#Article 1: Thòi-vân (750 words)


Thòi-vân fe̍t-chá Thòi-vàn he sî Thai-phìn-yòng ke se-tó, fu-khiun he Â-chû thai-liu̍k (Chûng-koet thai-liu̍k), Ngit-pún, Fî-li̍t-pîn tén-tén. Mien-chit yok 36,188 phiàng-fông kûng-lî. Muk-chhièn yù Chûng-fà Mìn-koet sṳ̍t-chi kón-hot. Ya-yû Pó-tó, Formosa ke chhṳ̂n-fû. Chúng-ngìn-khiéu yok yû 2300 van, khì-chûng Hò-ló-ngìn chiam-hi thai-tô-su, khì-thâ hàn-yû Hak-kâ-ngìn, Ngièn-chhu-mìn, Ngoi-sén chhu̍k-khiùn, Ngoi-thi phi-ngiéu. Kôn-fông vùn-sṳ he Chang-thí Chûng-vùn, ngî-ngièn chú-yeu yû Thòi-ngî (Mîn-nàm-ngî), Koet-ngî (Hien-thoi Phêu-chún Hon-ngî),  Hak-kâ-ngî yî-khi̍p kok-kok chhu̍k-khiùn ke Ngièn-chhu-mìn ngî-ngièn.

Muk-chhièn Thòi-vàn ngièn-chhu-mìn khiung-yû sṳ̍p-sâm chhu̍k, khì-chûng chhòn-thúng kiú-chhu̍k pâu-hàm liáu ngièn-thúng chhṳ̂n-cho vi kô-sân-chhu̍k ke Atayal-chhu̍k, Amis-chhu̍k, Bunun-chhu̍k, Puyuma-chhu̍k, Paiwan-chhu̍k, Rukai-chhu̍k, Saisiyat-chhu̍k, lâu Tao-chhu̍k.

Thòi-vàn muk-chhièn chúng ngìn-khiéu thai-yok lióng-chhiên sâm-pak van-ngìn. Ngièn-chhu-mìn chṳ́-yû chúng ngìn-khiéu 2% yî-ha. Khì-chûng Hon-chhu̍k fûn-cho pún-sén-ngìn (86%) lâu ngoi-sén-ngìn (12%). Pún-sén-ngìn chú-yeu he Ho̍k-ló-ngìn lâu  Hak-kâ-ngìn, yí-kîn chhai Thòi-vàn sên-fa̍t hí-tô-thoi.

Thòi-vân chhai Khiu Sa̍k-hi Sṳ̀ -thoi vân-khì (50,000 ngièn chhièn ─ 10,000 ngièn chhièn) khôi-sṳ́ yû ngìn-lui kî-chhu. Sîn Sa̍k-hi Sṳ̀ -thoi (ki-ngièn-chhièn 5,000 ngièn) yî-heu ke sṳ́ -chhièn vùn-fa phú-phiên ngin-vì su̍k-yî Nàm-tó Ngî-hì Mìn-chhu̍k. Chú-yeu ke vùn-fa yû Khiu Sa̍k-hi Sṳ̀ -thoi ke Thòi-tûng Chhòng-pin Vùn-fa, Mèu-li̍t mióng-hìn vùn-fa, Thòi-nàm Chó-chṳ́n-ngìn yî-khi̍p Sîn Sa̍k-hi Sṳ̀ -thoi ke Thai-pun-hâng Vùn-fa, Yèn-sân Vùn-fa, Yàng-pu Vùn-fa, Pî-nàm Vùn-fa, Sṳ̍p-sâm-hàng Vùn-fa. 

Yì Mâ-lòi Pô-lî-nì-sî-â Ngî-chhu̍k chhai 13 Sṳ-ki yî-chhièn chhiu chhùn-chhai yî Thòi-vân tó-sông, liá-chak Ngièn-chhu-mìn fûn-pu yî Thòi-vân chhiòn-tó, su̍k-yî Nàm-tó ngî-hì. Thòi-vân ngièn-chhu-mìn ke khiet-chhṳ́, vùn-sṳ̂n, khiéu-khìm, vúi-fu̍k, chṳt-pi, yêu-kî fóng-chṳt, kon-thèu-yî, chhîn-chhu̍k ngoi-fûn, fu-chṳ́ lièn-miàng, ngièn-lìn fûn-kip, ló-ngìn chṳn-chhṳ, tiâu-cham, lia̍p-sú, lìn-fùn chhùng-pai, sṳt-nui-chong tén thi̍t-chṳ̂n, tû su̍k Yin-thu-nì-sî-â kú vùn-fa thi̍t-chṳt.-

Sûi 《Sâm-koet-chṳ》 ki-chai Sâm-koet sṳ̀ -thoi N̂g-koet chên phai-kiûn tên-liu̍k Yî-chû, 《Sûi-sû》 chet yû Sûi-yi̍t-ti phai-pîn kûng-tá Liù-khiù-koet ke ki-chai. Than pin mò ngim-hò chṳ̂-liau khó chṳn-mìn Chûng-koet kú-sit só-chai thi-miàng he kîm-ngit ke Thòi-vân.

Thòi-vân sî lâu sî-pet lìm Thòi-vân Hói-hia̍p, khî Êu-Â Thai-liu̍k hói-ngan phìn-kiûn khî-lì yok 200 kûng-lî, Thòi-vân Hói-hia̍p chui tsak chṳ̂-chhú vì Thòi vân Sîn-chuk-yen to Chûng-koet Thai-liu̍k Fuk-kien-sén Phìn-thâm-tó, chhṳ̍t-sien khî-lì yok 130 kûng-lî; pet-piên kak Tûng-hói lâu Chêu-siên Pan-tó siông-mong; tûng-pet kak-hói lâu Liû-khiù Khiùn-tó siông-mong; sî-nàm piên vì Nàm-hói, khî Chûng-koet Thai-liu̍k Kóng-tûng-sén hói-ngan khî-lì yok 300 kûng-lî; tûng-piên vì Thai-phìn-yòng, lâu Ngit-pún Chhûng-shu̍n-yen Yonaguni-tó siông-lìn 110 kûng-lî yî-hâ; nàm-piên chet kak Pâ-sṳ Hói-hia̍p lâu Fui-li̍t-pîn Khiùn tó siông-lìn. Chhiùng Thi-yèn chṳn-chhṳ lî-lun sông lòi-khon, Thòi-vân vi-yî tûng-â tó-fû tûng-ông khî-vet, kî Tûng-pet-â lâu Tûng-nàm-â kâu-fi-chhú, vì Â-Thai thi-khî kîn-mo yun-sû chhùng-yeu khi-néu khi̍p chhùng-yeu chan-lio̍k yeu-thi. -

Thòi-vân he yit-ke yù chṳn-fú tông-khiu̍k chú-kón thèu-chṳ̂, lâu tak-chhiam kám-séu ke koet-ngoi thèu-chṳ̂ yín-thô ke thûng-thai ke Chṳ̂-pún Chú-ngi kîn-chi-thí, chṳn-fú chhai kîn-chi thí-hì nui pan-yên ke kok-set tak-phu suk-séu. Sṳ̍t-sṳ̂ Sṳ-chhòng Kîn-chi heu, put-lun thèu-chṳ̂, sêu-fi fe̍t tú-hiuk tén kai nèn chhṳ-yù sién-tho̍k, hó-tô thai-hîn ke koet-yàng ngiùn-hàng khi̍p khî-ngia̍p tak-phu mái-hiong sṳ̂-yû-fa. Ko-hi 30-ngièn nui, phìn-kiûn ngièn-kiûn Kîn-chi Sṳ̀n-chhòng-sut tha̍t-to 8%, yì chhut-khiéu thô-hiong chṳn-chhet chhon-chhí ke ngoi-fi vì kûng-ngia̍p-fa thì-kiûng chṳ̂-kîm pó-chṳn. Thòi-vân ke ngoi-fi tú-phi he sṳ-kie thi-liuk. Kîn-kí Chûng-fà Mìn-koet hàng-chṳn-yen chú-kie-chhú ke thúng-kie hién-sṳ, Thòi-vân-ngìn kiûn Koet-mìn Sâng-sán Mô-ngiak, chhai 1961-ngièn he 153 Mî-ngièn, 2011-ngièn yí sṳ̀n chhòng chṳ chhêu-ko 20000 Mî-ngièn. Yî kèu-mâi li̍t phìn-ka kie-son, chet yí chhêu-ko sâm-van mî-ngièn tô-ngièn, lâu sṳ-kie chú-yeu siên-chin koet-kâ siông-tông. Muk-chhièn Thòi-vân-ngìn kiûn GDP: (2013 koet-chi fi-sut) 20927 Mî-ngièn /(2013 kèu-mâi-li̍t phìn-ka / koet-chi fo-pì kî-kîm chṳ̂-liau) 39529 mî-ngièn. Chú-kie-chhú kûng-pu chṳ̂-liau, 2012-ngièn Thòi-vân ngìn-mìn tú-hiuk chúng-ngiak tsam GDP vì 28.8%, thèu-chṳ̂ chúng-ngiak tsam GDP chṳ́ -yû 19.2%, chhêu-ngiak tú-hiuk kô-tha̍t 9.6%.

Thòi-vân chó-khì ke thiet-lu yun-sû, he yî ngìn-li̍t vì thûng-li̍t ke kwuí-tho khiâng-phien thòi-chhâ, vì Ngit-pún Chhṳ-lî Sṳ̀ -thoi só kien-chho ke, lu-sien mièn-yèn chhiòn-thòi, chṳ-kîm thiet-tho lâu chhâ-thí yìn-yèn yèn-yung; muk-chhièn Thòi-vân chú-yeu thiet-lu kîn-yàng kón-lî he yù Kâu-thûng-phu Thòi-vân Thiet-lu Kón-lî-khiu̍k fu-chit yàng-yun. Thòi-thiet ke lu-sien chú-yeu pâu-koat Sî-phu Kòn-sien, pet-fûi thiet-lu, Nàm-fûi Thiet-lu, Tûng-phu Kòn-sien. Ha̍p-kie fàn-tó yit chû. Chú-yeu ke lie̍t-chhâ hîn-ho pâu-koat fu-chit chhòng-thù hak-yun ke Chhṳ-khiòng-ho lâu Kí-kông-ho yî-khi̍p fu-chit sang-chi thûng-khiùn yun-sû ke khî-kiên-chhâ tén. 

Chhai Thòi-pet Tû-fi-khî, Chhia̍p-yun ya-he chú-yeu ke thiet-lu yun-sû. Thi-yit thiàu chhia̍p-yun he 1996-ngièn 3-ngie̍t 28-ngit ke Thòi-pet chhia̍p-yun Vùn-fù-sien, chṳ-kîm yí-kîn hìn-sṳ̀n me̍t-si̍p lu-mióng. Kô-hiùng Chhia̍p-yun fùng-sien ya chhai 2008-ngièn 3-ngie̍t 9-ngit thûng-chhâ, vì Thòi-vân thi-yit thiàu kî-chhòng chhia̍p-yun, Kô-hiùng chhia̍p-yun kit-sien chet chhai 2008-ngièn 9-ngie̍t 21-ngit chang-sṳt thûng-chhâ yàng-yun. 

Thòi-vân chṳ 17 sṳ-ki khôi-sṳ́ yû li̍t-sṳ́ mùn-sṳ ki-liuk yî-lòi,chṳ̀n kîn-lit ko bún-thù lâu ngoi-lòi e chṳn-khién thúng-chṳ.chṳ 1945 ngién 10 ngiet 25 ho khôi-sṳ́ yû  Chûng-fà Mìn-koet kón-lî.

 Thòi-vân hàng-chṳn khî-va̍k

Thòi-vân mu̍k-chièn chúng ngìn-khièu thai-yok 23,292,171 ngìn.（2017 ngièn 1 ngiet túng-ki）,chho té fûn vì 5 thai chiuk-khiùn：hak-kâ,hok-ló,ngoi-sṳ́n,ngién-chu-mìn lau sîn-chu-mìn.




#Article 2: Mî-koet (592 words)


America Ha̍p-chung-koet () thûng-sòng chhṳ̂n-cho Mî-koet (美國, ), he vi-yî Pet-Mî-chû ke lièn-pâng khiung-fò chṳ koet-kâ, ya-he sṳ-kie sông chui yû-kiú ke koet-kâ.

Mî-koet pún-thú hiong-tûng he Thai-sî-yòng, sî-lìm Thai-phìn-yòng, pet piên-kie kho-chho̍k Kâ-nâ-thai, nàm-fông chiap Me̍t-sî-kô khi̍p Me̍t-sî-kô-vân. Sú-tû he Washington Columbia Thi̍t-khî (Washington, D.C.).

Mî-koet ngièn chhṳ chhut-yì 1776-ngièn thot-lì Yîn-koet thúng-chhṳ ke Pet-Mî chhṳ̍t-mìn-thi, 13 chû ke chhṳ̍t-mìn-thi thoi-péu yit-thùng fat-péu liáu Mî-koet Thu̍k-li̍p Siên-ngièn, chhai kîn-li̍t kiên-khú ke thu̍k-li̍p chan-chên heu, yî 1783-ngièn lâu Yîn-koet chhiâm-thin Pâ-lì hia̍p-yok, chhiùng-chhṳ́ su-tó sṳ-kie kok-koet ke sṳ̀n-ngin.

Kîn-ko 200 tô ngièn ke fat-chán, Mî-koet koet-thú put-thon khóng-chán, sâm-sṳ̍p-chhit ke chû chhṳ̀-siu̍k kâ-ngi̍p lièn-mèn khì-hâ. Muk-chhièn yûńg-sṳ̍p ke chû, yit-ke lièn-pâng chhṳ̍t-hot thi̍t-khî, yî-khi̍p hói-ngoi liâng-thi. Koet-thú mien-chit chhêu-ko 962-van phiàng-fông Kûng-lî, he sṳ-kie sông thi-sâm koet-thú mien-chit ke koet-kâ. Mî-koet yû sâm yi kî-mìn. 

Kien-koet lióng-pak tô ngièn yî-lòi, Mî-koet chên kîn-li̍t ko nui-chan (1861-1865 ngièn) lâu kîn-chi thai khiúng-fông (1930 ngièn-thoi), yìn-yèn kiên-sú chhṳ-yù Mìn-chú chṳ chṳn-chhṳ chṳ-thu, sṳ̀n-vì mìn-chú khi̍p kûng-mìn chhṳ-yù ke thoi-péu-sin koet-kâ. Mî-koet Phàng-thai ke Kîn-chi, Vùn-fa, Khô-ho̍k kî-su̍t lâu kiûn-sṳ yáng-hióng-li̍t kon-chhôn liáu cháng-ke 20 Sṳ-ki. Chhai Thi-yit-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan lâu Thi-ngit-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan chûng, Mî-koet kiên thùng-mèn-koet yit-thùng tet-tó sṳn-li, pin kîn-li̍t su sṳ̍p-ngièn ke Lâng-chan heu chûng-yî thô Sû-lièn, sṳ̀n-vì sṳ-kie sông vì-yit ke chhêu-khi̍p thai-koet. 

Kháu-kú-ho̍k ngièn-kiu péu-mìn, Mî-koet Ngièn-chhu-mìn chûng ke thai-tô-sú he Vòng-chúng-ngìn ke heu-yí, ngìn-lui khôi-sṳ́ yî kûng-ngièn-chhièn 5-van ngièn chó-yu chhut-hien chhai Mî-chû. Kî-pún lâu ngìn-lui chhut-hien chhai ngit-pún lâu Scandinavia ke sṳ̀ -kiên siông-thùng. Sṳ́ -chhièn yì-mìn lòi-chhṳ Â-chû lâu Êu-chû. Chú-yeu ke yì-mìn fa̍t-thûng fat-sâng chhai yok 1.4-van to 1.1-van ngièn chhièn. Chṳ̂-heu hìn-sṳ̀n Mî-chû ngièn-chhu-mìn. 

Mî-koet koet-thú thi-hìn pien-fa tô-tôn, yû-khì-he chhai sî-phu. Tûng hói-ngan yèn-hói thi-khî yû chho̍k hói-ngan phìn-ngièn, chhai nàm-phu kha vì khôn-kóng, yì chhai pet-phu kha vì ha̍p-tsak, hói-ngan phìn-ngièn chhai New Jersey yî pet pin mò chhùn-chhai, put-ko chhai Long Island tén thi ya-yû pên-chhôn chhṳ̀m-chit phìn- ngièn. Chhai hói-ngan phìn-ngièn heu-fông ke he thi-hìn hí-phu̍k ke sân-lu̍k thi-tai, yèn-chhûn to vi-yî North Carolina lâu New Hampshire, kô 1830-mí ke Appalachia Sân-mak vì chṳ́. Chhai Appalachia Sân-mak yî sî he Mî-koet chûng-sî phu thi-tai ke nui-phu phìn-ngièn, liá-piên siông-tui yì-ngièn kha vì phìn-thán, Ńg-thai-fù khi̍p Mississippi-hò-Missouri-hò liù-vet — sṳ-kie sông thi-si thai ke hò-vet  ya vi-yî liá-khî. Chhai Me̍t-sî-sî-pí Hò yî sî, nui-phu phìn-ngièn ke thi-hìn khôi-sṳ́  song-sṳ̂n, chui-heu chin-ngi̍p Mî-koet chûng-phu mien-chit kóng-fat yì thi-hìn thi̍t-set hî-séu ke Thai-phìn-ngièn.

Mî-koet kîn-chi kô-thu fat-tha̍t, sâng-sán kûi-mù ki-thai, sâng-sán kî-su̍t liâng-siên, phu-mùn kiet-kèu vàn-cháng; kûng-ngia̍p fat-tha̍t; nùng-ngia̍p siên-chin; kûng-lu, thiet-lu, súi-yun, hòng-khûng lâu kón-tho ke yun-sû kî-su̍t khi̍p yun-liòng kiûn-kî sṳ-kie sú-vi; tui-ngoi mo-yi ngiak sṳ-kie thi-ngi; kîm-yùng-ngia̍p yi-sòng fat- tha̍t; kîn-chi chúng-liòng chhòng-khì kî sṳ-kie sú-vi, ngìn-kiûn GDP kô-tha̍t khiûn 5-van Mî-ngièn, hiùng kí ngìn-khiéu 5000-van yî-sông koet-kâ sú-vi, he sṳ-kie sông chui vì chhùng-yeu ke kîn-chi-thí, chhai ngìn-lui ke kîn-chi sang- fa̍t chûng pan-yên-chho̍k khi̍t-khì chhùng-yeu ke kok-set.

Muk-chhièn chhiòn Mî-koet yû thai-yok 77% ke ngìn-khiéu kî-chhu yî sàng-sṳ thi-khî, khì-chûng yu-yû pan-sú yî-sông si̍p-chûng yî 37-chho chú-yeu ke thai sàng-sṳ. Liá sàng-sṳ ya hìn-sok liáu Mî-koet ke vùn-fa, chhòn-thúng lâu kîn chi. Chhai 2004-ngièn, chhiòn-Mî yû 251-ke chhêu-ko 10-van ngìn ke tû-sṳ, yî-khi̍p 9-ke chhêu-ko 100-van ngìn ke thai tû-sṳ, pâu-koat liáu hó-tô ke chhùng-yeu ke Chhiòn-khiù Sàng-sṳ, li-yì New York Sṳ, Los Angeles lâu Chicago. Chhṳ́ -ngoi, ngiâ chiông sṳ-chûng-sîm ngoi ke tû-fi khî-vet ya son chin-hi lòi kóng, Mî-koet yû 50-ke chhêu-ko liáu yit-pak-van ngìn ke thai-tû-fi . yi̍t he mî-ngièn Sṳ-kie chui-kâ kî-chhu sàng-sṳ phìn-sién chûng, chui-tô koet-nui sàng-sṳ miàng lie̍t chhièn-màu ke koet-kâ chṳ̂-yit.




#Article 3: Thai-phìn-yòng (103 words)


Thai-phîn-yòng he sṳ-kie song chui-thai lâu chui-chhṳ̂m ke yòng, ngièn mien-chit yit-yi pat-chhiên yit-pak sâm-sṳ̍p-van phiàng-fông kûng-lî, chhai Nàm-khi̍t-yòng sṳ̀n-li̍p heu, mien-chit thiàu-chṳ́n vi yit-yi ńg-pak ńg-sṳ̍p-van phiàng-fông kûng-lî, chhṳ̂m-thu 4028 kûng-chhak, chhu Mâ-lî-â-na̍p-hói-kiêu chhṳ̂m-tha̍t 11,034 kûng-chhak. Chhiùng chhak-tho nàm-pet fun-vi Pet-thai-phîn-yòng lâu Nàm-thai-phîn-yòng. Kí chhiùng Mî-chû sî-ngan yit-chhṳ̍t yèn-chhûn to Â-chû lâu Àu-chû ke tûng-ngan. Kí thùng-sṳ̀ he hói-vân, hói-kiêu lâu fó-sân thi-chṳ́n fûn-phu chui-tô ke hói-yòng. 

Sṳ-kie song ke hói-yòng fun-vi ńg phu-fun, fûn-phe̍t he Thai-phîn-yòng, Thai-sî-yòng, Yin-thu-yòng, Nàm-khi̍t-yòng, Pet-pên-yòng. Hien-chhai Thai-phîn-yòng he chui-thai ke yòng. Put-ko Mî-chû thai-liu̍k lâu Â-chû thai-liu̍k mî-ngièn chang-chhai chhiam-chhiam-é suk-thu kho-khiun. Só-yî Thai-phîn-yòng chang-chhai pien-séu.




#Article 4: Sî-pân-ngà (123 words)


Sî-pân-ngà(西班牙, Sî-pân-ngà-ngî España) he yit-ke su̍k-yî Êu-chû sî-nàm-phu ke koet-kâ, lâu Phù-thò-ngà thùng-chhu chhai Iberia Pan-tó, tûng-pet-phu lâu Fap-koet chiap-khiun. Kí ke liâng-thú hàn pâu-hàm Thi-chûng-hói chûng ke Balearic khiùn-tó, Thai-sî-yòng ke Canary khiùn-tó, yî-khi̍p chhai Fî-chû ke Ceuta lâu Melilla.

Sî-pân-ngà yúng-yû yû-kiú ke Li̍t-sṳ́. Chhièn 9 Sṳ-ki chó-yu Phoenicia-ngìn, Hî-lia̍p-ngìn, Carthage-ngìn yî-khi̍p Celt-ngìn khôi-sṳ́ chin-ngi̍p Iberia Pan-tó. Sùi-heu to-liáu chhièn 218-ngièn, Lò-mâ-ngìn khôi-sṳ́ cham-liâng Iberia Pan-tó. Lò-mâ-ngìn ke ngi̍p-chhîm tui hien-thoi Sî-pân-ngà ke ngî-ngièn, Chûng-kau lâu fap-li̍t sán-sên liáu chhṳ̂m-yén ke yáng-hióng. Chhièn 4 sṳ-ki, German phu-lo̍k ngi̍p-chhîm. 5 sṳ-ki, Sî-pân-ngà phî Visigoth-ngìn chṳ̂n-fu̍k, sùi-heu chhai 711-ngièn, Yî-sṳ̂-làn ke pet-fî-ngìn ngi̍p-chhîm Sî-pân-ngà, Sî-pân-ngà-ngìn khôi-sṳ́ liáu tak-chhui ngi̍p-chhîm chá ke chan-chên. Liá-chhòng chan-chên chhṳ̀-siu̍k to 1492-ngièn. Chhai 1512-ngièn, Sî-pân-ngà vàn-sṳ̀n thúng-yit liáu.




#Article 5: Hî-lia̍p (147 words)


Hî-lia̍p (希臘) chhai-yî Êu-chû tûng-nàm-phu Balkan pan-tó ke nàm-tôn. Liu̍k-thi sông pet-mien lâu Bulgaria, Macedonia Khiung-fò-koet yî-khi̍p Albania chiap-ngi̍p, tûng-phu chet lâu Thú-ngí-khì yû piên-kie, sî-nàm-lìm he Thi-chûng-hói. Hî-lia̍p phî yi-vi he sî-fông vùn-mìn ke fat-ngièn-thi, yúng-yû yû-kiú ke Li̍t-sṳ́, pin tui sâm-thai-chû ke li̍t-sṳ́ fat-chán yû ko chhung-thai yáng-hióng.

 
Liá-phién Aegea-hói yèn-ngan ke thú-thi kien-chṳn liáu Êu-chû chui-chó ke lióng-thai vùn-mìn: Minos vùn-mìn khi̍p Mycenae vùn-mìn (Μυκηναϊκός πολιτισμός). Chṳ̂-heu Hî-lia̍p kîn-li̍t liáu yit-thon het-am sṳ̀-khì, chhṳ̍t-to kûng-ngièn-chhièn Pat-pak-ngièn sîn-ke Hî-lia̍p vùn-mìn ke tan-sên. Tông-sṳ̀ ke Hî-lia̍p sàng-pâng chhai Thi-chûng-hói yèn-ngan kien-li̍p-hí chhṳ-kí ke chhṳ̍t-mìn-thi, sṳ̀n-kûng-thi tí-khong Pô-sṳ̂-ngìn ke ngi̍p-chhîm, pin chui-chûng fat-chán chhut chhan-lan ke Hî-lia̍p vùn-fa. 

Kú-sṳ̀-thoi ke Hî-lia̍p he yù kok sàng-sṳ chû-sṳ̀n ke sàng-pâng-chhṳ. Hî-lia̍p chên-kîn phî khì-thâ sàng-pâng Macedonia liâng-thô. Chhai Alexandros Thai-ti ke liâng-thô hâ, Macedonia vòng-koet me̍t-mòng liáu Pô-sṳ̂ Ti-koet, Hî-lia̍p vùn-fa sùi-tén chhòn-pô to Âi-khi̍p, Pâ-pí-lùn lâu Yin-thu thi-khî.




#Article 6: Chûng-kau Kói-kiet (133 words)


Nui-yùng si-sut kûng-ngièn 1517-ngièn ke Chûng-kau Kói-kiet poi-kín, kói-kiet thoi-péu ngìn-vu̍t Mâ-tên Lu-tet、Kâ-ngì-vùn khi̍p Chhṳ̀-yun-lî tén-ngìn fat-chán chhut-lòi ke Sîn-kau kau-phai.

Thiên-chú-kau fú-phai - Chhai Sṳ̍p-yit sṳ-ki, kau-fi ya-he chiap-su kói-kiet. kiet-sîn yun-thung ke kâ-khiòng kón-lî Siû-tho-yen, yêu-khiù siû-sṳ lâu siû-ńg chhùng-sîn ko kim-yu̍k sên-fa̍t, chôn-sîm Khì-tó. Than to sṳ̍p-liuk sṳ-ki chhû-khì, kau-fi nui-phu fú-phai ke chhìn-khóng yu chai-thu ngiàm-chhung. Khì-chûng chui su yit-pân-ngìn chṳ́-chit ke chhiu-he chhut-mai Su̍k-thai-sa yî sêu-koat mìn-chhòi, chṳ̂n-sû chhûng-soi yî-khi̍p mâi-mai kau-chṳt tén, sṳ́ pak-siang sin-sîm sóng-sṳt.

Chṳn-fú fun-lon - Chûng-kau Kói-kiet khì-kiên, Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ-ti-koet chang-yû thúng-yit miàng-ho. Sî-pân-ngà he tông-sṳ̀ chui-khiòng ke koet-kâ, koet-vòng Chhà-lî yit-sṳ tên-kî lióng-ngièn heu ya-chhai 1519-ngièn phî sién-vi Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ-ti-koet fòng-ti, kí yúng-fu Lò-mâ Thiên-chú-kau, kit-li ap-chṳ Mâ-tên Lu-tet khi̍p Sîn-kau. Than yîn-vi kí thùng-sṳ̀ mòng-yî tui-chan Fap-koet, vi-nèn chhiòn-li̍t sêu-me̍t Sîn-kau.




#Article 7: Ńg-sùn-chiet Yun-thung (169 words)


Ńg-sùn-chiet Yun-thung he Ngi-sṳ̍p Sṳ-ki chhut-thèu hîn-hí ke Kî-tuk Sîn-kau chhai-nui ke yun-thung. Thi̍t-phe̍t khiòng-thiau kóng-fông-ngièn he sî-yeu liâng-su Sṳn-lìn ke vì-yit phìn-kí, chhiu-he yî-cheu chhai Sṳn-kîn só hién-sṳ ke ńg-sùn-chiet Sṳn-lìn kong-lìm. Ńg-sùn-chiet Yun-thung lâu heu-lòi 1950 ngièn-thoi fat-chhut ke Lìn-ên Yun-thung he chṳ̂n lui-sṳ.

Ńg-sùn-chiet Yun-thung chó-chhôi 1867-ngièn ke sṳn-kiet yun-thung chhiu-yû ngìn khôi-sṳ́ thì-chhut liá-ke miàng-chhṳ̂n. Hien-thoi ke Ńg-sùn-chiet Yun-thung he khôi-sṳ́ chhai-yî thai-yok 1901-ngièn. Thai-tô-su ke kî-tuk-thù ngin-thin liá-ke yun-thung chhut-thèu he chhiùng Mî-koet Kansas-chû ke Topeka-chṳ́n  ke Pak-thi̍t-li Sṳn-kîn ho̍k-yen chho-phan-ngìn yen-chhòng Chhà-lî Pâ-hon ke yit-vi ńg ho̍k-sâng Agnes Ozman, liâng-su sṳn-lìn ke ên-su khôi-sṳ́ kóng-fông-ngièn. Kí-sot Ozman séu-chí sâm-ngit put-nèn kóng Yîn-vùn lâu chṳ́-nèn kóng Fà-ngî khi̍p siá Hon-sṳ. Nâ-ngit lièn-siu̍k yû 34-vi ya kóng-fông-ngièn.

Ńg-sùn-chiet Yun-thung ke khóng-chán he chhai Â-sû-sat-kiê fu̍k-hîn khôi-sṳ́, 1906-ngièn si-ngie̍t chhai Lo̍k-chham-kî khì-tó fi-ngi khì-kiên, chhṳ̂m-su thí-ngiam sṳn-lìn ke thai-thai khiòng-kon. heu-lòi chhóng-li̍p liáu Sṳ́-thù-sin-sîm-fi. 

Ńg-sùn-chiet-phai ngin-vì kiu-ên he chhai-fû siông-sin Yâ-sû he vì-yit ke kiu-su̍k-chú, nèn-sa-chhui. Ya siông-sin kóng-lìn-ngièn he su Sṳn-lìn ke chim ke chṳn-kí. 




#Article 8: Chṳ̂n Yâ-sû Kau-fi (285 words)


 Chṳ̂n Yâ-sû Kau-fi he su̍k-yî Kî-tuk Sîn-kau ke Ńg-sùn-chiet kau-phai ke yit-ke fûn-tsṳ̂. Yù chûng-koet-ngìn Chong Lìn-sâng, Ngùi Pó-lò khi̍p Chong Pâ-nâ-pâ chhong-sṳ́ yî 1917-ngièn, chhai Chûng-koet Pet-kîn sat-li̍p ke kau-phai. Liá-ke kau-fi ke chú-yeu muk-tit he chṳ́n-kiu van-mìn ke chṳ̂n fuk-yîm chhòn-phien sṳ-kie, tén-heu Yâ-sû chai-lòi. Hien-chhai fûn-phu chhai Thòi-vàn, Sîn-kâ-phô, Hiông-kóng, Ngit-pún, Hòn-koet khi̍p Chûng-koet kok-thi. Liá-ke kau-phai mò khin-chuk Sṳn-tan-chiet yî-khi̍p Fu̍k-fa̍t-chiet. 
Liá-ke fi he hí-chhû Ngi-sṳ̍p Sṳ-ki chhû yù-chhai Mî-koet chhòn-ngi̍p ke Ôn-sit-ngit Fi, Sṳ́-thù Sin-sîm Fi khi̍p Sṳ̀n-chheu-fi tén-tén kau-phai tit mêu-chúng kau-ngi. Chhù-liáu sin-fung Sṳn-kîn, chûn-sú Sṳ̍p-thiàu-kie, sú lî-pai-liuk chok-vì Ôn-sit-ngit, hàng Sṳn-chhôn fò sin-thù fu-siông sé-kiok tén lî-ngì yi-ngoi, ya-yû khiòng-thiau sin thu̍k-yit chṳ̂n-sṳ̀n, fán-tui Sâm-vi yit-thí. Su-sé sṳ̀, pit-sî mien-hiong-hâ, chhiòn sṳ̂n-thí chin-ngi̍p súi-chûng. Khì-tó sṳ̀ yeu voi kóng fông-ngièn (kóng lìn-ngièn); kho-tén kón-kúi khì-tó chhṳ-phiang, mò yèn- yî fu̍k-yo̍k. Lî-pai sṳ̀ yeu sin-thù khúi-hâ thùng-sâng khì-tó, fe̍t-he chhong lìn-kô khi̍p thiau lìn-vú.

Lí-siak-lìn siên-sâng he Kî-tuk-fu̍k-lìm-ôn-sit-ngit-fi ke sin-thù, chhiòng-se ye̍t-thu̍k sṳn-lìn-po chî-heu, chhṳ̂m-su kám-thung. Yù-yî khiù-chṳ̂n sîm-chhiet, yî 1927-ngièn nùng-la̍k sín-ngièn chhû-yit chhièn-vông Sîn-kâ-pô chhìm-cháu Chṳ̂n-yà-sû-kau-fi, yit-lu sùn-mun kau-fi ke só-chhai, kîn ngi-kien Vûn-yok-hon chhṳ̍p-sṳ. Kîn-ko yit-thon sṳ̀-kiên ke chhà-kháu heu, chhûng-yî chhai 1927-ngièn-1-ngie̍t-11-ngit chiap-su chṳ̂n-yà-sû-kau-fi ke thai-súi sé-lí, sâm-ngit chî-heu liáng-su liáu sṳn-lìn.

Thùng-sṳ̀ chṳn-tet Chhṳ̀n-kien-sin chóng-ló lâu Vûn-yok-hon chhṳ̍p-sṳ tén-ngìn thùng-yi heu chhièn-vông Sân-tá-kîn chhòn-yòng fuk-yîm. 1927-ngièn Sâ-pâ thi-yit-kiên Chṳ̂n-yà-sû-kau-fi chhai Sân-tá-kîn sàng-li̍p. Chhṳ̀n, vûn ngi ngìn su-pet lì-khôi Sân-tá-kîn chî-chhièn, ôn-li̍p liáu Chṳ̀n-mâ-khó, Hò-fî-li̍p-mùn lâu Kông-fî-pí sâm vi chhṳ̍p-sṳ, Lí-siak-lìn thi-hiûng chet pûn ví-ngim vì vùn-sû, khiung-thòng fu-chit kau-fi sṳ-vu. Tông-sṳ̀ he yî Nàm-kîn chúng-fi vì-chú, pún-sṳ̂n pûn chhṳn-vì Nàm-yòng Pet-phò kî-fi, yî Sân-tá-kîn kau-fi vì tûng-sîm, yî 1932-ngièn thèu-yit-pái phaii Thièn-fî-li̍t chhṳ̍p-sṳ vì thoi-péu chhut-si̍t chúng-fi chhhai Song-hói kí-pan ke thi-pat-kie chhiòn-thí-thoi-péu-thai-fi.




#Article 9: Vùn-fa (123 words)


Vùn-fa he chṳ́ ngìn-lui só chhóng-chho ke chîn-sṳ̀n chhòi-fu, yì Vùn-ho̍k, Ngi-su̍t, Kau-yuk, khô-ho̍k tén. Chhai Kháu-kú-ho̍k song chet-chṳ́ thùng yit Li̍t-sṳ́ sṳ̀-khì ke vì-chiak. thùng-ngiòng ke kûng-khí, yung-khí, chṳ-chho Kî-su̍t tén he thùng yit-chúng vùn-fa ke thi̍t-chṳ̂n. yû-sṳ̀ vùn-fa ya-he chṳ́-chit Vùn-mìn.

sûi-yèn chó-chhôi ngièn-sṳ́ Sa-fi sṳ̀-khì, Ngìn-lui chhiu yí-kîn hìn-sàng ke thi-yit-chhṳ fun-kûng, sán-sên liáu Nùng-ngia̍p mìn-chhu̍k lâu hiuk-mu̍k mìn-chhu̍k, than chó-khì vùn-fa tû he chhai Nùng-ngia̍p mìn-chhu̍k chûng sán-sên ke, yîn-vi hiuk-mu̍k mìn-chhu̍k yeu tak Súi chhó yì-kî, kî-chhu mò ku-thin, mò yùng-yi sán-sên thai kûi-mù ke chhi-kî, tui Vùn-sṳ mò-yû pet-chhiet ke sî-yeu; yì-yèn nùng-ngia̍p-mìn-chhu̍k yùng-yi hìn-sàng thai phu-lo̍k, láu siû súi-li sî-yeu thai-liong hia̍p-thùng kûng-chok ke ngìn-khiùn, só-yî chui-chó ke thai koet-kâ khi̍p nù-li-chṳ sán-sên chhut-yì Nùng-ngia̍p mìn-chhu̍k.




#Article 10: Kau-yuk (110 words)


Kau-yuk chṳ́ yit-chhiet chhòn-pô lâu ho̍k-si̍p Ngìn-lui Vùn-mìn sṳ̀n-kó —— kok-chúng chṳ-sṳt, kî-nèn khi̍p sa-fi sên-fa̍t kîn-ngiam, yî chhiuk-chin ke-thí sa-fi-fa lâu Sa-fi ke-sin-fa ke sa-fi sṳ̍t-chhien fa̍t-thung. Thûng-sòng yû lâu ha̍p-ngi lióng-chúng kôn-ngiam. Sán-sên chhut-yì ngìn-lui sa-fi chhû-sṳ́ kiê-ton.

Chhai sî-fông, kau-yuk ke hí-ngièn su-tó Kî-tuk-kau chû-chṳt ke ki-thai yáng-hióng: sṳ̀n-fu ngin-sṳt to kau-yuk ke chhung-yeu-sin, kien-li̍p-hí ho̍k-káu thí-ne. Chhai Êu-chû, hí-tô chui-chhû ke Thai-ho̍k tû-yû thiên-chú-kau poi-kín. sû-kak-làn Chûng-kau Kói-kiet chṳ̂-heu kien-li̍p liáu sîn-ke koet-li̍p Sû-kak-làn kau-fi.

Chûng-koet kau-yuk khôi-sṳ́ chhut-yì Chûng-koet kú-tién tén-chok, yì mò he chûng-kau chû-chṳt. Chó-khì Chûng-koet ngim-yung su kau-yuk ke kôn-yèn kón-lî ti-koet, yung-lòi sién-pha̍t kôn-yèn ke khô-kí kháu-sṳ chṳ-thu kien-li̍p yî sùi-chêu.




#Article 11: Sṳ̂-chhù-chṳ̂-lu (106 words)


Sṳ̂-chhù-chṳ̂-lu, chṳ́ chhiùng song-kú khôi-sṳ́ liu̍k-siu̍k hìn-sàng ke, phiên khi̍p Êu-Â thai-liu̍k ke chhòng-thù sông-ngia̍p mo-yi lâu Vùn-fa kâu-liù sien-lu ke chúng-chhṳn.

Sṳ̂-chhù chṳ̂ lu he yèn-sien kok-koet khiung-thùng chhiuk-chin kîn-mo fat-chán ke sán-vu̍tm, pin sṳ̀n-kûng chiong tûng-sî fông chṳ̂-kiên chui-heu ke chû-liàm hiên-khôi. Chhiùng-chhṳ́, liá-thiàu lu-sien phî chok-vì kok-koet sṳ́-chá、sông-ngìn yèn-tén tho-lu. Liá-thiàu tûng-sî thûng-lu, chiong Chûng-koet、Sî-chhòng lâu Â-lâ-pak、Pô-sṳ̂-vân kín-me̍t lièn-kiê chhai yit-hí. Kîn-ko kí-ke sṳ-ki ke put-thon nú-li̍t, Sṳ̂-chhù chṳ̂ lu hiong sî chhûn-chán to-liáu Thi-chûng-hói. Kóng-ngi sông Sṳ̂-lu ke tûng-thon yí-kîn to-tha̍t Hân-koet、Ngit-pún, sî-thon chṳ Fap-koet、Hò-làn. Thûng-ko hói-lu hàn khó tha̍t Italy、Âi-khi̍p, sṳ̀n-vì Â-chû lâu Êu-chû、Fî-chû kok-koet Kîn-chi Vùn-fa kâu-liù keyû-ngì chṳ̂ lu。




#Article 12: Yâ-lu-sat-lâng (201 words)


Yâ-lu-sat-lâng he li̍t-sṳ́ yit-chho yû-kiú ke sàng-sṳ, thi-lî song chhai-yî Yù-thai sân-thi, kie-yî Thi-chûng-hói lâu Sí-hói chṳ̂-kiên.

Yâ-lu-sat-lâng he Yî-set-lie̍t chhṳ 1950-ngièn yî-lòi ke sú-tû, ke-koet ke chúng-thúng fú, thai-phu-fun chṳn-fú kî-kôan, chui-kô fap-yen. 

Yâ-lu-sat-lâng thùng-sṳ̀ he Yù-thai-kau, Kî-tuk-kau lâu Yî-sṳ̂-làn-kau sâm-thai chûng-kau ke sṳn-thi. Chhṳ-chhiùng chú-chhièn sṳ̍p sṳ-ki, Só-lò-mùn chhai Yâ-lu-sat-lâng kien-thien, Yâ-lu-sat-lâng yit-chhṳ̍t he Yù-thai-kau sin-ngióng ke chûng-sîm khi̍p chui sṳ̀n-sṳn ke sàng-sṳ.

Chhai Yî-set-lie̍t-ngìn ngi̍p-he̍t Yâ-lu-sat-lâng chṳ̂-chhièn, chên-sûn yû Â-mô-li-ngìn lâu Het-ngìn fun-kî. tông Yî-set-lie̍t-ngìn chin-ngi̍p Kâ-nàm-thi sṳ̀, yit-kî Kâ-nàm phu-lo̍k —— Yâ-pu-sṳ̂-ngìn he̍t-chhai ke-sàng fu-khiun. Yî-set-lie̍t-ngìn ke Yù-thai kî-phai chṳ̂n-fu̍k liáu Yâ-lu-sat-lâng-sàng.

Thai-yok chhai chú-chhièn yit-chhiên-ngièn, Thai-ví-vòng liâng-thô Yî-set-lie̍t-ngìn chṳ̂n-fu̍k ke-sàng. Thai-ví pá Yok-khui chhiên-to Yâ-lu-sat-lâng, phîn vi Yok-khui kien-li̍p Fi-mok.

Thai-ví ke thúng-chhṳ kiet-suk chhai-yî chú-chhièn 970-ngièn, kí chṳ́-yì ki-sṳ̀n vòng-vi. Só-lò-mùn-vòng chhai-vi thi-si-ngièn khôi-sṳ́, fâ-fi sṳ̍p-ngièn sṳ̀-kiên kien-chho thi-yit chhô Sṳn-thien. 
Chhai Thai-ví lâu Só-lò-mùn heu-yí ke thúng-chhṳ hâ, Yâ-lu-sat-lâng yìn-yèn he nàm-fông Yù-thai Vòng-koet ke kîn-sàng, chhòng-tha̍t sâm-pak tô-ngièn. Chú-chhièn 722-ngièn, Â-sut-koet chṳ̂n-fu̍k pet-fông ke Yî-set-lie̍t Vòng-koet. Chú-chhièn 597-ngièn, Pâ-pí-lùn koet-vòng Nì-pu-kap-nì-sat ngi-sṳ kûng-pho Yâ-lu-sat-lâng, ngièn-khiâng ke koet-vòng Yok-ngâ-kîn yî-khi̍p thai-tô-su kui-chhu̍k kiûn phî cháu-tó Pâ-pí-lùn siù-kim. Chhai Sî-tí-kâ-vòng ke liâng-thô hâ, Yâ-lu-sat-lâng fán-khong Pâ-pí-lùn ke cham-liâng, Chú-chhièn 586-ngièn, Nì-pu-kap-nì-sat ngi-sṳ cham-liâng liá-chho sàng-sṳ.




#Article 13: Pó-lò (166 words)


Pó-lò (保羅, 3-ngièn — 67-ngièn; , ), he Sṳ̀n só kién-sién, chiong fuk-yîm chhòn-pûn ngoi-pâng-ngìn ke sṳ́-thù, ya-phî Li̍t-sṳ́-ho̍k-kâ kûng-ngin he tui-yî chó-khì Kau-fi fat-chán kung-hien chui-thai ke sṳ́-thù. Kí yit-sên chûng chṳ-séu chin-hàng liáu sâm-chhṳ chhòng-khì ke siên-kau chṳ̂ lî-chhàng, chiuk chiak-phiên chṳ Séu-â-se-â, Hî-lia̍p, Yi-thai-li kok-thi，chhai ngoi-pâng-ngìn chûng kien-li̍p kau-fi, yáng-hióng chhṳ̂m-yén. 

Pó-lò he Â-pak-lâ-hón ke heu-yí, su̍k-yî Phien-ngâ-mén kî-phai ke Yî-set-lie̍t-ngìn, he chhut-sên chhai koet-ngoi ke Yù-thai khièu-mìn, kí-ke kâ chhai Kî-li-kâ-sén ke Thai-su-sàng, liá thi-fông he tông-sṳ̀ Lò-mâ Ti-koet ke chú-yeu ho̍k-su̍t chûng-sîm chṳ̂-yit. Pó-lò ngièn-lòi ke miàng-sṳ he chhṳ̂n-fû Só-lò, yi-sṳ chhiu-he khiù-mun , yîn-vi chhut-sên chhai Lò-mâ Ti-koet ke chhṳ̍t-su̍k liâng-thi, kîn-kí chhut-sên-thi koet-si̍t ngièn-chet, khí-yû Lò-mâ Kûng-mìn ke sṳ̂n-fun. Pó-lò ke fu-chhîn he Fap-li-soi-ngìn, kí chóng-thai heu yu-to Yâ-lu-sat-lâng chhut-miàng ke ho̍k-chá Kâ-mâ-lie̍t mùn-hâ ho̍k-si̍p, só-yî kí chhiùng-séu su Fap-li-soi kau-mùn ke hiûn-thò, pin chiap-su-ko ngiàm-kiet ke li̍t-fap Kau-yuk. Pó-lò tui Khiu-yok Sṳn-kîn, Hî-lia̍p-vùn lâu Chet-ho̍k tû-yû chhṳ̂m-ngi̍p ke ngiên-kiu, tui kí heu-lòi sṳn-kûng lâu yû chṳ̂n-thai ke pông-chhu.




#Article 14: Tai Tet-sâng (105 words)


Tai Tet-sâng (戴德生, Yîn-ngî: James Hudson Taylor, 1832-ngièn 5-ngie̍t 21-ngit －1905-ngièn 6-ngie̍t 3-ngit), Yîn-koet Kî-tuk-kau chhòn-kau-sṳ, Chûng-koet Nui-thi Fi (中國內地會) chhóng-phan-ngìn. Tai Tet-sâng chhai Chûng-koet ńg-sṳ̍p-yit ngièn. Kì chhóng-li̍p ke chhâ-fi chhâi-phai chhêu-ko pat-pak miàng chhòn-kau-sṳ khi̍p kien-li̍p yit-pak ngi-sṳ̍p-ńg kiên ho̍k-káu,  pin chhai Chûng-koet tai-liâng yit-van pat-chhiên ngìn kûi-sin Kî-tuk-kau, chhai sṳ̍p-pat sén sṳ̀n-li̍p ńg-pak tô vi pún-thi chhu-lî ke chhòn-kau-chhàm (stations of work).
 

Tai Tet-sâng chhut-sên yî Yîn-koet Yorkshire Barnsley-chṳ́n yit-ke Ví-lî-chûng ke phìn-mìn sin-thù siên-kau-sṳ̂ (lay preacher) kâ-thìn, fu-chhîn he James Taylor, mû-chhîn he Amelia Hudson.

to nui-thi chhòn-kau, than-he thai-phu-fun lòi Chûng-koet ke sî-fông siên-kau-sṳ yìn-yèn si̍p-chûng chhai Chûng-koet yèn-hói thi-khî.




#Article 15: Meu-yùng (348 words)


Meu-yùng (貓熊) yit-pân pûn ham-cho yùng-meu (熊貓), thai-yùng-meu (大熊貓) fe̍t-chá thai-meu-yùng (大貓熊), he yit-chúng yâ-sâng ke phú-nen thung-vu̍t. Khì lâu yùng thùng meu-é yit-yong tû-he sṳ̍t-ngiuk-muk (食肉目, Carnivora) ke. Sûi-yèn kóng khô-ho̍k-kâ tông-tô chiông khì fûn chṳ yùng-khô (熊科, Ursidae) hâ-thèu hi, hàn-yû ngìn ngin-vì khì m̀-he yùng-khô ke yit-chúng.

Meu-yùng ke sṳ̂n-thí phì-ku-ku, thèu yèn-kún-kún, mî tông tón, sṳ̂n-thí mien-táng vû lâu pha̍k lióng chúng ngàn-set fûn tông chhîn-chhú, sṳ̂n-thí thùng mî he pha̍k-set, ngí, mu̍k-chû, sú kiok lâu kiên-thèu tû-he vû-set ke; tú-tái yû ke he chûng-set, yû ke he vû-set.

Meu-yùng ke sṳ̂n-thí yit-pân yû 120 chṳ 180 kûng-fûn ke-yong chhòng, mî chhâ-m̀-tô yû 10 chṳ 20 kûng-fûn ke-yong chhòng, sṳ̂n-thí thai-khói yû 60 chṳ 150 kûng-kîn ke-yong chhûng. Yit-pân lòi kóng hiùng-sin (雄性) ke pí chhṳ-sin (雌性) ke thai thèu yit-tit-é. 

Meu-yùng ngièn-lòi he sên-fa̍t chhai am-mô-mô-é ke chuk-lìm tî-tú, ku-só mu̍k-chû m̀-hó sṳ́, m̀-ko khì chhai am-pû ke sṳ̀-heu yit-yong kiat-pán.

Meu-yùng cho-tet tông-cho yit-chúng thung-vu̍t-kie ke fa̍t-fa-sa̍k (活化石), yîn-vi liá chúng thûng-vu̍t ke yong-é thùng kí sṳ̍p-van ngièn yî-chhièn ke mò mak-ke chhâ-phe̍t. Song-chó chhai Chûng-koet tûng-phu, nàm-phu chṳ Mién-thien tû yû, chṳ kîm-ha thu̍k-thu̍k sên-fa̍t chhai Si-chhôn phu-fun thi-khî lê. Khì chú-yeu chhai hói-pha̍t 2000 chṳ 3000 kûng-chhak ke chuk-lìm fe̍t-chá chṳ̂m-ya̍p-lìm (針葉林) tú.

Meu-yùng oi chhṳ-kâ chhu, tak-chak meu-yùng tû yû chhṳ-kâ fa̍t-thung ke thi-fông. Chhù-thet fat-chhìn (發情) ke sṳ̀-khì, khì tû he chhṳ-kâ chhu. Tông tô ngìn ngin-vì meu-yùng he chú-yeu sṳ̍t chuk-ya̍p ke yit-chúng thung-vu̍t. Khì-sṳ̍t meu-yùng lâu khì-thâ yùng yit-yong he chha̍p-sṳ̍t thung-vu̍t (雜食動物), kîm-ha ke meu-yùng chhai sṳ̍p-ngiuk thung-vu̍t hiong sṳ̍t-chhó thung-vu̍t ko-thu ke sṳ̀-khì. Meu-yùng voi liak chuk-chhú (竹鼠) liá lui séu-thung-vu̍t, ya voi sṳ̍t thung-vu̍t ke sí-sṳ̂, yû ke sṳ̀-heu hàn voi hi liak thèu-sâng-é lòi sṳ̍t. Meu-yùng ke hâ-kôi lâu ngà tông yû li̍t, ku-só chuk ke-yong ngang ke tûng-sî khì tû yû fap-thu ngâu thung. Than-he khì sêu-fa sṳ̍t-vu̍t chhiâm-vì (纖維) lâu yông-fun (養分) ke nèn-li̍t m̀-hó, ku-só yit ngit sî-yeu sṳ̍t 15 chṳ 20 kûng-kîn ke chuk yàng-yông chang-voi la.

Meu-yùng ke lai-é he fâ-pau thùng sài-kiéu (豺狗) ke chú-yeu sṳ̍t-vu̍t.




#Article 16: Chhut-âi-khi̍p-ki (143 words)


Chhòn-thúng ho̍k-chá ngin-vì pún-sû ke chok-chá chhiu-he Mô-sî pún-ngìn, sîn-yok ke chok-chá yî-khi̍p pún-sû chhṳ-chṳn (17-chông:14-chiet), tû chṳ̂-chhṳ̀ liá-chúng lun-sot. Pún-sû ke nui-yùng yit chṳn-mìn chok-chá pit-thin su-ko kô-tén kau-yuk, chên chhai Âi-khi̍p kî-chhu yit-thon sṳ̀-kiên, chhiá chhîn-ngién khon-kien Yî-set-lie̍t-ngìn Chhut-âi-khi̍p ke chhìn-kín.

Yit-phai ngin-vì Chhut-âi-khi̍p ke ngièn-fun yén chṳ chú-chhièn 1445-ngièn, liá-he kîn-kí Lie̍t-vòng-ki-song Liuk-chông:Ngi-chiet chhûi-son chhut-lòi ke. 
Nang-ngoi yit-phai chet ngin-vì chú-chhièn 1290-ngièn chhòi-he chún-khok ke ngit-khì. Liá-he Kháu-kú ho̍k-kâ chhûi-son Pí-tûng-sàng khi̍p Làn-set-sàng lióng-chho chit-fo-sàng phî kien-chho ke ngit-khì yì tet-chhut ke.。 

Ap-pet-chá chṳ̂ su sṳ́m-phan khi̍p phî ap-pet-chá chṳ̂ tet chṳ́n-kiu. 
Pún-sû ke chhièn pan thon mèu-siá liá-ke sîn thòn-thí tet-tó sṳ̀n-hìn; chiông chhèu-tiám si̍p-chûng chhai lióng-ke thi-khî, yit-ke he Âi-khi̍p, nang yit-ke he Sî-nai. Chhut-âi-khi̍p-ki ke chhièn pan thon he mèu-siá Yî-set-lie̍t-ngìn chhiùng Âi-khi̍p to Sî-nai, heu pan phu chet chhai Sî-nai chû-chṳt sṳ̀n yit thi̍t-phe̍t ke mìn-chhu̍k.

 




#Article 17: Li-vi-ki (116 words)


Li-vi-ngìn he Ngâ-kok lâu Li-â ke thi-sâm chṳ́-yì Li-vi ke heu-yí, fu-chit Yî-set-lie̍t-ngìn ke chi chi-sṳ̂ kûng-chok, mò chhâm-kâ fûn-phi thú-thi, mò son-ngi̍p Yî-set-lie̍t Sṳ̍p-ngi kî-phai chṳ̂-yit, Li-vi-ngìn tui Sṳ̀n chûng-sîm, phî chṳ̂n-sṳ̀n kién-sién chok-vì sṳ-fung kí ke kî-phai. Só-yû ke chi-sṳ̂ tû su̍k-yî su̍k-yî kî-pha, Li-vi-ngìn ke kûng-chok he hia̍p-chhu liau-lî fi-mok, pin hiong pak-siang kóng-kié li̍t-fap.

Pún-sû yû ńg-sṳ̍p-liuk chhṳ thì-tó: “Yâ-fò-fà tui Mô-sî kóng”; ku Yù-thai-ngìn ngin-vì pún-sû he Mô-sî chhṳ-kí siá ke. Chhut-âi-khi̍p-ki ke kiet-suk thì-tó Mô-sî on-cheu Yâ-fò-fà ke fûn-fu kien-chho Fi-mok, Li-vi-ki chiap-siu̍k Chhut-âi-khi̍p-ki kau-thô Yî-set-lie̍t-ngìn chûn-sú yû-kôan Fi-mok ke kûi-kí khi̍p thiàu-li. liá-chung li̍t-fap ke pân-pusṳ̀-kiên fò thi-tiám, sû-chûng siòng-se sot-mìn he chhiùng Yî-set-lie̍t mìn ôn-yàng chhai Sî-nai-sân khôi-sṳ́.




#Article 18: Sṳ̂n-min-ki (137 words)


Sṳ̂n-min-ki he chṳ̂n-sṳ̀n lâu Yî-set-lie̍t-ngìn li̍p-yok ke sṳ̂n sut; chhai Yî-set-lie̍t-ngìn chin-ngi̍p Kâ-nàm-thi chhièn-chhàng, Mô-sî yî liâng-siu ke sṳ̂n-fun, hiong pak-siang chhṳ̀n-sut li̍t-fap khi̍p yok ke kôan-he, hó-sṳ́ Yî-set-lie̍t-ngìn nèn kin-khièn thu-ngit, lâu Ngiéu-siong ke yi-chhu̍k yû fûn-phe̍t, sṳ̀n-vì sṳn-kiet ke sién-mìn.

Sṳ̂n-min-ki he Yî-set-lie̍t-ngìn sên-fa̍t hàng-vì ke khièn-vî, chṳ́-yîn kîn-ngièn, me̍t-sióng ke chûng-sîm, pin heu-tho kau-yuk ke kî-chhû. Kì put-tân he chṳ̂n-sṳ̀n lâu ngìn chṳ̂-kiên ke li̍t-li kûi-fam, ya-he ngìn-chi chṳ̂-kiên ke khiung-yû chún-chet, kien-he sién-mìn yin-yû ke li̍t-sṳ́ fông-mien.

Yeu chin-ngi̍p Kâ-nàm-thi ke Yî-set-lie̍t-ngìn, yîn mò chhîn-sṳ̂n kîn-li̍t ko Fùng-hói khi̍p Sî-nai-sân ke li̍p-yok, só-yî chhai chin-ngi̍p Kâ-nàm chán-khôi chan-chên mien-tui yú-fe̍t khi̍p ko sîn sên-fa̍t chṳ̂-chhièn, pit-sî ngin-thin vî vì-thu̍k chṳ̂n-sṳ̀n Yâ-fò-fà chhai li̍t-sṳ́ chûng ke chok-vì, li̍t-fap khi̍p thai-nèn, yèn-heu chhòi-nèn chhai sîn liâng-siu Yok-sû-â tai-liâng hâ khok-li̍p sin-sîm. Chok-chá chhòn-sot he Mô-sî.




#Article 19: Mâ-thai-fuk-yîm (174 words)


Mâ-thai-fuk-yîm he Sîn-yok Sṳn-kîn‎ ke thi-yit sû-kién; Si Fuk-yîm-sû chṳ̂-yit. Chhiòn-sû khiung-yû 28-chông, 1168-chiet. Yîn Mâ-thai-fuk-yîm lâu Mâ-khó-fuk-yîmkhi̍p Lu-kâ-fuk-yîm nui-yùng siông-khiun, só-yî sâm pún Fuk-yîm-sû phî kûi-na̍p chok fù-lui fuk-yîm。

Pún-sû pin-mò mìn-khok thì chok-chá ke miàng-sṳ. Than chhiùng Chhû-khì kau-fi lâu yit-chhṳ̍t yî-lòi ke chhòn-thúng tû ngin-vì chok-chá he Yâ-sû sṳ̍p-ngi mùn-thù chṳ̂-yit ke Mâ-thai. Chhai Hî-pak-lói-vùn, Mâ-thai ke yi-sṳ vì 「Chú ke sóng-su」; kì fu-chhîn he Â-le̍t-fî. Mâ-thai ngièn-pún he yit-miàng Soi-li, só-yî chhai Yù-thai-ngìn ngién-chûng phî sṳ chok-vì Lò-mâ-ngìn ke chéu-kiéu lâu mìn-chhu̍k ke phan-thù, he put-tet chin-ngi̍p fi-thòng ke.

Chhiùng nui-yùng lâu vùn-thí chhûi-chhet, chai kâ-song ngièn-vùn he Hî-lia̍p-vùn yì-yèn mò-he Yù-thai pún-thú yung-koan ke Â-làn-vùn lòi-khon, pún-sû ke chṳ̂m-tui en he tông-sṳ̀ ke khièu-mìn kok-thi ke Yù-thai kî-tuk-thù, péu-mìn Yâ-sû chang-he kì-mùn ngit-ya khì phan-mong ke nà Mì-soi-â, chhiùng pún-sû kú-li kì-mùn nèn chiap-su Yâ-sû Kî-tuk tai-lòi ke Kiu-ên. Mâ-thai yû yín-yung khiu-yok thai-yok chhit-sṳ̍p chhu ke kîn-vùn, yit-pân ngìn chhṳ̂n-cho Sṳn-kîn chṳn-kí. Pún-sû ke siá-chok ngit-khì mò siòng-s, yit-pân ho̍k-chá ngin-vì he chhai kûng-ngièn 50-ngièn chṳ 70-ngièn chûng-kiên. 




#Article 20: Lu-kâ-fuk-yîm (129 words)


Lu-kâ-fuk-yîm he Sîn-yok Sṳn-kîn chûng ke si pún Fuk-yîm-sû chṳ̂-yit, siông-chhòn he Hî-lia̍p yî-sên Lu-kâ só-chok. Liá-pún he si phu fuk-yîm chûng tui Yâ-sû ke yit-sên、thi̍t-phe̍t he hí-chhû chhièn khi̍p hài-thùng sên-fa̍t mèu-siá chui-tô. Sṳ́-thù-hàng-chhon ya-he Lu-kâ ke chok-phín.

Lu-kâ he Pó-lò ke chûi-sùi chá, só-yî yit-pân ngin-vì kì fuk-yîm chûng ke nui-yùng tô-su ngièn chhṳ Pó-lò héu-sut. Ho̍k-chá tui pún-sû ke siá-chok ngit-khì, yû chên-lun. 

Sû-chûng vì-thu̍k thì-tó ke thu̍k-chá he yû miàng-mong ke Thì-â-fî-lò. Chok-chá vông-vông phit-miên chhái-yung ngoi-pâng-ngìn kha-nàn lî-kié ke Yù-thai su̍t-ngî, chhiong-he “Lâ-pí” khi̍p “Fò-san-nâ” tén-tén, khó-kien ngoi-pâng-ngìn he pún-sû ke chú-yeu siá-chok tui-siong.

Pún-sû mèu-siá Yâ-sû chṳ-san, vàn-chhiòn, mân-yû ên-chhṳ̀, yùng-yeu ke ngìn-sin; khiòng-thiau Kì he vàn-mî ke Ngìn-chṳ́, he phû-sṳ ke kiu-chú, vi sṳ-ngìn tai-lòi phìn-ôn, sṳ́ yùng-yeu kûi-pûn Song-ti (2-chông：8-14 chiet). 




#Article 21: Mâ-khó-fuk-yîm (122 words)


Mâ-khó-fuk-yîm he kie-seu Yâ-sû ke Si Fuk-yîm-sû chûng chui-chhû sṳ̀n sû ke yit-kién.

Chok-chá Mâ-khó, fe̍t-he Yok-hon, he Pâ-nâ-pâ ke péu-ló-thâi, chên phì thùng Pâ-nâ-pâ laâ Pó-lò hi ngoi-pâng chhòn fuk-yî; pin kiên-sùi Pí-tet fî-sòng chiap-khiun, Pí-tet sṳm-chṳ chiông kì chhṳ̂n-cho chhṳ-kí ke chṳ́-yì. (Pí-tet-chhièn-sû 5:13)

Sin-yû chhi-si̍p kin-pai khi̍p kau-thô sṳ̀, voi fì-sióng Yâ-sû kóng-ko ke fa, kóng sut Yâ-sû ke sṳ-chiak. Chok-chá só chṳ́n-lî ke ki-chai, tû he ngoi-pâng ngìn Kî-tuk-thù thòn-thí chhai fì-sióng Yâ-sû sṳ̀ ke sin-ngióng kien-chṳn. 

Mâ-khó-fuk-yîm siá-vàn ke sṳ̀-kiên chhai Sṳn-thien phî fí-thetchṳ̂-chhièn (13-chông：2-chiet), thai-yok he chú-heu 65 chṳ 70-ngièn kiên, nà kí-sṳ̀ sin-thù tô yí lì-sṳ, mò-fap chhîn-chhṳ chai-hi kok sin-yû thòn-thí siên-kóng Kî-tuk, khó-nèn he liá-ke chhìn-khóng chhiuk sṳ́ chok-chá siá-sṳ̀n thi-yit phu fuk-yîm.




#Article 22: Yok-hon-fuk-yîm (138 words)


Yok-hon-fuk-yîm he Sîn-yok Sṳn-kîn chang-tién ke thi-si phu fuk-yîm; ho̍k-chá thùng-yi sû-kién yin-kôi he Si Fuk-yîm-sû chûng-kiên chui chhṳ̀ siá-sṳ̀n.

Sṳ́-thù Yok-hon he Sî-pí-thai ke chṳ́-yì, ngièn vi ǹg-fû, heu-lòi mùng Yâ-sû fû-seu sṳ̀n Sṳ̍p-ngi mùn-thù chṳ̂-yit, lâu thi-hiûng Ngâ-kok yû thùng-yit miàng-ho ——“Lùi-hṳ́ ”, pin kiên Pí-tet, Ngâ-kok thùng vi Yâ-sû chui-chhîn sin ke mùn-thù. Yâ-sû sṳ̂n-thiên heu, Yok-hon chhai-yî chó-khì Yâ-lu-sat-lâng ke kau-fi chûng pan yên chhung-yeu ke kok-set, heu-lòi chên phî chhûng-kiûn chṳ Pha̍t-mô hói-tó. Kîn-kí kau-fi ke chhòn-sot, Yok-hon chhai só-yû sṳ́-thù chûng-kiên fa̍t to chui chhòng, heu-lòi chhai î-fut-só lì-sṳ. 

Chok-chá chhîn-chhú péu-mìn kì ke muk-tit, chhiu-he yeu sṳ́ ngìn-kâ siông-sin Yâ-sû he Kî-tuk, he Sṳ̀n ke chṳ́-yì, yîn-sin kì chhiu-nèn tet-tó sâng-miang. Chhiùng pún-sû tô-chhu kié-sṳt Yù-thai fûng-siu̍k khi̍p Hî-pak-lói sṳ-v ke cho-fap khon-lòi, tui-siong pâu-koat san-kî si-chhu ke Yù-thai-ngìn khi̍p ngoi-pâng-ngìn. 




#Article 23: Sṳ́-thù-hàng-chhon (149 words)


Sṳ́-thù-hàng-chhon he kie-seu Yâ-sû Kî-tuk sṳ̂n-thiên heu, kì ke mùn-thù chhut-hi chhòn-tho、sùn-tho ke sṳ-chiak, khì-chûng pâu-hàm mùn-thù Lu-kâ siá-hâ yû-kôan Pó-lò ke sṳ-chiak; he Sîn-yok Sṳn-kîn ke thi-ńg sû-kién.

pún-sû só ki-chai ke sṳ-chhìn, yì Yù-thai-ngìn tui kau-fi ke pet-hoi, Yâ-lu-sat-lâng-sàng ke Kî-fông, Lò-mâ chṳn-fú tui kau-fi ke khôn-yùng tén-tén, chú-yeu chhai Chú-heu Liuk-sṳ̍p ngièn-thoi chṳ̂-chhièn fat-sên. Pún-sû kiet-mî sṳ̀ Pó-lò yìn-yèn nèn chhṳ-yù chhòn-yòng fuk-yîm; chhiòn-sû chhie̍t-khiéu mò thì-tó chú-heu liuk-sṳ̍p ngièn-thoi chûng-ya̍p Nì-luk fòng-ti pit-pet Kî-tuk-thù yî-khi̍p Pó-lò Sùn-tho ke heu-sṳ, ya mò yû thì-khi̍p chú-heu chhit-sṳ̍p-ngièn Yâ-lu-sat-lâng-sàng phî fí-thet yit-sṳ. 

Pún-sû chiap-siu̍k Lu-kâ-fuk-yîm ke ki-chai, si-sut Yâ-sû fu̍k-fa̍t sṳ̂n-thiên heu fuk-yîm kûng-chok ke chin-chán. 

Sṳ́-thù-hàng-chhon yit khôi-sṳ́ thì-tó Yâ-sû yin-hí Sṳn-lìn ke kong-lìm, kiên-tén si-sut Sṳn-lìn kong-lìm chhai sin Chú ke Yù-thai-ngìn lâu ngoi-pâng-ngìn sṳ̂n-song, pin tai-liâng sṳ́-thù pá fuk-yîm chhiùng Yâ-lu-sat-lâng chhòn-to Sat-mâ-li-â khi̍p kok-thi. Chhiòn-sû khiòng-thiau Sṳn-lìn ke kûng-chok, só-yî yû-ngìn chhṳ̂n-fû vi “Sṳn-lìn-hàng-chhon”。




#Article 24: Kô-lìm-tô-heu-sû (127 words)


Kô-lìm-tô-heu-sû he Sîn-yok Sṳn-kîn sû-kién chṳ̂-yit, yù sṳ́-thù Pó-lò só-chok.
Pó-lò siá Kô-lìm-tô-chhièn-sû pûn Kô-lìm-tô kau-fi heu, tông-thi sin-thù ke sin-ngióng thai-thu vi-kien hó-chón, fán yû ok-fa ke chhín-hiong. Kí chhîn-chhṳ vông kâi-chhu thù kié-kiet kau-fi chûng ke mun-thì, than kiet-kó put-nèn tha̍t-tó chhièn-vông ke muk-tit, sṳm-chṳ sûng-fông chên-nau tet-tó chṳ̂n mò khoai-lo̍k. Pó-lò Lì-khôi heu, chhai yù-sèu thung-khú chûng siá liáu yit-fûng ngiàm-li chit-phi kau-fi ke sû-sin, yù Thì-tô tai-vông Kô-lìm-tô. khì-kiên, Pó-lò sîm-lî sṳ̍p-fûn chhèu-li, phan-mong nâ-fûng sin nèn hó-sṳ́ kau-fi fì-chón. Chûng-yî Thì-tô tai-fì sin-thù fí-kói, Pó-lò chhiu fôn-hí, chhai Mâ-khì-tun siá-hâ pún-sû (kûng-ngièn 55-ngièn chṳ 56-ngièn kiên), kié-sṳt kí kói-pien hàng-chhàng ke ngièn-yîn, khien-miên kau-fi chiap-na̍p fí-kói-chá, kié-sṳt chhṳ-kí sṳ-fung ke sṳ̂n-fun lâu sin-chṳt, pin kau-thô kau-fi sû-si̍p kiên-khóan, chû-chi Yâ-lu-sat-lâng ke sin-thù.




#Article 25: Kâ-lâ-thai-sû (131 words)


Kâ-lâ-thai liá-ke miàng-chhṳ̂n chhai Pó-lò sṳ̀-thoi yû-ke yi-sṳ, yit-ke he chṳ́ Séu-â-se-â pet-phu Gaul-ngìn kî-chhu ke Kâ-lâ-thai thi-khî, yit-ke chet chṳ́ kha kóng-thai ke Lò-mâ Ti-koet ke Kâ-lâ-thai-sén, pâu-hàm nàm-phu ke Lî-kô-nì, Fut-lî-kâ thi-khî. kîn-kí Sṳ́-thù-hàng-chhon ke ki-chai, Pó-lò thi-yit chhṳ lî-hàng pu-tho sṳ̀, chên tham-fóng Kâ-lâ-thai-sén song-sut nàm-phu ke thi-fông —— Chhiong Thi̍t-pí-sàng, Lu-sṳ̂-tet-sàng, Yî-kô-ngiam tén sàng-sṳ, pin sat-li̍p kau-fi.

Kam-chhat yî pún-sû só kóng-lun ke mun-thì lâu Sṳ́-thù-hàng-chhon sṳ̍p-ńg chông ki-chai Yâ-lu-sat-lâng thai kûng fi-ngi ke chú-thì siông-thùng, sa mò thì-tó fi-ngi ke kiet-thin, Kâ-lâ-thai-sû chṳ̂n khó-nèn he siá chhai Yâ-lu-sat-lâng kûng-khôi thai-fi (kûng-ngièn 49-ngièn) chṳ̂-chhièn.
Tông-sṳ̀ Kâ-lâ-thai kau-fi su-tó Yù-thai-ngìn ke ká sṳ̂-fu ke káu-lon, yeu yín-yu kau-fi sùi-chhiùng phe̍t-chúng fuk-yîm, féu-ngin Pó-lò kekhièn-piang. Pó-lò chhù-liáu pok-chhṳt Yù-thai-phai ke chho-ngu, sot-mìn chhîn-chhú yîn sin chhṳ̂n-ngi ke fuk-yîm chṳ̂n-lî.




#Article 26: Kô-lò-sî-sû (108 words)


Pó-lò thi-sâm-chhṳ lî-hàng pu-tho chên-sûn chhai Yî-fut-só thìn-liù sâm-ngièn, hó-sṳ́ só-yû he̍t chhai Â-se-â-sén ke ngìn tû thâng-kien tho-lî, than Kô-lò-sî kau-fi ke chhong-sṳ́-ngìn mò-he Pó-lò, yì-yèn khó-nèn he Yî-pâ-fut. Liá-he yit-ke ngoi-pâng-ngìn cham tô-su ke kau-fi. Pó-lò sûi-yèn vi fóng-mun ko Kô-lò-sî kau-fi, than lâu Kô-lò-sî kau-fi ke kôan-he fî-sòng chhîn-me̍t.

Pún-sû he Pó-lò chhai Lò-mâ kâm-ngiu̍k chûng siá-hó ke. Yù-yì Yî-pâ-fut tai-lòi liáu kau-fi ke khiûn-khóng. Pó-lò tet-tî kau-fi chang su mêu-chúng yi-tôn ke vî-hia̍p, só-yî yit-fông-mien siá-sin chhṳ̂n-chan kau-fi sin-mong-oi ke péu-hien, kú-li Kô-lò-sî kau-fi chhai san-sṳ song tô kiet-kó-chṳ́, nang-ngoi yit-fông-mien kien kín-kie sin-thù kiún-sṳ́m fòng chho-ngu ke kau-hiun, miên-tet sṳt-hi fuk-yîm ke phan-mong.




#Article 27: Thiap-sat-lò-nì-kâ (105 words)


Thiap-sat-lò-nì-kâ he Hî-lia̍p thi-ngi thai sàng-sṳ lâu Mâ-khì-tun thi-khî sú-fú. Ke-sàng vi chú-chhièn 315-ngièn yù Mâ-khì-tun koet-vòng Â-li̍t-sân-thai sâm-sṳ só kien-chho, liá ngièn-lòi he Therma kú-sàng lâu ngi-sṳ̍p-liuk ke chhûn-chông.

Thiap-sat-lò-nì-kâ khoai-suk fat-chán, kûng-ngièn-chhièn ngi-sṳ-ki kien-chho thi-yit ke vì-chhiòng, sṳ̀n-vì yit-ke thai kóng-chhòng lâu tông-sṳ̀ só-yû khì-thâ Hî-lia̍p sàng-sṳ yit-yong, he Mâ-khì-tun vòng-koet ke chhṳ-chhṳ phu-fun.

Galerius chiông-kiûn kiúng-mùn Mâ-khì-tun vòng-koet sôi-lo̍k yî-heu, Thiap-sat-lò-nì-kâ chhut-yì kûng-ngièn-chhièn 168-ngièn sṳ̀n-vì Lò-mâ Ti-koet yit-ke sàng-sṳ. Fat-chán sṳ̀n yit-ke chhung-yeu ke Mo-yi kâu-kie tiám. Egnatia T=thai-kiê yû yit-thiàu Lò-mâ tho-lu lièn-chiap phien fat-chán Êu-chû lâu Â-chû ke mo-yi. Ke-sàng he Lò-mâ chhai Mâ-khì-tun ke si-ke khî chṳ̂-yit ke sú-fú.




#Article 28: Kurów (104 words)


Khù-lû-fû (Kurów, Koet-chi yîm-phêu: Kuruf) he yit-ke chhûn-chông chhai-yî tûng-nàm Pô-làn, chhai Khù-lû-fû-hò ke Puławy lâu Lû-pu-lìm chṳ̂-kiên. Khù-lû-fû he Lû-pu-lìm hàng-chṳn-khî ke sú-tû, pin-yû 2782 vi kî-mìn. Kâi thi yû mô-phì khi̍p phì-kiet chṳ-phín kûng-chhòng.

Chhai Sṳ̍p-liuk Sṳ-ki Khù-lû-fû he Calvin chú-ngi ke yit-ke chûng-sîm, hí tô Pô-làn thi-hiûng-voi kau-thù chhai nâ thin-kî. Tak-chhiam, chhṳ̍t-to 1660-ngièn, thai tô-su chung-mìn phî chón-von sṳ̀n-vì Arian kau-phai sin-ngióng. Khù-lû-fû chhṳ-chhiùng nâ sṳ̀ yî-heu chhiu chhiu Pô-làn cháng-thí khî ke li̍t-sṳ́ siông-thùng. 1795-ngièn, Khù-lû-fû pûn O-thi-li ti-koet thûn-hâ.

Thi-ngi chhṳ sṳ-kie thai-chan pau-chhut chṳ̂-heu ke Pô-làn-ngìn fòng-chan-chên khì-kiên, 1939-ngièn kiú-ngie̍t kiú-ngit Khù-lû-fû-chṳ́n phî Tet-koet kiûn-kî chhṳ̀m-chhung chi-cha.




#Article 29: Tet-koet (110 words)


Tet-koet (德國, ) he kûi-yî Êu-chû chûng-phu ke ngi-fi-chṳ lièn-pâng koet-kâ, yù sṳ̍p-liuk-ke lièn-pâng-chû chû-sṳ̀n, sú-tû Berlin. Tet-koet pet-lìn he Pet-hói, Tân-ma̍k lâu Baltic-hói, tûng-piên lâu Pô-làn, Chhia̍p-khiet, nàm-lìn O-thi-li, sî-mien chet-lìn Fap-koet, Luxembourg, Pí-li-sṳ̀ yî-khi̍p Hò-làn.

Tet-koet chhai 1871-ngièn chan-chên chûng thi-yit-chhṳ hìn-sàng thúng-yit ke koet-kâ. Tet-koet he Thi-yit-chhṳ sṳ-kie thai-chan lâu Thi-ngi-chhṳ sṳ-kie thai-chan ke chhet-ngièn koet khi̍p chan-phai koet. Ngi-chan heu, Tet-koet chên-sûn phî va̍k-thin fun-vi Tûng-tet lâu Sî-tet lióng phu-fun. Lióng-tet chhut-yì 1990-ngièn thúng-yit. Tet-koet he Êu-chû Lièn-mèn ke chhong-sṳ́ koet chṳ̂-yit, ngìn-khiéu chhêu-ko . Tet-koet hàn-he Lièn-ha̍p-koet, Tet-koet he sṳ-kie thi-sâm thai kîn-chi-thí, sṳ-kie thi-yit thai sông-phín chhut-héu koet lâu thi-ngi thai sông-phín chin-khiéu koet.




#Article 30: Au-chû (103 words)


Au-chû lièn-pâng, kién-chhṳ̂n Au-chû (澳洲) fe̍t-chá Au-thai-li-â (澳大利亞), he chhiòn-khiù mien-chit thi-liuk thai koet-kâ, ya-he Thai-yòng-chû chui-thai ke koet-kâ. Au-chû só-chhai ke liu̍k-thi he Thi-khiù song chui-séu ke yit-khoai thai-liu̍k, thûng-sòng ya phî chhṳ̂n-fû Au-chû thai-liu̍k fe̍t-chá Au-thai-li-â thai-liu̍k. Tûng-nàm-fông he New Zealand, pet-fông yû Papua New Guinea, Sî Guinea lâu Tûng Timor, Yin-nì chhai-yî Au-chû ke sî-pet-fông. Au-thai-li-â yit-chhṳ̀ lòi-chhṳ Lâ-tên-vùn chûng ke terra australis incognita.

Au-chû chhiòn-koet yût tô-chúng Chhṳ-yèn kín-kôn, khì-chûng pâu-hàm mì-ngìn ke ngie̍t-thoi yí-lìm, phî chhṳ̂n-cho fùng-set tûng-ông ke kôn-châu Sâ-mo̍k, pha̍k-siet ke sân-fûng, Mièn-yòng phiên-yâ ke mu̍k-chhòng yî-khi̍p yîn-ngìn ngi̍p-sṳn ke hói-pîn, hàn-yû thiên-yèn vì-sán ke Thai-pó-chiâu. 




#Article 31: Hiông-kóng (232 words)


Hiông-kóng () he Chûng-koet só hot ke thi̍t-phe̍t hàng-chṳn khî, vi chhu Hiông-kóng-tó, Kiú-liùng pan-tó, Sîn-kie nui-liu̍k thi-khî, yî-khi̍p lióng-pak liuk-sṳ̍p-ngi ke thai-séu tó chû-sṳ̀n. Pet-phu chiap Kóng-tûng-sén, nàm-mien he Chû-hói-sṳ. Kûng-ngièn-chhièn 214-ngièn, Hiông-kóng pûn Chhîn-chêu na̍p-ngi̍p Chûng-ngièn vòng-chêu pán thù. 1842-ngièn hí, sṳ̀n-vì Yîn-koet chhṳ̍t-mìn-thi khiûn 155-ngièn, khì-kiên yî 1941-ngièn 12-ngie̍t chṳ 1945-ngièn 8-ngie̍t chên pûn Ngit-pún Fòng-kiûn cham-liâng. Chhṳ̍t-chṳ 1997-ngièn 7-ngie̍t 1-ngit, Hiông-kóng Chú-khièn Yì-kâu Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet, thùng-sṳ̀, Hiông-kóng Thi̍t-phe̍t Hàng-chṳn-khî sṳ̀n li̍p, vì Chûng-koet lióng-ke thi̍t-phe̍t hàng-chṳn-khî chṳ̂-yit. 

Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan heu, Hiông-kóng Kîn-chi lâu sa-fi khoai-suk fat-chán, sṳ̀n-vì Â-chû si séu liùng chṳ̂-yit. Hiông-kóng he Â-chû chhung-yeu ke kîm-yùng, fu̍k-vu khi̍p hòng-yun chûng-sîm. Hiông-kóng sa-fi liâm-kiet, chhṳ-ôn yù-liòng, kîn-chi chhṳ-yù, soi-chṳ kién-tân yî khi̍p vàn-san ke fap-li̍t chṳ-thu kien-chhiòn yì vùn-miàng yî-sṳ. Hiông-kóng chhai Chhiòn-khiù Kîm-yùng Chûng-sîm chṳ́ sú sông yit-chhṳ̍t miàng-lie̍t vì chhiòn-khiù thi-sâm thai kîm-yùng chûng-sîm, lièn-sa thi 20-ngièn tet-to chhiòn-khiù chui chhṳ-yù kîn-chi thí-hì phìn-kip vì Kîn-chi Chhṳ-yù Thu-chṳ́ -sú phài-miàng thi-yit. Hiông-kóng thùng-sṳ̀ vì chhiòn-khiù khì-chûng yit-sàng chui ôn-chhiòn, sâng-fa̍t súi-phìn kô fu-yi, fàn-yùng khi̍p ngìn-kiûn su-miang chui chhòng ke Koet-chi Thai-tû-fi, su yû Tûng-fông chṳ̂-chû, Mî-sṳ̍t thiên-thòng, Kèu-vu̍t thiên-thòng, Thûng-kám chṳ̂-tû lâu Tûng fông Màn-hâ-tun tén mî-yî, yúng-yû mî-li chong-kôn, puk-yèn liâu-fat yì-chhiâ khiûn-chhai tsí-chhak ke Kau-yâ Kûng-yèn. 2012-ngièn, Kîn-chi Ho̍k-ngìn phìn-sién Hiông-kóng vì chhiòn-khiù chui nî-kî sàng-sṳ.

Heung-kong Sin-kaai hai Heung-kong Hak-ka-ngien tsut-miang ge chi-gi-thi. Sin-kaai Thaai-phu yeu haau doh Hak-ka-ngien.




#Article 32: Yù-thai Vòng-koet (129 words)


Yù-thai Vòng-koet he yit-ke chhut-yì kûng-ngièn Chhièn Sṳ̍p Sṳ-ki chṳ Chhièn Liuk Sṳ-ki chhùn-chhai ke Chûng-tûng koet-kâ, lâu Sat-mâ-li-â yit-thùng chhiùng ngièn-lòi ke Yî-set-lie̍t lièn-ha̍p vòng-koet‎ fûn-lie̍t chhut-hi. Kîn-kí Khiu-yok Sṳn-kîn só ki-chai, Yî-set-lie̍t ke fûn-lie̍t he yù-yî Só-lò-mùn-vòng put-chûng yî Sṳ̀n, só-yî chung-hâ vòng-koet fûn-lie̍t ke ok-yîn; kâ-song Só-lò-mùn pún-sṳ̂n chhai-vi khì-kiên hîn-kien khi̍p chóng-chṳ́ Lò-pô-ôn-vòng tên-vi heu ke vù-tî, sṳ́-tet fàn-sṳn yit-sṳ̀ ke koet-kâ, yî yok kûng-ngièn Chhièn 975-ngièn fûn-lie̍t heu, fàm 250-ngièn chṳ̂-kiú. Vòng-koet fûn-lie̍t heu, chhai pet-phu sṳ̍p-ke kî-phai (Liù-phien、Sî-mién、Yî-sat-kâ、Sî-pu-lùn、Than、Nâ-fut-thâ-li、Kâ-tet、Â-sat、Mâ-nâ-sî、Yî-fap-lièn) chhṳ̂n-cho “Yî-set-lie̍t”, nàm-phu ke lióng-ke kî-phai (Yù-thai、Phien-ngâ-mén) chhṳ̂n-fû “Yù-thai”.

Sîn Pâ-pí-lùn Vòng-koet‎ koet-vòng Nì-pu-kap-nì-sat ngi-sṳ yî kûng-ngièn Chhièn 587-ngièn chin-kiûn Pâ-le̍t-sṳ̂-thán, pâu-vì Yâ-lu-sat-lâng, chhai sṳ̍p-pat-ke ngie̍t heu, kî-fông lâu nui-phu fûn-lie̍t, Yâ-lu-sat-lâng chûng-yì chhai kûng-ngièn Chhièn 586-ngièn ham-lo̍k. Nì-pu-kap-nì-sat-vòng chiong Yâ-lu-sat-lâng sàng-chhiòng chhak-fí、Sṳn-thien、vòng-kiûng lâu mìn-kî.




#Article 33: Martin Luther (158 words)


 
Martin Luther (1483-ngièn chṳ 1546-ngièn) chó-chhôi Ngí-fut-thai-ho̍k thu̍k vùn-ho̍k, yu-yû ho̍k pan-ngièn Fap-li̍t. Chiap-tén chin-ngi̍p Siû-tho-yen khú-siû，1507-ngièn pûn li̍p-vi sṳ̀n-fu. 1512-ngièn sṳ̀n-vì Vî-tên-pó-thai-ho̍k (Wittenburg) Sṳ̀n-ho̍k-yen Pok-sṳ, sùi-chit kau-su Sṳn-kîn. 

Yì-yèn kí ki-siu̍k yî-yèn kau-fi li̍t-fap khú-siû, than mò-lun tû put-nèn tet-tó nui-sîm ke phìn-ôn. Chhṳ̍t-to yû yit-thiên Martin Luther chhai ngièn-thu̍k Sṳn-kîn sṳ̀, khon-tó “Ngi-ngìn pit-yèn yîn-sin tet-sâng” (Lò-mâ-sû 1-chông:17-chiet) sṳ̀, thut-yèn kok-siáng to ngièn-lòi ngìn-ke tet-kiu chṳ́-he yîn-vi kí tui Song-ti ke sin-ngióng yî-khi̍p Song-ti ke ên-su, khì-thâ yit-chhiet ke li̍t-fap vù-nèn pó-chṳn sṳ́-ngìn tet-yî “chhṳ̂n-ngi”. 

Kí liá-ke sin-ngiam ya su-tó thùng-káu kau-su ke chṳ̂-chhṳ̀, kâ-song chhîn-ngién khon-tó ngìn-mìn su-phien mâi su̍k-chhui-kién ke chhìn-hìn. Mâ-tên Lu-tet khôi-sṳ́ kûng-kit kau-fi chhut su̍k-chhui-kién ke chok-fap. 1517-ngièn kí siá tui su̍k-chhui-kién ke Kiú-sṳ̍p-ńg thiàu Lun-mióng khon-fap, chông-thiap chhai Vî-tên-pó-thai-ho̍k ke kau-thòng mùn-héu. Lióng-chû-heu chhòn-phien chhiòn Tet-koet; si-chû-heu kok-chúng yi̍t-vùn chhòn-phien chhiòn sî-Êu-chû. Kí ngièn-pún chṳ́-sióng kói-kiet kau-fi yit-phu-fun chṳ-thu, chhiùng-chhṳ́ kí put-chai sṳ̀n-ngin Kau-chûng ke khièn-vî, vì-yû Sṳn-kîn chok-vi khièn-vî.




#Article 34: Hak-kâ-ngî (278 words)


 Hak-kâ-ngî (Hon-sṳ: 客家語, yú hêm-cho Hak-kâ-fa, kán-chhṳ̂n Hak-Ngî) he Hon-ngî chhit-thai ngî-ngièn chû-yit, yû chhêu-ko si-chhiên van-ngìn sṳ́-yung. Hak-ngì yû kí chûng, fûn m̀-thùng thi̍t set. Yung Hak-ngì-chá kîn-chhoî Chûng-koet nàm fông kí sén: Kóng-tûng, Fuk-kien, Kông-sî, Kóng-sî, Si-chhôn, Fù-nàm, Kui-chû, Hoí-nám taú laû Thoì-vân. Chhoî fà-thi chû ngoi, yû haú-tó koet-kâ tû yû hiaú-kóng Hak-ngì kai yung-chá hi kî-mìn. Yîn-koet fò khì thâ Eû-chû koet-ga, Mî-koet, Fî-chû, Nàm Thai-phìn-yòng, Yin-thu, Fî-lṳ̍t-pîn, Mâ-loì-sî-â, Àu-chiu tén thi fông tû yû. Ho̍k-su̍t-sông, Hak-ngî yî Mòi-yen-fa cho thoi-péu; chhai Thoì-vân tú, Si-yen khiông he Hak-kâ-ngî ke kha khiòng-sṳ fông-ngièn.

Hak-kâ-ngî he Hon-chhu̍k Hak-kâ-ngìn ke mû-ngî, fûn-phu khî-vet tông kóng-fàm, pâu-koat yí Chûng-koet Thai-liu̍k tûng-nàm yèn-hói, nàm-phu, sî-phu (li-yì Si-chhôn) ke sén-fun, Hói-nàm, Hiông-kóng Sîn-kie, Thòi-vân, hói-ngoi Hak-kâ-ngìn yì-mìn thi-khî  (yì Mô-lî-khiù-sṳ̂, Yin-thu, Mâ-lòi-sî-â, Sâ-pâ-chû tén-tén) . Pí-káu si̍p-chûng ke chûng-sîm vùn-fa-khî he Kóng-tûng-sén tûng-pet phu (chit Ye̍t-tûng, Ye̍t-pet), Kông-sî ke nàm-phu (Kàm-nàm), Fuk-kien ke sî-phu (chit Mên-sî), liá-têu thi-khî thúng chhṳ̂n-cho Mên-Ye̍t-Kàm sâm-kok thi-tai, ya hêm-cho Mên-Ye̍t-Kàm piê-khî.

Yîn-vi “Hak-kâ” liá-chak hêm-fap pin-mò liù-hàng yî yit-têu thi-kî, ku-só Hak-kâ-ngî yû mò-séu phe̍t-ke hêm-fap. Lie̍t-péu yì-hâ poi:

Ngî-ngièn ho̍k-kâ yit-pân tsiông Kóng-tûng Mòi-yen-fa khon-tso Hak-kâ-ngî ke tién-hìn thoi-péu. Tshai Thòi-vân，tshiu yî Si-yen-fa vì tién-hìn thoi-péu （kì lâu Mòi-yen-fa yû tông-tô siông-thùng），thai-tsong yun-sû tú ke Hak-kâ-ngî kóng-po sṳ́-yung ke thai-tô he kî. m-ko pin-mò sùn-tshai yit-tsak kông-yin ke pêu-tsún khéu-yîm. Sûi-yèn Mòi-yen-fa he Hak-kâ-ngî thoi-péu，m-ko，mìn-kiên tui “Mòi-yen-fa tsok-vì Hak-kâ-ngî pêu-tsún-yîm”khiet-fap ngin-thùng，tô-su sṳ́-yong fî Mòi-yen-fa ke Hak-kâ-ngìn yit-pân m-voi kóng Mòi-yen-fa，sim-tsṳ lâu kóng Mòi-yen-fa ke ngìn kâu-liù sṳ̀ hàn-yû yit-têu kêu-thûng tsông-ngoi.

