#Article 1: گيلان (2553 words)


گیلان

سنگ دوره

تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی گیلان خاک مئن ، دانستن گیلان تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سرزمین محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . اما ا صد سال مئن ، ایران باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان گیلان موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار با ارزش و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده.
ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سرزمینا خیلی دورتر جی او چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان که بوگذریم ا اسناد نیشان دهه که گیلان خیلی قبل تر جی ورود آریایین دارای ایته تمدن و فرهنگی درخشان بو.

تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه عصر سنگ و عصر فلز تقسیما کونیدی.

باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان گیلان سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه.

باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی سنگ دوره بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به فلز دوران ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. 

باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، دریای کاسپین نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : گاب ، گوسفند ، بز ،خوک ، آهو ، غزال ، خر وحشی ، شاق شاقی و صدف شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده.

جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال قبل میلاد ناحیه آمارلو مئن (روستای خل وشت و اسکابن) یاد گودن.

فلز دوره 

با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین گیلان مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد عصر فلز ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به آهین دوره ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به ایران فلات ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون .

باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، گیلان مناطق موختلف مئن مثل : تالش ، رودبار و دیلمان مئن چیزان فراوانی مانند سفالی ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند کارد ، خنجر ، گرز و پیکان و کلی وسایل خانه و حتی سوزن کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال قبل میلاد ایسئده.

 مادان دوران

هیزاریه دوم قبل میلاد ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که ایران فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف گیلان و مازندران جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه ورارود (ماوراالنهر)و قفقاز صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو.
ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید.
ماد قومان نخستین گروه آریایی بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا تارئخ به بعد آسیا و اونه مناطق موختلف حتی گیلان تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود .
بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن گیلان مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند.
کتاب تاریخ ایران کمبریج مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که دریای کاسپین حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال سیاسی گرایش دیشتیدی.
در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و کادوسی در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست کوروش دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی.
جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان سکایی بو به گیلان.

هخامنشیان دوران

جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که گیلان ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان آمارد و کادوس ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان هخامنشیان تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف ماد دولت برای مذاگره بوشوبو گیلان مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه.
 
تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی کادوس سرزمین نقشیه حمله به هگمتانه کشه و با یاری کادوس و آمارد قوم که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد کوروش مانیدی. 

سلوکئن دوران

جی گیلان اوضاع سلوکیان دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد اسکند موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. 

اشکانئن دوران

گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید پارسیان با پارتبان ساسانی دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو.
پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین آمارد و اشکانی پادشاهان رخ بدا.
موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی فرهاد اول به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده.
به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم اشکور (اشک ورد)به معنای قلعه یا اشک شهر معروفا بو.
ضمنا جی ا دوره بو که گیل قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . 
هه دوره مئن بو که مسیحیت وارد گیلان ببو.

ساسانئن دوران

ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم گیل و دیلم هم ایسابود . اردشیر خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور شمشیر یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده.
جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم گیلک و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه.
ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا دیلمان یا دیلمستان دخاندیدی . 
نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا.
بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده
ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو انوشیروان گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِگیلان شاه ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن یزد گرد سوم گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره.

با حملیه عربان (تازیان) به ایران ، ساسانی شاهنشاهی جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی گیلان وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان گیلان شاه به فرمانروایی گیل گیلانشاه حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی یزدگرد سوم رویان و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - فرشوادگر شاه - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست نهاوند نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه طبرستان ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو مرو.مسلمانان قادسیه ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به گیلان و دیلمان دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو .
گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، دابویه خو پئر جایه بیگیفت .

گیلانˇ شهرستانان

رشتˇ شهرستان، أنزلي شهرستان، لاجؤنˇ شهرستان، لنگؤرۊدˇ شهرستان، رۊدسرˇ شهرستان، تالشˇ شهرستان، آستارا شهرستان، أسسؤنهˇ شهرستان، رۊبارˇ شهرستان، فؤمنˇ شهرستان، شفتˇ شهرستان، سیاکلˇ شهرستان، املشˇ شهرستان، رزوندي شهرستان، ماسالˇ شهرستان

گیلان شهران 

آستارا، احمدسرگۊراب، اسالم، أسسؤنه، اوتاقور، املش، بازارجۊمه، بره‌سر، أنزلي، پره سر، تۊتکابن، جيرينديه، چابوکسر، چوبر، حویق، خشکبیجار، خۊمام، ديلمان ، رانکوه، رحيم‌آباد، رستم‌آباد، رشت، رزوندي، رۊبار، رودسر، رودبنه، سنگر، سیاکل، شفت، شله‌مؤن، سۊماسرا، فؤمن، کلأچئه، کۊچي أسبان، کومله، کیاشهر، گوراب زرمئخ، لاجؤن، لشتˇ نشا، لنگؤرۊد، لؤشان، لوندویل، لیسار، ماسال، ماسوله، مرجقل، مانگيل، واجارگا، هشتپر. 

گیلان کوهان 

تالش کوهان ، دورفك ،سوماموس ، شاه‌معلم (شامولوم)، آسمانکوه، لاسه سر، تروشوم ، کله قندی ، لیلا کو

گیلان شاعران

احمد جهان بين شالكوهي , محسن آریاپاد ،هوشنگ اقدمی، محمد بشرا ، اکبر باب خسرو ،محسن توکلی،داوود خانی خلیفه محله،محسن خورشیدی،محمد رضا خیرخواه،مرتضی ریحانی،جهانگیر سرتیپ پور ، محمد شمس معطر ، محمد شهدی لنگرودی،اباذر غلامی،میر احمد فخری نژاد،محمد فارسی،علی فروحی ، محمد کاظم کاظم پور ،افشین معشوری،مرتضی کریمی ،تیمور گرگین ،محمد امین لاهیجی،علی اکبر مرادیان،شاهرخ میرزایی،ایرج هدایتی. 

گیلان خانشگران

فریدون پوررضا ،شاپور جفرودی ،حسن جیلانی ، هوشنگ حقیقت طلب ، اصغر حیدری ،محمدحسن خورشیدی ، فرامرز دعائی ،مصطفی رحیم پور،حمید رضاپور ،بانو روح انگیز ،مظفر زارع ، سید علی زیباکناری ، امیر زیباکناری ،جواد شجاعی فرد ، لعیا شمسی(شمس) ، علیرضاشوریده ، احمد عاشورپور ، محمد عذر خواه ،منصور فانی ،ناصر مسعودی ، حسین مظفری ،علی نوری ، قاسم جبلی،حسین مهربان ، هنگامه اخون.

تالش تمدن

بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته تالش مئن اوشانه تاریخ مربوط به به عصر برنز تا اخران هیزاره دوم قبل میلاد . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که آسیای صغیر و خانان قبل تاریخ لرستان مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356)

باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند مریان ، شیرشیر و حسن زمینی مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه گیلان ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون .

املش تمدن

نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای گیلان بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن املش نام بریدی.

اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به زین و یراق اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه منوا (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه آرگیشتی(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت اورارتو - با ایته نوع جه خط میخی حک ببوسته بو.

دیلمان تمدن

ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند قلعه کوتی ، حسنی محله ، خرم رود ، نوروز محله و لاسولکان که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه عصر برنز و آهن پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو.

مارلیک تمدن

چند دهه اخیر مئن مارلیک سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق جوبن ، کلورز ، شمام ، شهران ، حلیمه جان ، استلخ جان ، رستم آباد ، رحمت آباد و امارلو پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده .
مارلیک تپیه باستانی دریه گوهر رود مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی .

کاسی قوم

ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان گیلان معروفا بستده قوم کاسی ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان ایران فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط گیلان مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه دریای کاسپین کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و ارس تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی.

دانشمندانی مانند هنری فیلد ،ارنست هرتسفیلد و سر ارتور کیث بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد کیشاورز بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان سند ، جیحون ، سیحون ، دجله و فرات مونتشرا گودده.

قوم کاس نام ، هیتتا جی هخامنشی اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما هرودوت ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی ایران تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی.

هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که خشایارشا سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش اسکندر به ایران مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه.

جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به دریای کاسپین معروف ایسه ، قفقاز کوه (کوه کاس) و شهرهان قزوین (کاسپین) و کاشان خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. 

کادوس قوم

آمارد قوم

سکا قوم

دربیک قوم

 
بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی ماسوله ، فومن

قلعه روخان، چارپادشا، اكبريه مسجيد، گولشن ِ حممام ، رشتِ شهرداري ميدان

گیلانه اوستانداران

گیلان پرندان

گیلان غذان

گیلان امام زادان 

ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: 




#Article 2: گيلکی شاعرؤن (218 words)


گيلکی شاعرؤن، شايد در اصل هو مردوم ببون. چون اوشان ايسن کی وختی بجار و چايی‌باغ ِ سر کار کودن، يا اؤ ِ مئن ماهی‌گيری کودن و يا کوه مئن، گؤ و گوسند ِ دونبال شؤن، خوشان ِ ره زمزمه کودن و چاردؤنه خؤندن.
امّا، اگه بخايم، چن‌نفر پيل ِ شاعر، گيلکی شاعرؤن ِ جی نام ببريم، وا امير پازواری و ديواروز و پيرشرفشا (قرن هفتم و هشتم هجری) جی نام ببريم. امير پازواری جی، کولّی چاردؤنه به جا بمونسه کی اوشانه اميری دوخانن. پيرشرفشا جی نی، يه‌ته ديوان به جا بمونسه کی اون ِ عرفانی و توقايی (عاشقانه) شعرؤن، اون ِ مئن دره.
ايپچه کی جولوتر بأييم، محمدعلی افراشته فارسنيم و بازين هارسنيم به محمود پاينده لنگرودی، مموألی موظففری کوجيدی، مصطفا رحيم‌پور، شيون فومنی و اميرفخر موسوی. ايشؤن، کسانی بؤن کی خوشان ِ شعرؤنه، نوار کاست ِ سر ضبط کودن و مردوم ِ مئن پخشا کودن. هی فند ِ واسی بو کی ايشؤن ِ شعر و گب، مردوم مئن پور پخشا بو و ايشؤن ِ شعر، مردوم زمزمه بوبو.
ايپچه کی جولوتر بأييم، يعنی 1357 انقلاب پسی، دامون ِ نشريه مونتشرا بونه و ای باعث بونه کی گيلکی شاعرؤن ويشترا بون. دامون ِ تعطيلا بؤن ِ پسی، چن سال بازون، گيله‌وا نشريه بيرين انه کی اونم گيلکی شاعرؤن ِ ره يه‌ته خوروم جيگا بو و هانی ايسه.




#Article 3: مرداويج زياري (310 words)


مرداويج زيارئنˇ سلسله ره بؤنياد گؤذار سده چهارم هجريˇ مئن هيسه. وی زيارئنˇ سلسه ره بؤنياد بنأ و أ سلسله ۳۱۶ جي تا ۴۳۵(هجري) بر بخشاني جي ايران: گؤرگان، قۊمس، تبرستان،ديليمان، گيلان، قزوين، ري،اصفهان ؤ خۊزستان مأنستن فرمان برأنئن. مرداويج هروسندان بن تیردادˇ خاخۊرزا ؤ گيلانˇ اشرافانˇ جي بؤ کي أنه تبارنؤمه ساسانئنˇ رأسنه. اۊ ابتيدا خۊ دأئي أمرأ علويان تبرستانˇ بپيوسته ؤ خۊ قوي هيکل بؤنه وأسي گلف گلف علوئن ؤ سامانئنˇ مئن مشهورأ بؤ.

به دليل أن کي حسن بن قاسم (علوئنˇ حاکم) مرداؤيجˇ دأئي ؤ چن ته تن ديلمي ره بۊکۊشت، چن ته جي ديمليان پيله کسان از جۊمله: اسفار بن شیرویه ؤ مرداۊيج شۊرش بؤدأن. اسفار أ شۊرشˇ بدس بيته ؤ مرداۊيج ني علوئنˇ حاکم بۊکۊشت. أ مسله پسي مرداۊيج، مؤدتي اسفارˇ خيدمت هيسأبؤ ؤ اۊنه خيدمت گود ؤ اسفارˇ سردار بؤ.

اسفارˇ فتۊحات روند مؤثبتي دأشت ؤ رۊز به رۊز أنه يارائي ويشتر بوستˇ نأبؤ. اسفار خۊ قلمرؤ ره پيله تر چاگۊد ؤ عباسئن ؤ سامانئن برأبر به پيرۊزي بأرسه ولي برأي أن کي اسفار خشمگين ؤ تؤندˇ خۊ بؤ سرداران أنه دس جي عصباني بؤبۊستن ؤ مرداويچ اسفارˇ بۊکۊشت. پس از أن کي اسفار کۊشته بؤبۊسته أنه قلمرو مرداويجˇ دس دأکت. مرداويچ هأتؤ ني همدان ۊ اصفهان ؤ خۊزستانˇ بگيت ؤ خۊ قلمرؤ ره پيله تر چاگۊد ۊ به أن ترتيب زيارئنˇ سلسله ره بنا بؤده.

مرداويچ اول اولان اعلام بۊگود کي عباسئنˇ أجي ايطاعت کۊنه ولي کم کم خۊ کلهˇ سر ساساني تاج بنأ و خأس هأنده ساسانئنˇ احيا بؤنه ۊ عباسي خليفه ره نؤمه وانيويشت که خأنه بغدادˇ بيره ۊ هأنده ساسانئنˇ تشکيل هأده ۊ تیسپۊنˇ سر بنيشه.عباسئن أ نؤمه ره که وأخوندن بترسئن.مرداۊيچ تۊرکان ؤ عربانˇ بد دأشت ؤ همين باعث بؤبۊست کي حمامˇ مئن ۊختي کي تنها بؤ خۊ تؤرکˇ غؤلامانˇ دس کۊشته بؤبؤ ؤ عباسئن نفسي راحت هأکشن. پس از مرداۊيچ أنه برأر يني وشمگير زيازئنˇ تختˇ سر بنيشت.




#Article 4: زياری‌ئن (121 words)


زياری‌ئن، ديلمی بؤن و ايران ِ شومال ِ مئن حوکومت گودن. ای سلسله، 928 تا 1090 ميلادی (502 تا 664 ديلمی)، گيلان و تبرستان (مازندران) و گرگان و قزوين و ری و اصفهان و خوزستان مئن فرمانروايی کودن.
زياری شاهؤن، فرهنگ و ادبيات و علوم ِ پيشرفت ِ واسی خيلی تلاش بئودن و حتا زياری‌ئن ِ جی، دو نفر کتاب بنويشته دأنن: قابوس بن وشمگير و کيکاووس بن اسکندر. قابوس‌نامه، هی کيکاووس بن اسکندر ِ شی ايسه.

مرداويج، زيار ِ ريکه

وشمگير، زيار ِ ريکه، مرداويج ِ برار

بهستون، وشمگير ِ ريکه، قابوس ِ برار

قابوس، وشمگير ِ ريکه

فلک‌المعالی منوچهر، قابوس ريکه

انوشيروان، منوچهر ريکه

جستان، انوشيروان ريکه

کيکاووس، ساکندر ريکه (کيکاووس، قابوس‌نامه کيتابه بنويشته)

گسلان، کيکاووس ريکه

باکاليجار

دارا.




#Article 5: اسپهبدان (222 words)


باوندیان (آل باوند)، 655 تا 1349 ميلادی (229 تا 923 ديلمی)، تبرستان مئن، بعضی قسمتؤن مئن حوکومت گودن. اسپهبدان سه‌تا خانواده بؤن کی کسن امره قوم و خويش بؤن: کاووسی‌ئن، اسپهبديه و کينخاريه. 
فردوسی و ابوريحان بيرونی، سلطان محمود غزنوی دس ِ جی، آل باونده پناه بأردن. اسپهبدان، تنها سلسله‌ای بو کی ايران مئن، عربؤن ِ جولؤ بئيسأ و عربؤن نتؤنسن کی اوشؤن ِ سرزمينه بگيرن.

کاووسی‌ئن ِ خال (شاخه) (655 تا 1000 ميلادی)

باو، شاپور پسر، کاووس ريکه

سهراب، باو ِ ريکه

مهرمردان، سهراب ريکه

سهراب، مهرمردان ريکه

شروين، سهراب ِ ريکه

شهريار، شروين ريکه

شاپور، شهريار ريکه

قارن، شهريار ريکه

(قارن ِ زمات بو کی حسن بن زيد، معروف به داعی، خليفه جی خوروج کؤنه (864 ميلادی) و تبرستان و گيلان مردوم، اون ِ طرفدار بونن.)

رستم، قارن ِ ريکه

شروين، رستم ريکه

شهريار، شروين ريکه

دارا، رستم ريکه

شهريار، دارا ريکه.

اسپهبديه خال (1113 تا 1209 ميلادی)

حسام‌الدوله شهريار، کارن ِ ريکه

نجم‌الدوله کارن، شهريار ريکه

فخرالدوله رستم، کارن ريکه

علاء‌الدوله علی، شهريار ريکه

رستم شاه‌غازی، علاء‌الدوله علی ريکه

شرف‌الملک حسن، شاه‌غازی ريکه

اردشير، حسن ريکه

شمس‌الملوک رستم، اردشير ِ ريکه.

کين‌خاريه خال (1238 تا 1349 ميلادی)

اردشير، کين‌خار ِ ريکه

شمس‌الملوک محمد

علاء‌الدوله علی، کين‌خار ِ ريکه

تاج‌الدوله يزدگرد، شهريار ريکه

نصرالدوله شهريار، يزدگرد ريکه

رکن‌الدوله شاه کيخسرو، تاج‌الدوله يزدگرد ريکه

شرف‌الملک، کيخسرو ريکه

فخرالدوله حسن، کيخسرو ريکه




#Article 6: وشمگير (419 words)


وشمگير زيار ٚ وچه (چئه وکته گيلان ٚ مئن_بمۊرده ۱ محرم ۳۵۷ قمري هجري گرگان ٚ مئن) زيارئن ٚ دۊوٚؤمي کارکيا ايسه گه اۊن ٚ برأر مۊردن ٚ پسي يني مردآويج، سال ٚ ۴۷۵ ٚ گيلکي مئن، حکۊمت ٚ ئبه برسئه. اۊن ٚ مذهب ٚ سر هرچند گه ابهام ؤ اختيلاف نيأ ولي ويشتر اۊن-ه شيعه-مؤسلمؤن دؤنن. اۊ مردآويج ٚ مۊردن ٚ پيش، مردآویج ٚ جانب ٚ جي ری ٚ فرمؤنروا بؤ. وشمگیر خۊ حکۊمت ٚ أوايل ٚ مئن علاوه بر گرگان ؤ طبرستان ؤ گيلان (پتشخوارگر يا کاسپين) ايران ٚ مرکزي واوينان ٚ سر گه جبال ٚ ناحيه ؤ خۊزستان-ه شامل وکنه، حکۊمت گۊد ؤ زماتي ره آذربايجان ٚ سر ني سلطه دأشت.

اي حال ٚ أمرأ، سامانئن ؤ بۊيئن ٚ أمرأ دچار درگيري وکت. سامانئن گه پيلا خۊراسان ٚ ؤ ايران ٚ خۊرتأو ٚ سر حکمراني گۊدن، خأسن گه گرگان، طبرستان ؤ ري-ه به خۊ قلمرؤ بچربأنن. اۊ را جئم بۊيئن ني گه فارس ٚ مئن مستقر بؤن، خأسن جبال ؤ ايران ٚ خۊرخۊس-ه تصرف بؤنن. وشمگير پۊر جاران سامانئن ؤ مخصۊصا بۊيئن ٚ أمرأ بؤگۊد گه ويشتر دفاعي حالت دأشت گه طبرستان ؤ گرگان ؤ گيلان (پتشخوارگر يا کاسپين)-ه بپأسئه ؤ حفظ بؤنه. بۊيئن ني سيماجت أمرأ وشمگير ٚ سامؤن ٚ تسخير گۊدن ٚ ره جار گۊدن. وشمگير تا پيش جه ری ٚ جار ٚ مئن دشکن خؤردن، سال ٚ ۳۲۹ قمري هجري مئن کاملا استيقلال دأشت. ولي اۊ دشکن ٚ أمرأ ری ؤ اصفهان-ه چيک-أ دأ ؤ أز دس بدأ ؤ تينار پتشخوارگر اۊن ٚ ره بۊمؤنس. وشمگير ايمه مجبۊر وکت گه کمي سامانين ٚ جي تبعيت بؤبۊره أمما وشمگير به هيچ عنوان ونأشت گه سامانئن اۊن ٚ سامان ٚ مئن دخالت بؤنن ؤ گۊته شأنه گه زيارئن هنده خۊ استقلال-ه بدأشتن. سامانئن ٚ تغيير مؤضع زيازئن ؤ وشمگير ٚ برأبر برمس جه بۊيئن ٚ قدرت يأتن بؤ.

سامانئن هأکش وأکش گۊدن گه بۊيئن ٚ أمرأ خئلي درگير نؤبۊن ؤ خأسن گه زيارئن ؤ بۊيئن کسن ٚ أمرأ درگير بؤبۊن تا بۊيئن خۊراسان ٚ را دس أندازي نؤنن ؤ گاگلف زيارئن ٚ جي حمايت گۊدن. هين بؤ گه وشمگير خۊ سامان ٚ دفاع گۊدن ٚ وأسي پۊر جار بؤگۊد ؤ حتی راضي وکت سامانئن ٚ واسطه أمرأ عباسئن، پا در ميان وکن تا بۊيئن دئه زيارئن ٚ قلمرؤ ئبه فگن نؤنن. دسأخر وشمگير محرم ٚ أول ٚ مئن سال ٚ ۳۵۷ قمري هجري مئن در حال آماده وکتن برای يته دئه مؤبارزه بؤ گه، توسط ٚ يته گۊراز کشته بۊبؤ يؤ اۊن ٚ  پسي بهستۊن وشمگير ٚ وچه زيارئن ٚ کارکيايي تخت ٚ سر بنيشت.




#Article 7: قابوس بن وشمگير (399 words)


قابۊس بن ٚ وشمگير زيارئن ٚ چآرؤمي کارکيا بؤ گه خۊ برأر ٚ پسی بيستۊن ۳۶۷ ٚ هجري سال ٚ مئن تخت ٚ سر بنيشت. اۊن ٚ اصل ؤ نسب گيلان ٚ شئه يؤ زيار ئبه وگردنه ولي کارکيا بؤؤن ٚ پيش طبرستان ٚ مئن هيسأ بؤ. بيستۊن ٚ جي يته کۊچي وچه' بۊمؤنسئه بؤ گه اۊن ٚ مأري پيلاپئر يني دباج بن ٚ بانی گيل هأکش وأکش گۊد تا اي طفل-ه حکۊمت ئبه برسأنئه، أمما پۊر جه فرمؤندئن ؤ لشکرئن قابۊس-ه کارکيايي ره دؤجين بؤدن. قابۊس دۊ دؤره کارکيايي بؤگۊد. أوولي دؤره آرامي ئبه دوأرس، أمما رکن‌الدؤله مۊردن ٚ پسي، بۊيئن ٚ کارکيا، اۊن ٚ سامان-ه اۊن ٚ سۊته وچئن ٚ مئن يني عضدالدؤله، مؤیدالدؤله يؤ فخرالدؤله مئن تقسيما بؤ. عضدالدؤله یأ مؤيدالدؤله فخرالدؤله أمرأ اختيلاف پيدادن ؤ اۊشؤن ٚ مئن جار دربگيت.  فخرالدؤله قابۊس ئبه پناه بؤبۊرد. قابۊس فخرالدؤله تسليم گۊدن ٚ جي دس کۊل بزأ (امتناع بؤگۊد) ؤ اۊشان ٚ مئن يته جنگ دربگيت گه قابۊس ؤ فخرالدؤله ديشکن بؤخؤردن ؤ قابۊس خۊراسان ئبه پناه بؤبۊرد. قابۊس حدۊدا ۱۸ سال حکۊمت ٚ جي مأرۊم بۊ يؤ دئبأخي کارکياٰن ٚ دربار ٚ مئن زيويش گۊد؛ أمما عضدالدؤله مۊردن ؤ بۊيئن ٚ تضعيف ٚ أمرأ، اۊ خۊ طبري يؤ گيلک ٚ ياران ٚ بال ٚ أمرأ، گۊرگان ئبه فگن بؤگۊد ؤ بؤتۊنس اۊن-ه بۊيئن ٚ جي پسأ گيره ؤ هندئه تخت ٚ سر بنيشت. قابۊس تا ۴۰۳ هجري سال کارکيايي بؤگۊد ؤ خۊ قلمرؤ-يه گؤسترش هدأ يؤ طبرستان، گۊرگان، گيلان (پتشخوارگر يا کاسپين) ؤ برخي جه قؤمس ٚ واوينان ٚ سر حؤکۊمت بؤگۊد‌. اۊ يته أديب ؤ شاعر ؤ خۊشنيويس آدم بؤ يؤ فارسي، عربي يؤ گيلکي زوؤن ئبه شئر بؤته يؤ اۊن ٚ دربار يته خۊجير ؤ خؤرۊم جيگا دؤنشمندؤن ؤ أديبؤن ٚ ره بؤ يؤ قابۊس اۊشؤن ٚ جي پۊر حيمايت گۊد، أمما اۊ را جئم خۊ عمر ٚ أواخر ٚ مئن يپپرأ بدگمؤن وکته بؤ يؤ چنته جه خۊ اطرافيان-ه بکۊشت ؤ هين ٚ ره برخي جه سردارؤن شۊرش بؤدن ؤ اۊن-ه حکۊمت ٚ جي عزل بؤدن ؤ سرأخر اۊن-ه يته توطئه أمرأ بکۊشتن. ايمه منۊچهر قابۊس ٚ وچه زيارئن ٚ کارکيايي تخت ٚ  سر بنيشت ؤ خۊ پئر ٚ قاتلان-ه دسگير ؤ قصاص بؤگۊد. اۊن ٚ آرؤم‌جيگا گنبد ٚ قابۊس ٚ بۊرج ٚ مئن نيأ گه خؤره اۊن ٚ چائۊدن ٚ دستۊر-ه هدأ بؤ. اي بۊرج بؤرزترين آجرؤري بۊرج جهان ٚ مئن هيسه گه زيارئن ٚ چاگۊد'ره يؤ قابۊس ٚ فرمؤن أمرأ چائۊده وکته.




#Article 8: بۊىه'ن (377 words)


بۊيئن (بۊيه گۊد)، ۹۳۲ تا ۱۰۵۵ ميلادي(۵۰۶ تا ۶۲۹ ديلمي/گيلکي) نه تنها گيلان ؤ مازرۊن ٚ مئن، ولگه ايران ٚ مئن حۊکۊمت گۊدن، یته گيلاني مالا زأک بؤن به نؤم ٚ ابۊشجاع گه سۊته وچه بؤن. اي سۊته برأر أوول سر ماکان ؤ مردآویج ٚ سپا مئن جار گۊدن ؤ جار ؤ جنگ ٚ چم-ه خؤرۊم بؤر بلد بؤن. اي سۊته برأر گه اۊشان ٚ نؤم علي ؤ حسن ؤ احمد ٚ بۊيه بؤ يته حرکت-ه سرأيتن گه بؤتۊنس  ۱۰۰ سال مئني خؤرتؤ پيلا واوينان ٚ سر حؤکۊمت بؤنه. بۊيئن سال ٚ ۹۴۵ ميلادي مئن بغداد-ه بيتن ؤ عباسي خلیفه سر تسلط پيدادن ؤ پۊر ايران ٚ تاريخ ٚ سر أني أثر بنأن. بۊيئن ٚ کارکيئن اکثرا دؤنش ؤ دابؤن-ه أميت دأن ؤ دؤنش ؤ داب دؤناني چؤن ابن ٚ سينا ؤ رازي ؤ ابۊريحان بيروني مأنستن ، اي گيلک‌تبار سلسله مئن هيسأ بؤن.

اي سلسله-یه بنا گۊدن کسؤن علي ؤ حسن ؤ احمد، سۊته گيلک وچه ديلمي خاندان ٚ شي بؤن گه أوول مردآويج ٚ سپا مئن هيسأ بؤن ؤ ايمه کم کمه ترقي بؤدن. ایشان ديلمان ٚ جي گه ايمرۊجه لاجؤن ؤ سيأکل ٚ مئن نيأ جي ورسأن. اي سۊته برأر کارکيايي ؤ جنگ ٚ مئن خئلي خۊجير ؤ کاربلد بؤن. علي گه اصفهان-ه دأشت، نسۊم ٚ را لشکر بکشئه ؤ فارس-ه بگيت ؤ حسن جبال-ه بگيت، احمد'ني کرمان ؤ خۊزستان-ه تسخير بؤگۊد .احمد گيلکي سال ٚ ۵۱۹ مئن بغداد ٚ مئن بؤشؤ يؤ اۊن-ه بگيت ؤ عباسي خليفه سر تسلط پيدا بؤگۊد. اين وکت گه بۊيئن ٚ حۊکۊمت شکل بگيت ؤ اۊشان خئلي قدرتمند وکتن.

بۊيئن ٚ کارکياٰن ويشترين مۊسلمؤن بؤن ؤ دؤنزه ايمامي شيعه بؤن ؤ اۊشان ٚ حۊکۊمت ٚ رسمي دين ني دؤنزه ايمامي شيعه بؤ. هيته'ني بۊيئن، أوٚولي سلسله‌اي بؤن گه ايران ٚ مئن محرم ٚ ميئن ايمام حسين(ع) ٚ ره عزا بيتن ؤ سؤگواري بؤدن.

بۊيئن ٚ پيشي، کارکياٰن دؤنش ؤ دابؤن-ه خئلي أميت ندأن ولي بۊيئن ٚ همأن ٚ أمرأ هندئه عيلم ؤ دؤنش رؤنق بگيت ؤ پۊر پيلا دانش دؤن ؤ داب دؤن بۊيئن-ه پنا بؤبۊردن ؤ اۊشان ٚ حۊکۊمت ٚ مئن زيويش گۊدن مخصۊصا عضد الدوله دؤره مئن دؤنش-أ دابؤن خۊ اؤج ئبه برسئن.

بۊيئن ٚ رسمي زوان عربي بؤ ولي گيلکي زوان کارکياٰن ؤ دربار ٚ دابي زوان بؤ يؤ مردۊم ٚ مئن ويشتر رايج بؤ.




#Article 9: ملک خاتون (240 words)


شيرين، شروين ِ دتر، کی معروف بو به سيده ملک خاتون، يه‌ته خوشنام و مقتدر زنأک بو تاريخ ِ مئن. اون علی بويه (فخرالدوله) زن بو. وختی اين ِ مردأک مينه، چون ايشؤن ِ ريکه سن و سال کم بو، چون ملک خاتون عدالت و کياست مئن معروف بو، حوکومته دستأ گينه (988 ميلادی).
ابن سينا کی سلطان محمود غزنوی دس جی بوگروخته بو، ملک خاتون درباره پناه بئنه و چن زمات اويه آرامش امره زندگی کؤنه.
حکايت کؤنن کی وختی سلطان محمود غزنوی، ايران ِ شهرؤنه، گيته دبو، چن‌دفا نی خاست کی ری‌ه بگيری. امّا هردفا ملک خاتون اونه مونصرفا گود. تا اين‌که آخرين بار، محمود جدّی تصميم بئيته کی حمله بکونی و يه‌ته نامه بنويشته ملک خاتون ره. 
ملک خاتون نی اونه اؤجا ايتؤ بدأ کی: تی کار، دو حال ِ جی بيرين نيه. يا تو جنگ مئن برنده بونی و يا مو. اگه تو ببوردی کی کاری نئودی و تی کار نيارزنه و همه گونن کی محمود ية‌ته زنأکه شکست بدأ! امّا اگه مو پيروز ببوم، تی ارناموس شونه و همه گونن کی محمود يه‌ته بيوه زنأک ِ جی دباخته!
ملک خاتون ِ موردن پسی، اون ِ ريکه رستم (مجدالدوله) شاه بوبؤ و اون ِ زمات بو کی سلطان محمود غزنوی حمله بئوده ری و ری کيتابخانهٰ بسوجانه و دانشمندؤن و متفکرؤن ِ جی، صدته صدته بکوشته.
ملک خاتون ِ آسؤنه (آرامگاه)، تهران ِ خاوران جاده مئن نأی کی الؤن معروفا بو به امامزاده سيده ملک خاتون.




#Article 10: هرای (100 words)


harǎy itə kitǎbə kə mohamad bošrǎ unə banvištə o inə meen dooje hasǎ šeeron o kutǎ šeeron mohamad bošrǎ ji darə. kitǎb fǎrsi tarjumə ham ni danə o harte šeeronə jiram u kalamoni kə išonə famasan saxtə maani budə isə. intəšǎrǎtə pǎrs haxǎmaneš i kitǎbə muntašer budə o inə qaymatam cǎpə avalə meen 700 tumon isə kə 1382 xoršidiyam ni dar buma. inə ISBN: 964-94016-5-2 isə

kitǎbə fehrest:

HASǎ šEER

KUTǎ šEER

itə az inə šeeron kə avalə kitǎb buma daanə:

mi məzǎrə səngə re

mevə ǎre

i vǎr de

dǎr

u ruzə re

ki ceen

mi dəs fǎrəs

niyə.




#Article 11: رشت (1496 words)


رشت، گيلانˇ اۊستانˇ مرکز ايسه ؤ ۳۰ کيلومتري کاسپی دریا قرار بيگيفته دره. 

رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ حدودالعالم مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. علي اكبر دهخدا هم گِه كي رشت كلمه در حساب ابجد ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست.

جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت شهر باران هم نام بنئيدي.
اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره.
ایتأ کتاب مئن به نام رشت شهر ستاره أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه.

رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه.

رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست.
هوای سردي كي سيبري جه أيه و اطلسˇاۊقیانۊس سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه.

هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه.

ایتأ ویژگی مۊهم رشت و گیلانˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا ایرانˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي.
گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه.

شهران:  رشت

شهران:  خومام

شهران:  سنگر

شهران:  کوچصفهان

شهران:  لشت نشا

شهران: خشکبیجار

شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود زرجوب و گوهررودِ مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو فومن و لاجؤنه جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته صفویه دوره  مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره طاعون اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.افشاریه و زندیه هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. قاجار زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی ساغریسازان یا باربندان و دومی ساروق بندان نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی رشت خیابان سعدی تا صیقلان در بر گیره. و ساغریسازان نی رشت خیابان مطهری مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه.

رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن:

خانواده حاج سمیع که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی

امشه ای

و......
شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی.

هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان  هم ا شهر دورون زندگی کودیدی.

باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت انقلاب مشروطه پس و بعدِ رضا خان دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا.
هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه.

رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای گیلان خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه.

چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه.
وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامهوهاشته شهربنیم

 
رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره.

جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از  کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک   مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن.

تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه.
رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه.
رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید.

ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه موزه میراث روستایی گیلان
ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه.

 ( موزه سایت )

رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه.
ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به.

علاقمندان به شهر رشت تاریخچه  و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت  علیرضا آبیزا فاندرید.

سینما سپید رود،
سینما۲۲ بهمن،
سینمامیرزا کوچک،
سینماانقلاب،
سینما آبشار،
سینما سعدی،
سینما قدس.

هتل آسیا،
هتل اردیبهشت،
هتل پامچال،
هتل پردیس،
هتل قمر،
هتل کادوس،
هتل کیوان،
هتل درنا،
هتل ایران.




#Article 12: شمس (120 words)


شمسی شمس، گيلکی خاننده، رشتˇ مئن به دونيا بمأ و پيکˇ سعادتˇ مدرسه مئن درس بخانده. موسئقی‌يه حوسئن ياحقی و ابوالحسن صبا ورجه باموته و 1522 ديلمی (1327 هجری شمسی) خو خانندگی‌يه سرأگيته.

اوايل شير و خورشيدˇ برنامه‌ئنˇ مئن خاند و بازون، به صورت ناشناس، راديو مئن خاند. جوان کی بو، بازيگری‌يه علاقه نشان بدأ و 3تا فيلمˇ مئن بازی بوده: ولگرد (مهدی رييس‌فيروز. 1526)، خورشيد می‌درخشد (سردار ساکر. 1530) و همه گناه‌کاريم (عزيز رفيعی. 1532).

ترانه‌ئنی که شمس راديو مئن اجرا کود، ويشتر گيلکی بؤن و اوشانˇ جی، کاکوله و بهارای مردومˇ مئن پور معروفأ بؤ. چن‌تا ترانه نی، دوصدايی، ناصر مسعودی و شاپور جفرودی همره اجرا بوده دأنه.

شمس، 1576 تاوسسؤن، تسک و تنأيی همره، امريکا مئن بمورده.




#Article 13: سوسن تسلیمی (316 words)


تئاتر و سينما نابغه، يه‌ته معروف بازيگر، منيره و خسرو تسليمی دتر. بهمن 1328 هجری شمسی رشت مئن به دونيا بومو. اين ِ پئر و مار نی تئاتر مئن کار گودن.
سوسن تسليمی، هچين پنج ته فيلم ايران ِ مئن بازی بئوده کی هی‌ته مجوز هنگيته. امّا هی پنج‌تا فيلم وس بو کی اين ِ اسم ايران ِ سينما تاريخ ِ مئن، ثبتا بی.
هسا، سوئد مئن، کارگردانی کونه و انستيتو فيلم سوئد هيأت موديره مئن عوضو ايسه.
سوسن تسليمی خو اولين نمايشنامهٰ، يازده ساله‌گی مئن بازی بئوده، «عدل امين» ِ دبستان مئن. ای نمايشنامه مئن، اون ابوموسلم خوراسانی نقشه بازی گود!

سال 1348 هجری شمسی، طبيعی ديپلوم هگيته. هو سال نی تهران «هنرهای زيبا دانشکده»، تئاتر رشته مئن قبولا بو و خو تحصيله سراگيته.
انقلاب پسی، اين ِ اولين فيلم توقيف بوبؤ. اين ِ دومين فيلمأ نی هيتو! «تئاتر شهر» ِ جی اخراجا بؤ. اين ِ سوّمی فيلم کی بهرام بيضايی امره بو، باشو غريبه کوچک بو کی اونم اوّل توقيفا بؤ. 
وختی بيضايی خاست «شايد وقتی ديگر» فيلمه چاکونی، سوسن تسليمی بازی امره موخالفت بوبؤ و کولّی جان‌کنش ِ پسی، اين ِ بازی امره موافقت بئودن.
ولی اون‌قدر اين ِ پا جولو سنگ تودأن و اين ِ ره موشکلات و موانع به وجود بأردن کی ناچارا بو کی ايران ِ جی بشی.

بوشؤ سوئد و بلأخره سال 1991 ميلادی، بتؤنسه «مده‌آ» نمايشنامهٰ ببری صحنه سر. خودش کارگردانی بئوده و خودش بازی بئوده. چون هی‌کسه نداشت کی اون ِ موقابل ِ نقشؤنه بازی بکونی، همه‌ته نقشؤنه خودش، ماسک ِ امره بازی بئوده! 
اين ِ کار، سوئد مئن پيشرفت بئوده و هسا، سوئد مئن، خو هونره پيش برده دره. گرچه ايران يه‌ته خو خوروم هونرمنده دس جی بدأ، امّا سوسن تسليمی نااميدأ نوبؤ و خو هونره سوئد مئن نی نشان بدأ و پيشرفت بئوده.

سوسن تسليمی، ای سالؤن، سوئد ِ فرهنگ و هونرِ وزيرِ موشاور ايسه و سال 2002 مئن نی، «شخصيت مومتاز فرهنگی» جايزهٰ هگيته.




#Article 14: حبیبوللا بدیعی (363 words)


Naväzande o musiqidän, Savädku šin, Šamsə šohar.

حبيب‌اله بديعی، پيله آهنگ‌ساج و موسيقی‌دان و ويولون‌زن، علی‌موحمدِ زاک، 1507، آول ما نوزده (4 فروردين 1312 خورشيدی)، سوادکو شهرِ مئن، يه‌ته هونردوس خانواده مئن به دونيا بومأ.

اينِ پئر منطقه مئن خرده‌مالک بو و دوتار زی. دوساله بو کی اينِ خانواده بوشؤن ساری. بديعی خودش وختی شاپور بهروزی امره گب زه دره (1561 گالشی)، گونه: شيش سال داشتم. امی خؤنه جؤری طبقه، يه‌ته قديمی کوکی گرامافون داشتيم. اون ِ صفحه‌ئن ِ مئن، قمر و بديع‌زاده و تاج اصفهانی و صبا ويولونِ جی کولّی صفحه نهأ بو، از جومله اوستادِ زنگِ شوتور. ويشتر يواشکی شؤم جؤری طبقه و جوری کی ديگرؤن نفهمن، اوشؤنه گوش دأم.

حبيبِ پيلِ برار خوره يه‌ته ويولون جورأ گوده بو و يه‌ته ارمنی ساززنِ ورجه ياد گيته دبو. ولی دو سه سالی کی بوگذشته، خسته بوبؤ و بنأ ديمه. حبيب، گاگلف بی‌اجازه و يواشکی، خو برارِ ويولونه دسأ گيت و چيزايی زی. اين ِ برار سرآخر فهمنه و وختی حبيب ِ علاقهٰ دينه، ويولونه هدئنه حبيبه.

بديعی، خو ابتدايی مدرسهٰ، دو سال ساری مئن بخانده و بازون بوشؤ تهران و خو درسه ادامه بدأ. موتوسطهٰ توماما کودن پسی، تهرانِ دانشگا مئن، زمين‌شناسی رشته مئن ليسانس هگيته.

صبا مردنِ پسی، راديو تصميم بئيته کی اوستادِ بوزورگداشتِ واسی، اين ِ معروف اثر «زنگِ شوتور»ه پخشأ کونی. امّا ای قطعه جی ضبط‌بوبؤ نوسخه نداشتن. قرار بوبؤ کی صبا شاگردؤن ِ جی، چن نفر ای آهنگه بزنن و هرته کی بختر بو، هونه راديو مئن پخشأ کونن. کی او قطعه‌ای دؤجين بوبؤ و حتا به نام صبا پخشأ بو کی بديعی شی بو!

بديعی، 1524 جی، ارتش ِ موسئقی برنامه امره به عونوان تک‌نواز همکاری گود و يک سال بعد، ابراهيم منصوری اورکستِ مئن بوشؤ.

بديعی، 1526، «ولگرد»ِ فيلمِ مئن، قوامی و شمس ِ صدا ويولونِ امره همراهی بئوده و هی فيلمِ ساتنِ مئن بو کی پيله خاننده، شمس ِ امره آشنا بوبؤ و چن زمات بازون، کسن امره عروسی بئودن.

سال 1538، راديو موسئقی شؤرا مئن عوضوأ بؤ و سال 1541 تا 1546، راديو موسئقی اداره مئن، رييس بو.

بديعی، 1566 گالشی سال، قلبی مريضی واسی بمرده و کرجِ ايمام‌زاده طاهرِ ورجه دفنأ بؤ. ای پيله‌کسِ جی، دستگاهی موسئقی مئن، 200تا قطعه ويشتر باخی بمانسه.




#Article 15: ورگ (609 words)


ورگ (/vərg/) ىا گۊرگ (اينگيليسي: Wolf ىا Gray Wolf، فارسي: گرگ) کي اۊنه خاکي ورگ ني دخؤنن، ىک‌جۊر سک‌سؤن ايسه کي کلسيا آمريکا ؤ اۊراسيا و شرقي و غربي آفريقا مئنˇ دۊرˇشرؤن ؤ بيىابانانˇ مئن دٚره. أجانور خو گود (فاميل) جا پيلترين ایسه، کلؤن ۴۳ تا ۴۵ کيلۊگرم ؤ ملي‌ئن ۳۶ تا ۳۸ کيلۊگرم.

ورگ، سکه مانه و اونˇ رنگ خاکستری، زرد یا قهوه‌ای (سیا مو همره قاطی) ایسه. تسکه یا جۊفت زندگی کۊنه و گاگلف بده ببؤ کی ایتأ گۊده یا ايتأ گلله أمرأ زندگی دره.
روزˇ مئن شکار کۊنه و مخصوصن سواینˇسر گوسندانˇ گللهٰ فترکأنه. ورگ، پۊر خطرناکه و اگه خئلی ویشتا ببه، آدمأ نی فترکأنه.
ورگ، بکته دارانه بود یا لوکؤن (سولاخان)ˇ مئن زندگی کؤنه.

ورگ، سۊئدي زوانهٚ مئنم دره و دئبارهٚ سۊئدي زوان وأرگهئر (vargher)ˇ جا فگيته ببؤ ؤ اۊنم دئباره نؤرسه زوانˇ ورگر (vargr)ˇ جی بؤمؤ ؤ اۊنم پيشاژرمني زوانˇ وأرگأز (wargaz)ˇ جا فگيته ببؤ ؤ اۊنم پيشاهندؤاۊرۊپاىي زوانˇ وئرگ (werg)ˇ جا هأنه.
ايسلندي زوانˇ مئن نی ورگه vargur گده. دانمارکي ؤ اينگيليسي ؤ باخي اۊرۊپاىي زوانان مئن ني ورگ رامته' شأنه ىاتن.
ورگ، گؤرگان و هيرکاني نامان مئن ني دره.

اسکانديناوي اؤسطۊره'نˇ مئن، ورگ (vargr ىا warg ىا varg) هۊ فئنرير ؤ اينˇ ريکه'نه (اسکؤل ؤ هاتي) اشاره کؤنه کي ورگ (گۊرگ) ایسن.

ورگ‌مردؤن یا اوجور کی اینگیلیسی مئن گونن: Werwolves یا lycanthropes، اساطیری آدمؤنن کی تینن ورگؤنˇ مورسؤن ببن یا هوتؤ کی آدمˇ سرمچهٰ دأنن، ورگؤنˇ کردˇکرداره بدأرن. وختی ایتؤ بنن که یک‌ته ده ورگ‌مرد ایشؤنه گاز بیته بی یا وختی گه یک نفر آدمه نفرین بوده بی. ای ورگه وأبؤن‌م وختی تفاق دککئنه کی مانگˇتؤ (مهتاب) کاملأ بؤ بی.
ورگ-مردؤن، آدمؤن و ورگؤنأ جی ویشتر زور و حس (پنج‌گانه احساسات) دأنن. چون هم ورگن و همأ‌نی آدم.

ورگ-مرد، در اصل یکته اوروپپایی شخصیت ایسسه. امما ده الؤن هممه‌ته مللتؤنˇ محللی ادبیات و اوشؤˇ نقلؤنˇ مئن ورگ-مرد دره.

ورگ-مرد تا امی زمات بمأ دأنه. مؤدرنˇ زماتˇ مئن، ورگ-مردؤن، فیلمؤن و کتابؤن و تلویزیونی برنامه‌ٰنˇ مئن درن کی معمولن یک‌ته ترسناک شخصیت ایسسن.

ورگ-مرد، یکته اینگیلیسی واژه جی وارگدؤن ببؤ که اونم ایسسه: Werwolf.
وروؤلف، یکته قدیمی اینگیلیسی واژه ایسسه که دوتته واوین دأنه: وئر (wer یا were) بانی وولف (wulf).

وئر، مردأکˇ معنی‌یه دئنه. (مرد: کلˇ آدم.) ای واژه چن‌ته آلمانی زوانؤنˇ کلمه‌ٰنˇ همره هم‌ریشه ایسسه:
گؤتیک: وئیر (wair). پور قدیمˇ آلمانی: وئر (wer). قدیمˇ اسکاندیناوی زوان: وئرر (verr).
هیتؤ، چندته هند و اوروپپایی زوانˇ مئنأ نی دره:
سانسکیریت: ویرا (vira). لاتین: ویر (vir). ایرلندی: فیر (fear). لیتوانی زوان: وایراس (vyras). که ایشؤن هممه یک‌ته معنی دأنن.

وولف (wulf) یا اوجور گه الؤن اینگیلیسی مئن گونن، وؤلف (wolf)، یعنی ورگ و گاگلفأ نی در کلل جانوره معنی دئنه.

ورگه أوستاىي مئن وئهرکا (vehrka) ؤ هأخامنشي مئن varka ؤ vrka ؤ دئباري سکاىي مئن varka ؤ پألوي زوانˇ مئن vurk ؤ gurg ؤ خارزمني مئن wryk ؤ سؤغدي مئن wyrk واگۊىه بنابۊ. اي کلمه سۊراني کۊردي مئن ني verk واگۊىه بنه.

یک نظری‌م گونه کی وئروؤلف بنه و ریشه ایتؤره کی: ورگ (warg) و بازون وِرگ (werg) و وئرؤ (wero) ، ورگرˇ همره هم‌بنه و هم‌ریشه ایسسن و ورگر یکته قدیمˇ اسکاندیناوی واژهٰ گه اینˇ معنی بنه: سرکش و رند و قانون‌شکن و یاغی؛ ورگˇ موسؤن.

پرونده:Xäk_stari_v_rg.jpg|thumb|طۊسي ورگ ()|جایگزین=
خاکستری ورگ، یک‌ته باهوش و اجتمایی جانوره و ۲۰تایی جرگه‌ٰنˇ مئن زندگی کؤنه و هر جرگه مئن یک‌ته طبقاتی جامعه، خوروم تنظیم ببؤره و یکته کل و یکته مادده اوشؤنه رهبری کؤنن.

کاسپینی ورگ یا کاسپینˇ دریا ورگ کی گاگلف اونه قفقازی ورگم دخؤنن، یک جور ورگه کی اینˇ نسل منقرضأ بؤ دره.
کاسپینˇ دریا ورگ، خاکستری ورگؤنˇ رجˇ جی ایسسه و یک دفأ یکته منطقه مئن بده ببؤ‌ گه کاسپینˇ دریا‌ و سیا دریا مئن هننأ. هسا امما ای جانور کمیابه و ...




#Article 16: لاجؤن (1106 words)


لاجؤن یا لایجؤن یا لاجان یک‌ته خؤرۊم ؤ قشنگˇ شهرˇ اسمه، گیلانˇ مئن. اي شهر، کۊهپایه‌نˇ مئن هننأ ؤ اۊنˇ چئي باغؤن معرۊف ایسسن. امما لاجؤنˇ قشنگي خالي اينˇ کۊه ؤ سرسبزي شي نیه. لاجؤنˇ خؤنهٰ‌ن ني اي شهره خؤرۊمأ گۊدن. 

لاجؤن، کلسیا طرفˇ جي کاسپی دریا خؤنه،  خۊرتابˇ جي لنگؤرۊدˇ همأ همسایه ایسسه، نسا طرفأ جي دیلمانˇ همأ و خۊرخۊس طرفˇ جي‌ام اسسؤنه همأ همسایه ایسسه. اي شهرˇ جۊغرافی مقر ایسسه: خۊرتابˇ 50 درجه و کلسيایˇ 37 درجه و 11 دئقه. کشوري تقسیماتˇ مئن، لاجؤن، گیلانˇ اوستانˇ مئن و ایرانˇ کلسیا طرف هننأ.

سال 1580، لاجؤنˇ جمعیت 72950 نفر بو. اي شهر، گیلانˇ رۊخؤنه‌ٰنˇ رۊتˇ سر بنا ببؤ.

لاجؤن(شهرستان) دۊتته شهر دأنه که رودبنه و مرکزی ایسسن و  دوتته بخش ؤ هف‌ته دهستان دأنه به اي نامؤن: رۊدبنه، شيرجؤپۊشت، آهیندان، بازکيئگۊراب، لفمجؤن، لیلسسان و لَیل. لاجؤنˇ شهرستان، 1580 آمارˇ جي، 162898 نفر جمعیت دأنه.

اي شهرˇ مردۊم گیلک ايسسن ؤ ایشؤنˇ زوؤن گیلکی یه. لاجؤنی‌ئنˇ گیلکی، گیلانˇ افتؤورس ؤ مرکزˇ گیلکي همأ انني فرق دأنه. لاجؤنˇ آب ؤ هوا ني مرطۊب ؤ خؤبه ؤ اۊنˇ کۊه‌پایه‌ٰنˇ هوا سرده.

اي شهرستؤن دارای دۊ ته بخش ؤ هف ته دهستؤن به ایسمانه جیر ایسه:

شهرؤن: لاجؤن.

شهرؤن: رودبنه

پنجؤمي ؤ شيشؤمي قرنؤنˇ مئنه کي گيلانˇ مئن اولي شهرنيشتنˇ نمونه‌ٰن گۊل کؤنه ؤ هي زمته کي لاجؤن به عنوانˇ ىکته شهر بوتؤنسه مردومه خۊ دؤرˇور جمأکۊنه. البته کتابؤنˇ مئن، لنگرۊد ىا هؤسم (رۊدسرˇ مئن)ˇ جي‌م نؤم ببؤرده بۊبؤ اما نأ به عنوانˇ ىکته شهر.

امرۊزˇ لاجؤنˇ مقر، سومي مقري ايسه کي شهر اۊنˇ مئن بنابۊبؤ؛ اي شهر اول دفأ چؤفؤلˇ مئن بنابۊبؤ، بازکياگورابˇ جۊنۊبي طرف ؤ شيمرۊدˇ ورجه. بازۊن بۊشؤ داخلˇ طرف ؤ سراخره بمأ هئره کي امرۊز لاجؤن دۊخؤنده بنه. لاجؤن جؤغرافيا جۊري قرار بىته کي اينˇ فاصله درىا جي، سيودˇرۊ جي، کوهؤنˇ جي باني مازندرانˇ گيلکؤنˇ سامؤنˇ جي ىک قدره ؤ تقريبن برابره.

راجه به لاجؤنˇ اسم ای فرضیه هننأ که لاه پألوی زوانˇ مئن ابریشمˇ معنیه دئنه و حتتا بورهانˇ قاطعˇ مئن «سورخˇ ابریشمی پارچه» معنی ببؤ. جان یا جؤن نی مکان و جیگه پسونده. در نتیجه، لاجؤن بنه: ابریشمˇ شهر یا ابریشم-جیگه.

آل بۊىه حکومت کي سربرسه ؤ اسماعليلئنˇ تهديدˇ جي کي، ناصري شيعهٰ‌نˇ (ىکته خال، زىدي‌ئنˇ جي کي ايشؤنˇ سرکرده ناصر کبير بۊ) مرکز هؤسمˇ جي بۊشؤ لاجؤن کي شيشؤمي قرنˇ پسي پۊر مؤهم بۊبؤ بۊ. هينˇ وأسي گيلؤنˇ شرقˇ مئن لاجؤن ؤ غربˇ مئن فؤمن بۊبؤن اداري مرکز اما هيته نۊتؤنسن ملۊک‌الطواىفي وضعىته عوضأکۊنن ؤ ىکته ايجاناىي مرکزي واحد چاکۊنن.

قدیم، لاجؤن، ابریشم و نوغؤنˇ جی درآمد دأشت ؤ اي صنعت/کشاورزی لاجؤن و لاجؤنی‌ئنˇ اقتصادˇ مئن خیلی تأثیر دأشت.  چیی صنعتأنی لاجؤنˇ مئن هنوز حرفˇ اوّله زئنه.

وختی عربؤن و اسلامی خلیفه‌ٰن گیلانˇ سر فوخوتن، لاجؤن ببؤ «دارالاماره» و «دارالامان». امما بازون کم-کمی هنده وگرسه و اوّل ببؤ «لاهیجان المبارک» و بازون ببؤ «لاهیجان» که فارسی مئن هو لاجؤنه.

سال 705 هجری قمری، اؤلجاىتؤ لاجؤنه بیته و بازون امير تىمۊر اونه لشکرکشی بوده. تیمورˇ پسی، سید امیر بیک و اونˇ نواده‌ٰن که کیایی سادات بؤن، لاجؤنˇ سر حوکومت گودن. کیایی‌ئنˇ فگرسنˇ پسی، صفوی حاکمؤن ای شهرˇ مئن حوکومت گودن.
اؤلجاىتؤ زمت، لاجؤنˇ مئن سکّه ضرب بنأ بو.

لاجؤنˇ پیلگی و عظمت، خان احمد خانˇ زمتˇ شه. هیچ حاکمی، خان احمد خانˇ موسؤن قدرت و اقتدار نداشت. 1000 هجری قمری، شوال، شاه عباس صفوی وختی که خان احمد خانه اواره بوده، بمأ لاجؤن و دستور بدأ خان احمد خانˇ باغه خرابأ کونن. ای باغ، باغی بو که خان احمد خانˇ قصر جولؤ هننأ بو و اونˇ مئن انواع و اقسام گولؤن و میوه‌ٰن دبو. شاه عباس او باغه زمینˇ بازی و چؤگان چاگوده و اونˇ دؤره دار بکاشته.
خان احمد خانˇ فگرسنˇ پسی، چون زأک نداشت، ده کیایی‌ئنˇ جی اثری نمؤنسه و گیلان که تا ای زمت ایرانˇ جی سیوا بو، ده ببؤ یک‌ته ایرانˇ ولایتؤن.

(وا واگردؤن ببی:
This is illustrated through an ancient map such as this on. Lahijan is located a little below the center of the image. The map is inverted with the south representing the top portion of the map and the north representing the lower portion. Other famous regions such as the Caspian Sea with four islands, the provinces of Khorasan, Fars and the Alborz mountain range are also illustrated.)

لاجؤنˇ مئن تاهیسه چن‌ته سولو پیش بمأ دأنه. يک‌ته سال 703 هجری قمری بو که شهرˇ مئن طاعون دکته. يک‌ته سال 850 هجری قمری آتش‌سوزی بو و یک‌ته نی روسؤنˇ اشغال بو که سال 1725 میلادی ای سولو پیش بمأ. 1230 هجری قمری‌ام لاجؤنˇ مئن زمین‌لرزه بمأ و 1246 هنده طاعون دکته شهرˇ مئن و پور کوشتار بوده.

ىکته دئني جيگه لاجؤنˇ مئن شىطان کۊ ايسه. در واقه اي شهر اي کۊهه دؤرأگۊده. شىطان کۊ ىا قديمتر شانشينکۊ، ىکته پيلئه سلˇ ورجه هنأ؛ اي سل ۱۷ جیریب ايسه ؤ ۴ متر جلفي دأنه. اي سل، شا عباسˇ صفوي زمت چاگۊده بۊبؤ ؤ دئبار اينˇ آؤˇ جي کشاورزيˇ به استفاده بنأبۊ. سل (استخر)ˇ مئن ىکته مئنپۊشته هنأ.

لاجؤن خۊ محلگي سيستم ئبه نؤمي ايسه. اي شهر هف ته قديمي محل دأشت ؤ بازين کم-کم اي محله'ن زيادأبؤن. هر محله خۊ حمام ؤ مچيد ؤ مىدؤن ؤ عزاداري دسته ؤ ديکؤن ؤ... دأشت. اي چاگۊدار هنۊزم لاجؤنˇ مئن هننأ ؤ هر سال محرم، عزاداري مئن اي محلگي سيستمه بئتر شأنه دئن. هر محله ىک شؤ خۊ عزاداري دسته' بيرين أبئنه ؤ شنه باخيˇ محله'ن. اۊ محله'ني که بازين اضافه بۊبؤن ني اي دابه رعاىت کؤنن. محله'نˇ حرکت، ساعتˇ عقربه'نˇ عکسه جؤز ىکته محله (مىدؤن) کي امام حسينˇ شبˇ هفت اينˇ نؤبه'. 

لاجؤنˇ قديمي محله'ن: مىدؤن

اي محله لاجؤنˇ جۊنۊبه ؤ قديمأ جي تا ايسه، تاجرؤنˇ جيگه بۊ ؤ قديم، اعىان ؤ أميرؤن اي محل نيشتن ؤ اؤره چارپادشا هننأ کي چار ته کىاىي پادشاه اؤره دفنن ؤ گۊلشنˇ حمام ؤ مچيد جامع ؤ ىکته حؤزهٔ علميه ني اي محله مئن هننأ. تکىه بر ؤ جؤرپۊشته ني اي محله مئن دره.

شأربافؤن ىا شعربافؤن ىا شۊرامحله، لاجؤنˇ شرقيجۊنۊب بنه ؤ ىکته قديمي ؤ پيلئه محله' کي اينه شعرباف محله ني دۊخؤنن ؤ پهلوي زمت کۊهستاني نؤمي بۊ. اي محله، نساجؤن ؤ وؤتنکسؤن ؤ شعربافؤنˇ محل بۊ ؤ گۊنن اي محله مئن نزديکˇ چار هزار ته أبريشم کشي چرخ ؤ ابريشمي پارچه وؤتنˇ دزگا'ن هننأبۊن.

خؤمرکلا کي فارسي مئن اينه خميرکلاىه دۊخؤنن، لاجؤنˇ غربيشۊمال بنه ؤ لاجؤنˇ حاکم ؤاينˇ آدمؤنˇ خؤنه اي محل بۊ. 

الؤن اي محله شهرˇ مئنه هننأ ؤ قديم، نظامي کاربرد دأشت.

اي محله قديمي خؤنه'ن هنۊزم نؤمي ايسه ؤ اکبريه مچيد اي محله مئن هننأ. 

اي محله، قديم لاجؤنˇ ديريني رهˇ سر بۊ ؤ اينˇ خشتˇ پؤرد ؤ ميوه ؤ ترˇبارˇ بازار نؤمئه.

اي محله لاجؤنˇ غربي طرف هننأ.

بازين کم-کمى هنده محله'ن ويشترأبؤن. جيرˇسر ؤ غرئباباد ؤ أميرشهيد ؤ آسئدمحمد ؤ حسن بيگدشت ؤ نخجيرکلاىه ؤ کؤبيجار ؤ آسئدحسين (شيشه گران) ؤ پؤمپˇبنزين ؤ کؤبنه ؤ...

 
  
 

  
 
 




#Article 17: ويکی‌پديا:متن سر کار کودن (خودآموج) (291 words)


ويکی‌پديا مئن، کدؤن و علائم برنامه‌نويسی، ويشتر خود ِ ويکی‌پديا شی ايسه و خيلی‌ام خولاصه و آسانه. پس ده نيازی نيه کی زبان برنامه‌نيويسی HTML ياد بيگريم.

معمولن ويکی‌پديا مئن قانونه کی اگه يه‌ته مقاله نيويشته دريد و او مقاله عونوان، هو مقاله مئن نقل بؤ دره، برای اولين‌بار کی نقل بونه، وا اونه ضخيم (bold) بأريد. حروفه کولوفت و پوررنگ نيويشتن، خيلی جاهای ديگه نی کاربرد دأنه.

اگه خاييد کی شيمی متن کولوفت و پوررنگ ببی، 3تا اپوستروف () اين ِ اوّل و 3تا اپوستروف () اين ِ آخر بنيد. يعنی مثلن اگه خأنيد «کاسپين» کلمهٰ کولوفت و پوررنگ چاکونيد، دچين‌واچين ِ بخش ِ مئن وا بنويسيد:  کاسپين ، بازون ايتو نمايش دئنه: کاسپين.

معمولن ويکی‌پديا مئن ايتو داب ايسه کی کتاب يا فيلم يا کامپيوتری بازی‌ئن ِ اسمه کج (Italic) نيويسنن. و اگه او کتاب يا فيلم يا بازی نام، او مقاله عونوان‌ام ايسه و اوّلين‌باره کی او مقاله مئن امأ دره، هم کولفت و پوررنگ نيويسنن و هم کج.

اگه خأنيد کی شيمی متن کج ببی، وا دو تا اپوستروف اون ِ اوّل و دو تا اپوستروف نی اون ِ آخر بنيد و اگرم خأنيد کی شيمی متن هم پوررنگ و هم کج ببی، (2+3( تا اپوستروف يعنی 5 تا اون اوّل و آخر بنيد. 

کج بونه کج. کج و پوررنگ نی بونه کج و پوررنگ.

گاگلف شيمی متن ِ مئن لازمه کی علاوه بر اصلی عنوان، چن‌ته کوچ عونوان نی بداريد. مثلن هی هنه‌شره فاندريد. اين ِ اصل ِ عونوان ايسه: ويکی‌پديا:متن سر کار کودن (خودآموج). امّا چن‌تا کوچِ عونوان نی دأنه: امی متنه کولوفت و پوررنگ (bold) چاکونيم، امی متنه کج (italic) چاکونيم و... 

عونوانؤنه ايتو شأ چاکودن:

يه‌ته مقاله اگه دست‌کم 4تا عونوان خوره بداری، به صورت اتوماتيک يه‌ته «فهرست» اون ِ مئن ايجاد بونه.




#Article 18: گالش (369 words)


گالِش  يا گاولش، فارسی مئن گاوبان معنی دئنه. ای کلمه، سانسکريت ِ جی بون و ريشه دأنه. سانسکريت ِ مئن، گؤ (گاو) ِ جی نگهداری گودن و اونه پاسنه گونن: گئورکش.

ای احتمال نی نأی کی ای کلمه گئوشورون  جی ريشه بگيته بی کی يه‌ته فرشته يا الهه نام ايسه و اين ِ وظيفه اينه کی موفيد مالؤن و چارپايؤن ِ جی حمايت بکونی. 

در کلّ، گالش يعنی کسی کی دامداری کؤنه و گؤ و گوسند پرورش دئنه. گالشؤن، گيلان و مازندران ِ کوهؤن ِ مئن زندگی درن. اوشؤن،  گيله‌مردؤن (اوشؤنی کی گيلان و مازندران ِ جولگه مئن زندگی درن) امره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم (گیلک) ايسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن.

در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلک ايسن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک.

خيلی قديم کی گيلان جولگه‌ؤن مئن نشاست زندگی کودن، گيلکؤن همه‌تايی کوهستان مئن زندگی کودن و بازون، وختی دريا اؤ پس بوشؤ و انسان ياد بگيته کی چوتو هيست ِ زمينه خوشکا کونی و بج‌کاری بکونی و کشاورزی‌يه ياد بگيته، يک بخش، کوهستان ِ جی جير بومأن و جولگه مئن زندگی‌يه سراگيتن. اوشؤنی که کو جؤر بئيسأن بوبؤن گالش و اوشونی کی جولگه مئن بومأن بوبؤن گيله‌مرد.
هسا، گيله‌مرد (گيل+آمارد) و گالش، کسن ِ امره، گیلک قومه تشکيل دئنن و ايشؤن زوان و تاريخ و فرهنگ يکی ايسه.

گالشؤن ِ زوان گيلکی ايسه. جالبه کی با اون‌که گيلان ِ جولگه مئن، شرق و غرب ِ گيلکی لهجه‌ٰئن همديگر ِ امره تفاوت دأنه و هرته گيلکی‌يه خو لهجه امره گب زئنن، گالشؤن ِ گيلکی لهجه، به هر دو طرف شبيه ايسه. 

گالشؤن ِ زوان، گيلکی لهجه‌ٰئن مئن، اصيل‌تر و دس‌نوخورده‌تر بمانسه و ايشؤن ِ رسم و روسومات و موسئقی نی گيلکؤن ِ مئن اصيل‌تره.

گالشؤن، گيلکؤن ِ رسم و روسوماته تا هسا حفظ بئوده دأنن. ای رسم و دابؤن ِ جی، يه‌ته نی گالشی تقويم (ديلمی تقويم) ايسه. گالشی تقويم کی همه‌ته گيلکؤن ِ شی ايسه، 12 تا ما (ماه) دأنه کی هرته 30 روج ايسه و 5 روزأ نی پنجيک (کبيسه) دأنه و هر چار سال يه‌ته روج اضافه بونه. پس گالشی سال، 365 روج دأنه و هر چارسال 366 روجی بونه.

گالشی سال، نوروز ما جی سراگينه (شوروع بونه) و نوروز ما اوّل، برابره با هجری شمسی مورداد ماه 17. 




#Article 19: ويکی‌پديا:باخی جيگائؤن (خودآموج) (163 words)


ويکی‌پديا مئن هچين مقاله و بحث هنه‌شرؤن نين کی به شيمی کار انن. هنده صفحه نأ کی ويکی‌پديا اعضا تؤنن اوشؤن جی استفاده بکونن و کسن امره ارتباط بدارن.

اگر خاييد کی شيمی شخصی اطلاعاته ديگرؤن امره به اشتراک بنيد، ای کاره تؤنيد شيمی کاربری صفحه مئن بکونيد. (اگر ويکی مئن عوضو ببيد، کافيه کی شيمی کاربری اسمه واموج‌دموج (search) بکونيد يا شيمی امضا سر کليک بکونيد يا سمت راست منو جی استفاده بکونيد تا بشيد شيمی کاربری صفحه مئن)
اگر باخی ويکی‌پديا زاکؤن بخأن شيمی امره ارتباط بدارن، تؤنن شيمی کاربری صفحه مئن پيغام بنأن.

بعضی صفحه‌ٰئن شيمی راهنمايی واسی بساته بوبؤن. مثل  يا .

مطالبی کی «قالب»ؤن مئن بنويشته بونن، هر مقاله‌ای مئن کی او قالب پيوند بنأ بی، ظاهر بونن.
مثلن مومکنه يه‌ته قالب چاکونيد کی اين اسم ببی x کی ايره نأ: 
هسا، هر مقاله‌ای کی اون مئن بنويشته ببی ، او قالبه نشان دئنه.

اگه دوس دأنيد بدانيد کی تاهسا چه قالبؤنی چاکوده بوبون، يک سری به  بزنيد.




#Article 20: علي بن أبي‌طالب (147 words)


علی بن ابی‌طالب (به عربی: علي بن أبي طالب؛ ۱۳ رجب ۳۰ عام‌الفیل – ۲۱ رمضان ۴۰ هجری) ایمام أول مین تمامه شاخئن مذهب شیعه، خلیفهٔ چهارم مین خلفای راشدین أهل‌سنت، و عمو پسر و پیامبر (ایسلام) زما، ایسه. أنه پئر ابوطالب و أنه مار فاطمه بنت اسد ایسه و فاطمهٔ زهرا أنه خانم و حسن، حسین، و زینب اَن زاکان ایسن. اَمی ایمام به مدت ۵ سال خلیفه ببوسته و تمام ایسلامه شهران، غیر شام حکومت بوگوده. او چون شیعه مین ایمام و سنی مین از خلفا ایسه مین مسلمانان جایگاه برجسته‌ای بداره. گيلکؤن ٚ ويشترين دئبار ٚ جي تا ألؤن يته ويژه ایرادت نسبت به امام علي (ع) دأشتن ؤ دأرن ؤ اۊن ٚ پیرؤ (شيعه) بؤن ؤ هيسن، هيته'ني خئلي جه گيلان ٚ کارکياٰن چؤن عضدالدؤله ؤ خان احمدخان خۊ وصيت ٚ طبق ئبه نجف ؤ ايمام علي (ع) ٚ حرم نزيکي دفنا بؤن.




#Article 21: فريدۊن پۊررضا (291 words)


فریدون پوررضا ایته رشتی خأندنکس بو. پوررضا، دردشتی، غولام‌حوسئن بنان و سعادتمند قمی ورجه ايرانی آوازه باموته و 1528 گالشی، علی بهکيشِ همره تعزيه‌خانی‌يه سراگيته.

شيش سال بعد، راديو گيلان ِ خانندگی امتحانِ مئن اوّل ببؤ و خو کاره به عنوان خاننده سراگيته. 1545 نی خو کاره تلويزيونِ همره شورو بئوده و هو سال يه‌ته نمايش‌نامه بنويشته تئاتر ئبه کی لشت‌نشا سينما سالونِ مئن اجرا ببؤ.

پوررضا، گيلان‌نامه و باخی نشريه‌ئنِ مئن پور مقاله بنويشته دأنه. جهانگير اشرفی و دوکتر علی عبدلی ايلجارِ همره، موسيقی گيلان و مازندران ِ جومأ گودن‌ئبه نق داشت کی گيلکی واوين، اين ِ کار بو.

فریدون پوررضا در ۲۳ فرودین ۱۳۹۰ درگذشت

ای سياهه، گيله‌وا ماه‌نامه جی هگيته ببؤ کی پوررضا واسی يه‌ته يادگارنامه مونتشر بئوده بو.

هی سالِ مئن، راديو گيلانِ خانندگی امتحانِ مئن شرکت کونه و اوّل بونه و خو کاره راديو مئن سرأگينه.

نواب صفا هدايت و راهنمايی همره، گيلانِ دهاتؤنِ جی، محللی ترانه‌ئنه جومأ کونه.

اينِ اولين آلبوم، می گيلان، پخشأ بونه. گيلان‌نامه مئن تحقيقی مقاله نويسنه و گيله‌وا ماه‌نامه و همشهری روزنامه همره موصاحبه کونه.

همدانِ مئن کونسرت اجرا کونه.

آلمانِ مئن برنامه اجرا کونه کی اؤره گيلکؤن و ايرانی‌ئن، ای کونسرتِ جی پور استقبال کؤنن.

جام جمِ موسئقی برنامه مئن هنه و اجرا کونه.

فريدۊن پۊررضا تک آهنگؤن

فريدون پوررضا، نزديک به نيم قرن ايسه کی گيلکی موسئقی مئن فعاليت کودن دره و تا هسا، حدود 469 تا ترانه (فولکلور و غيرفولکلور)، اجرا بئوده دأنه يا دوواره‌خانی و دوواره‌ساجی بئوده. ای ميانه، 280 تا ترانهٰ دوواره تنظيم بئوده و دووراه‌خانی بئوده و 100تا ترانهٰ خودش تنظيم بئوده. 

پوررضا ترانه‌ئن، نوار و سی‌دی سر، هممه‌ته گيلکؤنِ خانه مئن دره. با اون‌که خيلی از ايشؤن هرگيز به صورت آلبوم بيرين نمأن. امما در کولل، پوررضا آلبومؤن و ترانه‌ئنه ايتؤ شأنه نام بردن:




#Article 22: گيلک (548 words)


گیلکان کاسپیأنه گر نسا (جنوب) طرف زیندگی کونیدی. گیلکانˇ جاجیگا، جأ خۊرخۊس تا تالشانˇ سامانه و جأ خۊرتاو تا چالوس ؤ دو تأ اؤستانˇ گیلان و مازندرانˇ دورون ایسأید.

گیلکان زوان گیلکی ایسه. دوارسته زمان، سه جرگه بۊد: گالش ؤ کلایی ؤ گيله‌مرد.

شکی نیه کی گیل، ایتأ قؤم نام بۊ. یونانی کتابان مئن اشأنه گلای دخانده. أگه گیم گیل یاگیلک که أن کاف، نسبتˇ کافه نأ تصغیرˇ شی. اونچه کی مسلم ایسه أنه کي گیل یا گئل یا گئلای ایتأ قؤمˇ نامه کي کاسپیأنه گر کلسیا (جونوب) چافˇ مئن نیشتده ؤ هنوز ایشأنن نام ای مردومˇ سر بمانسه. وختی گیم گیلان، ان «ان» جیگا پسونده. یعنی اؤره کی گیلان زیندگی گودده.

اما دومی [دیلم] کی ویشتر اشتبا واگویه به ؤ أگه بیشید محلی مردومه وارسید اونˇ دوروسه گده: دیلمان (dileman). من هأرماله نیشتأوستم هیکس بگه دئیلمان deylaman. دیل dil ایتأ کلمهٰ کی معنایˇ مشخص دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بو ؤ دَوَسته بؤبؤسته گاو ؤ گوسفند دأشتیدي به ؤ «ام» بولندی پسونده، هۊجۊر کی کتام ؤ ایلامˇ مئن دأریم ؤ پهلوی زوانˇ مئن هرچئه بخأده بۊلند ذکر بکوند أن پسونده چسبانده اۊنأ. پس دیلم به گؤ ؤ گوسندˇ دأشتنˇ بۊلندˇ جیگه.

گیل، مازندرانˇ گیلکی زوانˇ مئن نی دره ؤ مازندرانی زوان، پۊر شواهدˇ وأسی، سانسکریتˇ همره ارتباطˇ مستقیم دأنه.

مازیار (کی مازندرانی بۊ ؤ ۲۱۸ تا ۲۲۵ ه.ق حوکومت گودي) خو نامه‌أن مئن به عباسی خلیفه، خوشه گیلˇ گیلان دۊخأنه ؤ خلیفه نی أنه جیلˇ جیلان (گیلؤنˇ گیل؛ فارسی: گیل گیلها) دۊخاند. أن اول سندی ایسه کی یک نفر خودش ؤ خو مردومه گیل دۊخأندي. هنوزم مازندرانˇ خۊرخۊس کوهان مئن، گالشان، جیرأ (جؤلگه) دۊخأنده: گیلان. فردؤسی، خۊ شاهنامه مئن، اؤرأ کي منوچهر، سلم ؤ تورˇ جأ انتقام بکشه، نیویسه: 

سپه را ز دریا به هامون کشید     ز چین دژ سوی آفریدون کشید

چو آمد به نزدیک تمیشه باز     نیا را به دیدار او بد نیاز

ز دریای گیلان چو ابر سیاه     دُمادُم به ساری رسید آن سپاه

بازین کی فریدون مازندرانˇ مردومˇ أمرأ شه منوچهرˇ استقبال:

به زرین ستام و به زرین کمر     به سیمین رکاب و به زرین سپر

ابا گنج و پیلان و با خواسته     پذیره شدن را بیاراسته

همه گیل مردان چو شیر یله     ابا طوق زرین و مشکین کله.

شاهنامه مئنم، فردؤسی مازندرانˇ مردومه گیل دۊخانه. 

