ọzọ. Ihe ndị dị mkpa gụnyere i kpochapụ ọrịa polio, ị chịkwa ịba, i belata ọnwụ ndị nne na-amụ nwa, na i belata ogo nke ọrịa na otu ndị ọ kachasị e metụta. 

N'ọnwa Jenụwarị n'afọ 2008, na mmemme nke nwunye Onye isi ala Turai Umar Musa Yar'Adua bịara, Adenike Grange gwara nwanyị mbụ a ka ọ dọta uche Naijiria maka mkpa ahụike metụtara Millennium Development Goals . Ọ kpọkuru National Assembly ka ha mee ngwa ngwa i wepụta akwụkwọ iwu ahụike Naijiria, ma kpọkuo ndị nwunye nke ndị Gọvanọ Steeti ka ha mee ka iwu kwalite ọdịnma ụmụ nwanyị na ụmụaka. 

N'ọnwa Febụwarị n'afọ 2008, onye isi ala Umaru Yar'Adua nyere iwu ka e jide Adenike Grange jidere maka mmefu nke ego nde narị naira atọ nke bọjetị afọ 2007 na inye ndị ọrụ ngo ọrụ, ma nyocha ya site na Economic and Financial Crimes Commission (EFCC). O sịrị na ndị ndu ya duhiere ya.  A kọrọ na Onye isi ala nyere iwu ka e weghachi ego niile ndị e jighi rụọ ọrụ, mana  e kwuru na ndị ọrụ ahụike na-ekeriela ya bụ ego.  N'ọnwa Machị n'afọ 2008, Onye isi ala Yar’adua nabatara leta arụkwaghịm nke Adenike Grange. 

N'ọnwa Machị nke afọ 2008,  (NEC) tara onwe ha ụta maka ihe niile kpatara Adenike Grange jiri gbaa arụkwaghịm. Ndi NEC kwenyere i guzosi ike n'ezi ihe, ezi obi na itinye aka n'ọrụ nke Adenike Grange, ntụnye oke ya nye nlekota nke otutu nde umuaka nke Naijiria na mgbalị ya n'obere oge ya na Mịnịstịrị ahụ ike dị n'aka nke gọọmentị etiti. 

N’ọnwa Eprel afọ 2008, otu ụlọikpe dị elu nke dị n’Abuja nyere iwu ka a kpọchie ya n’ụlọ mkpọrọ nke Economic and Financial Crime Commission. E boro Sinetọ Iyabo Obasanjo-Bello, ada onyebubụ isi ala Olusegun Obasanjo ebubo ma ọ bịaghị n'ụlọ ikpe. 

N'ọnwa Disemba nke afọ 2009, Ụlọ ikpe Mkpegharị nke nọ na , na kpere ikpe nkwekọrịta, nye iwu ka Prọfesọ Grange ghara iguzo ọzọ n'ikpe ọbụla. A gbahapụrụ ya na ikpe niile ma kachapụ ebubo niile. 

Okanmuta Adenike Grange laghachiri n'ụzọ zuru ezu n'imezu nkwa ya iji kwalite ahụike nke ndị nne na ụmụaka ka ọ nabatara ọrụ siri ike nke ị bụ onye isi n'ụlọ ọgwụ Naijiria bụ ọpụrụiche n'ihe gbasara ụmụaka, a na-akpọ Otunba Tunwase National Pediatric Center, nke o nyere aka guzobe ma nyefee ya , nke Ibadan dị ka ụzọ isi kwalite ọrụ ụlọ ọgwụ ahụ. O webatara ọtụtụ atụmatụ mmepe nke nyeere ụlọ ọgwụ aka itolite nke ukwuu. Otu n'ime atụmatụ ndị o webatara bụ  Local Health Insurance Scheme maka ndị bi n'Ijebu bụ ndị e nweghị ike ịkwụ ụgwọ maka ezigbo nlekọta ahụike, sitekwazie na atụmatụ mkpuchi a, ọtụtụ ndị nọ n'obodo ahụ nwere ike ịnweta i nweta nlekọta nke ụlọ ọgwụ ahụ. .

Kemgbe ahụ ọ na-arụsi ọrụ ike site na Global Alliance for Vaccination.

Site n'enyemaka nke otu onye ntorobịa a ma ama na Naijiria bụkwazị onye ọkachamara n'ihe nzụlite ndị ntorobịa, Abayomi Mighty, ọ malitere AdeGrange Child Foundation, otu NGO gbara mbọ ị kwalite ọdịnma nke ndị nne na ụmụaka site na mmemme nkwado. 




#Article 457: Aisha Ismail (647 words)


Aisha Ismail MON bụ onye ndọrọndọrọ ọchịchị Naịjirịa nke bụ Mịnịsta  nke nwaanyị etiti site na June 1999 ruo Mee 2003, na kabinet mbụ nke Onye isi ala Olusegun Obasanjo . 

N’afọ 1977, Aishatu Ismail gụsịrị akwụkwọ na Mahadum Ahmadu Bello dị na Zaria site na nzere okokporo na sociology . O mechara nweta akara ugo mmụta na akụ na ụba na Mahadum nke Swansea no na Wales, United Kingdom.

Na 1978, ọ malitere ọrụ ya na-arụ ọrụ dịka onye ọrụ na-elekọta mmadụ na steeti Kano .  N’afọ 1982, ọ banyere na Mịnịstrị na-ahụ maka ahụike nke Steeti Kano dịka onye isi ngalaba. Mgbe otu afọ gasịrị, ọ kwagara na Kano Steeti Ministri nke  Nkwalite mmekọrịta, Ndị Ntorobịa, Egwuregwu na Omenala ebe a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi nke Ngalaba Nchịkọta Ndị Nwanyi na Mmekọrịta Ezinụlọ nke 

Nchikota ndi mmadu maka Nkwado Onwe Onye, 

Ikpe ziri ezi, na Iweghachite Akụ na ụba, atumatu nchikota ndi mmadu na-achikota nke ndi isi ochichi Ibrahim Babangida . N’afọ 1988, ọ ghọrọ onye isi nwanyị  izizi nke Kano Steeti Ngalaba mmepe nke umu nwanyi na nwa. N’afọ 1990, a họpụtara ya dịka minista gọvumentị steeti Kano onye isi kansul dị ka nwanyị mbụ kọmishọna nke Kano Steeti Ministri nke mmepe mmekọrịta mmadụ na ibe ya, okorobịa, egwuregwu na ọdịbendị. N'afo 1991, mgbe ọ na-eje ozi dika kọmishọna, ọ chịburu otu kọmitii nyocha nke mụaka na Iwu Onye Ọmụma, nke bụ iwu steeti ụmụaka bụ isi. Na 1992, ọ ghọrọ onye isi nchịkwa mbụ nke Kọmịshọn Mba umunwanyi 

N'agbata afọ 1992 na 1994, ọ bụ onye isi oche nke Kọmitii Na-ahụ Maka Mpaghara  Africa na Mmekọrịta nke umunwanyi na mmepe nke Njikọ̀taọ̀hà  oru aku na uba  nke Africa, ma jee ozi dị ka onye otu ọtụtụ mba ụwa.  N’afọ 1992, ọ bụ onye nnọchi anya onye ọzọ n’Africa na Kọmitii Mba Ndị Dị n’Otu maka Ọnọdụ  umunwanyị n'ime Vienna, Austria. Na 1993, ọ bụ onye nnọchi anya pụrụ iche na  nke ịdị n’otu nke Africa (nke a na- akpọ African Union ) na nguzobe nke mmemme ụmụ nwanyị na Addis Ababa, Ethiopia. Ọ bụkwa onye nnọchi anya pụrụ iche na nzukọ Ego mba maka mmepe ugbo na ụmụ nwanyị ime obodo na Brussels, Belgium, na onye nnọchi anya na nzukọ Ego mba maka mmepe ugbo gbasara ụmụ nwanyị na mmepe ime obodo na Geneva, Switzerland na 1994. 

N’ọnwa Juun afọ 1999, Onye isi ala Olusegun Obasanjo họpụtara ya dịka Mịnịsta  na-ahụ maka umunwanyi na Mmepe Ndị Ntorobịa . Dị ka onye ozi, ọ rụrụ ọrụ na Iwu Mba maka Womenmụ nwanyị na iwu Mba maka Ntorobịa.. Ọ dekwara ma tinye aka na ntinye nke Iwu 2003 Child Rights Act,  iwu dị peeji 230 bụ nke dozighara ikike ụmụaka na ọkwa gọvumenti etiti butere nkatọ sitere na steeti ndị Sharia na-achịkwa . N'oge ọrụ ya, ọ mere ka a mata banyere mgbasa nke VVF wee kwuo na ọrụ ịwa ahụ n'ọdịnihu maka ọrịa a ga wu nka efu  n'ụlọ ọgwụ niile.  Ọ dọkwara ezinụlọ dị iche iche aka na ntị gbasara ihe egwu dị na ibi ugwu nwanyị, ma katọọ nwa alụmdi na nwunye. . Na 2002, ọ nabatara ịtọhapụ Safiya Hussaini, nwanyị a maworo ikpe ọnwụ n'okpuru iwu Sharia maka ịkwa iko.  N'ọnwa Ọktọba 2002, dịka onye otu ndọrọndọrọ ọchịchị All Nigeria People's Party (ANPP) a kwanyere ya ka ọ hapụ gọvumentị nke ndị People's Democratic Party (PDP) na-achịkwa,  jụrụ ịhapụ ọpụ ya ewepụrụ ya n'ọkwa mgbe Olusegun Obasanjo meriri na nhoputa ndi ochichi nke 2003 .

Mgbe ọ hapụsịrị ọrụ ọha, ọ raara onwe ya nye na ndụ nke onwe ya.  O mechara gaa Nzukọ Mba Mba nke 2014 dịka onye nnọchite anya si Kano Steeti.  Ọ bụkwa onye otu Order of the Niger . Na onye natara ọtụtụ onyinye gụnyere onyinye kacha mma na ndi otu mba kansul nke umunwanyi . Ọ lụrụ nwanyị ma nwee ụmụ anọ. 




#Article 458: Alaba Lawson (353 words)


Chief Alaba Lawson (onye amụrụ Alaba Oluwaseun Lawson na Jenụwarị 18, 1951) bụ onye ama  ama na  Naijiria, onye ọchụnta ego na onye mmụta. Ọ na-eje ozi ugbu a dị ka onye isi nwanyị mbụ nke NACCIMA na Onye isi oche nke mbadamba nke Kansul, Moshood Abiola Polytechnic, Ogun steeti.

Chief Lawson bụkwa onye isi ala nke ụlọ ọrụ Nzukọ nke Nwaanyị onye ochichi Omenala na Naijiria.

N'ịbụ onye amụrụ na ezinụlọ Jiboku-Taiwo nke Abeokuta, isi obodo nke Ogun Steeti, Alaba Lawson bụ onye ikwu nke ndị a ma ama na Naịjirịa dịka minista ahụike Olikoye Ransome-Kuti na onye ọsụ ụzọ Afrobeat Fela Anikulapo Kuti . Ọ gụsịrị agụmakwụkwọ ụlọ akwụkwọ praịmarị na nke sekọndrị na St. James 'African Primary School, Idi-Ape, Abeokuta n'etiti 1957 na 1962 na Abeokuta Girls Grammar School, Abeokuta, na-ahapụ na 1968  tupu ọ gawa St. Nicholas Montessori Teachers' Collegelọ Akwụkwọ Ọzụzụ na Prince's Gate, England na 1973 ebe ọ nwetara diplọma nke klas mbu na Education. 

Ọ malitere ọrụ nkuzi ya na 1969 na Children House School, Ibara na mgbe ọ nọ n'England, ọ kuziri nkuzi na Queen's Gate Montessori Nursery School na Mill Hill Nursery na Junior School tupu ọ laghachite na Naịjirịa na 1977 iji guzobe ụlọ akwụkwọ nke ya akpọrọ Lawson's Childcare  Nursery na praịmarị  ebe ọ malitere naanị ụmụ akwụkwọ atọ ma toro ugbu a ịbụ otu nke ulo akwukwo nke Lawson. 

O mechara guzobe ụlọ ọrụ na-ere ahịa / nkesa nke a maara dị ka Capricorn Stores Ltd, n'etiti 1968 - 1996. ebe o kesara ụlọ ọrụ na Nigerian Breweries Ltd, Nigerian Bottling Company Ltd, Guinness Nigeria Ltd, West African Portland Cement Ltd.  Ọ ghọrọ onye isi oche nke  Azụmaahịa Abeokuta na 1995 ma mesịa bụrụ Onye isi nke Kansul nke onye isi oche nke  Azụmaahịa na Ogun n'afọ 2000 wee duzie ya ruo 2002. Na 2009 o guzobere ulo aku  a maara dịka Abestone Microfinance Bank iji bulie SMES. 

Na May 25, 2017, Alaba ghọrọ nwanyị mbụ a họpụtara ịbụ Onye isi ala nke National Association Of Chambers of Commerce, Industry, Mines And Agriculture (NACCIMA) na-esochi njedebe nke oge Dr. Benny Edem   




#Article 459: Aisha Mohammed Mussa (175 words)


Aisha Mohammed Mussa (amuru n'afo 1979) bu onye oru injinia n'ala  na onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị bụbụ onye Mịnịsta na-agbachitere mba ahụ site na Ọktọba 2018 ruo 18 Eprel 2019, mgbe e mere ya Minista nke Ihe owuwu na Mmepe Obodo.

Mohammed nwere digiri na sịvịl injinịa ma nwe nzere mastas na Transformational Leadership na Change.  Ọ bụ onye Moslem si  na mgbawo ugwu Ethiopia.

Mohammed bụ onye sịvịl injinịa ma nwe mgbe o ruru oru dika minista ihe owuwu. O jekwara ozi dị ka Mịnịsta njem na omenaala ndi obodo Ethiopia. Na 16 Oktoba 2018, onye isi ala Ethiopia bu   mere ya onye Mịnịsta na-agbachitere obodo haa. Mohammed bụ nwanyị mbụ e nyere ọkwa ahụ. O bụ otu n’ime ụmụ nwaanyi iri e mere minista. Ya mere naanị Ethiopia na  bụ mba Afrịka nwere  makana ha nwere ụmụnwaanyị iri na ụmụ nwoke iri na-arụ ọrụ dị ka mịnịsta. Na 18 Eprel 2019, a họpụtara ya dika Mịnịsta nke Mmepe Obodo na ihe owuwu

N'eshi 16 na onwa iri n'afo 2018, onye isi ndi Ethiopia,  




#Article 460: Paschaline Alex Okoli (140 words)


Paschaline Alex Okoli bụ onye na-eme ihe nkiri na Naijiria amara ofuma maka aha ya bu Cordelia na ihe nkiri 

Paschaline bu onye Anambra steeti, Orumba south lokal gọọmenti. Ọ gụrụ akwụkwọ na Mahadum steeti Imo ebe o nwetara nzere na French

Ọ bido ọrụ ihe nikiri ya n'afo 2010 na ihe nkiri akpọrọ Definition Of Love mana nnukwu oganihu biara ya mgbe ọ mere dika Cordelia na ihe nkiri jenifa's diary nke  kere.

A họpụtara Paschaline maka onyinye nke Nwaanyị ohuru ihe nkiri ya kacha mma nke afọ (Bekee).

Paschaline,  kwuru na ya nwere ike ịgba ọtọ ma ọ bụrụ na ọrụ e nyere ya chọrọ ka o mee ya na ọ bụrụ na ego  a ga-enye ya dị mma.     Agbanyeghị na n'ọtụtụ mba ụwa, nke a anaghị abụkarị esemokwu mana na obodo Naịjirịa ọ na-abụkarị ihe di iche.




#Article 461: Amanda Ebeye (145 words)


Amanda Mike-Ebeye (onye amụrụ na 30 Eprel 1986) bụ nwaafọ Naijiria na- eme kwa ihe nlere oge. A maara ya maka ọrụ ya na ihe gbasara ụlọ ọgwụ  na ibu akụkọ .

Ọ mere ihe nkiri ya izizi na Weeping Tiger (2008).

N'ajụjụ ọnụ n'afo 2013 nke ozi Najiria dere, Ebeye gosipụtara na dịka onye na-eme ihe nkiri na-eme egwuregwu, ọ nwere ike ịga n'enweghị ihe ọ bụla maka nde naira iri ise. 

Ebeye si n’agbụrụ Agbor nke Delta steeti . Ọ bụ onye gụsịrị akwụkwọ na mba Mmuta na diplọma na Mahadum Benson Idahosa .  N’afọ 2016, ọ mụrụ nwa nwoke na Kanada. 

Ebe ikike kpughere na Instagram post na mbụ ọ naghị atụ anya echiche nke inwe ụmụ nke aka ya, mana kemgbe ọ mụrụ nwa ya, ọ nwere ekele maka Chineke maka ịgọzi ya na ya.  N'afo 2016, nne Ebeye lụrụ ọzọ. 




#Article 462: Ayesha Imam (320 words)


Ayesha Imam bụ onye Naịjirịa amụrụ maka ikike dịrị onye. Ọ bụ onye bụbu Chief nke odibendi,okike na oruuru mmadu ngalaba nke United Nations Population Fund na onye guzobere ya na onye ọsụ ụzọ mba na-achịkọta ndị Ụmụ nwanyị na Naijiria .  Ọ mechara buru onye  nhazi maka oruuru mmadu  umu nwanyi,  oruuru mmadụ onwe otu .

Imam tinyere aka na mkpesa na-aga nke ọma ka ọ gbanwee, ikpe  Amina Lawal . 

Imam nwetara nzere okokporo na sociology na Polytechnic nke North London n'afo 1980 na nna ukwu na Mahadum Ahmadu Bello (ABU) n'afo 1983. Ọ gụsịrị akwụkwọ doctorate ya na Mahadum nke Sussex. Ọ sonyeere Mahadum Ahmadu Bello Zaria n'afo 1980. N’afọ 1983, ọ bụ odeakwụkwọ na-ahazi ọrụ, ọkwa kachasi elu nke ụmụ nwanyị nọ na Naịjirịa, nzukọ ụmụ nwanyị hiwere isi na Zaria . N'afo 1996, o hibere otu BAOBAB, otu oruuru mmadu nke umu nwanyi nke nyere nchedo iwu gbasara umu nwanyi ndi ana ebo ebubo dika iwu nke iwu Sharia, omenala ma obu iwu nke gbasara umu nwanyi ma emebere ya n'ebughi n'uche umu nwanyi. udi ndị a metụtara ịpịa ndị inyom ihe ma ọ bụ ịtụ ha ihe.  Dika onye isi oru BAOBAB n’oge ewebata iwu Sharia, ndi otu a nwere  nzuko n’ofe obodo a kparita uka banyere otu esi akowa iwu ndi Muslim iji kwado oruuru umu nwanyi. 

N'ajụjụ ọnụ 2003, Imam na-ekwu na ọ bụghị iwu niile ejikọtara na Shariah sitere na amaokwu Koran mana ụfọdụ bụ nkọwa ụmụ nwoke banyere mkpughe Chineke ọtụtụ afọ ka e bipụsịrị Quran ahụ, nkọwa ndị dị otú ahụ gụnyere ịtụ otu nwanyị ọnụ ọnwụ maka ịkwa iko na bepụ ohi.  Ya mere, ọ kwenyere na ọ bụghị iwu niile nke iwu mpụ nke Sharia na Naijiri ọkachasị ndị metụtara ụfọdụ akụkụ nke zina ya na njikwa mmekọahụ enweghị mgbanwe. 

N’afọ 2002, enyere ya onyinye John Freedom Humphrey . Imam bu onye otu ndi otu  umunwanyi .




#Article 463: Bukola Oriola (282 words)


Bukola Oriola (amụrụ ya n’afọ 1976) bụ onye odeakụkọ nọ na Naịjirịa-Amerịka .  O bi na mpaghara Anoka, Minnesota,  ma nwee nwa nwoke aha ya bụ Samuel Jacobs.  Ọ nọrọ afọ isii dịka onye nta akụkọ na-ekpuchi agụmakwụkwọ na Naijairia mgbe ọ ka bi na mba ahụ.  N’afọ 2005, ọ si Naịjirịa bịa Amerịka were akwụkwọ ikike iji rụọ ọrụ ọnwa abụọ iji kpuchie ọgbakọ na New York City nke Nzukọ Ezumezu nke Mba Ndị Dị n’Otu .  Ọ lụrụ nwa amaala US nke gbochiri ya ịmalite mmekọrịta ọ bụla na onye ọ bụla na-abụghị onwe ya.  O nyefere ya ndụ na- enweghị ọrụ, na- anara ego niile ọ na-enweta.  A tụrụ ya mkpọrọ n'ụlọ ya n'ụzọ dị otu a afọ abụọ.  Bukola bụ ọkà okwu, ode akwụkwọ, onye ndụmọdụ, onye nkwado na ọchụnta ego. 

O dere ma bipụtara onwe ya akwụkwọ akpọrọ: Mkpọrọ: The Travails of a Trafficked Victim banyere ahụmịhe ya na ịzụ ahịa ụmụ mmadụ.  Ka ọnwa nke asatọ dị n’afọ 2013, ọ pụtara n’ọgbakọ mkparịta ụka mgbe eserese ihe nkiri esighi na ndụ m na phlọ Akwụkwọ Cowles nke Ọchịchị Humphrey .  Ka ọnwa nke iri na abụọ dị na mkpụrụ ụbọchị iri na abụọ n’afọ 2015, Onye isi ala Barack Obama họpụtara ya ka ọ bụrụ onye otu Ndụmọdụ konsul banyere onzụ ahịa mmadụ,  ma Onye isi ala Donald Trump họgharịrị ya n’ọnọdụ ahụ n’eprel, 2018.  Bukola meriri Cadbury National Award for Education Reporters n'afo 2005.  Ọ malitere otu ụlọ ọrụ na-enweghị ego a maara dị ka The Enitan Story na August 2013 iji kwado ndị metụtara ma nye ndị lanarịrị ahịa mmadụ aka.  Ọ bụ onye otu nke Institutelọ Ọrụ Mba Nile Maka akwukwo akuko, Germany. 




#Article 464: Cecilia Okoye (118 words)


Cecilia Nkemdilim Okoye (amụrụ  ya na 13 Septemba n'afo 1991)  Nwaafọ bọọlụ basketball nke amụrụ na mba Amerịka no na otu  BBC Etzella na Naijiria mba otu . 

A mụrụ ya na New York, nne na nna bu ndi Naijiria.  ọ nyere 4pts, 2.4rebounds na 0,5 na-enye aka maka egwuregwu ọ bụla n'oge asọmpi maka D'Tigress . Ndị otu ahụ meriri Gold na asọmpi ahụ.

Ọ gbara bọọlụ basketball nke ụmụ nwanyị Naịjirịa nke lagos a makwaara dị ka Elephant Girls n'oge 2017 FIBA Africa Mmeri iko maka ụmụ nwanyị asọmpi na Angola. Asọmpi a mere n’abalị 10–19 Nọvemba, ebe asọmpi Spanish amalitebeghị. O were 10.3pts, 5.3 rebounds na 1 na-enyere aka egwuregwu ọ bụla n'oge asọmpi ahụ. 