Hak-kâ-ngî tshai 《tsûng-koet-ngî-ngièn-thi-thù-tshak》 tú fûn-va̍k tso pat-phién：Ye̍t-thòi-phién，Ye̍t-tsûng-phién，Fi-tsû-phién，Ye̍t-pet-phién，Thîn-tsû-phién，Nèn-liùng-phién，Yî-kui-phién，Thùng-kú-phién。Tshù-hôi song-poi só-kóng ke pat-phién，hàn-yû yit-têu mò fûn-phién ke Hak-kâ-ngî fông-ngièn，hó-tshiong Ye̍t-sî，Kui-tûng-nàm，si-tshôn tén thi-khî ke Hak-kâ-ngî.




#Article 35: Thì-tô-sû (127 words)


Thì-tô-sû he Sîn-yok Sṳn-kîn chûng Pó-lò sû-sin ke khì-chûng yit-kién. Thì-tô su̍k-yî fî Yù-thai-ngìn chûng kûi-sin Kî-tuk chui chó-khì ke yit-phî. Tîn-vi kì hàn-mò su-tó kot-lî, chên-sûn tì Yâ-lu-sat-lâng-sàng pûn Pó-lò ngiâ-lòi khong-ngi. Pó-lò chṳ̂-heu pûn tai-liâng sin Yâ-sû, Thì-tô chên kiên-sùi kì fu Yâ-lu-sat-lâng fi-ngi. Tì Pó-lò thi-sâm-chhṳ lî-hàng pu-tho chûng, Thì-tô pûn-ngìn vî-phai chṳ Kô-lìm-tô kau-fi phan-lî, heu-lòi pûn phai-vông Khiet-lî-thi̍t, thoi-péu sṳ́-thù kam-tuk kau-fi. Pó-lò tì pún sû-sin chûng kú-li kì thûng-vông Nì-kô-phô-lî, Mâ-thai siông-fi. Mâ-thai khó-nèn he Thì-tô ke ku-hiông; liá-he Sṳn-kîn yû-kôan Thì-tô chui-heu yit-chhṳ ke ki-chai. 
Pún-sû lâ Thì-mô-thai-chhièn-sû tì siông-thùng sṳ̀-kiên siá-hâ, siá-chok sṳ̀-kiên he kûng-ngièn liuk-sṳ̍p-sâm-ngièn chṳ liuk-sṳ̍p-ńg-ngièn chṳ̂-kiên. Siá-chok thi-tiám khó-nèn ya-he tì Mâ-khì-tun, thung-kî chṳ-yi siông-thùng, muk-tit he kau-thô Pó-lò ke chhu-sú sat-li̍p chóng-ló khi̍p mu̍k-yông kau-fi.




#Article 36: Fî-li-mùn-sû (122 words)


Fî-li-mùn-sû chú-yeu he siá-pûn Fî-li-mùn ke sṳ̂-ngìn ke sin-kién, sû-sin pún-sṳ̂n pin-mò thì-tó Fî-li-mùn ke ngìn-kiet, than chhiùng Kô-lò-sî-sû chhiu-tî kì ke nù-phu̍k Â-nì-sî-mèu he Kô-lò-sî-ngìn. Fî-li-mùn khó-nèn he Pó-lò tì Yî-fut-só chhòn-tho sṳ̀ sin-chú ke, heu-lòi sṳ̀n-vì Kô-lò-sî kau-fi ke yit-vi liâng-siu-chá, tì kâ-chûng yû thin-khì ke chhi-fi. 

Pún-sû lâu Kô-lò-sî-sû he thùng-sṳ̀ siá-hâ ke, Pó-lò thi-yit-chhṳ pûn kâm-kim tì Lò-mâ sṳ̀, muk-tit he vi-liáu Fî-li-mùn thò-chéu ke nù-li Â-nì-sî-mèu chhiáng-khiù. Â-nì-sî-mèu khó-nèn thêu-chéu chú-ngìn ke chhièn-chhòi thò-to Lò-mâ, heu-lòi tet-tó Pó-lò ke chiap-chhiuk yì-yèn kûi-su̍k Kî-tuk. Pó-lò kám-kok Â-nì-sî-mèu yin-kôi mien-tui li̍t-fap ke kûi-thin, fì-chón to chú-ngìn ke kâ-hiông. Kì fûn-fu Thûi-kî-kú tai-sin to Kô-lò-sî kau-fi sṳ̀, chang-hó phì Â-nì-sî-mèu yit-thùng fì-kâ. Pó-lò tì Fî-li-mùn sû-sin khén-khiù Fî-li-mùn ngièn-liong Â-nì-sî-mèu.




#Article 37: Kâ-pî (114 words)


Kâ-pî he chhái-yung kîn-ko fûng-phoi ke Kâ-pî-theu chṳ-chho ke yím-liau, thûng-sòn cho-vì ngie̍t-yím, than ya-yû chok-vì lâng-yím ke pên-kâ-pî. Kâ-pî he ngìn-lui sa-fi liù-hàng fam-vì chui kóng-yit ke yím-liau chṳ̂-yit. 

Kâ-pî ke lòi-ngièn yí-kîn mò-ngìn mìn-tî. Chṳ̂n-tô chhòn-sot chṳ̂-yit chṳ́-chhut kâ-pî ngièn pûn-ngìn sên-sán tì Kú-sṳ̍t sî-nàm-phu Kâ-fap-sén kô-ngièn thi-khî, kîn-kí chhòn-sot he yit-vi mu̍k-yòng-ngìn fat-hien mièn-yòng chheu-tén yit-chúng chhṳ̍t-vu̍t, pien-sṳ̀n fî-sòng fun-hîn fa̍t-phat, só-yî fat-hien liáu kâ-pî. Ya-yû yit-chúng kóng-fap he tì yit-chhòng fó-châi, sêu-fí yit-phién kâ-pî-lìm, kháu-sêu kâ-pî ke hiông-mi chhiu-hó yîn-hí chû-vì kî-chhu mìn-chung ke chu-yi. Ngìn-mìn chui-chhû chu̍t-chheu liá-chúng chhṳ̍t-vu̍t kó-chṳ́ tû-voi thì-tó sṳ̀n, heu-lòi fûng-kháu mo-sui chhâm-ngi̍p mien-fún cho-sṳ̀n mien-pâu, chok-vì yúng-sṳ ke sṳ̍t-vu̍t, hí-khó thì-kô chok-chan ke yúng-hi.




#Article 38: Fap-koet (506 words)


Fap-koet (法國) he yit-chak vi-yî Êu-chû sî-phu ke Pan Chúng-thúng-chṳ koet-kâ, lâu Pí-li-sṳ̀、Luxembourg, Tet-koet, Sui-sṳ, Yi-thai-li, Monaco, Andorra lâu Sî-pân-ngà chiap yòng, lâu Yîn-koet kak English Hói-hia̍p. Fap-koet pún-thú thi-thù ke lùn-khwok, song-pûn hìn-yùng vi yit-ke liuk-piên-hìn. Chhù-liáu pún-thú yî-ngoi, Fap-koet hàn-yû khì-thâ hói-ngoi liâng-thi. Fap-koet ke mien-chit tha̍t-tó ńg-sṳ̍p-ńg van phìn-fông kûng-lî, vi Êu-chû mien-chit thi-sâm thai ke koet-kâ. Kûng-ngia̍p lâu Nùng-ngia̍p tû fat-tha̍t.
Fap-koet he Lièn-ha̍p-koet Ôn-chhiòn Lî-sṳ-fi ke Sòng-ngim Lî-sṳ-koet, tui ngi-on yû féu-kiet-khièn. Fap-koet he Êu-mèn lâu Pet-yok chhóng-li̍p fi-yèn-koet chṳ̂-yit, Pat-koet Si̍p-thòn lâu Êu-chû si-thai kîn-chi-thí chṳ̂-yit, yi̍t-he Schengen Kûng-yok ke sṳ̀n-yèn-koet.
 

Chhù-liáu Êu-chû phu-fun chṳ̂-ngoi, kì chhùng yû hó-tô hói-ngoi su̍k-thú. Fap-koet pún-thú chhai Thi-chûng-hói, English Hói-hia̍p lâu Pet-hói chṳ̂-kiên, yù Rhine-hò chhûn-chán to Thai-sî-yòng. Fap-koet-ngìn kiàu kì pún-thú cho L'Hexagone. Fap-koet lâu Pí-li-sṳ̀, Luxembourg, Tet-koet, Sui-sṳ, Monaco, Andorra khi̍p Sî-pân-ngà chiap-yòng ke. Yîn-vì Fap-koet yû hói-ngoi su̍k-thi, só-yî kì yu lâu Pâ-sî, Suriname (Fap-koet liâng Guiana), Saint-Martin chiap-yòng. Yì pet-mien ke Yîn-koet lâu Fap-koet sûi-yèn mò chiap-yòng, than-he chhai English Hói-hia̍p chṳ̂ chûng, yû yit-thiàu Yîn-Fap hói-tái sùi-tho lièn-chiap chhu Yîn-koet thùng Fap-koet.

Fap-koet he yit-ke vi-yî Êu-chû sî-phu ke koet-kâ, vi-yî Pet-vúi 42 thu lâu 51 thu chṳ̂-kiên. Fap-koet sî-lìm Thai-sî-yòng, sî-pet lâu Yîn-koet kak English hói-hia̍p siông-mong, tûng-pet-phu lâu Pí-li-sṳ̀, Lû-sêm-páu lâu Tet-koet siông-chiap, tûng-mien fò Sui-sṳ vì lìn, tûng-nàm lâu Yi-thai-li siông-lièn, nàm-piên chet he Thi-chûng-hói pin fò Sî-pân-ngà chiap-yòng. Chṳ 2009-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit chṳ́, Fap-koet chhiòn-koet ngìn-khiéu vì 65,073,482 ngìn, khì-chûng pún-thú ngìn-khiéu vì 62,448,977 ngìn, hói-ngoi sén 2,624,505 ngìn, chhai Êu-mèn chûng kiùn chhṳ yî Tet-koet, vi lie̍t thi-ngi. Fap-koet koet-thú chhṳ̀n liuk-kok hìn-chhong, tui piên khî-lì thai-yok vì 1000 kûng-lî, koet-thú mien-chit tha̍t 632,834 phìn-fông kûng-lî, khì-chûng hói-ngoi sén cham 88,868 phìn-fông kûng-lî. Fap-koet thi-sṳ kha-tâi, chhiòn-koet sâm-fûn-chṳ̂-ngi ke thi-khî tâi yî hói-pha̍t 250 mí. Tûng-nàm-phu thi-sṳ kha-kô, yû chûng-ông kô-ngièn, Langres kô-ngièn fò Vosges Sân-mak. Pet-phu fò sî-phu chú-yeu he phìn-ngièn fò tâi-ái khiu-lîn. Fap-koet kin-nui hò-liù chung-tô, chiúng vàng kâu chho, chú-yeu ke hò-liù yû Seine-hò, Garonne-hò, Loire-hò khi̍p Rhône-hò.

Fap-koet thi-sṳ ke chú-yeu thi̍t-chṳ̂n he tûng-nàm kô, sî-pet tâi. Sî-pet-phu he yî phìn-ngièn fò khiu-lîn vì-chú ke hói Sî-khî khoài, tûng-nàm-phu chet he yî sân-thi kô-ngièn vì-chú ke Â-ngì-pî-sṳ̂ khî-khoài. Lióng-chá ke fûn-kie sien-chhṳ̀n yit-ke tó-siá ke S hìn-chhong. Phìn-ngièn lâu khiu-lîn cham thú-thi-mien-chit ke si-fûn-chṳ̂-sâm, khì-chûng phìn-ngièn cham sâm-fûn-chṳ̂-ngi; kô-ngièn fò sân-thi cham khì yì ke si-fûn-chṳ̂-yit, khì-chûng kô-ngièn cham ńg-fûn-chṳ̂-yit. Tûng-phu he Alpes-sân lâu Jura-sân; chûng nàm-phu vì tûng-ông kô-ngièn; sî-nàm-piên kin yû Pyrenees Sân-mak; chûng-ông kô-ngièn lâu Pyrenees sân-thi kiên ke sî-nàm thi-khî vì Aquitaine phùn-thi; pet-phu he Pâ-lì phùn-thi; sî-pet-phu vì Â-mo̍k-lî-kham khiu-lîn. Vi-yî Fap-koet khi̍p Yi-thai-li piên kin ke Blanc-fûng he Êu-chû hói-pha̍t chui-kô ke sân-fûng.

Fap-koet nàm-phu su̍k Thi-chûng-hói hì-hèu, Tûng-kui vûn-non sṳp-yun, Ha-kui yàm-ngie̍t kôn-châu. Sî-pet-phu chet vì Vûn-tai hói-yòng sin hì-hèu, chhiòn-ngièn vûn-chhâ kha-séu, chûng-ngièn sṳp-yun tô-yí, ngit-cheu kha-séu. Tûng-pet-phu lì hói kha-yén, phiên thai-liu̍k sin hì-hèu, Ha-kui yàm-ngie̍t tô-yí, Tûng-kui hòn-lâng kôn-châu. Chhù sân-thi ngoi, Fap-koet ngièn kong-yí-liòng chhai 500 to 800 hâu-mí chṳ̂-kiên, kong-yí-liòng yù sî chṳ tûng tak-chhiam kám-séu.




#Article 39: Yi-thai-li (272 words)


 Yi-thai-li  (意大利), fe̍t-chá ham cho Ngi-thai-li (義大利), he yit-chak Êu-chû koet-kâ, chú-yeu yù vi-yî nàm êu ke Yi-thai-li pan-tó khi̍p lióng-ke vi-yî Thi-chûng-hói chûng ke tó-yí Sicilia lâu Sardegna só chû-sṳ̀n, Koet-chi thoi-ma vì IT. Yi-thai-li pet-fông ke Alpes sân thi-khî lâu Fap-koet, Sui-sṳ, O-thi-li yî-khi̍p Slovenia chiap-yòng, khì liâng-thú pâu vì chho̍k lióng-ke mì hîn koet-kâ: San Marino lâu Vatican, yì chhai Shuì-sṳ yúng-yû chho-lo̍k yî Lugano-fù fù-pán ke Campione d'Italia liá-ke kin-ngoi liâng-thú. Chhiòn-koet hàng-chṳn va̍k-fûn 20 ke Thai-khî (khì-chûng 5 ke vì Chhṳ-chhṳ-khî), 110 ke sén lâu 8,100 ke sàng-sṳ. Sú-tû vì  Lò-mâ, Yi-thai-li Vòng-koet chhai 1870-ngièn chiông sú-tû sat tsì chhai chhṳ́, yì Torino (1861-ngièn －1865-ngièn) khi̍p Firenze (1865-ngièn －1870-ngièn) ya chên he Yi-thai-li Vòng-koet ke sú-tû. Kîn-kí 2009-ngièn thúng-kie, Yi-thai-li ngìn-khiéu thai-yok vì 6,020 van, liâng-thú mien-chit yok vì 301,338 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu Me̍t-thu yok mî phìn-fông kûng-lî 200 ngìn, su̍k-yî Vûn-tai hì-hèu. Yi-thai-li he Êu-chû-ngìn khiéu thi 5 tô ke koet-kâ, ngìn-khiéu chhai sṳ-kie sông phài-miàng thi 23 vi. Yi-thai-li yîn khì yúng-yû mî li ke chhṳ-yèn fûng kông fò vì sú chung-tô ke ngìn-lui vùn-fa vì-sán yì pûn chhṳ̂n-vì mî li ke koet-thu (Belpaese). 

Hien-kîm ke Yi-thai-li khî-vet he yî-chhièn Êu-chû mìn-chhu̍k khi̍p vùn-fa ke yèu làm, chên yín yuk chhut Lò-mâ vùn-fa khi̍p Etrusca vùn-mìn, yì Yi-thai-li ke sú-tû Lò-mâ, kí ke Sṳ-ki yî-lòi tû-he Sî-fông sṳ-kie ke chṳn-chhṳ chûng-sîm, ya chên-kîn he Lò-mâ Ti-koet ke sú-tû. Tông Lò-mâ Ti-koet yun-lo̍k heu, Yi-thai-li chô su liáu tô-chhṳ ngoi chhu̍k ngi̍p-chhîm, pâu-koat Lombard-ngìn khi̍p Ostrogoth-ngìn tén German mìn-chhu̍k, chṳ̂-heu hàn-yû Norman-ngìn tén. Chhai kí ke Sṳ-ki heu, Yi-thai-li chón yì sṳ̀n-vì vùn-ngi fu̍k-hîn ke Fat-ngièn-thi




#Article 40: Hò-làn (132 words)


 Hò-làn  (荷蘭, ) he chú-khièn koet-kâ Hò-làn Vòng-koet () hâ ke chú-yeu kèu-sṳ̀n koet, lâu Mî-chû Caribe-hói thi-khî ke Aruba, Curaçao fò Sint Maarten 4 ke kèu-sṳ̀n koet, khiung-thùng chû-sṳ̀n chú-khièn koet-kâ “Hò-làn Vòng-koet” . 

Hò-làn ke liâng-thú khó fûn-vì  Êu-chû khî (European Netherlands) lâu  Caribe-khî (Caribisch Nederland) lióng-ke phu-fun.  Êu-chû khî liâng-thú vi-yî Êu-chû sî-pet-phu, phîn lìm  Pet-hói, lâu Tet-koet, Pí-li-sṳ̀ chiap-yòng. Caribe-hói khî, vi-yî Mî-chû Caribe-hói thi-khî, pâu-koat Bonaire, Sint Eustatius fò Saba sâm-ke séu-tó. Hò-làn chui-thai ke sâm-ke sàng-sṳ fûn-phe̍t vì Amsterdam, Rotterdam lâu Den Haag. Amsterdam he Hièn-fap khok-thin ke chang-sṳt sú-tû, yèn-yì, chṳn-fú, koet-vòng ke vòng kiûng fò thai-tô-sú sṳ́ kwón tû vi-yî Den Haag. Chhṳ́-ngoi, Koet-chi fap-thìn ya sat chhai Den Haag. Rotterdam kóng, vi-yî Rotterdam, vì chhiòn sṳ-kie chin chhut liòng thi-pat ke Thai-hîn kóng-khiéu. 




#Article 41: Ireland Tó (237 words)


Ireland Tó (Yîn-ngî: Ireland (island), Ireland-ngî: Éire) he vi-yî Êu-chû sî-pet-phu ke tó-yí, yî mien-chit kie-son he Êu-chû thi-sâm-thai tó. Tó-sông thai phu-fûn-khî-vet su̍k-yî Ireland Khiung-fò-koet ke liâng-thú, than vi-yî tó-sông tûng-pet-phu ke pet Ireland thi-khî, khì chú-khièn su̍k-yî lièn-ha̍p Vòng-koet. 

Cháng-ke Ireland tó ke ngìn-khiéu thai-yok vì 620 van-ngìn. Khì-chûng kî-chhu-chhai Ireland Khiung-fò-koet ke ngìn-khiéu yû 445 van-ngìn (pâu-koat kî-chhu-chhai Dublin Tû-fi-khî yok 166 van ke ngìn-khiéu), 177 van-ngìn kî-chhu-chhai pet Ireland thi-khî (pâu-koat kî-chhu-chhai Belfast Tû-fi-khî yok 57 van ke ngìn-khiéu). 

Chṳn-chhṳ sông, Ireland tó-sông fûn-vì Ireland Khiung-fò-koet, pâu-koat tó-sông ke liuk fûn chṳ̂ ńg, pet Ireland chṳ́ hâm-koi liáu khì yì chhai tó ke tûng-pet-phu ke yit phu-fûn. 

Siông-tui tâi-ái ke sân lâu, chû-vì yû kí ke hò-liù-thûng vông tó-yí nui. Tó-sông yû mèu me̍t ke chhṳ̍t pûn, vûn-fò than tô pien ke hói-yòng hì-hèu. Chhṳ̍t chṳ 17 Sṳ-ki hàn-yû mèu me̍t ke sêm-lìm thi fu̍k-koi tó-sông. Kîm thiên, kì he Êu-chû phat muk liòng chui-kô ke thi-khî chṳ̂-yit. Hien-chhùn Ngi-sṳ̍p-liuk chúng Ireland ngièn sâng thûng chhṳ̍t-vu̍t. 

Ireland vùn-fa yû yit-ke tui khì-thâ vùn-fa ke hién chho̍k ke yáng-hióng, thi̍t-phe̍t he chhai vùn-ho̍k liâng-vet, chhai kha-séu ke chhàng-thu, Khô-ho̍k fò kau-yuk. Hàn-yû chhòn-thúng ke Celt vùn-fa, yì: Gael yun-thûng, Ireland yîm-ngo̍k fò Ireland-ngî, pin sṳ̀n sip Sî-fông chú-liù vùn-fa, yî-khi̍p tông thoi yîm-ngo̍k fò hi khia̍k, pin lâu Yîn-koet khiung-thùng fûn-hióng ke vùn-fa, khiung-thûng ke yun-thûng, yì: chiuk-khiù, Kám-lám-khiù, soi mâ, golf, fò Yîn-ngî.




#Article 42: Mòi-yen (108 words)


Mòi-yen tshôi Kóng-tûng sén ke tông-pet phu. Thi tshù tông-kîn 115*18' tshi 116*26', pet-vúi 23*23' tshi 24*56'. Fu-khiun hiong tông he Thai-phu, tshôi pet-piên he Tsiâu-liâng, tshôi sî-pet sî-nàm lâu tûng-nàm fûn phie̍t he Phìn-yén, Hîn-nìn, Fûng-sun kí yen. Tsiap-khiun he Fuk-ken sén ke káu-kai piên.

Tsoi 2007 nen Moi-yen yeu lok-sip maan ngin tsu. Li-gi Fui-ngui Faa-kiaau thung Heung-kong, Aau-mun, Thoi-van thung-paau kung yeu phaat-sip maan ngin. So-yi hai Kong-tung-sen tsut-miang ge 'Faa-kiaau tsi heung'. (Tshôi ngi-làng-làng-tshit nèn Mòi-yen yû luk-sˈip man ngìn tshu. Lí-kî hói-ngoi fà-khiàu thùng Hiông-kóng, Au-mùn, Thòi-vân thùng-pâu khung yû pat-sˈip man ngìn. Só-yí he Kóng-tûng sén tshut-miàng ke 'fà-khiàu tsṳ̂ hiông.)

Hak-kâ-fa




#Article 43: Thú-ngí-khì (163 words)


Thú-ngí-khì Khiung-fò-koet (土耳其共和國, Thú-ngí-khì-ngî: Türkiye Cumhuriyeti) he yit-ke vàng-khiam Êu-Â lióng-chû ke koet-kâ, koet-thú pâu-koat Sî-Â ke Anatolia Pan-tó, yî-khi̍p Balkan Pan-tó ke tûng Thrace thi-khî. Pet lìm Het-hói, nàm lìm Thi-chûng-hói, tûng-nàm lâu Si-li-â, Iraq chiap-yòng, sî-lìm Aegea-hói, pin lâu Hî-lia̍p yî-khi̍p Bulgaria chiap-yòng, tûng-phu lâu Gruzia, Armenia, Azerbaijan lâu Iran chiap-yòng. Chhai Anatolia Pan-tó lâu tûng Thrace thi-khî chṳ̂-kiên ke, he Bosporus Hói-hia̍p, Marmara-hói lâu Dardanelles Hói-hia̍p, su̍k Het-hói Hói-hia̍p, phe̍t-chhṳ̂n Thú-ngí-khì Hhói-hia̍p, he lièn-chiap Het-hói yî-khi̍p Thi-chûng-hói ke vì-yit hòng-tho. Khì sú-tû he vi chhú Anatolia Kô-ngièn chang tûng-ông ke Ankara. Koet-mìn yû 98% he Mu̍k-sṳ̂-lìm, than fap-li̍t kûi-thin sṳ̍t-sṳ̂ Chṳn-Kau Fûn-lì. Muk-chhièn chang sṳ̂n chhiáng kâ-ngi̍p Êu-mèn, than-he Êu-mèn yîn pet Cyprus khi̍p Armenia chúng-chhu̍k thai-thù-sat tén mun-thì chhiam-sṳ̀ khî chhie̍t Thú-ngí-khì kâ-ngi̍p. Thú-ngí-khì yù 2009-ngièn hí vì Turk Ngi-fi Sṳ̀n-yèn-koet. Khì hì-hèu su̍k Thi-chûng-hói hì-hèu, nàm-phu lâu sî-phu hì-hèu vûn-fò, Ha-kui kôn ngie̍t, Tûng-kui tô-yí: Het-hói yèn-ngan, liòng sóng sṳp-yun; nui-liu̍k, tûng-pet, tûng-nàm chet Tûng-kui hòn-lâng, Ha-kui kôn-ngie̍t.




#Article 44: Kô-hiùng-sṳ (125 words)


Kô-hiùng-sṳ (高雄市) he Thòi-vàn thi-ngi-thai ke sàng-sṳ, chhai-vi Thòi-vàn ke nàm-fông, ngìn-khiéu thai-yok 277 van. Kô-kiùng yû Thòi-vàn chui-thai ke hói-kóng, hàn-yû yit-ke kuet-chi kî-chhòng.

Kô-hiùng-sṳ hàng-chṳn-khî thú-thi mien-chit khiung 2947.6159 phìn-fông kûng-lî, khì-chûng kô-sân thú-thi mien-chit cham 1555.0398 phìn-fông kûng-lî (52.78%), khiu-lîn lâu phìn-ngièn thú-thi mien-chit cham 1391.2273 phìn-fông kûng-lî (48.22%); kô-sân-khî Thò-ngièn-khî mien-chit 928.98 phìn-fông kûng-lî, cham chhiòn-sṳ mien-chit sâm-fûn chṳ̂-yit; chhiòn-sṳ cham chhiòn-koet chúng mien-chit 8.14% (yok sṳ̍p-ngi fûn chṳ̂-yit). Hói-ngan-sien fông-mien, Kô-hiùng-sṳ sî-ak Thòi-vân Hói-hia̍p, nàm lìm Pâ-sṳ Hói-hia̍p. Sî-pan phu vì Chhûng-chit phìn-ngièn thi-hìn, tûng-pan phu chú-yeu vì sân-khî, fam-vì yèn-chhûn chṳ Ngiu̍k-sân; chhai sṳ-khî phu-fûn kú-sân hói-ngan ke su-sân, chó-yàng tûng-chet ke Pan-phîn-sân, yî-khi̍p tûng-nàm phu ke Fung-sân khiu-lîn, khì-chûng Chhèu-sân lâu Pan-phîn-sân kai yîn Sân-fû-chiau lùng-hí yì hìn-sṳ̀n.




#Article 45: Azerbaijan (230 words)


Azerbaijan Khiung-fò-koet  ()) he yit-ke vi-yî ngoi Kavkaz tûng-phu ke  khiam Thai-liu̍k ke Chúng-thúng chṳ, Hièn-fap Khiung-fò chṳ ke koet-kâ, só chhú thi-khî he lièn-chiap tûng êu fò Sî-Â ke sṳ̍p-sṳ lu-khiéu , tûng-lìm Lî-hói, nàm chiap Iran, sî piên fò Armenia, Thú-ngí-khì khi̍p Gruzia vì lìn, pet kie Ngò-lò-sṳ̂. Azerbaijan ke yit-khoài fî thi Nakhchivan chhṳ-chhṳ Khiung-fò-koet, lâu Thú-ngí-khì tûng-pet-phu yû séu thon chiap-yòng. koet miàng lòi-chhṳ yî kú Pô-sṳ̂-ngî, yi vì “ fó ke koet-kâ ”. 

Azerbaijan Mìn-chú Khiung-fò-koet yî 1918-ngièn chang-sṳt siên-pu thu̍k-li̍p, sṳ̀n-vì thi-yit-ke yî mu̍k sṳ̂ lìm tsam chhie̍t thai-tô-sú ke sṳ siu̍k fa mìn-chú Khiung-fò-koet , ya-he thi-yit-ke yû kô khia̍k fò hi khia̍k yen fò hien-thoi Thai-ho̍k ke mu̍k sṳ̂ lìm koet-kâ . Azerbaijan yî 1920-ngièn pìn ngi̍p Sû-lièn sṳ̀n-vì  yit-ke sa-fi chú-ngi koet-kâ, Azerbaijan chhai Sû-lièn kié-thí chhièn ke 1991-ngièn 10-ngie̍t thu̍k-li̍p. 1991-ngièn 9-ngie̍t, Azerbaijan khí-yû châng-ngi ke yî Armenia ngìn vì-chú-thí ke na̍p kô ngì nok - khà là pâ het khî-vet chhùng sṳ̂n liáu kì-têu chhṳ ngien sióng-yeu thu̍k-li̍p kien-koet ke siên-ngièn, chit Nagorno-Karabakh Khiung-fò-koet. Chhṳ 1991-ngièn ke Nagorno-Karabakh chan-châng pau-fat yî-lòi Nagorno-Karabakh Khiung-fò-koet chhòi chang-sṳt thu̍k-li̍p yun-chok, chṳ̂-chhièn chhai fap-lî sông pûn Koet-chi kóng-fàm ngin chok he Azerbaijan ke liâng-thú, chhṳ̍t-to chan sṳ kiet-suk, chhai Êu-chû ôn-chhiòn lâu ha̍p-chok chû-chṳt ke thûi-thûng hâ, chhiu khì thi-vi kîn-ko chûng thàm-phan yí-kîn kié-kiet, Nagorno-Karabakh Khiung-fò-koet chhai sṳ̍t-chi sông chhí-tet thu̍k-li̍p .




#Article 46: Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet (230 words)


Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet (中華人民共和國), kién-chhṳ̂n Chûng-koet (中國), he vi-yî Â-chû tûng-phu, Thai-phìn-yòng sî-ngan ke Ngìn-mìn Khiung-fò-koet, sú-tû Pet-kîn, liâng-thú mien-chit yok 960 phiàng-fông kûng-lî, he sṳ-kie song mien-chit thi-sâm thai koet-kâ, thùng chû-vì 14 ke koet-kâ chiap-yóng. Ngìn-khiéu chhêu-ko 13 yi, yok cham chhiòn-khiù ngìn-khiéu ke ńg-fûn chṳ̂-yit, he sṳ-kie song ngìn-khièu chui-tô ke koet-kâ.

Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet he tân-yit-chṳ koet-kâ. Kî chui-chhû ke chûng-yông chṳn-fú -- chûng-ông ngìn-mìn chṳn-fú yî 1949-ngièn 10-ngie̍t 1-ngit siên-ko sṳ̀n-li̍p. Chhiòn-koet fûn-vì 23 ke sèn, 5 ke chhṳ-chhṳ-khî, 4 ke chhṳ̍t-hot-sṳ lâu 2 ke thi̍t-phe̍t hàng-chṳn-khî(Hiông-kóng, Àu-mûn kîn-kí yit-koet lióng-chhṳ sṳ̍t-hàng kô-thu chhṳ-chhṳ), kiûn chhṳ̍t-su̍k chûng-ông ngìn-mìn chṳn-fú. Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet khiam-ko 5 ke thi-lî sṳ̀-khî, yî Pet-kîn sṳ̀-kiên (UTC+8) vì phêu-chún sṳ̀-kiên.

Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet he tô mìn-chhu̍k koet-kâ, koet-kâ ngin-thin ke mìn-chhu̍k yû 56 ke, khì-chûng Hon-chhu̍k cham 91.59%, khì-yì 55 ke he séu-su mìn-chhu̍k. Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet khiung-yû 24 chúng mìn-chhu̍k vùn-sṳ, 80 chúng yî-song mìn-chhu̍k ngî-ngièn, só-yû mìn-chhu̍k ha̍p-chhṳ̂n Chûng-fà mìn-chhu̍k. Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet kûi-thin Hon-ngî phû-thûng-fa lâu kûi-fam kién-fa hon-sṳ vì kôn-fông ngî-ngièn vùn-sṳ. Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet he tô chûng-kau sin-ngióng koet-kâ, yû song-yi ngìn sin-ngióng Fu̍t-kau, Tho-kau, Kî-tuk-kau, Yî-sṳ̂-làn-kau tèn chûng-kau.

Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet he koet-chi sa-fi ke chhung-yeu yit-yèn, he Lièn-ha̍p-koet Ôn-chhiòn lî-se-fi Sòng-ngim lî-se-koet, sṳ-kie thi-sâm thai kîn-chi-thí, yû sṳ-kie song hien-yi sṳ-pîn chui-tô ke kiûn-chhui, yúng-yû fu̍t-vú-hi, yû fat-sa ví-sên lâu chai-ngìn hòng-thiên ke nèn-li̍t.




#Article 47: Oxford Thai-ho̍k (100 words)


Ngiù-chîn Thai-ho̍k (Yîn-vùn: University of Oxford; Lâ-tên-vùn: Universitas Oxoniensis.) vi-tshai Yîn-koet Ngiù-chîn-sṳ, he Yîn-ngî sṳ-kie chûng chui kú-ló ke Thai-ho̍k. Sûi-yèn Ngiù-chîn Thai-ho̍k ke khok-sṳ̍t chhóng-li̍p ngit-khì mò chhîn-chhú, than-he Li̍t-sṳ́ hí-khó thai-yok tûi-suk to Sṳ̍p-ngi sṳ-ki ma̍t-khì. Sî-ngièn 1209-ngièn, tshai Ngiù-chîn ho̍k-sâng lâu chṳ́n-mìn ke chhûng-thu̍t sṳ-khien ko-heu, tô-tô ke Ngiù-chîn ho̍k-chá chhiên-sái to tûng-pet fông ke Kiam-khièu tsṳ́n, sṳ̀n-li̍p Kiam-khièu Thai-ho̍k. Put-kiú chṳ̂-heu, lióng-kiên Thai-ho̍k pí-chhṳ́ chṳ̂-kiên chán-khôi siông-tông yû-kiú ke kin-chên sui-ngie̍t. Ngiù-chîn Thai-ho̍k he Yîn-koet ngiên-kiu hìn thai-ho̍k Lò-su Si̍p-thòn, Êu-chû táng-chiâm thai-ho̍k Khô-yîn-pu-là Si̍p-thòn, Êu-chû ngiên-kiu hìn thai-ho̍k LERU yî-khi̍p Europaeum chûng ke fu̍t-sîm sṳ̀n-yèn.




#Article 48: 台灣 (118 words)


　　台灣，又寫做臺灣，係西太平洋个細島，有中華寶島嘅喊法。1945年光復後成為中華民國第一大島（至今依舊係其法理上還係恁樣）；今下係中華民國主要控制地區，也因為邇隻原因，國際上通常用“台灣”來喊中華民國；中華人民共和國雖然吂統治過台灣，也看其做第一大島。附近係琉球、菲律賓等等。

臺灣在舊石器時代晚期(50,000年前 ─ 10,000年前)開始有人類居住。新石器時代 (紀年前5,000年) 以後个史前文化普遍認為屬於南島語系民族。主要个文化有舊石器時代个臺東長濱文化, 苗栗網形文化, 臺南左鎮人以及新石器時代个大坌坑文化, 圓山文化, 營埔文化, 卑南文化, 十三行文化。

而馬來玻里尼西亞語族在13世紀以前就存在於臺灣島上, 邇隻原住民分佈於台灣全島, 屬於南島語系。臺灣原住民个缺齒, 紋身, 口琴, 卉服, 織貝, 腰機紡織, 貫頭衣, 親族外婚, 父子連名, 年齡分級, 老人政治, 鳥佔, 獵首, 靈魂崇拜, 室內葬等特徵, 都屬印度尼西亞古文化特質。

雖《三國志》記載三國時代吳國曾派軍登陸夷洲, 《隋書》則有隋煬帝派兵攻打流求國个記載。但並無任何資料可證明中國古籍所載地名係今日个臺灣。

臺灣西摎西北臨臺灣海峽, 距歐亞大陸海岸平均距離約 200 公里, 臺灣海峽最窄之處為臺灣新竹縣到中國大陸福建省平潭島, 直線距離約 130 公里; 北邊隔東海摎朝鮮半島相望; 東北隔海摎琉球群島相望; 西南邊為南海, 距中國大陸廣東省海岸距離約 300 公里; 東邊為太平洋, 摎日本沖繩縣與那國島相鄰 110 公里; 南邊則隔巴士海峽摎菲律賓群島相鄰。從地緣政治理論上來看, 臺灣位於東亞島弧中央區域, 居東北亞摎東南亞交會處, 為亞太地區經貿運輸重要樞紐及重要戰略要地。

臺灣係一个由政府當局主管投資, 摎逐漸減少个國外投資引導个動態个資本主義經濟體, 政府在經濟體系內扮演个角色逐步縮小。實施市場經濟後, 不論投資, 消費或儲蓄等皆能自由選擇, 很多大型个國營銀行及企業逐步邁向私有化。過去30年內, 平均年均經濟成長率達到 8%, 而出口導向政策賺取个外匯為工業化提供資金保證。臺灣个外匯儲備係世界第六。根據中華民國行政院主計處个統計顯示, 臺灣人均國民生產毛額, 在 1961年係 153 美元, 2011年 已成長至超過 20000 美元。以購買力平價計算, 則以超過三萬美元多元, 摎世界主要先進國家相當。目前臺灣人均 GDP: (2013 國際匯率) 20927 美元 /(2013 購買力平價 / 國際貨幣基金資料) 39529 美元。主計處公布資料, 2012年臺灣人民儲蓄總額占 GDP 為 28.8%, 投資總額占 GDP 只有 19.2%, 超額儲蓄高達 9.6%。

臺灣自17世紀開始有歷史文字記錄以來,曾經歷過本土摎外來个政權統治。自1945年10月25號開始由中華民國管理。

臺灣目前總人口大約23,292,171人.（2017年1月統計）,做得分為5大族群：客家,河洛,外省,原住民摎新住民。台灣主體係漢族，另外還有原住民族群，目前臺灣 原住民 就有十六族, 其中傳統九族包含了原統稱做為高山族个泰雅族, 阿美族, 布農族, 卑南族, 排灣族, 魯凱族, 賽夏族, 摎達悟族.

臺灣目前總人口大約2300萬人. 原住民只有總人口 2%以下. 其中漢族分做 本省人 (86%) 摎 外省人 (12%). 本省人主要係福佬人摎客家人, 已經在臺灣生活許多代.




#Article 49: Lâ-tên-ngî (123 words)


Lâ-tên-ngî (Lingua Latīna) su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne Yi-thai-li Ngî-chhu̍k, he chui-chó chhai Latium (kîm-ha Lazio) lâu Lò-mâ Ti-koet sṳ́-yung. Hien-chhai phu-fun kî-tuk-kau sṳn-chṳt ngìn-yèn khi̍p ho̍k-chá cho-tet liù-li sṳ́-yung Lâ-tên-ngî. Lò-mâ Thiên-chú-kau chhòn-thúng sông yung Lâ-tên-ngî chok-vi chṳn-sṳt fi-ngi ke ngî-ngièn lâu lî-pai ngì-sṳt yung ke ngî-ngièn. Nang-ngoi, hó-tô sî-fông koet-kâ ke thai-ho̍k yìn-yèn thì-kiûng yû-kôan Lâ-tên-ngî ke kho-chhàng.  Chhai Yîn-ngî lâu khì-thâ sî-fông ngî-ngièn chhóng-chho sîn-chhṳ̀ ke ko-chhàng chûmh, Lâ-tên-ngî yit-chhṳ̍t tet-tó sṳ́-yung. Thûng-ko tui chó-khì Yi-thai-li vì-liù vùn-hien ke ngiên-kiu, khó-yî chṳn-sṳ̍t khì-thâ Yi-thai-li Ngî-chhu̍k fûn-kî ke chhùn-chhai. Lâ-tên-ngî lâu Hî-lia̍p-ngî thùng-vi yáng-hióng Êu-Mî ho̍k-su̍t lâu Chûng-kau chui-chhṳ̂m ke ngî-ngièn. Chhai Chûng Sṳ-ki, Lâ-tên-ngî he tông-sṳ̀ Êu-chû m̀-thùng koet-kâ kâu-liù ke mòi-kie-ngî, ya-he ngiên-kiu khô-ho̍k, chet-ho̍k lâu sṳ̀n-ho̍k só pit-sî ke ngî-ngièn.




#Article 50: Khiâng (109 words)


Khiâng (氫, 輕), fe̍t-chá ham-cho súi-su (水素), he yit-tsúng fa-ho̍k ngièn-su, fa-ho̍k fù-ho vì H, ngièn-tsṳ́ su-muk he 1, tshai Ngièn-su Tsû-khì péu chûng thi-yit vi. Kì ngièn-tsṳ́ he só-yû Ngièn-tsṳ́ chûng chui se-séu ke. Khiâng thûng-sòng ke tân-tsṳt hìn-thai he Khiâng-hi. Kì he mò-set mò-mi mò-tshu, khi̍t-khì yùng-yi sêu-tshiang lâu khi̍t yùng-yi pau-cha ke sûng ngièn-tsṳ́ ke Hi-thí, Khiâng-hi he chui khiâng ke Hi-thí. Kì he yî-tshiu chûng hàm-liòng tsui-kô ke vu̍t-tsṳt. Khiâng ngièn-tsṳ́ tshùn-tshai yî súi fûn-tsṳ́ khi̍p só-yû yû-kî Fa-ho̍k-vu̍t lâu fa̍t-vu̍t chûng. thô-ngie̍t nèn-li̍t thi̍t-phe̍t khiòng-sṳn, kiên Yông fa-ha̍p sṳ̀n-vì súi. Tshôi làng ngiap-thu lâu yit-ke thai hi-ap ha, mî-tsak sṳ̂n Khiâng-hi tsṳ́-yû 0.09-khiet tshûng.




#Article 51: Ngièn-su chû-khì-péu (100 words)


Ngièn-su Chû-khì-péu ke chû-khì-péu he yit-chak yung-lòi péu-sṳ Fa-ho̍k ngièn-su ke péu-kak, kì chiông tông-sṳ̀ yí-kîn tî-tó ke liuk-sṳ̍p-sâm chúng ngièn-su cheu-tén ngièn-chṳ́ liòng phài-lie̍t. Hien-thoi Fa-ho̍k ke Ngièn-su Chû-khì li̍t he tshai-yî 1869-ngièn Ngò-lò-sṳ̂ Khô-ho̍k-kâ Dmitri Mendeleev chhóng-chho. Li-yung Chû-khì-péu, Mendeleev sṳ̀n-kûng ke yi-chhet tông-sṳ̀ hàn-mò fat-hien ke ngièn-su ke thi̍t-sin. 1913-ngièn Yîn-koet Khô-ho̍k-kâ Hên-li Mo̍k-set-lòi li-yung Yîm-khi̍t-sa-sien chhong-kit Kîm-su̍k sán-sên X Sa-sien. Kîn-ko tô-ngièn siû-thin heu tshòi sṳ̀n-vì kîm-ngit ke chû-khì-péu.

Thù-péu kié-sot:

Si-ho (序號) Liu̍k-set ke kak-è phêu-chún chhong-khóng ha he hi-thí; làm-set ke he yi̍t-thí; vû-set ke he ku-thí; fôi-set ke ngièn-su ke siong-thai hàn-màng khok-thin.




#Article 52: Ôn-sit-ngit (111 words)


Ôn-sit-ngit (Hî-pak-lói-vùn：שַׁבָּת) he Yù-thai-kau mî-tsû yit-ngit hiû-sit ngit, siong-tsṳ̂n Tshóng-sṳ-ki liuk-ngit tshóng-tsho heu ke thi-tshit ngit. Ôn-sit-ngit ke ngièn yi-ngi he Ôn-sit tsṳ̂ ngit. Kûan-yî yù-lòi yû tsṳ̂n-tô ke kóng-fap, ngièn-pún pin mò tân-sùn he Yî-set-lie̍t mìn-tshu̍k ke tsiet-ngit, yì-yèn he yung liá-yit ngit-tsṳ́ kin-pai tsho-vu̍t tsú. Tshòn-thúng ke Ôn-sit-ngit sṳ̀-thon he tshiùng lî-pai-ńg ngit-lo̍k tsṳ lî-pai-liuk ngit-lo̍k vì-tsṳ́. Heu-lòi su-tó kú-thoi Lò-mâ ti-kuet ke yáng-hióng, Kî-tuk-kau tsiông Ôn-sit-ngit kiên-kói to lî-pai-ngit. Kîm-ngit lî-pai-ngit pûn thai-tô-su Kî-tuk-kau tsok-vì Ôn-sit-ngit, pin mò yîn-vi fap-li̍t só kûi-thin ke, yì-yèn he yîn-vi vi-liáu ki-ngiam Yâ-sû tshai lî-pai-ngit fu̍k-fa̍t, só-yî tshai lî-pai-ngit tso lî-pai. Yù-thai-ngìn lâu mêu-mêu Kî-tuk kau-phai tsú-tsông tshai Ôn-sit-ngit tsok tshùng-pai fa̍t-thung.




#Article 53: Sṳ̍p-sṳ-ka (101 words)


Sṳ̍p-sṳ-ka he yit-tsúng kú-thoi tshú sí-hìn ke kûng-khí, he yit-tsúng tshàn-ngiûn ke tshú-fa̍t fông-sṳt. Thi̍t-phe̍t liù-hàng yî Pô-sṳ̂ Ti-kuet, Thai-mâ-sṳ-kiet Vòng-kuet, Yù-thai Vòng-kuet, Yî-set-lie̍t Vòng-kuet, Kâ-thai-kî lâu Kú Lò-mâ tén-tén thi-fông, thûng-sòng yung-yî tshú-sí ngia̍k-tsṳ́-tsá, yi-kau-thù, nù-li lâu hàn-mò kûng-mìn-khièn ke ngìn. Tshai sî-fông vùn-ho̍k chûng, yit-pân yung sṳ̍p-sṳ-ka pí-yi khú-nan. Kîm-ngit, sṳ̍p-sṳ-ka he Kî-tuk-kau ke sin-ngióng phêu-ki, put-tsai he thung-khú tshṳ́-yu̍k ke siong-tsṳ̂n. Kî-tuk-kau siông-tshòn, Yâ-sû pûn Yù-thai-kau tông-khièn-tsá khû-sung to Lò-mâ Ti-kuet tsu Yù-thai tsúng-tuk-tsóng Pí-lâ-tô, pin phan-tshú sí-hìn. Tshai sí-heu thi-sâm ngit fu̍k-fa̍t, fu̍k-fa̍t heu si-sṳ̍p ngit sṳ̂n-thiên. Kûng-ngièn 337-ngièn, Kiûn-sṳ-thán-tên Thai-ti ha-lin kim-tsṳ́ yung sṳ̍p-sṳ-ka tsok-vì hìn-khí.




#Article 54: Khì-tó (104 words)


Khì-tó he lâu Sṳ̀n kâu-thûng (kiêu-thûng), khó-yî he tsan-mî, khì-khiù, fí-tshui fe̍t-tsá péu-tha̍t tshṳ-kí ke sṳ̂-sióng fe̍t ngien-mong. Khì-tó sṳ-sṳ̍t song he yit-hong khièn-li, he mùng-fuk ke kón-tho, khì-tó he Sṳ̀n só thok-fu sin-thù ke tsui tshung-yeu yit sṳ-khien. sióng tet-tó yún-sên tshiu pit-sî yeu khí-phi mî-hó ke sin-tet (lìn-sin). Vi-liáu tsho-tshiu mî-hó ke sin-tet, hèn-sîm ke khì-tó he put-nèn khiet-fa̍t ke. Só-yî Yù-thai-sû ngi-sṳ̍p tsiet ki-tsai: “tshîn-oi ke thi-hiûng, yeu tshai tsṳ-sṳn ke tsṳ̂n-tho song tsho-tshiu tshṳ-kí, tshai sṳn-lìn lî khì-tó”. Liá-he tsṳ́-tén yit-ke tsûi-khiù tsóng-tsin ke kî-tuk-thù, yin-kôi tô-tô ngièn-thu̍k sṳn-kîn, tshûng-tsiuk tsṳ̂n-lî ke tî-sṳt, tsia-tsho̍k khì-tó ngióng-lai tshí-hâ tsṳ̂n-sṳ̀n ke nèn-li̍t.




#Article 55: Só-lò-phùn (173 words)


Só-lò-phùn (鎖羅盤 ), vi-yî Hiông-kóng Sîn-kie pet-khî tsiap-khiun Li-kó-teu, nang-ngoi miàng-è he Só-nó-phàn. yì-yèn vi-é tshu-kín khi̍p sân-lu fàn-tô, sit-ngit tsṳ́-yû tshai pet-khî tsṳp-khiùn(執勤) ke kín-tshat(警察) tshòi-túng ngi̍p tshûn-tsông(村莊). Tsṳn-fú(政府) khiun-ngièn(近年) tshai fu-khiun su-li̍p tsṳ́-sṳ phài-è, tsin-ngi̍p Só-lò-phùn fông-phien. 

Sâ-thèu-kok (沙頭角)

The village was once the home of generations of Vòng 氏-kâ-族 (the Vong/Wong family). Recorded history suggests that after migrating movement in a south easterly direction (supposedly from, what is now, Mainland China), the name Wong Wai Hing was an early settler and founding forefather of Só-lò-phùn Tshûn. Other early settler's are Tsu Kim Gong; Sing Lueng Gong; Yuk Chung Gong; Si Yuen Gong. (Gong meaning forefather in the Hakka Language). These people lived circa 872 AD.

Today, the village is now derelict and is uninhabited. Descendants have either emigrated abroad or have relocated elsewhere, for example, to Hong Kong City.

The closest researched descendants of the Só-lò-phùn Tshûn are as follows: Si Chow Gong; Tsip Yuen Gong; Chun Kee Gong; Yuk Man Gong; Si Tak Gong; Yuk Choi Gong (all deceased).




#Article 56: Thòi-vân Kî-tuk-kau (178 words)


Thòi-vân Kî-tuk-kau ke fat-tsán li̍t-sṳ́ tshiùng sṳ̍p-tshit sṳ-ki tsûng-khì khôi-sṳ́; Kî-tuk-kau he chui-tsó tsin-ngi̍p Thòi-vân ke sṳ-kie-sin Tsûng-kau. 

Sṳ́-tsai sṳ̍p-tshit sṳ-ki tsûng-khì, Hò-làn Kî-tuk Sîn-kau tshai Thòi-vân sî-nàm-phu tshòn-kau. Sî-pân-ngà Thiên-tsú-kau tha̍t-to pet-phu tsán-khôi tshòn-kau kûng-tsok, sùi-heu yîn-vi Hò-làn tûng yin-thu kûng-sṳ̂ tsin-tsu Thòi-vân Thòi-nàm thòi-kông yit-tai, tshòn-kau-sṳ tshòn-kau hàng-vì khok-tsán Thòi-vân nàm-phu. 1661 ngièn-kiên, Chûng-koet Tsṳn Sṳ̀n-kûng tsin-kûng Thòi-vân vì-sàng ko-tshàng chûng, Hò-làn Kî-tuk-kau mu̍k-sṳ̂ Antonius Hambroek pûn-ngìn sùn-tho. 

Thiên-tsú-kau tsṳ̂n-tsṳn kîn-yìn tshai sṳ̍p-kiú sṳ-ki tsûng-khì. 1858-ngièn, tui-ngoi tsan-tsên sṳt-li ke Tshîn-tshèu lâu Sî-fông lie̍t-khiòng tshiâm-thin Thiên-tsîn thiàu-yok, Thòi-vân sṳ̀n-vì tshṳ-yù kîn-sông tshòn-kau ke thi-khî tsṳ̂-yit. 1859-ngièn, kîn-ko Sî-pân-ngà Lò-mâ Thiên-tsú-kau yêu-khiù , tshiùng Fî-li̍t-pîn phai-tshut sṳ̀n-fu ngi-ngìn tù-tó Thòi-vân tshòn-kau, tshai tông-thi Thòi-vân kau-yû pông-tshu tsṳ̂-ha, sú-siên to nàm-phu ke Tá-kiéu kien-li̍p thi-yit kiên kau-thòng.

Tshai Sîn-kau fông-mien, George Leslie Mackay (1844-ngièn — 1901-ngièn) he Thòi-vân Kî-tuk-kau
ke khí-mùng-tsá. 1871-ngièn tha̍t-to Thòi-vân,  Thâm-súi-tsṳ́n khôi-sṳ́ tshòn-kau, ho̍k-si̍p Thòi-vân-fa. Si-tshu lî-hàng tshòn-pô fuk-yîm, tshù-liáu tshôi Thâm-sú, Van-fà, Siak-khiéu (Tshiùng-sân), ńg-kú, Mèu-lî, Thòi-pet, Kî-lùng, Sîn-tsuk lùng-tshung yû ngi-sṳ̍p-ke yî-song. Kîm-ngit Thòi-vân Kî-tuk-kau Chóng-ló Kau-fi yok-yû yit-tshiên lióng-pak ke kau-thòng.




#Article 57: Mén-tûng-ngî (100 words)


Mén-tûng-ngî (Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄) he thûng-yung chhai-yî Fuk-kian-sén tûng-phu yèn-hói ke yit-chúng Hon-ngî-chhu̍k Mén-ngî ke yit chúng. Sṳ́-yung Mén-tûng-ngî ke ngìn chú-yeu chhai Fuk-kian tûng-phu ke Fuk-chû thi-khî, pâu-hàm Thòi-vân ke Mâ-chú, lâu Nèn-tet thi-khî, Sṳ́-yung-chá chiông liá-ke ngî-ngièn chhṳ̂n-cho Phiàng-fa, yi-sṳ he phìn-sòng sên-fa̍t chûng só sṳ́-yung ke ngî-ngièn . Tûng-nàm-â ke Yin-nì, Vùn-lòi, Mâ-lòi-sî-â ke Tûng-mâ (Sarawak ke Sibu yû Sîn Fuk-chû chṳ̂ chhṳ̂n-fû, thûng-yung Mén-tûng-ngî) khi̍p Sî-mâ Perak ke Sitiawan (yû Séu Fuk-chû chṳ̂ chhṳ̂n-fû, lâu Sîn-kâ-phô ya-yû Mén-tûng yì-mìn kóng Mên-tûng-ngî; khiun-ngièn lòi, Mî-koet sṳ́-yung Fuk-chû-fa ke Mén-tûng yì-mìn put-thon chen-kâ. Chúng sṳ́-yung-tsá ngìn-su kû-kie tshêu-ko yit-tshiên van.




#Article 58: Nèn-pô-sṳ (134 words)


Nèn-pô-sṳ (寧波市), he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet tûng-nàm yèn-hói chhùng-yeu ke kóng-khiéu sàng-sṳ, Chet-kông thi-ngi thai sàng-sṳ, Chhòng-kông Sâm-kok-chû nàm-yi̍t kîn-chi chûng-sîm lâu koet-kâ Li̍t-sṳ́ vùn-fa miàng-sàng. Nèn-pô-sṳ vi-yî Chet-kông-sén tûng-phu, Chhòng-kông Sâm-kok-chû nàm-yi̍t, pet-lìm Hông-chû-vân, sî chiap Shàu-hîn, nàm kho Thòi-chû, tûng-pet lâu Tiau-sân kak-hói siông-mong, chhiòn-sṳ chúng mien-chit 9816 phìn-fông kûng-lî. 
Nèn-pô kien-sàng yî 738-ngièn, than yû ngìn-lui kî-chhu ke Li̍t-sṳ́ cho-tet sông-sok to Sîn-sa̍k-hi sṳ̀-thoi. Nèn-pô yúng-yû chhòng-khì ke kîn-sông chhòn-thúng, Nèn-pô sông pông he chhiòn-koet vùn-miàng ke sông-pông. Hòng-yun lâu tui-ngoi kâu-liù Li̍t-sṳ́ yû-kiú, chui-yén cho-tet sông-sok chṳ Chan-koet, he hói-sông Sṳ̂-chhù-chṳ̂-lu ke chhùng-yeu mùn-fu. Â-phién chan-châng chṳ̂-heu, Nèn-pô sṳ̀n-vì thûng-sông khiéu-ngan, liá hak-kôn sông chhiuk-chin liáu Nèn-pô ke khiûn-thoi-fa. Chhai Chûng-koet sṳ̍t-hàng Kói-kiet khôi-piong chṳn-chhet yî-heu, Nèn-pô kîn-chi yù yî lìm-kóng sán-ngia̍p lâu Sṳ̂-yàng kîn-chi ke tai-thûng yì sín-suk fat-chán.




#Article 59: Thai-yîn Ti-koet (184 words)


Thai-yîn Ti-koet (Yîn-ngî: British Empire), he yit-ke yî Yîn-koet tsok-vì tsûng-sîm ke tshiòn-khiù Ti-koet, tshai ngi-sṳ̍p sṳ-ki tshû ke tín-sṳn sṳ̀-khì, tshiòn sṳ-kie yû thai-yok ńg-yi ngìn, ya tshiu-he tông-sṳ̀ tshiòn-khiù ngìn-khiéu ke yok si-fûn tsṳ̂-yit, tû-he liá-tsak ti-koet ke tsṳ́-mìn, liâng-thú mien-tsit tset-yû yok sâm-tshiên sâm-pak liuk-sṳ̍p tshit van phiàng-fông kûng-lî, he sṳ-kie liu̍k-thi tsúng mien-tsit ke si-fûn tsṳ̂-yit. To-liáu ngi-sṳ̍p sṳ-ki tsûng-khì, Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan kiet-suk tsṳ̂-heu, sùi-tén tshiòn-khiù Mìn-tshu̍k tsú-ngi yun-thung ke hîn-hí lâu Yîn-koet ngit-tshiam sṳt-mì ke koet-li̍t, Thai-yîn Ti-koet tak-tshiam ngá-kié. Kîm-ngit, Yîn-koet lâu thai-phu-fun ke tshièn tshṳ̍t-mìn-thi koet-kâ tsû-sṳ̀n yit-ke koet-tsi-sin ke tsû-tsṳt Thai-yîn Koet-hia̍p, than-he lâu Thai-yîn Ti-koet mò-tsai siông-thùng-ke he, Yîn-koet vù-fap tshai tsṳn-tshṳ, ngoi-kâu, kîn-tsi tén kok-kok fông-mien tshṳ̍t-tsiap yáng-hióng Yîn-lièn-pâng ke khì-thâ sṳ̀n-yèn.
Thai-yîn Ti-koet ke hìn-sàng he sâm-pak tô-ngièn lòi mo-yi, yì-sái, lâu vú-li̍t tsṳ̂n-fu̍k ke kiet-kó, khì-kiên ya-yû fò-phìn ke sông-ngia̍p ngoi-kâu fa̍t-thung. Ti-koet ke liâng-thú phiên-mân yî-khi̍ pâu-hàm Nàm-khi̍t-chû tshai-nui ke tshit-thai chû, si thai-yòng, tshai 1890-ngièn tsṳ 1900-ngièn kiên tha̍t-tó chui kô-fûng.
Thai-yîn Ti-koet tshai tshiòn sṳ-kie fam-vì nui hia̍p-tshu tshòn-pô Yîn-koet ke kî-su̍t , sông-ngia̍p, ngî-ngièn lâu kón-lî mù-yong.




#Article 60: Mî-kîm (137 words)


Mî-kîm (美金, Yîn-ngî: United States dollar) fe̍t-chá Mî-yèn (美圓), Mî-ngièn (美元) , he Mî-koet chok-vi chhùn-khóan chai-vu ke kôn-fông fo-pì. Kì ke chhut-hien he yù 《1792-ngièn Chu-pì Fap-on》ke thûng-ko. Kì thùng-sṳ̀ ya chok-vi tú-phi fo-pì chhai Mî-koet yî-ngoi ke koet-kâ kóng-fàm sṳ́-yung. Muk-chhièn Mî-kîm ke fat-hàng he yù Mî-koet Lièn-pâng Chún-phi Ne-thúng khúng-chṳ. Mî-kîm thûng-sòng cho-tet sṳ́-yung fù-ho $ lòi  péu-sṳ, yì yung-lòi péu-sṳ Mî-fûn ke phêu-chì he ¢. Koet-chi Phêu-chún-fa Chû-chṳt vi Mî-kîm chhí-hâ ke ISO 4217 phêu-chún thoi-ho vi USD. 

 
Sṳ̍p-kiú Sṳ-ki ma̍t, kì yí-kîn pien-sṳ̀n sṳ-kie sông chui kûng-ngia̍p-fa koet-kâ. 1914-ngièn Thi-yit-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan pau-fat sṳ̀, Mî-koet ke kîn-chi chúng-liòng chhêu-ko tông-sṳ̀ sâm-ke kîn-chi chui-thai ke kûng-ngia̍p koet-kâ: Yîn-koet, Tet-koet, Fap-koet. Thi-yit-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan chûng, Êu-chû koet-kâ ke vòng-kîm liù-ngi̍p Mî-koet kèu-mâi chan-chên yung-phín. Mî-koet Lièn-pâng Tú-phi Ngiùn-hòng chiông liá-chak vòng-kîm chok-vi fap-thin fo-pì. 
 




#Article 61: Thòi-fûng (153 words)


Thòi-fûng he Ngie̍t-tai Hi-siên ke yit-ke lui-phe̍t. Chhai Hi-siong-ho̍k song, on-cheu sṳ-kie hi-siong chû-chṳt thin-ngi: ngie̍t-tai hi-sien chûng-sîm chhṳ̀-siu̍k fûng-suk tha̍t-tó sṳ̍p-ngi kip chhṳ̂n-cho Khí-fûng (hurricane) , khí-fûng ke miàng-chhṳ̂n sṳ́-yung chhai Pet Thai-sî-yòng khi̍p tûng Thai-phìn-yòng; yì-yèn Pet Thai-phiàng-yòng sî-phu sṳ́-yung ke khiun-ngi-sṳ he Thòi-fûng. Chhai Thòi-vân, Ngi̍t-pún tén-thi, pûn-ngìn chhṳ̂n-cho Thòi-fûng. Chhai fî chṳn-sṳt chhòng-ha̍p, Thòi-fûng sṳm-chṳ pâu-hàm ngie̍t-tai tâi hi-ap, ngie̍t-tai fûng-phau, khiòng-lie̍t ngie̍t-tai fûng-phau lâu Thòi-fûng tén só-yû chhôi Pet Thai-phiàng-yòng sî-phu chhut-hien ke Ngie̍t-tai hi-siên.
Kîn-kí Mî-koet Kiûn-fông Lièn-ha̍p Thòi-fûng Kín-po Chûng-sîm thúng-kie 1959-ngièn chṳ 2004-ngièn kiên Sî Thai-phiàng-yòng ke Thòi-fûng fat-sên ke su-liòng lâu ngie̍t-fun, phìn-kiûn mî-ngièn yû sṳ̍p-chhit ke Thòi-fûng sâng-sṳ̀n, chhut-hien chui-tô Thòi-fûng ke ngie̍t-fun he pat-ngie̍t.
Khô-ho̍k-kâ chên-sûn kû-son, yit-ke chûng-tén khiòng-thu ke Thòi-fûng só théu-piong ke nèn-liòng siông-tông yî song-pat ke Khîn-thàn. Kîn-kí thúng-kie, chhiùng 1947-ngièn to 1980-ngièn chhiòn-khiù sṳ̍p-chúng chú-yeu Chhṳ-yèn châi-hoi chûng, yù Thòi-fûng chho-sṳ̀n ke sí-mòng ngìn-su he ńg-sṳ̍p van-ngìn.




#Article 62: Pat-pat suí-châi (100 words)


Pat-pat suí-châi (八八水災) he 2009-ngièn pat-ngie̍t liuk-ngit tsṳ pat-ngie̍t sṳ̍p-ngit kiên fat-sên tshai-yî Thòi-vân chûng-nàm-phu khi̍p tûng-nàm-phu ke ngiàm-tshung suí-châi, yîn-vi chûng-thu Thòi-fûng Mo̍k-Là-Khiet tshîm-ngi̍p Thòi-vân só tai-lòi tshóng ki-liu̍k ke yí-sṳ, tsho-sṳ̀ thi-khî fat-sên suí fam-nan khi̍p thú-sa̍k-liù, he 1949-ngièn pat-tshit suí-châi kong-pûn Thòi-vân chui ngiàm-tshung ke suí-fam.
Kîn-kí kôn-fông thúng-kie, muk-tshièn yí-kîn khok-thin yû 153-ngìn sí-mòng khi̍p 464-ngìn sṳt-tsiûng, hàng-tsṳn-yen chet siên-pu pat-ngie̍t ngi-sṳ̍p-ngi ngit tsṳ ngi-sṳ̍p-si ngit kí-koet vì Pat-pat suí-châi le sí-tsá kong-pan khì-è tsṳ-ôi. 
Yîn-vi suí-châi sṳ̀ tsô-su phî-phìn kiu-yèn mò-li̍t thô-tsṳ mìn-yen, Chûng-fà Mìn-koet chúng-thúng Mâ Yîn-kiú lâu khì tsṳn-fú sâng-mong yit thai-puk va̍t-lo̍k.




#Article 63: Fù Kím-thàu (112 words)


Fù Kím-Thàu (胡錦濤, ), Chûng-koet Chṳn-chhṳ-kâ, Chûng-koet Khiung-sán-tóng khi̍p Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet chú-yeu liâng-thô ngìn chṳ̂-yit. Hien-ngim Chûng-koet Khiung-sán-tóng Tûng-ông Vî-yèn-fi Chúng-sû-ki, Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Chú-sit, Chûng-koet Khiung-sán-tóng Tûng-ông Kiûn-sṳ Vî-yèn-fi Chú-sit lâu Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Tûng-ông Kiûn-sṳ Vî-yèn-fi Chú-sit.

Fù Kím-Thàu sâng-yî Chûng-koet Kông-sû Thai-chû Kiong-yén-sṳ, chú-sit Ôn-fui. Fu-tshîn Fù Tshin-tsṳ̂, mû-tshîn Lí Vùn-lui, tû-he tshut-sên tshai-yî Kông-sû Kiong-yén. Fù Kím-Thàu tsui-tshû tshiu-he thu̍k Thai-chû Thai-phû Séu-ho̍k, 1953-ngièn tsin-ngi̍p sṳ̂-li̍p Thai-chû Chûng-ho̍k thu̍k tshû-chûng, 1956-ngièn kháu-ngi̍p Kông-sû-sén Thai-chû Chûng-ho̍k, 1959-ngièn kháu-ngi̍p Chhîn-fà Thai-ho̍k súi-li Kûng-chhàng-ne. Chhai Chhîn-fà Thai-ho̍k khì-kiên tsên-ngim Ho̍k-sâng Vùn-kûng Thòn-vú Tho-tshui Thòn-tsṳ̂ phu sû-ki, súi-li ne chṳn-chhṳ Phú-thô-yèn (Vùn-fa Thai-kiet-min khôi-sṳ́ heu tsûng-tsṳ́). 1964-ngièn si-ngie̍t kâ-ngi̍p Chûng-koet Khiung-sán-tóng. 




#Article 64: Fuk-chû-sṳ (115 words)


Fuk-chiu-sṳ (Fuk-chiu-fa: Hók-ciŭ) , he Chûng-koet Fuk-kien-sén ke sén-fi, tshai Fuk-kien-sén tûng-phu ke Fuk-chiu phùn-thi song, sṳ-khî ngìn-khiéu lióng-pak tshit-sṳ̍p-yit van, he Fuk-kien chui-thai ke sàng-sṳ Tông-thi kî-mìn ke mû-ngî he Fuk-chiu-fa. Fuk-chiu kien-sàng yí-kîn yû lióng-tshiên lióng-pak tô-ngièn, he Chûng-koet koet-kâ li̍t-sṳ́ vùn-fa miàng-sàng, li̍t-sṳ́ song tshòng-khì tsok-vì Fuk-kien ke tsṳn-tshṳ chûng-sîm, Chûng-koet tûng-nàm yèn-hói tshung-yeu ke mo-yi kóng-héu lâu hói-song Sṳ̂-chhù-chṳ̂-lu ke mùn-fu, thùng-sṳ̀ ya-he tshung-yeu ke vùn-fa chûng. Tshai khiun hien-thoi sṳ́ song, kì he Chûng-koet chui-tsó khôi-fong thûng-sông ke ńg-ke sàng-sṳ tsṳ̂-yit, yu-he Chûng-koet khiun-thoi hói-kiûn ke yèu-làm lâu kûng-ngia̍p, khô-kî fat-ngièn thi. Kîn-kí kôn-fông thúng-kie, Fuk-chiu he sâm-pak tô-van hói-ngoi Fà-ngìn ke tsú-si̍t thi, he Fuk-kien tsú-yeu ke khièu-hiông tsṳ̂-yit.




#Article 65: Mâ-hâi (106 words)


Mâ-hâi (Yîn-ngî: George Leslie Mackay, 1844-ngièn sâm-ngie̍t ngi-sṳ̍p-yit ngit－1901-ngièn liuk-ngie̍ ngi-ngit), tsiông sâng-miang fung-hien pûn Thòi-vân ke mu̍k-sṳ̂. Fu-tshîn he Sû-kiet-làn thien-nùng, thò-to Kâ-nâ-thai heu tshai Ôn-thai-lio̍k-sén sâng-ha Mâ-hâi. 1867-ngièn tshai Tô-lùn-tô Thai-ho̍k Sṳ̀n-ho̍k-yen pit-ngia̍p, yit-sîm sióng to tûng-fông tshòn-kau, 1871-ngièn fung-phai to Â-chû tshòn-kau, siên tshai Yin-thu yit-tai fa̍t-thung, heu pûn phai-vông Chûng-koet. 1872-ngièn sâm-ngie̍t tshit-ngit Mâ-hâi tshiùng Amoy lòi-to Thòi-vân ke Tá-kiéu-kóng, lióng-thiên-heu, sâm-ngie̍t kiú-ngit sṳ̀n-sòn tsṳ Thâm-súi. Mâ-hâi liù-tshai Thòi-vân pet-phu tshòn-kau.
Mâ-hâi lâu Thòi-pet ńg-kú thi-khî ke Chong Tshûng-mìn (張聰明) kiet-fûn, kì ke lióng-ke ńg-tsṳ́ ya-tû ka-pûn Thòi-vân kau-thù. Mâ-hâi tshai Thòi-vân khiung-yû tshóng-sat liuk-sṳ̍p kiên kau-thòng, khi̍p Thòi-pet thi-yit sî-yî yî-yen.




#Article 66: Thòng-chhèu (133 words)


Thòng-chhèu (618-ngièn—907-ngièn), he Chûng-koet li̍t-sṳ́ song yit-ke chhung-yeu chhèu-thoi, ya chhṳ̂n-cho lî-thòng. Thòng-vòng Lî Yên yî 618-ngièn pit Sùi Kiûng-ti san-vi, thûi-fân Sùi--chhèu, kói koet-ho vì Thòng, kien-li̍p Thòng-chhèu, yî chhòng-ôn vì sú-tû, heu yu yî lo̍k-yòng vì tûng-tû, thai-ngièn vì pet-tû, ha̍p-chhṳ̂n sâm tû. 7 sṳ-ki chhiòn-sṳ̀n sṳ̀-khìm, sṳ-li̍t tha̍t-tó chûng-â. 690-ngièn, Vú Chet-thiên chhṳ̂n-ti chhiên-tû sṳ̀n-tû (lo̍k-yòng), chhṳ̍t-to 705-ngièn Thòng Chûng-chûng fu̍k-koet, sú-tû chhṳ̂n-fi chhòng-ôn. Thòng-chhèu koet-li̍t chhai Khôi-ngièn ngièn-kiên tha̍t-tó táng-kô, Thiên-pó 14-ngièn ke ôn-sṳ́-chṳ̂-lon sṳ́ ngièn-hi thai-sông. Khì-heu, tûng-ông chṳn-fú khúng-chṳ-li̍t ha-kong, Thòng-ma̍t mìn-pien heu sṳ̍t-chi khièn-li̍t yù Chû Vûn khúng-chṳ, chhiên-tû lo̍k-yòng. 907-ngièn Chû Vûn pit Thòng Ôi-ti san-vi, Thòng-chhèu me̍t-mòng. Thòng-chhèu kiung yèn-sa 274 ngièn, chhòn 21 ti. Thòng-chhèu chhiòn-sṳ̀n sṳ̀ chhai vùn-fa, chṳn-chhṳ, kîn-chi, ngoi-kâu siong tû chhí-tet khi̍t-thai sṳ̀n-chhiu, he Chûng-koet ke vòng-kîm sṳ̀-thoi chṳ̂-yit. 




#Article 67: William Shakespeare (160 words)


William Shakespeare (Yîn-vùn:William Shakespeare; 1564-ngièn 4-‎ngie̍t - yì-lio̍k-li̍t 1616-ngièn 4-‎ngie̍t 23-ngit) phî hó-tô ngìn ngin-vì he Yîn-koet vùn-ho̍k-sṳ́ lâu hi-ki-sṳ́ song chui ví-thai ke sṳ̂-ngìn lâu ki-chok-kâ, ya he sî-fông vùn-ngi-sṳ́ song chui khiet-chhut ke chok-kâ chṳ̂-yit, chhiòn sṳ-kie chok-yê ke ki-chok-kâ chṳ̂-yit. Kî phî yi-vì Yîn-koet ke mìn-chhu̍k sṳ̂-ngìn lâu Ngie-fûn-hò ke ngìm-yù sṳ̂-ngìn. Kî liù-chhòn hâ-lòi ke chok-phín pâu-koat 38 phu ki-pún, 154 chak sṳ̍p-si hàng sṳ̂, 2 chak chhòng si-sṳ-sṳ̂. Kî ke ki-pùn phî yi̍t sàng só-yû chú-yeu ngî-ngièn, pin-chhiâ péu-yên chhṳ-su yén-yén chhêu-ko kih-thâ ki-chok-kâ.

Shakespeare chhai Ngie-fûn-hò phan Stratford chóng-thai, 18-se sṳ̀ yî Anne Hathaway kiet-fûn, thâ-mùn sâng yû 3 ke hài-yì: Susanna, sûng-pâu-thôi Hamnet lâu Judith. 1585-ngièn to 1592-ngièn khì-kiên Shakespeare chhai Lùn-tûn khôi-sṳ́ liâu sṳ̀n-kûng ke yên-yi sâng-yà, kî put-kiûn he yên-ngièn, ki-chok-kâ, hàn-he koet-òng ki-thòn ke ha̍p-fó-ngìn. 1613-ngièn chó-yu, Shakespeare fi-to Stratford, 3-ngièn heu si-sṳ.

Shakespeare chhai-sṳ sṳ̀ yí-kîn su-tó chûn-kin, than to 19 sṳ-ki sṳ̀ miàng-sâng chhòi tha̍t-to kîm-ngit ke kô-thu.




#Article 68: Mien-chit (103 words)


Mien-chit he yit-ke yung-chok péu-sṳ yit-ke khiuk-mien fe̍t phìn-mien thù-hìn só-cham fam-vì ke liòng, cho-tet khon-sṳ̀n he chhòng-thu (yit vì-thu-liòng) khi̍p thí-chit (sâm vì-thu-liòng) ke Ngi-vì lui-pí. Tui sâm-vì Li̍p-thí thù-hìn yì ngièn, thù-hìn ke piên-kie ke mien-chit chhṳ̂n-vì péu-mien-chit. 
Kie-son kok kî-pún phìn-mien thù-hìn mien-chit khi̍p kî-pún Li̍p-thí thù-hìn ke péu-mien-chit kûng-sṳt chó yí vì Kú Hî-lia̍p khi̍p Kú Chûng-koet-ngìn só su̍k-tî. 
Mien-chit chhai khiûn-thoi sú-ho̍k chûng cham siông-tông chhùng-yeu ke kok-set. Mien-chit chhù lâu Kí-hò-ho̍k khi̍p Mì-chit-fûn yû-kôan ngoi, yi̍t lâu Sien-sin Thoi-sú chûng ke hang-lie̍t-sṳt yû-kôan. Chhai fûn-sak-ho̍k chûng, phìn-mien ke mien-chit thûng-sòng yî Le̍t-pi-kak chhet thu (Lebesgue measure) thin-ngi. 




#Article 69: Wikipedia (103 words)


Wikipedia, Hon-ngî yîm-yi̍t Vì-kî Pak-khô (維基百科), he yit-ke kî-yî wiki kî-su̍t ke tô Ngî-ngièn ke Pak-khô-chhiòn-sû hia̍p-chok kie-fa, ya-he yit-phu yung mò thùng ngî-ngièn phiên-siá ke Pak-khô-chhiòn-sû, khì muk-phêu khi̍p chûng-chṳ́ he vi Thi-khiù sông ke mî yit-ke ngìn thì-kiûng chhṳ-yù ke Pak-khô-chhiòn-sû —— chhái-yung sién-chet ke ngî-ngièn só siá-chok ke, chhiòn sṳ-kie chṳ-sṳt ke chúng-fò.

Wikipedia, chhṳ 2001-ngièn 1-ngie̍t 15-ngit chṳn-sṳt sṳ̀n-li̍p, yù Wikimedia fu-chit vì-chhṳ̀, chiet chṳ 2007-ngièn 4-ngie̍t, Wikipedia thiàu-muk su thi-yit ke Yîn-vùn Wikipedia yí-kîn yû yit-pak chhit-sṳ̍p van ke thiàu-muk.

Wikipedia pún-sṳ̂n yû sâm-ke yîn ngìn chu-yi ke thi̍t-tiám, chang-he sṳ́ Wikipedia lâu chhòn-thúng ke Pak-khô-chhiòn-sû yû khî-phe̍t:




#Article 70: Isaac Newton (120 words)


Isaac Newton khì-sṳ (Yîn-ngî: Sir Isaac Newton, Hon-ngî yîm-yi̍t: Ngiù-tun 牛頓, ), yîn-koet vu̍t-lí-ho̍k-kâ, sṳ-ho̍k-kâ, thiên-vùn-ho̍k-kâ, chhṳ-yèn chet-ho̍k-kâ. Kî chhai 1687 ngièn fat-péu ke Chhṳ-yèn chet-ho̍k ke sṳ-ho̍k ngièn-lî chûng, tui van-yû yín-li̍t lâu sâm-thai yun-thung thin-li̍t chin-hàng liáu mèu-siá. Liá ke sṳ̀n-kó thien-thin liáu chi-heu sâm ke sṳ-ki chûng vu̍t-lí sṳ-kie ke kô-ho̍k kôn-tiám, pin sṳ̀n-vì hien-thoi kûng-chhàng-ho̍k ke kî-chhú. Kî thûng-ko lun-chṳn Khiet-puk-le̍t hàng-sên yun-thung thin-li̍t lâu kî ke chhung-li̍t lî-lun ke yit-chṳ-sin, hién-sṳ liáu thi-mien vu̍t-thí lâu thiên-thí yun-thung chûn-chhiùng siông-thùng ke chhṳ-yèn thin-li̍t, vi thai-yòng chûng-sîm-sot thì-kiûng liáu khiòng-yû-li̍t ke lî-lun chṳ̂-chhṳ, chhiuk-chin liáu khô-ho̍k kiet-min.

Li̍t-ho̍k song, Newton fat-hien liáu thung-liong lâu kok-thung-liong sú-hèn ke ngièn-lî. Kông-ho̍k song, fat-mìn fán-sa-sṳ mong-yén-kiang. Sṳ-ho̍k song, chhóng-li̍p mì-chit-fûn-ho̍k.




#Article 71: Vòng Hien-fàm (648 words)


Vòng Hien-fàm (Hon-ngî:黃現璠,1899-ngièn 11-ngie̍t 13-ngit—— 1982-ngièn 1-ngie̍t 18-ngit ), he Chûng-koet hien-thoi 	tông-yû-miàng ke li̍t-sṳ́ ho̍k-kâ ,Kau-yuk-kâ thùng ngìn-lui ho̍k-kâ, ya-he Chhòng-chhu̍k li̍t-sṳ́ tsṳ̂ -fu láu Chhòng-chhu̍k sú-tsak thai-ho̍k kau-su.Tu 1957-ngièn Chûng-khiung fat-thung ke fán-yu yun-thung ke-sṳ̀, fûn pet-hoi tso Chhòng-chhu̍k tshin-thai ke yu-phai, tshṳ̍t-tshṳ̍t-tó 1979-ngièn tsang fûn Chûng-khiung phiàng-fán ke. kì tshièn-heu su-nan ngi-sṳ̍p kí-ngièn. Vòng Hien-fàm tshai-sâng sṳ̀-tsiet tu li̍t-sṳ́-ho̍k,mìn-tshu̍k-ho̍k thùng ngìn-lui-ho̍k ke ho̍k-su̍t ngiên-kiu fam-vì, tshin sat-mâng fong-se ke thiàu-tshà ngiên-kiu, ku-só tet-tén tông-tô ho̍k-su̍t ke sṳ̀n-tshiu. kì khôi-tshóng ke Pat-kui Ho̍k-phai(八桂學派) he Chhòng-chhu̍k sú-tsak mìn-tshu̍k ke ho̍k-phai. kì siá-yû Thòng-thoi Sa-fi Kâi-yeu,Sung-thoi Thai-ho̍k-sâng Kiu-koet Yun-thung,Chûng-koet Li̍t-sṳ́ mò Nù-li Sa-fi，Chhòng-chhu̍k Kién-sṳ́ thùng Chhòng-chhu̍k-Thûng-sṳ́ tén-tén liá-têu khôi-phit sîn ke ho̍k-su̍t ngiên-kiu tho-lu ke tsho̍k-tsok .

Vòng Hien-fàm pún-tán ke miàng-è ôn-to Kâm Kín-yîn, tu Chûng-koet Kóng-sî ke fù-sûi-yen tshut-se.Tu kì hàn-he se-ngìn-è ke-yông-sṳ̀, kiâ-mê tshiu yí-kîn mò-tshôi lè. he kiâ-pâ Kâm Sîn-tshông thùng-ngìn tá-kûng hàn-ko mai-tshèu ,fù-yông kì sṳ̀n-ngìn tsóng-thai ke. kì tsui-tshû tshiu-he thu̍k fù-sûi-yen Séu-ho̍k, tsṳ́-yung ngi-ngièn ke sṳ̀-kiên tshiu vàn-sṳ̀n lè séu-ho̍k ke ho̍k-ngia̍p.1917-ngièn tu fù-nàm-yen tsṳn-sṳ Chûng-ho̍k thu̍k tshû-chûng.1922-ngièn yî tông-hó ke fûn-su kháu-tén Kóng-sî sén-li̍p thi-sâm sṳ-fam ho̍k-káu, tshai-ke-vi ho̍k-si̍p si-ngièn. 1926-ngièn kháu-tó Pet-kîn Sṳ-fam Thai-ho̍k yi-khô, láu Thò Hî-sṳn(陶希圣),Sêu Yit-sân(蕭一山) tén-tén sîn-sâng ho̍k-si̍p Chûng-koet li̍t-sṳ́.1932-ngièn pit-ngia̍p ke sṳ̀-tsiet, tet-tén li̍t-sṳ́ho̍k ke ho̍k-sṳ ho̍k-vi. To khiung-ngièn 10-ngie̍t, yîn-vi kì sṳ̀n-tsit yí yû-siu,miên kháu ngi̍p-hi khiung-kiên Thai-ho̍k ke ngiên-kiu-só,tshiùng Tshièn Hièn-thùng(钱玄同)、Tshṳ̀n Ngièn(陳垣) ki-siu̍k thu̍k suk-sṳ ho̍k-vi. 1935-ngièn pit-ngia̍p liáu-heu,kì hi-to Ngi̍t-pún liù-ho̍k, tó Tûng-kîn Ti-koet Thai-ho̍k(hien-ha ke Tûng-kîn Thai-ho̍k) ke thai-ho̍k-yen,thèn-tshiùn Wada Sei (和田清)、Shigeshi Katō (加藤繁) 、 Harada Yoshito (原田淑人) liá-têu tûng-yòng-sṳ́ ho̍k-kâ ho̍k-si̍p tûng-fông-sṳ́ thùng Ngi̍t-pún-sṳ́. Vòng Hien-fàm ke ho̍k-sâng sṳ̀-khì, yîn-vi vuk-hâ khiùng-khú,ku-só thu̍k-sû yit-liu-è tshin-miang-kú. kì tsia̍p-tsia̍p kóng：ngài vuk-hâ phìn-hòn, ngâ-pâ sung ngài thu̍k-sû tông-kiên-nàn,ngài tui thu̍k-sû hàn-he kau-sû, khiùn-lò miên-li, tsṳ̂n-he kám-kit ngài â-pâ ên-oi ke tshîn-tshìn.) 1937-ngièn Chûng-koet thùng Ngi̍t-pún ke tsan-tsên pau-fat, kì mò-nai-hò fong-hi ho̍k-vi kûng-thu̍k,tshiu Ngi̍t-pún fì-tsón Chûng-koet. siên-heu tu Kóng-sî Thai-ho̍k、Chûng-sân Thai-ho̍k thùng Kui-lìm Sṳ-fam ho̍k-yen tso li̍t-sṳ́ ke kau-su. Khì-kiên,kì sṳt tu Kóng-sî Thai-ho̍k kiâm-yin ko tsûng-vùn-ne tsú-ngim kau-su thùng thù-sû-kón kón-tsong.1949-ngièn liáu-heu,Chûng-khiung tsin-hàng tshiòn-kuet thai-ho̍k ke yen-ne thiàu-tsṳ́n, Vòng Hien-fàm fûn tiau-to sîn tsû-sṳ̀n ke Kóng-sî Sṳ-fam ho̍k-yen(liá-ha ke Kóng-sî Sṳ-fam Thai-ho̍k) ke li̍t-sṳ́-ne tso kau-su,thùng-sṳ̀ kiâm-yin thù-sû-kón kón-tsong. kì tu thai-ho̍k kâu-sû thùng ngiên-kiu ke sṳ̀-tsiet, ya tông ngia̍t-sîm sa-fi ke thiàu-tshà thùng tshâm-kâ kok-yong sa-fi ke fa̍t-thung, yu-yû kiâm-yin tông-tô tsṳn-fú ke thèu-lu. 1949-ngièn tsṳ 1957-ngièn, kì kiâm-yin ko Kui-sî Chhòng-chhu̍k Tshṳ-tshṳ-khî(桂西壯族自治區) ngìn-mìn tsṳn-fú ke ve-ngièn, Kóng-sî Chhòng-chhu̍k Tshṳ-tshṳ-khî ngìn-mìn ve-ngièn-fi ke ve-ngièn, thi-yit-kie Tshiòn-koet Ngìn-thai ke thoi-péu, thi-yit-kie Tshiòn-koet Ngìn-thai Mìn-tshu̍k Ve-ngièn-fi ke ve-ngièn thùng Chûng-yông Tui-ngoi Vùn-fa Lièn-lok Ve-ngièn-fi ke ve-ngièn. Tó 1957-ngièn mò-thì-fòng Chûng-khiung tsán-khôi lè fán-yu yun-thung, kì fûn tá-tso Chûng-koet li̍t-sṳ́ ho̍k-kie tshin-thai ke yu-phai. 1958-ngièn 2-ngie̍t 1-ngit, thi-yit-kie Tshiòn-koet Ngìn-mìn Thoi-péu Thai-fi thi-ńg-tshṳ ke fi-ngi tsok-tshut kiet-ngi:“pa-miên Fi Hau-thûng(费孝通) , Vòng Hien-fàm，Eu Pak-tshôn(欧百川) ke Tshiòn-koet Ngìn-mìn Thoi-péu Thai-fi Mìn-tshu̍k Ve-ngièn-fi ve-ngièn ke tsṳt-vu. Ko-mò-kí-kiú, Vòng Hien-fàm tshiùng Chûng-yông sṳ thi-fông ke kiú-hong ngin-tsṳt fûn pa-miên, tân-tshiang liù-yin Kóng-sî tsṳn-hia̍p ve-ngièn ke tsṳt-vu.1979-ngièn kì fûn phiàng-fán liáu-heu,kì kiâm-yin thi-ńg-kie tshiòn-koet tsṳn-hia̍p ve-ngièn, thi-yit-kie Chûng-koet pak-yê mìn-tshu̍k-sṳ́ ngiên-kiu-fi ke fu-fi-tsóng thùng Chûng-koet thai pak-khô tshiòn-sû mìn-tshu̍k phiên-siá ve-ngièn-fi ke ve-ngièn.Tó kì vân-ngièn ke sṳ̀-tsiet, sṳt tshóng-phan lè Lì-kông Ngia̍p-yì Thai-ho̍k,thùng-sṳ̀ tshai-ke-vi kiâm-yin káu-tsóng. 1982-ngièn yit-ngie̍t sṳ̍p-pat ngit tu kui-lìm pak-ngièn kûi-su. Tu kì ko-sṳ̂n liáu-heu, tông-sṳ̀ ke Kóng-sî Chhòng-chhu̍k Tshṳ-tshṳ-khî ngìn-mìn tsṳn-fú vi-tsho̍k péu-tsông Vòng Hien-fàm yit-sên-ngìn tui sa-fi tso-tshut tông-thai ke kung-hien, tu khiung-ngièn ke 2-ngie̍t 3-ngit tsok-tshut lè kiet-ngi: tsiông Vòng Hien-fàm ke kut-fôi-ha̍p piong-lo̍k Kóng-sî Chhòng-chhu̍k Tshṳ-tshṳ-khî kiet-min lìn-yèn. nang-ko tu 1999-ngièn 11-ngie̍t , Kóng-sî Sṳ-fam Thai-ho̍k sṳt kí-phan lè Vòng Hien-fàm kau-su tan-sṳ̀n pak-ngièn ki-ngiam ke tshô-liau-fi. sùi-heu, Kóng-sî Sṳ-fam Thai-ho̍k phiên-si̍p tshut-pán lè Vòng Hien-fàm kau-su tan-sṳ̀n pak-ngièn ki-ngiam ke vùn-si̍p thùng  Vòng Hien-fàm ke ho̍k-su̍t lun-vùn-si̍p. kîm-liá-ha tu kui-lìm chûng-ho̍k thùng Kóng-sî Sṳ-fam Thai-ho̍k ke-vi fûn-phe̍t sat-yû Vòng Hien-fàm ke tsióng-ho̍k-kîm thùng Vòng Hien-fàm ke séu-su mìn-tshu̍k ke tsióng-ho̍k-kîm.




#Article 72: Augustus (145 words)


 Augustus (Là-tên-ngî: Imperator Caesar Divi F. Augustus, chhièn 63-ngièn 9-ngie̍t 23-ngit －14-ngièn 8-ngie̍t 19-ngit), ngièn-miàng Gaius Octavius Thurinus, he Lò-mâ Ti-koet ke khôi-koet kiûn-chú, thúng-chhṳ Lò-mâ chhòng-tha̍t 43-ngièn. 14-ngièn 8-ngie̍t, chhai kì hi-sṳ heu, Lò-mâ Ngièn-ló-yen chiông 8-ngie̍t chhṳ̂n-vì “Augustus” ngie̍t, liá ya-he Êu-chû ngî-ngièn chûng 8-ngie̍t ke lòi-ngièn. 
Yit-pân ngin-vì Octavius he chui ví-thai ke Lò-mâ fòng-ti chṳ̂-yit. Sûi-yèn kì pó-chhṳ̀ liáu Lò-mâ Khiung-fò-koet ke péu-mien hìn-sṳt, than-he sa chok-vì yit-vi thu̍k-chhài-chá, thúng-chhṳ Lò-mâ chhòng-tha̍t si-sṳ̍p-ngièn yî-sông. Kì kiet-suk liáu yit-ke sṳ-ki ke nui-chan, sṳ́ Lò-mâ Ti-koet chin-ngi̍p siông-tông chhòng yit-thon fò-phìn, fàn-yùng ke fî-fông sṳ̀ -khì. Li̍t-sṳ́ ho̍k-kâ thûng-sòng yî kì ke thèu-hâm “Augustus” (“ chûn-chhùng ” ke yi-sṳ̂) lòi chhṳ̂n-fû kì, liá-ke chhṳ̂n-ho he kì-chhai chhièn 27-ngièn ke sṳ̀ -hèu fe̍t-tet ke, nâ-sṳ̀  kì 36-se. 
Octavius he Julius Caesar ke sên-sûn lâu yông-chṳ́ , pûn chang-sṳt chṳ́ -thin vì Caesar ke ki-sṳ̀n-ngìn. 