نظامی گنجوی نی مازندرانئنأ گیل دأنستي؛ خۊ اسکندرنامه مئن وختی گه اسکندر، ایران ؤ رومˇ سپاهˇ أمرأ شه اوروسان (روسان)ˇ جهار، انه پهلوانانه نام به:

زریوند گیلی ز مازندران     نیال یل از کشور خاوران

زریوند نی رجز خأندي و فأزمه گودنˇ زمان گه:

زریوند مازندرانی منم     که بازی بود جنگ اهریمنم

زریوند چن نفره کۊشه تا بیلاخره بکوشتده شه ؤ اسکندر ناراحت به:

جهاندار از آن کار شد تنگدل     که سالار گیلی درآمد به گل

ناصرالدین شا نی خو مازندرانˇ سفرنامه مئن، تبعیدی کۊردانه ایل دۊخأنه ؤ کلاردشتˇ محلئن گیل. أتؤ نظر هأنه کي مازندران نی، دیلمˇ مورسان، جیگا نام (اسم مکان) بؤبؤسته ؤ ربطی به قومیت ؤ زوان نأره. ای سربسان هأمه أنه نشان دهه کی کاسپیأنه گر کلسیا چافˇ مردۊم (تالشؤنˇ جأ تا گیلانˇ گیلکان تا مازندرانˇ گیلکان تا حتا گلستانˇ گیلکزوانان) ایتأ ریشه و بنه جأ ایسده ؤ هأرتأ خۊ جیگا ؤ سامانه نامأ خۊ سر بنأ اما هأمه‌تأ گیلکی گب زنده  ؤ اشأن زوان گیلکی یا گئلئکی ایسه. پس أن رسلأ نیه کی گیلانئن، گیلکی ؤ گیلک بده خوشأنه انحصارˇ مئن بدأنده.




#Article 23: ایمامعلی حبیبی (132 words)


امامعلی حبيبی، 1505 ديلمی، درزی‌کلا مئن به دونيا بومأ. درزی‌کلا، بابل ِ تابع ايسه، مازندران مئن.
جوان کی بو، هم قائم‌شهر ِ شهرداری مئن کار گود و هم کوشتی ره تمرين کود.
بازون بوشو تهران و حبيب‌الله بولورچی دس جير، کی يه‌ته معروف موربّی بو کوشتی مئن، خو تمريناته ادامه بدأ.
تا سال 1956 ميلادی (1530 ديلمی) ايران ِ اولمپيک ِ تيم، هيچ رشته‌ای مئن طلا مدال هنگيته بو. حبيبی، ملبورن ِ مئن، خو طلا مدال ِ امره ای طلسمه بشکنه (1530 ديلمی). او زمات جی به بعد، هم مردوم و هم مطبوعات، اونه دخاندن: ببر مازندران. هو ملبورن ِ اولمپيک مئن، ايران ِ دوّمين طلا، تختی ببورده.

اماعلی حبيبی، چهارته فيلم مئن نی بازی بئوده: جهنم سفيد (1542)، ببر مازندران (1542)، رام کردن مرد وحشی (1544) و آدم و حوا (1544).




#Article 24: ناصر مسعودی (328 words)


مسعودی يه‌ته خاننده ایسِه کی ویشتر گیلکی خانه. این ِ معروف آهنگأ نی  میرزا کوچی خان  ایسه.

ناصر مسعودی سالˇ 1314 هجری شمسی رشتˇ مئنبه دونیا بومو . مسعودی پور کارترین ترانه خوانˇ گیلک ئیسه . مسعودی 12 سالگی بتانسته علی حافظی تار امرا آواز بخوانه.
سالˇ 1328 هجری شمسی علی اکبر شهنازی و بحرینی ورجه ردیف و وزن خوانیا یاد بیگیته .
مسعودی یه مودت وارد گیلانˇ تیپ موستقل رادیو ارتش مئن ببو و او زمات ا رادیو هفته ای یه ربع برنامه موسیقی دیشتی که مسعودی هم اوشانا امرا همکاری گودی .
مسعودی بخاطر علاقه ای که به نمایش دیشتی چن وختی ب ا کار رو باورده و نمایشانˇ فاجعه رمضان ، یوسف و زلیخا مئن بازی بوگوده .
بعد ان که رادیو رشت وازا بو یعنی سالˇ 35 جا بوشو رادیو . سالˇ 39 سرباز بو بوشو تئران . اویه با پیرنیا آشنا بو 20 ایسفند 39 بنفشه گول اجرا بوگوده که 13 فروردین 1340 رادیو ایران جا پخشا بو . بعزین اجرای کنسرت واسی به آلمان ، روسیه ، آمریکا و پاکستان بوشو.

بنفشه گول -
دلواپسی -
شب مهتاب -
اسب سفید -
گل شقایق -
تی عید ترا مبارک -
گول لاله ول بیگیفته -
آب طلا -
پاورچین -
رودخان کول -
بیا بیشیم دریا کنار -
امید ناپیدا -
شیرین لب -
چشم براه -
نامزدی -
دختر چشمه -
انتظار
ماهیگیر -
تورنگ -
اسیر عشق -
تام بزن -
آهوی تشنه -
عروس شهسوار -
صفای بهار -
پشیمان -
بختر از طلا -
دختر بهار -
بهار گیلان -
مهتاب شب -
تی سر زیبنده تاجه -
عشق و خزان -
دیار دیار -
قول و قرار -
خانم گوله -
بی تو می دیل غوغا کونه -
شب بوبو یار نامو -
ستاره من -
خوش خبر -
پیغام -
دام  -
خوشه برنج -
دیلا نشکن -
موایسم روخانه کول -
خواستگاری -
گول آفتابگردان -
الله تی تی -
نم نم باران -
و....




#Article 25: ناصر وحدتی (117 words)


ناصر وحدتی يه‌ ته خاننده گيلکی هیسه اهل لیش از توابع سیاهکل. البته ای روستای لیش میون هرچه قدر تی دیل بخوای خواننده و هنرمند موسیقی داریم که ناشناخته هیسن.
آنچه مسلمه آقای وحدتی از کوچکی به موسیقی علاقه دشت و یته کتاب هم دنه بنام زندگی و موسیقی که انتشارات نگاه اونه چاپ بگوده.
البته آقای وحدتی سینما هم خوب شناسنه و چندین نقد و بررسی هم دره که در مجلاتی مثل دیلمون و کلک چاپ ببون.
چهار ته رمان هم دنه به نامهای خوندشت، روی خوش زندگی، یک زندگی و تا فردا دیر نیست.
کنسرتهای زیادی در زمینه موسیقی گیلکی اجرا بوده که از همه معروف‌تر زرنگیس هیسه که با گروه موسیقی آمارد اجرا بودن.




#Article 26: سخت‌سر (264 words)


سٚختٚ‌سر يته جي مازرۊنˇ اۊستانˇ شأران ؤ سخت‌سرˇ شأرستانˇ مرکز ايسه.
أ شأر تونکابون ؤ رودسر مئن نهأ. سخت‌سر منطقه‌اي ايسه کي اجنبی‌ئن جي، نه اسکندر، نه تۊرکؤن ؤ عربؤن ؤ مؤغؤلؤن ؤ نه فارسؤن، نتؤنسن کي اۊنه کامل بگيرن. هي مؤضۊع وأستي ايسه کي اي شأرˇ اسمه سخت‌ٚسر بنأييدي کي أ شأرˇ مردۊم سرسختي ؤ مقاومت نشان دنه.

أ شأرˇ قديمي ؤ أصلي نام، سخت‌ٚسر ايسه. امّا 1509 گالشی سال (1935 ميلادي) اي شأرˇ نام، سخت‌سر جي بۊبؤ: رامسر!

أ شأر مازرۊنˇ آخري شأر جه خۊرخۊس ایسه. سخت‌سر جي خۊرتاوˇ ور به تونکابون، جي خۊرتاو به گيلانˇ چابکسر، جي نسا به البرز کۊهان ؤ جي کلسيا ور به کاسپي دريا محدۊد ایسه.

سخت‌سرˇ آب ؤ هأوا تاوسسان مئن گرم ؤ مرطۊب ؤ زمسسان مئن سرد ایسه. نزدیکي کۊه ؤ جنگل ؤ دریا أ شأر مئن زیبائي خاصي به أ شأر بدا ؤ أ أمر موجب جذب مسافران تاوسسان ؤ تعطيلˇ رۊزانˇ مئن به. سخت‌سر دارای ایته فرۊدگا ایسه. سخت‌سرˇ کۊهستاني جيگایان جؤرده مأنستن پۊر زیبا ؤ خۊش آب ؤ هأوا ایسن. جه سخت‌سر کشاورزي محصۊلان شأ به بج ؤ مرکبات ؤ چای اشاره گۊدن.

توساسان ، آخوند محله ، ابریشم محله ، لپاسر ، نارنج بن ، جنت رودبار  

شاه منصور محله ، غریب محله ، چارصد دستگاه ،  طالش محله فتوک 

چپرسر ، دوسکول بن ، رضی محله  ، دریا پشته ،  پردسر ، زکی محله 

لمتر ، تنگدره ، میان لات ، اشکونه کوه ، رمک ، لیماکش  ، کرکت محله  

حیدر محله ، کوی تعاونی ، سفید تمشک ، جنگ سرا ،لات محله ،بامسی

 

سخت‌سرˇ رۊخانان

سخت‌سرˇ غاران

سخت‌سرˇ پلاژان




#Article 27: جنگلئن (185 words)


گيله‌مردؤنی بؤن کی اوّلی جنگ جهانی زمات، وختی روسؤن دکالسن گيلان مئن و اونه اشغال بکودن و تهران ِ حوکومتأ نی هيچ کاری نوکود، چون خاستن اجنبی‌ئنه خوشؤن مملکت جی تودأن بيرين و مرکزی استبدادِ امره نی موبارزه بکونن، دکتن گيلان ِ جنگلؤن ِ مئن و توفنگ و فشنگ اوسادن و چون ايشؤن ِ جاجيگا جنگل بو، ايشؤنه دخاندن: جنگلی ؤ ايشؤنˇ جۊمبشه دۊخؤندن جنگلˇ انقلاب.

جنگلی‌ئن ِ رهبر ميرزاکوچی‌خان بو.

جنگلی‌ئن کسن امره وعده بنأ بون کی تا زماتی کی اجنبی‌ئنه خودشؤن ِ خاک ِ جی بيرين توندأن و استبداد ِ بونهٰ دنخوشکانئن، خودشؤن ِ مو و ريشه کوتا نکونن. هين ِ واسی ايشؤن ِ مو و ريش بولند بو.

جنگلی‌ئن ميرزا رهبری امره، خوشؤن کاره 1489 گالشی سال (1294 هجری شمسی) سراگيتن و هف سال بازون، جنگل ِ انقلاب، شکست بوخورده. امّا ای ميانه، ميرزا و اين ِ رفئقؤن موفق ببؤن کی گيلانِ مئن سلطنته لَغوْ بکونن و گیلانˇ شؤرایی جؤموری‌يه اعلام بکونن. یکشنبه روج، ديا ما 28، 1494 گالشی سال (١٦ خرداد ١٢٩٩ خورشیدی) جنگلی‌ئن ایرانˇ سورخˇ انقلابˇ کومیتهٰ تشکیل بدأن. ای کوميته سلطنته لغو بئوده و گيلان مئن جؤموری اعلام بئوده.




#Article 28: فردریش هاؤک (818 words)


فريدريش هاؤک (Friedrich Hauck)(۱۸۷۱ - ۱۹۲۱) کي ايرانˇ مئن اۊنه کاؤک ؤ آلماني گاؤک دۊخانديد. اۊ زمت کي جنگلˇ مئن ايسأ بۊ خۊ نامأ بنأ بۊ هۊشنگ. ايتأ جي شخصيتأنˇ مۊهم ؤ تأثيرگۊذار، گيلانˇ تفاقأنˇ مئن اۊ زمت کي بلشؤيکأن ايرانˇ دۊرۊن ايسأبيد، بۊ. مۊختلفˇ منابع گاؤکˇ مليته آلماني، ولگا - آلماني، رۊسˇ ولگا - آلماني، رۊس ؤ چک بينويشتن. يان کۊلارژ کي گۊراب زرمئخˇ مئن جنگليأنˇ اسلحه خانه مسۊل بۊ، همه جا گاؤکه آلماني مۊعرفي کۊدي. گاؤکˇ خانواده جي فقط اينه دأنيم کي ايته برار پراگ مئن، يکته همسر کي رۊس بۊ ؤ ايته دۊختر داشت.

در أ مؤرد کي گاؤک چي وقت بامؤ گيلان، اختلافˇ نظر وۊجۊد داره؛ أمما مطالبي کي محمدعلي گيلک خۊ کتابˇ مئن باورده ؤ ائطلاعاتي کي خسرؤ شاکري فأدأ تا حدي تصويرˇ رؤشني جي گاؤکˇ زندگي گيلانˇ دۊرۊن أمره فأده. أ ائطلاعات أمره گئه کي تزاري رۊسأن سالˇ ۱۹۱۷م/۱۲۹۶ش پيشي به اتهامˇ فعاليتأنˇ غيرˇ قانۊني ؤ ضدˇ رۊسي گاؤکه دسگير کۊنيد ؤ سرأديد باکۊ.أمما گاؤک رۊسيه انقلابˇ پسي، هۊ سالˇ مئن آزادأ بؤ.اؤنˇ پسي تفليسˇ مئن ژنرال فؤن کرسه کي قۊواي آلمانˇ فرمانده قفقازˇ دۊرۊن بۊ، مؤلحق بئه ؤ احتمالن هۊ آلماني افسري ايسه کي به نمايندگي جي ژنرال فؤن کرس بامؤ گيلان تا ميرزا کۊچي خانˇ أمره مۊلاقت بۊکۊنه؛ ولي زماني گيلانه فأرسيه کي اينگيليسيأن رشت ؤ انزليه ائشغال بۊکۊده بيد ؤ جهاني جنگˇ طرفأنˇ ميان آتش بس ائلام بۊبؤسته بۊ ؤ گاؤک ايته مهمانˇ مأنستن جنگليأنˇ ورجه بيسأ.
گاؤک ضدˇ اينگيليسي تبليغأنˇ ره ؤ طرفداري جي آلمانيأن، اؤرديبهشتˇ اواخر ۱۲۹۸ش (مه ۱۹۱۹م) دۊوارده دؤلتي قۊوايˇ دس دکفه ؤ اي دفأ اينگيليسيأن اۊنه تبعيد کۊنيدي هندۊستان. چن وقت بعد گاؤک اۊدسا مئن بلشۊيکأنه تحويل بدأ بۊبؤ ؤ وقتي اۊشأنه نزديکأ بؤسته، راسکؤلنيکؤفˇ دريادارˇ أمره اؤرديبهشتˇ ۲۶ (۱۲۹۹ش) (شعبانˇ ۲۹، ۱۳۳۸ق /ميˇ ۱۸، ۱۹۲۰م)دۊوارده وگردسه گيلان ؤ ميرزا کۊچي خانˇ مۊذاکراتˇ مئن بلشؤيکأنˇ أمره کي عبدالغني سرخي کهنˇ خانه دۊرۊن انزلي مئن برقرار بۊ، حۊضۊر داشتي. أ تاريخˇ پسي آلماني گاؤکˇ نقش به عۊنوانˇ ايتأ جي بازيگرأنˇ گيلانˇ سياسي صحنه آغازأ بؤسته.گاؤک ايپچه بعد، خۊردادˇ ۱۲۹۹ش (رمضانٚ ۱۳۳۸ق /۱۹۲۰م) ايرانˇ سۊرخˇ انقلابˇ کؤميته مئن رشتˇ دۊرۊني عؤضو بۊبؤ؛ کي اۊنه اعضا ايشأن بيد: ميرزا کۊچي خان، ايوان کاژانف کي اردشيره مأرۊف بۊ، کامران آقايؤف، گاؤک، واسيلي گارکالتسلي کي مأرۊف بؤ به شاپۊر، ميرصالح مۊظفرزاده ؤ حسن خان معين‌الرعاياى آلياني.

عدالتيأنˇ خۊدسرانه اقدامأنˇ پسي (ايرانˇ کؤمؤنيستˇ حزبˇ اعضا) ؤ آبۊکف شؤروي قۊوايˇ فرمانده ايرانˇ مئن کي ايوان کاژانفˇ جانشين بۊبؤسته بۊ، ميرزا کۊچي خان تيرما ۱۷، ۱۲۹۹ش (شوالˇ ۲۲، ۱۳۳۸ق /جۊلايˇ ۹، ۱۹۲۰م) قأرˇ أمره بۊشؤ فۊمن ؤ خۊ شؤنˇ پيشي گاؤک ؤ ميرصالح مظفرزاده' سرأده مؤسکؤ تا کؤمؤنيستأنˇ اقدامأنه کي قؤل و قرارأنˇ قبليه نقص بۊکۊده بيد، شؤروي سرانˇ ائطلاع فأرسأنن؛ أمما بلشؤيکأن تيرما ۷، ۱۲۹۹ش (ژۊييه ۲۹، ۱۹۲۰م)عليه ميرزا ؤ اۊنه هوادارأن کۊدتا بۊکۊديد ؤ ايته جديدˇ دؤلت چاکۊديد کي احسان‌الله خان دۊستدار اۊنه رييس بۊبؤسته. نمايندأنˇ مۊذاکراتˇ نتيجه أن بۊبؤ کي شالوا ايلياوايˇ گؤرجي کي شؤروي سفير تؤرکيه مئن تأيين بۊبؤ بۊ، خۊ محلˇ مأمۊريتˇ شؤنˇ پيشي، أنˇ وأسي کي گيلانˇ اؤضايه بررسي بۊکۊنه بشه گيلان ؤ ظاهرن اي سفرˇ نتيجه کي شهريورما مئن تفاق دکفته بۊ، أن بۊبؤ کي ميکويان ؤ مديواني دخالت جي ايرانˇ اؤمۊرˇ مئن ممنۊع بۊبؤستيد ؤ دۊ سه نفر جي جزبˇ عدالتˇ اعضا برکنارأ بؤستيد. گاؤک ؤ مۊظفرزاده'م مؤسکؤ وگردسه پسي همين کي انزليه فأرسيد دسگسيرأ بيد ؤ مدارک ؤ اسنادي کي ايشأنˇ أمره بۊ ضبطأ بئه. اي دۊ نفر احتمالن اۊ زمتˇ پسي کي حيدرخان عمۊ اؤغلي رۊسيه جي بامؤ ؤ ميرزا کۊچي خان، احسان‌الله خان ؤ خالۊ قؤربانˇ أمره آشتي بۊکۊد، اؤرديبهشتˇ ۱۳۰۰ش (۱۹۲۱م) آزادأ بؤستيد.گاؤک جي أ تاريخ مۊعاون ؤ ميرزا کوچي خانˇ همه کاره بۊبؤ ؤ گۊراب زرمئخˇ مئن ميرزا خانه ورجه زندگي کۊدي. گاؤک ؤ اينˇ زن ؤ دۊختر ها رۊزأن اسلام أوريد ؤ گاؤک هۊشنگˇ نامه خۊدشˇ ره انتخاب کۊنه.
گاؤک خئلي خۊب دأنستي کي ميرزا همکاري حيدرخان ؤ بلشؤيکأنˇ أمره پايه‌اي ناره ؤ هۊ زمت کولاژرˇ جوابأ ايتؤ بدأ بۊ: «ايرانˇ کؤمؤنيستˇ حزبˇ أمره هي زمت اتحاد برقرارأ نيبه. کۊچي خان بلشؤيکأنˇ زۊرگيري رفتارأجي بيزاره. رۊسيه نۊفۊذˇ أمره ايرانˇ مئن مۊخالفه. مۊذاکراته کش دأندره تا سربازأنˇ ويشتري جمأ کۊنه. تمرينأنˇ کافي ؤ اسلحهٔ کامل خۊ افرادˇ ره فراهم باوره. تئرانˇ مئن هم مۊذاکراتي داره ؤ احتمالن پأييزˇ مئن ايته جديدˇ جنگ شۊرۊ بئه».

گاؤک آخري پرده جي ميرزا کۊچي خانˇ زندگي مئن'م حۊضۊر داشتي. آذرماˇ ۱۳۰۰ش کي قزاقˇ قۊوا فشار خۊ نهايته فأرسئه بۊ ميرزا همراهأن کم کمى پراکنده بۊبؤستيد. ميرزا ؤ گاؤک آذرما ۱۱، ۱۳۰۰ش (دسامبرˇ ۲،  ۱۹۲۱م) گيلوانˇ پۊر ورف ؤ بۊراني گردنه مئن ايسأبيد ؤ قصد داشتيد کي بيشيد خلخال، عظمت خأنمˇ ورجه کي ايته جي خوانين ؤ متنفذين محلي بۊ؛ أمما را مياني گاؤک کي گۊيا زخمي بۊبؤسته بۊ ورف ؤ سرما شدتˇ وأسي خۊ تۊش ؤ توانه جي دس ده. ميرزا خۊ وفادارˇ ياره نئه خۊ دۊشˇ سر ؤ راهه ادامه ده أمما گاؤک کي فقط ۵۰ سال اينه سند بۊ طاقت ناوره ؤ ميره. گاؤکˇ جنازه هرگز پيدا نۊبؤسته ؤ أ احتمال کي وحشي جانورانˇ طؤعمه بۊبؤسته بي ذهنˇ جي دۊر نيه.




#Article 29: کادوسی (189 words)


کادوسیون

واسیلی ولادیمیر بارتولد یه تا از روس مستشرقون خوب کتاب میون « ایران تاریخی جوغرافیا» نویسه: قدیمون گیلان مردوما کادوسیون تشکیل دینه که هخامنشیونه جا اطاعت نوکوردن. ایشون یا یه قسمت از ایشونا ، گیل هم دوخوندنه که گیلان خو ناما ایشون نامه جا داره. شرق گیلانم ماردان یا اماردان زندگی کوردن که سفیدرودا ایشون واستی آمارد دوخوندن.

ارمنییون خوشون کتابون میون ایشونا  کاتی شیان  دوخونن. و بنوشتن که ایشون یه تا پیلا قبیله بان. 

دیاکونوف ایشون درباره نویسه: ماد پادشاهی ایشونا نتونست مطیع بوکونه. اما کوروشه جا اطاعت بوکوردن. 

بعضی کتابون میون ایشونا آریایی ندونن. 

احمد کسروی یه تا مقاله میون  کادوسیون، کادوشان، تالشان بنوشته که تالشون ایشون اخلافن. و تالش منطقه احتمالن ایشون حکومتی قلمرو بیه. 

اما بعضی مورخون مث راولینسون،  سفید رود دره شمال و جنوبو و طارم و خلخالا ایشون وطن دونن.

مشیر الدوله پیرنیا  باستانی ایران  کتاب میون، یونانی مورخون قوله جا نویسه:  کادوسیون مردومی بن که گیلان میون زندگی کوردن. برخی گوئن ایشون تالشون جدن . تالش یونانی ترجمه ی تالوشه. کادوسیونا برخی محققون ایرانی بومیون دونن که پیش از اینکه آریاییون ایران بان- گیلان و آذربایجان شمال شرقی  میون زندگی کوردن.




#Article 30: جریر تبری (162 words)


موحمد بن جرير تبری، يه‌ته پيله تاريخ‌نيويس بو کی 413 گالشی سال (840 ميلادی)، آمل مئن به دونيا بومأ. جوانی مئن بوشؤ ری و بازون بغداد کی درس بخانی. بازون بوشؤ مصر و شام و هنده وگردسه بغداد و هويه زندگی بئوده. بغداده وگردسن ِ پسی، دوبار ديگه‌ام تبرستان سفر بئوده.

تبری، نه فقط ايران مئن، کی همه‌ته اسلامی کشورؤنِ مئن، اوّلين تاريخ‌نيويس ايسه و تاريخ‌نيويسؤن مئن نی انگوشت‌شومارن کسانی کی اين ِ امره سربه‌سری بکونن.

اين ِ معروف کيتاب، «اخبار الرسل والملوک» و «الامم والملوک» ايسه کی همه جيگا مشهوره به تبری تاريخ، قوران ِ سر يه‌ته تفسير نی بنويشته دأنه کی پور معروفه و اينِ نام ايسه: تبری تفسير يا «آن امع البيان عن تأويل القرآن» کی قورانِ تفسيرؤن ِ مئن، هم قديمی ايسه و هم جامع.

تبری، بغدادِ مئن يه‌ته مدرسه نی بنا بئوده کی خلافتِ رسمی مذهبِ جی سيوا بو و يه‌ته تازه مکتب بنا بئوده جريريه يا تبريه نامی. 

سرآخر، 496 گالشی (923 ميلادی)، بغدادِ مئن بمورده.




#Article 31: تبری تارئخ (151 words)


(بفارسی: تاریخ تبری)، يه‌ته معروفِ کيتاب ايسه جرير تبری بنويشته. اينِ نام «اخبار الرسل والملوک» و «الامم والملوک» ايسه کی همه جيگا مشهوره به تبری  تاريخ.

جرير تبری ای کيتابِ مئن، پيشاشوگبِ مئن گونه کی اينِ هدف ای پيله کارِ جی اينه کی پادشاهؤن و پيغمبرؤن و خليفه‌ئنِ جی اطلاع و خبر بدی و اوشؤنِ کارؤنه بنويسی تا اوشؤنِ کوتاهی معلوم ببی و بازون گونه کی هرچی کی بأرده، ناقلؤن و راوی‌ؤنِ جی نقل کأ دره و خودشِ جی نی‌يه و ايشؤن ِ دوروسی‌يه تضمين نکؤنه، جوز او چيزؤنی کی خو زمات و خو عومر ِ مئن بده و بنويشته.

جرير تبری زمات، تومام ِ کشورؤنی کی اسلامی امپراتوری دسِ جير ايسأ بؤن، ايشؤنِ رسمی زوان عربی بو و ويشتر دانشمندؤن خوشؤنِ کيتابؤنه عربی نيويشتن. هينِ واسی، جرير تبری کيتابؤن‌ام عربی بنويشته بوبؤ و بازون منصور سامانی خو وزير ابوعلی محمد بلعمی يه دستور بدأ کی تبری تاريخه به فارسی واگردانی.




#Article 32: آیدين آغداشلو (111 words)


آیدین آغداشلو ۸ آبان ۱۳۱۹ ه. ش رشت مئن به دونیا بامو. اون پئر قفقاز جا کوچ بوکوده بو و او زمات کی آیدین ۱۲ سال دَشتی بمرده. از ۵ سالگی خو نقاشیه شوروع بوکود و وختی فقط ۱۴ سال دَشتی اون نقاشیان درسی کتابان مئن چاپا بوستید. دانشگاه تهران ِ جا در رشته نقاشی فارق التحصیل ببوست و از هو زمات شوروع بوکود به تدریس نقاشی و هونر و .... آیدین آغداشلو ۲ ته ازدواج دَشتی که اولین ازدواج اونه شین ناموفق بو. آغداشلو اَی دفار خو دانشجو مره ازدواج بوکود و هسا دوته  خورده دره به نام تارا و تکین.
و هسا تهران ِ مئن زندگی کونه. 

.

منبع:




#Article 33: پنجيک (220 words)


گالشی تقويم، چارته فصل دأنه و يه‌ته پنجيک. چارته فصل، سرجمع دوازده ته ما ايسن کی هرته 30 روز دأنن و سرجمع بونه: 360 روز. امّا خورشيدی سال، 365 روز و خورده‌ای ايسه. هينِ واسی، او پنج روزه پنجيک دوخؤنن و او چار فصلِ مئن به حيساب نأبئنن و جودا حيساب کؤنن.

گيلان و مازندران ِ مئن، هر جيگا ای پنج روزه يک‌جور دخانن و يک جای سال حيساب کؤنن. مازندرانِ غرب و گيلانِ شرقِ مئن، ای پنج روزِ نام پنجيک ايسه و و تالقان ِ مئن اونه پيتک دخانن و مازندرانِ غرب و مرکزِ مئنأ نی دخانن: پيتک.

گالشی تقويم ِ مئن، ای پنج روز دکئنه آول ما پسی. يعنی آول ما سی‌ام کی بومأ، فرده‌ای ده سيا ما نيه. بلکه 5 روز پنجيکه و بازون سيا ما سراگينه.

اگرم او سال کبيسه ببون و 366 روزی (هر چار سال يک‌دفا ايتو بونه)، 21 فروردين بونه پنجيکِ شيشمين روز کی اونِ اسم ايسه ويشک و سيا ما يک روز ديرتر سراگينه.

گونن کی يه‌ته پورکار و زحمت‌کش مردأک ايسأ بو کی چون نخاست بميری، يه‌ته دوبيتی مئن خودا جی بخاسته کی هيچ فصلِ مئن نميری:

بهارِ لاله‌زاره مو نميرم

تاوسؤن وختِ کاره، مو نميرم

پئيزه جَم کونم قوتِ زوموسّؤن

زوموسؤن ب، محاله مو بميرم

خودا نی اونه پنجيک ِ مئن دونيا جی وگيته کی هيچ فصلِ مئن حيساب نأنه!




#Article 34: تيرماسينزه (182 words)


يکته پيله جشن ايسه کی تير ما سيزندهمين روزˇ مئن گينن. ای روزˇ مئن، خانواده آدمؤن همه‌ته‌يی نيت کؤنن و هرته یکته گیشار يا انگوشتری يا پولوک (دکمه) تودئنن يکته پورأ گوده آؤˇ ظرفِˇ مئن و بازون يکته نابالغ لاکو وا دس دکونه و او چيزؤنه در بأره. هوتؤ کی لاکو به نوبه آؤˇ جی مسمکؤنه بیرین أرده دره، یک یا چن نفر کی امیری‌خؤن ایسن امیری یا تبری (یک جور دوبیتی به گیلکی) خؤنن و هر دوبيتی کی بخؤنده ببؤ، او کسˇ فال ایسه کی هو مؤقه اینˇ مسمک آؤˇ جی بیرین بمأ. امیری‌خؤنؤن امیری‌ئنه امیری مقامˇ مئن خؤندگی کؤنن.

ابولقاسم اسماعيل‌پور، راجه به تير گونه: «تيرما سينزه جشن، تيشترˇ نيايش گودنˇ واسی بو کی يکته ايزده و خوشکی و خوشايی ديوˇ همره جنگنه و پيروز بنه و بازون زمينˇ سر وارش بنه. تيشتر يکته رؤجا نامه کی هو شوعرای يمانی ايسسه و مصرˇ مئن، تاوسسؤنˇ اول طلوع کؤنه... اين که چره گيلان و مازندرانˇ مئن، تيرما دکئنه پييزˇ مئن، اينˇ واسی‌يه کی ايرانˇ شومالˇ مئن، ای رؤجا، پييزˇ مئن جؤر هنه و هی زماته کی وارش سرأگينه.» (اسماعيل‌پور: 1382، ص149)




#Article 35: خان احمدخان (2001 words)


خان احمد خان گيلاني (بزأرۊج ۹۴۲ - بمۊرده ۱۰۰۵ ه.ق) کيایئن  ٚ واپسي کارکيا گيلان ٚ مئن بؤ. خان احمد يک ساله گه بؤ اۊن ٚ پئر بمۊرد ؤ هين ٚ وأسي خان احمد يک سالگي جي کارکیا بؤ يؤ خۊ پئر ٚ جانشين وکت. تا ۹۷۵ ه.ق بیه‌پيش ؤ ايمه تمؤم ٚ گیلان ٚ  مئن حؤکۊمت بؤگۊد.

خان احمد، شاه طهماسپ ٚ فرمان ٚ أمرأ دؤنزه ايمامي مذهب-ه زيدیه جا دؤجین بؤگۊد، ولي وختي کي عۊثمانئن ٚ أمرأ ارتیباط پيدا بؤگۊد ؤ خأس شيروان ؤ لاجؤن ٚ مئن سالدات سِرِئه بيأره تا قزوين-ه بيره، شا طهماسپ ٚ أمرأ اختيلاف پيدا بؤگۊد. اي سال ٚ مئن بؤ گه شا طهماسپ ٚ دستۊر ٚ أمرأ خان احمد-ه بگيتن ؤ زينداني بؤدن.

سال ٚ ۹۸۵ ه.ق مئن گه خؤدا بنده دؤره بؤ، خان احمد زيندان ٚ جي برجه بۊمأ ؤ هندئه حؤکۊمت ئبه برسه.

وختي گه شا عباس، ايران ٚ حؤکۊمت-ه به دس بگيت، گيلان ٚ ابريشم ؤ خۊجير مؤقعيتي گه دأشت ؤ اۊرا جئم اين ٚ ره گه خان احمد ٚ حؤکۊمت-ه گه اۊن ٚ ره تهديد به حيساب همأ-يه جه مئن بؤبۊره، گيلان ٚ ره فگن بؤگۊد ؤ خان احمد خان-ه دشکن هدأ، خان احمد، دشکن خؤردن ٚ پسي شيروان ٚ را ويرۊت. خان احمد خۊ عمر ٚ دئباخئه ايستامبۊل ؤ بغداد ٚ مئن بسسأ.

خان احمد چن مرته هأکش وأکش بؤگۊد گه گيلان-ه شا عباس ٚ جي پسأ گيره ولی مؤفق نۊبؤ. خان احمد هؤنر ؤ دابؤن ؤ فرهنگ-ه پۊر أميت دأ ؤ اۊن ٚ دربار هۊنرمندان ؤ شاعران ٚ جيگا بؤ، عاريفان ؤ دؤنش دؤناني چؤن فغفۊر لاهيجي(شاعر) ؤ اۊستاد زيتۊن چهارتاري(پيله مزقانچي) اۊن ٚ خيدمت هيسأ بؤن. سرأخر ني سال ۱۰۰۵ ه.ق مئن بمۊرد ؤ نجف ٚ مئن دفنا بؤ.

خان احمد خان ٚ پئر(دۊوؤمي کارکيا حسن)برأر-ه چيره بؤؤن ٚ پسي بيه پيش ٚ کارکيا وکت. کارکيا حسن سال ۹۴۳ ه.ق مئن طاعۊن بگيت ؤ بمۊرد.

خان احمد خان ٚ کارکيايي زأکي مئن ٚ ره دۊته روايت وؤجۊد دأره:

۱_خان احمد خان يک سالگي جي اميره عباس ٚ هأکش وأکش ٚ أمرأ خۊ پئر ٚ جانشين بۊبؤ، ولي شا طهماسپ اين ٚ وأسر گه خان احمد حلأ کم سر ؤ مال(سند ٚ سال) بؤ، خان احمد خان ٚ برأر-ه يني بهرام ميرزا-يه موقتا بيه پيش ٚ کارکيا بؤگۊد، بهرام ميرزا حؤکم ٚ گيتن ٚ پسي ديلِمان ٚ مئن استيقرار بگيت. 

چن ماه ٚ پسي بهرام ميرزا يته پيله کسان-ه يني کيا خور کيا گه مردۊم ٚ مئن محبۊب بؤ-يه زيندان ٚ مئن توأدأ، هين ٚ وأسي مردۊم شۊرش بؤدن ؤ بهرام‌-ه دشکن هدأن، بهرام ني قزوين ٚ را جيويشت. بهرام ٚ کارکيايي بيه پیش ٚ مئن يک سال ويشتر أرش نکشئه.

۲_خان احمد خان اميره عباس ٚ حقسأی ٚ أمرأ کارکيا وکت ؤ خان احمد گه پيلا تر بۊبؤ خئلي زود کارکيايي چم-ه بيأمۊت ؤ جۊواني مئن تي تي خانم يني چپک ٚ لاکۊ أمرأ ازديواج بؤگۊد ؤ يته وچه بيأردن گه شا طهماسپ اۊن ٚ نؤم-ه بنأ حسن.

صفوئن هميشک خأسن گه گيلان ٚ شاهان ٚ وگيرن ؤ گيلان-ه خۊ مطيع بؤنن. اميره دباج فؤمني گه اسحاقوندؤن ٚ کارکيا بؤ أوولي کسي هيسه گه صفوئن ٚ دؤره مئن، صفوئن ٚ دخالت گۊدن ٚ برأبر بسسأ ؤ قلعه رۊخان-ه هندئه چاکۊني بؤگۊد ؤ اۊيندر ٚ جي صفوئن ٚ برأبر هيسأن-ه سرأگيت، ولي دشکن بؤخؤرد ؤ دربند ٚ را ويرۊت، سرأخر ني اميره دباج-ه بگيتن ؤ تبريز ٚ مئن دار بزأن.

اميره دباج ٚ مۊردن ٚ پسي شا طهماسپ بدئه گه بيه پس بي فرمؤنروا وکته ؤ اين ٚ ره گه هندئه بيه پس ٚ مئن شۊرش ونکه سال ۹۴۵ ه.ق مئن خان احمد خان-ه دستۊر هدأ گه بيه پس-ه خۊ قلمرؤ ئبه بچربأنه ؤ در عوض سالانه يته باژ صفوي دربار-ه هأده.

عبدالفاتح فؤمني کيتاب ٚ مئن بنيویشته نيأ، خان احمد خان ۲۰ هيزار نيرۊ ؤ شا طهماسپ ٚ حؤکم ٚ أمرأ بيه پس-ه فگن بؤگۊد، با اؤنگه ۵۰۰۰ ته بيه پسي-يه بکۊشت ولي هندئه ني مننست کاملا بيه پس-ه بيره، ولي در عوض رشت-ه تاراج بؤگۊد. خان احمد مرتئن بيه پس ٚ ره فگن بؤگۊد ؤ هر سفه پۊر غنائم گير هأورد ؤ يا واويني جه بيه پس-ه تصرف گۊد.

سال ٚ ۹۵۰ ه.ق مئن، بيه پسئن اميره شاهرخ-ه گه خۊشه اميره دباج  ٚ برأر خؤند-ه مؤلحق بۊبؤن ؤ اميره شاهرخ تا ۹۰۵۷ ه.ق بيه پس ٚ مئن کارکيايي بؤگۊد. اميره شاهرخ اي را جي خان احمد خان-ه گه خأس اۊن بگينه أمرأ طرف بؤ يؤ اۊ را جئم توان ٚ أين-ه ندأشت گه قزلباشؤن-ه باژ هأده، هين ٚ ره گيلان ٚ جي بؤشؤ برجه ؤ جيويشت ولي قزلباشؤن اۊن-ه بگيتن ؤ تبريز ٚ مئن دار بزأن. اميره مۊردن ٚ پسي بيه پس، مال دکته بازار ؤ آشفته بۊنه.

شا طهماسپ سال ٚ ۹۶۵ ه.ق مئن بيه پس ٚ کارکيايي-ئه محمۊد-ه هدأ محمۊد ني رشت-ه خۊ نيشتٚگا دؤجين بۊگۊد. محمۊد ۵ سال کارکيايي پسي، شا دستۊر ٚ أمرأ شيراز ٚ مئن تبعيد بؤبؤ. شا طهماسپ مير غياث الدين-ه محمۊد ٚ معلم، شيراز ٚ مئن بؤگۊد. کيايئن ؤ اسحاقوندؤن هميشک کسن ٚ أمرأ جار دأشتن، هين ٚ ره بؤ گه خان احمد ملا شکر-ه شيراز ٚ را سراَداَ تا اۊن-ه گۊل بزنه، ملا شکر معلم-ه فريب هدأ ؤ معلم ني محمۊد-ه بکۊشت ؤ خؤره لاجؤن ٚ مئن پنا بگيت. شا طهماسپ  خان احمد ٚ جي بخأست گه ملا شکر ؤ مير غياث الدين-ه مي ور سراَد ولي خان احمد اي کار-ه نؤگۊد.

محمۊد ٚ مۊردن ٚ پسي خان احمدخان علاوه بر بيه پيش، بيه پس ٚ کارکيا ني وکت ؤ خئلي قوي‌ بؤبؤ. شا تهماسپ چۊنکي خان احمد‌ دئه اۊن ٚ جي ايطاعت نؤگۊد أ برمس ٚ جي گه هندئه ني خان احمد ٚ قۊدرت ويشتر وکه، جمشيد خؤن-ه بيه پس ٚ کارکيا بؤگۊد. جمشید گه شا تهماسپ ٚ نوٚوه بؤ، قزلباش ؤ شا تهماسپ ٚ‌ راستا مئن بيه پس-ه ايراده گۊد. اين بۊبؤ گه سال ۹۷۴ ه.ق مئن شا تهماسپ خان احمد ٚ ره نؤمه بنويشت گه تۊ خأن بيه پس-ه هأدي جميشد خؤن-ه هیته'نی گسگر-ه هدی امیره سامان ینی اونِ قبلی حاکم-ه. خان احمد بيه پس-ه هدأ ولي بؤگۊت گه کوچی اسبان بيه پيش ٚ شي هیسه ؤ اۊن-ه ندأ.

هين ٚ ره شا تهماسپ  یولقلی بیک ذوالقدر-ه گيلان ٚ را سراَداَ. اميره ساسان به حمايت أز شا تهماسپ سيأ رۊبار(يته محله ٚ نؤم) ٚ نزيکي يؤرش‌ بؤبۊرد ؤ شاه منصور لاهیجی گه خان احمد خان ٚ سپئسالاران ٚ جي بؤ اۊشؤن-ه دشکن هدأ ؤ اۊشان-ه مۊقۊفا گۊد ؤ یولقلی بیک ذوالقدر ٚ سر-ه ببئه ؤ احمد خان ٚ ره  پيشکش بؤگۊد. احمد خان ني بؤبۊرد ٚ بؤر رشت ٚ دۊرۊن بؤشؤ.

شا تهماسپ ابريشم ؤ خؤرۊم مؤقعيتي گه گيلان دأشت ٚ ره، هميشک خأس گه گیلان-ه خۊ مطیع چاکۊنه، ولي چؤنگه عۊثمانئن ؤ اۊزبکان ٚ أمرأ جار دأشت مننس گه اي کار-ه بؤنه. شا تهماسپ آماسيه صؤلح-ه گه‌عۊثمانئن ٚ أمرأ بؤگۊد اۊن ٚ پر ؤ بال ويشتر بازا بؤ. هين وکت گه شا تهماسپ يته پيلا لشگر معصۊم بيگ ٚ سرداري أمرأ آماده بؤگۊد ؤ دستۊر هدأ گه بيه پيش-ه بيرين. أ سيپا خئلي پیله بؤ يؤ گيلان ٚ أميت-ه نشؤن دنه. خان احمد ني خۊ لشگره بچئه ؤ جار ٚ ره آماده وکت. خان احمد ٚ لشگر ٚ فرمانده کيا رۊستم بؤ.

يته پيلا جار در بگيت ؤ سرأخر کيا رۊستم دشکن بۊخؤرده ؤ صفوئن ٚ سالداتان خان احمد خان ٚ دۊمبال دکتن. خان احمد اشکيورات ٚ را وٚيۊريۊت ؤ يک سال ٚ پسي اۊن-ه بگيتن ؤ شاه تهماسپ ٚ ورجه بؤبۊردن. سال ۹۷۴ ه.ق مئن، أوولي مرته بؤ گه بيه پس ؤ بيه پيش(گيلان) رسما ايران ٚ تصرف ٚ ره در بۊمأ.

سال ۹۷۵ مئن شا تهماسپ خان احمد-ه قهقهه زيندان ٚ مئن گه آذربايجان ٚ مئن بؤ، حبس بؤگۊد. خان احمد خان خۊ حال ٚ ره گه قهقهه مئن هيسأ بؤ، ايته به نظم در بيأرده ؤ اي شئر-ه زيندان ٚمئن بؤگۊته:

از گردش چرخ واژگون می‌گریم***وز جور زمانه بین که چون می‌گریم

با قد خمیده چون صراحی،شب و روز***در قهقهه‌ام ولیک خون می‌گریم

خان احمد قهقهه مئن دۊوٚؤمي شا اسماعيل ٚ أمرأ رخابا بؤ ؤ شا تهماسپ گه واخب بؤبؤ اي برمس ٚ جي گه قهقهه مئن شۊرش وکه، خان احمد-ه قهقهه جي بؤبۊرد استخر ٚ زيندان گه فارس ٚ مئن نيأ بؤ. خان احمد ۱۰ سال اۊيه زينداني بؤ.

دۊوٚؤمي شا اسماعيل گه تخت ٚ سر بنيشت خان احمد ٚ آزادي دستۊر-ه هدأ ولي عملي ونکت.

بيه پس خان احمد-ه نؤبؤؤن ٚ مئن جمشيد خؤن ٚ دس دؤبؤ ؤ بيه پيش ني قزلباشؤن ٚ دس. بيه پيش ٚ مئن، اُمرا ظؤلم ٚ وأسي مردۊم شۊرش بؤدن ؤ بعضي جه اُمرا-یه دشکن هدأن ؤ خئلي شأران-ه قزلباشؤن ٚ جي پسأيتن. شا تهماسپ بالي(کۊمکي) نيرۊ بيه پيش ٚ را اۊسئه بؤگۊد ؤ أ شۊرش ٚ رأبر کۊشته بوبو یؤ شۊرش ني مئن ٚ جي بؤشؤ.

سال ۹۸۵ مئن محمد خؤدابنده صفوئن ٚ حاکم وکت، خؤدابنده زنکه خان احمد ٚ فاميل وکت نأ بؤ هين ٚ وأسر خان احمد آزاد بؤبؤ يؤ هندئه بيه پيش ٚ کارکيا وکت. خان احمد ٚ نؤبؤؤن ٚ مئن، بيه پيش ٚ وضع آشفته بؤ يؤ قزلباشؤن مردۊم-ه ظؤلم گۊدن. ولي خان احمد ٚ همأن ٚ أمرأ بيه پيش، سر ؤ سامان بگيت ؤ هندئه گيلان ٚ استيقلال-ه وگردأنه. اي سالان ٚ مئن خان احمد(بيه پيش ٚ کارکيا) ؤ جميشد (بيه پس ٚ کارکيا) کسن ٚ أمرأ جار دأشتن ولي قطعي بؤرد‌ وؤجۊد ندأشت أمما خان احمد خان پيلا واويناني جه بيه پس-ه به خۊ قلمرؤ بچربأنه ؤ محمد امین خؤن-ه رشت ٚ حاکم ؤ ابراهیم خان-ه فومن ٚ حاکم چاگۊد. خان احمد شا تهماسپ ٚ لاکۊ أمرأ ازديواج بوگۊد ؤ يته لاکۊ بيأردن، هين ٚ ره خان احمد ٚ کارکيايي پايئن قوي تر وکت. جمشيد خؤن ٚ مۊردن ٚ پسي خان احمدخان بيه پس ٚ کارکيا ني بۊبؤ يؤ وکت گيلان ٚ کارکيا، اي سفه بيه پس ٚ مؤرديم خان احمد خان ٚ أمرأ مخالفت ٚ خاصي ندأشتن ؤ اۊن-ه قبۊل بؤدن. 

محمد خؤدابنده پسي شا عباس ايران ٚ کارکيا وکت. شا عباس خأس گه ايران ٚ دئباخي قۊدرتان-ه مۊقۊفا کۊنه ؤ اۊ را جئم خان احمدخان خأس گيلان ٚ استيقلال-ه بپأسئه ؤ حفظ بؤنه. هين ٚ وأسي بؤ گه ايشؤن ٚ مئن اختلافاتي پيش بۊمأ. گيلان گه خۊجير مؤقعيت ؤ خؤرۊم ابريشم ؤ... دأشت، صفوي کارکیاٰن ٚ چۊم دؤبؤ ؤ خأسن اۊن-ه بيرن. شا عباس عۊثماني ؤ اۊزبکان ٚ أمرأ جار دأشت. اۊشان ٚ مئن گه يته صؤلح بۊبؤ، شا عباس ٚ پر ؤ بال بازا بؤ يؤ يته پيله لشگر-ه، گيلان ٚ را روٚؤنه بؤگۊد. خان احمد گه بدئه اي توان-ه ندأره تا شا عباس-ه حريفا بۊن گيلان ٚ جي ويرۊت. شا عباس ني گيلان-ه تصرف بؤگۊد ؤ خان احمد خان ٚ دربار-ه ویرانا گۊد. خان احمد خۊ عمر-ه دئباخئه، ايستامبۊل ؤ بغداد مئن بئسسأ ،خان احمد اۊيه ني خئلي هأکش وأکش ؤ حقسأی بؤگۊد گه گيلان-ه وگردئه ؤ اۊن-ه هندئه مؤسقلا کۊنه ؤ گيلان-ه شا عباس ٚ جي پسأگيره ولي مؤفق ‌نۊبؤ. 

شا عباس خئلي بي رحمؤنه گيلانئن-ه گه مؤقاومت گۊدن-ه کۊشت. هيته‌نی گيلان ٚ منافع-يه غارت گۊد. ولي گيلانئن هندئه مؤقاومت گۊدن. لاجؤن ٚ مئن يته شۊرش بر پا وکت ؤ اۊشؤن بؤتۊنسن لاجؤن-ه پسأگيرن ؤ خان احمد خؤن ٚ ره نؤمه هدأن تا وگردئه، ولي شا عباس، گيلان ٚ را سالدات اۊسئه بؤگۊد ؤ شۊرش-ه ميأن ٚ جي بؤبۊرد.

خان احمد ٚ دربار یته خۊجير جا ؤ امن ٚ جا دؤنش دؤنان، مزقان دؤنان، شاعران ؤ هؤنرمندان ٚ ره بؤ ؤ خان احمد اۊشؤن ٚ أمرأ خؤرۊم ميأنه دأشت. أ جؤمله پيله کساني گه خان احمد ٚ ور هيسأ بؤن، مولانا عبدالرزاق گیلانی(دانشمند),فغفور لاهيجی(شاعر) ؤ اۊستاد زيتۊن چهارتاري(مزقان دؤن)-ه شأنئه نؤم بؤردن.

خان احمد خان نی خؤره ايته شاعر بؤ گه گيلکي ؤ فارسي زوان ٚ أمرأ شعر بؤگۊته دأره ؤ اۊن ٚ جي شئراني به جا بۊمؤنسئه نيأ.

ايته نمؤنه خان أحمد خان ٚ شئران ٚ جي:

شده‌ام زار و پریشان، درم جؤن کنش’

دیل ٚ پۊر خۊن ٚ مۊ أز عشق ٚ تۊ مؤني آتش’

تۊ به أغيار نشيني مي ديل’ خۊن کؤني

تۊ بگۊ چي بکۊنم مردٚمؤن ٚ سرزنش’

شيوهٔ ديلبري ؤ عشوه ؤ ناز ؤ غمزه

هرچي دؤني تۊ بکۊن اؤنچه تۊ دؤني روش’

أز فراق ٚ تۊ مؤجم کۊچه به کۊچه شب ؤ رۊز

همدمي خۊد بگۊدي همسر ٚ تۊرک ؤ تالش’

مۊ که تأ هيچ نگۊتأم ؤ تۊ خۊد آزرده‌یأبي

دۊ هزار چئه مۊ تي دؤنم، يکته’ واگۊته نشأ




#Article 36: هنگامه اخوان (123 words)


هنگامه اخوان سال 1337 ، فومن مین به دونیا بامو.هنگامه ، آخری زای جه ایته خانواده بو کی همه تان  خوش آواز بید. اما تنها اون بو کی بتانست حرفه ای آواز بخوانه. جه 10 سالگی خو پئر سرپرستی امره آواز خواندنه شوروع بوکود و خو برار ِ امره  مدرسه میانی آواز بخواند. در جوانی به تهران کوچ بوکود و بعد ها راديو میان پذیرفته ببوست. هنگامه شبیه ترین صدای به قمرالملوک وزيری دَره و خو کارنامه میان کارهای سنگین و قابل دفاع زیادی ارائه بوکود. بعد انقلاب با وجود سختیانی کی ایته آواز خوان زن خو پیش داشتی ایران میان بئسه و هسا خو کاره ادامه دئن دَره.

هنگامه 2 سال پیش رئیس در سال 85 ایران آواز کانون مئن رئیس بو.




#Article 37: کارکیا (746 words)


کيا يعنی پيله، فرمان‌روا. کارکيا، گيلان مئن، شاه معنيه داشت و يه‌ته خاندان ايسم ايسه کی 760 ه.ق تا 999 ه.ق، گيلان مئن حوکومت کودن. اوشان ِ زندگی، فئودالی اقتصاد سر بنا بوبؤ بو و گيلان و مازندران مئن، ايشؤن گب پيش شو و زور داشتن.

زامباور و دکتر احمد سعيد سليمان، تبرستان و گيلان تاريخی منابع جی، ای سلسله شاهؤن ِ نامه، ايتو نقل بودن:

 

اوّل، کارکيا سلسله، گيلان ِ بيه‌پيش ِ مئن حوکومت کود و بيه‌پس، دباج يا اسحاقوند ِ خاندان دس دبو. 
موغولی ايلخانان ِ زمات و تا او سالی کی شا اسماعيل صفوی سلطنت سراگيته (907 ه.ق)، گيلان مئن جنگ و جدال بو. دباج خاندان مئن و با بيه‌پس و بيه‌پيش حاکمؤن ِ مئن.

بيه‌پس مئن، کی اسحاقوندی‌ئن ِ دس دبو، وختی پادشايی فارسه اميراسحاق فومنی دس، هو سالی کی اسماعيل صفوی خودشه دوخانده شا، يعنی 907 ه.ق، بيه‌پس و بيه‌پيش مئن صولح اعلام بوبؤ. امّا، اميراسحاق فومنی پسی، کارکيا و اسحاقوندی‌ئن مئن ِ جنگ هنده سراگيته بوبؤ.

چون بيه‌پيش حوکومت (کارکيا) روابط، صفويه امره خُب بو، اميره‌دباج بمورده پسی، بيه‌پس حوکومت نی فارسه کارکيا دس و ای سال جی به بعد، کارکيا، هم بيه‌پس مئن حوکومت کود و هم بيه‌پيش مئن.

امّا ای حمايت و خوروم روابط و دوستی، صفويه و کارکيا مئن تا آخر نمونسه. صفويه کی ايرانه، همه جيگا بئيته بو و هچين گيلان بو کی موستقل بو، نتؤنس کارکيا حوکومته کی صفويه جی موستقل بو، تحمل بکونه و بيلاخره، شا عباس زمات (999 ه.ق) بو کی خونريزی امره، گيلان صفويه دس دکته.

رابينو خو كيتابˇ فرمانروايان گيلان مئن بنيويشته:
امير كيايی سادات جه سال 769 تا 1000 هجري (1592-1367م) – (941-1166 گيلكی) بيه پيش دورن چكنه بيد. سيد امير كيا، اولين كسی بو كه خو استقلال واستی  تلاش بوگوده. اون حسين ريك، حسين ،حسن ريك و حسن علی ريك بو (كه فشتم جه بوشو به ملاط) بن احمد بن علي الغزنوي (چون عبدالوهاب غزنوي پاكار بو ، اونه هتو دوخاديد) ابن محمد ابن ابوزيد (كه ابهر جه بوشو و به گيلان بومو و هويه ، فشتم و كهدم مئن زندگی بوگود) ابن ابی محمد حسين ابن احمد الكبر(دوخاده بوستی به عقيق كوكبی) ابن عيسی الكوفی (دوكاره مرداكی كه عباسيان ترس جه به كوفه جيويشته و بوشو ابهر زندگی بوگوده) ابن علی ابن حسين الاصغر ابن علی زين العابدين ايسه.

علی‌کيا بِتَنَسته مازندرانˇ مرعشی سادات ˇ ياور امره، كل بيه پيش (941 گ) مئن چكنه بِبه (1367م). و بعد ديلمان كولان ، كوهدم ، لشت نشا و كوچسفهان فتح بوكونه و گيلان جه خارج بوبوسته و طارم و قزوبن فتح بوگوده و هتويی  بِتَنَسته خو صارای پيله تر بوكونه. ولی هفت سال دواره تيمور لنگ، سِد علی جه خوايه كه طارم و قزوين جه بِشه و اونه دست فده. سِد علی وادار بوبوسته كه تيمورˇ گب گوش بوكونه و هتويی طارم و قزوبن جه بوشو. و اَ كار گيلان  مئن بد عواقبی اونه واستی دَشتی. بيه پسيان بفهمستيد كه سِد علی قودرت توپوس ايسه. خوشانه واستی ايله جار بگوديد كه كياييانˇ، گيلان جه بيرون تاواديد.

وختی اميرفلك الدين رشتی بمرده اونه زای امير محمد جانشين خو پئر بوبوسته. و پور دلايل واستی، سيد علی امره موتحد بوبوسته. ولی اونه دوشمنی، سيد ناصر كيا امره و كوچسفهان چكنه كه سيد علی نام بو بِمانسته. سال ۷۸۵ هجری (۸۵- ۱۳۸۴م (سيد ناصر كيا به سمت ˇرشت فوتوركسته ولی سياهكرود مئن دشكن بوخورده و زخمی بوبوسته. ايپچه بازون ميره. ايتا سال دواره كی امير محمد صلحˇ واستی بوشو لاهيجان. سال ۷۸۹ هجری(۱۳۸۷) امير محمد رشتی و امير دباج فومنی و امير محمد شفتی و امير ساسان گسكری چون بيده ئيد كه موغولانˇ حشرومايه دار، عراق مئن ايسه و دَنِستيد كه سيد علی بدون خون فوگودنˇ امره قزوين و طارم به تيمور فَدا. و هتويی به خو شخصيتˇ لطمه بزا. پيله موقع بيده ئيد كه كهدم و كوچسفهان اونه دس جه بيرون فاكشيد. 
ايتا فوتورك مئن بيه پسي‌ٰن بِتَنستيد كهدم تصرف بوكونيد و پور كسانˇ جه كياييان خونˇ فوگوديد. سيد علی كه زرخˇ بوسته بو، خو بيه پيشˇ حشر و مايه دارˇ امره رشت فوتوركه. ولی پاسكياب مئن، اميره محمد رشتی و امير دباج فومنی جولو دشكن بخورده.
سِد ظهيرالدين مرعشی بينيويشته: اَ جنگ مئن، سيد علی و اونه براران و ريك‌ٰن، سيد مهدی كيا، سيد حسن كيا و سيد ابراهيم كيا و سيد عبدالله كيا و پور جه كياييان پيله كس كوشته بوبوستيد

کیایی خانواده هنی لاجانِ مئن زندیگی کونید و ایته جه مشهور خانواده‌ٰئن به حساب آیید. ایته جه با ارزش‌ترین خانه‌یان پوردسر مئن نی کیاموسوی خانواده شی ايسه کی هوشانِ نوادگان ایسید. کياموسوی خانه میراث فرهنگی فهرستِ مئن ثبت بوبؤ.




#Article 38: کارل مارکس (167 words)


Ite Iqtəsäddän o filsuf ki unə nazarät jahäne degargun bukud. Kärl Märks 1392 gäləşi säl (1818 milädi), älmänə miyan be dunyä bämo va 1457 gäləşi säl (1883 milädi) bəmarde. 

Märks motaqed be taqirə jahän bu. Hegelə nazaräte naqd bukud. Ammä xu falsafa unə falsafe diyäliktikə sar päyeguzäri bəkud. 

Märks Engelsə kumakə amre xu käre edäme bəda o Komonismə bayäniya 1422 gäləşi säl (1848 milädi) arze bukud:

Märks, tärixe ite arse muarrefi bukud, tabəqäti mubärəze re o jämeeya taqsim bukud be: Burğuväzi o Proltäriyä. Un Az xod bigänegi mafhume matrah bəkud o Sarmäyədäri nəzämə miyən, une pile muşkel, kärgarə şi muarefi bukud.

Märx motaqed be degargun bostanə ensäni monäsebatän o bəräbari bu. Unə aqäyed xəyli jə enqeläbän o jonbeşäne jəhänə miyən rä tävade. Ammä hanuz ki hanuze a pile filsufə nazaräte tafsiränə muxtalefi kunid. 

Märks ge burğuväzi modernita banä kude o karəgarän (ki xodeşän modernismə mahsulid) vä une takmil bukunid.

Märkseh peleh ketab sarmayeh isseh. امی رفیق منه گیلکی صحبت بکونی هین واسی شمی جی پوزش خوانم .




#Article 39: کمانچه (257 words)


کمانچه ایته غمناک سازه کی 4 تا سیم و ایته کاسه و دسته جا تشکیل بوبوسته.اردشير كامكار کیهان کلهر ، فرج علی پور,شروين مهاجر,سينا جهان آبادى و سعید فرج پوری ،از بهترین کمانچه زنان ایسید.کمانچه، پور ویولن مانه. اما ویولن هی وقت نتانه کمانچه سوز خو مین بداره. اَن در حالیه کی ویولن خیلی تکامل یافته تره. کمانچه او زمات کی ویولن غرب جا وارد ببوست خیلی کم‌رنگ ببوست . اما بعدها علی اصغر بهاری، کمانچهٰ ایوارده زنده بوکود .دو جور کمانچه داریم:

پوشت‌واز کمانچه 

پوشت‌دوسته کمانچه

کمانچه گیلان مین ویشتر در مناطق کوهستانی و دیله مؤن دونبال بوستی و اون علت نی اَن بو کی موسیقی ساکت ، دورون گرا و عمیق کوه اونه ویشتر طلبه. اوستاد صبا در تحقیقی کی گیلان موسیقی رو دشتی کمانچه خیلی بها بده . و ویشتر خو اطلاعاته جی ایته روستایی کمانچه زن بیگیفته. اطلاعات ویشتر در گیلان نامه جلد 1 و 2 نهه.

گيلانِ کوهؤنِ مئن، گالشی کمانچه هنوزأ نی استفاده بونه. قديم، گالشی کمانچه سيمؤنه، سنتور سيمِ جی استفاده کودن و هينِ واسی، گالشی کمانچه صدا، باخی کمانچه‌ئنِ امره توفير دأنه.
گالشی کمانچه کوک به صورت « الف) ر - لا - سل - ر - لا       ب) ر - لا - ر - لا - سل   » ایسه. در حالی کی باخی کمانچه یان کوک « می - لا - ر - سل» ایسه

Agar ‘’’puştväz o puştdəvaste’’’ vävinbandiye dar nazar bəgirim, Gäləşi Kəmänçe puştdəvaste isse.

Ammä dar kull, gäləşi kəmänçe, rasmi kəmänçe amre pur tofir dane:

Dar zemn, gäləşi kəmänçe sədä o tonälite ni tofir dane.




#Article 40: روح انگیز (126 words)


روح انگیز ماسال مین به دونیا بامو. کوچیکی جا تالشی آواز بیشنوسته و اونه باموته (باموخته). روح انگیز تالش آواز بانو نام بیگیته .
معروفه ترانه یانی کی روح انگیزه گیلان مئن معروفه کود اَ ترانه یان بید: بنفشه زار، صدا بدین تی تشته ، دم غنیمته و تالشی ترانه یان اونه شین نی : شیشه قیلون، هلای هلای و ....
روح انگیز هسا سوئد مئن زندگی کونه و چن ته آلبوم بیرون فاده
 
ایته جه روح انگیزه آلبومان ولگ نار نام دره کی چن ته شعر جه شیون فومنی دره. روح انگیز کاران جه بار موسیقی بالایی برخوردارید و افرادی همچون حسن ناهید ,فرج علی پور اون مره همکاری کونید. و تازگیان در تازه کنسرتان حسین حمیدی نی روح انگیز کاران ِ مین موشارکت دَره.




#Article 41: بهمن میهری (113 words)


بهمن مهری، 1509 گالشی (1314 هجری شمسی)، اصفهان ِ مئن يک‌ته گيلانی خانواده مئن به دونيا بمأ.اون پيئر ميرزا كوچيك خؤن طرفدار بو و  چون سياسي بو ايشؤن يك ته شهر ميئن نيسن ، هين وسي او ايصفهؤن ميئن دونيا بمه . خوشه ايبتدايي و دبيرستؤن سو سال اول رشت ميئن بو خؤنده و بعد بما تهرؤن البورز دبيرستؤن ميئن دوكتور موحمدعلی موجتهدی گيلانی شاگرده بو. خوشه دوكتورا رياضي ميئن آمريكا ويسكانسين ايالت مديسون دانشگا جي هئيته و بما ايرؤن  صنعتي شريف دانشگا تاسيس جي ، دوكتور موحمدعلی موجتهدی گيلانی  دعوت امره اوستاده بؤ. هسا اون 40 سال ايسسه کی صنعتی شريف ِ دانشگا مئن رياضی درس دئنه.پورفوسور میهری 1581 مین بازنشستهُ  بو.




#Article 42: راش (306 words)


räş (fagus orientalis)

räşə där şumälə jangalonə meen je nazare bulandi o qutr, xujir isə o inə çubam ni bä arzeş isə. räşə däron taqriban arzəşdär tarin jangal, şumälə meen isan o i jangalonə çub, pur sanati be hisäb hanə. i däron i päyə isan o işonə nar o mäddə gulon jə hamdigar judä isan. i däron si tä çel säləgi, bazr hadenan. avvali sälonə meen işonə bazr dehi kam isə o panjä şas säləgi meen farävon o xorum bazr hadenan. vä gutan kə i däron har sälə bazr handenan; balki har su tä şiş säl i bär xujir meqdar o munäsib bazr hadenan. räşə gulon inə valgonə amrə bahärə sar dee banan o päizə sar işonə mäddə titi, baputə meevə banan.

räşə meevə, rizi fanduqani isə kə itə tifdär piyälkakə meen faşurda o kämilan bapşunekə. i tifdär piyälkə, duvvum nime, päizə meen, hu zamati kə bazron rasanan, çär tə tuli şekäfə amrə bäzä banə o inə kuştay bazron tabiatə meen paxşa banan. räş däronə bazronə juma gudanə väsi şanə işonə bakalsə kapsulonə jumä gudan o işonə meeni bazronə vitan. juma gudanə natarkasə kapsulonə amrə şanə işonə xuşka gudan o işonə bazronə birin ardan.

nämiye tavänə bazron panjä tä haftäd darsad isə o har kilu bazrə meen taqriban panjhizär tä dahizär donə hanna o işonə umr haodudə şiş mä isə.
bazronə juma gudanə pasi uşonə afoue jelou neenan tä xuşka ban. läzim isə kə har çan ruz i bär uşonə jir o joor gudan. bäyad muräqib bon kə bazron xayli xuşka naban. bazronə daştanə vasi tä vahärə digar şanə uşonə itə mässe läye jir ke namdär o läye läye isə şas tä navad ruj xusanen. i jur nigahdäri noui timäre qabl az käşt bazre bə isə. bazronə mässanə läyanə ji dar baardə pasi, i şabonə ruj ouə meen daxisonan o bazin uşonə kärnan.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 43: افرا (262 words)


افرا ایسم ایته روستا ایسه جه بالاتجن دهستان قائمشهر شهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران شومال ایران مین.

Afrä (acer)

i jens pur där o därçə gunə daanə kə inə däri gunan şumälə jangalonə meen je qeymati tarin däron isan. däroni çun palt o şirdär je xujirtarinəşon isan. i däronə bazr o meevə, du fanduqə o bäldär isə. şanə gutan kə inə meevə i fanduqei murson isə kə je i su, i bälə gustardə bubokə o dutə je işon, meeve taraf hamdigarə baçasbase hannan kə banə dufanduge bäldärə murson. bälonə andäzə, şikl o inə meeni zäviye, muxtalef gunanə meen farx koonə o xujir neşonei işə, i gunanə şenäsäi gudanə vasi je hamdigar.

i däronə guldehi zamat, ordibeheştmä isə o inə meevə tousanə aväxir tä paizə sar, puçanə. meevan, puçenə zamat, avval işonə rang tire zard isə o bazin sabz yä qahvei mäyel be surx banə. meevan viştar çantəi o gä galaf itəi titi mehvarə baçasbasə hannan. bazron tousanə aväxir o paizə sar je däron kalnan o işonə bälonə şiklə o sabuki vasi, bädə amrə paxşa bunan. bazrə şanə putanə zamat je därə sar çeen yä därə xälonə kə bazr inə sar hanna väben.

afrä däron, vaxti işonə sind o säl jir isə, bazr dehe saräginan o taqriban har sälə bazr hadenan. bazronə, fiçenə pasi bujär koonan o baadi sälə meen hio namdär xäkə meen kärnan. albatə şanə bazronə javonə zani darsadə joor burdanə vasi, je esträtifikäsiyun timär, xunak mäse meen be modate sadupanjä tä sisad ruj istəfädə gudan. bazronə şanə hu rasenə vaqt fiçen o digar vahärə meen käştan.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 44: ممرز (203 words)


Mamraz (carpinus betulus)

mamrazə muxtalef gunan, räş o balutə däronə amrə, şumälə jangalonə meen hannan. i däronə keyfiyat o arzeş mutəvaset isə vali işonə çub käqazsäji bə xujir isə. i däronə gul dehi vahärə meen isə o meevan, tousanə meen puçanan. meevə itə bi bäl fanduqa kə bälə jigä itə kuştäy valgey daanə. i valgey kə bazr inə jir hanna, bazrə amrə keenə o bazrə jäbəjäi meen naqş daanə.

mamrazə fanduqə mivə, xuşk o näşokufä isə o doone andäzə bedunə garibänə, 0.8-1 säntimetr tul o 0.7-0.8 säntimetr pahnä o 2-3 milimetr qotr isə. garibänə ham ni bazrə amrə pur babi 3-5 säntimetr tul o 1-1.2 säntimetr pahnä daanə (mamrazə meen i garibänə duttei isə). bazrə nämiye qovvə mutevasset o hodudə çehel tä haftäd darsad isə. har kilu bazrə meen sihazär tä siopaynhazär bi garibänə doonə hanna.

paizə meen, valgonə xazonə pasi, şaanə därə falakan hadan o yä itə kuläkatə amrə u xäloni kə bazr dananə zarbə zeen o unə bazronə, bakalsə pasi jumä kudan. juma gudanə pasi, bazronə je garibänə judä koonan o ibçi xuşka gudanə pasi unə daanan. bazronə käştanə vasi, tinid du tä su mä unə timärə esterätifikäsiyun hadayn.

mamraz däronə şanə digar raveşonə amream ni ziyäta gudan.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 45: چیشنک زوان (ون) (338 words)


zabän gonjeşk (van) (fraxinus)

i där je şumälə jangalonə gunan isə kə digar jäonam dee bunə; vali u gunani kə şumälə jangalonə meen hannan, agar xujir şaräyete meen banan, xurum ruşd daanan o işonə çubam sanati o bä arzeş isə. zabän gonjeşk i päye där isə o inə titi vahärə sar o hale valgon dar numan dar hanə o tousanə aväxir o paizə sar inə meevə puçanə. i däronə meevə yä bazr fanduqei o bäldär isə kə itə xuşe murson hamdigarə varjə isan o şaanə işonə rähat yättan. fanduqe meevə, bälə sar hanna o i bä kaşidə o buland isə kə putanə zamat inə rang savz yä zardə mäyel be qahvei banə.

je orə kə putanə pasi, bazron tunda tundi paxşa banan, behtar isə kə hu vaqti kə bälonə rang savz isə, meevanə çeen. çeenə pasi uşonə aftouə meen nenan tä xuşka bi. bälanə judä gudanə vasi je bazron uşonə avval daxisonenan o bazin uşonə dumärtə xuşka koonan. bälan nam gitan o bazin je das hadan, pusidə o susta banan o şanə uşonə pur äson judä gudan. albatə şanə i kärə mikäniki vasäyelə amrəam ni gudan. bazronə hayäti daväm su tä haf säl isə. har kilu bazrə meen tä sinzahizär päka boo bazr hanna. i däron je ponza tä bis sälegi bazr hadanə sara ginan o har i tä payn säl ibär pur bazr deenan. zabän gonjeşkə bazron sust hälat isan o hatmani bäyad uşonə timär gudan o bazin käştan. bäyad tavajjo däştan kə bazrə janin näras isə o bäyad uşonə u zamati kə juma koonin yaani zumsonə sar tä baadi säl, sadupanjä tä sisad ruj sard o namdär timär hadan. albatə hale sard o namdär timärə şoru noodə itə garmə timärə kutä muddat tousiye banə. i timär je beyn burdanə jeninə, näras hälat isə. çun bazronə hayäti daväm ziyät isə şanə uşonə çan sälebə, namdär o sardə damä meen daştan.

xujir fasl käştebə, tousanə aväxir yä paizə sar isə tä digar sälə vahärə meen javonə bazani. i däronə päjuşə amream ni şanə ziyäta gudan.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 46: بارانک (108 words)


bäränak (sorbus torminalis)

i däron iron 6 şumälə jangalonə meen, bulandiyonə meen o be suratə paräkandə dee banan. qaşang o siftə çub daanan o dasti sanatə meen istəfädə banan. bäränak i päye där, du jensi o aspe rang titi amre isə kə vahärə aväxir titi koonə. i därə meevə, sete(?) rouşan qermez rangə amre o kuravi o xujə murson isə kə 0.8-2 säntimetr tul o 0.7-1.2 säntimetr qutr daanə. parandəgon pur i meevanə dus daanan.

meevan pur teedäd o itə xuşe murson isan. meevanə putanə pasi juma koonan o bazrə puka gudanə pasi daanan. i däronə şanə bazr, qalamə o T peyvandə murson, ziyäta gudan.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 47: شابلوط (236 words)


şäbalut (castanea sativa)

i därə meevə fanduqə isə. mamulan har su fanduqə, itə kapsule murson puşeşə meen kə pur tif därə hanna. i kapsul çär tə şekäfə amrə väza banə o meevan je u birin kalnan.

şäbalutə bazron ibçi pillə isan o uşonə andäzə 2-3.5 säntimetr tul, 1.5-3.5 säntimetr pahnä o 1.5-2.5 säntimetr qutr isə. bazron qahvei rang isan o uşonə ru säf o barräqə o viştar meevanə joorə sar aspe rang isə. je har su bazr, itə xujir ruşd koonə o dutteye digar çandon ruşd nukonan. ito banə kə har tifə murson puşeşə meen itə pillə bazr dee banə. çun bazron pillə isan (i därə meen bazr o meevə yaki isan) va işonə qazäi maväd ziyätə (i mavädə qazäi arzəş hattä ädamebə ziyätə) ammä işonə omr kam o dar hodudə şiş mä isə. albatə guzäraşoni hanna kə bazronə namdär o kam damä jä meen butonasan tä i yä du säl sälim badaran. bazrə nämiye qovvə hodudə panjä tä şas darsad yaani mutevasset isə.

bazronə juma gudanə pasi har sälə paizə meen, mässe tabaqə tabaqə läyanə meen çan mähebə daanan. javandəgon i bazronə pur dus daanan o vä nigadäri yä käştanə zamat bə i tavajjo gudan. şäbalut därə şanə bazrə amrə ziyäta gudan; ni i där xujir pä juşoni säjanə kə unə davomə tazmin koonə. bazronə inə tifə murson puşaşə amrə çenan o ibçi xuşka koonan tä inə tifə murson puşaş sivä babi.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 48: لرک (195 words)


Lark (pterocarya fraxinifolia)

i där şumälə meen o julgei mantaqanə jangalonə meen o ni bäq o bijäronə var, digar däroni çun tuskä amrə bade bunan. lark i päye där isə kə inə nar o mäddə titi je yakdigar sivä isan. i därə meevan , bäldär fanduqanə murson isan kə har bazr, itə dastə bälə amrə, itə bäldär safhe murson banə. pur teedäd je i meevan, je itə mehvare bulandə titi ouzin isan. meevanə rang avval rouşan savz isə kə putanə pasi tirə qahvei rang banə. har meeve bälon, taqriban tahlil şanə o pur saxt o ustəxoni banə. meevan tousanə meen rasanan.

meevanə şaanə tousanə aväxir faläkan o zarbe amrə je däron judä gudan o uşonə galə sə juma gudan. bazronə ibçi xuşka gudanə pasi, bujäri koonan o uşonə bäla judä koonan. albatte çun i däron qalame, päjuş o yä rişejuş amrə äsontar ziyäta banan, kamtə bazrə amrə, larkə därə ziyäta koonan. agar bazr, bälə amream ni bəkärdə babi, xujir savza banə o hinvasi çandon niyäz niyə kə bazrə bälonə judä gudan. faqat bäyad je käştə qabl, bazrə xujir ouə meen daxisonen tä itə bälan narm o mutevarrem babi o tund mus bukuni.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 49: سنوبر (268 words)


senoubar (populus)

senoubaron itə kulli nom je däroni isə kə uşonə populus duxänan. i däron pur manäteq dunyä meen je sard yä xuşkə muhiton, harjäi kə ou banay, dee banan. senoubaron, uşonə äson ziyäta boonə vasi kə qalame amrə anjom ginə o işonə pillə boonan zut anjom ginə, hin väsi i däronə je pur roşd däronə dunyä hisäb abenan.

i däron du päye o uşonə nar o mäddə gulon, ouzin o bulandə şätunon guläzinonə murson isan. i şätunon kə gulonə xuşonə amrə daanan, zumsonə aväxir tä vahärə sar paydä banan o leqähə pasi, meevə banan. i däronə bazron, vahärə aväxir o tousanə sar puçanan. meevan kapsule murson isan kə duttə tuli şekäfə amrə väza banan o har kapsul, çantə rizə doonə daanə. i bazronə amrə pur kurkoni hanna kə uşonə paxşa boonə vasi bə dard xonə. çun bazron pur riz isan, hatman vä meevanə u zamat kə kapsulon xaanan başkofan, je däron baçe baban o garmə utäq yä gulxone meen banan tä titi bukunan o bazin bazronə, uşonə kurkonə amrə dar abenan.

bazronə şaanə kurkonə amrə daştan. senoubarə bazronə hayäti daväm kam isə o uşonə pur muddat daştanə vasi vä je xäs raveşon o sardxonei imkänät istəfädə gudan. senoubaronə şanə je säddə raveşə amrə kə qalamezani isə ziyäta gudan. hin vasi je işonə bazr faqat tahqiqäti mutälee o durggiri (kə pur anjom ginə) istəfädə banə.

ironə meen muxtalef senoubaroni hanna kə şumälə meen, kişvarə sard yä garmäə mantaqan, bäqon o ruxone kanäron dee banan. çantə gunanə nom aspe palt (şumälə meen), tabrizi, kabude, sepidär (mootadel mantaqanə meen) o pad (xuzastonə garmə mantaqan o junub) isə.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 50: اوکالیپتوس (224 words)


Okalîptus

î dar usturalîya bumî dar îsê o xu eslî cîga min, ce tund ruşd o pur kuluft daron bê hîsab henê. çun îşonê ruşdê suret zîyatê, hî çen qernê min, vîşterê ca dunya min, keşt benen. î zemet vîşterê caon dunya min, pur cengelkarî cê î daronê gunê encom gînê. okalîptusê daron cê hodudê penca salê pîş îronê min varîd o keşt bubon. î daronê keşt, şumal o conubê min xucîr semer deşt.