#Article 465: Charity Reuben (171 words)


Charity Chetachukwu Reuben (amụrụ ya na ọnwa disemba 25, n'afo 2000) O bụ onye  Naijiria  na akpa bọọlụ ukwu,  O na  agbara ndi  BIIK Kazygurt . Ọ nọchitere anya Ibom Angels na Naijiria Women Premier League, na ndị otu egwuregwu bọọlụ ụmụnwaanyị Naịjirịa na-erubeghị afọ iri abụọ .  Maka asọmpi iko Naịjirịa nke afọ 2017, o nyere goolu asatọ, nke bụ nke kachasị di okpurukpu n'egwuruegwu niile. 

Mgbe o sonyere na Rivers Angels n'afo 2015, Reuben meriri ihe mgbaru ọsọ isii n'oge 2016 Naijiria Women Premier League .  Charity so na  asọmpi  egwuregwu iko mba ụwa FIFA 2016 U-20 Iko Mba nile nke umu nwanyi.   Na Febụwarị 2018, a họpụtara ya site na Naijiria  Football Federation maka afọ 2017  umu nwanyi ọkpụkpọ nke afo ahu     N’ọnwa Mee nke afọ 2018, a họpụtara ya ka onye kachasị egwu n’egwuregwu 2017 Naijiria Women Premier League na Naijiria Pitch Awards, ma na Rasheedat Ajibade tufuru onyinye a.  Charity Reuben na agbara  ndị umu nwanyi njikọ nke Kazakhstan   maka BIIK Kazygurt football klọb kemgbe 2019.




#Article 466: Adenike Osofisan (581 words)


Adenike Osofisan (a mụrụ n'ụbọchị nke 11 n'ọnwa Maachị n'afọ 1950) bụ onye Naịjirịa bụ prọfesọ nke Sayensị Kọmputa, onye ọkachamara na ngwuputa data na nchịkọta ihe mmụta . O bu nwanyi Naijiria nke mbụ nwetara nzere dọktọreti na Sayensị Kọmputa, ihe ọ mere n’afọ 1989. N'afọ 2006, ọ ghọrọ prọfesọ zuru oke na Mahadum nke Ibadan, nkwalite nke mere ka ọ bụrụ nwanyị Afrịka mbụ ghọrọ prọfesọ nke sayensị Kọmputa. 

Osofisan gụrụ akwụkwọ sekọndrị na Fiwasaiye Girls' Grammar School, dị n'Akure na Comprehensive High School, dị n'Ayetoro (1968). N’ime afọ 1971 n'afọ1976, ọ nwetara nzere bachelọ ya na Mahadum nke Ile-Ife, ma nweta akwụkwọ n'efu gọọmentị etiti n’ọtụtụ n’ime afọ mahadum ya. O mechara gaa  n'afọ 1978, nweta nzere masta na Information and Computer Science n'afọ 1979. Ederede nzere nke dọktọreti ya na Data Processing Model for Multi-access Computer Communication Network ka o mechara n'afọ 1989 na Mahadum nke Obafemi Awolowo n'okpuru nlekọta nke Adebayo Akinde . N'afọ 1993, ọ gụzuru Master of Business Administration na Accounts and Finance na Mahadum nke Ibadan, ya na ederede nzere ya na Asset Portfolio Management Model for Nigerian Banks Banks: A Case Study, nke ọ gụchara dị ka nwata akwụkwọ kacha mma nke nzere MBA n'afọ ahụ. 

Osofisan malitere ọrụ nkuzi ya na Polytechnic,nke Ibadan n'afọ 1979. N'ime afọ ole na ole sochirinụ, o biliri bụrụ onye isi ngalaba sayensị na otu ụlọ akwụkwọ ahụ. N’afọ 1999, ọ banyere na Mahadum nke Ibadan were bido ọrụ dika onye isi ngalaba nke sayensị kọmputa. N'afọ 2003, o nwetara ọkwá dị ka osote prọfesọ. O nwetara prọfesọ zuru oke n'afọ 2006. O nweela mgbe ọ gara rụọ dịka ọkachamara na Mahadum nke Legos Steeti .

Ugbu a, Adenike bụ Daịrekọ University of Ibadan School of Business (UISB) dị ka onye isi ntọala. A hoputara ya dika First Female Provost Nigeria Computer Society College of Fellows n'ọnwa Julayị n'afọ 2017.

Dịka nwanyị bụ ọsụ ụzọ na ngalaba agụmakwụkwọ ya, Osofisan bụ onye nnata nke ọtụtụ otu mmụta gụnyere Nigeria Institute of Management (1997), Computer Association of Nigeria (1998) na Nigeria Computer Society (onye otu na ndụ ya niile, 2014).  Ọ bukwa onye isi mbụ nke Nigeria Women in Information Technology (2003). Site n'afọ 2005 rue n'afọ 2009, ọ ghọrọ onye isi nwanyị mbụ na onye isi oche nke kọmitii na-achị achị Computer Professionals Registration Council of Nigeria  Edenyere ya na Nigeria Women Hall of Fame n'ụbọchị nke 10 n'ọnwa Juunu , n'afọ 2019 n'Abuja.

Otu nnyocha e mere n'afọ 2009, nke lekwasịrị anya na nkewa dijitalụ dị ugbu a n'ihe banyere ozi teknụzụ na Naijiria bụ nke edepụtara na Google Scholar, nnyocha ya gachihara ihe ị ma aka chere nnabata teknụzụ dijitalụ na Naijiria ihu, n'ihe metụtara ihe a na-eme na mba ndị mepere emepe. Ọ tụkwara alo maka usoro na atụmatụ ga-eme ngwa ngwa ị nabata na mmejuputa iwu ụkpụrụ dijitalụ na gburugburu ebe obibi Naijiria. E bipụtara nnyocha ahụ na International Journal of Global Business. 

Na osiso ọdịda akụ na ụba n'ihi ndabere na mbupụ mmanụ na ọdịda ọnụ ahịa dọla, Osofisan gbara gọọmentị Naịjirịa ume ka ha jiri ngalaba ICT n'ihi na o nwere ọtụtụ ihe inye aka na akụ na ụba Naijiria ma ọ bụrụ na etinye ego n'ime ya, o kwuru na agbanyeghị ihe ịma aka na-eche Naijiria ihu, e kewapụtara ọrụ nde 12 na mpaghara a site n'afọ 2012 ruo n'afọ 2016. E kwuru okwu a na 9th Annual Forum of Laureates of the Nigerian National Order of Merit n'Abuja. 




#Article 467: Adenrele Sonariwo (331 words)


Adenrele Sonariwo bụ nwafọ Naịjirịa bụ onye ọchụnta ego na onye na-arụ ọrụ nka. Ọ bụ onye guzobere Rele Art Gallery na Military Street, dị n'Onikan,na Lagos Island, dị na Legos, na Naijiria . Ọ bụ onye na-elekọta ụlọ ndozi mbụ nke Naijiria na 57th Venice Biennale n'afọ 2017.

Sonariwo nwetara nzere bachelọ ya n'ihe ndekọ ego na Mahadum nke Howard, were gawa ị rụ ọrụ na PricewaterhouseCoopers dị ka onye na-edekọ ego ide ruru afọ anọ.   O nwere nzere masta ma Multimedia Communications si na mahadum Academy of Art, nakwazị Satifiketi na Curating Contemporary Art Exhibitions na Mahadum nke Arts London . 

Mgbe ọ laghachiri Naịjirịa, ọ tọrọ ntọala Rele Art Gallery n'afọ 2010, agbanyeghị na ọ bidoghị dị ka ụlọ nlegharị anya ruo n'ọnwa Febụwarị, n'afọ 2015.  N'afọ 2011, oge echiche nke ebe ahụ malitere ịgba mkpọrọgwụ, ọ nwara ị malite mahadum nka na Naijiria nke ọ kpọrọ The Modern Day School of the Arts.   Ọ bụ ụlọ akwụkwọ na-ese ihe maka ndị hụrụ nka n'anya nwere ike ịrapara na ọrụ ndị ọzọ. 

N'afọ 2017, Sonariwo ghọrọ onye na-elekọta ụlọ ndozi nke mbụ nke Naijiria na 57th Venice Biennale .   Emmanuel Iduma bụ onye edemede na onye nnyocha nka so ya. Ịsiokwu mbipụta a bụ Viva Arte Viva  ,paviliọn ndị Naịjirịa gosipụtara ọrụ Victor Ehikhamenor, Peju Alatise, na Qudus Onikeku .   

Sonariwo meriri na Future Awards for Arts and Culture n'afọ 2016.  Ọ nọkwa na Power List of influencers in culture n'afọ 2016  n'afọ 2017.  N’ọnwa Maachị nke afọ 2017, e depụtara ya dịka otu n’ime 100 Most Inspiring Women in Nigeria.  O kwuola okw na ihe omume TEDx,  ma bụrụkwa onye otu ndị juri na Dak'art Biennale nke mere n'afọ 2018.  O nwetakwara mkpuchi nke akwụkwọ akụkọ Guardian Life na Naijiria. 

N’afọ 2018, Vogue depụtara ya dịka otu n’ime “Five Coolest Women in Lagos” 

Sonariwo bu nwa nke Akarigbo nke Remo nke iri na asatọ, Oba Michael Sonariwo, onye nwụrụ n'afọ 2016 mgbe ọ dị afọ iri asatọ. 




#Article 468: Adepeju Jaiyeoba (289 words)


Adepeju Opeyemi Jaiyeoba (a mụrụ n'ọnwa Nọvemba n'afọ 1983) bụ nwafọ Naijiria bụ onye ọchụnta ego e ji elekọta mmadụ nakwazị ọnụ na-ekwuru onye a na-emegbu, guzobere Brown Button Foundation nakwa Mother's Delivery Kit nke na-emepụta oherenlekota ahụike dị ọnụ ala na akọrọngwa e ji a mụ nwa nye ndị nne na-atu anya ị mụ nwa na Naijiria .

Jaiyeoba mụrụ ọrụ dị ka onye ọka ikpe ma gaa Mahadum nke Obafemi Awolowo dị na Ile-Ife.   O nwekwara ọzụzụ na azụmaahịa na Mahadum nke Texas na Austin dị na mba Amerịka nakwazị Coady International Institute,dị na Kanada.  

Ọrụ Jaiyeoba i ji belata ọnwụ nne na nwa bụ ka ọnwụ nke ezigbo enyi n'oge ịmụ nwa gachara n'afọ 2011 na akụkọ nke ndị ọzọ. Ọ chọpụtara na ụmụ nwanyị 145 na-anwụ ị mụ nwa, na ụmụaka 2,300 na-anwụ tupu ha eruo afọ ise na Naijiria. 

Barack Obama kpọrọ Jaiyeoba aha na adreesị ya n'afọ 2014 na Young African Leaders Presidential Summit na Washington  ma nabatakwa ya na White House n'afọ 2015.  N'afọ 2014, ha malitere ị ke akọrọngwa e ji a mụ nwa ka ha hụtachara mmebi nwere ike ị dị n'ihi enweghị ihe na-adịghị ọcha dịka mma na-ataghị nchara e ji ebibi eriri jịkọrọ nne na nwa mgbe a na-amụ nwa. Ka a na-eru n’afọ 2015, ha ekesaala akọrọngwa 8,000  nakwazi akọrọngwa 300,000 ka afọ 2017 ruru. 

N'afọ 2017 o kwuru okwu na TEDx . 

O kwuola okwu n'ọtụtụ ihe omume obodo Naijiria nakwa nke ụwa ma na-aga n'ihu na-akpali ndị ntorobịa nke Afrịka i me ihe.

E gosipụtara Jaiyeoba n'ọtụtụ nhiwe dị elu. O kwuru okwu na Africa Shared Value Summit nke afọ 2020;  The Platform Nigeria - beyond politics n'afọ 2018;  Social Media Week Lagos n'afọ 2018; 




#Article 469: Adesua Etomi (404 words)


Adesua Etomi-Wellington, nke a makwaara dị ka Adesua Etomi (a mụrụ n'ụbọchị 22 n'ọnwa Febụwarị n'afọ 1988),bụ nwafọ onye Naijiria na-eme ihe nkiri.  N'afọ 2014, ọ pọtara n'ihe nkiri izizi ya Knocking On Heaven's Door .  O meriri Best Actress in a Drama na 2016 Africa Magic Viewers Choice Awards maka ọrụ ya na ihe nkiri ịhụnanya nke afọ 2015 a kpọrọ Falling .  

A mụrụ Tolulope Adesua Etomi na Owerri, dị n'Imo Steeti, n'ụbọchị nke 22 n'ọnwa Febụwarị.   Ọtụtụ mmadụ kwuru afọ ọmụmụ ya bụ afọ 1988.    Agbanyeghị, n'ajụjụ ọnụ e mere na Jenụwarị n'afọ 2016, Etomi gwara Pulse Nigeria na ọ dị afọ 29.  Ọzọkwa, Answers Africa bipụtara otu edemede na Maachị nke afọ 2016 na-ekwu na ọ dị afọ 30.  Nna ya bụ onye agha nke agbụrụ Esan na nne ya bụ injinia nke agbụrụ Yoruba .  Ọ bụ ọdụdụ nwa n'ime ụmụnne atọ.  Etomi gara ụlọ akwụkwọ Corona dị na Victoria Island, na Legos, ebe o sonyere na otu ihe nkiri  mgbe ọ dị afọ asaa. Mgbe nke ahụ gasịrị, ọ gara Queen's College, na Legos tupu ọ kwaga na United Kingdom mgbe ọ dị afọ 13. Etomi mechara nweta diplọma na physical theatre, musical theatre and performing arts na City College Coventry n'afọ 2004.  Mgbe ọ gụsịrị akwụkwọ ndị a n'afọ 2006 nweta distinshọn atọ, ọ mụrụ drama and performance na Mahadum nke Wolverhampton, ebe o ji fest klaasị gụchaa . 

Ihe nkiri Etomi mere gụnyere Arbitration,  Wedding Party,  na Falling .  Omume ya na Falling nwetara ya  Africa Magic Viewers Choice Award for Best Actress in a Drama n'afọ 2016.   Ihe nkiri ndị ọzọ ama ama ọ pụtara na ya gụnyere A Soldier's Story (2015), Out of Luck (2015),  na Couple of Days (2016).  Etomi zara Shiela n'agba nke anọ na nke ise nke Shuga, ihe nkiri onyonyo banyere mgbochi HIV / AIDS .   Etomi malitere ị bụ Amaka Obiora, onye uwe ojii nzuzo, n'ihe emume onyonyo Yemisi Wada a kpọrọ LasGidi Cops, nke pụtara na June n'afọ 2016 na televishọn.  E gosiputara ya na ndepụta nke Vogue's list of 14 global superstars. 

Etomi kwetere ị lụ Banky W n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2017.   Di na nwunye ahụ lụrụ di na nwunye ọdịnala n'ụbọchị nke 19 n'ọnwa Nọvemba, agbamakwụkwọ ụlọ ikpe ha bụ n'ụbọchị nke 20 n'ọnwa Nọvemba, nakwa agbamakwụkwọ ndị ọcha n'ụbọchị nke 25 n'ọnwa Nọvemba n'afọ 2017; nke e mere na Cape Town, na South Africa . 




#Article 470: Adesuwa Onyenokwe (646 words)


Adesuwa Onyenokwe (a mụrụ n’ụbọchị nke 8 n'ọnwa Ọgọst n’afọ 1963 n’Ibadan) bụ Onye onyonyo Naijiria.  Ọ bụ onye na-emebu ihe nkiri na NTA tupu ọ ghọọ onye nchịkọta akụkọ nke magaziini akụkọ Todays Woman.  Ọ bụ onye na-ekwu okwu okwu mmemme nke mmemme ahụ Seriously Speaking nke bịara na onyonyo n'afọ 2014.   Ọ bụ onye na-ekwu okwu agbamume na onye na-enye ndụmọdụ gbasara ịkọwapụta okwu, bi na Legos na Naijiria.

A mụrụ Adesuwa Onyenokwe n'ụbọchị nke 8 n'ọnwa Ọgọst,n'afọ 1963 na Ibadan, dị n'Oyo steeti,na Naijiria nke otu ezinụlọ ji ụmụ 11. Ọ bụ nwa nke ise. ti n'afọ 1988. Di na nwunye a nwere umu isii. 

Nna ya chọburu ka ọ bụrụ onye ọka ikpe mana Adesuwa nọ na-arọ nrọ ihe onyonyo mgbe niile site na nwata. Nzute mbụ Adesuwa Onyenokwe zutere mgbasa ozi bụ mgbe ndị National Youth Service Corp (NYSC) zigara ya ka ọ jee ozi na Nigerian Television Authority (NTA) na Sokoto Steeti n'afọ 1983. Onye isi nke ngalaba ihe ngosi nke ọdụ ahụ n'oge ahụ, Maazị Danladi Bako, họpụtara ya ka ọ gosi usoro mmemme ụmụaka n'ihe onyonyo. Nke ahụ bụ nke mbụ ọ pụtara dị ka onye ngosi n'onyonyo. Mgbe ọ fechara ala nna ya n'afọ 1984, ọ hapụrụ Sokoto Steeti ma nara ọrụ dịka onye nkuzi na Akenzua II Grammar School,dị na Benin, n'Edo Steeti. N'afọ 1985, ọ laghachiri na mgbasa ozi mgbe ọ kwetere ọrụ na Bendel Broadcasting Service n'oge ahụ nke mechara gbanwee kpọwa ya Edo Broadcasting Service (EBS). Mgbe ọ lụrụ di n'afọ 1988, ọ hapụrụ obodo Benin iji binyere di ya bi na Legos. Ọ gbara arụkwaghịm n'Edo Broadcasting Service ma banye na Nigerian Television Authority (NTA) na Legos 

O gosipụtara ọtụtụ mmemme na NTA. Ọ bụ onye ngosi ihe ngosi magaziini NTA a na-akpọ Newsline. A na-eme mmemme ahụ ụbọchị Sọnde ọbụla site n'elekere itoolu nke abalị n’ọnọdụ nta akụkọ Network kwa ụbọchị. Otu n'ime ọrụ ya na-agaghị echefu echefu na NTA bụ mgbe e kenyere ya ọrụ ileta nleta Katọlik Pontiff, Pope John Paul II na Naijiria n'afọ 1998. Ọ lara ezumike nká mgbe ọ rụchara ọrụ afọ 15 na NTA. N'afọ 2000, o bidoro i mepụta ihe onyonyo nke ọkara awa were gosipụta onwe ya na TV nke akpọrọ  Today’s Woman with Adesuwa . Ndị ọrụ ochichi telivishọn nke Naijiria (NTA) nyere ya oge na ohere ị malite mmemme ahụ. Mmemme a were afọ iri tupu ọ kwụsị. 

N’afọ 2007, Adesua Oyenokwe weputara Today’s Women magazine, nke na-ede maka ndụ ụmụ nwanyị. Ọ bụ onye mbipụta na onye isi-akwụkwọ akụkọ nke akwụkwọ akụkọ ahụ. Ọ bụkwa onye nnọchi anya ihe nkiri onyonyo: TW Conversations, nke a na-egosi na Africa Magic nke DSTV. Ọ haziri ma kwado mkparịta ụka onye isi ala nke Naijiria Goodluck Ebele Jonathan n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2015. Ọ na-arụkwa ọrụ ngosi nke ọtụtụ ihe emumendị ama ama na Naịjirịa. Adesuwa bidoro ihe ngosi onyonyo ọzọ, Seriously Speaking n'ọnwa Julaị, n'afọ 2014. E mere ihe nkiri a na Channels TV ma nwekwaa mkparịtaụka ogologo oge nke ndị ama ama, ọnụ ọgụgụ ọha na eze na ndị ọbịa ama ama. N’abali iri n’onwa Ọgọst nke afọ 2016, Adesua Onyenokwe weputara emume nke usoro nke VLOG ya bu ‘Speaking my mind with Adesuwa’. Usoro izizi nke VLOG bụ ka a kpọrọ 'Identity' ebe ọ tụlere etu ahụmịhe na mbido nke Naijiria nwere ike isi kọwaa ụmụ amaala ya  n'ụzọ pụrụ iche karịa ka a na-eche. E mere emume a iji mee ncheta afọ iri ise na atọ ya. Ọ bụ ndị nwe ya bụ Multichoice Nigeria họpụtara ya,ndị nwe DSTV na GOtv, ka ọ rụọ ọrụ nke Aunty onye bụ isi na ihe nkiri onyonyo ya bụ Ultimate Love, nke na-amalite n'ụbọchị nke 9 n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2020 n'elekere 7:30 nke abalị WAT na DStv na GOtv. ọ bụ onye ọnụ n’eru n'okwu n'ihe gbasara nmekorita, na ahụ ike na Naijiria. 




#Article 471: Adetoun Ogunsheye (353 words)


Felicia Adetowun Omolara Ogunsheye (née Banjo ; a mụrụ n'ụbọchị nke 5 n'ọnwa Disemba n'afọ 1926) bụ nwanyi mbu na Naijiria ruru ogo prọfesọ. Ọ bụ prọfesọ nke na Mahadum nke Ibadan .  

A mụrụ Ogunsheye n'ụbọchị nke 5 n'ọnwa Disemba, n'afọ 1926 n'obodo Benin, na Naijiria, nke nne na nna ya bụ na Ogun Steeti .  Ọ bụ nwanne nwanyị okenye nke Lieutenant Colonel Victor Banjo na Ademola Banjo. Ọ gara ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Queens College, tupu ọ bụrụ naanị nwa akwụkwọ nwanyị na Yaba College of Technology n'afọ 1946. N’afọ 1948, ọ natara diplọma ya, bụrụ nwanyị mbụ gụsịrị akwụkwọ n’ụlọ akwụkwọ ahụ.  Ọ gara University College Ibadan, were gawa na Newnham College, Mahadum nke Cambridge, na UK, iji gụọ Geography na agụmakwụkwọ n'efu, na-enweta nzere bachelọ na masta n'afọ 1952 n'afọ 1956, n'otu n'otu; ọ ghọrọ nwanyị mbụ Naijiria n'ebe ahụ.  O nwetara asambodo masta ozo na Library Science na Simmons College, dị na Massachusetts, n'Amerịka n'afọ 1962. 

O guzobere  akwụkwọ  nke Mahadum nke Ibadan.  N’afọ 1973, ọ ghọrọ prọfesọ na Mahadum nke Ibadan . N’ime afọ 1977 n'afọ 1979, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onyeisi Faculty of education mahadum ahụ. Ọ bụ nwanyị izizi ghọrọ onye isi na mahadum ọbụla na Naijiria.  O jere ozi dị ka onye ndụmọdụ nye otu dị iche iche gụnyere International Federation of Library Associations and Institutions (  ); UNESCO ; Associationtù Mba Nile nke  Akwụkwọ  Akwụkwọ (  ); Federationtù Mba Nile nke Ndị Documentalists (FID); British Council na World Bank .