#Article 73: Lu̍k-Kiáng (417 words)


Lu̍k-Kiáng (鹿頸) he Hiông-kóng Pet-khî ke tûng-pet-phu ke thi-fông, tsiap-khiun Piên-kin Kim-khî, mien-hiong Sâ-thèu-kok lâu Tshṳ̂m-tsun-sṳ Yàm-thièn-khî. 

Luk Keng Chan Uk (鹿頸陳屋) is a village situated in the Luk Keng area, in the northeastern part of the New Territories, Hong Kong. It is however a popular tourist attraction for sightseeing and hiking.

As the name suggests, this village is mainly inhabited by the Chan (陳 Hakka tshin11 ) Clan. Though mainly inhabited by the Chan clan, there are other different surnames in the village such as Wong. It is a Hakka speaking village. Historically, the village was used for livestock farming and growing crops. Today, the village is mostly uninhabited. The ruins of the village school can be seen.

Luk Keng is well-known for its natural scenery and wildlife, which is a contrast to Hong Kong's modernised culture. Parts of Luk Keng are surrounded by tropical rainforests. Rare animals such as the Nannophya pygmaea and Black-faced Spoonbill have been sighted in Luk Keng, as well as monkeys. Waterfalls are present in Luk Keng.

In the 1950s and 1960s, many villagers left for the UK and other parts of the world.  This was to an extent affected by the immigration policy of the UK at the time.  There being little work to do in the village but plenty of money to be made elsewhere. The 1960s was also a time of riots and disruption in Hong Kong. Furthermore, many people feared the return of Hong Kong in 1997, so many people sent their children abroad, as they knew all about the Cultural Revolution and other happenings in the PRC just across the border.  

So far, little development has taken place in Luk Keng, mainly because government had zoned the area mainly as agricultural and conservation.  This is despite that most of the land is owned by the villagers.  As a result, many villagers are very dissatisfied in that they are not allowed to develop and thus no houses can be built by which returning villagers can stay.  Some other opinions are that government has chosen the villagers' land to be maintained as a green area for the rest of Hong Kong, yet the government is not buying the land.  If the government wanted to keep it for environmental reasons then it should buy up the land from the villagers and use it as a public park.     

To get to Luk Keng, take the MTR train to Fanling Station and take the green minibus No.56K to Luk Keng terminus.

 




#Article 74: Ngièn-lóng-khî (198 words)


Ngièn-lóng-khî (元朗區) tshai Hiông-kóng Sîn-kie sî-pet phu, he Hiông-kóng sṳ̍p-pat ke thi-fông Hàng-tsṳn khî-vet tsṳ̂-tsûng li̍t-sṳ́ chui yû-kiú ke thi-khî tsṳ̂-yit. Mien-tsit , .

Yen-long yi-tsen heh haau thu-faa. Thaai-phu-fan du heh siaau tsin lok thung then-thi. Yen-long geh yin-khi-man heh haak-gaa-ngin thung Wui-tew-ngin.

Yen-long-khi geh yew-giu lak-si zi-yew yen zi Thong-theui yi-gi gwoh-laai geh Dang si thung Sung-mut Wun Ten-tsiong hau-yeui geh Man si. Khi-di tsen-nip geh thi-fong baau-khut Gim-ten, Peng-saan, Haa-tsin tung maai Sin-then dang. Yau-yi Dang si zi-thai doh tsi tseui det gung miang, yi si zoi khi-di geh zui-khi-thi thaai hang tu mut, bing liu-haa ng siaau tsi-thong, zi-miu khip si-yen dang wui-zak. Yen-si Yen-long-khi heh zui doh faat-dang gu-zak geh gi zung yit khi.

Yen-long-khi geh ng thung thi-fong yu ng thung geh saa-khi faan-gang. Yen-long-si-zung-sim heh Yen-long sin si-zan thung Yen-long khi geh wut-sim khip song-nip zung-sim. Yi 1960 nen-thoi yi fui-tsi faat-zen, zi-zaak, song-nip-liu yi gwan-zaap, zi-zaak-liu yi yi liu-lang khaau gaau geh thaai-haa khip thong-liu wui zi.

Khi nui yu Yen-long Seng-baak-doh-liuk gaau-thong, Yen-long Gim-gong-thong zung-gaau tsong-soh. Sat-zai song zui doh ngin si-yung geh ying-wui tsen-thung miu-yi. Tsut-miang geh miu baau-khut Thaai-si-haa Gon-yim-miu, Lim Gim gung-lu phong geh Lang-wan-zi dang.

 




#Article 75: Chông Koet-yùng (264 words)


Chông Koet-yùng (張國榮，ngièn-miàng Chông Fat-chûng (張發宗), Yîn-vùn miàng: Leslie Cheung, ) he Hiông-kóng Fà-ngìn sa-fi chui yû yáng-hióng-li̍t ke yên-ngi-ngìn chṳ̂-yit, Hiông-kóng tî-miàng kô-sên, kô-sú, vú-thòi péu-yên-chá lâu chhṳ̀ -khiuk chhóng-chok-chá. Phe̍t-miàng kô-kô (gorgor), yû chhòn he phok-hi sṳ̀  Vòng Chú-hièn tui Chong Koet-yùng ke nit-chhṳ̂n, khi̍p-heu kóng-chhòn. 2008-ngièn Liû Kâ-lâng théu-lu khì-sṳ̍t kô-kô he Chong Koet-yùng chhṳ̂n-fû Thông Ho̍k-tet ke nit-chhṳ̂n, he kì káu-chho yî-vì he kô-kô he Chong Koet-yùng ke nit-chhṳ̂n. Chú-sit Kóng-tûng Mòi-yen, sâng yî Hiông-kóng, vì Hak-kâ-ngìn, fu-chhîn he chho̍k-miàng chhài-phung Chông Fa̍t-hói, kâ-chûng sṳ̍p-ke hài-chṳ́ chûng chui-séu, ku-yû sṳ̍p-è chṳ̂ nen-miàng. Khì-chûng kì ke chhṳ̍t-ńg vì chho̍k-miàng Fi-kie-sṳ̂ Liû Ma̍k-kâ-hien. Kì chên chhai Yîn-koet Lie̍t-sṳ̂ Thai-ho̍k ho̍k si̍p. 1977-ngièn chhâm-kâ thien-sṳ kí-phan ke Â-chû yîm-lo̍k kô-chhong thai-soi, tet-to thi-ngi miàng, chin-ngi̍p yên-ngi khiên. 1984-ngièn chṳ 1989-ngièn kiên, lâu Thâm Yún-lîn pin chhṳ̂n Hiông-kóng lióng-thai nàm-kô-sú, sṳ̀n-vì hiHiông-kóng lo̍k-thàn ki-sên. Chhai 1988 lâu 1989-ngièn ke sṳ̍p-thai kín-kô kîm-khiuk pân-chióng tién-lî lièn-sa lióng-kài tho̍t-tet chui su fôn-ngiàng nàm-kô-sên, pin chhai 1988 chṳ 1989-ngièn ke tshit-tshe̍t lo̍k-thàn liù-hàng póng-pân-chióng tién-lî lièn-sa lióng-kài tho̍t-tet tshit-tshe̍t lo̍k-thàn nàm-kô-sú kîm-chióng. Thùng yit sṳ̀ -khì yîn-vì chú- yên thien-yáng 《Yîn-hiùng Pún-set》《tshièn-ńg yù-fùn》 lâu 《Yen chṳ́ khieu》 khôi-sṳ́ chin-ngi̍p Hiông-kóng yit kûng sièn yên-yèn hàng-lie̍t. 1990-ngièn chhû thu̍t-yèn siên-pu ko-phe̍t kô-thàn, chôn-kûng yáng-thàn, kí-ngièn kiên sṳ̀n-chit fúi-yèn, khì-chûng pâu-koat Hiông-kóng Kîm-chhiong-chióng chui-kâ yáng-phién khi̍p chui-kâ nàm-chú-kok ke 《Â-fî Chang-chhòn》, 1993ngièn kiên phìn chia 《Pa-vòng Phe̍t-hi》 yit-phién chhiok-sṳ̂n koet-chi yáng-thàn, yáng-mì phiên-pu Chûng-Kóng-Thòi cháng-ke fà-ngìn sa-fi, Ngit-Hòn, Êu-Mî khi̍p Àu-Néu kok-thi. Chong Koet-yùng hó-ho̍k put-khén, hí-oi ye̍t-thu̍k, lâu chok-kâ Lí Pit-fà fò Séu-sṳ̂ (盧瑋鑾 pok-sṳ) tén sṳ̂-kâu sṳm-tuk. 




#Article 76: Chûng-koet 2010-ngièn Sông-hói Sṳ-kie Pok-lám-fi (123 words)


Chûng-koet 2010-ngièn Sông-hói Sṳ-kie Pok-lám-fi (Expo 2010 Shanghai China)，he thi si-sṳ̍p-yit kài Sṳ-kie Pok-lám-fi, 2010-ngièn ńg-ngie̍t yit-ngit tsṳ sṳ̍p-ngie̍t sâm-sṳ̍p-yit-ngit tshai Chûng-koet chui-thai ke sàng-sṳ, kîn-chi chûng-sîm Sông-hói kí-hàng. Pún-kài Sṳ-kie Pok-lám-fi he Chûng-koet sú-tshṳ kí-phan ke tsùng-ha̍p-sin Sṳ-kie Pok-lám-fi, ya-he sú-tshṳ yù fat-tsán-chûng koet-kâ tsú-phan tsùng-ha̍p-sin sṳ-kie pok-lám-fi. Pún-kài sṳ-kie pok-lám-fi ke tsú-thì he Sàng-sṳ, Ngiong sên-fa̍t kien-kâ mî-hó. Tsú-phan kî-kèu yi-son khip-yîn sṳ-kie kok-thi tshit-tshiên van-ngìn tshṳ-su tshâm-kôn-tsá tshièn-vông, tsúng thèu-tsṳ̂ ngièn kie-va̍k he sâm-pak yi Mî-kîm, than-he yîn-vi tshiòn-khiù kîn-chi ngùi-kî, muk-tshièn chui-sîn tsṳ̂-liau hién-sṳ, Chûng-koet tûng-ông tsṳn-fú tshai Sông-hói Sṳ-kie Pok-lám-fi ke tsúng-khiung thèu-tsṳ̂ ngiak tha̍t-tó si-pak ńg-sṳ̍p yi Mî-kîm, he Sṳ-kie Pok-lám-fi li̍t-sṳ́ song chui-thai kûi-mù, thùng-sṳ̀ ya tshêu-ko 2008-ngièn tshai Pet-kîn kí-phan ke Thi Ngi-sṳ̍p-kiú kài Àu-yun-fi.




#Article 77: Fuk-chhîn-sṳ (427 words)


 Fuk-tshîn-sṳ  (福清市) he Chûng-koet Fuk-kien-sén ke Yen-kip-sṳ

Lik shi:
Fuk Cing shi ching lip yu Da Tang Jing Guan ni ship yit nien, dang shi zha ger go huang de shui ngu ship van da guin nam cim Sha zuk ling di, bi Sha、Min Wet lien guin shat derk zhi shing bat van bai berk. Tai Zung da nu, ci nien yo shui cit ship van da guin zai cim, cai yung jiung gim li gan Min Wet, ni ho tu shat sho vu cuern tiet zhi Sha zuk le shu, yo zai shui nguen nui to duk. Zui zhung, huang de duat ciu min di, yo ga dau miet Wet zuk.

Ging Ze:
Fuk Cing bang zhin shi yo cien, zai hai nguai ya hern tuan giet, ching lip liau yi ga zuk wi sho dik zung fap zhi du bang pai, herk bang vern hua, lien Nit Bern Shan Ko zu du yau ging ki sam fern. Fuk Cing nam zi zai qa yu fan ho han lai vu shi zhi shi hue kiu zhau ge, nit bern ge bi gau gui bert hua suan, ngo ni zhau ter mern kai huern. Zhu yau shi hien zai dung berk ge tai der, ni cia pien ngi, su yi da der shu suen jerk vert mi ga liem dik dung berk ge.

Fuk Cing hua shi Min Dung Ngiu yit ger ci fang ngien, shi yung yin kho bau sho gu ge yo sam si ship van, nerng shuk lien shi yung zha bert qiau guer cit van, shuk yu bin ngui fang ngien, dang bi Fuk Zho shi kiu dik cing huang yau hau yit sia. Sui jiak gok ga da lik tui pu, ni tung gi bern bert zai shi yung Fuk Cing hua, siang sin bert gio yi ho, pu tung hua zio nerng tung yit cuen gok da der shu fang ngien, shit hien vern hua dik da yit tung, gung zik kam bi Cin Shi Huang cha tung gui shu tung vern zhi zhang giu, wi jiung hua min zuk da tuan giet、gien shet sha hue zhi ngi hert sim ga jik guan te zuer chuert giu da gung hien. Da ga ciung hien zai ki bert yau zai shuet nan ting dik fang ngien liau, du lai shuet gau gui dik pu tung hua, wi liau dang gok dik cien cio da ngiep ni fern do

Kerk ga lau zai zha li zhang shim mer bik, wi shim mer bien sia liau yit bu fern zio bert ge siuk liau




#Article 78: Then Séu-phìn (125 words)


Then Séu-phìn (鄧小平, ) chhut-sên chhai Chûng-koet Si-chhôn-sén Kóng-ôn-yen Hia̍p-hîn-hiông Phài-fông-chhûn ke yit-ke Hak-kâ kâ-thìn, he Chûng-koet Khiung-sán-tóng, Chûng-koet Ngìn-mìn Kié-fong-kiûn lâu Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet ke chú-yeu Liâng-thô-ngìn chṳ̂-yit. 1981-ngièn tsṳ 1990-ngièn tâm-ngim Tûng-ông Kiûn-sṳ Ve-yèn-fi chú-sit. Kì pûn Chûng-koet kôn-fông chhṳ̂n-cho Chṳn-chhṳ-kâ, Kiûn-sṳ-kâ, Ngoi-kâu-kâ, Chûng-koet Khiung-sán-tóng thi-ngi thoi liâng-thô fu̍t-sîm.
Thèn Séu-phìn yit-sên chhiùng-lòi mò tâm-ngim ko Chûng-koet Khiung-sán-tóng fe̍t-chá Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet ke chui-kô Liâng-thô-ngìn chṳt-vu, than-he kì pûn ngin-vì he Chûng-koet Thai-liu̍k chhai 1978-ngièn chṳ 1992-ngièn kiên ke sṳ̍t-chi chui-kô Liâng-thô-ngìn, chhṳ̍t-to lì-sṳ sṳ̀ kì pó-chhṳ̀ yáng-hióng-li̍t. Kì he Kói-kiet Khôi-fong khi̍p Yit-koet Lióng-chṳ ke thì-ngi-chá. Kì kîn-sòng pûn-ngìn chhṳ̂n-cho Chûng-koet Kói-kiet Khôi-fong ke Chúng Sat-kie-sṳ̂, khì chṳn-chhet yáng-hióng to Ngi-sṳ̍p Sṳ-ki heu-khì mî-ke Chûng-koet-ngìn, ya-he chhai siông-tông chhàng-thu sông kói-pien sṳ-kie. 




#Article 79: Chông-chû-sṳ (177 words)


Chông-chiu-sṳ (漳州市) he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet Fuk-kian-sén hâ-hot ke yit-ke Thi-kip-sṳ, mien-chit yû 12,607 phìn-fông kûng-lî , sòng-chhu ngìn-khiéu 4,800,000-ngìn (2009-ngièn su-kí ).

Zong-ziu heh lak-si wun-faa miang-saang, zaau yi ngit maan nen tsen ziu yu sen min zoi gaai thi-fong gi-zi. Tson tsi-wong yaa-ng nen (tsen 222 nen). lit nip Tson Zung-yong baan-thu. Hon-thoi, yi Liong-saan wai geh, fun suk Naam-yit, Man-yit. Man-naam faat-sang wan-lin, Tsan zeng, Tsan Yen-kong fu-zi fung min phing len. Li si, khi-di sut-ling tsat-tsen doh miang zong-si ni Zong-ziu, khi yu daai liaau Zung-yen wun-faa do gaai thi-fong.

Zong-ziu thung-hang Man-naam-ngi Zong-ziu-faa. Sai-phu gin Man-si geh thi-fong heh Haak-gaa-ngin gi-zi thi-fong. Gaai thi-fong ngin gong Haak-gaa-faa. Haak-gaa-ngi-yim baau-liu haau doh zung-gu Hong-ngi thet-sak.

Zong-ziu-si geh Zong-ziu muk-baan-faa, Zong-ziu muk-ngau-thau thiu-hat, goh-zai-hi, Zong-ziu phu-doi-hi, gam-goh, Zong-ziu Tsai Fuk-mi tsen-thung zai gu gei-ngai, Zong-ziu baat-baau yin-ni, Zong-phu-yen geh Zong-phu zim-zi, Lung-fui-si geh Baau-sang-thaai-di sin-zuk, Faa-ngun-yen geh Gaau-saan-zuk laai-sew-mu thung Dung-saan-yen geh Dung-saan-goh tsaak bi lit nip gok-gaa khip fi-wut-zat wun-faa fai-tsen miang-liuk. Tsi-ui, Zong-ziu wun-faa baau-khut yu Tsiu-khet, zim-zi, dang-mai, thaai-tsaa gu-mu-daau dang.




#Article 80: Philadelphia (312 words)


Philadelphia (Yîn-ngî: Philadelphia) vì Mî-koet thi-ńg thai sàng, pin-chhiâ he Pennsylvania ngìn-khiéu chui-tô, mien-chit chui-thai ke sàng-sṳ. Kîn-kí 2010-ngièn ngìn-khiéu Phú-chhà sú-kí, Philadelphia ngìn-khiéu vì 1,526,006 ngìn. Philadelphia sàng-chûng-sîm ke ngìn-khiéu chhai chhiòn Mî-koet phài-miàng thi-ńg, kiùn chhṳ yî New York, Los Angeles, Chicago lâu Houston. Yî hien-chhai Mî-koet kôn-fông ke thin-ngi yì ngièn, Philadelphia Tû-fi-khî ke mien-chit thai-séu phài-miàng chhiòn Philadelphia mî thi-si, khiung yok 620 van-ngìn kî-chhu khì-chûng, than ngiâ yî khì-thâ thin-ngi lòi fên liòng, Philadelphia phài-miàng thi-liuk, chhṳ yî San Francisco vân khî lâu Washington - Baltimore Tû-fi-khî. Philadelphia he Delaware-hò kuk Tû-fi-khî ke chûng-sîm sàng-sṳ. Philadelphia he Mî-koet chui ló, chui khí Li̍t-sṳ́ yi-ngi ke sàng-sṳ, kì chhai Mî-koet sṳ́-sông yû fî-sòng chhùng-yeu ke thi-vi. Chhai 18 Sṳ-ki sṳ̀, Philadelphia he Mî-koet thi-ngi thai sàng lâu ngìn-khiéu chui-tô ke sàng-sṳ, chhai tông-sṳ̀, kì ke chṳn-chhṳ lâu sa-fi chhùng-yeu sin chhêu-ko New York lâu Boston. Benjamin Franklin tui Philadelphia ke hîn-hí kung-hien liòng tô. Chhiùng 1854-ngièn hí, Philadelphia lâu Philadelphia-yen vì lióng-ke pin hàng ke thi-fông chṳn-fú, yì chhiùng 1952-ngièn hí, sṳ lâu yen khiung yû yit-ke chṳn-fú chû-chṳt, Philadelphia than Philadelphia-yen yìn su̍k pîn chû chû chṳn-fú hâ ke yit-ke thu̍k-li̍p ke yen. Chhṳ-chhiùng 1854-ngièn thûng-ko ha̍p-pìn Fap-on (Act of Consolidation) heu, Philadelphia ke piên-kie chhiu lâu Fi-sàng yen siông-thùng. Chhai chhṳ́ chṳ̂-chhièn, Philadelphia-sṳ chṳ́ chhai South kiê (South Street), Vine kiê (Vine Street) lâu Delaware hò (Delaware River) lâu Schuylkill hò (Schuylkill River) chṳ̂-kiên ke khî-vet. Philadelphia heu-lòi khok-chông chṳ chû-vì ke West Philadelphia, North Philadelphia lâu Northeast Philadelphia, thùng-sṳ̀ ya pâu-koat liáu kí ke séu hîn ke chhi lo̍k yì Roxborough, Manayunk, Mount Airy lâu Chestnut. Philadelphia thùng-sṳ̀ he chhiòn mî chui-thai ke Thai-ho̍k sàng (college town) chṳ̂-yit, yû chhêu-ko 120,000 miàng Thai-ho̍k sâng chhiu thu̍k sṳ khî ke ho̍k-yen lâu Thai-ho̍k, chû chô ke Tû-fi-khî ya-yû chiap-khiûn 300,000 miàng ke Thai-ho̍k lâu ho̍k-yen ho̍k-sâng.




#Article 81: Hak-kâ Thien-sṳ-thòi (180 words)


 Hak-kâ Thien-sṳ-thòi  (Hakka Television Station, suk-siá vì Hakka TV), kién-chhṳ̂n  Hak-kâ-thòi ,  Hak-thòi ,  Hak-sṳ , yî 2003-ngièn 7-ngie̍t 1-ngit khôi pô, he chôn su̍k  Hak-kâ, chhiòn chhàng sṳ́-yung Thòi-vân Hak-kâ-ngî (Si-yen-khiông, Hói-liu̍k-khiông, Thai-pu khiông, Tsàu-ôn khiông, Ngièu-phìn khiông) fat-yîm ke Thien-sṳ phîn tho, yî chhiòn fông vi ke kok-thu 24 séu-sṳ̀ kôan chu Hak-kâ vùn-fa khi̍p ngî-ngièn, théu-ko chîn sîm chṳ-chok ke kok lui chiet muk: hi khia̍k hi khiuk, yì thùng chhiâng-séu ngièn, sâng-fa̍t chṳ̂-sín, yîm-ngo̍k tsùng ngi, Ngìn-vùn ki liu̍k lâu sîn-vùn chha̍p tsì lui, ngiong só-yû Hak-kâ khi̍p fî Hak-kâ kôn-chung tû nèn hiûn sóng lâu liáu-kié Hak-kâ vùn-fa. 

Chhai 2007-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit yî-kí 《mò sien Thien-sṳ sṳ ngia̍p kûng kú chhú-lî thiàu li》 kâ-ngi̍p Thòi-vân kûng-khiung kóng-pô Thien-sṳ si̍p-thòn heu, kiên thu̍t hién liáu Hak-kâ Thien-sṳ thòi chok-vì chhu̍k-khiùn phîn tho, séu-sú ngî-ngièn phîn tho khi̍p kûng-khiung fu̍k-vu phîn tho ke thi̍t-sin. Vi-lòi Hak-kâ Thien-sṳ thòi chiông chêu pún-thú fa khi̍p Koet-chi fa sûng kwuí fat-chán, yî chhiuk-chin tô-ngièn khôn yùng, chhu̍k-khiùn fu-siông chûn-chhùng vì muk-phiêu, ngiong Thòi-vân khon-kien Hak-kâ, kiên ngiong sṳ-kie khon-kien Hak-kâ. 




#Article 82: Pâ-lì (106 words)


Pâ-lì (巴黎, Fap-ngî: Paris) he Fap-koet ke Sú-tû lâu chui-thai sàng-sṳ, ya-he Fap-koet ke chṳn-chhṳ lâu vùn-fa chûng-sîm. Pâ-lì-sṳ su̍k-yî Fap-làn-sî tó thai-khî chṳ̂-ha ke Pâ-lì-sén. Pâ-lì chhiòn-sṳ fûn-sṳ̀n ngi-sṳ̍p ke khî, chhṳ-chhiùng 1860 ngièn-thoi khôi-sṳ́ mò chhung-thai pien-fa. Chiet-chṳ 2009-ngièn  Pâ-lì sṳ-nui ngìn-khiéu chhêu-ko 223-van.  Pâ-lì tû-fi-khî ke ngìn-khiéu chhêu-ko 1200-van, he Êu-chû chui-thai ke tû-fi-khî chṳ̂-yit.  
Pâ-lì chhai chiông-khiun yit-chhiên ngièn ke sṳ̀-kiên chûng he sî-fông sṳ-kie chui-thai ke sàng-sṳ. ya chên-kîn he sṳ-kie sông chui-thai ke sàng-sṳ. muk-chhièn he sṳ-kie sông chui chhung-yeu ke chṳn-chhṳ lâu vùn-fa chûng-sîm chṳ̂-yit, tui-yî kau-yuk, ngu-lo̍k, sṳ̀-song, khô-ho̍k, mòi-thí, ngi-su̍t lâu chṳn-chhṳ tén-tén fông-mien yû chhung-thai yáng-hióng-li̍t. 




#Article 83: John Maynard Keynes (150 words)


John Maynard Keynes (1883-ngièn 6-ngie̍t 5-ngit－1946-ngièn 4-ngie̍t 21-ngit) , Yîn-koet Kîn-chi ho̍k-kâ. Keynes chú-chông chṳn-fú yin-kôi chit-khi̍t pàn-yên kîn-chi thò-sú ke kok-set, theu-ko chhòi-chṳn lâu fo-pì chṳn-chhet lòi tui-khong kín-hi sôi-thui nái-he thô-chṳ kîn-chi siau-thiàu. Keynes ke sṳ̂-sióng put-kiún he sû-pún lî ke ho̍k-sot, ya sṳ̀n-vì 1920 ngièn-thoi chṳ 1930 ngièn-thoi sṳ-kie-sin kîn-chi siau-thiàu sṳ̀-khì ke yû-háu chhet-lio̍k, yî-khi̍p kèu-chuk hí 1950 ngièn-thoi chṳ 1960 ngièn-thoi tô-koet Chṳ̂-pún chú-ngi sa-fi fàn-yùng khì ke chṳn-chhet sṳ̂-vì.

John Maynard Keynes yî 1883-ngièn 6-ngie̍t 5-ngit chhut-sên chhai yit-ke thai-ho̍k kau-su ke kâ-thìn. Kì ke fu-chhîn Neville Keynes chhṳ 1870 ngièn-thoi hí yî  Kiam-khiâu Thai-ho̍k ke Pembroke ho̍k-yen cho thi̍t-phe̍t ngiên-kiu yèn, chṳ̂-heu sṳ̀n-vì chet-ho̍k lâu kîn-chi ke kau-su, pin
chho̍k yû Ló-si̍p-ho̍k lâu kîn-chi-ho̍k fông-fap ke kau-khô-sû. Heu-lòi pûn-ngìn chhûi-sién sṳ̀n-vì Kiam-khiâu Thai-ho̍k ke Kau-vu chú-ngim.
Kì ke mû-chhîn Florence Ada Keynes he yit-vi sṳ̀n-kûng ke chok-kâ lâu sa-fi kói-kiet ke siên-khi chṳ̂-yit. 




#Article 84: Albert Einstein (116 words)


Albert Einstein (Tet-ngî: Albert Einstein, 1879-ngièn 3-ngie̍t 14-ngit－1955-ngièn 4-ngie̍t 18-ngit), ngi-sṳ̍p sṳ-ki Yù-thai heu-yí lî-lun Vu̍t-lî ho̍k-kâ, chhóng-li̍p Siông-tui-lun, hien-thoi Vu̍t-lî-ho̍k ke lióng-thai chṳ̂-chhû chṳ̂-yit. Sûi-yèn Einstein ke chṳt-nèn fông-chhàng-sṳt    chui chho̍k-miàng, kì yîn-vi tui lî-lun vu̍t-lî ke kung-hien, thi̍t-phe̍t he fat-hien kông-thien háu-yin yì-yèn tet-tó 1921-ngièn Nobel Vu̍t-lî-ho̍k chióng. Einstein chúng-khiung fat-péu sâm-pak tô phiên khô-ho̍k lun-vùn lâu yit-pak ńg-sṳ̍p-phiên fî-khô-ho̍k chok-phín. Einstein pûn chhṳ̂n-cho he hien-thoi vu̍t-lî ho̍k chṳ̂ fu khi̍p ngi-sṳ̍p sṳ-ki sṳ-kie chui chhung-yeu khô-ho̍k-kâ chṳ̂-yit. 

Einstein yî 1879-ngièn 3-ngie̍t 14-ngit chhut-sên chhai Tet-koet Ti-koet chṳ̂ Württemberg Vòng-koet Ulm-sṳ. Kì ke fu-chhîn Hermann Einstein he yit-miàng sông-ngìn. Kì ke mû-chhîn Pauline Kochhe yit-vi Yîm-ngo̍k-kâ. Einstein yit-kâ mò chûn-sùn Yù-thai-kau kûi-kí ke Yù-thai-ngìn. 




#Article 85: Lìm Tân (153 words)


Lìm Tân (林丹, ), Fuk-kien-sén Liùng-ngâm-sṳ Sông-hông-yen Lìm-kông-chṳ́n Hak-kâ-ngìn, Chûng-koet chho̍k-miàng Yí-mô-khiù nàm-chṳ́ tân-tá yun-thung-yèn. Chui-kô sṳ-kie phài-miàng thi-yit vi. Kié-fong-kiûn thoi-péu chhui yun-thung-yèn.  Lìm Tan pûn kûng-ngin vì thùng sṳ̀-thoi sṳ̍t-li̍t chui-khiòng ke Yí-mô-khiù yun-thung-yèn,  sṳm-chṳ he Yí-mô-khiù li̍t-sṳ́ sông chui ví-thai ke khiù-yèn.
 
Lìm Tân he 2008-ngièn lâu 2012-ngièn O-yun-fi yí-mô-khiù ke nàm-chṳ́ tân-tá kôn-kiûn, ya-he yí-mô-khiù li̍t-sṳ́ sông vì-thu̍k yit-ke si-thu tho̍t-tet Sṳ-kie Yí-mô-khiù Kím-phêu-soi nàm-chṳ́ tân-tá kôn-kiûn ke sién-sú (2006-ngièn, 2007-ngièn, 2009-ngièn lâu 2011-ngièn), lâu thi-yit vi shâm-lièn O-yun-fi yí-mô-khiù nàm-chṳ́ tân-tá kôn-kiûn ke sién-sú. Kì hàn-yû ńg-chhṳ tho̍t-tet Chhiòn-Yîn Yí-mô-khiù Kûng-khôi Kím-phêu-soi kôn-kiûn (2004-ngièn, 2006-ngièn, 2007-ngièn, 2009-ngièn lâu 2012-ngièn), pông-chhu Chûng-koet koet-kâ yí-mô-khiù chhui lièn-siu̍k ńg-chhṳ tho̍t-chhí Thomas Pî (2004-ngièn, 2006-ngièn, 2008-ngièn, 2010-ngièn, lâu 2012-ngièn), lièn-siu̍k si-kài tho̍t-tet Sudirman Pî (2005-ngièn, 2007-ngièn, 2009-ngièn lâu 2011-ngièn. Nang-ngoi, Lìm Tân hàn-he Fà-khièu Thai-ho̍k kûng-khiung kón-lî ho̍k-yen 2006-kip ho̍k-sâng, Lìm Tân ke chhî-chṳ́ Chhia Hen-fông (謝杏芳) ya-he chhièn Yí-mô-khiù sṳ-kie kôn-kiûn. 
 




#Article 86: Steve Jobs (181 words)


Steve Jobs (Yîn-ngî: Steven Paul Jobs, 1955-ngièn 2-ngie̍t 24-ngit －2011-ngièn 10-ngie̍t 5-ngit) , Mî-koet sông-ngia̍p khí-chṳ́ khi̍p fat-mìn-kâ, Phìn-kó Kûng-sṳ̂ ke chhong-sṳ́-ngìn chṳ̂-yit, chên-ngim Túng-sṳ̀-chhòng khi̍p Chṳp-hàng-chhòng chṳt-vi, ya-he Pixar Thûng-va̍k ke chhóng-phan-ngìn pin chên-ngim Chṳp-hàng-chhòng.
 
Steve Jobs chhai 1970 ngièn-thoi ma̍t-khì lâu Phìn-kó Kûng-sṳ̂ nang-yit chhong-sṳ́-ngìn Stephen Wozniak khi̍p sú-ngim thèu-chṳ̂-chá Mike Markkula hia̍p-chhu khì-thâ-ngìn sat-kie, khôi-fat khi̍p siau-chhiû Apple II hì-lie̍t. Chhai 1980 ngièn-thoi chhû-khì, Steve Jobs he chui-chó khon-tó Xerox PARC ke Va̍t-chhú (mouse computing) khi-thûng thù-hìn yung-fu kie-mien ke sông-ngia̍p siâm-li̍t, pin chiông yin-yung Apple Lisa khi̍p yit-ngièn heu ke Macintosh thien-nó.
 

 
Chhai 1996-ngièn, Phìn-kó Kûng-sṳ̂ Túng-sṳ̀-fi kiet-ngi mâi-hâ NeXT Kûng-sṳ̂, kì chhai 2000-ngièn chhû-khì sṳ̀n-vì chṳn-sṳt CEO, tai-liâng Phìn-kó Kûng-sṳ̂ fî-fòng ke iPod, iPhone, iPad sṳ̀-thoi ke to-lòi.
Chhiùng 2003-ngièn chhû-khì,  Steve Jobs lâu Yî-sien Sṳ̀n-kîn Nui-fûn-pit Sè-pâu Liû (Islet Cell Neuroendocrine Tumor) chan-teu pat-ngièn, chui-chûng yî 2011-ngièn pat-ngie̍t chhṳ̀-ngim Chṳp-hàng-chhòng chṳt-vi, chhai kì thi-sâm chhṳ phiang-ká khì-kiên, Steve Jobs tông-sién vi Phìn-kó Kûng-sṳ̂ ke Túng-sṳ̀-fi Chú-sit. 
Chhai kì sên-fa̍t ke ngièn-thoi lî-mien, Steve Jobs pûn ngin-vì he thien-nó ngia̍p-kie lâu ngu-lo̍k ngia̍p-kie ke phiêu-chì-sin ngìn-vu̍t.




#Article 87: Thai-yòng-hi (135 words)


Thai-yòng-hi (太陽系, Yîn-ngî: Solar system) he yî Thai-yòng chok-vì chûng-sîm, lâu só-yû su-tó Thai-yòng ke chhûng-li̍t yok-suk thiên-thí ke si̍p-ha̍p thí: pat-khò Hàng-sên, chṳ-séu yit-pak liuk-sṳ̍p-ńg khò ke ví-sên, ńg-khò yí-kîn phièn-ngin chhut-lòi ke Ái-hàng-sên lâu vù-su ke Thai-yòng-hi séu thiên-thí. Séu thiên-thí pâu-koat Séu hàng-sên, Kú-pak-tai ke thiên-thí, Fùi-sên lâu Sên-chi chhṳ̀n-âi.
 
Kóng-ngi sông, Thai-yòng-hi ke liâng-vet pâu-koat Thai-yòng, si-khò lui-thi ke Nui-hàng-sên, yù tô-chúng séu ngâm-sa̍k chû-sṳ̀n ke Séu-hàng Sên-tai, si-khò chhûng-mân hi-thí ke ki-thai Ngoi hàng-sên, chhûng-mân pên-tung séu ngâm-sa̍k, pûn chhṳ̂n-cho Kú-pak-tai ke thi-ngi ke Séu thiên-thí khî. Chhai Kú-pak-tai chṳ̂-ngoi hàn-yû Vòng-tho Lì-san Phàn-mien lâu Thai-yòng-khiên, yî-khi̍p su̍k-yî ká-sat ke êu-thi̍t-yùn.
 
On-cheu Thai-yòng ke khî-lì, Thai-yòng-hi nui ke Hàng-sên chhṳ-si he ugdg9fy8fu9f8gxufsúi-sên, kîm-sên, thi-khiù, fó-sên, muk-sên, thú-sên, thiên-vòng-sên lâu hói-vòng-sên. Pat-khò hàng-sên chûng ke liuk-khò yû thiên-yèn ke ví-sên fàn-lau.




#Article 88: Yîn-koet Chóng-ló-fi Chhâi-fi (173 words)


Yîn-koet Chóng-ló-fi Chhâi-fi (英國長老會差會, Yîn-ngî:  English Presbyterian Mission)  he Yîn-koet Chóng-ló-fi chhai hói-ngoi ke chhòn-kau ki-kèu. 1847-ngièn, Yîn-koet Chóng-ló-fi Chhâi-fi khôi-sṳ́ hiong Chûng-koet chhòn-kau, Pîn Vî-liâm (賓威廉, ) chiap-su liá-yit sṳ́-min,  kì kîn-ko Hiông-kóng to-tha̍t Hà-mûn, kûng-chok sṳ̍p-ngièn heu, Sṳ̂ Ngièu-lî Mu̍k-sṳ̂ (施饒理牧師, Reverend George Smith) kâ-ngi̍p. 

Pîn Vî-liâm chhai Hà-mûn chhóng-kien Chûng-koet chui fàn-yùng ke chhòn-kau-khî chṳ̂-yit. Kì-têu kien-li̍p kau-thòng, ho̍k-káu lâu yî-yen. Yîn-koet Chóng-ló-fi Chhâi-fi tak-chhiam chhai Chûng-koet fat-chán si-ke chhòn-kau khî-vet: Hà-mûn khî, Sân-thèu khî, Thòi-nàm khî lâu Hak-kâ khî. Hak-kâ  khî yu kien-li̍p sâm-ke kí-tiám, fûn-phe̍t vi Ńg-kîn-fu (五經富, kîm-ha su̍k-yî Kóng-tûng-sén Ket-sî-yen), Sâm-hò-pà (三河壩, kîm-ha su̍k-yî Kóng-tûng-sén Thai-phû-yen) lâu Sông-hông-yen (kîm-ha su̍k-yî Fuk-kien-sén).  

Ńg-kîn-fu Hak-kâ khî kau-vu chhai Ki Tô-na̍p, Lí Vî-liâm tén-ngìn khôi-chhóng chṳ̂-heu, fat-chán khoai-suk, kien-li̍p kî-tuk-thù lî-pai-thòng. fuk-yîm yî-yen, sṳ̀n-ho̍k-yen, nàm-káu, ńg-káu. Kì-têu tû-nèn pó-chhṳ̀ vún-thin ke fat-chán. 
Ki Tô-na̍p ngia̍t-sîm ngiên-kiu Hak-kâ ngî-ngièn, chhai Chûng-koet tông-thi ngìn-sṳ Phàng Kín-kô (彭景高) tén-ngìn ke hia̍p-chhu hâ chên yî 1905-ngièn phiên-chho̍k chhut-pán Hak-Yîn Chhṳ̀-tién (《客英詞典》Yîn-ngî: A Chinese-English Dictionary, Hakka Language as Spoken in Kwangtung Province ) .




#Article 89: Nò-vî-ngî (102 words)


Nò-vî-ngî (norsk) he German Ngî-chhu̍k ke yit-ke fûn-kî, phû-phiên thûng-yung yî Nò-vî, ya-he Nò-vî ke kôn-fông ngî-ngièn. Nò-vî-ngî lâu Sui-tiên-ngî lâu Tân-ma̍k-ngî sṳ̍p-fûn siông-khiun, chhâu-lien liá sâm-chúng ngî-ngièn ke ngìn ya-he cho-tet fu-siông fu-siông kiêu-thûng. Tân-ma̍k-ngî chhiùng 16 Sṳ-ki chṳ 19 Sṳ-ki khì-kiên yit-chhṳ̍t he Nò-vî thi-khî ke phêu-chún sû-siá ngî-ngièn, chṳ-to khiûn-thoi ke Nò-vî-ngî fat-chán yit-chhṳ̍t tû-yû su-liáu oi-koet chú-ngi, sàng-hiông kak-ngòi yî-khi̍p Nò-vî vùn-ho̍k-sṳ́ só yáng-hióng.
  
Kîn-kí Nò-vî fap-li̍t lâu chṳn-fú chṳn-chhet, kîm-ha ke Nò-vî-ngî yû lióng-tho sû-siá hìn-sṳt, fûn-phe̍t he “Sû-mien Nò-vî-ngî ” () lâu “Sîn Nò-vî-ngî” (). Lióng-chúng sû-siá Nò-vî-ngî ke hìn-sṳt thoi-péu kit-chin ke sû-siá péu-tha̍t fông-sṳt. 

  




#Article 90: Kazakh-ngî (105 words)


Kazakh-ngî (қазақ тілі/qazaq tili/قازاق تىلى‎) su̍k-yî Altai Ngî-ne Turk Ngî-chhu̍k he Kazakh-chhu̍k só sṳ́-yung ke ngî-ngièn, lâu khì-thâ su̍k Turk Ngî-chhu̍k ke mìn-chhu̍k ngî-ngièn siông-tông chiap-khiun.Kazakh mìn-chhu̍k he yu kú-thoi Vû-sûn, Thu̍t-kiâ, Khie-tan, Mùng-kú tén phu-chhu̍k chhai chhòng-khì siông-chhu chûng fat-chán ke, Kazakh-ngî kóng-yit fûn-phu chhai pâu-koat Kazakhstan, Chûng-koet Sîn-kiông yî-khi̍p chhièn Sû-lièn thi-khî chhai-nui ke Chûng-Â thi-khî.

Kazakh-chhu̍k ngièn-lòi sṳ́-yung Kú-thoi Thu̍t-kiâ ke Thu̍t-kiâ Sṳ-mû vi kî-chhú ke vùn-sṳ, heu-lòi kói-cho yin-yung Â-lâ-pak Sṳ-mû. Chhièn Sû-lièn kin-nui ke Kazakh-chhu̍k yî 1940-ngièn chhái-yung Kyril Sṳ-mû vi kî-chhú ke vùn-sṳ; Chûng-koet kin-nui yî 1964-ngièn khôi-sṳ́ sṳ́-yung Lâ-tên Sṳ-mû vi kî-chhú ke khiung-yû ngi-sṳ̍p-si ke phú-yîm sṳ-mû.

  




#Article 91: Esperanto (106 words)


Esperanto he chui kóng-yit sṳ́-yung ke ngìn-kûng ngî-ngièn. Pô-làn Ngién-khô Yî-sên L. L. Zamenhof chin-hàng sṳ̍p-ngièn ke chhóng-chok heu chhai 1887-ngièn chhóng-li̍p liá-ke ngî-ngièn ke kî-chhú. Esperanto ke miang-miàng lòi-chhṳ Doktoro Esperanto. Liá-he Zamenhof thi-yit-chhṳ chhut-pán sṳ̀ só sṳ́-yung ke pit-miàng. Chui-chó, Zamenhof pûn liá-mùn ngî-ngièn chhí-miàng chṳ́-he La Lingvo Internacia (koet-chi ngî-ngièn). Esperanto ke thin-vi he koet-chi phú-chhu ngî-ngièn, m̀-he yung-lòi thoi-thi sṳ-kie sông yí-kîn chhùn-chhai ke ngî-ngièn.  Zamenhof ke muk-phêu he chhóng-li̍p yit-chúng kién-tân yùng-yi ho̍k-voi yì-yèn lìn-fa̍t ke ngî-ngièn, yit-chúng phû-sṳ ke thi-ngi ngî-ngièn, yung-lòi chhiuk-chin sṳ-kie fò-phìn khi̍p koet-chi liáu-kié. Kîn-kí kû-kie, nèn liù-li sṳ́-yung Esperanto chá yok sṳ̍p-van chṳ lióng-pak-van ngìn.

  




#Article 92: Jimmy Wales (124 words)


Jimmy Wales (), he Wikipedia chhong-sṳ́-ngìn chṳ̂-yit, Wikimedia chúng-kîn-lî, thùng-sṳ̀ yúng-yû yit-ke chhṳ̂n-cho Wikia ke yàng-li kûng-sṳ̂. Jimmy Wales chó-ngièn sṳ̀n-li̍p ko Bomis miàng-chhṳ̂n ke fu-lièn-mióng kûng-sṳ̂, pin-chhiâ chhai 2000-ngièn 3-ngie̍t thûi-chhut ko mióng-sông pak-khô chhiòn-sû kie-va̍k, chhṳ̂n-cho Nupedia (Wikipedia ke chhièn-sṳ̂n) . M̀-ko Nupedia ke nui-yùng he oi kîn-ko kok fông-mien ke chôn-kâ phìn-sṳ́m, kiám-chhà khok-thin liáu-heu chhòi-nèn fat-phu, só-yî chin-chán ko-chhàng siông-tông man. 2001-ngièn 1-ngie̍t yung Wiki ngiôn-khien chok-vì pak-khô chhiòn-sû phìn-thòi, tet-tó Jimmy Wales thùng-yi chṳ̂-heu, fat-hí nang yit-ke hêm-cho Wikipedia ke kie-va̍k. Wikipedia yù chung-tô ngie̍t-sîm chhâm-kâ-chá chhṳ̀-siu̍k fat-chán. 2003-ngièn Jimmy Wales chhóng-li̍p Wikimedia Kî-kîm-fi, ki-siu̍k chṳp-hàng Wikipedia kie-va̍k. Kîm-ha Wikipedia yí-kîn fat-chán sṳ̀n-vì muk-chhièn chhiòn-khiù chui-thai ke mióng-sông pak-khô chhiòn-sû, chṳ-yî Nupedia chhiu chhai 2003-ngièn 9-ngie̍t kiet-suk lâu lì-sien.




#Article 93: Kuala Lumpur (257 words)


Kuala Lumpur (Mâ-lòi-ngî: Kuala Lumpur, Hon-ngî: 吉隆坡) he Mâ-lòi-sî-â ke sú-tû kiâm chui-thai sàng-sṳ. Kîn-kí 2012-ngièn thúng-kie, sàng-sṳ mien-chit tha̍t-tó 243 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu yok-yû 160-van ngìn. Thai Kit-lùng-po he yit-ke yû 720-van ngìn ke thai tû-fi-khî, ya-he Mâ-lòi-sî-â ngìn-khiéu lâu kîn-chi sṳ̀n-chóng chui khoai-suk ke tû-fi-khî. 

Kuala Lumpur chhai Mâ-lòi Pan-tó sî-ngan, vi Selangor fàn-lau.  Kuala Lumpur va̍k-hot yî Kuala Lumpur Lièn-pâng Chhṳ̍t-hot-khî, vi Mâ-lòi-sî-â sâm-ke Lièn-pâng Chhṳ̍t-hot-khî chṳ̂-yit, yù Lièn-pâng Chṳn-fú chhṳ̍t-chiap kón-hot. 

Kuala Lumpur he Mâ-lòi-sî-â koet-fi só-chhai thi, Mâ-lòi-sî-â Koet-kâ Ngièn-sú ke kôn-tai. Kuala Lumpur chên-kîn he Lièn-pâng Chṳn-fú hàng-chṳn chûng-sîm lâu Mâ-lòi-sî-â Lièn-pâng fap-yen só-chhai thi, than-he 1999-ngièn yí-kîn chhiên-vông Putrajaya, phu-fun hàng-chṳn phu-mùn hàn-chhôi Kuala Lumpur. Kuala Lumpur he sú-tû ya-he chhung-yeu thai-sàng, he Mâ-lòi-sî-â vùn-fa, chhòi-chṳn lâu kîn-chi ke chhùng-sîm, pûn phìn-sṳ́m vi chhiòn-khiù sàng-sṳ. Ngoi-kâu Chṳn-chhet kûng-pu 2010-ngièn chhiòn-khiù sàng-sṳ chṳ́-su, Kuala Lumpur vi-kî thi 48-miàng, kîn-chi lâu sa-fi kói-kiet siông-kôan ke kói-kiet sàng-sṳ chṳ́-su vi-kî thi 67-miàng.

Kîn-kí 2000-ngièn ke thúng-kie su-kí, Kuala Lumpur mien-chit tha̍t-tó 243.65 phìn-fông kûng-lî, sṳ-khî ngìn-khiéu 1,479,388, lièn thùng Klang-hò liù-vet ke ngìn-khiéu yok-yû 400-van.
Kuala Lumpur he fà-ngìn ke chú-yeu chhòn-thúng chhi-kî thi chṳ̂-yit, to 1970 ngièn-thoi sṳ̀ fà-ngìn hàn-he cham-hi Kit-lùng-po ngìn-khiéu ke tô-su, hien-chhai fà-ngìn yok cham Kit-lùng-po thi-khî chúng ngìn-khiéu ke 42%, vi tông-thi chú-yeu chhu̍k-yì chṳ̂-yit.

Koet-kâ Thung-vu̍t-yèn lâu Súi-chhu̍k-kón (National Zoo and Aquarium): Vi-yî Kuala Lumpur tûng-pet mien sṳ̍p-sâm kûng-lî chhú, nui yû thai-yok lióng-pak chúng thung-vu̍t, fî-khìm, phà-chhùng, súi-chhu̍k-kón chet yû pat-sṳ̍p chúng hói-yòng khi̍p thâm-súi sâng-vu̍t. Chhai khì kóng-fat ke fam-vì nui hàn-yû yit-ke hói-sṳ̂-kón. 




#Article 94: New York Sṳ (259 words)


New York Sṳ (Yîn-ngî: New York City) fe̍t-chá ham-cho Néu-yok-sṳ, he Mî-koet ngìn-khiéu chui-tô ke sàng-sṳ, ya-he chhiòn sṳ-kie chui-thai ke Tû-fi-khî chṳ̂-yit ——New York Tû-fi-khî ke fu̍t-sîm. Yì yit-ke sṳ-ki yî-lòi, New York chhai sông-ngia̍p lâu kîm-yùng ke fông-mien fat-fî ki-thai ke chhiòn-khiû yáng-hióng-li̍t. Néu-yok he yit-chho Sṳ-kie-kip sàng-sṳ, chhṳ̍t-chiap yáng-hióng chho̍k chhiòn-khiû ke kîn-chi, kîm-yùng, mòi-thí, chṳn-chhṳ, kau-yuk, khì-chûng Lièn-ha̍p-koet chúng-phu ya vi-yî liá-ke sàng-sṳ, ku-só New York ya pûn kûng-ngin vi sṳ-kie chṳ̂ tû. Kì vi-yî New York tûng-nàm-phu.
 
New York-sṳ he Mî-koet chui-thai sàng-sṳ khi̍p thi-yit thai kóng, thùng-sṳ̀ Thai New York ya-he sṳ-kie thi-si thai Tû-fi-khî, vi-yî Mî-koet Thai-sî-yòng hói-ngan ke tûng-pet-phu. Liá-sṳ yû Manhattan, Queens, Brooklyn,The Bronx, Staten-tó ńg-ke hàng-chṳn-khî. Chhai ngìn-khiéu fông-mien, New York ya-he chhiòn Mî-koet ngìn-khiéu chui me̍t-si̍p ke chhung-yeu sàng-sṳ, kû-kie yok yû 8,244,910-ngìn kî-chhu chhai 790 phìn-fông kûng-lî ke thú-thi sông.

New York-sṳ yù Hò-làn-ngìn yî 1624-ngièn kien-li̍p, chok-vì sông-ngia̍p ke kâu-yi chhàm, tông-sṳ̀ liá-thi pûn chhṳ̂n-cho Nieuw Amsterdam. New York chên-kîn he Mî-koet sú-tû, 1790-ngièn Philadelphia sṳ̀n-vì sú-tû heu, sṳ̀n-vì Mî-koet chui-thai ke sàng-sṳ. 
 

Êu-chû-ngìn yî 1524-ngièn Giovanni da Verrazzano fat-hien New York, tông-sṳ̀ yok ńg-chhiên chak Lenape-chhu̍k ngìn yit-chhṳ̍t kî-chhu chhai khî-vet. 1613-ngièn, Hò-làn-ngìn kien-li̍p Nieuw Amsterdam lâu Nieuw Nederland. 1640-ngièn, Peter Stuyvesant pûn yin-min vi chû-chóng, 1652-ngièn pún chhṳ̍t-mìn-thi tet-tó chhṳ-chhṳ-khièn. 1664-ngièn, Yîn-koet chṳ̂n-fu̍k liá-chak chhṳ̍t-mìn-thi lâu kói-miàng vi New York , yîn-vi Yîn-koet chó-chhiu yí-kîn yû sàng-sṳ miàng-è vi York. Hò-làn-ngìn yî 1673-ngièn 8-ngie̍t sû-fu̍k liá-chak chhṳ̍t-mìn-thi, pûn sàng-sṳ kói-miàng New Orange, yèn-heu chhai 1674-ngièn 11-ngie̍t liá-chak chhṳ̍t-mìn-thi chhiu yún-kiú pûn kot-ngiong pûn Yîn-koet.




#Article 95: Auckland Vùn-fap Ho̍k-káu (101 words)


O-khiet-làn Vùn-fap Ho̍k-káu  (Yîn-ngî: Auckland Grammar School) he Néu Sî-làn yû 140-ngièn li̍t-sṳ́ ke kûng-li̍p nàm-chṳ́ chûng-ho̍k. Chêu-sû kiú-ngièn-kip chṳ sṳ̍p-sâm ngièn-kip ke ho̍k-sâng. 2008-ngièn ho̍k-káu yû 2483-miàng ho̍k-sâng, khì-chûng pâu-koat phu-fun ki-suk vi-yî ho̍k-káu fu-khiun ke Tibbs House ke káu-ngoi ki-suk  ho̍k-sâng, sṳ́ O-khiet-làn Vùn-fap Ho̍k-káu sṳ̀n-vì Néu Sî-làn chui-thai ke ho̍k-káu chṳ̂-yit. O-khiet-làn Vùn-fap Ho̍k-káu he pûn khon-cho Néu Sî-làn miàng-káu chṳ̂-yit, ho̍k-sâng li̍t-ngièn ho̍k-su̍t sṳ̀n-chit chhai chûng-ho̍k phài-miàng sông miàng-lie̍t chhièn-màu, thùng-sṳ̀ mî-ngièn chhai thí-yuk fông-mien ya-he tet-tó chióng-sóng.  Ho̍k-káu pín-chhṳ̀ ngiàm-kiún ke ho̍k-su̍t  kau-yuk lâu khien-chhiòn ho̍k-ngia̍p kin-chên ke lî-ngiam, thì-chhong chîn-yîn-chṳ kau-yuk khi̍p ho̍k-sâng chhiòn-nèn fat-chán.




#Article 96: Melbourne (160 words)


Melbourne  (Yîn-ngî: Melbourne) he vi-yî Au-chû tûng-ngan Victoria nàm-phu  ke yit-chho sàng-sṳ. Melbourne he Victoria sú-fú lâu chui-thai sàng-sṳ, he Au-chû ngìn-khiéu phài-miàng ke thi-ngi thai sàng-sṳ. Thai Melbourne thi-khî mien-chit tha̍t-tó 8,806 phìn-fông kûng-lî, he chhiòn-khiù chui kóng-thai  ke tû-fi-khî chṳ̂-yit. Melbourne tûng-ông sông-ngia̍p-khî he cháng-ke thai tû-fi-khî ke chûng-sîm, kîn-ko 1993-ngièn ke hàng-chṳn kói-chṳ heu, hien-chhai tûng-ông sông-ngia̍p-khî ngìn-khiéu yok 20,000. Tûng-ông sông-ngia̍p-khî vi-chhú kóng-vân ke pet-tôn, he Yarra-hò hò-khiéu-vân. Sṳ-mìn thai-tô-sṳ kî-chhu chhai tûng-ông sông-ngia̍p-khî chû-piên, thai tû-fi-khî 2012-ngièn khiung-yû 425-van ngìn. Tû-fi-khî yù Melbourne khi̍p 31-ke thi-fông chṳn-fú khî-vet chû-sṳ̀n. Melbourne pûn yì vi Au-chû ke vùn-fa sú-tû, thùng-sṳ̀ he chhiòn-koet ke vùn-fa, sông-ngia̍p, kau-yuk, ngu-lo̍k, thí-yuk khi̍p lî-hàng chûng-sîm. Melbourne chhai fu̍k-chông, ngi-su̍t, yîm-ngo̍k, thien-sṳ chṳ-chok, thien-yáng khi̍p vú-tho liâng-vet yîn-liâng Au-chû. Melbourne chên-kîn kí-phan ko 1956-ngièn ha-kui Olympic Yun-thung-fi lâu 2006-ngièn  Yîn Lièn-pâng Yun-thung-fi. 2008-ngièn Melbourne tet-tó Yîn-koet Loughborough Thai-ho̍k ke Chhiòn-khiù-fa lâu Sṳ-kie-kip Sàng-sṳ Ngiên-kiu Séu-chû lâu Mióng-lok phìn-ka vi Thi-yit-kip Sṳ-kie Tû-sṳ. 




#Article 97: Queensland (120 words)


Queensland (State of Queensland), vi-yî Au-chû ke tûng-pet-phu, mien-chit he Au-chû ke thi-ngi thai chû, ngìn-khiéu phài-miàng chhiòn Au-chû thi-sâm. Kîn-kí 2007-ngièn 12-ngie̍t thúng-kie, Queensland ngìn-khiéu yí-kîn thu̍t-pho  4,380,000 ngìn, cham-hi chhiòn-koet chúng ngìn-khiéu ke 20%. Queensland thi-yit thai sàng vi sú-fú Brisbane, ngìn-khiéu 1,007,900 (2007-ngièn 3-ngie̍t sú-kí) , thai tû-fi-khî ngìn-khiéu yok lióng-pak-van. Thi-ngi thai sàng he kôn-kông chhung-chṳ́n Gold Coast, ngìn-khiéu 58.3-van (2007-ngièn 10-ngie̍t sú-kí)

Queensland yû siông-tông kóng-thai ke thi-khî vi-yî ngie̍t-tai, sṳn-sán khóng-vu̍t lâu súi-kó, kî-mìn ngie̍t-oi yun-thung, su yû Yòng-kông chṳ̂ chû (Sunshine State) ke mî-chhṳ̂n.

Queensland yî nùng-ngia̍p vi chú-yeu mo-yi sán-phín, vi Au-chû ngiù-nen, kâ-pî, yên-chhó, thì-thèu, muk-chhòi, thèu-lui, phìn-kó, khiûng-tsiâu, vòng-lî, muk-kôa, Lai-kî, Mong-kó, kuk-vu̍t, kâm-tsà, mièn-fâ tén sán-phín ke chú-yeu sán-thi.




#Article 98: Sa̍k-yù (104 words)


Sa̍k-yù (石油, Yîn-ngî:  Petroleum), he yit-chúng tsam-tshiû ke, chhṳ̂m hot-set Yi̍t-thí. Sông-chhèn phu-fun thi-khî yû sa̍k-yù tú-chhùn. Kì yù m̀-thùng ke Thàn-khîn Fa-ha̍p-vu̍t fun-ha̍p chû-sṳ̀n, khì chú-yeu chû-sṳ̀n sṳ̀n-fun he vàn-thâng, chṳ̂-ngoi sa̍k-yù chûng hàn-yû hàm Liù-vòng, Yòng, Tham, Lìn, Fàm tén ngièn-su. M̀-ko m̀-thùng ke yù-thièn ke sa̍k-yù sṳ̀n-fun lâu 
ngoi-mau cho-tet khî-fûn chṳ̂n-thai. Sa̍k-yù chú-yeu pûn yung-lói chok-vì Yên-yù lâu Khì-yù, Yên-liau lâu Khì-yù chû-sṳ̀n muk-chhièn sṳ-kie sông chui chhung-yeu ke yit-chhṳ nèn-ngièn chṳ̂-yit. Sa̍k-yù ya-he fa-hok kûng-ngia̍p-phín li-yì yùng-yi̍t, fa-phì, sat-chhùng-chì lâu Sṳ̀-liau tén ke ngièn-liau. Kîm-ha 88% khôi-chhái ke sa̍k-yù pûn yung-chok Yên-liau, khì-thâ ke 12%chok-vi fa-hok kûng-ngia̍p ke ngièn-liau.




#Article 99: Hà Nội (102 words)


Hà Nội Sṳ  (Ye̍t-nàm-ngî: Thành phố Hà Nội) he Ye̍t-nàm Sa-fi Chú-ngi Khiung-fò-koet ke sú-tû, vi-yî Ye̍t-nàm pet-phu, Fùng-hò Sâm-kok-chû sî-pet-phu, Fùng-hò yu-ngan. Yîn-vi chhú Fùng-hò lâu Tô Lịch Kông  (Ye̍t-nàm-ngî: Sông Tô Lịch) chṳ̂-kiên yì tet-miàng Hà Nội (河內, Hò-nui). Si-chû fûn-phe̍t lâu Bắc Giang, Bắc Ninh, Bắc Kạn, Vĩnh Phúc chiap-yòng. Hà Nội he Ye̍t-nàm ke kûng-ngia̍p, vùn-fa chûng-sîm, thùng-sṳ̀ ya-he Ye̍t-nàm li̍t-sṳ́ kú-tû, khì yúng-yû yit-chhiên tô-ngièn li̍t-sṳ́, chhiùng sî-ngièn 11 Sṳ-ki chhiu-he Ye̍t-nàm chṳn-chhṳ, kîn-chi lâu vùn-fa chûng-sîm, sṳ-khî li̍t-sṳ́ vùn-vu̍t fûng-fu, miàng-sṳn kú-chiak phiên-pu. Ngìn-khiéu yok 6,448,837-ngìn (2009-ngièn), tô-vi Kîn-chhu̍k. Hà Nội chiông kí-phan 2019-ngièn Â-chû Yun-thung-fi.




#Article 100: Kôn-fông ngî-ngièn (107 words)


Kôn-fông ngî-ngièn he yit-ke koet-kâ fe̍t-chá thi-khî ke kûng-mìn lâu khì chṳn-fú kî-kôan thûng-sín sṳ̀ sṳ́-yung ke ngî-ngièn. Yit-ke koet-kâ ke kôn-fông ngî-ngièn yit-pân chhiùng sṳ́-yung fam-vì chui-kóng khi̍p sṳ́-yung ngìn-su chui-tô ke ngî-ngièn chûng sién-chet yit-chúng fe̍t-he kí-chúng. Mêu-chúng koet-kâ chṳ́-yû yit-ke kôn-fông ngî-ngièn, ya-yû koet-kâ mò fap-thin chṳn-sṳt ke kôn-fông ngî-ngièn. Mî-koet yû sâm-sṳ̍p chû chiông Yîn-ngî thin-vi Kôn-fông ngî-ngièn, than-he Mî-koet Lièn-pâng ke fap-li̍t chûng pin mò tui Kôn-fông ngî-ngièn ke kûi-thin. M̀-ko yîn-vi Mî-koet ke hièn-fap tén chhung-yeu fap-li̍t he yung Yîn-ngî siá-ke, só-yî Yîn-ngî he sṳ̍t-chi sông ke Kôn-fông ngî-ngièn. Chhai Chûng-koet ke mìn-chhu̍k chhṳ-chhṳ thi-fông, séu-su mìn-chhu̍k ngî-ngièn ya-he Kôn-fông ngî-ngièn.




#Article 101: Montréal (147 words)


Montréal he yit-chho vi-yî Kâ-nâ-thai Québec sî-nàm-phu ke sàng-sṳ, chú-yeu vi-yî Saint Lawrence-hò chûng ke Montréal-tó khi̍p chû-vì séu-tó-sông. Kîn-kí 2011-ngièn ngìn-khiéu phú-chhà, Montréal ngìn-khiéu yok 3,407,963-ngìn, he Québec-sén nui chui-thai sàng-sṳ, Kâ-nâ-thai thi-ngi thai sàng-sṳ khi̍p Pet-Mî thi-sṳ̍p-ńg thai sàng-sṳ. Montréal yit-chhṳ̀ lòi-ngièn yî chûng-kú Fap-ngî Mont Réal, yi-sṳ vi Fòng-kâ-sân. Fap-ngî he Montréal ke kôn-fông ngî-ngièn, ya-he sàng-sṳ nui chui sòng-yung ke ngî-ngièn, sṳ́-yung ngìn-khiéu cham sàng-sṳ chúng ngìn-khiéu ke 60.5%, sṳ́-tet Montréal sṳ̀n-vì sṳ-kie sông thi-ngi thai Fap-ngî sàng-sṳ. 
Montréal siên-chhièn he Kâ-nâ-thai kîn-chi sú-tû, yúng-yû chui-tô ke ngìn-khiéu khi̍p chui fat-tha̍t ke kîn-chi, than-he chhai 1976-ngièn pûn Ontario-sén ke Tô-lùn-tô chhêu-ko. Kîm-ngit Montréal yìn-yèn he Kâ-nâ-thai chui chhung-yeu ke kîn-chi chûng-sîm chṳ̂-yit, hòng-khûng kûng-ngia̍p, kîm-yùng, sat-kie, thien-yáng kûng-ngia̍p tén hàng-ngia̍p fat-tha̍t. Montréal pûn ngin-vì he sṳ-kie chui sṳt-ha̍p kî-chhu sàng-sṳ chṳ̂-yit, pin pûn Lièn-ha̍p-koet kau-yuk, khô-ho̍k khi̍p vùn-fa chû-chṳt ngin-thin vi sat-kie chṳ̂-sàng.




#Article 102: Toronto (176 words)


Tô-lùn-tô (多倫多, Yîn-ngî: Toronto) he Kâ-nâ-thai Ontario-sén ke sú-fú, chhô-lo̍k chhai Ontario-fù sî-pet ngan ke Nàm Ontario thi-khî. Kîn-kí 2012-ngièn chhit-ngie̍t ke Kâ-nâ-thai ngìn-khiéu phû-chhà, Tô-lùn-tô-sṳ ngìn-khiéu tha̍t-tó 2,790,060-ngìn, vi Kâ-nâ-thai chui-thai sàng-sṳ, chhêu-ye̍t Chi-kâ-kô sṳ̀n-vì Pet-Mî thi-si thai sàng-sṳ. Tô-lùn-tô-sṳ he Thai Tô-lùn-tô Thi-khî ke sîm-chhong thi-khî, ya-he Ontario-sén nàm-phu ngìn-khiéu chhiû-me̍t-khî (chhṳ̂n-cho Kîm Mâ-thài Thî-khî) ke yit-phu-fun. Sàng-sṳ khî yû 5,132,794-chak kî-mìn. Chhai 2011-ngièn ngìn-khiéu phû-chhà chûng, Toronto ngìn-khiéu phû-chhà-khî yû 5,583,064-chak kî-mìn, yì fu̍k-koi fam-vì pí-káu kóng ke Thai Tô-lùn-tô Thi-khî chet yû 6,054,191-miàng kî-mìn.
Chok-vi Kâ-nâ-thai ke kîn-chi chûng-sîm, Tô-lùn-tô he yit-ke Sṳ-kie-kip Sàng-sṳ, ya-he sṳ-kie-sông chui-thai ke kîm-yùng chûng-sîm chṳ̂-yit. Tô-lùn-tô chhai kîn-chi sông ke liâng-siên thi-vi chhai-yî kîm-yùng, sông-ngia̍p fu̍k-vu, thien-sin, yî-hòng, kâu-thûng yun-sû, mòi-thí, ngi-su̍t, thien-yáng, thien-sṳ chṳ-chok, chhut-pán, ngiôn-thí, yî-yo̍k ngiên-kiu, kau-yuk, lî-yù, thí-yuk tén sán-ngia̍p. Tô-lùn-tô chṳn-khèn kâu-yi-só he sṳ-kie thi-chhit thai kâu-yi-só, chúng-phu sat-chhai sṳ-nui, yû tô-su Kâ-nâ-thai kûng-sṳ̂ chhai Tô-lùn-tô sông-sṳ. Tô-lùn-tô ke koet-chi-sin ngìn-khiéu thí-hien chhut kì he chhièn-vông Kâ-nâ-thai yì-mìn ke chhung-yeu lo̍k-kiok tiám. Tô-lùn-tô tông-thi ke fà-khièu khi̍p fà-yí ngìn-khiéu tha̍t-tó si-sṳ̍p-van. 




#Article 103: Wernher von Braun (114 words)


Wernher von Braun (1912-ngièn 3-ngie̍t 23-ngit －1977-ngièn 6-ngie̍t 16-ngit) Tet-koet fó-chien chôn-kâ, ngi-sṳ̍p sṳ-ki thai-khûng sṳ-ngia̍p ke siên-khi chṳ̂-yit. Chên he chho̍k-miàng ke V1 lâu V2 Fó-chien ke chúng sat-kie-sṳ̂. Nazi Tet-koet chan-phai heu, Mî-koet kiûn-chhui chiông kì-ke sat-kie chû-chṳt tai-to Mî-koe. Yì-kî Mî-koet heu tâm-ngim Mî-koet Thai-khûng Chúng-shu ke thai-khûng ngiên-kiu khôi-fat hong-muk ke chú sat-kie-sṳ̂, chú-chhṳ̀  sat-kie Â-pô-lò 4-ho ke yun-chai fó-chien. NASA yung yî-ha ke kóng-fap hìn-yùng von Braun: Kì he li̍t-sṳ́  song chui ví-thai ke fó-chien khô-ho̍k-kâ. Kì chui-thai sṳ̀n-chhiu he chhai tâm-ngim NASA George C. Marshall Thai-khûng Fî-hàng Chûng-sîm  chúng chṳ́-fî sṳ̀ , chú-chhṳ̀  Saturn V ke ngiên-fat, sṳ̀n-kûng chhai 1969-ngièn 7-ngie̍t thi-yit-kài tha̍t-sṳ̀n ngìn-lui tên-liu̍k ngie̍t-khiù ke chong-kí.




#Article 104: Lì Li̍t-kî (100 words)


 Lì Li̍t-kî (黎力基, Tet-ngî: Rudolf Christian Friedrich Lechler，1824-ngièn 7-ngie̍t 26-ngit －1908-ngièn 3-ngie̍t 29-ngit), Tet-koet Kî-tuk-kau Sîn-kau lòi Chûng-koet ke chhòn-kau-sṳ, Pâ-set-fi chhai Chûng-koet ke chú-yeu liâng-thô-ngìn chṳ̂-yit. Lì Li̍t-kî chhai Chûng-koet ńg-sṳ̍p-ngi ngièn (1847-ngièn -1899-ngièn). 1874-ngièn pûn sién-cho Chûng-koet Pâ-set-fi liâng-siu, lâu thùng-kûng chhai Hak-kâ thi-khî kien-li̍p ńg-sṳ̍p-yit só chhòn-kau-cham, ńg-sṳ̍p-liuk kiên ho̍k-káu. Su-sé chá chhêu-ko lióng-chhiên tô-ngìn. Kì chhai 《Lechler-Medhurst Hia̍p-ngi》(Lechler-Medhurst Accord) chṳ̂-ha hia̍p-chhu Hak-kâ Kî-tuk-thù thò-nan-chá yì-sái thin-kî to tûng-nàm-â koet-kâ. Lì Li̍t-kî tui Chûng-koet vùn-fa lâu Chûng-koet chat-ho̍k yû chhṳ̂m-ngi̍p ke ngiên-kiu ngin-sṳt, hiáu-tet kóng liù-li ke tông-thi Hak-kâ fông-ngièn lâu fân-yi̍t 《Mâ-thai-fuk-yîm》khi̍p 《Lu-kâ-fuk-yîm》 ke sṳn-kîn yi̍t-pún.




#Article 105: Nazi Tet-koet (232 words)


Nazi Tet-koet he 1933-ngièn chṳ 1945-ngièn khì-kiên Adolf Hitler khi̍p khì só liâng-thô ke Nazi-tóng só thúng-chhṳ ke Tet-koet. Nazi Tet-koet yû lióng-ke kôn-fông koet-miàng, fûn-phe̍t vi 1933-ngièn chṳ 1939ngièn sṳ́-yung ke Thi-sâm Ti-koet(Tet-ngî: Drittes Reich) lâu 1939-ngièn chṳ 1945-ngièn ke Thai Tet-koet Ti-koet (Tet-ngî: Großdeutsches Reich). 1933-ngièn 1-ngie̍t 30-ngit, sṳ̀ -ngim Lien-pang Thai Chúng-thúng Paul von Hindenburg ngim-miang Nazi-tong tóng-khwui Hitler vi chúng-lî. 1934-ngièn 8-ngie̍t 2-ngit, Hindenburg phiàng-sí, Hitler sṳ̀n-vì ngièn-sú kiâm Ti-koet chúng-lî. Liá-he Nazi-tong chhai chhiòn-koet kien-li̍p thúng-chhṳ ke khôi-tôn. Chhai Nazi-tong thúng-chhṳ Tet-koet khì-kiên, Tet-koet koet-nui ke Yî-lun pûn siên-chhòn phu-chóng Joseph Goebbels só khúng-chṳ. Kiûn-sṳ, chúng-chhu̍k-ho̍k, ngìn-khiéu chṳn-chhet tén pûn chok-vi kau-yuk chhung-tiám, thùng-sṳ̀  fu-ńg chhiu-ngia̍p lâu su kau-yuk ke kî-fi kám-séu. Nazi Tet-koet he 1936-ngièn Ha-kui O-lìm-phit-khiet Yun-thung-fi ke kí-phan koet.
Nazi Tet-koet ke li̍t-sṳ́  he yit-thon khok-chông ke li̍t-sṳ́ . O-thi-li chhai 1938-ngièn lâu Tet-koet pìn-ha̍p, yit-ngièn heu Nazi Tet-koet khúng-chṳ Chia̍p-khiet-sṳ̂-lo̍k-fa̍t-khiet. 1939-ngièn 9-ngie̍t, Nazi Tet-koet ngi̍p-chhîm Pô-làn, thiâu-hí Thi-ngi-chhṳ Sṳ-kie Thai-chan. 1941-ngièn Nazi Tet-koet tui Sû-lièn siên-chan, fat-thung Sû-Tet chan-chên. Chhai 1943-ngièn chô-to yit-lièn-chhon ke sṳt-phai heu, Nazi Tet-koet kiûn-chhui khôi-sṳ́  tak-chhiam chon-kûng vi-sú. Tet-koet sàng-sṳ chô-su mùng-kiûn thai kûi-mù vâng-cha, yì-yèn sùi-tén chan-chên ke chin-hàng, Tet-kiûn ya mien-lìm chṳ̂-ngièn tón-khiat mun-thì. 1945-ngièn chhû, sî-fông mùng-koet chhṳ-sî-hiong-tûng, yì Sû-lièn chet chhṳ-tûng-hiong-sî put-thon thôi-chin. Si-ngie̍t, Sû-lièn kiûn-chhui kûng-ngi̍p Pak-lìm, Hitler chhṳ-sat. Ńg-ngie̍t Tet-koet thèu-hòng, lìm-sṳ̀  chṳn-fú kien-li̍p. Liuk-ngie̍t, mùng-kiûn fûn-khî cham-liâng Tet-koet, Nazi Tet-koet me̍t-mòng.




#Article 106: Lùi-kûng (100 words)


Luì-kûng (靁公) he chhṳ-kie hien-siong, chhai hi-siong-ho̍k tú chṳ́ yîn-vi sám-thien thûng-ko sṳ̀  théu-piong kô-nèn liòng, chiông chû-vì ke khûng-hi kip-hia̍k phong-chong sán-sên chhûng-kit, chhiùng yì hìn-sàng ke sang-pô, yit-pân voi péu-hien sṳ̀n-vi: sùi-tén sám-thien hien-siong fat-sên ke lung-lùng sang-hióng. Yîn-vi sâng-yîm thùng kông chhai thai-hi chûng ke chhòn-pô suk-thu m̀-thùng, ngìn-lui cho-tet thûng-ko kie-son lióng-chá chṳ̂-kiên ke sṳ̀-kiên kiên-kak lòi khok-thin sám-thien fat-sên ke khî-lì. Chhai khûng-hi tú,sang-suk thai-yok he 340-mí/miáu, só-yî sám-thien fat-sên ke thi-fông thài-khái he mî kiên-kak 3-miáu yit kûng-lî (fe̍t 5-miáu yit Yîn-lî). Chṳ-yî sám-thien ke siòng-se sṳ̀n-yîn, chhiáng chhâm-kien sám-thien. Luì-kit chhiu-he sám-thien thien-kit. 




#Article 107: Lufthansa Hòng-khûng (152 words)


Tet-koet Lufthansa Hòng-khûng Kú-fun Kûng-sṳ̂ (Tet-ngî: Deutsche Lufthansa AG) he Tet-koet koet-kâ Hòng-khûng Kûng-sṳ̂. On-cheu chai-hak-liòng lâu kî-chhui kûi-mù kie-son, vi Êu-chû chui-thai ke Hòng-khûng Kûng-sṳ̂; On-cheu sṳ̀n-hak chai-yun-liòng kie-son, vi sṳ-kie thi-si thai Hòng-khûng Kûng-sṳ̂. Lufthansa Hòng-khûng ke chúng-phu sat-chhai Pet Rhine-Westphalia-chû Cologne; Frankfurt Kî-chhòng vi Khi-néu Kî-chhòng. Yun-yang kî-thi hêm-cho Lufthansa Hòng-khûng chûng-sîm, fî-hàng-yèn, thi-khiùn ngìn-yèn lâu khûng-sṳ̀n ngìn-yèn kiûn chú-yeu yî Frankfurt. Muk-chhièn chhai yit-pak si-sṳ̍p-liuk ke koet-kâ yû 117,000-miàng yèn-kûng. 2010-ngièn nsa Hòng-khûng sṳ̀n-chai lî-hak-liòng chhêu-ko 9000-van.

File:Lufthansa 737-130 D-ABED.jpg|1968-ngièn ke 737-100
File:Lufthansa Boeing 727-30C Fitzgerald.jpg|1978-ngièn ke 727
File:Airbus A340 - Lufthansa - 001.jpg|A340-300 thi̍t-phe̍t Thû-chông-kî
File:Lufthansa B747-400 D-ABTD FRA.jpg|Boeing 747-400
File:Lufthansa A319-114 (D-AILI) landing at London Heathrow Airport.jpg|A319
File:lufthansa.a320-200.d-aipa.arp.jpg|A320
File:lufthansa a321-200 d-aisj arp.jpg|A321
File:Lufthansa B737-530 (D-ABJF) landing at London Heathrow Airport.jpg|Boeing 737-500
File:Lufthansa A346 D-AIHT-1.jpg|A340-600
File:Lufthansa.a300b4-600.d-aiak.arp.jpg|A300
File:Lufthansa Airbus A310-200 Rees.jpg|A310
File:Lufthansa Boeing 737-200 Volpati-4.jpg|Boeing 737-200
File:Lufthansa A380 D-AIMA-1.jpg|A380
File:Lufthansa 747 Business Class.jpg|747 Sông-vu-tshong 
File:Lufthansa A340-600 Economy.JPG|A340-600 Kîn-chi-tshong 




#Article 108: Thomas Jefferson (209 words)


Thomas Jefferson  (), Mî-koet thi-sâm ngim Chúng-thúng (1801-ngièn ─ 1809-ngièn). Thùng-sṳ̀ ya-he Mî-koet Thu̍k-li̍p Siên-ngièn chú-yeu hí-chhó ngìn, khi̍p Mî-koet khôi-koet chui khí yáng-hióng-li̍t chá chṳ̂-yit. Khì ngim khì chûng chṳ̂ chhùng-thai sṳ-khien pâu-koat Louisiana kèu-thi on (1803-ngièn), 1807-ngièn Kim-yun Fap-on (Embargo Act of 1807), yî-khi̍p Lewis lâu Clark thâm khàm (1804–1806). 

Sṳ̂n-vì chṳn-chhṳ ho̍k-kâ, Jefferson pín chhṳ̀ Kú-tién Chhṳ-yù Chú-ngi lâu Khiung-fò Chú-ngi (republicanism), chṳ thin Vì-kit-nì-â Chûng-kau Chhṳ-yù Fap (Virginia Statute for Religious Freedom, 1779, 1786). Kâi fap ngit-heu sṳ̀n-vì Mî-koet hièn-fap thi-yit siû chang-on chhóng-sat thiàu-vùn chṳ̂ kî-chhú, Jefferson-sṳt Mìn-chú (Jeffersonian democracy) yîn kì yì tet-miàng. 1792-ngièn kì chhóng-li̍p pin liâng-thô Mìn-chú Khiung-fò-tóng (kîm-ngit Mìn-chú-tóng chṳ̂ chhièn-sṳ̂n), Jefferson chên-vì thi-ngi ngim Vì-kit-nì-â chû Chû-chhòng (1779-ngièn －1781-ngièn), thi-yit ngim Mî-koet Koet-vu-khin (1789-ngièn ─1793-ngièn), lâu thi-ngi ngim Mî-koet Fu-chúng-thúng (1797-ngièn －1801-ngièn). 1800-ngièn Jefferson kit-phai kin-tak lièn-ngim ke Adams tông-sién Mî-koet thi-sâm ngim Chúng-thúng, chhṳ́ -heu kì liâng-thô ke chṳn-tóng thúng-chhṳ Mî-koet tha̍t si-fûn chṳ̂ yit sṳ-ki, kì ke chṳn-tóng 1824-ngièn fûn-lie̍t vì-chṳ́. 

Chhù-liáu chṳn-chhṳ sṳ-ngia̍p ngoi, Jefferson thùng-sṳ̀ ya-he Nùng-ngia̍p-ho̍k, Yèn-ngi-ho̍k, Kien-chuk-ho̍k, Chhṳ̀ -ngièn-ho̍k, Kháu-kú-ho̍k, Sú-ho̍k, me̍t-ma-ho̍k, chhet-liòng-ho̍k lâu kú Sâng-vu̍t ho̍k tén ho̍k-khô ke chôn-kâ; yu sṳ̂n-kiâm chok-kâ, li̍t-sṳ̂ lâu Séu-thì-khìm sú; ya-he Virginia Thai-ho̍k ke chhóng-phan-ngìn. Hí-tô-ngìn ngin-vì kì-he li̍t-ngim Mî-koet Chúng-thúng chûng, chṳ-fi chui kô-chá.




#Article 109: Washington, D.C. (214 words)


Washington Columbia Thi̍t-khî (Yîn-ngî: Washington, D.C.) he Mî-koet sú-tû, vi－yî Mî－koet tûng-ngan ke chûng thai-sî-yòng thi-khî, he 1790-ngièn cho vì sú-tû yì sat-tsì, yù Mî-koet Koet-fi chhṳ̍t-chiap kón-hot ke thi̍t-phe̍t hàng-chṳn khî-va̍k, put su̍k-yî Mî-koet ke ngim-hò chû-fun. Khì yu-yî ngièn-sṳ́ miàng-chhṳ̂n vì Columbia Thi̍t-khî (District of Columbia), yî-khi̍p kién-chhṳ̂n Washington, thi̍t-khî (the District), D.C. tén. 

Columbia Thi̍t-khî vi-yî Maryland lâu Virginia ke kâu-kie-chhú, lióng chû kie-hò Potomac Hò yù sî-pet hiong tûng-nàm liù-kon thi̍t-khî; 1846-ngièn yî-heu, Potomac Hò nàm-ngan ke thú-thi kâu-hàn pûn liáu Virginia, kâi hò-phien sṳ̀n-vì thi̍t-khî lâu Virginia ke kie-hò. Thi̍t-khî sat-li̍p chó-khì, Potomac Hò pet-ngan yû Georgetown, Washington-sṳ khi̍p Washington-yen sâm-ke fûn-khôi ke hàng-chṳn khî-va̍k; khì-chûng kien-li̍p yî 1791-ngièn ke Washington-sṳ nái vì chông hién George Washington tui Mî-koet kien-koet ke kung-hien yì miang-miàng, heu-lòi fat-chán vì thi̍t-khî chûng ke fu̍t-sîm sàng-sṳ. Yî-kí yit-hong 1871-ngièn ke li̍p-fap, chhièn shu̍t sâm-khî yî 1878-ngièn ha̍p-pìn vì Washington-sṳ, yì lièn-pâng kón-hot ke thi̍t-khî khi̍p Washington-sṳ thi-fông chṳn-fú chhiùng chhṳ́ -hot-khî chhùng-thia̍p, sán sâng kîm-ngit sṳ́ -yung ke Washington Columbia Thi̍t-khî ha̍p-chhṳ̂n. 

Columbia Thi̍t-khî he thai-tô-sú Mî-koet Lièn-pâng Chṳn-fú kî-kôan, lâu kok-koet chu Mî-koet Thai-sṳ́-kón ke só-chhai thi, ya-he Sṳ-kie Ngiùn-hàng, Koet-chi Fo-pì Kî-kîm, Mî-chû Koet-kâ Chû-chṳt tén koet-chi chû-chṳt chúng-phu ke só-chhai-thi, pin yúng-yû vì-sú chung-tô ke pok-vu̍t-kwón lâu vùn-fa sṳ́ -tsiak.




#Article 110: George Washington (118 words)


George Washington (), 1775-ngièn chṳ 1783-ngièn Mî-koet Thu̍k-li̍p Chan-châng sṳ̀  chhṳ̍t-mìn thi-kiûn ke chúng-sṳ̂-lin, 1789-ngièn sṳ̀n-vì Mî-koet thi 1 ngim Chúng-thúng, chhai chiap-lièn lióng-kài sién-kí chûng tû tet-liáu chhiòn-thí sién-kí-thòn mò-yi-ngi kî-chhṳ̀, yit-chhṳ̍t tâm-ngim chúng-thúng chhṳ̍t-to 1797-ngièn. 

Washington chó-ngièn chhai Fap-koet lâu Yin-thi-ôn-ngìn Chan-châng chûng chên tâm-ngim kî-chhṳ̀  Thai-Yîn Ti-koet yit-fông ke chhṳ̍t-mìn-kiûn kiûn-kôn. Chṳ̂ heu chhai Mî-koet Thu̍k-li̍p Chan-châng chûng sut-liâng thai-liu̍k kiûn-thòn yàng-tet Mî-koet thu̍k-li̍p, kì khî-chhie̍t Kiûn-sṳ Chṳn-khièn ke thì-ngi, chhai 1783-ngièn fì-to kì chhai Vì-nùng-sân ke chông-yèn fì-fu̍k phìn-mìn sâng-fa̍t. 

Kì pan-yên liáu Mî-koet thu̍k-li̍p chan-châng lâu kien-koet chûng chui chhùng-yeu ke kok-set, Washington thûng-sòng pûn chhṳ̂n-vì Mî-koet koet-fu. Ho̍k-chá chiông kì lâu Abraham Lincoln lie̍t-vì Mî-koet li̍t sṳ́  sông chui ví-thai ke Chúng-thúng.




#Article 111: Mô-kài (196 words)


Mô-kài (Yîn-ngî: The Lord of the Rings, yu miàng Chṳ́ -fàn-vòng) he yit-phu yù Ngiù-chîn Thai-ho̍k kau-su kiâm ngî-ngièn ho̍k-kâ J. R. R. Tolkien chhóng chok ke Sṳ́ -sṳ̂ Khì-fam Vùn-ho̍k chok-phín. Liá-chak ku-sṳ ngièn he Tolkien chó-ngièn chhóng-chok ke Yì-thùng fam-sióng séu-sot The Hobbit (1937-ngièn) chṳ̂ sa-phiên, than sùi-chho̍k ku-sṳ ke fat-chán tak-chhiam pien-tet fî-fên phàng-thai. Kâi chok-phín chhie̍t thai-phu-fûn vàn-sṳ̀n yî 1937 chṳ 1949-ngièn, yok lâu Ngi-chan khì-kiên siông-fù, yîn-chhṳ́ yû-ngìn siông-sin chhṳ́ -chok chhai mêu-sia fông-mien yi̍t su-to kâi-chhòng chan-châng ke yáng-hióng. Chhṳ̍t-chṳ khiûn-ngièn, Mô-kài yit-sû he thi-ngi mai-chho ke séu-sot. Sòng yû thu̍k-chá chiông khì ngu-ngin vì yit  Sâm-phu-khiuk, khì-sṳ̍t Tolkien hí-chhû ke kèu-sióng he chiông pún-sû thùng Chîn-lìn Pó-chon (The Silmarillion) chû-ha̍p sṳ̀n yit-ke lióng-kién ke chok-phín. Than yîn-vi kîn-chi ngièn-yîn, chhut-pán sông chhai 1954, 1955-ngièn kiet-thin san-thet Chîn-lìn Pó-chon ke phu-fûn, pá Mô-kài fûn-vì sâm- kién khiung liuk-chhak chhut-pán, hìn-sṳ̀n kîm-ha kóng-vì ngìn-tî ke Mô-kài sâm-phu-khiuk. Fûn-phe̍t chhṳ̂n-chok Fu-kài Thùng-mèn chhui, Sûng-thap khì-pîn, Vòng-chá kûi-lòi. Khì-chûng mî-yit phu yu fûn-vì lióng-chhak chhut-pán, pin sû-liu̍k siông-kôan ke poi-kín chṳ̂-liau. Chhṳ́ -heu, Mô-kài yit-sû pûn yi̍t-vì tô-chúng ngî-ngièn pin chhùng-chho tô-chhṳ, sṳ̀n-vì 20 Sṳ-ki chui khí yáng-hióng-li̍t ke khì-fam vùn-ho̍k chok-phín chṳ̂-yit.




#Article 112: J. R. R. Tolkien (111 words)


John Ronald Reuel Tolkien  (kién-chhṳ̂n J. R. R. Tolkien, 1892-ngièn 1-ngie̍t 3-ngit － 1973-ngièn 9-ngie̍t 2-ngit), Yîn-koet chok-kâ, sṳ̂- ngìn, ngî-ngièn ho̍k-kâ khi̍p Thai-ho̍k Kau-su, yî chhóng-chok kîn-tién ngiàm-sok khì-fam chok-phín 《The Hobbit》, 《Mô-kài》 lâu 《Chîn-lìn Pó-chon》 yì vùn-miàng. 
Tolkien chên yî 1925-ngièn chṳ 1945-ngièn kiên, chhai Ngiù-chîn Thai-ho̍k Pembroke Ho̍k-yen tâm-ngim Âng-kak-lû Sat-khiet-sùn-ngî ke Rawlinson lâu Bosworth kau-su, pin yî 1945-ngièn chṳ 1959-ngièn kiên chón-chṳ Ngiù-chîn Thai-ho̍k Me̍t-tun Ho̍k-yen ngim Yîn-koet ngî-ngièn lâu vùn-ho̍k ke Me̍t-tun kau su. Kì he C.S.S. Lewis ke me̍t-yû —— lióng-ngìn kai vì fî-chang-sṳt vùn-ho̍k thó-lun-sa tsiak siong ke sa-yèn. 1972-ngièn 3-ngie̍t 28-ngit, Tolkien tet-to Yîn-koet ńg-vòng Yî-lì-sâ-pha̍k Ngi-sṳ pân-su ke Thai-Yîn Ti-koet sṳ̂-lin hiun-chông. 




#Article 113: Pet Thai-sî-yòng Kûng-yok Chû-chṳt (116 words)


Pet Thai-sî-yòng Kûng-yok Chû-chṳt (Yîn-ngî: North Atlantic Treaty Organization，Suk-siá：NATO；Fap-ngî: Organisation du Traité de l'Atlantique Nord)，kién-chhṳ̂n Pet-yok Chû-chṳt fe̍t Pet-yok, he yit-ke sṳ̍t-hien fòng-ví hia̍p-chok yì kien-li̍p ke koet-chi chû-chṳt. 1949-ngièn 3-ngie̍t 18-ngit, Mî-koet lâu Sî-Êu koet-kâ kûng-khôi kien-li̍p Pet Thai-sî-yòng Kûng-yok Chû-chṳt, yî thùng-ngièn 4-ngie̍t 4-ngit chhai Mî-koet Fà-sṳ̀n-tun chhiâm-shù 《Pet Thai-sî-yòng Kûng-yok》 heu chang-sṳt sṳ̀n-li̍p. Vì-lâu yî-chhièn Sû-lièn vì-sú ke Tûng-Êu si̍p-thòn koet sṳ̀n-yèn siông khong-fên, kûng-yok thi-ńg thiàu kûi-thin sṳ̀n-yèn-koet su-to ke kûng-kit yit-tàn pûn khok-ngin, khì-kì sṳ̀n-yèn-koet chiông chok-chhut chit-sṳ̀ fán-yin. Kâi thiàu-khóan pûn lî-kié vì kok-koet phu-chhui chiông chhṳ-thûng chhâm-chan, pin mò sî-yeu kok-koet chṳn-fú ke chhâm-chan su-khièn. Than liá yit-thiàu thiàu-khóan chhai Kiú-yit-yit Sṳ khien chṳ̂-chhièn, yit-chhṳ̍t tû hàn-mò thûng-yung ko.
 