î daronê gul etrî o zerdê reng îsê kê eselê sîftal unê pur tevecco koonê. gulon veharê evaxîr o twsenê ser di benen (baxî ce î gunen, ostova germê menteqenê min, guldehî dwrê her veqtê sal îdamê dinê o baxî gunenê min guldehî fesl ferq koonê). miven kepsule moonen o îşonê endazê, şîş ta bîsopeyn mîlîmitr îsê kê pur rîzê bezr înê min henne. kepsul, nukdar kuriî şîkl îsê o beputê mivê qehveî ya surx îsê. şe guten herçî kepsulê endazê pîlter bebî, unê minî bezron nî pîlteren. guldehî zemet o eqlîmî şerayet o gune nwê vesî, bezron îtê muxtelîf zemet salê min resenen.

okalîptusê daron ce de ta ponze salegî pesî, mivê o bezr dinen. kepsulen, putenê pesî vaze benen o bezron cê uşonê min bîrîn kelnen. bezron resinê pesî, badê emrê pexşe benen.

va guten kê î daron bezr, rîşecuş o saqecuşê emrê zîyate benen.

pehnvelg daronê tuxmon




#Article 51: چنار (182 words)


Çenär (platanus orientalis)

çenär bulandə där o pur ruşd isə kə şumäl o qarbə kişvarə jangalonə meen, paräkandə dee bunə. tehränə omumi maäberə men je pur viştar o qadimi gunan isan. çenärə gulon tudei koppanə murson, yak, do yä suttei, itə päyakə amrə je xälon ouzinan.

meevə itə fanduqə isə kə qäede meen pur kurkonə amrə bapşunekə.pur çantə meevə hamdigarə varjə hannan, uto kə işonə şikl banə itə tifdär kore o meeve omumi şiklə be surate itə tif där kore kə itə päyekäm ni daanə nuşon deenan. meevan tousonə zamat rasanan o pur zamat, hattä valgonə bakalsə pasiyam ni xälonə sar moonan. gä galaf i därə meevan tä du säl xälə sar moonan.

çenärə däron je payn tä haf säləgi pasi bärdehe saräginan. valgonə bakalsə pasi, xujir zamat, bazronə jumagudanebə isə. i zamat bulandə kuläkatə amrə meevanə zeenan kə i meevanə je işonə päyak sivä koonə o keenan jir. bazronə dar ardanə pasi şanə uşonə daştan.

çenärə şaanə qalamə, xusanen o yä päjuşə amrə ziyäta gudan o kam piş hanə kə je bazronə i där, ziyäta gudanerə bəkär başi.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 52: عر عر (آیلان) (204 words)


ar ar (äylän) (ailanthus)

i där çinə şi isə o pur jonsaxt o burdbärə o hito xodru, pur saxt jä meen rişə ginə o tund itə jubän där banə. ar ar därə gulon, ordibeheşt o xurdädmä meen dee banan o bad bu isan.

meevan tousanə äxaron xujir rasanan o i zamatə meen, çantə xuşə, pur bäldär fanduqe bazrə amrə isan kə itə doonə taqriban bälə meeni isanə. bazrə andäzə inə bälonə amrə, 2 tä 3.5 säntimetr tul o tä 1 säntimetr arz daanə. meevan putanə pasiyam ni pur zamat (gähi tä baadi vahär) anbuh xuşe murson, därə sar moonan o pur rähat je xälon judä nabanan. har i kilu xäles bazrə meen, bisopaynhizär tä sihizär tə bi bäl bazr hanna.
bazronə jumagudanə vasi, paiz xujir fasl isə. meevanə şanə çeenə pasi i jä aftoue ji pahna gudan tä uşonə nam kama bi o bazin şanə bazronə kaştan. bazronə nämiye qovvə tä panjä darsad isə o tinan tä i säl xuşonə ruyeş qodratə badaran. i bazron käştanebə timär naxanan o hattä şaanə uşonə bujäri noodan o huto bälə amrə käştan.

vä gutan kə ar ar där har sälə pur bazr hadenə o punza tä bis sälegi meen inə bazr dehi ziyäta banə.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 53: توس (175 words)


Tus (betula pendula)

tus, qaşangə där aspe rangə amrə isə kə yakdast paräkande dee bunə. i därə meevə maxruti isan, tuskä maxrutanə murson kə tousanə aväxir o paizə sar puçanan. i maxrute farq tuskä maxrute amrə inə kə tuse maxrutə putanə pasi kə tire qahvei isə, unə dirinə bazron, maxrutə falsonə amrə xazon koonə o kalnə. ito banə kə parase maxrutonə juma gudan nämumkene.

tus därə bazr rize doonei isə kə inə andäzə 1.5-2 milimetr tul o 1 milimetr qotr isə. bazr fandoqei isə kə inə bälə andäzə taqriban du baräbarə doona. bazrə nämiye qovvə zaif o dar haddə punza tä bis darsad isə o unə hayäti daväm du tä su säl isə. bazronə paizə meen juma koonan o xuşka gudanə vasi, aftoue jir pahna koonan; bazin uşonə dabastə jäonə meen daanan.
i där je da tä çil säləgi bär deenə o har yak tä su säl i bär bazr deenə. bazronə juma gudan o xuşka gudanə pasi, esfand mä meen, namdär xäkə meen karnan o mamulan çär haftə baad jabonə zeenan.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 54: داغداغان (186 words)


Däqdäqän (celtis australis)

i där viştar manäteqe mootadele kuhestonon o darranə meen o be surate tak där dee bunan. däqdäqänə gulon kuştay o aspe zeenə o vahärə meen dee bunə; sar äxaram ni şaftə murson meevə daanə kə itə nuxodə andäzə isə. inə koravi form meevə no tä donza milimetr tul o itə bulandə päyak daanə kə unə älbälu murson koonə. meeve putanə pasi xuşka banə o çin o çuruk viginə. meevə banafşe mutamäyel bə siyä isə o kuravi maqz kə xaşen isə daanə. meevə viştar rasenə zamat kurkdär isə.

meevə paizə aväxir o zumsonə sar xujir baputärə o şanə unə çeen. maamulan hammatə valgon bakalsə pasi meevanə juma koonan. i zamat meevə kämilan xuşkə o unə daştan äsonə. bazron tä du säl xu hayäti qudratə daanan o hatman vä itə yak sälə doura dar hälate esterähat yä ämädəgi bugzaronan o bazin bəkärdə baban.

bazron şanə raqiq asid sulfurikə meen be muddatə si tä şas daqiqə şurdan o bazin oue amrə şurdan o saräxaram ni unə payn daqiqə oueähakə meen şurdan tinə xujir timär babi. ni şanə je esträfikäsiyun, yaksäle bə istəfädə gudan.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 55: مازو (332 words)


Mäzu yä Mäzi där (quercus spp)

tedädi je i gunan şumälə jangalonə meen hannan kə je pur arzeştarin däri gunan bə şumär hanan. çantə digar je balutə gunan qarbə kişvarə jangalonə säjanan. vä gutan kə viştarə baluton bulandə där, kuluft pust o muhkam isan ke agar baxaym miyongin bagirim tä duvist säl umr koonan.
baluton däroni i päye isan ammä işonə gulon i jinsi isan.

mäddə titiye i däron, sunbula murson monan kə ibçi gulə amrə dee bunan kə viştar zamat faqat itə gul daanan. jirə har titi, falson hannan kə hammatei yatə piyälkakə moonan. i titen vahärə meen birin hanan o işonə meevan äxarə tousan yä paizə sar puçanan.

balut däronə meevə dehi je hodudə da yä bisopanj säləgi (har gunə, digar gune amrə farq koonə) sara ginə o har du tä payn säl i bär işonə bazr dehi ziyäta banə. işonə meevə itə pillə fanduqa, birinbar çarmi amrə kə falsdär piyälkakə meen hanna. i piyälkay je, ruşdə jirə gulə falson isə, kə şiklə xässi i därə meeva deenə. hito banə kə gä galaf işonə meevanə boluram ni gunan. meeve meeni xurdani isə o qadimon je işonə ärd, nän putane bə istəfädə gudan ammä alon viştar hayvononə hadenan. balutə meeva hayvononi kə şanə je javandəgon, parandəgon va alafxäron nom burdan, dus daanan o därə joor yä vaxti kə galəsə katə xoonan.

meevan itəi yä çantəi dee banan. balutə meevanə şaanə je işonə meeve şikl o piyälke andäzə, päyakdär boon yä nubon, dasə bandi gudan. balutdäronə meevanə çeenə pasi jə şäxan yä täzə bazroni kə galə sar katan, uşonə ibçi xuşka koonan o bazin işonə piyälkanə je bazron judä koonan. bazron işon qazäi mavädə vasi xujir umr nadanan ammä xujir nämiye qovvə daanan. bazronə şanə xuşkə jä däştan. albatə işonə xujir däştan itourə kə işonə kam damä o kam namdär jä badaran kə bäis banə işonə daväm o tavänäiruyeş viştar bumoni.

tuxmə käştane bə, kärə xässi nabä gudan, faqat işonə käştə zamat bäyad haväs banay kə hayvonon, bazronə nuxuran.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 56: لی (197 words)


Li yä le där (ulmus)

i jens, çantə bä arzeş gunə daanə kə şanə je malj o oujä näm burdan kə je bä arzeş o sanati gunan bə hisäb hanan. i däron i päyə isan o viştar işonə titen du jensi isan (yaani itə titi, ham nar o ham mäddə andomə daanə). işonə titen, vahärə meen o piş az ikə işonə valgon dar bay, dar hanan o inə meevanam aväxirə vahär rasanə. meevə bäldär fanduqei isə kə mäi pulakə murson şaffäf o zarifə o fanduqe bazr, kuştay barjastege monə kə vasat yä pulakə joor hanna. bazr kuştaykə o itə kuştäy adasə monə. i däron je javoni vaxt, yani haş tä ponza sälegi bazr deenan, vali har du tä su säl i bär pur bazr deenan.

närvan däronə bazrə, şanə hu vaxti kə barase, zaminə sar juma gudan. bazr pur zarif o sabuk isə o bädə amre surati paxşa banə. ito isə kə itə aftoui rujə meen kə vä bädam nanay, xälonə faläkan dahan o inə bazronə fiçen.bazronə xuşka gudan o işonə bälonə judä gudanə vasi, bäyad deqqat babi kə i bazron be jir o joor boonə damä hassäs isan o işonə javonəzani äsib inə.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 57: للکی (208 words)


Lêlîkî (gleditsia)

î dar şumalê cengelon o xerabe bo cengelonê min, feravon di bunê. çun î dar bad o gert o xakê culo xurum îsenê, şenê ci u cengel o dar karî şehronê min îstêfadê guden. î darê bezron o unê velgon damebê mesrefê xurakî denê. teqrîben şenê ci u şumalê nemdar menatîqê min, eqaqîya ca, îstêfadê guden. elbattê î karebê va ci bî tîf gunen îstêfadê guden.

unê xuşiî o etrî tîtî, veharê min bîrîn henen o eselê sîftal uşonê pur dus denê. î tîtin twsenê evaxîr o paîzê ser beputê mivê benen. miven bulend, wzîn o vepîtê nîyam denen kê înê endazê peyn ta sî santîmitr îsê o unê kalê mivê rwşen sevz reng denê kê îbçî kê bugzerî, surx ya tîrê qehviî benê. nîyamê min, doni etrafê, nerm o lezic qişr begîtê denê kê mivê putenê zemet xuşke benê. miven, hemmti valgonê xezon budê pesîyem nî darê ser monen kê gahî, pur zemet, tîtî nodê îsen.

meevanə şanə paizə meen, valgonə xazon boodə pasi, juma gudan o ibçi xuşka gudan o bujäri amrə unə bazronə je pustə judä gudan. bazronə şaanə xuşk daştan. bazron timär naxanan, vali kardanə zamat vä ibçi uşonə daxsonen o bazin kardan kə i kär işonə kardanebə xujirə.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 58: وی (107 words)


Vi (salix)

bid, salixə nämə jens o je pur roşd gunan isə kə kişvarə viştar jäon, bexosus järi ouonə kanär dee banə. i däron işonə tund ruşd o qavi bonye vasi, viştarə jäon dee banan. i gune şabähat, senoubarə zeenə. i därə meevə ni kapsulani isə kə duttə tuli şakäfə amrə väza banə; inə doonan riz o kurkdär isan. i däronə qalame zani qudrat tä u qad isə kə itə kuştay tekkə, itə şäxe şi, tinə çan sälə meen, itə qavi där babi. maamuli bidə gunan, parçin o hisär o … vasi, o bide majnun inə xäss qaşangi vasi savzə fazä meen istəfädə banan.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 59: گول ِ للیک (290 words)


Gulə ləlik yä Gulə bism (robinia pseudo acacia)

i där ämrikä şi isə o je u, iränə esteppi mantaqanə jangalkäri vasi istəfädə banə. xäkə farsäyeşə daştan, bädşekan sättan o paräkande jangalkäriyonebə istəfädə banə. azotə tasbit kunandegi xäsiyatə vasi, xäkə purbär koonə. i där i päye isə du jensi gul daanə. aqäqiyä xuşei o ouzin gul, pillə o atri isə o xurdädmä meen titi koonə o paizə meen bapute meevə banə.

meevə, bulandə niyäm, su tä donza säntimetr tul o i tä du säntimetr arzə daanə kə unə rang qahvei kə surx zeenə isə o be surate çantə niyäm kə itə hamsän mehvarə doura gudan, dee banə. meevan paizə meen rasanan, ammä baazi vaxton paiz o zumsonam ni xälonə sar moonan. hattä väza boon o bazronə paxşa boonə pasiyam ni niyämə qaläfon därə sə moonə. aqäqiyä därə bazr morqonei o pahn o tire xurmei rang o barräq isə o payn tä da tə bazr i niyämə meen daanə. bazron putanə zamatə pasi o paiz o zumsonə meen paxşa banan. bazrə nämiye qovvə si tä sad darsad (mutevaset haftäd darsad) isə.

i där je şiş tä haş sälegi, bazr hadanə saräginə o harçan hammatə sälon bazr deenə, vali har da säl ibär purtar bazr deenə. bazronə şaanə putanə zamatə pasi meevanə niyämə amrə jumä gudan o ibçi xuşka gudan, bazin falakan daan o zarbe zeenə yä bujäri amrə uşonə je meevə sivä gudan. çun bazronə pustə siftə, bäyad hale nakaştə uşonə timär gudan. bazronə şanə pur zamat, xuşkə jä meen daştan. timäroni kə bäyad babi, kamtar je i säat bazronə asid sulfurikə meen daxisonen va yä uşonə muxtalef zamatə meen, juşə ou meen isə.

vä gutan kə juz bazrə käştanə amrə, päjuş o rişejuş amream ni şaanə ziyäta gudan.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 60: توسه (297 words)


Tuse (alnus)

tuskä je tund ruşd, buland o sanati şumälə jangalonə där isə kə duttə unə maruf gunə yaani qəşläqi tuskä o yeyläqi tuskä, i mantaqe şi isan. i däronə meen nar o mäddə gulon, itə därə meen hannan ammä je yekdigar judä isan. gulon, bahman o isfand mä meen, valgon hani dar numan, dar hanan.

meevan, siyä rang o çubi o kuştay maxrut daanan kə işonə andäzə je da tä donza säntimetr kamtarə. maxruton viştar çantəi itə xälə meen daran. har itə maxrut çantə bazr xuşə amrə danə. meevan kə bazr daanan, tousanə aväxir o paizə sar puçanan o je däron jir kalnan. meevan, viştar äbonmä meen kalnan. meevanə pus, u zamat kə xuşə namə je das deenə, xuşka banə o doonan je uşon judä banan.

bazron kuştay o barräq qahvei rang fanduqə isan kə işonə andäzə 2.5 säntimetr tul o 2 säntimetr arz o 0.7 milimetr qutr isə. har i kilu bazr panjähizär tä şashizär päkə doonə daanə. bazronə das ardanə vasi şaanə meevanə äbonmä meen je galə sə fiçen yä därə xälonə faläkanen o yä hito je xälon çen. itə sädə bujäri amrə şaanə bazronə je işonə pus judä vägudan.
i däron je da yä ponza säli pasi bär deenan o har çan säl i bär viştar bazr deenan kə işonə säliyäne bazr dehi dourə, har gunə o har zaminə sar farq koonə kə tinə yak tä çär säl babi. bazronə nämiyə quvvə kam isə o şa gutan hodudə si darsad isə o bazonə umram du tä su säl isə. xujirtar käştanə vasi vä je täzə bazron istəfädə gudan. bazron timärə xässi naxanan o bazronə da tä ponza ruj ouə meen daxisonen yä sardə esträfikäsiyun işonebə vassə. bazronə daştanə vasi, çun uşon riz isan, vä je dar dabastə zarfon istəfädə gudan.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 61: حیدرخان عمواوغلو (124 words)


 
حیدرخان عمو اوغلو سلماس شین بو. خو ابتدایی باموختانا گمری مئن تمانا کود . تئفلیس و باکو مئن درسا ادامه بدأ و سال 1319-20 ه.ق مئن موهندسی برق ِ سمت ِ همره، بادکوبه میان کار بوکود. 16 ساله بو کی سیاسی موبارزهٰ شوروع بوکود. 1900 میلادی مئن اجتماعیون عامیون عضویتا قوبول بوکود. تبریز ِ ميان ستتارخان ِ امره از نزدیک همکاری بوکود. 

میرزا کوچی خان ِ قیام ِ‌پسی ، حیدرعمو انزلی عدالت ِ حزب ِ رهبریه به دست بیگیت و  تلاش بوکود تا محمدتقی پئسيان و شیخ محمد خیابانی امره نی ارتباط بیگیره. امما اون ِ نماینده‌ئان وختی تبریز و خوراسانه فارسئيدی کی هر دو ته قیام سرکوب ببوسته بيد. حیدرعمو تلاش بوکود تا جنگلیانه موتتحد بوکونه، امما هه مأموریت ِ ميان کوشته ببوست.




#Article 62: گیل ِ مرد (118 words)


a kalame tarkibi ise az du qesmat gil va amard ki ruyeham busho bsurat e,Gilemard dar bamo
mard aya aqa mani-a nide balke eshare dare be qoum e,amard ki ita az qadimi aqvam e,gilan e va tapuran e,amra hamxanevade id
gil ham eshare be qoum e,gil dare , a du ta qoum ba ham tarkib bobostidi va xushan-a gilamard duxadidi ki kamkam tabdil boboste be gilemard 
salha ye,axir ede-i bisavad rasht e,radio televiziun e,mian ita loghat xushanere basaxtidi bsurat e,gilezan bar vazn e,gilemard 
gilemard bishtar dahatian-a vagarde va shahrian-a gilemard nogoftidi
kal e,gilemard afradi-a goftidi ki aghlab sath e,bijir-i dashtidi
Tosie be ki gilezan-a bkar nabarid chun ki baes e,tahrif e,tarix ise va ami pishine-ya az beyn bare




#Article 63: گیلکی اصطلاحان (156 words)


من کاغذ شما را سوزاندم.

قربان محبت شما.

ما گیلانی ها مردمان باصفایی هستیم.

ساعتت را چند خریده ای؟

تو حقیقت را نگفتی.

فدای سرم. (بی اعتنایی)

لباس هایتان را بالا بگذارید.

بلایت بر سرم. (ابراز محبت)

با من بیا برویم.

با طناب کیسه را گره بزن.

تا پدر خود را دید به لرزه افتاد.

حالت خوب است؟ (احوال پرسی)

درون دستهایت چی داری؟

خورشت را میان(درون) قابلمه بریز.

چطور توانستی خانه ما را پیدا کنی (بیابی)؟

کی با شما آمد؟

نمی خواستم اینجا بمانم.

اگر باران بباره، زمینو گلی می کنه.

درون این زمین دیگه چی میشه کاشت؟

خدمت شما عرض کنم که ...

{نام آوا} آه چه عجب، عجبی، واعجبا، آی که چه قدر ...، بس کن دیگر، خوب شد که یاد آوری کردی، چرا این طور...

آی که چه قدر دوستت دارم، جانم فدای تو، نازت را به غمزه می کشم  

چه طور چنین چیزی ممکن است؟! آخر چگونه؟!

سینه چاکتم، میمیرم برایت.




#Article 64: فريدۊن پۊررضا تک آهنگؤن (289 words)


أصلˇ مقاله: فريدۊن پۊررضا

فريدۊن پۊررضا، نزديکˇ نيم قرن گيلکي مۊسئقي مئن فعاليت بۊکۊده ؤ حۊدۊدˇ ۴۶۹ تا ترانه (فؤلکلؤر ؤ نافؤلکلؤر) اجرا بۊده دأنه ىا دۊواره-خاني ؤ دۊواره-ساجي بۊده. اي ميانه، ۲۸۰ تا ترانه' دۊواره تنظيم بۊده ؤ دۊوراه-خاني بۊده ؤ ۱۰۰ تا ترانه' خۊدش تنظيم بۊده:

پئره جان

پرچين

پشت‌کوهی

پیشکش عروس

تالان تالانه

تورنگ شيکار

تی خاطرِ ره

تی‌تی‌کو و تی‌تی

تازه بهار

تنهایی

جان بيه، ديل بيه، می عمر آخر

جانِ زن‌مار

جانِ گيلان

جان ليلی

جوما روز

جوانی

جوانمردی

جوون ديلمانی

چين کونه ستاره

حليمه

حوری

حيرون حيرونی

خالا دختر

خوشکه‌بؤ دار

خواستگاری

خورما خورمای

خروسخوان

دختر چای‌کار

دختر شاليزار

دکفته‌يم، بکفته‌يم

دؤنی مو که‌ره خؤنم

دختر کدخدا(دوصدایی با نسترن رستم زاده)

رعنا

رمش کنار

رمضانعلی

روخانه

زرنگيس تی برار می چاروداره

زرنگيس ديلمانی

زمان بوگذشته

زندگی دِواره

سمن قاطر

سيا ابران

سياهکلی لاکؤی

شاليزار

شکاربان

شونده دارِی

شکرانه

شيرين‌تر از جانی

صوبه عيدِ صوبه

صوبایین سر

عروس خوش‌قدم

عروس‌گولِی

عزيز

عزيزنگاری (آواز)

عشوه بهار

قدر می دوسته بدار

قشنگ يار

کاس آقا

کاس برأر

کاغذنويس

کئخودا

کشکرت

کله خوک

کوتره کو

کورای شيم

کوکوتی‌تی

کی دانه فردا چی به

کشتی گیر

کونوسکله

گالشی

گالی‌پوش خانه

گدالی

گوسن دوخان

گولِ آفتاب

گول انار

گول‌نازی جؤن

گول‌نسا یار یار

گولی جان

گيله‌لو

گیلان جان

گول نساء

گول دره اَ باغه

لاجؤنِ هوا قشنگه

ليلا ويری، وختِ کاره

ليلی جان

ليلی ماری

مأرمی (محرمی) 

ماری هلی آوِیْ

ماشين باری

ماه خانم

ماهيگير

مشتِ ميرزا

مو مرد گيلانم

ميرزا

می گيلان

مار بمرده

می دیل قرار ناره

می آهو آهو

مرغابی شکار

می ایران

نازبداشته

نأر آبخور

نوغاندار

نيل‌بزأ دسمال

نوروز نو سال

وارش

ورزأ جان

وس‌ماری

ولگ‌ريزی

هميشه بهار گيلان

هوا وارش واره

هوهو

هيبت

هيلؤی

يه‌قل دوقل

يک‌ته بزأ مو گب نزأم

یار شیرین زبان




#Article 65: تئاتر (160 words)


تئاتر ایته واژه ای ایسه یونانی که لوغت مین به معنی چیزی ایسه که اونه نیگاه کونده . که ایران دورون به زبان فارسی اونه نمایش گیدی. تئاتر خوره انواع و اقسامی داره ایجور تئاتره که سالون مین برگوزار به که او سالون به آمفی تئاتر معروف ایسده و اوجیگایی که اونه رو نمایش بازی کونده سِن نام داره . انواع و اقسام تئاتران : اپرا ، باله ، کابوکی ، پانتومیم ، خیمه شب بازی و تئاتر عروسکی و.... البته ایران مین و هطو گیلان دورون هم ایته نمونه جه تئاتران نها که اونه تعزیه گیدی. تئاتر خیابانی هم ایته دسته جه تئاتران ایسه که ا چن ساله مین ویشتر داب ببسته و ویشتر اونه سر کار کونیدی . ا تئاتر خیابانان مین و پارکان دورون برگوزارا به و اسباب و لوازمی هم به او صورت نیاز نداره . تئاتران مین بعضی زماتان جه موسیقی ، نور ، صدا و رقص هم ایستفاده به تا اونه کیفیتا بالا ببرن.




#Article 66: فلسفه (181 words)


فلسفه واژه «فيلوسوفيا» جی بگيته ببؤ کی يه‌ته يونانی واژه ايسسه واين ِ معنی بونه: دانستنه دوس داشتن. Philo دوس داشتن بونه و Sophia بونه دانستن (فارسی مئن: خِرَد و دانايی).

اوولين بار، فيساغورئس بو کی ای واژه جی استفاده بئوده؛ وختی اونأ جی واورسئن کی «تو دانا ايسسی؟» بئوته: «نه، امما دانايی دوس‌دار (philosopher) دأنم».

شأنه فلسفهٰ يه‌ته واژه مئن جومأ گودن: «چره». همين الؤن تؤنين امتحان بکونين و هرچی کی شمی ذهن ِ مئن دره، اون ِ پيش يه‌ته «چره» بنيد، هيتؤ بونه کی فلسفه سرأگينه.

فلسفه، فيکر کودنه. او اساسی و کوللی سوالؤنی کی زندگی مئن امئبه پيش انه. فلسفی او زماتی سرأگينه کی خودمان ِ جی واورنيم:

خؤجيری (زيبايی) چيسه؟

اله بچه نبؤ، کؤ ايسأ بيم؟

زمات چيسه؟

دونيا هدف دأنه؟ معنی دأنه؟ اگه دأنه، چوتؤ شأنه اونه ياتن؟

نکونه امو هممه‌ته خاب دبيم؟!

خودا چيسه؟

هوتؤ کی دينيد، ای سوالؤنه اؤجا دأن، هيچ علم ِ کار نيه و مثلن هيچ علمی مننه بگی که عدالت چيسه؟ يا خودا چيسه؟ 

تحليلی فلسفه

ذهن ِ فلسفه

منطق

متافيزيک

روشنگری فلسفه

سياسی فلسفه

اخلاق ِ فلسفه

علم ِ فلسفه




#Article 67: ایقتیصاد (186 words)


Iqtəsäd, yəte arabi väğe isse ki inə mani o mafhum bune taädol o edälat ijäd kudan. Yani i elmə hadaf ine ki Daxl o Xarjə miyən taväzon o edälat bəni. Elmi isse ki xä bəfahmi çəto şa Darämadə amre, Niyäzone ojä dan o äxarsari çizi ham bəmäni ki bəşa une Pasandäz kudan, tä agar ruji darämadi nana bu, bəşä hu pasandäzə amre, niyäzone ojä dan, ki ine Refäh yä Tamavvol dəxänan.

Märks ge ki Iqtəsäd hameçizə zirbanä isse. Xəyli jə jangän o siyäsatänə miyen, iqtəsäd pur moaser bu. Iqtəsädə elm, u raftäräniye barresi kune o şenäse ki uşänə hadaf adamänə niyäzäne tamin kudane. 

Iqtəsädə mozu ensänə diyälektiki munäsebatäni isse ki tabiatə amre däre o a munäsebatän, kär amrə pur marbute o ensänə niyäzäne tamin kune. (Yä tamin kudanə qasde däre)

İtə de tarif: Iqtəsäd itə däneşe ki bä tavajoh be kälä kambud, tolidə abzär o başarə nämahdud xästeyän, say kune a maväde be bextarin surat tozi bukune. Har çi viştar insänə rezäyate jalb kudan, suäli isse ki iqtəsädə miyen matrah be.

Iqtəsäd, elmi isse ki ädamə raftäräne ba mavädi ki majjäni be das näyid, barresi kune.




#Article 68: ميرزا کۊچي خان (3650 words)


ميرزا کوچي خان (ميرزا کوجي خان یا ميرزا کوچي خؤن. فارسي مئن: میرزا کوچک خان)، جنگلی‌ئن ٚ رهبر ؤ يته مۊبارز ؤ انقلابي بۊ کي آزادي ؤ عدالت ٚ واسی مۊبارزه گزد. میرزا گيلان ٚ جؤمۊري' بنا بکۊده.

اين ٚ اسم يۊنس بۊ ؤ اين ٚ پئر ٚ اسم ميرزا بزرگ (میرزا بؤزؤرگ) بۊ کي میرزا عبدالوهاب مستوفي (رشتي پۊلدار ؤ شهر ٚ مالیاتي کارگۊزار) ورجه دفتري کارمند بۊ. ميرزا ۱۲۵۹-۱۲۶۰ ه.ش (۱۸۸۰-۱۸۸۱ ميلادي) رشت ٚ اۊستاسرا مئن دۊنيا بۊمأ ؤ کۊچيکي مئن، رشت ٚ صالح‌آباد ٚ مئن، تا ۲۱ سالگي حاج حسن ٚ مدرسه مئن درس بخانده. 

امّا ايران ٚ مئن حوادثي تفاق دکته کي ميرزا زندگی راشي' عوضأکۊده ؤ اۊن عبا ؤ نعلين ٚ جا، اسلحه ؤ فشنگ' اۊساده ؤ خۊ راه' ايتؤ دؤجين بکۊده کي استبداد ؤ استعمار ٚ امره بجنگي.  میرزا مشرۊطيت ٚ انقلاب ٚ مئن، انقلاب ٚ امره بۊبؤ ؤ قزوین' فتح ٚ مئن شرکت داشتي.

میرزا دۊ تا خاخؤر ؤ سۊ ته برار داشتي کي پیله تر محمدعلی ؤ کۊچي دانه رحیم نام داشتي. ميرزا کاس ٚ چۊم بؤ ؤ قهوه‌یي مۊ. قوي بؤنيه بۊ ؤ خۊش‌هيکل. هرگي خۊ نماز' ترک نۊکۊد ؤ دیل‌رحم بۊ. اهل ٚ سیگار ؤ تریاک ؤ مشرۊب نۊبۊ. یکي دۊ سال مردن ٚ پیش، چل ؤ یک ساله بۊ کي زن بگیفته.  

میرزا شاعري طبعم دأشت ؤ حتی یکته گیلکي دۊبیتي اینأجي بجا بۊمؤنسه دأنه:  گیسه گئسأكۊدي جالستن ٚ رهرئسه-رئسه'كۊدی والستن ٚ رهمي دیله اۊ میئن دبسته' بؤستهبمیرم تي دبس-وابستن ٚ رهیا فارسي جي:هوالحقگوهر كجی در عالم بودی چو ابروانشدیگر تو راستی را یكسر نما نهانشبا آه آتشینم، از آب دیده نبودیا سوختی دو گیتی، یا غرق آبدانشبین در كمان كمین كرد دل را به تیر مژگانارجان بود هزارم، بادابدان نشانشدر زیر تیغ تیزش، شادم بَرَد سرم راآزرم دارم آن دم، خونین شود بنانشاز دوری جمالش، تن را نگر چسان شدچون كاه می‌كشاند، موری در آشیانشمی‌خواستم مثالش اندر دو دیده بندملیكن نجست نقشی، وهم من از میانش«گمنام» را نخستین، بُد نامی و نشانیهمچون تو نامور كرد، گم‌نامش و نشانش«این غزل كه در ایام تحصیل در مدرسه گفته شده بود به عنوان یادگاری تقدیم حضرت حاج شیخ گردید. جمعه ۲۷ جمادی‌ الثانی ۱۳۳۸ ـ میرزا كوچك»

مألۊم نئه میرزا سیاسي کۊنۊشؤن چۊتؤ کؤره سرأگيته. ولي بعض ٚ ته گۊنن شاید اۊ زمت ببۊن کي مۊقتا تهران ساکن بۊ ؤ شاه خأس وام ٚ پۊل ٚ جي سفر بکۊنه فرنگ ؤ يپاره اعتراضات اۊن ٚ سر پيش بمأ. وختي وگرسه رشت، جوؤن ٚ طلبه'ن ٚ مئن تبليغ گۊد ؤ حقسأی بۊده طلبه'ن ٚ أنجۊمن' راتؤده. میرزا خلاف ٚ يپاره دئه مشرۊطه‌خازؤن، رادیکال بۊ ؤ گيا أولي أفراد ٚ جي بۊ مشرۊطه‌خازؤن ٚ مئن کي خۊش ٚ رفيقؤن' مؤسللح بۊده تا استبداد ٚ پيش بئسن. لشت ٚنشا دهقانؤن ٚ جۊمبش ٚ جي م دفاع بۊده؛ جۊمبشي گه خئلي راديکال بۊ ؤ باعث بۊبؤبۊ رشت ٚ أنجۊمن' دۊخاله بکۊنه: اۊشؤني گه جۊمبش ٚ جي دفاع گۊدن (انقلابئن) ؤ اۊشؤني گه گۊتن دهقانؤن خأ ايلٚلَم ارباب ٚ سهم' هأدئن.

میرزا اتحاد اسلام ٚ عالي شؤرای ٚ مئن (فارسي مئن: شورای عالی اتحاد اسلام) عؤضو بۊ ؤ اؤره خۊش ٚ نؤم ٚ جي فعاليت گۊد ولي اتحاد اسلام ٚ مرکزي کؤميته مئن مؤستعار نؤم دأشت: فریدۊن. گيلانˇ وگرسنˇ پسي، تئرانˇ گيتنˇ مئن، مشرۊطه-خا'نˇ همرأ بۊ امما محمدعلي شا وگرسنˇ پسي هندئه دخۊته زيندگئه سرأىته. چن سود گيلان ايسأبۊ ؤ بأزين بۊشؤ تئران ؤ تئرانˇ مئن، چار سالˇ پسي، سال ۱۲۹۲ هجري شمسي، ىک سال بۊمؤنسه تا أولي جهاني جنگ سرأگيره، بۊشؤ هىأت اتحادˇ اسلامˇ مئن. اي هىأت، سىد جمال الدين اسدآبادي عقيده'نه پى گيت. اي هىأتˇ أصلي جيگه استانبۊل بۊ أمما ايرانˇ مئنأني خۊ آدمؤنه دأشت؛ ميرزا زمت تئرانˇ مئن سىدحسن مدرس ؤ سىدمحمدرضا مساوات ؤ سىدمحمد کمره‌اي ؤ سلىمان محسن اسکندري ؤ میرزاطاهر تنکابني اي هىأتˇ مئن ايسأبۊن. وختي ميرزا اي هىأتˇ مئن بۊشؤ، قرار بۊبؤ کي ايرانˇ شۊمالˇ مئن اي هىأت ئبه کۊنۊش بۊکۊنه ؤ هينˇ وأسي وگرسه گيلان.

ىپاره مؤحققؤنˇ نظر اينه کي ۱۲۹۷ هجري شمسي، ۲۰ مؤردادˇ پسي، هىأت اتحاد اسلام ؤ اينگيليسˇ مئن ىکته قرارداد دبسته بۊبؤ ؤ هين وأسي ميرزا ؤ حاج احمد کسماىي هىأت أجي سيوا بۊبؤن.

سال ۱۲۸۶ هجري شمسي مؤرداد ما، مشرۊطه فرمانه امضا گۊدنˇ ىک سالˇ پسي، ميرزا ۲۵ سالگي مئن، ىکته أنجؤمنˇ عؤضويتˇ فؤرمه پۊرأگۊده، انجؤمنˇ رؤحانيۊنˇ رشتˇ نؤمي. اي زمت، ميرزا قۊشۊن جمأکأدبؤ ؤ اۊشؤنه نظامي مشق دأدبۊ ؤ ىک دفأ ني خۊ قۊشۊنˇ همرأ خأس بۊشۊن تئران، مشرۊطه-خازؤنˇ پۊشتي به ولي را مئنه اينه خبر برسئه کي محمدعلي شا مجلسه تۊپ دبسته ؤ دئه ميرزا ىأجي کاري بر نأنه ؤ خۊ قۊشؤنˇ همرأ وگرسه رشت.

مجلسˇ تۊپ دبستنˇ پسي، وختي کي ايرانه خفقان دىته، بۊشؤ تفليس ؤ اؤره أولي سۊسياليستؤنˇ وير ؤ عقيده همرأ آشنا بۊبؤ کي تزارˇ همرأ مؤبارزه کأدبۊن.

۱۲۹۷ ه.ش تیر ما، شاه ؤ رۊسؤن ٚ کۊدتا پسي، بۊرۊته قفقاز کي جؤن بدر ببره. تبعید ٚ زمت خۊش ٚ رفیق ٚ پۊل ٚ جي گۊذرؤن گۊد. اين ٚ رفیق که پۊلدار بۊ ؤ فرانسه درس بۊخؤنده بۊ، میرزا حسین خان کسمایي بۊ. وختي گه قرار بۊبؤ کۊچ ٚ استبداد' فگردؤنن ؤ محمدعلي شاه' یکته مؤسللحانه جنگ ٚ جي ویگیرن، میرزا ني خۊش ٚ رفیقؤن ؤ قفقازي انقلابئن ٚ همأ وگرسه گیلان. ۱۵۰ ته مۊجاهد ؤ مشرۊطه خاز ٚ همرأ بۊشؤن رشت ٚ مئن، تۊرکیه کؤنسۊلگري مئن پناه ببردن ؤ بیس رۊز کؤنسۊلگري مۊحاصره بۊ تا سراخره بۊتؤنسن مۊصالحه بکۊنن کي میرزا ؤ اين ٚ رفيقؤن بسلامت رها ببۊن.

میرزا بأزۊن سردار محیی ٚ مۊجاهدؤن ٚ جرگه مئن نؤم بنويشته. اۊشؤن، سپهسالار ٚ فرماندهيأجي خأستن بۊشۊن تئران. میرزا قزوین' گیتن ٚ مئن مۊشارکت دأشت ولي مألۊم نئه کي تا تئرانم بۊشؤبي چۊن سردار محیی همرأ اختلاف دأشت. ولي مشرۊطه خاز بۊمؤنسه ؤ بأزۊن وختي محمدعلي شا خأس خۊش ٚ تۊرکمني آدمؤن ٚ جي دۊمرته قؤدرت' پسأگيره، اۊن ٚ همرأ بجنگسه ؤ دس ؤ سینه' جي زیمین (مجروح) بۊبؤ. این' ببردن رۊسیه کؤنسۊلگري ؤ محمدعلي شکي دئه شا نبۊ، این' پیشنهاد بدأ درمؤن ئبه بۊشۊن قفقاز. ايتؤ نظر هأنه کي فگرسه شاه خأس يک جۊري اينأجي خلاصأبي. گيا قرار بۊ باکۊ شؤن ٚ مئن کاسپي دریای ٚ مئن دمیره ولي کشتي فرمانده اینٚ جؤن' نجات بدأ.

بأزين که وگرسه گیلان، بۊشؤ تئران. چۊن رۊسيه ونأشت کي میرزا بأ گیلان ٚ مئن، اين ٚ تئران ايسأن درازه بدأ ؤ چۊن مننيس کار بياجه، فقر ٚ جي زيندگي گۊد. حتی هۊتؤ کي خۊدش سالؤن ٚ سال بأزۊن نقل گۊد يک دفأ يکته لتسکه گدا بزئه مۊشت ٚ جي بکۊشته چۊن هرچي این' گۊت چيزي ندأنه گدا واندأی! بأزۊن ولي اۊ گدای ٚ خانواده رضايت بدأن کي میرزا جۊوؤزه.

اوّلي جهاني جنگ ٚ زمات، وختي رۊسؤن دکالسن گيلان ٚ مئن ؤ اۊنه اشغال بکۊدن ؤ تهران ٚ حۊکۊمتأني هيچ کاري نۊکۊد، ميرزا خۊش ٚ همفکرؤن ؤ رفيقؤن ؤ اتحاد اسلام ٚ جرگه همرأ همفکريگۊدن ٚ پسي، تصميم بیته خۊش ٚ چریکي جنگ' گیلان ٚ جنگلؤن ٚ مئن سرأگيره. چۊن ايشؤن ٚ جيگا جنگل بۊ، ايشؤن' دخاندن جنگلي.

میرزا خۊش ٚرفيق، میرزا علي خان دیوسالار ٚ همرأ بۊشؤن مازندران ٚ ور کي اؤره خۊشؤن ٚ عمليات' سرأگيرن ولي بأزۊن میرزا سیوا بۊبؤ بمأ لایجؤن دؤکتؤر حشمت ؤ حاج أحمد کسمایي همرأ ديدار بۊده تا اۊشؤن ٚ یاوري جي کار' گیلؤن ٚ مئن پيش ببره. سراخره اي کۊنۊشؤن باعث بۊبؤ میرزا بۊتؤنه ۱۴ قبضه تيۊفنگ ؤ أننی گۊلله جۊرأکۊنه تا بۊتؤنن ۱۲۹۳ مهر ما خۊشؤن ٚ کار' سرأگيرن.

جنگليئن خۊشؤن ٚ اسلحه چن جۊر تهيه گۊدن: الف. خۊشؤن ٚ چريکي فترکؤن ٚ مئن وختي گه رۊسؤن ' فترکسن. ب. عؤثمانيئن ٚ جي اسلحه هئن. ج. یکته دلیر ٚ زنأی ٚ جي اسلحه تهيه گۊدن کي اين ٚ نؤم بۊ بؤلۊر خانم. بؤلۊر خانم خۊش ٚ سربازؤن' دخؤته دأشت تا اینگیلیسئن' فترکن ؤ ايشؤن' اسلحه'ن' هأگيرن کي بؤلۊر خانم هأدئه جنگليئن'. د. وختي گه رۊسيه مئن انقلاب بۊبؤ (۱۹۱۷ فوریه) رۊسي سربازؤن ٚ جي ايواشکي ؤ غير ٚقانۊني اسلحه هئن.

أوايل خۊشؤن ٚ هوادارؤن ٚ جي پۊل هأيتن ولي بأزۊن کم-کمی پيله زميندارؤن ئبه ماليات تعيين بۊدن.

۱۲۹۳ ه.ش پييز تا ۱۲۹۴ تابستؤن، گیلان ٚ والي که رۊسيه کؤنسۊل ٚ آدم بۊ، یکته فترک بدأ جنگليئن'. اي فترک ٚ أول مرتبه، عبدالرزاق خان شفتي رياست ٚ جي، جنگليئن ٚ جي بدجۊر شکست بۊخؤرده ؤ دومي مرتبه، سردار مقتدر ٚ فرماندهي جي هندئه جنگليئن' فترکسن کي فؤمن ؤ گسکر ٚ مئن دشکسن ؤ اي باعث بۊبؤ جنگليئن مردۊم ٚ مئن ويشتر نؤمي ببۊن ؤ يک عالم تيۊفنگ ؤ مؤهممات ؤ مال (حيوؤن) دککئه ايشؤن ٚ دس.

۱۲۹۴ (۱۹۱۵ مه ؤ اۊت)، يکته تازه نفس نيرۊ رۊسيه جي بمأ انزلي یکته پیله ضربتي نيرۊ چأگۊده بۊبؤ کي ۵۰۰ نفر (ايراني قزاق ؤ رۊسي سرباز) ؤ سنگين ٚ اسلحه دأشت. ايشؤنم يکته جنگ ٚ مئن دکتن يکته ۶۱ نفره جرگه (میرزا فرماندهي'جي) کمين ٚ مئن ؤ دشکسن ؤ خالي ۴۵ نفر قزاق جؤن بدر ببردن.

۱۲۹۴ آذر ما، رۊسؤن ايران ٚ دؤلت' فشار بأردن کي یک کاري بکۊنه ؤ خۊشؤنم گازأنبؤري فترکسن جنگليئنه. جنگليئن اي جنگ ٚ مئن تلفات بدأن ؤ رۊسؤنم ۶۰۰ نفر أسير هأدأن. جنگليئن دۊ ما بأزين فؤمنات ٚ مئن دۊمرته خۊشؤن' سازمان بدأن. رۊسيه کؤنسۊل حقسأی بۊده میرزا ترؤر بکۊنه ولي نۊتؤنسه. رۊسؤن هرته خؤنه' کي گمؤن گۊدن جنگليئن ٚ همدس ايسسن آتش زئن. فقط رشت ٚ مئن ۱۶۰۰ ته خؤنه' بسۊجؤنئن.

رۊسیه مئن ٚ فوریه انقلاب باعث بۊبؤ ایران ٚ مردۊم ٚ ديل ٚ مئنم شؤق ؤ اۊميد دکئه. اي انقلاب ٚ پسي رۊسیه ارتش ٚ رفتار ایرانئن ٚ همرأ تؤفير بۊده ؤ جنگلئن ٚ شرايطم بئترأبؤ. ۱۹۱۷ ژۊأن (۱۲۹۶ ه.ش تیر ما) جنگلئن جرگه جرگه بمأن رشت ٚ مئن ؤ یک ما بعد (اۊت) اینگیلیس ٚ کؤنسۊل ايشؤن' دۊخؤنده «گیلان ٚ ارباب» ؤ گیلان ٚ والي (مفخرالدوله) هميشک جنگلئن ٚ همأ مشورت گۊد ؤ اۊشؤن' فرمؤن برد. دئه رۊسیه پيشتر ٚ مۊرسؤن ایران ئبه دۊشمن نبۊ ؤ هين وأسي آلمانئن ٚ مۊقؤم ایران ٚ مئن ضعيف بۊبؤ. مـرزا کۊچي خؤن، کرنسکي دؤلت ٚ جي بخأسته کي خۊش ٚ أرتش' ایران ٚ جي بيرين ببره ؤ همه ته امتيازؤن' گه تزار ٚ زمت تحميل بۊبؤ بۊ ایران'، لغو بکۊنه تا اینم دئه رۊسؤن ٚ ارتش' ایران ٚ مئن فنترکه. ولي خئلي زۊد معلۊم بۊبؤ کي کرنسکي دؤلت قرار نئه اۊ امتيازؤن' فيچينه يا خۊش ٚ ارتش' ایران ٚ جي بيرين ببره. 

اي مرحله مئن جنگلئن ٚ اؤميد ؤ تنامان (سازمان) ويشتر ؤ قويتر بۊبؤبۊ. ايشؤن ٚ سیاسي چاگۊدار اتحاد اسلام بۊ ؤ یکته نیمه رسمي دؤلت دأشتن که این ٚ أصل ٚ قسمت اين ٚ نظامي سازمان بۊ ؤ يکته نشريه ني دأشتن کي جنگل نؤم دأشت. یعني دئه أولي مرحله مۊرسؤن نبۊ که رهبري یک نفر ٚ دس دبۊن ؤ اي دفأره جۊمبش رسما يک جرگه ريش سيفيدؤن ٚ دس ٚ جیر جمعي فرمؤندهي بنأبۊ کي اي جرگه اتحاد اسلام بۊ. فرانسه کؤنسۊل اي جرگه' سنا دۊخؤند. ابراهیم فخرایي (میرزا مؤنشي) سنا مئن ٚ ۲۷ نفر ٚ نؤم' ليست کؤنه. شیراز ٚ مئن ٚ آلمان ٚ کؤنسۊل ۱۹۱۸ ژۊأن (۱۲۹۷ تیر) نیویسنه کي اتحاد ٚ اسلام ٚ کؤمیته ۸ تا ۱۰ نفرن کي کۊجي خؤن ٚ همرأ جنگل ٚ جۊمبش' رهبري کؤنن. کؤميته اصلي آدمؤن' ايتؤ گۊنه: حاج احمد کسمایي، مالي کارکیا، کي کسما نیشت، احسان کي رشت ٚ مئن ايشؤن ٚ نماينده بۊ ؤ دايم تلفؤني میرزا همرأ درتماس بۊ؛ البته احسان الله خان خۊش ٚ خاطرات ٚ مئن بنويشته دأنه کي اين ٚ مقر أنزلي بۊ؛ کۊجي خؤن ؤ اين ٚ برأرزه داودزاده کي فؤمن ايسأبۊن.

وختي حلئه گیلان ٚ مئن اي انجۊمن قؤدرت ندأشت، اين ٚ مرکزي کؤميته أعضا ايشؤن بؤن: میرزا کۊجي خؤن، حاج احمد کسمایي، سید آقایي، دؤکتؤر حشمت، شیخ علي علم الهدا. ولي سید آقایي هۊ اول سال جۊمبش' رها بۊده. دؤکتؤر حشمت لایجؤن ٚ مئن خۊدش' تسکأگۊده، شیخ علي م ويشتري سفر شۊ. هين وأسي عملا میرزا ؤ حاج احمد مرکزي کؤميته' پيش بردن. میرزا نظامي کارکيا ؤ حاج احمد مالي کارکيا.

رۊسيه انقلاب ٚ پسي، وختي گیلان ٚ مئن رۊسيه سربازؤن ٚ اجرایي کؤمیته'ن ؤ انقلابي جنگ ٚ کؤمیته'ن بناگۊدن چینأگیتن ؤ جنگليئن ٚ همأ تماس گیتن، اتحاد ٚ اسلام ؤ جنگليئن ٚ زۊرم ويشترأبؤ ؤ یکته تازه مرکزي کؤميته چأگۊدن ؤ یپاره پيله آخۊندؤن' دعوت بۊدن که بأن اي کؤميته مئن. سید عبدالوهاب (صالح) ؤ میر منصور (هدا) ؤ حاجي سید محمد (روحانی) ؤ شیخ علي (علم الهدا) مۊرسؤن کي سومي ؤ چارؤمي پيله زميندار بؤن. اي آخۊندؤن کمتر پيش أمأ کي جۊمبش ٚ مقر بئسن ؤ ويشتر اعتبار ٚ وأسي دؤجين بۊبؤبۊن. خالي عبدالوهاب صالح بۊ که سازمان ٚ سر کؤنتؤرؤل دأشت.

۱۹۱۶ تاؤسؤن، میرزا چن دفأ سفر بۊده سؤلیمانداراب، سپهدار ٚ ملک تا اؤره دهقانؤن' بأره جۊمبش ٚ مئن. ۱۹۱۶ نؤوامبر ۲۷ (۱۲۹۵ آذر ما ۲۶) يک جرگه کۊردؤن کي گيلان نيشتن خۊشؤن ٚ نيرۊ همأ بمأن جنگلئن ٚ همرأ ؤ سپهدار ٚ بيس ٚ چار ته ديهات ! کئخۊدا'ن ٚ جي بخأستن کي هرته ۱۰۰۰ تۊمؤن کۊمک بکۊنه. جنگلئن سۊ ته نماینده سرأدأن قزوین. ايشؤن ٚ مأمۊرؤن بۊشؤن تا شاهرۊد ؤ سمنان ؤ بۊستان ؤ دامغان کي جنگل ٚ پيام' برسؤنن. گۊيا جنگلئن گؤنبد ٚقابۊس' شبيخۊن بزئه بۊن. حتی یپاره زمیندارؤن بمأن ایشؤن ٚ طرف، سپهسالار ٚ مۊرسؤن.

اي زمت کي اتحاد اسلام قؤدرت دأشت، اي کؤميته يپاره آدمؤن (حاجي آقا رضا ؤ میر منصۊر ؤ سید محمود) رۊسيه يا اينگيليس ؤ گاگلف هر دۊته همرأ همکاري گۊدن ؤ حتی گاگلف ايشؤن ٚ همکاري پيشنهاد رد بنأبۊ! اي دؤره اتحاد اسلام ايتؤ تناگيته بۊ کي يکته شؤرای ٚ عالي دأشت کي بيس نفر بؤن باني يکته مرکزي کؤميته. اۊ بيس نفر ٚ جي هف نفر مرکزي کؤميته مئن ني ايسأبۊن کي مخفي بؤن. میرزا کۊجي خؤن ؤ حاج احمد کسمایي هر دۊ ته مئن ايسأبۊن.

ولي واقعيت اينه کي کمتر سندي هننأ کي بۊگؤ جنگل ٚ جۊمبش ٚ مئن، اتحاد ٚ اسلام اصل ٚ زۊر' دأشت. بئترين حالت' أگه بگيريم، اتحاد ٚ اسلام یکته مشورتي نهاد بۊ کي میرزا کۊجي خؤن ئبه سیاسي اعتبار جۊرأگۊد ؤ اۊن ٚ سياسي جاجيگه' واشؤند.

گيلان ٚ ایالت ٚ کارکیاگري هرچي ويشتر دکته جنگليئن ٚ دس، ايشؤنم واداشته بۊبؤن هندئه خۊشؤن ٚ چاگۊدار ؤ تنامان' دگردؤنن تازه نيازؤن ئبه. جنگليئن ٚ دؤلت، چار ته وزراتخؤنه دأشت: دادگؤستري ؤ ماليه ؤ پؤليس ؤ جنگ. دادگؤستري ؤ پؤليس رشت ؤ أنزلي ؤ لایجؤن ؤ تۊنکابۊن ؤ چن جای ٚ ديگه خاله (شعبه) دأشت. دادگؤستري وزارت، پؤليس مخفي م اداره گۊد. 

خۊشؤن ٚ نظامي تشکيلاتم تازه واگۊدن ؤ ایراني ؤ آلمؤني ؤ اؤتريشي ؤ تۊرک ٚ آمۊجگرؤن ٚ همرأ دۊته نظامي مدرسه وابۊدن. يکته' ايراني افسرؤن (کي ايران ٚ ژاندارمري جي پناه بأرده بؤن جنگل) کسما مئن اداره گۊدن ؤ اؤکته' اؤتريشي-آلمؤني افسرؤن، گۊراب زرمئخ ٚ مئن اداره گۊدن. اي افسرؤن اۊشؤني گه ايشؤن ٚ نؤم رؤشنه ايشؤن بؤن: سروان علي اکبر خان سیاهپوش (گۊراب زرمئخ ٚ مئن ٚ رئيس عمليات، کي ۱۳۴۰ سرلشکري درجه همأ بمرده)، نصرالله خان آزاد راد (گۊراب زرمئخ ٚ نظامي مدرسه مؤدير)، علي اکبر خان آب زرشکي، سروان شاپور خان مختاري (کي ۱۳۴۴ سرلشکري همرأ بمرده)، سرگرد محمود خان (نظامي تنامان ٚ مئن رئيس ٚ دسيار بۊ ؤ گۊراب زرمئخ ٚ مئن میرزا نظارت ٚ جير کار گۊد)، سروان داوود خان (ژاندارمري افسر کي سؤئديئن ٚ دس آمۊزش بدئه بۊ. غير ٚ ايرانيئنم اۊ افسرؤني بؤن گه رۊسيه اسيرؤن ٚ اؤردۊگاه ٚ جي فرار بۊده بؤن میرزا کۊجي خؤن ٚ ورجه بئسأبۊن: ستوان يکؤم یملکس، ستوان بریندز، کورتیز مایر اؤتريش ٚ جي، عبدالله بگ ؤ مصطفی بگ عؤثماني تۊرکيه جي، ماژور ویلهلم فؤن پاخن، ستوان يکؤم ودیگ، ستوان فهنریش استریش.

اتحاد ٚ اسلام ارمنيئن ٚ همرأ مۊخالف نبۊ ولي اجازه'م ندأ کي اۊشؤن خۊشؤن ٚ تنامان' گيلان ٚ مئن چأکۊنن. هيتؤرم اجازه ندأن ايراني سۊسياليستؤن خۊشؤن ٚ کۊنۊش' آشکار بکۊنن. اي انجۊمن حتی حزب دموکرات ایران ٚ اصلاحي ؤ دؤمؤکراسي خا برنامه'ن ٚ همرأم مۊخالفت بۊده ؤ اي حزب ٚ کۊنۊشؤنم گيلان ٚ مئن ممنۊع بۊبؤ. اي دؤره مئنم هندئه جنگليئن نۊتؤنسن يکته جمعي رهبري چأکۊنن ؤ هندئه تمؤم ٚ اختلافات، میرزا کاريزماتيک جاجيگه پيش حل ؤ فصل بنأبۊ. 

جنگلئن ٚ برنامه ايشؤن ٚ چاگۊدار ٚ مۊرسؤن، بسته به ايشؤن ٚ رهبر بۊ. جنگل ٚ رۊزنامه يکته مقاله مئن (آنچه جنگلیان می خواهند) بنويشته کي: ۱. ایران، ایرانئن ٚ شئه. ۲. خارجي سؤلطه خأن تمنأبۊن. ۳. اصلاحات خأن بي خارجئن ٚ دخالت پيش بۊشۊن. ۴. ایران ٚ باستاني تاج ؤ تخت خأن احمد شاه ٚ شي ببۊن کي آزادي حامي ايسسه ؤ اين ٚ اقتدار ٚ کیاسر (قلمرؤ) خأن ایران ٚ بۊگذشته امپراتۊري مۊرسؤن ببۊن. ۵. دؤلت ٚ کابينه (مشرۊطه خاز ؤ آزادي خازؤن ٚ رهبري جي) هم خأ قديمئن ٚ ضررؤن' جۊبران بکۊنن هم آينده به يک فکري بکۊنن. ۶. مجلس خأ وا ببۊن. ۷. اینگیلیس ٚ خطر ٚ پيش خأن اسلام' حمايت گۊدن. ۸. خائنؤن خأ مۊجازات ببۊن.

جنگليئن زمين ٚ مسأله وأسي هيچ برنامه يا راه ٚ حللي ندأشتن. جنگليئن ايلات ٚ رهبرؤن ؤ زميندارؤن ٚ همرأ مؤدارا گۊدن. ۱۲۹۶ تاؤسؤن لشت ٚنشا مئن کي اۊن ٚ مالک امین الدوله بۊ، کشاورزؤن شۊرش کؤنن ؤ جنگليئن اي ماجرای ٚ مئن مؤتناقض رفتار کؤنن. قضيه اي بۊ که اي زمينؤن که ۴۲ پارچه آبادي بۊ، املاک ٚ خالصه بۊ، یعني شاه ٚ شي بۊ که ناصرالدين شا سال ۱۸۸۸ ميلادي (۱۲۶۷ شمسي) هأدأبۊ امین الدوله پئر'. هين وأسي جنگليئن ئبه آسؤن بۊ که اۊ پيلئگي زمين' تقسيم بکۊنن يا کشاورزؤن هندئه پيشترؤن ٚ مۊرسؤن خالصه زمين ٚ سر کار بکۊنن يعني شاه ٚ مالکيت ٚ جير نأ امين الدؤله زمين مالکيت ٚ جير. چۊن خلاف ٚ شرع نبۊ. ولي اي کار' نۊدن. کاري که تينس گيلان ٚ باخي کشاورزؤن ئبه سرمشق ببۊن ؤ ايران ٚ مئن حتی! سراخر ايتؤ بۊبؤ که امین الدوله که جنگليئن اين' اسير بيته بؤن، ايسکالی پۊل ٚ همرأ تعويض بۊبؤ ؤ اي ماجرا جنگليئن ٚ جاجيگه' کشاورزؤن ٚ مئن ضعيف بۊده. ولي وختي رشت ٚ مئن بمأن بئسأن، هر گۊني برنج ٚ سر يک تۊمان ماليات دبستن ؤ ايتؤ ۳ هزار زميندار اعتراض ٚ وأسي بۊشؤن اينگيليس ٚ کؤنسۊلگري مئن تحصؤن بۊدن.  جنگليئن خۊشؤن ٚ مالياتؤن' باخي ٚ شهرؤن ٚ مئنم زۊرازۊري هأيتن. ولي اي ماليات هأيتنؤن هرگي يکته سياست' ختم نۊبؤ زمينؤن ٚ وأسي بلکي ويشتر اين ٚ وأسي بۊ که سياسي ؤ نظامي هزينه'ن جۊرأبۊن. 

جنگلی‌ئن، خوشؤن ِ جنگه اجنبی ارتش و ايرانی قزاقؤنی کی روسؤن ِ دس ِ جير باموته بوبؤ بون شوروع بئودن. ميرزا دوشمنؤن، روس و اينگيليس و قاجاری ارتش بو.

جنگلی‌ئن ميرزا رهبری امره، خوشؤن کاره 1489 گالشی سال (1294 هجری شمسی) سراگيتن و هف سال بازون، جنگل ِ انقلاب، شکست بوخورده. امّا ای ميانه، ميرزا و اين ِ رفئقؤن موفق ببؤن کی گيلان مئن سلطنته لَغوْ بکونن و گیلانˇ شؤرایی جؤموری‌يه اعلام بکونن. یکشنبه روج، ديا ما 28، 1494 گالشی سال (١٦ خرداد ١٢٩٩ خورشیدی) جنگلی‌ئن ایرانˇ سورخˇ انقلابˇ کومیتهٰ تشکیل بدأن. ای کوميته سلطنته لغو بئوده و گيلان مئن جوموری اعلام بئوده. ميرزا گيلانِ جوموری مئن سرکوميسر و جنگ ِ کوميسر بوبؤ.

جنگليئن داميشک احمد شاه' اعتماد دأشتن ؤ اي جۊمجۊمه' (توهؤم) دأشتن کي شاه اتفاقات ٚ جي بيخأبره. ولي سال ۱۲۹۷ تاؤسؤن وختي گه اينگيليسيئن ٚ همأ درگير بۊبؤن، خۊشؤن ٚ ايمان' (أگه نۊگؤيم سلطنت ٚ جي) شاه ٚ جي جدأن ؤ بناگۊدن شاه' ويتن ٚ گب' زئن کي فرانسه ؤ رۊسیه مئن مردۊم تينن يا حتی ایران ٚ مئن کي احمد شاه ٚ پئري جد' (ناصرالدین شاه) گۊلله' جي بکۊشتن.

رۊسيه انقلاب ٚ پسي، جنگليئن خيال گۊدن رۊسؤن خۊشؤن ٚ نيرؤ بيرين بئنن ايران ٚ جي ولي ايتؤ نۊبؤ.  تا اينکه يکته قرارداد دبستن ۹ بند ٚ مئن کي اۊن ٚ مئن بمأ بۊ کي رۊسيه نيرۊ خأن دۊ ماه ٚ مئن، رۊسي افسرؤن ؤ جنگليئن ٚ نظارت ٚ جير، گيلان ٚ جي دوأرن. هي تماسؤن باعث بۊبؤ کي کم-کمی میرزا تماس بلشویکؤن ٚ همرأ ويشتر ببۊن. جنگل ٚ رۊزنامه یکته مقاله مئن کي اين ٚ تيتر بۊ رۊسيه نيرؤن وگردنن خۊشؤن ٚ خؤنه (نیروهای روسیه به میهن خود بازمیگردند) بلشویکؤن' ايتؤ معرفي بۊده کي ايشؤن ٚ حزب فعال ؤ انسانگرا ايسسه. حزبي گه جنگليئن مننئن اين ٚ زۊرأگيتن ٚ جي خۊشال نبۊن.

هنوز انقلابی دولت ِ کار به سامان نرسه بو کی اغتشاشات و بلوا، او انقلابیؤنی جه کی شوروی هوادار بؤن شوروع بوبؤ و بيلأخره میرزا مجبور بوبوسته جومعه روج، اسفندار ما اوّل، 1494 گالشی سال  (18 تیر ١٢٩٩)، دوتا نماينده و ايتا نامه اَ عبارت امره اوسه بئوده موسکؤ، لنين ره کی: «ايران ِ ملّت، حاضر نيه کی بلشؤويکؤن ِ برنامهٰ قبول لکونی» و بازون، قهر و اعتراض امره، رشت جی بوشؤ فومن.

شنبه روج، اسفندار ما 23، 1494 گالشی سال، شوروی هوادارؤن، شوروی ارتشی فرمانده‌ئن همکاری امره، کودتا بکودن و ميرزا آدمؤنه دسگیر و  زندانی بکودن.

ميرزا و اون ِ آدمؤن، گيلان ِ جوموری کومونيست طرف ِ امره درگير بؤن کی احمدشا، تهران ِ جی سردار سپه يا هو رضاخانه اوسه بکوده جومهوری سرکوبی واسی.

سردارسپه نی، وختی گيلانه ديرين بومأ، اوّل جوهموری ارتشه کی کومونيستؤن ِ دس دبو شکست بدأ و اوشؤن در بوشؤن و بازون هچين بمانسه ميرزا و اون ِ آدمؤن.

رضاخان ميرزا جی بخاسته کی بايه تهران و خو گبؤنه مرکزی حوکومت امره راجه به استقلال و آزادی بزنه. امّا ميرزا قبول نکوده و قزاقؤن نی ميرزا آدمؤنه فوتورکسن و ميرزا يارؤن يا بموردن و يا تسليم ببؤن.

ميرزا نی خو آخرين رفئق امره کی گاؤک نام داشتی، بوشؤ تالش کوهؤن ِ طرف کی بتانی بشی خانم عظمت فولادلو ور کی هميشک ميرزا جی حمايت کود.

امّا ورف و سرما اندی سخت بو کی تير ما 27، 1495 گالشی سال، هر دو نفر يخ زنيدی و فوت کونيدی.

هه زمات ایتا کورد مرد کی کرم نام داشتی و خلخال جی شؤن دبو گیلان، ا دو نفره بچاسه، ورف ميان دینه و شناسه. با همه سعی و تلاشی که موشت و مال و سنجد خورانئن امره کونه، نتانست اشانه زنده بکونه و به سرعت آبادی طرف بوشؤ و مردوما خبرا کوده. مردوم باموئید او جيگا و دوتا جنازه‌یا ببرديد به آبادی. 

میرزا مردن خبر همه‌جيگا دپیچسته و موحمدخان‌سالار‌ شوجاع،  تالشِ اميرموقتدر ِ برارِ گوش کی ميرزا بدخا بو برسه. ا شخص بلافاصله چن‌تا توفنگ‌چی امره فوتورکه او خانقاهی کی ميرزا جنازه اويه نهأ بو و ولانشته کی اهالی ميرزا جنازهٰ دفن بکونيد و دستور بدأ ایتا جه اهالی طالش به‌نام رضا استکانی، میرزا بچاسته سره تنِ جی جودا بکونه. سالار شوجاع میرزا سره اوّل ببرده ماسال خو برارِ ورجه و بازون ببرده رشت، ارتشی فرمانده‌ئنه فدأ.میرزاسرا ببردیدی تهران تا رضاخان نیشان بدبد و اونی تنا رشت سولیمانداراب درون به خاک بسپاردیدی. جنگ دوم جهانی پس میرزا دوستداران اونی سرا تهران جه نبش بوکودید و به رشت باوردید و اونی تنه ورجا بنایید. میرزا قبر ابنقلاب ایسلامی پس بازسازی بوبوسته داره.




#Article 69: ديلمان (107 words)


ديلمان (diləmān) يا ديلمؤن (diləmon)، يه‌ته شهر و منطقه ايسسه، گيلان ِ مئن. ای منطقه، دريا جی 1400 تا 1600 متر جؤرتر نأی.

ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا لنينگراد ِ موزه مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا مازندران ِ مئن بابول، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا قزوين، ديلمستان نوم گيت.




#Article 70: فؤمن (204 words)


فومن در دوران اسلامی به عنوان مركز بخش بیه پس ( بخش غربی گیلان ) شناخته بوستی. فرمانراوایان ا منطقیه  عمومن از خانواده آل اسحاق دانیدی كه نسب خوشانه به خاندان های باستانی ایران از جمله به اشكانیان رساندیدی. در زمان امیر دیباج ، مغولان فومنه بیگیفتی بید.

بعد از این که صفویان قدرت بیگیفتیدی و تصمیم شاه عباس برای ویچئنه حكومت های محلی، خان احمد (آخرین فرمانروای لاهیجان از دودمان آل كیا) و محمد امین‌خان آخرین فرمانروای فومن از دودمان آل اسحاق نیز از سپاه قزلباش شكست بخوردده و سرتا سر گیلان زیر فرمان حكومت صفویه در بامو.

قیام جنگلی ها از تولم آغاز ببوسته و فومن ، به پناهگاه مهم میهن پرستان و آزادی خواهان در بومو. در حال حاضر، شهرستان فومن از مناطق زیبا و آباد استان گیلان به حیساب ایه كه ارزش های بسیار جالب گردشگری داره.

شهر: فومن

شهر: ماسوله

ماسوله روخان آبشار با ارتفاع بيش از 20 متر ، سياورود روخانه  ، ماسوله پارك  ، لار چشمه آبشار  ،غاربوز خانه معروف به غاريخكون  ، پلنگ ور روخانه  ، اب معدنی زمزمه چشمه  ماسوله خرم بو آبشار  ، سبز قبا بوقعه  ، سلسله جادو قصر  ،  قلعه رو خان يا قلعه حسامی، آناهيتا مجسمه و شكار بانان مجسمه ،..

 

 
 
 
 




#Article 71: لنگؤرۊد (148 words)


لنگرود نوم براي نخستين بار  سال 512 ه . ق  متون تاريخی مین ذكر ببو . اي سال سلطان محمد پسر ملك شاه آلب ارسلان مرگ همره مصادف ئیسه. صفویان دوره ،خصوصاً در دوره سلطنت شاه عباس اول، شهر لنگرود مركز حوادث موهمی بو. فرار احمد خان حاكم لاهيجان از لنگرود و دستگيری اون اعضای خانواده توسط كيا فريدون حاكم گيلان و تحويل اوشان به شاه عباس ، از جومله رويدادان موهم ا دوریه شهر ئیسه.

نادر براي سركوب شرق تاتاران مازندران و توسعه تجارت و دست پیدا گودن به دريا، لنگرودا برای ايجاد پايگاه دريايی و كارخانه كشتی سازی انتخاب بوگود و در توسعه اون تلاش زیادی به خرج بدا . در  قاجار زمان هم لنگرود مورد توجه قرار بیگیفته. ا شهر ، امروزه ئیته از مناطق موهم اوستان گيلان ئیسه و شرق گيلان شهرهان میئن از موقعيت جالب توجهی برخوردار ئیسه.

خشتˇ پۊرد لنگرۊدˇ نماده.

.................................................................................................................................

  
  
 
  
  

  




#Article 72: رۊبار (157 words)


رۊبار ىا رۊوار ايته جه گيلانˇ شأران ؤ رۊبارˇ شأرستانˇ مرکز ايسه. أ شأر اتۊبان رشت-قزوين مسيرˇ دۊرۊن قرار بيگيته دره.

به دليل أن کي أ ناحيه دۊرۊن رۊخانان زيادي نئهأ بۊ أ شهرˇ نام رۊبار بنأييد کي گيدي اۊنˇ معني رۊخانان سامان ايسه.

رۊبار ۴۹ درجه و ۲۴ دقیقه جۊغرافيايي عرض ؤ ارتفاع ۲۵۰ متري جه دریا سطح واقع بۊبؤسته. رۊبارˇ آب و هوا مديترانه‌ئي ايسه (معتدل زمسسانان - گرم تاوسسانان) ؤ سالانه وارشˇ ميزان  ۶۵۰ میلی‌متر ایسه. ايسپي‌رۊ جه وسط رۊبارˇ شهر گۊذره. رۊبار بر سر راه رشت-تئران قرار بیگیفته دره كي تهران أمرأ ۲۶۳ كیلومتر ؤ رشت أمرأ ۶۹ كیلؤمتر فاصله دره.

رۊبار، واقع بؤستن ايسپي‌رۊ ورجأ وأسي خاک حاصلخیز ؤ آبرؤفتي دره کي کيشاورزي ره پؤر مناسب ايسه. جه عمده محصۊلان رۊبار شأ به زیتون، گندم، بج، جو، آغوز، سب ؤ فندوق اشاره گۊدن.

خیلیون ای زلزلا عطف̌ نقطه ساختمونون مقاوم سازی میون دونن؛ چون زلزله پسی  استاندارد مصالح ساختمانی استفاده ضروری ببه.

 




#Article 73: هۊسم (291 words)


رودسر ، گيلان سومين شهر وسيع به حیساب ایه ا شهر ، رشت  62 کيلومتری  نها.

شهرستان رودسر اون قدیم قدیمون  بخشی از  رانكوه در شرقی ترين ناحيه گيلان تعللوق دشت .

ای منطقه از شمال به دريای کاسپیئن ، از جنوب به رودبار (عمارلو) و از غرب به ديلمان و لاجان محدودا بونه. قديمی ترين نام رودسر كوتم ئیسه كه یته شهره کوشتای در رانكوه بو.

بعد از اون  ای شهرستان ئیسم ببو  هوسم . و اوتو که کیتابان تاریخی  مین بومه ی در سال 375 ه . ق بازارای جالب و مسجد جامعی دشت. بعدها ای شهر به دلایل نامعلومی رو به نابودی بنه.و  آخرای قرن نهم ه . ق به نام رودسر تغییر نام بدا.رودسر ایمروزی یته از شهر های زیبای گیلان ئیسه.

رودسر مردوم گیلک ایسن و گیلکی گب زنن.
گالشی هم ک یته  گویشان گیلکی ایسه کوهستانان مئن رواج دنه.

 
شهران: رودسر و واجارگاه
 

شهران: رحیم آباد

شهران: چابکسر

شهران: کلاچای

محصولانی مه رودسر میئن تولید بده شا به اشان ایشاره گودن برنج، چای، ابریشم، کنف، مرکبات، گندم، جو، فندق، آغوز ، حبوبات ، گل گاوزبان ،انواع سبزی و ... .
هتویی  بافتنه چادر شب ، قاسم آبادی لباس ، حصیر ، پشمی جوراب ، زنبیل ، نمد بافی و تولید گودن انواع سرامیک و سوفال .

رحيم آباد سفيد آب  منطقه  ، سرولات منطقیه جنگلی و كوهستانی ، جواهر دشت منطقیه ييلاقی  ، رودسر ساحل  ، سجيران آب معدنی چشمه ،  شوييل  ييلاقی دهكده، لسبو ، چابوكسر سرولات مجموعیه ساحلی و اقامتی ، رودسر مجموعیه ساحلی و اقامتی ، لله رود ،كلاچای  مجتمع ساحلی ، واجارگاه ، لله رود پارك جنگلی  ،  پير محله گنبد هشت ضلعی،  بند بن قاسم آباد قلعه، تميجان تاريخی پورد، خليفه محله  .

منبع:

میر جلال الدین باقری عارف وارسته




#Article 74: نؤرۊز ما (115 words)


گالشی تقويم مئن، يه‌ته ما ايسم ايسه کی 17 مورداد هجری شمسی جی شورو بونه و 15 شهريور توماما بونه.

ای ما اولين روز، گالشی سالِ اولين روز ايسه و ای روز مئن، يه‌ته جشن گينن نوروز ِ بل نامی.

ا ماه گیلکان ر مثل فروردین ماه ایسه . گیلان مئن رسم ایسه شب قبل آغاز سال مردوم پیشاشو شده و کوهان و تپان رو یا هطویی کوچان مئن آتیش روشنا کونده که اون نوروز بل (شعله فروزان آتش نوروزی) گیدی . 

گیلانن موتقدده زیمین ا شب مئن خو نفس سردا بیرون فاده.

ا ما دورون موقع جما گودن برنج ایسه هنا ویسی خیلی جه روستاهان مئن جشن خرمن با جشن نوروز بل ایته به.




#Article 75: نؤرۊزبل (257 words)


نؤرۊزبل ديلمي تقويمˇ نؤ سالˇ جشنه کي اسفندار ما آخري رۊز شنسرˇ زمأت برگۊزارأ بۊنه کي به اشتباه متداوله که گۊنن نؤرۊز ما أولي رۊز گينن. اي جشنه گالشؤن؛ گيلؤنˇ خؤرتۊ ؤ مازرۊنˇ خۊرخۊسˇ کۊ کلات ميئن گيتن. گيلکؤن اعتقاد دأنن که تش؛ ورف ؤ سرمأ کمأکؤنه، اي جشنˇ ميئن همه خۊشؤنˇ بهترين ليواسه دۊکؤنن، ساز زئنن ؤ رخص کؤنن ؤ يته پيلˇ تش واگيرؤنئنن ؤ هۊ تشه دؤرأکؤنن، شادي کؤنن ؤ دسکلا زئنن ؤ شيريني خؤنن ؤ کسنˇ ديمه خؤشأدئنن.

ايتؤ دابه کی نؤرۊزبلˇ آتشˇ دؤر آدمؤن ايتؤ خؤنن:

گۊرۊم، گۊرۊم، گۊرۊم بل

نؤرۊز ما ؤ نؤرۊز بل

نؤسال بۊبۊن سالˇ سۊ

نؤ بدي، خؤنه واشۊ

نؤزا ؤ بۊد ؤ وابۊ

أمئه رۊزی‌ئره واشۊ

گيلکؤن هر زمت کي تش رؤشنأ کؤنن، پيلˇ نؤرۊزˇ بلˇ ىاد أردنˇ واسي، اۊنه گۊنن نؤرۊزٚبلى (کۊشتأى نؤرۊزˇ بل).

نؤرۊزبل سۊ چار دهه بۊ کي دئه يادأشؤبۊ تا اينکه ۱۵۸۰ ديلمي (۱۳۸۵ هجري شمسي)يپاره رؤشنفکرؤن باني ملکۊتˇ آدمؤن کسؤنأجي اي جشنه هندئه زنده واگۊدن. اۊن پسي، نؤرۊزبل هر سال ويشتر مردۊمˇ مئن علاقمند بياته خۊشئبه تا اينکه سال ۱۵۸۴ نؤرۊزبل کي خسيل دشت بۊ ۱۰,۰۰۰ نفر آدم بمأ کي هۊ سال تا اي جشنˇ جۊلؤ بيتن ؤ اۊ سال تا پسي نؤرۊزبل بي مجوز برگۊزار بنه. با اينکه اي چن ساله اجازه ندأن کي اي جشن قانۊني بۊبۊن ولي هر سال اي جشنˇ آتش رؤشنأ بؤ.