Ọ natara Ford International Fellow, n'afọ 1961; the Hon. DLS of Simmons College, n'afọ 1969; the Simmons College International Alumnus Award, n'afọ 1979; the  for Senior African Scholars, n'afọ 1980; the Decade of Women Certificate of Merit for Outstanding Achievement, n'afọ 1985; Fellow, , n'afọ 1982 na Nigerian Academy of Education, n'afọ 1985; Hon. Doctor of Letters (D.Litt.) , n'afọ 1990;  the International Education Hall of Fame, na N'afọ 2000. Ọ jikwa ọkwa onye isi oche nke Iyalaje nke Ile-Oluji n'afọ 1982.  Mahadum nke Ibadan bara ebe obibi ụmụ nwanyị postugrajueti aha ya n'okpuru nlekọta nke Prof. Abel Idowu Olayinka. 




#Article 472: Agbani Darego (789 words)


Chief Agbani Darego, MFR   (a mụrụ Agbani Darego,    n'ụbọchị nke 22 n'ọnwa Disemba n'afọ 1982) bụ nwafọ Naijiria bụ onye ngosi nlere anya na ịma mma, onye enyere okpu mmeri na Miss World n'afọ 2001 . Ọ bụ nwa afọ Afrịka mbụ meriri  na Miss World . 

Darego bụ onye Abonnema a mụrụ na Legos n'ezinụlọ dị ka nwa nke isii nke ụmụ asatọ. Mgbe ọ dị afọ abụọ, ezinụlọ ya kwagara Port Harcourt ebe a zụlitere ya na D-Line .  Darego gara Bereton Montessori Nursery and Primary School, ma mgbe o ruru afọ iri ka e zigara ya n'ụlọ akwụkwọ obibi iji gbochie ya ịhụta nne ya nke na-arịa ọrịa kansa ara . Nne ya, Inaewo, nwere ahia osikapa na ebe a na-ere akwa, ma o nwụrụ n'afọ abuo nwatakiri nwanyị ya bachara ụlọ akwụkwọ obibi. Darego ekwuola banyere otú ọnwụ nne ya si kwadobe ya maka nsogbu dị n'ọdịnihu. Mgbe ọ dị afọ iri na ụma, Darego chọsiri ịbụ onye ngosi nke nlere anya ike, ma nwalee maka asọmpi M-Net Face of Africa n'agbanyeghị na nna ya akwadọghị ya, mana a họrọghị ya dịka onye ruru n'ikpeazụ. Darego gara Federal Government Girls' College,n'Abuloma .  Mgbe ọ gụsịrị ụlọ akwụkwọ sekọndrị, ọ gara Mahadum nke Port Harcourt ebe ọ gụrụ akwụkwọ sayensị kọmputa na mgbakọ na mwepụ. 

N’afọ 2001, Darego kpuru okpuru dịka Nwanyị kacha maa mma na Naịjirịa. N'ịmegide nkwenye a ma ama, Darego  nọchighị Valerie Peterside mgbe ewepụsịrị nke a ka ọ sonye n'asọmpi Miss Nigeria. Ka ọnwa ole na ole gasịrị, ọ bụ onye na-asọ mpi na Miss Universe, were bụrụ onye mbụ nke Naijiria ị nọ n'etiti ndị isi 10 nke ọkara ikpeazụ, ma bụrụkwa onye nke asaa n'asọmpi niile. Ọ bụ naanị ya bụ onye yiri uwe e ji egwu mmiri kachasi dị ugwu n'anya n'ime mmadụ iri ahụ ruru ọkara emume nke ikeazụ, megide uwe e ji egwu mmiri kpughere ekpughe ndị ọzọ yi n'oge asọmpi uwe e ji mmiri. 

N’ọnwa Nọvemba n’afọ ahụ, ọ ghọrọ onye izizi nke Afrịka zọọrọ aha Miss World (Ndị meriri n'Afrịka gara aga Penelope Coelen na Anneline Kriel si South Africa, bụ ndị agbụrụ Europe, Antigone Costanda, onye nọchitere anya Ịjipt n'afọ1954 bụ onye Grik). A nabatara mmeri Darego na mba ya, ọchịchị otu afọ ya gụnyere njem ọma na ịhazi ọhụhụ na nnọchite nke pajentị ahụ, yana nsọpụrụ mba nke MFR .

Tupu mmeri MBGN, Darego agbala na mbipụta nlereanya ngwá ahịa maka ndị ụlọ ahịa Collectables, na-iso mmeri ya na Miss Universe, Naomi Campbell kpọrọ ya isonye na Frock 'n' Roll - ọrụ ejiji nlereanya ebere na Barcelona, n'oge na-adịghị anya,ọ na-akpakọrịta ịme ngosi uwe  n'Amerịka.  N'oge na-adịghị anya ọ chịchara dị ka Miss World, ndị nnọchi anya London na Paris  Next Model Management nọchitere anya ya were nweta nkwekọrịta ọrụ afọ atọ na L'Oréal, bụrụ naanị onye ngosi uwe ojii nke abụọ mezuru ihe ngosi a mgbe Vanessa Williams gasịrị, ndị na-ese ya foto bụ Annie Leibovitz, aha ukwu na ndị Amerịka sere ndị  foto . Akara ndị ọzọ o meere ngosi uwe gụnyere Avon, Christian Dior, Sephora, Target, na Macy’s . Darego apụtagokwa na Elle, Marie Claire, Allure, Trace, Stitch, Cosmopolitan, na akwụkwọ akụkọ Essence, na-arụrụ ọtụtụ ndị nrụpụta gụnyere Oscar de la Renta, Marc Bouwer, Tommy Hillfiger, Ralph Lauren, na Gianfranco Ferre ọrụ.

N'obodo ya, Darego a pụtago na mgbasa ozi maka ntutu isi akara Gentle Touch na onye ngosi uwe Oluchi, rụọkwazị ọrụ dị ka Face of Arik Air .  O megokwa ihe mkpuchi akwụkwọ nke Complete Fashion, Mania, ThisDay Style, Genevieve, True Love, na TW Magazine .

Darego e kpebiela ọtụtụ asọmpi, ejiji na ịme ngosi uwe gụnyere Miss World nke afọ 2014, Miss England nke afọ 2002,  Mr Scotland nke afọ 2002,  na Elite Model Look Nigeria nke afọ 2012 na nke afọ 2014.  N'afọ 2010, ọ malitere ejiji usoro Stylogenic n'igwe onyonyo na Naijiria, ma ka afọ atọ gachara kwupụta maka denim renji ya, AD by Agbani Darego, nke gụnyere jiin, uwe, ugogbe anya anwụ na akpa.

Mgbe mmeri ya n'afọ 2001, ndị Council of Chiefs nke Legos nyere Darego onye isi na nsọpụrụ. N'oge o tinyere ego ya, ọ bụ otu n'ime ndị isi na-abeghị nka na Naijiria. 

N'ihi oge ọrụ ya, Darego hapụrụ Mahadum nke Port Harcourt, mana mgbe ọ kwagara na New York ebe ọ bịanyere aka ọrụ na Next Model Management, Ford Models, na Trump Models, o debanyere aha na Mahadum nke New York ịmụ maka akparamaagwa, akwụkwọ nkeọgụchara n'ọnwa Mee nke afọ 2012.

N’ọnwa Eprel n'afọ 2017, Darego lụrụ onye ya na ya bi kemgbe bụ Ishaya Danjuma, nwa nwoke nke biloniya General Theophilus Yakubu Danjuma, na emume emere na Marrakesh . Ha nwere nwa nwoke a mụrụ n'ọnwa Septemba n'afọ 2018.




#Article 473: Francis Chukwuemeka Eze (458 words)


Francis Chukwuemeka Eze bụ onye ọkammụta ala Naịjirịa na nyocha. Ọ bụ  onye isi nke Mahadum  Federal University of Technology, Owerri .  Ọ bụ onye natara ntulugo  agụmakwụkwọ Commonwealth Academy, Association Commonwealth Mahadum, London, 1983; onye natara onyinye, Kọmitii  nyocha  Mba Nile, India,  n'afo 1995.   Onye otu   Naịjirịa University Physics Series (odeakwụkwọ kemgbe 2002),  Naịjirịa Institute Physics.

Amụrụ Francis Chukwuemeka Eze   na ubochi iri na atọ  na ọnwa iri n'afọ 1956 na Onicha, na state Anambra nke   Naịjirịa na ezi na ụlọ  Clement Diwoha na Grace Martha Ezejimadu.

Ọrụ nkuzi Eze bidoro n'afo 1981 na  Mahadum Federal University of Technology,  nke Bauchi . Ọ ghọrọ ọkammụta nke physics n'afo 2003, ma ahọpụtara ya dika  onye isi nke Mahadum Federal University of Technology, Owerri n'afo 2016, mgbe ọruchara   ọru  n'ọkwa  dị iche iche n'ụlọ akwụkwọ ahụ.  Tupu nke ahụ, a họpụtara ya dika osote Okanmuta na Physics na  Mahadum Federal University of Technology, Owerri n'ubọchị mbụ nke ọnwa iri n'afo 1999.

Eze  bụrurịị ọkammụta  nke Physics na mpaghara  School of Physical Sayensi (nke bụbu mpaghara  School of  Sayensi), nke Mahadum  Federal University of Technology, Owerri kemgbe ụbọchị   mbụ nke ọnwa iri n'afo 2003.  O meriri onye na-arụ ọrụ dika onye isi  School nke   Sayensi  Mahadum nke FUTO  bu otu ihe emetubeghi na ụlọ akwụkwọ ahụ  wee rụọ ọru dị ka onye isi nganaba  sayensi na Mahadum ahu. Ọ rụrụ ọru dị ka onye osote onye isi ochịchị (nchịkwa) nke Mahadum  FUTO, site na ubochi iri n'ato nke ọnwa itolu n'afọ 2013, ruo n'afọ 2016.  Ọkammụta Eze  rụrụ dika onye nkuzi, nyocha na ochịchị nke Mahadum ihe karịrị  afọ iri atọ n'otu , nke gbasara karịa Mahadum asaa ebe ọnọ nyere ihe karịrị  ụmụ akwụkwọ na eme nyocha  nari atọ   aka na inweta ntutru ugo na ogo okachamara   Sayensi , teknuzu . Ọkammụta Eze na-arụsi ọrụ ike na nyocha dị mma na Ahụike Ahụike Ahụike na Ahụhụ nke Ahụhụ, Mkpa ihe nkiri siri ike, mmeghari ume na mmebi mmebi site na iji ahịhịa nke mpaghara. Ọ rụọla ọrụ dika onye ndụmọdụ physics na Kọmitii teknuzu nke International Junior Science Olympiad (IJSO).  Ọ rụkwara ọrụ na Kọmitii ọrụ aka na ịmepụta usoro ọmụmụ maka agụmakwụkwọ kacha elu na sayensi nuklia na injinia nke NAEC na-akwado.  ọ rụkwara ọrụ dị ka onye ndụmọdụ fiziks na ndị otu na - ede edemede  na ịmepụta na ICT-gosipụtara akwụkwọ ọgụgụ physics na obodo Singapore - The New System Physics. 

Akwụkwọ  ebipụtara n'afọ 2017, nke akpọrọ Njirimara nke Nanocrystallite-CdS Mepụta nke Low-Cost Electrochemical Technique maka Thin Film Photovoltaic Application: Mmetụta nke Ntọala Volta, Eze mere nchọpụta  njirimara nke ihe nkiri ise nanocrystallite- CdS pere mpe n’ime oge nwere oge. Nchọpụta X-ray gosipụtara ọdịdị na ọkpụrụkpụ nke crystallite. Nyocha ọzọ na-atụlekwa omume nke akụkụ nke Nchọpụta ahụ. 




#Article 474: Betty Anyanwu-Akeredolu (259 words)


Betty Anyanwu-Akeredolu (a mụrụ n'afọ 1953) bu akwakọlchọristị, onye na-enyere ndi mmadu aka, ma burukwa nwunye onye isi ala nke Ondo Steeti na Naijiria. Ọ lụrụ gọvanọ bụ Oluwarotimi Odunayo Akeredolu .  O bu onye hiwere Breast Cancer Association nke Naijiria. 

A mụrụ Betty Anyanwu- Akeredolu  n'ụbọchị nke 20 n'ọnwa Julaị n'afọ 1953, na ezi na ulo nke onye isi BUB na Nneoma Dora Anyanwu, na Emeabiam, nke Owerri-West, na Imo Steeti .  Anyanwu-Akeredolu gara Mahadum nke Naijiria,dị na Nsukka ebe ọ nwetara nzere bachelọ nke sayensị na zuuọlọji n'afọ 1977. O nwere akara nzere masta na sayensị nke azụ, nke isi agụmagụ ya bụ akwakọlchọristị, na Mahadum nke Philippines dị na Visayas n'obodo Iloilo . 

Ọ malitere ọrụ ya dị ka ọkachamara n'ịkụ azụ mgbe ọ na-arụ ọrụ na Ngalaba Na-ahụ Maka Azụ n'ogo gọọmentị etiti. Ọ lara ezumike nká n'afọ 2005.   Ọ bu onye na-azu ahia azụ ma na enyekwa ndumodu site na ulo oru ya, Aquatek Farms Ventures.  Na mgbakwunye, ọ banyela na ndọrọ ndọrọ ọchịchị kemgbe afọ 2007 ma na-arụsi ọrụ ike n'oge a (2017). 

N’afọ 1997, a chọpụtara na ọ na-arịa kansa ara. Ọ gara nlekọta ma gbakee. Ọ malitere otu ụlọ ọrụ bụ ndị ọrụ ebere, Breast Cancer Association of Nigeria (BRECAN)  iji mee ka a mata banyere ọrịa a. O ritela ugo na ntunye ọrụ ya na mbọ ọ na-agba i buso ọrịa kansa aha na Naịjirịa. 

Ọ bụkwa onye nkwado nke otu ‘Bring Back Our Girls’. 

Ọ lụrụ Oluwarotimi Odunayo Akeredolu, SAN .   Ha nwere ụmụ anọ na ụmụ ụmụ anọ. 




#Article 475: Betty Apiafi (287 words)


Betty Jocelyne Okagua - Apiafi (onye a mụrụ n'ụbọchị nke 19 n'ọnwa Febrụwarị n'afọ 1962) bụ onye ndọrọ ndọrọ ọchịchị Naịjirịa, onye na-ahụ maka akụ na ụba, onye rụburu ọrụ n'ụlọ akụ na ezumike nka, na onye mmụta. A họpụtara Apiafi na Sineti Naịjirịa 

N'oge ọrụ ya n'ụlọ nnọchị anya (2007-2019), Apiafi bụ onye nkwado siri ike n'ihe gbasara ụmụ nwanyị, agụmakwụkwọ na mgbanwe ngalaba ụlọ akụ. Ụmụ nwaanyị ndị ọzọ a hoputara gụnyere Folake Olunloyo, Maimunat Adaji, Martha Bodunrin, Suleiman Oba Nimota, Mulikat Adeola Akande,  Ọ kwadoro ọtụtụ atụmatụ iwu ma rụọ ọtụtụ ọrụ a kpọrọ ụfọdụ n'ime ha n'okpuru;

Apiafi chịkọtara ọtụtụ kọmitii n'oge ọrụ ya na ụlọ nnọchi anya site n'afọ 2007 ruo afọ 2019. Ha gụnyere:

N'ime ọtụtụ ndị ezi ihe so ndọrọ ndọrọ ọchịchị ya, ọ kwadokwara Medical Residency Training Bill, n'afọ 2017; National Medical Laboratory Science and Technology College Jos Bill, n'afọ 2017 nke onye isi ala Naijiria mechara kanye n'iwu..

N’afọ 2011, Hon. Betty Apiafi so na ndị omeiwu ahọpụtara n'ọtụtụ Naịjirịa iji mezigharị Iwu nke Naịjirịa nke afọ 1999 nke onye isi ala Naịjirịa oge ahụ bụ Dr. Goodluck Ebele Jonathan kwadoro.

Ọ bụkwa onye otu PAN Africa Parliament 2007-2015, onye isi nke Delegation House of Representatives to PAN African Parliament 2011- 2015.

A hoputara Betty Apiafi n'ime Sineti nke Naijiria nke Mgbakọ nke 9 n'afọ 2019 n'okpuru People's Democratic Party. Ugbu a ọ na-anọchite mpaghara Rivers West Senatorial District. Ọ bụ nwanyị mbụ so na ndị nnọchi anya ụlọ ndị omebe iwu Naịjirịa na onye otu Sineti si na Rivers steeti .

Ka ọ dị ugbu a, dịka onye a ma ama na ndị omeiwu nke 9 nke Naijiria, ọ dọnyelera iwu ndị a ukwu n’ihu ndị Sineti:




#Article 476: Betty Irabor (186 words)


Betty Irabor bụ onye Naijiria na-ede akụkọ,onyena-enyere mmadụ aka, onye nhiwe na mbiputa nke Genevieve magazine. O nweburu otu kọlụm na akwụkwọ akụkọ Black  Beauty UK. O nwekwara ntọala na-akwalite ị mata maka ọrịa ara ure, ịchọpụta ya n'oge na ọgwụgwọ.  

A mụrụ Irabor n'ụbọchị nke 25 n'ọnwa Maachị, n'afọ 1957.

Betty Irabor bụ otu n’ime ndị ode akwụkwọ bụ ọkaibe na ndị na-ebipụta akụkọ na Naijiria. Irabor mụrụ asụsụ Bekee na mahadum were tinyezie isi n'ibipụta akwụkwọ. Ọ rụrụ ọrụ dịka onye nta akụkọ na akwụkwọ akụkọ Concord, ọrụ ndị nwe onwe ha na Vanguard, The Guardian,Thisday na Black  Beauty magazine na UK na ndị ọzọ na mba ofesi. N'afọ 2005, onye ọchụnta akụkọ mgbasa ozi na onye edemede a malitere Genevieve Foundation nke na-eme Pink Ball kwa afọ dị ka ụzọ e ji enweta ego e ji enyere ndị na-arịa ọrịa kansa aka.  A makwaara ya dịka onye ngosi nke Life's Lessons with Betty Irabor. Ọ bụ ọkà okwu na onye nnọchi anya nke na-ekesa foto ị kwalite ma ị kwado ngosipụta uwe site na Instagram maka ndị na-eso ụzọ ya ruru 80,000 [bettyirabo] 




#Article 477: Bilkisu Yusuf (1091 words)


Bilkisu Yusuf, nke a makwaara dị ka Hajiya Bilkisu Yusuf, (Disemba 2, 1952 #x2013; Septemba 24, 2015), bụbu onye nta akụkọ Naịjirịa, onye ode akwụkwọ na onye ndezi akwụkwọ akụkọ ama ama n'Abuja, Kano na Kaduna,nke Naijiria . A maara ya na Naijiria maka ị bụ nwanyị mbụ na-edu ụlọ ọrụ akwụkwọ akụkọ, were jee ozi dịka onye nchịkọta akụkọ maka mmadụ nyee ụlọ akwụkwọ akụkọ abụọ ọzọ. Ọ bụ onye Awusa, Alakụba, onye nkwado ụmụ nwanyị, na onye na-akwado otu ngwakọta ofufe dị iche iche, onye a ma ama maka ị bụ onye ndụmọdụ nye onye  isiala Naịjirịa n'ihe gbasara mba ofesi yana ịtọ ntọala ndị otu NGO, dịka Women In Nigeria (WIN) na Federation of Muslim Women Association. (FOMWAN). A zọgburu Yusuf na 2015 Mina stampede ka ọ nọ na Haj na Mecca,na Saudi Arabia .  

A mụrụ Bilkisu Yusuf n'ụbọchị nke 2 n'ọnwa Disemba, n'afọ 1952.  Ọ gụrụ akwụkwọ praịmarị ya n'ụlọ akwụkwọ Ansar Primary,nke Kano n'afọ 1964, were gaa ụlọ akwụkwọ sekọndrị na Government Girls College, nke Dala,dị na Kano. 

Akwụkwọ mahadum nke Yusuf gụrụ bụ na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na nta akụkọ. Ọ nwetara nzere bachelọ na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na Mahadum nke Ahmadu Bello na Zaria, dị na Naijiria; ogo mmụta masta na sayensị ndọrọ ndọrọ ọchịchị na mmekọrịta mba ụwa na Mahadum nke Wisconsin – Madison na Madison, dị na Wisconsin, n'Amerịka; na ogo mmụta dị elu na nta akụkọ site na International Journalism School na Moscow State Institute of International Relations na Moscow, dị na Rọshịa, n'afọ 1986.  

Ọ lụrụ Alhaji Sanusi Ciroma Yusuf, onye mechara bụrụ onye isi ikpe obodo.  Di na nwunye ahụ nwere ụmụ abụọ, nwa nwoke Moshood Sanusi Yusuf na nwa nwanyị Nana Fatima.   Ha mechara gbaa alụkwaghịm.  Di ya nke mbụ nwụrụ mgbe ọ dị afọ 73.  Ọ lụrụ di ya nke abụọ, bụ Mustapha Bintube. 

E nyere Hajiya Bilkisu Yusuf aha nsọpụrụ bụ Hajiya mgbe e  mechara njem uka na Mecca (Haji bụ ụdị nwoke). Ọ nwụrụ mgbe ọ na-eje ozi dịka onye ndu ụmụ nwanyị n'aha National Hajj Commission nke Naijiria. 

Bilkisu Yusuf bụ onye nta akụkọ nke akwụkwọ akụkọ Daily Trust na Leadership n'Abuja,nke Naijiria.  Mgbe o si Mahadum nke Wisconsin-Madison lọghachi, ọ ghọrọ onye nwanyị mbụ ị bụ editọ na Sunday Triumph,na Kano, site n'afọ 1983 ruo n'afọ1987.   O ji ọkwa onye nhazi na New Nigerian, na Kaduna, n'afọ 1987 na Citizen Magazine, na Kaduna, n'afọ 1990.  A ma ya ama maka kọlụm ya bụ Civil Society Watch.  Ọ rụsiri ọrụ ike na The Nigeria Association of Women Journalists (NAWOJ), nke zụrụ ụmụ agbọghọ na-ede akwụkwọ nta akụkọ na Naijiria . 

Yusuf bụbu onye ndụmọdụ onye isi ala Naịjirịa n'ihe gbasara mba ofesi.  Ọ bụbukwa onye a ma ama na-ịkwado ụmụ nwanyị.  O guzobere ọtụtụ NGO, dị ka Women In Nigeria (WIN), nke bụ otu n'ime nzukọ izizi na-akwado ụmụ nwanyị na Naijiria,   Federation of Muslim Women Associations in Nigeria (FOMWAN),   the Nigerian Interfaith Action Association Against Malaria (NIFAAM),  na Health Reform Foundation of Nigeria (HERFON),  Ọ bụ onye isi oche nke Advocacy Nigeria.  O nọ na-arụ ọrụ na ' Bring Back Our Girls', nke e mere iji dulata ụmụ agbọghọ Chibok.