#Article 114: Minneapolis (171 words)


Minneapolis he Mî-koet Minnesota chui-thai ke sàng-sṳ, kâi chû tûng-nàm-phu Hennepin-yen ke yen-chhṳ. Kâi sṳ vi-yî Mississippi Hò ke lióng-ngan, Minnesota Hò lâu Mississippi Hò fi-liù tiám yî pet, kín-lìn Minnesota sú-fú Saint Paul, lióng-sṳ ha̍p-chhṳ̂n  sûng-chṳ́ -sang, yit-thùng kèu-sṳ̀n Minneapolis Saint Paul Tû-fi-khî ke fu̍t-sîm. Kâi tû-fi-khî yúng-yû yok 3,600,000 kî-mìn, vi lie̍t Mî-koet thi 16-thai tû-sṳ-khî. Mî-koet ngìn-khiéu thúng-kie shù kû-kie 2005-ngièn kâi sṳ ngìn-khiéu vì 377,392-ngìn. Minneapolis ngi-fi kû-kie kâi sṳ 2006-ngièn ngìn-khiéu vì 387,970-ngìn. 

Minneapolis he yit-ke súi chṳ̂-ngièn fûng-fu ke sàng-sṳ, yúng-yû 20-chhú fù-phok lâu sṳp-thi, Me̍t-sî-sî-pí Hò hò-pin, yî-khi̍p chung-tô ke hâi-liù lâu phau-pu. 

Minneapolis chhai li̍t-sṳ́ sông chên he sṳ-kie ke mien-fún kûng-ngia̍p chṳ̂ tû lâu chhùng-yeu ke fa̍t-muk-ngia̍p chûng-sîm, yì kîm, kâi sṳ he Chicago lâu Seattle chṳ̂-kiên kóng-fat khî-vet chui chhùng-yeu ke sông-ngia̍p chûng-sîm. Minneapolis ya yúng-yû chung-tô khi̍p yín-chho̍k chhóng-chok-chá lâu kôn-chung ke vùn-fa kî-kèu, sia̍p-khi̍p hi-khia̍k, sṳ-kok ngi-su̍t, vùn-ho̍k lâu  yîm-lo̍k kok ke liâng-vet, khì-chûng chho̍k-miàng ke Guthrie Khia̍k-yen he New York pak-ló fi yî-ngoi ke thi-fông khia̍k-yen ke siên-khi.




#Article 115: Yáng-chhiong Chín-thôn-ho̍k (151 words)


Yáng-chhiong Chín-thôn-ho̍k (Radiology) he thûng-ko thi̍t-sû sú-thon, chán-sṳ fam-chá sṳ̂n-thí nui-phu kiet-kèu ke yang-chhiong, ket-sṳ yû mò phiang-pien khi̍p tui phiang-pien chin-hàng thin-sin fe̍t thin-liòng fûn-sak, he hien-thoi Yî-ho̍k khi̍t-khì chhùng-yeu ke yit-ke fûn-kî, ya-he hien-thoi Yî-ho̍k chûng fat-chán chui khoai, chhí-tet sṳ̀n-chhiu chui-tô ke yit-phu-fûn. 

Kâi ho̍k-khô yî 1894-ngièn Lùn-khìm fat-hien X Sa-sien khôi-sṳ́, yí fat-chán chhut X sien-ngiap yáng-phién, li-yung X Kông-ngièn lî chai kâ-sông thien-nó yun-son fûn-sak ke Thien-nó Thôn-chhèn Ngiap-yáng (CT), li-yung fu̍t-tshṳ̂ khiung-chṳn kî-su̍t ke Chhṳ̂-khiung Chṳn-sṳ̀n Chhiong (MRI), li-yung chhêu-yîm-pô ngièn-lî ke chhêu-yîm-pô chho-yáng, chia yù thùng vi-su hia̍p-chhu ke fu̍t-chṳ́ Yî-ho̍k chho-yáng khi̍p chang-chṳ́ thôn-chhèn só-mèu tén tô-chúng kiám-chhà kûng-khí. chhṳ́ -ngoi, kok-chúng kiám-chhà kûng-khí chṳ̂m-tui m̀-thùng ke phu-vi fe̍t hi-kôn, fat-chán chhut hó-tô thi̍t-phe̍t ke yin-yung fông-sṳt, yì sîm-thô-kón kiám-chhà fe̍t kok hi-kôn ke hiet-kón ngiap-yáng he li-yung chhai hiet-kón nui chu-sa hién-yáng tsì, chai yung X Kông-ngièn lî hién-chhiong yî chin-hàng tsín-thôn.




#Article 116: Würzburg Thai-ho̍k (106 words)


Vì-ngì-tshṳ-páu Thai-ho̍k (Julius-Maximilians-Universität Wurzburg) he yit-só kûng-li̍p Thai-ho̍k, sṳ̀n-li̍p yî 1402-ngièn 12-ngie̍t 10-ngit, he Bavaria-chû li̍t-sṳ́ chui yû-kiú ke thai-ho̍k. 
Chhai Vì-ngì-tshṳ-páu Thai-ho̍k tan-sâng liáu sṳ-kie sông yit-mùi Vu̍t-lî-ho̍k Nok-pi-ngì Chióng Lùn-khìm,
yî ki-ngiam kì tui X Kông Sa-sien fat-hien ke kung-hien. khì chhṳ, hàn yû pat miàng nok pi ngì vu̍t lî ho̍k yî khi̍p fa ho̍k fe̍t chióng chá chhiùng vì ngì tshṳ páu thai ho̍k chéu hiong sṳ kie. 17 Sṳ-ki sṳ̀  Vì-ngì-tshṳ-páu Thai-ho̍k ke Yâ-sû-fi siû-sṳ Kî-lî-ôn (Kilian Stumpf) vàn-sṳ̀n liáu chet ho̍k, Lùn-lî-ho̍k lâu chûng-kau-fap ke ho̍k-si̍p heu lòi-to Chûng-koet. Sṳ̀n vì Thông Ngiâ-mong ke ki-sṳ̀n-chá, sṳ̀ -ngim chhîn-thìn khîm-thiên kâm-chúng-kón. 




#Article 117: Lò-mâ (112 words)


 Lò-mâ (Yi-thai-li-ngî: Roma) vì Yi-thai-li sú-tû, ya-he koet-kâ chṳn-chhṳ, kîn-chi, vùn-fa lâu kâu-thûng chûng sîm, sṳ-kie chho̍k-miàng ke li̍t-sṳ́  vùn-fa miàng-sàng, Kú Lò-mâ Ti-koet ke fat-siông-thi, yîn kien-sàng li̍t-sṳ́ yû-kiú yì pûn nit chhṳ̂n-vì Yún-hèn chṳ̂-sang. Khì vi-yî Yi-thai-li Pan-tó chûng-sî-phu, Thòi-pak-hò hâ-yù phìn-ngièn thi ke chhit-chho séu-sân khiu-sông, sṳ-chûng-sîm mien-chit yû 1200-tô phìn-fông kûng-lî. Lò-mâ he chhiòn sṳ-kie Thiên-chú-kau-fi ke chûng-sîm, yû cchit-pak-tô chho kau-thòng lâu siû-tho-yen, chhit-só thiên-chú-kau thai-ho̍k, sṳ-nui ke Fâm-tì-kông he thiên-chú-kau kau-chûng lâu kau-thìn ke chu-thi. Lò-mâ lâu Fu̍t-lò-lùn-sṳ̂ thùng vì Yi-thai-li Vùn-ngi Fu̍k-hîn chûng-sîm, hien-kîm yìn pó-chhùn yû siông-tông fûng-fu ke vùn-ngi fu̍k-hîn lâu Pâ-lo̍k-khiet fûng-mau; 1980-ngièn, Lò-mâ ke li̍t-sṳ́ sàng-khî pûn lie̍t-vì sṳ-kie vùn-fa vì-sán. 

 




#Article 118: Kak-là-sṳ̂-kô (148 words)


Kak-là-sṳ̂-kô (Glasgow) he Sû-kak-làn chui-thai sàng-sṳ, vi-yî Yîn-koet chûng Sû-kak-làn sî-phu ke Clyde-hò hò-khiéu. Kak-là-sṳ̂-kô he Kûng-ngia̍p kiet-miang sṳ̀ -khì ke chhùng-yeu sàng-sṳ, chhai Vì-tô-li-â khi̍p Oi-tet-fà sṳ̀ khì pûn yî vì Thai-Yîn Ti-koet thi-ngi sang, he ki Lùn-tûn lâu Pâ-lì chṳ̂-heu thi-sâm ke ngìn-khiéu tha̍t-to pak-van ke Êu-chû sàng sṳ. Kîm-ha he Sû-kak-làn chui-thai sàng-sṳ lâu chui-thai sông-kóng, ya-he Yîn-koet thi-sâm thai sàng-sṳ. Thai Kak-là-sṳ̂-kô thi-khî yúng-yû ngìn-khiéu 230-van, cham sû kak làn chúng ngìn khiéu ke 41%. hàng chṳn sông, kak là sṳ̂ kô su̍k yî kak là sṳ̂ kô sṳ ke kón hot fam vì, he Sû-kak-làn 32-ke yit-kip hang-chṳn-khî chûng ke yit-ke. Khiûn-ngièn lòi Kak-là-sṳ̂-kô tak-chhiam fat-chán sṳ̀n-vì Êu-chû sṳ̍p-thai kîm-yùng chûng-sîm chṳ̂-yit, chung-tô Sû-kak-làn khî-ngia̍p chiông chúng-phu sat yî liá-sàng. 2011-ngièn Kak-là-sṳ̂-kô pûn phìn-sién vì Yîn-koet thi-sâm, sṳ kie thi 57 sṳt-nî kî-chhu ke sàng-sṳ, 2014-ngièn Kak-là-sṳ̂-kô chiông kí-phan thi 20-kài Yîn-lièn-pâng Yun-thûng-fi.




#Article 119: Yì-kâ (105 words)


Yì-kâ (儒家) he Khúng-chṳ́  sṳ̂-sióng cho-vì chú-yeu nui-yùng ke yit-chak chet-ho̍k sṳ̂-sióng thí-hì, kì-yu ham-cho Yì-kau (儒教) fe̍t chá Khúng-kau (孔教). Yì-kâ chet-ho̍k sia̍p-khi̍p chṳn-chhṳ, tho-tet, sa-fi, to Tûng-â kok-koet chṳ̂-chûng hó-yû yáng-hióng-li̍t.

Yì-kâ ke li̍t-sṳ́  cho-tet tûi-sok to Chhûn-chhiû Sṳ̀ -thoi, yù Khúng-chṳ́  chhóng li̍p. Khúng-chṳ́  yî-chhièn chên-kîn cho-ko kôn, ngièn-kiu chhut yit-tho lî-lun hiong kok-koet thûi-siau, than-he m̀ sṳ̀n-kûng. Heu-lòi Chan-koet Sṳ̀ -thoi, Men-chṳ́  yu chiông Yì-kâ kói-liòng, chai sṳ̀n-vì sîn yit-tho lî-lun hi thûi-siau, kiet-kó yit-ngióng phàng-ngìn lî. 

Yì-kâ chhai Hon-chhèu chṳ̂-chhièn pin m̀ su-to chhùng-sṳ, chhṳ̍t-to Hon Vú-ti  Pa-thut Pak-kâ, Thu̍k-chûn Yì-su̍t (罷黜百家，獨尊儒術), Yì-kâ chhiu sṳ̀n-vì chûng-koet ho̍k-su̍t sṳ̂-sióng ke chhùng-sîm. 




#Article 120: Kuala Lumpur Koet-chi Kî-chhòng (166 words)


Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng (Yîn-ngî: Kuala Lumpur International Airport, kién-chhṳ̂n KUL) he Mâ-lòi-sî-â chui chú-yeu ke koet-chi kî-chhòng chṳ̂-yit, vi-yî Siet-làn-ngô-chû nàm-phu ke Siet-pâng, lì Kit-lùng-po yok 50 kûng-lî. Kâi kî-chhòng chang-sṳt khí yung-yî 1998-ngièn 6-ngie̍t 27-ngit, chhí-thoi chṳ̂-chhièn ke Sṳ̂-pang Koet-chi Kî-chhòng. Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng ke phiêu-ngî he “Pá sṳ-kie tai-to Mâ-lòi-sî-â, pá Mâ-lòi-sî-â tai-vông sṳ-kie” (Bringing the World to Malaysia and Malaysia to the World). 
Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng ya-he Thoi-tshú Hòng-sien ke thìn-liù-tiám chṳ̂-yit, yù yî Yîn-koet Hòng-khûng, O-thi-li Hòng-khûng lâu Àu-chû Hòng-khûng yí thìn-fî Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng, só-yî chṳ́ -chhûn Mâ-lòi-sî-â Hòng-khûng thìn-liù chhai chhṳ́ kî-chhòng. Kî-chhòng kón-lî kûng-sṳ̂ yìn pó-chhṳ̀ lo̍k-kôn thai-thu, hî-mong Yîn-koet Hòng-khûng lâu Àu-chû Hòng-khûng cho-tet chhùng-sîn chiông Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng chok vì Thoi-tshú Hòng-sien ke yit-ke thìn-liù tiám. Kit-lùng-po Koet-chi Kî-chhòng yù Ngit-pún Kien-chuk-sṳ̂ Het-chhôn Ki-chông (黑川紀章) sat-kie, chhái-yung ke khói-ngiam he “Sêm lìm chûng ke kî-chhòng, kî-chhòng chûng ke sêm-lìm”, kî-chhòng si-chû pûn liu̍k-yìm fàn-tîn, kî-chhòng ví-sên thai-lèu chûng-ông sat yû lu-thiên-sṳt, ngoi-mien yû ngie̍t-tai yí-lìm ke fûng-kín. 




#Article 121: Lùn-tûn Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng (148 words)


Lùn-tûn Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng (Yîn-ngî: London Heathrow Airport, IATA: LHR; ICAO: EGLL), thûng-sòng kién-chhṳ̂n vì Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng, vi-yî Yîn-koet Yîn-kak-làn Thai Lùn-tûn Hî-lìn-tên-khî, lì Lùn-tûn chûng-sîm yû 15 Yîn-lî (24 kûng-lî) yén. Kâi kî-chhòng yù BAA fu-chit yàng-yun, vì Yîn-koet Hòng-khûng lâu Vì-chṳ̂n Hòng-khûng ke khi-néu kî-chhòng yî-khi̍p Yîn-lùn Hòng-khûng ke chú-yeu kî-chhòng, vì Lùn-tûn chui chú-yeu ke lièn-ngoi kî-chhòng, ya-he chhiòn Yîn-koet nái chṳ chhiòn sṳ-kie chui fàn-mông ke kî-chhòng chṳ̂-yit, chhai chhiòn-khiù chung-tô kî-chhòng chûng phài-hàng thi-sâm, chhṳ yî Mî-koet ke Â-thi̍t-làn-thai Kî-chhòng lâu Chûng-koet ke Pet-kîn Sú-tû Koet-chi Kî-chhòng. Yù-yî kî-chhòng khôi-chhut chung-tô ke khiam-kin hòng-pân, yîn-chhṳ́ yî khiam-kin ke hak-liòng kie-son, Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng ke hak-liù-liòng he chui-kô ke. Chiet-chṳ 2004-ngièn, Hî-sṳ̂-lu Kî-chhòng he chhiòn Êu-chû chui fàn-mông ke kî-chhòng, pí Pâ-lì Tai-kô-lo̍k Kî-chhòng khi̍p Fap-làn-khiet-fuk Koet-chi Kî-chhòng ke hak-liòng hàn-yeu kô-chhut 31.5%, than hòng-pân sú-muk chet pí kâi lióng ke kî-chhòng ke chúng-fò séu sâm-fûn-chṳ̂-yit. 




#Article 122: Thai Britain-tó (148 words)


Thai Put-lie̍t-tiên-tó (Yîn-ngî: Great Britain) he yit-ke vi-yî Êu-chû sî-pet-phu ke tó-yí, he chhiòn sṳ-kie thi-kiú thai tó-yí, ya-he Êu-chû chui-thai ke tó-yí. 2008-ngièn chûng thúng-kie ngìn-khiéu khiung 5960-van, chhai kok tó-yí chûng phài-miàng thi-sâm. Thai Put-lie̍t-tiên-tó chû-vì fàn-tîn chho̍k chhêu-ko 1000-chho ke séu-tó, Oi-ngì-làn-tó chhai kì ke sî-mien.
Cháng-ke tó-yí tû su̍k-yî Thai Put-lie̍t-tiên lâu Pet Oi-ngì-làn Lièn-ha̍p Vòng-koet thúng-chhṳ, pin-chhiâ lièn-ha̍p vòng-koet ke thai-phu-fûn liâng-thú tû chhai Thai Put-lie̍t-tiên-tó, só-yî “Thai Put-lie̍t-tiên” yû-sṳ̀ pûn yung-lòi chṳ́ -thoi cháng-ke lièn-ha̍p vòng-koet. Yîn-kak-làn, Sû-kak-làn lâu Vî-ngì-sṳ yî-khi̍p kì-têu ke sú-fú Lùn-tûn, Oi-tên-páu khi̍p Kâ-ke-fû tû-chhai tó-sông. 
Ôn-nî Ńg-vòng sṳ̀ -khì ke 1707-ngièn 5-ngie̍t 1-ngit, Yîn-kak-làn vòng-koet lâu Sû-kak-làn vòng-koet ha̍p-pin chû-sṳ̀n liáu Thai Put-lie̍t-tiên Vòng-koet, chhṳ̍t-to 1801-ngièn Thai Put-lie̍t-tiên Vòng-koet yu lâu Oi-ngì-làn Vòng-koet ha̍p-pin vì Thai Put-lie̍t-tiên lâu Oi-ngì-làn Lièn-ha̍p Vòng-koet. 1922-ngièn Oi-ngì-làn chhṳ-yù pâng-chhiùng chûng thu̍k-li̍p, vòng-koet yu pien-sṳ̀n Thai Put-lie̍t-tiên lâu Pet Oi-ngì-làn Lièn-ha̍p Vòng-koet.




#Article 123: Ireland-ngî (181 words)


Ireland-ngî (Gaeilge), chhai ngî-ngièn fûn-lui sông su̍k-yî Yin-Êu Ngî-ne ke Celt Ngî-chhu̍k, lâu thùng su̍k Celt Ngî-chhu̍k ke Brittany-ngî, Wales-ngî, yî-khi̍p Scotland Gael-ngî yû siông-tông me̍t-chhiet ke kôan-he. Sûi-yèn Ireland-ngî he Ireland ke kôn-fông ngî-ngièn, thùng-sṳ̀ ya-he Pet Ireland kôn-fông sṳ̀n-ngin ke khî-vet ngî-ngièn, yì Yîn-ngî vì thi-ngi kôn-fông ngî-ngièn, than he Yîn-ngî sa vì chhie̍t thai-tô-sú ngìn ke mû-ngî, Ireland-ngî chok-vì chú-yeu ngî-ngièn ke thûng-hàng fam-vì han-yî sî-hói-ngan thi-khî. 

Chhai ngî-ngièn ho̍k-chá kôan-yî mû-ngî yun-thûng ke thó-lun chûng, chui-sòng thì-to ke lióng-ke ngî-ngièn he Hî-pak-lòi-ngî fò Ireland-ngî. 

A a (Á á), B b (Ḃ ḃ), C c (Ċ ċ), D d (Ḋ ḋ), E e (É é), F f (Ḟ ḟ), G g (Ġ ġ), H h, I i (Í í), L l, M m (Ṁ ṁ), N n, O o (Ó ó), P p (Ṗ ṗ), R r ɼ, S s ſ (Ṡ ṡ ẛ), T t (Ṫ ṫ), U u (Ú ú).

chu: ḃ, ċ, ḋ, ḟ, ġ, ṁ, ṗ, ṡ, ṫ chhai hien-thoi Oi-ngì-làn-ngî pûn sṳ-mû bh, ch, dh, fh, gh, mh, ph, sh, th só chhí-thoi. 




#Article 124: Pet-hói (119 words)


Pet-hói (Nò-vî-ngî: Nordsjøen; Shuì-tién-ngî: Nordsjön; Tan-ma̍k-ngî: Nordsøen fe̍t Vesterhavet; Tet-ngî: Nordsee; Hò-làn-ngî: Noordzee; Fap-ngî: Mer du Nord; Yîn-ngî: North Sea) he Pet Thai-sî-yòng ke yit phu-fûn, vi-yî Thai Put-lie̍t-tiên-tó yî tûng, Sṳ̂-khâm-tit-nâ-vì-â pan-tó sî-nàm lâu Êu-chû Thai-liu̍k yî pet. Pet-hói hói-tái yû fûng-fu ke sa̍k-yù tú-chhông. 
Pet-hói hiong sî-nàm thûng-ko Tô-fu̍t-ngì hói-hia̍p lâu Yîn-kit-li Hói-hia̍p lâu Khái-ngì-thi̍t-hói siông-thûng, hiong tûng thûng-ko Sṳ̂-khà-kak-là-khiet Hói-hia̍p lâu Khà-thi̍t-kâ-thi̍t Hói-hia̍p lâu Pô-lò-ke-hói siông lièn, hiong pet he Nò-vî-hói. 
Pet-hói chû-piên ke koet-kâ yû Yîn-koet, Nò-vî, Shuì-tién, Tan-ma̍k, Tet-koet, Hò-làn, Pí-li-sṳ̀ lâu Fap-koet. Chhùng-yeu sàng-sṳ yû Â-pak-tên, Oi-tên-páu, Kâ-lòi, O-sṳ̂-thán, Lu̍k-thi̍t-tan, Hói-ngà, Hâ-le̍t-mê, Vî-liâm-kóng, Put-lòi-mòi-hâ-fûn, Khù-khiet-sṳ̂-kóng, Âi-sṳ̂-pí-yok, Pî-ngì-kîn, Kô-tet-páu tén tén. Chhṳ́ -ngoi Lùn tûn, Put-lòi-mòi-hâ-fûn lâu Hon-páu he Pet-hói chhùng-yeu ke nui-liu̍k kóng-sàng.




#Article 125: Lùn-tûn Kak-vet Kî-chhòng (138 words)


Lùn-tûn Kak-vet Kî-chhòng (Yîn-ngî: London Gatwick Airport; IATA thoi ma: LGW; ICAO thoi ma: EGKK). Yî sṳ̀n-hak liù-liòng kie-son,  Kak-vet Kî-chhòng he Yîn-koet thi-ngi thai kî-chhòng. Kì yi̍t he chhiòn-khiù chui fàn-mông ke tân-phau-tho kî-chhòng, yî-khi̍p sṳ̀n-hak-liòng kie-kiùn chhṳ́ yî Mu-nì-het Kî-chhòng vì Êu-chû thi-chhit fàn-mông ke kî-chhòng. Kî-chhòng yî pet 39 kûng-lî tha̍t Thai Lùn-tûn Sî-men-sṳ, yî nàm 37 kûng-lî tha̍t Pu-lai-tun Khok-fû. 2005-ngièn, Kak-vet Kî-chhòng chiap-thai chhêu-ko 3260-van miàng sṳ̀n-hak, hòng-sien só-khi̍p ke muk-tit-thi chhêu-ko 200-ke. Yù-yî Hî-sṳ̂-lò Kî-chhòng yit-pân chhìn-khóng hâ pin put chún-hí hòng-khûng kûng-sṳ̂ kîn-yàng pâu-kî fu̍k-vu, put-séu thì-kiûng pâu-kî fu̍k-vu ke hòng-khûng kûng-sṳ̂ tû yîn-chhṳ́ kói-vì sṳ́ -yung Kak-vet Kî-chhòng chok-vì kî-thi. Hî-sṳ̂-lò Kî-chhòng tui khiam Thai Sî-yòng hòng-sien ke han-chṳ yi̍t-lin Kak-vet Kî-chhòng yúng-yû put-séu lòi-vông Mî-koet ke hòng-pân. Yîn-hòng khi̍p Vì-chṳ̂n Hòng-khûng tû yî Kak-vet Kî-chhòng vì thi-ngi hòng-yun chûng-sîm.




#Article 126: Mu-nì-het Kî-chhòng (101 words)


Mu-nì-het Kî-chhòng (Tet-ngî: Flughafen München, IATA thoi ma: MUC; ICAO thoi ma: EDDM) vi-yî Tet-koet Mu-nì-het tûng-pet 28 kûng-lî ke Âi-ngì-tên-tsàu-chhe̍t, kín lìn Fut-lai-sîn. Kì yî 1992-ngièn 5-ngie̍t 17-ngit thèu-ngi̍p sṳ́ -yung, yî chhí-thoi ngièn-pún yîn chû-piên me̍t-si̍p ke chhu-tshe̍t yì kûi-mù mò-fap khok-kien ke Mu-nì-het Lî-mê Kî chhòng. Mu-nì-het Kî-chhòng he Êu-chû chui-thai ke Hòng-khûng Khi-néu chṳ̂-yit, khiung-yû 101-kâ hòng-khûng yun-yàng song chhai chhṳ́ thì-kiûng hòng-pân fî-vông chhiòn-khiù 68-ke koet-kâ ke 242-ke hòng-tiám. Tui-yî Hon-sâ Hòng-khûng lâu Sên-khûng Lièn-mèn sṳ̀n-yèn yì-ngièn, Mu-nì-het Kî-chhòng he yit-ke chhùng-yeu ke khi-néu kî-chhòng, khì chón-kî sṳ̀n-hak phìn-kiûn cham kî-chhòng chúng hak-yun-liòng 40% ke fun-ngiak.




#Article 127: Khi-néu Kî-chhòng (127 words)


Khi-néu Kî-chhòng (Airline hub) he hòng-khûng kûng-sṳ̂ yung-lòi chûng-chón lî-hak chṳ hâ yit-ke muk-tit-thi ke chûng-thìn tiám. Liá-he yit-ke tshu̍k-fuk lu-mióng lî-lun (Hub and spoke model) ke khói-ngiam, hòng-khûng kûng-sṳ̂ hòng-sien tô-yù khi-néu kî-chhòng vì chûng-sîm, hiong-ngoi lièn-kiet kok-thi. Chhiùng kok-thi lòi-ke ngìn chhai tí-tha̍t khi-néu kî-chhòng heu kîn thi-khiùn ngìn-yèn ke chṳ́ -sṳ chit-khó chón-ta̍p hâ-yit hòng-pân chhièn-vông chui-chûng muk-tit-thi. Hí-tô siông-phú sin kha-kô ke hòng-sien kiên pûn chîn-mìn ke hòng-khûng kûng-sṳ̂ chiông-yî khi-néu kî-chhòng chûng chón ke sṳ̀ -thon sat chhai yit-hí, yì chhie̍t thai-tô-sú kóng-thòi hòng-khûng kûng-sṳ̂ yù Hiông-kóng khi̍p Thòi-pet chhièn-vông Pet-Mî ke hòng-pân kai chhai chhṳ̂m-ya chhut-fat, yî phien Â-chû khî-vet hòng-sien chhai fán-tí khi-néu, tai-fì thai-phî lî-hak heu nèn vì kì-têu thì-kiûng phien tshia̍p ke chón-sṳ̀n fu̍k-vu, thì-kô hòng-khûng kûng-sṳ̂ kin-châng-li̍t.




#Article 128: Julius Caesar (133 words)


Julius Caesar (Là-tên-ngî: Gaius Julius Caesar, chhièn 100-ngièn 7-ngie̍t 13-ngit － chhièn 44-ngièn 3-ngie̍t 15-ngit), Lò-mâ Khiung-fò-koet ma̍t-khì ke kiûn-sṳ thúng-soi, chṳn-chhṳ-kâ, Yî-lio̍k kâ-chhu̍k sṳ̀n-yèn. 
Caesar chhut-sṳ̂n kui-chhu̍k, li̍t-ngim chhòi-vu-kôn, thai-chi-sṳ̂, thai-fap-kôn, chṳp-chṳn-kôn, kâm-chhat-kôn, thu̍k-chhài-kôn tén chṳt. Chhièn 60-ngièn lâu Pompey, Marcus Licinius Crassus (Crassus) pi-me̍t kiet-sṳ̀n chhièn sâm-thèu thùng-mèn, sùi-heu chhut-ngim Gallia chúng-tuk, yung liáu 8-ngièn sṳ̀ -kiên chṳ̂n-fu̍k Gallia chhiòn-kin (hien-chhai ke Fap-koet), yi̍t sip-kit liáu German lâu Britain. Sî-ngièn-chhièn 49-ngièn, kì sut-kiûn cham-liâng Lò-mâ, tá-phai Pompey, si̍p-thai khièn yî yit-sṳ̂n, sṳ̍t-hàng thu̍k-chhài thúng-chhṳ, chṳ-thin liáu 《Julius-la̍k》 (Julian Calendar). 

Chhièn 44-ngièn, Caesar chô-yî Marcus Junius Brutus (Brutus) só liâng-thô ke ngièn-ló-yen sṳ̀n-yèn am-sat sṳ̂n-mòng. Khái-sat sṳ̂n-heu, khì sên-sûn khi̍p yông-chṳ́ Gaius Octavius kit-phai Marcus Antonius khôi-chhóng Lò-mâ-ti-koet pin-chhiâ sṳ̀n-vì thi-yit vi ti-koet fòng-ti. Khái-sat ya-he Phû-khiet-phài lî ke fông-khoài K ngìn-vu̍t.




#Article 129: Vespasianus (154 words)


Titus Flavius Vespasianus (9-ngièn 11-ngie̍t 17-ngit －79-ngièn 6-ngie̍t 23-ngit), Yîn-ngî fa-chok Vespasian, Lò-mâ Ti-koet Flavia Vòng-chêu ke thi-yit vi fòng-ti. Kì he Si-ti chṳ̂ ngièn (69-ngièn) ke chui-heu yit-vi fòng-ti, kiet-suk liáu chhṳ Nero fòng-ti sí heu, ti-koet 18-ke ngie̍t yî-lòi ke chan-lon fûn-châng chhìn-sṳ. Chhai kì 10-ngièn ke thúng-chhṳ khì-kiên, chit-khi̍t lâu Lò-mâ Ngièn-ló-yen ha̍p-chok, kói-kiet nui-chṳn, chhùng-kien kîn-chi chṳt-sì. Heu-sṳ phú-phiên tui liá-vi fòng-ti yû chang-mien ke phìn-ka.

Lò mâ phai-chu yî Yù-thai hàng-sén ke chhòng-kôn vì-liáu chṳ̂n-sû tông-thi chit-khiam ke hàng-sén-soi, chin-ngi̍p Yâ-lu-sat-lâng ke Yù-thai sṳ̀n-thien, chiông-sṳ̀n thien-nui ke chhòi-vu̍t tí-chhûng soi-khóan. Liá-yit kí-thûng chhai Yù-thai-ngìn ke kôn-tiám he siet-thu̍k ke ngiàm-chhùng hàng-vì, pau-fat Yù-thai-ngìn ke phú-phiên hí-ngi. 66-ngièn, Lò-mâ ke Si-li-â kiûn-thòn, hia̍p-thùng Yù-thai Vòng-koet ke Â-kú li pâ Ngi-sṳ chin-ngi̍p mí-phìn fun-lon, than su-to tshò-phai. Yù-thai mìn-chhu̍k ke kit-chin-phai sṳ-hì thai-chṳn, sṳ́ -tet kî-chhu chhai Âi-khi̍p ke Â-li̍t-sân-thai-sang, Si-li-â ke Thai-mâ-sṳ-kiet ke Yù-thai sa-khiùn, ya chhut-hien sâu-lon ke hien-siong. 




#Article 130: Marcus Aurelius (170 words)


Marcus Aurelius (Marcus Aurelius, 121-ngièn 4-ngie̍t 26-ngit －180-ngièn 3-ngie̍t 17-ngit), yúng yû Caesar chhṳ̂n-ho (Imperator Caesar), kì-he Lò-mâ Ti-koet ńg-hièn-ti sṳ̀ -thoi chui-heu yit-ke fòng-ti, yî 161-ngièn chṳ 180-ngièn chhai-vi, ngìn-chhṳ̂n “chet-ho̍k-kâ fòng-ti”. 

Marcus Aurelius he Lò-mâ Ti-koet chui ví-thai ke fòng-ti chṳ̂-yit, Sṳ̂-tô-kat ho̍k-phai ho̍k-chá, khì thúng-chhṳ sṳ̀ -khì pûn ngin-vì he Lò-mâ vòng-kîm sṳ̀ -thoi ke phiêu-tsì. Kì put-than he yit-ke hàn-yû chṳ-fi ke kiûn-chú, thùng-sṳ̀ ya-he yit-ke hàn-yû sṳ̀n-chhiu ke sṳ̂-sióng-kâ, yû-yî Hî-lia̍p-vùn siá-sṳ̀n ke kôan-yî Sṳ̂-tô-kat chet-ho̍k ke chho̍k-chok 《Chhṳ̀m-sṳ̂-liu̍k》 (Τὰ εἰς ἑαυτόν) chhòn-sṳ. Chhai-cháng ke sî-fông vùn-mìn chṳ̂-chûng, Aurelius ya son-he yit-ke séu-kien ke hièn-kiûn. 
Aurelius yî 121-ngièn 4-ngie̍t 26-ngit sâng-yî Lò-mâ, chhai yit ke hàn-yû chṳn-chhṳ sṳ-li̍t yî-khi̍p fu-yû ke kâ-thìn chûng chhòng-thai. Séu-ke sṳ̀ -hèu chhiu pûn tông-sṳ̀ ke Lò-mâ fòng-ti Hadrianus chu-yi to, yîn yì tet-to thi̍t-sû ke kau-yuk. Liuk-se chit sṳ̂n-vì khì-sṳ kiê-kip, chhit-se ngi̍p-ho̍k yî lò-mâ ke Sat-li Sṳn-ho̍k-yen (Salii), pin tet-to kok-chúng vùn-fa chûng chîn-yîn ke kau-yuk. Chṳ̂n-chang pá Aurelius thûi-ngi̍p chṳn-thàn ke he chhièn-chêu fòng-ti Hâ tet liòng.




#Article 131: Constantinus 1-sṳ (129 words)


Constantinus 1-sṳ (thai-ti) (Là-tên-ngî: Constantinus I Magnus, 274-ngièn 2-ngie̍t 27-ngit －337-ngièn 5-ngie̍t 22-ngit), chhiòn-miàng vì Flavius Valerius Aurelius Constantinus, Lò-mâ Ti-koet fòng ti, 306-ngièn chṳ 337-ngièn chhai-vi. Kì-he thi-yit vi kwui-yî Kî-tuk Chûng-kau ke Lò-mâ fòng-ti, chhai 313-ngièn lâu Lí-siak-nì khiung-thùng pân-pu 《Mí-làn Tsàu-sû》, sṳ̀n-ngin chhai ti-koet nui-phu yû sin-ngióng kî-tuk-kau ke chhṳ-yù. 

Constantinus chhai nui-chan chûng kit-phai Mâ-khiet-sêm-thì-vû-sṳ̂ lâu Lí-siak-nì, kiúng-ku fòng-vi. Chhai khì thúng-chhṳ sṳ̀ -khì, kì sṳ̀n-kûng fat-thûng tui Fap-làn-khiet-ngìn, Â-là-màn-ngìn, Sî Kô-thi̍t-ngìn lâu Sat-ngì-mâ-thì-â-ngìn ke chan-yi̍t, pin sṳ̀n-kûng tho̍t-fì chhai chhièn yit-ke sṳ-ki sóng-sṳt ke Tha̍t-kî-â thi-khî. Kì chhai Byzantium kien-li̍p sîn fòng-kiûng, pin chiông chṳ̂ miang-miàng vì-sîn Lò-mâ, chiông chhṳ́ thi chhṳ̂n-chok Constantinople. Constantinople chhai chhṳ́ -heu yit-chhiên-ngièn nui sṳ̀n-vì Byzantine Ti-koet ke sú-tû, yîn-chhṳ́ Constantinus ya pûn ngin-vì he Byzantine Ti-koet ke chhóng-li̍p-chá.




#Article 132: Hói-vòng-sên (170 words)


Hói-vòng-sên he Thai-yòng-hi pat-thai hàng-sên chûng khî-lì thai-yòng chui-yén ke, thí-chit he thai-yòng-hi thi-si thai, than chṳt-liòng phài-miàng he thi-sâm. Hói-vòng-sên ke chṳt-liòng thai-yok he thi-khiù ke 17-phi, yì lui-sṳ sung-pâu-thôi ke Thiên-vòng-sên yîn me̍t-thu kha-tâi, chṳt-liòng thai-yok he thi-khiù ke 14-phi. Hói-vòng-sên yî Lò-mâ sṳ̀n-fa chûng ke Nì-phú-tun (Neptunus) miang-miàng, yîn-vì Nì-phú-tun he hói-sṳ̀n, só-yî chûng-vùn yi̍t-vì Hói-vòng-sên. 
Hói vòng sên ke thai-hì-chhèn yî khîn lâu hoi vì-chú, hàn-yû mì-liòng ke kap-vàn. Chhai thai-hì-chhèn chûng ke kap-vàn, chṳ́ -he sṳ́ hàng-sên chhṳ̀n-hien làm-set ke yit phu-fûn ngièn-yîn. Yîn-vì Hói-vòng-sên ke làm-set pí yû thùng-ngióng fun-liòng ke Thiên-vòng-sên kiên vì chhî-yám, yîn-chhṳ́  hàn yû khì-thâ ke sṳ̀n-fûn tui Hói-vòng-sên mìn-hién ke ngân-set yû só kung-hien. Hói-vòng-sên yû Thai-yòng-hì chui khiòng-lie̍t ke fûng, chhet-liòng to ke fûng-suk kô-tha̍t mî-séu-sṳ̀ 2,100 kûng-lî. 1989-ngièn Lî-hàng-chá 2-ho fî-lio̍k-ko Hói-vòng-sên, tui nàm-pan-khiù ke thai-het-pân lâu Muk-sên ke thai-fùng-pân cho pí-kha. Hói-vòng-sên yùn-táng ke vûn-thu he -218 °C (55K), yîn-vì khî-lì thai-yòng chui-yén, he thai-yòng-hi chui-lâng ke thi-khî chṳ̂-yit. Hói-vòng-sên fu̍t-sîm ke vûn-thu yok-vì 7,000 °C.




#Article 133: Thiên-vòng-sên (174 words)


Thiên-vòng-sên he chhiùng Thai-yòng-hi yù nui hiong-ngoi ke thi-chhit khò hàng-sên, khì thí-chit chhai Thai-yòng-hi chûng phài-miàng thi-sâm (pí Hói-vòng-sên thai), chṳt-liòng phài-miàng thi-si (pí Hói-vòng-sên khiâng). Kì ke Yîn-vùn miàng-chhṳ̂n Uranus lòi-chhṳ Kú Hî-lia̍p sṳ̀n-fa chûng ke thiên-khûng chṳ̂-sṳ̀n Vû-là-nok-sṳ̂ (Οὐρανός), he Khiet-lo̍k-nok-sṳ̂ ke fu-chhîn, Chhiu-sṳ̂ ke chú-fu. Thiên-vòng-sên ke liong-thu ya-he ngiuk-ngién khó-kien ke. Chhṳ̍t-to 1781-ngièn 3-ngie̍t 13-ngit, Vî-liâm Het-hiet-ngí tsiok-sṳ siên-pu kì fat-hien liáu thiên-vòng-sên, liá ya-he thi-yit khò sṳ́ -yung mong-yén-kiang fat-hien ke hàng-sên. 

Thiên-vòng-sên lâu Hói-vòng-sên ke nui-phu lâu thai-hì kèu-sṳ̀n m̀-thùng yî kiên ki-thai ke hì-thí ki-sên, muk-sên lâu thú-sên. Thùng-ngióng ke, thiên-vùn ho̍k-kâ sat-li̍p liáu m̀-thùng ke pên-ki-sên fûn-lui lòi ôn-tsì kì-têu. Thiên-vòng-sên thai-hì ke chú-yeu sṳ̀n-fûn he khîn lâu hoi, hàn pâu-hàm kha kô pí-li ke yù súi,ôn, kap-vàn tén kiet-sṳ̀n ke pên, lâu cho-tet thâm-chhet to ke Thàn-khîn Fa-ha̍p-vu̍t. Thiên-vòng-sên he Thai-yòng-hi nui thai-hì-chhèn chui-lâng ke hàng-sên, chui-tâi vûn-thu chṳ́ -yû 49K (−224℃). Khì ngoi-phu ke thai-hì-chhèn khí-yû fu̍k-chha̍p ke yùn- chhèn kiet-kèu, súi-chhai chui-tâi ke yùn-chhèn nui, yì kap-vàn chû-sṳ̀n chui-kô chhú ke yùn-chhèn.




#Article 134: Pizza Hut (112 words)


 Pit-sṳn-hak  (Pizza Hut, Koet-chi Yîm-phiêu: []) he Mî-koet chho̍k-miàng lièn-só chhôn-thâng, yù  lâu  lióng hiûng-thi chhai 1958-ngièn, phìn-chho̍k yù mû-chhîn chia-lòi ke $600 Mî-ngièn yî Mî-koet Khâm-sat-sṳ̂-chû Vî-khì-thok chhóng-li̍p sú-kiên Pit-sṳn-hak. Thi-ngi ngièn, chhai thùng chû Sú-fú Thok-phì-khà-sṳ kien-li̍p sú-kiên thi̍t-hí kîn-yàng ke Pit-sṳn-hak. Pit-sṳn-hak, Khén-tet-kî lâu Thap-khó-chûng he Pak-sṳn Si̍p-thòn ke sâm-thai phín-phài. Pit-sṳn-hak he chhiòn-khiù chui-thai ke Pí-sat chôn-mai lièn-só khî-ngia̍p chṳ̂-yit, kì ke Phiêu-sṳt thi̍t-tiám he pá-vuk táng chok-vì chhôn-thâng ngoi-kôn hién-chho̍k phiêu-tsì, phiên-pu sṳ-kie kok-thi Yit-pak tô ke koet-kâ, mî-thiên chiap-thai chhêu-ko 400-van vi ku hak, kháu-chṳ 170 tô-van ke Pí-sat-piáng. Pit-sṳn-hak yí chhai yàng-ngia̍p-ngiak lâu chhôn-thâng sú-liòng sông, sín-suk ​​sṳ̀n-vì chhiòn-khiù liâng-siên ke Pí-sat lièn-só chhôn-thâng khî-ngia̍p.




#Article 135: Koet-chi Yîm-phiêu (135 words)


Koet-chi Yîm-phiêu Suk-siá: IPA) chó-khì yu hêm-cho Van-koet Yîm-phiêu, he yit-tho yung-lòi phiêu-yîm ke hì-thúng, yî Là-tên Sṳ-mû vì kî-chhú, yù Koet-chi Ngî-yîm-ho̍k Ho̍k-fi sat-kie lòi chok-vì khiéu-ngî sâng-yîm ke phiêu-chún-fa phiêu-sṳ fông-fap. Koet-chi Yîm-phiêu ke sṳ́-yung-chá yû Ngî-ngièn Ho̍k-kâ, Ngièn-ngî Chhṳ-liàu Ho̍k-kâ, Ngoi-ngî Kau-sṳ̂, Kô-sú, Chhṳ̀-sû Ho̍k-kâ lâu Fân-yi̍t Ho̍k-kâ tén-ngìn. 
On-cheu Koet-chi Yîm-phiêu ke sat-kie, cho-tet fûn-phièn chhut khiéu-ngî lî hâ lie̍t yîm-chṳt ke tui-li̍p sṳ̀n-fûn: yîm-vi, ngî-thiàu yî-khi̍p chhṳ̀-ngî lâu yîm-chiet ke fûn-kak. Ngiâ-yeu péu-sṳ chû yì ngâu-ngà, ngâu-sa̍t lâu yù Shu̍n-ngo̍k-lie̍t só fat-chhut sâng-yîm ke yîm-chṳt, chet yû nang yit-tho fe̍t kóng-fàm sṳ́-yung ke Koet-chi Yîm-phiêu Khok-chán hì-thúng (yù Koet-chi Ngî-yîm-ho̍k Ho̍k-fi sat-kie). 
Chhṳ̍t-to 2007-ngièn, Koet-chi Yîm-phiêu khiung-yû 107 ke tân-thu̍k sṳ-mû, yî-khi̍p 56-ke pien-yîm fù-ho lâu Chhêu-yîm-thon Sṳ̀n-fûn. Koet-chi Ngî-yîm-ho̍k Ho̍k-fi ngiéu-ngì fi chen-san mêu-chúng fù-ho, fe̍t-chá siû-chang mêu-ke fù-ho.




#Article 136: Chhia̍p-khiet (100 words)


Chhia̍p-khiet Khiung-fò-koet (捷克共和國, Chhia̍p-khiet-ngî: ), kién-chhṳ̂n Chhia̍p-khiet (Chhia̍p-khiet-ngî: ), he yit-ke Chûng-Êu thi-khî ke nui-liu̍k koet-kâ, khì chhièn-sṳ̂n vì Chhia̍p-khiet Slovakia (), than yî 1993-ngièn lâu Slovakia fò-phìn thi fûn-lì. 

Chhai Chhia̍p-khiet ke Koet-chi thûng-yung chhṳ̂n-fû fông-mien, sûi-yèn si̍p-koan sông Yîn-vùn tô-sú yî Czech Republic chhṳ̂n-fû kì, than sṳ-sṳ̍t sông chhai yit-fun 1993-ngièn kûng-pu ke kôn-fông vùn-khien chûng, Chhia̍p-khiet Ngoi-kâu-phu yeu-khiù sṳ-kie kok-koet chhai thi-lî yung-thù sông thì khi̍p Chhia̍p-khiet sṳ̀, yin-kâi yung Czechia (siông-tui Chhia̍p-khiet-vùn chûng ke Česko) liá miàng-chhṳ̂n lòi chhṳ̂n-fû kì, yì Czech Republic chet pó liù, chok-vì kôn-fông vùn-khien sṳ̀ sṳ́-yung, khì Koet-chi thoi-ma vì CZ. 




#Article 137: Mì-chit-fûn-ho̍k (159 words)


 Mì-chit-fûn-ho̍k (Calculus, Là-tên-ngî yi vì yung-lòi kie-sú ke séu-sa̍k-thèu) he ngièn-kiu Khi̍t-han, Mì-fûn-ho̍k, Chit-fûn-ho̍k lâu Mò-khiùng-kip-sú ke yit-ke Sú-ho̍k fûn-kî, pin sṳ̀n-vì-liáu hien-thoi Thai-ho̍k kau-yuk ke chhùng-yeu chû-sṳ̀n phu-fûn. Li̍t-sṳ́ sông, Mì-chit-fûn chên-kîn chṳ́ Mò-khiùng-séu ke kie-son. Kiên pún-chṳt ke kóng, Mì-chit-fûn-ho̍k he yit mùn ngièn-kiu pien-fa ke Khô-ho̍k, chang yì Kí-hò-ho̍k he ngièn-kiu hìn-chhong ke Khô-ho̍k, Thoi-sú-ho̍k he ngièn-kiu thoi-sú yun-son lâu kié fông-chhàng ke Khô-ho̍k yit-ngióng. Mì-chit-fûn he khiù hâm-sú khiuk-sien ke chhiet-sien chhià sut, khiù hâm-sú thù-hìn ke mien-chit, khiù thù-hìn ke thí-chit ke yit-chúng fông-fap lâu ko-chhàng, ngièn-lî he: chiông Mò-khiùng-séu-liòng fe̍t khi̍t-séu-sú (dx) tai-ngi̍p kie-son chṳ̂ chûng, pin chin-hàng sêu-hi, Mò-khiùng-séu liòng chok-vì kie-son mien-chit lâu thí-chit Chui-séu ke tân-ngièn, mì-fûn he se-fûn, chit-fûn he lùi-chit. Khì-chûng dx=0.000...1,10dx=dx,dx=0, than-he 0 pún-sṳ̂n he put-nèn chhṳ̍t-chiap tai-ngi̍p kie-son ke, liá-ke he sòng-sṳt, yung dx chet fa-kié liáu liá-ke mun-thì. Mì-chit-fûn chûng chhùng-yeu ke khói-ngiam yû: mì-fûn, chit-fûn, thô-sú, khiù-thô kûng-sṳt, Mò-khiùng-séu liòng, mò-khiùng thai-liòng, kiê, tén-tén.




#Article 138: Mì-fûn (186 words)


Mì-fûn (Differential Calculus) chhai Sú-ho̍k chûng he tui hâm-sú ke khiu̍k-phu pien-fa-sut ke yit-chúng sien-sin mèu-shu̍t. Mì-fûn khó-yî khiûn sṳ thi mèu-shu̍t tông hâm-sú chhṳ-pien liòng ke chhí-chhṳ̍t chok chiuk-kèu séu ke kói-pien sṳ̀, hâm-sú ke chhṳ̍t he tsen ngióng kói-pien ke. Tông mêu-sia hâm-sú  ke chhṳ-pien liòng  yû yit-ke mì-séu ke kói-pien  sṳ̀, hâm-sú ke pien-fa cho-tet fûn-kié vì lióng-ke phu-fûn. Yit-ke phu-fûn he  sien-sin phu-fûn: chhai yit vì chhìn-khóng hâ, kì chang-pí yî chhṳ-pien liòng ke pien-fa-liòng , khó-yî péu-sṳ sṳ̀n  khi̍p yit-ke lâu  mò-kôan, chṳ́ lâu hâm-sú  khi̍p  yû-kôan ke liòng ke sṳ̀n-chit; chhai kiên kóng-fàm ke chhìn-khóng hâ, kì he yit-ke sien-sin yàng-sa chok-yung chhai  sông ke chhṳ̍t. Nang yit phu-fûn he pí  kiên kô kiê ke Mò-khiùng-séu, ya chhiu-he kong chhù yî  heu yìn-yèn fi tshi yî làng. Tông kói-pien liòng  hàn séu-sṳ̀, thi-ngi phu-fûn khó-yî fut-lio̍k put-kie, hâm-sú ke pien-fa liòng yok tén yî thi-yit phu-fûn, ya chhiu-he hâm-sú chhai  chhú ke Mì-fûn, ki chok  fe̍t .

Hâm-sú  he yit-ke chhiùng R2 sa to R3 ke hâm-sú. Kì chhai mêu Yit-tiám  ke Ngâ-khó-pí-kí-chhṳn hhṳn vì: 

Mì-fûn vì: , ya chhiu-he: 




#Article 139: Chit-fûn-ho̍k (137 words)


Chit-fûn-ho̍k (Integral) he Mì-chit-fûn-ho̍k lâu Sú-ho̍k Fûn-sak lî ke yit-ke fu̍t-sîm khói-ngiam. Thûng-sòng fûn-vì Thin Chit-fûn  fò Put-thin Chit-fûn  lióng-chúng. Chhṳ̍t-kôn kóng, tui-yî yit-ke pûn thin ke  chang sṳ̍t chhṳ̍t hâm-sú,  chhai yit-ke sṳ̍t-sú Khî-kiên sông ke thin chit-fûn

Cho-tet lî-kié vì chhai  chhô-phiêu phìn-mien sông, yù khiuk-sien , chhṳ̍t-sien  tshu̍k vì-sṳ̀n ke Khiuk-piên-thôi-hìn ke mien-chit chhṳ̍t (yit-chúng khok thin ke sṳ̍t-sú chhṳ̍t).
Chit-fûn ke kî-pún ngièn-lî: Mì-chit-fûn Kî-pún Thin-lî, yù Ngie-sat-khiet Ngiù-tun lâu Kô-thi̍t-fut-lî-tet Vî-liâm Lòi-pu-nì-tshṳ chhai Sṳ̍p-chhit Sṳ-ki fûn-phe̍t thu̍k chhṳ khok-li̍p. Mì-chit-fûn Kî-pún Thin-lî chiông Mì-fûn lâu chit-fûn lien-hì chhai yit-hí, liá-ngióng, thûng-ko tsáu-chhut yit-ke hâm-sú ke ngièn hâm-sú, chhiu khó-yî fông-phien kie-son kì chhai yit-ke khî-kiên sông ke chit-fûn. Chit-fûn lâu thô-sú yí sṳ̀n-vì kô-tén Sú-ho̍k chûng chui kî-pún ke kûng-khí, pin chhai Chhṳ-yèn Khô-ho̍k lâu Kûng-chhàng ho̍k chûng tet-to kóng-fàm yun yung.




#Article 140: Gottfried Leibniz (139 words)


Gottfried Leibniz (Gottfried Wilhelm Leibniz, 1646-ngièn 7-ngie̍t 1-ngit －1716-ngièn 11-ngie̍t 14-ngit), Tet-yi-chṳ Chet-ho̍k-kâ, Sú-ho̍k-kâ. Kì-ke chho̍k-sû yok si-sṳ̀n vì Là-tên-vùn, yok sâm-sṳ̀n vì Fap-vùn, yok yit-sṳ̀n ńg vì Tet-vùn. Leibniz he Li̍t-sṳ́ sông séu-kien ke thûng-chhòi, pûn yî vì Sṳ̍p-chhit Sṳ-ki ke Aristoteles. Kì pún-ngìn he yit-miàng Li̍t-sṳ̂, kîn-sòng vông-fán yî kok-thai Sàng-chṳ́n, kì hí-tô ke kûng-sṳt tû-he chhai tiên-pò ke mâ-chhâ sông vàn-sṳ̀n ke, kì ya chhṳ-chhṳ̂n khí-yû Nàm-tsiok ke Kui-chhu̍k sṳ̂n-fun, khì fu-chhîn he chho̍k-miàng Sú-ho̍k-kâ Friedrich Leibniz. 

Leibniz chhai Sú-ho̍k-sṳ́ lâu Chet-ho̍k-sṳ́ sông tû cham-yû chhùng-yeu-thi-vi. Chhai Sú-ho̍k sông, kì lâu Isaac Newton siên-heu thu̍k-li̍p fat mìn liáu Mì-chit-fûn, chhiâ kì só sṳ́-yung ke Mì-chit-fûn ke Sú-ho̍k fù-ho pûn kiên kóng-fàm ke sṳ́-yung, yîn-vì Newton sṳ́-yung ke fù-ho pûn phú-phiên ngin-vì pí Leibniz ke chhâ. Leibniz hàn tui Ngi-chin-chṳ ke fat-chán cho chhut liáu kung hien.




#Article 141: YouTube (249 words)


YouTube he sat-li̍p chhai Mî-koet ke yit-chak Yáng-phién Fûn-hióng mióng-cham, ngiong sṳ́-yung-chá sông-chai, kôn-khon khi̍p fûn-hióng yáng-phién fe̍t tón-phién. Kûng-sṳ̂ yî 2005-ngièn 2-ngie̍t 15-ngit chu-chhak, yù Fà-yí Mî-koet-ngìn Steve Chen (Chhṳ̀n Sṳ-tsùn) tén-ngìn chhóng-li̍p, mióng-cham ke khiéu-ho vì Broadcast Yourself (péu-hien ngì chhṳ-kâ), mióng-chhàm ke phiêu-tsì yi-ngiam lòi-chhṳ chó-khì Thien-sṳ hién-sṳ hi (yîm khi̍t Sa-sien-kón). Kîm-ha YouTube yí-kîn sṳ̀n-vì thùng-lui-hîn mióng-chhàm ke khiâu-chhú, pin chho-chhiu hí-tô mióng-sông miàng-ngìn chhiâ kit-fat mióng-sông chhóng-chok. 

YouTube chúng Kûng-sṳ̂ vi-chhai California San Bruno, mióng-chhàm chia yù Flash Video fe̍t HTML5 yáng-phién lòi pô-piong kok-sṳt kok-ngióng yù sông-chhòn-chá chṳ-sṳ̀n ke yáng-phién nui-yùng, pâu-koat thien-yáng chién-si̍p, Thien-sṳ tón-phién, yîm-ngo̍k liu̍k-yáng-tai tén, yî-khi̍p khì-thâ sông-chhòn-chá chhṳ-chṳ ke ngia̍p-yì yáng-phién, yì VLOG, ngièn-chhóng ke yáng-phién tén. Thai-phu-fûn YouTube ke sông-chhòn-chá kiùn he ke-ngìn chhṳ-hàng sông-chhòn, than ya-yû mêu-ke mòi-thí Kûng-sṳ̂ yì CBS (Columbia Kóng-pô Kûng-sṳ̂), BBC (Yîn-koet Kóng-pô Kûng-sṳ̂), VEVO yî-khi̍p khì-thâ thòn-thí lâu YouTube yû ha̍p-chok Fó-phân kie-va̍k, sông-chhòn chhṳ-kâ Kûng-sṳ̂ só liu̍k-chṳ ke yáng-phién. 

Mò Google chong-ho ke yung-fu yìn cho-tet chhṳ̍t-chiap kôn-khon Youtube chûng ke yáng-phién, than mò-fap sông-chhòn yáng-phién. Chu-chhak yung-fu chet khó-yî mò-han sú-liòng sông-chhòn yáng-phién. Tông yáng-phién tô-chhṳ pûn kí-po, kîn-ko Sṳ́m-chhà, fu̍t-sṳ̍t heu, khó-nèn chiông khí-yû phau-li̍t, chhìn-oi ke nui-yùng thin vì  18-se yî-sông chu-chhak yung-fu hí-khó kôn-khon, yì set-chhìn nui-yùng yî-khi̍p chhîm-fam Pán-khièn ke nui-yùng (pí-yì yìn chhai sông-yàng fe̍t fat-hàng Yáng-tia̍p ke thien-yáng, Thien-sṳ-khia̍k fe̍t Thûng-va̍k-phién) chiông-fi pûn san-chhù. 

Ngâ-khô-fû Là-phì-tshṳ-kî chok-vì mióng-cham chhóng-sṳ́-ngìn, yi̍t he YouTube chui-chó phién ngài chhai thûng-vu̍t-yèn (Me at the zoo) ke phok-ngiap-chá.




#Article 142: Auckland (110 words)


Auckland (Yîn-ngî: Auckland; Māori-ngî: Tāmaki Makau Rau) vi-yî nàm Thai-phìn-yòng nàm vúi 37 thu. He New Zealand chhai pet tó chui-thai ke sàng-sṳ, ngìn-khiéu yok 140 van, chhi-kî liáu chhiòn-koet yok 32％ ke ngìn-khiéu, ya-he sṳ-kie sông Polynesia-ngìn chui-tô ke sàng-sṳ. Auckland pûn chhṳ̂n-vì “ fam-chṳ̂-tû ”, thùng-sṳ̀ ya-he New Zealand kûng-ngia̍p lâu sông-ngia̍p chûng-sîm. 

New Zealand ke sú-tû chó siên sat chhai Auckland, than yî 1865-ngièn chhiên chṳ Pet-tó nàm-tôn ke Wellington. Hien-kîm ke Auckland yìn-yèn vì New Zealand chui fat-tha̍t ke thi-khî chṳ̂-yit, thùng-sṳ̀ ya-he Nàm Thai-phìn-yòng ke khi-néu, lî-hak chhut-ngi̍p-kin ke chú-yeu-thi tiám. Chhai 2014-ngièn ke sṳ-kie chui-kâ kî-chhu sàng-sṳ phìn-sién chûng, Auckland kô-kî chhiòn-khiù thi-sâm vi. 




#Article 143: Canberra (160 words)


Canberra (Yîn-ngî: Canberra; fat-yîm vì /ˈkænbᵊrə/, /ˈkænbɛrə/ ), he Au-chû Lièn-pâng sú-tû. Kì he Au-chû chui-thai ke nui-liu̍k sàng-sṳ, ngìn-khiéu chhêu-ko 36.7 van-ngìn, chhai Au-chû só-yû sàng-sṳ lî phài-miàng thi-pat. Kì chho-lo̍k yî Àu-chû Sú-tû Liâng-thi pet-tôn, khî-lì Au-chû tûng-ngan lióng-thai tû-fi sàng-sṳ Sydney lâu Melbourne fûn-phe̍t vì 280 kûng-lî fò 660 kûng-lî. 

Au-chû Lièn-pâng 1908-ngièn kiet-thin chhai Sydney lâu Melbourne lióng-thai sàng-sṳ chṳ̂-kiên ke chap chûng thi-lî vi-tsì thin tû, chit kîm-ha ke Canberra. Kì he Au-chû séu-sú chhiòn-sàng kûi-va̍k hîn-kien ke kûi-va̍k sàng-sṳ, 1913-ngièn thûng-kûng, chúng-thí kûi-va̍k yù Mî-koet Chṳ-kâ-kô Kien-chuk-sṳ̂  lâu  Fû-fu sat-kie. Griffin Fû-fu ke sat-kie chhai tông-sṳ̀ ke chhiòn-khiù sat-kie kin-soi chûng thot-yín yì chhut, kiet-ha̍p Yèn-hìn, Liuk-piên-hìn, Sâm-kok-hìn tén kí hò thù-on, pin yî sú-tû Liâng-thi ke thi-hìn thi̍t-set vì-chú tshu̍k tá chho yì sṳ̀n. Sàng-sṳ ke sat-kie su-to fâ yèn sàng-sṳ yun-thûng yáng-hióng, phau thet yî kûng-yèn chok-vì tiám-tot ke khiu-yû kôn-ngiam, chiông hí-tô chhùng-yeu khî-vet chhṳ̍t-chiap yùng-ngi̍p thiên-yèn-chhṳ̍t, yû thiên-yèn sú-tû mî-yî.




#Article 144: Punjabi-ngî (120 words)


 Punjabi-ngî  (Punjabi-ngî Gurmukhi sṳ-mû: ਪੰਜਾਬੀ, : پنجابی, Yîn-vùn: Punjabi fe̍t Panjabi) su̍k-yî Yin-Êu Ngî-hì Yin-thu Iran Ngî-chhu̍k ke Yin-thu Arya Ngî-kî. Punjabi-ngî thi̍t-sû ke he, thi-yit, yû-sâng-thiàu; thi-ngi, he Nyâm-chho̍k-ngî. Punjabi-ngî yu fi fûn-vì Sî Punjabi-ngî, Lehnda (ਲੇਹੰਦਾ) fe̍t Lahnda (ਲਹਿੰਦਾ) lâu Tûng Punjabi-ngî. Siraiki lâu  Hindko thûng-sòng ya pûn sṳ-vì Punjabi-ngî ke fông-ngièn. 

Punjabi-ngî chú-yeu liù-thûng yî Yin-thu ke Punjab lâu Pakistan ke Punjab só-yî sṳ́-yung ke ngî-ngièn, ya-he Yin-thu Punjab ke kôn-fông ngî-ngièn. Kì ya liù-thûng yî lìn-khiûn ke Yin-thu Haryana, Himachal Pradesh lâu Delhi. Tông Yin-thu fò Pakistan chhai 1947-ngièn fûn-lie̍t sṳ̀, Punjab thi-khî, khì vùn-fa lâu ngî-ngièn ya pûn su yáng-hióng. Yîn-chhṳ́, Punjab ke ngî-ngièn lâu vùn-fa ya sṳ̀n-vì thûi-thûng lióng-koet fò-phìn kâu-vông ke yit-thai thûng-li̍t.




#Article 145: Ngièn-chṳ́ (124 words)


Ngièn-chṳ́ (Atom) he yit-chúng Ngièn-su nèn pó-chhṳ̀ khì Fa-ho̍k sin-chṳt ke chui-séu tân-vi. Yit-ke chang Ngièn-chṳ́ pâu-hàm yû yit-ke tsì-me̍t ke Ngièn-chṳ́-fu̍t khi̍p ngiâ-kòn vì-tîn chhai Ngièn-chṳ́-fu̍t chû-vì tai fu thien ke thien-chṳ́. Ngièn-chṳ́ ke Yîn-vùn miàng (Atom) he chhiùng Hî-lia̍p-ngî ἄτομος (atomos, put-khó chhiet-fûn ke) chón-fa yì lòi. Hó-chó yî-chhièn, Hî-lia̍p lâu Yin-thu ke Chet-ho̍k-kâ chhiu thì-chhut liáu Ngièn-chṳ́ ke put-khó chhiet-fûn ke khói-ngiam. 17 lâu 18 Sṳ-ki sṳ̀, Fa-ho̍k-kâ fat-hien liáu Vu̍t-lî-ho̍k ke kîn-kí: tui yî mêu-sia vu̍t-chṳt, put-nèn thûng-ko Fa-ho̍k sú-thon chiông khì ki-sa ke fûn-kié. 19 Sṳ-ki vân-khì lâu 20 Sṳ-ki chó-khì, vu̍t-lî-ho̍k-kâ fat-hien liáu Chhṳ-ngièn-chṳ́  Lia̍p-é yî-khi̍p Ngièn-chṳ́ ke nui-phu kiet-kèu, chṳn-mìn Ngièn-chṳ́ pin m̀-he put-nèn chin-yit-phu chhiet fûn. Liòng-chṳ́ Li̍t-ho̍k ngièn-lî nèn-kèu vì Ngièn-chṳ́ thì-kiûng hó ke mù-hîn.




#Article 146: Súi-sên (146 words)


Súi-sên (Yîn-ngî: Mercury, Là-tên-ngî: Mercurius), he Thai-yòng-hi ke pat-thai Hàng-sên chûng chui-séu lâu chui kho-khiûn Ngit-thèu ke Hàng-sên, than yû Pat-thai Hàng-sên chûng chui-thai ke lì-sîm-sut, Kwuí-tho chû-khì he 87.969 Thi-khiù ngit. Chhiùng Thi-khiù sông khon, kì thai-yok 116 thiên chó-yu lâu Thi-khiù fi-ha̍p yit-chhṳ, kûng-chón suk-thu yén-yén chhêu-ko Thai-yòng-hì ke khì-thâ Sên-khiù. Súi-sên ke khoai-suk yun-thûng sṳ́ kì chhai Lò-mâ sṳ̀n-fa chûng pûn chhṳ̂n-vì Me̍t-khiu-li (Mercury). Yù yî Thai-hì-chhèn khi̍t vì hî-pho̍k, mò-fap yû-háu pó-chhùn ngie̍t-liòng, Súi-sên péu-mien chu-ya vûn-chhâ khi̍t-thai. Pha̍k-thiên sṳ̀ chhak-tho thi-khî vûn-thu khó tha̍t 430°C, ya-kiên cho-tet kong chṳ -170°C. Khi̍t khî hì-vûn chet chûng-ngièn vì-chhṳ̀ chhai -170°C yî-hâ. Súi-sên ke tshu̍k-chhín-chhià he Thai-yòng-hì só-yû Hàng-sên chûng chui-séu ke (thai-yok 1⁄30 thu), than kì yû chui-thai ke Kwuí-tho Phiên-sîm-sut. Súi-sên chhai yén-ngit tiám ke khî-lì thai-yok he chhai khiûn-ngit tiám ke 1.5 phi. Súi-sên péu-mien chhûng-mân liáu thai-thai séu-séu ke hâng-hie̍t.




#Article 147: Internet (106 words)


Mióng-chi-mióng-lu (Yîn-ngî: Internet), yu chhṳ̂n Fu-lièn-mióng (互聯網), he mióng-lu lâu mióng-lu chṳ̂-kiên só chhon-lièn sṳ̀n ke phàng-thai mióng-lu, liá-chúng mióng-lu yî yit-chû thûng-yung ke hia̍p-thin siông-lièn, hìn-sṳ̀n Ló-si̍p sông ke tân-yit ki-thai Koet-chi mióng-lok. Liá-chúng chiông thien-nó mióng-lu fu-siông lièn-chiap chhai yit-hí ke fông-fap khó chhṳ̂n-chok mióng-lu fu-lièn, chhai liá kî-chhú sông fat-chán chhut fu̍k-koi chhiòn sṳ-kie ke chhiòn-khiù-sin fu-lièn mióng-lu chhṳ̂n Mióng-chi-mióng-lu, chit he fu-siông lièn-chiap yit-hí ke mióng-lu. Mióng-chi-mióng-lu pin put tén thùng chhiòn-khiù chṳ̂-sín mióng, chhiòn-khiù chṳ̂-sín mióng chṳ́-he yit kien kî yî chhêu vùn-sṳ siông-fu lièn-kiet yì sṳ̀n ke chhiòn-khiù sin hì-thúng, chhiâ he Mióng-chi-mióng-lu só nèn thì-kiûng ke fu̍k-vu khì-chûng chṳ̂-yit.




#Article 148: Yùn-tôn yun-son (137 words)


Yùn-tôn yun-son (Yîn-ngî: Cloud Computing), he yit-chúng kî yî Mióng-chi-mióng-lu ke yun-son fông-sṳt, théu-ko liá-chúng fông-sṳt, khiung-hióng ke Ngiôn-ngang-thí chṳ̂-ngièn fò chṳ̂-sín cho-tet on sî-khiù thì-kiûng pûn thien-nó lâu khì-thâ chông-tsì. Yùn-tôn-yun-son he ki 1980 ngièn-thoi Thai-hîn thien-nó to Hak-fu-tôn - Sṳ̀-fu̍k-hi ke thai-chón-pien chṳ̂-heu ke yu yit-chúng ki-pien. Yung-fu put-chai sî-yeu liáu-kié Yùn-tôn chûng kî-chhú sat-sṳ̂ ke se-chiet, put-pit khí-yû siông-yin ke Chôn-ngia̍p tî-sṳt, ya mò sî chhṳ̍t-chiap chin-hàng khúng-chṳ. Yùn-tôn-yun-son mèu-shu̍t liáu yit-chúng kî yî Mióng-chi-mióng-lu ke sîn ke IT fu̍k-vu chen-kâ, sṳ́-yung lâu kâu-fu mù-sṳt, thûng-sòng sia̍p-khi̍p théu-ko Mióng-chi-mióng-lu lòi thì-kiûng thûng-thai yi khok-chhûng kûng-nèn yì-chhiâ kîn-sòng he Hî-nyí-fa ke chṳ̂-ngièn.
Chhai Ngiôn-thí chit fu̍k-vu (Software as a Service): ke fu̍k-vu mù-sṳt tông-chûng, sṳ́-yung chá nèn-kèu chhùn-chhí fu̍k-vu Ngiôn-thí khi̍p chṳ̂-liau. Fu̍k-vu thì-kiûng-chá chet vì-fu kî-chhú sat-sṳ̂ khi̍p phìn-thòi yî vì-chhṳ̀ fu̍k-vu chang-sòng yun-chok.




#Article 149: Thien-nó Khô-ho̍k (140 words)


Kie-son kî Khô-ho̍k yung-yî kié-kiet sin-sit lâu kie-son ke lî-lun kî-chhú.

Thien-nó Khô-ho̍k (Yîn-ngî: Computer Science) he hì-thúng-sin ngièn-kiu chṳ̂-sín lâu kie-son ke lî-lun kî-chhú yî-khi̍p kì-têu chhai thien-nó hì-thúng chûng yì-hò sṳ̍t-hien lâu yin-yung ke sṳ̍t-yung kî-su̍t ke ho̍k-khô. Kì thûng-sòng pûn hìn-yùng vì tui nâ-sia chhóng-chho, mèu-shu̍t yî-khi̍p Chón-von chṳ̂-sín ke Yên-son-fap chhú-lî ke hì-thúng ngièn-kiu. Thien-nó Khô-ho̍k pâu-hàm hó-tô fûn-kî liâng-vet; khiòng-thiàu thi̍t-thin kiet-kó ke kie-son, pí-yì thien-nó thù-hìn-ho̍k; yì yû sia he thâm-thó kie-son mun-thì ke sin-chṳt, pí-yì kie-son fu̍k-chha̍p sin lî-lun; hàn-yû yit-sia liâng-vet chôn-chu yî ngióng-pân sṳ̍t-hien kie-son, pí-yì chhàng-sṳt ngî-ngièn lî-lun he ngièn-kiu mèu-shu̍t kie-son ke fông-fap, yì chhàng-sṳt sat-kie he yin-yung thi̍t-thin ke chhàng-sṳt ngî-ngièn kié-kiet thi̍t-thin ke kie-son mun-thì, Ngìn-kî fu-thûng chet he chôn-chu yî ngióng-pân sṳ́ thien-nó lâu kie-son pien tet yû-yung, hó-yung, yî-khi̍p sùi-sṳ̀ sùi-thi vì ngìn só yung.




#Article 150: Chhùng-hièn (129 words)


Chhùng-hièn (蟲憲) fe̍t-chá Hién-kûng (幰公) he tui Fàn-chiet-thûng-vu̍t-mùn Kóa-mô-kong lui thûng-vu̍t ke thûng-chhṳ̂n. Chhai Khô-ho̍k fûn-lui chûng, kì-têu su̍k-yî Tân-hiong-yin-muk. Sṳ̂n-thí Lióng-chet tui-chhṳ̂n, khí-yû-fûn chiet hien-siong; mò kut-ket, chhai thí-péu fu̍k-koi yit-chhèn khí-yû set-su ke pho̍k Kok-chṳt-chhèn. Thàn-pha̍k-chṳt hàm-liòng tha̍t 70%, hàn-yû Mì-liòng-ngièn-su, yì lìn, koi, thiet, kap, sîn, thùng yî-khi̍p tô-chúng Vì-sâng-su. Chhù-liáu sṳ̂n-thí chhièn lióng-chiet chṳ̂-ngoi, khì yì kok-chiet kiûn khí-yû kông-mô. Tshṳ hiùng thùng thí, yi thí su chîn, sâng chhṳ̍t sṳ̀ chia yù fàn tai sán-sâng lón kán, fàn chhṳ̍t hâ yit-thoi. Muk-chhièn yí-tî hiu yin yû 200 tô-chúng, 1837-ngièn pûn Sâng-vu̍t-ho̍k kâ Tha̍t-ngì-vùn chhṳ̂n chṳ̂ vì Thi-khiù sông chui yû ka-chhṳ̍t ke thûng-vu̍t. Muk-chhièn yí-tî Chhùng-hièn yû 200 tô-chúng, 1837-ngièn pûn Sâng-vu̍t ho̍k-kâ Tha̍t-ngì-vùn chhṳ̂n chṳ̂ vì Thi-khiù sông chui yû ka-chhṳ̍t ke thûng-vu̍t.




#Article 151: Ló-chhú (104 words)


Ló-chhú (Muroidea, 老鼠), he yit-chúng su̍k-yî Ngat-chhṳ́-lui ke chúng-khô, khì-chûng hàm-yû chhông-chhú, sâ-chhú, thai-chhú, séu-chhú, yî-khi̍p khì-thâ chhîn-yèn thûng-vu̍t. Kì-têu kóng-fàm fûn-pu yî Nàm-khi̍t yî-ngoi ke kok-ke Thai-liu̍k. Yû vùn-hien chiông só-yû chhú chúng-khô kai kûi-lui chhai Chhú-khô (Muridae) chṳ̂-hâ. Muk-chhièn yî-kí Fûn-chṳ́ Chúng-hì fat-sâng-ho̍k ngièn-kiu só chok-chhut ke chhṳ fûn-lui, khiung yû yok 280 ke su̍k, yî-khi̍p chṳ-séu 1300 ke chúng. Kì-têu he séu-sú lâu ngìn-lui pó-chhṳ̀ me̍t-chhiet lièn-hì yì fàn-sṳ̀n ke thûng-vu̍t lui-khiùn chṳ̂-yit, liá-têu thûng-vu̍t kí-fû chhai sṳ-kie kok-koet kai-khó fat-hien, khì-chûng yû yit phu-fûn ya-he chhùng-yeu ke Sâng-vu̍t-ho̍k mù-sṳt sâng-vu̍t, tui ngìn-lui ke sṳ̍t-ngiam lâu ngièn-kiu yû hó-thai ke pông-chhu.




#Article 152: Hòng-chû-sṳ (146 words)


Hòng-chû-sṳ (杭州市, Koet-chi Yîm-phiêu: ɦaŋ tsei), vi-yî Chûng-koet tûng-nàm yèn-hói, Chet-kông-sén pet-phu, Chhièn-thòng-kông hâ-yù pet-ngan, Kîn-hông-thai-yun-hò nàm-tôn. He Chet-kông-sén Sén-fi, Fu-sén-kip sàng-sṳ chṳ̂-yit, he Chûng-koet tûng-nàm chhùng-yeu kâu-thûng khi-néu, thùng-sṳ̀ he Chûng-koet chui-thai ke kîn-chi khiên —— Chhòng-sâm-kok ke fu chûng-sîm sàng-sṳ. Hâ-hot 8 khî, 3 ke Yen-kip-sṳ lâu 2 ke yen, chúng mien-chit 16596 phìn-fông kûng-lî, khì-chûng sṳ khî mien-chit 3068 phìn-fông kûng-lî, 2013-ngièn sòng-chhu ngìn-khiéu 884.4 van, khì-chûng sṳ khî 635.62 van. Yî Hông-chû vì chûng-sîm ke Hông-chû  tû-sṳ khiên, mien-chit tha̍t-to 34585 phìn-fông kûng-lî, kî-chhu ke ngìn-khiéu yí-kîn tha̍t-to 2110.2 van. Kîn-kí 2012-ngièn 7-ngie̍t sông-hói kâu-thûng Thai-ho̍k fat-pu ke 2012-ngièn Chûng-koet tû-sṳ khiên phìn-ka chṳ́-sú, Hông-chû-khiên chhai Chûng-koet Thai-liu̍k he kiùn chhṳ yî Sông-hói-khiên, Kóng-chû-khiên, Sú-tû-khiên (Pet-kîn) ke thi-si thai tû-sṳ-khiên. 2012-ngièn Hông-chû kîn-chi chúng-liòng he chhiòn-koet thi-sṳ̍p, chhiòn-koet Sén-fi sàng-sṳ thi-si, pin pûn Fuk-pu-sṳ̂ tô-chhṳ phìn vì Chûng-koet Thai-liu̍k chui-kâ sông-ngia̍p sàng-sṳ. 




#Article 153: Kôan-chiet-yàm (123 words)


Kôan-chiet-yàm (Arthritis) he chhiòn-sṳ-kie chui sòng-kien ke man-sin chhi̍t-phiang, chṳ́ -yeu he Kôan-chiet ke ngiôn-kut thui-fa fe̍t-chá Kiet-thì chû-chṳt fat-yàm, thô-chṳ Kôan-chiet thung-thung chhiùng yì kòn yéu Kôan-chiet ke chang-sòng yun-thûng chhiu kiàu Kôan-chiet yàm, chúng-khiung yû Yit-pak tô-ke chúng-lui. Thô-chṳ Kôan-chiet yàm ke ngièn-yîn hó-tô, yín-hí Kôan-chiet sún sông ya kok yû m̀-thùng. Chhiòn sṳ-kie yok-yû 3.55 yi Kôan-chiet yàm-fam chá, khì-chûng chhai Chûng-koet chhiu cham liáu Yit-yi yî-sông. Chhai Mî-koet, mî Ńg-ke ngìn chûng chhiu yû yit ngìn chhut-hien Kôan-chiet yàm ke thung-thung lâu put-sṳt; yì chhai Â-chû, mî liuk ke-ngìn chûng chhiu yû yit-ke-ngìn chhai ngìn-sâng mêu-ke sṳ̀-khat lî fam chhṳ́ -phiang. Kôan-chiet yàm pin m̀-he ló-ngièn-ngìn thu̍k-yû ke chhi̍t-phiang, kì cho-tet yáng-hióng pâu-koat yì thùng chhai-nui ke kok-ke ngièn-lìn-chhèn.




#Article 154: Pông-hâ (126 words)


 Pông-hâ (幫哈, Hî-lia̍p-ngî: ἅσθμα) he yit-chúng sòng-kien ke hì-tho ke man-sin yàm-tsin-sin chhi̍t-phiang, chú-yeu thi̍t-chṳ̂n he tô-pien lâu fu̍k-fat ke tsin-chhong, khó-ngia̍k-sin hì-liù chú-set. Sòng-kien tsin-chhong péu-hien vì chhón-sit, khet-sèu, hiûng-khiông kín-pet-hiûng mún lâu hì-tón. 
Pông-hâ phú-phiên ngin-vì he yù kî yîn lâu fàn-kin yîn-su khiung-thùng thô-chṳ ke. Tui Pông-hâ ke tsín-thôn thûng-sòng kî yî tsin chhong ke lui-hîn, sùi sṳ̀-kiên thûi yì tui chhṳ-liàu ke fán-yin, khi̍p fû-khi̍p liòng chhet thin fap. Yî-ho̍k sông tui Pông-hâ ke fûn-lui yî-kí he fat-phiang phîn-sut, yit miáu nui yung li̍t fû-khi̍p liòng (FEV1), lâu fû hì liù liòng fûng chhṳ̍t. Pông-hâ ya cho-tet pûn fûn-vì thi̍t-yin-sin fe̍t fî thi̍t-yin-sin (ku yû ke) chhṳ́ chhú thi̍t yin sin chṳ́ ke he hiong lui-phe̍t 1-hîn chhêu-men-sin fán-yin fat-chán ke chhín-hiong




#Article 155: Ko-men (149 words)


Ko-men (Allergy) he su̍k-yî yàm-tsin fán-yin, he chṳ́ -tông ngoi-lòi-vu̍t chhîm-ngi̍p ngìn-thí sṳ̀, ngìn-thí ke miên-yi̍t hì-thúng sán-sâng ke ko-thu fán-yin.
Khí thí lòi kòng, ko-men chhiu-he chiông ngoi-lòi khong-ngièn kié thu̍k vì yû hoi ke vu̍t-thí (yì se khiûn, phiang thu̍k, fâ-fún, fôi chhṳ̀n tén) yì sán-sâng pien-thai fán-yin, fi sṳ́ miên yi̍t se-pâu chûng ke thûn tshí se-pâu khôi-sṳ́ fa̍t fa, sṳt chhut chû-chṳt ot lâu chhièn lie̍t sièn su, chû-chṳt ot lâu chhièn lie̍t sièn su fi sṳ́ mì hiet kón khok-chông, hiet-kón thûng théu sin chen-kâ, fat yông, phìn va̍t ki sû suk fò fán-sa chok-yung tén yit lièn chhon ke chok-yung, séu chet phì fû chhut-hien fùng pân mà tsín, chhùng chet thô-chṳ chúng chong fat ngie̍t tén yàm tsin péu chṳ̂n. Ko-men chṳ́ ke chit he liá-têu put chang-sòng ke miên yi̍t fán-yin tui chhṳ-kâ chang-sòng ke chhṳ thí chû-chṳt sán-sâng sông hoi.




#Article 156: Thung-fûng (181 words)


Thung-fûng (Gout, Ho̍k-miàng: metabolic arthritis) he yit-chúng yîn-phiau lèn thoi chhia chong-ngai, sṳ́ ngiau sôn lùi-chit yì yín-hí ke chhi̍t-phiang, su̍k-yî Kôan-chiet yàm ke yit-chúng, yu chhṳ̂n thoi chhia sin Kôan-chiet yàm. ńg sin yit-pân chhai 50 se chṳ̂-chhièn put fi fat-sâng thung fûng, yîn-vì tshṳ kit su tui ngiau sôn ke hìn-sṳ̀n yû ya chṳ chok-yung; than-he chhai kiên ngièn khì heu fi chen-kâ fat chok pí sut. Yù yî ngiau sôn chhai ngìn thí hiet yi̍t chûng nùng thu-ko kô, thô-chṳ sṳ̂n-thí miên yi̍t hì-thúng ko-thu fán-yin (men kám) yì chho-sṳ̀n thung khú ke yàm tsin. Yit-pân fat chok phu-vi vì thai méu tsí Kôan-chiet (liá-chúng chhìn-khóng chhṳ̂n-vì podagra), khoá Kôan-chiet, chhit Kôan-chiet tén. Chhòng-khì thung fûng fam chá yû fat chok yî sú chṳ́ Kôan-chiet, sṳm-chṳ ngí khwok hàm ngiôn chû-chṳt phu-fûn ke phiang li. Kip sin thung fûng fat chok phu-vi chhut-hien fùng, chúng, ngie̍t, khia̍k lie̍t thung thung, yit-pân tô chhai chṳ́ ya fat chok, khó sṳ́ ngìn chhiùng soi mìn chûng kiâng siáng. Thung fûng chhû-khì, fat chok tô kien yî hâ kî ke Kôan-chiet.




#Article 157: Pha̍k-hèu (131 words)


Pha̍k-hèu (Diphtheria, Hî-lia̍p-ngî: διφθερα) he yit-chúng yù pha̍k-hèu kòn-khiûn yín-hí ke kip-sin fû-khi̍p tho-chhòn ngiam-phiang, tô-kien yî chhiû Tûng-kui. 
Lìm chhòng tsin chhong vì yen yàm, tâi sêu khi̍p nyâm fu chhai pién thò thí, yen phu, fe̍t phi sông ke nyâm mo̍k (su̍k ká nyâm mo̍k). Nang yit-chúng pí-kha khiâng thu ke pha̍k hèu chṳ́ fi phiang fat yî phì fû sông. Chṳ phiang khiûn vì pha̍k hèu phóng chhong kòn khiûn (kiâm yam yòng sin) kiet làn shì yòng sin se khiûn. Than yeu chu-yi ke, sûi-yèn chûng-vùn khi̍p Yîn-vùn sông miàng-chhṳ̂n siông-sṳ, than phiang fat yî phì fû sông ke pha̍k hèu (pha̍k hèu phóng chhong kòn khiûn) kiên khì-chûng yit khóan fi yín chṳ am tshong ke lui pha̍k-hèu (Diphtheroid) piáng sôn kòn khiûn he m̀-thùng ke.




#Article 158: Sú-chiuk-khiéu-phiang (157 words)


Sú-chiuk-khiéu-phiang (Hand, Foot and Mouth Disease) yit-chúng yì thùng chhòn-ngiam-phiang, yu miàng fat-tsín-sin súi-phiàu-sin khiéu-khiông-yàm. Tô fat-sâng yî 5 se yî-hâ yì thùng, khó yín-hí sú, chiuk, khiéu-khiông tén phu-vi ke phiàu tsín, séu-sú fam yì khó yín-hí sîm ki yàm, hi súi chúng, mò khiûn sin nó mo̍k nó yàm tén pìn fat tsin. Yû-têu chhùng tsin fam yì yì kó phiang chhìn fat-chán khoai, thô-chṳ sí-mòng. Kâi phiang yî sú, chiuk fò khiéu-khiông tsam mo̍k phiàu tsín fe̍t pho khwuì heu hìn-sṳ̀n khwuì yông vì-chú-yeu lìm chhòng tsin chhong. Sú chiuk khiéu phiang he yù chhòng tho phiang thu̍k yín-hí ke chhòn ngiam phiang, yín-fat sú chiuk khiéu phiang ke chhòng tho phiang thu̍k yû 20 tô-chúng (hîn), khì-chûng yî khóa sat khì phiang thu̍k A16 hîn (Cox A16) fò chhòng tho phiang thu̍k 71 hîn (EV71) chui vì sòng-kien. 1957-ngièn Sîn Sî-làn sú-chhṳ po tho kâi phiang, 1959-ngièn thì-chhut sú chiuk khiéu phiang miang-miàng.




#Article 159: A-hîn Kôn-yàm (150 words)


 A-hîn Kôn-yàm (Yîn-ngî: Hepatitis A, yî-chhièn pûn sṳ-vì khí chhòn-ngiam-sin ke kôn-yàm), Thai-liu̍k, Hiông-kóng, Àu-mùn, Mâ-Sîn yi̍t chok Kap-hîn-kôn-yàm (甲型肝炎), chhai Chûng-koet Thai-liu̍k sòng kién-chhṳ̂n A-kôn. He yit-chúng fat-sâng yî kôn chhong ke kip-sin kám-ngiam chhi̍t-phiang, hí yîn yî A-hîn Kôn-yàm phiang-thu̍k (hepatitis A virus, HAV). Chhai hí-tô on-li tông-chûng, fam-chá chṳ́-yû séu hí tsin chhong fe̍t mò tsin chhong, yû-khì he ngièn ki kha khiâng ke phiang fam. Chhiùng kám ngiam to fat phiang, khì siâm phu̍k khì yok vì ngi chṳ liuk chû. Yì kó chhut-hien tsin chhong, chhṳ̀-sa sṳ̀-kiên thûng-sòng vì pat chû, tsin-chhong khó-nèn pâu-hàm: ok-sîm, êu-phôn, puk-sià, phì fû fat vòng, fat sêu lâu puk-thung. Yok 10 chṳ 15% ke phiang fam, chhai chhû chhṳ kám ngiam heu 6-ke ngie̍t nui fi chhut-hien fu̍k fat tsin chhong. Khi̍t séu-sú phiang fam khó-nèn chhut-hien kip-sin kôn kûng-nèn sôi khe̍t, liá chhai ló-ngièn fam-chá chûng pí-kha sòng-kien.




#Article 160: Warszawa (329 words)


Fà-sâ (Pô-làn-ngî: Warszawa) he Pô-làn ke sú-tû lâu chui-thai ke sàng-sṳ. Kì vi-yî Vì-sṳ̂-là-hò lióng ngan, khî Pô-lò-tit-hói lâu Khak-ngì-pâ-tshien Sân-mak thai-yok 350 kûng-lî. 2008-ngièn ngìn-khiéu sú-sṳ vì 1,707,983 ngìn, sàng-sṳ khiùn ngìn-khiéu thai-yok 2,785,000 ngìn. Sàng-sṳ mien-chit 512 phìn-fông kûng-lî, sàng-sṳ khiùn mien-chit 12266 phìn-fông kûng-lî. Chho̍k-miàng ke Fà-sâ kûng-yok chhiu-he yî Fà-sâ chhiâm-shù ke. 
Kâi sṳ ya-he Mâ-tsó-fû-sá-sén ke Sén-fi, yúng-yû hí-tô kûng-ngia̍p khî-ngia̍p (chṳ-chho, kòng thiet, Thien-hì Kûng-chhàng, Chhṳ-thûng kûng-ngia̍p), 66-só kô-tén ho̍k-fú (pâu-koat Fà-sâ Thai-ho̍k), lâu chhêu-ko 30-kâ khia̍k-yen. 

RS1031W (T-26W), TBW12/100, RS1001L.

Triody mikrofalowe[edytuj | edytuj kod]

Trioda generacyjna na pasmo decymetrowe TS1a z lat II w.ś.
Lampy pracujące w zakresie mikrofalowym muszą charakteryzować się elektrodami o małej powierzchni (w celu zminimalizowania pojemności międzyelektrodowych), rozmieszczonymi w małej odległości (by zminimalizować czas przelotu elektronów), z wyprowadzeniami i elektrodami o małej indukcyjności. Jeszcze przed II w.ś. skonstruowano triody żołędziowe (RCA typ 955), w których krótkie wyprowadzenia znajdowały się ze wszystkich stron bańki co zmniejszało ich indukcyjność.

Często stosowanymi lampami mikrofalowymi były triody tarczowe - o elektrodach w postaci równoległych tarcz, z wyprowadzeniami poszczególnych elektrod w postaci pierścieni. Geometria takich lamp umożliwia bezpośrednie włączenie ich do rezonatora wnękowego lub obwodu koncentrycznego. Obudowa była najczęściej wykonana nie ze szkła, ale ze specjalnych gatunków ceramiki o niskich stratach dielektrycznych. Przykłady takich lamp to 2C40, LD7, Z5139.