اي جشن يکته شعر ؤ سۊرۊد دأنه خۊشئبه کي هۊ گۊرۊم گۊرۊم گۊرۊم بل... شعره. ولي اي سالؤن چنته آهنگ أني نؤرۊزبل ئبه چأگۊده بۊبؤ کي نؤمي ترين بهرام کريمي کاره کي اينˇ ترانه ايتؤ سرأگينه:




#Article 76: امير (244 words)


هفتومين ما ايسه، گالش شؤمار ِ مئن و امير هو مهر يا ميترا ايسه. مازندران ِ مئن ای ماهه مير ما دخانن.

تبری‌ئن و تالقانی‌ئن اينه مير ما نی دخانن. ای ما نام، مهر و ميترا همره پيوند دأنه.

ای ماهه لش‌کش (کسی کی لشه کشنه) نی دخانن و اين ميترا (ايرانی‌ئن ِ باستانی ايزد) صفت ايسسه کی هر زمت اون ِ شکله کشنن، يه‌ته گؤ ِ مورداله کشه دره.

روايت کؤنن کی يه‌ته سرگالش کی مئن‌دامؤن زندگی کود، يه‌ته خوجير دتر داشت «گوهر» نام و يه‌ته جوؤن، امير نام، اينِ دتره خاست.

امير چن‌دفا لاکو واسی قاصد سرأ دأ بو، با اون‌که لاکو راضی بو، امّا سرگالش رضايت ندی.

امير اندی بوشؤ و بومأ و قوم و خيشؤن اندی اصرار بئودن کی سرگالش راضی بوبؤ، امّا، يه‌ته شرط بنأ. اون‌ام اين‌که اوشؤن خأ تا هالی دار تی‌تی بکونی، صبر بکونن و عروسی کودنِ پسی، او جيگا جی بشون.

سرگالشِ دترأ نی، خو آشپزی کلهٰ دارِ بون به‌پا بئوده تا آتش و تف و الؤ امره، هالی‌دار زودتر تی‌تی بکونی.

ايتورم بوبؤ! هنوز زوموسؤن تومنأ نوبؤ و وهار هانرسه، امير ما بيستم بو کی هالی‌دار تی‌تی بئوده و امير و گوهر کسنِ امره عروسی بئودن و هوتو کی سرگالش شرط بئوده بو، خوشؤنِ کولباره دوسن و را دکتن يئلاق.

امّا، هالی‌دار هچی خوشه‌ره تی‌تی بئوده بو و هوا هنوز سرد بو و زوموسؤ هنوز نوشؤ بو و يئلاق شؤنِ زمات نبو. هنوز چن روز نوگذشته بو کی يه‌ته پيله ورف دگيته و هردوته‌يی بموردن.




#Article 77: آول (121 words)


آول يا اول (avəl) يعنی سرأگيتن و شوروع و اَول. گالشی تقويمˇ مئن، آول ما وهارˇ اولين ما ايسسه و اينى اولی پانزه روزه گونن سردى وهار و اويه‌ته پانزه روزه پيش وهار دخانن.

گالشؤن، باخی ايرانی‌ئنˇ موسؤن، وختی هجری شمسی نؤروز (وهاری اعتدال) فارسه، عيد نؤروزه جشن گينن و آول ما کی سرأگينه، خوشانه آماده کونن.

گالشی تقويمˇ مئن، هشتومين ما ايسه و هی ما مئن کول‌کول چارشمبه برگوزار بونه.

هی ما توماما بؤ پسی، پنجيک ِ پنج روز شورو بونه و هر چار سال يک‌دفا، يه‌ته ويشک نی اضافه بونه و پنجيک بونه شيش روز.

آول ما مئن، هجری شمسی سالشوماری عيدأ نی برگوزار بونه کی هو جمشيدی نوروز ايسه.

ای ماجه ۱۵ ایسفند شوروه به تا ۱۵ فروردین.




#Article 78: ژان پؤل سارتر (263 words)


ژان پل سارتر

آزادی فیلسوف.

سارتر ِ به نام « فیلسوف آزادی» شناسید . چره کی فقط آزادی ره چیز بینویشت و بحث بوکود.
در 21 ژوئن 1905 به دونیا بامو. اون پئر افسر نیروی دریایی بو و پور زود بمرد. خو مار و پیله پئر ورجه پیله بوست. 21 سالگی مئن سیمون دوبوار امره آشنا بوبوست و تا مرگ زمات اون امره رابطه آزاد بداشت.
سارتر فلسفه بن و ریشه «آزادی» امره شکل گیره: لزوم اَ انتخاب کی هر لحظه جهان ِ چوطو بیدینیم، «آزادی»یه شکل دهه. اون از هه طریق مسئولیته تعریف کونه و پیش شه.
سارتر جبر زندگیه اَطو شرح دهه: 
آنچه در مورد آدمیان تفاوت نمی پذیرد ضرورت درجهان بودن ، در جهان کار کردن ، در جهان در میان دیگران زیستن و در آن فانی شدن است .
ا َموارد جبری ، آزادیه محدود کونید. «موقعیت» نی آزادیه محدود کونه.آزادی وجود ناره جز در موقعیت و موقعیت وجود ناره جز در آزادی.
 
سارتر کمونیزم ِ طرفدار بو. هر چند هی زمات رسماً عضو حزب نبوست. «اگزیستانسیالیزم» رو پور کار بوکود . و از طرفی به شدت سیاسی مسائل مئن فعال بو.

در 1964 نوبل ادبیاتِ کلماته واسی ببرد و اونه قوبول نوکود. هه سال مئن در ایته سازمان رئیس بوبوست و ایران سیاسی زندانیان جا دفاع بوکود و اَ کارِ تا انقلاب 57 ادامه بده.

در 1980 بمرد و اون خاکسترِ پاریس مئن خاک بوکودید.

ژان پل ساتر در گفتگویی که به سال 1955 میلادی با نشریه پاریس لو مینیا انجام شد در جمله ای می گوید:«من مذهبی ندارم اگر مذهبی داشتم مذهبم شریعتی بود[!؟]»

فارسی ویکی پدیا




#Article 79: يؤرگن هابئرماس (338 words)


يؤرگن هابئرماس، 1502 گالش شؤمار، ورفنه ما دهم (18 ژوئن 929 میلادی)، آلمؤنِ مئن به دونیا بامو. 
ايتا جه جدی‌ترینِ مودرنیته مودافعان.
هابرماس آلمان نازی مئن پیله بوست و هه شرایط اونه افکار رو تأثیر دَشتی.

هابرماس ازدواج بوکوده و سه ته زای دَره.

هابرماس فرانکفورتِ دبستانه وابسته‌گی داره و انتقادی نظريهٰ پیش بره. اونِ افکار، منطقِ موکالمه پیدا بوستنِ مئن پور تأثیر داره. هابرماس مودرنیسمِ ستایش‌گر نی‌یه، امّا اونِ اصل و بونه جه دفاع کونه و اَ لحاظِ جه، مارکسِ امره تشابهاتی داره.

هابرماس کی آدورنو شاگرد نی بوانتقادی نظریهٰ تبدیل کونه به ایتا شناخت‌شناسانه برداشت. اونِ پسی، «ارتباطی خرد»ِ موشتولوقه دهه و ارتباطی خرده ایته راه چاره دانه کی رها بوستن و پایانه فارسئنِ امکانه دهه.
 
هابرماسِ شناخت‌شناسی، مارکسِ مانستن آينده‌نگر ایسه و ایته ده موقعیته ره فیکر کونه و اَ تصورِ جه، خو امروزی بحثانِ مئن استفاده کونه. هابرماس تصورآینده و آدمِ توانايی‌ئن، «علمِ انسانی کودن» و «اجتماعی موناسبتانه عوضأ کودن» و «روشنگری طرح و مودرنیتهٰ کاملأ کودن»ِ خو ذهن مین داره و خأیه خو سهمِ اندی، «دانشه منافعِ جه رها کودن»ِ مئن ایله‌جار برسانه.

او موعتقده کی: نقادی وا فلسفه و علمِ مین جا بگیره. 

هابرماسِ جا تانیم پور باموجیم. امّا جه اونِ بخترین درسان، بگوبیشتاو و بحث کودنِ اخلاقه رعایت کودنه. اون فیلسوفان و اندیشمندانِ امره مودام بحث داشتی. اساسی‌ترین نوکته‌ئن مئن، دیگرانِ امره پور اختلاف نظر داشتی. امّا هی‌زماتی، منطقِ موکالمه اوصولِ جه خارج نبوستی. ناروا نسبت فانده و بحثِ مسیره مونحرفأ نوکود. هابرماس همیشک روشنفکرانه اخلاقه رعایت بوکود و حتا خو توندترین احکامِ مئن، کاملن استدلالی عمل بوکود و جومله‌ای ناورد کی شخصی خوصومت یا توهین یا بدنام کودن اونِ مئن بده ببه. اون، پسامودرن فیلسوفانِ امره پور بگوبیشتاو داشتی کی لحظه‌ای اَ تصوره ایجاد نوکود کی تومامِ حقیقت خو ورجا نهه و حریفِ افشا کودنِ وظیفهٰ داره. هابرماسِ بوگوبیشتاوِ روشان، هرچی جه ویشتر نشان دهه کی غربِ مئن، فلسفه چندی پیشرفته‌یه.

هابرماس، شهروندانِ موشارکت کودن بوگوبیشتاوان و سیاسی مسائلِ مئنه دموکراسی دانه و هَه تعریف، اونِ اعتقاده به بوگوبیشتاو و ارتباطی خرد نشان دهه.

مدرنیته و اندیشه انتقادی، بابک احمدی




#Article 80: ولی الله اردشیری (547 words)


در اولین فرصت به گیلکی ترجمه خواهد شد
او صبحدم روز دهم اردیبهشت ماه سال ۱۳۲۴ خورشیدی در محله “درب مسجد” شهرستان لنگرود دیده به جهان هستی گشود. وی فرزند نخست خانواده‌ای بود که بعدها چهاردختر و یک پسر به آن اضافه گردید .

پدرش در همان شهر مغازه کوچک مسگری داشت و او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در لنگرود به پایان رساند و در سال ۱۳۴۴ ه.ش به دانشکده علوم دانشگاه تهران راه یافت و در رشته فیزیک مشغول به تحصیل شد و افتخار شاگردی استادان بنامی چون پروفسور محمود حسابی و دکتر آزاد را داشت. اردشیری درسال ۱۳۴۸ه.ش موفق به دریافت مدرک کارشناسی شد و سپس به مدت دو سال دوره خدمت سربازی خود را در شهر شیراز سپری کرد. وی در سال ۱۳۵۰ به استخدام آموزش و پرورش در آمد و دو سال نخست شغل معلمی خویش را در دبیرستان های شهرستان صومعه سرا سپری کرد. در همین ایام بود که پدرش بر اثر بیماری دار فانی را وداع گفت و استاد اردشیری به عنوان فرزند نخست، عهده دار سرپرستی خانواده گردید. او پس از آن عازم شهر رشت شد و خانه‌ای در خیابان تختی اجاره کرد و دوره‌ای پربار فعالیت آموزشی خود را در این شهر آغاز کرد. او تا پایان عمر در همین شهر زندگی کرد و به عنوان دبیر دبیرستان‌های رشت به کار فرهنگی خویش ادامه داد. او در سال ۱۳۵۶ با خانم “حوری عرفانی” که بانویی فرهنگی از اهالی لنگرود بود، ازدواج کرد که ثمره آن دو پسر و دو دختر بود. پس از ازدواج خانه‌ای کوچک در محله “علی آباد” اختیار کردند و به مدت نه سال در آنجا زندگی کردند. از دیگر فعالیت های فرهنگی وی همکاری با دوستان نزدیک در تأسیس “ گروه فرهنگی کوشیار ” بود.

نامبرده در سال ۱۳۷۹ بازنشسته شدند، اما همچنان تمام وقت به فعالیت آموزشی ادامه داد. تا سرانجام شبانگاه دوازدهم اردیبهشت ۱۳۸۱ ( مصادف با روز معلم )دچار عارضه سکته مغزی شد و پس از دو هفته اغماء، شب هنگام ۲۶ اردیبهشت ۱۳۸۱ دیده از جهان فرو بست . در ایامی که در بیمارستان بستری بود، جمع کثیری از شاگردانش همه روزه در مقابل بیمارستان گرد می آمدند و منتظر دریافت خبری از بهبود وضعیتش بودند و پس از درگذشت او، اهالی رشت پیکرش را با شکوهی خاص در گورستان سلیمان داراب رشت به خاک سپردند. تشییع جنازه او باشکوه‌ترین و عمومی‌ترین تشییع جنازه‌ای بود که شهر رشت پس از تشییع پیکر موسیوآرسن میناسیان (نیکوکار معروف شهر) به خود دید. شهر به صورت خودجوش و مردمی تعطیل شد و جمع کثیری از اهالی در مراسم تشییع و مراسم متعدد ترحیم او شرکت کردند. وجه امتیاز این فرهنگی با سابقه که اینگونه شاگردان و اولیا و همکارانش را شیفته کرده بود، غنای علمی، تبحر در تدریس، خوشرویی و از همه مهم‌تر مناعت طبع و آزادگی اش بود. او کلاس های خصوصی تقویتی خود را بدون هیچگونه چشمداشتی تشکیل می داد و هرگز دانش آموزان را به خاطر مسایل مادی از خود نمی‌راند. او عشق کار خود بود و تمامی خصوصیات یک معلم واقعی را در خود جمع داشت. او انسان خوب، عالم خوب و یک معلم خوب بود و همهٔ اینها رمز موفقیت وی بود. پس از مرگش بلوار مقابل منزل مسکونی اش به نام  استاد ولی الله اردشیری  نامگذاری شد.همین طور یک دبیرستان دخترانه به نام او تغییر نام داد.




#Article 81: مازرۊن (450 words)


مازرون (فارسی مئن: مازندران) ایتا اوستان ایسه که انه جوغرافی موقعیت، کاسپی دریا جنوب و ایرانه شمال ایسه و گيلان، گلستان، سمنان، تهران و قزوین اَمره همسایه ایسه.
مازندران(مازرون) مرکز شهرستان ساری ایسه.
اَ اوستانه مردوم به مازندرانی و گیلکی گب زِنید و مازندرانه خورخوس مئن گیلکی زوان بومی ایسه و مردوم مئن کاربرد دره و مازندرانی هم خورتاب مئن استفاده به.

مازرون قديمی نام، تپورستان و اونه معرب بوبوسته نام، طبرستان ایسه. تپور نام ایته جه قدیمی قومان ایسه کی کاسپی دریا چنوب مئن ساکن بوبوستید.
کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بید.

ابن اسفندیار گه کی موز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی موز اونه مئن (موز در آن) و بعضیان هم گیدی کی موز معنی دژ و قلعه دِهِه.
مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.
البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته.

داراب كلا آبشار  ، سواسره آبشار ، ايج يا ده قلو آبشار ، آزارك آبشار ، چاردر آبشار ، ريش براز آبشار ، اكاپل آبشار ، هريجان آبشار ، شاهاندشت آبشار ، تيمره آبشار ، پرومد آبشار .

محمد حسن خان پورد ، بابلسر پورد ، كوچك پورد ، دوازده پله پورد ، چالوس پورد ، سرخ رود پورد ، ورسك پورد .

شهيد زارع پارك جنگلی، چالوس پارك جنگلی ،  نمك آبرود پارك جنگلی، نور پارك جنگلی ، خشكه داران پارك ملی ،  سی سنگان پارك جنگلی.

ساهون درياچه ، سد لار درياچه ، سد دريوك درياچه ، يخ مراد درياچه، گل درياچه ، استخر پشت درياچه ، ولشت درياچه ، خضرنبی درياچه ، شورمست درياچه.

استرآباكو آب معدنی ، آمرلو آب معدنی ، رينه آبگرم ، لپو – پلنگان تالاب ، كش تپه ، امام زاده كتی تپه ،  شال كتی تپه هان، بالكن، چهاركتی ، نكا جنگلان ، چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی ،  آب اسك چشمه آب گرم، جواهرده چشمهان ،  زاغمرز سواحل ، كمبند غار  ، هيلدو غار ، سياه پور غار ، كندوچال مرداب  ،  ميرزا مهدی آب انبار، آب انبار نو، قديمی بازار ، رسكت برج ، سلطان زين العابدين برج ، لاجيم برج ، مير حيدر بقعه ، درويش فخر الدين بقعه ، آقا شاه بالوزاهد بقعه ، سلطان محمد طاهر بقعه ،  اشرف حمام ، نيما خانه ، عمارت و باغ صفوی «باغشاه»، شاهاندشت قلعه ، كنگلو قلعه ، بلده قلعه ، صفی آباد كاخ ، عباس آباد كاخ ، چشمه عمارت كاخ ، تيمشان كاخ ، اجابت كاخ ، چای خوران كاخ ،كلارتپه ،  فرح آباد مجموعه صفوی .




#Article 82: أکبر رادي (215 words)


اکبر رادی، ايران ِ پيله نمايشنامه‌نويس،  ۱۵۱۳ کورچ ِ ما ۲۶، رشت ِ مئن به دونيا بمأ و تا خو ده سالئگی هو رشت ِ مئن زندگی گود و بازون بوشؤ تئران.  تئران ِ مئن خو درسه ادامه بدأ و تئران ِ دانشگا مئن، اجتمايی عولوم ِ رشته مئن درس بخانده و فوق ليسانس ِ دؤره مئن، خو درسه نصفه کاره ويلأ کوده و يه‌ته يک‌ساله دؤره تربيت موعللم ِ مئن بوگذرانه و تدريسه سرأئيته.

رادی اوولين داستان، باران نام داشت کی ۱۵۳۳ بتؤنسه اطلاعات جوانان ِ مجلله داستان‌نويسی موسابقه مئن برنده ببی.

ای نمايشنامه‌نويس، ۶۸ سالئگی مئن، ۱۵۸۱ موردال ما ۲۱، وختی کی «گرفتگی عوروق» ِ واسی پارس ِ بيمارستانه راهی ببؤ، هنوز عمل ِ اوتاقه دورون نشؤ بو کی بمورده. اين ِ موردن ِ دليله مغز استخان ِ سرطان بئوتن.

ايران ِ پيله نمايشنامه نويس، اکبر رادی جنازه، ديروج (موردال ما ۲۳) «تالار وحدت» محوطه مئن، ايران ِ تئاتر ِ هونرمندؤن ِ همراهی همره تشييع ببؤ و بهشت ِ زهرا مئن (هونرمندؤن ِ واوين) دفنأ بؤ.

آقای رادی، «آميز قلمدون»، آهسته با گل سرخ»، «هاملت با سالاد فصل» و «لبخند باشکوه آقای گيل» ِ نويسنده، موردال ما ۲۱، خو بيماری (مغز اوستخان ِ سرطان) واسی بمورده.

علی نصیریان، بازیگر

ایرج راد، بازیگر و ايران ِ تئاتر ِ خؤنه موديرعامل

آقای رادی زن

عکس: 




#Article 83: تئران (703 words)


تئران ايرانˇ پيله-ترين شهر ؤ پايتخت ايسه.

 سلطنت آباد کاخ،
عمارت عثمانی و پل رومی،
عمارت دارالفنون،
 مدرسه مروی عمارت(فخریه)،
 بهارستان کاخ(مجلس شورای ملی)،
حوض خانه باغ قدیم نگارستان،
 باغ فردوس عمارت،
گلستان کاخ ،
شمس العماره عمارت ،
 سرخه حصار کاخ(یاقوت)،
 عشرت آباد کاخ و پادگان،
کاخ صاحب قرانیه،
مرمر کاخ ،

قلعه‌ها و برج‌ها:
ایرج قلعه ،
طبرک قلعه ،
 ری باروی،
نقاره‌خانه برج ،
 مرکز شهر سلجوقیان بقایا،
 طغرل برج،
هارون زندان ،
گبری قلعه ،
علاءالدین برج ،
رشکان دژ ،
میل تپه ،

 

 ایران باستان موزه،
پرفسور حسابی موزه ،
جواهرات ملی موزه ،
تماشاگه پول،
تاریخ تماشاگه ،
زمان تماشاگه ،
صنعتی موزه  (تئران)،
 مجلس شورای اسلامی موزه،
علوم موزه ،
 ملک موزه ملی ،
هنرهای معاصر موزه ،
استاد صبا موزه ،
هنرهای ملی موزه 
رضا عباسی موزه ،
موزه هنرهای تزئینی (تئران)،
فرش ایران موزه ،
سعدآباد کاخ موزه ،
موزه سبز (کاخ شهوند)،
موزه رجعت و عبرت (کاخ مادر شاه)،
مردم شناسی موزه ،
 ملت موزه،
تاریخ طبیعی دارآباد موزه ،
صنعت برق ایران موزه ،
هنرهای زیبا موزه ،
موزه نظامی (تئران)،
آزادی موزه ،
مجموعه هرباریوم،
اینقلاب موزه،
پول تماشاگه،
ملی جواهرات،
پست و تلگراف موزه،
سکه موزه

بهارستان میدان ،
حسن آباد میدان ،
اسب دوانی میدان ،
ارگ میدان ،
 محمدیه (اعدام)میدان،
 امام خمینی میدان،
تئران سبزه میدان،
آزادی میدان 

تئران دانشگا، امیرکبیر دانشگا صنعتی  (تئران پلی‌تکنیک )، صنعتی شریف دانشگا ، تربیت مدرس دانشگا ، دانشگا علم و صنعت ایران،  شهید بهشتی دانشگا، خواجه نصیرالدین طوسی دانشگا صنعتی ، علوم پزشکی تئران دانشگا ، علوم پزشکی ایران دانشگا ، شهید شمسی‌پور دانشکده فنی ،   تئران دانشگا هونر، علامه طباطبایی دانشگا، مالک اشتر دانشگا صنعتی ،  امام حسین دانشگا، امام صادق دانشگا، الزهرا دانشگا  ، دانشگا آزاد واحد تئران جنوب، دانشگا آزاد واحد تئران شمال، دانشگا آزاد واحد تئران مرکز، دانشگا آزاد واحد تئران شرق و دانشگا آزاد ایسلامی واحد علوم و تحقیقات 

طالقانه کوؤن،پالؤن گردن

آب سرد | آّبعلی | ارجمند | اسلام شهر | اشتهارد | اندیشه | باغستان | باقرشهر | بومهن | پاکدشت | پردیس | پیشوا | تجریش | تئران شهر | جواد آباد | چهار باغِ  | چهار دانگه | حسن آباد | دماوند | رباط کریم | رودهن | شاهد شهر | شریف آباد | شهر ری | شهریار | شهر جدید هشتگرد | صالح آباد | صبا شهر | صفا شهر | طالقان | فردوسیه | فشم | فیروزکوه | قدس | قرچک | کرج | کمال شهر | کوهسار | ِ کهریزک | کیلان | گرمدره | گلستان | لواسان | ماهدشت | محمد شهر | مشکین دشت | ملارد | نسیم شهر | مصیر آباد | نظر آباد | وحیدیه | ورامین | هشتگرد

تئران بوستان ملت،
تئران بوستان لاله،
پارک المهدی،
ساعی بوستان ،
پارک شهر،
قیطریه بوستان ،
جمشیدیه بوستان ،
تئران اندیشه بوستان ،
 تئران دانشجو بوستان ،
تئران بوستان پردیسان،
نیاوران بوستان ،
بعثت بوستان ،
طالقانی پارک ،
 گفتگو بوستان،
چیتگر بوستان جنگلی ،
لویزان بوستان جنگلی ،
نصر بوستان جنگلی ،
سرخه حصار بوستان جنگلی ،
توسکا بوستان جنگلی 

خاوران فرهنگسرا  (جوان) ،
ابن سينا فرهنگسرا  (قانون)،
خانواده فرهنگسرا ،
ملل فرهنگسرا  (امير كبير)،
هونر فرهنگسرا  (ارسباران)،
بهمن فرهنگسرا ،
کودک فرهنگسرا ،
بانو فرهنگسرا  (سرو)،
دوختران فرهنگسرا  (فردوس)،
نوجوان فرهنگسرا  (ورزش)،
 تفکر فرهنگسرا (معرفت) ،
اندیشه فرهنگسرا  (مدرسه)،
دانشجو فرهنگسرا  (شفق)،
سالمند فرهنگسرا  (امام خميني)،
ولاء فرهنگسرا ،
قرآن فرهنگسرا ،
پایداری فرهنگسرا  ،
اینقلاب فرهنگسرا ،
اقوام فرهنگسرا  (بهاران)،
 کار فرهنگسرا،
 سلامت فرهنگسرا،
طبیعت فرهنگسرا  (اشراق)،
فناوری اطلاعات فرهنگسرا  (IT)،
شهر فرهنگسرا  (تئران)،
رسانه فرهنگسرا ،
خاتم فرهنگسرا ،
علوم فرهنگسرا  

آزادی مجموعیه ورزشی ، ایمام خمینی مجموعیه ورزشی ، شهید شیرودی مجموعیه ورزشی ، اینقلاب مجموعیه ورزشی ، شهید چمران مجموعیه ورزشی ، ونک مجموعیه ورزشی ، محلات زمین فوتبال ، شهید هرندی ورزشگاه ، مجیدیه مجموعیه ورزشی ، فدک مجموعیه ورزشی ، شهر خانیه ورزشی ، شمشیری مجموعیه ورزشی ، بهمن مجموعیه ورزشی ، هفت مرکز ورزشی ، بهمن مانژسواری ، خانیه ورزشی ، جیهون مرکز ورزشی ، مهر مجموعیه ورزشی ، شهرک امید مجموعیه ورزشی ، مهر آباد استخر و سونا ، یخچال مجموعیه ورزشی ، یادآوران مجموعیه ورزشی ، بهاران مجموعیه ورزشی ، دهداری مجموعیه ورزشی ، زینبیه مجموعیه ورزشی

اسلامشهر، طالقان،كرج، دماوند ،ری ،ساوجبلاغ، شمیرانات،نظر آباد، ورامین




#Article 84: گيلمرد (196 words)


گيله‌مردؤن ىا گيلؤن اوشؤنی ايسسن کی گيلان و مازرونˇ جولگه مئن زندگی درن. گيله‌مردؤن، گالشؤنˇ ِامره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم (گیلک) ايسسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن. در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلکؤنی ايسن که دامداری کؤنن و کوچ‌نشین بؤن، کلایی‌ئن گیلکؤنی ایسسن که کوهˇ مئن زندگی درن ولی یک‌جانشینن و کشاورزی کؤنن و ویشتر گندم و جو کارنن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک ایسسن که ویشتر چیی و بج کارنن.

خيلی قديم کی گيلان جولگه‌ؤن مئن نشاست زندگی کودن، گيلکؤن همه‌تايی کوهستانˇ مئن زندگی کودن و بازون، وختی دريا اؤ پس بوشؤ و انسان ياد بگيته کی چوتو هيست ِ زمينه خوشکا کونی و بج‌کاری بکونی و کشاورزی‌يه ياد بگيته، يک بخش، کوهستانˇ جی جير بومأن و جولگه مئن زندگی‌يه سراگيتن. اوشؤنی که کو جؤر بئيسأن بوبؤن گالش و اوشونی کی جولگه مئن بومأن بوبؤن گيله‌مرد.

هسا، گيله‌مرد (گيل+آمارد) و گالش و کلایی، کسنˇ امره، گیلکˇ قومه تشکيل دئنن و ايشؤنˇ زوان و تاريخ و فرهنگ يکی ايسه. ضمن این‌که امروزه که ده نه دامداری قدیمˇ موسؤنه (او جور کی گالشؤن گودن) و نه کشاورزی قدیمˇ موسؤنه (اوجور که گیله‌مردؤن و کلایی‌ئن گودن)، او جور تقسیم‌بندی گیلکؤنˇ مئن زیاد موضوعیت ندأنه.




#Article 85: اوستایی دبیره (209 words)


اوستایی دبیره یا اوستایی خط ایته نیویشتار ایسسه کی قدیمه زمت اوستایه اونه امره نیویشتن. ای نیویشتار چل و هش حرف یا وات دأنه کی جه اوشؤن، چارده وات صدا دار و سیوچار وات بی صدا ایسسه. اوستایی دبیره مئن، حرفؤن سیوا نیویشته بنن.وا گوتن کی اوستایی دبیره به یونیکود نی ثبت بوبؤره کی شمه تینید اره بینید . 

اگر خأنید شیمی کامپوتره مئن اوستایی دبیره امره دبیرانین، وا اوستایی فونته اینترنته مئن دانلود بوکونین؛ دانلوده واسی ای لینکه  سر تونگوله (کلیک) بوکونین. ایته درخاست شیمئبه هنه کی گونه ای فایله دانلود بوکونین، اونه تأیید بوکونین. الؤن ایته فایل به نؤمه Jamaspa_ شیمی کامپوتره مئن هننأ، اونه بیاججین. ای فایل الؤن دخشارده (زیپ) ایسسه ؤ وا اونه زیپه مئن در بأرین. وختی کی ای فایله زیپه مئن در بأردین، اونه مئن فایلی کی اینه نؤم ایسسه  Jamaspa_ کوپی بوکونین ائره  C:\WINDOWS\Fonts . الؤن اگر شمه بشین ایته نیویشتاری جیگا notepad یا word مورسؤن، شیمی کامپوتره مئن، تینین اوستایی خطه امره دبیرانین. امما اوول وا ای فونته کی اونه نؤم  Jamaspa ایسسأ اینتخاب بوکونین. اگر هنده منین دبیرانین، هی فونته اینتخاب گودنه پسی شیمی کامپوتره زوانه EN بنأین.

اوستایی دبیره حرفؤن ای جیر موعرفی بوبؤن:

صدادار حرفؤن ؤ اوشؤنه آوانیویسی:

بی صدا حرفؤن ؤ اوشؤنه آوانیویسی:

باخی حرفؤنه سوسویی نما:




#Article 86: کۊچي أسبان (426 words)


کۊچي أسبان یا کۊجه أسبان ايته جه گيلانˇ شأران ايسه. أ شأرˇ جمعیت ۱۰،۰۲۶ نفر ايسه ؤ کۊچي أسبانˇ بخش دۊرۊن کي ايته جه رشتˇ شأرستانˇ بخشان
ايسه قرار دره. اي شهر بين دۊ ته شهر رشت و أسسؤنه قرار دره. کۊچي أسبانˇ بخش بعد رشتˇ مرکزي بخش، پيله‌ترين بخش، رشتˇ شأرستانˇ دۊرۊن ايسه و ويشترين جمعيت ني بعد رشتˇ مرکزي بخش دره.

دئباره شناسان أ شأرˇ قدمت تا ساساني دؤره تخمين بزئيد.

اۊنˇ ویشتر زیمینان جلگه‌ئي ؤ هموار ايسه و گيلانˇ باخي جيگایان مانستن اۊنˇ خاک پۊربار ايسه ؤ ويشتر ني بجˇ کشتˇ جير نهأ. کۊچي أسبانˇ مردۊمˇ أصلي شغل کشاورزي ايسه ؤ نۊغان‌دري ني ايبچه رائج ايسه.   

کۊچي أسبانˇ شأرˇ جمعیت بر اساس ۱۳۹۰ سال سرايشماردن، ۹۴۵۰ نفر بۊ ؤ کۊچي أسبانˇ بخش ني حۊدۊد  ۴۹۳۳۳ نفر جمعيت دره. کۊچي أسبانˇ بخش سۊ ته دهستان به نامان بلسبنه، کنارسر ؤ لۊلمان دره.

أنکي کۊچي أسبانˇ نام جه کؤيه بأوردده چند ته روایت نهأ. اي سري گيدي کي أ شأرˇ نام جه ترکيب کۊچي + أسبان تشکيل بۊبؤسته ؤ چۊن اۊ زماتˇ مئن أ جيگا دۊرۊن کاسپي أسبان پرورش دهيد، أ نام أ شأر رۊ بناييد. کۊچي أسبانˇ مردۊم هسا ني خۊشانˇ شأر کۊچي أسبان یا کۊجه أسبان دۊخانيدي . اي سري محققان سیدظهیرالدين مرعشی مانستن معتقد بؤن کي أ شأر به دلیل آب و هوای خۊب اۊنˇ نام کۊچه اصفاهان یا کۊچک اصفهان بۊ ؤ به اصفهانˇ شأر تشبیه بۊبؤسته بۊ ؤ گلف گلف به کۊچصفهان تبديل بۊبؤسته. اي سري ني گيدي کي اۊ زمات اصفهانˇ مردۊم به أیه مۊهاجرت بۊکۊديد ؤ أ شأرˇ نام اصفهان کوچک بنایید ؤ  اي سري ني گيدی کي شاه عباس صفوي اۊ زمات کي جه أ شأر ردا بؤستن دۊبۊ أ نام اۊنه رۊ بنه کي اۊنˇ شباهت وأسي جه نظر آب و هوایی یا ديگر چیزان به اصفهان بۊ.

کۊچي أسبان ايته غیر انتفاعي دانشگا دره.

نیم قرن پیش جه، ىکشمبه ؤ چارشمبه رۊجان، کۊچي أسبانˇ مئن هفتگي بازار برپا به کي اۊنˇ مئن انواع وسائل کي مردۊم رۊزمره نیازان تأمين کۊنه بۊفرۊخته به ؤ ویشتر ایته جیگا ایسه بۊفرۊختن کیشاورزی محصۊلان وأسي، سبزي ؤ مۊرغانه و... کي جه انواع محلي محصۊلان ايسن ۊ بازار دۊرۊن شأ اۊشان دئن. چیزي کي توریستان ره شاید خأیلي جالب ببه فرۊشنده'ن زني ایسن کي ىکشمبه بازار ؤ چارشمبه بازارˇ مئن کار کۊنيدي. محلي بازاران ایته جه زیباترین جیگایان ايسه کي هر تازه‌واردي ره ایته زیبایی خاص خۊدۊشا دره.

کۊچي أسبانˇ محلي غذایان، باخي گیلانˇ شأرانˇ أمرأ مۊشترک ايسه ؤ جه موارد ثابتي مثل باقلاقاتوق، میرزاقاسمی، تۊرشˇ تره، محلي فسنجن شلخت، اۊردیک و خوتکا گۊشت أمرأ، سیروابیج، سیرقلیه و... تکيل به.




#Article 87: باقلاقاتوق (377 words)


باقلاقاتوق

شا گفتن باقلاقاتق یا (باقالاخوروش) معروفترین و خوشمزه ترین خوروش گیلان ایسه و خیلی هم طرفدار دره. محاله اسمی از غذاهای گیلانی بایه ولی اونه مین باقلاقاتوق دینه بی . 

البته امروزه روز خوره انواع و اقسامی پیدا گوده ولی از قدیمان اَ خوروشه با پاچ باقلا چاگودیدی کی الن هم هتویه. پاچ باقلا (یا بقول گفتنی باقلای پا کوتا) خیلی شبیه لوبیا سبز ئیسه. تا جایی که اما دانیم فقط در امی استان سر سبز گیلان اون هم در دو فصل وهار و پییز بعمل آیه.

پاچ باقلا دوتا پوست داره یعنی اگه خودتان از سر زمین بینید یا از بازار فَگیرید دوپوسته ایسه باید اونو هر دوتا پوسته ویچینید البته خوابارفروشان ورجه اگه فگیرید اوشان خودشان اونه پوست اوله گیرده چون خیلی جاگیره .

معمولا دوکان داران و کاسبان یا حتی خود محلیان پاچ باقلایه پوست اوله گیرده بعد خوب خوشکه کونده نهده برای فصلان دیگه از اون استفاده کونده.

البته الان که علم پیشرفت بوگود انواع و اقسام یخچال و فریزر بمو به خانه مردم . مردم پاچ باقلا ی هر دو تا پوست کنده دوکونیدی پلاستک فریزر مین نهیدی یخچال یا فریزر.
جالبه که طرز تهیه ا خورش معروف خوشمزه و پر طرفدار گیلانی بسیار بسیار سادیه ولی امرا یادا نشه که هر کاری فوت و فن خودشه داره.

طرز چَگودن باقلاقاتوق

بعد از این که پاچ باقلایه هر دوتا پوست بکندیمی خوب شوریمی . (اگه شیمی دیل بخواست بستگی به مزاج خودتان داره ایته یا دوتا سیر کوچک پوست کنیدی خوب ریزه کونیدی پاچ باقلا امرا قاطی کونیدی) خوب اوشانه دکونیدی تیان مئَن همراه با ای زره روغن یا برای این که اونه طعم بهتر ببه از کره استفاده کونیم . گیلانن معمولا از گمج(ظرفی ایسه سفالی و لعاب بده) استفاده کونیدی چون عمل اوریش در گمج خیلی بختره و خوشمزه تر. بعد ایبچه زرد چوبه اونه اضافه کونید حالا نهید روی حرارت تا ایبچه ده سرخه به . 

الان کم کم به اون اب اضافا کونیم هنقد کی آب پاچ باقلایه بسرا ده نهیم خوب بجوشه البته ملایم باید مراقب ببید که باقلا له نبه.تقریبا ده اخرای کار  ایته مرغانه دشکنیم اونه مین یکم نمک و گرمالت هم اضافه کونیم . به همین سادگی ا خورش محلی معمولا با کته  زیتون پرورده و اشپل ماهی بسیار بسیار خوشمزه تره به.




#Article 88: ترش تره (170 words)


قاتوق ترشه تره

از او قاتوقانی ایسه که گیلانن از اون زیاد استفاده کونیدی و مقوی ایسه به خاطر سبزیجات و مرغانه و... که در اون استفاده به.
قدیمان موردوم در خصوص ترش تره أه متله خواندید:

علفی هست مسما به چوواش

اهل گیلک بخورندش به معاش

بشورند و بپزند و بزنند آبغوره

اسم آن غذا بوَد ترش تره

بیچیش بیدین نمک دره؟!

سبزی( جعفری – تره – گشنیز – نعناع کمی اسفناج اگه شمره گیر بومو خولیواش ) خوب شوریمی بعد ریزا کونیمی همرا با ایته قاشق برنج اوشکور  و آبغوره به همراه یک مقدار اب پزیمی .
بعد یکم خوردا کوده سیر نمک امرا توَدیم روغن میان سرخ ببه یکم زردچوبه آمره اونه تفت دهیمی تا رنگش طلایی ببه. 
وقتی سبزی بپخته نصف سیرداغا اونه اضافه کونیم نصف دیگره سیرداغه سر چند تا مرغانه دشکنیم تا سرخا به. الان ا مواده به همراه ایبچه نمک و گرمالت و ادویه به سبزی اضافه کونیم  نهییم چند تا جوش بخوره شمه ره یاد بمانه ا قاتوق نوا زیاد اب بداره.




#Article 89: سیرقلیه (114 words)


سیرقلیه

قاتوقی ایسه که معمولا با مرغ، اردیک یا شلخت چاکونیدی.

قبل از هر چی گوشت مرغ اردیک یا شلخت همراه با مقداری لپه نهیدی تا حالت نیم پز به خودش بگیره بعد از اون برگ سیر، تره سیر خوب شوریم اونه ابه گیریم بعد با چاقو اونه به اندازه های مساوی ریز ریز کونیم و همراه با روغ خوب تفت دهیم بعد به لپه و گوشت اضافا کونیم حالا صبر کونیم تا خوب جوش بخوره وقتی کاملا جا دکفته ایته ظرف دیگه میان مرغانه ایشکنیم خوب هم زنیم بعد فوکونیم روی قاتوق الان نوبت نمک و گرمالت و یکم ترشی به ائون اضافه کنیم صبر کنیم تا ایته جوش بخوره و جا دکفه.




#Article 90: مرغانه (135 words)


توخمی ایسسه کی مرغ نئنه و اونه گونن مرغانه.

 
شلخت مرغانه

کرک مرغانه

خوتکا مرغانه

ای نفرˇ جه اگی خطایی سر بزنه او ایتا کارأ ایشتبا انجام بدهه گئدی مورغانه بوکوده یأنی مورغˇ مانستان خو بارأ(مورغنه) زمین بنه. مامولن او زمات أ ایصلاحأ بیکار بریدی کی ای نفرأ حواس نیه خودش نانسته، اونه دسˇ جه جیویزه، ایته خطایی کونه. دقیقن هوطویی کی مورغˇمورغانه نهئن ده خودشه دس نیه  او ایوارکی اونه بی وختی گیره. أگی أ مورغانه بخائه زیمینأ بوخوره او بشکفه، روسوایی ببار أوره. بس مورغنه کن آدمی ایسه کی کرچˇ مورغˇمانستان روسوایی ببار أوره. 

أگی ای نفر کی دیگرانˇجه کوجی تره طوری رفتار بوکونه کی خیال بوکون اوشانه جه پیله تره گئدی هنی مورغانه پوستˇجه بیرون نامه نانم چی کونه. أ ضرب المثلˇ  موآدلˇ فارسی به: پا را از گلیم خود فراتر گذاشتن.




#Article 91: چین (282 words)


چین

کشوری ایسه آسیایی با ۹٬۵۹۶٬۰۰۰ کیلومتر مربع، که پیلیکی میان چارؤمي کشور دنیا به حساب ایه. أ کشور هتویی با جمعیتی بیش از یک میلیاردو دویست میلیون نفر، پر جمعیت ترین کشور دنیا هم ایسه . هانویسی همسایه های زیادی هم داره : روسیه ، مغولستان ، هند، نپال ، بوتان ، برمه ، لائوس ، ویتنام ، پاکستان ، افغانستان و کره شمالی.

تقریبا نودو سه درصد نژاد مردم چین نژاد هان ، یک و نیم درصد نژاد شانگ ، نیم درصد نژاد هوی و بقه هم نژادهای دیگر تشکیل دهیدی.

بیشتر مردم چین بی دینیدی ولی تعدادزیادی از اوشان تحت تعلیم بودا و کونفوسیوس ایسیدی. معروفترین شهران چین ایته پکن که پایتخت چینه ایته شانگهای ، چونگ کونگ و کانتون ایسه.
چین از لحاظ زمینو تنوع اب و خاک کشور ایسه بسیار غنی همراه با منابع زیرزمینیه فراوان.
از نظر تاریخی هم کشور چین ایته کشور ایسه با قدمت تاریخیه خیلی طولانی و تمدنی هم که داره ماله خیلی زمانها پیشه . قدیمی ترین حکومت چین هم حکومت خاندان شانگ ایسه که 1523 سال قبل از میلاد تشکیل ببسته.

دیوار بزرگ چین که بسیار معروفه و از بناهایی ایسه که بسیار اعجاب انگیز ایسه در زمان امپراطوری اول چین ساخته ببسته.

سال 1279 میلادی میان، بالاخره مغولان مقاومت مردم چینه در هم بشکنیید و وارد کشور چین ببستید. ان اولین باری بو که کشور چین  سلطه خارجینا ویرجا قرار بیگیفته بو . در جنگ جهانی دوم میان هم ژاپن به چین حمله بوگود و بعضی از قسمتان اونه اشغال بوگود که معروف بو به منچوری.

آخره سر سال1949 میان ،چین(آسیا) بشو زیر بیرق کمونی و خو استقلال کامله بدست باورد و الان هم کشور قدرتمندی ایسه جاقلان کشورانا میان.




#Article 92: لوبیا سبز (365 words)


لوبیا سبز

لوبیا سبز از انواع لوبیاهای امریکای جنوبی ئیسه – لوبیا سبز حدود7000 سال پیش تو کشور پرو قبرانه مین پیدا بسته . بعضی از نوشتان  ئتو نشان ده که حدود 5000 سال قبل از میلاد مسیح لوبیا داخل قارهایی در کشور مکزیک یافت بستی . لوبیا در قرن شانزدهم توسط اسپانیائیها و پرتغالی ها بمو اروپا میئن و از اویه به افریقا و جاهای دیگه بشو.

لوبیا گیاهی ئیسه یک ساله ایته ریشیه اصلی داره و ریشه های فرعی هم زیاد داره.

از نظر درازی لوبیا بوته به دو دسته تقسیم به ، ایته دسته بالا روندیه درازیه بوته در دستیه بالا رونده ممکنه به یک و نیم یا دو متر هم فرسه ، دسته دوم هم غیر بالا روندیه که در اصطلاح مردمی پاکوتا نام داره ، که اونه درازا معمولا از چهل پنجا سانت بیشتر نبه.

معمولا سطح زیر کشت لوبیایه بالا رونده خیلی بیشتر از لوبیایه پاکوتاهه ولی امروزه روز انه واسی که لوبیای پاکوتا دارای انواع مختلفی ایسه و به وسیله ماشین های میکانیکی راحت تر قابل برداشته و هنه وسی هزینه برداشت اون هم کمتره بیشتر مورد توجه قرار بیگیفته.

روهمرفته الان در دنیا حدود چند صد نوع لوبیا در دنیا کشت به که از نظر عادت رشدرنگ گل اندازه گل شکل و اونه دانه رنگ و غیره قابل شناسائیده و اوشانه دسته بندی کونیدی.
لوبیا سبز جزو گیاهان فصل گرم محسوب به و نسبت به سرما کاملا حساس ئیسه.

حرارت مناسب برای رشد لوبیا بین 15 تا 30 درجه ئیسه و تخم لوبیا شیش روزه میئن جوانه زنه.

لوبیا سبز هر خاکی میئن رشد کونه ولی بهترین خاک برای رشد لوبیا خاک رس یا ریگی  ئیسه
لوبیا سبز در فصل بهار کاشت به زمانی که حرارت خاک بین 12 تا 16 درجه ئیسه.

لوبیا سبزه ردیفی کارده عمق کاشت اون 2 تا 3 سانتیمتره نوع پا کوتاه نسبت به پابلند زودتر میوه دهه زمان کاشت تا موقع برداشت 50 تا 60 روز طول کشه.

اهمیت غذاییه لوبیا سبز

دارایه مقدار زیادی پروتئینه مقدار اون در لوبیا خشک حدود 022/0 ئیسه 
لوبیا از نظر پروتئین تانه کاملا با گوشت رقابت بکونه به قول معروف لوبیا گوشته فقیرانه.

لوبیا سبز دارای ویتامین دسته  آ ، بی و سی ئیسه




#Article 93: چئیی (420 words)


چئیی

 
ایسمه ایته گیاه ایسه چای واژه ای ایسه چینی یعنی از اول در کشور چین و هتو در شمال کشور هندوستان و با همون واژه وارد زبان اما ببسته .

جالبه بدانیم که تلفظ ا کلمه در چین شمالی و جنوبی با هم فرق کونه یعنی در چین شمالی اونه تی و در چین جنوبی چای گیدی خاورمیانه و افریقا مین اونه چای و در کشورهای اروپایی اونه تی گیدی.

بوته چای اولین بار چین مین اون هم پنج هیزار سال پیش شناخته ببوسته و به مرور زمان اونه خاصیتان ایته ایته کشف ببو. علاوه بر خوردن ، چئیی تو صنعت رنگرزی هم از اون استفاده گودیدی.

تاریخ مصرف چئیی امی ایران مین واگرده به سده هفده یه میلادی ، بر اساس بنویشته هایی که از مسافران و جهانگردان به دست بمو که از قرار معلوم نوشیدنی ای بو که پولداران و اربابان از اون استفاده گودید.

فردی به ایسم محمد علی ، معروف به کاشف السلطنه چایکار، که از دارالفنون و بعدش هم از سوربن فرنسه خو مدرکه فیگیفته و ادم با سوادی هم بو با عنوان ژنرال کونسول ایران معمور ببسته بشه به هند و نماینده دولت ایران ببه در اویه . ا آقا در زمان مظفرالدین شاه قاجاراولین ایرانی ای بو که خو سعی و تلاش مره در نقش ایته بازرگان و تاجر شوروع بوگود به یاد گیری کاشتن چایی و تولید و مصرف گودن اون . کاشف السلطنه در تولید و تکثیر بوته های جای زحمات زیادی بکشه . وقتی وگردسته ایران دنبال جایی بو که بتانه چای در اون تولید بوکونه پس از وامختنهای فراوان لاجؤن به دلیل اب و هوای مناسب خوب ترین جا شناخته ببسته برای ا کار.

الان هوتویی که دانیدی لاهیجان و چئیی نامان به هم گره بخورده هر چند در ا چند سال خیلی بی توجهی ببوسته به ا صنعت متاسفانه خیلی از کارخانه داران هم ورشکسته ببوستیدی به خاطر قاچاق چای از کشوران دیگر،که البته ا موضوع در تاریخ صد ساله ورود چای به ایران تا الان بی سابقیه.

خوردن چئیی دم بوگوده باعث به حرکات تنفسی تند تر ببه ، سرعت گردش خون زیادا به،خواب الودگی از بین بشه، ادم احساس کونه نیروی جدیدی بیگیفته ، ادم فکر و مغز فعالتره به ، هنه ویسیه که وقتی خسته بیدی، ضعف اوریدی یا برای کسانی که بیماری قلبی داریدی یا مثلا آسم داریدی گیدی چئیی بخورند.

تازگی ها ثابت ببوسته چئیی از پوسیدگی دندانان هم جلوگیری کونه یعنی باعث به دندانان کلماجین نبن . شاید خوب ببه بدانید کی چئیی بعد از اب پر مصرف ترین نوشیدنی جهانه.




#Article 94: آسم (109 words)


آسم

کله مه ای ایسه که از زبان یونانی بیگیفته ببوسته و اونه معنیم تنگیه نفسه.

آسم ایته بیماریئی ئیسه مزمن که دلیلش هم ورم گودنه لوله های تنفسیه که اگه ا ورم درمان ببه تنگیه نفس هم خوب به . ئیته از دلایلی که در بیماران آسمی اوشانه لوله های تنفسی ورم کونه الرژی ئیسه

علایمه آسم : تنگیه نفس و خوس

درمان آسم به هه آسانی نیه و شاید سالها طول بکشه و خیلی وقتان تا اخر عمر آدمه امرایه
ا مرض درمان قطعی نداره فقط شا اونه تحت کنترل در اوردن.

مهمترین داروی آسم ایته ایسپری ئیسه که معمولا بیمارانه آسمی همیشه اونه خوشانه امرا داریدی




#Article 95: هند (146 words)


هيندˇ جؤمۊري ىا هيندۊستان ايته کشور ايسه کي آسیا قاره نسا مئن قرار بيگيته دره. أ کشورˇ مرکز، دهلي نؤ شأر ايسه.

أ کشور همساىه'ن پاکستان، چین، بوتان، نپال، تبت، برمه و بنگلادش ایسده. جه بيجير ور ني به هند اۊقىانۊس وصل ايسه.

هيند ويشتر جه ۳۵ ته پيله شأر دره کي اۊشانˇ جمعيت بۊجؤرتر جه اي میلیؤن نفر ايسن.
هيندˇ مأرۊف: کلکته ، حیدر آباد ، میسور ، جیپور ، احمدآباد ، مدرس و بوپال از شهرانه مهیمه هندیده.

هيندˇ پيلکي 144/166/3 کیلۊمتر مربعیه (هلبت کشمیر أىه حساب نۊبؤسته)
جمعیت: 1200000 نفر
رسمي زوان: هيندی
حکۊمتˇ شکل:دمؤکراسی، جومهوریه پارلماني جؤمۊري
پۊلˇ واحد: هيندۊستانˇ رۊپيه

هيندˇ جۊغرافي پۊر متنوع ايسه کۊه، بیابان، دشت ؤ تپه هيندˇ فلات-ه شامل به.

هیند دۊوؤمي پر جمعيتˇ کشور دۊنىا مئن محسۊب به ؤ هأندر فرهنگي، ؤ قؤمي تنوع اۊنˇ مئن نهأ کي به هفتاد ؤ دؤ ملتˇ کشور مأرۊف ايسه.




#Article 96: گل آقا (690 words)


کیومرث صابری فومنی(گل آقا) 7 شهریوره 1320 صومعه سرا مین به دونیا بومو.

ای ساله بو که خو پئره جه دست بده. ا موقع اون پیله برار علی ، که اونه پئر اولی زن جا بو درس و مشقه ولا کونه تا نان اور خانه ببه.

کیومرث هم بعد ان  که ابتدایی دوران تومانا کونه شه خیاطی و مشغول بکار به. اما به اصرار خو مار و فامیلان خو درسا سرا گیره، تا سال 1336  مین ایمتحان ورودی دانشسرایه کیشاورزیه ساری که اون هم فومن جا فقط یک نفر گیفتی قبولا به.

دوسال جه ا دوران گوذره، سن 18 سالیگی مین به عونوان ایته معلیم کسما دورون مشغول معلیمی به. و ای سال هم ایته روستا مین به ایسمکوچه چال ایته مدرسه چهارکلاسه نهابو بدون معلم، ناظم، فراش و.. که اویه مشغول به خدمتگذاری به.

بیست ساله بو که شه رشته ادبی به صورت متفرقه ایمتحان دهه و دیپلم فیگیره. هو سال دورون کونکور مین رشتیه سیاسی دانشکده حقوق تهران اونه قوبیل کونیدی و چون فومنه مئن دبستان و دبیرستان دورون درس دهایی ، بجز چند ماه اول سالا بقیه غیرحضوری بوگذرانه.

سال 1353 رشتیه ادبیات تطبیقی دانشگاه تهران مقطع کارشناسی ارشد مین پذیرفته ببوسته.

صابری خو اولین شعرا 14 سالگی مین بوگوفته و هو زمات اونه ایته جه شعران مجلیه امید ایران دورون چاپ ببوسته.

زمات تحصیل دانشکده (1340) تظاهرات دورون شرکت کونه و جه طرف امنیتی نیروان اونه گردن آسیب دینه . صابری ا ماجرایه به صورت شعر دراوره با نام(گردن شکسته فومنی) و شعرا اوسه کونه مجله طنز توفیق ره.

بعد چاپ ا شعر مجله توفیق مین پای صابری به کار طنز پردازی بازا به و تا سال 1345 هر چند وقت ای بار اشعار طنزی توفیق ره اوسه گودی.

هه سال مین مطلب طنز امیزی در مورد عروسی نخست وزیر او وقت بینیویشه بو که توفیق دو صفحه دورون چاپ به و ا کار موفقیت زیادی اون ره به همراه اوره.

حسین توفیق، سردبیر نشریه که پی به استعدادان درخشان صابری ببردبو تمام خو سعیه کونه تا اونه به تهران مونتقلا کونه و اونه همکار ثابت مجله چاکونه. به ا ترتیب صابری بومو تهران صبحا ایته جه دبیرستانان مئن درس دایی و عصران هم شویی مجله توفیق. بعد ایته کوچی مدت به معاون سردبیر مجله. صابری توفیق دورون مطالبی که نیویشتی ایسمان مستعاری خو رو بنابو: میرزاگل ، عبدالفانوس ، ریش سفید ، لوده ، گردن شکسته فومنی و....

توفیق سال 1350 تعطیلا به و فومنی خو درس دانا ایدامه ده و گاهی هم چند تا نشریه دورون که مطالب جدی نوشتیدی مثل : فردوسی ، سپیدوسیاه، نگین و امید ایران مطلب نویشتی. 

سال 1350 هونرستان کار آموز تهران با محمد علی رجایی اشنا به که با هم خیلی صمیمی بئده و بعد اینقلاب زمات نخست وزیری شهید رجایی به معاونت فرهنگی و مطبوعاتیه اون برگزیده به و زمات ریاست جمهوریه اون به مقام مشاورت فرهنگی فارسه. زمات ریاست جمهوری ایت الله خامنه ای هم هه پست مین مانه تا ان که سال 1362 رسما جه سیاسی شغلان کناره گیری کونه.

صابری بعدنان ایته ستون طنز روزنامه اطلاعات مین چاکونه. اولین(دوکلمه حرف حساب) با امضای ((گل آقا)) 23 دی ماهه  1363 روزنامیه اطلاعات مین به چاپ رسه. بعد یه کوچی مدت گل آقا به عنوان شخصیتی تاثیرگذار طنز کشور مین و موهمتریت منتقد دولت داخل کشور دورون تبدیل به و تانه نظر خیلی جه مردم و پیله انانه داخلی و حتی خارجیه به خودش جلب بوکونه. طنز سیاسی که تقریبا جه سال 1359 تعطیل ببوسته بو با دو کلمه حرف حیساب جان دوباره ای گیره . تقریبا شش سال بعد اولین دوکلمه حرف حیساب صابری تقاضای بازاگودن ایته نشریه  ره کونه به نام هفته نامیه گل آقا.

اولین شماریه ا نشریه ابان ماه 1369 مونتشر و با استقبال زیادی  روبرو ببوسته. صابری مرداد 1370 ماهنامه گل اقا و ایسفند هو سال سالنامه گل اقایه و فروردین 1387 مجلیه (بچه ها ...گل اقایه) مونتشر کونه. و هتویی موسسه گل اقایه به عونوان ایران خانیه طنز معرفی کونه. 

گل آقا ابان 1381 بدون ذکر هیچ دلیلی انتشار هفته نامیه گل اقایا متوقفا کونه. کیومرث صابری فومنی بعد تحمل گودن ایته بیماری سنگین (سرطان خون)، صبح 11 اوردیبهشت 1383 بیمارستان مهر تهران مین  جان به جان آفرین تسلیم کونه.




#Article 97: بیمارستان دکتر حشمت (219 words)


أ بیمارستان در سال 1349 با نام کوروش کبیر شوروع به کار بوگوده.

در سال 1340 زمین أ بیمارستان به مساحت 16132 متر مربع از طرف دوکتور محمدرضا بیانی و محمدعلی بیانی فرزندان مرحوم هادی بیانی به صورت مجانی در اختیار جمعیت شیر و خورشید رشت قرار بگیفته.

أ بیمارستان در سال 1348 با زیر بنای 7745 متر بساخته ببوسته  و در سال 1385 زیر مجموعه سازمان منطقه ایه بهداری و بهزیستیه گیلان قرار بیگیفته.

أ بیمارستان در سال 1363 به بیمارستان قلب دوکتور حشمت تغییر نام پیدا گوده، که بونیانگوذار اون اوستاد دوکتور انوش برزیگر بو.

الانی هم أ بیمارستان از نظر تیکنولوژی در سطح بالایی قرار داره و حتی اوستانهایه همسایه( اردبیل ، زنجان ، قزوین ، مازندران ) تحت خو پوشش قرار بدا داره.

موشخصات فعلی بیمارستان:

با ئیسم مرکز اموزشی درمانی قلب دوکتور حشمت رشت دارای 180 تا تخت تصویب ببوسته و 140 تخت فعال ئیسه. 

مجهز به بخشهای اورژانس ، قلب کودکان ، جراحیه قلب ،  قلب زناکان و مرداکان ئیسه هتو بخش  پاراکیلینیکی شامله آزمایشگاه ،  بانک خون ، رادیولوژی ، اکو کاردیوگرافی ، تست ورزش ، انژیوگرافی و انژیوپلاستی و ....ئیسه
رئیس بیمارستان : آقای دکتور عباس صدیقی نژاد متخصص بیهوشی
مودیر بیمارستان :آقای مورتضا حسن زاده
رئیس ایداره مدارک پزشکی: آقای رضا طالب خانی

آدرس وب سایت بیمارستان دکتر حشمت رشت




#Article 98: زلزله رودبار (215 words)


نیمه شبه 31 خرداد سال 1369 (13 ورفن ما 1569: ديلميٚ تقویم ) بو یک دفایی زمین با 7/4درجه در میقیاس ریشتر یلرزه در بامو.یهو بیش از یک صد هیزارتا خانه یأ اون صابانه سر خرابا گوده و جأن دهها هیزار نفرا از کوچی زای بیگیفته تا پیر زنای و پیر مردای بیگیفته.

أ زلزله در عرض چند ثانیه 2100 کیلومتر مربع که روهمرفته 27 تا شهرو 1871 تا دیهات بو از بین ببرده.

شایدام اگر بازار داغ تماشای فوتبال جام جهانی1990 نأبو تعداد کوشتگان أ زلزله خیلی بیشترا بوستی.

در زمان وقوع أ زلزله کولی از مردوم گیلان مشغول نیگاه گودن به بازی جام جهانی بود.

وأتو بو که بعد از گوذشت دو هیزار سال، دوباره دیو زلزله دوباره به رۊبار واگردسته تا از نو اونه بی خبر ویرانه کونه.

موتاسفانه أ لرزش شدید زحمات و جان کندنان چند نسل از مردومه رۊبار ، مانگيل ، لوشان وکولی از دئهاتانه نابودا گوده.

هیچ کس از حادثه خبر نداشتی تا زواله روز زلزله همه در بی خبری به سر بردیدی و هیچکی نانستی چه اتفاقی دکفته 

وقتی خبر از صداو سیمای کشور پخش ببوسته ادرس مرکزه زلزله رشت و دیلمان اعلام ببوسته که گمراه کوننده بو و هنوز کسی نانستی در رۊبار ؤ مانگيل چی خبرا.

اما بعد از چند روز عمق فاجعه معلوم ببوسته.




#Article 99: وبلاگ (289 words)


ویبلاگ یا ویب بینیویشته یا فقط بلاگ  یا صفحه هایی از ئیته ویبلاگ بینیویشته اینترنتی  ، که دوروستا ببوسته از نیویشتنی های کوچیدانای  ، به ئیسم  پوست که اونه موحتوا اندیشه – ایطلاعات و خاطرات روزانیه شخصی و یک پیوندهایی ئیسه که بوسیله خوده ویبلاگ نیویس با ترتیب زمانی از جدید به قدیم قرار گیره.

کوچیکترین رده یا واحد در ویبلاگ ، پوست ئیسم داره معمولن آخر وئسی که بینیویشتان تومتمه بیده ، ئیته برچسب تاریخ و زمان و نام او کسی که بینیویشته ، اونه جیر نیویسیدی .

فاصله زمانی ئی که بین دو تا وب بینیویشته نهه حتمنی نباید یکسان ببه و نویسنده هر زمانی که اونی دیل بخاسته تانه خوره بینیویسه .

وب بینیویشتان در دسترس همه قرار داریدی و همه تانیدی اوشانه بخانید .

ویبلاگان خوشینه تیلمبار داریدی و خوشانه نیویشتانه قدیمیه اوه میئن نهیدی تا اگر کسی بخاسته یعدنان اوشانه بخانه بتانه أ کارا بوکونه .

تعدادی از ویبلاگان هم خوشانه ره از یک ایمکانات خاصی ئستفاده کونیدی مثله جوستوجو برای ئیته کلمه.

أ روزانه وبلاگان خوشانه ره انواع مختلفی پیدا گودیدی . مانند :ویدئو ویبلاگ ، فیلش ویبلاگ ، صدا ویبلاگ ، ...

اولین ویبلاگ دونیا موتعلق به دیویدوانیر ئیسه.

زمانی که سال 1999 شوروع ببوسته بو فقط 33 تا ویبلاگ در اینتر نت وجود داشتی عوضش بعد از چند ماه که بوگوذشته تعداد ویبلاگان به میلیونها تا فارسه که از نقاط مختلیف دونیا نیویشتیدی.

ایران مئن اولین ویبلاگا اقای سلمان جریری در 16 شهریور 1380 بوجود باورده  که بعدن با انتشاره راهنمای ساختنه ویبلاگ توسط حسین درخشان مردوم به طرف ویبلاگ نویسی هوجوم ببوردده و  در سال اول حدود 100 تا وبلاگ دوروسته ببوسته.

بعدها با دوروسته بوستنه پرشین بلاگ ، بلاگ اسکای و بلاگفا ده ها هیزار تا ویبلاگ بینیویشته ببوسته.




#Article 100: باغ محتشم (264 words)


باغ محتشم

قدمت پارک شهر یا باغ موحتشم که شا گوفتن الان پارک اصلیه رشته به دوران سلطنته ناصرالدین شاه قاجار واگرده.

صاب اصلیه أ پارک اکبرخان بیگلار بئیگی ئیسه که از زمینداران و پولدان درجیه یئک در دوران قاجار بو و حتا گمرکان شمال هم تو ایجاریه أ اقا نهابو.

از قرار معلوم درخت کارین أ پارک و خیابان کئشئن اطراف اون و هتو چاگودن ائیته ساختمان تابستانی که بعدن معروف ببوسته به عیمارته کولاه فرنگی همه و همه زیر نظر اکبر خان صورت بیگیفته.

أ پارک بعد از موردن اکبر خان به صورت ارثیه فارسه به اونه دختر از اون هم به اونه عموپسر فارسه به ئیسمه صادق خان اکبر محتشم الملک (سردار معتمد) و از أ موقع به بعد او پارک به باغ موحتشم معروفه ببوسته.

بعدن در زمان پهلوی آ پارک به جای بدهیهای مالیاتی به تصرف دولت در بامو و از اون به بعد به صورت پارک عمومیه رشت مورد استفاده اهالی و مردوم قرار بیگیفته.

بزرگی اولیه أ پارک چندین برابر الانه اونه  ولی کم کم با بزرگا بوستنه شهر و خیابان کشی های پوشت سر هم از اونه وسعت کما بوسته .

تو آ سی ساله گذشته هم باساختنه اوستانداری و شهر بازی او باغه میئن ، باز هم پارک کوچیکترا بوست که البته تازگیان اوستانداری به ائیته جای دیگر مونتقلا ببوسته و قراره به جای او ساختمان اوستانداری کتابخانه ملی چاگوده ببه . اخره أ پارک  هم ائیته رودخانه نها که قبلنا اونه میئن ماهیگیری گودیدی که امروز به خاطر ان که اب های فاظلاب و اشغالان بیمارستانیه اونه میئن سرریز به کاملن غیر قابله ئیستیفادیه.




#Article 101: همای گیلانی (125 words)


سعید جعفرزاده همای، در سال 1358 در احمدسرگوراب شفت (در حومه فومن) به دونیا بومو. و خو دوران کودکی و نوجوانیه در هو محل بوگذرانه.

خو دیپلمه از دبیرستان کمال الملک رشت فیگیفته . از بس به شعر و اواز و خوانندیگی علاقه داشتی ، در دانشگاه ازاد تهران هه رشته میئن قوبولا بوسته و با ساز تخصوصی  سه تار و پیانو خو درسه دانشگاه میئن تومامه گوده.

در زمینه اواز، ایفتخار دیشتی تا شاگردیه أ عزیزانه بوکونه: فریدون پوررضا ، سید کمال الدین عباسی ، هنگامه اخوان ، کریم صالح عظیمی

در مودت کوتاهی همای گیلانی بتانسته خو فعالتهایه حرفه در زمینه شعر، موسیقی و اواز گوسترش بده  و با موفقیت کونسرتهایی را برگوزار بوکونه.

نمونه هایی از اجرای خوبه کونسرتهایه اصیله همای گیلانی:




#Article 102: چوکا (240 words)


موجتمئعه صنایع چوب و کاغذ ایران (چوکا) در سال 1352 در شیش کیلومتریه جادیه رضوان شهر با تالش شروع و در سال 1357 چاگوده ببوسته.

أ موجتمع در سال 1357 یکبار افتتاح ببوسته اما چون همزمان ببوسته با اوج گیری انقلاب  و پیروزیه اونه کار متوقفه بوسته.

بر اساس قراردادی که با شرکت سازنده دوسته بود قرار بو او شرکت بعد از تماما بوستنه کارخانه و اموزش دان به کارگران و پرسنله داخلی اویه ترکه کونه و اویه فاده به موتخصصان داخلی. اما خارجئن بدون تحویل دان کارخانه خوشنه محل کارا ترکا گودید هانی ویسی کارخانه تا سال 1361 تقریبا تعطیل بو. 

از سال 1361 از نو فعالتان برای راه اندازی اون شوروع ببوسته ودر سال 1364 کارخانه تحویل بدائید به سازمان صنایع ملی ایران . و از ئو سال بو که کار خانه بتانسته دروست حیسابی خو پا رو بئسه و سال به سال بخترا به.

در سال 1365 کار خانه به سه قسمته  اصلی تقسیم ببوسته صنایع چوب اسالم ، شرکت صنایع چوب و کاغذ ایران و شرکت جنگله شفارود.

در اخرایه سال 1380 شرکت چوکا به صورت سهام در بومو و واگذار ببوسته به شرکتهای بزرگتره دیگه.

طراحیه کارخانه کاغذ چوکا بر عوهدیه ایته شرکت کانادایی بو به نامه استدلر هرتز
ماشین الاته اونم از کشورهای کانادا ، امریکا، سوعد تامین ببوسته بو.

مواد اولیه اصلیه کارخانه چو کا ، چوب و کاغذ باطله ئیسه و علاوه بر اون از سی نوع مواد شیمیایی هم ئیستفاده به.




#Article 103: هۊشنگ ايبتهاج (653 words)


أمير هۊشنگ ايبتهاج ( ه.ا.سایه) ، ابراهیم خانه ابتهاج الملک رشتی ، نویه . که زمان نیهضت جنگل خوره ئیسم و رسمی داشتی . گر چی اصلیتش تفریشی بو  و کلی املاک گیلان میئن داشتی .

و سر انجام هم در او زمان نهضت جنگل با خوردن تیر کشته به . ابراهیم خان چارتا پسر دیشتی  پیله تا ایسم میرزا اقا خان (عنایت) بو ئیته غلامحسین ، ابوالحسن و احمد علی ، که همه دارای نام بود و معروف . اوشانه میئن فقط میرزا اقا خان دل بستیه خو وطن بمانسته و بقیه براران بوشوده بیروت و از اویم بوشود فرانسه.

غلامحسین ابتهاج از اعضای عالیه وزارت داخله و خارجه بو.چند دوره ای هم تو شیلات رئیس بو . دو دوره نمایندیه مجلس و سه بار هم تئرانه میئن شهردار بو.

ابوالحسن خان ایبتهاج همون رئییس بلند اوازه بانک ملی و سازمان برنامه بو.

احمد علی ایبتهاج  سیمان تهرانه بونیانگوذاری بوگود از نامدارترین شخصیت های صنعت در کشور بو .

هوشنگ ایبتهاج خیلی زود ه . ا . سایه ببسته و از نام و عونوانهای خو خواندان فرار بوگود.

اون از طرف مادری هم از خاندان رفعت ، که خوره سلسله بزرگی در گیلان بو فارسه.

هوشنگ ایبتهاج یا به قول خودش ه . ا . سایه ائیته از شاعرانی ئیسه که عوام و خواص اونه رو در خئبره بودنو استاد بودن تاکید داریدی تا جایی که پیله دانان ادب و ادبیات لقب ((حافظ زمانه)) به اون فاداده.

در اول اینقلاب ایبتهاج رهبر گروه چاووش بو که یکی از مهمترین گروههایموسیقی بو.که او گروه میئن افرادی چون لطفی، علیزاده ،مشکاتیان ،شجریان ... ائسابود. که بتانستیدی بهترین و ماندگار ترین تصنیف ها و ترانه ها ی انقلابیه بعد از مشروطیت به وجود باورید.

در 6 اسفند ماه 1306 در شهر رشت به دونیا بامو.

خو تحصیلاتا شروع بوگود ابتدایی و دبیرستان در مدرسان عنصری ، قاانی ، لقمان و شاپور در شهر رشت و برای کلاس پنجم متوسطه در مدرسه تمدن تئران بخانده.

موسیقی و شعر گوفتنه امرا اشنا ببوسته

اولین مجموعیه خو شعرا با ئیسمه(نخستین نغمه ها) از طرف بونگاه اینتشاراتیه طاعتی رشت چاپ بوگود.

با محمدحسین شهریار ، ابوالحسن صبا و حسین تهرانی و احمد عبادی اشنا ببوسته

نادر نادر پور امرا اشنا ببوسته

چاپ اولین مجموعیه شعر (سراب)
اشنایی با نیما یوشیج ، احمد شاملو ، فریدون مشیری ، فروغ فرخ زاد ، سهراب سپهری و مهدی اخوان ثالث

اولین مجموعیه شعر(سیاه مشق1) چاپ بوگود.
اولین مجموعیه شعر(شبگرد) چاپ بوگود.
همکاری با مجلان و روزنامان مختلف مثله:سخن ، کاویان ، صدف ، مصلحت و...
شوروع کار رسمی در شرکت ساختمانهای کشور و سیمان تئران که 22 سال طول بکشه.

اولین مجموعیه شعر(زمین) چاپ بوگود.

وا خانومه الما مایکیال ازدواج بوگود
حاصله أ ازدواج چهارتا زای بو
یلدا (1338) ، کیوان (1339) ، اسیا (1340) ، کاوه(1341)

سفر به تبریز به همراه نادر پور برای دیدنه شهریار

اینتشار کتاب (غزلیات معاصر ایران) به زوان روسی

مقدمه ي (سايه) بر مجموعه ي شعر (خون سياوش) سياوش كسرایی

انتشار مجموعیه شعر (چند برگ از يلدا) 
سفر به ايروان، مسكو، لنينگراد، تاشكند، سمرقند، بخارا، و كيف .

رادیو میئن شوروع بکار بوگود با عنوان سرپرست گروه موسیقی
از جومله اونه کاران تهیه برنامه (گلهایه تازه) و (گلچینه هفته)

چاپ مجموعیه شعر(سیاه مشق 2)که تا سال 1356 اجازه انتشار پیدا نوگوده.

گروه موسیقیه شیدایه تشکیل بده با ایله جاره محمد رضا لطفی

گروه عارفه تشکیل بدا با همکاریه حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان

چاپ (سیاه مشق 2 )

استعفا از رادیو

کانون چاووشه تاسیس بوگود.

چاپ اولین مجموعیه شعر(یادگار خون سرو)

زندان

رهایی از زندان

چاپ مجموعیه شعر(سیاه مشق 3)

سفر به تبریز و اخرین دیدار با شهریار
اقامت در شعر کلن المان

برگوزاری شب شعر در المان ، اتریش و دانمارک

انتشار مجموعه شعر(ایینه در ایینه)

چاپ چهارم( ایینه در ایینه)

چاپ (سیاه مشق 4)

چاپ کتاب (حافظ به سعی سایه)
برگوزاری شب شعر در سوئد ، نروژ و دانمارک

انتشار کتاب راهی و اهی(منتخب هفت دفتر شعر)
انتشار (سیاه مشق 5)

انتشار کتاب تاسیان




#Article 104: پگاهˇ گيلانˇ فۊتبالي باشگاه (257 words)


تیم پگاه گیلان

ئیته از چند باشگاه معتبره گیلانه . أ باشگاه قبلا زیر نظر شهر داری رشت بو و اونه ائیسم هم استقلال شهرداری رشت بو .

         

أ باشگاه توسط صنایع شیر ایران خریداری ببوسته و در سال 1380 اونه نام از استقلال شهرداری رشت به پگاه گیلان تغییر بوگود .

أ تیم در لیگ 81-82 خو بازیه شوروع بوگود ولی دو سال بعد بخاطر نتایج ضعیفی که بدست باوردبو، به لیگ آزادگان سقوط بوگود . و سال بعد هم نتانسته صعود بوکونه و بشه بوجور.
اما در فصل 85-86 بتانسته تیم شهرداریه بندرعباس در پلی اف شکست بده و بشه  به مسابقات لیگ برتر فوتبال ایران .

أ تیم در سال 85-86 با مربیگری اقای مجیدجهانپور بسیار خوب کار بوگود و بتانسته دوباره خو هه مربی امرا به لیگ برتر صعود بوکونه.

تیم فوتبال پگاه گیلان که در سال 86-87 در اونه نیم فصل اول با بدست اوردن نتایج ضعیف در حال سقوط بو اما با درایت خو مربی جدید (نادر دست نشان) خوره از خطر دورا گود و خودشا تا حدی بوجور فاکشه.

تیم پگاه تا الان پیله دانه افتخاری که خوره کسب بوگوده در سال 1387 بو که بتانسته در جام حذفی فوتبال ایران میئن شرکت بوکونه أ بازی بین پگاه گیلان و استقلال تئران انجام ببوسته ، بصورت دو بازی رفت و برگشت در تئران و رشت.

تیم پگاه گیلان بتانسته در أ سال تیمهای مطرحی مثل :پرسپولیس ؛ استقلال ، سپاهان ایصفهان ، سایپا و صبا باتریا شکست بده. و خودشا به عنوان مدعی قهرمانی در فوتبال حذفیه کشور مطرح بوکونه.




#Article 105: ملوانˇ أنزلىˇ فۊتبالي باشگاه (256 words)


 باشگاهˇفرهنگي ورزشيˇملوانˇنيرۊی درياييˇبندر انزلی ديلمي سالˇ۱۵۴۳(۱۳۴۸ ه.ش) چاکۊده بؤبؤسته، ألبته فقط فوتبالˇرشته مئن. اۊنˇحامي ناوبان کریم رستگاري راد بۊ کي اۊ زمات رياستˇتربيت بدنيˇنيرۊی درياييˇأنزلي اۊنˇدست دۊبۊ. مؤربي أنˇشينم بهمن صالح نیا بۊ کي معرۊف ايسه به گيلانˇفۊتبالˇپئر و خۊدشم ملوانˇبازيکؤن بۊ.

صالح‌نيا کي أنزلي مدرسه'نˇمئن مألم ورزش بۊ، اي جرگه خۊ شاگردانˇأمرأ باشگايأ چاکۊد. ملوان خۊ کارأ کيشورˇدانش‌آمۊزي مۊسابقه'ن ؤ اؤستاني مۊسابقه'نˇجا سراگيفته ؤ خيلي زۊد خؤره فأرسانئه کيشورˇلیگ دسته اول و جه هۊ أول خۊ خؤرم نتيجه'نˇأمرأ بتانسته خؤره تاوده کانۊنˇتوجهاتˇمئن.