Ihe ị zọgbu mmadụ mere n'ebe nkwụsị dị na Mina, Saudi Arabia n'ụbọchịnke 24 n'ọnwa Septemba, n'afọ 2015, n'ihe dị ka elekere 9 nke ụtụtụ. Ìgwè mmadụ ahụ si Muzdalifah na-aga Jaramat, ebe ndị njem uka na-atụ okwute na ogidi iji gosipụta ị tụ ekwensu okwute n'oge Hajj.  Ha ga-esi ebe ahụ gawa nnukwu ụlọ alakụba dị na Mecca. A zọgburu ihe karịrị ndị njem ụka mmadụ 2,000 n’oge nzọgbụ ahụ, ọ fọrọ obere ka ọ bụrụ narị abụọ n’ime ha bụ ndị amaala Naijiria.   Bilkisu Yusuf bụ onye a mara n’ime ndị ahụ nwụrụ.  Ndị ọzọ a ma ama na Naịjirịa gụnyere Prọfesọ Tijjani El-Miskin. 

Saudi Arabia bụ mba Middle East nwere ọnụọgụgụ 27,752,316.  Ọ bụ ụlọ nye ụlọ alakụba abụọ nke kachasị nsọ na okpukpe Alakụba. Otu n'ime ndị a bụ Masjid al-Haram na Mecca, nke bụ ebe njem a. Nke ozo bụ Masjid an-Nabawi nke Medina, ebe olili ozu nke onye amụma Muhammad .  Njem a a na-aga Mecca bụ ogidi nke ise nke Alakụba ma dịka nkwenkwe ya si dị, e kwesịrị i me y opekata mpe otu ugboro na ndụ ndị Alakụba ọ bụla.  Ọtụtụ puku mmadụ na-eme njem uka a kwa afọ site na gburugburu ụwa.

Nigeria bụ obodo nọ na ọdịda anyanwụ nke Afrịka. Obodo a nwere njikọ chiri anya nke nna ochie, nke na-akpata ịkpa oke megide ụmụ nwanyị. Ha nwekwara nsogbu ị da ogbenye na ọgwụ ọjọọ.  Ndị Boko Haram n’afọ 2014 tọọrọ ụmụakwụkwọ nke Chibok dị narị abụọ na iri na itoolu, nke mere ka mba ụwa nile gbaa mbọ ịzọpụta ụmụagbọghọ a. Kaosinadị, a chọtara ihe dịka 100 site n ’Eprel ruo na Mee nke afọ 2017. 

Ụlọ ọrụ nke onye isi ala Naịjirịa bụ Muhammadu Buhari wepụtara nkwupụta a na-eso nzọgbu ahụ: Onye isi ala Buhari na-esoro Guild of Editors nke Naijiria na Nigerian Union of Journalists n'ọnwụ dị mwute nke Hajiya Bilkisu, onye kwesịrị nṅomi, onye raara onwe ya nye, onye maara ihe, e nweere ntụkwasị obi, onye a kwanyeere ugwu nke ukwuu, onye editọ na onye ode akwukwo puru iche, agbanyeghị onwu, bu onye ga-abu ihe nlere anya nke ndi oru nta akuko, n'ime na ezi na Naijiria.  

Jibrin Ibrahim, onye ntụzi aka na Centre for Democracy and Development kọwara Yusuf dị ka nnukwu mmadụ, onye nkwado, onye nta akụkọ, onye mgbasa ozi na ọkachasị nwee ntụkwasị n'Alakụba, onye nwụrụ mgbe ọ na-efe Chineke. 

Dọkịnta Oby Ezekwesili, onye isi otu ‘ Bring Back Our Girls’ ma bụrụkwa onye minista na-ahụ maka agụmakwụkwọ na Naịjirịa n’oge gara aga kwuru sị, “Bilkisu lụrụ ọgụ n’oge ndụ ya niile maka agụmakwụkwọ ụmụaka. Ọ naghị agbanwe agbanwe na nkwado ya. Ike agwụghị ya ruo mgbe ọ nwụrụ. Anyi na-eto ihe ezigbo nwanne anyi nwanyi mere. Obi dị anyị ụtọ ị nabata ya dịka akụkụ nke ezinụlọ anyị.   

Aliyu Muktar, onye bụbu onye editọ nke akwụkwọ akụkọ Triumph onye ya na Yusuf rụkọtara ọrụ kwuru, Ọ bụụrụ m onye nlereanya, ezigbo nwanyị ji ọrụ aka, nke ọma na enweghị ntụpọ. Ị mara, ọ kara obi, na-ekwu eziokwu ma na-alụ ọgụ mgbe niile maka ndị e wedara n'ala. Ị makwazi ihe ndi ọ rụrụ n'oge gra aga; Hajiya bụ onye na-agaghị anabata ikpe na-ezighị ezi ebe ọbụla. 

Bilkisu Yusuf bụ otu n’ime ndị odeakụkọ iri abụọ na abụọ a gbara ajụjụ ọnụ maka akwụkwọ encyclopedic Nigerian Journalism nke Mike Awoyinfa na Dimgba Igwe dere. 




#Article 478: Bilkisu Funtuwa (238 words)


Hajiya Bilkisu Salisu Ahmed Funtuwa bụ onye ode akwụkwọ Naijiria . Ọ na-ede akwụkwọ ọgụgụ na Awụsa na-elekwasị anya n'ụmụ nwanyị Alakuba bụ ndị isi .  Ọ bu otu n’ime ndi a mara akuko banyere akwukwo ha ama dika “Kano market literature” ma obu Littattafan Soyayya - “books of love”. 

Akwụkwọ akụkọ ya jikọtara isiokwu nke ị kwalite ụmụ nwanyị na i nye nwanyị oke ha nke metụtara ndị Awụsa na Alakụba, nke sitere na ahụmịhe nke ya dịka onye otu ndị otu a.   Bilkisu Funtuwa na-akwusi ike n'ọrụ a na-atụ anya n’aka ya na omume okpukpe nke ịlụ karịa otu nwanyị bụ nke bụ ndụ nke ụmụ nwanyị Awụsa, na-edekwazị banyere etu a ga-esi luso ọnọdụ ndị a agha. Ọrụ Funtuwa na-elekwasị anya na ndị isi nwanyị na-eji agụmakwụkwọ ha yana ofufe okpukpe ha bulie onwe ha elu nke ọma. Ndị a na-arụ ọrụ nke ndị ọka ikpe, ndị dọkịta, na ndị ọrụ gọọmentị ma na-ebikwazị ndụ dịka ndị ọchụnta ego bara ọgaranya. Otu n'ime isiokwu akọwapụtara nke ọma n'ọrụ ya bụ ịhụnanya miri emi. N'ime ọrụ ya, di na nwunye na-emekọrịta mmekọrịta juputara na nkwanye ugwu, mmekọrịta chiri anya, na ihe ụtọ oge ha abụọ.  Na-ilekwasị anya na ụmụ nwanyị ị na-achịkwa ezinụlọ ha, akwụkwọ akụkọ ya na-agbakwa ụmụ nwanyị Alakuba ume ka ha lekwasị anya na agụmakwụkwọ ma na-ejigide okwukwe ha. 

Funtuwa na ezi na ụlọ ya bi na Funtua,na Katsina Steeti, na Naijiria . 




#Article 479: Bimbo Odukoya (396 words)


Abimbola Rosemary Bimbo Odukoya   (nee Abimbola Rosemary Segun-Williams) (September 12, 1960 - December 11, 2005) bụ pastọ Naijiria na onye mgbasa ozi ọma n'onyonyo nke lụrụ onye isi Fountain of Life Church,bụ Taiwo Odukoya .

Odukoya, nke a na-akpọkarị Pastor Bims,  bụ onye natara ihe nrịte karịrị 60 nke Nijiri ma mba ndị ọzọ maka onyinye ya maka iwulite ,na imepe obodo ya bụ Naịjirịa, na mpaghara ọdịda anyanwụ Afrịka, yana idu dịka nwanyị.nke ụkpụrụ omume dị elu na ihe nlereanya nye ọtụtụ ndị. Onye ode akwukwo, onye mgbasaozi a ma ama, onye okwu okwu n'ọgbakọ a na-achọ achọ, onye ọzụzụ ndị ntorobia na onye nkuzi ihe gbasara alụmdinanwunye, o sobu n'otu n'ime ndị Samsung họpụtara ị nọchite anya Naijiria maka i bu ọkụ nke Olimpiiki n'Athens,na Gris na 2004 Olympic Games .  Ọ nwụrụ n'ihi ihe ọghọm nke ụgbọelu Sosoliso nke Flight 1145 .

Odukoya mụrụ History na Archaeology na University of Ịbada ebe ọ gụsịrị akwụkwọ jiri Bachelor nke Arts pụta. Ọ maliteziri ọrụ ya na National Theater dị na Legos . N’oge na-adịghị anya ọ gbara arụkwaghịm i ji banye n'igbasa oziọma site n'afọ 1987 ruo n'afọ 1999, ọ rụrụ ọrụ dị ka onye isi ngalaba na-enye ndụmọdụ na TREM n’okpuru nduzi nke Bishọp Mike Okonkwo . Pastọ Bimbo luru onye isi nke Fountain of Life Church,  Pastọ Taiwo Odukoya, ha nwere umu ato, Tolu Odukoya, (Pastọ) Jimmy Odukoya na Tobi Odukoya.

N'oge ọnwụ ya, ọ bụ onye ọkaibe agadi ụkọchukwu nke The Fountain of Life Church na onye isi oche nke Discovery for Women . 

Ọ bụ onye nchịkọt nke Single and Married,  mmemme a na-agbasa n'ihe onyonyo na mpaghara Naijiria niile na mba ndị ọzọ nke na-ekwu banyere okwu ndị bara uru na-eche ndị mmadụ ihu n'alụmdi na nwunye na mmekọrịta. Ihe niile a na-akụzi n'ihe emume ahụ bụ Akwụkwọ Nsọ duziri ọdịnaya ahụ. A maara ya nke ọma dịka onye okwu okwu n'ọgbakoọ n'ime Naijiria na ụfọdụ mba ndị ọzọ.

Bimbo Odukoya banyere ụgbọ elu Sosoliso Flight 1145, na-aga Port Harcourt site n'Abuja . N'ụbọchị nke 10 n'ọnwa Disemba n'afọ 2005, ụgbọelu ahụ dara mgbe ọ dara na ọdụ ụgbọ elu mba na Port Harcourt ; Bimbo nyara mbido ada ahụ were nwụọ site na mmerụ ahụ n'ụbọchị 11 n'ọnwa Disemba nke afọ 2005.  Usoro ihe omume ụka ya na-aga n'ihu na njikwa nke nwa ya nwoke Othniel Jimmy Odukoya.




#Article 480: Biodun Obende (101 words)


Biodun Obende (a mụrụ n'ụbọchị nke 14 n'ọnwa Juun n'afọ 1987) bụ nwaafọ Naịjirịa bụbu onye na-agbabu bọọlụ na Finland. 

A mụrụ Obende n’Ajegunle n’afọ 1987 n’ime ezinụlọ nwere ọtụtụ ndị nwunye.O nwe ụmụnne itoolu. O nwere ụmụnne nwoke ndị okenye asaa na otu nwanne nwanyị. 

Uche Eucharia kpọrọ ya ka ọ bịa gbaa bọọlụ na Finland ebe ya na ndị Naịjirịa ndị ọzọ na-agba bọọlụ. Ọ bịarutere n'ọnwa Eprel n'afọ 2007 ma ọ na-agbara Kokkolan Palloveikot bọọlụ ugbu a. Ọ malitere i gba bọọlụ n'otu bọọlụ a na-akpọ NiceFutis nke na Finland  ma bụrụkwazị ya kacha nyeta goolu n’afọ ahụ.




#Article 481: Bisi Silva (482 words)


Bisi Silva ( Olabisi Obafunke Silva ) (29 Mee 1962 - 12 Febụwarị 2019)  bụbu onye nlekọta nka nke ala Naijiria bibu na Legos .

Bisi Silva gụrụ akwụkwọ nzere mast na Visual Arts Administration: Curating and Commissionering Contemporary Art na Royal College of Art,dị na Lọndọn, n'afọ 1996. Na mbido ụbọchị nke ọrụ ya, Silva rụrụ ọrụ dị ka onye nlekọta nka nke onwe ya ma guzobe Fourth Dial Art, ụlọ ọrụ na-achọghị uru na Lọndọn nke a raara nye ịkwalite na ịzụlite omume ọdịnala na nka anya, yana iji nyere ndị na-ese ihe aka ị mekọrịta mmekọrịta bara uru n'ụlọ ọrụ nka na ndị ọkachamara. Otu n'ime ihe ndị pụtra na nhiwe nke Fourth Dial Art bụ ihe ngosi njem, Ndị isi ala, nke gosipụtara ọrụ nke Faisal Abdu'Allah, onye bụ onye na-ese ihe nkiri pụtara mgbe ahụ ụwa ise ihe nke Lọndọn. 

Ọ gara Legọs,na Nigeria n'afọ 1999 na ebumnuche nke ị malite ọrụ ebe ahụ.  Silva bụ onye guzobere na onye ntụzi aka nka nke Center for Contemporary Art, Lagos (CCA, Lagos), nke mepere n'ọnwa Disemba n'afọ 2007. CCA Lagos na-akwalite nnyocha, ndetu na ngosipụta metụtara nka n'Afrịka na mba ofesi. Na CCA, Lagos, Silva lekọtra ọtụtụ ihe ngosi, gụnyere nke ya na onye eserese Naịjirịa bụ Ndidi Dike . Silva bụkwa onye guzobere Asiko Art School, nke na-akọwa onwe ya dị ka part art workshop, part residency, and part art academy 

Ọ bụ onye na-ahụ maka The Progress of Love, mmekọrịta dị n'etiti mpaghara atọ n'Amerịka na Naijiria (Ọktoba 2012) - Jenụwarị 2013). Silva bụ onye na-elekọta JD 'Okhai Ojeikere : Moments of Beauty, Kiasma, Helsinki (Eprel - Nọvemba 2011). Ọ bụkwa onye rụkọrọ ọrụ nlekota ọnụ maka nke agba nke abụọ nke Thessaloniki Biennale of Contemporary Art, Greece, Praxis: Art in Times of Uncertainty n'ọnwa Septemba n'afọ 2009. N'afọ 2006, Silva bụ otu n'ime ndị na-elekọta Dakar Biennale na Senegal. Na mmekorita ya na onye nnyyocha si Portugal bụ , ọ họpụtara ndị na-ese ihe maka ihe nrite Artes Mundi agba nke atọ na Wales . O lekọtara Contact Zone: Contemporary Art from West and North Africa (Ọktoba 2007) na ihe ngosi akpọrọ Telling ... Contemporary Finnish photography, in the Seventh Biennial of African Photography na Bamako (Nọvemba 2007).

Silva dere na nka dị ugbua maka mbipụta mba ụwa, gụnyere Art Monthly, Untitled, Third Text, ,  na maka akwụkwọ akụkọ  dịka This Day . Ọ nọ na ngalaba nchịkọta akụkọ nke n.paradoxa, akwụkwọ akụkọ gbasara ndị nwanyị na mba ụwa, ọ bụkwa onye nchịkọta akụkọ ọbịa maka okwu Afrịka na ndị Afrịka mba ụwa nke n.paradoxa (Jenụwarị 2013).

Silva nwụrụ na Legos,dị na Naijiria, mgbe ọ dị afọ iri ise na isii ka ya na ọrịa kansa ara lụrụ ọgụ afọ anọ.

Ndị na-ahụ maka ọrụ Nina Zimmer na Touria El Glaoui kpọrọ aha Silva n'etiti ndị na-elekọta nka kachasị metụta ndụ ndị mmadụ n'afọ iri. 




#Article 482: Bisoye Tejuoso (335 words)


Chif Esther Bisoye Tejuoso (1916 - 19 Septemba 1996) bụ nwafọ Naijiria na-achụ nta ego si Abeokuta .  A mụrụ ya na ezi n’ulo onye ọrụ ugbo bu Egba onye bubukwa onye isi n'Abeokuta. Ya onwe ya jidere ọkwa onye isi nke Iyalode, eziokwu nke mere ya onye a ma ama na ihe gbasara Egba.

A mụrụ Tejuosho n’ezinaụlọ na-achị Egba, nna nna ya bụbu Oba Karunwi, Osile nke Oke-Ona, n'Abeokuta. Ọ gụrụ akwụkwọ na Igbein Primary School, n'Abeokuta tupu ọ gaa Idi Aba Teacher’s Training College, n'Abeokuta.  Mgbe ọ dị afọ 18, ọ lụrụ onye nkụzi, Joseph Somoye Tejuoso ma mesịa soro ya gaa Zarịa, ebe ọ na-arụ ọrụ. Na Zarịa, Tejuoso nwere ọganihu n'ahịa nri na ndịda Naijiria; o si n’ọdụ ụgbọ oloko bufee ngwongwo si Zaria gawa Legos. Na mbido afọ 1950, ọ ghọrọ onye nnọchi anya ụlọ ọrụ United African Company ,  na n'afọ ndị sochirinụ, ụlọ ọrụ Vono gbakwunyere ndị na - ewetara ya ngwaahịa. O nwere ezigbo ọganihu n'oge a were nweta ala na mpaghara dị iche iche nke Naijiria. Na mmalite afọ 1960, ọ bụ nnukwu onye na-ere ahịa akwa ndina Vono na Broad St bụrụkwazị mmadụ onye ọchụnta ego si na Norway bịakwutere maka mmekorita ị zụ ahịa akwa ndina. Mmekọrịta a malitere n'afọ 1964 mgbe Nigerian Polyurethane Ltd bidoro ị mepụta akara akwa ndina nke ya bụ Cool Foams. 

N'afọ 1970, mgbe ya na ndị mmekọ ya e kwenyeghi n'ahịa akwa ndina na kapeeti, o kpebiri iwu ụlọ ọrụ nke ya. O nwetara ego n’aka ụlọ ọrụ ‘Nigerian Industrial Development Bank’ ma hiwe ya, ụlọ ọrụ Teju, bụ ụlọ ọrụ pụrụ iche n’imepụta akwa ndina. Kemgbe ọtụtụ afọ, ọ na-azụ ahịa ndị ọzọ. A na-echeta ya dị ka nwanyị ọsụ ụzọ nke ruru nzuko nke nnwere onwe ego na ọganihu. 

E gburu ya n'ụbọchị nke 19 n'ọnwa Septemba n'afọ 1996  mgbe ọ dị afọ 80 n’etiti esemokwu banyere ị bụ Ọba nke obodo Egba. Ruo ugbu a, ndị ọchịchị Naijiria e mechabeghị nnyocha maka ogbugbu ya. 




#Article 483: Bola Agbaje (114 words)


Bola Agbaje FRSL bụ nwafọ Naijiria na-ede ihe nkiri. 

Egwuregwu mbụ Agbabe dere a kpọrọ Gone Too Far! ka e mepụtara na Royal Court Theatre dị na Lọndọn, ebe o meriri  .   E mechara kpọlite ya maka obere oge na Albany Theater na Hackney Empire . 

Agbaje dekwara egwuregwu ahụ  a kpọrọThe Burial . 

N’afọ 2018, a họpụtara Agbaje ka ọ bụrụ onye otu Royal Society of Literature (RSL), otu n’ime mmadụ iri anọ n’erughị afọ iri anọ a họpụtara n’otu RSL nke e mere “to address historical biases. 

Agbaje e kwuola na ya kwenyere na Chukwu, mana ọ naghị eso ndi Kristian ma ọ bụ Alakụba .  Nwanne ya nwoke nọrọ n’ụlọ mkpọrọ. 




#Article 484: Bola Kuforiji-Olubi (412 words)


Chief Bola Kuforiji-Olubi (Septemba 28, 1936 - Disemba 3, 2016) bụbu onye ọchịchị ọdịnala na Naijiria, onye oru ụlọ kụ na mịnịsta nke azụmahịa na gọọmenti etiti.  Na mgbakwunye na ọtụtụ aha ndị isi ọzọ, o nwere nke Otunba Ayora nke Ijebu-Ode .

Kuforiji-Olubi gụsịrị akwụkwọ na Mahadum nke London n'afọ 1963 ebe o ji nzere bachelọ na Ekọnọmiksi pụta. N'oge ọrụ ya, ọ ghọọrọ onye otu nke Institute of Charted Accountants, nke England na Wales n'afọ 1977, ICAN Nigeria n'afọ 1976, nakwazi British chartered institute of company secretaries (ACIS) n'afọ 1964. Ọ bụbukwa onye otu ndi Nigeria Institute of Management (FMIN) na ndị British Institute of Directors.

Kuforiji-Olubi bụ onye natara nsọpụrụ na onyinye ndị a:

Kuforiji-Olubi jere ozi n'ọtụtụ ikike dị iche iche ma na Naijiria ma na mba ụwa. Ọ bụ onye isi nke iri abụọ na ise nke Institute of Chartered Accountants of Nigeria; nwanyị mbụ ghọọrọ onye isi oche nke otu ahụ, ka ọ nọ n'ọchịchị, ọ malitere usoro nkuzi ndị na-ahụ maka mgbakọ ego.

Ọ bụ nwanyị mbụ nke Naịjirịa ghọọrọ onye isi ụlọ ọrụ na-ahụ maka ọtụtụ mba (VYB Industries Limited, nwere ndị mmekọ Britain ( Inchcape plc ) na nwanyị mbụ Onye isi oche nke ụlọ ọrụ ndị ọha na eze so nwere bụ (Bewac Plc).

Kufuriji-Olubi bụ onye isi oche ma ọ bụ na-ọrụrụ ọrụ n'otu ndị ntuzi aka ọtụtụ ụlọ ọrụ ndị ọzọ. Ọ bụ onye isi oche mbụ nke Osun River basin development (site n'afọ 1976 ruo n'afọ 1980) na onye otu kansụl na-achị achị nke Institute of Social and Economic Research (NISER) nke Naijiria (site n'afọ 1981 ruo n'afọ 1983). A họpụtara ya ị bụ onye isi oche nke otu ụlọ ọrụ na-ahụ maka ego, United Bank for Africa Plc n'afọ 1984, were rụọ ọrụ ruo n'afọ 1990 dị ka nwanyị mbụ jidere ọkwa ahụ n;Afrịka na ndịda Sahara. Ọ bụkwa mgbe e mesịrị,osote onye isi oche nke National conference on Nigerian foreign policy (ruo n'afọ 2000), bụrụkwa onye otu National Sport Commission (site n'afọ 1986 ruo n'afọ 1989). Dịka otu onye na ndị tọrọ ntọala na onye isi oche nke Lagos State Education endowment fund, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye o dee akwụkwọ (ma ọ bụ Mịnịsta ) a na-asọpụrụ maka azụmahịa na njem nlegharị anya na gọọmentị etiti nke Naijiria n'afọ 1983. Na mgbakwunye na nke a, ọ bụkwazị onye osote onye isi oche ma kọmishọna gọọmenti etiti na Ogun steeti na mkpokọta ego ha na-akpata.