Podstawowe parametry[edytuj | edytuj kod]
Podstawowymi parametrami triody są:

współczynnik wzmocnienia (amplifikacji) Ka (wyrażany w V/V) – parametr mówiący ile razy więcej musi się zmienić napięcie na anodzie w stosunku do napięcia na siatce aby utrzymać ten sam prąd anodowy, odwrotnością wsp. wzmocnienia jest tzw. przechwyt D,
nachylenie charakterystyki Sa (wyrażone w mA/V) – parametr mówiący o ile miliamperów zmieni się prąd anody przy zmianie napięcia na siatce o 1V przy niezmiennym napięciu na anodzie,
rezystancja (oporność) wewnętrzna ρa (wyrażana w kΩ) – określa ona zależność prądu anodowego od napięcia anody,
oraz napięcia maksymalne Ua max, prąd maksymalny Ia max i moc maksymalna Pa max, jaka może wydzielić się na anodzie.

gownow awfoasiajsoifajfoiasjfiasjfoiasjfiasjfoiajfaoifa




#Article 161: Khóa Vùn-chet (110 words)


Khóa Vùn-chet (柯文哲, 1959-ngièn 8-ngie̍t 6-ngit － ) he Thòi-vân ngoi-khô yî-sṳ̂, chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t, hien-ngim Thòi-pet-sṳ Sṳ-chhòng. Chhut-sâng yî Sîn-chuk-sṳ, Thòi-thai Yî-yen lìm-chhòng Yî-ho̍k ngièn-kiu-só Yî-ho̍k Pok-sṳ, chên tâm-ngim Thòi-thai Yî-yen kip-tsín-phu yî-sṳ̂, Thòi-thai Yî-yen chhóng-sông Yî-ho̍k-phu Chú-ngim, Thòi-thai Yî-ho̍k-yen Kau-su, chon-chhòng vì ngoi-khô chhùng-tsin Yî-ho̍k, Hi-kôn Yì-chhṳ̍t, Ya̍p-khiet-mo̍k (ECMO), Ngìn-kûng Hi-kôn tén, vì Thòi-vân Hi-kôn phiêu-chún yì-chhṳ̍t chhàng-sì ke kien-li̍p-chá, ya-he sú-vi chiông-ya̍p khiet-mo̍k kî-su̍t yín-chin Thòi-vân ke yî-sṳ̂. Chhai 2006-ngièn heu khôi-sṳ́ chhai mòi-thí phok-kông yì tî-miàng, 2014-ngièn yî mò-tóng-sit sṳ̂n-fun chhâm-sién Thòi-pet-sṳ Sṳ-chhòng sién-kí, pin yî “chhai-yâ thai lièn-mèn ” vì ho-seu, tông-sién Thòi-pet-sṳ thi 15 ngim Chhṳ̍t-hot-sṳ Sṳ-chhòng, sṳ̀n-vì Thòi-pet-sṳ kói-chṳ Chhṳ̍t-hot-sṳ heu sú-ngim mò-tóng-sit Sṳ-chhòng.




#Article 162: Thí-ngoi Mo̍k-yòng-ha̍p (108 words)


Thí-ngoi Mo̍k-yòng-ha̍p (體外膜氧合, Yîn-ngî: Extra-Corporeal Membrane Oxygenation, suk-siá: ECMO, yîm-yi̍t siu̍k-chhṳ̂n: Ya̍p-khiet-mo̍k (葉克膜) he yit-chúng yî-liàu kip-kiu sat-phi, yung yî chhiam-sṳ̀ hia̍p-chhu thai-phu-fun yî-liàu fông-fap kai mò-háu ke chhùng-thu sîm-hi sôi-khe̍t fam-chá chin-hàng thí-ngoi ke fû-khi̍p lâu sùn-fàn. Ya̍p-khiet-mo̍k chhù-liáu nèn chhiam-sṳ̀ thoi-thoi fam-chá ke sîm-hi kûng-nèn, kám-khiâng fam-chá sîm-hi fu-tâm chṳ̂-ngoi, ya nèn vì yî-liàu ngìn-yèn châng-chhí kiên-tô kiu-chhṳ sṳ̀-kiên. Ya̍p-khiet-mo̍k yung-yî hài-thùng fam-chá yîn yùng-yi sán-sâng pìn-fat-tsin, só-yî khó-yung phú-chhu khì yit-pân kiùn yok yit-chû chṳ sṳ̍p-sú-ngit yì yí, yì yung-yî sṳ̀n-ngìn fam-chá ke phú-chhu khì-chet kha-chhòng, Thòi-thai Yî-yen yû phiang-ngìn chên-kîn chhai 2008-ngièn 1-ngie̍t 30-ngit chhóng-hâ 117 thiên sṳ́-yung Ya̍p-khiet-mo̍k yìn chhùn-fa̍t ke sṳ-kie ki-liu̍k.




#Article 163: Phi Chhṳ-vùn (115 words)


Phi Chhṳ-vùn (裨治文, Elijah Coleman Bridgman, 1801-ngièn －1861-ngièn), Mî-phu-fi Chhòn-kau-sṳ, hióng-yin Sîn-kau thi-yit-vi lòi-fà Chhòn-kau-sṳ Sû-kak-làn-ngìn Mâ-lî-sùn (R.Morrison) ke fû-yok, yì lòi-fà ke thi-yit-vi Mî-koet Chhòn-kau-sṳ. 

Phi Chhṳ-vùn he chui-chó kôan-chu Chûng-koet Â-phién mo-yi mun-thì ke Sî-fông Chhòn-kau-sṳ chṳ̂-yit, tui Â-phién ke liù-pì péu-sṳ liáu khi̍t-thai ke fun-khái. 1832-ngièn 3-ngie̍t, kì chhai 《Chhòn-kau-sṳ Siên-khi》 fat-péu vùn-chông phîn-kit â-phién mo-yi tui Chûng-koet ke ngùi-hoi, chiông â-phién mèu-shu̍t vì “chap-mò Chûng-koet sa-fi chui-thai ke chhui-ok chṳ̂-ngièn”, pin tui Chûng-koet thu̍k-phín ngiàm-chhùng fàm-làm chin-hàng liáu Chhṳ̂m-thu mèu-siá. Liá-he Mî-koet Chhòn-kau-sṳ sú-chhṳ kûng-khôi thi chhai Sî-fông chha̍p-chì sông phìn-lun chhai-fà â-phién mo-yi mun-thì, ya-he thi-yit-chhṳ sṳ́ Mî-koet kûng-chung chṳ́n-kiâng thi liáu-kié Sî-fông sông-ngìn chhai Chûng-koet ke â-phién chéu-sṳ̂ fa̍t-thûng. 




#Article 164: Boston (186 words)


Boston (Yîn-ngî: Boston) he Mî-koet Massachusetts ke Sú-fú lâu chui-thai sàng-sṳ, ya-he New England thi-khî ke chui-thai sàng-sṳ, khì ngìn-khiéu kûi-mù chhiòn-mî thai tû-sṳ phài-miàng thi Ngi-sṳ̍p-yit, kâi sṳ só-chhai chû ke phìn-kiûn kâ-thìn sû-ngi̍p chhiòn-mî phài-miàng thi-ńg. Kâi sṳ vi-yî Mî-koet tûng-pet-phu Thai-sî-yòng yèn-ngan, chhóng-kien yî 1630-ngièn, he Mî-koet chui kú-ló, chui khí-yû Li̍t-sṳ́ vùn-fa ka-chhṳ̍t ke sàng-sṳ chṳ̂-yit. Boston he Êu-chû chhîn kau-thù yì-mìn chui-chó tên-liu̍k Mî-chû só kien-li̍p ke sàng-sṳ, chhai Mî-koet Kiet-miang khì-kiên he hí-tô chhùng-yeu sṳ-khien ke Fat-ngièn-thi, chên-kîn he yit-ke chhùng-yeu ke hòng-yun kóng-khiéu lâu chṳ-chho-ngia̍p chûng-sîm. Kîm-ha, kâi sṳ he Mî-koet kô-tén kau-yuk, yî-liàu pó-khien khi̍p thèu-chṳ̂ kî-kîm ke chûng-sîm, he chhiòn-mî ngìn-khiéu su kau-yuk chhàng-thu chui-kô ke sàng-sṳ, kì ke kîn-chi kî-chhú he kau-yuk, kîm-yùng, yî-liàu khi̍p khô-kî, he chhiòn-mî ngìn-kiûn sû-ngi̍p chui-kô ke séu-sú thai sàng-sṳ chṳ̂-yit, pin pûn ngin-vì he yit-ke chhiòn-khiù-sin sàng-sṳ fe̍t sṳ-kie-sin sàng-sṳ. 

Kâi sṳ vi-yî thai Boston Tû-fi-khî ke chûng-sîm, liá-ke Tû-fi-khî pâu-koat Suffolk-yen ke chhiòn-phu lâu Cambridge, Quincy, Newton, Somerville, Revere lâu Chelsea tén sàng-sṳ, yî-khi̍p yit-sia séu-chṳ́n lâu yén-lì Boston ke kau-khî, hàn pâu-koat liáu New Hampshire ke yit phu-fûn




#Article 165: Phû Lû-sṳ (117 words)


Phû Lû-sṳ (蒲魯士, Yîn-ngî: William Nesbitt Brewster; 1862-ngièn － 1916-ngièn), Mî-yî-mî-fi chhai-fà Chhòn-kau-sṳ. 

Phû Lû-sṳ chhai Hîn-fa-fú khì-kiên ho̍k-fi liáu Phû-siên-ngî, vì-liáu chhòn-kau fông-phien, kì sat-kie liáu Phû-siên-ngî ke Kau-fi Lò-mâ-sṳ —— Hîn-fa Phìn-fa-sṳ, pin chhai 1892-ngièn chṳ 1900-ngièn khì-kiên yung Phû-siên-ngî fân-yi̍t liáu 《Sîn-yok Chhiòn-sû》, khôi-phan mî-hîn sû-khiu̍k yî yin-chṳ 《Sṳn-kîn》. Heu-lòi yu chhóng-li̍p liáu Kau-fi khan-vu̍t 《Fun-hîn-po》. Kì chhai chhòn-kau chṳ̂ yì, hàn chhai Phû-thièn hîn-phan kûng-khiung sṳ-ngia̍p, pâu-koat Fuk-yîm sû-yen, Sî-ho̍k tsai (heu kói-miàng Chet-lî Chûng-ho̍k, kîm-phû-thièn ngi-chûng chhièn-sṳ̂n), Hâm-kông Hîn-yìn Yî-yen (kîm-ha Hâm-kông-khî Yî-yen chhièn-sṳ̂n), kû-yì-yen, kài-yên-sa, kûng-yit-sa, pin-chhiâ hîn-phan sṳ̍t-ngia̍p, yì Hîn-san Lùn-sòn Kûng-sṳ̂, mien-fún kâ-kûng-chhòng. Pin chiông tông-thi miàng-sán chhṳ̀n-chṳ́ Lai-kî yín chúng Mî-koet, yî-khi̍p chû-chṳt Phû-siên kau-yû chhièn-vông Sâ-lâu-ye̍t khén-chhṳ̍t.
 




#Article 166: Sîm-lî-ho̍k (156 words)


Sîm-lî-ho̍k (心理學, Psychology) he yit-mùn ngièn-kiu ngìn-lui khi̍p thûng-vu̍t ke sîm-lî hien-siong, chîn-sṳ̀n kûng-nèn lâu hàng-vì ke Khô-ho̍k, ki he yit-mùn lî-lun ho̍k-khô, ya-he yit-mùn yin-yung ho̍k-khô. Pâu-koat Lî-lun Sîm-lî-ho̍k lâu Yin-yung Sîm-lî-ho̍k lióng-thai liâng-vet. 
Sîm-lî-ho̍k ngièn-kiu sia̍p-khi̍p tî-kok, ngin-tî, chhìn-sì, ngìn-kak, hàng-vì lâu ngìn-chi kôan-he tén chung-tô liâng-vet, ya lâu ngit-sòng sâng-fa̍t ke hí-tô liâng-vet —— kâ-thìn, kau-yuk, khien-không tén fat-sâng kôan-lièn. Sîm-lî ho̍k yit fông-mien sòng sṳ-yung thai-nó yun-chok lòi kié-sṳt ke-thí kî-pún ke hàng-vì lâu sîm-lî kî-nèn, thùng-sṳ̀, sîm-lî-ho̍k ya sòng-sṳ kié-sṳt ke-thí sîm-lî kî-nèn chhai sa-fi hàng-vì lâu sa-fi thûng-li̍t chûng ke kok-set; thùng-sṳ̀ kì ya lâu Sṳ̀n-kîn Khô-ho̍k, Yî-ho̍k, Sâng-vu̍t-ho̍k tén Khô-ho̍k yû-kôan, yîn-vì liá-têu Khô-ho̍k só thâm-thó ke sâng-lî chok-yung fi yáng-hióng ke-thí ke sîm-chṳ. Sîm-lî ho̍k-kâ chhiùng-sṳ kî-chhú ngièn-kiu ke muk-tit he mèu-shu̍t, kié-sṳt, yi-chhet lâu khúng-chṳ hàng-vì. Yin-yung sîm-lî ho̍k-kâ hàn-yû thi Ńg-ke muk-tit —— thì-kô ngìn-lui sâng-fa̍t ke chṳt-liòng. Liá-têu muk-phiêu kèu-sṳ̀n liáu sîm-lî-ho̍k sṳ-ngia̍p ke kî-chhú. 




#Article 167: Fûn-yîn (120 words)


Fûn-yîn (婚姻, Marriage), he yit-chúng ngìn chi-kiên chhí-tet chhîn-su̍k kôan-he ke sa-fi kiet-ha̍p fe̍t fap-li̍t yok-suk. Kîn-kí kôn-ngiam lâu vùn-fa ke m̀-thùng, kiet-fûn, thûng-sòng yî yit-chúng chhîn-me̍t fe̍t sin-ke péu-hien hìn-sṳt pûn sṳ̀n-ngin, liá-chúng kiet-ha̍p thûng-sòng yî fûn-lî ke fông-sṳt lòi tui-ngoi siên-ko khì chang-sṳt sṳ̀n-li̍p. Kiet-fûn ke khí-thí ngièn-yîn hó-tô, pí-yì fap-li̍t, sa-fi, chhìn-kám, kîn-chi, chîn-sṳ̀n lâu sin-ngióng ke sî-yeu. Thûng-sòng, fûn yîn he chû-sṳ̀n kâ-thìn ke kî-chhú lâu kîn-kí, he kâ-thìn sṳ̀n-li̍p ke phiêu-chì. Fûn-yîn sûng-fông kâ-chhòng fu-chhṳ̂n “Chhîn-kâ” fe̍t “Yîn-chhîn”. Chang-song Fûn-yîn he yit-nàm yit-ńg, yit-fû yit-chhî ke hìn-sṳt. Sṳ-kie sông tô-sú koet-kâ lâu thi-khî chhái-yung fûn-yîn tên-ki-chṳ, chhai mân-chiuk khì-thâ thiàu-khien hâ put han-chṳ kiet-fûn Chhṳ-sú. 
Muk-chhièn, sṳ-kie sông fûn-lìn chui-chhòng ke Fû-fu yí-kîn kiet-fûn 80-ngièn. 




#Article 168: Fûn-lî (108 words)


Fûn-lî (婚禮, Wedding) he yit-chúng fap-li̍t kûng-chṳn ngì-sṳt fe̍t chûng-kau ngì-sṳt, yung-lòi khin-chuk yit-thon fûn-yîn ke khôi-sṳ́, thoi-péu kiet-fûn. Só-yû ke mìn-chhu̍k lâu koet-kâ tû-yû khì chhòn-thúng ke fûn-lî ngì-sṳt, he khì mìn-siu̍k vùn-fa ke ki-sṳ̀n thù-kang, ya-he pún mìn-chhu̍k vùn-fa kau-yuk ke ngì-sṳt. Chhai thai-phu-fûn ke vùn-fa lî, thûng-sòng tû-fi fat-chán chhut kiet-fûn sông ke chhòn-thúng lâu si̍p-siu̍k, khì-chûng yû hí-tô chhai hien-thoi sa-fi chûng yí-kîn sṳt-hi liáu khì ngièn-sṳ́ só siong-chṳ̂n ke yi-ngi. Fûn-lî ya-he yit-ke-ngìn yit-sâng chûng chhùng-yeu ke lî-chhàng-pî, su̍k-yî sâng-miang lî-ngì ke yit-chúng. Sṳ-kie sông chui kú-ló, yèn-sa sṳ̀-kiên chui-chhòng, yáng-hióng chui-kóng ke fûn-lî he yî-kau fûn-lî, Yù-thai-kau fûn-lî, Kî-tuk-kau fûn-lî, Yî-sṳ̂-làn-kau fûn-lî.




#Article 169: Phiang (103 words)


Phiang (病, Disease) ya ham-cho chhi̍t-phiang, he sâng-vu̍t chhai yit-thin ngièn-yîn ke sún-hoi-sin chok-yung hâ, yîn chhṳ-vún thiàu-chiet fún-lon yì fat-sâng ke yi-sòng sâng-miang fa̍t-thûng ko-chhàng. Tô-sú phiang, kî-thí tui phiang-yîn só yín-hí ke sún-hoi fat-sâng yit-hì-lie̍t khong-sún-hoi fán-yin; chhṳ-vún thiàu-chiet ke fún-lon, sún-hoi lâu khong-sún-hoi fán-yin, péu-hien vì phiang ko-chhàng chûng kok-chúng fu̍k-chha̍p ke kî-nèn, thoi-chhia lâu hìn-thai kiet-kèu ke yi-sòng pien-fa, yì liá-têu pien-fa yu cho-tet sṳ́ kî-thí kok Hi-kôn hì-thúng chṳ̂-kiên yî-khi̍p kî-thí lâu ngoi-kie fàn-kin chṳ̂-kiên ke hia̍p-thiàu kôan-he fat-sâng chong-ngai, yín-hí kok-chúng chin-chhong, thí-chṳ̂n lâu hàng-vì yi-sòng, thi̍t-phe̍t he tui fàn-kin sṳt-yin nèn-li̍t lâu thí-li̍t kám-ngio̍k sṳm-chṳ sóng-sṳt.




#Article 170: Sâng-vu̍t (149 words)


Sâng-vu̍t (生物; Yîn-ngî: Organism, yu chhṳ̂n Sâng-miang-thí) he chṳ́ yû sâng-miang ke ke-thí. Chhai Sâng-vu̍t-ho̍k lâu sâng-thai-ho̍k chûng, Thi-khiù sông yok-yû 870 van ke vu̍t-chúng (±130 van), khì-chûng 650 van chúng vu̍t-chúng chhai liu̍k-thi sông, 220 van chúng sâng-fa̍t chhai súi-chûng. Sâng-vu̍t chui chhùng-yeu lâu kî-pún ke thi̍t-chṳ̂n chhai yî sâng-vu̍t chin-hàng sîn-chhṳ̀n thoi-chhia khi̍p vì-chhòn, só-yû sâng-vu̍t yit-thin fi khí-phi ha̍p-sṳ̀n thoi-chhia yî-khi̍p fûn-kié thoi-chhia, liá-he siông-fán ke lióng-ke ko-chhàng, pin-chhiâ cho-tet fàn-chhṳ̍t hâ-hi, liá-he sâng-miang hien-siong ke kî-chhú. 
Sâng-miang ke hí-ngièn lâu sâng-miang kok-ke fûn-kî chṳ̂-kiên ke kôan-he yit-chhṳ̍t chhùn-chhai châng-ngi. Yit-pân yì ngièn, sâng-vu̍t fûn-vì lióng-thai lui: ngièn-fu̍t sâng-vu̍t lâu Chṳ̂n-fu̍t sâng-vu̍t. Ngièn-fu̍t sâng-vu̍t fûn-vì lióng-ke vet: se-khiûn (Bacteria) lâu kú-khiûn (Archaea), liá lióng-ke vet siông-fu chṳ̂-kiên ke kôan-he pin put pí kì-têu lâu Chṳ̂n-fu̍t sâng-vu̍t ke kôan-he kiên vì chiap-khiûn. Chhai yên-fa sṳ́ ke ngièn-kiu sông, ngièn-fu̍t sâng-vu̍t lâu Chṳ̂n-fu̍t sâng-vu̍t chṳ̂-kiên yit-chhṳ̍t khiet-fa̍t lièn-hì.




#Article 171: Se-khiûn (119 words)


Se-khiûn (Bacteria, Yîn-ngî fat-yîm: /bækˈtɪəriə/) he sâng-vu̍t ke chú-yeu lui-khiùn chṳ̂-yit, su̍k-yî se-khiûn-vet. Se-khiûn he só-yû sâng-vu̍t chûng sú-liòng chui-tô ke yit-lui, kí kû-kie, khì Chúng-sú yok-yû 5×1030 ke. Se-khiûn ke ke-thí fî-sòng séu, muk-chhièn yí-tî chui-séu ke se-khiûn chṳ́-yû 0.2 mì mí chhòng, yîn-chhṳ́ thai-tô chṳ́ -nèn chhai hién-mì-kiang hâ khon-to kì-têu. Se-khiûn yit-pân he tân se-pâu, se-pâu kiet-kèu Kién-tân, khiet-fa̍t se-pâu-fu̍t, Se-pâu Kut-ka yî-khi̍p mo̍k-chhong pâu-hi, li-yì lia̍p-sien-thí lâu ya̍p-liu̍k-thí. Se-khiûn su̍k-yî Ngièn-fu̍t Sâng-vu̍t (Prokaryota). Ngièn-fu̍t sâng-vu̍t chûng hàn-yû nang yit-lui sâng-vu̍t hêm-cho Kú Se-khiûn (Archaea), he Khô-ho̍k-kâ yî-kí yên-fa kôan-he yì nang-phit ke lui-phe̍t. Vì-liáu khî-phe̍t, pún-lui sâng-vu̍t ya pûn hêm-cho Chṳ̂n Se-khiûn (Eubacteria). Se khiûn ke hìn-chhong siông-tông tô-ngióng, chú-yeu yû khiù-chhong, kòn-chhong, yî-khi̍p lô-siên-chhong.




#Article 172: Sâng-miang (124 words)


Sâng-miang (Life) fàm-chṳ́ yit-lui khí-yû vún-thin ke vu̍t-chṳt lâu nèn-liòng thoi-chhia hien-siong nèn fì-yin chhiuk-kit, nèn chin-hàng chhṳ-ngài fu̍k-chṳ (fàn-chhṳ̍t) ke pan khôi-piong vu̍t-chṳt hì-thúng, Kién-tân lòi-kóng, ya chhiu-he yû sâng-vu̍t kî-chṳ ke vu̍t-thí. Sâng-miang ke-thí thûng-sòng tû-yeu kîn-li̍t chhut-sâng, sṳ̀n-chhòng lâu sí-mòng. Sâng-vu̍t-ho̍k chet he yî ngièn-kiu sâng-miang vì chûng-sîm ke Khô-ho̍k. 

Sâng-miang ke chui-séu tân-vi he sâng-vu̍t, sâng-vu̍t he yù yit-chak fe̍t tô-chak se-pâu chû-sṳ̀n, yû Sîn-chhṳ̀n Thoi-chhia, vì-chhṳ̀ hèn-thin-sin, cho-tet sṳ̀n-chhòng, fì-yin chhiuk-kit, cho-tet fàn-chhṳ̍t yî sṳt-yin ngoi-kie fàn-kin, ki-sa sán-sâng heu-thoi. Chhai Thi-khiù ke sâng-vu̍t-khiên nui cho-tet cháu-to hí-tô m̀-thùng ke sâng-vu̍t, chhai liá-têu sâng-vu̍t chûng (pâu-koat chhṳ̍t-vu̍t, thûng-vu̍t, chṳ̂n-khiûn, ngièn-sâng sâng-vu̍t, kú-khiûn khi̍p se-khiûn), tû-yû khiung-thùng ke thi̍t-chṳ̂n, tû-he yù yî Thàn lâu súi vì kî-chhú ke se-pâu kèu-sṳ̀n.




#Article 173: Manhattan (199 words)


Màn-hâ-tun (Yîn-vùn: Manhattan) he Mî-koet Néu-yok-sṳ 5-ke Hàng-chṳn-khî chṳ̂-chûng chui ngìn-khiéu chhiû-me̍t ke yit-ke, lâu Néu-yok-yen (New York County) fam-vì siông-tông. Liá-ke Hàng-chṳn-khî chú-yeu yù yit-ke tó chû-sṳ̀n, pin pûn Tûng-hò, Hâ-tet-sùn-hò yî-khi̍p Hâ-lìm-hò pâu vì, pin thùng-sṳ̀ pâu-koat lìn-khiûn ke séu-tó-yí lâu yit-khoài chhai thai-liu̍k sông ke fî-thi. Màn-hâ-tun pûn hìn-yùng vì cháng-ke Mî-koet ke kîn-chi lâu vùn-fa chûng-sîm, ya-he Lièn-ha̍p-koet Chúng-phu thai-lèu ke só-chhai-thi. Hâ Màn-hâ-tun ke Fà-ngì-kiê he sṳ-sông khì-chûng yit-ke chui chhùng-yeu ke kîm-yùng chûng-sîm, yû kô-tha̍t 1.2 seu ke pún-thi sâng-sán chúng-chhṳ̍t, pin yúng-yû Néu-yok Chṳn-khèn Kâu-yi-só lâu Na̍p-sṳ̂-tha̍t-khiet. Kì ke fòng-thi-sán sṳ-chhòng ya-he chhiòn sṳ-kie chui ngo-kui chṳ̂-yit , hí-tô khiam-koet khî-ngia̍p ya chhai chhṳ́ sat-li̍p Chúng-phu. 

Néu-yok-yen he chhiòn-koet ngìn-khiéu chui chhiû-me̍t ke yen. Kîn-kí 2010-ngièn ke Mî-koet ngìn-khiéu thiàu-chhà, kì yúng-yû 1,585,873 ke kî-mìn, mien-chit 22.96 phìn-fông yîn-lî (59.5 phìn-fông kûng-lî), chit phìn-kiûn mî phìn-fông yîn-lî yû 69,071 ke ngìn-khiéu (26,668 ngìn /km²), ya sṳ́ kì sṳ̀n-vì sṳ-kie sông ngìn-khiéu chui chhiû-me̍t ke thi-fông chṳ̂-yit. Kì ya-he chhiòn-koet khì-chûng yit-ke chui fu-yû ke thi-fông, chhai 2005-ngièn phien yû chhêu-ko $100,000 ke GDP. Kì he Néu-yok-sṳ kiùn chhṳ yî Pu-lû-khiet-lìm lâu Fòng-heu-khî heu ngìn-khiéu chui-tô ke Hàng-chṳn-khî, sa he mien-chit chui-séu ke. 




#Article 174: Wall-kiê (125 words)


Fà-ngì-kiê (Yîn-ngî: Wall Street) he yit-thiàu vi-yî Mî-koet Néu-yok-sṳ Hâ Màn-hâ-tun ke ha̍p-chak kiê-tho. Sî hí sâm-yit kau-thòng, hiong tûng yit-lu yèn-chhûn chṳ tûng-hò phòng ke nàm-kiê, he vàng-khiam Néu-yok Màn-hâ-tun ke kîm-yùng chûng-sîm. Kîm-ha, Fà-ngì-kiê yit-chhṳ̀ yí chhêu-ye̍t liá-thiàu kiê-tho pún-sṳ̂n, sṳ̀n-vì fu-khiûn khî-vet ke thoi-chhṳ̂n, thùng-sṳ̀ ya cho-tet chia chṳ́ -tui cháng-ke Mî-koet kîn-chi khí-yû yáng-hióng-li̍t ke kîm-yùng sṳ-chhòng lâu kîm-yùng kî-kèu. 
Fà-ngì-kiê he Néu-yok Chṳn-khèn Kâu-yi-só ke thi-yit-ke sòng-chu-thi, chṳ-kîm yìn he kí ke chú-yeu kâu-yi-só ke Chúng-phu, pâu-koat: Néu-yok Chṳn-kâu-só, Na̍p-sṳ̂-tha̍t-khiet, Mî-koet Chṳn-khèn Kâu-yi-só, Néu-yok Sông-ngia̍p Kâu-yi-só lâu Néu-yok Khì-fo Kâu-yi só. M-ko, hien-sṳ̀ hí-tô kîm-yùng Kûng-sṳ̂ yí-kîn pá Chúng-phu chhiên-lì Fà-ngì-kiê, chhí-thoi ke he Màn-hâ-tun ke chûng-sàng, yî-khi̍p Néu-yok-sṳ khì-thâ ngoi-vì thi-tai chû-yì: Chhòng-tó, Vî-sṳ̂-thi̍t-chha̍t-sṳ̂-thi̍t, Fi-ngì-fui-ngì-tet, Néu Chhe̍t-sî-chû tén thi.




#Article 175: New York Chṳn-khèn Kâu-yi-só (136 words)


Néu-yok Chṳn-khèn Kâu-yi-só (Yîn-ngî: New York Stock Exchange, Yîn-vùn suk-siá: NYSE, yû sṳ̀ kién-chhṳ̂n Néu-yok Chṳn-kâu-só) lâu Fàm-êu Kú-piàu Kâu-yi-só ha̍p-pin chhièn he sṳ-kie sông thi-ngi thai Chṳn-khèn Kâu-yi-só. Kì chên he chui-thai ke kâu-yi-só, chhṳ̍t-to 1996-ngièn kì ke kâu-yi liòng pûn Na̍p-sṳ̂-tha̍t-khiet chhêu-ko. 2005-ngièn 4-ngie̍t ma̍t, Néu-yok Chṳn-kâu-só Sû-kèu Chhiòn Thien-chṳ́ Chṳn-khèn Kâu-yi-só (Archipelago), sṳ̀n-vì yit-ke yîn-li-sin kî-kèu. Néu-yok Chṳn-kâu-só ke Chúng-phu vi-yî Mî-koet Néu-yok-chû Néu-yok-sṳ Pak-ló-fi thai-kiê 18-ho, chhai Fà-ngì-kiê ke chón-vân chhú nàm-chet. 2006-ngièn 6-ngie̍t 1-ngit, Néu-yok Chṳn-khèn Kâu-yi-só siên-pu lâu Fàm-êu Kú-piàu Kâu-yi-só ha̍p-pin chû-sṳ̀n Néu-yok Chṳn-kâu-só － Fàm-êu Chṳn-kâu-só Kûng-sṳ̂ (NYSE Euronext). 
Néu-yok Chṳn-khèn Kâu-yi-só só-yû thai-yok 2,800 kiên Kûng-sṳ̂ chhai chhṳ́ sông-sṳ, chhiòn-khiù sṳ-chhṳ̍t 15 van-yi Mî-ngièn. Chṳ 2004-ngièn 7-ngie̍t, Sâm-sṳ̍p kiên chhú-yî Tho-khiûn-sṳ̂ Kûng-ngia̍p Phìn-kiûn chṳ́-sú chûng ke Kûng-sṳ̂ chhù-liáu Yîn-thi̍t-ngì lâu Mì ngiôn chṳ̂-ngoi tû-chhai Néu-yok Chṳn-kâu-só sông-sṳ. 




#Article 176: Thòi-vân Hak-kâ-ngî Phîn-yîm Fông-on (120 words)


Thòi-vân Hak-kâ-ngî Phîn-yîm Fông-on he tông-chhièn Chûng-fà Mìn-koet kau-yuk-phu só kûng ko ke Thòi-vân Hak-kâ-ngî Lò-mâ-sṳ phîn-yîm fông-on. Khì chú-yeu yî 2003-ngièn kûng ko ke „Thòi-vân Hak-ngî Thûng-yung Phîn-yîm Fông-on“ cho kî-chhú; 2009-ngièn Chûng-fà Mìn-koet yû-kôan phu mùn chiông Hon-ngî Phîn-yîm thin cho koet-kâ phiêu-chún heu, khì-chûng-phu-fûn fù-ho cho yí siû-kói, chui-chûng lâu Hon-ngî piâng-yîm yit chṳ. Thòi-vân Hak-kâ-ngî Phîn-yîm Fông-on lâu Kóng-tûng-sén kau-yuk-phu mùn kûng-pu ke Hak-kâ-fa Phîn-yîm Fông-on kha vì yit chṳ, tân-chhiang yû séu liòng chhâ-phe̍t; pin-chhiâ, lâu Hak-kâ-fa phîn-yîm fông-on tân-chhiang kî-chhṳ̀ mòi-yen cha phien chu yîm m̀-thùng, Thòi-vân Hak-kâ-ngî phîn-yîm fông-on cho-tet vì Thòi-vân kok thai khiông-thiàu chu yîm. Thòi-vân siông-kôan phu mùn phiên-siá ke «Hak-kâ-ngî» kau-chhòi ya yung sông liá tho chu yîm hì-thúng.




#Article 177: Hak-kâ-fa Phîn-yîm Fông-on (122 words)


Hak-kâ-fa Phîn-yîm Fông-on he Chûng-koet Kóng-tûng-sén kau-yuk phu-mùn yî 1960-ngièn 9-ngie̍t kûng-pu ke Kóng-tûng Phîn-yîm Fông-on chṳ̂-yit, yung Kóng-tûng-sén Mòi-chû-sṳ Mòi-yen Mòi-sàng khiéu-yîm cho phiêu-chún, yung Lò-mâ-sṳ piâng-siá ngî-yîm, yî yu sông fông phiêu sú-sṳ péu-sṳ sâng-thiàu. Liá-chúng fông-on sûi-yèn he kau-yuk-phu mùn kûng-pu ke fông-on, m̀-ko yîn-vì Chûng-koet Thai-liu̍k sṳ̍t-hàng phú-thûng-fa kau-yuk, khì pin mò chhai kau-yuk (li-yì chûng séu ho̍k) tú yû chôn-mùn ke kóng kié, yit-pân he yû-kôan ho̍k-su̍t sû sit, Hak-ngî chhṳ̀-tién tén yung-yî tui Mòi-yen-fa ke chu yîm. Yù yî khì yû yit-têu put chiuk, mióng-lok sông (thi̍t-phe̍t he sa-kâu mióng-chhàm) yû-têu mióng yû kiet-ha̍p Thòi-vân Hak-kâ-ngî Phîn-yîm Fông-on, chin-hàng yit-têu kói chho, sṳ́ khì kiên-kâ yû yung, cho-tet piâng-siá chhù khôi Mòi-yen-fa ke khì-thâ Hak-kâ-ngî fông-ngièn.




#Article 178: Pha̍k-fa-sṳ (Mén-nàm-ngî) (105 words)


Mén-nàm-ngî Pha̍k-fa-sṳ (Pe̍h-ōe-jī, POJ, Thòi-lò Phîn-yîm: Pe̍h-uē-jī, Mên-phîn Fông-on: Bēhwè zzî) he yit-chúng yî Là-tên sṳ-mû sû-siá Mén-nàm-ngî ke fù-ho. Pha̍k-fa-sṳ ngièn-lòi he 19 Sṳ-ki sṳ̀ yù Kî-tuk-kau Chhòng-ló Kau-fi chhai Fuk-kien Ha-mùn só chhóng-chho pin thûi-hàng ke, ku-só heu-lòi fûn ngoi kie hêm-cho Kau-fi Lò-mâ sṳ. 

Chhai Chûng-koet Thai-liu̍k, liá tho fông-on chú-yeu he ho̍k-kie yung-yî lâu Mén-nàm Fông-ngièn Phîn-yîm Fông-on cho tui-cheu. Liá sṳ̀, Pha̍k-fa-sṳ sòng fûn hêm-cho Kâm Vi-lîm Fông-on fe̍t «Ha-mùn yîm sîn sṳ-tién» fông-on. Chhai Thòi-vân, 1970-ngièn thoi koet-mìn chṳn-fú chhai Thòi-vân chhiòn-mien kim-chṳ́ Pha̍k-fa-sṳ, thùng-sṳ̀-thoi, Mên-nàm mìn-kiên ke Pha̍k-fa-sṳ ya yîn vi koet-ngî yun-thûng, yáng-hióng li̍t tak-chhiam kám se.




#Article 179: Liuk-si Sṳ-khien (579 words)


Liuk-si Sṳ-khien, ya hêm cho Pat-kiú Ho̍k-yun lâu Thiên-ôn-mùn Sṳ-khien, he 1989-ngièn 4-ngie̍t 15-ngit chṳ 1989-ngièn 6-ngie̍t 4-ngit chṳ̂-kiên Pet-kîn fat-sâng ke yit-chak ho̍k-sâng khong-ngi sṳ-vî sṳ-khien, heu-lòi pûn Chûng-koet Khiung-sán-tóng chṳ́n-ap.

yit-pân ngin-vì sí-sông chú-yeu fat-sâng chhai kiûn-chhui khôi hi Thiên-ôn-mùn ke lu sông (Muk-si-thi he khì-chûng yit-ke sí-sông pí-kha tô ke thi-fông); kôan-yî Thiên-ôn-mùn kóng-chhòng nui ke sí-sông, chhiu yû m̀ thùng ke kóng-fap. Chhèu Lâng (柴玲) chhai 6-ngie̍t 8-ngit ke liu̍k-yîm tî-tú kóng, „yû ngìn fa thùng-ho̍k sí 200 kí ngìn yí, yi̍t yû ngìn kóng kóng-chhòng yí-kîn sí 4000 kí yí. Khí-thí ke sú-sṳ to kîm-hâ ngài tén tû m̀-tî.“ Chûng Khiung chṳn-fú fat-ngièn-ngìn thùng kiûn-chhui ke kôn-yèn chhai thien-sṳ sông féu-ngin 6-ngie̍t 4-ngit chhai Thiên-ôn-mùn sí-ngìn. Than-he tông-sṳ̀ ke Pet-kîn Yî-yen tû mân yí, to kîm-hâ Chûng Khiung chṳn-fú tû mò kûng-pu Liuk si sí-mòng ngìn-sú thùng miàng-tân. Tên Chṳ́-lîm (丁子霖) Kau-su ke 17 se ke lai-é Chióng Tshia̍p (蔣捷) lièn chhai 6-ngie̍t 3 ho vân fûn Chûng-khiung kiûn chhui chhiông sat, só-yî khôi-sṳ́ lièn-hì khì-thâ sí nàn chá kâ su̍k, sû-si̍p liuk si sí nàn chá miàng tân. To 2006-ngièn 6-ngie̍t vì chṳ́, chhṳ ngièn-pún ke 155 ngìn, chen-kâ chṳ 186 ngìn. 

Kîn-kí liu̍k-yáng-tai thùng Chûng-koet kôn-fông ke ki-chai, kài-ngiàm phu-chhui khôi to Thiên-ôn-mùn kóng-chhòng ke sṳ̀-hèu, kóng-chhòng tî-tú yù yû kí chhiên ke ho̍k-sâng liù chhai ki-ngiam-pî ke fu-khiûn m̀ khén chéu, pûn kiûn-chhui vì-chhu, pit kì-têu kié-san. Liû Hiáu-pô pûn chhâ-ngìn là hi heu, chhai Chûng-koet tûng-ông Thien-sṳ-thòi kóng:  „kien m̀ to kiûn-chhui hiong kóng-chhòng sông ke ho̍k-sâng khôi-chhiông“ (thai yi). Chṳ̂m-tui Chhèu Lâng ke kóng-fap, yit-chhṳ̍t chhai Thiên-ôn-mùn kóng-chhòng liù-sú to chui-heu yit-khat ke Thòi-vân kô-sú Hêu Tet-khien (侯德健) chhai ki-liu̍k-phién «Thiên-ôn-mùn» tî-tú kóng: „sṳ-sṳ̍t hàn-màng kèu mo̍k? Cho-mak-ke oi-yung thai-fa tui-khong thai-fa?“. Than-he Tên Chṳ́-lîm chhai chhìm-fóng sí-nàn-chá ke sṳ̀-hèu fat-hien, chhîn-chhòng ke ko-chhàng chûng, Chûng Khiung kiûn-chhui chên-kîn hiong kóng-chhòng tî-tú ke ho̍k-sâng khôi-chhiông chhùng sat-sí ke ho̍k-sâng, pí-yì kóng Chûng-koet Ngìn-mìn Thai-ho̍k ke ho̍k-sâng Chhàng Yìn hîn (程仁興), chhai kóng-chhòng chûng-sîm ke Koet-khì-kòn hâ pûn kài-ngiàm sṳ-pîn lon-chhiông tá-sí; Pet-kîn Nùng-ngia̍p Thai-ho̍k yèn-ngi-hì ke sha̍k-sṳ ngièn-kiu-sâng Tai Kîm-phìn (戴金平), chhai ki-ngiam-thòng fu-khiûn pûn sṳ-pîn chhiông-sat. M̀-ko to kîm-hâ vì-chṳ́, phàng-yû lòi-chhṳ khó-kho lòi-ngièn ke liu̍k-chhiong chṳn-sṳ̍t 6-ngie̍t 4-ngit chhai Thiên-ôn-mùn kóng-chhòng tî-tú yû thù-sat ke hàng-vì. 

Kîn-kí tông-sṳ̀ Pet-kîn ke Sṳ-chhòng Chhṳ̀n Hî-thùng (陳希同) chhai «kôan-yî chṳ-chṳ́ thûng-lon thùng phìn-sit fán-kiet-mìn phau-lon ke chhìn-khóng po-ko» tî-tú kóng „chhai kí thiên ke phau-lon tú ... kài-ngiàm phu-chhui chan-sṳ, vú-kín chan-sṳ, kûng-ôn kòn-kín fu-sông 6000 kí ngìn, sí kí sṳ̍p ngìn ... yû 3000 tô miàng fî-kiûn-ngìn su-sông, 200 tô ngìn sí, pâu-koat 36 ke thai-ho̍k-sâng.“  Chûng Khiung khúng-chṳ ke sîn-vùn mòi-thí fat-péu ko yû Kié-piong-kiûn kôn-pîn pûn fun-nu ke khiùn-chung fùn-sêu yî-heu ke liu̍k-chhiong thùng cheu-phién. Sí ke kiûn-ngìn heu-lòi pûn tûng-ông kiûn-ve su-yi „Khiung-fò-koet ví-sṳ“  ke chhṳ̂n-ho, chúng-khiung yû 10 ngìn, khì-chûng 6 ngìn he chhai Chhòng-ôn-kiê (長安街) Tshùi-mì-lu (翠微路) ke lu-khiéu chón-vân ke sṳ̀-hèu yîn-vì chhâ-suk thai khoai fân-chhâ, yù-siông chhat chho̍k thi-pán hí-fó ko-sṳ̂n. Hói-ngoi hó-tô mòi-thí ke po-thô kóng sí-mòng ke ngìn-sú chhêu-ko 1000 ngìn, kài-ngiàm phu-chhui sí sṳ̍p kí ngìn. Hó-tô Pet-kîn sṳ mìn, ho̍k-sâng thùng thu̍k-li̍p mòi-thí liá sṳ-khien ke po-tho he „Chûng-koet chṳn-fú phau-li̍t chṳ́n-ap thùng thù-sat fò-phìn sṳ-vî ke ho̍k-sâng thùng sṳ-mìn“, sṳ-kie sông tû-yû mòi-thí hêm khì cho „Liuk-si thù-sat“ ya-he „Thiên-ôn-mùn thù-sat“. Chûng-koet chṳn-fú chhai tông-sṳ̀ ke «Ngìn-mìn ngit-po» thùng «Kié-piong-kiûn po» tî-tú, kóng Liuk-si sṳ-khien he „Yîn-yúng ke Ngìn-mìn Kié-piong-kiûn chhí-tet chṳ́n-ap fán-kiet-mìn phau-lon ke ví-thai sṳn-li“. 




#Article 180: Lin Kie-va̍k (119 words)


Lin Kie-va̍k (令計劃, ), Sân-sî-sén Yun-sàng-sṳ Phìn-liu̍k-yen ngìn, he Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet lâu Chûng-koet Khiung-sán-tóng ke yit-chak chṳn-chhṳ ngìn-vu̍t. Khì ngièn-lòi siang „Lin-fù“ (令狐), chṳ̂ heu kói cho „Lin“ (令).

Kì ke â-pâ Lin-fù Yâ (令狐野) he Chûng Khiung ke yit-chak kòn-phu (幹部), yung tông-sṳ̀ chui liù-hàng ke 5 chak chhṳ̀ „fông-chṳ̂m“ (方針), „chṳn-chhet“ (政策), „lu-sien“ (路線), „kie-va̍k“ (計劃) lâu „vàn-sṳ̀n“ (完成) lòi pûn chhṳ-kâ ke lái-è hí-miàng, Lin Kie-va̍k he thi 4 chak lái-è.

Lin Kie-va̍k chhai 2007-ngièn 9-ngie̍t chṳ 2012-ngièn 9-ngie̍t he Chûng-koet Khiung-sán-tóng Tûng-ông Phan-kûng-thâng (中國共產黨中央辦公廳) ke chú-ngim, m̀-ko to 2012-ngièn 6-ngie̍t, kì ke lái-è fat-sâng chhâ-fo, yîn-vì liá-chak sṳ-yù, kì mò-fat-thu sṳ̂n-kôn (升官), tiau hi cho Chûng Khiung ke Thúng-yit Chan-sien Kûng-chok-phu (統一戰線工作部) ke phu-chóng.




#Article 181: Thanh Hóa (sṳ) (102 words)


Thanh Hóa Sṳ () Ye̍t-nàm Thanh Hóa Sén Sén-fi. 1994-ngièn kien-sṳ. Mien-chit 57.8 phìn-fông kûng-lî, kin-nui tô sân hò. Ngìn-khiéu thai-yok vì 200,000 ngìn. 

Kîn-chi yû mo-yi, kûng-ngia̍p, Nùng-ngia̍p, lìm-ngia̍p, n̂g-ngia̍p tén. 

GDP chen-chhòng sín-suk, chhai 2006-2010 ngièn-thu ngièn-chen-chong 20%, 2007-ngièn thúng-kie ngìn-kiûn GDP 1460 Mî-yèn, 2008-ngièn tha̍t-to 1750 Mî-yèn.
 

Sàng-sṳ vi-yî Fùng hò Sâm-kok-chû, chhai Hà Nội yî nàm 137 kûng-lî, lâu Hò-nui yû thiet-lu lâu kûng-lu siông-lièn. 

Ngièn-miàng  Chhîn-fà, Nyòn-chêu ngièn-kiên vì phit-fòng thai-heu Fù-shì-fà vúi, kói-miàng chhîn-fa. 

Ye̍t-nàm chan-châng khì-kiên chô mî-kiûn vâng-cha, kien-chuk-vu̍t, kî-chhú sat-sṳ̂ sún-sṳt ngiàm-chhùng, chan-heu chhùng-kien. 

Sṳ-nui yû Pok-vu̍t-kwón, Thai-hîn Lò-mâ Thiên-chú-kau thòng (sṳn-mû mò-ngièn-chhui). 




#Article 182: Świętochłowice (226 words)


 Świętochłowice (Koet-chi Yîm-phiêu: ɕvjɔ̃tɔxwɔˈviʦɛ, Pô-làn-ngî: Świętochłowice), he yit-chak vi-yî Pô-làn nàm-phu ke chhûn-chông, li-su̍k Sî-lî-sî-â-sén Hàng-chṳn-khî, ngièn-pún he su̍k Khà-thok-vì-tsṳ Hàng-chṳn-khî (1975-ngièn -1998-ngièn), pin-chhiâ yû 55,527 vi kî-mìn (2005-ngièn kû-kie). 

Chhai 1943-ngièn sṳ̀, Tet-koet ke O-sṳ̂-vî-sîn si̍p-chûng-yàng yàng-khî sat-khôi chhai Świętochłowice ke Zgoda lò kói yàng. 
Chhiùng 1945-ngièn 1-ngie̍t sṳ̀, liá-ke lò kói yàng yu pûn Pô-làn ke khiung sán chṳn-fú chai-thu sṳ́-yung. Chhai 1945-ngièn khì-kiên yû 2,500 vi siù fam sṳt-hi kì-têu ke sâng-fa̍t chhai nâ ke lò kói yàng. Liá lò kói yàng chhai 11-ngie̍t chûng-yî pûn kôan pit liáu. 

Świętochłowice he vi-yî chhai Sî-lî-sî-â-sén kô-ngièn ke nàm-phu thi-khî. 
Kì ke kiong-kie he lâu Pi-thok-mê (pet-phu), Lû-tha̍t-hî-lùng-sṳ̂-khà (sî-phu, nàm-phu ke sî-phu) fò Khok-yî-fû (tûng-phu, nàm-phu kok lo̍k).

Świętochłowiceyû kî-chhu 55,527 ke-ngìn. Liá sàng-sṳ chhai Pô-làn ke ngìn-khiéu Me̍t-thu son he chui-thai ke, liá-vi kî-mìn Me̍t-thu yû thai-yok 4200 ngìn per km².

Mî-ngièn kong-yí siet ke chúng-fò he thai-yok 700 hâu-mí, chui-thai ke kong-yí siet he chhai 7-ngie̍t yì chui-séu chhai 2-ngie̍t. Kô-thu ngièn vûn-thu thûng-sòng he 7 °C. Chhai 1-ngie̍t, phìn-kiûn vûn-thu he khiûn sṳ thi -5 °C, yì chhai 7-ngie̍t he 18 °C. 

chhai hî vì thok het lo̍k vì chhái sṳ chú-yeu he chhut-hien pu lû na̍p Tet thú yòng (Brunate Soil) fò tsàu chhe̍t thú yòng. 

Chhai Świętochłowice chui phú-phiên ke thí-yuk yun-thûng he mô thok chhâ kô suk tho-lu pí-soi. 




#Article 183: Thàn-sôn-na̍p (556 words)


Thàn-sôn-na̍p, (Fa-ho̍k-sṳt: Na2CO3, Sodium Carbonate) phú-thûng chhìn-khóng hâ vì pha̍k-set fún-ma̍t, vì khiòng-thien kié-chṳt. Me̍t-thu vì 2.532g/cm3, yùng-tiám vì 850℃, yi yùng yî súi, khí-yû yàm ke thûng-sin.

Fán-yin fûn sâm-ke phu-tshéu chin-hàng: 

fán-yin sâng sṳ̀n ke ngi Yòng-fa thàn (CO2) cho-tet fì sû chai yung, yì liu̍k fa 銨 (NH4Cl) yu cho-tet lâu sâng sa̍k fôi fán-yin, sán-sâng NH3, chhùng-sîn chok-vì ngièn-liau sṳ́-yung: 

ôn kán fap sṳ́ sâng-sán sṳ̍t-hien liáu lièn-sa sin sâng-sán, sṳ̍t yàm ke li-yung sut tet-to thì-kô, sán-phín chṳt-liòng sùn chhiang, yîn yì pûn chhṳ̂n-vì 「 sùn kán 」, than chui-thai ke yù-tiám hàn chhai yî sṳ̀n-pún tâi liâm. 

hêu shì (lièn-ha̍p chṳ kán fap) lâu sok shì lióng fap ke khî-phe̍t he tui yî liu̍k fa 銨 ke chhú-lî. Sok shì he kâ-ngi̍p sâng sa̍k fôi fat sṳ́ ôn yi̍t chhut, yì hêu shì he kâ-ngi̍p sṳ̍t yàm sṳ́ liu̍k fa ôn-kiet tsin yì chhut. 

Chhai lièn-ha̍p chṳ kán fap fat-mìn yî-chhièn, ôn kán fap (yi̍t chhṳ̂n-vì sok ngì vì chṳ kán fap) yin-yung chui vì kóng-fàm. He Pí-li-sṳ̀ ngìn êu nui sṳ̂ thi̍t sok ngì vì (Ernest Solvay) yî 1862-ngièn fat-mìn ke. 

Yù ôn, ngi Yòng-fa thàn fò páu fò sṳ̍t yàm súi vì ngièn-liau chṳ tet, chhṳ̂n-vì lièn-ha̍p chṳ kán fap, he Chûng-koet Fa-ho̍k kâ hêu Tet póng chhai ôn kán fap ke kî-chhú sông kói-chin yì sṳ̀n, kâi fap chhai sṳ-kie pok lám fi sông fe̍t-tet kîm chṳ chióng chông. Chhai Pet-mî, yù yî yû thai-liòng thiên-yèn thàn sôn na̍p khóng chhông chhùn-chhai, yung thiên-yèn ke kán ngìn-kûng kâ kûng chîn chṳ he chṳ-chhí thàn sôn na̍p ke chú-yeu sú-thon (thiên-yèn kán fap). Thàn sôn na̍p he Fa-ho̍k khi̍p kûng-ngia̍p chûng ke chhùng-yeu ngièn chhòi-liau. 2003-ngièn, Chûng-koet thàn sôn na̍p sán liòng yí-kîn chhêu-ko Mî-koet chhiok kî sṳ-kie thi-yit. 

Thàn-sôn-na̍p ke kiet tsin súi ha̍p vu̍t siu̍k-chhṳ̂n  sa̍k kán , khì Fûn-chṳ́-sṳt vì Na2CO3 10H2O, tai sṳ̍p ke kiet tsin súi, chhai kôn-châu ke khûng-hì chûng yi fûng fa. 

Khì súi yùng yi̍t hién ngio̍k Kán-sin (só-yî pûn chhṳ̂n-vì sùn kán), yû va̍t nyè kám, cho-tet yung-yî sé thit yù vû. 

thùng-sṳ̀ fi fat-sâng fu fán-yin: 

ngi Yòng-fa thàn () yùng yî súi heu, yit phu-fûn ngi Yòng-fa thàn fi lâu súi fa ha̍p, hìn-sṳ̀n thàn sôn. Kâi fán-yin he yit-ke khó ngia̍k fán-yin, 
kâi fán-yin chhai sòng vûn hâ ke phìn fên sòng sú he Kh=1.70×10−3; yîn-chhṳ́ thai phu-fûn ngi Yòng-fa thàn tû put fi chhâm-lâu fán-yin. Ká ngiâ mò chhûi fa tsì chhùn-chhai, fán-yin suk sut sṳ̍p-fûn fòn man, khì fán-yin suk sut sòng sú kiùn vì 0.039 s−1 (chang fán-yin) yî-khi̍p 23 s−1 (ngia̍k fán-yin). 

kâi sin-chṳt pûn li-yung-yî chṳ-chho Hì-thí me̍t fó hi. 

Thàn sôn na̍p ke chú-yeu kûng-ngia̍p yin-yung liâng-vet vì phìn pán Pô-lì, ngit yung Pô-lì, ha̍p-sṳ̀n sé yî fún, Yòng-fa lî tén hàng ngia̍p. 

Chhai sâng-sán-sâng-fa̍t chûng, thàn sôn na̍p pûn yung-yî chṳ-chok mien tiám, chṳ-chhí Khîn-yòng-fa na̍p tén, fe̍t chok-vì tô-chúng sé thit tsì ke phi fông. Súi ke chhiang fa yung kì lòi cho ngiôn fa tsì. 

Thàn sôn na̍p chhai khi̍t kô ke vûn-thu (1000°C yî-sông) fi séu liòng fûn-kié, than-he chhai mò ngoi kâ chhu tsì ke chhìn-khóng hâ, chit-sṳ́ to 1270°C, chhai sú séu-sṳ̀ nui yìn-yèn chṳ́-he séu phu-fun fûn-kié (2CO3 → Na2O + CO2

liá-ke fán-yin he le̍t Pu-lóng fap sâng-sán Khîn-yòng-fa na̍p ke ngièn-lî 




#Article 184: Solvay Fap (113 words)


Sok-ngì-vì-fap (Solvay process) he 1861-ngièn Pí-li-sṳ̀  kûng-ngia̍p Fa-ho̍k-kâ Êu-nui-sṳ̂-thi̍t Sok-ngì-vì (Ernest Solvay, 1832-1922) fat-mìn ke yung ôn-súi lòi sṳ́ liu̍k-fa-na̍p chón-pien vì Than-sôn-na̍p ke fông-fap. Sok-ngì-vì fán-yin chhai yit-ke kô-thap chûng vàn-sṳ̀n. 
Sok-ngì-vì-fap he kûng-ngia̍p sâng-sán thàn sôn na̍p ke chú-yeu fông-fap. Chhṳ́ fap yî 19 Sṳ-ki 60-ngièn thoi yù sok ngì vì Kûng-sṳ̂ sṳ̍t-hien hien-thoi-fa sâng-sán. Chhṳ́ fap ngièn-liau phien nî chhiâ yi tet: yàm lú lâu sa̍k fôi sa̍k. Chhiòn sṳ-kie 2005-ngièn thàn sôn na̍p sán liòng kû-kie vì 420 yi chhiên khiet. Thàn sôn na̍p sán liòng ke 75% ngièn yî kî yî sok ngì vì fap ke fa kûng chhòng, khì yì vì thiên-yèn khóng chhái si̍p yì lòi.




#Article 185: Fa-ho̍k-kâ (417 words)


 Fa-ho̍k kâ  yit-pân he chṳ́ chhiùng-sṳ yî khiûn hien-thoi Fa-ho̍k ngièn-kiu ke Khô-ho̍k-kâ, yû chôn-chṳ lâu kiâm chṳt chṳ̂ fûn, chhai Yîn-koet yi̍t khó chṳ́ yo̍k-tsì-sṳ̂. Fa-ho̍k kâ têu fi tui Fa-ho̍k Ngièn-su, Ngièn-chṳ́, Fûn-chṳ́ khi̍p kì-têu yì-hò fu-siông chok-yung chok chhut ngièn-kiu. Fa-ho̍k-kâ têu ngièn-kiu pin chhet-sṳ yo̍k-vu̍t, cha-yo̍k khi̍p chṳ̂ lui khì-thâ ke tûng-sî. Fa-ho̍k he yit-mùn sṳ̍p-fûn chhùng-yeu ke Khô-ho̍k, yîn-vì hien-chhai thai-tô-sú ke sîn yo̍k vu̍t tû-he kîn-kí Fa-ho̍k ngièn chṳ chhut ke. 

Kóng-ngi-sông, Fa-ho̍k kâ yû sṳ̀ ya pâu-koat Chûng-koet kú-thoi ke lien-tan-su̍t sṳ fò Sî-fông kú-thoi ke lien-kîm-su̍t sṳ. Yit-ke Fa-ho̍k kâ lâu khì thâ-ngìn cho sṳ ke m̀-thùng chṳ̂-chhú he kì-têu thûng-sòng tû-fi hó-séu sîm thi kiám chhà sṳ̂n piên mî yit-chúng vu̍t-thí ke pien-fa. Kì-têu ke kûng-chok, thai phu-fûn he ngièn-kiu ngióng-pân cho-tet thai-liòng sâng-sán kok-chúng ngo-kui ke  yo̍k yung fe̍t-chá kûng-ngia̍p yung Fa-ho̍k phín, vu khiù chho fuk thai-chung fe̍t-chá mêu li vì sâng. 

Mî-ke Fa-ho̍k kâ fi yû m̀-thùng ke chôn khô, than-he kì-têu yû-têu khiung-thùng ke cho sṳ fông-fap. Sú siên, kì-têu khon yit-chúng tûng-sî thûng-sòng tû-fi ngièn-kiu kì he sôn hàn-he kán, pin-chhiâ yung Ngièn-chṳ́ ke kok-thu hi fûn-sak nâ vu̍t-thí. Khì chhṳ, kì-têu hó-séu sîm thi chhet-liòng ke-têu vu̍t-thí fun-ha̍p ke sṳ̀-hèu m̀-thùng vu̍t-chṳt ke pí-li, Fa-ho̍k chok-yung chang-chhai chin-hàng ke sṳ̀-hèu fán-yin ke suk-thu khi̍p m̀-thùng vu̍t-thí chṳ̂-kiên Fa-ho̍k thi̍t-sin ke fûn-phe̍t. Hàn-yû, kì-têu fi yung chhṳ-kâ yû-han ke tî-sṳt hi sòng sṳ liáu-kié ke-têu chhṳ-kâ put su̍k sit ke tûng-sî, chhiùng yì lin chhṳ-kâ ho̍k kiên-tô tî-sṳt. 

Chhòi-liau Khô-ho̍k-kâ he yá-kîm ho̍k-kâ ke yit-lui, than-he kì-têu thu̍k sû sṳ̀ thûng-sòng tû-he chú siû Fa-ho̍k. 

Séu phu-fun Fa-ho̍k kâ tû-he chhai thu̍k to Thai-ho̍k pit-ngia̍p chhiu chhut ngoi tông kî chhèn kûng-chok, thai phu-fun Kûng-sṳ̂ tû kù yung yû Pok-sṳ ho̍k-vi ke ngìn. Hó-tô yû-kôan Fa-ho̍k ke kûng-chok fe̍t Thai-ho̍k Fa-ho̍k ke kho-chhàng tui Sú-ho̍k, vu̍t-lî, sâng-vu̍t lâu Fa-ho̍k thùng-ngióng chhùng sṳ, yîn-vì Fa-ho̍k yu chhṳ̂n-vì chûng-sîm Khô-ho̍k. 

Thu̍k to Sha̍k-sṳ ke sṳ̀-hèu, Fa-ho̍k Khô-ho̍k sâng chhiu tet chôn kûng yit-ke fûn-kî. Thai phu-fûn ngìn tû-fi sién-tho̍k sâng-vu̍t Fa-ho̍k, yû kî Fa-ho̍k fe̍t mò kî Fa-ho̍k tén-tén. 

Thu̍k vàn sû chṳ̂-heu, Fa-ho̍k pit-ngia̍p sâng sṳ̀n-vì Fa-ho̍k kâ, chhiu-fi chhut-lòi kûng-chok. Kì-têu tô-sú fi kâ-ngi̍p Fa-ho̍k kûng-ngia̍p fe̍t cho yo̍k tsì sṳ̂. Chhai hó-tô koet-kâ Thai-ho̍k khì-sṳ̍t yû yit khô yo̍k tsì ho̍k chôn khô, put-ko yi̍t fi yû ngìn thu̍k pit Fa-ho̍k heu cho yo̍k tsì sṳ̂. Yu yû-têu Fa-ho̍k kâ fi sién-tho̍k vì chṳn-fú kûng-chok, tông chṳn-fú ke fa ngiam sókî-su̍t yèn.




#Article 186: Brussels Sṳ (163 words)


Pu-lû-set-ngì (Fap-ngî: Ville de Bruxelles; Hò-làn-ngî: Brussel) he Pí-li-sṳ̀ ke sú-tû lâu chui-thai ke sàng-sṳ, ya-he Êu-chû lièn-mèn ke chú-yeu hàng-chṳn kî-kèu só-chhai-thi. Pu-lû-set-ngì-sṳ vi-yî Pu-lû-set-ngì sú-tû-khî. Chhai m̀-thùng ke ngî-kin chûng, Pu-lû-set-ngì yû chho̍k m̀-thùng ke ngoi-yèn. Kì khó-nèn thoi-péu Pu-lû-set-ngì-sṳ (Pí-li-sṳ̀ ke Pu-lû-set-ngì sú-tû khî chûng chui-thai ke thi-fông chhṳ-chhṳ thí khi̍p Sú-fú, sòng-chhu ngìn-khiéu 140,000), ya khó-nèn thoi-péu Pu-lû-set-ngì sú-tû khî (kí 2008-ngièn 2-ngie̍t 1-ngit thúng-kie, sòng-chhu ngìn-khiéu vì 1,067,162), fe̍t-chá ya khó-nèn yung-yî péu-sṳ Pu-lû-set-ngì sàng-sṳ khiên (sòng-chhu ngìn-khiéu 1,350,000). 
Chhai Êu-chû lièn-mèn ke si-chak chú-yeu kî-kèu chûng, Êu-chû lî-sṳ-fi, Êu-mèn Ve-yèn-fi lâu Êu-mèn lî-sṳ-fi vi-yî Pu-lû-set-ngì, nang yit-ke kî-kèu Êu-chû Ngi-fi chhai Pu-lû-set-ngì ya-yû-fûn chhú (chhiòn-thí Ngi-fi chhai Fap-koet sṳ̂ thi̍t là sṳ̂ páu), só-yî kì yû Êu-chû sú-tû ke mî-yî. Nang-ngoi, pet Thai-sî-yòng kûng yok chû-chṳt ke Chúng-phu ya sat-chhai Pu-lû-set-ngì. 
Pu-lû-set-ngì he yit-chak sûng-ngî sàng-sṳ, thûng-yung Fap-ngî lâu Hò-làn-ngî, Fap-ngî ke sṳ́-yung-chá cham kha tô-sú. Nang-ngoi, Thú-ngí-khì-ngî, Â-lâ-pak-ngî tén ngî-ngièn pûn Pu-lû-set-ngì ke Mu̍k-sṳ̂-lìm kóng-fàm sṳ́-yung. 




#Article 187: Mâ-lòi-sî-â Hòng-khûng 370-ho Pân-kî Khûng-nàn (202 words)


Mâ-lòi-sî-â Hòng-khûng 370-ho Pân-kî Khûng-nàn, he chṳ́ 2014-ngièn 3-ngie̍t 8-ngit, Mâ-lòi-sî-â Hòng-khûng yù Kit-lùng-po chhièn-vông Pet-kîn ke MH370-ho pân-kî sṳt-chiûng sṳ-khien. Mâ-lòi-sî-â phiêu-chún sṳ̀-kiên (UTC+08:00) lìn-sṳ̀n 0:41, Mâ-hòng MH370 ho pân kî chhiùng Kit-lùng-po Koet-chi kî-chhòng hí-fî, kî-sông khiung-chai yû 239-ngìn, tông-chûng thai-phu-fun sṳ̀n-hak vì Chûng-koet kûng-mìn. Kâi pân-kî ngièn-thin kie-va̍k yî Pet-kîn Sṳ̀-kiên (UTC+08:00) 6:30 tí-tha̍t Pet-kîn Sú-tû Koet-chi Kî-chhòng, than hí-fî heu put-chiuk yit séu-sṳ̀ phien chhai Mâ-lòi-sî-â lâu Ye̍t-nàm Hói-vet ke kâu-kie-chhú, Thú-chû-tó yî nàm yok 140 hói-lî khi̍p Kô-tá-pâ-lû tûng-pet tûng yok 90 hói-lî chhú lâu Mâ-lòi-sî-â sṳ̂-pâng khûng-kón chûng-sîm sṳt-hi lièn-hì. 

Sùi-heu, kîn-kí sú-kí fûn-sak, thûi-thin ke fî-kî sṳt-chiûng vi-chì pûn tô-chhṳ siû-kói, chui-chûng ngin-vì hòng-kî chin-ngi̍p pin chhui-fí yî nàm Yin-thu-yòng . Than tô-koet sêu-kiu thòn-chhui kiûn-vi yû fat-hien. 2015-ngièn 1-ngie̍t 29-ngit, chit hak-kî sṳt-chiûng 10-ke ngie̍t heu, Mâ-lòi-sî-â Mìn-hòng-khiu̍k thoi-péu Mâ-lòi-sî-â chṳn-fú chang-sṳt siên-pu hòng-pân sṳt-sṳ, thûi-thin kî-sông 239-ngìn chhiòn-sú lî-nàn. 2015-ngièn 7-ngie̍t 29-ngit, Fap-su̍k Liù-nì-vong-tó chhìm-fe̍t yit-khoài ngì-sṳ fî-kî khim-fu yi̍t-chhàn-hâi, chhàn-hâi sông yû yit-chû Pô-yîm 777 chôn-su̍k ke vì-siû phiên-ho, kîn chṳn-sṳ̍t su̍k-yî Pô-yîm 777 hîn-hak-kî, chhàn-hâi pûn sung-vông Fap-koet Thù-lû-tsṳ Koet-fòng-phu Chông-phi Chúng-khiu̍k Hòng-khûng Kî-su̍t Chûng-sîm (DGA Techniques aéronautiques) sṳ̍t-ngiam-sṳt fûn-sak, yî 2015-ngièn 8-ngie̍t 6-ngit pûn Mâ-lòi-sî-â Sú-siông Na̍p-kit chṳn-sṳ̍t su̍k-yî MH370.




#Article 188: Pet-kîn Sṳ̀-kiên (129 words)


Pet-kîn Sṳ̀-kiên, yu miàng  Chûng-koet Phiêu-chún Sṳ̀-kiên , he Chûng-koet Thai-liu̍k ke phiêu-chún sṳ̀-kiên, pí sṳ-kie hia̍p-thiàu sṳ̀ chó pat séu-sṳ̀ (chit UTC+8), lâu Hiông-kóng sṳ̀-kiên, Àu-mùn phiêu-chún sṳ̀-kiên, Thòi-vân phiêu-chún sṳ̀-kiên, Mâ-lòi-sî-â phiêu-chún sṳ̀-kiên, Sîn-kâ-po phiêu-chún sṳ̀-kiên tén thi ke phiêu-chún sṳ̀-kiên siông-thùng. 
Pet-kîn sṳ̀-kiên pin m̀-he Pet-kîn-sṳ ke thi-fông phìn thai-yòng sṳ̀-kiên (Tûng-kîn 116.4°), yì he Tûng-kîn 120° ke thi-fông phìn Thai-yòng sṳ̀-kiên, ngi-chá siông chhâ yok 14.5 fûn chûng . Pet-kîn sṳ̀-kiên yù vi-yî Chûng-koet pán-thù Kí-hò chûng-sîm vi-tsì Sham-sîlìm thûng ke Chûng-koet Khô-ho̍k yen koet-kâ su sṳ̀ chûng-sîm ke 9 thòi  set Ngièn-chṳ́ chûng lâu 2 thòi khîn Ngièn-chṳ́ chûng chû thûng-ko chîn-me̍t pí tui lâu kie-son sṳ̍t-hien po sṳ̀, pin thûng-ko Ví-sên lâu sṳ-kie kok-koet su sṳ̀ phu mùn chin-hàng sṳ̍t sṳ̀ pí tui.




#Article 189: Hói-lî (117 words)


Hói-lî (Nautical Mile), he yit-chúng yung-yî hòng hói fe̍t hòng-khûng ke chhòng-thu tân-vi, thûng-sòng tén-yî Koet-chi tân-vi chṳ 1.852 kûng-lî. Mò thúng-yit fù-ho. “Hói-lî” chhòn-thúng sông thin-ngi vì chṳ́ ńg-sien 1 kok fûn ke chhòng-thu (chṳ́ ńg sien he Thi-khiù péu-mien lièn-chiap nàm-pet lióng-khi̍t ke thai yèn sien sông ke pan yèn fû, tén-yî 180 thu. 1 thu tén-yî 60 kok fûn. Ku 1 hói lî ke chhòng-thu he chṳ́ ńg sien chhòng-thu ÷180÷60). Kì khó chhiùng hòng hói thù chûng, yî chṳ́ ńg sien sông ke vúi thu ke kói-pien lòi liòng-thu. Yù yî Thi-khiù pin fî phiêu-chún khiù thí, 1 thu ke khî-lì pin put vàn-chhiòn siông-tông, yîn-chhṳ́ hói lî ke chhòng-thu pin put ku-thin.




#Article 190: Pô-yîm 777 (148 words)


Pô-yîm 777 he yit-khóan yù Mî-koet Pô-yîm Kûng-sṳ̂ chṳ-chho ke chûng-yén chhàng sung-yín-khiâ kóng thí-hak-kî, he muk-chhièn chhiòn-khiù chui-thai ke sung-yín-khiâ kóng thí hak-kî, sâm kip tshong pu tsì ke chai hak liòng yù 283 ngìn chṳ 368 ngìn, hòng chhàng yù 5,235 hói lî chṳ 9,450 hói lî (9,695 kûng-lî chṳ 17,500 kûng-lî). Pô yîm 777 chhái-yung Yèn-hìn kî sṳ̂n sat-kie [3], hí lo̍k ka khiung yû 14 ke kî lùn [4], pô yîm 777-300ER hîn khi̍p 200LR hîn só chhái-yung ke Yín-khiâ (thûng-yung Thien-hì GE90-115B) Chhṳ̍t-kang (tha̍t-to 3.43 mí, pûn kóng-fàm sṳ́-yung ke pô yîm 737 chṳ̂ kî thí Chhṳ̍t-kang kiùn vì 3.4 mí) khi̍p thûi li̍t (sṳ̍t-ngiam chui-thai thûi li̍t 569 chhiên ngiù). Pô yîm thèu-ngi̍p liáu thai-liòng ke chṳ̂-ngièn lòi khôi-fat 777, liá-he thi-yit ka vàn-chhiòn yù thien-nó sat-kie ke sông-ngia̍p fî-kî, sông yung kiet-kó chṳn-mìn Pô-yîm 777 he yit khóan sṳ̀n-kûng ke fî-kî.




#Article 191: Réunion (133 words)


Réunion-tó (Fap-ngî: La Réunion) he yit-chho Yin-thu-yòng sî-phu Mascarene Khiùn-tó chûng ke Fó-sân-tó. Vì Fap-koet ke hói-ngoi Thai-khî chṳ̂-yit, vi-tsì vì 20.9188°S 55.475063°E. Hâ-hot yit-ke sén, chit Réunion-sén. Tûng-piên yok 190 kûng-lî he Mauritius, sî piên chet lâu Fî-chû thi-yit thai tó Madagascar siông-khî 650 kûng-lî. 

Réunion-tó mien-chit 2,512 phìn-fông kûng-lî, hói-ngan sien chhòng 207 kûng-lî. Chhù yèn-ngan yû ha̍p tsak phìn-ngièn ngoi, kiûn su̍k sân-thi lâu kô-ngièn, tó-sông kô fûng yok 3,019 kûng-chhak, he vì Gros Morne Fó-sân fûng (lìn khiûn Piton des Neiges fûng he Sí-fó-sân, phiêu kô 3069 kûng-chhak). Yèn-ngan su̍k ngie̍t-tai yí-lìm hì-hèu, chûng-ngièn sṳp ngie̍t; nui-phu sân-thi vì kô sân hì-hèu, vûn-fò liòng sóng. Chui ngie̍t ngie̍t phìn-kiûn hì-vûn 26℃, chui lâng ngie̍t 20℃. 5 chṳ 11-ngie̍t vì kôn kui, 11-ngie̍t chṳ chhṳ ngièn 4-ngie̍t vì yí kui.




#Article 192: Toulouse (177 words)


Thù-lû-tsṳ (Fap-ngî: Toulouse) vi-yî Fap-koet sî-nàm-phu Kâ-liùng-hò pán, thai-chṳ chhú-yî Thai-sî-yòng lâu Thi-chûng-hói chṳ̂-kiên ke chûng-tiám, vì Sông Garonne-sén, Midi-Pyrénées Thai-khî Sú-fú, khî Pâ-lì 590 kûng-lî (366 Yîn-lî). Chiet chṳ 2008-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit, Thù-lû-tsṳ thai-sṳ yúng-yû 1,202,889 kî-mìn, he Fap-koet thi-si thai sàng-sṳ, kiùn chhṳ yî Pâ-lì (1210 van), Lî-ngo (210 van), lâu Mâ-soi (170 van). 
Thù-lû-tsṳ he Êu-chû hòng-thiên sán-ngia̍p ke kî-thi, Khûng-chûng pâ-sṳ, Ka-li-lio̍k thin-vi hì-thúng, SPOT Ví-sên ke Chúng-phu, Fap-koet Koet-kâ Thai-khûng Ngièn-kiu Chûng-sîm ke Thù-lû-tsṳ hòng-thiên chûng-sîm (CST), Êu-chû chui-thai ke hòng-thiên chûng-sîm tû vi-yî liá-vi. Êu-chû chui-thai ví-sên chṳ-chho-sông Thai-lùi-tsṳ Â-lòi-nì-â Yî-hòng Kûng-sṳ̂, lâu EADS Kûng-sṳ̂ ke chṳ́ Kûng-sṳ̂ EADS Astrium Satellites ya-he Thù-lû-tsṳ ke chhùng-yeu chhùn-chhai. Chho̍k-miàng ke Thù-lû-tsṳ Thai-ho̍k chhóng-phan yî 1229-ngièn, he Êu-chû chui kú-ló ke Thai-ho̍k chṳ̂-yit, yû chhêu-ko 97,000 ke ho̍k-sâng, lâu Lî-ngì pin lie̍t Fap-koet thi-sâm-thai Thai-ho̍k káu-yèn, kiùn chhṳ yî Pâ-lì Thai-ho̍k lâu lî ngo Thai-ho̍k. 
Thù-lû-tsṳ he chhièn Languedoc-sén ke Sú-fú. Hien-chhai kì he Midi-Pyrénées Thai-khî ke Sú-fú, kâi khî he Fap-koet pún-thú chui-thai ke thi-khî. Kì ya-he Sông Garonne-sén ngi-kip Hàng-chṳn-khî ke Sú-fú.




#Article 193: Fùng-chhà (182 words)


Fùng-chhà (紅茶) he yit-chúng chhiòn fat-kau chhà, he chhà vùn-fa tông-chûng ke chú-yeu chhà-phín. Fùng-chhà ke sán-thi chú-yeu yû Chûng-koet, Sṳ̂-lî-làn-khà, Yin-thu, Khén-â, Yin-thu-nì-sî-â tén. 
Fùng-chhà he kîn-ko chhái-chak, vúi-tiau, yû-nyén, fat-kau, kôn-châu tén phu-tshéu sâng-sán chhut-lòi ke; pí liu̍k-chhà tô-liáu yit-ke fat-kau ke ko-chhàng. Fat-kau he chṳ́ chhà-ya̍p chhai khûng-hì chûng Yòng-fa, fat kau chok-yung sṳ́-tet chhà-ya̍p chûng ke chhà tô fûn fò tân nèn sôn kám-séu, sán-sâng liáu chhà vòng su, chhà fùng su tén sîn ke sṳ̀n-fûn fò shu̍n lui, chhiòn lui, thùng lui, 酯 lui tén fông hiông vu̍t-chṳt. Yîn-chhṳ́, fùng chhà ke chhà-ya̍p chhṳ̀n het-set, fe̍t het-set chûng chhâm chha̍p chho̍k nun ngà ke tshâng vòng-set; chhà thông chhṳ̀n chhṳ̂m fùng-set; hiông hì phû phi; yù yî séu liáu khú sep mi, yîn yì mi-tho kiên hiông thiàm, shu̍n heu. 
Fùng chhà lâu liu̍k chhà m̀-thùng, liu̍k chhà fi sùi chho̍k sṳ̀-kiên yì sṳt-hi mi-tho, than fùng chhà nèn-kèu pó-chhùn siông-tông chhòng ke sṳ̀-kiên yì mi-tho put pien, yîn-chhṳ́ nèn sṳt-yin chhòng-thù yun-sû. Liá ya hí he fùng chhà chhòn to Sî-fông ke kôan khèn ngièn-yîn chṳ̂-yit. 




#Article 194: Liu̍k-chhà (114 words)


Liu̍k-chhà (綠茶, Green Tea) he chhà-ya̍p ke yit-chúng. Kîn-ko sat-chhiâng, yû-nyén, kôn-châu, thai-phu-fûn pha̍k hâu thot lo̍k, chim pau heu vì liu̍k thông liu̍k chhà. Liu̍k chhà thûng-ko sat chhiâng kûng ngi ke m̀-thùng khó fûn-vì si chúng: tsháu chhiâng chhà, tsin chhiâng chhà, fûng chhiâng chhà, sai chhiâng chhà. Khì-chûng tsháu chhiâng he tông-chhièn Chûng-koet liu̍k chhà chṳ-chok kûng ngi chûng chui kóng-fàm sṳ́-yung ke yit-chúng, chit chiông chhà-ya̍p siên ya̍p chhai 120 ngiap shì thu chó-yu ke thiet kho chûng fân tsháu, sṳ́ khì súi fûn san sṳt, sṳ́ khì pien tet mièn ngiôn, yî phien cho hìn. Chhòn-thúng kûng ngi vì thù sú fân tsháu, hien-thoi vì kî hài fân tsháu.




#Article 195: Vòng-chhà (113 words)


Vòng-chhà (黄茶, Yellow Tea) he yit-chúng lâu liu̍k-chhà ke kâ-kûng kûng-ngi lio̍k-yû m̀-thùng ke chhà, tô liáu yit-tho mûn-tôi vok-vòng kûng-sì. Mûn-tôi heu, ya̍p yí pien vòng, chai kîn kôn-châu chṳ-sṳ̀n, vòng chhà chim pau heu he vòng thông vòng ya̍p, miàng chhà yì Fù-nàm ke kiûn sân ngiùn chṳ̂m tén, chim pau heu mî ya̍p tû chhai pî chûng li̍p chho̍k, “ yì tô sân kiam miòng ”. Khì-thâ chho̍k-miàng ke vòng chhà hàn-yû: mùng táng vòng ngà, pet kóng mô chiâm, lu̍k yén mô chiâm, khok sân vòng ngà, kwûi kông pha̍k mô chiâm, vûn chû vòng thông, fán sî vòng thai chhà, Kóng-tûng thai ya̍p chhiâng, hói mâ kiûng chhà.




#Article 196: Vû-liùng-chhà (110 words)


 Vû-liùng-chhà (烏龍茶, Yîn-ngî: Oolong tea), yi̍t chhṳ̂n Chhiâng-chhà (青茶), tî-miàng chhà-ya̍p phín-chúng, ngièn-sán-thi Chûng-koet. Vû-liùng-chhà fûn-lui, chok-fap sṳ thi-vet yû só m̀-thùng.
Chhai Chûng-koet Thai-liu̍k, Vû-liùng-chhà chhà-ya̍p kâ-kûng fûn-lui sông su̍k-yî liu̍k-fùng vòng-pha̍k-het-chhiâng-liuk thai chhà-hì chûng ke chhiâng-chhà, he kîn-ko phu-fûn fat-kau, liu̍k ya̍p fùng piên, ki yû liu̍k chhà ke siên hiông nùng hiuk, yu yû fùng chhà ke thiàm shu̍n. Yîn-chhṳ́, chhai Chûng-koet Thai-liu̍k, vû liùng chhà tén thùng yî chhiâng chhà, chhiâng chhà chit he chṳ́ vû liùng chhà, pin pûn sṳ-vì chhiâng chhà ke sông phín miàng-chhṳ̂n. Miàng chhà yì Fuk-kien ke thiet kôn yîm lâu Thòi-vân ke tung táng vû liùng chit su̍k chhṳ́ lui.




#Article 197: Tanzania (114 words)


Tanzania Lièn-ha̍p Khiung-fò-koet (Swahili-ngî: Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) vi-yî chhak-tho yî nàm ke Tûng-Fî koet-kâ, pún-thú-thi-chhú Victoria fù fò Yin-thu-yòng chṳ̂-kiên, pet lìn Uganda lâu Kenya, sî lâu Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet, Rwanda lâu Burundi kâu-kie, nàm lâu Malawi lâu Mozambique phî lièn, sî-nàm lâu Zambia chiap-yòng. Fî-chû chui-kô fûng Kilimanjaro Sân vi-yî Tanzania kin-nui. 1964-ngièn 4-ngie̍t 26-ngit, lióng-ke koet-kâ Tanganyika, Zanzibar ha̍p-pìn, sṳ̀n-li̍p Tanzania Lièn-ha̍p Khiung-fò-koet. Lióng-koet siên-chhièn kai vì Yîn-koet chhṳ̍t-mìn-thi, fûn-phe̍t yî 1961-ngièn yî-khi̍p 1963-ngièn thu̍k-li̍p. Sú-tû vì Dodoma. 1996-ngièn yî-chhièn ke khiu sú-tû vi-yî sâm làn kóng, yìn vì Tanzania chú-yeu ke sông-ngia̍p sàng-sṳ fò thai phu-fûn chṳn-fú kî-kôan ke só-chhai-thi. Sâm làn kóng ya vì Tanzania ke chú-yeu kóng-khiéu




#Article 198: Swahili-ngî (121 words)


Swahili-ngî (kiswahili) su̍k-yî Bantu ngî-chhu̍k, sṳ-fî chû ngî-ngièn sṳ́-yung ngìn-sú chui-tô ke ngî-ngièn chṳ̂-yit (5500 van tô ngìn), lâu Â-lâ-pak-ngî khi̍p Hausa-ngî pin lie̍t Fî-chû sâm-thai ngî-ngièn. 

Swahili-ngî he Tanzania, Kenya, Uganda ke kôn-fông ngî-ngièn, Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet ke koet-kâ ngî-ngièn chṳ̂-yit, Swahili-ngî ke fông-ngièn Comoria-ngî he Comoros ke kôn-fông ngî-ngièn chṳ̂-yit. Chhai Zambia, Malawi, Burundi, Rwanda, Mozambique tén Tûng-Fî lâu Chûng-Fî ke koet-kâ, Swahili-ngî pûn chok-vì kâu chi ngî-ngièn sṳ́-yung. 

Chó chhai 1728-ngièn Swahili-ngî he yî Â-là-pak sṳ-mû lòi piâng-siá, chṳ̂-heu to 19 Sṳ-ki su-to Êu-chû chhṳ̍t-mìn chá ke yáng-hióng kói yî Là-tên sṳ-mû lòi piâng-yîm. Yì Swahili-ngî ya khi̍p-sû liáu thai-liòng Â-lâ-pak-ngî chia chhṳ̀ , lièn ngî-ngièn ke miàng-chhṳ̂n “Swahili” lòi-chhṳ Â-là-pak vùn سواحيل (Sawahil) “ phîn hói thi-khî




#Article 199: Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet (156 words)


Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet (Fap-ngî: République démocratique du Congo) he vi-yî Fî-chû chûng-phu ke yit-ke koet-kâ, kién-chhṳ̂n mìn-chú kông kó, Mìn-chú kông kó chên kói chhṳ̂n Zaire (Fap-ngî: Zaïre). Kâi koet liu̍k-thi mien-chit yok 234.5 van phìn-fông kûng-lî, sṳ fî-chû thi 2 thai (kiùn chhṳ yî Algeria), ki sṳ-kie thi 11 thai ke koet-kâ. Ngìn-khiéu chhêu-ko 7100 van, he sṳ-kie ngìn-khiéu thi 19 tô, Fî-chû ngìn-khiéu thi 4 tô ke koet-kâ, yî-khi̍p chang-sṳt Fap-ngî ngìn-khiéu chui-tô ke koet-kâ. 

Mìn-chú kông kó ngièn vì Pí-li-sṳ̀  chhṳ̍t-mìn-thi, tông-sṳ̀ chhṳ̂n Pí-li-sṳ̀ ke Congo. 1960-ngièn 2-ngie̍t thu̍k-li̍p. Lâu lìn-koet thùng chhṳ̂n Congo Khiung-fò-koet, chhai lióng-koet miàng-chhṳ̂n heu koat chu sú-tû miàng-chhṳ̂n yî chok khî-phe̍t. 1964-ngièn 8-ngie̍t 1-ngit kói koet miàng vì Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet. 1971-ngièn 10-ngie̍t 27-ngit kói koet miàng vì Zaire Khiung-fò-koet, 1997-ngièn 5-ngie̍t 17-ngit, Laurent-Désiré Kabila liâng-thô ke Congo kié-piong mìn-chú-li̍t-liòng Thùng-mèn ke vú-chông phu-chhui kûng-cham sú-tû Kinshasa, siên-pu chhiu-ngim Chúng-thúng, pin fî-fu̍k koet-miàng vì Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet chṳ-kîm.




#Article 200: Pí-li-sṳ̀ liâng Congo (130 words)


Pí-li-sṳ̀ liâng Congo (比利時領--, Fap-vùn: Congo Belge) he Pí-li-sṳ̀ chhai 1908-ngièn chṳ 1960-ngièn chhai kîm-ngit Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet ke chhṳ̍t-mìn-thi. Chhai 1885-ngièn, Êu-chû kok-koet kí-hàng liáu Berlin Sî-Fî Fi-ngi. Tet-koet chṳn-fú chhai Fi-ngi tông-chûng pá Congo kâu yi Pí-li-sṳ̀ koet-vòng Leopold 2-sṳ, yî chok-vì khì sṳ̂ ngìn Liâng-thi, pin chiông chṳ̂ chhṳ̂n-vì Congo Chhṳ-yù pâng. Yì to-liáu 1908-ngièn, kông kó chang-sṳt pûn chón kâu yi Pí-li-sṳ̀ chṳn-fú, pin kói chhṳ̂n-vì Pí-li-sṳ̀ liâng Congo. Yì Congo chui fu shu̍ ke thi-fông - Katanga-sén ya pûn Pí-li-sṳ̀ kí kâ Kûng-sṳ̂ khiung-thùng khôi-fat liáu. 

Pí-li-sṳ̀ liâng Congo tshìn Congo ngùi-kî fat-sâng sṳ̀, chhai 1960-ngièn 6-ngie̍t 30-ngit chhí-tet thu̍k-li̍p. Than Pí-li-sṳ̀ chṳn-fú sa yìn lâu Zaire (kîm Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet) pó-chhṳ̀ thi̍t-sû ke kôan-he, yû yit-thin ke chṳn-chhṳ fò kîn-chi sông ke yáng-hióng li̍t.




#Article 201: Rwanda (504 words)


Rwanda Khiung-fò-koet (Rwanda-ngî: Repubulika y'u Rwanda, Fap-ngî: République du Rwanda), kién-chhṳ̂n Rwanda, he yit-ke vi-yî Fî-chû chûng-phu lâu tûng-phu ke chú-khièn koet-kâ, chho-lo̍k chhai chhak-tho yî nàm, lâu Uganda, Tanzania, Burundi lâu Congo Mìn-chú Khiung-fò-koet chiap-yòng. Rwanda thi-chhú thai-fù thi-khî, hói-pha̍t kha-kô, thi-lî sông yî sî-phu ke sân-khî fò tûng-phu ke ngie̍t-tai chhó ngièn vì-chú, chhiòn-koet kok-thi fûn-pu yû tô-ke fù phok. Kâi koet su̍k Vûn-tai to Â-ngie̍t-tai hì-hèu, mî-ngièn yû lióng-ke yí kui lâu lióng-ke hôn kui. 

Rwanda ke ngìn-khiéu chú-yeu kî-chhu-chhai nùng chhûn thi-khî, yî ngièn-khiâng ngìn vì-chú, Me̍t-thu chhai Fî-chû koet-kâ chûng vi kî chhièn lie̍t. Rwanda ngìn chú-yeu fûn-vì sâm-ke chhu̍k-khiùn: fù thù chhu̍k, thù sî chhu̍k fò thi̍t ngá chhu̍k. Khì-chûng thi̍t ngá chhu̍k he kâi koet sâng-fa̍t chhai sêm-lìm chûng ke chui-chó kî-mìn pûn kak mí ngìn ke heu-thoi, yì chhai fù thù chhu̍k fò thù sî chhu̍k ke hí-ngièn sông ho̍k-su̍t kie song vi tha̍t sṳ̀n yit chṳ yi-kien, yit-sia Ho̍k-chá ngin-vì kì-têu he yù yî-chhièn ke chúng-chhu̍k sa-fi yén sâng, nang yit phu-fûn Ho̍k-chá chet ngin-vì kì-têu fûn-phe̍t he chhiùng m̀-thùng ke chúng-chhu̍k fò phu-lo̍k chhiên-yì ko lòi. Rwanda sṳ̍t-hàng Chúng-thúng chṳ chṳn-fú, hien-ngim Chúng-thúng he Rwanda oi koet chhṳn sien ke Pó-lò khà kâ mòi, yî 2000-ngièn sông ngim. Lâu lìn koet siông-pí, yì kîm ke Rwanda thâm vû fú-phai ke chhàng-thu kha-tâi, put-ko ngìn-khièn chû-chṳt po-ko chhṳ̂n kâi koet ke fán-tui-phai thòn-thí su-to ap chṳ, ngièn lun Chhṳ-yù ya chô to khiúng hak fò han-chṳ. Kâi koet chhṳ chhièn chhṳ̍t-mìn sṳ̀-khì yî-lòi chhiu yit-chhṳ̍t yù ngiàm kak ke hàng-chṳn kip phe̍t chin-hàng kón-lî, chhiòn-koet on 2006-ngièn va̍k-thin ke piên-kie fûn sṳ̀n Ńg-ke sén. Chhṳ́-ngoi, Lû-vong-tha̍t ke ńg sin koet Fi-ngi yèn pí-li vì sṳ-kie chui-kô. 