ملوان جه ۱۳۵۲ همه‌تا ايرانˇليگانˇمئن ايسابۊ تا أنکي سالˇ۷۵ أولين وار بکفته بيجير. ملوان سالˇ۷۸ ايوارده بکفته ؤ هنده سالˇ۸۱ سوؤمين دفأ بکفته. ملوان هر سه سفره واگردسته بۊجؤر أما سالˇ۹۵ خۊ چائارؤمين سۊقۊطه تجرؤبه بۊکۊده ؤ تا هأسأم کرأ ليگˇيکˇمئن تۊپ زئندره. 

تۊمامˇأ تفاسيرˇأمرأ ملوان بتانسته خؤب کارنامه‌اي خؤره چاکۊنه. ملوان تا سالˇ۱۳۸۰ ایرانˇبئترين تيمˇشأرستاني بۊ. ألبته بعدن سپاهان ؤ فولاد خوزستان ملوانأ ببرديدي رؤتبه‌ی سوؤم.

أما هنده ملوان أ گۊلازانˇأمرأ: جامˇتخت جمشيدˇبئترين تيمˇشأرستاني ، سه‌تا قهرماني جام حذفی مئن ، سه‌تا نایب قهرماني جام حذفي مئن, دۊ وار حۊضۊر آسيا جامˇباشگايانˇمئن به عنوانˇايرانˇنماينده و... ايرانˇباشگايانˇمياني خۊ جاجيگايه دأره.

هأسه ملوان جغرز بؤزؤرگسالانˇتيمˇفۊتبال, مدارسˇفۊتبالˇمئن ؤ نؤنهالان ؤ نؤجوانان ؤ جوانان ؤ اؤميدˇرده'نˇميانم تيم دأره. علاوه بر أشأن قایقرانی ، بسکتبال و بوکسˇمئنم فعاليت کۊداندره ؤ هأتؤ خانمانˇواسيم قايقراني ، فوتسال ؤ فۊتبالˇمئن تيم داري کۊنه. ويشتر جه ۶۰۰تا جوانم أنزلي دۊرۊن أ تيمانˇمئن ايسادي

در دور مقدماتی أ موسابقات در سریلانکا، تیم ملوان در طی ۳ مسابقه 21 تا گل بزه و فقط ایته گل بخورده به مقام اول گروه برسه .




#Article 106: سیروس قایقران (330 words)


سیروس قایقران

سیروس قایقران از ائیته شهر کوچیک و بی امکانات بتانسته خوره در فوتبال ایران فاکشه بوجور و خودشه با بزرگان فوتبال ایران هم طرازا کونه.

واقیعت اینه که أ پیله مردای با خو أ کار ، کاری بوگود که جوانان  أ دشت و دیار خوشانه تمام تلاشا بوکونید تا اونه راه ایدامه بدید.

قایقران 1340 بندرانزلی میئن بدونیا بوموو از بچگی فوتباله داخل کوچه های خاکیه کلویر أ شهر شوروع بوگود.

محل تحصیل سیروس بندر انزلی و اونه پئر تربیت بدنی و اونه مارخانه دار بو. چهارتا برار داشتی به نامهای عبدوالله ، ناصر ، نادر و حسین و دوتا خاخور. و ایته زای به نام راستین متولد 69 
قایقران عضو باشگاههای ملوان بندر انزلی ، استقلال بندر انزلی ، الاتحاد قطر ، کشاورز تئران بو.

اون در 100 تا بازی شرکت بوگود که 43 تا بازی تیم ملی بو و در 21 بازی کاپیتان بو 21 گل ملی ثبت شده از خوش بجا بنا اونه بهترین گل ، گلی بو که به کره جنوبی بزه در نیمه نهایی بازیهای اسیایی 1990 پکن .

خو اولین بازی ملیه در 30 دیماه 1363 در مقابل یوگوسلاوی و بازی اخری هم در 11 اذر 1367 برابر قطر انجام بدابو.

سیروس در سال 1363  تیم ملی میئن دعوت ببوسته و سال 66 میئن تنها فوتبالیست شهرستانیی بو که که خودا بیامورز دهداری بازوبند پر ایفتخار کاپیتانیه اونه بازو دور دوسته.

در سال 67 ، در جام ملتهای اسیا قطره میئن رهبریه تیمه گردن بیگیفته و به مقام سومی دست پیدا گوده و سال 69 میئن تیم ایران با گلهای زیبای اون بعد از 20 سال در بازیهای اسیایی پکن قهرمان ببوسته.

سیروس او دوران علاوه بر ایران میئن حتی تو اسیا و اروپا هم به عنوان ئیته بازیکن استثنایی مطرح ببوسته بو.

قایقران سابقه مربیگری در کشاورز تهران داره که بتانسته به مقام سوم لیگ کشور فارسه همین طور یک مدت مربیه تیم مسعود هورموزگان بو

فوت در 18/1/1377 بر اثر تصادف در جاده رشت به تئران ( امامزاده هاشم )




#Article 107: آقابابای رشتی (124 words)


میرزا محمد حسین مستوفی گیلانی معروف بو به اقابابای رشتی

در دورانه اغا محمدخان قاجار ئیته از وزیران و حوکم رانان محلی بو.

اونه پئر ئیسم حاج سمیع(بازرگان معروف ایران در دوره افشار) بو در گیلان به دنیا بومو و در دوران جوانیه خودش به خدمت هدایت الله خان فومنی در بومو ، أ هدایت الله خان فومنی حوکمران مستقل گیلان در دوران زند و قاجاریه بو . سالهای زیادی وزارت اونه به گردن بیگیفته تا این که بعد از کوشته بوستن هدایت الله خان به خدمت اغا محمد خان قاجار در بامو.و وزارت و نیابت حکوکت حکمرانان اغا محمد خانه عوهده دار ببوسته .

خیلی از اعضایه خاندان سمیعی گیلانی به اون منصوبده : حسین سمیعی ، حسن سمیعی ، ابراهیم نبیل سمیعی




#Article 108: حاجی آقا میر رشتی (168 words)


حاج سید حسین موسوی رشتی مولقب بو به بحرالعلوم و معروف بو به حاجی آقا میر رشتی از علمای معروف گیلان بو در دوره مشروطیت .
نام ببرده در دوره اوله مجلس شورای ملی که به صورت صنفی برگزار ببوسته. از طرف علما اوشانه نماینده ببوسته بو . ولی قلبن  با مشوطه چیان همراه نبو.و با حاج ملا محمد خمامی( مجتهد مستبد معروف گیلان) و با شیخ فضل الله نوری (مجتهد مشروطه خواه پایتخت) ارتیباط داشتی . اون بعد از این که مجلس شورای ملی به دستور محمد علی شاه به توپ دوسته ببوسته بو به زیارت عتبات بوشوبو با خو ئیته از زاکان ، در موقع واگردسئن به گیلان توسط مشروطه خواهان در قزوینه میئن دستگیر ببوسته و بدون محاکمه و هیچ گونه دلیل موجهی اعدام ببوسته. تنها علت اعدام اون که شایع ببوسته بو ان بو که چو دکفتبو که اون از طرف محمد علی شاه بوشوبو نجف تا علمای نجفه بر علیه مشروطه تحریک بوکونه . ولی بعدا معلوم ببوسته که أ چو دوروغ بو.   




#Article 109: عزت الله خان هدایت (133 words)


عزت‌ الله خان هدایت ئیته گیلانی معروف به «عزت الله خان کمیسر» از مشروطه‌خواهان گیلان و از اعضای مرکزی نهضت جنگل بو.

اون خو جوانی میئن به جریان مشروطه خواهان گیلانی بپیوسته بعد از انقلاب گیلان که در رشت ببوسته بو و منجر به فتح تئران و واگردستنه مشروطه ببوسته بو ، هدایت وارد خدمت نظمیه(شهربانی) رشت به . و به عنوان کمیسر (رییس شهربانی او موقع)به .و در ئیته از محلات رشت میئن شوروع به خدمت کونه و از هه هنگام بو که معروف به، به عزت الله خان کمیسر.

هدایت نهضت جنگله میئن هم به همراه میرزا کوچیک  بو.و از اعضای مرکزی نهضت هم بو و وکیل جنگلیها در رشت هم بو.زمانی که انگلیسئن به رشت حمله کونیدی اونه خانه که در سبزه میدان رشت نها بو به اتش کشیده به.




#Article 110: رشتˇ شهرداری (380 words)


حاجی میرزا خلیل نامی بو که از مشروطه خواهان درستکاری بو مامور به ساختنه بلدیه(شهرداری) به. و انجمنی چاکونه به نام (انجمن بلدیه) که یه تعداد از افراد اونه میئن عضو بود تا به حاجی میرزا خلیل کمک و همفکری بوکونید.

    
کارهایی که بایستی بوگودیبید سنگفرش کوچان و خیابانان(اون موقع خیابانان خاکی بود و با اولین باران تبدیل به گیل و لجن بستی) طاق زئن زیر خیابانان به منظور عبور فاضلاب . رسیدگی به قصابخانان و نانوایان ...و از أ مسائل که او زمان اهمیت خاصی خوشانه داشتیدی.
حاجي ميرزا خليل آقا، اولين رييس انجمن بلديه رشت بو . اون از او ادمای کاری بو که خو کارا با جدیت تمام برای ابادانی شهر شوروع بوگود.

شماره ۱۸ روزنامه نسيم شمال به تاريخ ۹ ربيع الثانی ۱۳۲۶ صفحه ۳ اتو خوانیم:

انجمن مبارک بلديه به سعی و اهتمام آقای حاج ميرزا خليل آقا كه رييس بلديه است، شب و روز در فكر ترفيع حال اهالی و تخفيف قيمت اجناس و ارزانی ارزاق ميباشند. راه پير بازار كه از خرابی ممتنع العبور بود، در اين ايام به اهتمام بلديه به نيكوترين طرحی مشغول تعمير است و ايضاً بلديه قول داده است كه هر شب هزار چراغ از الكتريسيته و فانوس های ملّون در معابر و محلات شهر رشت روشن كند. در زمان تصدی حاج ميرزا خليل آقا، ساختمان كنونی شهرداری رشت هنوز ساخته نشده بود و اداره بلديه در محل ساختمان «خوستاريا» مستقر بود.

اولین اداره بلدیه رشت ، بعد از انتخاباتی که در تاریخ دهم بهمن ماه 1286 بر گوزار ببوسته ، تشکیل ببوسته.

اغاز به کار بلدیه که همزبان با تئران ببوسته بو .تاثیرات زیادی بر توسعه شهریه رشت داشتی.

اول تیر 1305 ، اداره بلدیه رشت به ساختمان نوساز خودش مونتقلا بوسته  که با الهام از از معماریه نئوکلاسیک اروپا بویژه معماری سنت پترز بورگ روسیه و توسط معماران ایرانیه مقیم در رشت ساخته ببوسته و الان نیز هتو مقر شهرداری رشت ائیسه.

شهرداریه رشت شامله ساختمان شهرداری و برج ساعت که نماد شهره رشته و موزیه پست و ساختمان قدیمیه هتل ایران ئیسه .

بناهایی که دور میدان شهرداریه رشت نها در اوائل سلطنت  رضا شاه پهلوی (1340 - 1320 ه ش )چاگوده ببوسته.

برج ساعته شهر داری به هنگام زلزله مهیب و ویرانگر گیلان در سال 1369 ویرانا بو. که بعدن به صورت قبل بازسازی ببوسته.




#Article 111: مهدی هاشمی (202 words)


مهدی هاشمی با ائیسم اصلیه مهدی هاشمی قرمزی بازیگر ، کارگردان ، فیلمنامه نویس ائسه اون گلاب ادینه همسر و ناصر هاشمی براره که کارگردان سینمایه.
  

مهدی هاشمی در 16 آذر 1325 در شهر لنگرود به دونیا بامو.اون در سال 1352در رشتیه هونرهای نمایشی از دانشکده هونرهای زیبای دانشگاه تئران فارغ التحصیل ببوسته خو فعالیت در تئاتره از سال 1348 شوروع بوگوده بو.

مهدی هاشمی بازیگر موفق دهه شصت و نیمه اول دهه هفتاد سینمای ایران، خو اولین بازیه در فیلمه زنده باد خسرو سینایی انجام بدا.اما بازی قشنگ و زیبای اون در سریال سلطان و شبان بو که اونه نامه سر زبانها تاودا . و اونه به شهرت برسانه.

بازی اون در فیلم دوفیلم با یک بلیط سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول جشنواره نهم فیلم فجرا نصیب اون بوگوده.

مهدی هاشمی در دهه هفتاد هم با بازی در فیلمهای همسر و معجزه خنده خورا نیشان بدا.
خیلی از منتقدان سیمرغ بلورین جشنواره دوازدهم فیلم فجر از انه مهدی هاشمی بخاطر بازی بسیار خوبش در فیلم همسر دانستیدی.

مهدی هاشمی بعد از شیش سال دوری از سینما با فیلم روز کارنامه ساختیه مسعود کرامتی دوباره وارد سینما ببوسته.

اون با مجموعیه تیلیویزیونیه هزار چشم ورود موفقیت امیزی هم به تیلیویزیون دیشتی.




#Article 112: ناصر هاشمی (100 words)


زیندیگینامه

ناصر هاشمی دوبلور ، بازیگر ، فیلمنامه نویس و کار گردان

اونه نام اصلی ناصر هاشمی قرمزی ائسه بیشتر به عنوان بازیگر سینما و تلیویزیون شناخته ببوسته ائسه .

ناصر هاشمی در 22 فروردین 1335 در شهر لنگرود میئن به دونیا بو مو . و فارغ التحصیل رشته بازیگری و كارگردانی تئاتر از دانشكده هنرهای زیبای دانشگاه تئران ائسه.

ناصر با خو براران مهدی و محمود تشویق امرا به کارهای هونری روی باورده از سال 1363 در چندین تئاتر ، و فیلم سینمایی و سریال تیلیویزیونی به عنوان بازیگر ، کارگردان و نویسنده وارد عرصئه حرفه ای ببوسته .




#Article 113: وارانˇ شبکه (116 words)


وارش شبکه (فارسي ميئن: شبکهٔ باران) ایتأ تيلوزيؤني شبکه ایسه کي ایرانˇ سامانه مئن، به مرکزیه رشته شهر ایسه ؤ چنتأ اوستانؤنه مئن گیفته به. اوستانانی کي أن تیلویزیونی شبکه پوشه جیر ایسده به ، گیلان، اردبیل، زنجان، قزوین ؤ مازندران جأ نام بؤردن. أن تیلویزیونی شبکه به زوانان گیلکی ؤ فارسی برنامه دأره ؤ تینار شبکه ای ایسه کی به گیلکی زوان برنامه پخش کۊنه. أن تیلویزیونی شبکه برنامه‌أن بیس ؤ چار ساعته نیه ؤ تا ساعت یک بعد از ظهر خبره شبکه برنامه‌أن اونه جأ پخش به. بۊگؤفته به کي اگر نصب تجهیزات ماهواره أن تا آخر أن سال تۊمانه به ؤ ماهواره‌أنه محدودیت پهنای باند ایجازه دهه، به أن شبکأ، ماهواره مئنم دئن.




#Article 114: محمد شمس لنگرودی (110 words)


محمد شمس لنگرودی شاعر معاصر و جی اعضای کانون نویسندگان ایران ائیسه اون اوستاد دانشگایه و تارئخ هونر درس دهه.و حافظ موسوی و شهاب مقربین امرا مدیره انتشارات اهنگ ائیسه.

سال ۱۳۲۹ هجری شمسی در محله آسيد عبداللهلنگرود مئن در خانواده اي مذهبي به دونیا بومو و شعر گوتن دهه پنجاه جا شورو بوگوده. اون شعر دفتر رفتار تشنگی سال 1355 مونتشر ببوسته، اما خودش بعد اینتشار مجموان خاکستر و بانو و جشن ناپيدا دهه شصت وسطان مئن معروفا بو.شمسِ پير يته روحاني معروف وامام جمعه ي لنگرود بو. 
محمد شمس لنگرودی دانشگا مئن تاريخ هونر درس  دهه. پنجاه و سه ترانه عاشقانه مجموع شعران پنجاه و سه سالگی اونه.




#Article 115: علي ميرفطرۊس (333 words)


علي ميرفطرۊس ايته جي ايراني مۊورخ ؤ ايرانشانس ؤ نويسندهٰ‌ني ايسه کي الأن فرانسه مئن زيندگي کۊنه.

ميرفطرۊس، سال ۱۳۲۹ لنگرۊدˇ مئن دۊنيا بأمؤ. جه خۊ دبيرستانˇ زمت، شاعري ؤ نويسندگي علاقه دأشت. سال ۱۳۴۹ مئن نشريهٚ سهند(تبريزˇ دانشگا)ˇ سردبير بۊ ؤ اينˇ وأسي ايرانˇ دانشجويي جۊمبشˇ مئن معرۊف بۊبؤ بۊ. دۊته مجمۊعه شئرˇ آوازهای تبعيدي ؤ سرود آنکه گفت: نه! اۊ سالأنˇ حاصل ايسه.

سال ۱۳۵۶ مئن کيتاب ˇ حرۊفيه جۊمبش ؤ پسيخانيانˇ نهضت (جنبش حروفيه و نهضت پسيخانيان) ؤ فروردينˇ ۱۳۵۷ ˇ مئن، حلاج ؤ اۊنˇ پسي آخرين شعر (مۊردادˇ ۱۳۵۷) ميرفطرۊسˇ جي مۊنتشر بۊبؤ؛ کي بعضيٰ‌ن اي شئره، نۊقطه عطفي دأنيدي ميرفطرۊسˇ انديشهٰ‌ن ˇ مئن. 

نه!

این،

منشورهای منتشرِ آفتاب نیست

کتیبهٔ کهنهٔ تاریکی‌ست.

که ترس و

تازیانه و

تسلیم را

تفسیر می‌کند.

آوازهای سبز  ِچکاوَک نیست

این زوزه‌های پوزهٔ «تازی» هاست

کز فصل‌های کتابسوزان

وز شهرهای تهاجم و تاراج

مي‌آيند. 

علي ميرفطرۊس اي شئرˇ وأسي مجبۊر بۊبؤ کي چن وقتي مخفي ببه تا أن کي سرآخر سالˇ ۱۳۶۲ مئن خۊ وطنه، ترک بۊکۊده. 

ميرفطرۊس ايرانˇ دانشگاهٰ‌ن ˇ مئن تاريخ ؤ حۊقۊقˇ قضاىي بخأنده ؤ خۊ عاليهˇ تحصيلاته، مۊطالعاتˇ عالي مدرسه (سۊربنˇ دانشگاه)ˇ مئن ادامه بدأ. سالˇ ۱۹۹۲ˇ ميلادي، احسان يارشاطرˇ کۊمکˇ همره، ايته جه برجسته‌ترين فرانسوي ايرانشناسانه، ژان کالماره، مۊعرفي بۊبؤ؛ کي خۊ پيش دۊکتريه هۊ مدرسه مطالعات عاليˇ مئن، اي اۊستادˇ همره (۱۹۹۴) بۊگذرانه. اينˇ رساله مۊضۊع کتابشناسي و نقد منابع جنبش حروفيان فرانسه زبانه ترجۊمه بۊبؤسته. در تکميلˇ اي رساله، ميرفطرۊسˇ دکتري رساله مۊضۊع بنامˇ ايرانˇ اجتماعي جومبشأن قرنأنˇ ۱۵-۱۶ ميلاديˇ مئن: حرۊفيانˇجومبش ؤ پسيخانيانˇ نهضت (جنبش‌های اجتماعی ایران در قرن‌های ۱۶–۱۵ میلادی: جنبش حروفیان و نهضت پسیخانیان)ه ژان کالمار تأييد بۊکۊده ؤ ميرفطرۊس مۊطالعاتˇ عالي مدرسه مئن ئبت‌نام بۊکۊد.امما ميرفطرۊس هرگيز فۊرصت نۊکۊده کي اي رساله جي دفاع بۊکۊنه و اينه دلايله خۊ مقالهٰ داس‌ها، ياس‌ها و هراس‌هاˇ مئن بأورده. امما اي رساله ۲۲۰ صفحه مئن بنامˇ عمادالدّین نسیمی؛ شاعر حروفی مۊنتشر بۊبؤسته. 

ميرفطرۊس خۊ افتخاري دکتريه American Global University پس بدأ ؤ از أن کي بخأيه اي مؤسسه ايرانشناسي بخشˇ رياسته عهده‌دار ببه، مۊنصرفأ بؤ.




#Article 116: رضا رفیع (118 words)


رضا شریعت زاده گیلانی معروف به حاج آقا رضا رفیع و مولقب به «قائم‌مقام‌الملک» بو که یکی از رجال سیاسی ایران در دوره قاجار و پهلوی بو، دوست و ندیم رضا شاه پهلوی و سالها عهده دار نمایندگی مجلس شورای ملی بو.

اون فرزند حاج ملا محمد مهدی شریعتمدار ( روحانی و مالک معروف گیلان) فرزند حاج ملا رفیع شریعتمدار گیلانی ( مجتهد و متمول طراز اول ایران در عصر ناصری) بو. اون در سال ۱۲۶۸ ه.ش در رشت به دونیا بومو و پس از تحصیل علوم دینی به لباس روحانیت دوگود ولی در جوانی با قونسولگری روس در رشت ارتباط پیدا گوده و در سال ۱۳۳۴ ه.ق (۱۲۹۴ ه.ش) آتاشه (وابسته) افتخاری سفارت روسیه در ایران ببوسته.




#Article 117: رشت شهرداری میدان (138 words)


شهرداري ميدان  (مجموعیه عمارات ميدان شهرداري -رشت تقاطع خيابانهاي سعدي- امام خميني - شريعتي و علم الهدي)ائیسه.
 

 

رشت شهرداري  ميدان  در شومار ميدانهايي ئیسه كه یکجا جما کودنه بخشهاي اداري تجاري واسی در اوايل دوره پهلوي با بهره‌گيري از عناصر معماري و شهرسازي مغرب زمين و تلفيق اوشان با معماري ايراني در تئران و شهرستانهاي بزرگ چاکوده ببوسته. مجموعیه ساختمانهاي اداري و تجاري که در أ میدان نهادی عیبارتند از شهرداري - اوستانداري سابق - پست و تلگراف - هتل - كیتابخانیه‌ملي. چاکودن ا مجموعه به مودت 6 سال از 1308 تا 1314 شمسي به طول بکشه زلزلیه خورداد ماه سال 1369 به اوشان آسيب زيادي وارد بوکود كه در سالهاي 1370 و 1371 سازمان ميراث فرهنگي گيلان اوشانا  مرمت و بازسازي بوکوده.
مجموعیه ميدان شهرداري رشت به شماره 1516 در فهرست آثار ملي كیشور به ثبت برسه.




#Article 118: آستارا (412 words)


آستارا ایته کوچی شهر ساحل غربی دریای کاسپیئن مئن و در شمالی‌ترین نقطه اوستان گیلان و آخرین نقطه مرزی ایران ئیسه. 
آستارا از شرق به دریای کاسپیئن، از شومال به  جمهوری آذربایجان آستارا، از غرب به اردبیل و از جنوب به منطقیه تالش نشین کرگان محدودا کونه . آستارا روخان کی جه کنار راه شوسیه آستارا-اردبیل گوذره، ایران آستارایه از جمهوری آذربایجان آستارا جودا کونه.
آستارا منطقه مئن به جوز زِوان آذری، تالشی‌ هم رایج ایسه ولی در اثر مهاجرت‌های زیاد جه اونه اهمیت کَمَا بوسته.

در محل کنونی شهر آستارا قدیمان میئن ایته روستا نهابو به ایسمه دهنه‌کنار که از زمان قاجار گوسترش پیدا گوده و دیگرگون ببو.

آستارا به موجب قانون تقسیمات کشوری سال ۱۳۱۶ش. شهرستان اردبیل بخش بو، در مهرماه سال ۱۳۳۷ش. آذربایجان شرقی تابع ببوسته و از خورداد سال ۱۳۳۹ش. جزو اوستان گیلان ببو.

در مورد ایسمه آستارا خیلی ایختلاف نظر وجود داره و هر کسی چیزی گه .

ایته از رایج ترین گفتان انه که ا ایسم از زبان تالشی آسته‌رو و به معنی آهسته‌رو ایسه.
دربارهٔ نام ا شهر گیدی که در آغاز هم آهسته‌رو بو چون کاروانان و مسافران زمانی‌ که به ا منطقیه موردابی ساحلی فارسدی  ناچار بود اهسته تر حرکت بوکونید. همان نام آسته‌رو یا هَسته‌رو تالشی به مرور تبدیل به آستارا ببوسته در عنبران محله مردوم هنوزم به ا شهر اوستورو گیدی.

ایته نظریه دیگه که در ا مورد وجود داره ایشاره داره به کسب ایسم شهر از ماهی خاویاری آسترا که قدیمان در ا منطقه خیلی صید بوستی.

بر اساس ایته نظر دیگه ، به دلیل ان که ا منطقه به شدت ابریه ، اونه اهالی شبان در زمان دیدن ستاران  به یکدیگر با عبارت  آی ستاره خبر دادی.

یا اون که آستارا کلمه از ایسمه استر یعنی ناهید (آناهیتا) که مورد پرستش ایران باستان مردان بو، بیگیفته ببوسته.

آستارا ایسم از نام استر Ester نام دوختر یهودی و شاهزادیه کیخسرو همسر بیگیفته ببوسته.

و...

و ولان ویشتر ساکنان ایه به زوان آذری با لهجیی خاص صحبت کونیدی.

آسیاشوان،شونده چولابالا، بابا علی محله، بابا علی،شونده چولا پایین،بالو دوغ،باش محله،شهاب محله،پوری چو،باغچه سرا،شیخ علی محله، چملر،بی بی یانلو،شیخ محله،چناره ،بیجاربین،شیری حیاطی،حاجی امیر محله،تاواکش ،شیرین آباد،حیران،ترک محله،شونان،دگیر مانکشی،تله خان ،عباس آباد،دمیراوغلی کش،تندری چینیک،عسگر محله،سیج،جوزی محله،عنبر آکومه،شاد غوله،جیرنابند،عنبران محله، زرژیه، چلوند بالا،عیوض محله،صیادلر،چلوند پائین، قلعه،فندق پشته، خانه های،آسیاب،قنبر محله، گنج کشی ، خسرو محله،کانرود،یدی اولر، خلیفه حیاطی،کشفی، گیلده ، خلیله سرا، کلمبی، مشند،خمت دره ،کوته کومه، مومبی  ،داشدی، کوردسرا،ونه بین، دربند، گرفش سیاه ور ، دوراه ،گونوش ،دیله ،لمیر محله ،سولی ،منصور محله،سیبلی،ویرمونی ،سیرالیوه،هودول 




#Article 119: سياکل (830 words)


شهرستُن سیاهکل از شهرستان‌های استان گیلان در شمال ایران ایسه که مختصات جغرافیایی 36درجه و 41 دقيقه تا 37 درجه و 11 دقيقه عرض شمالي از خط استوا 49 درجه و 44 دقيقه تا 51 درجه و 10 دقيقه طول شرقي از نصف النهار مبداء مییَن واقع ببُ، از شمال به شهرستان لاجُن ، ازغرب به شهرستان رشت ، ازجنوب به شهرستان رودبار و از شرق به شهرستان املش و لنگرود محدود ایسه. شهرستُن سیاهکل از لحاظ ژئوفولوژی از دو ناحیه عمده کوهستُنی و جلگه ای تشکیل ببُ که ناحیه کوهستُنی، بخشی از دامنه های شمالی رشته کوه البرز ایسه و اینه مهمترین ارتفاعات دلفک و شاهنشین ایسه. ناحیه جلگه ای بخش مهمی از جلگه پهناور گیلان به شمار اَیه. شهرستُن سیاهکل دو نوع آو و هوا دره، آو هوای معتدل خزری، تابستُنُن مولایم و مرطوب و زمستنُن خونک و مرطوب. آو و هوای کوهستُنی، تابستُنن معتدل و زمستنُن سرد و خشن، با توجه وارش فراون نواحی کوهستنی میین، روخننه متعددی ای منطقه می ین جریُن دره که عبارت ایسن از: شیم رود، خرارود، چاکرود. ای شهرستن که سال 76 از لاجُن جودا و مستقل ببُ، وسعتی بالغ بر 877/1069 کيلو متر مربع دره که شامل دو بخش : مرکزي و ديلمان وپنج دهستان : توتکی ، خرارود، مالفجان، پيرکوه و ديلمان وداراي 248 آبادي که 225 آبادي آن داراي سکنه و 23 آبادي آن خالي از سکنه ایسه.

شهرستن جمعیت براساس سرشوماری سال 1375 بالغ بر 51675 نفر ایسه. ای شهرستنِ مرکز، سیاهکل ایسه که از دو کلمه سی و کل تشکیل ببُ. «سی» پای کوه معنی ده و «کل» جایگاه معنی ده. ای کلمُن گذشت زمُنه همرَ به سیاهکل تبدیل ببُ. جالب ایسه که بدنین که کوه دلفک نیز از دو کلمه دل و فک تشکیل ببُ که «دل» معنی عقاب ده و «فک» معنی آشیُنه یا همُن لُنه ده که با توجه به ای توضیحات، «دلفک» معنی عقابِ آشیُنه ده. نام درفک هم چند مدتی ایسه که ای کوهِ نسبت دهن.

ای شهرستُن سابقه ی تاریخی زیادی دره، دیلمان خاستگاه یته از قدرتمند ترین سلسلن ایران به نُم آل بویه ایسه که حتی بتنسن بغداد را نیز تصرف بوکونن. ای سرزمین که پناهگاه شیعیان مشهور بو، دانشمندن زیادی را نیز به جامعه ایران تحویل هده که ذکر ایشُنِ احوال و آثار کتب تاریخی و علمیه زینت ده. ساکنان ای منطقه دیلمه، گالشی هایی ایسن که دلفک دامنن می ین و ییلاقات می ین زندگی کونن و دامداریه مشغول ایسن و از گیلکی و دیلمی فرهنگ برخوردار ایسن و ایشُن لهجه شرق گیلُنیُنه مُنه. زبان بخش مركزي گیلکی و زبان مردوم کوهستُنی دیلمی ایسه که شُنُ امُنِ چندین ساله واسی، شبیه هم ببُ. ای شهرستُنِ اقتصاد متکی بر کشاورزی و دامداری ایسه. البته با گوتن که ای مردم باغداری، زنبور داری، نُقُن داری و ماهی پرورش مشغول ایسن.

منطقه سر سبز دیلمان و اسپیلی

موهم‌ترین قسمت ای شهرستُن كه دارای پیشینه تاریخی ئیسه دیلمان ایسم دره و اونه موهم ترین روستا «اسپیلی» ایسه. دیلمان رد قدیم خیلی پیله دُنه بو و از ای طرف به مازندران و از اوطرف به قزوین محدود بو و در قرون چهارم و پنجم هجری قمری، مقر حکومت دیلمانیُن بو و گیلان یته از اینه ولایات به حساب امو اما بعد از بین شونه خاندان آل بویه و تعرض سردارُن محلّی، ای پیله سرزمین کم کم کوچیکا بو، تا ایمروز که یته از بخشُن گیلان به حساب ایه.

ای منطقه هم از نظر چشم اندازن طبیعی و هم تاریخ، از نقاط دیدنی استان گیلان به شمار اَیه. ای منطقه سزرمین قوم باستُنی دیلم ایسه. راه اصلی ای ییلاقُن، شهر سیاهکل ایسه و بعد عبور از ای شهر، در امتداد مسیر شم رود تا ارتفاعات کوهستُنی دیلم پیش شون. طبیعت سر سبز و زیبا و خُننه بومی تخته سر مردمی خونگرم و مهمان نواز همرَ، ای منطقه جاذبُنه زیادَ گوده.

شهر: سیاهکل

شهر: دیلمان

مجتمع فرهنگی ـ تفریحی استخر سیاهكل،  سید وارستان استخر، آبشار لونك، دزدك قلعه ، دیماسرا قلعه ، حمِام شاه عباسی دیلمان (متعلّق به دوره قاجاریه)،  آقا سیدمحمِد و آقا سیدسلطان بوقعه (محور سیاهكل ـ دیلمان)، مكانی در روستای كلامسر معروف به وجود دستخط امام زین‌العابدین(ع)،  گرماور قلعه،  آقا سیدمحمود و آقا سیدمحمِد بوقعه (روستای لشكریان)، درفك قله  در دیلمان با غارهای یخی و آهكی، تی‌تی كاروانسرا (متعلّق به دوره صفویه در روستای بالارود)، كاروانسرای سرداب (محور سیاهكل ـ دیلمان)، قلعه كوتی (روستای كلدمسرا)،  آقا سیداسماعیل و آقا سیدابراهیم بوقعه (روستای سیاهكل‌محلّه)،  پیله همشیرخانم و كوچه همشیرخانم بوقعه (روستای سیاهكل‌محلّه)، بوقعه ابونصاربن موسی‌بن جعفر(ع) (روستای پایین‌محلّه مالفجان)،  آقا سیدمصطفی بوقعه (روستای سیكاش)،  آقا سیدابراهیم و آقا سیداسماعیل بوقعه (محلّه برفجان شهر سیاهكل)،  آقا سیدقاسم بوقعه (روستای خورته چوشل)، سردخانه میربلوك (شهر دیلمان)،  هفتگی بازار سیاهكل، منزل خانم عضدی، تونل سوچپر، بشكاته سنگ،  شاه شهیدان بوقعه، عروس‌تله، استخر اشكجان پلو، تالاب ازبرم، شیرقلعه فیروزكوه، پورد مالده به پاشاكی، چنار داربن (نزدیك میكال)، آبشار باباولی، ماهی مشو، غار اسپهبدان (متعلّق به دوره انسان‌های اولیه)، كافر قلعه عین شیخ، گرد كول

چشمه‌های آب معدنی: لاریخانی، خاص‌خالی، گوتیه‌بون، كلاه‌فرنگی و ناظم‌الدیوان، چشم‌اندازهای: آغوزی، آبی‌نام، ماكلاش، زرده‌كندی و سیدسرا

مناطق ییلاقی: گاودیلان، اسپیلی، دیلمان و... .




#Article 120: شفت (133 words)


شفت ايته جه گيلانˇ شأران ؤ شفتˇ شأرستانˇ مرکز ايسه. أ شأرˇ جمعیت ۶،۵۸۵ نفر (۱۳۹۰) ايسه ؤ شفتˇ شأرستانˇ مرکزي بخشˇ دۊرۊن قرار دره. أ منطقه ۱۳۷۴ˇ سالˇ دۊرۊن فؤمنˇ شأرستان جه سيوا بۊبؤسته ؤ شفتˇ شأرستانˇ تشکيلˇ أمرأ، شفتˇ شأر اۊنˇ مرکز بۊبؤسته. شفت جلگه مئن واقع بۊبؤسته دره ؤ رشت جه ۳۰ کيلؤمتر ؤ فؤمن جه ۵ کيلؤمتر فاصله دره.

شفتˇ مردۊم گيلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان گيلکي بیه پسي لئجه أمرأ ايسه.

بج شفتˇ کشاورزي أصلي محصۊل ايسه ؤ جؤردي مناطقˇ مئن چئي کاري ني رائج ايسه. جه باخي شفتˇ مردۊمˇ حرفه'ن شأ به دامداري، پرورش طیور ؤ سيفتال، تؤليد خۊشكبار شاه بلوط مانستن، صیفي جات، پرورش ماهي، نۊغان داري ؤ پرورش زينتي گیاهان ايشاره گۊدن. صنایع دستي ني شامل حصيربافي، شال ؤ جۊراف ؤ زيلۊ ؤ زيبيل چأکۊني ايسه.




#Article 121: سۊماسرا (457 words)


سۊماسرا ایتأ جه گیلانˇ شهران ايسه کي رشتˇ خۊرخۊسˇ ۲۵ کيلومتری قرار دره ؤ جه کلسیا به أنزلي و رزوندي ؤ جه نسا به فومن مرتبط ایسه. أ شهرستان عمده محصۊلان بج و چایی و نوغانه ایسه.

سۊماسرا شهرستان ايتأ جه شهرستاناني ایسه کي گیلانˇ خۊرخۊس مئن واقع بۊبؤسته.

شهرستانˇ جۊغرافیايي عرض سي ؤ هفت درجه و هجده دقیقه ؤ جۊغرافیایي طۊل چهل و نه در صد و هجده دقیقه ایسه. شهرستانˇ مرکز کي سۊماسرا شهر ايسه در فاصلهٔ تقریبی بیست و سه کیلومتری گيلانˇ اوستانˇ مرکز قرار بیگیفته. أ شهرستان حۊدۊد ۱۴۵۰۰۰ نفر (سرشماری ۷۵) جمعیت دره کي حۊدۊد یک سوم اۊشان شهر دۊرۊن زيويد ؤ بقيه ساکن رۊستا ايسيد.
 

سۊماسرا شهرستان حۊدۊد ۶۳۳ کیلومتر مربع وسعت دره و بر اساس آخرین تقسیمات کشوری دارای سه بخش مرکزی، تولمات، میرزاکوچک جنگلی و هفت‌ته دهستان کسما، طاهر گوراب، شهر ضیابر، هندخاله، لیفشاگرد، گوراب زرمیخ، مرکیه، و سۊته شهر سۊماسرا، مرجغل، گوراب زرمیخ و ۱۵۲ رۊستا ایسه.

سۊماسرا ناهمواریان ؤ دشت ؤ جلگه جه کلسیا به أنزلي سل ؤ سل مجاور دامۊنان ؤ جه نسا به فومنˇ پۊربارˇ جلگه ؤ بيجاران ؤ جه خۊرخۊس به ماسالˇ کۊهان ؤ کۊهسساني دامۊنان محدۊد به. أ شهرستان ويشتر مناطق گیلانˇ جلگه‌ئي قسمت مئن قرار دره ؤ بخش ميرزا کۊچي خان دۊرۊن دۊته جؤردي منطقه کي اۊشان نام گندرجی و خونپارجی ايسه ارتفاعات مئن واقع بۊبؤستید.

سۊماسرا قبلا ایته جه بخشان فومنˇ شهرستان به شۊمار امؤیي.

شهران : سوما‌سرا

شهران : مرجقل  (تولم شهر)

شهران: گوراب زرمیخ

  پروفسور انوش برزیگر ،دوکتر حمید بهزادی ، دوکتر مهدی تجلی پور ، 
ابراهیم رهبر ، عبدالقادر گیلانی ، شیخ سید ابوعبدالله 
،، سید ابوالحسن باقری عارف وارسته، حسینعلی کتبه مرادی خیر سرشناس  ،
دکتر علی فروحی ، غلامرضا مرادی ، میر ابوطالب رضوی نژاد سوما سرائی
 ، تقی مساعد مقدم

از سال 1357 ه . ش

۱ـ ابـوالقاسمی ۲ـ محمـدرضا مقیمی ۳ـ حسن فـــاخـری ۴ـ احمـــد معذی ۵ـ شهیر سهیل آبادی ۶ـ الیاس جعفری ۷ـ علیرضا فخیمی ۸ـ محمود دهگان ۹ـ اسمـــاعیل قربانزاده ۱۰ـ میرشمس مومـــن زاده ۱۱ـ احمد جوانمـــرد ۱۲ـ پورشــاد تقی پور ۱۳ـ زنده یاد احمد عزت دوســــت سه ســاری ۱۴ـ علی میرزایی ۱۵ـ احمد رهبر ۱۶ـ سید کاظم دلخوش ۱۷ـ اسماعیل حاجی پور ۱۸ـ جلال طاعتی ۱۹ـ عبدالحمید یوسفی ۲۰ـ محمود قاسم نژاد ۲۱ـ میرشمس مومنی زاده ۲۲ـ مهرداد رضایی و...

صنایع دستی  شامل:   حصیربافی که با سـاقه گیاه لی (گیاه مرداب) و صوف انجام به، سرامیک سازی، تولیدات دست باف و... خاص صومعه سرا ئیسه.

سۊماسرا سۊته پيله رۊخانان دره کي اۊشان نام عبارت ايسه جه:

ئیته از روستا‌های سرسبز سوماسرا نوخاله‌ ئیسه در فاصله کمی از ا روستا و در ساحل رودخانه عریض و بسیار زیبای نوخالیه مرتع سبز وسیعی خود نمایی کونه که محل نگهداری و قرق اسبان و گابان ئیسه . ا صحنه بسیار زیبا و دیدنی ئیسه.




#Article 122: گیلان پرندان (428 words)


نام برخی از گیلان پرندان:

آبچلیک آوازه‌خوان - آبچیلک پاسرخ - آنقوت - ابیا - اردک ارده‌ای - اردک تاجدار - اردک چشم‌طلایی - اردک دم‌دراز - اردک سرحنایی - اردک سرسیاه - اردک سیاه کاکل - اسکوتر بال سفید - اکراس - اکرت بزرگ - اکرت کوچک - الیکایی - باکلان - باکلان کوچک - بالابان - کبری - بلبل - بلدرچین - بوتیمار - بوتیمار کوچک - پرستو - پرستوی دریایی گونه سفید - پرستوی دریایی کوچک - پرستوی دریایی معمولی - پری شاهرخ - پلیکان - پیت تالابی - پیت خاکی - پیت درختی - پیفو - تنجه - توکاهو - جغد - چاق لق - چرخ ریسک - چک - چکاوک آسمانی - چکاوک پنجه کوتاه - چکاوک درختی - چکاوک شاخدار - چکاوک کوچک - چکاوک گندم‌زار - چلچلک پشت‌سفید - چلچلک گوش‌سیاه - چلچله دمگاه سفید - چلچله رودخانه‌ای - چلچله کوهی - چنگه - چنگه نوک سیاه - چوب پا - حواصیل ارغوانی - حواصیل خاکستری - حواصیل زرد - حواصیل شب - خوس کوهی - خوتکا - خوتکای سفید - دارکوب خالدار بزرگ - دارکوب سبز - دارکوب سرسرخ - دارکوب سیاه - دارکوب کوچک - دلیجه - دلیجه‌کوچک - دم‌جنبانک ابلق - دم‌جنبانک خاکستری - دم‌جنبانک زرد - دم سرخ معمولی - زاغ بور - زاغ نوک سیاه - زاغی - زرده پره - زنبور خور معمولی - زیر آبروک - سار - سارصورتی - سارگچه - سارچه پابلند - سارچه جنگلی - ملیحه توقی کوچک - ملیحه کوچک - منقر تالابی - منقر سفید - سنگ‌چشم پشت سرخ - سنگ چشم خاکستری - سنگ چشم کله سرخ - سهره - سینه سرخ - شاه بوف - شبگرد معمولی - صموه ابروسفید - صموه جنگلی - طاووسک - طرلان - عروس غاز - عقاب پرپا - عقاب تالابی - عقاب جنگلی - عقاب دریایی دم سفید - عقاب شاهی - عقاب‌مارخور - عقاب ماهی گیر - غاز پیشانی سفید - غاز خاکستری - غراب - فاخته - فلامینگو - فیلاش - قرقاول - قرقی - قمری معمولی - قمری فریادکش - قوی سنگ - کاکایی سرسیاه - کاکایی صورتی - کاکایی نقره‌ای - کبک - کبوتر جنگلی - کبوتر چاهی - کرکس - کیشه بزرگ - کیشم کوچک - کیشم گردن سیاه - کلاغ ابلق - کلاغ سیاه - کله سبز - کفچه نوک - کورکور - کورکورخیالی - کوکو - گاو چرانک - گنجشک - گیلار - گیلانشاه بزرگ - لک‌لک سیاه - لیل - ماهی خورک کوچک - مرغ حق - مدگوس سفید - مدگوس کاکلی - مگس گیرها - نوک پهن - هدهد - یلوه آبی




#Article 123: بيلي (112 words)


بيلي یا سيکا پرنده ای ئیسه کی مورغانه نئه و آبء خیلی وابسته یه. اوشان جه گونه های زیادی دونیا دورون وؤجود دره کی هنوز کاملاً شیناخته ببسته نیئدی.

أ پرنده پران چربده تا خیسأ نبد و پروازء هینگام سنگینا نبد.

اوردک اولین پرندگانء گونانء جه ئیسه کی ادم بتأنسته اونه اهلی بوکونه. اتو به نظر ایه کی اوردکانء اول دفه اهلی کودن، مصرء دورون بو. اثار باستانی میئن کی مصر دورون بیافته ببست، نقاشیانی اوردکانء جه نئه بو کی نیشان دئی، مصریان اول کسانی بد کی جوجه کشی بوکودید. شاید به أ خاطر بو کی مصرء دورون کانالای اب گوراگور نئا بو. الان هم اوردک پرورش دئن، مصر دورون رواج دره.




#Article 124: صفی مسجد (233 words)


مسجد صفی تاریخی‌ترین رشته مچده ایتا محله به هه نام میان نها و اونا سیفید مچد یا شهیدیه هم دوخانیدی.  
اولین بار کی چاکوده بوبوسته معلوم نوکونه. ایتا گب گه کی  شیخ صفی الدین اردبیلی رفاقت واستی کی شیخ زاهد گیلانی مرا داشتی ایبار کی بامو بو گیلان چاه کانی (کانی، خانی = چشمه) ویجا ایتا عبادتگاه چاکونه کی بعدها اونا مچد چاکونیدی.

بعضی از تاریخ‌نویسان ا مچدا قبر محمدباقر میرزا ملقب به صفی میرزا (شاه عباس اول  پیله پسر) دانیدی که شاه عباس سوءظن واستی ا سامان مئن سر واوه ببوسته و هویایم به گیلا بوسته. ایتا جرگیم گیدی انی واسی اویا گیدی شهیدیه کی صفی میرزا او جا میان به ناحق بوکوشتیدی.

مچد صفی بر اساس ایتا کاشی که اونی در آستان میان شا دئن، در سال ۱۲۹۵ (۱۳۴۴ ه‍.ق.) به دست حاجی یوسف کاشی‌ساز تجدید بنا ببوسته.

ا مسجد جنوبی طرف میان،  محراب و سه دانه  فلیپا به بلندی ۴ متر و پهنای ۱ متر نها.

چاه صاحب الزمان احتمالاً هو چاهی ئیسه که شیخ صفی الدین اردبیلی خودش دستا مرا اونا بکنده. البته اوستاد باستانی پاریزی ایتا جیگا میان بینیویشته کی ا چا جا قبلاً چشمه نها بو و بعداً کی انی آب کسرا بوسته موردوما اونا بکندیدی تا از اون آب بازم بتانید ایستفاده بوکونید و هون واستیه کی الان ایتا پیله چا بوبوسته.

مسجد صفی رشت به شماره ۱۹۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت برسه.




#Article 125: کاسه فروشانه مسجد (162 words)


ا بنا در بازار خرازهای رشت واقع ببوسته و بنای اولیه آن از آثار دوره قاجاریه و از مساجد بزرگ شهر ئیسه. طول ا مسجد 18/5 و عرض اون 14 متر ئیسه. 

با ساختن سه فیلپای بزرگ فضای داخلی مسجدا به چهار قسمت چاگودده. محیط هر یک از فیلپاها 3/25 متر است. پایه های آن ها هفت ردیف کاشی به رنگ سبز و سیاه به ارتفاع 108 سانتی متر ئیسه. در قسمت خاوری مسجد محوطه‌ای به طول 8/60 و عرض 7/10 متر واقع شده که پوشش آن برد و فیلپای مدور متکی ئیسه و قسمت زنانه مسجد را تشکیل دهه. ازاره مسجد به ارتفاع 98 سانتی متر با کاشی‌کاری دوره قاجاریه پوشیده ببوسته. ا مسجد با پوشش سفال سر دارای مناره آجری نسبتا کم ارتفاعی ئیسه. متصل به مسجد مدرسه علوم دینی مهدیه با کتیبه ای به تاریخ 1363 ه.ق نها. 

ا مسجد میئن آیت الله ضیابری و سید مهدی رودباری مقبره نها. آیت الله ضیابری اخرین امام جماعت ا مسجد بو. 

 




#Article 126: محمود بهزاد (492 words)


دوران كودكی و جوانی

دوکتور محمود بهزاد سال ۱۲۹۲ در رشت میئن به دونیا بومو و در عصر روز پنجشنبه ۸ شهريور ۱۳۸۶ در سن ۹۴ سالگی فوت بوگود.

اونه پئر جواهر ساز بو ، چون جواهراته به سبک فرنگی چاگودی اونه مشهدی علی فرنگی ساز دخاندیدی.

خو درس خاندن دوران ابتدایی و متوسطه رشته میئن بخانده و از اولین دیپلمه های گیلان به حساب آمویی. بعد از اون بوشو به دانشسرای عالی . در سال 1314 در رشته علوم طبیعی و تر بیتی فارغ التحصیل ببوسته. بعد از تومانا بستنه خدمت سربازی بوشو کرمانشاه میئن و مدت 5 سال اویه بئسا بعد واگردسته رشت . 

به دلیل آشنایی کامل با زبان فرانسه ای کتاب (داروین چه می گوید؟) در سال 1322 تالیف و کیتاب (راز وراثت) اثر ژان روستان در سال 1323 ترجومه بوگود.

در سال ۱۳۲۴ با توجه به علاقهٔ زيادی که به زيست شيمی داشتی، به هاتویی که درس دایی  در دبيرستان البرز تئران در دانشکدهٔ داروسازی ثبت نامبوگوده. و در سال 1328 خو مدرک دوکتورای داروسازیه فیگیته.

اوستاد به سه تا زبان انگلیسی ، المانی و فرانسه ای آشنایی داشتی. در سال 1339 کیتاب (سرگذشت زمین) اثره جورج گاموف ترجومه بوگود و برندیه جایزیه سلطنتی ببوسته.

اوستاد کیتاب (روانشناسی فیزیولوژیک)در سال 1348 ترجومه بوگوده که چاپ ا کیتاب باعث ببوسته برای درس دادن رشتیه روانشناسی فیزیولوژیک به دانشگاه تئران دعوت ببه. از اون به بعد در دانشگاه تئران و دانشسرای عالی و مدرسیه عالیه دوختران زیست شناسی و روانشناسی فیزیولوؤیک در بده اون از سال 1339 به مودت 15 سال در دبیرستان رازی علوم طبیعیه به زبان فرانسه درس دایی.

در سال ۱۳۴۱ مامور چاگودنه سازمان کتاب های درسی ببوسته و مدت دو سال رياست ا سازمانا به عوهده داشتی. زحمات زیادی در ا راه بکشه با تلاش و کوشش اون همیه کیتابهای درسیه ایران (از دوریه ایبتدایی تا پایانه متوسطه)تالیف و تدوین ببوسته.و با ئیته رسم الخط به چاپ برسه.

در سال 1360 واگردسته به خو زادگاه.و خو همکاریه با انجومن داروسازان گیلان شوروع بوگود
دوکتور با بیشتر از 60 سال سابقیه تدریس در زمینه های زیست شناسی ، فیزیولوژی و ژنتیک به عونوانه (پئر زیست شناسیه نوین ایران)معروف ببوسته.

اوستاد بهزاد پور کارترین نویسنده و موترجمه کیتابهای علمی در ایرانه.تعداد تاليفان و ترجومتن اون به ۹۸ جلد کیتاب فارسه که ۶۳ کیتاب  به تنهايی و ۳۵ کیتاب ديگرا به ایلهجار همکاران دانشمند خودش تاليف و ترجومه بوگوده.بعضی از کیتابان دوکتور مثل (داروینیسم و تکامل) تا الان به چاپ دهوم برسه.بیشتر اثار اوستاد توسطه ناشران معتبر مثله بنگاه ترجمه و نشر کتاب ، شرکت سهامی کتابهای جیبی،امیرکبیر ، خوارزمی ، نیل ، کتاب فروشی مرکزی و همچنین انتشارات دانشگاه چاب ببو.هتویی هم صدها عنوان مقاله از اوستاد چاپ ببوسته .
دوکتور تا اخرین روزهای خو عمر با برکت همراه با انجومن داروسازان ، مجلیه(حکمت)که اونه مطالب در باره اخرین اطلاعات پزشکی و داروسازی بو در رشت مونتشر گودی.
دوکتور بهزاد در 8 شهریورماه 1386 در شهر رشت بمرد.

دوره کامل علوم طبيعی برای دبيرستان ها (۱۱ جلد)




#Article 127: رشتˇ مۊزه (158 words)


موزه شهر رشت

با قدمتی حدود صد سال و در زمینی به وسعت 700 متر مربه و اونه زیر بنا 560متر مربع ئیسه
قبلنان خانه میرزا حسین خان کسمائی آزادیخواه، شاعر و روزنامه نگار معروف و از رجال دوره مشروطیت و نهضت جنگل بو.

ا موزه از دو بخش تشکیل ببوسته ئیته بخش مردوم شناسیه که درباره هنر و شوغل با کمک گرفتن از اشیا و مجسمه ها و هتویی پوشاک سنتی اوستان - اداب و رسوم و نوع زندگی بومی مردوم استان ئیسه.
در بخش باستان شناسی توسط ئیته گور بازسازی ببوسته در مورد قبرا گودن توضیه دهه.در ا بخش ویترینهایی نهه که اوشانه میئن اشیای زیادی نها که در هنگام کاوش پیدا ببوسته 

موزه رشت ( تأسیس در سال 1349 )  در خیابان طالقانی ـ روبروی زایشگاه دوکتور فامیلی نها.درحال حاضر سه تا موزه رشت ، میراث روستایی در سراوان و چای در لاهیجان به عنوان موزه‌های تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی ئیسئده.

تلفن موزه رشت:2227979-0131




#Article 128: رشتˇ ملي کتابخانه (152 words)


کیتابخانه ملی رشت در ورودی خیابان اعلم‌الهدی جنب ساختمان شهرداری رشت نها.

ا كیتابخانه دارای ۱۵۰ هزار جلد كیتاب چاپی و ۱۷۵۰ جلد كیتاب خطی ئیسه كه برخی از اوشان منحصر به فرد ئیسئده. تعداد اعضای اون ۲۰۰۰۰ نفر ئیسه و روزانه به طور متوسط ۱۵۰۰ نفر از ا كیتابخانه استفاده کونیدی.

فكر چاگودنه كیتابخانه ملی در سال ۱۳۰۶ توسط محمد علی تربيت، رييس اداره فرهنگ گيلان، در زمين اهدايی شهرداری رشت به ا اداره مطرح ببوسته. در روز ۱۶ آذر سال ۱۳۰۶ جمعيتی به نام نشر معارف گيلان كه هدف اون چاگودنه كیتابخانه ملی بو تشكيل ببوسته و سرانجام در روز پنجشنبه ۱۹ مهر ۱۳۱۳ هم‌زمان با جشن هیزاره حكيم ابوالقاسم فردوسی كیتابخانه مذكور افتتاح ببوسته. چاگودنه ا بنا هم‌زمان با ساخت و ساز يک سلسله بناهای اداری و عام‌المنفعه در شمال ايران در دوره عهد پهلوی اول انجام ببوسته و نوع معماری اون تقليدی ئیسه از معماری شرق اروپا .




#Article 129: قلعه رۊخان (235 words)


قلعه رودخان نام ئیته قلعه‌ تاریخی ئیسه موتعلق به دوران سلجوقی در ۲۰ کیلومتری جنوب غربی شهر فومن ‏در استان گیلان. ا قلعه با ۲٫۶ هکتار مساحت  بوجوره ارتفاعات روستای رودخان ‏قرار بیگیفته.دیوار قلعه ۱۵۰۰ متر طول داره و در اون ۵ برج قرار گرفته بیگیفته.‏ در دورهٔ سلجوقیان ا قلعه تجدید بنا ببوسته و از پایگاه‌های مبارزاتی اسماعیلیان بو. بر روی سردر ورودی اون بینیویشته نها که ا قلعه در سال ۹۱۸ تا ۹۲۱ هجری ‏قمری برای سلطان حسام‌الدین امیردباج بن امیر علاء‌الدین اسحق تجدید بنا ببوستیه. ‏ا کتیبه در موزهٔ گنجینهٔ رشت نگهداری به.‏ ا قلعه در ارتفاعی بین ۶۶۵ تا ۷۱۵ متر از سطح دریا چاگوده ببوسته و در کنار آن ‏رودخانه‌ای با همین نام جاری ئیسه. 

چون ا قلعه تاریخی در کنار رودخانه ای چاگوده ببوسته به قلعه ‏رودخان معروفا بوسته. کلمه رودخان در واقع مخفف رودخانه و قلعه رودخان یعنی قلعه ای ‏که در نزدیکی رودخانه نها. ا قلعه در دورانهای تاریخی به نامهای قلعه هزار پله ، هزار پله، حسامی و سکسار نیز دخاندیدی. 

قلعه بوزرگ رودخان ایته از با شکوه ترین بناهای ‏تاریخی گیلان ئیسه. ا دژ بر فراز کوهی در 25 کیلومتری جنوب غرب شهر فومن در ‏محدوده گوراب پس دهستان ، از توابع بخش مرکزی شهرستان فومن قرار نه. ارتفاع ‏قلعه از سطح دریاهای آزاد بین 655 تا 715 متر ئیسه که در خط الراس ئیته از ارتفاعات ‏منطقه با نام محلی قلعه ژیه واقع ببوسته.




#Article 130: خواهرامامه بقعه (203 words)


رشت خواهر امامه بقعه  منسوب ئیسه به «فاطمه اخری» امام موسی کاظم دختره و امام رضا خاخوره.

هم سبط ابن جوزی کی از علمای قرن هفت ایسه و هو علامه مجلسی کی صاحب بحارالانواره و دیگر محققین برجسته خوشان کتابان میان اتو بینیویشتیدی: از چهار خاخورانی کی از ایتا پر و ایتا مار امام رضا (ع) امرا همخونیدی و به فواطم اربعه (یعنی چهار فاطمه‌یان) شهرت دریدی اولی فاطمه کبرا حضرت معصومه (ع) پیله خاخوره، بعدی فاطمه وسطی کی انه بقعه اصفهان میانه. سوم فاطمه صغری کی جمهوری آذربایجان مدفونه و ا بقعه کی کوجی‌ترین خاخور امام رضا (ع) حضرت فاطمه أخری شینه.
بعد ها دوره ناصری میئن سال 1282 ه . ق ملا حسنعلی حسنی (از روحانئن معتبر گیلان)در دوران حوکومت قاسم خان والی شوروع کونه به چاگودن ئیته بقعه بزرگ همراه با صحن و رواق و و... در او مکان.که کار اون بعد از مرگش تومامه به.

حاجی ملا رفیع شریعتمدار (مجتهد و مال دار تراز اول گیلان در عهد ناصری) در سال آخر خو زیندیگی  یعنی در ۱۲۹۲ ه. ق برای ا بقعه سردری چاگوده که هنوز پابرجایه.

ا بقعه در دوره قاجار محل بست نشینی مقصرین بو و در دوره مشروطه محل تحصن و تظاهرات مردوم به شومار آمویی.




#Article 131: دانشگاه پیام نور (145 words)


مرکز رشت  دانشگاه پیام نور در سال 1367 خو فعالیت آموزشی  با سه رشته ریاضی، علوم تربیتی و ادبیات فارسی با پذیرش 249 نفر دانشجو شوروع بوگود.

استقبال داوطلبان برای ورود به ا دانشگاه سبب ببوسته که مسئولین به فکر استخدام اعضا هیئت علمی دانشگاه و هتو به فکر بزرگا گودن دانشگاه دکفن  هه الان بیش از 3000 نفر دانشجو در قالب 9 رشته تحصیلی درا دانشگاه مشغول به تحصیل ئیسیدی. در ضمن قراره 4 رشته تحصیلی مهندسی صنایع ، مهندسی کامپیوتر، حقوق و اقتصاد نظری هم در مرکز دایر ببه. 

کیتابخانه دانشگاه پیام نور مرکز رشت در سال 1369 افتتاح ببوسته. تعداد دانشجویان عضو کیتابخانه دانشگاه 1404 نفر ئیسه. و هه الان تعداد 14282 جلد کیتاب برای استفاده دانشجویان در کیتابخانه دانشگاه موجود نها.

بخش رایانه مرکز در سال 1378 راه دکفته که شامل 45 دستگاه رایانه برای استفاده دانشجویان و واحد آموزش ئیسه.




#Article 132: گیلان سوغاتئن (175 words)


پاچ باقلا ، گندمین ، رشته خشکار ، انگور خمس  ، دوشاب ، مغزحلوا ، خکاره دریج ، کدو مربا ، اخته ، ولش ، بادرنگ ، بهار نارنج مربا  ، پول پرتقال مربا ، آب غوره ، رب انار ، آلوچه ، آب کونوس ، شاه بلوط ، آب خوج ، ترش سیب  ، ترش انار ، خاش کویی ، کویی ، ترب ، فلفل سبز ، برگ سیر ، سیر ترشی ، درار ، هفتا بیجار ، گینجه واش ، خرش ، چوواش ، تین ، بینه ، دوشاب برنج ، جوکول ، برنج  ، صندوق بوکال 

انواع صنایع دستی که اوستان گیلان مئن تولید به عبارتده از: خراطی و نازک کاری چوب، منبت کاری، معرق کاری، حصیر بافی ، بامبو بافی ، مروار بافی ، سوفالگری و سرامیک سازی ، نمد مالی ، شالبافی ، ابریشم بافی ، جاجیم بافی ، گلیم بافی، چموش دوزی، قلابدوزی، چادر شب بافی، قالی بافی. 

ماهی ازاد ، ماهی دودی ، ماهی سفید ، ماهی سیم ، ماهی زرده پر ، ماهی سوف ، ماهی شور




#Article 133: تاریخ چای موزه (104 words)


موزه نام  : موزه تاریخ چای 
سال تاسیس :1375

بنای موزه وآرامگاه ،ئیته از جاذبه های گردشگری شهرستان لاهیجان ئیسه كه زیر بنایی به وسعت 512 مترمربع داره .ا موزه در دوطبقه ویك برج معرف دستگاهها ،اشیاء واسناد متفاوتی در زمینه چئیی ئیسه ونیز به منظور ارج نهان به زحمتان محمد میرزا قوانلو ( كاشف السطنه ) ایرانه چئیی پئره ، مقبریه با سبك معماری خاصی چاگودده .

ا موزه همانند موزه رشت پذیرای عموم مردوم وتوریستان ئیسه وهمه روزه به استثنای دوشنبه ها وازه .

آدرس : لاهیجان – خیابان كاشف شرقی – مقبره كاشف السلطنه – موزه چای 
تلفن : 2229980- 0141 




#Article 134: مارليکˇ باستاني مأوطه (237 words)


محوطه باستانی چراغ علی تپه   رودبار اوستان گیلان میان قرار داره. کاوش های باستان شناسی در ا محوطه بقایای اجساد موردگان  ظروف طلا، نقره امره و کلی سوفال از هزاره اول پیش از میلاد به دست بامو که نشان از اعتقاد به زندگی بعد از مرگ داره.

مارلیک  گویش گیلکی میان ترگیبی ئیسه از دو تا واژه مار و لیک(لیوک) یعنی سوراخه که با هم به سوراخ مار . پس مارلیک به معنیه  ماره سوراخ ئیسه.

بعضی‌ها هم گیدی مارلیک تغییر بوگودیه مارد لیک به معنی قوم مارد ئیسه. 

تپه مارلیک ئیته از 5 تا تپه باستانی ئیسه که  دره خوش آب و هوای گوهررود میان در اطراف رودبار واقع ببوسته ،  تپه‌های زینب بیجار، پیله قلعه، دور بیجار و جازم کول، باقی ا تپان ئیسئده. 

مارلیک  ئیته تپیه  رودبار میان و هتویی نام ئیته گورستانی  که  روی ئیته از تپه های باستانی او منطقه قرار داره.و در چهارده کیلومتریه شرق رودبار و سفید رود  راست طرف  و ارتفاع حدودن 500 متر از سطح دریا واقع ببوسته.

محوطه باستانی مارلیک که در سال 1340 مورد کاوش قرار بیگیفته ئیته از قدیمی ترین و غنی ترین محوطه های باستانی کشور به حساب ایه. طی کاوش های انجام بیگیفته توسط دکتر نگهبان آثار بسیار شاخصی از 53 تا قبر باستانی در ا منطقه به دست بامو. در ا گورها به همراه اجساد اشیا فراوانی پیدا ببوسته که برخی از اوشان از جمله جام های طلایی شهرتی جهانی پیدا گودده.




#Article 135: آیتو الله سی محمود ضیابری (177 words)


آیت الله ضیابری فرزند سید مهدی و نوه یه سید باقر  به سال ۱۳۰۷ه. قمری در  ضیابر به دنیا بومو. مقدمات علوم دینیه در در مدرسه حاج سمیع مستوفی رشته مئن بخانده و برای ادامه تحصیل در سال ۱۳۳۸ه. ق بوشو نجف . تا از محضر استادان بزرگ بهره ببره.اوستادانه اون شریعت اصفهانی ، آقا ضیاالدینه عراقی و شیخ محمد حسین نائینی بون .همزمان با جنگ جهانی دوم به ایران واگردسته و رشته مئن اقامت بوگوده. پس از رحلت مرحوم حاج سید مهدی رودباری بنیان گذار مدرسه ی مهدویه ، اداره ی حوزه ی علمیه به عوهده بیگیفته. پس از انتشار اصول ششگانه ی انقلاب سیفید محمد رضا پهلوی اون خو محالفته اعلام بوگوده که به هه دلیل برای مدتی آیت اله بحر العلومه رشتی مره دستگیر و زندانی ببوسته.
ضیابری در سال ۱۳۶۱ در شهر رشت فوت بوگود. و اونه در جوار مرحوم رودباری در مسجد کاسه فروشان یعنی همون مسجدی که نماز خاندی دفنا گودیدی. هسا ایتا مچده در ضیابر و ایتا خییابانا رشته مئن بنامه 
اون عالم ربانی و انقلابی نام گوذاری بوگوده ئید 




#Article 136: سید کاظم رشتی (132 words)


به سال 1212 هجری قمری رشته میئن بدونیا بومو و تحصیلات مذهبیه در خو زادگاه آغاز بوگود. بعدها رهبری فرقه ی شیخیه به عوهده بیگیفته. سید کاظم مردی فاضل و زاهدی  بو که کلامش نفوذ فراوانی در میان پیروان و شاگردانش داشتی.بیش از 150 جلد کتاب از او به جا بمانسته که موهمترینشان اشانده:
اثبات وجود الجن – اسرار الحج – اسرار الشهاده – اسرار العباده – اسم الاعظم و تحقیق ما یتعلق به – اصول الدین – البهبهانیه – دلیل المتحیرین و ارشاد المسترشدین و .....
گیدی از جانب نجیب پاشا والی بغداد، در سال 1259 هـ .ق. به کربلا دعوت ببوسته و معروف ئیسه که در ایته از میهمانی های پاشا در قهوه ی سید سم موهلکی دوگودده و اونه  بوکوشتده. اونه پیکر در کربلا دفنه در مرقد امام حسین.




#Article 137: عبدالقادر گیلانی (131 words)


عارف بلند پایه !!! حضرت !!ابو محمد یحیی الدین عبدالقادر گیلانی در آغاز ماه رمضان 471 هجری قمری در دهکده پستیر صومعه سرا به دونیا بومو. در عرفان کمتر کسی به پای اون فارسه.!!!!

شیخ عبدالقادر ئیته طریقه را در تصوف بونیان بنا که به نام خود اون یعنی قادریه معروفا بوسته و ا طریقه در نقاط موختلف ایران و برخی از ممالک دیگر از جمله هندوستان و ترکیه و برخی کشورهای عربی رواج پیدا گوده.

شیخ آثار زیالدی تألیف بوگود !!!! که از مهم ترین آن ها شا به اشان اشاره گودن: 
آداب السلوک والتوسل الی منازل الملوک- اوراد القادریه- جوهره الکمال- ملفوظات گیلانی و ......
شیخ در سال 561 هجری قمری خرقه تهی بوگود و اونه در هونه مدرسه واقع در محله ی باب الشیخ بغداد به دفنا گودده.




#Article 138: شیخ زاهد گیلانی (178 words)


شیخ زاهدا به نام سلطان المحققین، مرشد الاقطاب فی الارضین، تاج المله و الدین ابراهیم زاهد گیلانی شناسیدی که در سال 615 هجری قمری در سیارود گیلان به دونیا بمو. شیخ جه ایتا پیلدانه 
صوفیان ایران بو که شیخ صفی الدین اردبیلی نیای بنیانگذاران دودمان صفوی مدت 25 سالا شیخ زاهد گیلانی ورجابوگذرانه و اونه دخترا به زنی بیگیفته. شیخ زاهد، شیخ صفی یا به خلافت و جانشینی خو در طریقت اینتخاب بوگوده که اونه موردنه پسی و به روایتی در همان دوران زندگی اون، شیخ صفی به اردبیل  واگردسته و ایتاطریقتی یا به نام صفویه در هویا بونیان بنا.

شیخ زاهد در سال 700 هجری بعد از 85 سال زیندگی خرقه تهی بوگود . صفی الدین اردبیلی اونا غسل بدا و کفن دوکود و در سیارود گیلان  دفنا کود. بازین اونه مزاره سرایتا بنایه با شکوه چاکود.اونه آرامگاه  که مربوط به سده ی هشتم هجری قمری ایسه ،  جاده ی لاهیجان به لنگرودمییان، در 3 کیلومتری شهرستان لاهیجان در ایتا روستا به نامه شیخانبر یا شیخان ور واقع نها که پذیرای ویشتره زائران در ایام سال ایسه.




#Article 139: مهدی لاکانی (104 words)


شیخ مهدی لاکانی در سال 1294 هجری قمری به دونیا بومو. پس از تحصیلات مقدماتی به مدت 19 سال در نجف به کسب معارف اسلامی از جمله فقه، اصول، کلام و فلسفه در محضر استادانی چون آخوند خراسانی مشغول بو. اون در سال 1370 هجری قمری فوت بوگود. 

از اون تألیفاتی به جای بمانسته که برخی از مهم ترین اوشان عبارتند از: شرح مباحث الفاظ کفایه الاصول آخوند خراسانی ـ کتابی در علم انساب و بقاع و امامزاده های ایران و عراق و ....

از اقدامات نیک اون مرحوم تجدید بنا و احیای مدرسه¬ی مستوفی رشت و تجدید ساختمان مسجد خواهر امام  رشت بو. 




#Article 140: ابریشمچی (102 words)


ابریشمی خانه
ا بنا در ضلع جنوب شرقی ميدان صيقلان و در اخر کوچه شاعری قرار داره . دوروبره 
ا خانه از جلوه ای نسبتا سنتی و تاريخی برخوردار ئیسه. ا بنا ئیته از ارزشمندترين ساختمان های موتعلق به قاجاريه عصر ئیسه. بانی اون به روايتی حاج ميرزا اسماعيل حاکم سرمایه داره دوره ناصرالدين شاه بو . در سال ۱۳۱۸ ، حاج احمد ميرزا ابريشمی اونه از وارث ميرقاسم خريداری کونه .

محوطه ا بنا ۲۰۰۰ مترمربع و زيربنای خانه ۶۵۰ مترمربع ئیسه. دارای دو طبقیه  که طبقه دوم اون دارای آيينه کاری و گچبری زيبا و منحصر به فردی ئیسه .




#Article 141: مزار شهيدان راه آزادی (185 words)


ایته قطعه از قرق ناصريه که متعلق بو به تومانيانس ، بانکدار ارمنی  ، مدفن ۴ تن از مدافعان رشت در زمان مشروطه ئیسه که به دست روسهای تزاری دستگير و به دار آويخته ببوستده . ا چهارتا شهيد راه آزادی ، عبدالعزيز شريعتمداری تالش (اهل ليسار ) ، ميرزايوسف خان جوبنه ای (سرتيپ و معاون نظميه گيلان ) ، صالح خان مژدهی ( افسر سرباز ) ، کاظم علی روستا (نايب کلانتری ناحيه سبزه ميدان کياب ) بود. مزار ا شهيدان قبلاً  بيمارستان پورسينای رشت میئن قرار داشتی که با سرمايه ی آقای مهندس متقالچی از بيمارستان تفکيک ببوسته .

محل دفن ا شهدا دو تا دیوار بینیویشته نها 
اولی:
روج 13 صفر 1330 ه ق ای سات بمانسته به ظهر متهمانه با دوتا عرادیه توپ جی روس قونسولگری به محل اعلام ناصریه قرق ببردده ایته جی روس افسران تقصیر متهمانه بخوانده و و اوشانه اعدام حکما بخوانده و روس قونسولگری منشی اونه ترجومه بوگود بعد اون بیگانان نامبردیه با نهایت قساوت به دار بزده و ناصریه صحرا مئن او جیگا که الان پورسینا بیمارستان ایسه بدون اینکه اداب مذهبیه رعایت بوکوند چالا گودده.




#Article 142: دانا علی (122 words)


ایته از بوقعه های معروف شهر رشت بوقعه دانای علی ایسه. ايشان در سال ۱۲۱۲هجری قمری در خانواده ای مذهبی در روستای سياه اسطلخ در حومه رشت بدونيا بامو. از پئر و مار و خانواده «پير و استاد» و تحصيلات اون اطلاعی در دست نیه تنها چیزی که شا گوفتن انه که اون عارفی وارسته و مردی متقی و پرهيزگار بو كه به مقام «ابدالی» فارسه كه  عرفان  میئن به معنای انسان كامل ایسه، كه در ا راستا لقب دانا كه مترادف «انسان كامل» ایسیه  به خود اختصاص بدا. از كرامات ا بزرگوار طير الارض و آگاهی كامل به  اسما اعظم بو. گیدی اون نماز ظهرا رشت میئن و نماز عصر را مكه میئن  خواندی ، مرقد  اون در خيابان طالقانی نها.




#Article 143: لوشان تاریخی پورد (179 words)


ا پورد، پیش از احداث شاهراه  قزوین- رشت و پورد جدید بوتونی، تنها راه ارتباطی دو طرفه روخانه شاهرود بو. بعضی پژوهندگان ساختمان ا پورد اجریا به خسروخان گرجی حکمران گیلان در زمان سلطنت فتح‌علی شاه نسبت دهیدی.

اما به نظر ایه که ا پورد در قرن نوهم هجری قمری چاگوده ببوسته.  لوشان پورد 102 متر طول و چهار تا چشمه داره که دوتا چشمه اون پیله دانه و دو تا چشمه دیگر اون کوچیدانای ایسه. پورد پایه میئن ایته پیله اوتاق وجود داره که ضمن کومک به ایستایی پورد، برای  ایستراحت کاروانان در شب و  هنگام بارندگی و سرما بسیار مناسب ایسه. ارتفاع پورد از سطح روخانه تا بجورترین نقطه اون 15 متر ئیسه. ایسم ا پورد با حوادث تاریخ معاصر گیلان پیوند بخوردیه. علاوه بر پورد های یاد ببوسته، از پورد های زیر نیز شا نام بردن که به لحاظ قدیمی بستن و شیوه چاگودن و معماری جالب توجه ایسئده: پورد لیشاوندان پس از سه راهی شفت (دوره قاجار) پورد گاز رودبار جاده قدیم صومعه سرا (دوره قاجار) و پورد قدیمی شفارود در پونل طالش (دوره قاجاریه). 




#Article 144: ماسۊله (149 words)


ایته تاریخی شهر ایسه با قدمتی بیش از یک هیزار سال در فاصلیه حدود 35 کیلومتری فومن و 60 کیلومتری رشت و از غرب به خلخال، از شمال به ماسال و از جنوب به طارم محدودا به.
ماسوله خوره ایته طبیعت دل انگیزی داره و هتو معماریه اون منحصر بفرده ، همچنین با آداب و رسوم و سنتان و صنایع دستی، همیشه  بهترین جا برای  گردشگران داخلی و خارجی بو و ایته از زیباترین شهرهای ایران به حیساب ایه.

ا شهر طی شماره ۱۰۹۰ در فهرست آثار ملی به ثبت برسه.

در ۱۰ کیلومتری بالاتر از جدید ماسوله ، قدیم ماسوله  با آثار و بازمانده‌های انسانی از قبیل سنگ کوره و ... در منطقه‌ای گسترده پراکنده ایسه که جزء آثار باستانی بشمار ایه.

قولان موهم ماسوله : شاه‌معلم (شامولوم)، آسمانکوه، لاسه سر، تروشوم و کله قندی. که قله شاه معلم با ارتفاع ۳۰۵۰ متر بلندترین نقطه استان گیلان ایسه.




#Article 145: غازيانˇ پۊرد (340 words)


به همرایه انزلی پورد در سال 1316 چاگوده ببوسته . دریا از روی ا پیله پورد، جلوه زیبایی داره.

از جاهان دیدنی انزلی و غازيان دو تا پوردده، درگوذشته شونو امون از انزلی به غازيان بوسيله قايق صورت گیفتی تا اونکه تصميم بیگیفتیدی  انزلی بوسيله دو تا پورد به راه زمينی غازيان - رشت متصلا کوند كه پوردی از غازيان به ميان پشته به طول 210 متر و عرض 10 متر  و ارتفاع 85/6 متر  با 5 تا دهانه كه ایته دهانه از اون به طول 25 متر متحرك بو . 

غازیان پورد ازبوتون مسلح چاگوده ببوسته شوروع ساختمان از اواخر تيرماه 1314 شمسي و پايان كار دراوايل تابستان 1316 شمسي يعني مدت 18 ماه بو و در خورداد ماه 1317 مورد استفاده قرار بیگیفته  و روز چهارشنبه هفتم آذر ماه 1318 شمسي به طور رسمي تحويل ببوسته . ا پورد بوسيله كمپاني ( سنتاب ) آلماني و شركت هاي مختلف از جمله ((موتلا )) سوئدي چاگوده ببوسته و در نتيجه با چاگودن اون راه ارتباطي آذربايجان رشت - قزوين - تئران برقرارابو.

قبلنان شون و امون از انزلي به غازيان به وسيله قايق صورت گیفتی تا اينكه تصميم بیگیفته ببوسته انزلي به وسيله دو تا پورد به راه زميني غازيان - رشت وصلا به.