#Article 485: Bola Odeleke (102 words)


Bola Odeleke (onye a mụrụ n'afọ 1950) bụ onye Naijiria bụ ụkọchukwu, onye nkwusa ozioma, onye hiwere na onye isi  nke Church Church Pentecostal.  

O si na Ibadan, isi obodo Oyo Steeti, nke sautwesti Naijiria.  Ọ gụrụ ụlọ akwụkwọ praịmarị na nke sekọndrị na Ilesa, bụ obodo nne ya.  Ọ ghọọrọ Onye otu Kraịst n'afọ 1970 mana ọ malitere ozi ọma ya n'ọnwa Nọvemba n'afọ 1974, ma n'ọnwa Ọgọstụ nke afọ 2014, ọ mere ememme ncheta afọ 40 ya na i zisa oziọma.  Ọ ghọrọ bishọpụ n'ụbọchị nke 28 n'ọnwa Mee , nke afọ 1995 ma bụrụkazie nwanyị mbụ n'Afrịka ghọọrọ bishọp. 




#Article 486: Bose Kaffo (262 words)


Bose Kaffo (onye a mụrụ n'ụbọchị nke 14 n'ọnwa Nọvemba nke afọ 1972 na Surulere,na Legos Steeti,nke Naijiria ) bụ onye egwuregwu ị pịa teniisi nke ala Naijiria nke gara asọmpi ise nke Olimpik site n'afọ 1992 ruo n'afọ 2008.

Ọ bụ nwanyị Naijiria nke abụọ na-asọmpi n'egwuregwu Olimpik ise, ma a gụchaa onye ọgba ọsọ Mary Onyali . Onye ọzọ ruru ihe ogo a n'afọ 2008 bụ Segun Toriola onye egwuregwu ị pịa teniisi. Ka ọ na-eru ngwụcha nke asọmpi Olimpiki nke afọ 2008, naanị mmadụ iri na atọ na-egwu egwuregwu teniiss gburugburu ụwa pụtarala opekata mpe egwuregwu nke Olimpik ise. Ndi ya na ya gbara abuo n’egwuregwu Olimpik bu Abiola Odumosu n’afo 1992 na Olufunke Oshonaike  site n’afo 1996 ruo n'afọ 2004.

O nwetala ihe nrite iri na ise (ọla edo asaa) n'asọmpi o mere n’otu n’otu na ndị abụọ abụọ n’egwuregwu isii nke  site n'afọ 1987 rue n'afọ 2007, na-erite opekata mpe otu nrite n’egwuregwu ọbụla. N'asọmpi o mere naanị ya, o ritere ọla edo n'afọ 1995, ọlaọcha n'afọ 1999 ma n'afọ 2007, na ọla nchara n'afọ 2003.  N'asọmpi ndị ha dị abụọ abụọ mee, o ritere ọla edo (ya na Olufunke Oshonaike) n’afọ 1995, n'afọ 1999, nakwazị n'afọ 2003, ọla ọcha n’afọ 1991, na ọla nchara n’afọ 2007.  Na Mixed Doubles, ọ ritere ọla edo n'afọ 1991 (ya na Atanda Musa ), n'afọ 1995 (ya na Sule Olayele ), na afọ 1999 (ya na Segun Toriola ) tinyere ọla ọcha n'afọ 1987 n'afọ 2003 yana ọla nchara n’afọ 2007.  Naịjirịa e meriela otu ọla edo na All-Africa Games.. 




#Article 487: Chi-Chi Igbo (173 words)


Igbo malitere oru ya na 2000 ya na FCT Queens nke Abuja. N'oge ọkọchị nke afọ 2002, ya na ndị otu ya Capital Queens gụsịrị akwụkwọ na asọmpi ndị ntorobịa dị na Denmark. A kpọrọ Igbo n’onwe ya onye kacha gbaa bọọlụ, ma ka o mechara otu afọ,ọ gara Fortuna Hjørring na Denmak.  Na Hjørring mgbe ọ dị nanị afọ 15, asọmpi izizi ya na asọmpi Danish kachasị elu, n'oge ọkọchị nke afọ 2003 nke mmeri ka ọgara tupuu ọ banye Hjørring. A hoputara ya n'afọ 2005 nakwazị n'afọ 2011 dịka onye egwuregwu bọọlụ kachasị nke asọmpi oge ahụ.  N'oge asọmpi nka afọ 2008/09 n'afọ 2009/10 ya na ndị otu ya Fortuna Hjørring meriri n'asọmpi Danish.

O kpebiri ị la ezumike nká n'afọ 2016, mgbe afọ 14 gachara ọ nọ na Fortuna Hjørring, bụ ebe ọ gbara asọmpi 270 ma rite asọmpi liigi anọ na iko atọ. 

Kemgbe afọ 2004, ọ gbara ndị  Nigeria women's national football team bọọlụ . Ọ nọchitere anya obodo ya na 2007 FIFA Women's World Cup na Chaịna. 




#Article 488: Chinazum Nwosu (125 words)


Chinazum Ruth Nwosu (a mụrụ n'ụbọchi nke 29 n'ọnwa Disemba n’afọ 1994) bu nwafọ Naijiria bụ onye egwuregwu taekwondo.

Na 2016 African Taekwondo Olympic Qualification Tournament o meriri otu n’ime ọla nchara nke katigori ụmụ nwanyị -57 kg.

Na 2018 African Taekwondo Championships nke e mere n'Agadir, dị na Moroko, o meriri otu n'ime ọla nchara n'ihe omume ụmụ nwanyị 53kg. 

N'afọ 2019, ọ nọchitere anya Naịjirịa na 2019 African Games e mere na Rabat, dị na Moroko ma rite nrite ọla edo n'ihe omume ụmụ nwanyị 53kg .  N’ikpeazu, o meriri Oumaima El-Bouchti nke Moroko. N'afọ 2020, o sonyere n'ụmụ nwanyi 57 kg na 2020 African Taekwondo Olympic Qualification Tournament na Rabat,dị na Moroko na-erughị eru maka 2020 Summer Olympics na Tokyo,dị na Japaanụ. 




#Article 489: Chinelo Anohu-Amazu (578 words)


Chinelo Anohu  bụ onye ọka iwu Naịjirịa  onye ọrụ ọhaneze na onye nchịkwa. Ọ bụ onye Director General na CEO gara aga nke National Pension Commission, (PenCom). Ọ bụ onye otu  Reform Committee nke afọ 2004 nke na-ewebata atụmatụ ịtụ ego ezumike nka na Naijiria. Na Mee afọ 2019, a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye isi na onye isi oche nke Africa Investment Forum.ndị AfDB   

Ọ bụ onye otu ọsụ ụzọ na   Advisory group.. N’afọ 2004, ọ ghọọrọ onye ọsụ ụzọ na ndụmọdụ gbasara iwu na PenCom na Naịjirịa. N'ụbọchị nke 14 n'ọnwa Disemba n'afọ 2014, a họpụtara ya dịka onye isi nchịkwa nke kọmịshọn ahụ. Ọ gụsịrị akwụkwọ nke nzere Bachelor of Law na Mahadum nke Nigeria dị n'Enugu . O nwekwara asambodo nke nzere masta na Telecommunication and Information Technology na London School of Economics. Ọ gara Mahadum nke Harvard,Kennedy School of Government, London Business School,  Graduate School of Business na  Business School maka agụmakwụkwọ Ndị Isi Nchịkwa dị iche iche.

O si n’ezinụlọ nwere ụmụ isii. Nna ya bụ ọkà mmụta sayensị, ebe mama ya bụ onye ọrụ ụlọ akụ, onye nkuzi ji nzere dọktọreti na asụsụ Bekee. Nne ya bụ onye nlereanya ya; N'ajụjụ ọnụ akwụkwọ akụkọ Guardian gbara ya, ọ sịrị Ọ dị mma, a bụ m nwa nne m. Nke a pụtara na m na-agbado anya, na-achọsi ihe ụwa ike maka ọganihu. Ma ọ pụtakwara na m maara nke ọma ị bụ onye ndozi ụlọ. Nnem na=aga n'ihu, ma n'ime ụlọ ma n'ezi. Ọ na-eme nri, sie nri na ihe niile. Ruo taa, ọ ka na-eme nri nna m,ọ masịrị ya ime. A zụrụ m n’ebe e nweghị nnukwu nsogbu gbasara ilekọta ụlọ. Dịka nwatakiri, m ga-ezo na-agụ akwụkwọ na nna m ga-achọ m gwa m, ị ga-amụta etu esi esi nri, ị sa akwa na i dobe ụlọ n'ihi na ị gosibeghị m ihe ọ bụla gosiri na ị ga-akwụ ụgwọ odibo ụlọ. . 

Chinelo nwetara nzere bachelọ nke iwu na Mahadum nke Naijiria,n'Enugu n'afọ 1996. Ọ gụsịrị akwụkwọ na Nigeria Law School n'afọ 1997. N’afọ 2000, ọ natara nzere masta na Computer and Communications Law site na London School of Economics. Dịka akụkụ nke mmụta ya; n'afọ 2008 ọ gara Columbia University Graduate School. N’afọ 2007, ọ gụrụ akwụkwọ na JF Kennedy School of Government na Mahadum nke Harvard. N'afọ 2002, ọ nọ na Wharton Business School, Mahadum nke Pennsylvania agụmakwụkwọ ndị isi.  

Ugbu a (2016), Chinelo bụ Director General na CEO nke PenCom,  ụlọ ọrụ nwere uru bara uru karịa N5.bn.   Ọ bụ onye otu ndị Pension Reform Team nke webatara ntụnye ego ezumike nka na Naịjirịa. Tupu ọkwa ya dịka DG nke ọrụ kọmishọnụ ahụ, ọ bụ ọsụ ụzọ odeakwụkwọ / Onye Ndụmọdụ iwu nke kọmịshọn ahụ. E boro ya ebubo ị bufe ego nke onye Pension Fund Administrator to nye onye PFA ọzọ bụ onye ezinụlọ ya.  N'ihe metụtara nke a, Ụlọ ikpe Kasị Elu nke gọọmenti etiti n'Abuja gbochiri ya ime iheharị ahụ n'ụbọchị nke 11 n'ọnwa Ọgọstụ nke afọ 2016.  Ọ bụ onye otu London stock exchange Africa Advisory group. 

E wepụrụ ya ọrụ ya dịka DG nke PenCom site n’aka onye isi ala Muhammadu Buhari n'afọ 2017. Ọzọkwa, ụlọ Ndị Nnọchiteanya Naijiria degaara National Pension Commission (PenCom) akwụkwọ n'ọnwa Mee nke afọ 2019 iji gwa ha mmaka mmalite nke nyocha banyere nrụrụ ahịa mere n'oge ọchịchị ya, na ebubo nke mmejọ, mmebi iwu na mmebi iwu nke Public Procurement Act, nke afọ 2007. 




#Article 490: Chineze Anyaene (406 words)


Chineze Anyaene (a muru n'ụbọchị nke 28 n’ọnwa Disemba nke afọ 1983) bu onye Naijiria na-eme ihe nkiri. A maara ya nke ọma maka nkiri ya dị egwu nke afọ 2010, ..

A mụrụ Chineze Anyaene ma zulite ya n'Abuja,nke Naijiria, dị na West Afrịka. O nwetara nzere bachelọ na Theater Art na mahadum nke Abuja,dị na Naijiria. N'afọ 2005, ọ kwagara Amerịka ebe o nwetara nzere masta na Directing na New York Film Academy (NYFA).

Chineze Anyaene, onye agụụ i me ihe nkiri na-anụ ọkụ n'obi i ji nkọwapụta dị omimi na-akọ akụkọ na nke tozuru etozu a nabatara na mba ụwa niile. Onye guzobere / onye isi oche nke Xandria Productions,  E mere ihe onyonyo ọma a na Naijiria na mba Amerịka dị ka ihe nkiri mbụ e mere nke nwata akwụkwọ New York Film Academy mere; Ije: The Journey gara gburugburu na mmemme nkiri dị iche iche n'ụwa, rite ugwu dị icheiche dị elu ma bụrụ ihe nkiri Nigerian box office nke kpụ ọkụ n'ọnụ ma nyekwa aka na mgbanwe nke ihe nkiri sịnịma Naijiria.

N'afọ 2012, Anyaene mepụtara obere ihe nkiri, 20 Years Later, nke Larry Ulrich duziri na nke Jeff Handy, Chris Oliver na Angel Princess pụtara na ya. N'ihi ego nrụpụta nke Ijé: The Journey, n'afọ 2013, ọ ka na-achọ ego iji mee ihe nkiri ọzọ ugbu a. 

Chineze bu onye kwuru okwu na mmemme nke 14th Edition of African Business Club, Harvard Business School, n’isiokwu bu ‘Entertainment: A Nexus of the Movie and Music Industries in Africa. African Business Club bụ emume kasị ukwuu n'ụwa niile nke ụmụ akwụkwọ haziri na-elekwasị anya n'azụmahịa n'Afrịka. Ọ na - akpọkọ karịa ndị mmadụ 900, ndị ọkachamara n'azụmaahịa si gburugburu ụwa ebe ha na - enye ohere maka ịkparịta ụka na mmemorịta maka ndị azụmaahịa na ndị isi obodo, ụlọ ọrụ, ndị na - akwado ha, ụmụ akwụkwọ Harvard MBA na ndị ka ga-abịa, ụmụ akwụkwọ sitere na mmemme ndị ọzọ na ndị nkuzi si gburugburu ụwa. Isiokwu nke agba nke iri na anọ nke Chineze so na ya bụ Africa Incorporated: Cultivating an Integrated Market

Chineze Anyaene duuru ndị nnọchi anya ya na Tope Oshin Ogun, Ramsey Nouah, Charles Novia ị nọchite anya ụlọ ọrụ ihe nkiri nke Naijiria na World Economic Forum nke e mere n'Abuja n'afọ 2014 dịka ndị ga-atụle gbasara Nollywood na ọdịnịhụ ya   na

The Festival Prize for Best International Student at , awarded by  and .




#Article 491: Adunni Ade (215 words)


Adunni Ade (onye amụrụ n' ọnwa asaa, 1976) bụ onye omee n' ihe nlereanya nke ala Naijiria .  

Adunni, onye amụrụ Queens, New York, United States  ka a German Irish nne na a Yoruba Nigerian nna.  A zụlitere ya na Lagos na United States. Ọ gara ụlọ akwụkwọ elementrị ya na Lagos n' Ogun steeti. Nna ya bi na Lagos, bụrụkwa onye ọchụnta ego na-eme nke ọma kpaliri ya ịmụ Accounting. O nwetara nzere na 'accounting' na Mahadum Kentucky na 2008. 

Adunni rụrụ ọrụ na ngalaba ụlọ na mkpuchi na United States tupu ọ gbanwee gawa na ngalaba ọrụ ntụrụndụ. Ọ gbalịrị ịmalite ịme ihe ejiji ma gosipụta ya na America's Next Top Model  . Ka ọ laghachisịrị Naịjirịa, o nwetara ọrụ Nollywood mbụ ya mgbe ọ rụrụ ihe nkiri n'asụsụ Yoruba You or I na 2013. O gosiputala otutu ihe nkiri Nollywood nke asusu bekee na nke Yoruba, tinyere ihe nkiri nke egwu Sound Sultan na Ice Prince .   O nwetere nturu ugo Stella site na Institute of Journalism nke Naijiria maka mbọ ya n’ikwalite omenaala Naijirịa  Na 2017, ọ ghọrọ onye nnọchi anya aha maka OUD Majestic. 

Adunni nwere umu nwoke abụọ; D'Marion na Ayden.  O kwuru na ọ diiri ya ike ịhapụ papa ha, na ya ga-anọgide na- azụ ụmụ naani ya.   




#Article 492: Esther Audu (298 words)


Esther Ene Audu (amụrụ na Machị 22, 1986) bụ nwaafọ Naịjirịa onye na- eme ihe nkiri   Ọ bụ onye amaara nke ọma site n’ ihe nkiri ndị a Dinner (2016), Mystified (2017) na Order of the Ring (2013).

A mụrụ Esther Audu na abalị iri abụọ na abụọ n'afọ 1986 na Ikeja Lagos n’ime ezi-na-ụlọ Maazị James Audu, onye soja lagoro ezumike nka nke rụrụ ọtụtụ n’ime ọrụ ya na Lagos ma biri na Ikeja Military Cantonment ebe amụrụ Audu na ụmụnne ya ise ndị ọzọ. Audu bụ ọdụ nwa n’ime ụmụ isii ezinụlọ ya bụrụ ndị  Olamaboro nke Steeti Kogi, ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị na Sekọndịrị nke nta ya na Lagos. N'afọ 2002, ezinaụlọ ha hapụrụ Lagos gawa Abuja, n'Abuja ka ọ gụchara akwụkwọ sekọndrị ma mesịa nweta nnabata ịmụ Business Management na Mahadum Jos, Plateau Steeti n'afọ 2006, ọ gụsịrị akwụkwọ nweta BA Business Management na 2010. 

Esther malitere ọrụ ya kemgbe ọ nọ n' ụlọ akwụkwọ sekọndrị; o kwuru na ị bụ onye mgbasa ozi bụ ọchichọ ya. N' ụlọ akwụkwọ sekọndrị o soro n'otu Drama na Literary ebe ọ sonyere na eme ejije. Ka osinadị, na 1996, ọ so na ndị ahọpụtara ịnọchite anya Naịjirịa na kidafest na Ghana, site na ebe ahụ agụụ ya maka ime ihe nkiri malitere itolite ma kwụsịkwa nrọ ya ịbụ onye mgbasa ozi. O buru ụzọ pụta na fim ebe ọ bụ onye ndu aha ha bụ: Ungodly romance na Sins of Rachael na Jos nke Alex Mouth kwuru na ọ bụ ihe nkiri izizi mbụ nke nyeere aka ịmalite ọrụ ya na Nollywood. Agbanyeghị, na Audu ka na-agụ akwụkwọ, o sonyere n' ihe nkiri akpọrọ: Fatal Mistake Norbert Ajagu, dika onye na-esota onye isi. 

Esther lụrụ Philip Ojire onye oru ahia n' onye guzobere Shirt freak.  




#Article 493: Fidelia Njeze (759 words)


Fidelia Akuabata Njeze (onye nke  amuru na abali asato nke onwa June n'afọ iri na iteghete ọgu atọ na anọ nke bu 1964 na bekee) bu onye nochite anya Naijiria no obodo Switzerland na Liechtenstein . A họpụtara ya na mgbe mbụ dị ka onye isi nke ngalaba ihe gbasara  ugbọ elu na Nigeria niile na ụbọchị isii nke ọnwa Eprel n'afọ puku abụọ na iri (2010). Nke a mere tupu onye isi ala Jonathan  echi zuo, mgbe ọ mara ọkwa maka ndị ọhọọrọ ọhụrụ maka ịsoro ya rụọ ọrụ na kabinet ya. Tupu ọkwa ahụ, Njeze rụrụ ọrụ dị ka Mịnịsta nke bu onye nlekọta na-ahụ maka ọrụ ugbo na ihe gbasara mmiri na ọbere Minista  maka Nchebe obodo na kabinet nke President Umaru Yar'Adua nke nara nmuọ.  

A mụrụ Njeze na ụbọchị asatọ na ọnwa June, n'afọ 1964 na Enugu State. Ọ gụrụ akwụkwọ sekọndrị na ụlọ akwụkwọ Girls High School Awkunanaw, Enugu. Ọ gara n'ihu nweta asambodo BSc maka ndị na-eme ọgwụ nke bekee n'akpọ Pharmacy na Mahadum nke Nigeria, dị na Nsukka a'na akpọ UNN na aha ichafu. Mgbe ọ gasịrị  ọzụzụ otu afọ a na-akpọ internship na asụsụ bekee, ọ ga'ra obodo Naijira ozi dị ka esi eme ya nke n'akpọ National Youth Service Corps site na afọ 1990 ruo 1991. Ọmere nke a na ụlọ ọgwụ na-elekọta maka ọkpụkpụ nke a'na akpọ National Orthopedics Hospital, dịkwa na Enugu. Ọ rụrụ ọrụ dị ka onye na-eme ma na-ere ọgwụ n'ụlọ ọrụ Chinors Pharmacy n'afọ 1992. Site na afọ 1996 rue 2007 Njeze bụ onye isi nchịkwa nke Gredel Pharmacy.

N’afọ 2004 a họpụtara ya ka ọ bụrụ onye otu ndị na-elekọta ahụike na Enugu State  a'na akpọ Health Services Management Board iji nye aka ịgbanwe ngalaba ahụike na steeti Enugwu . 

A họpụtara Njeze dị ka Mịnịsta na-ahụ maka nchekwa obodo na ọnwa Julaị n'afọ 2007 mgbe onye isi ala oge ahụ Umaru Yar'Adua họpụtara ya. Ndi  Senate nke Federal Republic of Nigeria nyochara ya nke ọma. Ya mere, na ụbọchị iri na asaa, n'ọnwa  Disemba n'afọ 2008 ọ ghọrọ Minista nke ọbere maka Ọrụ Ugbo na ihe gbasara mmiri mgbe onye isi ala ahụ mere n'gbanwee na ndị ha na ya na-arụ ọrụ.  A họpụtara ya ka ọ bụrụ Mịnịsta na-ahụ maka ụgbọelu na ụbọchị isii nke ọnwa Eprel n'afọ 2010 site n’aka onye isi ala Goodluck Jonathan mgbe ọ banyechara n’ọchịchị.  Na Satọde,ụbọchị nke ise n'ọnwa Maachị n'afọ 2011, n'oge emume nke ndị gụchara akwụkwọ nke iri abụọ na atọ na Mahadum nke Teknụzụ, Federal University of Technology Owerri (FUTO) nyere Oriakụ Njeze asambodo Honorary Doctorate dị ka  dọkịta nke njikwa teknụzụ. 

Ọ nwetala nsọpụrụ dị iche iche site na'aka ndị  ọtụtụ otu na emepụta ọgwụ nke na'egosi  na Njeze bu ọkachamara  na-emepụta ọgwụ, ma bụrụkwa onye nnọchi anya ọrụ ahụ. Ihe nsọpụrụ enyere ya dị  ọtụtụ gunyere;  

N'oge ntuli aka nke n'afọ 2011, ọ kwadoro ma gbasaa mkpọsa ozi nke ọma maka President Goodluck Jonathan . Mgbe nhoputa ndi ochichi nke afọ ahụ gachara, President Goodluck Jonathan hoputara Njeze ka o duzie otu n’ime komiti nraranye nke ga enyere aka ọrụ ohuru a. Onye isi ala Goodluck Jonathan họpụtara Fidelia Akuabata Njeze maka ọkwa nke onye nnọchi anya Naịjirịa n'ọnwa Disemba n'ụbọchị nke mbụ, n'afọ 2011. Mgbe nke a gasịrị ndị Senate nyochara ya ma kwado ya . Maka nke a, a họpụtara Njeze ka ọ bụrụ onye nnọchi anya Naijiria na Switzerland na Liechtenstein na ọnwa June n'ụbọchị iri na abụọ, n'afọ 2012. N'ụbọchị nke anọ n'ọnwa Septemba na otu afọ ahụ Onye nnochite anya Fidelia Akuabata Njeze gara n'ihu chee akwụkwọ ozi nke nzere nye Onye isi ala nke Switzerland Confederation Eveline Widmer-Schlumpf. O gosipụtara akwụkwọ ozi nke nzere maka ntozu nye mba Liechtenstein  n'ụbọchị iri na anọ nke ọnwa  Disemba 14, na otu afọ ahụ. 