Rwanda chhṳ sa̍k hi fò thiet hi sṳ̀-thoi chhiu yû ngìn-khiéu chhai chhṳ́ shiú lia̍p chhái si̍p, chṳ̂-heu yu yû pân thù ngìn chhiên ngi̍p. Liá-têu ngìn-khiéu hí-chhû chhi si̍p sṳ̀n shì chhu̍k sa-fi, chṳ̂-heu yu hìn-sṳ̀n Vòng-koet. 18 Sṳ-ki chûng khì, Lû-vong-tha̍t Vòng-koet khôi-sṳ́ thúng-chhṳ liá phién thú-thi, thù sî chhu̍k koet-vòng chṳ̂n-fu̍k liáu khì-thâ mìn-chhu̍k, si̍p-chûng khièn-li̍t, heu-lòi hàn chṳ thin liáu fán fù thù chhu̍k ke chṳn-chhet. 1884-ngièn, Tet-koet khôi-sṳ́ tui Tûng-Fî sṳ̍t-hàng chhṳ̍t-mìn thúng-chhṳ, Rwanda ya siông-yin sṳ̀n-vì Tet-koet chhṳ̍t-mìn-thi, chṳ̂-heu yu chhai 1916-ngièn yit chan khì-kiên sṳ̀n-vì Pí-li-sṳ̀  chhṳ̍t-mìn-thi. Liá lióng-ke Êu-chû koet-kâ tû-he thûng-ko Rwanda koet-vòng lòi thúng-chhṳ kâi koet, pin yèn sa khì chhîn thù sî chhu̍k chṳn-chhet. 1959-ngièn, fù thù chhu̍k hí pîn chho fán, thù sat liáu thai-liòng thù sî chhu̍k ngìn, chui-chûng chhai 1962-ngièn kien-li̍p liáu yit-ke yî fù thù chhu̍k ngìn cham chú-thô thi-vi ke thu̍k-li̍p koet-kâ. 1990-ngièn, thù sî chhu̍k liâng-thô ke Rwanda oi koet chhṳn sien fat-hí nui-chan, sùi chṳ̂ yì lòi ke he 1994-ngièn ke chúng-chhu̍k me̍t chhie̍t, kû-kie su fù thù chhu̍k khi̍t tôn Fûn-chṳ́ thù sat ke thù sî chhu̍k ngìn fò vûn-fò phai fù thù chhu̍k ngìn yû 50 chṳ 100 van. Chui-chûng Rwanda oi koet chhṳn sien chhí-tet liáu kiûn-sṳ sông ke sṳn-li, liá-chhòng chúng-chhu̍k me̍t chhie̍t chhòi siông-yin chûng chṳ́.




#Article 202: Windows 10 (100 words)


Windows 10 he yit-chak yù Mì-ngiôn khôi-fat ke Chok-ngia̍p hì-thúng, he Windows Kâ-chhu̍k ke sṳ̀n-yèn, vì Windows 8.1 lâu Windows Phone 8.1 ke heu-ki-chá, khôi-fat kiê-thon thoi-ho vì Windows Threshold, chang-sṳt pán yí yî 2015-ngièn 7-ngie̍t 29-ngit tên-chhòng pin khôi-piong fù-ha̍p thiàu-khien ke sṳ́-yung chá miên-fi sṳ̂n kip. 
Windows 10 ke sat-kie muk-phiêu he thúng-yit pâu-koat ke-ngìn thien-nó, phìn pán thien-nó, Chṳ-fi-hîn Sú-kî, kham ngi̍p sṳt hì-thúng, Xbox One yî-khi̍p sîn sán-phín Surface Hub lâu HoloLens tén-tén, cháng-ke Windows sán-phín hì lie̍t ke chok-ngia̍p hì-thúng. Kì-têu khiung-hióng yit-ke thûng-yung ke yin-yung chhàng-sṳt ka kèu lâu Windows Store ke sâng-thai hì-thúng.




#Article 203: Windows 8 (289 words)


Windows 8  he Microsoft yî 2012-ngièn thûi-chhut thien-nó Chok-ngia̍p hì-thúng, chhái-yung lâu Windows Phone 8 siông-thùng ke NT nui fu̍t, pûn ngin-vì he mì ngiôn fán kit chú-thô phìn pán thien-nó khi̍p Chṳ-fi-hîn Sú-kî chok-ngia̍p hì-thúng sṳ-chhòng ke phìn kó iOS fò Google Android ke chok-ngia̍p hì-thúng. 

Kâi chok-ngia̍p hì-thúng chhù-liáu khí-phi mì ngiôn sṳt yung-yî sú thì thien-nó fò chok sông thien-nó phìn thòi ke chhòn-thúng sṳ chhûng hì-thúng hién-sṳ fông-sṳt ngoi, hàn thi̍t-phe̍t khiòng fa sṳt yung-yî tshuk khúng yîn mok ke phìn pán thien-nó sat-kie, sṳ́-yung liáu sîn ke kie mien fûng kak Metro, sîn hì-thúng yi̍t kâ-ngi̍p khó théu-ko kôn-fông mióng-sông sông tiam Windows Store kèu mâi Ngiôn-thí tén chû-tô sîn thi̍t-sin. 

Windows 8 yî 2012-ngièn 8-ngie̍t 1-ngit hiong OEM chhòng sông thì-kiûng RTM pán-pún; 2012-ngièn 9-ngie̍t 1-ngit hí, khî-ngia̍p yung-fu cho-tet kèu mâi thai-liòng su-khièn pán-pún ke Windows 8; 2012-ngièn 10-ngie̍t 25-ngit, Windows 8 làng tshiû pán-pún chang-sṳt sông-sṳ. Vì thûi-thûng Windows 8 ke fat-hàng chhiâ chhai phìn pán thien-nó sṳ-chhòng châng tho̍t yit-thin ke thi-vi, mì ngiôn hàn yî 2012-ngièn 10-ngie̍t thûi chhut chhṳ-kâ ke thi-yit khóan phìn pán thien-nó Microsoft Surface. 
mì ngiôn Kûng-sṳ̂ yî 2013-ngièn 10-ngie̍t 17-ngit fat-pu Windows 8 ke nui fu̍t sṳ̂n kip pán-pún Windows 8.1, kâ-ngi̍p thai-liòng sîn kûng-nèn, kiûng Windows 8 yung-fu miên-fi théu-ko sông tiam kiên-sîn. 

Chhai Windows 8 fat-pu heu put kiú, mì ngiôn siên-pu pûn yi yung-fu lióng-ngièn sṳ̀-kiên miên-fi sṳ̂n kip to Windows 8.1, than mì ngiôn kôn mióng nang kûng ko Windows 8 ke sâng-miang chû-khì lâu windows 8.1 vàn-chhiòn siông-thùng, thì siáng put ngien sṳ̂n kip chṳ Windows 8.1 ke sṳ́-yung chá put sî tâm sîm. [8]
Windows 8 heu sa hì-thúng vì Windows 8.1, yí yî 2013-ngièn 10-ngie̍t 17-ngit fat-hàng.




#Article 204: Chok-ngia̍p hì-thúng (203 words)


 Chok-ngia̍p hì-thúng  (Yîn-ngî: Operating System, Suk-siá: OS) fe̍t-chá ham cho chhâu-chok hì-thúng, he kón-lî kie-son kî ngang khien lâu ngiôn khien chṳ̂-ngièn ke kie-son kî chhàng sì, thùng-sṳ̀ ya-he kie-son kî hì-thúng ke fu̍t-sîm lâu kî-sa̍k. Chok-ngia̍p hì-thúng sî-yeu chhú-lî yì kón-lî lâu phi tsì nui chhùn, kiet-thin hì-thúng chṳ̂-ngièn kiûng sî ke yù siên chhṳ sì, khúng-chṳ sû-ngi̍p lâu sû-chhut chông-tsì, chhâu-chok mióng-lok lâu kón-lî vùn-khien hì-thúng tén kî-pún sṳ-vu. Chok-ngia̍p hì-thúng ya thì-kiûng yit-ke ngiong sṳ́-yung chá lâu hì-thúng fu thûng ke chhâu-chok kie mien. Chhâu-chok hì-thúng ke hîn thai fî-sòng tô-ngióng, m̀-thùng kî hi ôn-chông ke chhâu-chok hì-thúng khó chhiùng Kién-tân to fu̍k-chha̍p, khó chhiùng fî Chṳ-fi-hîn Sú-kî ke kham ngi̍p sṳt hì-thúng to chhêu-kip thien-nó ke Thai-hîn chhâu-chok hì-thúng. Hí-tô chhâu-chok hì-thúng chṳ-chho chá tui kì hâm-koi fam-tshiû ke thin-ngi ya put chhin yit chṳ, li-yì yû-têu chhâu-chok hì-thúng cháng-ha̍p liáu thù-hìn yung-fu kie mien, yì yû-têu kiùn sṳ́-yung miang lin hàng kie mien, yì chiông thù-hìn yung-fu kie mien sṳ-vì yit-chúng fî pit-yeu ke yin-yung chhàng-sṳt. 

Chok-ngia̍p hì-thúng lî-lun chhai kie-son kî Khô-ho̍k chûng, vì Li̍t-sṳ́ yû-kiú yì yu fa̍t-chhiok ke fûn-kî; yì chhâu-chok hì-thúng ke sat-kie lâu sṳ̍t-hien chet he ngiôn khien kûng-ngia̍p ke kî-chhú lâu fu̍t-sîm. 




#Article 205: Windows Phone 8 (143 words)


Windows Phone 8 he Mî-koet Microsoft thûi-chhut ke thi-ngi thoi Windows Phone hàng-thûng chok-ngia̍p hì-thúng, yî 2012-ngièn 10-ngie̍t 29-ngit sông-sṳ. Windows Phone 8 chhái-yung lâu Windows 8 siông-thùng ke NT nui fu̍t. Hì-thúng yî 2012-ngièn 6-ngie̍t 20-ngit fat-pu yi lám pán, pin yî 2012-ngièn 9-ngie̍t 14-ngit kâu-fu pûn chṳ-chho sông. [2]

thi-yit phî chhái-yung Windows Phone 8 ke sat phi yù Nok-kî-â, Fà-vì, Sâm-sên khi̍p HTC só fat-pu. Só-yû sat phi kiûn fi chhái-yung kô thûng Kûng-sṳ̂ ke hì-thúng tân sîm phién. Put-ko yù yî nui fu̍t pien kiên, hien yû ke Windows Phone 7.X sat phi chiông put-nèn yun-hàng fe̍t-chá sṳ̂n kip chṳ Windows Phone 8; Windows Phone 8 kí-fû kiâm yùng só-yû Windows Phone 7.5 ke yin-yung chhàng sì, than Windows Phone 8 ke só-yû ngièn sâng chhàng sì mò-fap chhai Windows Phone 7.X sông yun-hàng, su̍k-yî tân hiong kiâm yùng.




#Article 206: HTC (193 words)


 Fên-tha̍t Koet-chi Thien-chṳ́ Kú-fun Yû-han Kûng-sṳ̂ (Yîn-ngî: HTC Corporation, kién-chhṳ̂n Fên-tha̍t-thien, Yîn-ngî: HTC), phín-phài sṳ́-yung miàng-chhṳ̂n, lòi-chhṳ khî-ngia̍p chui-chhû Yîn-vùn miàng-chhṳ̂n High-Tech Computer Corporation, he Thòi-vân yit-kâ khiam-koet chṳ̂-sín khô-kî Kûng-sṳ̂, chú-yeu chhiùng sṳ Chṳ-fi-hîn Sú-kî, phìn-pán thien-nó, thien-chṳ́ sán-phín tén chṳ̂ chṳ-chho lâu siau-tshiû. 1997-ngièn 5-ngie̍t 15-ngit sṳ̀n-li̍p yî Thòi-vân Thò-yèn-sṳ, vì vî sṳ̀n thien-chṳ́ chón thèu chṳ̂ Kûng-sṳ̂. Chó-khì chôn-chu yî thoi kûng-ngia̍p-vu, chṳ̂-heu chhai 2006-ngièn 6-ngie̍t khôi-sṳ́ thûi chhut chhṳ chhóng phín-phài ke Chṳ-fi-hîn Sú-kî, yù thoi kûng sông chón hîn vì phín-phài sông. Fên-tha̍t-thien chhai 2011-ngièn sín-suk fat-chán, pin miàng lie̍t Best Global Brands chhiòn-khiù phín-phài ka-chhṳ̍t phài-hàng póng thi 98 miàng, yî chhêu-ko 15% chṳ̂ chhiòn-khiù sṳ cham sut chhṳ̂n pa Android chok-ngia̍p hì-thúng sṳ-chhòng (tông ngièn thu Android chok-ngia̍p hì-thúng sṳ cham sut kiên tha̍t 42%) sṳ̀n-vì chhiòn-khiù tî-miàng Sú-kî sâng-sán sông, chúng chhut fo liòng tha̍t-to 4,500 van kî chṳ̂ phú. Hien-sṳ̀ thien-chṳ́ sán-phín ta̍p chai Android khi̍p Windows Phone lióng-thai chok-ngia̍p hì-thúng vì-chú, ya-he khôi-piong Sú-kî lièn-mèn ke chhóng-sṳ́ sṳ̀n-yèn chṳ̂-yit. 2013-ngièn hí, fên tha̍t thien sṳ cham sut tiet chhut chṳ-fi Sú-kî sṳ-chhòng sṳ-chhòng 10 thai sâng-sán sông yî-ngoi, pin liu̍k tet khûi sún.




#Article 207: Nokia (171 words)


Nok-kî-â Kûng-sṳ̂ (Fûn-làn-ngî: Nokia Oyj, Shuì-tién-ngî: Nokia Abp; Fûn-làn-ngî fat-yîm: [ˈnokiɑ], Yîn-ngî: Nokia Corporation) he yit-kâ Chúng-phu vi-yî Fûn-làn Âi-sṳ̂-pô chú-yeu chhiùng sṳ sâng-sán hàng-thûng thûng-sín sat-phi lâu fu̍k-vu ke khiam-koet Kûng-sṳ̂, Nok-kî-â sṳ̀n-li̍p yî 1865-ngièn, tông-sṳ̀ yî phat-muk, chho-chṳ́ vì-chú, heu-lòi yi̍t chhiùng sṳ sâng-sán kâu hài, lùn thôi, thien làm, Sú-kî tén, muk-chhièn yî thûng sin kî-chhú ngia̍p-vu fò sú-sṳ thi-thù ngia̍p-vu vì-chú. Nok-kî-â chên-kîn he Sú-kî sṳ-chhòng liùng thèu, yî 2000-ngièn fî fông sṳ̀-khì sṳ chhṳ̍t khiûn 2500 yi Mî-ngièn, sṳ chhṳ̍t kiùn chhṳ yî Ma̍k-tông-lò khi̍p khó khiéu khó lo̍k, chhṳ 1996-ngièn hí, Nok-kî-â lièn-sa 14-ngièn cham kí sṳ-chhòng fun-ngiak thi-yit. Mien tui phìn kó Kûng-sṳ̂ yî 2007-ngièn thûi chhut ke iPhone fò chhái-yung ôn tsok ke Chṳ-fi-hîn Sú-kî kia̍p kit, kâ-sông nok kî â fòn man ke kói-kiet phu phat, chhiòn-khiù Sú-kî siau liòng thi-yit ke thi-vi chhai 2011-ngièn thi-ngi kui pûn Phìn-kó khi̍p Sâm-sên sûng-sûng chhêu-ye̍t. 2011-ngièn 2-ngie̍t, Nok-kî-â piong-hi kîn-yàng tô ngièn ke Symbian hì-thúng, chón yì thèu-ngi̍p mì ngiôn ke Windows Phone hì-thúng.




#Article 208: Sony (133 words)


Sok-nì Kûng-sṳ̂  (, ) he yî Ngit-pún Tûng-kîn vì khî-ngia̍p Chúng-phu, vàng khiam thien-chṳ́ 3C, yû hi, kîm-yùng, ngu-lo̍k liâng-vet ke Ngit-pún thien-chṳ́ sán-phín kûng-ngia̍p  khiam-koet Tsùng-ha̍p khî-ngia̍p Kûng-sṳ̂, yúng-yû chhiòn sṳ-kie ke phín-phài tî-miàng thu. Kâi Kûng-sṳ̂ chhièn-sṳ̂n vì Tûng-kîn thûng sin kûng-ngia̍p tsu sṳt fi sa, chhóng-li̍p yî 1946-ngièn 5-ngie̍t, yù yúng-yû kî-su̍t ngièn-fat poi-kín ke chiáng chhṳ̂m thai lâu shén chhòng kûng kôan, hàng siau ke sṳ̀n thièn tsau fû khiung-thùng chhóng phan, muk-chhièn yù yû hi phu mùn chhut-sṳ̂n, tâm-ngim sa chhòng ke phìn chiáng yit fû lâu khì kîn-yàng thòn chhui khiung-thùng-liâng-thô. Yî 2007-ngièn, Kûng-sṳ̂ Chúng-phu chhiùng phín chhôn khî khiu tsí (pet phín chhôn 6-7-35) pân chhut, chhiên chṳ hien-chhai ke  kóng khî sîn tsí. Mî-koet 《chhòi-fu》 chha̍p tsì 2014-ngièn phìn-sién ke  chûng phài-miàng thi 105 vi.




#Article 209: MacBook Pro (190 words)


MacBook Pro he Phìn-kó Kûng-sṳ̂ yî 2006-ngièn 1-ngie̍t khôi-sṳ́ thûi-chhut ke Mac sú thì thien-nó hì-lie̍t, hien yí thûi-chhut to thi-sâm thoi. Kì he ki iMac heu, thi-ngi khóan chhí thoi liáu yî PowerBook G4 sâng-sán sien ke Yîn thi̍t ngì fu̍t-sîm pit ki hîn thien-nó. Kì ya-he MacBook kâ-chhu̍k chûng ke kô tôn kî hîn, sûi-yèn chhai chhṳ́ chṳ̂-chhièn yí yû 17 Yîn chhun pán-pún than yí-kîn thìn sán pin chṳ́ pó-liù 13 yî-khi̍p 15 chhun ke sán-phín. 

Thi-ngi khóan kî hîn, chhṳ̂n-vì Unibody ke yit thí sṳt thien-nó, kì yù tân-yit lî khoài chṳ-sṳ̀n, ngoi hok sat-kie kiên vì tsui hìn, pin yî 2008-ngièn 10-ngie̍t yî chhut khi̍p 15 Yîn chhun ke MacBook Pro, khi̍p 13 Yîn chhun lî ha̍p kîm yit thí sṳt ke MacBook khiung-ha thûi chhut. Sùi-heu ke 1-ngie̍t kiên tai-lòi 17 Yîn chhun ke kî hîn, yî-khi̍p 6-ngie̍t thûi chhut nui tsì thien chhṳ̀ ke MacBook Pro hì lie̍t, pâu-koat phìn kó Kûng-sṳ̂ yín ngi̍p ke 13 Yîn chhun kî hîn to liá-ke hì lie̍t. Sùi-heu kì kiên sṳ̂n kip chṳ Yîn-thi̍t-ngì i5 fò i7 chhú-lî hi, yî-khi̍p yín chin Yîn-thi̍t-ngì ke Thunderbolt kî-su̍t. 




#Article 210: Macintosh (173 words)


 Macintosh Thien-nó  (, fe̍t chhṳ̂n-vì Mac), he ke-ngìn thien-nó hì lie̍t sán-phín, yù Phìn-kó Kûng-sṳ̂ sat-kie, khôi-fat lâu siau-tshiû, chui-chhû muk-phiêu thin-vi-yî kâ-thìn, kau-yuk lâu chhóng yi Chôn-ngia̍p sṳ-chhòng. Sùi chho̍k Macintosh ke chhut-hien, kâi thien-nó yí-kîn fat-sâng liáu ki-thai ke kói-pien. 

Sú khóan ke Mac yî 1984-ngièn 1-ngie̍t 24-ngit yù Steve Jobs fat-péu. He phìn kó Kûng-sṳ̂ ki Apple Lisa heu thi-ngi khóan khí-phi thù-hìn sṳ́-yung chá kie mien ke ke-ngìn thien-nó sán-phín, than yù yî khì siau-tshiû sông ke sṳ̀n-kûng (siông-tui yî Apple Lisa yì ngièn), ku sòng pûn ngin-vì he sú khóan chiông GUI sṳ̀n-kûng sông phín fa ke ke-ngìn thien-nó. 

Yù yî phìn kó Kûng-sṳ̂ chhai chṳ̂-heu ke sṳ̍p tô ngièn kiên (68k Mac hì lie̍t sán-phín siau-tshiû sṳ̀-kiên 1984~1996) chiông khì fat-chán sṳ̀n-vì yit-ke phàng-thai fu̍k-chha̍p ke sán-phín hì lie̍t, pin-chhiâ chhai khì heu ke sông phín hì lie̍t miàng-chhṳ̂n chûng ya kâ-ngi̍p Mac, ku Mac Computers ya cho-tet fàm chṳ́ só-yû yù phìn kó Kûng-sṳ̂ sat-kie sâng-sán pin-chhiâ yun-hàng Mac OS chok-ngia̍p hì-thúng ke ke-ngìn thien-nó sán-phín.




#Article 211: Intel (143 words)


 Yîn-thi̍t-ngì Kûng-sṳ̂  (, , ) he sṳ-kie sông chui-thai ke pan thô thí Kûng-sṳ̂ , ya-he thi-yit-kâ thûi chhut x86 ka kèu chhú-lî hi ke Kûng-sṳ̂, Chúng-phu vi-yî Mî-koet Kâ-li-fuk-nì-â-chû Sṳn-khiet-là-là. Yù lò pak thi̍t nok yî sṳ̂, kô tên mô ngì, ôn thit kat lo̍k fû, yî “ si̍p sṳ̀n thien-chṳ́ ” () chṳ̂ miàng chhai 1968-ngièn 7-ngie̍t 18-ngit khiung-thùng chhóng phan Kûng-sṳ̂, chiông kô kiê tsin phién sat-kie nèn-li̍t lâu liâng-thô ngia̍p kie ke chṳ-chho nèn-li̍t kiet-ha̍p chhai khiung-ha. Yîn thi̍t ngì ya-yû khôi-fat chú kî pán tsin phién chû, mióng-lu khà, khoai sám ki yit thí, fùi thù tsin phién, kham ngi̍p sṳt chhú-lî hi, lâu tui thûng-sín lâu yun-son siông-kôan ke sán-phín tén. “” ke kóng-ko phiêu ngî lâu Pentium hì lie̍t chhú-lî hi chhai 1990-ngièn thoi kiên fî-sòng sṳ̀n-kûng ke tá hióng Yîn thi̍t ngì ke phín-phài miàng-ho. 




#Article 212: Santa Clara, California (172 words)


 Sṳn-khiet-là-là  (Santa Clara ) he vi-yî Mî-koet Kâ-li-fuk-nì-â-chû Sṳn-khiet-là-là yen ke yit-chho sàng-sṳ, sṳ̀n-li̍p yî 1777-ngièn, kien sṳ yî 1852-ngièn. Kîn-kí Mî-koet ngìn-khiéu thiàu-chhà khiu̍k 2010-ngièn Mî-koet ngìn-khiéu Phú-chhà thúng-kie, Sṳn-khiet-là-là khiung yû ngìn-khiéu 116,468 ngìn, he Khiu-kîm-sân vân khî ngìn-khiéu thi-kiú thai sàng-sṳ. 

Sṳn-khiet-là-là vi-yî kwûi kuk chûng-sîm thi-tai, he kwûi kuk ke chhùng-yeu chû-sṳ̀n sàng-sṳ chṳ̂-yit, hí-tô kô khô-kî khî-ngia̍p chû yì Yîn thi̍t ngì, shin yòng, Applied Materials, NVIDIA ke Chúng-phu tû vi-yî kâi sṳ. Sṳn-khiet-là-là Thai-ho̍k tén chho̍k-miàng ho̍k-fú ya vi-yî chhṳ́. Cháng chho sàng-sṳ ke kau-yuk súi-chún chhai Kâ-chû su̍k-yî chhièn lie̍t. Thùng-sṳ̀, vân khî yû-miàng ke thai Mî-chû chú-thì kûng-yèn ya vi-yî chhṳ́. NFL Khiu-kîm-sân 49 ngìn chhui ya yî 2014-ngièn chhiên-yì chṳ vì yî sṳn thap khiet là là sṳ ke sîn khiù chhòng Levi's Stadium, than kî yî Li̍t-sṳ́ chhìn-kám yîn-su, khiù chhui miàng-chhṳ̂n yìn-yèn yèn sa Khiu-kîm-sân. Yì thi 50 kài chhêu-kip pî ya chiông yî 2016-ngièn chhai Khiu-kîm-sân 49 ngìn chhui ke sṳn thap khiet là là sṳ sîn khiù chhòng kí-hàng.




#Article 213: Sú-thì thien-nó (279 words)


Sú-thì thien-nó (, he yit-chúng séu hîn, cho-tet fông-phien hî tai ke ke-ngìn thien-nó, thûng-sòng chhùng tha̍t 1 chṳ 3kûng kîn. Chui-chó sông-ngia̍p fa siau-tshiû ke hien-thoi pit ki hîn thien-nó he PowerBook 100. Chhṳ́ chhièn ke sṳ-kie thi-yit thòi phien hî sṳt thien-nó Macintosh Portable thí hìn ki-thai, pin put su sêu-fi-chá fôn-ngiàng. Hien-chhai ke fat-chán tshi-sṳ he thí-chit ye̍t-lòi ye̍t séu, chhùng liòng ye̍t-lòi ye̍t khiâng, yì kûng-nèn sa ye̍t fat khiòng-thai. Vì-liáu suk séu thí-chit, sú thì thien-nó thûng-sòng yúng-yû yi̍t tsin hién-sṳ hi (yi̍t tsin phîn), hien-chhai sîn hîn ke phu-fûn kî chúng sṳm-chṳ yû tshuk khúng yîn mok. Chhù-liáu khèn phàn yî-ngoi, hàn chông yû tshuk khúng pán () fe̍t tshuk khúng tiám chok-vì thin-vi chông-tsì (). 

Chhiu hien-chhai lòi-khon, sú thì thien-nó chhiùng yung-thù sông yit-pân cho-tet fûn-vì 4 lui:  sông vu hîn ,  sṳ̀ song hîn ,  tô-mòi-thí yin-yung ,  thi̍t-sû yung-thù .  sông vu hîn  sú thì thien-nó ke thi̍t-chṳ̂n yit-pân cho-tet khói koat vì yì-thûng sin khiòng, thien chhṳ̀ sa hòng sṳ̀-kiên chhòng;  sṳ̀ song hîn  ngoi-kôn thi̍t yi ya-yû sṳt ha̍p sông vu sṳ́-yung ke sṳ̀ song hîn pit ki pún thien-nó;  tô-mòi-thí yin-yung hîn  ke pit ki pún thien-nó he kiet-ha̍p khiòng-thai ke thù-hìn khi̍p tô-mòi-thí chhú-lî nèn-li̍t yu kiâm yû yit-thin ke yì-thûng sin ke Tsùng-ha̍p thí, sṳ mien sông sòng-kien ke tô-mòi-thí pit ki pún thien-nó yúng-yû thu̍k-li̍p ke kha vì siên-chin ke hién khà, kha thai ke phîn mok tén thi̍t-chṳ̂n;  thi̍t-sû yung-thù  ke sú thì thien-nó he fu̍k-vu yî Chôn-ngia̍p ngìn-sṳ, cho-tet chhai khwuk chhú, ngiàm hòn, tâi hì ap, chan-châng tén ok lot fàn-kin hâ sṳ́-yung ke kî hîn, tô kha pun chhùng.




#Article 214: Haiti-ngî (120 words)


 Haiti Creole-ngî  (kreyòl ayisyen, kién-chhṳ̂n  Haiti-ngî ,  Creole-ngî ) chhai Haiti tông-thi yok-yû 8,500,000 ngìn sṳ́-yung (2005), yok tén-yî Haiti ke chhiòn-phu ngìn-khiéu, nang-ngoi yì-mìn hói-ngoi ke hói thi khièu mìn yok-yû 350,000 ngìn sṳ́-yung, pâu-koat Kâ-nâ-thai, Mî-koet, Fap-koet yî-khi̍p Caribe-hói chû koet, yû-khì yî Dominica, Cuba yî-khi̍p Bahamas vì chui-tô. 

Haiti-ngî  fûn su̍k-yî hói thi ke lióng-chúng kôn-fông ngî-ngièn chṳ̂-yit, nang yit-ke chet he Fap-ngî. Haiti-ngî  chú-yeu he yên-pien chhṳ 18 Sṳ-ki ke Fap-koet thúng-chhṳ sṳ̀-khì ke Fap-ngî, sùi-chho̍k tông-thi ngìn-khiéu chûng chhu̍k-khiùn khi̍p ngit heu ngoi-lòi chúng-chhu̍k ke yáng-hióng, tak-chhiam pien-sṳ̀n yit-chúng ke thu̍k-thi̍t ke ngî-ngièn. Khì-chûng yû-khì su-to ngièn-chhu mìn Taino-chhu̍k sṳ́-yung ke ngî-ngièn, nang-ngoi pâu-koat lòi-chhṳ Sî-Fî lâu chûng fî ke ngî-ngièn, Â-lâ-pak-ngî, Sî-pân-ngà-ngî khi̍p Yîn-ngî.




#Article 215: Nàm-tó Ngî-hì (139 words)


 Nàm-tó Ngî-hì  he chú-yeu yù Nàm-tó mìn-chhu̍k só sṳ́-yung ke ngî-ngièn, he sṳ-kie hien-kîm vì-yit chú-yeu fûn-pu chhai tó-yí sông ke yit-ke Ngî-hì, pâu-koat yok 1300 chúng ngî-ngièn. Khì fûn-pu chú-yeu vi-yî nàm Thai-phìn-yòng Khiùn-tó, pâu-koat Thòi-vân, Hói-nàm, Ye̍t-nàm nàm-phu, Fui-li̍t-pîn, Mâ-lòi Khiùn-tó, Madagascar, tûng tha̍t nàm Mî-chû Sî-fông ke Fu̍k-fa̍t-chiet-tó, sî to tsûng Fî-chû ngoi hói ke Madagascar, nàm tí New Zealand. Thòi-vân he Nàm-tó Ngî-hì ke ngièn thèu , kî-chhu-chhai Sîn-pet-sṳ Vû-lòi-khî ke Atayal-chhu̍k chhi lo̍k, muk-chhièn he chhiòn sṳ-kie Nàm-tó Ngî-hì kî-chhu thi chûng, he ngìn-khiéu fûn-pu sông thi-lî chui pet-tôn ke chhi lo̍k; tûng-sî ke yèn-chhûn khî-lì, chhêu-ko Thi-khiù yèn chû ke yit pan, chúng ngìn-khiéu sú thai-yok lióng yi 5000 van chṳ̂ tô, chhie̍t thai-tô-sú kî-chhu-chhai Tûng-nàm-â ke Fui-li̍t-pîn , Yin-nì, Mâ-lòi-sî-â, chṳ-yî New Guinea Yî-tûng ke Thai-phìn-yòng tó-yí yû 100 tô van ngìn.




#Article 216: Malagasy-ngî (104 words)


Malagasy-ngî  (Malagasy, maa.Laa.Gaas) he yit-chúng Nàm-tó Ngî-hì ngî-ngièn, vì Madagascar ke kôn-fông ngî-ngièn chṳ̂-yit, Malagasy-ngî chiap-khiûn yî Borneo nàm-phu, Nàm Kalimantan Barito-hò yit-tai ke ngî-ngièn, yû-khì he yû 90% chhṳ̀-lùi lâu Ma'anyan-ngî() siông-thùng. Liá-he yîn-vì Madagascar chhai 1500 to 2000 ngièn chhièn pûn Yin-nì ngìn chhṳ̍t-mìn sṳ̀, hí-tô ke ngìn he lòi-chhṳ Borneo ke yèn ku. Hien-thoi ke Madagascar ngìn he ngièn-pún ke Yin-nì ngìn chhṳ̍t-mìn fò tûng-phu Fî-chû ngìn lâu Â-là-pak-ngìn fun-hiet yì sṳ̀n ke, hien-thoi ke Malagasy-ngî chûng ya-yû yit-sia lòi-chhṳ Yîn-ngî, Fap-ngî, Fî-chû pân thù ngìn ngî-ngièn fò Â-lâ-pak-ngî ke chia chhṳ̀. 

Malagasy-ngî ke kî-pún ngî sì vì VOS sun sì. 




#Article 217: Pên-tó-ngî (147 words)


 Pên-tó-ngî  () su̍k-yî German Ngî-chhu̍k ke Pet German Ngî-kî, hien-thoi Pên-tó ke kôn-fông ngî-ngièn. Ngièn chhṳ-kú-thoi Pet-Êu ngìn yi̍t chit Viking-ngìn sṳ́-yung ke ngî-ngièn fe̍t chhṳ̂n  Kú Norse-ngî  (Old Norse). Hien-thoi Pên-tó-ngî he lâu Kú Norse-ngî lì yi chui séu ke fûn-kî, khì fat-yîm fap (yû-khì he mû-yîm yîm su), he Pet German Ngî-kî tông-chûng kói-pien chui séu ke. Chhṳ Viking-ngìn chhai khiûn 1000 ngièn chhièn, chiông Kú Norse-ngî tai-to Pên-tó pin hìn-sṳ̀n  Pên-tó-ngî  heu, yù yî  Pên-tó-ngî chhṳ̀-lùi ke piâng fap thùng ngî-fap pien-fa put thai, khì phiêu-chún-fa ke siá-fap kî yî chhṳ-kú Norse-ngî yîm-vi hì-thúng, chhai ngî ngi lâu chhṳ̀-lùi sun sì sông se mì ke piâng-siá chhâ-yi. Só-yî, hien-thoi Pên-tó ngìn fe̍t túng tet  Pên-tó-ngî  ke ngìn put sî fâ thai tô sṳ̀-kiên chit nèn fông-phien thi ye̍t-thu̍k khi̍p nèn lî-kié Viking sṳ̀-thoi ke kú-thoi vùn-ho̍k chok-phín fe̍t Pên-tó ke kú-thoi vùn-ho̍k chok-phín .




#Article 218: German Ngî-chhu̍k (107 words)


 German Ngî-chhu̍k  he Yin-Êu Ngî-hì ke yit-kî, he kî-chhu-chhai pet-phu Êu-chû  German mìn-chhu̍k ke Ngî-chhu̍k. Liá yit chhu̍k ngî-ngièn yû siên mìn ke thi̍t-chṳ̂n, chui chho̍k-miàng ke yû-kôan-yî phú-yîm yên-pien ke Grimm thin-li̍t. Chó-khì (yok Kûng-ngièn 2 Sṳ-ki) ke German ngî-ngièn fat-chán chhut chhṳ-kâ ke Rune sṳ-mû (runic alphabet, Pet-Êu vùn-sṳ), than liá-têu vùn-sṳ siông-tui lòi sot yun-yung pin put kóng-fàm. tûng German Ngî-kî sṳ́-yung Goth sṳ-mû, yù Ulfilas chú-kau chiông Sṳn-kîn yi̍t-vì Goth-ngî sṳ̀ fat-chán chhóng-li̍p. Khì heu, yîn-vì Kî-tuk-kau sṳ̀n phú lâu sen lí ki kóng German-ngî, ya nèn-kèu thu̍k sot Là-tên-ngî, só-yî khôi-sṳ́ yung sau kâ siû-sṳ ke Là-tên sṳ-mû lòi sû-siá German ngî-ngièn.




#Article 219: Pet German Ngî-kî (167 words)


 Pet-ngit-ngí-màn Ngî-kî  fe̍t Sṳ̂-khâm-tit-nâ-vì-â Ngî-kî , he Yin-Êu Ngî-hì－Ngit-ngí-màn Ngî-chhu̍k ke yit-ke fûn-kî, pâu-koat thûng-hàng yî sṳ̂-khâm-tit-na̍p-vì-â thi-khî, Fûn-làn ke yit phu-fûn thi-khî, yî-khi̍p Fap-lò Khiùn-tó fò Pên-tó ke ngî-ngièn. 

Pet-ngit-ngí-màn Ngî-kî hàn cho-tet se fûn-vì lióng-ke fûn-kî, fûn-phe̍t he “ sî Pet-ngit-ngí-màn kî ” fò “ tûng Pet-ngit-ngí-màn kî ”. Khì-chûng “ tûng Pet-ngit-ngí-màn kî ” su tâi thi Tet-ngî ke yáng-hióng fî-sòng hién chho̍k, pâu-koat Tan-ma̍k-ngî, Shuì-tién-ngî yî-khi̍p liá lióng-chúng ngî-ngièn ke kok-chúng fông-ngièn fò pien chúng. “ sî Pet-ngit-ngí-màn kî ” pâu-koat Fap-lò-ngî, Pên-tó-ngî fò Nò-vî-ngî. Chhù-liáu thi-vet sông ke va̍k-fûn ngoi, hàn-yû nang-ngoi yit-chúng on-cheu ngî-ngièn chṳ̂-kiên ke siông fu kôan-lièn chhàng-thu lòi va̍k-fûn ke fông-sṳt, chit chiông Nò-vî-ngî, Tan-ma̍k-ngî fò Shuì-tién-ngî chhṳ̂n-chok “ nui-liu̍k sṳ̂-khâm-tit-na̍p-vì-â ngî ”, yì chiông Fap-lò-ngî fò Pên-tó-ngî chhṳ̂n-chok “ hói-yòng sṳ̂-khâm-tit-na̍p-vì-â ngî ”. Yù yî chhai Li̍t-sṳ́ sông Tan-ma̍k chên chhòng-khì thúng-chhṳ Nò-vî, yîn-chhṳ́ chiông Nò-vî chui-chó chhut-hien ke só-vi “sû mien Nò-vî-ngî” (Bokmål) fò kîm-ngit ke kôn-fông Nò-vî-ngî, tû pûn sṳ-vì “ nui-liu̍k sṳ̂-khâm-tit-na̍p-vì-â ngî ”. 




#Article 220: Luther kau-phai (164 words)


Lu-tet kau-phai /  Sin-ngi-chûng , fe̍t chhṳ̂n  Lu-tet-chûng  (, , ya chhṳ̂n:  sin ngi fi ,  Lu-tet fi ,  Lu-tet kau-phai ), vì Sîn-kau chûng-phai chṳ̂-yit, ngièn chhṳ 16 Sṳ-ki  Tet-koet sṳ̀n ho̍k-kâ Mâ-tên Lu-tet vì kiet-sîn Thiên-chú-kau fi fat-hí ke chûng-kau kói-kiet yun-thûng, khì sṳ̀n ho̍k sṳ̂-sióng sṳ̀n-vì kói-kiet yun-thûng ke siong-chṳ̂n. Yun-thûng thûi-hàng khì-kiên Lu-tet kî-chhṳ̀ chá sûi lâu Lò-mâ kau-chûng khi̍p tông-sṳ̀ Tet-koet kin-nui chhîn kau thìn sṳ-li̍t fat-sâng kok lui chhûng-thu̍t, than sin ngi chûng chiap-su thai kûng Kau-fi kûng-ngin ke sâm-thai sin kîn《Sṳ́-thù sin-kîn》, 《nì Sî-Â sin-kîn》 fò 《â-kì-nâ-siû sin-kîn》.  1580-ngièn, pâu-koat sâm-thai sin kîn, 《o sṳ̂ páu Sin-thiàu》, 《 o sṳ̂ páu Sin-thiàu phien fu lun 》, 《 sṳ̂ mâ kâ tên Sin-thiàu 》, 《 lun kau fòng khièn lâu sú-vi 》, 《 Mâ-tên Lu-tet Pok-sṳ thai mun tap 》, 《 Mâ-tên Lu-tet Pok-sṳ séu mun tap 》 fò 《hia̍p fò Sin-thiàu》 tén ngin sin vùn-hien chhai-nui ke 《》(Concordia) vì sin ngi chûng kau-ngi thièn hâ lî-lun kî-chhú. 




#Article 221: Viking-ngìn (218 words)


 Vì-kîn-ngìn  () he Nok-ngì-sṳ̂-ngìn ke yit-kî (sṳ̂-khâm-tit-nâ-vì-â ngìn), kì-têu he chhiùng Kûng-ngièn 8 Sṳ-ki to 11 Sṳ-ki chhîm yéu pin chhṳ̍t-mìn Êu-chû yèn-hói fò Yîn-koet tó-yí ke Thâm-hiám-kâ, vú sṳ, sông-ngìn fò hói tho. Khì chiuk chiak phiên-khi̍p chhiùng Êu-chû Thai-liu̍k chṳ pet khi̍t kóng-fat kiong vet, Êu-chû liá yit sṳ̀-khì pûn chhṳ̂n-vì “vì kîn sṳ̀-khì”. Liá thon sṳ̀-kiên Pet-Êu ke kiûn-sṳ, mo-yi khi̍p ngìn-khiéu khok-chông he sṳ̂ khâm ke nâ vì â, Put-lie̍t-tiên Khiùn-tó, sî sî lî, Ngò-lò-sṳ̂ khi̍p Êu-chû khì-thâ thi-khî chûng-kú sṳ̀-khì Li̍t-sṳ́ ke yit-ke chhùng-yeu Ngièn-su . 

Chhai Yîn-ngî chûng, vì kîn ngìn liá-ke chhṳ̀ he chhiùng 18 Sṳ-ki ke chhòn khì ku-sṳ chûng yín ngi̍p ke, yû yit-chúng sot fap ngin-vì khó-nèn he lòi-ngièn yî kú-thoi Pet-Êu ngìn ke kú Pet-Êu ngî ngî-ngièn, “vik” yi-sṳ̂ he “ hói-vân ”, “ing” yi-sṳ̂ he “ chhiùng …… lòi ”, kâ hí-lòi “ vì kîn ” yi-sṳ̂ he chhai hói-vân chûng chhiùng sṳ mêu-chúng sṳ, “vikingr” he chhai hói-vân chûng chhiùng sṳ liá-chúng sṳ ke ngìn. Nang yit-chúng sot fap ngin-vì he lòi-ngièn yî kú Yîn-ngî “wíc” yi-sṳ̂ he “ chin-hàng mo-yi ke sàng-sṳ ”, yîn-vì heu-lòi phu-fûn vì kîn ngìn thin-kî to Put-lie̍t-tiên tó, pin fò tông-thi ngìn chin-hàng mo-yi. Kì-têu chhai Kûng-ngièn 800 to 1070-ngièn chhú-yî thúng-chhṳ thi-vi, tui hói sông kâu-thûng kèu-sṳ̀n vî-hia̍p.




#Article 222: Kerala (111 words)


 Kerala  (Malayalam-ngî: , Hindi-ngî: , Là-tên sṳ-mû chón-siá: , pí-kha chiap-khiûn ngièn vùn ke yi̍t yîm yin vì “ pûn kho là ”), Yin-thu sî-nàm-phu ke yit-ke pâng, phîn lìm Â-là-pak hói, chhiòn pâng mien-chit vì 3.8 van tô phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 3184 tô van. Sú-fú vì thi̍t lî fàm tet lông, kôn-fông ngî-ngièn vì Malayalam-ngî. 

Kerala hò-liù chiúng vàng, phiên-pu nàm-pet, kông hò fù phok lî, sông sòn, n̂g sòn fò yû sòn lok yi̍t put chhie̍t, pûn tông-thi ngìn-mìn thì-kiûng liáu phien li ke súi lu kâu-thûng. Màn chhòng ke hói-ngan sien vì khak là pâng lâu hói-ngoi kok-thi lièn-hì thì-kiûng liáu fông-phien. Kâi pâng kí-fû si-kui yì chhûn.




#Article 223: Altai Ngî-hì (125 words)


Â-ngì-thai Ngî-hì (, ), phe̍t yi̍t  â le̍t thai Ngî-hì , ngî-ngièn ho̍k-kâ on-cheu ngî-ngièn hì su̍k fûn-lui fông-fap só va̍k-fûn ke yit-chû ngî khiùn, liá-ke ká sot chhòng-khì yî-lòi su-to hí-tô châng-ngi. Kâi Ngî-hì chú-yeu si̍p-chûng yî Chûng-Â khi̍p-khì lìm khiûn thi-khî, pâu-koat 60 tô-chúng ngî-ngièn, sot kâi Ngî-hì ngî-ngièn ke ngìn-khiéu yok vì 2.5 yi. “ â ngì thai Ngî-hì ” chú-yeu yû Thu̍t-khet Ngî-chhu̍k, Mùng-kú-ngî chhu̍k fò thûng kú sṳ̂ Ngî-chhu̍k sâm-ke fûn-kî. Yû ke ngî-ngièn ho̍k-kâ pá â ngì thai Ngî-hì fò Vû-là-ngì Ngî-hì va̍k-fûn-vì yit-chû ngî khiùn chit Vû-là-ngì - â ngì thai Ngî-hì. Yî-sông thoi-péu ke he 20 Sṳ-ki chhû Fûn-làn ngî-ngièn ho̍k-kâ Ramsted fò hien-thoi ngò koet ngî-ngièn ho̍k-kâ sṳ̂ thap lò sṳ̂ kîm tén Ho̍k-chá ke khon-fap.




#Article 224: Bhutan (101 words)


Bhutan Vòng-koet (; ), kién-chhṳ̂n Bhutan, he vi-yî Chûng-koet fò Yin-thu chṳ̂-kiên Himalaya Sân-mak tûng-thon nàm po ke yit-ke Nàm-Â nui-liu̍k koet. Bhutan sî chiap Yin-thu ke Sikkim, lâu Nepal siông kak, nàm-phu lâu Yin-thu ke Sî Bengal fò Assam chiap-yòng. Bhutan ke sú-tû khi̍p chui-thai sàng-sṳ vì Thimpu. Dzongkha-ngî chûng Bhutan ke yi-sṳ̂ he  chú vet , yi vì lùi, liùng chṳ̂-thi.  Bhutan  yit-miàng lòi-chhṳ Fâm-ngî  (IAST chón-siá: Bhoṭa-anta) yit-chhṳ̀ ke chón-siá, yi-sṳ̂ he phôn fan ke chûng kiet , am sṳ Bhutan he vi-yî Sî-chhông vùn-fa nèn-kèu chhòn-thì ke chui nàm-tôn. Monpa-chhu̍k he chui chiap-khiûn Bhutan chhu̍k ke mìn-chhu̍k.




#Article 225: Sên-chi Thai-chan (286 words)


Star Wars (Thòi-vân: Sên-chi Thai-chan, chûng-vùn khó kién-chhṳ̂n Sên Chan), he Mî-koet thô-yên kiâm-phiên-khia̍k George Lucas só kèu sṳ̂ phok-ngiap ke yit-hì-lie̍t khô fam thien-yáng. Thùng-sṳ̀ “ Sên-khiù thai-chan ” ya-he kâi hì lie̍t thien-yáng chui-chó phok-ngiap sông-yàng ke  ku-sṳ ke ngièn-sṳ́ phién miàng. 

Chhiùng 1970-ngièn thoi ma̍t to 1980-ngièn thoi, lû khà sṳ̂ chhut phín liáu Star Wars sâm-phu khiuk. Kì chên sot mìn thi-yit phu sên chan (thi-si phu khiuk) ke ngìn-vu̍t khi̍p ku-sṳ he chhâm cheu Ngit-pún thô yên Het Chhe̍t-mìn ke  Chan-koet Yîn-hò () só chhóng-chok yì sṳ̀n; ngièn sâm-phu khiuk yî Ngi-chan Yîn-tet thai-chan vì ka kèu pin yùng ngi̍p Mî-koet sî-phu phién khi̍p Ngit-pún vú sṳ tô khia̍k ke chiet-cheu; 藴 hâm liáu thai khûng mo hiám, Hî-lia̍p sṳ̀n-fa ke thai sṳ yâ chṳ-chok. Yáng-phién chûng só thi̍t-phe̍t sṳ́-yung ke thi̍t háu chhiùng chhṳ́ thin-ngi pin kói-pien liáu thai khûng khô fam phién ke vi-lòi fat-chán. 

Kâi phién mèu-siá chhai hàn kiú yî-chhièn ke yit-ke yèu yén ke Ngiùn-hò-hì, kiên fu chang-ngi sṳ́-miang kám ke chhie̍t thi vú sṳ lâu Ti-koet sià-ok het-am sṳ-li̍t chok-chan ke ku-sṳ. Chhie̍t thi vú sṳ he yit-khiùn yû chho̍k fî fàm thiên fù ke ngìn, kîn yù kok-chúng si sién, kì-têu chhai yu ngièn chit khôi-sṳ́ chiap-su ngiàm kak thi̍t-sû hiun-lièn, khì chûng chṳ́ he ngin-sṳt fò sṳ́-yung “ngièn li̍t” (Force). Hiun-lièn yû su ke chhie̍t thi vú sṳ yû khi̍t khiòng ke yi chṳ li̍t cho-tet sṳ́-yung mò só put chhai ke “ ngièn li̍t ” lòi vì-fu ngiùn hò kiên ke fò-phìn. Pí-yì, khúng-chṳ yi chṳ kha ngio̍k ngìn ke sṳ̂-sióng, sṳm-chṳ cho-tet yi kám chiông-yeu fat-sâng ke sṳ-chhìn, só-yî chhie̍t thi vú sṳ yû chho̍k fî fàm ke chan téu nèn-li̍t.




#Article 226: George Lucas (132 words)


 Khiâu-chhṳ Lû-khà-sṳ̂ (, 1944-ngièn |5-ngie̍t 14-ngit -), he Mî-koet ke thien-yáng thô-yên, chṳ phién ngìn fò phiên khia̍k, khì chui chho̍k-miàng ke he sṳ́ sṳ̂ sṳt chok-phín 《Sên-khiù thai-chan》 fò 《 fap khui khì pîn》 hì lie̍t (chu: phiên khia̍k). Kì-ke chok-phín 《Sên-khiù thai-chan》 chhai Mî-koet ngìn ke sîm muk chûng yúng-yû chhùng kô ke thi-vi, ya chên-kîn tá pho Mî-koet pún-thú yî-khi̍p sṳ-kie sông tô-hong piàu fòng ki liu̍k. Li-yì chhai 1977-ngièn ke 《》 chhiòn-khiù chhóng hâ 7.7 yi Mî-kîm ke piàu fòng, sṳ̀n-vì tông-sṳ̀ ke piàu fòng kôn-kiûn. Yì kó kie-son lâu thûng fo phong-chong, mô li tiám kiùn chhṳ yî 《lon sṳ kâ ngìn》, sṳ̀n-vì Li̍t-sṳ́ sông thi-ngi chui mai chho ke thien-yáng. Chhai 2004-ngièn Fuk-pu-sṳ̂ chha̍p tsì kû-kie lû khà sṳ̂ ke ke-ngìn chhòi-fu tha̍t-to 30 yi Mî-ngièn.




#Article 227: Nepal-ngî (130 words)


 Nepal-ngî  su̍k Yin-thu Arya Ngî-kî, chhai Nepal, Bhutan, Yin-thu lâu Mén-thien ke yit-sia thi-khî sṳ́-yung. He Nepal ke kôn-fông ngî-ngièn. Thai-khói yit pan ke Nepal ngìn sṳ́-yung Nepal-ngî chok-vì khì mû-ngî, khì-thâ Nepal ngìn chiông khì chok-vì thi-ngi ngî-ngièn. Sṳ́-yung fam-vì pâu-koat tûng Nepal, chhṳ̍t-to Yin-thu liâng-thú Uttarakhand lâu Himachal Pradesh.

Nepal-ngî he fûn-pu chhai chui tûng-phu ke Pahari-ngî, kì he yit-chû sṳ́-yung-yî Himalaya Sân-mak tâi hói-pha̍t thi-khî ke ngî-ngièn. Nepal-ngî chhai fat-chán ko-chhàng chûng lâu yit-sia Chhòng-mén Ngî-chhu̍k yû chho̍k fî-sòng kín-me̍t ke lièn-hì, chui hién chho̍k ke he Newar-ngî, hién-sṳ liáu Chhòng-mén Ngî-chhu̍k ke yáng-hióng. Nepal-ngî lâu pet Yin-thu ngî hàn-khiûn sṳ, than sau hién pó sú, lòi-chhṳ Pô-sṳ̂-ngî lâu Yîn-ngî ke chhṳ̀-lùi séu yî Hindi-ngî, kha tô ke chhṳ̀ ngièn chhṳ Fâm-ngî. Hien-kîm, Nepal-ngî yit-pân sṳ́-yung Thiên-sàng-vùn. 




#Article 228: Chhiâng-chhòng Kô-ngièn (101 words)


Chhiâng-chhòng Kô-ngièn , he Chûng-Â yit-ke kô-ngièn thi-khî, kì he sṳ-kie sông chui-kô ke kô-ngièn, phìn-kiûn hói-pha̍t kô-thu 4,500 mí (4000~5000 kûng-chhak), mien-chit 250 van phìn-fông kûng-lî, yû “ sṳ-kie vuk-chit ”, “ siet-vet kô-ngièn ” fe̍t-chá “ thi sâm khi̍t ” chṳ̂ chhṳ̂n. Chûng-koet kin-nui chṳ̂ chhiâng chhòng kô-ngièn, cham chhiòn Chûng-koet 23% mien-chit, vi-yî Pet-vúi 25°-40° lâu Tûng-kîn 74°-104° chṳ̂-kiên. 

Kô-ngièn piên-kie, tûng vì Vàng-thôn Sân-mak, nàm, sî vì Himalaya Sân-mak, pet vì Khûn-lùn Sân-mak. Hâm-koi koet kin yû Chûng-koet Sî-chhòng Chhṳ-chhṳ-khî, Chhiâng-hói-sén chhiòn-kin, Sîn-kiông Uyghur Chhṳ-chhṳ-khî, Kâm-sok-sén, Si-chhôn-sén, Yùn-nàm-sén phu-fûn, yî-khi̍p Bhutan, Nepal, Yin-thu ke Ladakh tén thi.




#Article 229: Súi-kó (138 words)


Súi-kó ke kiet-kèu thûng-sòng khó fûn-vì chúng-chṳ́ lâu kó phì lióng phu-fûn. Kó phì yu khó fûn-vì ngoi kó phì, chûng kó phì fò nui kó phì (than chhai tô-sú chhìn-khóng hâ nàn yî khî-fûn), khì-chûng ngoi kó phì ke péu-mien yû sṳ̀ yû kok-chúng hìn-thai ke fu su̍k vu̍t, yì sièn mô chhó su̍k, kiêu, tshì tén. Tui yî khó sṳ̍t yung ke kó sṳ̍t lòi sot, yit-pân só-vi ke kó ngiuk, sṳ̍t-chi sông he kó phì ke yit phu-fûn, pí-yì thò ke ngiuk-chṳt phu-fûn chit vì chûng kó phì. 

Chhù pûn chṳ́ chhṳ̍t-vu̍t ngoi, than mêu-sia chhṳ̍t-vu̍t ya cho-tet thûng-ko tân sin kiet-sṳ̍t hìn-sṳ̀n-kó sṳ̍t, liá-ngióng hìn-sṳ̀n ke kó sṳ̍t-chhai ngoi hìn sông lâu chang-sòng kó sṳ̍t siông-sṳ, than khì-chûng ke chúng-chṳ́ mò sâng-chhṳ̍t nèn-li̍t, thûng-sòng fat-sâng m̀-thùng chhàng-thu ke thui fa, sṳm-chṳ vàn-chhiòn sêu sṳt.




#Article 230: Gujarat (151 words)


 Gujarat  (Gujarat-ngî: , Là-tên sṳ-mû chón-siá: , khiu yi̍t khí chap lò, fù chhà la̍t) he vi-yî Yin-thu chui sî-phu ke pâng. Kâi pâng sî-phu fò sî-nàm-phu kín lìn Â-là-pak hói, pet-phu lâu Pakistan siông-chiap-yòng. 1401-ngièn vì thu̍k-li̍p ke Gujarat Sultan-koet, 1572-ngièn sṳ̀n-vì Yin-thu ke yit phu-fûn, chṳ̂-heu chhai Yîn-koet thúng-chhṳ hâ pó yû kâi pâng ke thi-vi, 1947-ngièn sṳ̀n-vì Mumbai ke yit phu-fûn, 1960-ngièn yù Men-mâi pâng sî-phu khi̍p pet-phu thûng-hàng Gujarat-ngî kok-thi-khî va̍k vì yit pâng. Li̍p-fap kî-kèu vì 182 ngìn chû-sṳ̀n ke pâng Ngi-fi. Pâng nui yû fî-kî-chhòng khi̍p 6 só Thai-ho̍k. Kûng-ngia̍p fa chhàng-thu kha-kô, yû sa̍k yù, fa kûng, fóng chṳt, súi nài, lien yù, Fa-ho̍k phì liau, kî chhòng khi̍p Thien-hì Kûng-chhàng. Khóng sán yû thiên-yèn hì khi̍p sa̍k yù. Nùng-ngia̍p sán-phín chet yû fâ-sâng, súi thàu khi̍p mièn-fâ. Yî 1983-ngièn chên yîn fu̍t Tan na̍p thai pa khwuì kiet yì yòng sṳ̀n fùng châi.




#Article 231: Mumbai (134 words)


 Mumbai  (Marathi-ngî: मुंबई, , , Yîn-ngî: Mumbai; 1995-ngièn yî-chhièn khiu-miàng Mâ-là-thi-ngî vì बॉम्बे, Yîn-vùn: Bombay), Yin-thu sàng-sṳ, Maharashtra Sú-fú. Mumbai sṳ ngìn-khiéu yok vì 1300 van , Tû-fi-khî chhai 2007-ngièn 9-ngie̍t yí tha̍t 2,340 van-ngìn, he Yin-thu ngìn-khiéu chui-tô ke  sàng-sṳ, ya-he  sṳ-kie ngìn-khiéu chui-tô ke sàng-sṳ chṳ̂-yit. Pâu-koat lìn khiûn kau khî ke Mumbai thai Tû-fi-khî (MMR) ngìn-khiéu yok vì 2500 van, on sàng Sṳ-hot-khî ngìn-khiéu kie-son, ya kiùn chhṳ yî Chûng-koet ke Chhùng-khin-sṳ (than chhùng khin chú Sàng-khî kiùn 1664 van-ngìn, vi kî Â-chû thi-sâm, chhiòn-khiù thi-chhit), he chhiòn sṳ-kie ngìn-khiéu thi-ngi tô ke sàng-sṳ Hàng-chṳn-khî. Mumbai he  phài-miàng sṳ-kie thi-liuk vi ke thai Tû-fi-khî. Yù yî ngièn phìn-kiûn ngìn-khiéu chen-chhòng sut tha̍t-to 2.2%, yi kie to 2015-ngièn, Mumbai thai Tû-fi-khî ke ngìn-khiéu phài-miàng chiông sông sṳ̂n to sṳ-kie thi-si vi .




#Article 232: Tâi-thi Tet-ngî (108 words)


Tâi-thi Tet-ngî  (Plattdeutsch, Plattdüütsch), yu chhṳ̂n  Tâi-thi Saxon-ngî ,  Kú Saxon-ngî , he Tâi-thi German ngî ke yit-chúng khî-vet sin ngî-ngièn, chú-yeu sṳ́-yung chá chhai Tet-koet pet-phu, Tân-ma̍k nàm-phu lâu Hò-làn tûng-phu, nang-ngoi yi̍t yû sṳ́-yung chá chhai Pô-làn yèn-hói thi-khî, yî-khi̍p yì Kâ-nâ-thai tén thi ke yì-mìn sa-khiùn. 

Kîn-kí khì ngî-ngièn ho̍k thi̍t-chṳ̂n ke m̀-thùng, khó fûn vi Sî Tâi-thi Tet-ngî lâu Tûng Tâi-thi Tet-ngî.
 
Yù 1999-ngièn hí, Tet-koet kîn-kí European Charter for Regional or Minority Languages, ngin khó tâi thi Tet-ngî vì khî-vet sin ngî-ngièn. Tâi thi Tet-ngî pin vi phiêu-chún-fa, than chhai Tet-koet, pet Tâi-thi Saxon-ngî yû chhai Thien-sṳ thòi lâu thien-thòi kóng-pô chûng sṳ́-yung.




#Article 233: Scotland-ngî (137 words)


 Scotland-ngî  (, chhai kú sṳ̂ chûng yu chhṳ̂n ), German Ngî-chhu̍k chûng ke ngî-ngièn pien-thí chṳ̂-yit, thûng-hàng yî Scotland Tâi-thi yî-khi̍p Ulster ke phu-fun thi-khî (chhai Ulster chûng, yu chhṳ̂n-vì Ulster Scotland-ngî). Vì-liáu lâu Scotland Gael-ngî chok khî-fûn, yu chhṳ̂n-vì  Tâi-thi Scotland-ngî  (Scots leid, ). Tâi-thi Scotland-ngî yok lio̍k chhṳ 12 Sṳ-ki khôi-sṳ́ fat-chán, chhṳ 16 Sṳ-ki chhû thin-hîn miang-miàng-chhṳ̂n-fû chṳ-kîm. Tâi-thi Scotland-ngî ngî-fap khi̍p yung fap lâu Yîn-ngî sṳ̍p-fûn siông-sṳ, kâi ngî-ngièn chhòng-khì fò Yîn-ngî phìn-hàng yên-fa, chit yit-chúng chhṳ-kú sṳ̀ phien li̍t-kiú chhùn-chhai ke thùng ngièn pien-thí, yû sṳ̀ pûn sṳ-vì thu̍k-li̍p ke ngî-ngièn, yû sṳ̀ pûn sṳ-vì Yîn-ngî ke fông-ngièn chṳ̂-yit, khì kie thin khí châng-ngi sin. 

Scotland-ngî vì 500 van ngìn-khiéu ke Scotland thi-khî só sòng-yung ke ngî-ngièn chṳ̂-yit, chhai kâi thi yi̍t he Scotland Yîn-ngî lâu  Gael-ngî chṳ̂-ngoi ke kôn-fông ngî-ngièn chṳ̂-yit. 




#Article 234: Sû-kak-làn Tâi-thi (114 words)


 Sû-kak-làn Tâi-thi (Scottish Lowlands) he chṳ́ vi-yî Sû-kak-làn chûng-phu thi-sṳ siông-tui kha-tâi ke thi-tai ke chúng-chhṳ̂n. Sû-kak-làn tâi thi liá yit khói-ngiam fò Sû-kak-làn pet-phu ke Sû-kak-làn kô-thi siông-tui, than sṳ́-yung phîn thu pin mò kô-thi kô. Kóng-ngi ke Sû-kak-làn tâi thi pâu-koat liáu khiet lòi Tet hò hò-khiéu Thèn pâ tun fò Pet-hói yèn-ngan sṳ̂ thûng het vùn chṳ̂-kiên lièn sien Yî-tûng nàm ke cháng-ke Sû-kak-làn chûng-phu fò nàm-phu. Sûi-yèn pûn chhṳ̂n-vì tâi thi, yèn-yì liá pin put yi-mi chho̍k Sû-kak-làn tâi thi ke hói-pha̍t kô-thu chhiu yit-thin hàn tâi. Sû-kak-làn tâi thi si̍p-chûng liáu Sû-kak-làn ke thai phu-fûn ngìn-khiéu. Sû-kak-làn tâi thi ke chú-yeu tû-sṳ yû Â-pak-tên, Oi-tên-páu, Kak-là-sṳ̂-kô, Sṳ̂-thap-lìm, Thèn-thit tén.




#Article 235: Â-pak-tên (141 words)


 Â-pak-tên  (), Yîn-koet Sû-kak-làn thi-khî ke chú-yeu sàng-sṳ chṳ̂-yit, he Sû-kak-làn 6 ke chṳ́ thin sṳ chûng, ngìn-khiéu phài-hàng thi-sâm ke sàng-sṳ (2013-ngièn sṳ̀ thúng-kie vì 227,130 ngìn ). Mien-chit 186km². Kâi sṳ vi-yî Sû-kak-làn tûng-pet-phu, pet-mien ke tun hò (River Don) lâu nàm-mien thit yî hò (River Dee) ke hò-khiéu chṳ̂-kiên, he  Pet-hói hói-pin ke chú-yeu hói-kóng. 
Chhai 18 Sṳ-ki chûng-ya̍p to 20 Sṳ-ki chûng-ya̍p ke 200-ngièn kiên, Â-pak-tên kien-chuk thúng-yit chhái-yung fôi-set Fâ-kong-ngâm, yîn yì yû “ Fâ-kong-ngâm sàng ” (Granite City) chṳ̂ chhṳ̂n, yu yîn-vì Fâ-kong-ngâm chûng yùn mû ke ngiùn set kông chhe̍t yì pûn chhṳ̂n-vì “ ngiùn sàng ” (Silver City).  1970-ngièn thoi fat-hien liáu Pet-hói yù thièn chṳ̂-heu yu fe̍t-tet liáu “ Êu-chû sa̍k yù chṳ̂ tû ” (Oil Capital of Europe) fò “ Êu-chû nèn-ngièn chṳ̂ tû ” (Energy Capital of Europe) tén chhṳ̂n-fû. 




#Article 236: Ireland (148 words)


 Ireland Khiung-fò-koet  (; ), thûng-chhṳ̂n  Ireland  (; ), he yit-ke Êu-chû koet-kâ, Êu-mèn Sṳ̀n-yèn-koet chṳ̂-yit, vi-yî Êu-chû sî Pet-hói ngan ke Ireland Tó, yok cham kâi tó nàm-phu ke 5/6 mien-chit. Chhûn yì tûng-pet-phu ke 1/6 mien-chit su̍k-yî Yîn-koet, chhṳ̂n Pet Ireland. Sú-tû vi-yî Oi-ngì-làn tó tûng-phu ke Dublin. Oi-ngì-làn chhai 2011-ngièn khiung kie yû 458 van-ngìn-khiéu, he yit-ke Ngi-fi Khiung-fò chṳ koet-kâ. Chhṳ́-ngoi Ireland ya-he Êu-chû lièn-mèn, Êu-chû lî-sṳ-fi, kîn-chi ha̍p-chok lâu fat-chán, sṳ-kie mo-yi chû-chṳt fò Lièn-ha̍p-koet chû-chṳt ke sṳ̀n-yèn. 

Ireland Khiung-fò-koet sṳ̀n-li̍p yî 1922-ngièn ke Ireland Chhṳ-yù pâng, kiet-suk liáu Thai-Yîn Ti-koet ke thúng-chhṳ, thu̍k-li̍p chan-châng heu chhiâm-thin liáu Yîn-koet Ireland Thiàu-yok, Ireland thu̍k-li̍p, than tûng-pet-fông ke ke liâng-thú sién-tho̍k ki-sa liù chhai Lièn-ha̍p Vòng-koet nui, hìn-sṳ̀n liáu Pet Ireland. 

Hièn-fap kûi-thin koet miàng vì Ireland, than-he liá-ke miàng-sṳ chhai ngoi-kâu sông yû sṳ̀-hèu yû châng-ngi, fap-thin yî  Ireland Khiung-fò-koet  () lòi ki shu̍t koet-kâ.




#Article 237: Chuvash-ngìn (116 words)


 Chhú-ngá-sṳ̍p-ngìn (чăвашсем), Ngò-lò-sṳ̂ séu-sú mìn-chhu̍k. Chhṳ-chhṳ̂n khap ngá sṳ̍p ngìn. Chú-yeu fûn-pu chhai Ngò-lò-sṳ̂ Chhú-ngá-sṳ̍p-khiung-fò-koet, phu-fûn fûn-pu chhai Tat-tat-sṳ̂-thán-khiung-fò-koet, Pâ-sṳ̍p-khô-ngì-thok-sṳ̂-thán-khiung-fò-koet yî-khi̍p vû lî Yòng nok fû, kú pí siet fû, sat là thok fû tén thi, khiûn-thoi yû séu-sú ngìn yì-kî to sî pak Li-â lâu Chûng-Â thi-khî. Su̍k Mùng-kú ngìn chúng lâu êu lò pâ ngìn chúng ke fun-ha̍p lui-hîn. Sṳ́-yung Chhú-ngá-sṳ̍p-ngî, fûn sông, hâ chhú ngá sṳ̍p lióng-thai fông-ngièn, su̍k Â-ngì-thai Ngî-hì Thu̍t-khet Ngî-chhu̍k. Yû yî Sṳ̂-là-fû sṳ-mû vì kî-chhú ke piâng-yîm vùn-sṳ. Chhú ngá sṳ̍p ngìn Li̍t-sṳ́ sông sûi chhòng-khì chô su yi chhu̍k thúng-chhṳ, than yìn pó-chhṳ̀ chho̍k chhṳ-kâ ke mìn-chhu̍k ngî-ngièn, thu̍k-thi̍t ke vu̍t-chṳt vùn-fa sâng-fa̍t fò fûng-fu ke mìn-kiên chhóng-chok.




#Article 238: Chûng-Â (138 words)


 Chûng-Â  (, ), chit Â-chû chûng-phu, chhai thi-lî sông he chṳ́ sî chṳ Lî-hói, tûng to  Chûng-koet, nàm to Â-fu-hon, pet to Ngò-lò-sṳ̂ ke kóng Thai-khî vet. Yì kîn-kí chhòng-khì cham kí liá phién khî-vet thai phu-fûn liâng-thú ke Sû-lièn kôn-fông thin-ngi, Chûng-Â kiùn chṳ́ khì si-ke kâ mèn Khiung-fò-koet: Kit-ngì-kit-sṳ̂, Thap-kit-khiet, Thú-khù-màn, Vû-tsṳ-phe̍t-khiet. Sû-lièn kié-thí heu, Chûng-Â sṳ̀n liáu Â-chû chûng-phu hien yí thu̍k-li̍p ke Ńg-ke yî “sṳ̂ thán” miang-miàng ke chhièn Sû-lièn kâ mèn Khiung-fò-koet ——Hâ-sat-khiet-sṳ̂-thán (ngìn-khiéu 1660 van), Kit-ngì-kit-sṳ̂-thán (ngìn-khiéu 550 van), Thap-kit-khiet-sṳ̂-thán (ngìn-khiéu 760 van), Thú-khù-màn-sṳ̂-thán (ngìn-khiéu 510 van) yî-khi̍p Vû-tsṳ-phe̍t-khiet-sṳ̂-thán (ngìn-khiéu 2950 van) ke chúng-chhṳ̂n . Yì chhai kiên kóng-fàm ke yi-ngi sông, Chûng-Â thi-khî hàn pâu-koat Â-fu-hon, Yî-lóng tûng-phu ke fû lò sân thi-khî, Pâ-kî-sṳ̂-thán pet-phu, Mùng-kú tén thi, yû sṳ̀ hàn pâu-koat  Chûng-koet sî-phu ke Sîn-kiong lâu Sî-chhông yî-khi̍p Sî-pak-li-â nàm-phu.




#Article 239: Kurd-ngìn (130 words)


 Khù-ngì-tet-ngìn () he yit-ke sâng-fa̍t yî Chûng-tûng thi-khî ke yû mu̍k mìn-chhu̍k, vì Sî-nàm-Â Khù-ngì-tet-sṳ- thán thi-khî ke kî-pún kî-mìn. Chúng ngìn-khiéu yok 3000 van, chú-yeu fûn-pu chhai Thú-ngí-khì, Si-li-â, Yî-là-khiet, Yî-lóng Si-koet kin-nui, yû séu-sú fûn-pu chhai Â-set-pai-kiong fò Â-mî-nì-â, Ngò-lò-sṳ̂ sân-khî, Yî-set-lie̍t tén thi, chhai Chûng-tûng he ngìn-khiéu kiùn chhṳ yî  Â-là-pak,  Thu̍t-khet fò Pô-sṳ̂ mìn-chhu̍k ke thi-si thai mìn-chhu̍k. 
Khù-ngì-tet-ngìn he Chûng-tûng thi-khî chui kú-ló ke mìn-chhu̍k chṳ̂-yit, siông chhòn he kú-thoi mí tái â ngìn ke heu-thoi, Lióng-chhiên tô ngièn lòi yit-chhṳ̍t tû chhai Khù-ngì-tet-sṳ̂-thán ke sân-khî fa̍t-thûng, ko-hi tû ko chho̍k yû mu̍k sṳt sâng-fa̍t, heu-lòi put-thôn hiong chû-piên thi-khî khok-san. Khiûn-ngièn lòi khù Tet chhu̍k yí yû thu̍k-li̍p kien-koet ke sâng long, than lui lui chô su Thú-ngí-khì, Yî-là-khiet tén koet ke ap pet.




#Article 240: Lî-hói (148 words)


 Lî-hói  (裏海, , , , , ) vi-yî Â-chû lâu Êu-chû kâu-kie, he sṳ-kie sông mien-chit chui-thai ke fûng-pit nui-liu̍k súi thí, thùng-sṳ̀ ya-he sṳ-kie sông chui-thai ke fù phok yî-khi̍p nui-liu̍k hói.  Lî-hói ke mien-chit yû 37 van 1000 phìn-fông kûng-lî (put pâu-koat Garabogazköl Vân), thí-chit vì 7 van 8200 li̍p fông kûng-lî, chui-chhṳ̂m chhú yû , phìn-kiûn Chhṳ̂m-thu vì .  Lî-hói he yit-ke nui liù fù, mò liù chhut khiéu, pûn tô-ke koet-kâ fàn-phàu, sî-pet ke koet-kâ he Ngò-lò-sṳ̂, sî-mien he Azerbaijan, nàm-mien he Iran, tûng-nàm he Turkmenistan, tûng-pet vì Kazakhstan. 

Lî-hói ya-he hâm súi fù, hói chiak fù, ngièn-pún vì kú Thi-chûng-hói ke yit phu-fûn. Kú-thoi Lî-hói ke yèn-ngan kî-mìn ngin-vì Lî-hói he hói-yòng, khó-nèn he yîn-vì kì ke súi hàn hâm, yì-chhiâ khon hí-lòi mò piên mò chi. Lî-hói ke yàm thu thai-yok vì 1.2%, vì phìn-kiûn hói-súi yàm thu ke sâm fûn chṳ̂-yit. 




#Article 241: Tûng-Êu (169 words)


 Tûng-Êu, tô pan he chṳ́ Pha̍k-ngò-lò-sṳ̂, Vû-khiet-làn, Ngò-lò-sṳ̂ yî sî ke Êu-chû, chhṳ̍t chṳ Tet-koet, Shuì-sṳ, Ngi-thai-li (put hàm); than khiet-fa̍t mìn-khok ke thin-ngi fò piên-kie, yit-pân yû chhṳ-yèn thi-lî fò Ngìn-vùn thi-lî lióng-chúng va̍k-fûn fông-fap: 

chhṳ-yèn thi-lî fông-mien ke tûng êu, he chṳ́ kha-séu su-to Thai-sî-yòng fò Thi-chûng-hói hói liù yáng-hióng, chiap-khiûn Vû-là-ngì sân, Vû-là-ngì hò fò Phu̍k-ngì-kâ hò (vô ngá hò) liù-vet, sṳ̍t-chi Sông-chú yeu he chṳ́ ngò koet fò Hâ-sat-khiet-sṳ̂-thán ke Êu-chû phu-fûn fò khì-thâ thu̍k-li̍p koet hia̍p ke Êu-chû Sṳ̀n-yèn-koet. 

Ngìn-vùn thi-lî (chú-yeu chṳ́ chṳn-chhṳ sông) ke tûng êu he chṳ́ chhṳ thi-ngi-chhṳ sṳ-kie thai-chan heu, fe̍t chô Sû-lièn pìn thûn, fe̍t sṳ̀n-vì Sû-lièn ke fu yûng koet, chṳn-chhṳ sông yù Khiung-sán-tóng chṳp-chṳn, kîn-chi sông tô chhái-yung kie-va̍k kîn-chi thí-chṳ ke koet-kâ, liá tiám lâu sî êu siông-fán. Thai tô tûng êu koet-kâ yî Sṳ̂-là-fû mìn-chhu̍k vì-chú-thí, kî-mìn tô sin-fung Tûng-chang-kau, than Khiung-sán-tóng sṳ̀-thoi, kôn-fông thûi-hàng mò sṳ̀n lun. 

Pún thiàu-muk chai pá tûng êu fûn-vì lióng khî: tûng êu fò thu̍k-li̍p koet-kâ koet hia̍p. 




#Article 242: Kannada-ngî (120 words)


Kannada-ngî , ( ), he Yin-thu Karnataka ke kôn-fông ngî-ngièn, su̍k-yî Dravida Ngî-hì. 

 Sa̍t-kîn Set-yîm - ಕ (ka), ಖ (kha), ಗ (ga), ಘ (gha), ಙ (nga)

 Sa̍t mien Set-yîm - ಚ (ca), ಛ (cha), ಜ (ja), ಝ (jha), ಞ (nya)

 Kén sa̍t Set-yîm - ಟ (tta), ಠ (ttha), ಡ (dd), ಢ (ddha), ಣ (nna)

 Sa̍t chiâm Set-yîm - ತ (ta), ಥ (tha), ದ (da), ಧ (dha), ನ (na)

 Shu̍n Set-yîm - ಪ (pa), ಫ (pha), ಬ (ba), ಭ (bha), ಮ (ma)

ಯ (ya), ರ (ra), ಲ (la), ವ (va), ಶ (sha), ಷ (ssa), ಸ (sa), ಹ (ha), ಳ (lla)

sú-sṳ: ೦ (0), ೧ (1), ೨ (2), ೩ (3); ೪ (4), ೫ (5), ೬ (6), ೭ (7), ೮ (8), ೯ (9)




#Article 243: Madhya Pradesh (141 words)


 Madhya Pradesh (Hindi-ngî: , Là-tên sṳ-mû chón-siá: ). Yin-thu chûng-phu ke yit sén. Chhai Deccan kô-ngièn lâu hèn hò phìn-ngièn chṳ̂-kiên. Sú-fú Bhopal. Pâng kin-nui yû sú thiàu hò-liù liù kîn. 16－17 Sṳ-ki sṳ̀ yù Gondi-ngìn thúng-chhṳ. 18 Sṳ-ki yù Maratha-ngìn thúng-chhṳ. 1820-ngièn chó-yu pûn Yîn-koet-ngìn cham-liâng. 1903－1950-ngièn chhṳ̂n  Tûng-ông-sén lâu Berar . 1956-ngièn kîn-kí pâng chhùng-sîn va̍k-fûn-fap lin hìn-sṳ̀n. Pâng Ngi-fi vì yit yen chṳ, yù 230 ngìn chû-sṳ̀n. Tûng-ông pâng sṳ̍t-sṳ̂ liáu fên thai ke kon khói kie-va̍k. Nùng chok vu̍t sṳ̀n sán kâm tsà fò  yù chhoi khi̍p mièn-fâ; sên-hiuk sṳ̀-yông chet vì chû. Kin-nui tô sêm-lìm. Yû lien kòng kûng-ngia̍p, thien-chṳ́ kûng-ngia̍p, chṳ lî kûng-ngia̍p, chho chṳ́, kî chhòng kûng-ngia̍p, sṳ̍t-phín kâ kûng, sú kûng ngi phín, fóng chṳt kûng-ngia̍p khi̍p kûng-ngia̍p ngièn-fat kî-kèu. Khóng sán yû  mòi khóng,  thiet khóng,  màng khóng fò lî tshàu thú.




#Article 244: Bengal-vân (150 words)


 Bengal-vân (Bay of Bengal) he Yin-thu-yòng pet-phu ke yit-ke hói-vân, sî-lìm Yin-thu pan-tó, tûng-lìm chûng nàm pan-tó, pet lìm Mén-thien fò Bangladesh, nàm chhai Sri Lanka chṳ Sumatra yit sien lâu Yin-thu-yòng pún thí siông kâu, kîn Malacca Hói-hia̍p lâu siàm lò vân fò Nàm Chûng-koet Hói siông-lièn. Khôn yok 1600 kûng-lî, mien-chit 217 van phìn-fông kûng-lî; súi chhṳ̂m 2000-4000 mí, nàm-phu kha chhṳ̂m; yàm thu 30-34‰. 

Yèn-ngan koet-kâ yû Yin-thu, Bangladesh, Mén-thien, Thai-koet, Sri Lanka, Mâ-lòi-sî-â fò Yin-nì.
 
Yin-thu fò Mén-thien ke yit-sia chú-yeu hò-liù kiûn liù ngi̍p Bengal-vân, chho̍k-miàng ke thai hò yû: Hèn-hò, Brahmaputra-hò, Irrawaddy-kông, Salween-kông, Krishna-hò tén-tén. Bengal-vân chûng chho̍k-miàng ke tó-yí pâu-koat Sri Lanka, Andaman Khiùn-tó, Nicobar Khiùn-tó, Phuket tén. 

Bengal-vân yèn-ngan mo-yi fat-tha̍t, chú-yeu kóng-khiéu yû: Yin-thu ke Kolkata, Chennai, Puducherry, Bangladesh ke Chittagong, Mén-thien ke Yangon, Mawlamyine, Thai-koet ke Phuket, Mâ-lòi-sî-â ke Pulau Pinang, Yin-nì ke Banda Aceh, Sri Lanka ke Jaffna tén-tén.




#Article 245: Napoli (277 words)


Napoli he Yi-thai-li nàm-phu ke thi-yit thai sàng-sṳ, Campania Thai-khî yî-khi̍p Napoli-sén ke Sú-fú. Sàng-sṳ mien-chit 117 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu lio̍k tâi yî 100 van. Napoli Tû-fi-khî yû thai-yok 380 van-ngìn-ngìn-khiéu, he kiùn chhṳ yî Milano lâu Lò-mâ ke Yi-thai-li thi-sâm-thai Tû-fi-khî  fò Êu-chû thi 15 thai Tû-fi-khî . Napoli thi-khî ya-he Yi-thai-li ngìn-khiéu chui tshiû-me̍t ke thi-fông. 

Napoli vi-yî Napoli-vân ke pet-ngan, khì tûng-sî lióng chet fûn-phe̍t he lióng-ke Fó-sân khî-vet: Vesuvio Fó-sân fò Campi Flegrei Fó-sân khî. Yîn-chhṳ́, kâi sṳ chhṳ-kú chṳ-kîm put-thôn su-to Fó-sân fa̍t-thûng fò Thi-chṳ́n ke vî-hia̍p. 

Napoli sṳ́ yî chhièn 600-ngièn, yî khì fûng-fu ke Li̍t-sṳ́, vùn-fa, ngi-su̍t fò mî-sṳ̍t yì chho̍k chhṳ̂n, Napoli Li̍t-sṳ́ chûng-sîm pûn Lièn-ha̍p-koet kau khô vùn chû-chṳt lie̍t-vì sṳ-kie vùn-fa vì-sán. Pisa-piáng hí-ngièn yî Napoli. yîm-ngo̍k he Napoli vùn-fa chûng sán-sâng liáu kóng-fàm yáng-hióng ke ke yit-ke chhùng-yeu chû-sṳ̀n phu-fûn, pâu-koat fat-mìn liáu long-màn kit-ta fò Mandolin, yî-khi̍p tui kô khia̍k fò Napoli mìn yèu ke chhùng-thai kung-hien. 

Chhai khì chhùn-chhai ke 2500 yì ngièn Li̍t-sṳ́ chûng, thai phu-fûn sṳ̀-kiên tû pan yên chho̍k chhùng-yeu kok set. Kâi sṳ vì kú Hî-lia̍p ngìn só chhóng-kien, chhai “thai Hî-lia̍p” chûng pan yên chhùng-yeu kok set; heu-lòi, Lò-mâ ngìn, Norman ngìn fò Sî-pân-ngà ngìn tû chhai kâi sṳ liù hâ liáu chhṳ-kâ ke yin ki, ya chên-kîn he Bourbon Vòng-chhèu thúng-chhṳ ke lióng Sicilia Vòng-koet ke sú-tû, chhṳ̍t-to Yi-thai-li thúng-yit. Kîm thiên, nâ put le̍t sṳ̂ yìn he fàn yùng ke Thi-chûng-hói kóng-khiéu fò sông-ngia̍p sàng-sṳ, kô suk thiet-lu fò Thi-thiet mióng phân sùi chho̍k Tû-fi-khî ke khok-chông. Nang yit fông-mien, Mafia chû-chṳt Camorra ki-sa khun yéu chho̍k kî-mìn ke sâng-fa̍t, fòng ngai kîn-chi lâu sa-fi ke fat-chán. 




#Article 246: Molise (174 words)


 Molise  (Yi-thai-li-ngî: Molise ) he Yi-thai-li chûng-phu ke yit-ke Thai-khî, he Yi-thai-li thi-ngi séu ke Thai-khî. Thai-khî ke chhièn-sṳ̂n he Abruzzi lâu Molise khî (chhṳ̍t chṳ 1963-ngièn chhièn lâu Abruzzo Thai-khî ha̍p pin) ke yit phu-fûn, hien-sṳ̀ yí fûn sṳ̀n lióng-ke ke phe̍t-ke Thai-khî. Molise Thai-khî sî-pet lìm Abruzzo Thai-khî, sî-lìm Lazio Thai-khî, nàm kie lìm Campania Thai-khî, tûng-nàm lìm Puglia Thai-khî khi̍p tûng-pet kie lìm Adriatic-hói. 

Thai-khî mien-chit 4,438 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 321,047 ngìn. Thai-khî nui yû lióng-ke séu-sú mìn-chhu̍k: yit-ke mìn-chhu̍k he Molisa Croatia-ngìn (Molisan Croatians), tông-chûng yû 2,500 ngìn sot Croatia-Dalmatia-ngî chûng ke yit-chúng kú-thoi fông-ngièn. Nang-ngoi yit-ke séu-sú mìn-chhu̍k he Molisa Albania-ngìn (Molisan Albanians), kì-têu chet nang sot Albania-ngî chûng ke yit-chúng kú-thoi fông-ngièn, liá-chúng ngî-ngièn kiên hien-sṳ̀ Adriatic-hói tui ngan ke mìn-chhu̍k só sot ke Albania-ngî yû hó-thai ke fûn-phe̍t. Molisa Albania-ngìn yit-pân siông-sin chang kau (m̀-he Tûng-chang-kau). 

Thai-khî nui yû hó-tô sa-khî yî thi-ngi-chhṳ sṳ-kie thai-chan su-to pho-fái. Thai phî mèn kiûn thi-mien phu chhui yî Campobasso vì kî-thi, pûn Kâ-nâ-thai sṳ pîn chhṳ̂n-vì  pûng ya̍p sàng . 




#Article 247: Milano (251 words)


 Milano  () he Êu-chû koet-kâ Yi-thai-li ke sî-pet-fông thai sàng, ya-he Milano-sén ke Sén-fi fò Lombardia ke Sú-fú, vi-yî Yi-thai-li ngìn-khiéu chui me̍t-si̍p fò fat-chán chhàng-thu chui-kô ke Lombardia phìn-ngièn sông. Kì he Êu-chû nàm-fông ke chhùng-yeu kâu-thûng yeu tiám, Li̍t-sṳ́ siông-tông yû-kiú, yî kôn-kông, sṳ̀ song lâu kien-chuk kín-kôn vùn-miàng yî sṳ. Milano muk-chhièn yû 132 van kî-mìn, than yì kó chiông kau khî ke kî-chhu ngìn-khiéu kie-son chhai-nui, chet chhêu-ko 810 van-ngìn, he Êu-chû sâm-thai Tû-fi-khî chṳ̂-yit. Chúng mien-chit yok-yû 1,982 phìn-fông kûng-lî, mî phìn-fông kûng-lî chhêu-ko 2,000 ngìn kî-chhu . Muk-chhièn mí làn Sṳ-chhòng vì Giuliano Pisapia. 

Sṳ khî sâng-sán chúng-chhṳ̍t tsam Yi-thai-li koet-nui sâng-sán chúng-chhṳ̍t ke 4.8%, liá-ke thi-khî ya pûn chhṳ̂n-vì làm hiông tsiau (Blue Banana), he Êu-chû-ngìn khiéu chui me̍t-si̍p lâu kûng-ngia̍p chui fat-tha̍t ke thi-khî chṳ̂-yit . 

Milano chui-chhû pûn Celt-ngìn tông-chûng ke Insubre-ngìn (Insubres) chhṳ̂n-vì Medhlan. Heu-lòi Lò-mâ-ngìn chhai Sî-ngièn chhièn 222-ngièn chṳ̂n-fu̍k kâi thi heu, chhṳ̂n kì vì Mediolanum. Milano yîn-chhṳ́ sṳ̀n-vì Lò-mâ Ti-koet chui fàn yùng ke thi-khî chṳ̂-yit, pin chhai 286-ngièn chṳ 402-ngièn sṳ̀n-vì sî Lò-mâ Ti-koet ke sú-tû. Milano chhai chûng Sṳ-ki sṳ̀-khì chet pûn chhṳ̂n-vì Mailand, Tet-ngî muk-chhièn yî-yèn sṳ́-yung liá-ke miàng-sṳ, kì lòi-chhṳ yî Celt-ngî ke Mid-lan, yi vì  phìn-ngièn chûng-sîm . Napoleon 1-sṳ yî 1796-ngièn cham-liâng mí làn, pin yî 1805-ngièn chiông mí làn tông chok  Yi-thai-li Vòng-koet ke sú-tû . Milano sùi-heu sṳ̀n-vì su-to O-thi-li Ti-koet só khúng-chṳ ke Lombardo-Veneto Vòng-koet sú-tû, pin yî 1859-ngièn sṳ̀n-vì Sardegna Vòng-koet ke yit-phu-fun, tak-chhiam li su̍k-yî Yi-thai-li Vòng-koet.




#Article 248: Toscana (180 words)


 Toscana  (, ), he Yi-thai-li yit-ke Thai-khî, Lazio vi-yî khì nàm, Umbria vi-yî khì tûng, Emilia-Romagna lâu Liguria chhai khì pet, sî phîn Tyrrhenian-hói. Kì kîn-sòng pûn phìn-ka vì Yi-thai-li ke chui mî li ke phu-fûn. Khì Sú-fú vì Firenze. 

Toscana yî khì mî li ke fûng-kín fò fûng-fu ke ngi-su̍t vì-sán yì chho̍k chhṳ̂n. Yí yû 6 chhú pûn lie̍t-vì sṳ-kie vì-sán: Firenze Li̍t-sṳ́ chûng-sîm (1982-ngièn),  Pisa chú-kau chho-thòng kóng-chhòng (1987-ngièn), San Gimignano Li̍t-sṳ́ chûng-sîm (1990-ngièn), Siena Li̍t-sṳ́ chûng-sîm (1995-ngièn), Pienza Li̍t-sṳ́ chûng-sîm (1996-ngièn) fò Val d'Orcia (2004-ngièn). 

Toscana sṳ̍t chṳt sông he Yi-thai-li vùn-ngi fu̍k-hîn ke Fat-ngièn-thi, kì ke ngi-su̍t vì-sán pâu-koat kien-chuk-ho̍k, fùi-va̍k khi̍p tiâu sok, pûn hí-tô ke Pok-vu̍t-kón sû chhông, yì chui tî-miàng ke Pok-vu̍t-kón he vi-yî Firenze ke Uffizi, yì hó-tô séu sàng-sṳ yi̍t yû liá-têu Pok-vu̍t-kón. Toscana he Leonardo da Vinci, Michelangelo khi̍p Dante Alighieri ke chhut-sâng thi. Toscana ya yî yòng chiú chho̍k-miàng, kin-nui pin yû 120 su pó-fu thi-khî (chhṳ-yèn pó-fu khî). 

Toscana chui chho̍k-miàng ke lî-yû ngie̍t tiám pâu-koat Firenze, Siena, Pisa, Lucca, Livorno, Massa, Crete Senesi thi-khî khi̍p Elba.




#Article 249: Umbria (136 words)


 Umbria  (Yi-thai-li-ngî: Umbria ), vi-yî Yi-thai-li chûng-sîm, Sú-fú Perugia. Mien-chit 8,456 phìn-fông kûng-lî —— khì-chûng Perugia-sén 6,334 phìn-fông kûng-lî; Terni-sén 2,122 phìn-fông kûng-lî, he Yi-thai-li mien-chit thi-ńg séu ke Thai-khî, ya-he Yi-thai-li vì-yit put lìm hói ya put lâu ngoi koet chiap-yòng ke Thai-khî. Lâu Marche, Toscana fò Lazio Thai-khî phî-lìn. Ngìn-khiéu 834,210 (2003-ngièn thúng-kie). Khì-thâ sàng-sṳ yû Assisi, Città di Castello, Foligno, Gubbio, Norcia, Orvieto, Spoleto, Todi tén. 

Umbria yit-chhṳ̀ ngièn chṳ́ yî Kûng-ngièn-chhièn 6 Sṳ-ki sṳ̀ chhiên sái chṳ chhṳ́ ke vung pu li ngìn, sṳ́-yung Umbria-ngî (lâu Là-tên-ngî yû ngî ngièn kôan-he). Hien-chhai só chṳ́ ke vung pu lî â m̀-thùng yî Kú Lò-mâ sṳ̀-khì thùng yit-miàng-chhṳ̂n só chṳ́ khî-vet, heu-chá pâu-hàm kîm Marche pet-phu, chhṳ̍t chṳ Ravenna; than put hàm Tevere-hò sî-ngan, Perugia thi-khî (su̍k Etruria ngìn) fò Norcia thi-khî (su̍k Sabine-ngìn).