اویته پورد از ميان پشته به انزلی به طول 127 متر و عرض 10 متر وارتفاع 5/6 متر با سه تا دهانه كه ایته دهانه به طول 25 مترمتحرك بود . چاگوده ببوست. 

هر دو تا پورد از بوتون مسلح چاگوده ببوسته  شروع چاگودن از اواخر تيرماه 1314 شمسی و توماما بوستنه كار دراوايل تابستان 1316 شمسی يعنی مدت 18 ماه بو و در خورداد ماه 1317 مورد ایستفاده قرار بیگیفته و روز چهارشنبه هفتم  آذر ماه 1318 شمسی به طور رسمی تحويل ببوست. ا دوتا پورد بوسيله كومپاني ( سنتاب )  آلمانی و شركتان موختلف از جومله ((موتلا ))  سوئدی چاگوده ببو و در نتيجه با چاگودن اون راه ارتباطی آذربايجان رشت - قزوين - تئران برقرار ببوست و تازگیان برای حفظ ا پوردان عبور كاميونان سنگينه از روی اوشان ممنوع بو گودیدید . 

 




#Article 146: شیخ زاهد گیلانی بقعه (171 words)


ایته  تاریخی بنا ایسه در بیرون شهر لاجان و در روستای شیخانه ور، بر سر راه لاجان به لنگرود و دامنیه کوه میئن نها و به تاج الدین ابراهیم، ملقب به شیخ زاهد گیلانی تعلوق داره. 

تنها کتیبهای  که ا بنا میئن موجود ایسه خطی نه چندان خوش روی صندوق چوبی قدیمی مزار شیخ ایسه که تاریخ 832 هـ . ق نشان دهه. سبک معماری ا اثر ویژگی های قرن هشتم یا نهما نیشان دهه . سه طرف بنای اصلی دارای ایوانه در حوجریه اول مشرف بایوان شمالی قبر سید رضی بن مهدی الحسینی الباشکجانی وصندوق چوبین منتسب به شیخ زاهد هم در اویه نها  .هتویی، در هه اوتاق , قبر بلند کاشی‌‏کاری ببوسته ای نها که به روایتی، مدفن غلام شیخ زاهد و به ایته روایت  آرامگاه پسر تیمور گورکانی ایسه. بنای اصلی بوقعه از داخل به شکل مربع و به ابعاد 610 سانتی متر ایسه و با چهار گوشوار که بر چهار کونج بنا چاگودده ، طاقا جمعا گودید به شکل گونبد در باوردیدی و بقیه بام، سفالین ایسه.




#Article 147: موزه میراث روستایی گیلان (301 words)


موزیه گیلان میراث روستایی  اولین اکو موزه ای ایسه که در رابطیه با معرفیه تاریخچه و نوع فرهنگ و زندگیه مردوم در فضای باز ایجاد ببوسته. ا موزه میئن معیشت ، کار ، مسکن ، صنایع دستی و انواع فضاهایی که در یک حوزیه خانوادگی میئن  وجود داره بازسازی و به نمایش در بامو. 

اَ موزه ایته زمینه میئن به مساحت حدود 260 هیکتار سراوان جنگلی پارک میون ، واقع در کیلومتر 18 جاده رشت – تئران در دست اجرا ایسه. 
اونه مقدمات اولیه از اولانه سال 1381 شوروع ببوسته. در اوردیبهشت 1384 اولین کارگاه ا طرح (حوزه فرهنگی و معماری جولگه شرق سپید رود) راه‌اندازی ببوسته.

میراث روستایی موزه  به هیمت دو ته ایسپانسر خارجی و چهارته اورگان داخیلی راه اندازی ببوسته. فیکر تاسیس اَ موزه زمین لرزه پسی که سال 1369 گیلانه میئن ایتفاق دکفت و امی بناهای سونتیه تخریب کود پیدا ببوسته. اما اونه فاز موطالعات موقدماتی از اوایل سال 1381 شروع ببوست. تا هسه 6 ته مجموعه ی مسکونی که 27 تا سازه خو میئن دره و اوشنه موضوع هم مربوط به حوزه ی فرهنگی و معماری جولگه ی شرق سیفیدرود عه موزه دورون بساخته دی. علاوه بر ان 4 ته مجموعه ی مسکونی هم که 14 سازه ی مربوط به حوزه ی فرهنگی و معماری جولگه ی مرکزی گیلان شینه اَ موزه دورون بازسازی ببوسته. موزه سایت دورون 2 ته مجموعه میهمان پذیر نهه که اوشانه ظرفیت 150 ته واحد 3 تا 5 نفره ایسه که مصالح بومی امره اوشنه چاکودید.

اَ سایت دورون محل های جوداگانه ای هم بازی های سونتی واسی - پرورش گیاهان دارویی و درختان بومی - بازار روز  - کارگاه صنعتی - بیجار  و چایی باغ معماری روستایی ملل - زاکان بازی جیگا - چای خانه و ریستوران سونتی اوردوگاه تفریحی و مرکز معماری و مردم شناسی در نظر بیگفته ببوسته.




#Article 148: چارپادشا (182 words)


بوقعه چار پادشائان در لاجان تشکیل ببوسته از چندین قبر و مسجیدی که به اون وصل ایسه. ا مجموعه چند تا اوتاقیدی کی کنار همدیگر نهادی و ایته ایوان  كه در سمت شومالی اوتاقان و در راستای اوشان نها. قدیمی‌ترین قبر اویه موتعلّق ایسه به سید خوركیا یا خرم كیا . بقیه قبران پس از جنگ سال 791 ه. ق. رشت میئن كه به كوشته‌بوستن چندنفر از حوكّام كیایی مونجر ببوسته ، به ا محلّ اینتقال و کنار قبر قدیمی دفنا بستده. علت ا نام نهان انه كه ا قبرانه به سید خوركیا، سیدعلی كیا، سیدرضی كیا و سیدیحیی كیا نسبت دهیدی. البتّه قبر سید یحیی کیا به‌صورت سیوا و در ایته دیگه بنا واقع در شرق بنای اصلی دفن ایسه. ا بنا تازگیها تعمیر ببوسته و شکل جدیدی پیدا گوده . از زیباییان ا بنای به ظاهر ساده كه بام سوفالی داره. باید به صندوقان چوبی قبران هم ایشاره ببه كه هرایته در نوع خود، اوج هنر منبت‌كاری و گره‌چینیا رسانه. 

بوقعه چار پادشائان، موتعلّق به  صفویه دوره ایسه و دارای شماره ثبت ملّی 322 سازمان میراث فرهنگی و گردشگری كشوریه.




#Article 149: گۊلشنˇ حمؤم (119 words)


گۊلشنˇ حمؤم بنايي ايسه قاجارˇ زمتˇ شي گه لاجؤنˇ ميدؤنˇ محله ميئن ؤ لاجؤن مچيدجامع ؤ چارپادشاهانˇ مچيدˇ جۊلؤ قرار دأنه. اي حمؤم به دستۊر سيدحسين کيا بيه پيشˇ والي ائحداث بۊبؤ ؤ فتحعليشاهˇ زمتˇ ميئن مرمت ؤ بازسازي بۊبؤ دأميشک چندين‌ته خزينه ؤ حؤضچه دأشت. گۊلشنˇ حمؤم سال ۱۳۳۴ ؤ ۱۴۴۲ شۊماره أمرأ به ثبتˇ سازمانˇ ميراث فرهنگي ؤ گردشگريˇ ايران برسئه. اي بنا أصلي مصالحه سارۊج ؤ آجۊر ؤ گل آهک تشکيل دئنن. سال ۱۳۴۴ ميئن حافظˇ خيابؤن (سردار جنگل)ˇ ائحداثˇ پيشي ۷۳۸ مترمۊربع زيربنا دأشت ولي ائحداثˇ زمت اي بنا تخريب بۊبؤ ؤ اينˇ زيربنا به ۶۴۵ متر مۊربع برسئه. سال ۱۳۶۹ زلزله مؤقع اينˇ سۊتۊنؤن ؤ طاقؤن گه خيابؤنˇ ديمه ميئن بي ايستفاده بۊ  بکألسه.




#Article 150: أکبريه مسجد (136 words)


تصویر:Akbariye-Photo_by_Sara_Sabet.jpg|left|thumb|اکبریه مسجد و خورمالو دار. عکس ˇ جی.

اکبریه مسجد گیلان و لاجانˇ مئن پور معروفه. ای مسجد، لاجؤنˇ گأبنه محلّه مئن بنا ببؤ.
ای مسجد که یک‌ته پیله مسجد ایسسه، فتحعلی شاهˇ قاجارˇ زمات بنا ببؤ. ای مسجدˇ خورتاب طرفˇ دیوارˇ سر، يک‌ته مرمری سنگ هننأ کی اونˇ سر نستعلیقˇ خطˇ همأ بنویشته هننأ کی ای مسجدˇ بناگودن-کسˇ اسم ایسسه: حاج علی اکبر لاهیجانی.
ای مسجدˇ وضوخانه دوطبقه‌ای چاگوده ببؤ و هر طبقه هشت‌ته میؤنی سوتون دأنه. جیری طبقه وضوخؤنه جی، سوتته پیله چوبی در وازأ بنه به شبستان.
اکبریه مسجد دو قسمت دأنه کی یک‌ته وضوخؤنه ایسسه و اویک‌ته شبستؤن. شبستان و محرابˇ دؤر و ور، کاشی‌کاری بودهٰ که کاشی‌ئنˇ سر قورانˇ آیه‌ٰن، نسخˇ خطˇ همره تزیین ببؤره. در سال ۱۳۹۱ قرار بو مبلغ ۶۰ میلیون امرا مرمت ببه اما از اَن خبری نبوسته.




#Article 151: گلسار (136 words)


محله گلسار رشت در شمال غرب شهر واقع ببوسته. ا جیگا شامل پنج منطقیه اصلي بولوار سميه،بولوار ديلمان،بولوار توحيد(ناز)، بولوار گيلان و خيابان اصلي گلسار ایسه. ا جیگا در دهیه پنجاه هجري شمسي به عونوان شهركي براي متمولان شهر چاگوده ببوسته. و امروزه روز هم علاوه بر اون که به طرف روستان اطراف کشیده ببوسته هوتویی خو محبوبيت خاص  ساكنان ا شهر میئن حفظ بوگوده. و ا محبوبیت سبب ببوسته تا انبوه سازان توجه خاصی به این شهرک بوکوند و در مودت کوتاهی کولی ساختمان اویه چاگوده ببه به طوری که جمعیت ا شهرک عرض 5 سال هشت برابر ببوسته و تعداد بنگاه های معاملات ملکی روز به روز ویشتر و ویشتر بوندره. از جومله مجتمانه قدیمی ا شهرک شا  به مجتمع کاکتوس و از جمله مجتمانه جدید ا شهرک شا به مجتمع کادوس اشاره گودن.




#Article 152: فرهنگسرای ابن سينا (106 words)


ابن‌سینا فرهنگسرای‌  تنها فرهنگسرای‌ منطقه ۲ تئران ایسه که در سال۱۳۷۳ ، چاگوده ببوسته. ساختمان فرهنگسرا‌، که به صورت حیاطان قدیمی بیرونی و اندرونی با حوض آب کوچک  چاگوس ببوسته ، فعالیتان زیادی از قبیل علوم قرآنی‌، کامپیوتر، هونرهای دستی‌، هونرهای تجسمی و کلاس‌های موسیقی انجام به. کانون ادبی و هتو هم آمفی ‌تئاتر و گالری هونر از ایمکانات فرهنگسرا‌ ایسه که روز فیلمان ا آمفی ‌تئاتر میئن اکران به. ساختمان شهر کیتاب هم  کنار ا ساختمان نها.  پنج‌شنبه عصران، هم بازارچه هونر در فرهنگسرا‌ سالن بوجوری جیگایی ایسه که هونرمندان رشته‌های هونرهای مختلف در اویه به خرید و فروش و بحث و بررسی مشغول بده.




#Article 153: فرهنگسرای خانواده (125 words)


آدرس: میدان هلال‌احمر، خیابان گلستان 

فرهنگسرای‌ خانواده در تاریخ ۱۹/۲/۸۰ آغاز به فعالیت بوگوده. بعد از اون که ساختمان مجتمع فرهنگیه گلستان  به سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران تحویل بدا ببوسته اونه ایسم به فرهنگسرای خانواده تغییر بوگوده.

ا فرهنگسرا‌ در حدود ۶۲۵۰ مترمربع زیر بنا داره و در چار طبقه‌، دارای سالونی با ظرفیت ۳۳۰ نفر برای برگوزاری کنسرت و دیگر برنامان ، آمفی ‌تئاتر با ظرفیت ۳۳۰ نفر برای نمایش فیلم و تئاتر، کیتابخانه‌ مجهز به قرائت خانه‌های مجزا برای مردکان و زناکان ، بخش مرجع با حدود ۴۶۵۳ جلد کیتاب‌، کلاس‌های آموزشی هونرهای دستی و تجسمی‌، آموزش زبان انگلیسی‌، آموزش علوم قرآنی‌، آموزش کامپیوتر و هتو کانون‌های همیاران جوان‌، نجوم‌، خانواده ‌فردا و خانه‌داران موفق‌، مؤسسه علمی خانواده امید و ... ایسه.




#Article 154: تئران پارک لاله (196 words)


پارک لاله از بوستانان بوزرگ شهر تئران ایسه. ا پارک در سال ۱۳۴۵ چاگوده ببوسته و قبل از اون ایته منطقیه نظامی بو  که برای اسب‌دوانی و رژه مورد ایستفاده ارتش قرار گیفتی. 

ا منطقه تا قبل از احداث پارک لاله، جلالیه نامیده داشتی. ا پارک ۳۵ هکتار  مساحت داره. ا پارک میئن گونه‌های متفاوت گیاهی موجود ایسه که موهمترین اوشان عبارتده از: چنار، اقاقیا و کاج تهران. 

ا پارک در محدودیه منطقه ۶ شهرداری تئران واقع ببوسته  و از شمال به خیابان دکتر فاطمی، از جنوب به بولوار کشاورز، از غرب به خیابان کارگر و از شرق به خیابان حجاب محدودا به. در همسایگی ا بوستان، موزیه هونرهای معاصر، موزه فرش ایران و هتل لاله نهاده.

ضلع جنوب شرقی ا پارک به سبک پارک‌های ژاپنی طراحی ببوسته و دارای آب‌نما و نهرهای مارپیچ ایسه. در خیابان‌های شمالی پارک محوطه میزهای شطرنج‌ واقع ایسه. زمین‌های ورزشی پارک شامل زمین‌های بسکتبال و والیبال هم در ضلع شمالی نها. در ا پارک همچنین ایته مرکز تئاتر عروسکی، ایته کیتابخانه زیر نظر کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و ایته مسجید دایر ایسه. 

انواع و اقسام موجسمان اپارک میئن وجود داره . که معروفترینشان خیام و ابوریحان بیرونی ایسه.




#Article 155: دماوند (178 words)


شاپور كتيبه و پايكولی كتيبه مئن جی زمان نرسی(293-302 م) جی ساتراپان دماوند ایسم برده ببوسته. چند تا دهه قبل نزديكیان دماوند شهر دو تا ظرف سوفالين قرمز رنگ بدون پايه به طور اتفاقی به دست بومو، قسمتی جی ظرف به شكل گوزن سر بو و هم هه جیگا مئن دو تا سكه جی فرهاد دوم(138 پ.م) و مهرداد دوم(88-123 پ.م) اشكانی كشف ببو. هتویی روی ایته مهر ساسانی كه دماوند مئن كشف ببو ایسم دمباوند حك ببوسته بو. ا مهر الانی  كلكته موزه مئن نگهداری به. اسلامی متون مئن هم ایسم ا محل به صورت دنباوند بومو. فردوسی شاهنامیا شا جزئ قديمی اسناد كه جی دماوند ایسم ببرده ، به شومار آوردن. فردوسی بارها جی ا شهر شاهنامه مئن ایسم ببرده و كوه دماوندا سيمرغ آشيانه ، آموزنده زال رستم پئر دانستی . دماوند سال 30هـ.ق مئن زمان خلافت عثمان به دست مسلمانان فتح ببو. 

  

تار و ممج دریاچه،  اعلا چشمه،   قلعه دختر آب معدنی چشمه، معدنی البرز چشمه آب علی میئن،  تیزآب چشمه،  شكرآب آبشار،  گل زرد غار،  جمعه سلجوقی مسجید، شیخ شبلی مقبره و ...




#Article 156: ری (245 words)


ری ایته جی ايران باستانی جیگان با آثاری جی هیزارهان چارم و پنجم قبل ميلاد ایسه. درباریه پيدايش ری شهر باستانی ، مانند ديگر باستانی شهران ، افسانان موتفاوتی وجود داره. اونه چاگودن ایبار به شيث بن‌آدم(ابوالبشر) نسبت دهیدی كه منوچهر اونا از نو چاگود و گاهیم به هوشنگ كيومرث زای. 

ری ایسمه جی ساسانيان دوره به بعد بر ا شهر بناده . اسلامی دوره مئن ری ایته پناهنگاه بو بنی‌اميه فرمانداران ره.  با اون كه شهر ری بر اثر چند تا زلزله (مثل زلزله 236 ق/ 850 يا 851 م) ويرانا بو و تركان يورش هم به اون  آسيبان فراوانی وارد بوگود، هوتویی پايدار بمانسته. ری  سال 617 هـ.ق  مئن مورد حملیه وحشيانیه موغولان قرار بیگیفت و علاوه بر قتل‌عام مردوم اونه بناهان هم با خاك يكسانا بو. ری کمی بعد اون ازنو رو به آبادانی بنا و ایبارده سال 786 هـ.ق مئن به وسيلیه تيمور سپاهيان به ويرانه‌ای تبدیلا بو و جی اون به بعد روی آبادانی به خود نیده.

شهران:شهر ری
 

شهران: کهریزک و باقرشهر

شهران: حسن‌آباد

ایرج  قلعه، تبرك قلعه  ، نقارخانه برج ، شهر سلجوقی بقایا ،  طغرل برج،  هارون زندان ، گبری تپه ،  حضرت عبدالعظیم آستانه ، بی بی شهربانو بوقعه ،قصاب  جوانمرد بوقعه ، امامزاده هادی ، ابن بابویه ، چشمه علی تپه ، بی بی زبیده بوقعه ، ابوالحسن بوقعه ، شیخ صدوق بوقعه ، عباس بوقعه و ابراهیم ، عین و غین بوقعه ، عقیل بوقعه و هادی ، میل تپه ،گبری  قلعه و ....




#Article 157: ساوجبلاغ (100 words)


شهران : هشتگرد و شهر جدید هشتگرد و کرد آباد

شهر: طالقان

شهر: کوهسار

شهر: چهارباغ

 كله سنگ  غار، برج غار ، غاران هیو،  آب معدنی عسلك و لمبران و سرب جوستان چشمه،  روستای اوچان آبشاران، جوستان ، اورازان ، كركبود، آسكان و عسلك ، بـُقاع سید شرف الدین ، جوستان ، بادامستان ، تكیه ناوه و كش رود ،  گورستان زردشتیان آثار تاریخی، پل چوبی ، اسفاران، حسینیه قدیمی جوستان ،كیا  قلعه ، خشت و گل بوقعه ،طالقان  پاسگاه ، آیت الله طالقانی منزل ،تپه  موشلان ،ایمام  كاروانسرا ، ایمامزاده جعفر هشتگرد و ... ، اوان دریاچه و ....




#Article 158: ورامین (263 words)


ورامين آبادانی بعد ويرانا بوستنه  ری توسط موغولان و تيموريان شروع ببو. مردوم ری بعد خرابا بوستنه ا شهر به ورامين نقل مكان بوگودده. ا شهر همواره ایته جی مراكز تجمع شيعيان بو. ورامين ایمروزه ایته جی پیله شهران اوستان تئران به شومار ایه و به عونوان ایته جی شهركان اقماری مطرح ایسه. 

ورامین شهرستان جی شهرستانان اوستان تئران و  ۳۵ کیلومتری تئران جنوب شرقی مئن واقع ببوسته. ا شهرستان مرکز ، شهر ورامین ایسه . ورامین شهرستان جی  شومال غربی و غرب به ری شهرستان و جی جنوب به اوستان قم وصل ایسه.

جمعیت ا شهرستان به طور کل حدود 542832 هیزار نفر برآورد ببوسته. ورامین شهرستان  ۲۴۳۱ کیلومتر مربع وسعت داره و دارای ۱۹۵ روستا و ۵ تا دهستان و ۳ تاشهر ایسه . پراکندگی جمعیت شهرستان به ا صورت ایسه که ۳۲۰۰۰۰ نفر شهرنشینده و ۲۴۰۰۰۰ نفر هم روستانشین ایسده.

طایفان

نوش آبادی (جی موهاجران نوش آباد کاشان ) ، حسینی نقوی ، منصوری ، سیاه منصوری ، ترک ,خانی، تاجیک ، هداوند ، میرزایی,سنگینیان,بوبور, تات ، پازوکی و عرب ، ،شیرازی، کنگرلو(كنگرلو ها جی موهاجران نخجوان و ايروان ) و خرجی و تاجيك زاده  پيشوا میئن و مانی جی طوایف ا منطقه ایسده. طایفیه باجمالو رستمی که ساکن اصلی رستم آباد روستا ایسده و تا 500 سال سکونت ا طایفه ا روستا مئن ایسه.

شهر: شهر ورامین

شهر: جوادآباد

شهر: پیشوا

شهر: قرچک

امامزاده یحیی ،ورامین  مسجید جامع ، علاءالدین برج ،پیشوا  امامزاده جعفر ، شاهزاده حسین بوقعه ، كوكب الدین مقبره ، دق كشكولی غار یاافغان  زندان و ایرج قلعه ، بهرام قصر ، قلعه نازین و ...




#Article 159: ساعی بوستان (260 words)


ساعی پارک به صورت جنگلی در سال ۱۳۲۹، به همت مهندس کریم ساعی،  تئران دانشگاه اوستاد ، بنیان گوذاری ببوسته . در سال ۱۳۳۱، بعد از این که هواپیمای حامل مهندس ساعی سقوط بوگوده و در گوذشت مهنس ساعی او جنگل ( وابسته به وزارت کشاورزی)به هو صورت باقی بمانسته . بعد از اینکه تئران توسعه پیدا گوده در سال۱۳۳۷،ساعی جنگل  به تئران شهرداری  واگوذار ببوسته و در سال ۱۳۴۱، با تلاش سازمان پارک ها تجهیز و تبدیل به پارک عمومی ببوسته. که از جنوب به گلبرگ کوچه , از شرق به خالد اسلامبولی خیابان, از غرب به ولیعصر (عج) خیابان  و از شومال به ساعی کوچه ختما به. پارک وسعت  ۱۲۰۰۸۲ متر مربع (۱۲ هکتار ایسه) و دارای شش تا ورودیه . پارک میئن طی چاگودنهای چند باره‌، آبشار، جوب و برکان چاگوده ببوسته و ایته قسمت از فضای سبز اون به باغ ژاپنی معروف ایسه و پرندگان آبزی هم در اویه نگه‌داری بده که زیبایی خاصی به پارک دهده.
خرگوش‌، طوطی وحشی‌، سنجاب‌، غاز، مرغابی‌، قوچ ارمنی‌، اردک‌، مرغ عشق‌، فنچ‌، قو، قرقاول‌، بلدرچین‌، کبک‌، مرغ و خروس‌، مرغ چینی پشمالو، کبوتر، لاک‌پشت‌، طاووس و مرغ شاخ‌دار از گونه‌هایی ایسدکه در حدود سال‌های ۱۳۷۶ - ۱۳۷۷ ، اوشانه به ا پارک باوردده و حیوانات وحشی‌ای که ا پارک میئن زیندگی گودیدی هم به پردیسان پارک  مونتقلا بوستده. أ پارک     پوشش گیاهی هم شامله چنار، تئران کاج ‌، شیرازی سرو ‌،  نقره‌ای سرو‌،  بادبزنی سرو‌، تبری سرو ‌، برگ‌بو درخت ، افرا درخت ، ماگنولیا، نارون‌، سدروس درخت ‌، یاس وحشی‌، ژنیگو، زال زالک‌، اغوز و سیب درخت  ایسه.




#Article 160: رشتˇ سبزˇ میدان (241 words)


سبز میدان رشت ائسمه ئیته قدیمی میدان ائیسه رشتا میئن که از خیلی قدیما اویه نهابو و به مرور زمان دچار تغییرو تحولاتی ببوسته.أ میدان نزدیکی شهر داری رشت قرار داره.

سبزه میدان ائیسمه ناحیه ای ائیسه که قدیمان بین دوتا محله استادسرا و محله کیاب رشت قرار بیگیفته بو و سبزه زاری بود که تا محله چمارسرا کشیده ببوسته بو

اوله أ سبزه زاران ایته ابگاه نهابو و در کنار اون ایته قبرستان که مجرمانه بعد از اعدام گودن اویه چالا گودید . در دوران سلطنت ناصرالدین شاه خان های فومن و شفت ناچار ببوستیدی کوچ بوکونید رشته میئن اوشان قسمتی از پیر سرایه که ایته بازار چه هم اونی میئن نهابو بهدیدی و خانه های مسکونی اونه میئن چاگودید.

أ میدان در زمانی که محمد ولی خان تنکابنی(نصرالسلطنه ، سپهدار اعظم ، سپهسالار اعظم)حوکومت گودی در دوریه  سلطنت مظفر شاه قاجار باز سازی ببوسته بو .اونه گورستانه متروکا گود ، اونه ابگاهه که یالانه اب گیری نبوستی و فقط از طریق اب باران ابگیری بوستی و تبدیل به لجنزار ببوسته بو با زباله های شهری پورا گود.و از هو زمان گردشگاه عمومی محسوب بوستی.

بعد ها سبزه زاران حوالی سبزه میدان تبدیل به خیابان بیستون(طالقانی فعلی) ببوسته، و جای او ابگاه هم سینما چاگودیدی.

در حال حاضر دارای فضای سبز ، کتابخانه عمومی ، و تندیسهایی از مشاهیر گیلان زمین : شیون فومنی ، پروفسور فضل الله رضا ، دکتر محمود بهزاد ، پروفسور مجید سمیعی و .. ئیسه.




#Article 161: لاجؤنˇ دانشگا آزاد (189 words)


لاجؤنˇ دانشگا آزاد (دانشگا آزاد، لاجؤنˇ خال) 1562 دیلمی سال، لاجؤنˇ مئن بنأ ببؤ که اوّل یک‌ته خال (شعبه) بو، تئرانˇ جونوبی واحدˇ دانشگا شی.
الؤن ای دانشگا 6 رشته کارشناسی ارشد، 28 رشته کارشناسی و 13 رشته کاردانی مئن دأنه.
اوّلأ جی تاهیسه، 16000 نفر دانشجو (ریکه و لاکو) ای دانشگا جی فارغ‌التحصیل ببؤن

لاجؤنˇ دانشگا آزاد، 1562 دیلمی خو کاره سرأئیته. ای دانشگا بنأ نأن، چن‌ته تئرانˇ دانشگا اوستادؤنˇ فیکر بو، از جومله دوکتور میرموظفر معصومی که ای دانشگا اوّلین رئیس نی ببؤ. چون لاجؤن، گیلانˇ خورتاب (بیه پیش) مرکزیت داشت، ای دانشگا، ای منطقه مئن علمی خدماته به کولأئیته.
هینˇ واسی، اوّل ای دانشگا نام بو «دانشگا آزاد اسلامی، گیلانˇ خورتابˇ خال» (بخ فارسی: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شرق گیلان).
ای خال (شعبه)، 525 نفر دانشجو همره خو کاره سرأئیته که ای رشته‌ٰنˇ مئن درس خؤندن: ریاضی کاربردی (کارشناسی)، منابع طبیعی موهندسی (شیلات)، زیست‌شناسی، ریاضی (کاردانی)، علوم تجربی و ابتدائی آموزش.
ای دانشگاهˇ مرکز که بازون اینˇ اسم ببؤ «دانشگا آزاد اسلامی، لاجؤنˇ خال»، لاجؤن ایسسه و یک‌ته ساختمؤنأ نی اسسؤنه مئن دأنه که اونˇ مئنأ نی 36ته ویشتر تحصیلی رشته هننأ.

عولوم پایه
منابع طبیعی




#Article 162: گلستان کاخ (317 words)


مجموعیه ی کاخ گلستان ، یادگاری به جای بمانسته از تئران ارگ تاریخی ایسه ، جیگایه ایقامت  سلسله قاجار شاهان، و از زیباترین و کوهن ترین بناهانه ایران پایتخت دویست ساله ایسه.

سابقه تاریخی ارگ سلطنتی که اونه محدوده  شومال خیابان و  امام خمینی ( سپه)میدان ، خیام خیابان  غرب  ، ناصرخسرو خیابان شرق  و پانزده خرداد خیابان جنوب  و ارگ میدان تشکیل دهده ،به واگرده به روزگار صفویه. شاه عباس صفوی در قسمت شومالی تهماسبی حصار ، چهار باغ و چنارستانی چاگوده که بعدنان پیله دیواری اونه دور چاگوده و عیمارات مقر سلطنتیا اونه میئن چاگود و ا فضا ایسمه بنا ارگ. در اخرای عهد صفوی ، تئران گاه گوداری مقر موقت دربار شاهان صفوی بو و حتی شاه سلیمان ( 1077- 1105 هـ . ق ) کاخی در ا شهر خوره چاگود. امروز اثری از ا بناهان دوریه صفویه باخی نمانسته.

مجموعیه گلستان میئن قدیمی ترین بناهانی که الان وجود داریدی  ،  تخت مرمر ایوان و خلوت کریمخانی موتعلق به دوران کریمخان زند ایسه.

رضاشاه دوران ، بخش های بوزرگی از تئران ارگ ، از جمله اونه دور حیصار ،  باب عالی سر در، تیلگراف خانه ، تکیه دولت ، نارنجستان  ، باغ گلشن و ساختمانان اندرونی تخریب ببوسته و شاه محل سکونت  به سعدآباد و یعد از اویه در دوران محمدرضا شاه به نیاوران مونتقلا بوسته. در ا دوره ، مجموعیه گلستان به جیگایی برای پذیرایی از خارجی میهمانان تبدیل ببوسته.

بخشان موختلف ا مجموعه الانی شامل :  تخت مرمر ایوان، خلوت کریمخانی ، موزه اتاق  ( تالار سلام ) و اونه حوضخانه  ،آینه تالار  ، عاج تالار  یا سفره خانه ، برلیان تالار  یا تشریفات تالار ، خوابگاه عمارت ( کاخ الیزابت ) که در سال 1329 به جای نارنجستان چاگوده ببوسته ،  شمس العماره قصر،  بادگیر عمارت و حوضخانه وسیع ، الماس تالار ، ابیض کاخ و چادرخانه ایسه. تاریخ چاگودن ایوان تخت مرمر و خلوت کریمخانی به دوران وکیل الرعایا فارسه.




#Article 163: شمس العماره (151 words)


ا جیگا شاخص ترین جایه گلستان کاخ  و ممتازترین ساختمان مجموعیه ضلع شرقی ایسه. مثا اون که ناصرالدین شاه قبل از خو سفر گودن به اروپا و بر اثر دئن تصاویر بناهان فرنگستان ، میل کونه ایته بنای بولند ، اوشانا مانستن خو پایتخت میئن چاکونه تا از اونه بوجور بتانه درباریان امرا، شهره منظره و اونه دورو بره نیگا بوکونه.

چاگودن ا عیمارت در سال 1282 ه . ق شوروع به و پس از دو سال تومامه به که اونه شمس العماره ایسم نهیدی. طرح و نقشه آن ظاهراً از معیرالممالک و اون معمار اوستاد علی محمد کاشی بود.

شمس العماره یا خورشید بنا از شاخص ترین و زیباترین بناهان گلستان کاخ ایسه. دلیل اون که شاخصه : ارتفاع ، تزئینات و طراحی ا بنا ایسه.

ساختمان ، دو تا برج هم شکل داره کاشی کاران و پنجره سازان اون ایرانی بون که بهره ای هم از معماری غربی بوردبود.




#Article 164: باغ فردوس عمارت (375 words)


به دستور محمدشاه قاجار در 1264 ق‌، ایته قصر در نزدیکی تجریش چاگوده ببوسته اما با بيماري و موردن اون ، قصر نيمه تمام ولا بوسته و اون در هو قصر نیمه تمام محمدیه (در جیگایه محموديه الانی) بمرده.‏ 

هو زمان با چاگودن محمديه قصر ‌، درباريان نزديك به اون هم در هو حوالی شوروع به چاگودن باغ يا ایته ييلاقی عیمارت بوگودده. از جومله‌، حسين‌علی‌خان معيرالممالك ایته باغ چاگوده که به فردوس باغ معروفا بوسته عیمارت فردوس باغ در دو طبقه به قاجاريه سبك و معروف به فيل گوش چاگوده ببوست. زمينان جنوبي قسمت و باغ سرازیری هم با سنگ چينان به صورت هفت قطعه مسطح و طبقه طبقه در بامو و روي هر ایته از اوشان‌، ایته ایستخر با چند تا فواره چاگوده ببوست. استخران به گونه‌اي چاگوده ببوستیدی كه از او دوران، بزرگ‌تر به نظر اییدی.‏ 

سپس‌، دوست‌علی‌خان‌، پسر حسين‌علی‌خان‌، به ایلئجار  ایصفهانی و يزدی مئماران‌، ساختمانی در باغ قسمت جنوبي  برپا بوگود و اونه ایسما بهشت رشك بنا. پلكان و بقیه بخشان ساختمان از يزد مرمر اعلا و داخل اوتاق ديواران با كاغذان طلايی برجسته بپوشانه ببوسته. اما دوست‌علی‌خان اعتنای چندانی به باغ و ساختمان آن نوگود و با گوذشت زمان ساختمان رو به خرابي بنا تا او حد كه اونه مرمر  سنگان بكنده و به اميريه عمارت (مدرسه‌نظام‌) ببرده ببوسته. بعد از اون باغ مالكيت چند بار دست به دست ببو. سرانجام در 1318 ق‌، در زمان مظفرالدين شاه قاجار سلطنت ، محمدولی‌خان سپهسالار تنكابني اونه از ورثه امين‌الملك بیه.‏ 

سپهسالار، علاوه بر چاگودن فواره و استخران طبقه طبقه ، باغ فردوس قناتا هم احيا بوگودو سر دري با شكوه در قنات مظهر (فردوس‌ باغ ميدان گاه فعلي ) چاگود. ولی به دليل این که به طومانيانس‌ تجارت‌خانه بدهکار بو، باغا به اون فادا و طومانيانس هم باغا در عوض خو بدهی‌، به رضاخان دولت  واگذار بوگود. سرانجام‌، در 1316 ش‌، معارف وزارت  (آموزش و پرورش‌) اویا بیه و او جیگایا نوسازی و تجريش دبيرستان شاپور اویه تأسيس بوگود در 1350 ساختمان موجود در باغ میئن به مركز فرهنگی و هنری و نمايشگاهی تبديل ببوست و پس از اینقلاب هم در ایختيار فرهنگ و ارشاد ایسلامی وزارت  قرار بیگیفت.‏ 

فردوس باغ مساحت  20000 متر مربع و طول اون 280 متر و سرازیری اون از شومال غربی به جنوب شرقی ایسه.‏ 




#Article 165: ملت موزه (219 words)


ا کاخ برای اسکان محمدرضاشاه خانواده سعدآباد مجموعه میئن  چاگوده ببوسته. آثار مجموعه ا کاخ موزه میئن شامل : فرشان نفیس و با ارزش ایرانی ،اشیاء و چینی‌آلات خارجی و خاندان سلسله پهلوی اموال ایسه.هتویی فرح مجموعیه هنری , سينما سالون ,آبدارخانه,ظروف انبار ,لباس انبار و رختكن لباسشويی و تاسيسات.

كاخ سفيد بوزرگترين كاخ مجموعیه 110 هكتاري سعدآباد ایسه . كه به علت رنگ سفيد اونه نما  به ا ایسم شهرت پیدا گوده.

كاخ چاگودن به دستور رضاخان در سال 1310 خورشيدی شوروع ببوسته و در سال 1315 به تومامه بو ، كاخ سفيد پس از سه سال كه از تماما بوستنه اونه کار بوگوذشتو بو  ,یواش یواش مورد بهره برداری قرار بیگیفته.

همكف طبقه :سرسراي بوزرگ ورودی ,محافظين اوتاق ,مراجعه كنندان رختكن ,پذيرايی تالار ,کوچی تالار غذا خوری يا جلسان تالار ,شاه دفتر كار ,اون دستشويی خصوصی ,سينما ورودی و موزه هنری  رئيس تشريفات دفتر كار, وزير دربار دفتر كار,انتظار اوتاق ,بيليارد اوتاق و آرايشگاه اختصاصی

اولی طبقه : سرسرای بزرگ اصلی,سفره خانه يا غذاخوری تشريفاتی تالار ,تشريفات تالار ,فرح دفتر كار ,فرح موسيقی وپذيرايی تالار ,نشيمن خانوادگی اوتاق ,دو تا آپارتمان سیوا و اختصاصی شاه و فرح در  سرسرا دو طرف شامل خوابگاه,حمام و رختكن.

كاخ سفيد  پس از پیروزا بوستن  انقلاب اسلامی ايران . در سال 1360 خورشيدی با ایسمه ملت كاخ موزه نام گوذاری ببوسته.




#Article 166: مرمر کاخ (333 words)


مرمر کاخ به دستور رضا شاه پهلوی چاگوده ببوسته و چاگودن اون در سال ۱۳۱۳ شوروع ببو و تا سال ۱۳۱۶ یعنی حدود ۳ سال طول بکشه. زیر بنای کاخ ۲۸۷۰ متر مربع و در ایته زمین به وسعت ۳۵۴۶۲ متر مربع چاگوده ببو.

مرمر  کاخ نقشه، خود رضاشاه فادا. اما معمارانی که دست‌اندرکار چاگودن اون بون خیلی زود از کار اخراجا بوستده و ایدامه کار به دست لئون تادوسیان فادا ببوسته و تومانا بوسته . تادوسیان تئران بزای بو.

اوستادان و هونرمندانی که در ساختمان و تزئین ا جیگا همکاری داشتیدی عیبارت‌ بون از: اوستاد یزدی (کاشی کار)، حسین لرزاده (معمار)، اوستاد محمد حسین صنیع خاتم (خاتم‌کار)، اوستاد حیدر عمو اوغلی و اوستاد حسین طاهرزاده بهزاد. البته کاخ تزئینان بعدن توسط اوستادانی چون اوستاد خزیمه (کاشیکاری) و اوستاد علی نعمت (خاتم‌کاری) مورد دوباره کاری قراز بیگیفته.

تا سال ۱۳۴۹ از ا كاخ به عونوان  محمد رضا شاه دفتر رسمی و محل برگزاری ملاقاتان و شرفیابیان ایستفاده بوستی. در ا سال محمدرضا پهلوی واقعه ترور  باعث ببوست تا به امنیت او جیگا کاملا شک و تردید بوکونه (تصویر محل اصابت گلولان  درب ورودی رو در آرشیو سازمان اسناد ملی وجود داره). محمدرضا که از ا ترور نافرجام به سختی زخم بخورده بو، بلافاصله دستور بدا  تا ا کاخا به صورت موزه در باورید.

سر انجام کاخ در آبانماه سال ۱۳۵۵ به صورت موزه در بامو و با عونوان پهلوی موزه ، اونه در بازدید ویسی به روی عموم وازا بوسته.از جومله موارد به نمایش در بومو در ا موزه، افسری لباس و كلاه گلوله بخوردیه شاه در واقعیه ترور 15 بهمن 1327 و ماكت های نظامی ارتش شاهنشاهی بو.

تا سال ۱۳۵۹ کاخ به صورت موزه استفاده بوستی ، وپس از مودتی موزه تعطیلا بوسته و از ا كاخ به عونوان مقر انقلاب اسلامی كمیته ایستفاده بستی. پس از اون ا كاخ متروك بمانسته تا وسطان دهه 1370 خورشیدی مئن، تشخیص مصلحت نظام مجمع به ا كاخ نقل مكان بوگود. امروزه از ا جیگا در دولتی نیوشتنان به عونوان قدس ساختمان یاد کونیدی.




#Article 167: طغرل برج (188 words)


ا بنای زیبای آجری که در شرقی بخشه درون ابن باویه در شهر ری میئن نها از آثار به جا بمانسته از سلجوقیان دوره بشمار ایه. بولندیه ا برج حدود 20 متر ایسه و کولفتی برج حیصار از 1/75 تا 2/75 متر ایسه، هتویی برج سطح بیرونی به 24 ترک تقسیم بندی ببوسته ا برج در واقع ایته طبیعی ساعت هم بشومار ایه چون معماری اون جوری ایسه  که در بجوره هر ترک چهار و نیم دایره نها که نیشان دهندیه یک ربع ساعت ایسه.
اوشانه بجور هم شیش تا مستطیل نها که هر ایته از اوشان 10 دقیقه نیشان دهه سپس شیاران کوچی تری به عونوان ثانیه وجود داره که خورشید هر وقت در وضعیت تازه ئی قرار بگیره با دوروستا گودن سایه روشنان زمان دقیقا نیشان دهه.

در سال 1301 ق با ناصرالدین شاه فرمان ، توسط حاج ابوالحسن معمار باشی بخش بوجوریه برج که بیزیر فوستوبو دوباره سازی ببوسته که ا مورد بر کتیبه سنگی سر بینیویشته نها . و اخرین تعمیر هم در هه سالان انجام بیگیفته . و بعضیام گیدی که ا برج اسسانیه طغرل بیگ از بنیانگذاران سلجوقی سده ششم هجری ایسه.




#Article 168: گبری قلعه (127 words)


شهر ری‌، علایین شهرک 

گبری قلعه در شهر ری جنوب شرقی ، علایی شهرک مئن و محلی به هه ایسم واقع ببوسته و از قدیمی بناهان ایسه که اونه قدمت به ۲۰۰۰ سال پیش فارسه. ا قلعه که مساحتی در حدود ۳۰۰۰ متر مربع داره در ساسانیان دوره چاگوده ببوسته. ا قلعه برج و باروئان  در طی قرن‌ها به دلیل فرسایش خرابه ببوسته و الانی تنها دیواران دراز و بولنداز خشت و گیل بر جا بمانسته. 

پیش از اینقلاب‌، از ا قلعه به عونوان باروت سازی کارخانه ایستفاده بوستی و پس از مرگ اونه صاحب ،ا قلعه در اختیار حضرت عبدالعظیم آستانه قرار بیگیته. 
چون داخل قلعه قابل ایستفاده نیه و تپه  بجوره هم قرار داره الان از اون به عونوان حضرت عبدالعظیم آستان انبار ایستفاده به.




#Article 169: میل تپه (166 words)


ا جیگا جاده ورامین میئن و روستای قلعه نو نزدیکی ، ایته تپه سر به ایسمه میل تپه با قدمتی2000 ساله واقع ببوسته و مربوط به ساسانیان دوره ایسه، بنا بر روایات تاریخی زرتشتیان آتشکده ، پیش از ایسلام ا جیگا محل نیگه داری آتش مقدس بو.

زرتشتیان اعتقاد داشتیدی که ا آتشکده آتش از آسمان بومویه و آتش دیگر اتشکدان که ایران مئن نها از ایه بیگیفتیدی . ا مکان هم احتمالا مثل بقییه ایران  بنائان تاریخی در زمان حملیه ایسکندر اسیب بیده و قسمتانی از اون توسط ایسکندر مقدونی ویرانا بوسته الانی از ا بنا دو تا اوطاق به طور کامل خرابا بو و دو تااوطاق دیگه هم سالیم و اوستوار بمانسته نها،هاتویی بولندی تپه و آتشکده بالغ بر 300 متر به که تا چند وقت پیش قسمت زیادی از ا آتشکده در زیر خاک دفن بو ولی الانی  با همت باستان شناسان بخشان زیادی مانند دهلیزان و زیر زمینی راهروان تو در تو از زیر خاک بیرون باورده ببوستده و بنای قشنگا گودده.




#Article 170: بهارستان میدان (239 words)


بهارستان میدان تا پیش از اون که شورای ملی مجلس ‌تشکیل ببه، جزوه زمینان نگارستان باغ بو. نگارستان باغ در میدان سمت شمالی ‌، فتح‌علی شاه دوره ، چاگوده ببوست و محمدعلی شاه هم چندین سال اویه زندگی بوگود.باغ نگارستان محوطیه مرکزی‌، یعنی میدان مختص آتش بازی مراسم در عیدان میئن و مراسم شتر قربانی گودن بو. 

مشهورترین بنای دوروبره ا میدان عیمارت و بهارستان باغ در اونه قسمت شرقی ایسه که اونه صاحیب اصلی حاج میرزاحسین‌خان قزوینی‌، سپهسالار و صدراعظم ناصری دوره ‌، بو.
 
میرزا حسین خان درسال ۱۲۸۸ ه. ق‌، زمینان زیادیه برای  چاگودن باغ و خانه مسکونی و مسجیدی شامل مدرسه و مکتب و کیتاب‌خانه خریداری بوگود. طرح و نقشیه عیمارت بنا و باغا ایته فرانسوی ‌موهندس ، فال یوس بواتان‌، فوگوده . اون هو موهندسی بو که طرح باغ و پارک ظل‌السلطان ، که ایمروزه آموزش و پرورش شینه فوگودوبو.

 
بهارستان میدان بارها دوچار تغییر شکل ببوسته و از اویی که شورای ملی مجلس در میدان ضلع شرقی واقع ببوسته ، میدان همیشه مرکز جما بوستن و تظاهرات سیاسی مردوم بو.

از موهم‌ترین وقایعی که در ا میدان میئن ایتفاق دکفته واقعیه به توپ دوستنه مجلس، توسط محمدعلی شاه، بو که شا به اون ایشاره گودن. هتویی تظاهرات مردوم علیه خلع دوکتور محمد مصدق از نخست‌وزیری و عملیات کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲، از  وقایع موهمه بهارستان میدان ایسه. 

الانئی ایته موجسمه از سیدحسن مدرس ‌، اثر اوستاد گروسی‌، در میدان مرکز نصب بوسته نها.




#Article 171: آفخرا (106 words)


رشت آفخرا مسجید با قدمت تاریخی نزدیک به ۲ قرن ایته قبرستان مخروبه ورجه  نهابو  که در سال ۵۲ با امام جماعت همکاری و مردوم محله و همت ِ ایتا از سرمایه داران رشت ، حاج رجبعلی طارمی بازسازی ببوسته.

آفخرا مسجید نزدیکای دو قرن پيش توسط حاج آقا هندی که از هندوستان به ایران بموبو و و رشته میئن عروسی بوگودبو چاگوده ببوسته.

در بازسازی ا مسجید که سال ۵۲ صورت بیگیفته ،ا مسجید با مساحت ۲۲۰ مترمربع و با تخته چوب ، گیل و آجور چاگوده ببوسته . 

سمت چپ محراب آقا سید فخرالدین مقبره نها که از نوادگان امام سجاد (ع) ایسه .




#Article 172: مرجانه ساتراپی (117 words)


مرجان ساتراپی در سال ۱۳۴۸ رشت میئن به دونیا بومو. اونه مار از ناصرالدین شاه نوادگان ایسه .

اون در دوران انقلاب و زمان جنگ بین ایران و عراق ،تئران میئن بوزورگا بسته و در سال ۱۹۸۳ در ۱۴ سالگی توسط خو خانواده به وین اتریش اوسه بوسته و خو نوجوانیا در تنهایی بگذرانه.

اون بعد از توماما گودنه  دوران دبیرستان، برای تحصیلات دانشگاهی به ایران واگردسته و پس از عروسی و سپس جودایی، به استراسبورگ فرانسه بوشو. ساتراپی الان ساکن پاریس ایسه.

در تاریخ ۳۰ آوریل ۲۰۰۸ از سوی سازمان‌دهندگان جشنواره فیلم کن اعلام ببوسته که مرجان ساتراپی، ایته عضو از هیات داوران جشنواره کن ۲۰۰۸ برای تعیین برنده نخل طلایی ، جایزه اصلی جشنواره ایسه.




#Article 173: أنزلي مناره (167 words)


از كيلومتر ها فاصله ،بندرانزلی  برج ساعت نمايان ایسه و طبق بینوشتان در تاريخی کتابان و سفرنامان خسروخان گرجی گيلان حاكم اونا درسال 1230 هجری - قمری برابر 1815 ميلادي و 1194 شمسي از آجور چاگوده.

هدف از چاگودن ا بنا ، دريا ديده بانی و هم به منزلیه فانوس دريائی بو. تا دريا نودران شب میئن ساحلا با موشاهدیه روشنائی در بوجوره منار ، شناسائی و خوشانه شناوره  به داخل كانال برسانن ، روی هه اصل  ، ایته چراغ اونه بوجور روشن و نگهبانی در اویه به كشيك دان ایسایی . در سال 1307 شمسی پس از تعمیر ا برج ایته ساعت چهار سو اونه بوجور بناده . شهرداری ا ساعتا از كشور آلمان بهه بو و نصب بوگودوبو . 

متأسفانه سال ها بو كه ده اونه ساعته زنگ به گوش نرسهیی وساعت از كار دکفته بو تا اونکه در سال 1369 شمسی شهرداری قديمی  ساعته كه فرسوده بسته بو عوضا گوده و ایته الكتريكی ساعت اونه جاسر بنا .بولندیه منار28 متر تا بلكون20 متر ایسه. 




#Article 174: انزلی موج شکن (352 words)


قبل از ان که انزلی موج شكنان چاگوده ببه ، كانال مابين انزلی و غازيان مثله ایته خليج بو كه تجارتی كشتیان به منظور خاله گودن و بارگيری گودن  و يا در امان مانستن از دريا امواج و طوفان به اویه پناه اوردیدی و در اسکلان پهلو گیفتیدی و يا روی ایته لنگر ایسادی . اما دريا امواج  ، تا داخل كانالا کوبسی و به شناوران که خلیج میئن ایسابود اسیب رساندی .
 

از اَ رو نياز به چاگودن موج شكن احساس بوستی ودر نتيجه قرارداد ا بنای عظيم كه از شاهكاران معماری در خو نوع ایسه در سال 1313 هجری قمری  برابر 1895 ميلادی  و 1274 شمسی بين دولت ايران  و كومپانی ( چاگودن راه انزلی  - قزوين ) منعقد ببوسته . موج شكن غازيان طول  750 متر  و انزلی موج شكن 520 متر ایسه و كار ساختمان  اون در سال 1914 ميلادی  1293 شمسی  كاملاً توماما بو  .  به منظور چاگودن موج شكنان  به طول 14 كيلومتر  ایته راه اهین از كوهان پونل تالش  تا انتهای غرب كپورچال خليج  در مورداب كشيده ببو و سنگان  ، از كوهان پونل ایستخراج و پس از این که اوشانا تراشدی  به اسكله كپورچال حمل کودیدی و از اویه  كرجیان بوزرگ  امرا كه وسيله قايقان موتوری يدك بستیدی  . به موج شكنان محل چاگودن  و ایداریه بندر تخليه بوستی . موج شكنان زير نظر دو نفر روسی  مهندس به ایسمان  علی اف و پلاناتوف چاگوده ببوسته و ا بنای عظيما  تيرای  چوبی رو  كه در دريا كف  به رديف بکوبستده ، چاگوده ببوسته. از سال 1306 شمسی كه اداریه بندره تأسيسات  ، از شوروی به ايران تحويل ببوسته، اداره بندر و كشتيرانی  در اونه تعمير و نگهداری ایقدام  و در سال 1314 شمسی به منظور در امان مانستن موج شكنان از امواج دريا ضربان ، مكعب های بوتونی که الان اویه نهاده در موج شكنان جلو و اطراف  قرار بداده و بعدنان دوطرف و موج شكنان زير كه خالی بو  با بوتون پوشانيده ببوسته . 

گردش روی موج شكنان وتماشا گودن منظریه  دريا  و كانال  و انزلی ساحل  و بولوار ، از اونه بوجور ، ایته خاطریه فراموش نشدنی در بيننده باقی مانه .




#Article 175: أنزلي پۊرد (228 words)


به همرایه انزلی، اَ پورد در سال 1316 چاگوده ببوسته . دریا جه اَ پیله پورد رو، جلوه زیبایی داره.

از جاهان دیدنی انزلی و غازيان دو تا پورده، درگوذشته شوئون و آمون از انزلی به غازيان بوسيله قايق صورت گیفتی تا اونکه تصميم بیگیفتیدی  انزلی بوسيله دو تا پورد به راه زمينی غازيان - رشت متصلا کوند كه پوردی از غازيان به ميان پشته به طول 210 متر و عرض 10 متر  و ارتفاع 85/6 متر  با 5 تا دهانه كه ایته دهانه از اون به طول 25 متر متحرك بو . 

اویته پورد از ميان پشته به انزلی به طول 127 متر و عرض 10 متر وارتفاع 5/6 متر با سه تا دهانه كه ایته دهانه به طول 25 مترمتحرك بود . چاگوده ببوست. 

هر دو ته پورد جه بوتون مسلح چاگوده ببوسته  شروع چاگودن از اواخر تيرماه 1314 شمسی و توماما بوستنه كار دراوايل تابستان 1316 شمسی يعنی مدت 18 ماه بو و در خورداد ماه 1317 مورد ایستفاده قرار بیگیفته و روز چهارشنبه هفتم  آذر ماه 1318 شمسی به طور رسمی تحويل ببوست. ا دوتا پورد بوسيله كومپاني ( سنتاب )  آلمانی و شركتان موختلف از جومله ((موتلا ))  سوئدی چاگوده ببو و در نتيجه با چاگودن اون راه ارتباطی آذربايجان رشت - قزوين - تئران برقرار ببوست و تازگیان برای حفظ ا پوردان عبور كاميونان سنگينه از روی اوشان ممنوع بو گودیدید . 

 




#Article 176: میان پشته کاخ (197 words)


ا كاخ در ميان پشته و بين دو تا پورد انزلی  و غازيان در محوطیه و سيعی واقع ببوسته ، قبل از این که اونه چاکونید ، اونه جا سر كاخ زيبا و باشكوه  (( خوشتاريا ))  قرار داشتی كه هنوز روشنائی برق ايران میئن وجود نداشتی  شبها در نور غرق بو ، ا بنای زيبا و باشكوه در سال 1307 شمسی آتش بیگیفت و بوسوخت . چاگودن كاخ ميان پشته از سال 1308 شمسی آغاز  و بين سالان 1313 - 1314 شمسی توماما بوسته. مساحت اونه زير بنا  1168 مترمربع ایسه.  بدنیه ساختمان دو جدار و از بلوك سيمانی چاگوده ببو دارای 11 تا اوطاق و ایته سالون پذيرائی با چهار تا سرويس حمام و دستشوئی ایسه. داخل اوطاقان به طرز زيبائی گچ بری ببوسته و ایته پیله لوستر  ، 6 شاخه كريستال با زنجيری در كاخ سرسرا آويزان ایسه. از سال 1367 نيروی دريائی  ، پس از تعميرات  اساسی  ، کاخا تبدیل به موزه و انواع سلاحهان گرم و سردا از زمان صفويه  تاحاسه در قفسان مخصوص جاسازی  و در معرض ديد عموم قرار بدا  كه ایته از نوقاط ديدنی و خاطره انگيز بندرانزلی ایسه و بازديد از ا نظامی موزه برای عموم آزاد ایسه. 




#Article 177: بندر انزلی بولوار (200 words)


بندرانزلی ، ایته از معدود شهرهای ایرانه كه پاركی به ا قشنگی داره  ، قدمت ا پارك بيش از 85 سال ایسه. ابتدا قسمت بوجوری و بعدنان از سال 1307 کم کم  قسمت بیجیری( شرقی و شومالی ) اون چاگوده و به صورت ایمروزی در بامو. ا پارك 35000 مترمربع وسعت داره و به علت قرار گیفتن در ساحل  كانال ( بين غازيان  -  انزلی ) و در مواقع ساحل دريا  ، از سه طرف هم موشرف به روخانه ایسه. دو تا موج شكن از سمت شومال خو روبرو داره  كه به صورت ایته دروازیه با ابهت ، خو آغوش پر مهره به روی همه تماشاگران طبيعت وازا گوده .

مسافران و اهالی شهران ايران كه به بندرانزلی مسافرت کونیدی . مطمئنن از ا پارك ديدن و اونه میئن گردش کونیدی . زيبائی طبيعی ا پارك و اونه هوای پاك و سالما در كمتر  شهران ايران شا پیدا گودن . به طوريكه گردش درا پارك آنچنان فرح بخش ایسه كه ناراحتیان اعصاب تسكين و جسم و جان صفا دهه .انزلی بولوار يا پارك عمومیه بايد تميز نگه داری گودن از لقد زن سبزان و كندن اونه گلان بوسيله جاقلان باید جلوگيری ببه . زيرا گل شاخه سر زيبا ایسه .  




#Article 178: شهرداری عیمارت (108 words)


انزلی شهرداری عیمارت  كه ایته نمونه از معماری پهلوی دوره در گيلان ایسه ، در قسمت بوجوره پارك بلوار واقع ببوسته و مشابه ديگر بناهان پهلوی دروه ایسه كه برای فرمانداریان و شهردایان  چاگوده ببو. 

علاوه بر تاريخی كاخان و عیمارتان كه مورد اشاره قرار بیگیفته ، در اوستان گيلان قديمی ساختمانان دیگه ای هم وجود دارده كه از لحاظ قدمت و معماری ويژگیان جالب توجه ایسده.

موهم ترين ا عیمارتان عبارتده از : ایداره پست عیمارت ، استانداری سابق عیمارت ، كلاه فرنگی عیمارت ، سرای طاقی كوچیك و بوزرگ، سرای چينی چيان و سرای محتشم كه كلن در رشت قرار دارده و يادگار قاجار دوره ایسده.




#Article 179: غازیان موج شکن (352 words)


قبل از ان که انزلی موج شكنان چاگوده ببه ، كانال مابين انزلی و غازيان مثله ایته خليج بو كه تجارتی كشتیان به منظور خاله گودن و بارگيری گودن  و يا در امان مانستن از دريا امواج و طوفان به اویه پناه اوردیدی و در اسکلان پهلو گیفتیدی و يا روی ایته لنگر ایسادی . اما دريا امواج  ، تا داخل كانالا کوبسی و به شناوران که خلیج میئن ایسابود اسیب رساندی .

از ا رو نياز به چاگودن موج شكن احساس بوستی ودر نتيجه قرارداد ا بنای عظيم كه از شاهكاران معماری در خو نوع ایسه در سال 1313 هجری قمری  برابر 1895 ميلادی  و 1274 شمسی بين دولت ايران  و كومپانی ( چاگودن راه انزلی  - قزوين ) منعقد ببوسته . موج شكن غازيان طول  750 متر  و انزلی موج شكن 520 متر ایسه و كار ساختمان  اون در سال 1914 ميلادی  1293 شمسی  كاملاً توماما بو  . 

به منظور چاگودن موج شكنان  به طول 14 كيلومتر  ایته راه اهین از كوهان پونل تالش  تا انتهای غرب كپورچال خليج  در مورداب كشيده ببو و سنگان  ، از كوهان پونل ایستخراج و پس از این که اوشانا تراشدی  به اسكله كپورچال حمل کودیدی و از اویه  كرجیان بوزرگ  امرا كه وسيله قايقان موتوری يدك بستیدی  . به محل چاگودن  موج شكنان و ایداریه بندر تخليه بوستی . موج شكنان زير نظر دو نفر روسی  مهندس به ایسمان  علی اف و پلاناتوف چاگوده ببوسته و ا بنای عظيما  تيرای  چوبی رو  كه در دريا كف  به رديف بکوبستده ، چاگوده ببوسته. از سال 1306 شمسی كه اداریه بندره تأسيسات  ، از شوروی به ايران تحويل ببوسته، اداره بندر و كشتيرانی  در اونه تعمير و نگهداری ایقدام  و در سال 1314 شمسی به منظور در امان مانستن موج شكنان از امواج دريا ضربان ، مكعب های بوتونی که الان اویه نهاده در موج شكنان جلو و اطراف  قرار بداده و بعدنان دوطرف و موج شكنان زير كه خالی بو  با بوتون پوشانيده ببوسته . 

گردش روی موج شكنان وتماشا گودن منظریه  دريا  و كانال  و انزلی ساحل  و بولوار ، از اونه بوجور ، ایته خاطریه فراموش نشدنی در بيننده باقی مانه .




#Article 180: هيران (آستارا) (167 words)


هيران ايتأ جه گيلانˇ رۊستایان ايسه ؤ هيرانˇ دهستان ؤ آستارا شأرستانˇ مئن قرار بيگيته دره. أ رۊستا، آستارا شأرˇ أمرأ ۳۰ کيلؤمتر فاصله دره. هيرانˇ منطقه جه سۊ ته کۊچي رۊستا به نامان هيران سفلی، هيران وسطی ؤ هيران علیا تشکيل بۊبؤسته. هيرانˇ منطقه ۲۲۰۰ هکتار مساحت دره. أ رۊستا جه کلسيا به آذرباىجانˇ کشور ، جه نسا ور به تالشˇ کۊهان، جه خؤرتاو ور به آستارا شأر ؤ عنبران محله ؤ جه خۊرخۊس به نمين متصل ایسه.

أ رۊستا ويشتر جه ۲۸۵ نفر (۸۵ خانوار) ثابتˇ جمعيت ؤ ۱۷۰۰ نفر (۴۱۲ خانوار) ويلابينيش دره ؤ ايته جه زیباترین ايران ؤ گيلانˇ دئني جيگان به شۊمار آیه. طبیعي دئنيان ؤ  علي داشي گرمˇ آو أ رۊستا مئن جه اۊنˇ جاذبه'ن ایسه. أهالي شغل ني ويشتر کشاورزي ؤ دامداري ؤ سيفتالداري ایسه.

۱۳۹۷ˇ سالˇ مئن قرار بۊبؤسته ایته دروازه هیرانˇ ورۊدی مئن آستارا شأرداري همکاري أمرأ چأکۊده ببه تا أ تۊریستي منطقه دئنيان بختر معرفي ببه ؤ سۊدجۊیان ؤ پانترکان دست أ منطقه جه کي اۊنه ادعایه کۊنیدی کۊتا ببه.




#Article 181: جاسم ویشگاهی (146 words)


جاسم ویشگاهی (زادهٔ ۱۳۶۱ [بندرانزلی]) یه مودت سرگروه (کاپیتان) ایران تیم ملی کاراته بو.

جاسم ویشگاهی از سال ۱۳۶۶ استاد صیدگر ورجه بندر انزلی  میئن به آموزش کاراته رو باورده  و از سال ۷۶ وارد تیم ملی ببوسته. اون در ا مودت ۳ تا مدال طلا از جوانان آسیا قهرمانی ، ۳ تا طلا، ۲ تا نقره و ایته برنز از امیدان رقابتان جهان، ۲ تاطلا، ۲ تا نقره و ۲ تا برنز از رقابتان آسیا قهرمانی به دست باورد.

پس از اون بزرگسالان جهان طلای جام آزاد ، طلا، نقره و برنز قهرمانی جهان، طلا و نقره بازیان آسیایی بوسان و دوحه و ویشتر از ۱۰ مدال رنگارنگ از تورنمنتان موعتبر دونیا کسب بوگود.

جاسم ویشگاهی خودش اخرین افتخار افرینی در شانزدهمین دوره بازی‌های آسیایی گوانگ جو طلای بیستم کاروان ایران را بنام خودش ثبت گوده
و ورزش ايران با طلاي جاسم ويشگاهي 20 بیگیفت




#Article 182: عزیز اسپندار (198 words)


عزیز اسپندار ستاریه دهیه ۵۰ ایران فوتبال دو بار آقای گل کشور متولد ۱۳۲۷ سابقیه چندین بار دعوت به اردوئان موختلف تیم ملی را دارایسه

اون ملوان امرا به ایفتخارات فراوانی دست پیدا گوده از جومله ۲بار  تخت جمشیدلیگ  میئن آقای گل ببو درسالان ۱۳۵۳و۱۳۵۶ و هوتویی قهرمانی در جام حذفی میئن درسال۱۳۵۵ و دو تا گل در فینال بزه که اونه گل دومی که گل آخر بازی هم بو از مرکز زمین دایره به ثمر برسه و به گفتیه فوتبال کارشناسان بهترین گلی ایسه که در تاریخ جام حذفی کشور به ثمر برسه.در ضمن اسپندار با۶۲ تا گل بزه در تخت جمشید لیگ دومین گلزن تاریخ مسابقات هم ایسه.

اسپندار از سال ۶۰ مشغول مربیگری ببوسته و در طول خو دوران مربیگری و در تمامی اوشان با رتبیه ممتاز قبولا بو و خو استعدادا همچون بازیگری دوران در مربیگری هم نیشام بدا. بطوریکه بینگهام ایرلندی(مدرس کلاس آ و سرمربی اسبق ایرلند در جام جهانی۱۹۸۲ )در مصاحبیه تلویزیونی از اون تعریف بوگوده. اسپندار الانی دارای مدرک آ آسیا در زمینیه مربیگری ایسه و در سال ۸۶ هم به همرایه نوصرت ایراندوست مربیگری تیم شاهین پارس جنوبیا بر عوهده داشتی وا تیما از سقوط به دسته بیجیر نجات بدا.




#Article 183: یدالله بایندر (103 words)


یَدالله بایُندُر ایران نیروی دریایی ناخدای ارتش شاهنشاهی بو که در مقاومت در برابر حملیه روسان در جنگ جهانی دوم ایران شومال میئن ، نقش اساسی دیشتی.

اون نیروی دریایی ایتالیا میئن دوره بیده. اون در جنگ جهانی دوم و در هنگام ورود روس نیروهان از شومال کشور با تنها ناو جنگی که در بندر انزلی وجود دیشتی بعد از سه روز نبرد طاقت فرسا راه نفوذ از طریق دریایه بر روی شوروی ارتش دوسته  . سرانجام بعد از سه روز مقاومت توسط هواپیمان شوروی ارتش هدف قرار بیگیفت . اونه قبر در بندر انزلی در محوطیه بندر انزلی گمرک  وجود داره .




#Article 184: ايران (635 words)


ایران کیشوری ایسه جنوب غربی آسیا مین و منطقیهٔ خاورمیانه جا. اونه رسمی نام جمهوری اسلامی ایران و اونه پایتخت تئران ایسه . اَ کیشور پهناوری  ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربع (۱۸ام جهان مین) ایسه و آمار سال ۱۳۸۵ هجری خورشیدی مین ، ۷۰ میلیون و ۴۷۲ هزار تن جمعیت دیشتی  و هر ساله حدود یک میلیون نفر به جمعیت ا کیشور ایضافا به.

شمال جا با جمهوری آذربایجان ، ارمنستان ، و ترکمنستان ؛ شرق جا با افغانستان و پاکستان ؛ و غرب مین با ترکیه و عراق مرز زمینی داره و هطویی دارای مرز دریایی شمال مین با دریای کاسپین و جنوب جا با خلیج فارس و دریای عمان ایسه، که دو تا منطقیهٔ اولی جه مناطق موهم استخراج نفت و گاز ایسده.

ایران واژهٔ باستان فارسی  مین «آئیریانا» (airya) و فارسی میانه مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران کردستان مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به . 

ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه .

ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که ایسلام بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو.

البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ (۱۹۳۵) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی .

ایران شرق جا با افغانستان و پاکستان؛ شمال شرقی جا با ترکمنستان، بخش میانی شمال جا با دریای کاسپین، شمال غربی مین با جمهوری آذربایجان و ارمنستان؛ غرب مین با ترکیه و عراق؛ و سرانجام جنوب جا با آبان خلیج فارس و دریای عمان همسایه‌ ایسه.

ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، دریای کاسپین و رود ارس، خاور جا به کوهان هندوکش و کوهان باختری دره سند، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان زاگرس و حوضه آبریز اروندرود و جنوب مین به خلیج فارس و دریای عمان محدود ایسه . ایران نصف ویشتر  کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب دریای کاسپین و جلگهٔ خوزستان) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم دماوند (۵۶۷۱ متر) ایسه.

جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر کلیساکندی؛ شرقی‌ترین شهر جالق؛ شمالی‌ترین شهر پارس آباد؛ و جنوبی‌ترین شهر چابهار ایسه

ایران 31 تا اوستان داره.

آذربایجان شرقی ، آذربایجان غربی ، اردبیل ، اصفهان ، البرز ، ایلام ، بوشهر ، تهران ، چهارمحال و بختیاری ، خراسان جنوبی ، خراسان رضوی ، خراسان شمالی ، خوزستان ، زنجان ، سمنان ، سیستان و بلوچستان ، فارس ، قزوین ، قم ، کردستان ، کرمان ، کرمانشاه ، کهگیلویه و بویراحمد ، گلستان ، گیلان ، لرستان ، مازندران ، مرکزی ، هرمزگان ، همدان ، یزد.

پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان عیلام، شهر سوخته، جیرفت و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان ماد مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته.

ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :آذربایجانی(آذری)، کرد، لر،  بختیاری، بلوچ، مازندرانی(مازنی)، گیلک، قشقایی، عرب، لک، تالشی، ترکمن، خلج، آشوری، کلدانی، مندایی(صائبی)، تات، گرجی، سیستانی، ارمنی، و یهودی  تشکیل ببوسته.

ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا فارسی، ترکی آذربایجانی، کردی، ترکمنی، گیلکی، مازندرانی، خلجی، تالشی، لری، بختیاری، عربی، بلوچی، لکی، دیلمی، تاتی، ارمنی، آشوری، مندایی، گرجی، عبری، کلدانی و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. 

فارسی ایته جه زوانان شاخیه هند و اروپایی ایسه . براساس اصل پانزدهم ایران قانون اساسی  کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه.




#Article 185: عنبران محله (233 words)


عنبران محله ایسم ایته جی روستاهان ویرمونی دهستان ،آستارا شهرستان بخش  مرکزی ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.

عنبران محله روستا در 6 کیلومتری غرب آستارا ایته از قدیمی ترین روستاهان ویرمونی دهستان به حیساب آیه . ا روستا 262 خانوار 1433 نفر جمعیت داره که ویشتر از 85 درصد اوشان با سواد ایسیدی .عنبران که دارای دهیاری و شورای اسلامی ایسه از ایمکاناتی مانند برق، گاز، تیلیفون و آب لوله کشی ببوسته بر خوردار ایسه .هتویی ا روستا دارای مدرسه، مسجید، خانیه بهداشت، نانوایی، دامداری، پرورش ماهی استخر ، برنجکوبی کارخانه  و گلخانان متعددی ایسه.

عنبران که در کوهپایان سرسبز و زیبای تالش  کوهان بنا ببوسته دارای ایته قدیمی قبرستان ایسه که قدمت باستانی داره.

منطقیه گردشگری خانهان آسیاب با ترکیبی از روخانه و جنگل و کوه مناظر با 5 کیلومتر جاده آسفالت ببوسته ازا روستا میئن گوذره.

عنبران دارای مردومانی سخت کوش، کاری و زرنگ ایسه . و قبل از ان  مرکز صنعت سوفالگری و ساخت ظرفانه سوفالی شهرستان بو و تا چند سال پیش آستارا مردوم از گلدانان سوفالی ای روستا که به اون منقل گوتیدی در خوشانه خانه ایوان و حیاط ایستفاده گودیدی و از ای جور ظرف به ایسمه چولمک برای تهیه ماهی و پلا در مطبخان میئن ایستفاده گودیدی.
لهجیه تالشی عنبران محله ایته از قطبان اصلی ا لهجه در منطقه بو و اصیل ترین غذاهان، سنتان، و حتی تالشی لباسان در ا روستا پیدا به. 




#Article 186: عباس آباد (148 words)


عباس آباد روستا ایته از بوزرگترین و زیباترین روستاهان آستارا شهرستان ایسه اَ روستا که با 269 خانوار حدود 1310 نفر جمعیت داره جه روستان اصلی ویرمونی دهستان ایسه. 

عباس آباد که در 2 کیلومتری آستارا جنوب غربی واقع ببوسته دارای مزارع وسیع برنج ایسه و معروفترین برنج آستارا اَ روستا مئن کشت به.

عباس آباد دارای آب، برق، گاز، تیلیفون، آسفالت روستایی جاده ، شرکت تعاونی، خانیه بهداشت، مسجید، مدرسه، نانوایی، برنجکوبی کارخانیه و باغ معروف چای ایسه که به اون چایکار گیدی. اَ باغ تنها محل کشت چای در کل شهرستان ایسه که ده ها سال قدمت داره. به دلیل گوسترش شهر سازی در آستارا مئن الانی  آستارا مناطق شهری از ضلع جنوبی به عباس آباد فارسه و به هه دلیل معروف به عباس آباد شهرک ببو ولی روستان عباس آباد هوتویی خوشانه طراوت و زیباییا در بین شالیزاران  و کوههان سر سبز تالش حفظ بوگودده.




#Article 187: ویرمونی (200 words)


ویرمونی دهستان در 2 کیلومتری غرب شهر آستارا، قدیمی ترین روستای کل آستارا شهرستان به حیساب آیه.به حدی که عده ای اونا آستارا پایتخت در زمان های قدیم عونوان کونیدی. طبق آماران ارائه ببوسته ا دهستان 10719 نفر و بدون حومه 1724 نفر جمعیت داره که از ا لحاظ بعد از لوندویل پر جمعیت ترین منطقیه شهرستان محسوب به.
  
  
گیدی در زمانان بسیار قدیم لنکرانیان با موهاجرت به ویرمونی منطقه و موشاهدیه اونه تشابه وضعیت طبیعی  با لنکران اونه ایسمه به تالشی لهجه ویره مونی یا زمین خودمانی یا زمینی مشابه زمین لنکران بناده و ویرمونیا پایه گوذاری بوگودده.

ویرمونی آیینه تمام نمای تاریخ سیاسی، اجتماعی و حتی نظامی آستارا در طی دوران مختلف به حیسای آیه.

علی رغم موهاجرت های گسترده ویرمونی اهالی به آستارا جمعیت ا دهستان بسیار ویشتر از آماران قبلی بو ودر نوبت تبدیل شدن به دومین بخش آستارا شهرستان بعد از لوندویل قرار داره.
 
ا روستا دارای آسفالت روستایی جاده ، آب، برق، گاز، تیلیفون، مخابرات دفتر ، آنتن BTS تیلیفون همراه، قدیمی مسجید جامع ، مدرسه، شرکت تعاونی، خانیه بهداشت و پاسگاه انتظامی ایسه.هتویی ا روستا دارای مزارع وسیع برنج، جنگلان انبوه، روخانه و پورد بو و از سمت آستارا دارای بولوار ورودی ایسه. 
 




#Article 188: اکبر اکسیر (523 words)


اکبر اکسیر از نمای نزدیک

در چهارم اسفند 1332 در آبروان محله شهرستان مرزی آستارا به به دونیا بومو .لیسانس ادبیات فارسی و آستارا میئن دبیر دبیرستانان بو که در سال 1382 بازنشست ببو. با مشاعره در رمضان شبانه در محل مسجید به شعر علاقه مند ببوسته و به قول خودش (و با تعمیر و تغییر بیتان من درآوردی پا به دنیای شعر بنا) ، در تمام قالبان شعر بوگوفت و در اکثر نشریات ادبی اونه شعران به چاپ برسه.

اونه اولین شعر در سال 47 در دختران – پسران به چاپ برسه . دوره نوجوانی و جوانی اش با جوانان مجله آقای علیرطبایی سپری ببو. در کنار پرداختن به شعر ، نقد ، طنز ، روزنامه نگاری و طراحی آرم را هم دونبال بوگوده. شعر را تا سال 72 با چاپ خو اولین مجموعه در سال 61(در سوگ سپیداران/امیر کبیر) ایدامه بدا و از سال 72 تا 82 به خواب زمستانی بوشو(نقل قول از خودش) و ده سال در استراحت مطلق بو  و دست به شعر نزه تا انکه با شعر فرانو در سال 82 با مجموعیه (بفرمائید بنشینید صندلی عزیز / نیم نگاه) به دنیای شعر واگردست و فعلا بعد از (زنبورهای عسل دیابت بیگیفتده/82/ابتکار نو) و مجموعیه در دست انتشار (پسته لال ، سکوت دندان شکن ایسه/ انتشارات مروارید)گزیده شعران فرانویی در دست تدوین داره. اون با معرفی شعر فرانو با شعرشویی و شعرکثیف مبارزه بوگود و به زبان مردوم از درد مردوم گوفتندره.
هتو که دانید منتقدان حرفه یی ادبیات گیدی اکسیر فکاهه ادبی نیویسه نه شعر طنز! اه نظرم نوکته موکدی ایسه که آدمه به فیکیر واداره.چه را کی شعر زیبایی شناسی جاجیگای رفیعی داره کی نمونه طنزانه ادبیات فارسی پور جه اجور طنز شعرانه کی انه ادبیت به انه بی ادبی حرفان چربه.انه نام نهانم بنامفرا نو یعنی پسا مدرن ایتا مکتبه کی هر کی اونه واضح ببه اه امی لوده تورکه شاعر گیلانی جه بعیده؟!پس بختره ویشتر بیگیم ایتا فکاهه ادبی جه اچبر اچسیر!؟
آنتی هموروئید
چقدر زور زدم تا شعرم چاپ شد
این روزها بیشتر از شعر به شیاف می‌اندیشم
می‌خواستم حافظ بشوم، عطار شدم

عمو صادق راست می‌گفت:
در زندگی زخم‌هایی است که آدم روش نمیشه جاشو نشون بده حتا به پزشک متخصص...
تعمیر اگزوز پذیرفته می‌شود!
پداگوژی
بهزیستی نوشته بود: 
شیر مادر، مهر مادر، جانشین ندارد
شیر مادر نخورده مهر مادر پرداخت شد
پدر یک گاو خرید
و من بزرگ شدم
اما هیچ کس حقیقت مرا نشناخت
جز معلم عزیز ریاضی‌ام
که همیشه می‌گفت:
گوساله، بتمرگ!