Nnukwu ahụmịhe nke ọ chịkọtara kemgbe ọtụtụ afọ na ọrụ ọhaneze mere ka ọ bụrụ nnukwu akụ nke bara uru na mba Naijiria na steeti obodo ya. Ahụmahụ ihe nke a mere ka ọ sonye na otu nmadu iri na ise ndị ndụmọdụ ndị n'ahụ maka akụ na ụba akpọrọ Economic Advisory Committee (EAC) nke Gọvanọ steeti ahụ guzoro na ọnwa June n'ụbọchị iri abụọ na otu, n'afọ. E guzobere kọmitii ahụ maka iji kwalite ma mmụba akụ na ụba na-aga n'ihu, na echiche ọhụrụ banyere okwu akụ na ụba steeti, ma ịkwalite itinye ego na ndụmọdụ gọọmentị banyere otu esi eme ka steeti Enugwu bụrụ ebe azụmahịa na aga nke ọma maka ọchịchọ ịkwalite ụkpụrụ ibi ndụ nke ụmụ amaala ahụ . 




#Article 494: Chinwe Chukwuogo-Roy (732 words)


Chinwe Ifeoma Chukwuogo-Roy MBE (ụbọchị nke 2 n'ọnwa Mee n'afọ 1952  ruo ụbọchị nke 17 n'ọnwa Disemba n'afọ 2012)  bụbu onye na-ese ihe nke amụrụ n'Awka (Oka), Anambra steeti, nke Naijiria, mana ọ nọrọ ọtụtụ ndụ nwata ya n'Ikom na Kamerun, tupu ọ laghachi n'ụlọ ezinụlọ ya dị n'Ụmụbele dị n'Awka . O bibu na Briten kemgbe afọ 1975.  Ihe osise ya, mbipụta ya na ihe ọkpụkpụ ya bụcha ihe ị ma atụ, n'ụdị eserese,oyiriihe dị ndụ, ala na akụkọ. O meriri anya mba uwa n’afọ 2002 n’ihi i bụ onye mbu  n’ime ndi omenkà abuo nke Naijiria (nke ozo bu Ben Enwonwu ) ndị e nyere ohere iji see ihe osise .  

A họpụtara Chukwuogo-Roy dịka onye otu Member of the Order of the British Empire (MBE) na . 

A mụrụ Chinwe Chukwuogo-Roy na Ondo Steeti, Naịjirịa, mana ya na ezinụlọ ya kwagara Ikom na Cross River steeti, ebe nna ya nwere ọtụtụ ugbo koko. Mgbe ọ dị afọ iri na ụma ọ bụ onye gbara ọsọ ndụ na agha Biafra ma mesịa kwaga n'ụlọ ezinụlọ ya dị n'Awka, n'Anambra Steeti mana n'afọ 1975, ọ kwagara Britain.  Ọ gụrụ akwụkwọ na kọleji East Ham were nweta nzere bachelọ na Graphic Design na Hornsey College of Art (nke bụzi akụkụ nke Mahadum nkeMiddlesex ) n'afọ 1978. Ọ malitere ọrụ i se ihe n'afọ 1988. 

Chukwuogo-Roy bu onye a ma ama na mba uwa maka ihe osise nke Golden Jubilee nke Queen Elizabeth II, nke The Commonwealth Secretariat hụrụ mka ya . E kpuhere ihe osise a n'uju na emume na site n'aka onye isi odeakwụkwọ Commonwealth Don McKinnon na ụbọchị Commonwealth,n'afọ 2002. 

Ọrụ eserese ya ndị ọzọ a na-anụ aha ha gụnyere foto , , Onye Isi Obodo nke Norwich.  Martin Keown nyere ya ọrụ ka ọ tee ama egwuregwu Highbury nke Arsenal penti. 

N'afọ 2003, Chukwuogo-Roy nọchitere anya United Kingdom na  Committee na Paris, na-adụ ọdụ na Contemporary African Art and Artists. N'ọnwa Disemba nke afọ ahụ, ọ tụkwara ma hazie ihe ngosi Celebrate Exhibition for the Commonwealth Heads of Government Meeting n'Abuja . 

Chinwe bụ onye guzobere otu a ma ama nke a kpọrọ Sudbourne Printmakers, metụtara ọtụtụ ndị na-ese ihe nke Suffolk .  

N’ọnwa Disemba afọ 2012, ka ọ rịachara ọrịa ogologo oge n’ọrịa kansa, ọ nwụrụ n’ụlọ ya na Hacheston, nke dịdebere Framlingham,na Suffolk. 

Chukwuogo-Roy mepụtara eserese, mbipụta na akpụrụakpụ ndị kachasị bụrụ ihe atụ, n'ụdị eserese,ihe eserese yiri ihe dị ndụ, la na akụkọ. Ihe osise ya nke ihe okike bu ihe olile anya ma obu mmemme. Kosiladị, ọ rụkwara ọtụtụ ọrụ nke, dị ka Sandra Gibson nke Nerve si kwuo, na-egosipụta mmetụta dị mgbagwoju anya nke enweghị olileanya, ụjọ na ọchịchọ.  Ndị a ma ama n'etiti ọrụ ya ndị a bụ Migrants na ya African Slave Trade. 

Ọmụmaatụ ọrụ Chukwuogo-Roy dị n'ọtụtụ ọba eserese ọha na nke onwe, gụnyere nke Queen Elizabeth II, na nke Olusegun Obasanjo, onye bụbu onye isi ala Naijiria.

Chukwuogo-Roy gosipụtara na Briten niile,  yana mba ụwa.  A na-egosi ọrụ ya na ọba eserese ọha na nke onwe na Antigua, Argentina, Australia, France, Grenada, Ireland, Kenya, Malaysia, Moçambique, Netherlands, Nigeria, Portugal, South Africa, Spain, Swaziland, United Arab Emirates, United Kingdom na Amerịka.  O nwere ọtụtụ ngosipụta nke naanị ya gụnyere ndị nke Christchurch Mansions, Ipswich; , London; , London; , ; Reve's  Gallery, London; , Connecticut; Didi Museum, Lagos; , Paris;  Gallery, Suffolk; Colchester and  Saatchi Gallery; Suffolk,, 

Ihe osise Chukwuogo-Roy nke onye   nke afọ 1990 ruo 2000 bụ nke Queen Elizabeth II kpughere n'afọ 1999 were kowe ya n'akụkụ foto Golden Jubilee nke onwe ya na Marlborough House . E nweela ngosi ebighebi nke ọrụ ya na Menzies  Hancock Rooms na  nke  kemgbe Mee afọ 2006.

Chukwuogo-Roy nwetere ọtụtụ ihe nhuba ama ma gosipụta nke ọma n'ihe mgbasa ozi mba ụwa, ma maka nka ya na kwa ọrụ ebere na ọrụ nkuzi ya na ndị na-eto eto. Akwukwo ihe omuma nke aha ya bu Chinwe Roy - Artist, nke Tamarind Books biputara, ka umuaka nọ na UK na-agụ ugbu a dika akụkụ nke National Curriculum. 

N’afọ 2003, Mahadum nke East Anglia nyere Chukwuogo-Roy onyinye Honorary Doctorate of Letters. 

Ọrụ ya pụtara na stampụ akwụkwọ nzipu ozi nke mba asaa n'afọ 2006.  N'afọ 2008, a kpọrọ ya ka ọ gwa ndị Cambridge Union okwu.  N’afọ 2010 Chukwuogo-Roy bụ onye e mere Member of the Most Excellent  () maka ntụnyeoke ya na nka.




#Article 495: Chinyere Kalu (276 words)


Chinyere Kalu, MFR (onye aha nna ya bụ Onyenucheya) bụ nwanyị Naijiria mbụ n'ọrụ ọkwọ ụgbọelu na nwanyị mbụ fkwọrọ ụgbọelu na Naijiria. Ọ rụrụ ọrụ dị ka rektọ na onye isi nkuzi nke Nigerian College of Aviation Technology site n'ọnwa Ọktọba afọ 2011 ruo na Febụwarị afọ 2014.  

Nwaafọ Akwete,nke Ukwa East LGA dị n'Abia State, Eastern Nigeria, Kalu tolitere n'okpuru nlekọta nne ya mgbe nne na nna ya kewara. O tolitere na nnukwu ezinụlọ na-akwado ya. O kpebiri ị malite ọrụ ya n'ihe gbasara ụgbọelu n'ihi nwanne nne nna ya, nke a ma ama maka njem mba ofesi.   Ọ nwere agụmakwụkwọ ụlọ akwụkwọ praịmarị ya na Anglican Girls Grammar School,dị na Yaba,na Legos Steeti, tupu ọ gaa ọzụzụ dịka onye ọkwọ ụgbọ elu azụmahịa n'afọ 1978 na ,  n'okpuru SP.12 Batch.  O mechara were ọtụtụ ọmụmụ ụgbọelu na ụgbọ njem na United Kingdom ma n'Amerịka tupu ọ nata akwụkwọ ikike ya dị ka onye ọkwọ ụgbọ elu azụmahịa n'ụbọchị nke 20 n'ọnwa Mee nke afọ 1981, site na Nigerian College of Aviation Technology // .  N’ọnwa Ọktọba afọ 2011, onye isi ala Goodluck Jonathan họpụtara ya ka ọ bụrụ rektọ na onye isi nkuzi nke Nigerian College of Aviation Technology. N’ọnwa Febụwarị afọ 2014,bụ Captain Samuel Caulcrick nọchiri anya ya.  

O bu onye otu Nigerian Women Achievers Hall of Fame ma burukwa onye otu Order of the Federal Republic of Nigeria, ọkwa nke e nyere ya n'afọ 2006.   

Onyinye ndị ọzọ e nyere ya gụnyere African International Achievers Merit Award nke afọ 2007; Rare Gems Professional Achievements Award nke afọ 2007; na Nigeria's 50 Greatest Women of Democratic Administration of Ghana n'afọ 2012. 




#Article 496: Kate Henshaw (237 words)


Kate Henshaw, ónyé ámàkwàrà dị́ka Kate Henshaw-Nuttall ámụ̀rụ̀ na 19 Julaị 1971,    bụ nwááfō Naịjirịa na- eme ihe nkiri . N'áfọ̀ 2008 ó rìtèrè íhé ńríté Africa Movie Academy Award maka onye kacha gbaa mbó ígósìpụ̀tà ákpárámàgwà ánà-èlégárá ányá n'éjìjé stronger than pain.  

Á mụ̀rụ̀ Henshaw na Cross River State,  ọ́ bụ ñwá mbụ́ n’ime ụ́mụ̀ ànọ́. Kà  ọ́ gụ̀chàrà akwụ́kwọ́ praịmarị na sekọ́ndị̀rị̀ na Lagos na Calabar, Naịjirịa, ọ nọ̀rọ̀ ọ́tụ̀ áfọ̀ na Mahadum Calabar na- àgú ákwụ́kwọ́ mmụ̀tá maka ezi ọ̀gwụ́gwọ́, m̀gbè émèsìrì,ò were gbákwàsá úkwū na Medical Microbiology na School of Medical Lab Science ,LUTH (Lagos University Teaching Hospital) na légōs . Henshaw rụ̀rụ̀ ọ́rụ́ na ụ́lọ̀ọ́gwụ̀ jénàra nke steeti Bauchi .  Tupu ọ̀ bànyé ị́mī ihe ńkírí, Henshaw rụ̀rụ̀ ọ́rụ́ dịka mmádụ̀ ímààtụ̀, na-ègósìpụ̀tá n'ọ̀tụ́tụ́ àzụ́máhị́á nke gúnyéré ḿbípụ̀tá na ị́gbásàrà ndị shield deodrant ózí na televishonu.  

N'áfọ̀ 1993, Henshaw gàrà ḿnwàlé màkà ónyé ǹdú na íhé nkírí Sun sets ma nwétá ọ́rụ́ a.Nke a bụ mbídó ya na ñnúkwú ihe nkírí Nollyood .  Henshaw èsówàpụ̀tányélá n'íhé kárị́rị́ éjìjé ìrí ànọ́ na ìsé.

N’áfọ̀ 2008, ó nwètàrà íhé ńrítá Africa Movie Academy Award màkà ngósìpụ̀tà ézígbò  ákpárámàgwà nlégárá ányā n'éjìjéstronger than pain  Á họ́pụ̀tàrà ya dịka nwanyị káchá mà  bụ́rù ónyé ákpárámàgwà éjìjé ya pụ̀tàrà ìhè kárịá na African Movie Academy Award na 2018, na íhé ńkírí Roti. ọ́ bụ̀zì “  ”.  Henshaw bụ onye ọka íkpé na Naịjirịa Got Talent . 




#Article 497: Toni Tones (268 words)


Gbemi Anthonia Adefuye, onye ama ama dịka Toni Tones, bụ onye mgbasa ozi, onye na-eme ihe nkiri na onye na-ese foto na Naijiria .

A mụrụ Adefuye na 20 Jụlai, bụ ọdụdụ nwa nke ezinụlọ ise. mmuta  ya na Lagos bu nke ọ guru na Queen's College . O gosipụtara maka Durovo n'ihi na ọ bụ enyi nke ezinụlọ mgbe ọ dị afọ iri na anọ. 

Aha ya nile bụ Gbemisola Anthonia Adefuye wee gaa Mahadum Lancaster dị na UK ebe ọ gụrụ ahịa na akụnụba.  Mgbe usoro a gwụchara, ọ laghachiri Naịjirịa n'afọ 2009 iji chọpụta mmasị ya na azụmaahịa ngosi. Nwanne ya nwoke bụbu onye egwu na ndi egwu Oxygen na Tones na mbido kpebiri ịbụ onye na-ese foto azụmaahịa. Pọtụfoliyo ya dọtara uche nke ngosi nke D'banj, Koko Mansion . 

N’afọ 2017, ọ gara n’ihu na-arụ ọrụ onyonyo  mana ọ nọ n’azụ na n’ihu igwefoto ahụ.  Ọ pụtala dịka onye na-eme ihe nkiri na ntanetị TV Gidi-culture; na ọtụtụ ihe nkiri  gụnyere  It's Her Day na 2016.  Ọ pụtakwara na ihe nkiri  King of Boys   dịka nke ntà Eniola Salami. Ihe nkiri malitere na 21 Oktoba afọ 2018. Na 2020 AMVCA, o nwetara onwe ya nhọpụta maka 'Nwanyị na-akwado nkwado kachasị mma na Ihe nkiri ma ọ bụ Usoro TV' maka ihe nkiri ahụ bụ 'King Of Boys'. 

Na 2020 ọ nọ na ndị otu ego Quam bụ nke na-eso ihe nkiri 2018 New Money . Akụkọ na-esote na-agbaso ihe na-eme mgbe onye nche (Quam) na mberede ọwọrọ nde mmadụ. Ndi soo  mee ihe nkiri bu  Falz, Jemima Osunde, Blossom Chukwujekwu, Nse Ikpe-Etim na Tones. 




#Article 498: Funke Akindele (691 words)


Akindele-Bello Olufunke Ayotunde ónyé amaara dị́ ka Funke Akindele /Jenifa) bụ ónyé n'eme ihe nkiri ma na-arụ́pụ̀tákwa ihe nkiri.. Funke  gosipụ̀tara na emume sitcom I Need to Know  site áfọ̀ 1998 ruo 2002, n'áfọ̀ 2009 ọ̀ nwetara awọdụ na Africa Movie Academy Award màkà ngósìpụ̀tà ézígbò ákpárámàgwà nlégárá ányā n'éjìjé ọ́ nọ̀ dịka onye ánà-èlégárá ányá n'éjìjé Jenifa's Diary, nke akpọ́pụ̀tàrà ya dịka nwanyị kachasị n'éjìjé egwuregwu/ị́kpā ọ́chị̀  Africa Magic Viewers Choice Awards

Á mụrụ Akindele n'ọ́nwá ọgọọs 24, 1977, na Ikorodu, Lagos State, Naijiria.  Funke bụ nwa abụọ n'ime ụmụ atọ (ụmụ nwanyị abụọ na otu nwoke). Nne Akindele bụ̀ onye dibị̀a bekee ebe nna ya bụ̀ onye isi ụ́lọ̀ akwụkwọ ndị sekọ́ndị̀rị̀ lagoro ezumike ńkā.   Funke nwetara asambodo National Diploma (OND) na Mass Communication site na ụlọakwụkwọ bụbụrụ Ogun State Polytechnic,bụzi Moshood Abiola  ugbu a.   

Akindele bụ̀ụ̀rụ̀ onye ámà ama mgbe ó gósìpụ̀tàra ònwé ya na United Nations Population Fund ( UNFPA ) nke na-akwado sitcom/Need to know, nke malitere site na 1998 ruo 2002. Funke zàrà Bisi, ma gosipụta ákpárámàgwà nwa akwụkwọ sekọndrị nwere ọgụgụ isi ma nwee ọ̀nụ̀nụ̀ ọ́kụ́ n'obi.Funke Akindele chawapụtara na 2008 mgbe ọ pụtara n'ihe nkiri Jenifa  

Na Jenụwarị 2018, enwere esemokwu mgbe a kọrọ na Akindele ga-enweta ya Hollywood izizi na Marvel's Avengers: Infinity War dịka e depụtara ya dịka onye so na IMDb .Onye Ọrụ nta akụkọ ndị mainstream nke Naịjirịa kwuru na ọ jikerela ichawapụta na infinity War dị ka onye nche Dora Milaje, na-akowa IMDb.  Izu ole na ole ka nke ahụ gasịrị, e dochiri aha onye otu nwanyị na-eme ihe nkiri na Naịjirịa bụ Genevieve Nnaji,  na ntinye nke Akindele gosiri na ọ bụ mbanye anataghị ikike.  Na February 2018, a kọrọ na Onye isi oche Senate na Onye isi oche nke National Assembly, Dr Bukola Saraki gwara ndị Marvel Studios ka ha gosipụta Akindele na Infinity War. 

N’ọnwa Julaị 2016, n’ajụjụ ọnụ o kwuru na ya anaghị eme  ọtụtụ ihe nkiri n’ụlọ ọrụ ndị Yoruba n’oge ahụ n’ihi ịzonari ụfọdụ ihe.  Akindele bụ ísí ahụrụ kwawa okpu n'ihe nkiri na-aga n'ihu bụ Jenifa Diary, gbakwunyere Fisayo Ajisola, Falz, Juliana Olayode, na Aderounmu Adejumoke . Ihe ngosi a na - emetụta ụfọdụ ngalaba ihe nkiri Jenifa .  Ihe Nkiri egwu/ịkpa ọchị 2018 bụ moms at war  gósìpûtàwanyere Akindele na Michelle Dede . N’ọnwa Julaị 2019, Akindele bidoro usoro intanetị ọhụrụ ọ kpọrọ Aiyetoro Town,  nke na-esite na nsonye TV ya ama ama, Jenifa’s Diary.  Ọ bụ onye isi nke  Film Production. 

O mere ihe nler site ituziaka aka na ihe nkiri  bụ your Excellency na 2019. 

Funke Akindele na-ahụ maka otu na-abụghị nke gọọmenti hiwere amaara dịka Jenifa Foundation, nke ebumnuche ya bụ iji nye ndị ntorobịa ọrụ.  

Funke Akindele nwere nkwado dị ka   edebanyere aha ya n'akwụkwọ dị ka onye nnọchi anya nke Dettol .  Funke Akindele nwere nkwado dị iche iche dịka itinyere ya aka n'akwụkwọ dị ka onye nnọchi anya nke Irokotv . edebanyere aha ya n'akwụkwọ dị ka onye nnọchianya nke Keystone Bank na afọ 2018  Na Nọvemba 2019, ọ binyere aka na nkwado Waw Nigeria, ụlọ ọrụ na-arụpụta ncha. 

Na May 26, 2012, Akindele lụrụ Adeola Kehinde Oloyede.  Di na nwunye ahụ gbara alụkwaghịm na July 2013, na-ekwu maka esemokwu na-enweghị ntinye ọnụ  Akindele lụrụ onye egwu Naịjirịa bụ JJC Skillz na London na Mee 2016.  

N’ọnwa Eprel afọ 2020, e jidere Akindele ma bo ya ebubo n’ụlọ ikpe mgbe ha mechara nnọkọ ncheta ọmụmụ iji kwanyere di ya ugwu n’oge mkpọchi igbochi ọrịa koronaviros.  . O mechara pụta na ihe nkiri video Nigeria center for Disease Control iji mee ka a mata banyere koronavirus.  A mara onye omee ahụ na di ya ikpe ị́rụ́ ọrụ obodo mkpụrụ ụbọchị iri na anọ mgbe ha kwuchara na ha dara iwu megidere mkpọchi. 




#Article 499: Perpetua Nkwocha (169 words)


Perpetua Ijeoma Nkwocha (amụrụ 3 Jenụwarị1976) bụ nwaanyị  Naijiria na agba bọl, ma bụrụ   nke Clemensnäs IF na , na mbụ, ọ na-agbara ndi Swedish   . Ọ bụkwa onye otu na onye bụbu onye isi otu egwuregwu bọọlụ ụmụ nwanyị na Naịjirịa.

Nkwocha na ndi na-anochiri Naijiria n'egwuregwu esonyela na asompi nke  (n'afo , , , , ,  and ), o meriri ise n'ime ha (, , ,  na ). Na asompi nke umu nwaanyi Afrika n'afo 2004, o nyere goolu Najiria jiri merie Cameroon ma merie asompi ahu. O setịpụrụ ihe ndekọ site na ịtụle ihe mgbaru ọsọ itoolu niile n'oge asọmpi ahụ, wee kpọọ ya onye ọgba bọl kachasị mma nke asọmpi ahụ.

Na-afọ bọl 2015 ka Nkwocha hapụrụ Sunnanå ịbanye na otu obere klọb a na-akpọ Clemensnäs IF dịka onye na-egba bọl na onye koochi. Oge gara aga, ọ kụziri klọb ụmụ nwoke Nigeria wee mesịa gaa Sweden mgbe ọ natara asambodo nwa amaala obodo .

Nkwocha na-agba bọl na  , otu klọb egwuregwu di na 




#Article 500: Rachael Okonkwo (320 words)



Nnenna Rachael Okonkwo (amụrụ n'abalị iri abụọ na isii n'onwa Mee n'afọ 1987) Onye ama ama dịka Nkoli Nwa Nsukka bụ  . A maara ya nke ọma maka ihe nkiri ahu nwe otu aha ahụ. 