#Article 250: Perugia (271 words)


 Perugia he Yi-thai-li chûng-phu sân-thi sén-fun Umbria ke Sú-fú, ya yit-chho he fu yû vùn-mìn vì tsiak ke  chhièn Lò-mâ sṳ̀-thoi  tû-sṳ. 

ki ngièn chhièn 4 Sṳ-ki chhû, Lò-mâ-ngìn chṳ̂n-fu̍k Etruscan vùn-mìn kú-sàng-pâng, cham-liâng liá chho kú-sàng. Khì heu chiông-khiûn chhiên ngièn chûng, phi lû kà kí kîn tshui fí fò chhùng kien, kûi-mù chhiam tshi vún thin. 9 Sṳ-ki, kâi sàng lo̍k ngi̍p Lò-mâ kau-thìn chóng khúng, heu sûi yû ko yit-thon thu̍k-li̍p, 1540-ngièn yu pûn va̍k kûi sṳn pâng. 1861-ngièn, Yi-thai-li Vòng-koet sû fì chú-khièn. 

Perugia pó-liù liáu chûng Sṳ-ki fò vùn-ngi fu̍k-hîn sṳ̀-thoi ke yit-hì-lie̍t kien-chuk, yén chṳ 5 Sṳ-ki siû chho ke sṳn thiên sṳ́ fàn hìn kau thòng, yî-khi̍p 10 Sṳ-ki ke sṳn Pí-tet kau thòng (San Pietro, Perugia), khì-kiên chhông chán chho̍k hí-tô ngi-su̍t chṳ̂n phín. sṳn pak na̍p Tet kóng kîn lî pai thòng ke chhièn liám, pu mân kak thiàu siên mìn ke 15 Sṳ-ki vùn-ngi fu̍k-hîn sṳt tiâu sok. Yû-hak-kôn-kông miàng chhú, hàn pâu-koat Umbria kháu-kú Pok-vu̍t kwón (National Museum of Umbrian Archaeology), Umbria koet-kâ ngi-su̍t kwón (Galleria Nazionale dell'Umbria). 

Perugia hien yû ke lióng só Thai-ho̍k chûng, Perugia Thai-ho̍k (Università Degli Studi di Perugia), Perugia ngoi koet ngìn Thai-ho̍k (Università per Stranieri di Perugia); chhièn-chá vì koet li̍p Tsùng-ha̍p sin Thai-ho̍k, yî 1308-ngièn kîn yù tông-sṳ̀ Kau-fòng Clemens 5-sṳ fat-pu tsàu sû khok ngin kien káu, heu-chá vì Yi-thai-li kiùn yû ke lióng só koet li̍p ngî-ngièn lui Thai-ho̍k chṳ̂-yit (nang yit só vi-yî Toscana Thai-khî ke Siena ngoi koet ngìn Thai-ho̍k), khì muk-tit chhai yî mien hiong chhiòn sṳ-kie thûi-kóng Yi-thai-li-ngî ngièn khi̍p vùn-fa, tô-sú vì ngoi koet liù ho̍k-sâng.




#Article 251: Marche (173 words)


 Marche  (Yi-thai-li-ngî: Marche ) he Yi-thai-li chûng-phu ke yit-ke Thai-khî, pet kie lâu Emilia-Romagna Thai-khî siông-lìn, Toscana Thai-khî vi-yî Marche sî-pet, sî lìn Umbria, nàm-lìn Abruzzo fò Lazio, yì tûng-mien chet yû Adriatic-hói. 

Thai-khî ke Sú-fú he Ancona. Thai-khî fûn sṳ̀n 5 ke sén:Ancona-sén, Ascoli Piceno-sén, Fermo-sén, Macerata-sén khi̍p Pesaro lâu Urbino-sén, yì Pesaro lâu Urbino-sén yù lióng-ke chhòn-thúng sông fûn-khôi ke Pesaro-sén khi̍p Urbino-sén chû-sṳ̀n, yî-chhièn he kú Lò-mâ ke Urbino hàng-sén. 

Chhai 2004-ngièn, Marche ke thi 5 ke sén, Fermo-sén thèu piàu kiet-thin yî 2009-ngièn kâ-ngi̍p Marche. Marche ke sén-fûn Li̍t-sṳ́ lâu khì-thâ Yi-thai-li ke sén-fûn Li̍t-sṳ́ m̀-thùng, chú-yeu he yîn-vì Thai-khî ke thi-hìn: khî nui chhù-liáu yû yit-sia hò kuk fò hói-ngan ke ha̍p chhòng thi-tai chṳ̂-ngoi, khì yì phu-fûn tû-he sân-khî. Chhai 19 Sṳ-ki yit-thiàu yù Bologna to Brindisi ke thiet-lu lièn-chiap liáu cháng-ke Marche ke hói-ngan sien, yì chhai-nui-liu̍k, tô sân ke fàn-kin lin to chhṳ̍t chṳ-kîm-ngit, nui-liu̍k yù nàm to pet ke lièn-hì chhù-liáu yit-sia kôan ài sông ke khi khu sân lu chṳ̂-ngoi, tû hó-séu chiap-tshuk. 




#Article 252: Emilia-Romagna (106 words)


 Emilia-Romagna  ( , ) he vi-yî Yi-thai-li pet-phu ke Thai-khî, yù  Li̍t-sṳ́ sông ke lióng-ke Thai-khî Emilia fò Romagna chû-sṳ̀n. Hot-khî hìn-chhong yì Sâm-kok-hìn, tûng-lìm Adriatic-hói, pet kie kak Po Hò lâu Lombardia Thai-khî fò Veneto Thai-khî phî-lìn, sî-lìm Piemonte fò Liguria Thai-khî, Toscana Thai-khî, Marche Thai-khî fò San Marino Khiung-fò-koet vi-yî khì nàm-phu. Kâi khî ngìn-khiéu yok 4 pak van, ngìn-khiéu Me̍t-thu vì 180 ngìn /phìn-fông kûng-lî. Emilia-Romagna he Yi-thai-li chui fat-tha̍t ke Thai-khî chṳ̂-yit, yi̍t he Yi-thai-li chho̍k-miàng ke mî-sṳ̍t thiên thòng. 

Thai-khî Sú-fú Bologna, he Yi-thai-li chhùng-yeu ke Li̍t-sṳ́ vùn-fa-miàng sàng. Khì-thâ sàng-sṳ yû: Parma, Piacenza, Reggio Emilia, Modena, Rimini, Ferrara, Ravenna tén.




#Article 253: Lombardia (192 words)


 Lombardia  ( ) he yit-ke vi-yî Alpes sân lâu Po Hò ke yit-ke Yi-thai-li pet-phu Thai-khî. Kì lâu Yi-thai-li ke khì-thâ Thai-khî Piemonte, Emilia-Romagna, Veneto, Trentino-Alto Adige yî-khi̍p Sui-sṳ siông-chiap. 

Yi-thai-li liuk fûn chṳ̂-yit ke ngìn-khiéu kî-chhu-chhai lùn pâ thi Thai-khî, Sú-fú vì Yi-thai-li pet-phu ke chui-thai sàng-sṳ Milano. Pirelli Kûng-sṳ̂ thap he chhiòn Yi-thai-li chui-kô ke mô thiên thai lèu, thùng-sṳ̀ ya-he Lombardia khî chṳn-fú ke só-chhai-thi. 

Lombardia he chhiòn-khiù kîn-chi ke fó chhâ thèu chṳ̂-yit, Thai-khî ke GDP kîn thúng-kie ka-chhṳ̍t thai-yok 4000 yi euro. Lùn pâ thi he Êu-chû 3 ke chui fu yû thi-khî chṳ̂-yit, ngìn-kiûn GDP kô yî Yi-thai-li khì-thâ thi-khî 30%. 2003-ngièn ke Êu-mèn thúng-kie chhú (Eurostat) ke chui-sîn thúng-kie, Lombardia he sṳ̀n-vì cháng-ke Êu-chû thi-khî GDP chui-kô ke yit-ke thi-khî. Hó-tô ngoi koet fe̍t koet yû Kûng-sṳ̂ yî Milano tû sat yû Chúng-phu, Lombardia yi̍t he hó-tô táng kip ke chiuk-khiù, Kám-lám-khiù, pên sông khiuk kun khiù khi̍p làm-khiù khiù fi ke chú chhòng.
 
Lombardia ke 12 ke sén chai se fûn-vì ha̍p khiung 1,562 ke sṳ chṳ́n (communes), sông chṳ ngìn-khiéu chui-tô ke Milano (1,256,211 ngìn), hâ chṳ Morterone, chṳ́-yû 33 ngìn (2001-ngièn thúng-kie).




#Article 254: Piemonte (103 words)


 Piemonte  (, ) he Yi-thai-li sî-pet ke yit-ke Thai-khî. Thai-khî mien-chit yû 25,399 phìn-fông kûng-lî khi̍p thai-yok 430 van ngìn-khiéu. Thai-khî Sú-fú he Torino.
 
Piemonte sâm-mien pûn Alpes sân Sân-mak pâu vì, pâu-koat Po Hò ke hí-ngièn Viso Sân-mak, khi̍p Rosa Fûng. Thai-khî lâu Fap-koet, Sui-sṳ, khi̍p Yi-thai-li Lombardia, Liguria, Emilia-Romagna khi̍p Valle d'Aosta Thai-khî siông-lìn. 

Piemonte ke tâi thi he yit-khoài nùng sán fûng-chiuk ke thi-khî, sṳ̀n sán séu-ma̍k, thàu-mí, ngiu̍k tsuk nit khi̍p phù-thò. Kâi khî ya-he chú-yeu ke kûng-ngia̍p chûng-sîm, thi̍t-phe̍t he Torino, he Fiat chhâ chhòng ke Chúng-phu só-chhai-thi. 2006-ngièn 2-ngie̍t, Torino sṳ̀n-kûng chú phan 2006-ngièn Tûng-kui Olympic Yun-thûng-fi.




#Article 255: Alpes sân (137 words)


 Alpes sân  (; ; ) he yit-chho vi-yî Êu-chû chûng-sîm ke Sân-mak, kì fu̍k-koi liáu Yi-thai-li pet-phu piên-kie, Fap-koet tûng-nàm-phu, Sui-sṳ, Liechtenstein, O-thi-li, Tet-koet nàm-phu khi̍p Slovenia. Kì cho-tet pûn se fûn-vì sâm-ke phu-fûn, chhiùng Thi-chûng-hói to Blanc Fûng ke sî Alpes sân, chhiùng Valle d'Aosta to Brenner sân-khiéu (O-thi-li fò Yi-thai-li kâu-kie chhú) ke chûng Alpes sân, chhiùng Brenner sân-khiéu to Slovenia ke tûng Alpes sân. Êu-chû hí-tô thai hò tû fat ngièn yî chhṳ́, súi li̍t chṳ̂-ngièn fûng-fu, vì lî-yû, thu ká, liàu yông sṳn thi. 

Alpes sân khiung yû 128 chho hói-pha̍t chhêu-ko 4000 kûng-chhak ke sân-fûng, khì-chûng chui-kô fûng Blanc Fûng hói-pha̍t 4810.45 kûng-chhak , vi-yî Fap-koet fò Yi-thai-li ke kâu-kie chhú. Sân-mak chhṳ̀n fû-hìn, chhòng 1200 kûng-lî, khôn 130~260 kûng-lî, phìn-kiûn hói-pha̍t yok 3000 kûng-chhak, chúng mien-chit yok 22 van phìn-fông kûng-lî.




#Article 256: Torino (427 words)


 Torino  () , he vi-yî Yi-thai-li pet-phu ke chhùng-yeu sàng-sṳ, Piemonte fò Torino-sén ke Sú-fú. Kì chhô-lo̍k chhai Po Hò ke chó ngan, Alpes sân fàn-tîn chhai sàng-sṳ ke sî-pet. Torino chûng-sîm khî yû mien-chit 130.17km², ngìn-khiéu 911,534, he Yi-thai-li ngìn-khiéu thi-si tô ke sàng-sṳ; Torino  sàng-sṳ khî yû mien-chit 1,126.6 km², ngìn-khiéu 1,745,221; Torino tû-sṳ khiên yû mien-chit 1,977 km², ngìn-khiéu 2,200,000 (tsam Yi-thai-li chúng ngìn-khiéu ke 3.4%). 

Torino he yit Koet-chi fa ke Êu-chû sàng-sṳ,  Torino yû sṳ̀ pûn chhṳ̂n-vì  Yi-thai-li Chhṳ-yù ke yèu làm , ,  Alpes chṳ̂ tû , Savoia chṳ̂ tû . Kì yúng-yû chung-tô ke vùn-fa sat-sṳ̂ fò khì-thâ miàng-sṳn. Torino yîn-vì kì ke Baroque, Rococo fò sîn Kú-tién chú-ngi fap sṳt kien-chuk yì kí sṳ vùn-miàng. Kì ke hó-tô kóng-chhòng, sàng páu, thìn yèn fò kiûng thien (yì kui-fu-kiûng), tû-he yù Sicilia kien-chuk sṳ̂ Filippo Juvarra kien-chho ke, kì chhai sat-kie sṳ̀ chia kam liáu Fap-koet Kîn-tién kien-chuk Versailles Kiûng.  liá-têu fap sṳt kien-chuk ke tién fam pâu-koat:  vòng kiûng, Stupinigi Kiûng fò Superga thai-kau-thòng. Hí-tô Yi-thai-li kô-tén kau-yuk kî-kèu vi-yî chhṳ́ thi, yì Torino Thai-ho̍k, Torino Lî-kûng Thai-ho̍k tén. Hàn-yû hí-tô chhùng-yeu fò chho̍k-miàng ke Pok-vu̍t kwón, yì Âi-khi̍p Pok-vu̍t kwón fò Antonelliana chiâm thap. 

Torino chên-kîn he Êu-chû chhùng-yeu ke chṳn-chhṳ chûng-sîm. 1563-ngièn, kì sṳ̀n-vì-liáu Savoia Kûng-koet ke sú-tû, sùi-heu he Savoia vòng sṳt thúng-chhṳ hâ ke Sardegna Vòng-koet ke sú-tû, chui-heu he Yi-thai-li thúng-yit chṳ̂-heu ke thi-yit-ke sú-tû (1861-ngièn —1865-ngièn).  thùng-sṳ̀, kì ya-he Savoia vòng sṳt (Yi-thai-li vòng sṳt) ke ku hiông.  sûi-yèn yîn-vì thi-ngi-chhṳ sṳ-kie thai-chan, kì ke thai phu-fûn chṳn-chhṳ yi-ngi fò chhùng-yeu sin tû tiû sṳt liáu, kì hàn-he chhai chan-heu sṳ̀n-vì-liáu Êu-chû chhùng-yeu ke kûng-ngia̍p, sông-ngia̍p fò mo-yi ke si̍p san thi. Kì hien-chhai he Yi-thai-li ke kûng-ngia̍p chûng-sîm chṳ̂-yit, fò Milano, Genova chû-sṳ̀n liáu  kûng-ngia̍p thiet sâm-kok . Chhiùng kîn-chi sông lòi sot, tû lìn kín sùi Lò-mâ fò Milano chṳ̂-heu, he Yi-thai-li thi-sâm-thai sàng-sṳ.  kì ke GDP kô-tha̍t 580 yi Mî-ngièn, phài-miàng sṳ-kie thi 78 vi.  sûi-yèn put chhiong Lò-mâ, mí làn nâ ngióng he “sṳ-kie kip sàng-sṳ”, GaWC phìn khì vì “ sṳt ha̍p fat-chán ” kip phe̍t. 

Tû-lìn he Yi-thai-li khì chhâ chṳ-chho ngia̍p ke yèu làm, pûn chhṳ̂n-vì “ Yi-thai-li khì chhâ chṳ̂ tû ” fe̍t-chá  Yi-thai-li ke Detroit. He khì chhâ phín-phài Fiat, Lancia fò Alfa Romeo ke Chúng-phu só-chhai-thi.  Torino hàn yúng-yû chiuk-khiù ki lo̍k phuJuventus fò  Torino, kí-phan ko 2006-ngièn Tûng-kui Olympic Yun-thûng-fi. Yit-sia Koet-chi khûng-kiên chhàm sat phi, yì fò hâi ho chiet tiám tshong fò Columbus sṳ̍t-ngiam tshong, ya-he chhai Torino chṳ-chho ke. 




#Article 257: Veneto (110 words)


 Veneto  (Yi-thai-li-ngî: Veneto), he Yi-thai-li tûng-pet-phu ke yit-ke chṳn khî, khì piên-kie lâu Lombardia, Trentino-Alto Adige, O-thi-li lâu Emilia-Romagna chiap-yòng, chhai Alpes sân fò Adriatic-hói chṳ̂-kiên. Kon chhôn Po Hò, Adige-hò, Brenta-hò fò Piave-hò. 

Sú-fú he Venezia, khì-thâ ke chhùng-yeu sàng-sṳ pâu-koat Verona, Padova, Treviso, Belluno, Rovigo lâu Vicenza. 

Veneto yúng-yû fûng-fu ke ngi-su̍t fò vùn-fa. Khí-yû Li̍t-sṳ́ ka-chhṳ̍t ke kien-chuk pâu-koat thu̍k thi ke Venezia kien-chuk-vu̍t khi̍p khiâu-liông, yî-khi̍p put-séu Palladio sṳt kien-chuk ke phe̍t shú.  Verona kin-kî-chhòng he yit-ke Kú Lò-mâ ke Yèn-hìn kin-kî-chhòng, chhòn-thúng sông chôn yên kô khia̍k. Abano Terme ke thermal baths yi̍t he yit-ke kín tiám. 

Lî-yû sṳn thi yû Jesolo, Cortina d'Ampezzo, Garda-fù. 




#Article 258: Venezia (194 words)


 Venezia (Veneto-ngî: Venezsia; Yi-thai-li-ngî: Venezia; Friulia-ngî: Vignesie; Là-tên-ngî: Venetia; Yîn-ngî: Venice) he Yi-thai-li tûng-pet-phu chho̍k-miàng ke lî-yû lâu kûng-ngia̍p sàng-sṳ, ya-he Veneto thi-khî ke Sú-fú. ngìn-khiéu yok 271,251 ngìn (2004-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit). Venezia lâu Padova, Treviso chû-sṳ̀n Padova-Treviso-Venezia thi-khî (ngìn-khiéu yok 1,600,000 ngìn). Luigi Barzini chên chhai New York sṳ̀ po hìn-yùng kì mò ngì he chui mî li ke ngìn chho tû-sṳ , sṳ̀-thoi sien sông ya chhṳ̂n chan vî nì sṳ̂ he Êu-chû chui long màn ke sàng-sṳ chṳ̂-yit. 
Venezia sṳ khî hâm-koi Ngi-thai-li tûng-pet-phu Adriatic-hói yèn-ngan ke Venezia sit fù ke 118 ke tó-yí lâu lìn khiûn yit-ke pan-tó. Liá-ke hâm súi sit fù fûn-pu chhai Po Hò lâu Piave-hò chṳ̂-kiên ke hói-ngan sien. 

Venezia chên-kîn he Venezia Khiung-fò-koet ke chûng-sîm, sṳ̍p-sṳ kiûn chin-hàng sṳ̍p-sṳ-kiûn tûng-chṳ̂n sṳ̀ ya chên chhai liá-vi si̍p kiet, yì-chhiâ ya-he 13 Sṳ-ki chṳ 17 Sṳ-ki ma̍t yit-ke fî-sòng chhùng-yeu ke sông-ngia̍p (yû-khì he hiông-liau mo-yi, liòng-sṳ̍t lâu mô phì mo-yi) lâu ngi-su̍t chhùng chṳ́n. Heu-lòi yîn-vì Thú-ngí-khì ngìn tui Thi-chûng-hói tûng piên ke khúng-chṳ chhiuk sṳ́ Êu-chû koet-kâ chhìm-tsáu khì-thâ hòng-sien ke yu̍k mong, Venezia yîn-chhṳ́ sṳt-hi liáu thai phu-fûn ke chhùng-yeu sin lâu yáng-hióng li̍t.




#Article 259: Abruzzo (114 words)


 Abruzzo  (Yi-thai-li-ngî: Abruzzo ) vi-yî Yi-thai-li chûng-phu, pet lâu Marche kâu chiap, Lazio vi-yî khì sî-nàm, sî-nàm-phu he Molise Thai-khî, tûng piên chet he Adriatic-hói. Kâi khî yî 1963-ngièn chhiùng ngièn Abruzzi lâu Molise Thai-khî (Abruzzi e Molise) chûng va̍k-fûn-chhut-lòi. Abruzzi yit-chhṳ̀ chet he chṳ́ chhai Bourbon Vòng-chhèu thúng-chhṳ kâi thi sṳ̀, tui khiûn Abruzzo fò yén Abruzzo lióng thi ke ha̍p-chhṳ̂n. 

Thai-khî Sú-fú vì L'Aquila, chhiòn khî-fûn 4 ke sén: L'Aquila, Teramo, Chieti fò Pescara. Khì-chûng Pescara he chhiòn khî chú-yeu kîn-chi chûng-sîm, yi̍t he chhiòn khî chui-thai ke yit-ke sén; yì Chieti chet he chhiòn khî ngìn-khiéu chui-tô ke sén-fun. Cháng-ke Thai-khî ngìn-khiéu yok 130 van, hâ sat 305 ke sṳ chṳn-fú.




#Article 260: Trieste (291 words)


 Trieste  (Yi-thai-li-ngî: Trieste; Slovenia-ngî: Trst; Tet-ngî: Triest). He Yi-thai-li tûng-pet-phu kho-khiûn Slovenia piên kin ke yit-ke kóng-khiéu sàng-sṳ, vi-yî Adriatic-hói Trieste-vân ke chui-chhṳ̂m chhú, ya-he Friuli-Venezia Giulia fò Trieste-sén ke Sú-fú. Ngìn-khiéu vì 207,069 ngìn (2001-ngièn). 

Chhai 1372-ngièn to 1918-ngièn kiên, Trieste chên he Sṳ̀n-sṳn Lò-mâ Ti-koet khi̍p O-thi-li Hiûng-ngà-li Ti-koet ke yit phu-fûn, yîn yì liá chho sàng-sṳ sûi-yèn chhai thi-lî sông hién yèn su̍k-yî nàm êu, than chhai ngî-ngièn, vùn-fa fông-mien sa khí-yû mìn-hién ke Chûng-Êu thi̍t-set, lâu khì-thâ Yi-thai-li sàng-sṳ yû chho̍k mìn-hién ke khî-phe̍t. Yû-khì he chhai 1867-ngièn to 1918-ngièn khì-kiên, Trieste chok-vì O-thi-li Hiûng-ngà-li Ti-koet ke chú-yeu chhut hói-khiéu, chên he Thi-chûng-hói yèn-ngan yit-ke fàn yùng ke kóng-khiéu sàng-sṳ fò yîm-ngo̍k lâu vùn-ho̍k ke chûng-sîm. Thi-yit-chhṳ sṳ-kie thai-chan kiet-suk heu, O-thi-li Hiûng-ngà-li Ti-koet pen-khwuì, Trieste pìn ngi̍p Yi-thai-li, sùi chṳ̂ kîn-chi vùn-fa sôi-lo̍k hâ hi. 

Hien-kîm ke Trieste he piên-kie sàng-sṳ ke thoi-péu. Trieste ke ngìn-khiéu fun-ha̍p liáu lìn khî ke ngìn chúng. Trieste sṳ khî cham yù sṳ ke fông-ngièn chhṳ̂n-vì Trieste-ngî (Trieste-ngî: Triestin, Yi-thai-li-ngî: Triestino), he Veneto-ngî chhai tông-thi ke pien chúng; yì chhai kín lìn sṳ khî ke phu-fûn khiûn kau, yí-kîn khôi-sṳ́ sṳ́-yung Slovenia-ngî. Yi-thai-li-ngî yî-khi̍p Slovenia-ngî tû pûn ngin-vì he pún-thi ngî-ngièn, yì Friulia-ngî yî-khi̍p Croatia-ngî ya-yû séu-sú ngìn sṳ́-yung, yù yî thi-lî vi-tsì yî-khi̍p Li̍t-sṳ́ yèn ku, chhai kâi sàng ya-yû hó-tô ngìn sṳ́-yung Tet-ngî. 

Trieste ke kîn-chi chú-yeu yî-lai kóng-khiéu mo-yi yî-khi̍p lâu lìn khiûn thi-khî ke sông-ngia̍p kâu-yi, he Yi-thai-li yù sòn Kûng-sṳ̂ (Lloyd Triestino) ke fat siông thi. Chhai Lâng-chan sṳ̀-khì, Trieste yîn-vì thi-chhú tûng Sî-fông tui-khong chhièn yèn sṳ̀n-vì chhṳ yeu kóng-khiéu, than muk-chhièn chang-chhai chhùng chṳn kì sit ngit ke sông-ngia̍p yáng-hióng li̍t. Chhai 2006-ngièn Trieste pûn sién-vì Yi-thai-li chui sṳt ha̍p kî-chhu ke sàng-sṳ. 




#Article 261: Sardegna (157 words)


 Sardegna  ( ; ), vi-yî Yi-thai-li pan-tó ke sî-nàm-fông, he Thi-chûng-hói ke thi-ngi thai tó, kiùn chhṳ yî Sicilia. Khì thi-lî vi-tsì chhai Corsica nàm-mien, Sî-pân-ngà, Tunisia, Yi-thai-li chṳ̂-kiên ke Thi-chûng-hói sî-phu. 

Sardegna fu-khiûn Hói-vet chên sṳ̀n sán Sardina pilchardus, liá khó-nèn he Sardina pilchardus yit-chhṳ̀ ke yù-lòi, he yit-ke ngièn thoi khi̍t vì kiú yén ke kú-ló tó-yí. Kì ke thi-sṳ khi khu tô pien, fàn tó hói-ngan sien khiuk chap fu̍k-chha̍p. 

Sardegna ke hì-hèu vûn-fò sṳp-yun, he tién-hîn ke Thi-chûng-hói sṳt hì-hèu, than kô sân táng-phu ke chit siet khó tha̍t pan ngièn chṳ̂ kiú. 

Sardegna hàn pó-liù chho̍k khì thu̍k-thi̍t ke chhòn-thúng chiet-ngit soi-mâ-chiet (Sartiglia). 

Sardegna khó sot he vùn-fa ke thai lùi si̍p, tó-sông hien-chhai hàn sṳ́-yung chho̍k Sardinia-ngî, yit-chúng yù Là-tên-ngî yén sâng-chhut-lòi ke ngî-ngièn. Than-he chhai tó ke pet-phu, sa sṳ́-yung-lòi-chhṳ Iberia Pan-tó ke Catalunya-ngî. Yîn-chhṳ́, chit-sṳ́ he Yi-thai-li pún-thú ngìn, ya khó-nèn vàn-chhiòn put túng khì yi-sṳ̂ yì mò-fap kiêu-thûng.




#Article 262: Yi-thai-li pan-tó (134 words)


 Yi-thai-li pan-tó (), yu miàng  â phìn nèn pan-tó  () he nàm êu chû sâm-thai pan-tó chṳ̂-yit, vi kî sâm-thai pan-tó ke chûng-kiên, chhai Thi-chûng-hói chṳ̂ pet. â phìn nèn pan-tó pet hí pô hò liù-vet, nàm chṳ Thi-chûng-hói chûng-sîm, chhòng tha̍t 1000 kûng-lî. 
Yi-thai-li pan-tó sî-mien vì thi le̍t nì ôn hói, nàm-mien vì oi o nì â hói, tûng-mien vì Â-tet-lî-â-hói; cháng-ke â phìn nèn Sân-mak vàng kwén khì-chûng, Yi-thai-li ke thai phu-fûn koet-thú ya chhai khì-chûng, ya yîn-chhṳ́ tet-miàng. Chhù-liáu Ngi-thai-li, pan-tó-sông hàn-yû Sṳn Mâ-li̍t-nok khi̍p Fâm-tì-kông lióng-ke koet-kâ. Chhṳ́-ngoi, chhṳ́ pan-tó chhòng-khì yî-lòi yû hio chṳ́ () liá-ke nit chhṳ̂n, liá-ke miàng-chhṳ̂n lòi-chhṳ yî kì ke hìn-chhong. Khà-là-pu-lî-â pûn hìn-yùng he chiuk chiâm, sat làn thok pûn hìn-yùng vì chiuk kiên, kâ ngì kâ nok (Gargano) chet he mâ chhiuk.




#Article 263: Firenze (173 words)


 Firenze (, , Yi-thai-li sṳ̂-kô: , Yîn-ngî: ) he Yi-thai-li chûng-phu Toscana Thai-khî lâu Firenze-sén ke Sú-fú, yúng-yû 366,091 miàng sàng-sṳ ngìn-khiéu , he kâi thi-khî mien-chit chui-thai, ngìn-khiéu chui-tô ke sàng-sṳ, yî-khi̍p chú-yeu ke Li̍t-sṳ́, vùn-fa fò sông-ngia̍p chûng-sîm. Chhiùng kâi sṳ yèn-chhûn chhut hi ke Firenze - Prato - Pistoia Tû-fi-khî khiung yû 1,506,098 miàng kî-mìn. 

Firenze chên-kîn chhòng-khì chhú-yî Medici kâ-chhu̍k khúng-chṳ chṳ̂-hâ, he Êu-chû chûng Sṳ-ki chhùng-yeu ke vùn-fa, sông-ngia̍p fò kîm-yùng chûng-sîm, pin chên yit-thu he Yi-thai-li thúng-yit heu ke sú-tû (1865－1871-ngièn). 

Firenze pûn ngin-vì he vùn-ngi fu̍k-hîn yun-thûng ke tan-sâng thi, ngi-su̍t lâu kien-chuk ke yèu làm chṳ̂-yit, yúng-yû chung-tô ke Li̍t-sṳ́ kien-chuk, fò chhông phín fûng-fu ke Pok-vu̍t-kwón (chû yì Uffizi mî-su̍t-kwón, Galleria dell'Accademia, Bargello mî-su̍t-kwón, Palazzo Pitti nui ke Galleria Palatina tén). Li̍t-sṳ́ sông yû hí-tô vùn-fa miàng-ngìn tan-sâng, fa̍t-thûng yî chhṳ́ thi, pí-kha chho̍k-miàng ke yû sṳ̂ ngìn Dante Alighieri, va̍k-kâ Leonardo da Vinci, Michelangelo, Khô-ho̍k-kâ Galileo Galilei, chṳn-chhṳ-lî-lun kâ Machiavelli, tiâu sok kâ Donatello tén.  Firenze Li̍t-sṳ́ chûng-sîm pûn lie̍t-vì sṳ-kie vùn-fa vì-sán. 




#Article 264: L'Aquila (121 words)


 L'Aquila  (Yi-thai-li-ngî: ) he yit-chho Yi-thai-li chûng-phu sàng-sṳ, Abruzzo fò L'Aquila-sén Sú-fú, ngìn-khiéu 72,913 ngìn, than-he kâ-sông mî-thiên chhai kin-nui chhiu thu̍k, chhiu ngia̍p fò lî-yû chá, ngìn-sú tha̍t-to 10 van. L'Aquila chhô-lo̍k chhai yit-ke sân kuk chûng-kiên, chû-vì pûn Apennine Sân-mak fàn-phàu, tûng-pet-fông he Gran Sasso. Kâi sṳ vi-yî chûng Sṳ-ki ke sàng-chhiòng nui, yúng-yû mì kiûng pân ke ha̍p tsak kiê-tho, lióng phòng he Baroque fe̍t vùn-ngi fu̍k-hîn sṳ̀-khì ke kien-chuk-vu̍t fò kau thòng, mien hiong yù-ngâ ke kóng-chhòng. Chú-yeu hò-liù yû Aterno-Pescara-hò. 

Kâi sṳ yúng-yû L'Aquila Thai-ho̍k, he yit-ke fa̍t-chhiok ke Thai-ho̍k sàng. Pin yúng-yû hí-tô vùn-fa kî-kèu: yit-ke lùi phiên khia̍k chhòng, yit-ke kâu hióng ngo̍k-thòn, yit-ke mî su̍t ho̍k-yen, yit-ke koet-kâ vûn sṳt, yit-ke thien-yáng ho̍k-fi.




#Article 265: Amsterdam (228 words)


 Amsterdam  he Hò-làn sú-tû khi̍p  chui-thai sàng-sṳ, vi-yî kâi koet sî-phu  sén-fun pet Hò-làn sén. Kîn-kí 2008-ngièn 1-ngie̍t ke thúng-kie-sú-kí, liá chho sàng-sṳ ngìn-khiéu tha̍t 747,290 ngìn; yì kâi sàng-sṳ só chhú ke Randstad tû-sṳ khiên, thai-yok-yû 670 van-ngìn-khiéu, he Êu-chû thi 6 thai tû-sṳ khiên. 

Khì miàng-chhṳ̂n ngièn yî Amstel dam,  liá péu mìn liáu kâi sàng-sṳ ke hí-ngièn: yit-ke vi-yî Amstel-hò sông ke súi pa, chit kîm Dam kóng-chhòng tsí. 12 Sṳ-ki vân-khì yit-ke séu n̂g chhûn kien yî chhṳ́, yì heu yù yî mo-yi ke sín mâng fat-chán, Amsterdam chhai Hò-làn Vòng-kîm sṳ̀-thoi yit chhiok yì sṳ̀n-vì sṳ-kie sông chui chhùng-yeu ke kóng-khiéu. Chhai nâ ke sṳ̀-thoi, kâi sàng he kîm-yùng fò chon sa̍k ke chûng-sîm.  19 fò 20 Sṳ-ki, kâi sàng  Khok-chán, hí-tô sîn ke kiê fông lâu khiûn kau chhu tshe̍t khî hìn-sṳ̀n. 

Amsterdam he Hò-làn ke kîm-yùng fò vùn-fa sú-tû . Hí-tô Hò-làn Thai-hîn kî-kèu ke Chúng-phu tû sat yî chhṳ́, khì-chûng pâu-koat Philips fò ING tén 7 kâ sṳ-kie 500 khiòng khî-ngia̍p ke Chúng-phu . Chok-vì fàm êu kâu-yi só ke yit phu-fûn, Amsterdam chṳn-khèn kâu-yi-só chhô-lo̍k yî sàng-sṳ chûng-sîm. Amsterdam yû hó-tô  lî-yû kín tiám, pâu-koat Li̍t-sṳ́ yû-kiú ke  Yun-hò mióng, Hò-làn koet-kâ Pok-vu̍t kwón, Van Gogh Pok-vu̍t-kwón, Anne Frank chṳ̂ kâ, fùng tên khî yî-khi̍p hí-tô thai-mà kâ-pî kwón. Mî-ngièn yû thai-yok 420 van yû-hak lòi chhṳ́ kôn-kông .




#Article 266: Flevoland (218 words)


 Flevoland  he Hò-làn chûng-phu ke yit sén. Mien-chit 2,343 phìn-fông kûng-lî. 1986-ngièn 1-ngie̍t 1-ngit kien sén, he Hò-làn thi 12 sén, chui-sîn ke sén-fun, fûn sṳ̀n 6 sṳ. Tûng-pet he Friesland, sî-nàm he pet Hò-làn, nàm he Utrecht, tûng-nàm he Gelderland, tûng he Overijssel. Chhiòn-kin kai vì IJsselmeer Fù ke hói pu sîn sâng thi. Kâi sén Sú-fú he Lelystad. 2005-ngièn ngìn-khiéu thai-yok 365,300 ngìn. Almere ya-he chú-yeu sàng-sṳ. 

Chhai kîn-li̍t 1916-ngièn súi châi chṳ̂-heu, Hò-làn kiet-thin fûng-pit pin khôi khén Hò-làn nui-hói Zuiderzee-hói, khôi-sṳ́ Zuiderzee-hói Kûng-chhàng. 1932-ngièn, nèn vàn-chhiòn kak-lì hói ke Afsluitdijk thai thî vàn kûng. Zuiderzee-hói sùi-chho̍k kói-miàng vì IJsselmeer-fù (IJssel-hò ke chhut khiéu fù). 

Sîn fù phok chui-chó khôi khén ke phu-fûn he Noordoostpolder. Liá phién sîn thú-thi pâu-hàm liáu chhièn Urk fò Schokland-tó, pin yù Overijssel Kón-hot. Chṳ̂-heu, 1957-ngièn fò 1968-ngièn fûn-phe̍t khôi khén liáu tûng-nàm-phu fò sî-nàm-phu thi-khî. Liá-he Noordoostpolder khôi khén chṳ̂-heu, liá hong chan-heu kie-va̍k ke nang yit-hong chhùng-yeu kói-pien: yèn chho̍k khiu hói-ngan pó-liù ha̍p tsak ke súi-vet, phit-miên ngan piên Sàng-chṳ́n mò-fap thûng vông hói-yòng, yîn-chhṳ́ ngiong Noordoostpolder sṳ̀n-vì chia yù khiâu liông lièn-kiet pún-thú ke ngìn-kûng tó. 1986-ngièn, sâm-ke sṳ chṳ́n thèu piàu kiet-thin thu̍k-li̍p sṳ̀n sîn sén-fun. Flevoland yû yit-ke Thai-hîn chûng pô pô-piong sat phi, chhṳ̂n-vì Flevoland chûng pô fat sa hi (Mediumwave transmitter Flevoland).




#Article 267: Hanzawa Naoki (266 words)


, Hak-kâ-fa: Pan-chhe̍t Chhṳ̍t-su he Ngi̍t-pún TBS yî 2013-ngièn 7-ngie̍t 7-ngit Lî-pai Khia̍k-chhòng (21:00 - 21:54, JST) pô-chhut ke Thien-sṳ-khia̍k, kói-phiên chhṳ Ikeido Jun ke lióng-phu séu-sot, yî thi-yit-phu Ngài-teu he Pau-ma̍t Ngi̍p-hòng-chû () he kî-chhú chai kâ thi-ngi-phu Ngài-teu he Fâ-ngióng Pau-ma̍t-chû () ke chhièn heu-phiên kói-phiên yì sṳ̀n , yu yî sû tú chú-kok Hanzawa Naoki chok he khia̍k-miàng, tui Sakai Masato chú-yên.

Liá-khia̍k mèu siá yî pau-ma̍t sṳ̀-khì ngi̍p hàng ke ngiùn-hòng-yèn Hanzawa Naoki, lâu ngiùn-hòng nui ngoi ke “thi̍t ngìn” chan-téu ke ku-sṳ. 

Ngièn Sán-ngia̍p Tûng-ông Ngiùn-hòng yîn yû thai-pit ngòi-chong chang lâu Tûng-kîn Thi-yit Ngiùn-hòng ha̍- pìn he Tûng-kîn Tûng-ông Ngiùn-hòng, Ngiùn-hòng nui-phu yû chho̍k “khiu Tûng-kîn Thi-yit” lâu “khiu Sán-ngia̍p Tûng-ông” fûn-phai-hì téu-châng. Thai-fán Sî-fûn-hòng hòng-chhòng vì chho̍k chhṳ-kâ ke li-yit, lâu thì-sṳ̂n liá fûn-hòng ke miàng-sâng lâu chiông chhṳ-kâ sṳ̂n-kôn, yîn-vì pûn Sî Thai-fán Kòng-thiet, chhai yùng-chṳ̂ yit-chak-ngie̍t heu tó-pit chiông ngiùn-hòng liù-hâ ńg-yi-ngièn chai-vu, chhòng-kôn vì-chho̍k chhṳ-kâ li-yit khôi-sṳ́ hâ chit-ngim, pâu-mî chhai Hanzawa tén-tén 鍥-yì-put-sá ke tûi-sok yî-hâ chhiu ńg-yi-ngièn fûn sû-chón-hi, lâu chiu-chhut mok-heu het-sú, yî-heu Hanzawa sṳ̂n-to Tûng-kîn pún-phu. 

Chón-hi Tûng-kîn pún-phu heu yit-ngièn, ngiùn-hòng fûn Isejima Hotel ke yùng-chṳ̂ 200-yi, than mò-kí-kiú kin fat-hien fan-tiam yû-chho̍k 120-yi ngièn ke chṳ̂-kîm yun-yung sṳt-ngu, chai kâ Kîm-yùng-thâng Kiám-chhà-khiu̍k chhiu chhai lióng-chû nui tui Tûng-kîn Tûng-ông Ngiùn-hòng chin-hàng kâm-chhat, pet chiông ngiùn-hòng pit-sî sat-fap chiông Isejima Hotel m̀ fûn kîm-yùng-thâng ngin-vì he yín-thô khî-ngia̍p, chang phit-miên ngiùn-hòng miàng-yî su-sún lâu fûn-pet kói-chû, yî he Isejima Hotel sa-chhòng lâu hòng-chhòng chiông chhṳ́-sṳ thok-fu yîn sṳ̀n-kûng sû-chón-hi 5-yi-ngièn chang-chho̍k chuk-muk keHanzawa lòi chhú-lî. Chhai thiàu-chhà Isejima Hotel ke ko-chhàng…




#Article 268: Matsue-sṳ (153 words)


 Matsue-sṳ / Tshiùng-kông-sṳ (Ngit-ngî: 松江市) vi-yî Ngit-pún Shimane-yen pet-phu Shingi fù tûng-ngan, he tó Shimane yen tû, hien yû kî-mìn khiûn 20 van, ya-he chhiòn Ngit-pún ngìn-khiéu chui séu ke yen tû. 2012-ngièn 4-ngie̍t sṳ̂n kak sṳ̀n-vì thi̍t li sṳ. Chú-yeu he khî vi-yî lièn-kiet Shingi fù fò chûng hói ke thai khiâu chhôn lióng chet, ya yîn-chhṳ́ yû súi tû chṳ̂ chhṳ̂n; thùng-sṳ̀ ya yîn chhut yùn vùn-fa yì vùn-miàng. 

Thai khiâu chhôn pet chet pûn chhṳ̂n-vì khiâu pet, vì kha chó-khì khôi-fat ke sṳ khî, chhiùng Kông-sàng chit vi-yî chhṳ́; nàm chet chet chhṳ̂n-vì khiâu nàm, vì sîn ke sṳ khî,  chhiùng kông chhàm chet vi-yî chhṳ́. Sṳ-nui yî yúng-yû het-pha̍k lióng-set ke ńg chhèn thiên sú kok, kô 30 mí ke chhiùng Kông-sàng vì chûng-sîm, kú sṳ̀ yen, sṳ̀n sa yî-khi̍p kok sṳ̀-thoi kú tsiak chho lo̍k chhai chhiùng kông khiu Sàng-khî, chen-thiâm liáu kú-sàng chhiùng kông ke mùi li̍t.




#Article 269: Yamaguchi-sṳ (106 words)


 Yamaguchi-sṳ / Sân-héu-sṳ (Ngit-ngî: 山口市) he vi-tsì Ngit-pún Chûng-koet thi-fông sî-phu Yamaguchi-yen ke yit-ke sàng-sṳ, yi̍t he Yamaguchi-yen yen-thâng só-chhai-thi. Ngìn-khiéu sú vì Yamaguchi-yen nui thi-ngi tô, chhṳ yî Shimonoseki-sṳ. 
Sûi-yèn Yamaguchi-sṳ he Yamaguchi-yen yen-thâng só-chhai, vì kâi yen ke hàng-chṳn chûng-sîm, than kîn-chi fa̍t-thûng tô si̍p-chûng yî Shūnan-sṳ, Hōfu-sṳ lâu Shimonoseki-sṳ, ya sṳ̀n-vì Ngit-pún kok yen thâng só-chhai-thi chûng, séu kien ke sùn tshùi yî hàng-chṳn kî nèn vì-chú ke sàng-sṳ. Sṳ-nui sán-ngia̍p he yî kôn-kông lî-yû ngia̍p vì-chú. Muk-chhièn kâi sṳ he Ngit-pún chung-tô yen thâng chûng ngìn-khiéu thi-sâm séu ke sàng-sṳ, kiùn tô yî Shimane-yen yen thâng Matsue-sṳ lâu Tottori-yen yen thâng Tottori-sṳ.




#Article 270: Donald Trump (110 words)


Donald John Trump () yî Mî-koet New York Queens, he yit-chak Mî-koet sông-ngia̍p thai-hên, Thien-sṳ miàng-ngìn lâu chok-kâ. Kì he Trump si̍p-thòn Túng-sṳ-chhòng khi̍p chúng-chhài, ya-he Trump Ngu-lo̍k Kûng-sṳ̂ ke chhóng-sṳ́-ngìn, chhai chhiòn sṳ-kie kîn-yàng fòng-thi-sán, tú chhòng lâu fan-tiam. Yit-chhṳ̍t yî-lòi, Trump yîn-vì sâ-fà ke sâng-fa̍t fông-sṳt lâu chhṳ̍t-ngièn put-vúi ke sin-kak yì sâng-miàng thai-tshàu, chui-khiûn chet yù yî tâm-ngim chhṳ-kâ ke NBC sṳ̍t kin chiet muk siù shuì he chiap-pân-ngìn ke chú chhṳ̀ ngìn yì kiên kóng vì ngìn tî. Trump ke fu-chhîn he New York chho̍k-miàng fòng-thi-sán khôi-fat sông Frederick Trump. 

Donald Trump yî 2015-ngièn 06-ngie̍t 16-ngit chang-sṳt siên-pu kin-sién 2016-ngièn Mî-koet Chúng-thúng sién-kí ke Khiung-fò-tóng chhû-sién.




#Article 271: Trump si̍p-thòn (161 words)


Trump si̍p-thòn (Yîn-ngî: The Trump Organization) he yit-kâ Chúng-phu vi-yî  chhai New York Manhattan ke Mî-koet yû-han chit-ngim khî-ngia̍p si̍p-thòn. Donald Trump kûng-chok liáu kì Fu-chhîn ke kûng-sṳ̂, Elizabeth Trump lâu yì chṳ́, chhai chhut-sit Mî-koet Pennsylvania Thai-ho̍k Vok-tun-sông ho̍k-yen, pin yî 1968-ngièn chang-sṳt kâ mèn kâi Kûng-sṳ̂. 1971-ngièn kì tet-to Kûng-sṳ̂ ke khúng-chṳ khièn, kói-miàng vì chhôn phú si̍p-thòn, chhai fòng thi sán khôi-fat, thèu chṳ̂, kîn ki, siau-tshiû fò sṳ-chhòng yàng siau, vu̍t ngia̍p kón-lî khièn yit. Kâi Kûng-sṳ̂ yúng-yû kîn-yàng, thèu chṳ̂, pin fat-chán chhu tshe̍t thi sán, chiú-tiam, thu ká chhûn, chhu tshe̍t thai lèu, yî-khi̍p m̀-thùng koet-kâ ke kô ngì fû khiù chhòng, yî-khi̍p yúng-yû kí sṳ̍p van phìn-fông Yîn chhak, chhai New York Sṳ màn hâ tun ke Vòng-kîm fòng thi sán. Kâi chû-chṳt ya-yû chhôn phú ngu-lo̍k Kûng-sṳ̂, khì yúng-yû ke chhôn phú thai hi lîn, chhôn phú kóng-chhòng fò chhôn phú ma thèu tú chhòng chhai Thai-sî-yòng sàng, New Jersey ke kú fun.




#Article 272: Pennsylvania Thai-ho̍k (209 words)


Pîn-sip-fap-nì-â Thai-ho̍k (Yîn-ngî: University of Pennsylvania), vi-yî Mî-koet Pîn-sip-fap-nì-â-chû ke Fi-sàng, he yit-só chho̍k-miàng ke sṳ̂ li̍p ngièn-kiu hîn Thai-ho̍k, pat só sòng chhûn thèn mèn káu chṳ̂-yit. Ho̍k-káu chhóng-kien yî 1740-ngièn, he Mî-koet thi-si kú-ló ke Kô-tén kau-yuk kî-kèu, ya-he Mî-koet thi-yit só chhiùng sṳ Khô-ho̍k kî-su̍t fò Ngìn-vùn kau-yuk ke hien-thoi kô-tén ho̍k-káu. Mî-koet 《Thu̍k-li̍p siên-ngièn》 ke 9 vi chhiâm sṳ chá fò 《Mî-koet Hièn-fap》 ke 11 vi chhiâm sṳ chá fò kâi káu yû-kôan. Pún-khiet-mìn Fu-làn-khiet-lìm he ho̍k-káu ke chhóng-kien ngìn. 

Pîn-sip-fap-nì-â Thai-ho̍k chhai ngi-su̍t, Ngìn-vùn, Sa-fi Khô-ho̍k, sông-ho̍k, kien-chuk lâu Kûng-chhàng kau-yuk sông chhú-yî liâng-siên thi-vi, khì-chûng yû vì tî-miàng ke ho̍k-khô he sông-ngia̍p ho̍k, Fap-ho̍k lâu Yî-ho̍k. Ho̍k-káu yúng-yû yok 4,500 miàng Kau-su, khiûn 10,000 miàng chhiòn ngit chṳ Thai-ho̍k sâng lâu 10,000 tô miàng ngièn-kiu sâng. 2006-ngièn ho̍k-káu fe̍t-tet ke khô-ngièn kîn fi tha̍t-to 6 chhiên 6 pak tô van Mî-ngièn, chhiùng sṳ ngièn-kiu ke ngìn-yèn pâu-koat yok 4,200 miàng kau chṳt kûng, 870 miàng Pok-sṳ heu, 3,800 miàng ngièn-kiu sâng lâu 5,400 tô miàng kî-su̍t ngìn-yèn. Thùng-sṳ̀, ho̍k-káu mî-ngièn ke kien sat thèu-ngi̍p tha̍t-to 4 yi Mî-ngièn yî-sông, chhai sòng chhûn thèn mèn káu chûng miàng lie̍t chhièn màu. 
Pîn-sip-fap-nì-â Thai-ho̍k hàn-he Mî-koet Thai-ho̍k lièn-ha̍p fi ke 14 só chhóng-sṳ́ káu chṳ̂-yit.




#Article 273: Benjamin Franklin (120 words)


Benjamin Franklin (Yîn-ngî: Benjamin Franklin, Hon-ngî yîm-yi̍t: Fu-làn-khiet-lìm 弗蘭克林, ), chhut-sâng yî Mî-koet Massachusetts ke Boston, he Mî-koet chho̍k-miàng Chṳn-chhṳ-kâ, Khô-ho̍k-kâ, thùng-sṳ̀ yi̍t he chhut-pán sông, yin-chho sông, ki chá, chok-kâ, chhṳ̀ -san-kâ; kiên he khiet chhut ke ngoi-kâu-kâ khi̍p Fat-mìn-kâ. Kì he Mî-koet kiet-miang sṳ̀ chhùng-yeu ke Liâng-thô-ngìn chṳ̂-yit, chhâm-lâu liáu tô-hong chhùng-yeu vùn-khien ke chhó nyí, pin chên chhut-ngim Mî-koet chu Fap-koet thai-sṳ́, sṳ̀n-kûng chhí-tet Fap-koet kî-chhṳ̀ Mî-koet thu̍k-li̍p. Franklin chên-kîn chin-hàng tô-hong kôan-yî thien ke sṳ̍t-ngiam, pin-chhiâ fat-mìn liáu phit lùi chṳ̂m. Kì hàn fat-mìn liáu sûng chhèu-tiám ngién kiang, kwái hài tén-tén. Franklin he khiung chi fi ke sṳ̀n-yèn, pûn sién-vì Yîn-koet fòng kâ ho̍k-fi yen sṳ. Kì yi̍t he Mî-koet sú-vi yù chṳn khiu̍k chhòng.




#Article 274: Lausanne (128 words)


Lausanne (Fap-ngî: Lausanne, Koet-chi Yîm-phiêu: [loˈzan]) he Sui-sṳ Fap-ngî-khî sàng-sṳ, vi-yî Léman-fù (Fap-ngî: Lac Léman) pet-ngan, lâu Fap-koet sàng-sṳ Évian-les-Bains siông-mong, pet-mien he Jura Sân-mak. Lausanne vi-yî Genève tûng-pet yok 50 kûng-lî chhú. Kì he Sui-sṳ Lièn-pâng vok chû lâu Lausanne-khî Sú-fú, thùng-sṳ̀ ya-he thai Lausanne Tû-fi-khî ke fu̍t-sîm sàng-sṳ, he Sui-sṳ ke thi-ńg thai sàng-sṳ. Lausanne lâu lìn khiûn ke Genève yit-ngióng, he hí-tô chho̍k-miàng ke Koet-chi chû-chṳt li-yì Koet-chi o ve fi tén ke Chúng-phu só-chhai-thi, yîn-chhṳ́ ya pûn chhṳ̂n-vì “Olympic sú-tû ”. Lausanne kin-nui ke Lausanne kón-lî ho̍k-yen yi̍t he sṳ-kie yit liù ke chho̍k-miàng ho̍k-fú lâu ngièn-kiu kî-kèu. Lausanne ya vi-yî Sui-sṳ yòng chiú khî ke chûng-sîm vi-tsì. Nang-ngoi, vi-yî Lausanne ke Lausanne Lièn-pâng Lî-kûng ho̍k-yen he Sui-sṳ lióng só Lièn-pâng Lî-kûng ho̍k-yen chṳ̂-yit.




#Article 275: Tûng-kîn-tû (101 words)


 he Ngit-pún yit-ke  thi-fông Hàng-chṳn-khî, lâu  tho,  fú, yen thùng su̍k  thi-yit kip Hàng-chṳn-khî va̍k. Hot-khî pâu-hàm Tûng-kîn-tû khî phu,  tô mô thi-fông, yî theu Khiùn-tó, séu lip ngièn Khiùn-tó tén thi-khî; khì-chûng, Tûng-kîn-tû khî phu vì Ngit-pún  tûng-ông chṳn-fú só-chhai-thi, nái Ngit-pún ke chṳn-chhṳ, kîn-chi lâu vùn-fa chûng khi. Tûng-kîn-tû thùng-sṳ̀ ya nông koat liáu Ngit-pún chui nàm-tôn (chhûng chṳ̂ tiâu tó) lâu chui tûng tôn (nàm tiâu tó) tén kí ke thi-lî khi̍t tiám. Chhiòn-kin mien-chit yok 2188 phìn-fông kûng-lî, ngìn-khiéu 1339 van, he Ngit-pún kok tû tho fú yen chûng chui-tô ke, ngìn-khiéu Me̍t-thu yi̍t vì Ngit-pún chui-kô.




#Article 276: Chhie̍t-chúng (173 words)


Chhie̍t-chúng (絕種) fe̍t chhṳ̂n  Me̍t-chúng (滅種， Yîn-ngî: Extinction) chhai Sâng-vu̍t-ho̍k lâu Sâng-thai-ho̍k chûng he chṳ́ yit-chak fe̍t yit-chhu̍k vu̍t-chúng ke sêu-sṳt. Chhie̍t-chúng ke shùn-kiên thûng-sòng pûn ngin-vì he kâi vu̍t-chúng chui-heu yit-ke ke-thí ke sí-mòng, mò chṳ́ -sûn heu-thoi. 
Chhai yû-sin fàn-chhṳ̍t ke vu̍t-chúng chûng, tông yit-ke vu̍t-chúng chṳ́-yû yit-ke-thí, fe̍t-chá chṳ́-yû yit-ke sin-phe̍t ke ke-thí, nâ mak liá-ke vu̍t-chúng ke me̍t-chúng he put-khó phit-miên ke. 
Chhai thi-chṳt sṳ̀-thoi, chhie̍t-chúng he yit-ke sṳ̂ khûng kien koan ke sṳ-khien, vu̍t-chúng thûng-ko vu̍t-chúng ke hìn-sṳ̀n yì chhut-hien, thûng-ko me̍t-chúng yì sêu sṳt. Vu̍t-chúng me̍t-chhie̍t chhai chó-khì pin m̀-he yit-ke pûn phú-phiên chiap-su ke khói-ngiam. 
Muk-chhièn, hí-tô fàn-kin chû-chṳt lâu chṳn-fú tâm sîm yù ngìn-lui ke kòn sia̍p thô-chṳ ke vu̍t-chúng ke chhie̍t-chúng. Khó-nèn ke me̍t-chúng ke ngièn-yîn pâu-koat vû ngiam, tshi-sit-thi ke pho-fái, sîn ke pú-sṳ̍t-chá ke yín ngi̍p. Phîn lìm chhie̍t-chúng ke vu̍t-chúng he chṳ́ chhùn-chhai me̍t chhie̍t ngùi hiám ke vu̍t-chúng. Yâ ngoi Me̍t-chúng he yung-yî mèu-shu̍t yí-kîn mò yâ-sâng chhong-thai ke ke-thí, chṳ́-yû ngìn-lui khiên yông ke-thí ke vu̍t-chúng ke su̍t-ngî. Chhie̍t-chúng




#Article 277: Tò-tò tiâu (126 words)


Tò-tò tiâu fe̍t chok Thu-thu tiâu (Là-tên Ho̍k-miàng: Raphus cucullatus), he chhai Mâ-tha̍t-kâ-sṳ̂-kâ-tó tûng-chet ke Mô-lî-khiù-sṳ̂ tó-sông yit-chúng ke put fi-fî ke tiâu. Tò-tò tiâu yû vì-chhòn siông-kôan-lièn ke he , ya yi̍t me̍t chhie̍t, lâu Tò-tò tiâu yû chho̍k siông-khiûn kôan-he ke hien sâng chúng vì Nì-khô-pâ Kap-chṳ́ (Nicobar pigeon). Chên-kîn chho-ngu thi ngin-vì pha̍k-set ke Tò-tò tiâu chhùn-chhai yî Liù-nì-vong tó-sông. 
Liá-chúng tiâu chhai 1505-ngièn pûn ngìn-lui fat-hien heu, kiùn-kiùn 200-ngièn ke sṳ̀-kiên lî, phien yù yî ngìn-lui ke pú-sat lâu ngìn-lui fa̍t-thûng ke yáng-hióng, thai-liòng kám-séu. Yok chhai 1660-ngièn thoi chhièn heu, chha̍t tái Chhie̍t-chúng‎. Kì he ngìn-lui Li̍t-sṳ́ sông thi-yit-ke pûn ki-liu̍k hâ-lòi, yîn ngìn-lui fa̍t-thûng yì chhie̍t-chúng ke sâng-vu̍t, he chhù khiúng liùng chṳ̂-ngoi chui chho̍k-miàng ke yí Chhie̍t-chúng thûng-vu̍t chṳ̂-yit.




#Article 278: Sâng-thai-ho̍k (170 words)


 Sâng-thai-ho̍k (Tet-ngî: Ökologie), he Tet-koet Sâng-vu̍t ho̍k-kâ Ernst Haeckel yî 1866-ngièn thin-ngi ke yit-ke khói-ngiam: sâng-thai-ho̍k he ngièn-kiu sâng-vu̍t-thí lâu khì chû-vì fàn-kin siông-fu kôan-he ke Khô-ho̍k. Tet-ngî Ökologie (chui-chhû: Oecologie) he yù Hî-lia̍p-ngî chhṳ̀-lùi Οικοθ (kâ) lâu Λογοθ (ho̍k-khô) chû-sṳ̀n ke, yi-sṳ̂ he “ngièn-kiu kî-chhu-chhai thùng-yit chhṳ-yèn fàn-kin chûng ke thûng-vu̍t (Lebewesen) ke ho̍k-khô”, muk-chhièn yí-kîn fat-chán vì “ngièn-kiu sâng-vu̍t lâu khì fàn-kin chṳ̂-kiên ke siông fu kôan-he ke Khô-ho̍k”. Fàn-kin pâu-koat sâng-vu̍t fàn-kin lâu fî sâng-vu̍t fàn-kin, sâng-vu̍t fàn-kin he chṳ́ sâng-vu̍t vu̍t-chúng chṳ̂-kiên lâu vu̍t-chúng nui-phu kok-ke thí-chṳ̂ kiên ke kôan-he, fî sâng-vu̍t fàn-kin pâu-koat chhṳ-yèn fàn-kin: thú-yòng, ngâm-sa̍k, súi, khûng-hì, vûn-thu, sṳp-thu tén. 
chhai 1935-ngièn Yîn-koet ke Tansley thì-chhut liáu sâng-thai hì-thúng ke khói-ngiam chṳ̂-heu, Mî-koet ke ngièn-khiâng Ho̍k-chá Lindeman chhai tui Mondota fù sâng-thai hì-thúng siòng-se kháu chhat chṳ̂-heu thì-chhut liáu sâng-thai kîm sṳ thap nèn-liòng Chón-von ke “ sṳ̍p-fûn chṳ̂-yit-thin li̍t ”, ya chhiu-he thùng yit-thiàu sṳ̍t-vu̍t lièn sông kok yàng-yông kip chṳ̂-kiên nèn-liòng ke chón fa háu sut phìn-kiûn thai-yok vì 10％ chó-yu.




#Article 279: Chṳ̂n-fu̍t (213 words)


Chṳ̂n-fu̍t Sâng-vu̍t (真核生物, Eukaryote) he khì se-pâu khí-yû se-pâu-fu̍t ke Tân-se-pâu Sâng-vu̍t lâu Tô-se-pâu Sâng-vu̍t ke chúng-chhṳ̂n, kì pâu-koat só-yû thûng-vu̍t, chhṳ̍t-vu̍t, chṳ̂n-khiûn lâu khì-thâ khí-yû yù mo̍k pâu kwó chho̍k ke fu̍k-chha̍p â-se-pâu kiet-kèu ke sâng-vu̍t. 
Chṳ̂n-fu̍t Sâng-vu̍t lâu Ngièn-fu̍t Sâng-vu̍t ke kîn-pún-sin khî-phe̍t he chhièn-chá ke se-pâu nui-hàm yû se-pâu-fu̍t, yîn-chhṳ́ yî Chṳ̂n-fu̍t lòi miang-miàng liá yit-lui se-pâu. Hí-tô Chṳ̂n-fu̍t se-pâu chûng hàn hàm yû khì-thâ se-pâu hi, yì lia̍p sien thí, ya̍p liu̍k thí, kô ngì kî thí tén. 
Yù yî khí-yû se-pâu fu̍t, yîn-chhṳ́ Chṳ̂n-fu̍t se-pâu ke se-pâu fûn-lie̍t ko-chhàng lâu mò se-pâu fu̍t ke ngièn fu̍t sâng-vu̍t ya thai put siông-thùng. 
Chṳ̂n-fu̍t sâng-vu̍t chhai chin fa sông he tân-ngièn sin ke, tû su̍k-yî sâm vet hì-thúng chûng ke Chṳ̂n-fu̍t sâng-vu̍t vet, nang-ngoi lióng-ke vet vì thùng su̍k-yî ngièn fu̍t sâng-vu̍t ke se khiûn lâu kú khiûn. Than yù yî Chṳ̂n-fu̍t sâng-vu̍t lâu kú khiûn chhai yit-sia sâng fa sin-chṳt fò kî yîn siông-kôan sin sông khí-yû yit-thin siông-sṳ sin, yîn-chhṳ́ yû sṳ̀ ya chiông liá lióng-chá khiung-thùng kûi yî Neomura yên-fa kî. 
Khô-ho̍k-kâ siông-sin, chhiùng kî yîn chṳn kí lòi-khon, Chṳ̂n-fu̍t sâng-vu̍t he se khiûn lâu kú khiûn ke kî yîn yùng-ha̍p thí, kì he mêu-chúng kú khiûn lâu se khiûn khiung sâng, yi chúng kiet-ha̍p ke sán-vu̍t.




#Article 280: Se-pâu-fu̍t (286 words)


Se-pâu-fu̍t (Yîn-ngî: Cell Nucleus; Là-tên-ngî: Nucleus) he chhùn-chhai yî Chṳ̂n-fu̍t se-pâu chûng ke fûng-pit sṳt mo̍k chhong pâu hi, nui-phu hàm yû se-pâu chûng thai-tô-sú ke vì-chhòn vu̍t-chṳt, ya chhiu-he DNA. Liá-têu DNA lâu tô-chúng Thàn-pha̍k-chṳt, yì Chû-chṳt Thàn-pha̍k fu̍k ha̍p hìn-sṳ̀n Ngiam-set-chṳt. Yì Ngiam-set-chṳt chhai se-pâu fûn-lie̍t sṳ̀, fi nùng suk hìn-sṳ̀n Ngiam-set-thí, khì-chûng só hàm ke só-yû kî yîn ha̍p-chhṳ̂n vì Fu̍t-kî Yîn-chû. Se-pâu-fu̍t ke chok-yung, he vì-chhṳ̀ kî yîn ke vàn-cháng sin, pin chia yù thiàu chiet kî yîn péu-hien lòi yáng-hióng se-pâu fa̍t-thûng. 
Se-pâu fu̍t ke chú-yeu kèu-chho vì fu̍t mo̍k, he yit-chúng chiông se-pâu fu̍t vàn-chhiòn pâu-fu̍k ke sûng chhèn mo̍k, khó sṳ́ mo̍k nui vu̍t-chṳt lâu se-pâu chṳt, yî-khi̍p khí-yû se-pâu kut-ka kûng-nèn ke mióng chhong kiet-kèu fu̍t siàm chhèn fûn-kak-khôi lòi. Yù yî tô-sú Fûn-chṳ́ mò-fap chhṳ̍t-chiap chhôn théu fu̍t mo̍k, yîn-chhṳ́ sî-yeu fu̍t khûng chok-vì vu̍t-chṳt ke chin chhut Thûng-tho. Liá-têu khûng thung khó ngiong séu Fûn-chṳ́ lâu lì chṳ́ Chhṳ-yù thûng théu; yì yì Thàn-pha̍k-chṳt pân kha thai ke Fûn-chṳ́, chet sî-yeu hî tai thàn pha̍k ke pông-chhu chhòi-nèn thûng-ko. Fu̍t yun-sû he se-pâu chûng chui chhùng-yeu ke kûng-nèn; kî yîn péu-hien lâu ngiam set thí ke pó-chhùn, kai yû lai yî fu̍t khûng sông só chin-hàng ke sû sung chok-yung. 
Se-pâu fu̍t nui put hàm yû ngim-hò khì-thâ mo̍k chhong ke kiet-kèu, than ya pin fî vàn-chhiòn kiûn yûn, khì-chûng chhùn-chhai hí-tô yù thi̍t-sû Thàn-pha̍k-chṳt, RNA yî-khi̍p DNA só fu̍k ha̍p yì sṳ̀n ke chhṳ fu̍t thí. Yì khì-chûng su lî-kié chui théu chha̍t ke he fu̍t yìn, chhṳ́ kiet-kèu chú-yeu chhâm-lâu fu̍t thòng thí ke chû-sṳ̀n. Fu̍t thòng thí chhai fu̍t yìn chûng sán chhut chṳ̂-heu, fi chin-ngi̍p se-pâu chṳt chin-hàng mRNA ke chón yi̍t.




#Article 281: Thàn-pha̍k-chṳt (285 words)


Thàn-pha̍k-chṳt (蛋白質, Protein) he yit-chúng yù Ôn-kî-sôn Fûn-chṳ́ chû-sṳ̀n ke Yû-kî Fa-ha̍p-vu̍t. Ôn-kî-sôn Fûn-chṳ́ chhṳ̀n sien-sin phài-lie̍t, siông-lìn Ôn-kî-sôn chhàn-kî ke sò kî lâu Ôn-kî thûng-ko thai khèn lièn-chiap chhai khiung-ha. Thàn-pha̍k-chṳt ke Ôn-kî-sôn sì-lie̍t he yù tui yin kî yîn só phiên ma. Chhù-liáu Vì-chhòn Me̍t-ma só phiên ma ke 20 chúng “ phiêu-chún ” Ôn-kî-sôn, chhai Thàn-pha̍k-chṳt chûng, mêu-sia Ôn-kî-sôn chhàn kî hàn cho-tet pûn fân-yi̍t heu siû-sṳ yì fat-sâng Fa-ho̍k kiet-kèu ke pien-fa, chhiùng yì tui Thàn-pha̍k-chṳt chin-hàng kit fa̍t fe̍t thiàu-khúng. Tô-ke Thàn-pha̍k-chṳt cho-tet khiung-ha, vông-vông he thûng-ko kiet-ha̍p chhai khiung-ha hìn-sṳ̀n vún thin ke Thàn-pha̍k-chṳt fu̍k ha̍p vu̍t, fat-fî mêu yit thi̍t-thin kûng-nèn. 
Lâu khì-thâ sâng-vu̍t thai Fûn-chṳ́ (yì tô thòng fò fu̍t-sôn) yit-ngióng, Thàn-pha̍k-chṳt he Thi-khiù sông sâng-vu̍t-thí chûng ke pit-yeu chû-sṳ̀n sṳ̀n-fûn, chhâm-lâu liáu se-pâu sâng-miang fa̍t-thûng ke mî yit-ke chin chhàng. Môi he chui sòng-kien ke yit-lui Thàn-pha̍k-chṳt, kì-têu chhûi fa Sâng-vu̍t Fa-ho̍k fán-yin, yû-khì tui yî sâng-vu̍t-thí ke thoi chhia chṳ kôan chhùng-yeu. Chhù-liáu môi chṳ̂-ngoi, hàn-yû hí-tô kiet-kèu sin fe̍t kî hài sin Thàn-pha̍k-chṳt, yì ki ngiuk chûng ke ki thûng thàn pha̍k lâu ki khiù thàn pha̍k, yî-khi̍p se-pâu kut-ka chûng ke mì kón thàn pha̍k (chhâm-lâu hìn-sṳ̀n se-pâu nui ke kî-chhang mióng-lok yî vì-chhṳ̀ se-pâu ngoi hìn). Nang-ngoi yit-sia Thàn-pha̍k-chṳt chet chhâm-lâu se-pâu Sin-ho chhòn thô, miên yi̍t fán-yin, se-pâu nyâm fu fò se-pâu chû-khì thiàu-khúng tén. Thùng-sṳ̀, Thàn-pha̍k-chṳt ya-he thûng-vu̍t yím-sṳ̍t chûng pit sî ke yàng-yông vu̍t-chṳt, liá-he yîn-vì thûng-vu̍t chhṳ-sṳ̂n mò-fap ha̍p-sṳ̀n só-yû ôn kî sôn, thûng-vu̍t sî-yeu fò pit-sî chhiùng sṳ̍t-vu̍t chûng fe̍t chhí pit sî Ôn-kî-sôn. Thûng-ko sêu fa ko-chhàng chiông Thàn-pha̍k-chṳt kong kié vì Chhṳ-yù ôn kî sôn, thûng-vu̍t chhiu cho-tet chiông kì-têu yung-yî chhṳ-sṳ̂n ke thoi chhia.




#Article 282: Ôn-kî-sôn (114 words)


 Ôn-kî-sôn  (氨基酸, Fap-vùn: Acide aminé, Tet-vùn: Aminosäure, Yîn-vùn: Amino acid) he sâng-vu̍t-ho̍k sông chhùng-yeu ke Yû-kî Fa-ha̍p-vu̍t, kì he yù Ot (-NH2) l Sò-sôn (-COOH) ke kôn nèn thòn chû-sṳ̀n ke, yî-khi̍p yit-ke  chet lièn lièn to mî yit-ke ôn kî sôn. ôn kî sôn he kèu-sṳ̀n Thàn-pha̍k-chṳt ke kî-pún tân-vi, fù yi Thàn-pha̍k-chṳt thi̍t-thin ke Fûn-chṳ́ kiet-kèu hìn-thai, sṳ́ kì-ke Fûn-chṳ́ khí-yû sâng fa fa̍t sin. Thàn-pha̍k-chṳt he sâng-vu̍t-thí nui chhùng-yeu ke fa̍t sin Fûn-chṳ́, pâu-koat chhûi fa sîn chhṳ̀n thoi chhia ke môi (yu chhṳ̂n “ kau su ”). 

M̀-thùng ke ôn kî sôn thot súi suk ha̍p hìn-sṳ̀n thai (Thàn-pha̍k-chṳt ke ngièn-sṳ́ phién thon), he Thàn-pha̍k-chṳt sâng sṳ̀n ke chhièn thí.




#Article 283: Yit-yòng Fa-thàn (230 words)


 Yit-yòng Fa-thàn (一氧化碳, Carbon Monoxide), Fûn-chṳ́-sṳt CO, he mò set, mò tshiù, mò mi, khia̍k thu̍k ke Mò-kî Fa-ha̍p-vu̍t Hì-thí, pí khûng-hì lio̍k khiâng. Chhai súi chûng ke yùng-kié-thu sṳm tâi, than yi yùng yî ôn súi. Khûng-hì fun-ha̍p pau cha Khi̍t-han vì 12.5%～74%. Yit Yòng-fa thàn he hàm thàn vu̍t-chṳt put vàn-chhiòn yên sêu ke sán-vu̍t. Ya cho-tet chok-vì yên liau sṳ́-yung, mòi fò súi chhai kô vûn hâ cho-tet sâng sṳ̀n súi mòi hì (Yit-yòng Fa-thàn lâu khîn hì ke fun-ha̍p vu̍t). Yû-têu hien-thoi kî-su̍t, yì lien thiet, hàn-he fi sán-sâng fu sán-phín ke yit Yòng-fa thàn. Yit Yòng-fa thàn he khó yung chok sṳ̂n-thí chhṳ-yèn thiàu chiet yàm tsin fán-yin ke sâm-chúng Hì-thí chṳ̂-yit (khì-thâ lióng-chúng he Yit-yòng Fa-thàn lâu liû fa khîn). 
Yù yî yit Yòng-fa thàn lâu thí nui Hiet-fùng thàn-pha̍k ke chhîn fò li̍t pí yòng lâu hiet fùng thàn pha̍k ke chhîn fò li̍t thai 200－300 phi, yì thàn yòng hiet fùng thàn pha̍k kha yòng ha̍p hiet fùng thàn pha̍k ke kié lì suk-thu man 3600 phi, tông yit Yòng-fa thàn nùng thu chhai khûng-hì chûng tha̍t-to 35ppm, chhiu-fi tui ngìn thí sán-sâng sún hoi, fi chho-sṳ̀n Yit-yòng Fa-thàn chûng-thu̍k (yu chhṳ̂n mòi hì chûng thu̍k). 
Sûi-yèn yit Yòng-fa thàn yû thu̍k, than thûng-vu̍tthoi chhia yi̍t fi sán-sâng séu liòng yit Yòng-fa thàn, pin ngin-vì yû yit-sia chang-sòng ke sâng lî kûng-nèn.




#Article 284: Chit-sok thung-vu̍t (220 words)


 Tsit-sok-thûng-vu̍t-mùn  (脊索動物門, Chordate) he Thûng-vu̍t-kie chui kô-tén ke mùn. Thûng-vu̍t poi chet yû yit-thiàu tsit sok, fûn-vì sâm-ke Â-mùn, khì-chûng mî sok thûng-vu̍t Â-mùn lâu thèu sok thûng-vu̍t Â-mùn cho-tet ha̍p-chhṳ̂n-vì “ ngièn sok thûng-vu̍t ”. Kì-têu khiung-thùng thi̍t-chṳ̂n pâu-koat: chhai sâng-fa̍t sṳ́ chûng ke mêu ke kiê-thon khí-yû Tsit-sok, chûng khûng ke poi sṳ̀n-kîn kón, Yen-soi-lie̍t yî-khi̍p kong heu mî. 
Séu-sú Ho̍k-chá thì-chhut chiông Pan-sok thûng-vu̍t-mùn ya tsì yî Tsit-sok-thûng-vu̍t-mùn hâ, pin miang-miàng vì khiéu sok thûng-vu̍t â mùn. 

Tsit-sok-thûng-vu̍t-mùn Chordata cho-tet fûn-vì sâm-ke â mùn: mî sok thûng-vu̍t â mùn, thèu sok thûng-vu̍t â mùn fò Tsit-tshûi thûng-vu̍t â mùn. Mî sok thûng-vu̍t yu-chhùng khì khí-yû tsit sok fò sṳ̀n-kîn sok, than chhai sṳ̀n thí sêu sṳt. Thèu sok thûng-vu̍t chûng sâng pó-liù tsit sok fò sṳ̀n-kîn sok, than mò tsit chhû. Chhai Tsit-tshûi thûng-vu̍t chûng, tsit sok ke chok-yung yù kut chṳt tsit chhû thoi thoi. 
Thûng-sòng sot ke Tsit-tshûi thûng-vu̍t-ho̍k he chṳ́ ngièn-kiu tsit sok thûng-vu̍t ke yit-ke Thûng-vu̍t-ho̍k fûn-kî, yì fî kiùn ngièn-kiu Tsit-tshûi thûng-vu̍t â mùn. 
Hien-chhùn ke tsit sok thûng-vu̍t chṳ̂-kiên ke kôan-he yì hâ-mien ke hì-thúng fat-sâng su só sṳ. Kì fò chhòn-thúng ke fûn-lui lui-khiùn mò chṳ̂n-hó ke vut ha̍p, só-yî tui Tsit-tshûi thûng-vu̍t ke fûn-lui hàn chhùn-chhai châng lun, chhìn-kón kì-têu kiên ke kôan-he yí-kîn káu tet hàn chhîn-chhú liáu.




#Article 285: Chêu-sién Hói-hia̍p (100 words)


 Chêu-sién Hói-hia̍p (朝鮮海峽, Korea Strait), he Hòn-koet lâu Ngit-pún lióng-koet chṳ̂-kiên ke hói-hia̍p, lièn-chiap Vòng-hói, Tûng-hói lâu Ngit-pún-hói chṳ̂-kiên ke yeu-tho, yû kóng-ngi lâu ha̍p-ngi lióng-chúng yung fap. 
Kóng-ngi ke Chêu-siên Hói-hia̍p chṳ́ vi-yî Chêu-sién Pan-tó lâu Kiú-chû-tó chṳ̂-kiên ke cháng-thiàu súi-tho. Chêu-sién Mìn-chú-chú-ngi Ngìn-mìn Khiung-fò-koet chhṳ̂n  Chêu-sién Hói-hia̍p  (), Hòn-koet chhṳ̂n Thai-hòn Hói-hia̍p  (), Ngit-pún chet he  Tsushima Hói-hia̍p  (/つしまかいきょう). 
Ha̍p-ngi ke Chêu-sién hói-hia̍p chṳ́ Chêu-sién pan-tó lâu Tsushima chṳ̂-kiên ke súi-tho, khôn 67 kûng-lî, phìn-kiûn súi chhṳ̂m 95 mí. Chêu-sién lâu Hòn-koet kiûn chhṳ̂n-vì Husan Hói-hia̍p (), Ngit-pún chet chhṳ̂n-vì  Chêu-sién Hói-hia̍p  () fe̍t  Tsushima Hói-hia̍p Sî-súi-tho  ().




#Article 286: Fukuoka (177 words)


Fukuoka-sṳ he vi-yî Ngit-pún Kiú-chû ke pet-phu, Fukuoka-yen sî-phu ke yit-ke chhùng-yeu sàng-sṳ, thùng-sṳ̀ ya-he Fukuoka-yen ke yen thâng só-chhai-thi, su̍k-yî chṳn lin chṳ́ thin tû-sṳ chṳ̂-yit. Yúng-yû 150 van yî-sông ke ngìn-khiéu, he Kiú-chû thi-khî chui-thai ke tû-sṳ, hí-tô chṳn-fú kî-kôan khi̍p Kûng-sṳ̂ fûn sa sat yî chhṳ́ thi, lâu chû-piên ke thi-khî khiung-thùng chû-sṳ̀n liáu Fukuoka tû-sṳ khiên. 

Fukuoka-sṳ ke thi-lî vi-tsì pí-kha thi̍t-sû, khî-lì Ngit-pún chú-yeu tû-sṳ (Thai-fán, Tûng-kîn, Tsap-fóng) yî-khi̍p Tûng-Â chú-yeu tû-sṳ (Fú-sân, Sú-ngì, Sông-hói, Pet-kîn lâu Thòi-pet) ke khî-lì tû hàn chiap-khiûn, chhù-liáu koet-nui ke hòng lu yî-ngoi, thin khì ke Koet-chi hòng lu ya fî-sòng tô, cho-tet sot he ke lâu Â-chû chû koet ke kâu-liù chui-kâ thi-khî. 
Chhai hó-tô chhìn-khóng hâ sòng chṳ́ Fuk-kông-sṳ fe̍t pok tô khî tû-fi pûn thúng-chhṳ̂n-vì pok tô, chhiùng chûng Sṳ-ki khôi-sṳ́, liá fu-khiûn ke thi-vet thai tû yî pok tô vì-chú, sṳm-chṳ sân yòng sîn kòn sien ke chûng-tiám ya-he chhai pok tô, sông pân chhu̍k yeu to Fukuoka chhut chhâ sṳ̀ ya sòng fi sot 「 to pok tô chhut chhâ 」.




#Article 287: Busan (132 words)


 Busan Kóng-vet-sṳ  () he sa Seoul chṳ̂-heu Hòn-koet thi-ngi thai sàng-sṳ. 2010-ngièn, Busan ngìn-khiéu 360 van,  Busan Tû-sṳ-khiên (pâu-koat chû-piên ke Gimhae Sṳ lâu Yangsan Sṳ) ke ngìn-khiéu yû 400 tô van.  Busan vi-yî Hòn-koet tûng-nàm-tôn, Nakdong Kông lâu Suyeong Hò chṳ̂-kiên ke hia̍p kuk he Busan chui me̍t-si̍p ke thi-khî. Hàng-chṳn sông, fú sân he ke kóng-vet-sṳ, pâu-koat 15 ke chú-yeu Hàng-chṳn-khî fò yit-ke yen. 

Busan he ke Koet-chi Fi-ngi chûng-sîm, he 2002-ngièn Â-chû Yun-thung-fi lâu 2005-ngièn APEC ke sṳ̀n phan sàng-sṳ, ya-he 2002-ngièn sṳ-kie pî chiuk-khiù soi ke yit-ke fûn fi chhòng. 2005-ngièn 11-ngie̍t Busan siên-pu sṳ̂n phan 2020-ngièn Ha-kui Olympic Yun-thung-fi.  chhai Hòn-koet Pyeongchang Khiùn yàng tet 2018-ngièn Tûng-kui Olympic Yun-thung-fi sṳ̀n phan khièn heu, fú sân yí kói vì sṳ̂n phan 2024-ngièn fe̍t 2028-ngièn ke Ha-kui Olympic Yun-thung-fi. 




#Article 288: Pamukkale (237 words)


Mièn-fâ-páu (棉花堡, Thú-ngí-khì-ngî: Pamukkale) he Thú-ngí-khì ke chho̍k-miàng lî-yû kín-tiám. Sṳ-kie sông chṳ́-yû séu-sú kí ke thi-fông yû siông-sṳ ke kín-kôn, khì-chûng pâu-koat Mî-koet Vòng-sa̍k Koet-kâ Kûng-yèn ke Mammoth Vûn-chhièn, Chûng-koet Si-chhôn Vòng-liùng. Mièn-fâ-páu lâu khì táng sông ke Hî-là-pô-li-sṳ̂ kú-sàng yî 1988-ngièn khiung-thùng pûn lie̍t-vì Sṳ-kie Vì-sán. 
Chhai pûn lie̍t-vì Sṳ-kie Vì-sán chṳ̂-chhièn, Mièn-fâ-páu chhai 20 Sṳ-ki ke heu-kí sṳ̍p-ngièn kiên sû yî pó-fu, chiú-tiam kien chhai kín-khî nui, vûn-chhièn ke súi pûn yung-lòi thiàm-mân chiú-tiam ke yù-yún-chhṳ̀, súi chhṳ̀ yîn yì kôn-khok. Chiú-tiam phài-chhut ke fi súi he sṳ́ pha̍k-set ke ngâm-sa̍k sông chhut-hien liáu hot pân. Chhai mièn-fâ páu sông hàn kien liáu kî-chhòng ke phau tho. Yû-hak têu chhôn chho̍k hài chhṳ̍t-chiap chhai ngâm-sa̍k sông hàng-chéu, chhai vûn chhièn lî sé tshàu hàn sṳ́-yung phì tshàu lâu sé thèu yi̍t, sṳm-chṳ khì Chhṳ-hàng-chhâ fe̍t khôi mô thok chhâ sông hâ po. 

Chhai pûn lie̍t-vì sṳ-kie vì-sán ke sṳ̀-hèu, mièn-fâ páu chang-chhai sṳt-hi yî-chhièn ke mùi li̍t. Thú-ngí-khì chṳn-fú sùi-heu kâ-khiòng liáu pó-fu tshṳ̀ sṳ̂ yî fî-fu̍k mièn-fâ páu ke pún-lòi mien muk. Chiú-tiam khì heu pûn chhak chhù, mièn-fâ páu ke tho-lu fu̍k-koi sông liáu ngìn-kûng súi chhṳ̀, yû-hak sî-yeu chhak kiok chin-ngi̍p kâi kín tiám. Yû hot pân ke ngâm-sa̍k mò pûn súi koi mu̍t, yì he phau lu chhai yòng kông chûng yî khiù thùng kông yòng kông phau sai sṳ́ ngâm-sa̍k pien pha̍k, só-yî ke-têu súi chhṳ̀ he kôn ke.




#Article 289: Sîn Thiên-ngò-sa̍k Sàng-páu (120 words)


Sîn Thiên-ngò-sa̍k Sàng-páu (新天鵝石城堡, Tet-ngî: Schloß Neuschwanstein, fat-yîm [nɔʏˈʃvaːnʃtaɪn], Yîn-ngî: New Swanstone Castle), he 19 Sṳ-ki vân-khì ke kien-chuk, vi-yî kîm thiên ke Tet-koet Pâ-phat-li-â sî-nàm-fông, lìn khiûn-ngièn thoi kha-chó ke Kô Thiên-ngò-páu (Schloss Hohenschwangau), khî-lì fui sêm chṳ́n yok 4 kûng-lî, lì Tet-koet lâu O-thi-li piên-kie put-yén. 
Liá-chho sàng-páu he Pâ-phat-li-â koet-vòng Lu-tet Vì-hî Ngi-sṳ ke hàng-kiûng chṳ̂-yit. Khiung-yû 360 ke fòng-kiên, khì-chûng chṳ́-yû 14 ke fòng-kiên yî-cheu sat-kie vàn-kûng, khì-thâ ke 346 ke fòng-kiên chet yîn-vì koet-vòng chhai 1886-ngièn shì sṳ yì vi vàn-sṳ̀n, chhai kì sí heu ke chhit ke sên khì sàng páu hiong kûng chung fu fi khôi-piong. He Tet-koet kin-nui su phok-cheu chui-tô ke kien-chuk-vu̍t. Ya-he chui su fôn-ngiàng ke lî-yû kín tiám chṳ̂-yit.




#Article 290: Llanfair­pwllgwyngyll­gogerychwyrndrobwll­llantysiliogogogoch (149 words)


Llanfair­pwllgwyngyll­gogerychwyrndrobwll­llantysiliogogogoch he chhai Vî-ngì-sṳ ke Ôn-kak-ngì-sî-tó ke yit-ke chhûn chông, chho-lo̍k yî mòi nai hói-hia̍p sông, kho-khiûn mòi nai khiâu lâu  pân kô. Liá-he Yîn-koet chui chhòng ke kôn-fông sṳ̀n-ngin thi-miàng, ya-he sṳ-kie sông ke chhòng thi-miàng chṳ̂-yit. Kì he Yîn-ngî chûng thi-ngi chhòng ke kôn-fông thi-miàng, yì thi-yit chhòng ke he Taumatawhakatangi­hangakoauauotamatea­turipukakapikimaunga­horonukupokaiwhen­uakitanatahu.
Kí he ngie̍t-mùn ke lî-yû thi-tiám. Ngìn-têu chhàm chhai fó-chhâ-chhàm lâu chhàm phài ha̍p cheu, chhâm kôn fu-khiûn ke lî-hak chûng-sîm, fe̍t-chá nâ 「 fu cheu 」 chhai tông-thi yit-kiên sông tiam koi yin. Nang yit-ke lî-yû thi-tiám he chhai fu-khiûn kô 27 kûng-chhak ke ôn kak ngì sî hêu tsiok chhû. Chhai chhṳ́ cho-tet fú lám ôn kak ngì sî fò mòi nai hói-hia̍p. Liá chho ki-ngiam thap he yù  Thok-mâ-sṳ̂ Hâ-lî-sêm sat-kie, péu chông Hên-li Phi-kit thi̍t, thi-yit-thoi ôn kak ngì sî hêu tsiok chhai va̍t thiet lû chan yi̍t ke Yîn yúng péu-hien.




#Article 291: Thâm-súi-sien (104 words)


 Thâm-súi-sien (淡水線) he yit-thiàu yù Thòi-vân Thiet-lu Kón-lî-khiu̍k (Kién-chhṳ̂n Thòi-thiet) kîn-yàng ke chhòn-thúng thiet-lu kî sien, chhiâ vì Thòi-vân thi-yit-thiàu thiet-lu kî sien. Lu-sien chhṳ  thòi pet chhàm fûn khi heu tak-chhiam pet chón, khiam ko Kî-lùng-hò heu yu tak-chhiam chón-hiong sî-pet, chṳ Kôan-thu phìn-ngièn sî-tôn chai hiong pet chón, chui-heu thai-chṳ yèn Thâm-súi-hò yu ngan to-tha̍t chûng-tiám thâm-súi chhàm; nang yû yit-kî sien chhṳ pet thèu chhàm hiong tûng-pet fûn khi chṳ sîn pet thèu chhàm, chhṳ̂n-vì  sîn pet thèu sien. Chhiòn sien (hàm sîn pet thèu sien) yî 1988-ngièn thìn chṳ́ yàng-yun, thai phu-fûn lu kî kói kien vì Thòi-pet Tshia̍p-yun Thâm-súi-sien.




#Article 292: Thâm-súi Sin-ngi sien (129 words)


 Thâm-súi Sin-ngi Sien (淡水信義線, Tamsui-Xinyi Line, yu chhṳ̂n 2-ho Sien , lu-sien thoi-péu set vì fùng-set) he Thòi-pet Tshia̍p-yun yit-thiàu yàng-yun chûng ke kô-yun-liòng lu-sien. Yî hîn kien khì-kiên lâu kiê-thon yàng-yun só sṳ́-yung ke lu-sien miàng-chhṳ̂n, chhṳ́ lu-sien yu khó chai se fûn-vì  Thâm-súi Sien  lâu  Sin-ngi Sien lióng lu-thon, lióng-sien yî Chûng-chang Ki-ngiam-thòng Chhàm vì fûn-kie, yî pet vì thâm-súi sien, Yî-tûng vì Sin-ngi Sien. Chhai ko-hi Thòi-pet Tshia̍p-yun chên yî  fùng-sien chhṳ̂n-fû tông-sṳ̀ yí-kîn thûng-chhâ ke thâm-súi sien, pin thùng fùng-sien ke fam-vì yèn-chhûn chṳ 2013-ngièn sṳ̀ chhòi thûng chhâ ke Sin-ngi Sien. Nang-ngoi, thâm-súi Sien he Thòi-vân sú thiàu yù chhòn-thúng thiet-lu kói kien yì sṳ̀n ke Tshia̍p-yun lu-sien, khì chhièn-sṳ̂n vì Thòi-vân thiet-lu kón-lî-khiu̍k yí-kîn thìn chṳ́ yàng-yun ke thùng-miàng kî-sien thiet-lu-sien ——Thâm-súi Sien.




#Article 293: Thòi-pet Tshia̍p-yun Thâm-súi-sien (199 words)


 Thòi-pet Tshia̍p-yun Thâm-súi-sien (台北捷運淡水線; Taipei Metro Tamsui Line) vì Thòi-pet Tshia̍p-yun yàng-yun chûng ke lu-sien, ya-he Thòi-vân sú thiàu yù chhòn-thúng thiet-lu kói kien yì sṳ̀n ke Tshia̍p-yun lu-sien (chhièn-sṳ̂n vì Thòi-vân Thiet-lu Kón-lî-khiu̍k  Thâm-súi-sien ), su̍k-yî kô yun liòng hì-thúng; yèn sân chhàm yî nàm (put hàm yèn sân chhàm) kai vì thi-hâ lu-sien, yî pet chṳ pet thèu chhàm (hàm pet thèu chhàm) vì kô ka lu-sien; pet thèu chhàm yî pet chṳ fùng su lìm chhàm vì phìn-mien lu-sien (thâm-súi chhàm vì kô ka chhâ chhàm). Lu-sien pet hí thâm-súi chhàm, yèn thòi ngi yet sien, thòi ngi sien lâu Thâm-súi-hò ngan kiên lu lòng ko kôan thu sùi-tho chṳ kôan thu, chiap-chho̍k thai-chṳ yèn tûng-ông pet lu nàm chet chṳ  pet thèu, chṳ̂-heu thai-chṳ yèn tûng fà kiê lâu sî ôn kiê kiên lu lòng chṳ  Sṳ-lìm, chhôn ko Kî-lùng-hò heu, yèn ngiu̍k mùn kiê chón ngi̍p thi-hâ, kîn sien hîn kûng-yèn hâ fông chṳ thòi pet chhâ chhàm, chai yèn kûng-yèn lu chṳ chûng chang ki-ngiam thòng chhàm. chhiòn chhòng 23.2 kûng-lî. Thâm-súi sien lâu  sin ngi sien, khiung-thùng kèu-sṳ̀n thâm-súi sin ngi sien (yu chhṳ̂n-vì 「2 ho sien 」 fe̍t 「 fùng-sien 」).