نه سایه‌ی پدر بر سر دارم نه دست نوازش مادر
لابراتوارهای شبیه‌سازی
خدا ذلیل‌شان بکند، ذلیل‌ام کرده‌اند
یکی مولفم را کشت، یکی معنی‌ام را
یکی شالوده‌ام شکست، یکی ساخت و ریختم را
نه پخشی تحویم گرفت نه مخاطب
خوب نگاهم کنید... حق دارید مرا نشناسید
من شعر بد وارث امروزم
به من عاجز بینوا کمک کنید!
اعتراف
ـ الو!
من اچبر اچسیر هستم فرزند مرحوم نغی اچسیر
اهل آستارا، 52 ساله، با لهجه‌ی قلیظ تورکی
سوگند می‌خورم زمین ثابت است، خورشید متحرک
و اقرار می‌کنم سردبیر راست می‌گوید من شاعر نیستم گاوم
و قبول می‌کنم فرانو شعر نیست لطیفه و متلک روشنفکرانه است
ـ بیب بیب بیب بیب.....
آی... گالیلئو گالیله کجایی؟
جیوردانو برونو رو کشتن!
ه




#Article 189: تئران بازار (662 words)


تئران بازار ایته قدیمی بازار ایسه که در تئران مرکز شهر در منطقیه ۱۲ شهری واقع ببوسته.

ا بازار در میان خیابانان مولوی در جنوب، سیروس (مصطفی خمینی) در شرق، بوذرجمهری (پانزده خورداد) در شومال و خیام در غرب قرار بیگیفته. در تقاطع ا خیابانان محمدیه میدان ،مولوی  چهارراه وسیروس  چهارراه قرار داریدی.

پانزده خورداد میدان در بیرون از بازار محدوده و سبزه‌میدان در بازار محدوده قرار بیگیفته. از گوذران اصلی بازار درون شا به  گوذر لوطی‌صالح ایشاره گودن.

بازار بزرگ ، امیر بازار ، عباس‌آباد بازار ، زرگران بازار ، کفاشان بازار ، حمام چال، مزینی، زید بازار ، پاچنار، فراش‌باشی (نظام)، کبابیان، باقرپور، نجاران بازار ، حضرتی، نوروزخان، مسجد جامع بازار ، بین‌الحرمین بازار ، چهارسوق، خیاطان، احمدی (حاجی ابوالفضل)، غریبان، منوچهرخانی.

سراها

اباچی - ابوتراب - اتحاد - احمدی - اربابی - آزادی - اسلامی - اعظم - افراشته - افسر - اقبال - اکبریه - امیرکبیر - امین اقدس - انقلاب - ایوبیان - با تقوی - بابک - بازرگانان - بهار - بهنودی - بوعلی - بیهقی نو - پارسا - پارک - پایدار - پیروز - تقی‌زاده - تکیه - تهرانچی - توکلی - تیموری - جلیلی - جمهوری - جنتی - جواهریان - جوریز - چهاربازار - چهل‌تن - حاج ملاعلی کنی - حاج نادعلی - حاج‌حسن - حاجی حسن اول - حاجی حسن دوم - حاجی زمان - حافظ - حجاز - حدید - حریری - حسن‌نژاد - حمام قبله - خالقی - خدایی - خرم - خوانساری‌ها - خورشید - دالان‌دراز - دشتی - دلگشا - دوستعلی‌خان - رازی - راستی - رحیمیه ۱ - رحیمیه ۲ - رحیمیه ۳ - روحانی - روحانی قدیم (اخلاقی) - روحیه - روغنی‌ها - سادات - ساعتچی - سجاد - سعادت - سلاحی - سلطانیون - سلیقه - سلیمانی - سیدمحسن - شکروی - شکروی جدید - شیخ جعفر - شیرازی - صادقیه - صدر - صدریه - صدیق - صلحی - صمدیه - ضرابی - ضیافت - عادلی - عالی نو - عباسی - عبدالوهاب - عدل اسلامی - عربزاده - عزیزیان - عطاران - غرب - غفاری - فتاح - فرزانه - فولاد - قائم بزرگ - قائم کوچک - قدیانی - قیصر - کرباسی - کرمی - کیهان - گردن‌کج - گلستان - گلشن - گلشن‌شکن - لاله - ماشاءالله - ماهرو - محمدی - محیط - مریم - مستوفی - مشکات - مصباح - ملی - ممتاز - منصور - مهدی - مهدی‌زاده - موسوی مهر - میر علی‌نقی - میرزا اسماعیل - میرزاعباس - ناصری - نقالخانه - نو قزوینی‌ها - نواب - نور - نیازی - وحید - وزیری - وهابیه - یزدی‌ها - یمین

پاساژان

۱۱۰ - احمدی - ارباب‌زاده - آرش - آزادی - اسلامیه - اقدسیه - امیر - آنتیک - آهن - ایده‌آل - ایده‌آلی - ایران‌یراق - برقعی - بری - بهبهانی - بهرامی - بوستان - پردیس - تجارت - جعفری - جهان - جوادیون - جواهریان - حاتمی - حضرتی - حمید - دربنده - دین - رحمتی - رحیمی - رز - رضا - زاد - زمرد - سعادت - سعید - سیدجعفر - شریف - شمس - شناور - شهرابی - شیروانی - صدف - صدقیانی - صفا - صنایع - ظفر - عادلی - عظیمی - علوی - علی کراچیان - غنی‌آبادی - فجر - فرد حسینی - قادری - قدسی - قیصریه - کاشانی - کاشی‌ها - کامیاب - کاووسی - کلاهدوز - کمالی - کمیلیان - کویتی‌ها - کویتی‌های جدید - گل‌ها - لطفی‌پور - مباشر - مسعود - منصور - مهتاش - موقوفه - میلاد - ناصر - نصیری - نور - نیکبخت - وحدت - وطن - وین - یکتا

بازار و بازارچه

امیر - آهنگران - بزرگ - بین‌الحرمین - پردیس - پرسپولیس - خلیج فارس - خیاط‌ها - دروازه نو - دوبی - رضا - زرگرها - زید - طوسی - عباس‌آباد - قیصریه - کفاش‌ها - کیش - کیلوئی‌ها - لوازم تحریر - مسجد جامع - مسگرها - ملی - نجارها - نیک




#Article 190: أسسؤنه (164 words)


أسسؤنه ىا پيله أسسؤنه ايته جه گيلانˇ شأران ؤ أسسؤنه شأرستانˇ مرکز ايسه.

أ شهرˇ قبلي نام کۊچان بۊ. گيدي کي قبلا ايتأ شهر به نام کۊچان أسسؤنه فعلي مکانˇ نزديکي نئهأ بۊ ؤ بعد أن کي به دلیل نامعلۊم تخريب بۊبؤسته اۊنه چؤر کۊچان دۊخاديد ؤ اۊنˇ مردۊم بۊشؤييد اۊ محل ورجأ ايتأ جديدˇ شهر بنا بۊگۊديد.
بعد أن کي سید جلال‌الدين اشرف کي گيدي ايتأ جه فرزندان امام موسی کاظم ؤ امام رضا برار ايسه أیه دفن بۊبؤسته، أ شهر نام گلف گلف به پیله أسسؤنه یا أسسؤنه تغيير بۊگۊده.

أسسؤنه رشتˇ أمرأ ۳۵ کیلؤمتر ؤ لاجؤن أمرأ ۷ کيلؤمتر فاصله دره. أ شهر جه کلسیا حسن کیاده شهر أمرأ مرتبط ايسه ؤ اۊن جه ۱۷ کيلؤمتر فاصله دره. أسسؤنه شهرستانˇ وۊسعت ۴۲۶،۶ كيلؤمتر مربع ايسه ؤ جۊغرافیايي عرض ۳۷ درجه و ۱۶ دقيقه و جۊغرافيايي طۊل ۴۹ درجه و ۵۶ دقيقه نصف النهار مبدا شرق واقع بۊبؤسته ؤ اۊنˇ مۊتوسط ارتفاع جه دریا سطح ۳ متر ايسه.

شهر: آسسانه

شهر: کیاشهر




#Article 191: لنگرود ایمام زادان (139 words)


آقاسید حسین کیا بوقعه 

دوازده تن بوقعه از سلسله کیائی در روستای ملاط

سید ابراهیم و میر ابوالحسن بوقعه در کومله

آقا سید محمد بوقعه لنگرود رکج محله 

آسید خلیل بوقعه واقع در اول راه پشته لنگرود

آقا سید محمد بوقعه معروف به لنگرود سفید آستانه 

آقاسید عبدالله بوقعه واقع در محله لنگرود آسید عبدلله . 

بی بی زینب بوقعه واقع در اول جاده لنگرود جمخاله .

آقا سید محمد بوقعه واقع در لنگرود کلیدبد .

آقا سید محمد بوقعه واقع در لنگرود سبز میدان .

آقا سید علی کیا بوقعه واقع در لنگرود آنسرمحله .

آقا سیدرضا بوقعه واقع در لنگرود چالکیاسر .

آقا سید علی کیا بوقعه واقع در قلضی محله روستا .

آقا سید خلیل بوقعه واقع در عطاکوه (اتکوه).

آقا سید غفور بوقعه واقع در شلمان.

آقاسید خرم کیا بوقعه واقع در لوکلایه روستا .و.....




#Article 192: تیلیفون همراه (194 words)


تیلیفن همراه یا موبایل تیلیفن (به انگلیسی: Mobile Phone) که اونه  موبایل هم گیدی ، ایته شخصی وسیلهٔ ایسه و قابل حمل گودن برای ارتباط مخابراتی .

برای ایستفاده از تیلیفن همراه باید او کسی که ایستفاده کونه که اونه مشترک گیدی ، به ایته مخابراتی شبکهٔ موتصل ببه. برای ان که به شبکه اتصال  پیدا کونه باید ایته حیساب اشتراک تیلیفون همراه در ایته از سرویس دهندگان ورجه (اپراتور) خوره بازا کونه. و هر تیلیفن همراه مشترک معمولاً تانه با خو گوشی ، ایته ارتباط تیلیفونی با اوشانی که تیلیفون ثابت یا همراه داریدی در هر جایه زمین (به شرطی که مشترک او سرویس در او نوقطه ببه) برقرارا کونه.

منظور از همراه گوشی (موبایل گوشی ) ایته وسیله ایسه  که برای اتصال به تیلیفن همراه شبکهٔ به کار شه. ا وسیله که خوره نسلان گوناگونی داره توسط شرکتان سازنده تولید به و به فروش رسه.
برخی از پیله شرکتان تولیدکنندیه گوشی در دونیا:

در موبایل میئن معمولاً ایته مجموعه نرم‎افزار یا سیستم عامل برای کونترل سخت‎افزار به کار بریدی و اونه جانبی برنامان توسط سیستم عامل به اجرا در ایه. ایته از سیستم عامل‌های معروف برای موبایلان ،سیستم عامل سیمبیان (Symbian) ایسه.




#Article 193: نوکیا (170 words)


نوکیا ایته چند ملیتی شرکت ایسه ارتباطات حوزه میئن. که برروی  مخابرات سیمی نوقاط کلیدی و بیسیم موتمرکز ایسه. الانی  نوکیا پیله ترین سازندیه تیلیفن همراه جهان میئن که در حدود ۳۸% از موبایل بازاران نیمیه دوم سال ۲۰۰۷ میئن در اختیار دیشتی. هتویی ا شرکت لوازم و تجهیزات مورد نیاز تیلیفن ثابت، ISDN، دسترسی به پهن‌باند، VoIP و WLAN هم تولید کونه.

نوکیا ساختمان اصلی  شهر اسپو میئن ایته شهر  نزدیکی هلسینکی، فنلاند پایتخت ، قرار داره. نوکیا مراکز تحقیقات  سراسر دونیا میئن از قبیل پکن، بوداپست، بوخوم، پالو آلتو، کالیفرنیا و کمبریج، ماساچوست قرار دارده. نوکیا پیله کارخانان در سالو، فنلاند؛ پکن، چین؛ دونگ‌گوآن، چین؛ چنای، هند؛ کوماروم، مجارستان و منطقه روهر در آلمان قرار بیگیفتیه.

نوكيا 6600 ،نوكيا 6630 ،نوكيا 6670،نوكيا 6680 ،نوكيا 7610 ،
نوكيا 7710 ،نوكيا 6260 ،نوكيا 6230 ،نوكيا 6230i،نوكيا 6610i،
نوكيا 6100 ،نوكيا 7260،نوكيا 6170،نوكيا 3220 ،نوكيا 3120،نوكيا 3100،نوكيا 3230 ،نوكيا 1100،نوكيا 2600،نوكيا 2650 ، نوکیا 2610 ، نوکیا 1112،نوکیا 2310، نوکیا n96 ، نوکیا n78 ، نوکیا n79  ، نوکیا 5000  ،




#Article 194: نوکیا 2610 (135 words)


ا مودل جديد، ایته طرح منحصر به فرد داره . ا مودل، از قابليیت پست الكترونيكی  برخوردار ایسه و دسترسی به اينترنتا از طريق جستجوگر WAP  فراهم کونه. به علاوه، ا مودل از سيستمان پيام رسانی MMS  و صوتی پيام رسانی نوكيا Xpress (برای ضبط گودن و ويراستاری پيامان) حمايت کونه. ا مودل، مختص مصرف ‌كنندان در بازاران  نوظهور طراحی ببوسته و دارای ایته  لايه رنگی ایسه كه جلوی انباشت بوستن گرد و غبارا  گیره و از لیز خوردن گوشی در دست میئن جلوگيری کونه. 

ا مودل، تصوير رنگی داره و از اونه ويژگیان انه که  مانند زنگ MP3  ، ضبط صدا قابليت ، و بلندگو برخوردار ایسه. ا مودل محلی تقويم هم داره و قادر به انجام حیساب کیتاب مالی پايه ایسه. به علاوه، ا مودل قادر به حفظ 300 تا شماره تیلیفن  ایسه. 




#Article 195: نوکیا 2310 (140 words)


نوکيا 2310 برای او دسته از مردوم كه علاقه‌مند به مد و موسيقی ایسده ، ایته طرح فشوردیه در قالب  ایته مجموعه‌ از رنگان موختلف، عرضه بوگود. با فشار دان ایته از كليدان ميان بر، موبایل راديو بر روی موج FM  به كار دکفه و شا اونه رقص نورا توام با پخش موسيقی نیگا گودن. به منظور جلب نظر سليقان موختلف، ا مودل انواع زنگان موختلف MP3  در اختيار شما قرار دهه.
 
از لحاظ نوشتاری، ‌ا مودل گزينان موختلف برای پيام اوسه گودن ،ارسال پيامان كوتاه و  اداره فهرستی از شماره‌ تیلیفنان شخصی‌ شما داره. به علاوه ا مودل بعد از هر تماس تلفنی يا ارسال هر پيام، تراز حیساب مصرف‌ كنندیا موشخص کونه. وزن ا گوشی 85 گرم ایسه و شا تا حداكثر 6 ساعت با اون صحبت گودن و در حالت آماده‌ باش، تا 16 روز روشن مانه. 




#Article 196: موتورولا (128 words)


موتورولا ایته از بوزرگ ترین آمریکائی شرکتان ایسه که در زمینیه چاگودن سخت‌افزار، ریزپردازنده، تیلیفن همراه و سایر ارتباطی وسایل شرکت داره.

ا شرکت، به غیر از مخابراتی صنایع ، در چاگودنه کامپیوتری پردازندهان هم فعالیت کونه. سری ۶۸۰۰۰ (۱۶ بیتی)و ،۶۸۰۲۰ ، ۶۸۰۳۰ و ۶۸۰۴۰ (۳۲ بیتی) از معروفترین پردازندهان تولیدی سیسک (CISC) ا شرکت ایسه. در دهیه ۹۰ میلادی، شرکت موتورولا به همرایه آی بی ام و شرکت کامپیوتری اپل خانوادیه پردازندهان معروف ریسک (RISC) پاور پی‌سی (PowerPC) یا  تولید بوگودده که ایستفاده از اوشان در کامپیوتران مکینتاش تا سال ۲۰۰۶ ایدامه دیشتی. در سال ۲۰۰۴ ا شرکت خو بخش پردازنده تولیدا به شرکت فری اسکیل بفروخت و خو تمام فعالیتا موتوجه مخابراتی صنایع بوگود.

a1200  ،  v3x   ،   slvr l6  ،  slvr l7  ،  v3  




#Article 197: رودبنه (127 words)


ایته جی بخشان شهرستان لاجان اوستان گیلان مئن ایسه .

شهران : رودبنه

رودبَنه اوستان گیلان ایته شهران ایسه، شومال ایران مئن.

ا شهر با جمعیت ۱۸۶۰ نفر (برآورد ۱۳۸۳خ.)  بخش رودبنه شهرستان لاجان مئن نها .

کسب و کار ویشتر ساکنان ایه ، کیشاورزی (برنجکاری، نوغان‌داری، کاشت درخت سپیدار و گاوداری) ایسه.

جی محلان دوروبر رودبنه شا به کنف‌گوراب و لاکمه‌سر بالامحله ایشاره گودن. 

رودبنه ایته جی لاجان روستاهان بو که جی سال ۱۳۸۱/۲۰۰۲ شهر ببوسته . اونه ایسم به ا خاطیر ایسه که در کنار ا دهستان ایته پیله رود روان ایسه که باعث دوروستا بوستنه ا دهستان ببوسته. دهستان رودبنه دارای سه تا ده اصلی به نامان بالامحله، میان‌محله و پایین‌محله ایسه. شهر رودبنه از دو تا محلیهٔ بازار سرمحله و پایین‌محله تشکیل ببو.




#Article 198: لشتˇ نشا (109 words)


 لشتˇ نشا ایتأ شهر نام ايسه کي لشتˇ نشا بخشˇ مرکز ايسه ؤ رشتˇ شهرستان ؤ گيلانˇ اۊستان مئن قرار دره.
لشت به معنی چۊلˇ زيمين ايسه، ؤ نشاء به معني بج کاشتن ایسه.
لشت نشاء قدمت واگرده به زمات سادات کیا گیلان مئن که اۊنˇ زمات  ۷۸۲ اعلام بۊگۊدده. صفویه دؤران مئن سال ۹۱۳ کي شاه اسماعیل اول به گیلان بامؤ قرار بۊبؤسته احمد خان لشت نشا اراضي به امیر حسام الدین فومنی واگۊذار بۊکۊنه کي نام ببرده أ حکما قۊبيل نۊگۊد و بۊگؤفت کي نخایه شیعه مردۊم به دست اهل سنت فاده.  لشت نشاء ناصر الدین شاه و مظفرالدین شاه زمات مئن جـــزء املاک خاصه شاه بۊ.




#Article 199: ابراهیم حشمت (365 words)


دؤکتؤر حشمت الاطباء طالقانی (دؤکتؤر حشمت طالقانی) يک‌ته پزشک بو لاجؤنˇ مئن و یک‌ته جه میرزا کوچی خانˇ صمیمی رفئقؤن. جنگلˇ نهضتˇ مئنأ نی میرزا همأ همکاری بوده. حشمتˇ پئرˇ نام عباسقلی بو و طالقانˇ شهراسرˇ مئن به دونیا بمأ.

دؤکتؤر حشمت، آلیانسˇ مدرسه مئن درس بخؤنده و بازون دارالفنونˇ جی پزشکی هیته.

اتحاد اسلامˇ هیأت که جنگلˇ نهضته رهبری فکری گود، دؤکتؤر حشمته بنأ لاجؤنˇ حوکومت‌ئبه.

یکی از دؤکتؤر حشمتˇ پیلˇ کارؤن ای بو که یک‌ته 40 کیلومتری کانال چاگوده که بازون اینˇ اسم ببؤ: حشمت رود. ای روخؤنه که دؤکتؤر حشمتˇ ابتکار و طرراحی و مردومˇ همراهی همأ بساته ببؤ، باعث ببؤ که سفیدرود و شیمرودˇ روخؤنه‌ٰئنˇ مئنˇ زمینؤن، خوشایی جی نجات پیدا بکونن و او منطقه کشاورزی رونق بگیری.

دؤکتؤر حشمت، خو عقاید و نظریاته داشت کی ای عقاید و نظریات مترقی و علمی بؤن. از جومله این‌که موعتقد بو که جنگلˇ انقلابˇ مئن، چریکی موبارزؤنˇ جا، خأن یک‌ته ارتش داشتن و هینˇ واسی لاجؤنˇ مئن گیلانˇ شرقˇ مللی نظامه را تودأ که ای ارتشˇ مئن، گیلانˇ شرقˇ آزادی‌خاهؤن ایسأ بؤن و ایشؤنˇ آموتنه خودش به عهده بیته بو. البته او زمتˇ حوادث اون‌قدر توند بو که حشمته مجال ندأ کی خو برنامه‌ٰنه اجرا پی بگیری.

او زمت که قاجارˇ دربار و خارجی‌ئنˇ دخشار (فشار) زیادأ بؤ و از طرفی دولت جنگلی‌ئنه قسم بدأ کی اگه خودشؤنه تسلیم بکونن، اوشؤنˇ همأ کاری ندأنن، دؤکتؤر حشمتأ نی با خو نفرات میرزا کوچی خانˇ همأ خوداحافظی بوده و دولته تسلیم ببؤ.

امما دولت خو وعده و قسمه وفا نوده و حشمت و اینˇ سربازؤنه تودأ زندؤن و مؤحتشمˇ باغˇ مئن یک‌ته فرمایشی دادگا تشکیل ببؤ. در حالی که هو روزؤن، دؤکتؤر حشمت زندؤنˇ مئن شکنجه جیر دبو و سرآخر، ۱۴۹۲، سیا ما ۱۵، رشتˇ کارگزاری قوروقˇ مئن، دؤکتؤر حشمته دار بزئن و اینˇ تنه چلله‌خانه مسجدˇ صحنˇ مئن دفنأ گودن.

میرزا کوچی خان دستور بدأ بو که جنگلی‌ئن حق ندأنن ایرانی قزاقؤنˇ طرف تیر شللیک بکونن. در حالی که قزاقؤن بمأ بؤن جنگلی‌ئنˇ سرکوب‌ئبه.

ای دستور، میرزا وطن‌پرستی احساساتˇ واسی بو کی البته باعث ببؤ کی جنگلی‌ئنˇ مئن اختلاف دککی و تلفات (چی جسمی و چی روحی) بدن. هی وضعیتˇ مئن بو کی دؤکتؤر حشمت و اینˇ یاورؤن، تونکابونˇ قلعه گردنˇ مئن تسلیمأ بؤن.

 




#Article 200: ماهی دودی (101 words)


ایته فرایندی ایسه كه جی خاطر پوختن ، مزه دارا گودن و نگه داشتن طولانی مدت مایی یا سایر مواد غذایی صورت گیره دو تا روش رایج واسی دود دان وجود داره : 

كه ا روش مئن اوتاق دود دمایا نواستی از ۳۳ درجه سانتیگراد بوجورتر بشه و مایی یا مواد غذایی دیگه نپزه و مصرف واسی باید اونه بپزیم. 

كه ا روش مئن دما به ۸۰ ـ ۷۰ درجه سانتیگراد فارسه و مایی بپختا به. 
موادیا كه دود سرد دهیدیا نشا اوشانا  طولانی مدت نگهداری گودن اما او مواد غذایی كه دود گرم بدا ببوستده تا مدتها باقی مانئده . 




#Article 201: خۊمامˇ شأرستان (104 words)


خۊمامˇ شأرستان ایته جه گیلانˇ شأرستانان ایسه ؤ اۊنˇ مرکز ني خۊمامˇ شأر ايسه.

خۊمامˇ شأرستان: أ شأرستان دۊ ته شأر، دۊ ته بخش ؤ چار ته دهستان ؤ ۴۴ ته رۊستا دأره.

۱.چاپارخانه دهستان: أ دهستان ۱۷ ته رۊستا دره ؤ اۊنˇ مرکز چاپارخانه روستا ايسه.

۲.کته سرˇ دهستان: أ دهستان ۱۳ ته رۊستا دره، اۊنˇ مرکز ني کته سرˇ رۊستا ايسه.

۱.اشکيکˇ دهستان: أ دهستان ۵ ته رۊستا دٚره ؤ اۊنˇ مرکز اشکیکˇ رۊستا ايسه.

۲.فرشکي دهستان: أ دهستان ۷ ته رۊستا دٚره ؤ اۊنˇ مرکز فرشکي رۊستا ايسه.

بنابر سال ۱۳۹۰ ایرانˇ آمارˇ مرکزˇ سرايشماردن، خومامˇ بخش ۵۳،۹۰۰ نفر جمعيت دشتي.




#Article 202: مأمد أميني لاهيجي (1042 words)


اي وانويس، گيلکي ويکيپديا هيزارؤمي وانويس ايسه.

مأمد اميني لاهيجي (م.راما)  ۱۵۲۱ دیلمی شریر ما نؤهؤم (۲۳ دی ما ۱۳۲۶ هجری شمسی) لاجؤنˇ ميئن، يته ميؤنه خؤنواده مئن بيچئه بۊبؤ ؤ خۊ ايبتدايي ؤ متوسطه تحصيلاته هؤره تمنؤده. أولين شعري گه بؤته، ۱۵۳۵ یا ۱۵۳۶ بۊ گه اۊ زمت، پيامˇ مللی رۊزنامه ميئن چاپ بۊبؤ.

م.راما هۊ دانش آمۊري ؤ جوؤني زمتˇ جي، شعر ؤ شاعري ميئن خۊ تلاشه کأدبۊ ؤ اي ميؤنه، اينˇ مترسه مۊدير، آقاى یافر گه خۊر يته خۊرم نويشتنکس ؤ أديب بۊ، اینˇ استعداده بياته بۊ ؤ اينه تشويق گۊد.
خۊ متوسطه تحصيلاتˇ تمنؤده پسي، کۊنکۊرˇ ميئن شرکت بؤده ؤ تبريزˇ دانشگاه، آبياري مۊهندسي قبۊلأ بؤ ؤ سال ۱۵۴۳ خۊدانشگاه تمنؤد. هۊ زمت بۊ گه گاگلف اينˇ شعرؤن، خۊشه ؤ فردؤسي مجلله ميئن چاپ بؤ نأبۊ.
هۊ زمت، م.راما آزاديخايي کارؤنˇ ويسين،يته تاوسؤني نيصفˇ شؤ، ساواکˇ آدمؤن دکالسن اینˇ پئری خؤنه ميئن ؤ اينه خۊشؤنˇ أمرأ ببۊردن. م.راما هشت سال زيندؤنˇ ميئن بئسأ ؤ ويشترˇ خۊ گيلکي شعرؤنه هۊ زيندؤنˇ ميئن بؤته گه شديدا انقلابي حال ؤ هوا دأنه.
۱۵۵۲ اميرˇ ما (بهمن ۱۳۵۷ هجري شمسي)، وختي مردۊمˇ مۊبارزه ايرانˇ ميئن جؤريته بۊ، م.رامأني ، باخي سياسي زيندؤنئنˇ أمرأ آزادأ بؤ  ؤ ۱۵۵۲ تا ۱۵۵۵ سالؤنˇ ميئن گه ایرانˇ جامعه فضا به نسبت آزادتر بۊ، فۊرصتˇ جی ايستيفاده بؤده ؤ خۊ شعرؤنه، خۊ بابˇ ميل چاپ بؤده.

م.راما،  ينگليسي زوؤنˇ سر تسلط دأشت و فرانسوي زوؤنˇ أمرأ پۊر آشنا بۊ. وختی گه زيندؤنˇ جی آزادأ بؤ، خو رفئقؤنˇ ايلجارˇ أمره ؤ با توجه به خۊ رشته (آبياري مۊهندسي) بۊتؤنسته تئرانˇ ميئن يته کار بياجي ؤ هۊ سالؤنˇ ميئن ايزدواج بؤده.

آسئد مأمد يمنی وأدي ميئن، م.راما سنگˇ قبرˇ سر بنويشته نأى: شادروان محمّد امینی. فرزند حسن. که چون رود خروشان به امواج خشمگین دریا پیوست (گیلکی وگردؤن: شادروان مأمد أميني. حسنˇ زأک. گه دريا کخ‌ به‌ لب بأرده کۊلؤنه فئویته)

سال ۱۵۵۹، نؤرۊزˇ ما چأرۊم، يته گرمˇ تاوسؤنˇ رۊز، کلأچئه ميئن، شرکتˇ کار هله سرايته نبۊ، يکته أز م.راما تبریزي رفئقؤن شۊنه دريا ميئن گه سينؤ بکۊني دريا طۊفاني بۊنه ؤ م.راما شۊنه گه خۊ رفئقه نيجات بدي خۊدش دريا ميئن دمينه.

م.راما گيلکي شعرؤن گه اؤجا کيتابˇ ميئن چاپ بۊبؤکه،  گيلکي أدبياتˇ ميئن خۊ جاجيگهٰ دأنه ؤ علاوه بر زيبايي، خۊ تعهد ؤ آرمانؤنأ ني دأنه.

م.راما گیلکي شعرؤنه، لاجؤنˇ قأوه‌خؤنه‌ٰنˇ ميئن خؤندن، بي اينکه بۊدؤنن ايشؤنˇ شاعر کیسه. چأيي چيني زمت، لاکؤکؤن ؤ زنأکؤن، چأيي باغؤنˇ ميئن اینˇ شعرؤنه خؤندن، بي-اينکه مأمد أميئنه بشنأسن.

نيشتي درياىˇ کنار تي دس ؤ پا پهنأگۊدي

کوهˇ ور، جنگلˇ ور، سبزˇ گيلؤن

ماهي جۊش کؤنه تي درياجي ولي

ماهيگير شندره دؤده مجنه

صدري وۊش کؤنه تي سينهٰ جي ولي

گيلˇ مرد چمپه به زحمت پچنه

گۊش بدي سبزˇ گيلؤن

جؤنˇ گیلؤن

تۊ صدایˇ تبره ايشتؤني؟

دستˇ غارت خأنه تي جنگلˇ گنجه ببره؛ ایشتؤني؟

چره نيمخيز نيشتي؟

ویریس از جا گیلؤن

نیشته أيؤمˇ اۊمید هنده تي رافا گیلؤن

اۊ رۊزؤن میرزا أگه تي گۊشˇ جیر

بۊته يکته کلمأى

تۊ خؤˇجي ویريسأی

امرۊ ده صدته کۊچیک‌خؤن دأني

امرۊ ده جنگلˇ سؤرخ، امرۊ ده بيشهٔ شيرؤن دأني

ویریس از جا گیلؤن

نیشته أيؤمˇ اۊمید هنده تي رافا گیلؤن

ويريسين برزگرؤن

ویریسین کارگرؤن

ویریسین ماهيگیرؤن

ویریسین اأی گیلˇ مردؤن ویریسین.

قصرˇ زيندؤن؛ ۱۵۴۶ ديلمي

اي پيلئه دۊنياىˇ مئن

زندگي جي هيچچي قشنگتر نبنه

تۊرشˇ واشم که هأمش آفتˇ باغه-

نخأنه زيندگي جي ديل بکنه،

تۊرشˇ واش زندگئه دۊس دأنه، هيتؤ که کاس-آقاى-

خۊشˇ چشمه دوده،

جۊش کؤنه باغ ؤ بيجارˇ مرزه گينه

وۊش کؤنه سبزي پا جير نيشينه.

جۊمأکۊن خؤب تي حواسه کاس آقاى

بپپا تأ گۊل نزنه

اينˇ اۊ سبزˇ جۊلى

اينˇ آرؤمˇ نيگا

اينˇ اۊ زردˇ گۊلى؛

أگه غافل بنيشي

نکۊني فکرˇ وجين،

خۊشˇ کۊل نئنه تي محصۊله بئنه

جۊمأکۊن خؤب تي حواسه کاس آقاى

تيزأکۊن تي کۊلˇ داسه کاس آقاى.

اي پيلئه دۊنياىˇ مئن

زندگي جي هيچچي قشنگتر نبنه

تۊرشˇ واشم که هأمش آفتˇ باغه-

نخأنه زيندگي جي ديل بکنه،

سال ۱۳۵۳ ديلمي؛ مشهدˇ زيندؤنˇ ميئن

تيتي بۊده خألي-دار

طبل ؤ شيپۊرˇ بهار

باغˇ مئن جار بزئه.

خزه از خؤ ويريسأ

علف از خؤ ويريسأ

گۊلˇ شيپۊري خۊ شيپۊره بزئه

کۊتکؤتۊ عطره بدأ

کي خۊته

کي ايسأ

کي بۊشؤ

کي بمأ؟

بيسˇ يک رۊزˇ ديگه

أمي همسايه خؤنه

تۊخمˇ مرغؤن شيکئنن

جۊجه مرغؤن در أنن

مي ديلى خأنه أمي مرغؤن-

تۊخمˇ بسيار بۊکۊنن

بنيشن تۊخمؤنˇ سر

ماشينˇ جۊجه-کشئه خار بۊکۊنن.

مي ديلى خأنه أمي خؤنه

همه خؤنه بۊبۊن هر رۊ بهار

ولي أفسۊس که اي بار

قرض أمه خؤنه ايسأ

بانکˇ رهني خۊ دۊته دسته بنأ مي پئرˇ سر

هرچه کؤنيم نشنه

مي مارى حؤضˇ کنار ناله کؤنه:

يا ابؤالفضلˇ رشيد!

خزه أز اي سرˇ ديوارˇ حياط

شنه تا اۊ سرˇ ديوارˇ حياط

خزه خسته نبنه.

گۊلˇ شيپۊري خۊ شيپۊره بزئه

کۊتکؤتۊ عطره بدأ

کي بۊشؤ

کي بمأ؟

کي خۊته؟

کي ايسأ؟

سال ۱۳۴۶ ديلمي

أولين شعري گه بؤته (خؤنه خالي حياطˇ ميئن)، ۱۵۳۵ یا ۱۵۳۶ بۊ گه اۊ زمت، پيامˇ مللی رۊزنامه ميئن چاپ بۊبؤ.

گفتم به مادرم:

امروز ما ناهار چه داریم؟

خندید و گفت : عزایِ غذای شب!

گيلکي وگردؤن:

مي مأره بؤتم:

ايمرۊ ناهار چي دأنيم؟

خنده بؤده بؤته: شؤˇ غذاىˇ عزا!

يکته وابين، شعر «رفتن همیشه اصل است»ˇ جي( اي شعر، کيتابˇ «مشت و درفش»ˇ ميئن دره).

شايد گياه بخواهد، در لاک بذر بماند

شايد گياه بخواهد که ارتفاع نپيمايد

اما زمين نمی‌خواهد و آفتاب نمی خواهد!

گيلکي وگردؤن:

شايد وأشى بخأسته بي، خۊ تيۊمˇ ميئن دمأسي

شايد وأشى بخأستي جؤر نشي

زمين ولي نخأنه ؤ أفتؤ نخأنه!

شعرˇ «زنگ چهارم:دیکته» اي شعر، کتابˇ « زنگ اول: دروغ»ˇ ميئن چاپ بۊبؤ.

بچه ها،

کاغذی بردارید،

بنویسید: کبوتر زیباست.

بنویسید: کلاغ بی نهایت زشت است.

بنویسید که دارا خوب است.

بنویسید که آذر خوب است.

بنویسید  که دارا فردا،

قهرمان خواهد شد.

بنویسد  که آذر فردا،

قهرمان می زاید.

بنویسید که دارا یک مسلسل دارد.

بنویسید که آذر بی عروسک هم می تواند باشد.

اما در دلش

غوصه و ماتم دارد

 تا شب جمعه ی آینده

مشق‌تان این باشد: که

بابا دندان دارد ،اما

نان ندارد بخورد.

گيلکي وگردؤن:

زأکؤنی!

ميداد ؤ کاغذ ويگيرين 

بنويسين گه کبۊتر خۊجيره

بنويسين کلاچه دئن مراغأ زئنه آدمه

بنويسين گه آذر خؤرمه.

فرده دارا، یته پيلˇ کس بۊنه.

فرده آذر،

پیلˇ مردأی چئنه،

بنويسين.

بنویسین دارا، یکته مۊسلسل دأنه.

بنویسین آذر، 

بي نينئکام تؤنه بيسه،

گرچي خۊ ديلکˇ ميئن،

غۊصه ؤ ماتم دأنه.

أمأ تا هفتهٔ ديگه جۊمأشؤ

شيمي دس رج اي ببۊن:

گه پئرى،

خؤدرنˇ گازه دأنه،

امّا نؤن ندأنه.




#Article 203: عبدالرزاق لاهيجي (231 words)


حکیم موللا  عبدالرزاق لاهيجي (حکیم لاهیجی)، صفویه زمت، يک‌ته پیله فیلسوف بو کی لاجؤنˇ مئن به دونیا بمأ و موللاصدرا خوروم شاگرد بو. عبدورّزاق دوتته معروف کتاب دأنه: گوهر مراد، شوارق.

عبدورّزاقˇ تولد سال معلوم نیه و خئلی اوقات اینه، با چند نفر دیگه که اوشؤنˇ اسمم عبدالرزاق ایسسه اشتبا گینن. مثل:

موللا عبدورّزاق بن موللا میرزانکویی شیرازی (که عبدالرزاق لاهیجی هم‌دؤره بو)
موللا عبدورّزاق کاشی

موللا عبدورّزاق رضوی

موللا عبدورّزاق بن احمد گیلانی

موللا عبدورّزاق گیلانی (لاهیجی) پزشک و دانشمند و خان احمد خانˇ وزیر (980 قمری بمرده)

عبدورّزاق گیلکی، که «رساله اللامع فی شکل الرابع» نویسنده ایسسه.

عبدورّزاق، خو اوایلˇ عمر بشؤ قم و هؤره تدریسه مشغولأ بؤ و ویشتر کلام و فلسفه درس دأ. چون قممئن زیاد بئسأ، هینواسی به قمی نی نؤمی ایسسه.

حکیم عبدورّزاق لاهیجی، یازدهمی قرن (قمری) مئن، یک دؤره‌ای قمˇحؤزه‌ی علمیه رئیس محسوب بنأ بو و شاگردی تربیت بوده به نام قاضی سعید قمی که یک زمانی قمˇپیله قاضی بو.

عبدورّزاقˇ مَردنˇ سال دقیق معلوم نیه. روضات الجناتˇ نویسنده بانی اعیان الشیعه نویسنده اینˇمردنˇ تاریخه 1051 قمری (یک سال، خو استاد، موللاصدرا مردنˇ پسی) دؤنن و بعضی‌ئن 1072 دؤنن.  امما اگه شا عباس دومˇ حوکومتˇ تاریخه (1052 - 1077 هجری قمری) حساب بکونیم و با توجه به این‌که گوهر مرادˇ کتاب، ای پادشاهه تقدیم ببؤ، شأنه نتیجه گیتن که دوّمی نظر دوروسسه. عبدورّزاق هو قمˇ مئن بمرده و شیخانˇ پیله وادی مئن دفنأ بؤ.




#Article 204: گیلانˇ شؤرایي جؤمۊري (537 words)


Iron 6 shorayi susiyalist 6 jumhuri ( umuman Gilon6 shorayi jumhuri) (بفارسی: جمهوری گیلان) yak te kutah muddat shorayi jumhuri Gilon 6 mien bu ki 1920 juan 6 ji  ta 1921 siptambr tul bakashe.ii jumhure  jangali mirza kuchik xon ,gilon6 mashrute xah junbash 6 rahbar,xushe jangali partizonon 6 amre , shravi surx e artish kumak 6 amre cha gude.

jangal 6 junbash ki 1914 ji shuru bobo bu ,  bad az in ke bulshuvikon rusie mien pirooz bubon taraqi bude o ahamiat paida gude.1920mei e mien shoravi niru daryayi Raskolnikof rahbari amre u sergo orzhonikidzeh hamrahi amre Xazar 6 darya  6 bandar anzali mien varid bubon.

جنگلیان، ميرزا رهبری امره خوشانه کاره 1489 گیلکی سال (1294 هجری شمسی) سراگيفتد و هفت سال بازون، جنگل ِ انقلاب، شکست بوخورده. امّا هن زماته میان، ميرزا و انه ِ دوستان موفق بوبوستد کی گيلان میان سلطنته لَغوْ بکوند و گيلانِ جوموری‌يه اعلام بکوند. یکشنبه روج، ديا ما 28، 1494 گیلکی سال (١٦ خرداد ١٢٩٩ خورشیدی) جنگلی‌ئن ایرانˇ سورخˇ انقلابˇ کومیتهٰ تشکیل بدأن. ای کوميته سلطنته لغو بئوده و گيلان مئن جوموری اعلام بئوده. ميرزا گیلانˇ شؤرایی جؤموری مئن سرکوميسر و جنگ ِ کوميسر بوبوست.

هنوز انقلابی دولت ِ کار به سامان نرسه بو کی اغتشاشات و بلوا، او انقلابیؤنی جه کی شوروی هوادار بؤن شوروع بوبؤ و بيلأخره میرزا مجبور بوبوسته جومعه روج، اسفندار ما اوّل، 1494 گالشی سال  (18 تیر ١٢٩٩)، دوتا نماينده و ايتا نامه اَ عبارت امره اوسه بئوده موسکؤ، لنين ره کی: «ايران ِ ملّت، حاضر نيه کی بلشؤويکؤن ِ برنامهٰ قبول لکونی» و بازون، قهر و اعتراض امره، رشت جی بوشؤ فومن.

شنبه روج، اسفندار ما 23، 1494 گالشی سال، شوروی هوادارؤن، شوروی ارتشی فرمانده‌ئن همکاری امره، کودتا بکودن و ميرزا آدمؤنه دسگیر و  زندانی بکودن.

ايتؤ ببؤ کی ميرزا، گيلان ِ جوموری سرکوميسری (رييس‌جوموری) جی برکنار ببؤ و خالوقربان و کومونيست طرفؤن، جوموری مئن قودرته دسأ گيتن.

کومونيستؤن، چون توندرو بؤن و خاستن خودشؤن ِ کومونيستی عقايده يک شبه گيلان ِ مئن پياده بکونن، مردوم ِ مئن منفورأ بؤن. تا حدی کی وختی مرکزی قزاقؤن، رضاخان رهبری امره اوشؤنه فوتورکسه، مردوم حمايتی نکودن کی هيچ، قزاقؤنه کومکأ نی بئودن.

سردارسپه، وختی گيلانه ديرين بومأ، اوّل جوموری ارتشه کی کومونيستؤن ِ دس دبو شکست بدأ و اوشؤن در بوشؤن و بازون هچين بمانسه ميرزا و اون ِ آدمؤن.

رضاخان ميرزا جی بخاسته کی بايه تهران و خو گبؤنه مرکزی حوکومت امره راجه به استقلال و آزادی بزنه. امّا ميرزا قبول نکوده و قزاقؤن نی ميرزا آدمؤنه فوتورکسن و ميرزا يارؤن يا بموردن و يا تسليم ببؤن.

ميرزا نی خو آخرين رفئق امره کی گاؤک نام داشتی، بوشؤ خلخال کوهؤن ِ طرف کی بتانی بشی خانم عظمت فولادلو ور کی هميشک ميرزا جی حمايت کود.

امّا ورف و سرما اندی سخت بو کی تير ما 27، 1495 گالشی سال، هر دو نفر يخ زنيدی و فوت کونيدی.

ميرزا مردن ِ امره، گيلان ِ جوموری کارأ نی توماما بؤ.
بعدی کی رضاشاه گیلان ـَ بیگیته اویا کی ترسه یی بازونم گیله کان قیام بکونیدی و بازونم مشروطه مانستن تهران ـَ بیگیرید یا میرزا مانستن جمهوری چاکونید ایتا سیاستی بکار ببرده کی گیله کان ـَ از بین ببره و اوشان ـَ فارس بکونه هنه واستی دولت گیلکان ـَ فوفارسسته و گیلان ـِ جمعیت ـَ سعی بکوده کماکونه .




#Article 205: پرفسور حسابی موزه (177 words)


دکتر حسابی موزه چند ماه بعده موردن دکتر حسابی‌، اواخرسال ۱۳۷۱ مئن ، و اونه منزل مسکونی مئن ایفتتاح ببو. خانه بنا موتعلق به سال۱۳۱۰ ه. ش‌، ایسه. موزه طبقه سوم مئن و ضلع غربی منزل دکتر حسابی مئن چاگوده ببو و مساحتی حدود ۴۰ مترمربع داره که شامل دکتر وسایل شخصی جی جومله پوشاک‌، مسواک‌، عینک‌، شانه‌، خودکار، دفتر یادداشت و اونه وسایل دست ساز‌، لوح تقدیر و مدارک تحصیلی و علمی‌، مدالان و نشانان، خانوادگی ‌عکسان ، جاغلان و نوان اسباب بازی ، خانوادگی هدیان و... ایسه. هتویی دکتر حسابی قدیمی آثار  شامل تابلوی نقاشی‌، تابلوی خط‌، فرش و صنایع دستی همراه وسایل شخصی وتمام آثار تألیف و ترجومه ببوستیه اون به نمایش در بامو. بخشان فعال منزل مئن و دکتر حسابی موزه عبارتده: 
فرهنگی بخش که وظیفیه چاپ‌، جماگودن‌، تدوین‌، تجدید چاپ و ترجومیه اونه آثارا بر عوهده داره. 

تحقیقات علمی بخش که درباریه دکتر حسابی زندگی و آثار فعالیت کونه. 
بازدید جی موزه سه نوبت مئن، با هماهنگی قبلی و حداکثر ۲۵ نفر، به طور مجانی جی ساعت ۸ الی ۱۶ امکان‌پذیر ایسه. 




#Article 206: شهر ایسلام‌شهر (106 words)


ایسلامشهر مرکز شهرستان ایسلامشهر‌ واقع در اوستان تئران ایسه که در ۱۲ کیلومتری  شهر تئران جنوب واقع ببوسته. اونه قدیمی ایسم شادشهر (یا بقولی شادمهر) و قبلتر از اون  شاهی قاسیم‌آباد  و خالصه قاسیم‌آباد  بو. 

براساس آمارگیری سال ۱۳۸۵، تعداد ۹۱٬۲۹۳ خانوار در اویه ساکین بود که جمعیتی بالغ بر ۳۵۷٬۱۷۱ نفر در او جیگا زندگی گودیدی . از ا تعداد نفرات جمعیتی، ۱۸۴٬۱۵۱ نفر از اوشانا مردکان و تعداد ۱۷۳٬۰۲۰ نفر از اوشانا زناکان تشکیل دادی.

ایسم قدیمیه ایسلام‌شهر فیروز بَهرام بو. فیروز بهرام‌ جی آبادیان کهن‌ ایسه که‌ اونه بنایه  به‌ فیروز ساسانی‌ نسبت‌ دهده‌، اونه  به‌ نامان‌ فیروز رام‌ و فیروزبران‌ هم بنامستده.




#Article 207: اشتهارد (271 words)


اِشتِهارد ایته جی شهران اوستان تئران مین ایسه.ا شهر کرج  شهرستان اشتهارد بخش مئن  قرار بیگیفته.

اشتهارد شهری ایسه خشک و کویری در 100 کیلومتری تئران . ا شهر علاوه بر شهر قدیمی اشتهارد دارای ایته مجموعه پیله دانیه صنعتی با نام اشتهارد شهر صنعتی ایسه.

اشتهارد جی  توابع کرج شهرستان و جزء اوستان تئران  /۲۲ و ۵۰ طول شرقی و /۴۳ و ۳۵ عرض شمالی مئن قرار بیگیفته. با شهر تئران ۱۰۰ کیلومتر و با شهر کرج ۶۳ کیلومتر فاصله داره. ا شهر ایته منطقیه نسبتاً کویری مئن با آب و هوای نیمه خوشک واقع ببوسته . اونه مساحت متجاوز از 800کیلومتر مربع و مسیر جاده تئران به ایران استانان غربی مئن واقع ایسه . آخرین سرشوماری مطابق ، اونه جمعیت ۲۵۰۰۰ نفر ایسه . جی  شمال طرف به ارتفاعات «حلقه دره» و نظرآباد شهرستان محدوده و جی جنوب طرف به ارتفاعات «قزل باش» و ملارد شهر محدودهٔ و جی طرف شرق به روخانیه شور و کرج شهر محدوده و جی غرب طرف به بوئین زهرا شهر محدوده ، محدودا به.

اشتهارد شهر دارای هفت تا قدیمی محله ایسه به نامان :  محله پایین (جیر محله)، صیادیه محله ، قاضیان محله ، محله چال (چله محله)، فارچی آباد (پارچی آوا)، بوزرگ خیابان (پیله خیاوون)، کوچیک خیابان (خوردک خیاوون) و هتویی از محلان کوچیتر شا از ام اصغر، رضه، چول و پشت قلعه نام بردن.

با توجه به اشیاء عتیقه‌ای که جی  خاکان «دیده بان» جیر با کوفی خط و غیره به دست بومو، به نظر رسه که اشتهارد قصبه حداقل قرنان دوم و سوم مئن وجود داشتی.

بعضی جی مردوم اشتهارد عقیده داریدی  که  گوذشته مئن ا سرزمین تبعیدگاه بو.




#Article 208: باغستان (130 words)


باغِستان شهری ایسه اوستان تئران  مئن . ا شهر بخش مرکزی مئن جی توابع شهریار شهرستان قرار بیگیفته.

ا شهر جمعیت سال  ۱۳۸۵ مئن ، برابر با ۵۲٫۴۶۳ نفر بو.

سال ۱۳۷۹ خورشیدی مئن تصمیم بر اون ببوسته تا روستاهان سعیدآباد، مهدیه، ده مویز، خادم‌آباد، نصیرآباد همه ایته شهر ببن و ایته شورا بدارد . ا شهر ایسم ببوسته  باغستان .

دهشاد قلعه با دیرینگی ویشتر جی  ۲۰۰ سال  روستایی به هه نام مئن ،ده کیلومتری شهریار شرق مئن و شهر باغستان محدوده مئن قرار داره.

ا دژ ایته جی دژان متعدد شهریار شهرستان ایسه که جی اغلب اوشان چیز زیادی باخی نمانسته.

باغستان دارای کارخانان ایران صنایع مخابرات ، داروسازی ، کمپوت‌سازی ، سردخانه، وزارت نیرو انبار ، کارخانان  ماکارونی ، خمیرمایه ، مرغ‌داری جهان‌جوجه و آجورپزی ایسه .




#Article 209: چهار باغِ (103 words)


چَهارباغ شهری اتسه اوستان تئران مئن . ا شهر چهارباغ بخش مئن جی توابع ساوجبلاغ شهرستان قرار داره.

چهار باغ جمعیت سال ۱۳۸۵ مئن ، برابر با ۵۶۱۸ نفر بو. ولی با پیوستن دو تا پرجمعیت روستاهان مهدی‌آباد و ملک‌آباد (دو تا روستا با ‪ ۴۰‬هیزار نفر جمعیت) به ا شهر سال ۱۳۸۷ مئن و مهاجرپذیری جمعیت اون به حدود ۶۵ هزار نفر فارسه.

فاصلیه بین مهدی‌آباد تا چهارباغ مرکزشهر  حدود ‪ ۱۰‬کیلومتر ایسه و ملک‌آباد هم حدود پنج کیلومتر با شهر مرکز فاصله داره. چهارباغ جی جمله او شهرانی ایسه که بین اونه مناطق شهری زمینان کشاورزی و باغی فراوانی وجود داره.

 




#Article 210: چهار دانگه (262 words)


چهاردانگه شهر جز اسلامشهر شهرستان ایسه که جی سمت شومال به تئران منطقیه ۱۸، و جی شرق جابه محدودیه آزادگان کمربندی و مناطق ۱۸ و ۱۹ تئران و جی جنوب جا محدودا به به تئران منطقه ۱۹ و رینگ شهر آفتاب، جی طرف غرب محدودا به، به شهرک صنعتی جاده و روخانیه کن و محدودیه اسلامشهر شهرستان.

چهاردانگه شهری ایسه اوستان تئران مئن و حد فاصل تئران-ساوه بزرگراه و تئران-قم بزرگراه مئن قرار بیگیفتیه.

چهاردانگه بخش چهاردانگه مئن از توابع ایسلام‌شهر شهرستان واقع ببو. ا شهر، بخش مرکز ایسه و بخشداری بخش فوق اونه مئن واقع ببوسته. طبق سرشوماری سال ۱۳۸۵، تعداد ۱۰٬۷۹۱ خانوار شامل ۴۲٬۱۵۹ نفر ا شهر مئن ساکن بود که جی ا تعداد ۲۲٬۰۰۳ نفر مرداکان و ۲۰٬۱۵۶ نفر اوشان زنای بود.

حسین‌آباد شهرک، مطهری شهرک، بهشتی، چهاردانگه، قدس، گلشهر، گلدسته، ماهشهر و حسن‌آباد لقمانی.

خودروسازی (ایران‌خودرو دیزل)، شرکت لوله و پروفیل (سدید)، کیان‌تایر شرکت، لوله و ماشین‌سازی شرکت، بوتان شرکت، ماشین آلات، ابزار و محصولات فلزی نساجی و پوشاک، ترابری، سینجر گاز، رب ستایش، شهر چهاردانگه شهرک صنعتی.

قدیمی عیمارت منطقیه حسین‌آباد مفرح مئن

پارک فاز ۲*۱ شهدای چهاردانگه :(شهید باهنر انتهای خیابان)

شهدای گلشهر پارک :(گلشهر میدان خیابان شهدا کنار)

خرمشهر پارک :اسلام‌آباد

شهدای ماهشهر پارک (ماهشهر)

لاله بوستان :(شهرک قدس)

شهید علی اصغر سمیعی بوستان :(حسین‌آباد مفرح)

بهشت بوستان :(گلشهر شهید بهشتی انتهای خ)

شهید محمد علیزاده بوستان :(حسن‌آباد لقمانی)

نرگس بوستان :(شهید رضایی خیابان)

 چهاردانگه مناطق جنگلی عبارتست ایسده :

میرزا کوچک خان (حسین‌آباد مفرح)

۲۲ بهمن (بلوار ایران خودرو دیزل)

۱۲ فروردین (پست فشار قوی اسلام‌آباد بقل)

۱۳آبان مابین مصلی و شرکت (صنیع) کاوه




#Article 211: شهر ری (412 words)


ری ایته جی ايران باستانی جیگان با آثاری جی هیزارهان چارم و پنجم قبل ميلاد ایسه. درباریه پيدايش ری شهر باستانی ، مانند ديگر باستانی شهران ، افسانان موتفاوتی وجود داره. اونه چاگودن ایبار به شيث بن‌آدم(ابوالبشر) نسبت دهیدی كه منوچهر اونا از نو چاگود و گاهیم به هوشنگ كيومرث زای. 

ری ایسمه جی ساسانيان دوره به بعد بر ا شهر بناده . اسلامی دوره مئن ری ایته پناهنگاه بو بنی‌اميه فرمانداران ره.  با اون كه شهر ری بر اثر چند تا زلزله (مثل زلزله 236 ق/ 850 يا 851 م) ويرانا بو و تركان يورش هم به اون  آسيبان فراوانی وارد بوگود، هوتویی پايدار بمانسته. ری  سال 617 هـ.ق  مئن مورد حملیه وحشيانیه موغولان قرار بیگیفت و علاوه بر قتل‌عام مردوم اونه بناهان هم با خاك يكسانا بو. ری کمی بعد اون ازنو رو به آبادانی بنا و ایبارده سال 786 هـ.ق مئن به وسيلیه تيمور سپاهيان به ويرانه‌ای تبدیلا بو و جی اون به بعد روی آبادانی به خود نیده.

ایته جی قدیمی‌ترین شهران جهان و ایران و جی شهران اوستان تئران ایسه. تاریخ چاگودن ری به زمان آریایی اقوام فارسه و ری جی تمام ماد شهران پیله تره. ری لوغت مئن به معنای سلطنتی شهر ایسه. ساکن و اهل ریا رازی گیدی. ری ایته دوره‌ مئن  ایران پایتخت بو. ا شهر طول تاریخ مئن به ایسم موختلفی خوانده بوستی ،راگا، رغه، ارشکیه، رام اردشیر، ام البلاد، ری شهر، و محمدیه از نامانی  بون که ری هر دوره مئن به مناسبتی با ایته جی ا نامان خوانده بوستی . بنابرآونچه که اوستا مئن بومو ری سیزدهمین شهری ایسه که ا جهان مئن چاگوده ببو.

شهر ری ایته محدوده‌ای ایسه با مساحت ۲۲۹۳ کیلومتر مربع، جی شومال به تئران شهرستان ، جی جنوب جا به قم شهرستان جی شرق جا به ورامین شهرستان و پاکدشت شهرستان ، جی غرب جا به شهرستانان ایسلامشهر، رباط کریم و زرندیه محدودا به . مساحت بخشان سه‌گانیه ری شهرستان : بخش مرکزی 174؛ بخش کهریزک 543، و فشاپویه 1645 کیلومتر مربع ایسه. ارتفاع ا شهر جی سطح دریا 1062 متر ایسه. شهر ری  جنوب‌شرقی شهر تئران مئن و موتصل به اسن شهر ایسه. ری فاصله تا شهر تئران مرکز بالغ بر 14 کیلومتر ایسه.

محمدبن زکریای رازی، شیخ صدوق، شیخ ابوالفتح رازی، صوفی رازی، شیخ کلینی، بدیع الزمان فروزان فر، خجندی رازی 

ری کوهان:

آثار تاریخی 

باب الجبل بازار ، باب سین، باب هشام، بلیان، چارسوق یا چار بازار، دهک نو بازار ، بازار روده، که ا بازار جی همیه بازاران  آبادتر بو. ساربانان بازار




#Article 212: طالقان (260 words)


طالقان منطقه‌ای ایسه ییلاقی میان البرز رشته کوه مئن و ۱۲۰ کیلومتری تئران شومال غربی مئن نها. الانی کشوری تقسیمان مئن ، طالقان ایته جی بخشان اوستان تئران ایسه.

طالقان جی  حدود ۸۰ روستا تشکیل ببو. مساحت طالقان منطقه حدود ۱۲۰۰ کیلومتر مربع ایسه . طالقان جی  سه بخش بیجیر طالقان، میان طالقان، و بوجور طالقان تشکیل ببوسته.

ارژنگ قلعه  میناوند مئن ، منصور قلعه و کیقباد قلعه شومال هرنج مئن ، دختر قلعه گته ده مئن، پراچان قلعه و فالیس قلعه ، ایمامزاده هارون جوستان مئن، شاه محمد حنیفه کرکبود مئن، ایمامزاده زکریا میراش مئن، ایمامزاده ابراهیم تکیه ناوه مئن و هتو امام زادان روستان سید آباد، اورازان، کش، کشته رود، کلاه رود، اسفاران، خچره، بوقعه میر وشته مئن، و پیران مقبره دیزان مئن ، مهران، گته ده و اوانک ، قدیمی حمام دیزان-قلاسی-آقای باغ-هفت قلای سی-قلا یاک-طاقی لایه(اهالی روستا ساعت آفتابی )روستای دیزان مئن.

آردکان، آئین کلایه، آرتون، آرموت، آسکان، اسفاران، امیرنان، 
انگه، اوانک، اوچان، اورازان، اوصار - ابصار، اهوارک، باریکان، 
پرکه، پردسر، پراچان، بزه ـ بزج، تکیه آرموت، تکیه جوستان،جوستان، حسنجون، خچیره، خسبان، حصیران، خودکاوند، خورانک، 
خوران، خیکان، دراپی، دنبلید، ده در، دیزان، روشنابدر، زیدشت، سفچخانی،  گوران، سگرانچال، سگران، سنگ بن، سوهان، 
سید آباد، سیف بنه،شریف کلایه، شهراسر، شهرک، صالح آباد، صمغ آباد، عالی ده، عالی سر، فشندک، کجیران، کرکبود، کرود، کش، کشرود، کلارود، کلانک، کماکان، کوِئینِ، کولج، گته ده، گراب، 
گزن - جزن، گزنان ـ گزینان - جزینان، گلیرد، گلینک، گوران، لهران، 
مرجان، مهران، میراش، ناریان، نسا سفلی، نسا علیا، محسن آباد,
موچان، میر، میناوند، نوده، نویز، نویزک، وشته، ورکش.
هرنج، هشان،تکیه ناوه،منگلان

مهندس علی ملاجان




#Article 213: فردوسیه (177 words)


فِردوسیه ایته جی شهران اوستان تئران ایسه ایران مئن . ا شهر شهرستان شهریار بخش مرکزی مئن قرار بیگیته.

فردوسیه دهستان شامل روستان فردوس، عباس‌آباد، عبدآباد، خاوه، یوسف آباد صیرفی، رامین و وسطر به که ا میانی فردوس محله نسبت به محلان دیگه جی قدمت ویشتری برخوردار ایسه.

بین سالان ۱۳۷۰ تا۱۳۸۰ مئن محله عباس‌آباد مردوم اعتراضات زیادی نسبت به ان که چره ایسمه کولی ا هشت محله فردوس ایسا دیشتیدی و سرانجام فردوس شهر به فردوسیه تغییر ایسم بدا.

کوی گل‌ها و مصطفی خمینی شهرک جی محلان بخش شرقی ا شهر ایسده و جی اونه دیدنی جیگان ایمام‌زاده جعفر ایسه . جادهان پرپیچ‌وخمی دورو بر فردوسیه نها.مدرسان جهاد، ابوریحان بیرونی، امامت و باقرالعلوم از مدرسان ا شهر ایسده.

جی جمله اقوام اصیل فردوس منطقه شا به اقوام نفریه، افشار و بهارلو ایشاره گودن که ویشتر جی ای قرن ا منطقه مئن سکونت داریدی. الانی مردوم مناطق اوستان زنجان و همدان با توجه به کمبود کار خوشانه مناطق مئن به ا نواحی موهاجرت کونده و بخش زیاد موهاجران ا منطقیه تشکیل دهده.

 

پارک ۱۵ هیزار متری ولیعصر




#Article 214: فشم (107 words)


فَشَم ایته جی شهران اوستان تئران ایسه ایران مئن. ا شهر در بخش  شهرستان شمیرانات رودبارقصران قرار بیگیفتیه و در گوفتار عامیانه ویشتر با ایسم اوشون-فشم مشهور ایسه.

فشم در ۲۵ کیلومتری تئران شومال شرقی و مسیر جادیه لشگرک مئن قرار داره. اوشان، فشم، میگون دارای باغان میوه زیادی ایسن و اونه هوا در وهار و تابسان موعتدل ایسه.

روستان ایگل، آهار و شکراب مسیر اوشان مئن و هتویی روستان امامه  مسیر فشم مئن و ازون ببعد مسیر راست مئن جی دوراهی فشم روستان زایگان (زاگون)، لالان (لالون)، آبنیک (اونک)، گرمابدر، جانستون و مسیر چپ مئن جی دوراهی فشم روستان میگون، شمشک، دربندسر جی مناطق تفریحی‌ ایسئده.

 




#Article 215: کیلان (108 words)


کیلان نام ایته کوچی شهری ایسه اوستان تئران مئن و شهر تئران شرق مئن . ا شهر شهرستان دماوند بخش مرکزی مئن قرار بیگیفته.

او جاده‌ای که به کیلان فارسه جی جادیه هراز منشعب به. آثاری جی سکونت اینسانان هیجده هزار سال پیش مئن ا منطقه مئن یافت ببو. کوه نزدیک ا شهر درعلی کوه ایسم داره. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت کیلان ۳٬۰۳۸ نفر (۹۱۳ خانوار) بو.

پیرامون کیلان چندتا غار و قدیمی زاغه مناطق پشته‌بند، و برنهشت و اطراف قلعهان  عسگر و  حصارک  مئن دیده به . چندتا دژ کهن هم با ایسمانی مانند  قلعه مزدک،  قلعه سپید و  قلعه دیو  دوروبر کیلان دیده به.

 




#Article 216: چلله‌خانه (166 words)


ا بنا در رشت استاد سرا محله میئن واقع ببوسته و در حدود سالان 1242-1244 ه.ق توسط میرزا محمد طاهر مستوفی چاگوده ببوسته و در دوریه بعد بوسیلیه حاج شیخ مهدی لاکانی تعمیر و بازسازی ببوسته. 

مسجید فعلی ایته بنا ایسه به ابعاد 16/70×8/30 متر . که اونه پوشش در وسط بر روی سه تا فیلپا قرار بیگیفتیه. در ا بنا گوشه گولدستیه آجوری و در شومال بنا ایته مدرسه  با شیش تا حجره نها. اونه داخلی پوشش لمبه کوبی و خارجی  پوششان سوفال سر ایسه. دروازه ضلع جنوبی شبستان مسجید محرابی کاشی‌کاری با گچ‌بری مقرنس ساده قرار داره که در بوجور و اونه دو طرف بینیویشتانی نها. محراب جوره کتیبه ایسمه چاگودن کس پادشاه دوران فتح‌علی شاه و تاریخ 1242 ه.ق اون رو بینیویشتیه. کتیبان داخل و محراب دو طرف هم به تاریخ 1243-1244 ه.ق ایسده. اوشانه کاشی‌کاری  هم کار اوستادمحمد تقی کاشی پز قزوینی ایسه در مسجید کنار تکیه ای نهابو که بعدنان از بین بوشو.

ای مسجدˇ صحنˇ مئن، دؤکتؤر حشمتˇ قبر هننأ.




#Article 217: جنگلˇ انقلاب (421 words)


جنگلˇ انقلاب ىا نهضت جنگل یا جنبش جنگل  یا قیام جنگل، ایتا خیزش ملی بو کی  موردوم با رهبری میرزا کوجی ‌خان جنگلی خواستید دست متجاوزان خاریجیا از ایران و گیلان واوینید. میرزاشان نشریه جنگل هم دشتید که در سه دوره مجزای انتشارش 39 شماره چاپا بست .ویشتر انقلابیون جنگل با بوکوش بوکوش انگلیس، روسیه و اوشانه دست‌نشانده سلطنتی قاجار شهید ببستید.

جنگ جهانی اول با فوضولی انگلیس و روسیه تزاری با پیله قحطی و بی‌عورضگی احمد شاه سسه‌پیله, کاری پیش باورده کی موردوم آرا اورا هتو شولوغا کودید.

هنه وسی خیزش جنگل شهریور ۱۲۹۳ شمسی (اوت ۱۹۱۴)میان برپا ببست‌ و هم گیلان میان هم جاجگایان دیگر ایران موردوم باد مانستن از عه حرکت استقبال بوکودید.
بعضی خانان خوشانه مهماتا فده‌یید جنگلیانا اینگیلیسم تا بیده زاکانه دست خب اسلحه بترسه.

میرزا کوچک خان، سواد حوزوی دشتی آو تمام کسانی کی دنستی مشروطه وسی سابقه مبارزاتی دریدی خو دور و بر بداشت. از دکتر حشمت و خان آلیان تا احسان‌الله خان و خالوقربان .
کمونیستان در ۲۲ ژوئن کنگره اول حزب کمونیست ایران در بندر انزلی تشکیل بدهیید و برنامه بناید کی اینگیسان و شاه بیشید کنار. فئودالی نمانه و موردوم خانان و باغ و بیجاران همه از اوشان دست خارج ببه بعد اوشان بیگید کی وا چی بداره. کمونیستان هه حرفان بوگوفتید خوشانه تصویب بوکودید موردوم نظرا ونورسه‌یید. عه خیانتان میرزایا بد بومو. اختلاف ببست. خانانی کی خوشانه اسلحانا با خوشانه نیروانا فدابید توقع داشتید.
هه گیروداره میان قوای دولتی انگلیسان کمک امرا علیه نیروهای انقلابی بوکوش بوکوش راه تودایید اوشانا قزوین تا بندر انزلی عقب ببردید. آو باز انقلابیان مبارزه آمره تا رشتا پس فاگیفتید.
 حیدرعمواوغلی کمونیست بو وانورسه کار بوکود خوره شوروی امرا کاغذ ایمضا بوکود موردوم زیمینانا فاگیریمیا گیلان ایران میان نمانه‌یا. اه کردکاران امرا اختلاف بدترا بست. خان آلیان معین الرعایا گفتی آن کمونیست کافریا نهضتا منحرفا کودن‌دره. بزه اونا اعدام بوکود. دودستگی پیش بامو میرزا تنها بمانست. باز میرزا تالش میان یار داشتی، گائوک امرا بوشو کوهات تالش آو رایا گوماکودید سرمایی ج پا دکفتید. خالوقربان میرزا سرا واوه ببرد فدا شاه جدیدا کی رضاشاه بو. باز ای دور ده ایران پادشاهی میان بمانست.
رهبر انقلاب اسلامی ایران بگفت نهضت جنگل مثل ایتا مینیاتوری از هه انقلاب اسلامی ۵۷ بو.

جنگلئن کي مشرۊطه بامۊته'ن بؤن، مدرسه بناگۊدن ىکته ايشؤنˇبرنامه'ن بۊ. ايشؤن مدرسه'ني بؤن کي جنگلئن بنابنأن:

شفتˇ مئن شىخ ابراهيم خليلي مؤديريت أجي ؤ فؤمن علي حبيبي مؤديريت أجي ؤ سۊماسرا مئن سىد أحمد نقيبي مؤديريت أجي ؤ ماسۊله مئن أني شىخ علي تنها مؤديريت أجي ؤ کسما مئن ابراهيم فخراىي (جنگلˇ معارفˇ رئيس) مؤديريت أجي.




#Article 218: سؤلئیمان داراب (131 words)


سؤلئمان داراب ایته ده اطراف رشت جی بو کی ایته کیازاک (منصور الملک صفوی)ان صاحب بو، ولی هسأ جزو شهر رشت ایسه و یه تعداد از دولتی ایدارات اویه مونتقلا بوسته.
سؤلئمان داراب گورستان موقوفات منصور الملک جی بو که  میرزا کوچک جنگلی و عده‌ای از اونه یارؤن  و هتو جمعی از معروفان و نامیان  رشت از جمله خود منصور الملک اویه دفن ایسیدی، و هتویی رشت آسایشگاه معلولین در أ محل واقع ببوسته. برخی از نامدارانی کی سؤلئمان داراب رشت مین دفنیدی : محمدی انشایی ، میرزا حسین خان کسمایی، ابراهیم فخرایی ، اسماعیل جنگلی ، شیون فومنی ، جهانگیر سرتیپ پور، ولی الله اردشیری ، دکتر عطاءالله فریدونی ، ودکترمحمود بهزاد... .

أ آبادی از جومله هدایان ناصری به منصور الملک او زماتی کی گلابتون بانو عقد کودن دبو. 




#Article 219: کنف (205 words)


ایته گیاهی ایسه بوته مانند و دارای ساقان پوشیده جه خار .اونه منشأ اصلی نواحی مختلف آفریقا ذکر ببوسته جه اونه دانه روغن خوراکی استخراج و اونه الیاف جا محصولات مختلف مثل کاغذ گونی و چتائی و ... تهیه به. 

کنف گیاهی ایسه دو لپه و گلدار یکساله با ریشهان متراکم و عمیق و سفید رنگ ، ا گیاه ساقه  نسبتاً علفی و ویشتر بدون انشعاب و اونه بلندی یک تا 4 متر تغییر کونه. یلندیه متوسط کنف ساقه بین 4/2 تا 6/3 متر ایسه . اونه برگان دارای لبه دندانه دار ایسه و برگ سطح و ساقه مین  کرکان ریزی وجود داره. 

مناطق کاشت کنف گیلان و مازندران مین : قائمشهر، بابل ، آمل ، محمودآباد ، بندپی ، سرخ رود ، نور ، لنگرود ، آسونه ،لاهجون رشت – بندر انزلی  لاهجون نزدیکی ای ته روستا هنه که اون ایسم کنف گوراب ایسه. یعنی جایی که کنف جور هنه و او دره، چون کنف او مین تودنن تا خسه بی بضبن او پوس کبنن. قدیمون کنف گوراب مین مردم کار کنف کاری و کنف ریسی بو.

اوستان فارس : داراب ، کازرون. کرمان : بم، رفسنجان و جیرفت . تئران : ورامین. خوزستان : دزفول ، ایرانشهر ، بندرعباس ، میناب ، مهران 




#Article 220: حوسئن محجوبی (685 words)


حوسئن محجوبی، یک‌ته پیله نققاشه که 1503، دیا ما پنجوم، لاجؤنˇ مئن به دونیا بمأ. حوسئن محجوبی، خو نققاشی لیسانسه، تئرانˇ دانشگا مئن، سال 1533 هنرهای زیبا دانشکده جی هیته.
محجوبی مأر، یک‌ته قدیمی لاجؤنی خانواده جی بو و اینˇ پئرˇ شوغل ای بو که گالشؤنˇ همأ خرید و فوروش بکونی. بعدن کوللی زمینه ببرده چیی‌کاری جیر و چیی‌کاری‌ام گود. حوسئن محجوبی خانواده، ده ته زأک (چار ته لاکو، شیش ته ریکه) بؤن.

هشت ساله کی بو، بوشؤ حقیقتˇ دبستان. خودش گونه: «اوّلی سال، کلاسˇ زأکؤن پنجا-شصت نفری بو و زورازوری هر نیمکتˇ سر چار یا پنج نفری نیشتیم. نشأست تام‌تومأزه نیشتن. یک دم نبو که یک نفرˇ دس و لگ نگنی تأ. مشق نیویشتنˇ زمت کی بنأ بو، مصیبت داشتیم. ده ته کیتاب و دفتر بانی ده ته دس که خاست نیمکتˇ سر، معلمˇ تکلیفه انجام بدی.»

دبستانه تنمأ گوده پسی، بشؤ دبیرستان، منتصرالملکˇ مدرسه. اینˇ دبیرستان، 1519 تا 1524 طول بکشه. دبیرستانˇ مئن نققاشی این‌ئبه جددی‌ترأ بؤ. اینˇ خوشنویسی معللم، آقای مؤخممر اینه تشویق بوده و چن زمت بعد، يک‌ته نققاشˇ همأ آشنا ببؤ به نام حبیب مأمدی کی شوروی مئن نققاشی درسه بخؤنده بو. ای تفاق باعث ببؤ کی محجوبی ویشتر و حرفه‌ای‌تر نققاشی همأ آشنا ببون و چون خاست از نظر مالی و پولی‌ام موستقلأ بی، تابلؤنویسی و  طراحی مئنأ نی پیشرفت بوده.

سال 1524، حوسئن محجوبی شنه تئران و خو متوسطه درسه، البؤرزˇ دبیرستانˇ مئن ادامه دئنه. 

طبیعی رشته مئن دیپلؤم هیته پسی (1528)، هنرهای زیبا دانشکده کنکورˇ مئن شرکت بوده و نققاشی رشته مئن قبولأ بؤ. خودش راجه به خو دانشگا شؤن گونه: «می پئر دوس داشت کی مو طبیعی رشته‌ٰنˇ مئن درس بخؤنم. وختی بده که نققاشی قبولأ بؤم مأ نصیحت بوده که نققاشی تئبه آؤ و نؤن نبنه و می جی بخاسته که نققاشی همره، یک‌ته دیگه کارم یاد بگیرم. منأ نی اینˇ نصیحته گوش بدأم و هو اوّلی سالˇ می دانشجویی، می نققاشی کلاسؤنˇ دیمه، معماری کلاسؤنˇ مئنأ نی شؤم. سال 1532 که تئرانˇ شهرداری خاست تئرانه وضعیته سر و سامؤن بدی، خئلی کسؤنه شهرسازی رشته مئن استخدام بوده، از جومله چن‌ته فرنگی‌یه. ای فورصتی ببؤ کی منم تئرانˇ شهرداریˇ شهرسازی سازمانˇ مئن استخدام ببوم.»
محجوبی سال 1533، نققاشی رشته مئن، دانشگا جی فارغ‌التحصیل بنه.

سال 1538، تئرانˇ شهرداری جی، مأمور بنه ساعی پارکˇ طرراحی و ساتن‌ئبه. محجوبی دوازده سالی که تئرانˇ پارکؤنˇ مودیر بو و شهرداری همأ همکاری گود، چن‌ته پروژه مئن نظارت و همکاری و موشاوره داشت. از جومله: آزادی استادیوم، آزادی میدان تا فورودگاهˇ فضای سبز، بین‌المللی نمایشگا و چن‌ته پارک.

سال 1549، مونتقلأ بؤ به منابع طبیعی اداره و سه سال کویری پارکؤنˇ طرراحی بخشˇ مئن کار گود و سرآخر سال 1552، بیست سال کارˇ پسی بازنشسته ببؤ.

طبیعت و جؤنورؤن، محجوبی نققاشی مئن یک‌ته اصلی نقش دأنن و ایشؤنˇ تاثیر اونˇ کارؤنˇ مئن زیاده. خودش گونه: «می پئر پرنده و چرنده‌ٰنه خئلی خوش داشت و امی خؤنه پیله حیاط همیشک پور بو جه کرک و تله و قو و سیکه و اسبˇ کوله و گؤ و آهوؤنی که زمسسؤنˇ ورف و سرما مئن زنده گیر دکتن. حیواناتˇ همأ انس و الفت داشتم و ای انس و الفت، بعضی از حیواناته می دس‌آموج بوده بو. می اخت بؤن حیوانات و طبیعتˇ همأ، می سر خئلی تاثیر بنأ.»

حوسئن محجوبی خو تحصیل و خو شوغلˇ دیمه خو نققاشی‌ام دومبال گود و خو اوّلین تکی نمایشگا، سال 1532، مهرگانˇ معللمؤنˇ باشگا مئن برپا بوده.