Rachael Okonkwo bụ onye Ukpata na  Lokal gọvamentị nke Enugu State, nke dị na .Ọ malitere ime ihe nkiri mgbe ọ bụ nwata, mana n'ihi Ọ naghị enweta ọrụ, ọ gbanwere ọrụ ya n'ịgba egwu. Ọ sonyeere  n'afọ 2007 na-eme obere ọrụ. N'afọ 2008, ọ rụrụ ọrụ Nkwado nye  na  na Royal War 2, ma n'afọ 2010 n'akụkụ Patience Ozokwor na  na Open and Close 1  2. Isi ọrụ ya ma bụrụ kwa ihe nkiri mepere ya ụzọ pụtara n'afọ 2014, ebe ọ rụrụ ọrụ kachasị na Nkoli Nwa Nsukka dị ka Nkoli.   Nne ya nwụrụ n'afọ 2020. 

Rachael Okonkwo n'ụzọ nke ya na inyeghachi ndị mmadụ, na-akwado emume a na-eme kwa afọ nke ebumuche ya bụ inye ụmụaka onyinye n'efu na nturundu nye ndị mmadụ. O kwuru na ọ na-enyere ya aka iso ndị na-akwado ya na-emekọrịta ihe. N’afọ 2015, Rachael gwadoro mmemme izizi nke Children Easter Carnival maka inye ụmụaka onyinye n'efu n'oge mmemme Ista n’Enugwu .  N'afọ 2016, na-emume nke abụọ nke emere na Onitsha nwere ndị bịara ọfụma dịka ya na ndị na-eme ihe nkiri dịka  na ndị ọzọ so ya gaa mmemme ahụ.  N'oge emume nke 2017 nke emere n’obodo ebe amụrụ ya bụ Nsukka, chikọtara ndị mmadụ karịrị puku ise n'ọnụọgụ, ma nwekwa ọtụtụ ndị ama ama dịka , , , , ,   ma nkwado site na ụdị kacha elu mere ka ọ bụrụ nnukwu mmemme karịa ndị bu ya ụzọ. 




#Article 501: Mercy Oduyoye (231 words)

Mercy Amba Oduyoye (amuru n'afọ 1934) bụ    a ma ama maka ọrụ ya na nka mmụta okpukpe nke ụmụ nwanyị Africa.  Ugbu a, ọ bụ onye isi nke  Institute of African Women in Religion and Culture na  na Ghana.

A mụrụ Oduyoye na Ghana n'afọ 1934. O nwetara akara ugo mmụta na  n'afọ 1963, nwetakwa akara ugo mmụta nke abụọ na  n'afọ 1965, na ugo mmụta ogo na Cambridge n'afọ 1969. Site n'afọ 1967 rue 1979, ọ bụ odeakwụkwọ mmụta ndị ntorobịa nke  ; site n’afọ 1987 rue 1994, ọ bụ onye osote onye ode akwụkwọ n’otu nzukọ ahụ. Ọ kuziri nkuzi na ,  na . Ọ rụọla ọrụ dịka onye isi nke  ma hiwe  n'afọ 1989.Oduyoye edela akwụkwọ anọ na artikulu kariri iri asatọ n'ọnụọgụ nke gbadoro ukwu na nka mmụta okpukpe nke ndị kristị site na echiche nke ndị  na Africa . Otu n'ime isi okwu ya bụ ka okpukpere chi na omenaala ndi Africa si emetuta ahụmahụ umu nwanyi Afrika. Karịsịa, o kwuola banyere nsogbu mmegbu akụ na ụba na-ebe ụmụ nwanyị Afrika nọ.





#Article 502: Chi-chi Nwanoku (754 words)


Chinyere Eda Chi-Chi Nwanoku OBE ( /tʃ ɪ tʃ i N w æ n oʊ k ụ / ; amuru ya na ọnwa June n'afọ 1956) bu onye obodo Britian na aku ngwa egwu na akpọ bass na asụsụ bekee.  Ọ bụkwa onye na ọka nmuta na ihe gbasara ngwa egwu Bass (prọfesọ)  na Royal Academy of Music.Nwanoku bụ onye bidoro ma burukwa onye isi ndị ngwa egwu na Orchestra of the Age of Enlightenment, ọkwá ọ nọrọ afọ iri atọ. 

Nwanoku  bụ onye Naijiria na onye obodo bekee Ireland.   Ọ guzobere ma burukwa onye nduzi egwu na otu nzukọ egwu akpọrọ Chineke ! Orchestra.  Otu a bu ndị otu ndi okacha mara nke mbu na mba Europe nwere otutu ndi ojii, ndi Eshia na ndi agbụrụ di iche-iche .   

Nwanoku bu onye Nigeria ma burukwa onye Irish. Ọ bụ nwa nke mbụ na nke mbụ n’ime ụmụ ise nke nne na nna ya,  dibia bekee (Dr) Michael Nwanoku na nwunye ya Margaret ( née Hevey) muru.  Ndị nne ya ochie jụrụ nne ya bu Margaret nne n'ihi na ọ nwere mmekọrịta agbụrụ, were lụọ di onye ojii  Agbanyeghị nke a, nne Margaret gara na nzuzo na London na ọnwa atọ ka amụrụ Nwanoku ihu nwa nwa ya.  A mụrụ Nwanoku na Fulham, London, ma na tupu ya eruo ogo ịmalite ụlọ akwụkwọ ọ nọrọ afọ ole na ole na Imo steeti, Nigeria, ebe ezinaụlọ ya gara afọ abụọ. Nwanoku gara ụlọ akwụkwọ na Kendrick Girls Grammar School na Reading, Berkshire . Mgbe ọ dị afọ asaa, ọ malitere agụmakwụkwọ ya dịka onye na-akụ egwu oge gboo - na mbụ ọ malitere ịmụ ihe gbasara ngwa egwu a'na akpọ piano, mgbe ọ dị afọ iri na asatọ  ọ malitere ịmụ ihe maka ngwa egwu bass. Nwanoku mechara gụ akwụkwọ na Royal Academy of Music  mgbe ọ na-azụ ọzụzụ dịka onye na-agba ọsọ 100-mita mana ọ kwụsịrị ọrụ egwuregwu igba ọsọ mgbe ọmmerụ ahụ na ikpere. 

Nwanoku bu onye hiwere otu egwu Chineke! Orchestra, ìgwè ndị egwu mgbe ochie na mba Europe nwere ọtụtụ ndị egwu ojii na ndị agbụrụ ndị ọzọ dị ọbere , ndị ha na ya na-etikọrita egwu oge niile.  Ndi otu ndi egwu a nwere ndi mmadu iri isii na abụọ sitere n’ime obodo iri-ato n’otu di iche iche rụrụ ọrụ ha nke mbụ n’afo 2015 na nnukwu ọnụ ụlọ nke akpọrọ  Queen Elizabeth Hall  Gbakwunye oru ya na Chineke! Orchestra, Nwanoku arụọla ọrụ dịka onye ngwa egwu bass abụọ nke mkpokọta Endymion, London Mozart Players, Academy nke St Martin na Field, ndị England Baroque Soloists, ndị London Classical Player na Orchester Revolutionnaire et Romantique . 

E wezụga ịtị ngwa egwu na ịkụzi bass, ọ nọ na-arụsi ọrụ ike dị ka onye mgbasa ozi, dịka na mmemme BBC Radio 3 Requests na BBC TV Proms na dịka onye so na ndị na ekpebi maka mmemme BBC, Classical jury . Na afọ 2015, Nwanoku gosipụtara mmemme BBC Radio 4 na Search of the Black Mozart,  nke gosipụtara ndụ na ọrụ nke ndị na-ede akwụkwọ egwu bu ndị ojii na ndị na  abụ abụ site na narị afọ nke iri na asatọ, gụnyere Joseph Bologne, Chevalier de Saint-Georges ; Ignatius Sancho ; na George Bridgetower .  Ọnọdụ ndị ọzọ Nwanoku nwere gụnyere ịbụ onye otu Board nke  National Youth Orchestra, Tertis Foundation, London Music Fund, Royal Philharmonic Society (Council). Na mbụ Nwanoku nọbu na Board Association British Orchestras. Ọ bụ kwa Patron (onye nlekọta) nke Music Preserved, ndị Cherubim Trust. 

Nwanoku bụ onye ọbịa na mmemme nke BBC Radio 4 Desert Island Discs na ụbọchị iri na otu nke ọnwa   Febụwarị na afọ 2018.  N’afọ 2019, Nwanoku mepere ebe  ohuru nke Hackney New Primary School, ụlọ akwụkwọ ọkachamara maka ụmụaka chọrọ ịmụta egwu. 

Nwanoku na ụmụ abụọ ya - Jacob Hugh na Phoebe Hugh, yana nwa nwa ya nwanyị, Maya Ekene Hugh, bi na London. 

N’afọ 2001, a họpụtara Nwanoku dịka onye otu Order nke British Empire (MBE) na 2001 Birthday Honors   na Officer nke Order nke British Empire (OBE) na 2017 Birthday Honors,  Ihe onyinye na nsọpụrụ abụọ  bu maka ọrụ Nwanoku na ihe gbasara egwu. Na mgbakwunye, akwanyere ya ugwu mee ya Fellow nke Royal Academy of Music na Trinity Laban Conservatoire of Music . 

Na afọ 2018 BBC Hour Hour tinyere Nwanoku dịka onye nke itoolu na ndepụta nke ụmụ nwanyị kachasị ike n'ụwa na ihe gbasara egwú  ma debanyekwa ya na afọ 2019 na 2020 na Powerlist ndepụta nke na egosi ndị isi ojii jibiri na Britain n'afọ ahụ.  




#Article 503: Peace Uko (161 words)


Peace Uko (amụrụ na 26 Disemba1995) bu onye egwuregwu ejiri ọsọ 100 mita maara nke ọma. ọ meriri egwurewgu nke 100m na memme egwuregwu mba Naijiria.

Uko gbara ọsọ nke mbụ ya, 4 × 100m, na-afo 2013 na asompi mba ụwa emere na . Emechara kapụ aha ya na ndi otu ya n'asompi a n'ihi na ihe mkpishị eji agba ọsọ dapụrụ n'aka  na .

Na-asompi nke mbu ya na  emere n'afo 2014, ọ merie ọsọ 100m. Ọzọkwa ọ merie ọsọ nke 200m n'ihu Patience Okon George. Nke a nyeere mahadum ya aka, Mahadum Port Harcourt merie egwuregwu nke ugboro ise. 

Na asompi ọsọ mba uwa na , ọ gbara ọsọ nke 4 x 100m maka Naijiria maa gbaa onye nke asaa. n'afo 2015, ọ mere ndekọ nke 11.27s na egwuregwu ahụ bụ NTC Pure Athletics Sprints Elite Meet na Clermont, Florida, United States. Na asompi emere na Naijiria n'afo 2016, o gbara nke onye abụọ n'azu , mana n'ihu .  




#Article 504: Remi Adedeji (104 words)


Remi Aduke Adedeji (amuru ya n’afọ 1937) bu onye ode-akwukwọ nke umuaka nke Naijiria .

Amuru Adedeji na Okemesi na Ekiti Steeti n'afọ 1937.  Obi adịghị Adedeji mma maka akwụkwọ ụmụaka maka na ha anaghị egosi omenaala ndị Africa. Ọtụtụ n’ime akụkọ ya sitere na akụkọ ọdịnala ndị Naịjirịa.  O dere ma bipụta Nwanyi ahụ mara abụba n'afọ 1973.  Ọ bụrụla onye nchịkọta akụkọ nke akwụkwọ akụkọ agụmakwụkwọ, Bookbird . Akwụkwọ ya na-agụnyekarị agwa mbe. Akwụkwọ ya nke 1986 nke Moonlight Stories nwere ọtụtụ akụkọ Just-so nke kọwara ihe mere udele jiri nwee isi maọbụ ihe mere  okpokoro mbe ji  yie ihe gbawara agbawa 




#Article 505: Chidera Okolie (367 words)


Chidera Nneoma Okolie amụrụ n’abalị iri abụọ na asaa n'ime ọnwa atọ n’afọ 1993 bụ̀ ode akwụkwọ agụmagụ nke alaNaịjirịa onye nwetara nlebaa anya nke mba  mgbe akwụkwọ m̀bụ̀ ya bụ ,Silence Become Too Loud nwetara ézí nkwado na 2015 site n’aka onye isi ala Naịjirịa n’oge ahụ bụ Goodluck Jonathan .  

Á mụ̀rụ̀ Okolie na Enugu na southeast Nigeria . 

Okolie bidoro igosipụ̀ta  ḿmásị́ ya ebe agụmagụ nọ̀ mgbe ọ́ ka bụ nwata, síté n'ime nke ọma na ngalaba akwukwo  agụ́mágụ́ na ulo akwụkwọ ma ó bidokwara idere ụmụ akwụkwọ ibe ya obere akwụkwọ akụkọ  n'ụlọ akwụkwọ. 

Okolie gụrụ akwụkwọ gbasara ìwú na Mahadum nke  Naijiria,ma anabatakwara ya n'ụlọọrụ ndị  òkaiwu Naijiria na Nọvemba 2016.  

Okolie bipụtara akwụkwọ mbụ ya, when silence Became Too Loudna Disemba 2014 mgbe  ọ́ ka bụ nwata akwụkwọ  mmụta iwu.  N'ọnwa Maachi 2015, akwụkwọ a nwètàrà ezi nkwado n' aka Onye bụ onye isi ala Naijiria ógè ahu, bụ Goodluck Jonathan,  na  ọ́gbákọ̀ atụmatụ nkwalite aka ọrụ Onwe na Abuja .

Na Septemba 2017, o wepụtara akwụkwọ nke abụọ ya, bụ Nọt Forgiven,nke bụ mkpokota obere akụkọ gbasara mmetụta echiche.  

Na February 2018, Okolie guzobere Idios Creatives, otu ịkpọ na ịnye ndị na-eto eto òhèrè ,bụ ńdí nwéré mmásị́ ma chọsie ike ka ha gosipụta ihe okike/echiche ha.   N’Epril 2018, ọ́ tụ́pụ̀tàrà atụmatụ ńchémì echiche nke ihe ńríté sò nke lekwasịrị ányá nà akụkọ echepụtara echepụta/emeghị eme,   nke dọtara ụmụaka ụlọ akwụkwọ opekarịa mmadụ narị atọ,iri itoolu na asaa.   Ọ bụ Okolie họpụtara akụkọ otu narị  ma chịkọta ya n’akwụkwọ nke akpọrọ The Future: Nchịkọta akwụkwọ abụ na obere akụkọ nke Umuaka Ndị ahọpụtara n'ụfọdụ ụlọ akwụkwọ nọ na Naịjirịa, nke ewepụtara na Nọvemba 2018. 

N'ọnwa Jun 2015,  Okolie nwetara ihe ńríté African Achievers Awards. Na 2016, é nyere ya aha dị ka  odéé kachasị n'akụkọ echepụtara echepụta nke afọ ahụ ma  bụrụkwa ótù n'ime otu narị odee  áká ńkō na Naịjirịa na-agafebeghi  afọ iri anọ na mmemmé nke mbu na mbụ nke Nigerian writers Awards.  Á kọwapụtakwara ya dị ka odee kachasị n' agụmagụ echepụtara echepụta nke Xperience Womanity Awards.

Na Jenụwarị 2019, edepụtara ya na otu narị ụmụ ntorọbịa  kachasị n'iweta mgbanwe nke AvanceMedia na ngalaba Iwu na ọchịchị. 




#Article 506: Ezinne Akudo (105 words)


Ezinne Akudo Anyaoha  onye amụrụ  na 17 Mee,1990 bụ ọkàiwu nke Naijiria na onye nlereanya ejiji so ázọ́ okpueze

Akụdo bụ onye amụrụ na steeti Imo ma gụọ akwụkwọ na mahadum Abia State . Ezinne Akudo Anyaọha ritere okpueze Miss Nigeria na Julai, 2013.

Ọ́ gụchara akwụkwọ sekọ́ndị̀rị̀ ya na ụlọ akwụkwọ Federal Government Girls 'College, Owerri Imo State.

Na 2015, a kpọrọ ya maka ntozu oke ịbụ ọkàiwu. ò wee hiwe ụlọ ọrụ na-ahụ maka ndina n’ike site n’aka ndị otu ọ hiwere na-abụghị nke gọọmentị; Elọ ọrụ asatọ dị na Lagos, Nigeria .  Ọ nọsikwara ike na mkpọsa megide igbaso mmekọ n'ike . 




#Article 507: Stella Ifeanyi Smith (369 words)


Stella Ifeanyi Smith bụ onye sayensị dibịa bekee nke Naịjirịa nwere mmasi na bayoloji na teknụzụ soo ya. Smith sonyeere Nigeria Institute of Medical Research na afọ 1988, e mere ya onye isi nyocha na afọ 2013.  Ka ọ dị na, na ọnwa Septemba n'afọ 2018, o nwere goo amaokwu otu puku, narị asaa na iri atọ na itoolu na ọkà mmụta Google nke ahụ na-egosi na a'na ahụ ọrụ agụmakwụkwọ ya.   

Amụrụ na ọnwa Jenụwarị ụbọchị iri abụọ na asatọ, n'afọ 1965, Smith nwere akara ugo mmụta mbụ ya na microbiology na Mahadum Ilorin na afọ 1986. Mgbe nke a gasị, o nwetara nzere masters na Medical microbiology  na Mahadum Lagos. Ọ gụsịrị akara ugo mmụta doctorate site n'otu ụlọ akwụkwọ ahụ na afọ 1996. 

N’afọ 2001, ọ mere nyocha banyere ndị mmadụ narị anọ na iri ise na itoolu na-arịa afọ ọsịsa na Lagos. A kọwara na ndị ọrịa ahụ bụ ndị dịpụrụ iche achọpụta nwere Shigella spp. na Escherichia coli . Site na ihe ọ chọpụtara, ọ tụrụ aro na ọrịa ihe ga agwọ ọrịa ahụ bụ ampicillin, tetracycline, co-trimoxazole. Ọ chọpụtakwara na ekwesịrị izere ọgwụ streptomycin  na usoro izizi nke ịgwọ shigellosis n'ihi na achọpụtara na akụrụngwa ya na nguzogide ya  nwere ike inwe mmetụta na usoro ọgwụgwọ ọrịa ahụ. O choputara na acid nke Nalidixic, ciprofloxacin na ofloxacin bụ ọgwụ ndị di nma enwere ike iji nọchie anya ndị ọzọ maka ọrịa ahụ. 

Ọrụ ya akachasị kpọtụrụ aha na ọkà mmụta Google bu nke ọrụrụ na afọ 2006, ebe ọ nyochara mmetụta nke ihe na egbu ma ọbụ gbochie nje nke a'na akpọ antibacterial na asụsụ bekee nke a'na ewepụta kwa na mkpụrụ osisi. Ọrụ ya nyochaa ka nke a si adi ire ebe escherichia coli 0157: H7 nọ. N'ime ọrụ ya, osisi anọ dị iche iche (Entada africana (akụkụ nke osisi ahụ), Terminalia avicennoides (akụkụ nke osisi ahụ), Mitragyna stipulosa (akụkụ nke osisi ahụ) Lannae acida (akụkụ nke osisi ahụ) ka etinyere ya na nke a'na akpọ ethanol na asụsụ bekee na mmiri na usoro mgbasa di iche maka ịchọpụta mmeghachi omume ha na ebe nke E coli 0157: H7 (EHEC). Nsonaazụ dịgasị iche iche dabere na ngwakọta ejiri maka ime ule ahụ. 




#Article 508: Chinyere Stella Okunna (660 words)


Chinyere Stella Okunna bụ nwanyị mbụ ruru ogo profesọ na Mass communication na Naijiria. Ọ rụọla ọrụ n'ọkwa dị iche iche dịka onye nchịkwa and onye nkuzi na ngalaba mmụta na ngalaba ndọrọ ndọrọ ọchịchị.

A mụrụ ya n'ezinụlọ Joshua na Christiana Adimora,n'Ụga n'okpuru ọchịchị ime obodo AgỤata nke Anambra Steeti,nke Naijiria, nna ya (Joshua Obinani Adimora) bụ onye ọrụ bekee nke jere ozi dị ka onye mbụ na-ahụ ndị obodo (DO) na mpaghara nlekọta AgỤata. n'ime afọ ndị 1950 na onye osote odeakwụkwọ obodo nke Port-Harcourt Municipal Council n'ime afọ ndi 1960.  Stella Chinyere Okunna malitere agụmakwụkwọ ya n'ụlọakwụkwọ praịmarị St Jọhn dị n'Ekwulobia ebe nna ya jere ozi dị ka onye ọrụ gọọmentị, ma jedebe na Township School Port-Harcourt ebe o si jewe ụlọ akwụkwọ sekọndrị site na praimarị nke 5. Agụmakwụkwọ sekọndrị ya bụ na Anglican Girls Grammar School (nke mechara bụrụ Girls High School) Awkunanaw,dị n'Enugu, bụ ebe o si nweta WASC ya na ọkwa nke 1 dị ka nwata akwụkwọ kacha mee ọfụma n'ule ahụ n'ụlọ akwụkwọ ya. 

Chinyere Stella Okunna bidoro ọrụ ya dika onye nkuzi na  (Site n'afọ 1981 ruo n'afo 1994) tupu ọ banye na Department of Mass Communication,  n'afọ 1994. Ọ ghọọrọ nwanyị mbụ ruru ogo prọfesọ nke Mass communication na Naijiria n'afọ 2001, ma bụrụkwa naanị nwanyị onye Naijiria na Mass Communication ruru ogo dị otú ahụ n'ime ihe ruru afọ iri na abụọ (12) tupu onye nkụzi nke abụọ, site na ngalaba ahụ rukwazie ogo prọfesọ.   Ọ bụ nwanyị mbụ ruru ogo Dean, Faculty of  na  (site n'afọ 2016 ruo n'afọ 2019).   Tupu mgbe ahụ, ọ bụrụla osote-Dean,site n'afọ 1996 ruo n'fọ 1998 nakwa Onye Isi, Ngalaba Mass Communication site n'afọ 1998 ruo n'afọ 2006.  O nwere ike malite agụmakwụkwọ postgraduate (PGD, MSc na PhD) n'oge a, nakwa diplọma ọkachamara n'ịchụ nta akụkọ na ngalaba ahụ. 

Ọzọkwa, Stella Chinyere Okunna ejewo ozi dị ka;

Ihe ọ na-elekwasị anya na agụmakwụkwọ bụ /  and Communication. 