#Article 294: Alicante-sén (162 words)


 Alicante-sén  (Sî-pân-ngà-ngî: Provincia de Alicante, Valencia-ngî: Alacant) he Sî-pân-ngà  sén-fun chṳ̂-yit, chhai Sî-pân-ngà tûng-phu, Valencia Chhṳ-chhṳ-khî ke nàm-phu. tûng yû Thi-chûng-hói, sî yû Castellón-sén, pet yû Valencia-sén, sî-nàm yû Murcia Chhṳ-chhṳ-khî. Sú-fú vì Alicante. 

kîn-kí 2003-ngièn ke ngìn-khiéu Phú-chhà, Alicante-sén ke ngìn-khiéu he Sî-pân-ngà kok-sén ke thi-ńg kô, yû 1 632 349 miàng kî-mìn. Khì-chûng tô yî Ńg-van ngìn ke sàng-sṳ yû Alicante (305 911), Elche (207 163), Torrevieja (77 943), Orihuela (67 731), Benidorm (64 267), Alcoy (60 036) khi̍p Elda (54 086). Alicante-sén chúng mien-chit vì 5.863 phìn-fông kûng-lî, ku ngìn-khiéu Me̍t-thu vì 278.4 ngìn / phìn-fông kûng-lî. 

Pet-mien lâu sî-mien ke thi kha tô sân, nàm-mien kha phìn; sén-nui ke chui-kô tiám yû Aitana (1 558 mí), El Carche (1 371 mí), Sierra de la Pila (1 264 mí), Carrascal de Alcoy (1 200 mí), Sierra de Crevillente (835 mí) khi̍p El Mongó (753 mí). Hói-ngan chhiùng pet-fông ke Cabo de la Nao yèn-chhûn to nàm-fông ke Mar Menor.




#Article 295: Chhiòn-khiù Thin-vi Hì-thúng (151 words)


 Chhiòn-khiù Thin-vi Hì-thúng (, thûng-sòng kién-chhṳ̂n GPS), yu chhṳ̂n  Chhiòn-khiù Ví-sên Thin-vi Hì-thúng , he Mî-koet Koet-fòng-phu ngièn-chṳ lâu vì-fu ke chûng khî-lì yèn-hîn kwuí-tho Ví-sên thô-hòng hì-thúng. Kì cho-tet vì Thi-khiù péu-mien chhie̍t thai phu-fûn thi-khî (98%) thì-kiûng chún-khok ke thin-vi, chhet suk lâu kô-chîn-thu ke sṳ̀-kiên phiêu-chún. Chhiòn-khiù thin-vi hì-thúng khó mân-chiuk vi-yî chhiòn-khiù ngim-hò thi-fông fe̍t khiûn-thi khûng-kiên ke kiûn-sṳ yung-fu lièn-sa chîn-khok tit-khok thin sâm-vì vi-tsì, sâm-vì yun-thûng lâu sṳ̀-kiên ke sî-yeu. Kâi hì-thúng pâu-koat thai-khûng chûng ke 24 khò GPS  Ví-sên; thi-mien sông 1 ke chú-khúng-chhàm, 3 ke sú-kí chu-ngi̍p chhàm lâu 5 ke kâm-chhet-chhàm khi̍p chok-vì yung-fu tôn ke GPS chiap-sû kî. Chui séu chṳ́ sî khì-chûng 3 khò Ví-sên, chhiu nèn sín-suk khok-thin yung-fu tôn chhai Thi-khiù sông só chhú ke vi-tsì khi̍p hói-pha̍t kô-thu; só nèn sû lièn-chiap to ke Ví-sên sú ye̍t tô, kié ma chhut-lòi ke vi-tsì chhiu ye̍t chîn khok.




#Article 296: Pâ-lì Thi-thiet (133 words)


Pâ-lì Thi-thiet (Fap-ngî: Métro de Paris) he Fap-koet Pâ-lì ke thi-hâ kwuí-tho kâu-thûng hì-thúng, yî 1900-ngièn hí yun-hàng chṳ-kîm. Muk-chhièn Pâ-lì Thi-thiet chúng chhòng-thu 220 kûng-lî, kî sṳ-kie thi sṳ̍p-ngi vi, ngièn-hak liù-liòng tha̍t 15.06 yi (2010-ngièn), kî sṳ-kie thi-kiú vi. Yû 14 thiàu chú sien lâu 2 thiàu kî sien, ha̍p kie 303 ke chhâ chhàm (387 ke chhàm thâng) lâu 62 ke kâu-fi-chhàm. 

Pâ-lì Thi-thiet hien yù Pâ-lì thai-chung yun-sû kûng-sṳ̂ fu-chit yàng-yun. Kâi Kûng-sṳ̂ yi̍t thùng-sṳ̀ yàng-yun khî-vet khoai thiet RER ke yit phu-fûn, Pâ-lì lu-mien thien-chhâ chûng ke 1 ho sien, 2 ho sien, 3 ho sien, 3 ho sien b sien yî-khi̍p Pâ-lì khi̍p-khì khiûn kau ke kûng-kâu chhâ lu mióng. RATP ke yun yàng kie-va̍k chhai Fap-làn-sî tó yun-sû lièn-ha̍p fi (STIF) ke chṳ́ phai hâ chin-hàng.




#Article 297: Mô-thiên Thai-hà (109 words)


Mô-thiên Thai-hà (), he chṳ́ khí-yû siông-tông kô-thu ke kô-chhèn kien-chuk-vu̍t. Hí-chhû vì 10 chṳ 20 chhèn ke kien-chuk, than-he hien-chhai thûng-sòng chṳ́ chhêu-ko 50-chhèn ke thai-hà. Sùi-chho̍k kô-chhèn kien-chuk chhai kok-thi m̀-thùng ke fat-chán, kok-thi tui mô-thiên thai-lèu ke thin-ngi ya lio̍k-mì m̀-thùng.  (CTBUH) ngin-vì, kô-thu chhai 300 kûng-chhak yî-sông ke kien-chuk chhṳ̂n-vì chhêu-kô-chhèn kien-chuk. Chhai Ngit-pún, fap-kûi thin-ngi chhêu-ko 60 kûng-chhak chhiu su̍k-yî chhêu-kô-chhèn kien-chuk; chhai Mî-koet, chet phú-phiên ngin-vì 500 Yîn chhak (152 kûng-chhak) yî-sông ke kien-chuk vì Mô-thiên Thai-lèu;  Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet《 Mìn-yung kien-chuk sat-kie thûng-chet 》GB50352—2005 kûi-thin: kien-chuk kô-thu chhêu-ko 100 kûng-chhak sṳ̀, put-lun chhu tshe̍t khi̍p kûng-khiung kien-chuk kiûn vì chhêu-kô chhèn kien-chuk.




#Article 298: Bordeaux (153 words)


 Bordeaux  he vi-yî Fap-koet sî-nàm ke yit-ke kóng-khiéu sàng-sṳ, yúng-yû ngìn-khiéu 925,253-ngìn (1999-ngièn), he Fap-koet vi kî Pâ-lì, Lyon, Marseille chṳ̂-heu ke thi-si thai sàng-sṳ. Kì he Acquitaine Thai-khî lâu Gironde-sén ke Sú-fú. 
Bordeaux he Êu-chû ke kiûn-sṳ, hòng-thiên lâu hòng-khûng ke ngièn-kiu lâu chṳ-chho chûng-sîm, si̍p-chûng liáu yì Êu-chû hòng-khûng Fòng-vu lâu Hòng-thiên Kûng-sṳ̂, Thai-le̍t-sṳ̂ si̍p-thòn tén hó-tô Kûng-sṳ̂ ke ngièn-fat kî-kèu, yî-khi̍p yit-sia thô-thàn fat-thûng kî kûng chhòng lâu Tha̍t-so hòng-thai ke fî-kî chṳ-chho chhòng tén. Kì hàn-he Fap-koet chan-lio̍k fu̍t-thàn ngièn-kiu lâu vu̍t-lî sṳ̍t-ngiam ke fu̍t-sîm, yúng-yû Ngièn-chṳ́ nèn ngièn-kiu chûng-sîm lâu seu chhèu kit kông kie-va̍k tén hí-tô kô tôn kî-su̍t kî-kèu, chhṳ́-ngoi hàn-yû sîn chhòi-liau lâu na̍p mí kî-su̍t fông-mien ke ngièn-kiu kî-kèu. 
Bordeaux ke Thai-ho̍k ho̍k-sâng sú chhêu-ko 100,000 ngìn, kau-yuk kî-kèu yû Bordeaux chṳn-chhṳ ngièn-kiu ho̍k-yen, thûng sin lâu sîn-vùn ho̍k-yen lâu fap-li̍t ho̍k-káu. Fap-koet Koet-li̍p Fap-kôn Ho̍k-káu ya chhai Bordeaux, he Fap-koet fap-kôn ke yèu-làm.




#Article 299: Guadeloupe (119 words)


Guadeloupe, khiùn-tó vi-yî Séu Antilles Khiùn-tó chûng-phu, tûng Caribe-hói sông. Mien-chit 1630 phìn-fông kûng-lî, fûn-chhut Saint-Martin, Saint-Barthélemy chṳ̂-chhièn, mien-chit 1705 phìn-fông kûng-lî. Guadeloupe Sú-fú vì Basse-Terre. 

Guadeloupe he Fap-koet ke Hói-ngoi-sén. Lâu khì-thâ hói-ngoi sén yit-ngióng, Guadeloupe ya-he Fap-koet 26 ke Thai-khî chûng ke yit-yèn (chok-vì Fap-koet ke hói-ngoi Thai-khî) lâu Fap-koet cháng-thí ke yit phu-fûn. Chok-vì Fap-koet ke yit phu-fûn, Kôa-tet-lò-phú ya-he Êu-mèn lâu Êu-ngièn-khî ke yit phu-fûn, ku-só, khì liù-thûng fo-pì he Êu-ngièn. Guadeloupe pûn fùi chṳ chhai só-yû ke Êu-ngièn chṳ́ -pì sông ke poi mien tái phu. Yèn-yì Schengen Kûng-yok sa mò hâm-koi Guadeloupe. Khiûn sú-sṳ̍p-ngièn lòi lî-yû ngia̍p sṳ́ Guadeloupe kîn-chi su-yit. Guadeloupe Thai-khî Hâ-hot yit-ke sén, chit Guadeloupe sén. 
Ngìn-khiéu yok 392,046 (2002-ngièn).




#Article 300: Strasbourg (146 words)


 Strasbourg , vi-yî  Fap-koet koet-thú ke tûng-tôn, lâu Tet-koet kak  Lòi-yin-hò siông-mong, he Fap-koet Alsace Thai-khî lâu Bas-Rhin ke Sú-fú. 
Strasbourg-sṳ ngìn-khiéu yok 270,000, sàng-sṳ-khiên ngìn-khiéu chhêu-ko 640,000 , he Fap-koet tûng-pet-phu ngìn-khiéu chui-tô ke sàng-sṳ, on 2010-ngièn ngìn-khiéu ya-he Fap-koet ngìn-khiéu thi-kiú tô ke sàng-sṳ. 

Strasbourg muk-chhièn su̍k-yî Fap-koet liâng-thú. Than-he chhai li̍t-sṳ́ sông, Tet-koet lâu Fap-koet chên tô-chhṳ kâu thoi yúng-yû tui Strasbourg ke chú-khièn, yîn yì kâi sṳ chhai ngî-ngièn lâu vùn-fa sông kiâm yû Fap-koet lâu Tet-koet ke thi̍t-tiám, he liá lióng-chúng m̀-thùng vùn-fa ke kâu fi chṳ̂-thi.  Kuk-tên-páu,  Kâ-ngì-vùn, Kô-tet, Mo̍k-chap-thi̍t, Pâ-sṳ-tet tén Tet-yi-chṳ Fap-làn-sî vùn-fa miàng-ngìn tû chên chhai Strasbourg kî-liù. 
Strasbourg ya-he chung-tô Koet-chi chû-chṳt chúng-phu só-chhai-thi ke sàng-sṳ. Strasbourg lâu  Pí-li-sṳ̀ ke sú-tû Pu-lû-set-ngì yit-ngióng, chu yû Êu-mèn hí-tô chhùng-yeu ke kî-kèu, pâu-koat Êu-chû Lî-sṳ-fi, Êu-chû Ngìn-khièn Fap-yen, Êu-mèn Fán-thâm-khiu̍k, Êu-chû Kiûn-thòn, Êu-chû Sṳ-thâng Kôn-chhat, yî-khi̍p Êu-chû Ngi-fi. 




#Article 301: George 6-sṳ (139 words)


George 6-sṳ (Yîn-ngî: George VI, 1895-ngièn 12-ngie̍t 14-ngit － 1952-ngièn 2-ngie̍t 6-ngit), ngièn-miàng Albert Frederick Arthur George, Yîn-koet koet-vòng khi̍p chung chhṳ-chhṳ liâng koet-vòng, 1936-ngièn 12-ngie̍t 11-ngit chṳ 1952-ngièn 2-ngie̍t 6-ngit chhai-vi. 

Kì chhai-vi khì-kiên, sit ngit ke Thai-Yîn Ti-koet tak-chhiam kié-thí, yì yên-pien-sṳ̀n Yîn Lièn-pâng. Yîn-koet sûi-yèn chhai thi-ngi-chhṳ sṳ-kie thai-chan chûng chan sṳn, than sṳ-kie khiòng-koet thi-vi pûn khiut hí ke Mî-koet fò Sû-lièn chhí thoi. Yù yî Ireland kien-li̍p Khiung-fò lâu Yin-thu thu̍k-li̍p, kì he chui-heu yit-vi Yin-thu Fòng-ti (1936－1947), chui-heu yit-vi Ireland koet-vòng (1936－1949), yî-khi̍p vì-yit yit-vi Yin-thu chhṳ-chhṳ liâng koet-vòng (1947－1949). Tsó chhṳ 6-sṳ chhí liáu sîn ke thèu hâm Yîn Lièn-pâng Ngièn-sú. 

George 6-sṳ kàm pen heu, kì-ke chhòng ńg Elizabeth chiap thoi vòng-vi, vì hien-ngim Yîn-koet Ńg-vòng Elizabeth 2-sṳ, ngoi-sûn he hien-ngim vî ngì sṳ chhîn vòng chhà ngì sṳ̂ vòng chṳ́.




#Article 302: Edward 8-sṳ (239 words)


Edward 8-sṳ (Yîn-ngî: Edward VIII, 1894-ngièn 6-ngie̍t 23-ngit －1972-ngièn 5-ngie̍t 28-ngit), Yîn-koet koet-vòng, chhiòn-miàng Edward Albert Christian George Andrew Patrick David, sùn-vi heu pûn khì thi George 6-sṳ fûng vì vûn sâ kûng tsiok, chhṳ 1936-ngièn 1-ngie̍t 20-ngit khì fu George 5-sṳ kàm pen to 1936-ngièn 12-ngie̍t 11-ngit thui vi, vì Yîn-koet fò Yîn Lièn-pâng kok-chhṳ-chhṳ liâng koet-vòng, Yin-thu Fòng-ti, khiung chhai-vi 325 thiên. Vûn sâ Vòng-chêu ke thi-sâm vi koet-vòng. 

Chhai Edward 8-sṳ chok-vì koet-vòng ke sú ngie̍t chṳ̂ chûng, kì-ke fûn yîn mun-thì yín-fat Yîn-koet ke hièn-chṳn ngùi-kî, chṳn-fú, chhṳ-chhṳ liâng chṳn-fú, ngìn-mìn lâu Kau-fi kiûn fán-tui kì ngiàng chhí sîn phú sêm fû ngìn, Edward 8-sṳ yì kó vì poi mìn yi yín-hí chṳn-fú chhṳ̀ chṳt, chit vì poi chok-vì Kiûn-chú Li̍p-hièn chṳn-thí hâ koet-vòng pó-chhṳ̀ chṳn-chhṳ chûng li̍p ke kî-pún Hièn-fap fông chṳ̂m, só-yî kì sién-tho̍k thui vi, sṳ̀n-vì Yîn-koet fò Yîn Lièn-pâng Li̍t-sṳ́ sông vì-yit Chhṳ-thûng thui vi ke koet-vòng. Heu sṳ-ngìn chhai thì khi̍p “ put oi kông sân oi mî ngìn ” liá yit-ki sṳ̀, vông-vông fi lièn sióng to vûn sâ kûng tsiok ke oi chhìn ku-sṳ. 

Edward 8-sṳ thui vi heu, yù kì-ke thi thi George 6-sṳ ki vi. 1937-ngièn 5-ngie̍t 8-ngit, thèu hâm kói vì vûn sâ kûng tsiok. Ngi-chan khì-kiên, kì chok-vì Yîn-koet kiûn-sṳ thoi-péu sòng chu Fap-koet, chhai pûn chṳ́ khúng vì thùng chhìn Na̍p-tshùi heu, to Bahamas tâm-ngim chúng tuk. Chan-heu, thui hiû thu-ko yì sâng. 




#Article 303: William 3-sṳ (Yîn-koet) (106 words)


William 3-sṳ  (; ), chhut-sâng chit ki-vi vì Orange Chhîn-vòng, 1672-ngièn 7-ngie̍t ngim  Hò-làn-sén, Zeeland-sén chṳp-chṳn, 1674-ngièn 4-ngie̍t 26-ngit ngim Utrecht-sén, Gelderland-sén khi̍p Overijssel-sén chṳp-chṳn, 1689-ngièn 2-ngie̍t 13-ngit tên-kî vì  England koet-vòng William 3-sṳ  (),  Scotland koet-vòng William 2-sṳ  () lâu  Ireland koet-vòng Liam  (), chhṳ̍t-to 1702-ngièn 3-ngie̍t 8-ngit shì sṳ vì chṳ́, kì chhai England lâu Orange ke phiên-ho kông hó tû-he 3-sṳ. 1688-ngièn 11-ngie̍t 5-ngit, William fi thut ngo̍k fu  James 2-sṳ lâu 7-sṳ yì yàng tet liáu England. William fò chhî-chṳ́  Mary 2-sṳ khiung chhṳ Britain, chhṳ̍t-to Mary yî 1694-ngièn 12-ngie̍t 18-ngit ko-sṳ̂n. Kì-têu khiung chhṳ sṳ̀-khì thûng-sòng pûn chhṳ̂n-vì (William and Mary).




#Article 304: Wiktionary (293 words)


Wiktionary, Hon-ngî yîm-yi̍t Vì-kî Chhṳ̀-tién (維基詞典), he Wikipedia ke chí-moi kûng-chhàng, kì ke muk-phiêu he chhóng-kien yit-chak kî yî só-yû ngî-ngièn ke chhṳ-yù ke chhṳ̀-tién. Kâi hong-muk yî 2002-ngièn 12-ngie̍t 12-ngit khí thûng, fat-hí-ngìn he Wiki-ngìn Daniel Alston. 

Wiktionary chṳ́ chhai sû liu̍k sṳ chhṳ̀ ke sṳ-ngièn, sṳ-ngi, thu̍k-yîm, piâng-fap, yî-khi̍p lâu chṳ̂ tui-yin ke ngoi-vùn chhṳ̀-lùi. 

Wiktionary chṳ́ chhai sṳ̀n-vì chhṳ̀-tién, vì-kî chhṳ̀-tién ke chhṳ̀ thiàu chhùng tiám chhai kau túng ngìn-têu liòng hó thi sṳ́-yung sṳ chhṳ̀, lâu Wikipedia thiàu-muk kie shàu phàng chha̍p ke tî-sṳt liá fông-hiong yû phe̍t.

English Français Malagasy Русский

Català Čeština ᏣᎳᎩ Deutsch Eesti Ελληνικά Español Esperanto فارسی 한국어 Հայերեն हिन्दी Ido Bahasa Indonesia Italiano ಕನ್ನಡ Kurdî / كوردی Lietuvių Limburgs Magyar മലായ് മരം ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു ဗမာလူမျို Nederlands ガンからジョー Norsk (bokmål) ଓଡି଼ଆ Oʻzbekcha / Ўзбекча / اوزبیکچه Polski Português Română Српски / Srpski Srpskohrvatski / Српскохрватски Suomi Svenska தமிழ் తెలుగు ภาษาไทย Türkçe Tiếng Việt 中国人在洗漱池

Afrikaans العربية Asturianu Azərbaycanca Български Bân-lâm-gú / Hō-ló-oē বাংলা Brezhoneg Cymraeg Dansk Euskara Frysk Galego Hrvatski Íslenska עברית Basa Jawa Кыргызча ພາສາລາວ Latina Latviešu Na Vosa Vaka-Viti Norsk (nynorsk) Occitan ਪੰਜਾਬੀ پښتو Shqip Sicilianu Simple English Slovenčina Kiswahili Tagalog Тоҷикӣ Українська اردو Volapük Walon ၽႃႇသႃႇတႆး

አማርኛ Ænglisc Aragonés Armãneashce Avañe’ẽ Aymar Беларуская Bosanski Corsu Fiji Hindi Føroyskt Gaeilge Gàidhlig गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni Gaelg ગુજરાતી Hausa / هَوُسَا Hornjoserbsce Interlingua Interlingue ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / Inuktitut Kalaallisut ქართული Kaszëbsczi ភាសាខ្មែរ Kernewek Kinyarwanda Lingála la .lojban. Lëtzebuergesch Македонски Malti Māori मराठी Bahasa Melayu Bahaso Minangkabau Монгол Nāhuatlahtōlli Dorerin Naoero नेपाली Afaan Oromoo پنجابی Plattdüütsch Қазақша / Qazaqşa / قازاقشا Simi Sängö Setswana SiSwati Gagana Sāmoa संस्कृतम् Sesotho සිංහල سنڌي Slovenščina Soomaaliga Basa Sunda Tachawit Татарча / Tatarça ትግርኛ Tok Pisin tsonga Türkmençe / түркмен / تۆرکمنچه ئۇيغۇرچه Vèneto Wolof ייִדיש 粵語 Zulu ދިވެހިބަސް




#Article 305: Fî-yàng-li Chû-chṳt (151 words)


 Fî-yàng-li Chû-chṳt (, ) he chṳ́ put yî yàng-li vì muk-tit chû-chṳt fe̍t thòn-thí, kì ke muk-phiêu thûng-sòng he kî-chhṳ̀ fe̍t chhú-lî ke-ngìn kôan-sîm fe̍t-chá kûng-chung kôan-chu ke ngi-thì fe̍t sṳ-khien, yîn-chhṳ́ khì só sia̍p-khi̍p ke liâng-vet fî-sòng kóng, chhiùng ngi-su̍t, chhṳ̀ san, kau-yuk, chṳn-chhṳ, kûng-khiung chṳn-chhet, chûng-kau, ho̍k-su̍t, fàn-pó tén, fûn-phe̍t tâm-ngim hí mì pú sa-fi sî-khiù lâu chṳn-fú kiûng pûn kiên ke lo̍k-chhâ. 

Sṳ̍t-chi sông Fî-yàng-li Chû-chṳt ke yun-chok lâu khî-ngia̍p yit-ngióng he sî-yeu sán-sâng li-yit, than khî-phe̍t chhai yî Fî-yàng-li Chû-chṳt he vì chû-chṳt chhong-thô ke fu̍k-vu tui-siong lâu fu̍k-vu nui-yùng yì sán-sâng li-yit, liá yit-tiám thûng-sòng pûn sṳ-vì liá lui chû-chṳt ke chú-yeu thi̍t-sin. Yèn-yì, mêu-sia chôn-kâ ngin-vì chiông Fî-yàng-li Chû-chṳt lâu khî-ngia̍p khî fûn-khôi lòi ke chui chú-yeu chhâ-yi he: Fî-yàng-li Chû-chṳt su-to fap-li̍t fe̍t Tho-tet yok-suk, put-nèn chiông yîn yì fûn-phi pûn yúng-yû chá fe̍t kú tûng, yîn yì khí-yû thu̍k-li̍p, kûng-khiung, mìn-kiên tén thi̍t-sin.




#Article 306: Chhit-piên-hìn (216 words)


 Chhit-piên-hìn  (Yîn-ngî: Heptagon) chhai Kí-hò-ho̍k sông he chṳ́ yit-chak yû chhit-thiàu piên lâu chhit-ke kok ke Tô-piên-hìn. Chang-chhit piên-hìn  he chṳ́ yit-chak yù chhit-thiàu siông-thùng chhòng-thu ke piên lâu chhit-ke siông-thùng thai-séu ke kok kèu-sṳ̀n ke Chang Tô-piên-hìn. Chhai yit-ke chang chhit-piên-hìn lî, mî yit-chak kok ke thai-séu tû-he rad, thai-yok tén-yî thu. Kì ke Sṳ̂-lòi-fû-li fù-ho he {7}. Tui yî yit-ke piên-chhòng he a ke chang chhit piên hìn, kì ke mien-chit yì hâ: 

Chang chhit-piên-hìn put-nèn-kèu tân yung mò khat thu ke chhṳ̍t-chhak lâu yèn-kûi lòi  chok thù, put-ko ngiâ-yû yit pá yû khat thu ke chhak chet cho-tet. Liá-chúng fùi-va̍k ke fông-fap chhṳ̂n chṳ̂ vì néu sî sṳ̂ chok thù fap. Tân yung mò khat thu chhṳ̍t-chhak lâu yèn-kûi put-khó-nèn chok chhut chang chhit piên hìn he yîn-vì, thûng-ko kôn-chhat fat-hien,  he put-khó yok sâm chhṳ tô-hong sṳt yit-ke làng tiám. Yîn-chhṳ́ liá-ke tô-hong sṳt he: ke chui-séu tô-hong sṳt, thùng-sṳ̀ liá-ke chui-séu tô-hong sṳt ke tô-hong sṳt ke Chhṳ-sú (chui-kô chhṳ 冪) pit-sî he 2, su̍k-yî khó kèu-chho sú. 

Kiùn-kiùn sṳ́-yung chhṳ̍t-chhak lâu yèn-kûi, cho-tet khiûn sṳ chok chhut chang chhit piên hìn, ngu chhâ thai-yok vì . Sat A vì yèn chû sông yit-tiám, chok yèn fû . Nâ mak  thai-yok chhiu-he yèn nui chiap chang chhit piên hìn ke piên-chhòng.




#Article 307: Honolulu (100 words)


Honolulu, fe̍t on-cheu Fà-ngìn si̍p-koan chhṳ̂n-vì  Thân-hiông-sân  (檀香山), vì Mî-koet Hawaii chui-thai ke sàng-sṳ ki Sú-fú. Chhai Hawaii-ngî chûng, Honolulu yi chṳ́  phîn-pì chṳ̂ vân fe̍t phîn-pì chṳ̂-thi. Yîn-vì chó-khì pún-thi sṳ̀n-sán  thân-hiông-muk, chhiâ thai-liòng yun-to Chûng-koet, pûn Fà-ngìn chhṳ̂n-vì Thân-hiông-sân. Sàng-sṳ vi-yî Oahu-tó tûng-nàm-fông yèn-ngan, yû yit-ke khî-vet chhṳ̂n kiàu chok Honolulu-khî. Kîn-kí Mî-koet Ngìn-khiéu Thiàu-chhà-khiu̍k chhai 2010-ngièn ke thúng-kie sú-kí, Honolulu ngìn-khiéu Chúng-sú vì 390,738 ngìn; yì Honolulu khiùn chet yû 900,000 ngìn. Chhai Ha-vî-yî, thi-fông chṳn-fú ke Kón-hot fam-vì kiùn chṳ khiùn ke tén-kip, yì Honolulu-khiùn chet pâu-hàm liáu Êu-fù-tó sông só-yû fam-vì (yok 600 phìn-fông Yîn-lî).




#Article 308: Jimmy Carter (207 words)


James Earl Carter, Jr, ), he Mî-koet ke thi 39-ngim  Chúng-thúng. Kì chó-ngièn yit-chhṳ̍t chhai kiûn-chhui chûng fu̍k-yi̍t, chên-ngim Gruzia Chû-chhòng. 1976-ngièn thoi-péu  Mìn-chú-tóng tông-sién Chúng-thúng, chhai-ngim khì-kiên, Carter chhóng-kien liáu lióng-ke sîn ke nui-kok phu-mùn, nèn-ngièn phu lâu kau-yuk-phu. ngoi-kâu fông-mien, Carter chit-khi̍t thiàu-thìn Yî-set-lie̍t lâu Âi-khi̍p chṳ̂-kiên ke chan-châng, Mî-koet lâu khiung-sán chú-ngi koet-kâ ke kôan-he tet-to-liáu chṳ̂n-hó ke kói-san, pin lâu Chûng-fà Ngìn-mìn Khiung-fò-koet chang-sṳt kien-li̍p ngoi-kâu kôan-hì. Carter kiên khì-thâ koet-kâ ngoi-kâu sṳ̀ chu chhùng ngìn-khièn pó-chong, chên sṳ̂-ap tông-sṳ̀ yù kiûn-sṳ khiòng-ngìn Phok Chang-hi chṳp-chṳn ke Hòn-koet chṳn-fú kói-san ngìn-khièn. Ngim-nui mien-tui chhṳ̀-sa sin ke “ chhe-chong ”, kô thûng phong, kô-sṳt ngia̍p-sut lâu kîn-chi fòn-man sṳ̀n-chhòng ke chû-ha̍p, kì vì-liáu chú-chṳ́ thûng-fo phong-chong, chên chiông li-sit chen-kâ to chui-kô 20%, yín-hí liáu phu-fûn mìn-chung ke fán-tui. 1979-ngièn kì chhiâm-shù yì-kâu Panama Yun-hò chú-khièn yì ngi, thùng-ngièn Sû-lièn  chin-pîn Afghanistan, Carter hâ-lin tui Sû-lièn chhái-chhí liòng-sṳ̍t kim-yun, tí chṳ 1980-ngièn Mo̍k-sṳ̂-khô Ha-kui O-yun-fi, pin chha̍t-siau sûng-fông só chhiâm-shù ke han-chṳ chan-lio̍k vú-hi thiàu-yok. 1980-ngièn, Iran Khomeini chṳn-khièn póng-ka  ngìn-chṳt, Khà-thi̍t phai “ làm-kông thu̍t-kit-chhui” kiu-yên than sṳt-phai, yîn-chhṳ́ kì thùng-ngièn chhai kin-sién lièn-ngim sṳ̀ sû pûn liáu Ronald Reagan, ngìn-chṳt ngùi-kî kîn 444-thiên heu chhṳ̍t-chṳ kì khé ngim tông thiên chhòi kié-kiet.




#Article 309: Panama Yun-hò (215 words)


 Pâ-nâ-mâ Yun-hò  (Yîn-ngî: ; Sî-pân-ngà-ngî: ) vi-yî Chûng Mî-chû ke Pâ-nâ-mâ, vàng-chhôn Pâ-nâ-mâ thi-hia̍p, chúng chhòng 82 kûng-lî, thai-chṳ chhṳ̀n sî-pet - tûng-nàm chéu hiong, khôn ke thi-fông tha̍t 304 mí, chui-tsak ke thi-fông ya-yû 152 mí. Kâi Yun-hò lièn-chiap Thai-phìn-yòng lâu Thai-sî-yòng, he chhùng-yeu ke hòng-yun yeu tho. 
Chhai Thai-phìn-yòng yit chet yû lióng-chho sòn kap, chhai Thai-sî-yòng yit chet yû yit-chho sòn kap. Chhai Thai-sî-yòng yit chet ke sòn kap yû sâm chhèn, kô-tha̍t 21 mí, mî san yû 745 thûn chhùng, than phìn fên siông-tông hó, chṳ́ yeu 30chhiên ngákûng sut ke thien kî chit khó khi thûng khôi ha̍p. Sòn sṳt chhòng 305 mí, khôn 33.5 mí, sòn chak chhai sòn kap chûng pûn thì sṳ̂n 26 mí, chin-ngi̍p ngìn-kûng chuk pa làn chiet Chhà-kak-lî hò hìn-sṳ̀n ke  Khat-tun-fù, thûng-ko Yun-hò chai kîn-ko yit-chho tân chhèn sòn kap kong to hói-pha̍t 16.5 mí, chin-ngi̍p mí là fut lo̍k fù, chai kîn-ko yit-chho sûng chhèn sòn kap kong to hói phìn-mien kô-thu chin-ngi̍p Thai-phìn-yòng. Mî chho sòn kap tû-he sṳ̀n tui ke, só-yî cho-tet sûng hàng, sòn chak chhai sòn kap chûng yù Kwuí-tho khiên yín kî khiên yín hàng-thûng. Thai-sî-yòng hói mien pí Thai-phìn-yòng hói mien kô 24 lî mí. Khat-tun-fù chûng yû kí ke séu-tó, he yâ-sâng thûng-vu̍t pó-fu khî.




#Article 310: Mî-koet Chúng-thúng (105 words)


 Mî-li-kiên Ha̍p-chung-koet Chúng-thúng  (, suk-siá vì ; chûng-vùn kién-chhṳ̂n  Mî-koet Chúng-thúng ) he Mî-koet ke Koet-kâ Ngièn-sú, Chṳn-fú Sú-nó lâu Sâm-kiûn Thúng-soi, kîn-kí 1787-ngièn thûng-ko ke Mî-koet Hièn-fap yì sat-li̍p, hàng sṳ́ Hièn-fap fù yi ke hàng-chṳn-khièn, sú ngim Chúng-thúng George Washington yî 1789-ngièn 4-ngie̍t 30-ngit chhiu chṳt, chṳ̂-heu chṳ 1933 ke li̍t ngim Chúng-thúng kiûn vì 3-ngie̍t 4-ngit chhiu chṳt, yì khì heu chet yî 1-ngie̍t 20-ngit chhiu chṳt. Mî kài ngim khì 4-ngièn, lièn sién lièn-ngim put tet tô yî 2 chhṳ, ya put-nèn tâm-ngim Chúng-thúng fe̍t chṳp hàng Chúng-thúng chṳt chit chhêu-ko 2-ngièn heu chai pûn sién-vì Chúng-thúng tô yî 1 chhṳ.




#Article 311: Accenture (136 words)


 Âi-sêm-chet  (Accenture, ) he yit-ke Kón-lî tsṳ-sûn, sin-sit kî-su̍t lâu ngia̍p-vu liù-chhàng ngoi-pâu ke khiam-koet Kûng-sṳ̂. 2013-ngièn âi sêm chet chhai 56 ke koet-kâ, 200 tô-ke sàng-sṳ yû chhêu-ko 28 van 1 chhiên miàng yèn kûng, yàng-ngia̍p-ngiak yok 286 yi Mî-ngièn , he sṳ-kie sông chui-thai ke kón-lî tsṳ-sûn Kûng-sṳ̂  lâu 《 chhòi-fu》sṳ-kie 500 khiòng Kûng-sṳ̂ chṳ̂-yit (2009-ngièn phài-miàng thi 348 vi) . âi sêm chet thûng-ko khî-ngia̍p chhet-lio̍k, ngia̍p-vu liù chhàng, sin-sit kî-su̍t lâu ngìn-yèn chû-chṳt ke kín-me̍t kiet-ha̍p, pông-chhu hak-fu sṳ̍t-hien khí-yû chhṳ̂m-yén yi-ngi ke pien-kiet, thì-kô hak-fu ke chit háu súi-phìn, pin yî chhut chung ke liâng-thô nèn-li̍t, sṳ̀n-kûng kiet sîm, Chôn-ngia̍p fu̍k-vu lâu chṳt-liòng sṳ̀n-nok chhai hak-fu chûng hióng yû sṳ̀n yî, khì hak-fu pâu-koat 《 chhòi-fu》sṳ-kie 500 khiòng chûng chhêu-ko si-fûn-chṳ̂-sâm ke khiam-koet Kûng-sṳ̂ , kok-koet chṳn-fú kî-kèu yî-khi̍p kiûn chhui.




#Article 312: Adidas (109 words)


 Â-thit-tha̍t-sṳ̂  (Yîn-ngî: Adidas) he yit-kiên Tet-koet yun-thûng yung phín chṳ-chho sông, he Adidas AG ke sṳ̀n-yèn Kûng-sṳ̂. Oi thit tha̍t yî khì chhóng phan ngìn  (Adolf Adi Dassler) miang-miàng, chhai 1920-ngièn yî chiap-khiûn néu lùn páu ke het tshṳ̀ kîn o là het khôi-sṳ́ sâng-sán hài lui sán-phín. 1949-ngièn 8-ngie̍t 18-ngit yî adidas AG miàng-sṳ tên ki. Â-thit-tha̍t-sṳ̂  ke fu̍k chông khi̍p yun-thûng hài sat-kie thûng-sòng tû khó-kien-to 3 thiàu phìn-hàng kiên thiàu, chhai khì phiêu-tsì sông yi̍t khó-kien, 3 thiàu kiên thiàu he Â-thit-tha̍t-sṳ̂  ke thi̍t-set. Â-thit-tha̍t-sṳ̂  ngièn-pún yù lióng hiûng-thi khiung-thùng khôi-sat, chhai fûn tho Yòng 鑣 heu, â tho fû ke kô-kô  khôi-sat yun-thûng phín-phài PUMA.




#Article 313: Chevron Yû-han Kûng-sṳ̂ (111 words)


Chevron Yû-han Kûng-sṳ̂ (Yîn-vùn: Chevron Corporation, ) he sṳ-kie chui-thai ke chhiòn-khiù nèn-ngièn Kûng-sṳ̂ chṳ̂-yit, Chúng-phu vi-yî Mî-koetKâ-chû sṳn là mùng sṳ (San Ramon) pin chhai chhiòn-khiù chhêu-ko 180 ke koet-kâ yû ngia̍p-vu. Khì ngia̍p-vu fam-vì sem théu sa̍k yù khi̍p thiên-yèn hì kûng-ngia̍p ke kok-ke fông-mien: thâm-chhet, sâng-sán, thì lien, yàng siau, yun-sû, sa̍k fa, fat thien tén. Siet fu̍t liùng ngièn miàng  kâ li fuk nì â phiêu-chún sa̍k yù  (Standard Oil of California, kién-chhṳ̂n Socal), he 1911-ngièn phiêu-chún sa̍k yù yù yî fán thok là sṳ̂ on fûn-lie̍t ke kiet-kó. Siet fu̍t liùng chên he 20 Sṳ-ki chhû-khì thúng-chhṳ sṳ-kie sa̍k yù kûng-ngia̍p ke 「 chhit chí-moi」 chṳ̂-yit. 




#Article 314: Birmingham (144 words)


 Birmingham  () he Yîn-koet Yîn-kak-làn West Midlands khî-vet West Midlands khiùn ke Thai-hîn kûng-ngia̍p sàng-sṳ, kí 2013-ngièn thúng-kie sú-sṳ, kâi sàng ngìn-khiéu yû 1,092,330 ngìn, he Yîn-koet chhù Lùn-tûn ngoi  chui-thai ke sàng-sṳ. Khì só-chhai ke West Midlands chû ha̍p tû-sṳ chhai 2011-ngièn yû 2,440,986 ngìn, he Yîn-koet thi-sâm-thai kien sṳ̀n khî , khì Tû-fi-khî chhai 2012-ngièn yû 3,701,107 ngìn, he Yîn-koet thi-ngi thai Tû-fi-khî. 

chhai chûng Sṳ-ki ke sṳ̀-hèu Birmingham chṳ́-he yit-ke chûng hîn ke si̍p chṳ́n, 18 Sṳ-ki sṳ̀n-vì Yîn-koet chûng-phu thi-khî khí mùng yun-thûng ke Fat-ngièn-thi, kâ-sông sùi-heu ke kûng-ngia̍p kiet miang, Birmingham ke Koet-chi thi-vi thai vì thì-kô . Hien-chhai Birmingham chú-yeu yî fu̍k-vu-ngia̍p vì-chú , he Beta kip chhiòn-khiù sàng-sṳ. Khì tû-fi kîn-chi thí chhai Yîn-koet ya kiùn chhṳ́ yî Lùn-tûn , kâ-sông chhṳ́ thi yû liuk só Thai-ho̍k, Birmingham sṳ̀n-vì-liáu Lùn-tûn yî-ngoi chui-thai ke kô-tén kau-yuk chûng-sîm .




#Article 315: Dell (132 words)


 Dell Kú-fun Yû-han Kûng-sṳ̂  () he Chúng-phu vi-yî Mî-koet Tet-khiet-sat-sṳ̂-chû Lóng-tet-lò-khiet chṳ̂ ngièn-fat, fan tshiû khi̍p thì-kiûng thien-nó khi̍p siông-kôan sán-phín khi̍p fu̍k-vu ke khî-ngia̍p, yù Michael Dell yî 1984-ngièn chhóng-li̍p. Chhóng-li̍p chṳ̂ chhû Kûng-sṳ̂ ke miàng-chhṳ̂n he PC's Limited, 1987-ngièn kói vì hien-chhai ke miàng-sṳ. Dell yî sâng-sán, sat-kie, siau-tshiû kâ yung yî-khi̍p phan kûng sṳt thien-nó yì vùn-miàng, put-ko kì thùng-sṳ̀ ya sia̍p chiuk kô tôn thien-nó sṳ-chhòng, sâng-sán lâu siau-tshiû fu̍k-vu hi, sú-kí tú chhùn sat phi fe̍t mióng-lok sat phi tén. Dell ke khì-thâ sán-phín hàn pâu-koat liáu ngiôn khien, tá yin kî khi̍p chṳ nèn Sú-kî tén thien-nó chû-piên sán-phín. Tông Kûng-sṳ̂ tak-chhiam fat-chán to khì-thâ fî thien-nó liâng-vet heu, Kûng-sṳ̂ ke kú tûng têu chhai 2003-ngièn kú tûng thai-fi sông phî-chún Kûng-sṳ̂ kiên-miàng vì Dell Kûng-sṳ̂.




#Article 316: Fuk-kien liau-lî (111 words)


Fuk-kien liau-lî ya-he hêm-cho Mên chhoi, he yit-chúng liau-lî chhṳ Chûng-koet Fuk-kien-sén lòi ke. On-cheu thi-lî, Fuk-kien liau-lî yû sâm-chúng ke fûn-phe̍t, chhiu-he Fuk-chiu chhoi, Sî-phu Fuk-kien chhoi lâu Nàm Fuk-kien chhoi.

Fuk-chiu chhoi he Fuk-chiu-sṳ lòi ke, thi̍t-set yu-sôn yu-thiàm. Sî-phu Fuk-kien chhoi yû hàm-mi lâu yung lat ke hiông-liau. Nam Fuk-kien ke chhoi kha-tô yung lat lâu thiàm mi. Hói-ngoi Fuk-kien ngìn kie-seu Fuk-kien liau-lî pûn chhiòn sṳ-kie, tî Tûng-nàm-â lâu Mî-koet voi khon-tó Fuk-kien chhôn-thâng. Fuk-kien liau-lî sṳ́-yung kha-tô hói-siên. Fuk-kien ngìn ya hí-fôn sṳ̍t thong. Yit-chúng chhoi hêm-cho Fu̍t-thiau-chhiòng, tî-poi yû piong chúng-chúng ke chhòi-liau, yû ngiuk yû hói-siên. Thòi-vân liau-lî lâu Nàm Fuk-kien liau-lî kha kiûng-yông.




#Article 317: Jawa chhu̍k (109 words)


Jawa chhu̍k ya-he hêm-cho Jawa ngìn he Yin-nì mìn-chhu̍k chṳ̂-yit.

Jawa chhu̍k chúng ngìn-khiéu yok 100,000,000 (2011 ngièn) pien-cho Yin-nì chui-tô ke mìn-chhu̍k.

Thai-phu-fun Jawa chhu̍k he̍t tî Chûng-phu Jawa lâu Tûng-phu Jawa. Phe̍t-ke Yin-nì tó ya yû Jawa chhu̍k.

Hói-ngoi Jawa ngìn ya án-tô he̍t tî Mâ-lòi-sî-â, Sîn-kâ-po, Suriname, Nàm-fî, Hò-làn tén-tén.

Jawa chhu̍k ke ngî-ngièn hêm-cho Basa Jawa (Jawa-ngî).  Sûi-yèn Jawa ngî yû kí-chak khiông, than-he kì-teu hàn-he fu-siông mìn-pha̍k.

Thai-phu-fun Jawa ngìn ke chûng-kau he Yî-sṳ̂-làn-kau, yû kha-seú he sin Kî-tuk-kau lâu Yin-thu-kau. Seú-su ngìn siông-sin pún-thi chûng-kau hêm-cho Kejawen. 

Jawa vùn-fâ yí-kîn yû 1,000 ngièn ke li̍t-sṳ́, yû án-tô sû-to Yin-thu-kau lâu Fu̍t-kau ke yáng-siong.




#Article 318: Súi-sùn-fàn (111 words)


Súi-sùn-fàn (水循環 水循环) he chṳ́ súi yù thi-khiù m̀-thùng ke thi-fông théu-ko khi̍p-sû Ngit-thèu yî-lòi ke nèn-liòng chón-pien chhùn chhai ke mù-sṳt to thi-khiù chûng nang yit-têu thi-fông, li-yì: thi ke súi-fun pûn Ngit-thèu chin-fat sṳ̀n-vì khûng-hì chûng ke súi-chin-hì. Yì súi chhai thi-khiù  ke chhùn-chhai mù-sṳt pâu-koat yû ku-thai, yi̍t-thai lâu hì-thai. yì thi-khiù chûng ke súi tô-sú chhùn-chhai yî thai-hì-chhèn chûng , thi-mien , thi-tái , fù-phok , hò-liù khi̍p hói-yòng chûng.  Súi fi théu-ko yit-têu vu̍t-lî  chok-yung , li-yì: chin-fat, kong-súi , sem-théu, péu-mien ke liù-thûng lâu péu-tái hâ-liù-thûng tén , yù yit-ke thi-fông yì thûng chṳ nang yit-ke thi-fông . yì súi  yù hò-chhôn  liù-thûng chṳ hói-yòng.




#Article 319: Yucatán Pan-tó (102 words)


 Yucatán Pan-tó (Yucatán Peninsula), vi yî Chûng Mî-chû pet-phu, Me̍t-sî-kô tûng-nàm-phu ke Pan-tó, Me̍t-sî-kô-vân lâu Caribe-hói chṳ̂-kiên, chiông Caribe-hói chhiùng Me̍t-sî-kô-vân chûng fûn-lì chhut. Tûng kho Caribe-hói, sî-lìm Me̍t-sî-kô-vân, Campeche-vân, tûng-pet kak Yucatán Hói-hia̍p lâu Cuba siông-mong, mien-chit tha̍t 19.76 van phìn-fông kûng-lî. Pan-tó thai-phu-fûn su̍k-yî Me̍t-sî-kô ke Campeche Chû, Quintana Roo Chû lâu Yucatán hû, chûng-nàm-phu lâu Tûng-nàm phu-fûn su̍k Guatemala Petén Sén lâu Belize. Yucatán Pan-tó thai-thí-sông lâu Maya Vùn-mìn ke yáng-hióng fam-vì yit-chṳ. Kîm-ha, Maya-ngìn yî-khi̍p tai yû phu-fûn Maya hiet-thúng ke fun-hiet-yì yìn-yèn cham-kí kâi Pan-tó ke hàn thai yit phu-fûn ngìn-khiéu, pin-chhiâ Maya-ngî yìn-yèn pûn kóng-fàm sṳ́-yung.




#Article 320: Sî-yòng-khî (151 words)


Sî-yòng-khî, ya hêm cho koet-chi siong-khî, he yit-chúng khî-lui yù-hi, chhai hien-hâ koet-chi tú yù-liau ke ngìn tông-tô.

Sî-yòng-khî yù lióng-chiak ngìn hàng, yit-chiak ngìn kià pha̍k ke chṳ́, yit-chiak ngìn kià vû ke, khì-chûng kià pha̍k ke kôi-tông siên hàng. Mî yit fông ke khî dî-tú tû yû 1 lia̍p koet-vòng, 1 lia̍p vòng-heu, 2 lia̍p kau-sṳ (ya hêm cho siong), 2 lia̍p khì-sṳ (ya hêm cho mâ), 2 lia̍p sàng-páu (ya hêm cho kî) lâu 8 lia̍p pîn. Hi tá koet-vòng hêm cho chiông-kiûn, Na-he koet-vòng pûn ngìn chiông-kiûn yî-heu mò-fap-thu thò-miang chhiu hêm cho chiông-sat, pûn ngìn chiông-sat ke ke-chiak fông chhiu sû lê. Na-he mî yit-chiak ngìn tû mò-fap-thu chiông tui-fông ke koet-vòng chṳ̀ tet, chhiu hêm cho fò-khî.

Sî-yòng-khî ke khî-phàn he yit chû 8*8 ke fông-kak, mî yit-chiak kak-é táng-hong tû thû yit-chúng vû fe̍t-chá pha̍k ke ngân-set, thùng kak-piak ke kak-é khî-phe̍t khôi lòi.




#Article 321: Den Haag (108 words)


 Den Haag he Hò-làn thi-sâm thai sàng-sṳ, chhai Amsterdam lâu Rotterdam chṳ̂ heu, ngìn-khiéu 510,909-ngìn (2009-ngièn 5-ngie̍t 31-ngit), Thai Den Haag Thi-khî ngìn-khiéu yok 1,054,793-ngìn, mien-chit yok 100 phìn-fông kûng-lî. Den Haag vi-chhai Sî Hò-làn ke Nàm Hò-làn-sén, thùng-sṳ̀ ya-he kâi sén Sén-fi. Kòn-tiâu fui he Den Haag ke sṳ-fui. 

Yîn Hò-làn ke Hièn-fap kûi-thin sú-tû he Amsterdam, só-yî Den Haag pin m̀-he Hò-làn ke sú-tû, than kì he tûng-ông chṳn-fú só-chhai-thi, Willem-Alexander ya kî-chhu chhai Den Haag. Só-yû ke tûng-ông chṳn-fú kî-kôan lâu ngoi-koet sṳ́-kón kí-fû tû vi-yî Den Haag, nang-ngoi chui-kô fap-yen lâu hí-tô chû-chṳt ya tû-chhai chhṳ́ phan-kûng, li yì Hò-làn sàng-sṳ chhṳ-chhṳ hia̍p-fi VNG. 




#Article 322: Yû Sṳ̀n chṳ̂ Sa̍t-ma ke Nàm-e-ngìn (171 words)


Yû Sṳ̀n chṳ̂ Sa̍t-ma ke Nàm-e-ngìn () he 2016-ngièn 7-ngie̍t 8-ngit chṳ 9-ngie̍t 9-ngit yî Ngit-pún TBS Thien-sṳ-thòi Kîm 22 sṳ̀-thon (22:00 - 22:54, JST) pô-chhut ke thien-sṳ lièn-sa-khia̍k, chúng-khiung 10 si̍p, yù Mukai Osamu chú-yên, chhṳ́ khia̍k vì thô-yên Thî Hen-ngièn sâng-chhṳ̂n kèu-sṳ̂ 20-ngièn ke chok-phín, liá khia̍k vì thô-yên Tsutsumi Yukihiko sâng-mìn kèu-sṳ̂ liáu 20-ngièn ke chok-phín.

Thien-sṳ-khia̍k chui-chûng-fì pô-chhut heu , chit-sṳ̀ tui-ngoi siên-pu kói-phiên thien-yáng-pán ke sêu-sit. Yîn-châng chang-sṳt phién-miàng RANMARU Yû Sṳ̀n chṳ̂ Sa̍t-ma ke Nàm-e-ngìn Sú-siên he Chhìm-cháu Siâm-phu̍k yî Yòng-chiú-chhòng Heu-sâng Ló-kûng Sṳ̀n-pi Ko-sṳ̂n Sṳ-khien ke Yîm-yáng hâ ke Texas-nàm Lâu Bohemia-fûng Thèu-kâ-ngiòng, Chiap-tén Oi Thiàu-chhà Mî-ngìn Chhûn-yî chṳ̂ Mì tú Lûng-chûng-tiâu Ló-fu-ngìn Kiûn-thòn Lâu Sâm-chak Hièn-chá-chhûn ke Chṳ́-chu, yù Thûi-lî-khia̍k mì lâu Kiûng-chhe̍t Hièn-chhṳ mì lâu Sṳ̀n chṳ̂ Sa̍t Chin-hàng Yit-chhòng Chṳ̂n-siông Mò-mìn ke Thai-mo-hiám! Chhièn lio̍k... Làn-yên Mien-lìm ko Lióng-pái Ko-sṳ̂n Vî-hia̍p. Kúi-tên vòng-chhièn-lu-phiên(RANMARU 神の舌を持つ男 酒蔵若旦那怪死事件の影に潛むテキサス男とボヘミアン女將、そして美人村醫者を追い詰める謎のかごめかごめ老婆軍団と三賢者の村の呪いに2サスマニアwithミヤケンとゴッドタン、ベロンチョアドベンチャー! 略して…蘭丸は二度死ぬ。鬼燈デスロード編) ko yî chhòng-chhòng, yî-chhṳ́ yî lio̍k-chhṳ̂n RANMARU Yû Sṳ̀n chṳ̂ Sa̍t-ma ke Nàm-e-ngìn chok-vì tui-ngoi fat-péu sṳ̀ ke phién-miàng, on-son yî thùng-ngièn 12-ngie̍t 3-ngit sông-yàng.




#Article 323: Mà-chui Fûng-phau (179 words)


Mà-chui Fûng-phau () , 2015-ngièn Thòi-vân thien-sṳ-khia̍k. yù Vòng khien-vì, N̂g khóng-yìn, Hí Vì-nên, Vòng chhung-khun chú-yên. yî Kûng-sṳ HD-thòi 2015-ngièn 4-ngie̍t 1-ngit pô-chhut lâu kûng-sṳ 2015-ngièn 4-ngie̍t 25-ngit pô-chhut. Yù phiên-khia̍k Vòng Kien-mèn ke ngièn-chhóng ku-sṳ Ok-fó Tûi-sip kói-phiên.

Si-shu̍t mà-chui-khô yî-sṳ̂ Siau Chṳn-hiun, chhai yit-pái yù yen-chhòng Chhṳ̀n Hién-yùng chú-chhṳ̀ ke sṳ-fam tô chûng chṳp-hàng mà-chui, kiet-kó phiang-fam pìn-fat hàn-kien ke ok-sin kô-ngie̍t, sûi-yèn khi̍p-sṳ̀ thèu-yo̍k yìn chhióng-kiu mò-háu. Sú-su̍t heu kiám-thó chṳ́-chhut yû chhòng-khì sṳt-mìn ke Siau Chṳn-hiun, phiang-yen lin kì thìn-chṳt chiap-su thiàu-chhà. Chhú-lî sú-su̍t lî-phòi ke pó-hiám-yèn Ya̍p Kien-tet fat-hien hak-fu sí-yîn m̀ tân-sùn, yî-he lâu Siau liè- sú am fóng, oi chiu-chhut mà-chui yi-ngoi ke chṳ̂n-hiûng. Yîn-vì liá chhòng sú-su̍t, Siau Chṳn-hiun lâu koet-chûng thùng-ho̍k Sùng Chàu-yìn chhùng-fùng, sióng-hí liáu Siau Chṳn-hiun séu-ngièn sṳ̀-khì ke chhóng-sông, m̀-tet m̀ khiù chhu sîm-lî chhṳ liàu, chîn-sṳ̀n-khô yî-sâng Yòng Vì-yî théu-ko chhûi-mìn pông-chhu Siau Chṳn-hiun chang-sṳ siâm-yi-sṳt lî yit-chhṳ̍t thò-phit ke yîm-yáng. Mien-tui phiang-yen thí-chṳ lâu chhṳ-sṳ̂n sông-thung ke sûng-chhùng mà-pì, kì oi sién-chet fun-li̍t pó-chhṳ̀ liòng-tî ke chhîn-siáng? Fe̍t-he m̀ ki-tet phiang-thung, khiung-hâ si̍p-thí mà-chui? 




#Article 324: Nairobi (261 words)


Nairobi (Yîn-ngî: Nairobi) he Tûng-Fî koet-kâ Kenya ke sú-tû, ya sṳ fî-chû ke thai sàng-sṳ chṳ̂-yit, ngìn-khiéu yok-yû 300 van. Nai-lo̍k-pí ke miang-miàng he yù tông-thi Mâ-soi-chhu̍k ke fa Enkare Nyirobi (pên súi) yì lòi ke. 
Nairobi vi-yî chhak-tho fu-khiûn. Than yù yî vi chhai hói-pha̍t 1660 mí ke kô-ngièn chṳ̂ sông, só-yî hì-hèu lâu khwuk ngie̍t Fî-chû ke yin siong thai siông 逕 thìn. Kî-mìn thai tô sot Yîn-vùn lâu Swahili-ngî (Fî-chû tûng-phu ke thoi-péu sin ngî-ngièn). 

Nairobi sṳ̀n-li̍p yî 1899-ngièn, yit khôi-sṳ́ he Uganda thiet-lu ke pú pûn chhàm, fu-chit Kenya nàm-fông sàng-sṳ mùng pâ sat fò Uganda chṳ̂-kiên ke pú pûn. 1900-ngièn thoi sṳ̀ chhai thu̍t yèn pau-fat ke vun yi̍t chṳ̂-heu khôi-sṳ́ chhùng kien, tông-sṳ̀ Yîn-su̍k Tûng-Fî chhṳ̍t-mìn-thi khôi-sṳ́ hîn kien, Nairobi chhiu pien-sṳ̀n liáu chhṳ̍t-mìn chá ke chhùng chṳ́n, 1907-ngièn Yîn-su̍k Tûng-Fî chhṳ̍t-mìn-thi chiông Nairobi sat vì sú-tû. 1963-ngièn chhai Kenya thu̍k-li̍p heu, ki-sa chiông liá-vi tông sṳ̀n sú-tû. 

Nairobi hien kien yû Nairobi Koet-chi kî-chhòng. Ko-hi 1930-ngièn thoi fò 1940-ngièn thoi, Yîn-koet-ngìn lòi Kenya tû-he sṳ́-yung yî sṳ̂ lòi ngì kî-chhòng (Eastleigh Airport), chhṳ́ kî-chhòng chên he Yîn-koet nàm ôn phú tûn to hó mong kok ke chhùng-yeu chón kî tiám. Yì-chhiâ chhai fò kî sû muk (Kenya sî-phu kóng-khiéu) kiên chên khôi ko fî thiáng ke kâu-thûng-lu-sien. 

Nairobi ke thi̍t-set chhai yî kì ke chhṳ-yèn sâng-thai pó-fu khî － Nairobi koet-kâ kûng-yèn. 

Lièn-ha̍p-koet ngìn kî shù (UNHABITAT) lâu fàn-kin shù (UNEP) ke Chúng-phu kai sat chhai-nui lò pit. Koet-chi mìn hòng chû-chṳt (ICAO) ke Fî-chû tûng-phu, nàm-phu phan sṳ chhú sat yî chhṳ́ sṳ.




#Article 325: Thûng-va̍k (121 words)


Thûng-va̍k he chṳ́ yù hí-tô yáng-kak chhin-chṳ́ ke va̍k-mien, yî yit-thin ke suk thu (yì mî miáu 16-chông) lièn-sa pô-piong sṳ̀, mu̍k-chû yîn sṳ-kok chhiam-liù sán-sâng chho-kok, yì fa-tó va̍k-mien fa̍t-thûng ke chok-phín. Vi-chho̍k tet-tó fa̍t-thûng ke va̍k-mien, mî chak va̍k-mien chṳ̂-kiên tû-fi yû se-mì ke kói-pien. Yì va̍k-mien ke chṳ-chok fông-sṳt, chui sòng-kien ke he sú-fùi chhai chṳ́ fe̍t Celluloid phién sông, khì-thâ ke fông-sṳt hàn pâu-hàm liáu yun-yung yâu-âng-nài, mù-hîn, chṳ́-ngiéu, sâ-va̍k tén. yù yî thien-nó khô-kî ke chin phu, liá-ha ya yû hí-tô li-yung thien-nó thûng-va̍k ngiôn-thí, chhṳ̍t-chiap chhai thien-nó sông chṳ-chok chhut-lòi ke thûng-va̍k, fe̍t-chá he chhai thûng-va̍k chṳ-chok ko-chhàng thu sṳ́-yung thien-nó chin-hàng kâ-kûng ke fông-sṳt, liá-têu tû yí-kîn thai-liòng yun-yung chhai sông-ngia̍p thûng-va̍k ke chṳ-chok.




#Article 326: Am-sat Kau-sṳt (138 words)


Am-sat Kau-sṳt() he tui Matsui Yūsei só chok ke yit-phu káu-yèn màn-va̍k. Chhai Chû-khan Séu-ngièn Jump(Si̍p-yîn-sa) 2012-ngièn 31 ho khôi-sṳ́ lièn-chai. Chhai Thòi-vân, tui Tûng-li̍p Chhut-pán sa ke Pó-tó Séu-ngièn 2012-ngièn 46 ho khôi-sṳ́ lièn-chai, chhai Hiông-kóng, tui Thiên-hâ chhut-pán thoi-lî fat-hàng.

Ho-chhṳ̂n sṳ́ sông chhin hiûng-ok ke chhêu-sâng-vu̍t “Koro-sensei” chang ngie̍t-khiù cha-thet lí chhit-sṳ̀n, lâu yòng-ngièn mìn-ngièn oi cha-thet thi-khiù, khat-yî put-mìn-muk ke chang tâm-ngim Kunugigaoka Chûng-ho̍k-ngièn E-pân ke kau-sṳ̂. 
Kok-koet sú-nó chiông am-sat chhùng-ngim fûn Kunugigaoka Chûng-ho̍k-ngièn E-pân, vì kì-tén phi-sung thi̍t-chṳ vú-hi, hî-mong ho̍k sâng-è nèn chhai yit-ngièn chṳ̂-nui sêu-me̍t Koro-sensei, po-chhiû he yit pak yi-ngit-ngièn. 
Tui thi-ngi ho̍k-khì khôi-sṳ́, koet-kâ kiet-thin fûn am-sat sṳ̀n-kûng-chá thu̍k-chho̍k yit-pak-yi ngit-ngièn po-chhiû, hia̍p-li̍t thòn-thí khiung-hióng sâm-pak yi ngit-ngièn po-chhiû. 
Chhiòn-pân thùng-ho̍k oi chhin phan-fap chhù-sí siên-sâng, ku-sṳ chhiu vì-tîn chho̍k án-ngióng fî ngit-sòng ke káu-yèn sâng-fa̍t chang chán-khôi. 




#Article 327: Ǹg Sṳ̀n-chṳ (249 words)


Ǹg Sṳ̀n-chṳ （Hon-sṳ： 吳盛智）, 1944-1983 , he Thòi-vân Hak-kâ-ngìn kô-sú, yîm-ngo̍k-kâ, kô-khiuk chok-kâ.

Ǹg Sṳ̀n-chṳ he chhai Mèu-li̍t-yen Thai-fù-hiông 1944 ngièn 11 ngie̍t 12 ngit chhut-se.

Chhṳ-se-ngìn ke-sṳ̀ yí-kîn chung-yi yîm-ngo̍k. Seú-ho̍k-káu pi̍t-ngia̍p yî-heu yí-kîn hiáu-tet thàn kit-ta. Hàn-màng pi̍t-ngia̍p kô-chûng-ho̍k, Ǹg Sṳ̀n-chṳ lâu Â-pâ kiet-thin hi sân-tú cho theù-lu. Ngi̍p Thòi-vân Pîn-yi̍t chṳ-thu （臺灣兵役制度） yû tâm-ngim ngi-kûng-chhui （藝工隊）. Yî-heu kì chhai Thòi-pet Lù-chû-khî lòi chhâm-kâ Kiú-sâm-không-lo̍k-chhui （九三康樂隊）.

Tui Thòi-pet Ǹg Sṳ̀n-chṳ hi Thòi-nàm lâu sâm-ke hó-phèn-yû lòi kien-li̍p yîm-ngo̍k-chhui hêm-cho Yòng-kông Ha̍p-chhong-thòn (陽光合唱團). Ǹg Sṳ̀n-chṳ tâm-ngim kô-sú lâu thàn. Si-ke ngìn yîn-vi chhong Sî-yòng Yîn-vùn Liù-hàng kô-khiuk chhiòn Thòi-vân án yû-miàng.  Yû-ngìn kóng yîn-vi chhai 60 sṳ̀-thoi, yû liá-teû ngìn pûn Thòi-vân heu-sâng-ngìn thâng-to Sî-yòng kô-khiuk, ke sṳ̀-thoi chhiu hêm-cho Ngit-kông sṳ̀-thoi （日光時代）. Liá-teû ngìn m̀-tân-chhiang chhai kûng-khiung vi-só lòi peú-yên ya hien-chhut chhai thien-sṳ-thòi ke chiet-muk. Sunshine Band ya hi to Sîn-kâ-phô peú-yên.

 
Ke-sṳ̀ Ǹg Sṳ̀n-chṳ chhai sâm-chak thien-sṳ-thòi cho liu̍k-yîm-ngo̍k-sṳ̂ （錄音樂師）.  Án-ngiòng kôn-chung m̀-voi-nàn thâng-to kì chhai vú-thòi sṳ́-yung Hak-kâ-fa lòi chhong-kô. 

Ǹg Sṳ̀n-chṳ chhong m̀-tân-chhiang chhong phû-thûng liù-hàng kô-khiuk, ya chhong Hak-kâ-tiau, Hak-kâ sân-kô lâu rock yîm-ngo̍k ke tiau-ha̍p. Ǹg Sṳ̀n-chṳ yû liá-chúng chhòi-nèn, tui Hak-kâ vùn-fâ yû kiêu-ngau. Só-yî, chhai 1981 ngièn voi piong-chhut yit-chak sṳ́-yung Hak-kâ-fa ke chhong-phién hêm-cho Mò-yèn （無緣）. Than-he Ǹg Sṳ̀n-chṳ chhai 1983 ngièn yîn-vi fo-chhâ ko-sṳ̂n. Yî-chhièn Thòi-vân-ngìn tân-chhiang thâng-to Koet-ngî lâu Ho̍k-ló-ngî ke liù-hàng kô-khiuk, Mò-yèn pûn ngìn-kâ thâng Hak-kâ-kô chiâng-chiâng ke yîm-ngo̍k. Thi̍t-phe̍t tùi Hak-kâ vi-lòi ke sṳ-thoi, Ǹg Sṳ̀n-chṳ yí-kîn pûn Hak-kâ yîm-ngo̍k-kâ án-thai ke yáng-hióng.




#Article 328: Sú-lî-sàng (317 words)


Sú-lî-sàng he chhai Okinawa-yen Naha-sṳ yit-chho sàng. Liá sàng yû Chûng-koet kien-chuk ke yáng-hióng. Chhiòn-phu khon-to fùng-fùng ke.

Sú-lî-sàng （首里城, Okinawa-ngî： Sui gusuku, Ngi̍t-ngî： Shurijō） he yit-chho Ryukyu Vòng-koet ke sàng chṳ̂-yit. Chhai 1945 ngièn Okinawa chan-chên tî-tú, chhiòn-phu ke sàng yîn-vi Thùng-mèn-koet chan-sṳ ke kûng-tá seû-thet. Chhai 1992 ngièn, sîn Sú-lî-sàng sû-chuk.

M̀-tî kí-sṳ̀ kì ke kien-li̍p, put-ko chhiùng Sanzan sṳ̀-thoi yí-kîn cho kiûng-thien.

Lâu Okinawa phe̍t-ke kiûng-thien, Sú-lî-sàng khó-nèn chhai Gusuku sṳ̀-thoi kien-chuk ke.

Okinawa thúng-yit yî-heu, Sho Hashi Vòng kien-li̍p Ryukyu Vòng-koet, kì khôi-sṳ́ sṳ́-yung Sú-lî-sàng cho kiûng-thien. Sú-lî pien-sṳ̀n Ryukyu ke sú-tû.

Chhiùng 15 sṳ-ki to 18 sṳ-ki, 450 ngièn Sú-lî-sàng pien-sṳ̀n Ryukyu vòng-koet ke sông-ngia̍p, vùn-fâ, kîn-chí, chṳn-chhṳ ke tûng-ông.

Sú-lî-sàng yû kí-pái pûn fó seû-thet. 

Thi-ngi sṳ-kie chan-chên yî-chhièn, kiûng-thien pûn Ngi̍t-pún chṳn-fú miàng-chhṳ̂n yit-chak koet-pó. Chan-chên ke sṳ̀-chiet, Ngi̍t-pún sṳ́-yung Sú-lî-sàng pien-cho kì-teu ke kiûn-sṳ yeu-sai, kiet-kó sâm-ngit mò-thìn kì-teu pûn Mî-koet kiûn-kî kûng-kit. 1945 ngièn 5 ngie̍t 27 ngit kiûng-thien yí-kîn me̍t-mòng. 

Chan-chên-heu, khiun Sú-lî-sàng ke thi-fông, to 1975 ngièn pien-cho Ryukyu Thai-ho̍k ke kien-chuk.

Shikina-en （識名園 ； Hak-ngî： Sṳt-miàng-yèn） he khiun Sú-lî-sàng ke yit-chhu thi̍t-phe̍t fâ-yèn, chhai 1799 ngièn cho-vàn.

Theù-pái, vòng hi pai-fóng Sonohyan utaki oi khiù phìn-ôn. 

Sonohyan utaki ke mien-chhièn yû yit-chak sa̍k-theù ke sàng-mùn. Liá sàng-mùn chhai 1519 lòi kien-chuk, kîm-ha he yit-chak Ngi̍t-pún ke koet-pó.

Theù-pái chhai Shikina fâ-yèn m̀-tân-chhiang kiûn-chṳ́ cho-tet lòi hîm-sóng, ya chiap-thai Chûng-koet thai-sṳ́ .

Shikina tông-chhiong Ngi̍t-pún hien-thoi ke fâ-yèn, than-he tî-tú me-yû yit-kiên fùng-set Ryukyu chhòn-thúng kien-chuk.

chhṳ̀-thòng lâu yit-chak khiêu chhai se-chak ke tó chṳ̂n-he Chûng-koet ke hìn-siong.

Shikina he Ryukyu vòng-koet ke Kien-chuk lâu Sàng tî-tú ke miàng-tân.

Van-koet Chîn-liông ke Chûng (Ngi̍t-ngî： Bankoku shinryō no kane) he yit-chak chûng chhai 1458 ngièn chu-chho.

Theù-pái kì chhai chṳn-thien tî-poi lòi koa. Kîm-ha yit-chak fóng-cheu koa ke. Chṳ̂n-sṳ̍t ke chûng chhai Okinawa-yen Pok-vu̍t-kón lòi pó-fu. 

Kankaimon  （歓会門, Hak-ngî： Fôn-fi-mùn） he yit-kiên chṳn-mùn （正門） chhai 1477-1500 chhóng-li̍p.




#Article 329: Ńg-ngie̍t-siet ke Yok-thin (103 words)


Ńg-ngie̍t-siet ke Yok-thin (五月雪的約定) he yit-chak Hak-kâ vùn-fa, Thòi-vân li̍t-sṳ́ vì poi-kín ke yit-chak miên-fi MMORPG mióng-ya̍p yû-hi, 2008-ngièn 6-ngie̍t hí khôi-piong. Ku-sṳ poi-kín he 18 sṳ-ki ke Nàm Thòi-vân, Nàm Thòi-vân Hak-kâ-chông chû-sṳ̀n ke Liuk-tôi-kiûn chhai tô-pak-ngièn sú-fu kâ-hiông. 1787-ngièn Thiên-thi-fi (天地會) hí-sṳ khong Chhîn (抗清), Nàm-phu ke Chông Thai-thièn (莊大田) chit-sṳ̀ siông-yin, kûng-hâ Fung-sân-yen-sàng (鳳山縣城), vî-hia̍p Liuk-tôi Hak-kâ-chông，chan-sṳyit-chhuk-chit-fat. Yù-hi khôi-sṳ́, Player chhai Yu-tôi (右堆) Mî-nùng-chông (瀰濃莊), chan-chên fun-lon chhòi thi-to nâ-è. Player hó-sṳ Mî-nùng-chông tú ke ngim-vu heu, yî-kí chṳ́-sṳ théu-to khì-thâ Hak-kâ-chông, kié-kiet khun-nàn, heu kâ-ngi̍p liuk-tôi Ngi-mìn-kiûn (義民軍) kâ-ngi̍p Tuk-kâ-chông chṳ̂ Chan (篤嘉莊之戰), chhṳ̍t-chiap kûng-kit Thiên-thi-fi ke kí-tiám Tuk-kâ-chông.




#Article 330: Ngiùn-fùn (129 words)


Ngiùn-fùn () he Ngit-pún màn-va̍k-kâ Sorachi Hideaki ke séu-ngièn màn-va̍k. 

Edo sṳ̀-thoi ma̍t-khì, fûn hêm-cho Thiên-ngìn (天人, ) ke sṳ̀n-pi yî-chhiu-ngìn (宇宙人) kûng-kit, ngìn-lui lâu thiên-ngìn chṳ̂-kiên ke chan-chên chit-sṳ̀ pau-fat, tôi-sân-set-hói ke vú-sṳ (武士) lâu Yông-yî-phai (攘夷派) chṳ-sṳ tû-fi chhâm-yi chan-téu. 

Mok-fú (幕府) kien-sṳt chho̍k Thiên-ngìn khiòng-thai ke sṳ̍t-li̍t heu, li̍p-chit tâi-thèu, piong-hi vú-sṳ m̀-ta̍p, pin-chhiâ thùng Thiên-ngìn chhiâm Put-phìn-tén Thiàu-yok (不平等條約), hí-khó kì-têu ngi̍p koet. Chṳ̂-heu Fi-tô-lin (廢刀令) fat-hàng, chiông vú-sṳ yí-kîn m̀ ki-tet ngióng-pân hi kon-chha̍t (貫徹) chhṳ-kâ ke Vú-sṳ-tho (武士道). Só-yî, Mok-fú fûn Thiên-ngìn khúng-chṳ, hìn-sṳ̀n Khuí-lúi chṳn-khièn (傀儡政權), chho-sṳ̀n khièn-li fú-phai.

Chhai án-ngiòng ke sṳ̀-thoi, yit-chak hàn-pún-pún pó-liù Vú-sṳ chṳ̂ Fùn (武士之魂) ke nàm-ngìn Sakata Gintoki (坂田銀時) lâu Shimura Shinpachi (志村新八), Kagura (神樂) kîn-yàng Van-sṳ-vuk (萬事屋), yî-khoai ko chho̍k yi sióng-thiên-khôi (異想天開) ke sâng-fa̍t. 




#Article 331: Koet-li̍p Sṳ̀n-kûng Thai-ho̍k (102 words)


Koet-li̍p Sṳ̀n-kûng Thai-ho̍k (國立成功大學), vi-chhai Thòi-vân Thòi-nàm-sṳ. he Ngit-pún Sṳ̀-thoi (1931-ngièn) chhóng-li̍p chhai Thòi-nàm-sṳ hien-chí ke Thòi-vân Chúng-tuk-fú Thòi-nàm Kô-tén Kûng-ngia̍p Ho̍k-káu, yì heu kói-chṳ vì lióng-só “Sén-li̍p Thai-ho̍k” chṳ̂-yit (nang yit-só vì Chûng-hîn Thai-ho̍k), chai kói-li vì Koet-li̍p. Muk-chhièn Káu-pún-phu yù siông-fu kín-lìn ke 8-thai káu-khî chû-sṳ̀n, nang yû Ôn-nàm Káu-khî, Kûi-yìn Káu-khî lâu Yùn-lìm-yen Téu-liuk Káu-khî, chúng mien-chit tha̍t 187 kûng-khín. Sṳ̀n-thai hien-vì Thòi-vân Nàm-phu ke Ho̍k-su̍t Khô-ngièn Chûng-sîm, Yî-ho̍k Chûng-sîm, Vu̍t-lî lâu Kông-thien Hì-thúng Khô-kî Chûng-sîm, Nai-mí Ngièn-kiu Chûng-sîm, Hòng-thai Chûng-sîm, khî-vet Mióng-lu Chûng-sîm lâu Thòi-vân Ngî-vùn Chhet-ngiam Chûng-sîm. KKoet-li̍p Sṳ̀n-kûng Thai-ho̍k he Thòi-vân Chûng-ha̍p Thai-ho̍k He-thúng sṳ̀n-yèn chṳ̂-yit.




#Article 332: Séu Antilles Khiùn-tó (110 words)


Séu Antilles Khiùn-tó (Sî-pân-ngà-ngî: ) chhai Caribe Thi-khî, he Sî Yin-thu Khiùn-tó ke yit phu-fun, pâu-hàm Leeward Khiùn-tó, Windward Khiùn-tó lâu Leeward Antilles.

Séu Antilles Khiùn-tó ke koet-kâ fe̍t-chá thi-khî yû: Anguilla (su̍k Yîn-koet), Antigua lâu Barbuda, Aruba (su̍k Hò-làn Vòng-koet), Barbados, Bonaire (su̍k Caribe Hò-làn), Yîn-koet liâng Virgin Khiùn-tó, Curaçao (su̍k Hò-làn Vòng-koet), Dominica, Grenada, Venezuela ke lièn-pâng su̍k-thi, Guadeloupe (su̍k Fap-koet), Martinique (su̍k Fap-koet), Montserrat (su̍k Yîn-koet), Nueva Esparta (su̍k Venezuela), Saba (su̍k Caribe Hò-làn), Saint-Barthélemy (su̍k Fap-koet), Saint Kitts lâu Nevis, Saint Lucia, Saint-Martin (su̍k Fap-koet), Saint Vincent lâu Grenadines, Sint Eustatius (su̍k Caribe Hò-làn), Sint Maarten (su̍k Hò-làn Vòng-koet), Trinidad lâu Tobago, Mî-koet liâng Virgin Khiùn-tó.




#Article 333: Batavia (672 words)


Batavia ya-he Batauia he Hò-su̍k Tûng-yin-thu ke sú-tû. Batavia ke khî-vet thùng liá-ha ke Jakarta khiung-yong. Than-he theù-pái ke khî-vet pâu-koat sàng-sṳ, kâu-ngoi thùng  kì-ke nui-thi （ommelanden）, pí liá-ha Jakarta hàn-kha fat. 

Batavia ke kien-chho he pûn Ho-làn-ngìn khôi-sṳ́-è ti 1619 ngièn lòi thai-thoi Jayakarta ke fi-hî. Ko-heu, Batavia pien-sṳ̀n Hò-làn ke chhṳ̍t-mìn-thi thùng Hò-làn Tûng-yin-thu Kûng-sṳ̂ （VOC）ke meu-yit mióng-lu. Hò-làn Tûng-yin-thu Kûng-sṳ̂ thu̍k-cham kîn-chí-chok-vu̍t. Tui Batavia, VOC lâu Nusantara kón-lî chhiòn-koet ke ngia̍p-vu thùng kiûn-sṳ̂.

Batavia ke vi-só ti Jawa pet-phu pâu-koat yit-chak pi-fu hói-vân. Ke-vi yû tông-tô cheû-chhe̍t, sân-hiû thùng súi-chun. Tû-fi yû lióng-chak：Oud Batavia （chui-kú-ló ke phu-fun） thùng hàn-kha sîn ke sàng-sṳ vi-yì kha-song-poi ke nàm-phu. 
 
Batavia fat-chán pien-sṳ̀n yit-chak chhṳ̍t-mìn-thi ke sàng-sṳ thai-khói 320 ngièn. Ti 1942 ngièn Thi-ngi Sṳ-kie-chan-chên ke sṳ̀-chiet pûn Ngit-pún cham-liâng. Ti Ngit-pún cham-liâng ke sṳ̀, Batavia kói-miàng ôn-to Jakarta.  

Á-mû-sṳ-thi̍t-tân sên-lî-ngìn ti 1595 ngièn ti Cornelis de Houtman min-lin yî-ha thu-hói hi yèn-chṳ̂n Tûng-yin-thu. Yîn-koet Tûng-yin-thu thi-yit yèn-chṳ̂n he ti 1602  khôi-sṳ́ pûn James Lancaster tai-liâng-è, lòi-to Aceh, yèn-heu hàng-sòn lòi-to Banten. Lancaster kien-li̍p yit-kiên kûng-sṳ̂ lòi thoi-peú Yîn-koet sên-lî fa̍t-thung to 1682 ngièn. 

Hò-làn chṳn-fú su-yî Hò-làn Tûng-yin-thu kî-fi lòi thu̍k-cham Á-Chû ke sên-lî （1602）.  Thi-yit phan-kûng-sṳt he ti Banten pûn Hò-làn chṳn-fú kien-li̍p. Jayawikarta thai-chṳ́ su-yî Hò-làn sên-lî-ngìn kien-chho muk-chhòi chhông-khu lâu hí-vuk ti tûng-piên ke Ciliwung-hò-pa-sùn （1610）, phan-kûng-sṳt màng-ngièn chang pûn khôi-è. Hò-làn nèn-li̍t kín-lòi kín-thai, Jayawikarta su-yî Yîn-koet hí-vuk ti sî-piên ke Ciliwung-hò-pa-sùn lâu yit-chho yeu-sai. 

Hò-làn-ngìn lâu Jayawikarta thai-chṳ́ ke chhûng-thu̍t kín-lòi kín-thai. Ke-sṳ̀ Jayawikarta ke pîn-é vì-kûng Hò-làn ke yeu-sai pâu-koat Nassau thùng Mauritius chhông-khu. Yîn-koet sòn-tui phai Thomas Dale lâu kiâ 15 chak sòn-è. Dale yî-chhièn he Virgina-chû ke chû-chóng. Hói-chan yî-heu, chang yin-min ke Hò-làn chû-chóng, Jan Pieterszoon Coen cheú-to Maluku kiu chṳ̂-chhṳ̀ ； Hò-làn chhù-thet Phù-thò-ngà-yeu-sai ti Maluku （1605 ngièn）. Ti thàm-phan ke sṳ̀-chiet, Hò-làn chu-kiûn sṳ̂-lin Pieter van den Broecke lâu 5-sà ngìn pûn Jayawikarta thai-chṳ́ chok-tó. Jayawikarta siông-sin kì yí-kîn pûn Hò-làn-ngìn khî-phien. Yèn-heu Jayawikarta oi lâu  Yîn-koet tá-chho lièn-mèn.

Hò-làn kiûn-tui chhiu-oi theù-hòng ke sṳ̀-chiet, Banten Sû-tân phai kiûn-tui hêm-chón Jayawikarta. Banten  Sû-tân hàn-màng chan-sṳ̀n Jayawikarta thùng Yîn-koet lièn-mèn. Thâng-tó liá-khien sṳ-chhìn, Hò-làn chhiu pá-ak kî-fi lòi tá Jayakarta. Jayakarta thùng kiâ ngìn-mìn pûn Hò-làn pho-fái-thet （ńg-ngie̍t 1619 ngièn）. Jayawikarta  chhat-thui ti Tanara, Banten ke nui-thi. Jayawikarta ko-sṳ̂n yî-heu, Hò-làn lâu Banten kien-li̍p kha chhîn-me̍t ke koân-he. 

Chhṳ-chhiùng 1619 ngièn liáu-heu, Batavia yí-kîn pûn Hò-làn kón-lî-ko. Ngièn-lòi oi chán-khôi kì-teu ke yeu-sai lâu kien-sat sîn ke vuk-è ti Jayakarta ke fi-hî. Coen kiet-thin chán-khôi yeu-sai  ti 1619 ngièn 7 ngie̍t 2 ngit. 10 ngie̍t chang po-ko Hò-làn-koet yit-chak kie-va̍k oi kien-sat Batavia Sàng-sṳ. Batavia Sàng-sṳ pí yî-chhièn ke yeu-sai hàn-kha thai. Kâ-khiòng lióng-chho pet-fông ke pó-lúi lòi pó-chhiòn sàng-sṳ. Nassau thùng Mauritius Chhông-khu pûn VanRaay Sṳ̂-lin chán-khôi ti 1619 ngièn 3 ngie̍t.

Coen yû kôn-ngiam oi ôn-miàng ke sîn chhṳ̍t-mìn-thi Nieuw-Hoorn,  lòi-ngièn he Hoorn, ti Hò-làn he kiâ ku-hiông. Than-he phe̍t-ngìn mò-chan-sṳ̀n kiâ kôn-ngiam. Pâu-mî kì-teu-ngìn sién-kí Batavia liá-chak sṳ lâu sîn-chhṳ̍t-mìn-thi ôn-miàng ke. Ôn-miàng tién-lî ti 1621 ngièn, 1 ngie̍t, 18  ngit kí-hàng. Batavia liá-chak miàng-è he tui Batavi mìn-chhu̍k ôn-miàng-ke. Batavi mìn-chhu̍k son-he Hò-làn-ngìn ke chú-siên. Jayakarta ôn-to Batavia thai-khôi yû 300-làng-ngièn.

Ti Batavia khî-vet yû sâm-chúng kón-lî. Thi-yit he ti 1609 kien-sat-è pien-sṳ̀n chhṳ̍t-mìn-thi ke chṳn-fú, pâu-hàm Chúng-tuk lâu Tûng Yin-thu Ngi-fi （Governor-General and the Council of the Indies）. Sàng-sṳ ke kón-lî ti 1620 ngièn kien-sat. Ti 1620 ngièn 6 ngie̍t 24 ngit, kì-teu yin-min lióng-sá kôn-yèn yî-khi̍p burgher. Hiông-chhûn kón-lî ti 1664 ngièn kien-sat. Jawa-ngìn thi̍t-phe̍t he kim-chṳ́ tai Batavia. 

Chhṳ-chhiùng kiâ chhóng-li̍p, Batavia he hó-hó lòi kien-sat-è. Sâm-thiàu súi-chun pûn khu̍t ti Ciliwung hò-pa tûng-piên （1619）. Liá-thiàu súi-chun hêm-cho （Nàm-pet） Leeuwengracht, Groenegracht, lâu Steenhouwersgracht. Sàng-sṳ-khî thùng sṳ-chhòng chán-khôi ti Steenhouwersgracht. Thi-yit kau-fi thùng kóng-chhòng ti tûng-piên ke hò-pa-sùn kien-li̍p（1622）.

Ti 1627 ngièn, yû sâm-thiàu súi-chun lâu Tijgersgracht Súi-chun lièn-kiet. Sîn ke súi-chun-sùn cheu kôn-chhat-chá lòi-kóng：Grachts Súi-chun khì-chûng, Tijgersgracht  he chui fông-phien, chui chong-li, yîn-vi kien-sat sṳ̍p-fûn hó, kiê-lu ke chông-sṳt voi pûn lu-hong ke ngìn liau-liòng. Prinsestraat Kiê ngièn-lòi he hiong Sàng-sṳ, pien-sṳ̀n yit-ke kîn-chí tûng-ông.  




#Article 334: Lí Vùn-liong (127 words)


Lí Vùn-liong (李文亮, 1985-ngièn 10-ngie̍t 12-ngit －2020-ngièn 2-ngie̍t 7-ngit), Mân-chhu̍k, Liâu-nèn Pet-chṳ́n ngìn, Vú-hon-sṳ Chûng-sîm Yî-yen ngién-khô Yî-sâng, Chûng-koet Khiung-sán-tóng tóng-yèn. Lí Vùn-liong yî-sâng yî 2019-ngièn 12-ngie̍t 30-ngit chhai chhṳ-kâ mì-sin lâu thùng-hàng kâu-liù, ngin-vì chhut-hien SARS thì-siáng thùng-hàng chu-yi pó-fu， ku-só sṳ̀n-vì Kôn-chhong Phiang-thu̍k Phiang-yi̍t-chhìn chûng thì-chhièn hiong ngoi-kie phî-lu yi̍t-chhìn ke yî-liàu ngìn-yèn chṳ̂-yit, yì pûn hêm-cho “yi̍t-chhìn chhôi-chhiàu-ngìn”, 2020-ngièn 1-ngie̍t 3-ngit hot-khî phai-chhut-só yîn “chhai mióng-chi mióng-lu sông fat-pu mò-sṳ̍t ngièn-lun” thì-chhut kín-sṳ lâu hiun-kie. Sṳ-khien heu kì yìn chhṳ̀-sa chhai thi-yit sien kûng-chok, yî 1-ngie̍t 10-ngit chó-yu chhut-hien chin-chhong, yîn vì phiang-chhìn ngiàm-chhùng chin-ngi̍p kâ-fu phiang-fòng kôn-chhat, 1-ngie̍t 31-ngit khok-chín kám-ngiam Sîn-hîn Kôn-chhong Phiang-thu̍k Hi-yàm  (2-ngie̍t 1-ngit thûng-ko mì-pok kûng-pu. 2-ngie̍t 7-ngit kôn-fông thûng-po Lí Vùn-liong yî lìn-sṳ̀n 2-sṳ̀ 58-fûn phiang-sì, ngièn-kiùn 34-se.




#Article 335: Mî-koet Chui-kô Fap-yen (101 words)


Mî-koet Chui-kô Fap-yen (Yîn-ngî: Supreme Court of the United States), yit-pân he chṳ́ Mî-koet Lièn-pâng chui-kô fap yen, he Mî-koet chui-kô kip-phe̍t ke lièn-pâng fap-yen, vì Mî-koet sâm-khièn ki Chúng-thúng, Koet-fi heu chui vì chhùng-yeu ke yit-fàn . kîn-kí 1789-ngièn 《Mî-koet Hièn-fap thi-sâm thiàu》ke kûi-thin, chui-kô fap yen tui só-yû lièn-pâng fap-yen, chû fap-yen lâu sia̍p-khi̍p lièn-pâng fap-li̍t yín-thô ke su-siùng on-khien khí-yû chui chûng sông su kón-hot khièn, yî-khi̍p tui séu fam-vì onkhien ke khí-yû chhûsṳ́m kón-hot khièn. Chhai Mî-koet ke fap-li̍t chṳ-thu chûng, chui-kô fap yen thûng-sòng he pâu-koat 《Mî-koet Hièn-fap》chhai nui ke lièn-pâng fap-li̍t ke chui chûng kié-sṳt-chá.




#Article 336: Mî-koet Chung-ngi-yen (123 words)


Mî-li-kiên Ha̍p-chung-koet Chung-ngi-yen (Yîn-ngî: United States House of Representatives) vì Mî-koet Koet-fi lióng-yen chṳ̂-yit, nang- yit yen vì Chhâm-ngi-yen. Chung-ngi-yen he Mî-koet ke hâ ngi-yen, Mî-koet kok-chû chhai Chung-ngi-yen chûng yúng-yû ke sit-vi pí-li yî ngìn-khiéu vì kî-chún, than chṳ-séu fi yû yit-miàng ngi-yèn. yen-nui ngi-yèn chúng-sú kîn fap-li̍t mìn thin-vì 435-miàng. Chung-ngi-yen ngim-khì lióng-ngièn, mò lièn-ngim han-chṳ. Chung-ngi-yen ngi-chhòng yù Chung-ngi-ye sién-kí sán-sâng, chhòn-thúng sông vì tô-sú tóng chṳ̂ liâng-thô ngìn . yèn-yì tô sú tóng liâng chhiu nang yù kâi tô sú tóng yî yen nui chṳ̂ thi-ngi chhùng-yeu ngi yèn tâm-ngim . kí Mî-koet Chúng-thúng-ki vi thiàu-li, Chung-ngi-ye ngi-chhòng ki-ngim Chúng-thúng chṳ̂-sun sì kiùn chhṳ yî kiâm-ngim Chhâm-ngi-yen ngi chhòng ke Fu-chúng-thúng, vì chṳn-thàn sông thi-sâm chhùng-yeu ke liâng-chhiu ngìn-vu̍t. 




#Total Article count: 336
#Total Word count: 55222