Site n’afọ 2006 ruo n'afọ 2014, Chinyere Stella Okunna lara ezumike nka na Mahadum Nnamdị Azikiwe were banye ọrụ ọha dịka Kọmishọna, Mịnịstrị nke Ozi na Omenala (ste n'afọ 2006 ruo n'afọ 2009). A họpụtara ya ka ọ bụrụ Kọmishọna na-ahụ maka atụmatụ akụ na ụba na mmefu ego yana Kọmishọna na-ahụ maka Developmen Partnership / Donor Agencies (site n'afọ 2009 ruo n'afọ 2014). Mgbe ọ ka na-arụ ọrụ dị ka Kọmishọna, e mekwara ya ka ọ bụrụ Onye isi ndị ọrụ (2012–2014)  

Ọ bụkwazị onye isi oche,

Stella Chinyere Okunna jekwara ozi dị ka onye enyemaka na onye ndụmọdụ nye ọtụtụ ụlọ ọrụ gụnyere;

Agụmakwụkwọ ya na mgbe o mechara banye n'ọrụ ọha na eze gosipụtara ya mkpa ndị obodo na otu ndị mmadụ, ndị NGO na ndị otu dị iche iche nwere ike i nyere ma gbaa ndị na-eto eto ume ka ha nweta agụmakwụkwọ. Site na otu NGO nke o guzobere (Adimora-Okunna Scholarship Foundation, 2003), o nweela ike nweta ego were nye;

Ugbu a (n'afọ 2020), Chinyere Stella Okunna bụ onye isi oche,ngalaba NIPR nke Anambra Steeti, Daịrektọ nke UNIZIK 94.1FM Campus / Community Radio Station na Prọfesọ nke Mass Communication na Mahadum Nnamdi Azikiwe (UNIZIK), n'Awka.  Ọ bụkwa onye isi oche, Sensitization and Publicity subcommitee nke ndị ọrụCO VID-19 na Mahadum Nnamdi Azikiwe.

Stella Chinyere Okunna a maara nke ọma na otu dị iche iche na otu fora dị ka onye ukwu na Mass Communication. Ọ bụ

Chinyere Stella Okunna lụrụ Eric Nwabuisi Okunna, onye ọkachamara banyere Ọrịa Obibi na akụkụ ahụ ụmụ nwanyị e ji a mụ nwa. Ha nwere ụmụaka isii (6) toro eto na ọzụzụ dị iche iche na ọtụtụ ụmụ ụmụ. 

Stella Chinyere Okunna nwere ọtụtụ akwụkwọ  ọgụgụ o bipụtara kemgbe ọtụtụ afọ na mpaghara Naijiria na mba ụwa dịka akụkọ, akwụkwọ, isi akwụkwọ, akwụkwọ monograf/oge ụfọdụ ma akwụkwọ ọgbakọ gụnyere;

Female Faculty in Journalism Education in Nigeria: Implications for the Status of Women in the Society. Africa Media Review (Nairobi: ACCE), Vol. 6, No. 1, 1992.




#Article 509: Chioma Onyekwere (979 words)


Chioma Chukwujindu CiCi Onyekwere a mụrụ n'ụbọchị nke 28 n'ọnwa Juunu, n'afọ 1994 bụ nwaafọ Naijiria a mụrụ na Lansing,dị na Michigan n'Amerịka,na-eme egwuregwu ị tụ diskus.Ọ sọọla mpi shọtpuutu na diskus na kọleeji nakwa mba ndi ozo ebe ọ nọchitere anya Naijiria. Ọ nwere nrite onye nke kachasị mma nke mita 61.38 maka diskus ọ tụrụ na 2019 World Athletics Championship.

A mara ya maka mmuta ya na agụmakwụkwọ dị ka nwa akwụkwọ na-eme egwuregwu na Mahadum nke Maryland n'afọ afọ anọ site na Big Ten na ACC mgbe ọ na-eje ozi dị ka otu n'ime ndị isi ndị otu egwuregwu. Nsọpụrụ ndị kọleeji ya gụnyere All-American recognition, All-Big Ten honors, All-Academic Big Ten, 5 Big Ten Conference Medals, na onye natara onyine Solomon Eye Terp of the Week .  O ritere ihe nrite ọla edo maka diskus na asọmpi iko mba Afrịka nke afọ 2018 n’Asaba,na Naijiria. O ritere ihe nrite ọla edo ọzọ maka diskus na asọmpi Afrịka nke afọ 2019 na Rabat,dị na Moroko.

A mụrụ ya nye Chima  Scholar Onyekwere ya na ụmụnne ejima atọ Chidinma na Chima na ụmụnne ya ndị tọrọ Emeka na Kay. Onyekwere tolitere na Naijiria ma kwaga Fairfax,nke Virginia n'afọ 2002 ya na ezinụlọ ya. Ọ gụsịrị akwụkwọ na A. James Clark School of Engineering na Mahadum nke Maryland na Winter afọ 2016 na nzere bachelọ nke sayensị na Mechanical Engineering.

Onyekwere gara James W. Robinson High School na Fairfax, VA. Ọ sọrọ mpi n'okpuru nduzi nke onye na-atụburu  Maryland diskus bụ Beau Fay. Onyekwere abụghị naanị onye mmeri distrikti ọtụtụ oge mana ọ bụbukwa onye jidere ọkwa okaibe ugboro abụọ na shọt-puutu. O ritere ọkwa ọkaibe mpaghara ahụ n'afọ 2011 ma n'afọ 2012, onye nke 3 na steeti n'afọ 2011 na 2012, ma onye nke 5 na Nationals n'afọ 2012. 

Chioma debara aha na Mahadum nka Maryland na Fall afọ 2012 ebe o sonyeere ndị otu egwu Track na Field nke onye bụbu US Olympia Andrew Valmon kụziri .

N'afọ 2015, Onyekwere meriri nrite kọleeji mbụ ya na agba nke mbụ Maryland n'egwuregwu Big Ten Conference. N'asọmpi 2015 Big Ten Indoor Track and Field Championship, Onyekwere nwetara ọla ọcha na Shọtpuutu na oke elu ya nke 16.06 mita (52 '8.25 ”). E nyere ya ogo nke abụọ na Team All-Big Ten maka agba nke ime ụlọ. Nchịkwa ya na shọtpuutu bufere n'ime agba nke èzí  dị ka o ritere ọla nchara na Big Ten Outdoor Track  Field Championships site n'akara akara nke 16.10 mita (52 '10 ). Ọ gbakwunyere na ngwụcha Top 10 Conference a site na ị bụ onye nke 7 na ị tụ diskus.

Onyekwere nwetara mmeri ikpeazụ ya na Big Ten Indoor Track  Field Championship n'afọ 2016 site na ị nweta ọla ọcha na Weight Throw. Akara nrịba ama ya kachasị elu nke 21.17 mita (69 '5.5 ”) abụghị naanị nke onwe ya kachasị mma, mana o kachapụrụ akara nke kwụbu kemgbe afọ 14. O gbatara onye nke 6 n'asọmpi shọtpuutu na nzukọ a. Tinyere i nweta ọkwa nke 2 na Team All-Big Ten n'afọ nke abụọ n'esote, ọ akara ya ahụ kachapụrụ akara kwụbu mekwara ka o ruo agba nkw 2016 NCAA Division I Indoor Track  Field National Championship. Omume ya n'asọmpi a dị mma ka bụ na e nyere ya onyinye dị ka onye ọkwa nke 2 na Team All-American Indoor nke afọ 2016.

Ọchịchị ya gara n'ihu ka agba nke ikpeazụ ọ na-aga n'èzí na-aga n'ihu. Na UVA Quad Meet na Charlottesville, VA, Onyekwere mebiri akara ụlọ akwụkwọ dị afọ 34 na diskus  na ọtụtụ nke 52.4 mita (171 '11 ”). Ọ ga-aga n'ihu iji degharịa akara diskus a na Big Ten Outdoor Track and Field Championship na ịtụba 54.43 mita (178 '7 ”). Ihe ọtụtụ a wepụtara ihe nrite nke ọla nchara. Onyekwere tụrụ shọtpuutu nke kachasị mma nke 16.85 mita (55 '3.5 ”) na-enweta ọla ọcha,nke 5 ya na Big Ten, na 2nd Team Big-Ten Honors ọzọ Ọ gara n'ihu ị sọ mpi na NCAA East Regional Championship maka shọtpuutu na diskus ebe ọkwa nke 11 na shọtpuutu mere ka o ruo maka NCAA Outdoor TF Championship. Na ngwụch agba a, e nyere ya onyinye nkwanye ugwu dị ka All-American Honorable Mention for the 2016 Outdoor Season.

Dịka onye otu Nigerian Senior National Track and Field Team, a kpọrọ Onyekwere ka o sonye n'asọmpi African Championship nke afọ 2016 na Durban,dị na Saụt Afrịka. Ọ ga-aga n’ihu i rite ọla nchara abụọ n ’egwuregwu ndị a. O nyeere aka mezuo ikpo mmeri nke Naijiria site na i nweta ọkwa nke 3 na diskus na ọtụtụ nke 53.91 n'azụ ndi otu yNwanneka Okwelogu na Chinwe Okoro . Ọ nwetakwara ọkw nke atọ na shọtpuutu site na i nweta akara nke 15.71 mita. 

N'asọmpi  n'Asaba, nke Naijiri, Onyekwere kpebiri i tinye uche ya na sọọsọ diskus. Nke a kwụrụ ụgwọ ka ọ na-egosi ihe ngosi maka obodo ya, na-enweta ọla edo na diskus na nsonye akara kachasị mma nke 58.09 mita.  A kpọrọ Onyekwere ka ọ nọchite anya Team Africa na 2018 IAAF Continental Cup nke e mere na Ostrava,na Czech Republic. O mechara n'ọkwa nke anọ n'isi ọtụtụ mita 56.68 were nwee akara kachasị atụ nke onye ọ bụla tụrụ si n'Afrịka n'asọmpi a. 

N’afọ 2019, o ritere ihe nrite ọla edo n’egwuregwu African Games nke afọ 2019 na Rabat, dị na Moroko. Ihe mmeri ya nke mita 59.91 bụkwa akara kachasị na African Games n'egwuregwu diskus.. Onyekwere sonyekwara n'asọmpi IAAF World Athletics Championship nke afọ 2019 na Doha. Ọ tụtara akara kachasị mma nke 61.38m na agba nke ntozu ma mechaa n'ọkwa nke 13, otu nkeji fọdụụrụ ya ịga n'ihu ruo njedebe.

Mara: Naanị ọnọdụ na ntọanya dị na njedebe ikpeazụ ka a na-egosi, belụsọ na e kwuru ya. (q) pụtara onye na ome egwuregwu erughị agba nke ikpeazụ, ya na ọkwa ya na ntọanya ya n'ogo ntozu e gosiri.




#Article 510: Chioma Toplis (312 words)


Chioma Elizabeth Toplis bụ nwaafọ Naijiria na-eme ihe nkiri na ụlọ ọrụ ihe nkiri Naijiria (nke a kpọrọ Nollywood ). O mere oru mbu ya n'afọ 2004 n'ime ihe nkiri Stolen Bible tinyere Kate Henshaw mana ọ buụrụ onye a ma ama mgbe ọ putara n’ime ihe nkiri afọ 2005 a kpọrọ Trinity na otutu ndi ozo a ma ama na Naijiria 

Toplis, onye aha bekee bu Elizabeth, bu onye obodo Umuahia,dị n'Abia Steeti, na mpaghara ndida Naijiria . Ya na onye Nollywood ọzọ na-eme ihe nkiri na onye isi oche gara aga nke Actors Guild nke Naijiria, bụ Ejike Asiegbu bụ ụmụnna.  Site n'afọ 1979 ruo n'afọ 1985, ọ gara ụlọ akwụkwọ praịmarị ya n’ọtụtụ ụlọ akwụkwọ: St Michaels Primary School Umuahia, Orji Town Primary School Owerri, Umuhu Central School, Umuahia na 67 Infantry Battalion Primary School Faulks Road, Aba . Site n'afọ 1985 ruo n'afọ 1990, ọ gụrụ akwụkwọ na Ohuhu Community Secondary School Amaogwugwu, Umuahia. Mgbe ọ hapụrụ Naijiria were bie ọtụtụ afọ na Lọndọn, ọ malitere na Valentine High School ịmụ asụsụ Bekee were mesịa debanye aha na Barking and Dagenham College n'afọ 2003 iji mụọ maka Social Healthcare.

Chioma Toplis a lụọla di ma nwee ụmụ atọ.  O nwere ulo na Lọndọn, United Kingdom na Victoria Island, ebe di elu na Legos, Naijiria .  O nwere mmasi n'ọrụ ebere ma sonye n'ọrụ Home For The Elderly

Chioma Toplis bụkwa nwanyị na-azụ ahịa nwere mmasi na akwa na ihe ịchọ mma, ma nwee ọtụtụ ụlọ ahịa na Legos na Lọndọn.

Toplis malitere ọrụ ya mgbe ọ pụtara n'ihe nkiri nke afọ 2004 gara nke ọma bụ Stolen Bible . Ngosipụta ya na ihe nkiri n'afọ 2005 bụTrinity ya na Hanks Anuku, Val Nwigwe na onye na-eme ihe nkiri Oge Okoye, natara nlezianya dị mma, a na-ahụkwa ya dị ka mmepe ụzọ Toplis n'ime nnukwu oge na Nollywood .  




#Article 511: Stella Oduah (534 words)


Stella Oduah Ogiemwonyi ( nee Oduah; amụrụ ya na ụbọchị nke ise n'ọnwa Jenụwarị n'afọ 1962), bụ onye  ọrụ Sineti ya bụ nnukwu ụlọ ọme iwu (Senate) nke Nigeria na onye isi na mbụ na Naijiria gburugburu na-elekọta ihe niile gbasara ụgbọelu (Minister nke Aviation) . E duru ya iyi ọrụ dị ka otu onye Mịnịsta na ụbọchị nke abụọ n'ọnwa Julaị n'afọ 2011    ma ziga ya ka ọbụrụ onye isi na ngalaba ihe niile gbasara ụgbọelu na ụbọchị nke anọ otu ọnwa na afọ ahụ.    Agbanyeghị nke a, a'na puru ya ọrụ dị ka Mịnịsta nke ụgbọ elu na ụbọchị iri na abụọ n'ọnwa Febụwarị n'afọ 2014. Ọ nọkwa na otu ndị hụrụ maka ndọrọ ndọrọ ọchịchị nke onye bụbu onye isi ala Goodluck Jonathan, ebe o jere ozi dị ka onye isi mgbasa ozi nke Nchịkwa Ego.

Na afọ 2013, ọ bụ otu onye n'ime ndị nnọchi anya nke Onye isi ala ndị ahọpụtara ka ha gaa nraranye nke Pope Francis  Ndị ọzọ sokwa na otu ahụ bụ David Mark, Onye isi oche nke Senate na Viola Onwuliri, Mịnịsta Ofesi.

N’abalị iri abụọ na atọ nke ọnwa Febụwarị afọ 2017,  kọrọ na ejikpara ego ụlọ ọrụ ya anọ n’ihi ebubo ịkwụ ụgwọ gbasara  nnukwu ego bụ $16,412,819.06 na N100,493,225.59 nke ụlọikpe ukwu dị na Lagos mere. Akụkọ kọrọ na ndị ụlọ ọrụ anọ ya bụ Sea Petroleum na Gas Company Limited, Sea Shipping Agency Limited, Rotary Engineering Services Limited, na Tour Afrique Company Limited nwere ego na ụlọ akụ iri abụọ na otu.

O tinyela aka n'ọtụtụ esemokwu sitere na nzụta nke ụgbọ ala BMW dị oke elu na-agbasoghị usoro kwesịrị ekwesị  ya'na ebubo na Stella Oduah-Ogiemwonyi gha ụgha banyere otu o si nweta akara nmụta nke MBA na aka ndị St Paul College. Ma-na, webusaiti News, ndị nke SaharaReporters, gbara ama na ọnwa Jenụwarị na ụbọchị isii n'afọ 2014 ma kwuo okwu ndị isi nke Mahadum St. Paul, ebe Oriakụ.Oduah kwuru na ya gụrụ akwụkwọ maka nzere bachelọ na nke Masters, na-asị na ha enyeghị  ịkịke inye asambodo MBA maka na onweghị oge ọbụla mahadum ahụ jiri nwee ụlọ akwụkwọ ma ọ bụ mmemme maka inye asambodo MBA  

Na afọ 2015, a hoputara ya ije Senate nke Naijiria ka ọ nọchite anya Anambra North Senatorial District .   Ọ bụ otu n'ime ụmụ nwanyị asaa a họpụtara ka ha bata n'ime ụlọ omeiwu nke asatọ ahụ. Ndị ọzọ bụ Rose Okoji Oko, Uche Ekwunife, Fatimat Raji Rasaki, Oluremi Tinubu, Abiodun Olujimi na Binta Garba .  Eweputara Oduah ọzọ nke ugboro abụo na Senate na afọ 2019.  

Nna Oduah bụ Igwe D. O. Oduah nke Akili-Ozizor, Ogbaru LGA na Anambra State. Amuru ya na ụbọchị ise na ọnwa nke Jenụwarị n’afọ 1962.  Oduah-Ogiemwonyi natara ya nzere ọmumu nke Bachelors na mgbakọ na nwepu (Accounting na asụsụ bekee) na asambodo nke Masters na nchịkwa azụmahịa nke bu  Business Administration asụsụ  bekee) na obodo United States. Ọ laghachitere Naịjirịa n'afọ 1983 ma nwete ọrụ na  Nigerian National Petroleum Corporation . 

N’afọ 1992, ọ hapụrụ NNPC guzobe Sea Petroleum  Gas Company Limited (SPG),nke nwe onwe ya azụmahịa ihe mmanụ ala na Naijiria. 

Ọ lụrụ onye bụbu Mịnịsta na-ahụ maka Ọrụ, Engr. Chris Ogiemwonyi  ma nwee ụmụ.




#Article 512: Chioma Wogu (152 words)


Success Chioma Wogu (a mụrụ n'ụbọchị nke 28 n'ọnwa Jenụwarị n'afọ 1999) bụ nwafọ Naijiria na=agbara ndị FC Minsk bọọlụ na Belarusian Premier League . Ọ na-apụtakwa maka egwuregwu  na Naijiria. Ọ pụtra mdụ ị gba bọọlụ na   mgbe ọ dị afọ 17. 

Wogu bụ onye kachasị nye goolu (goolu isii) n'otu Confluence Queens na asọmpi , bụ nke mbụ ya ị pụta n'asọmpi ahụ.  N’egwuregwu 2017 Nigeria Women Premier League n’etiti Rivers Angels na Heartland Queens, Wogu nyere goolu mere ka ndị Rivers Angels jidesie ọkwa a ike.  Mgbe o gosipụtara ọmarịcha egwuregwu n'ụlọ, Wogu tufuru ohere nke butere ngwụcha mmeri egwuregwu iri nke ndị Rivers Angels. 

Agbanyeghị na o so na egwuregwu maka Naịjirịa ị banye n'asọmpi  , onye isi nchịkwa, Edwin Okon wepụrụ Wogu n'akwụkwọ aha nke ikpeazụ.  Agbanyeghị, n'agba nke afọ 2016, o so ndị otu egwuregwu, na-enye aka site na benchi na egwuregwu mbụ ya na Mali. 




#Article 513: Nkiru Okosieme (336 words)


Nkiru Doris NK Okosieme (amụrụ ya ụbọchị mbụ na ọnwa Machị, na afọ 1972) bụ onye bụbu onye isi ndị otu egwu bọọlụ nke ụmụ nwanyị Naịjirịa (Super Falcons).  Ọ gbara bọọlụ maka otu egwuregwu bọọlụ nke ụmụ nwanyị Naịjirịa na asọmpi nke iko mba niile ndị  FIFA ugboro anọ (1991, 1995, 1999 na 2003), ya na ọtụtụ asọmpi Iko nke Mba Ndị Afrịka na 2000 Summer Olympics .  A na- akpọ Okosieme Onye isi ụlọ ọrụ maka omume ya iji isi were  nye goolu ya bụ ihe mgbaru ọsọ ndị dị mkpa. 

Okosieme bu onye isi ndị Nigeria egwu bọọlu ụmụ nwanyị gara 1991 FIFA Women's World Cup mgbe ọ ka dị afọ iri na ụma. Ọ gwuri egwu  bọọlu oge zuruezu nke bụ nkeji iri asatọ niile na egwu  bọọlu atọ nke emeriri Nigeria. Na oge ahụ ọ nọ otu ndị SC Imo State club. 

Mgbe ọ jere1999 FIFA World Cup, Okosieme nọ otu nd egwuregwu  bọọlu  Rivers Angels .  Tupu asọmpi ahụ o kwupụtara: Anyị enweghịzị mgbagwoju anya iche na anyi bụ ndị ọbere mmadu.  Ọ nyere goolu atọ n'ime egwuruegwu anọ nke mere ka Naịjirịa ruo nkeji iri na ise na agba asọmpi ahụ. Brazil meriri haa ọkpu anọ asara nani atọ (4-3). Okosieme nwere obi uto igwu egwu bọọlu   na America nke ukwuu nke na o sonyere Charlotte Lady Eagles nke USL W-League wee debanye kwa aha na mahadum, ebe ọ gbara bọọlụ nke kọleji .  W-league bụ ọkwa kachasị elu maka bọọlụ ụmụ nwanyị na US taa. N’afọ 2001, “NK” bụ onye nke abụọ kachasị nweta goolu na NCAA Div II. Ọ nweta nmeri dị ka Peach Belt Conference Player nke Afọ na oge ahụ na ndị otu egwu bọọlu ụmụ nwanyị na mpaghara niile maka afọ anọ. Ọ bụkwa onye enyere onyinye dị ka NSCAA niile-America.

Okosieme sonyere ma tinye aka na Super Falcons maka nmeri iko ụmụ nwanyị Africa, ugboro atọ n'afọ 1998, 2000 na 2002.

Nwanne ya nwoke bụ Ndubuisi Okosieme bụkwa onye egwuregwu bọọlụ mba ofesi. 




#Article 514: Chizzy Alichi (173 words)


Chigozie Stephanie Alichi (a mụrụ n'ụbọchị nke 23 n'ọnwa Disemba nke afọ1993), onye amara aha ya bụ Chizzy Alichi, bụ onye na-eme ihe nkiri na Naịjirịa .

Chizzy Alichi sitere na Ezza Nkwubor Nike n'Enugu East, okpuru ọchịchị ime obodo nke Enugwu steeti, nke di na South East (Nigeria) . Ọ bụ nwa ikpeazụ nwere ụmụnne abụọ. O mere isi akụkọ mgbe o wuru ulo nne na nna ya n'afọ 2017.      O bi n'Asaba,na Delta . 

O sonyeere Nollywood n'afọ 2010 na mberede. O sonyeere ndị , tinye akwụkwọ maka i so n'ihe nkiri were nweta ohere nke mbụ dịka onye ome ihe nkiri na ihe nkiri a kpọrọ Magic Money nke gosipụtara Mercy Johnson na Bob-Manuel Udokwu .  Oge mgbanwe nke ọrụ ya bịara na ihe nkiri Akaraoku, nke pụtara  hot akara, n'afọ 2016, nke Yul Edochie duziri.  Ihe nkiri vidio ahụ malitere ị ba ụba na soshal midia mgbe ndị mmadụ chere na onye omeejije ahụ bụ onye na-ere akara. O gosiputara na ihe nkiri ndi ozo n'afọ 2017 maka nkea.




#Total Article count: 513
#Total Word count: 199987