حوسئن محجوبی خئلی سالؤن تلاش بوده کی یاد بگیری چوتو واقعیته بازنمایی بکونی و نققاشی سبکؤنˇ سر خئلی تحقیق و موطالعه بوده. تحصیله تمنأ گوده پسی نی، ای آموتنؤن ادامه داشت و منظره جی نققاشی گودن ببؤ اینˇ اصل کار. اوجور که اینˇ بابˇ دیلˇ موضوع، نققاشی مئن، تبریزی دارˇ رج بو.

اننئی کی گوذرنه، اسبؤن، خونهٰ‌نˇ ورجه و یا دشتˇ مئن یا بی‌ولگˇ دارؤنˇ پوشت، محجوبی نققاشی‌ئنˇ مئن هنه. ای اسبؤن کی گاگلف سرسوم بأرده و سرکشن و گاگلف سؤن و آرؤم، بانی او دارؤن، کم-کمئی بنن محجوبی نققاشی‌ئنˇ نماد. محجوبی راجه به ای اسبؤن و دارؤن گونه: «دار، زندگی سمبله و هممه‌ته خوبی‌ئنˇ مظهره و اسب هو وفادار حیوؤنی ایسسه که بشرˇ پیشرفت و ترقی مئن، انسانه یاوری بدأ. امما الؤن ایشؤن هردوتته، ترقی و پیشرفتˇ قوربانی ببؤن.»




#Article 221: داریوش عبادالهی (527 words)


داریوش عبادالهی (متخلص به عباد) زاده 1324 بندر انزلی نقاش و نویسنده. سال 1335 همراه خو اهر و مار و دو برادرش به تبریز نقل مکان نمود . عبادالهی از سال 1348 رسما نویسندگی کتاب را شروع نمود . اونه نوشته یان تماما راجه به زیبایی و سادگیه زندگیه. از نخودی و حاکم بگیفته تا هرزه گیاه ماجراجو و شش برادر و گیله مرد و سردار جنگل و فلسطین و فلسطین همه جه قصه پیروزی نور به تارکیه. عباد ایته آدمی ایسه پابند اخلاق. اون خودشه نوشتان میان تلاش کونه که حقایق زندگیه خیلی لوخت و عریان به آدمان نشان بده تا بلکه آدمان به دور از مادیات یه خورده به خودشان باین. 
اونو اولین کتاب خاطرات فرج نوم داشته که زندگی واقعی ایتا آدم بو. هرچند که عباد کتابان ظاهرا ذاکانه واسین نوشته ببوسته اما اونه منظور بزرگتران بون. عبادالهی اینه واسین که خو منظوره واقعیه به آدمان و بزرگتران بفهمانه خودشه قصانه به کومک استعاره و اشاره در قالب حیوانان و گیاهان بنوشته داره. اونو داستانانه قهرمان غالبا راسو بون چون عقیده داره که راسو ایته از فداکارترین ماران دنیایه چون وقتی اونو ذکان دچار کم غذایی ببون خودشه شکمه پاره کنه و فاده انه ذکان بخورن!
عباد نقاشیه روی جلد خو کتابانه خودش طراحی بوکوده داره. عبادالهی از نویسندگان پرکار دهه های 40 و 50 است که با حدود 40 کتاب قصه و چندین مورد ترجمه و صدها مقاله ادبی، هنری، اجتماعی، انتقادی و فلسفی در روزنامه های محتلف  کارنامه درخشانی  را دارد . مشخصه اونو کاران، ساده نویسی و حقیقت گویی و انسان دوستیه. اون خو کتابانه میان همیه هم وطنانه مورد توجه داره. از گیلان تا سیستان و بلوچستان و از آذربایجان تا فارس و خراسان و .... اگر از میرزا کوچک خان نویسه، از ستارخان هم یادی کونه.
 اون نقاشه خوش ذوقیه که تا بحال چندبار برندیه جایزه ببوسته. 
عبادالهی جزو نویسندگانی ایسه که هیچ وخت دچار انحراف فکری نبوسته و همیشه بفکر ارزش و منزلت انسانها بون و حول محور عدالت قلم زنی می نمود. وی حتی  مردم فلسطین را  هم فراموش ننمود  و راجه به فلسطین و خاورمیانه و زورگویی امپریالیسم و صهیونیسم مقالات زیاد و ایته کتاب داره. اون از هونر به عونوانه ایته ابزار برای انسان دوستی استفاده کونه. عبادالهی سخت طرفدار و هواداره سلامت محیط زیسته و از خرابی محیط زیست توسط آدمان احساس دل تنگی کونه. در ایته از خو مقالان از مرگ و نابودی تدریجیه مورداب انزلی و دریاچه ارومیه و بی توجهی مردم و مسئولان انتقاد بوکود. از اونه نظر کسی که خودایه شناسه حتما طبیعته ر احترام قائل به.
ضمنا خاطر نشان بوکونیم که عبادالهی صدایه خوبیه هم داره و ترانه های گیلکی، آذری و فارسی هم خانه از جمله ترانه مشهور گول پامچال و کوچه لره سو سپمیشم. 
عبادالهی در ایته مقاله راجه به مرگ و زندگی مطلبی بنوشته و ایه دوتایه با هم مقایسه بوکوده و عقیده داره  که آدم نباید از مرگ بترسد و ایته شعر از حافظ مثال باورده:

آزمودم مرگ من در زندگی است
چون رهم از زندگی پایندگی است
مرگ اگر مرد است گو پیش من آی
تا در آغوشش بگیرم تنگ تنگ
من از او عمری ستانم جاودان
او از من دلقی رباید رنگ رنگ




#Article 222: دیلمانˇ دانشگا (110 words)


دیلمانˇ غیرانتفاعی دانشگا (فارسی: موسسه آموزش عالی دیلمان لاهیجان)، يک‌ته غیردولتی و خوصوصی دانشگا ایسسه، لاجؤنˇ مئن کی سال 1579 دیلمی، لاجؤنˇ سلˇ جولؤ، مطهری بلوارˇ مئن بنأ ببؤ. ای دانشگا به یاد و سپاس مأمدعلی مؤجتهدی را دکته.

ای دانشگا، سراسری کونکورˇ جی، ای رشته‌ٰنˇ مئن دانشجو گینه: کشاورزی-گیاهپزشکی مؤهندسی، برق-الکترونیک، عمران، معماری و مدیریت بازرگانی.

دیلمانˇ دانشگا مرکزی ساختمان، لاجؤنˇ مطهری بولوارر مئن هننأ و اینˇ اداری کارؤن و تئوری کلاسؤن، ای ساختمانˇ مئن کی اینˇ نام «دؤکتؤر مؤجتهدی ساختمان» ایسسه برگوزار بنه.

ای ساختمانˇ مئن چن‌ته کلاس، چار ته آتلیه، یک‌ته کامپیوترˇ آموزشگا، چن‌ته اداری اوتاق، دانشجویانˇ رفاهˇ صندوق، امور مالی اوتاق بانی یک‌ته کوچˇ کتابخؤنه دره.




#Article 223: مأمدعلی مؤجتهدی (178 words)


دوكتور موحمد علي موجتهدي گيلوُني بونيان گوذار و شريف صنعتي دانشگاه اولين رييس  بو.
دوكتور موجتهدي 1287 هيجري شمسي سال مئن , لاجؤن مون دونيا بمه.خوشه تحصيلات هوره حقيقت مدرسه مئن شورو  بوده   و 1304 مئن بمه تهروُن و خو تحصيلاته دارولموعليمين مئن ايدامه بده.البورز دبیرستون 37 سال مودیریت بوده و یک ته طلایی نسل ایرون جامیعه تحوی بده.اونه محبوبیت و تدبیر او مدرسه زاکون میئن معروف ایسه.1367  شمسی سال ، فرانسه نیس مین فقر امره فوت بوده او هوره دفنه بو.

ليل عولوم دانشكده مئن و كسب عولوم ليسانس دوره و اول بوئون مكانيك ايستيدلالي شهادتنوُمه مئن , ايروُني و فرانسوي دانشجويوُن مئن

سوته فوق ليسانس مدرك هيتن عالي آناليز-ماييعات مكانيك-عالي آئروديناميك و هيدروديناميك(رياضي قيسمت )  مئن

دوكتورا هيتن بعضي ميكانيك'مساييل حل دوكتورارساله'عونوان امره شايون ايفتيخارايمتياز امره , دوكتوراي تصويب بالاترين ايمتياز

شريف صنعتي دانشگاه بونيانگوذاري و اون'نوخوستين ناییب موتولی

تهروُن دانشگاه' فني دانشكده عيلمي هيئت عوضو

پولي تيكنيك صنعتي دانشگاهرياست

شيراز دانشگاهرياست

البورز دبيرستوُنرياست

ميلي دانشگاه(شهيد بيهيشتي)رياست

دکتر محمدعلی مجتهدی خاطرات حبیب لاجوردی کوشش امره،ایران شفاهی تاریخ  مجموعه . 
البرز دبیرستان سده نامهٔ  ،چاپ اقبال 1354 




#Article 224: لاجؤنˇ تله‌کابین (183 words)


لاجؤنˇ تله‌کابین که اینˇ نام در اصل ایسسه: تله‌کابین احرار، 1500 متر درازی دأنه و اینˇ اوّلی ایستگا بولندی 210 متر دوّمی ایستگا بولندی همره توفیر دأنه. ای خطˇ ظرفیت هر ساعتˇ مئن هزار نفره و اینˇ کابینˇ بولندی، زمینˇ جی تا 110 مترأ نی فارسنه.
ای تله‌کابینˇ کابینؤن شیش نفره ایسسن و ایشؤنˇ در اوتوماتیکه.

ای تله‌کابین چن‌ته فاز دأنه که اینˇ اوّلی فاز، 1579 اریه ما 15 افتتاح ببؤ و ای فاز، بامˇ سبزˇ جی شورو بنه تا فللاخئیر.

اوتؤ کی از ای تله‌کابینˇ اسم معلوم بنه، ای تله‌کابین یک‌ته شرکتˇ شه به نام احرار. جالب اینه که حسن خؤدایگانی که لاجؤنˇ اوّلی و دوّمی شؤرا مئن عضو بو و ای قراردادˇ دوستنˇ مئن خئلی تلاش بوده و همیشک ای قراردادأ جی دفاع گود و حتا گوت که ای قراردادˇ مئن احرارˇ شرکت ضرر بوده، هی شرکتˇ مئن ساهم دأنه.

ای تله‌کابین و اینˇ درآمدˇ مالکیتˇ سر یک زمانی خئلی جار و جنجال ببؤ بو. هم لاجؤنˇ نشریاتˇ مئن و همأ نی لاجؤنˇ شهرداری و شورای شهرˇ مئن که چند درصد به احرارˇ شرکت تعلق گینه و چنی لاجؤنˇ مردومˇ شه.




#Article 225: برج طغرل (133 words)


طغرل برج آرامگاه  شرق آرامگاه ابن بابویه مئن واقه ببوسته میان باغی که سلجوقیان دوره مئن به ایسم طغرلیه باغ معروف بو.

ا بنا به ایته روایت طغرل اول سلجوقی آرامگاه ایسه که سال 436 ه.ق مئن ری شهر تصرف و به عونوان پایتخت قرار بدا. ایته روایت دیگه ا جیگایه طغرل آخرین پادشاه سلجوقی آرامگاه (590 ه.ق) دانده.

ا بنا زمان قاجار مئن مورد توجیه ناصرالدین شاه قرار بیگیته وبر مبنای سنگی کتیبه نصب ببوسته که ورودی برج جنوبی مئن نصب ایسه جهت تعمیر اون که تخریب بوستندوبو 
به حاج ابوالحسن معمار باشی سال 1301 ه. ق مئن فرمان بازسازی اونا بدا .

برج نوع ساختمان ترک دار ایسه(24 ترک) و اونه طاق مخروطی جی بین بوشو. اونه نما آجری ساده ایسه.برج  نمای داخلی جی آجر رگ چین ساده عمل ببوسته  .




#Article 226: تاریخ تماشاگه (176 words)


تاریخ تماشاگه موشتمل بر چند تا خانه ایسه: نیگارخانه‌، کیتاب‌خانه‌، تماشاخانه‌، چای‌خانه‌، سفره‌خانه و ساختمان اصلی که در مجموع سه طبقیا تشکیل دهه. طبقیه بیجیری شامل تماشاخانه‌، طبقه میانی‌، موزه سالونان و بخش ایداری و بوجوری طبقه نیگارخانه ایسه که نمایش ادواری جیگای آثار گوناگون هونرمندان ایسه. 

تماشاخانه‌ بخش تابلوان رنگ روغن مئن، مربوط به قرن ۱۳ هجری‌، ظروف سوفالی‌، جام و ظروف فولادی که قرون ۱۲ و ۱۳ هجری‌ مئن، کشوران اینگلستان‌، روسیه و ایران چاگوده ببو و هتویی‌، شیشه‌ای ظروف  جی کریستال جنس موتعلق به چکسلواکی سابق و کاسه و بشقاب چینی و خیلی ظروف د به نمایش بنا ببوستده. 

بخشان دیگیه تماشاخانه‌ مئن تابلوان رنگ روغن موجود ایسه که چهران صنیع‌الدوله‌، مصورالممالک‌، ظهیرالدوله و مظفرالدین شاه اوشانه مئن دیده به ، قلمدانان زیادی با طرحان موختلف جی مقوای فشرده ‌جنس ، کاشی نقش برجسته‌، قاب آینه جی نقره جنس ‌، شمعدانیان، نقاشیان مینیاتور جی اوستاد فرشچیان‌، انواع شمشیر و تفنگ ‌، کیف دستی ناصرالدین شاه و خیلی آثار دیگه و نگارخانه بخش مئن هم آثار به نمایش در بامویه هونرمندان موختلف دیده به. 




#Article 227: زمان تماشاگه (144 words)


موزه تارئخ ایته جی مراكز خاص پرورش فكری كودكان و نوجوانان كانون ایسه و سال 1369 مئن، با هدف ترغيب كودكان و نوجوانان به مطالعه و شناخت بهتر تارئخ و تاريخی وقايع چاگوده ببوسته . 

زاکان ا موزه‌ مئن، بعد عبور جی زمان تونل و تماشای روند تمدن پيدايش ‌، به سالونی فارسده كه به صورت زيبايی دوروستا بوسته و اویه با نمايش عكس و توضيحاتی مبنی بر چگونگی به وجود آمونه كوریه زیمين و امی موقعيت كهكشان مئن‌، با جهان‌ تارئخ ، نمونانی جی ايران تارئخ ‌، پيامبران سرزمين (خاورميانه‌)، انبيا تارئخ ، ایسلام‌ دين ، مكه سرزمين (كعبه‌) و نمونه‌ ای جی جنگ و صلح  پيامبر ایسلام زمان مئن آشنا بده. 

معماری ا بنا با توجه به اونه بخشان موختلف ‌، با مخاطب ارتباط برقرار کونه، مخصوصاً كه موزه به‌صورت حلزونی طراحی ببو و دارای تونلانی تنگ به سبك قديمی خانان ایسه.




#Article 228: صنعتی موزه (119 words)


علی اکبر صنعتی‌، زاده ببوسته سال ۱۲۵۹ کرمان مئن ایته جی زاکان پرورش پیدا گودیه کرمان پرورشگاه صنعتی ایسه . اون که جی آغاز به نقاشی علاقه‌مند دیشتی به کمال الملک مدرسه واردا بو و بعد۱۲ سال موفق به اخذ دانش‌نامیه لیسانس ببو. سال ۱۳۲۵ مئن ، ایته موزه چاگود و اونا به شیر و خورشید(هلال احمر ایمروزی) فادا. ایته موزه دیگه سال ۱۳۳۰ مئن ، خیابان کالج مئن دایر بوگود که تمام اونه آثارا به تنهایی چاگوده. ا موزه بعدنان به راه آهن میدان جابه‌جا ببو. صنعتی طی خو ۶۲ سال کار ، نزدیک به ۱۰۰۰ نگاره و ۴۰۰ پیکره(مجسمه) چاگود. صنعتی جی نخستین پیکره‌تراشان و نگارگران سبک رئالیسم‌ معاصر و بونیان‌گوذار نخستین آثار هنری معاصر موزهٔ ایسه.




#Article 229: مجلس شورای اسلامی موزه (153 words)


ا موزه هنری و تاریخی آثاره جی قبیل اسناد خطی تاریخی و تابلوهان نقاشی بازدید عموم واسی ارائه کونه.
 
ا موزه بهارستان میدان مئن، جنب مدرسه شهید مطهری واقع ایسه.

ا ساختمان قبلاً ایته محوطیه وسيع مشجر و سرسبز مئن کنار كاخ مرمر ساختمان و پارلمان ساختمان ورجه ، امام خمينی خيابان قرار دیشتی. 

ا ساختمان كه قبل اینقلاب اسلامی پيروزی به شاه مار كاخ معروف بو، منزل مسكونی رضاخان و اونه خانواده بود و بعد اون تا اواسط دوریه سلطنت اونه زای ، اونه  مار محل سكونت بو و سپس تاسيس نگارستان موزه واسی  در نظر بیگیفته ببوسته. به هه منظور صنعتگرانی جی چكسلواكی كشور كه اغلب كار شيشه مئن اوستاد و مهارت دیشتیدی به ايران بوموده و كار تغيير و تبديل كاخ ساختمانا به نگارستان شوروع بوگودده. ا صنعتگران هونرمند جی تمامی فضان و زوايان ا ساختمان سه طبقه ایستفاده بوگودده و ایته موزه زيبا طول مودت 4 سال مئن چاگودده. 




#Article 230: فرش ایران موزه (144 words)


آدرس: خیابان دکتر فاطمی‌ و کارگر تقاطع 
ایران موزه فرش  ضلع شومالی پارک لاله مئن ، فروشگاه سپه روبه‌رو ، خیابان فاطمی واقع ببوسته. ا موزه ۲۲بهمن ماه سال۱۳۵۶ مئن ، ایفتتاح ببو. 

موزه فرش ایران ساختمان معماری شکیل و چشم‌گیر ایسه که اونه آذینان نمای بیرونی شبیه به دار قالی ایسه. سطح نمایشی موزه مساحتی برابر ۳۴۰۰ مترمربعیا در بر گیره که شامل دوتا تالار ایسه و نمایش انواع قالیان دست بافت و گلیم واسی جی اون ایستفاده به. 

طبقه همکف‌ تالار به نمایشگاه دایمی ایختصاص داره و تالار بوجوری جهت برگوزاری نمایشگان موقت گلیم و قالی طراحی ببوسته. 

کیتاب‌خانیه موزه مئن حدود ۳۵۰۰ جلد کیتاب به زبانان فارسی‌، عربی‌، فرانسه‌، انگلیسی و آلمانی نها.

قدیمی‌ترین فرش شناخته ببوسته دنیا مئن  قالی ۲۵۰۰ ساله پازیریک ایسه که ۱۹۴۹ م‌ مئن، جنوب سیبری مئن کشف ببو و اونا بافت ایران، هخامنشی دوره مئن، دانیدی. 




#Article 231: هنرهای معاصر موزه (110 words)


 
آدرس : تئران - كارگر شمالی ‌خيابان ، پارك لاله 
 
وب سايت : www.irtmca.com
 
پست الكترونيك : info@irtmca.com
 
هنران معاصر موزه  بلوار كشاورز ضلع شومالی مئن و  پارك لاله غرب مئن واقع ببوسته و 1356 مئن خو فعاليت فرهنگی و هنریا شوروع بوگود. ایته زمين مئن  به وسعت 2000 مترمربع و اونه دورو بر فضايی سبز و زيبا موسوم به مجسمه پارك با تنديسانی ارزشمند جی هونرمندان پر آوازه ايران و جهان موعاصر قرار بیگیفته‌.

موزه ساختمان ایته جی نمونهان با ارزش و كم همتای ايران معماری نوين ایسه.

موزه ساختمان تلفيقی جی معماری مودرن و سونتی ایسه كه با الهام گیفتن جی بادگيران ايران مناطق حاشيه كوير چاگوده ببو.




#Article 232: موزه هنرهای تزئینی (103 words)


ایته جی موزان اوستان تئران ایسه. ا موزه سال 1338  مئن چاگوده ببو و ویشتر اشیاء جمع‌آوری ببوسته ، مربوط به سدیه دهم تا چاردهم هجری قمری ایسه.

موزه ساختمان چارطبقه ایسه که هر طبقه آثار خاصیا شامل به . همکف طبقه نمایشگاه دائمی آثار موزه ای مرمر کاخ شامل منبت، معرق و خاتم کاری ایسه . طبقیه اول ایران سنتی  بافتهان و دوختهان و سوزن‌دوزیا معرض دید مئن قرار بدا. طبقیه دوم پنج تا پخش مجزا داره: خاتم بخش ، منبت بخش ، لاکی بخش ، فلز بخش و شیشه بخش و طبقیه سوم که انواع نقاشیان و مینیاتورانا به نمایش بنا.




#Article 233: صنعت برق ایران موزه (206 words)


صنعت برق ايران موزه ایته موزیه تاريخی، صنعتی و آموزشی ایسه كه 1374 مئن، با مساحتی بالغ بر 4500 مترمربع‌، با آب نمان و فضای سبز خیلی زيبا و دئنی ‌، محل اصلی ایته جی  قديمی‌ترين نيروگاهان كشور مئن چاگوده ببوسته. گوذشته مئن و موزه محل الانی ‌، چار كارخانه قرار دیشتی كه عیبارت بون جی اشكودا كارخانه ، ديزل كارخانه ‌، وستينگهاوس 8000 كيلوواتی كارخانه و وستينگهاوس 10000 كيلوواتی ‌كارخانه . الانی  موزه ایته جا مئن قرار بیگیفته كه قبلاً كارخانیه 10000 كيلوواتی قرار دیشتی . نصف جی كارخانه مساحت ساخت موزه واسی خرابا بوسته و نيمه بقیه موزه مئن به كار بوشو كه شامل ایته واحد نيروگاه حرارتی (بخاريی) با قدرت 5000 وات ایسه و یه جوری قرار بیگیفته كه تمام مراحل بازديد مئن جی موزه جا‌، كارخانه معرض ديد مئن ایسه. موزه شامل چار طبقه ایسه كه علاوه بر اون، محوطه بيرون جی موزه مئن‌، ماشينان ديزل و نيم ديزل و بخار ابتدايی استقرار بیافتده. 

موزه معماری جالب و خاص ایسه ، به طوری كه بازديدكنندان حين دئن اشيا و لوازم‌، موتوجه نبده كه چند طبقه بالا بوموده. سالونان به طور زيگزاگ كنار نيروگاه 5000 كيلوواتی بالا رفته و طوری چاگوده ببوسته كه هر بخش توسط چار پله جی بخش ديگه جودا به.




#Article 234: پست و تلگراف موزه (106 words)


پست و مخابرات موزه بهمن ماه 1369 مئن به ایسم پست موزه شوروع به كار بوگود. ا موزه ایته جی قديمی‌ترين و شكيل‌ترين دولتی عیمارتان تأسيس ببوسته كه جی دو طبقه بنا موتشكل جی سالونان و غورفان موتعدد تشكيل ببو و جیگایی موناسب جهت بازديد موشتاقان دئن تاريخی آثار و كوهن ایسه. 

ا بنا 1307 ش‌ مئن ، زمان وزرای قديم پست مئن‌، صوراسرافيل و نظام‌الدين حكمت‌، با صرف هزينیه پانصد هیزار تومان و با مساحت 15000 متر مربع خيابان سپه مئن(امام‌خمينی) تأسيس ببو. قسمتی جی ا ساختمان (يك‌سوم‌) كنار سردر باغ ملی مئن‌، كه قبلاً گمركات پست ایداره بو‌، به موزه ایختصاص پیدا گوده . 




#Article 235: پول تماشاگه (132 words)


آدرس: تئران - میرداماد بولوار 

موزیه پول، اولین گنجینیه تخصصی و دایمی سکه و ایسکناس ایسه ایران مئن که تاریخ ۱۷ تیرماه سال ۱۳۷۶ مئن ، به همت  انقلاب اسلامی بنیاد مستضعفان و جانبازان اداره کل موزهان ایفتتاح ببو.

ا مجموعه شامل ۱۴۰۰ تا سکه و ۷۵۰ قطعه ایسکناس و تعداد تقریبی۲۰۰ قطعه موزه‌ای اشیا ، غیر جی سکه و ایسکناس ، ایسه که ایته جیگا مئن به وسعت ۲۰۰۰ مترمربع به نمایش در بومو و ضمن ارئه بخش جالب توجهی جی ایران‌ سککهان و ایسکناسان یه گوشانی جی تارئخ ا سرزمینا هم به نمایش نهه. 
 
موزیه پول ،علاوه بر سالونان نمایش، بخشان جنبی دیگه ای هم داره که به اختصار عبارتده: تخصصی ‌کیتاب‌خانه ، بانک اطلاعات ‌، نیگارخانه ‌، تماشاخانه‌ ، اجتماعات‌ سالون ، نمایشگاهان موتفرقه‌، کیتاب فروشی و چای خانه.




#Article 236: موزه نظامی (138 words)


موزیه نظامی (تئران)،  مجموعه سعد آباد بخش مرکزی مئن قرار بیگیفته. ا ساختمان با زیر بنایی حدود سه هیزار متر مربع، دو طبقه مئن و ایته زیر زمین، به دستور رضا شاه، سال ۱۳۱۴ خورشیدی مئن، خو همسر دومه تاج الملوک واسی چاگوده ببو. ا بنا  طی سالان ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۲ خورشیدی، توسط مجموعه سعد آباد واحد مهندسی ، بازسازی و به شهرام،اشرف پهلوی پیله زای اهدا ببو، و به کاخ شهرام معروف ببوسته. بعده پیروزی اینقلاب ایران، ساختمان مذکور، به موزیه نظامی تبدیل ببوسته. مجموعیه بجور سال ۱۳۰۲ خورشیدی مئن، به دانشکده افسری موزه مونتقل ببو ، که بعد اینقلاب، بخشی جی او مجموعه، به موزیه فعلی اینتقال پیدا گوده. موزه ساختمان ، سال ۱۳۶۰ خورشیدی مئن، توسط جمهوری اسلامی ایران ارتش بازسازی و تاریخ ۳۱ شهریور سال ۱۳۶۲ خورشیدی مئن، با ایسم موزه نظامی ایفتتاح ببو.




#Article 237: سینما موزه (181 words)


جی تاریخ دقیق چاگودن باغ و ساختمان اطلاع دقیقی دردست نیه اما مستندات روایی حکایت جی اون داره که ا باغ محمدشاه قاجار زمان مئن چاگوده ببو.بعد موردن نظام الدوله مالک باغ ، اونه زای دوستعلی خان معییر الممالک ناصرالدین شاه داماد ببو.که اونم زیاد به باغ اهمیت ندایی و باغ خوره رها بو.

عمارت بخش فعلی به دستور علی اصغر حکمت وزیر معارف سال 1316 شمسی مئن خریداری و اونه عیمارت بازسازی ببو. و جی اون بعنوان مدرسه ایستفاده ببوسته .سال 1336 شمسی مئن باغ فردوس بین آموزش و پرورش وزارت و شهرداری تقسیم ببو.ا هینگام فرح پهلوی بنیاد باغ فردوسا جی شهرداری بیه و پیرو تصمیمی که مبنی بر احیاءباغ فردوس برای برگوزارگودن  جشنان  فرهنگ وهونر ا جیگا مئن بیگیفته بون مرمت باغ به سازمان ایران رادیو و تلویزیون سپرده ببو.ا دوران مئن ا باغ مرکز فعالتان هونری ببو و بعد اینقلاب اسلامی هم سال 1358 مئن زیر پوشش فرهنگ و ارشاد اسلامی وزارت در بومو و به عونوان آموزش فیلمسازی مرکز جی اون ایستفاده بوستی وبالاخره سال 1381 مئن به عونوان سینما موزه مورد بهره برداری قرار بیگیته.




#Article 238: حیات وحش موزه (156 words)


طبیعت و حیات وحش ایران موزه سال  ۱۳۷۲ مئن، جی طرف تئران شهرداری ، به منظور آشنا گودن مردوم با میراث فرهنگی و طبیعی ایفتتاح ببوسته. 
ا موزه سال ۱۳۷۶ مئن،عضو موزهان شورای بین‌المللی (ICOM) و کمیسیون آموزش و ارتباطات سازمان جهانی حفاظت جی طبیعت (IUCN CEC)ببو و هه سال مئن هم به اینترنت شبکه جهانی وصلا بو. 

موزه ساختمان ،با مساحتی حدود ۱۲۰۰۰ مترمربع دو طبقه‌ مئن ، بخشان موتعددی داره که عبارتده: 
پرندان بخش و پستان‌داران با شیش سالون که به ا شرح ایسه: 
ماران سالون ، گوزنان،  آمریکای شومالی خرس قهوه‌ای و پرندان‌، آهو سالون ، قوچ‌، قرقاول‌، خرس‌ ، پلنگ ‌، شال ‌، روباه ‌، گرگ و  قاره آفریقا سالون پستان‌داران و آبزیان سالون و خزندان‌. 

زمین‌شناسی بخش با دو تا سالون که اونه مئن ویژگیان دورانان موختلف زمین‌شناسی جی نظر جانوری و گیاهی موحیط زیست به تصویر کشیده ببوسته. 
سالون هشت که شامل پروانه بخش ، عنکبوت، رتیل و عقرب ایسه. 




#Article 239: شهید رجایی موزه (175 words)


آدرس : تئران -ميدان شهدا، شهيد آقاجانلو خيابان ، ميرزايی كوچه 
 

شهيد رجايی خانه جی سال 1343 تا حدود 17 سال احمد رجايی محل سكونت بو. سپس جی سال 1373 با همت بنياد شهيد و ميراث فرهنگی سازمان آثار ملی رديف و يادمانی واسی حفظ خاطرات اون معلم شهيد دربومو. قديمی خانه و به صورت اندرونی بيرونی‌، 254 مترمربع و با زير زمين دو طبقه ایسه. زيرزمين به شكل بسيار قديمی و با طاقان آجوری محل حمام‌، آب انبار و طباخ خانه ایسه. آشپزخانه با هو وسايل طباخی و به هو شكل باخی بمانسته. اتاق خواب هم شامل كردی و پشتیان معروف شهيد رجايی ایسه.پذيرايی مئن  كه درست آشپزخانه و اتاق خواب مقابل قرار داره، ميز و صندلی كار و هتویی شخصی وسايل ، شهيد رجايی‌ كیتاب‌خانه دست‌ساز ، اونه آينه معروف كه ایته قطعه‌ جی شيشه اتوبوس بو، صندوقچه‌، ويترين‌،شخصی يادداشتان ‌، كمد لباسان و دندان مصنوعی كه باعث شناسايی شهيد ببوسته ، قرار دارده. هتویی آثار هونری اهدا ببوسته به موزه و بخشانی  جی شهيد رجايی زندگی نامه قابان مئن  به چشم خوره. 

 




#Article 240: آبگینه موزه (149 words)


موزه آبگينه ساختمان خودش  تانه واسیه علاقه‌مندان خیلی دئنی  ببه . ا ساختمان موتعلق به قوام‌السلطنه‌، احمد شاه قاجار وزير ، بو. ا ساختمان دو طبقه مئن و با پنج تا تالار چاگوده ببوسته . تالار يك و دو طبقیه اول مئن و تالاران بعدی طبقیه بوجوری مئن قرار دارده.تالار شماریه دو (بلور) مئن قديميی ترين شيشان و لولان شيشه‌ای و سوفالان قرار بیگیفتده. طراح موزه ويترينان ایته موهندس اتريشی به ایسم هانس هولاين ایسه.بنا  تزيينان شامل منبت كاری چهارچوب دران و پیللان ایسه و نما آجر كاری كه  ۵۰ نوع‌ ایسه. 

ا مجموعه تا ۱۳۳۰ محل سكونت و كار قوام‌السلطنه بو و بعد اون مودت هفت سال دست مصر سفارت دوبو.

بعدش‌، به ترتيب افغانستان‌ سفارت ، بازرگانی بانك و سال ۱۳۵۵ مئن با موهندسان ايرانی و اتريشی همكاری اونه تغييرات شوروع ببو. 

موزه ساختمان هشت ضلعی ایسه و ایته باغ مئن  به مساحت ۷۰۰۰ مترمربع قرار بیگیفته. 




#Article 241: آبکار موزه (144 words)


آبكار موزه ساختمان  ایته جی ساختمانان نه چندان قديمی كاخ سعد آباد مجموعه ایسه . ا بنا قبل اینقلاب  به ليلا پهلوی كاخ معروف بو.سال ۱۳۷۳ مئن ا بنا به مينياتور آبكار موزه تبديل ببو. واسیه موزه شكل گیفتن ، زير نظر سازمان ميراث فرهنگی كشور معماران ، ایپچی تغييری اونه فضای داخلی مئن صورت بیگیفته و اتاقان به موزه تالاران تبديل ببو. 

مينياتور آبكار موزه ساختمان ، ا مجموعه مئن ،جايی قرار بیگیفته كه چند تا موزه اونه همچون ایته نگین در بر بیگیفتده .ضلع شمالی مئن نظامی موزه ، ضلع جنوبی مئن  بهزاد موزه ، ضلع شرقی جا فضای سبز و اونه غرب و جنوب غربی مئن ملت موزهكاخ قرار بیگیفته . بنا محوطه ميدان مئن گاه با فضای ويشتری ديده به . ایته  حوض دايره ای شكل با فواران زيبا به سبك قاجار دوره و چند تا باغچه آنا تزيين بوگوده. 




#Article 242: ساري (338 words)


شهر ساری جی شومال شرقی به فاصلیه حدود ۲۰ کیلومتر به نکا و به فاصلیه ۴۹ کیلومتر به بهشهر و ۱۳۱ کیلومتر به گرگان و ۶۹۷ کیلومتر به مشهد و جی شومال به فاصلیه ۲۱ کیلومتر به دریای کاسپین و جی شومال غربی به جویبار و لاریم و جی جنوب غربی به فاصلیه ۲۲ کیلومتر به قائیمشهر و جی غرب به بابل به فاصلیه تقریبی ۳۰ و آمل به فاصلیه تقریبی ۶۰ کیلومتر و جی جنوب به فاصلیه ۴۱ کیلومتر به شهید رجایی سد (سلیمان تنگه) و آرامش دهکده و جی طریق آزادراهی که چاگوده بوستندره کیاسر به فاصلیه تقریبی ۱۰۰ کیلومتر به دیباج و جی اویه به دامغان و شهمیرزاد و سمنان (تقریباً ۱۲۰ کیلومتر) محدودا به.
هتویی ساری به فاصلیه کمتر از ۱۵۰ کیلومتر جی تئران واقع ببوسته و توسط سوادکوه جاده  ۲۷۰ کیلومتر و توسط هراز جاده  ۲۵۰ کیلومتر و به وسیلیه شمال راه آهن ۳۵۴ کیلومتر با تئران فاصله داره.

ساری سبزه میدان ، باقرآباد، شکرآباد، نوتکیه، چناربن، ایمامزاده یحیی، بازار روز، شهبند، مهدی آباد، کوی ندا، گل افشان، معلم(ساری نو)، ترک محله، کوی آزادی، ۲۲ بهمن محله، راهبند سنگتراشان، لسانی، میرزمانی(سعدی)، پیوندی، فدکمحله ، توکل، کوی سنگ، کوی افشار، مهیار، پورد تجن، طالقانی اول و دوم، پرورشگاه پشت ، کوی گلها، زندان پشت ، بخش هشت(سلمان فارسی-پیروزی)، مصلی پشت ، بربری محله، پیرتکیه، بوعلی(بلوار پاسداران)، میرسرروضه، بهرام اُتُر، آزادگله، سروینه باغ، راهبند دخانیات، نعل بندان، کوی قلیچ، چارراه برق، چارراه کارمندان، ساری کنار، طبرستان، شیشصد دستگاه، میرسرروضه، کوی برق ، كوی نور(پشت انبار برق)، چین دکا پشت ، کوی جهاد، چال مسجید، خیام محله،...

دانشگاهها و مدارس عالى سارى

۱-دانشگاههاى دولتى

دانشگاه علوم پزشگى وخدمات بهداشتى درمانى مازندران سارى
www.mazums.ac.ir

دانشگاه علوم كشاورزى ومنابع طبيعى سارى
www.sanru.ac.ir

۲-دانشگاههاى غير انتفاعى

موسسه آموزش عالي غيرانتفاعي- غيردولتي راهيان نور- شهر ساري

موسسه آموزش عالی غیردولتی - غیرانتفاعی ادیب مازندران - ساری

موسسه آموزش عالی غیردولتی - غیرانتفاعی سارویه - ساری

موسسه آموزش عالی غیردولتی - غیرانتفاعی سنا - ساری

موسسه آموزش عالی غیردولتی - غیرانتفاعی ساریان - ساری

۳- داشگاههاى ازاد اسلامى

ساری محلی بازاران 




#Article 243: شهرستان آمل (190 words)


شهر: آمل

شهر: رینه و گزنک.

شهر: دابودشت

محله پایین بازار ، شاهاندشتی محله، رودگری محله یا چاکسر محله ، مشایی محله ، قادی محله ، گرجی محله ، شهر بانومحله ، رضوانیه ، اِسْپی کلا ، بربری خیل ، درویش خیل ، ایرایی محله ، هارون محله ، خاور محله ..
 

پیت‌کت ، متّحده، کَلانْسَر ، رحمت‌آباد محله ، اسلام‌آباد محله، اسپاری ، مصیبتیان، انصاری محله، دباغچال ، گُلشهر ، سیکاپُل ، شَرَمْکوتی ، ملت‌آباد ، انارکاله ، چلابی (چلاوی)، دَرْمه کَلا ، دورانسَر .

شاهندشت قلعه ( ملك قلا) ،
حمام اشرف آمل ،
دوازده پله پورد،
آب گرم چشمه آب آهن يا آب فرنگی،
استراباكو آب معدنی ،
آب اسك چشمه آب گرم ،
رينه آب گرم ،
شاهندشت لاريجان آبشار،
ساهون درياچه ،
شكل‌شاه نقش برجسته،
شاه‌عباس حمام ،
ميرحيدر آملی بوقعه ،
مسجید جامع،
راه‌باستانی هراز آثار ،
اميری قديمی برج ،
آمل قديم بازار ،
دارايی ساختمان ،
كهرود قلعه ،
كافر كلی ،
ایمامزاده عبد‌امناف،
ایمامزداده محمد قريشی،
ایمامزداه عباس شهنه‌كلا،
پورد 12 چشمه،
پورد معلق،
پورد پلور به لار ،
شمس طبرسی بوقعه ،
مير‌بزرگ بوقعه 

شيخ فضل الله نوری

آمل کوهان 




#Article 244: شهرستان بابل (407 words)


شهر بابـُــل معروف به «شهر بهارنارنج» مرکز شهرستان بابل در مرکز استان مازندران، در شمال ایران قرار بيگيفته که اَتا از مهم ترین شهرهای شمال کشور ایسته که به دو منطقه شهری تقسیم به. بولندی این شهر حدود ۲ متر از سطح دریاهای آزاد پایین تر ایسه. شهر بابل بین ۳۶ درجه و ۳۴ دقیقه و ۱۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۲ درجه و ۴۴ دقیقه و ۲۰ ثانیه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ واقع به و با تهران ۵ دقیقه و ۱۵ ثانیه اختلاف ساعت داره.

بابل پرجمعیت ترین شهرستان مازندران ایسه و پس از رشت بیشترین جمعیت ره در شمال داره. جمعیت شهر بابل در سرشماری سال ۱۳۹۰ برابر با ۲۱۹٬۴۶۷ نفر و جمعیت شهرستان بابل برابر با ۴۹۵٬۴۷۲ نفر بوده که معادل ۱۶/۱۲ درصد جمعیت استان ایسه. مساحت شهر بابل ۳۲ کیلومتر مربع ایسه.

بابل اَتا از شهرهای مهم شمال کشور در زمینه پزشکی، کشاورزی، دانشگاهی، سیاسی و تجاری ایسه. این شهر در حد فاصل دریای مازندران و رشته کوه البرز، و در فاصله ۱۵ کیلومتری دریای مازندران و ۲۱۰ کیلومتری شمال شرقی تهران، واقع ببوشه.

بابل از شمال به شهرستان های ساحلی بابلسر و فریدونکنار، از شمال شرقی به سیمرغ، از شرق به شهرستان های قائمشهر و سوادکوه شمالی، از جنوب شرقی به شهرستان سوادکوه، از غرب به شهرستان آمل و از جنوب به شهرستان فیروزکوه که در استان تهران ایسه، محدود به.

 نیکوکارون:  سید حسین فلاح نوشیروانی، محمد صادق شفیع زاده، دكتر سيد على طبرى پور

 دانشمندا:  شاهرخ مسکوب، منوچهر فرهنگ، احمد قهرمان، محسن ثلاثی، سید محمدباقر حجتی، ابوالقاسم اسماعیل پور، محمد اردشیر، حسن انوشه، احمد عبداله‌زاده بارفروش

 علما:  سعید العلماء، علی اصغر مازندرانی، میرزا شفیع مازندرانی، شیخ کبیر، زین العابدین حائری مازندرانی، فانی، آیت الله هادی روحانی

 هِنِرمندا:  داود رشیدی، سعید امیرسلیمانی، پرویز بهرام، مائده طهماسبی، اردلان شجاع‌کاوه، اسرافیل شیرچی، مکرمه قنبری، پریناز ایزدیار، مریم کاویانی، منوچهر طبری، مهدی فلاح

 شاعرون:  امیر پازواری، محمد عاصمی

 خوانندگان:  دلکش، مازیار، بیژن مرتضوی، افشین (خواننده)، آریا آرام نژاد، ماهان بهرام خان، بیژن بیژنی

 شخصیت‌های سیاسی و اجتماعی:  مسیح (معصومه) علی نژاد، قاسم معتمدی، کریم معتمدی، حسن قشقاوی، محمود نبویان، محمد مجدآرا، سعید قاسمی‌نژاد

 ورزشکارون:  امامعلی حبیبی(کشتی گیر)، عبدالله موحد(کشتیگیر)، نوشاد عالمیان(پینگ پنگ باز)، سوسن حاجی پور(تکواندو کار)، بشیر باباجانزاده (کشتی گیر فرنگی)، مجتبی میرزاجانپور(والیبالیست)، حامد طالبی زرین کمر(کشتی گیر)، مهران رضازاده (کشتی گیر)،جلال زمان(کشتی گیر)، سهراب انتظاری(فوتبالیست)،هادی نوروزی(فوتبالیست)، نیما عالمیان(پینگ پنگ باز)، پوریا عمرانی(پینگ پنگ باز)، محجوبه عمرانی(پینگ پنگ باز) ومرتضی پور علی گنجی(فوتبالیست)...

لیست داروخانه های شهر بابل به شرح ذیل می باشد




#Article 245: شهرستان تنکابن (152 words)


تنکابن قبل ان جزو اوستان گیلان بو و اونه حد خاوری به نمک آبرود فارسه یی . 

شهران: تنکابن

شهران: سلمان شهر، عباس آباد و کلارآباد.

شهر: نشتارود

شهر: خرم‌آباد

دريای کاسپین سواحل زيبای  ، جنگلان بی شمار و سبز ا شهرستانی، درياچان موجود ا شهرستان مین ، رودخانان و چشمهان  پرشمار كه مناطق دور و نزديك ا ناحيه مین پراكنده ببستده ، پاركان طبيعی متعدد چون  خشكه داران پارك محلی و غارانی چون خرم آباد غار  تنها بخشی جه دئنی جیگانه ا شهرستانا تشكيل دهده.  

كشاورزی و باغ‌داری اساس اقتصاد تنكابن شهرستانا تشكيل دهه. آب كشاورزی تنکابن شهرستان جه رودخانان و چشمهان بدست آیه و اون كشاورزی محصولان برنج ، گندم، جو، سبزيان ، تره بار، گل گاوزبان ، زينتی گياهان ، چای ، كيوی ، فندق ، آغوز ، گلابی ، سيب ، آلو، آلوچه و انجير ایسده . مهم‌ترين صادرات ا شهرستانا مرکبات ،برنج، چای و كيوی تشکيل دهه.




#Article 246: سخت‌سرˇ شأرستان (113 words)


سٚختٚ‌سٚرˇ شأرستان ايتأ جه مازرۊنˇ اۊستان شأرستانان ايسه.

أ شأرستانˇ مرکز سخت‌سرˇ شأر ايسه.

جه أ شأرستان دئني جيگایان شأ به رامسرˇ هتل، رامسرˇ گرمˇ آو ؤ محمدرضا پهلوي کاخ اشاره گۊدن.

سخت‌ٚسزˇ شأرستانˇ مٚردۊم گیلک ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني گيلکي ايسه.

شأران: سخت‌سر ؤ  گته لم

ايج يا ده‌قلو آبشار ، ازارك آبشار  ، چار آبشار  ، ريش براز آبشار و جواهرده چشمه هان ، كتالم و.... 

رامسر محصولان مهم كشاورزی برنج ، ‌گندم ، بنشن ، تره بار، ‌علوفه ای گياهان ، سيب، به، آغوز، فندق و كيوی ایسده و .

حصيربافی ، سبدبافی ،  سفال ، ظرفان و مجسمه‌هان ‌چوبی ، تافته‌بافی ، گليم ، جاجيم بافی و ....




#Article 247: بابل (394 words)


شهر بابـُــل معروف به «شهر بهارنارنج» مرکز شهرستان بابل در مرکز استان مازندران، در شمال ایران قرار بيگيفته که اَتا از مهم ترین شهرهای شمال کشور ایسته که به دو منطقه شهری تقسیم به. بولندی این شهر حدود ۲ متر از سطح دریاهای آزاد پایین تر ایسه. شهر بابل بین ۳۶ درجه و ۳۴ دقیقه و ۱۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۲ درجه و ۴۴ دقیقه و ۲۰ ثانیه طول شرقی از نصف‌النهار گرینویچ واقع به و با تهران ۵ دقیقه و ۱۵ ثانیه اختلاف ساعت داره.

بابل پرجمعیت ترین شهرستان مازندران ایسه و پس از رشت بیشترین جمعیت ره در شمال داره. جمعیت شهر بابل در سرشماری سال ۱۳۹۰ برابر با ۲۱۹٬۴۶۷ نفر و جمعیت شهرستان بابل برابر با ۴۹۵٬۴۷۲ نفر بوده که معادل ۱۶/۱۲ درصد جمعیت استان ایسه. مساحت شهر بابل ۳۲ کیلومتر مربع ایسه.

بابل اَتا از شهرهای مهم شمال کشور در زمینه پزشکی، کشاورزی، دانشگاهی، سیاسی و تجاری ایسه. این شهر در حد فاصل دریای مازندران و رشته کوه البرز، و در فاصله ۱۵ کیلومتری دریای مازندران و ۲۱۰ کیلومتری شمال شرقی تهران، واقع ببوشه.

بابل از شمال به شهرستان های ساحلی بابلسر و فریدونکنار، از شمال شرقی به سیمرغ، از شرق به شهرستان های قائمشهر و سوادکوه شمالی، از جنوب شرقی به شهرستان سوادکوه، از غرب به شهرستان آمل و از جنوب به شهرستان فیروزکوه که در استان تهران ایسه، محدود به.

 نیکوکارون:  سید حسین فلاح نوشیروانی، محمد صادق شفیع زاده، دكتر سيد على طبرى پور

 دانشمندا:  شاهرخ مسکوب، منوچهر فرهنگ، احمد قهرمان، محسن ثلاثی، سید محمدباقر حجتی، ابوالقاسم اسماعیل پور، محمد اردشیر، حسن انوشه، احمد عبداله‌زاده بارفروش

 علما:  سعید العلماء، علی اصغر مازندرانی، میرزا شفیع مازندرانی، شیخ کبیر، زین العابدین حائری مازندرانی، فانی، آیت الله هادی روحانی

 هِنِرمندا:  داود رشیدی، سعید امیرسلیمانی، پرویز بهرام، مائده طهماسبی، اردلان شجاع‌کاوه، اسرافیل شیرچی، مکرمه قنبری، پریناز ایزدیار، مریم کاویانی، منوچهر طبری، مهدی فلاح

 شاعرون:  امیر پازواری، محمد عاصمی

 خوانندگان:  دلکش، مازیار، بیژن مرتضوی، افشین (خواننده)، آریا آرام نژاد، ماهان بهرام خان، بیژن بیژنی

 شخصیت‌های سیاسی و اجتماعی:  مسیح (معصومه) علی نژاد، قاسم معتمدی، کریم معتمدی، حسن قشقاوی، محمود نبویان، محمد مجدآرا، سعید قاسمی‌نژاد

 ورزشکارون:  امامعلی حبیبی(کشتی گیر)، عبدالله موحد(کشتیگیر)، نوشاد عالمیان(پینگ پنگ باز)، سوسن حاجی پور(تکواندو کار)، بشیر باباجانزاده (کشتی گیر فرنگی)، مجتبی میرزاجانپور(والیبالیست)، حامد طالبی زرین کمر(کشتی گیر)، مهران رضازاده (کشتی گیر)،جلال زمان(کشتی گیر)، سهراب انتظاری(فوتبالیست)،هادی نوروزی(فوتبالیست)، نیما عالمیان(پینگ پنگ باز)، پوریا عمرانی(پینگ پنگ باز)، محجوبه عمرانی(پینگ پنگ باز) و...




#Article 248: بابلسر (101 words)


بابلسر ایته جی شهران اوستان مازندران ایسه ایران مئن.

بابلسر با مساحت ۱۳۵۰ هیکتار مصب روخانیه بابلرود مئن و کرانه جنوبی دریای کاسپین مئن و ۵۲ درجه و ۳۹ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول جوغرافیایی و ۳۶ درجه و ۴۳ دقیقه عرض جوغرافیایی مئن قرار داره.

پارک و اسکله قایقرانی، « شهر مئن »

ایمام زاده ابراهیم بوقعه (قرن نهم هجری قمری)، « شهر مئن »

ایمامزاده ابراهيم بابلسر تاريخی بوقعه 

پورد فلزی(پهلوی دوره )

وضیعت اینترنت این شهر

این شرکت دارای دو شبکه اینترنتی می باشد
که دومین شرکت دارای اینترنت ADSL+2 میباشد
برای اطلاعات بیشتر به آدرس اینترنتی www.BBN.ir




#Article 249: بهشهر (192 words)


بهشهر كه قدیمان خرگوران نام دیشتی توسط شاه عباس خريداری ببو و با اونه دستور ایته شهر اویه چاگوده ببوسته. ماده ”دولت اشرف “ تاریئخ بنای ا شهر واسی سال 1021 هجری مئن اینتخاب ببو و شهر جديد، اشرف البلاد نام بیگیفته كه ایقامتگاه شاه عباس اول بو مازندران مئن. بعد جی چاگودن شهر، شاه عباس چندين هیزار گرجیا به ا شهر اشرف کوچ بدا. شاه عباس هرگاه به مازندران آمویی اشرفا به اونه ديگر نقاط ترجيح دایی.  اشرف البلاد براثر جنگان داخلی حملات تركمنان، افاغنه و سپاهيان زند حملات صدمات فراوان بیده و به طور مكرر تخريبا بو. نادر شاه هنگامی كه اعزام جنگ بالزگیان بو مودتیا ا شهر مئن سپری بوگود. محمد حسن خان قاجار علاقه زيادی نسبت به ا شهر دیشتی و غالبا ا شهر مئن ایقامت گودی ، سكنه ا شهر جی اقوام موختلف تشكيل ببوستیدی ، جی جومله مهاجران گرجی كه شاه عباس اوشانا جی قفقاز کوچ بدا ، هتویی گروهی جی خانوادهان طالشی لنگران كه جی دريای کاسپین سواحل بموبود و جمعی هم جی ثاتان كه ایته جی قبايل ايرانی بون. بهشهر ایمروزی، ایته شهر زيبا و جذاب ایسه كه آثار طبيعی و تاريخی فراوانی داره.




#Article 250: تۊنکابؤن (184 words)


تنکابن، شهرستان تنکابن مرکز ایسه و پیله ترین شهر غرب مازندران مئن ایسه.
اَ شهر جمعیت بر اساس آخرین سرشوماری، ۸۴۷۴۷ نفر ایسه.
اَ شهر مردم به گیلکی زِوان گب زنیدی.

تنكابن قبلنان جزو گيلان به شومار آمویی و اونه حد خاوری به نمك آبرود فارسئیی . «خرم‌آباد» (شهسوار) حاكم نشين نواحی قشلاقی و «دو‌هیزار» اونه حاكم نشين ييلاقی به حیساب امویی. آثار و اشيايی كه كلاردشت ناحيه مئن و اونه اطراف تپانه مئن بر حسب تصادف به دست بامو ،نیشان دهه كه ا منطقه گذشتان مئن، آباد و جی تمدن ويژه‌ای برخوردار بو. تنكابن يا شهسوار گذشتان دور مئن «رستمدار» هم خوانده بوستی. پادوسبانان تا شاه عباس اول زمان حكومت محلی ا منطقیا خوشانه اختيار مئن دیشتید. جی صفويه دوران تا سال 1209 هـ . ق كه سلطنت آقا محمد خان آغاز ببوسته ، ا شهر «فيض» نام بیگیفت. قاجاريه دوره مئن ا شهرستان تنكابن نام بیگیفته . بعد سقوط قاجاريه و با روی كار آمون پهلوی اول، ا شهر شهسوار و با وقوع اینقلاب ایسلامی مجددا تنكابن ببوسته .

سلمان هراتی

عیمارت و باستانی محوطان تنکابن

تنکابن قلعهان ، برجان و آتشکدان  




#Article 251: رویان (105 words)


رویان ایته جی شهران اوستان مازندران ایسه ایران مئن. ا شهر مرکز  شهرستان نور بخش مرکزی ایسه.

رويان غرب اوستان مازندران مئن و كنار دريای کاسپین واقع ببوسته ، بين شهران نور و نوشهر نها .جی سمت شرق به شهرستان نور و جی غرب به شهرستان نوشهر، جی شومال مجاورت دريای کاسپین مئن جی جنوب به البرز كوهان منتهی به. فاصله با اوستان مازندران مركز با شهر ساری حدوداً 118 كيلومتر ایسه. رويان كه جی نظر موقعيت رياضی 36 درجه و 34  دقيقه عرض شومالی و 51 درجه و 57 دقيقه طول شرقی مئن واقع ببوسته سال 1385 مئن دارای 9200 نفر جمعيت بو .




#Article 252: سیاه اسطلخ (152 words)


سیاه اسطلخ ایسم از محله هاي رشت شهرستان بخش مرکزی ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.

سیاه اسطلخ ایسم ایته از محله هاي رشتایسه جه مرکیه  دهستان،] ، شومال ایران مین
آدرس ،رشت ،فلكه جهاد ،انتهاي شهرك فرهنگيان،به زودي خياباني از فخب به سمت عينك از ميان آن مي گذرد 
سیاه اسطلخ فاصله بسیار کمی تا شهر دارد.
شغل: عمده مردم سیاه اسطلخ کشاورزی و دامپروری است.رودخانه گوهر رود در این روستا قراردارد.
دین:دین اکثر مردم سیاه اسطلخ شیعه اثنی عشری است اما در سال های پیشین عده ای از صوفیان  طریقت قادری منتسب به شیخ عبدالقادر گیلانی(سنی،تصوف)در این روستا وجود دارند.
مردم سیاه اسطلخ این روستا را به دو بخش:میان محله(میان کوچه)و جیرمحله(پائین محله) تقسیم نمودند.
مسجد:نام مسجد این محل ولی عصر است اما به دلیل وجود سیدی به نام آقا سید جیحون عمدتا مردم این روستا آن را به این نام خطاب می کنند.
مدرسه:این روستا دو مدرسه دارد.




#Article 253: گوراب (110 words)


گوراب در اصل چایی ایسه که آب آنی میانی بیسه و حرکت نوکونه کی در فارسی آنه گیدی مورداب وایران شمال میانی کی آب زیاد نها پس چایی هم کی آب بیسه زیاد نها ، پس هرجگا کی  مورداب کنار بمانه آنی ایسم ایتا گوراب هم داریه ولی خوب قانون نیه کی حتما گوراب بداره. فارسی میانی هم هاتو چیزی نها کی چم مانستن کی آنه گیدی چال مثلا بزغال چال یا چم امام حسن .

گوراب ایسم ایته از روستاهان دهستان حومه رشت شهرستان بخش مرکزی ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.

گوراب ایسم ایته روستا ایسه جه تولم دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.




#Article 254: محمد قوچانی (543 words)


تارئخ و تولد جیگا:  سیوو یک شهریور ماه ۱۳۵۵ شهر رشت مئن

فعالیتان : 

جی۲۲ سالگی دکفته کار روزنامه نگاری مئن

سردبیر و نیويسنده شماری جی روزنامهان دوران اولیه ریاست جومهوری سد ممد خاتمی

قلم زئن روزنامانه نشاط، عصر آزادگان ، همشهری و شرق روزنامه مئن

نیویسنده ضمیمیه معروفه همشهری سالان ۱۳۸۱ و ۱۳۸۲ مئن.

ممد قوچانی دارای علوم سياسی مدرك كارشناسی ارشد ایسه جی تئران دانشگایه آزاد . ممد قوچانی خو اولين بینیویشتانه آماتوریا گيلان نشريه محلی « کادح» مئن ، او زمانی که تازه سال اول دبيرستان بو، شوروع بوگوده. بعد سه مقاله که او نشريه مئن بینیوشت، به همکاری با نشريه ورزشی «گام» که بوسیلیه اونه دبير زيست شناسی به ایسمه زره پوش ایداره بوستی .مشغولا بو.

اونه اولين بینیویشتان ا دوران مئن نقد سينمايی فيلمان بو. همزمان با اوشان سروش نوجوان واسی هم مقاله میویشتی. و اونه مقالان فقط ادبيات و هنر حوزه مئن بو.

با آمون به تئران، خو کارا با نشريان سراسری شوروع بوگود. اولين نشريانی که اوشانا امرا کار بوگوده، روزنامهان «سلام» و « مبين» بو. سال 1374 مئن وختی خو اولين مقالیه نسبتا جدییا کيان مئن چاپ بوگود، رشت مئن بو. خودش گه: احساس شادی بوگودم، کيان او روزان مئن  نشريه معتبری بو. اما تا سال 1374 هنوز مثل خیلی جی آماتوران به عونوان فرستندیه مقاله با مطبوعات کار گودی ، تا آونکه سن 19 سالگی مئن با نشريه کاملن سياسی و جدی و تئوريک «عصرما» که سازمان مجاهدين انقلاب اورگان بو، خو کارا شوروع بوگود و تا سال 1377 دفتر ا نشريه مئن کار گودی.

قوچانی گه: وقتی‌ سال‌ 74، 75 به‌ «عصرما» بومومه می بینیویشتانه مئن نه عکس خوردی و نه‌ حتی‌ می ایسم نیویشته بوستی ، كه‌ البته‌ ا مطالب‌ ایته كیتاب‌ مئن به‌ ایسم «يقه‌سفيدها» چاپ‌ ببو كه‌ اونه حجم‌ قابل‌ توجه‌ بو. ولی‌ می ایسم هيچگاه‌ نخورد. شايد بینیویشتانی جی  بهنود و مطالبی که خارجی نشريان مئن خواندی ، اونه ره اولگويی ببو تا شيویه خاص گوزارش تحليلی يا به قول خودش «نقد روايتگرا» اینتخاب بوکونه. بعده اون به دعوت ماشاء الله شمس الواعظين ایته کوچی ساختمان دوطبقه مئن ميدان جوانان تئران شمال مئن ، به طور تمام وقت به همکاری با روزنامه «نشاط» مشغولا بو  . 

گیدی که شمس اونا  کشف بوگود. البته ا کشف واژه خوبی نیه.ا تعبير هم‌ تعبير خود آقای‌ شمس‌ ایسه ولی‌ به‌ هر حال‌ مسلم‌ ایسه كه‌ آقای‌ شمس ‌فرصت‌ خيلی‌ خوبی می اختيار قرار بدا. خودش گه: همه‌ چيزانی ‌ كه‌ ا زمينه‌ مئن الانی‌ بلدم‌ جی آقای‌شمس‌ ياد بیگیفتم. کار قوچانی که به عونوان نیويسنده روز گوزارشان دفتر روزنامه « جامعه» و «توس» مئن شوروع ببوسته ، با توقيفا بوستنه «نشاط» «عصرآزادگان» و «اخبار اقتصاد» مئن ایدامه پیدا گوده.

بالاخره مورداد سال 1379 مئن ابتدا احمد زيدآبادی، دو روز بعد مسعود بهنود، دو روز بعدتر ابراهيم نبوی و ایته روز بعد جی نبوی، ممد قوچانی فردای هو روزی که جايزیه بخترين نیويسندیه سياسی مطبوعاتا بیگیفته بو، دستگير ببو به زندان دکفته. وقتی قوچانی زندان مئن دکفته ، هنوز چند ماهی جی ایزدواج اون با دوختر عمادالدين باقی، نیويسندیه زندانی ديگر ایصلاح طلب نگذشتی.

زندان ممد قوچانی که به مودت يک ماه انفرادی مئن و چند روز هم زندان عمومی مئن بوگوذشت.  

قوچانی بعد زندان به طرف ايجاد نشريه حرفه ای و غير سياسی بوشو و ا کارا جدی بیگیفت.

اونه تالیفان :




#Article 255: حزین لاهیجی (145 words)


محمدعلی بن ابوطالب مؤتخللص به حَزین و معروف به شیخ علی حزین سال ۱۱۰۳ قمری، اصفهانˇ مئن به دونیا بمأ. حزین، شیخ زاهدˇ گیلانی نوادگؤنˇ جی ایسسه و یک‌ته جه اینˇ اوستادؤن، امیر سید حسین طالقانی ایسسه. حزینˇ لقب، علامه ذوالفنون نی ایسسه.
هندی سبکˇ مئن، حزین، جزو آخری پیله شاعرؤنه و اینˇ آثار ایشؤنن: تذکره الشعرا، دیوان اشعار، صفیر دل، حدیقه ثانی و تذکارات العاشقین.
حزین خو تاریخˇ کیتابˇ مئن اصفهانˇ وضعیته، افغانی‌ئنˇ حمله زمت، شرح بدأ دأنه.

حزین، سال ۱۱۴۶ قمری، نادر شا ترسأ جی بوشؤ به هند و سال ۱۱۸۱ قمری، هفتاد و هشت سال داشت کی بنارسˇ مئن بمرده و هو شهرˇ مئن دفنأ بو.
حزین، نادر شا ترسأ جی بوشؤ بو هند
اینˇ قبر، بنارسˇ مئن، الؤن یک‌ته موهممˇ اسسؤنه ایسسه کی موسلمانؤن (هم شیعه‌ٰن و هم باخی) اونه زیارت کؤنن.
حزینˇ برخی شعرؤن، به فرانسه زوانأ نی واگردؤن ببؤ.




#Article 256: علی اباد (119 words)


علی اباد ایسم ایته جی روستاهان چینی جان دهستان ،رودسر شهرستان بخش  مرکزی ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.

علی اباد ایسمه ایته روستا ایسه شبخوس لات دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.

علی اباد ایسم ایته جی روستاهان كلشتر دهستان  ، رودبار شهرستان بخش مرکزی ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران .

علی اباد ایسم ایته روستا ایسه جه هرازپی شمالی دهستان  ، محمودآبادشهرستان سرخرود بخش جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

علی اباد ایسم ایته روستا ایسه جه فریم دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

علی اباد ایسم ایته جی روستاهان علی آباد زیباکنار دهستان ،رشت شهرستان لشت نشا بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.




#Article 257: ليما روستا (227 words)


لیما ایسم ایته جی روستاهان اشکور سفلی دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
لیماخلی پیلا تاریخ داره. امه روستا یه قلعه قدیمی به نام دز ماشین که بعدا حسن صباح اونو چاگود و به قلعه حسن صباح معروف ببوه
زیر خاکی های زیادی از لیما کشف ببه که در قلعه لیما-اسپی ریگان - کلثوم خونه- پس زیمی - کستکوه - و جور پشته پیدا ببه. لیما اب و هوای بسیار خوبی در اردیبهشت تا ابان داره. ادم کیف کونه. ایه محل 100 خانوار جمعیت داره که الان بخاطر کمبود امکانات تقریبا 100 درصد از جوانان به شهر و استان های دیگر مهاجرت کونن. چون وضعیت کشاورزی و دامداری تعریف نداره. البته با توجه به می رشته که دامپزشکی هسم  خلی راحت شنه لیما رو به قطب تولید گوشت و مرغ در منطقه تبدیل بکونیم. ولی مسئولین شهرستان اصلا اشکور ه نگاه نکونن. 
با یه سری حمایت از طرف دولت و استفاده از روز علم تقریبا همه علوفه مورد نیاز مالانه شنه تولید گودن.
تمامی لیما مردم به روستا و  خو زادگاه تعصب زیادی دارن که احتمالا همه پسوند لیما دارن.لیما دارای پشوشش جنگلی و رطوبت معتدل و در گرم ترین روزهای سال هم دما 30درجه نرسه.
اگر اشکور و لیما خوب شناخته ببون واقعا به قطب گردشگری تبدیل بونه. به امید او روزان
عاشق می سرزمین مادری رستمی - سمنان-1391




#Article 258: كاكرود (109 words)


کاکرود ایسم ایته جی روستاهان اشکور سفلی دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
کاکرود با حدو 100 خانوار ، جمعیتی در حدود 500 نفر داره که برخی از ساکنین در شش ماه دوم سال به شهرهای نزدیک کوج کنن. یکی از شهرهایی که بیشتر از بقیه از قدیم الایام مورد توجه کاکرودیها به، نوشهر تو استان مازندرانه.
مهمترین شغل مردم کاکرود کشاورزی هیسه و باغداری.محصول اصلی کاکرود فندق و گردو و همچنین گل گاو زبانه.برای اطلاعات بیشتر از کاکرود یه سری به سایتش هم بزنینwww.kakroud.com و وبلاگ kakroud.blogspot.com

کاکرود ایسمه ایته روستا ایسه سمام دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.




#Article 259: دليجان (124 words)


دلیجان ایسم ایته جی روستاهان سیارستاق ییلاقی  دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.

دلیجان ایسم ایته جی روستاهان بازکیا گوراب دهستان ، لاجان شهرستان مرکزی بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.
در دلیجان امامزاده ای است که اقشار مردم برای زیارت به آجا میروند
در قدیم میان دلیجان و یاسور اختلاف وجود داشت که امروزه میان این دو با توجه بهازدواج های انجام شده اختلافی وجود ندارد و فقط در میان این دو گروه به عنوان شوخی این اختلافات مطرح میشود
از نظر دلیجانیان یاسوریان انسانهایی اند که ثبات عقیده ندارندو انسانهایی سیاست بازی اندکه با توجه به زمان و مکان تصمیم میگیرند که ممکن است تصمیم اکنون آنها با گذشته 180 درجه فرق کند




#Article 260: سرده (102 words)


سرده ایسم ایته جی روستاهان سیارستاق ییلاقی  دهستان ،رودسر شهرستان رحیم اباد بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران. سرده در اصل ايته مرتع ايسه و اونه مردومه كار از قديم گله داري (گو و گوسند)و كوچ نشيني بو كي بعد از ايصلاحات ارضي به يكجانشيني كشاورزي در جلگه سمت رو باوردن. كوشكوه، گزلبن، سي سرا، جيرسرا و خورتابسرا روستاني ايسن كه سرده اي بي حيساب آين. الان بهار و تابستان ا مردوم براي تفريح و چراي دام سرده شن. سرده با قزوين اوستان (الموت شهرستان)و مازندران اوستان (رامسره شهرستان) هم مرزه. سرده مردوم در گيلان و مازندران به شوجاعت ماروفن.




#Article 261: خره پو (142 words)


خرمکوه (خره پو خرم کوه) ایسم ایته جی روستاهان کلیشم دهستان، رودبار شهرستان بخش عمارلو ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران .
در تقسیمات کشوری ،روستای خرمکوه در استان گیلان ،شهرستان رودبار، بخش عمارلو و دهستان ‏کلیشم نَهَ.خرمکوه در 60 کیلومتری لوشان نَهَ.مردم برای انجام کار های اداری به جیرنده مرکز ‏بخش یا به رودبار مرکز شهرستان مراجعه کونَن.شغل مردم این روستا کشاورزی ودامداریه ‏که به صورت محدوده .شغل های ذیگر مثل لحاف دوزی ،نمدمالی ،آهنگری و کار در معدن زغال سنگ ‏البرز غربی هم در میان مشاغل روستا پیدا بوهون.‏

شهدای روستا در انقلاب و دفاع مقدس روستای خرمکوه 3 شهید تقدیم انقلاب و اسلام بوگودَن که اسامی اون عزیز شهیدان به ترتیب شهادت ایشون ایسن :1-شهید محرمعلی مومنی شهید ایام انقلاب 2- ‏شهید جاوید زاهدی پاسدار شهید 3- شهید نجاتجعلی دهقان معلم شهید‏3-شهید غلامحسین احمدپور

لغت نامه دهخدا  ‏




#Article 262: كهنه سرا (170 words)


کهنه سرا ایسم ایته روستا ایسه جه بلده کجور دهستان  ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

کهنه سرا ایسم ایته جی روستاهان توتکی دهستان ،سیاکل شهرستان بخش مرکزی ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.

در ایه روستا تقریباً 30 خانوار ساکینن که به ترتیب جمعیت ایسمی شامیل قربانی،کهن پور،  آرزومند، کوچیکی، سعیدیان(بیغال)، لطفی فر هیستن.
جمعیت ایه روستا تا 120 نفر قابل تخمینه.
کار اصلی اهالی ایه روستا کشاورزی شامل برنج کاری و چای باغ ایسته.
در کنار کشاورزی دامداری هم دارن. که با ایه دامن خودشون رزق و روزیه به دست آرن. آب و هوا در ایه روستا بیشتر کوهپایه ای هیسته.و خیلی مطبوع. اگه اهالی رعایت نظافت محل بکونن واقعاً خیلی قشنگ و زیبا هیسته.
ایه محل سو نفر شورا به نامهای خدابخش سعیدیان، رضا کهن پور و افشین کهن پور داره. که امیدوارم با کمک اهالی موفق ببون خو کارن خوب به انجام برسانن.
مردم ایه منطقه از لحاظ اقتصادی اکثراً افرادی ضعیف بنیه هیستن که توجه بیشتر دولمردان طلبه. انشاالله.

 




#Article 263: احمد آشورپور (655 words)


احمد عاشورپور (احمد عاشورپور)، ایته پیله گیلک خاننده، آهنگ‌ساج و ترانه‌سرا؛ امیرˇ ما 4، 1491 گالشی سال (18 بهمن 1296 هجری شمسی)، انزلی غازيانˇ مئن به دونیا بامو.

وختی کوچتای زأک بو، هوتؤ کی او زماتˇ سنت بو، احمدˇ پئر اینه سرأ دأ مکتب. دو سال بعد، پئر اینه اوسئی بگوده به مدرسه و اویه احمده امتحان بگیتن تا معلوم ببه که کو کلاسˇ مئن وا بنیشی. چون فارسی و قرائتˇ مئن کلاسˇ سومأ جی جؤرتر بو و ریاضی مئن کلاس اولأ جی کم‌تر، هنˇ واسی بوشؤ کلاسˇ دوم بنیشته.

عاشورپور زأک کی بو، چون خوروم صدا داشت، بعضی روزان نوحه‌خانی گود. امما اولین بار دبیرستانˇ مئن بو کی بفأمسه کی اینˇ صدا خورومه.

وختی که فردؤسی دبیرستانˇ مئن درس خاند، یک روز کی معللم غایب بو و عاشورپور کلاسˇ مبصر بو، هر کاری گود، مننیس کی کلاسه آرام بکونی. تا ان‌کی ای‌دفاری خاندنه سرأگیته و ایته ترانه‌یه بخانده کی او روزان کشورˇ مئن پور معروف بو. هوتؤ کی خاند، کلاسم کم-کم تامأچه و همه تام بزئن. خاندنˇ تمنأ بؤ پسی، کلاسˇ زاکان دکالسن عاشورپورˇ سر و اونه خوشانˇ دسˇ سر بولندأ گودن و ان باعث ببؤ کی عاشورپور خاندنˇ ره تشویق ببی.

عاشورپور خو دبیرستانه کی تمنأ‌گوده، بوشؤ تئرانˇ دانشگا فننی دانشکده مئن ثبت نام بگوده، امما بازون وختی کی بشتؤسه کی کشاورزی دانشکده شبانده‌روزی‌یه، خو رشتهٰ عوضأ گوده.

کشاورزی دانشکده مئن، هونری فعالیتان پور رونق داشت و ایته جی اَ برنامه‌ٰنˇ میان آشورپور ایته گیلکی ترانه بخانده کی دانشجویانه خوش بامو و ایته عاشورپورˇ هم‌کلاسی‌ئن کی رادیو میان ویولون زی، پیشنهاد بدأ کی ا ترانه رادیو میان اجرا ببی. او زمات، راديو تازه ايرانˇ مئن را دکته بو.

عاشورپورˇ صدا، اوّل‌بار، سال 1517 راديو جی پخشأ بؤ. آشورپورِˇ همکاری راديو امره، دوتا دؤره داره: يه‌ته 1520 تا 1522 و اويه‌ته 1531 جی تا 1533.

عاشورپور خو انسان‌دوستی و برابری‌خایی عقایدˇ واسی، کؤمؤنیستؤنˇ طرف موتمایل ببؤ و سال 1517، توده حزبˇ میان عضو ببؤسته.

اون ایته سفر بگوده به شرقی اوروپا کی وگرسنˇ پسی، با ان‌کی ا سفر دولتˇ اجازه و رسمی گوذرنامه و مجوز داشت، به دو سال زندان محکوم ببؤ و آزادأ بؤستنˇ پسی، نظامی دادگا میان به حبس تأدیبی محکوم ببؤ و کشاورزی وزارت قبول نگود که اونه کار فده. هو زمات ساواک هممه‌ته اداره‌ٰنه اخطار بدأ بو کی نوا آشورپوره حسساسˇ شغل فدأن.

سرهنگ علوی کيا کی ایرانˇ مللی موسئقی انجؤمنˇ مئن ایته افتخاری عضو بو، جان مولمˇ راه‌ساجی شرکتˇ میان ایته کار بیاته آشورپورˇ ره تا ان‌کی باقر پیرنیا ببؤ فارسˇ اوستان‌دار و فارسˇ آبیاری کارانه فدأ آشورپورˇ دس. اله قرارداد دنوسته بیدی که ساواکˇ اخطاریه فارسه!

امما چون او زمات اوستان‌داران، شاهˇ نماینده بیدی، تانستید کی ساواکˇ جولؤ بئسید. هنˇ واسی، پیرنیا تعهد فدأ کی عاشورپور سیاسی کار نوکونه.

بازون وختی گه پیرنیا ببؤ خوراسانˇ اوستان‌دار ببؤ، آشورپورأ نی خو همره ببرده.

انقلابˇ پسی نی، آشورپور دشتˇ مؤغانˇ کشت و صنعتˇ مودیرعاملی ره دؤجین ببؤ بو. امما انقلابˇ موقتی دولتˇ میان بعضی گوفتیدی کی «چره آذربایجانˇ میان، ایته سازمانˇ رییس وا گیلک ببه؟» و مؤهندس آشورپور ببؤ سپیدرودˇ کشت و صنعت مؤدیر و اویه نی موشکلات پیش بامو و عاشورپور مجبور ببؤسته کی ایرانˇ جی بیرین بشه و 15 سال اوروپپا میان زندگی بوکونه.

آهنگان و ترانه‌ٰنی کی آشورپور بخانده داره، خالی محلی نئیدی. بعضی کاران، آشورپورˇ شین، رومانی، لهستان یا مجارستانˇ موسئقی ملودی‌ئنه کی آشورپور اوشانˇ سر گیلکی یا گاگلف فارسی شئر بنأ داره.

هنˇ واسی، نوا گوفتن کی آشورپور فولکلور خاندی یا گیلکی فولکلورˇ موسئقی پئره. آشورپورˇ کاران ویشتر مؤدرن بیدی تا فولکلور. انˇ کار، شرقی اوروپا موسئقی جی پور تاثير بئيته دأنه و خو سبکˇ مئن، والسˇ ريتمˇ جی‌ام استفاده بگوده دأنه.

عاشورپور، گيلکی خاننده‌ٰنˇ مئن، همه کسˇ جی قديمی‌تره و اوّل‌کسی بو کی گيلکی آهنگؤن و ترانهٰ‌ئنه بخانده. اون حودودˇ 60 تا آهنگ ضبط بئوده دأنه کی اوشؤنˇ شئر و آهنگه، ويشتر خودش بساته.

سراخر، وختی کی دو ما بو کی کوهولتˇ سند و سال و ريه عوفونت کودنˇ واسی جمˇ بيمارستانˇ میان خوته بو، 1581 شرير ما هشتم، هو بيمارستان ِ مئن بمرده.




#Article 264: خرمکوه (119 words)


در تقسیمات کشوری ،روستای  خرمکوه در استان گیلان ،شهرستان رودبار، بخش عمارلو و دهستان ‏کلیشم نَهَ.خرمکوه در 60 کیلومتری لوشان نَهَ.مردم برای انجام کار های اداری به جیرنده مرکز ‏بخش یا به رودبار مرکز شهرستان مراجعه کونَن.شغل مردم این روستا کشاورزی ودامداریه ‏که به صورت محدوده .شغل های ذیگر مثل لحاف دوزی ،نمدمالی ،آهنگری و کار در معدن زغال سنگ ‏البرز غربی هم در میان مشاغل روستا پیدا بوهون.‏

شهدای روستا در انقلاب و دفاع مقدس روستای خرمکوه 3 شهید تقدیم انقلاب و اسلام بوگودَن که اسامی اون عزیز شهیدان به ترتیب شهادت ایشون ایسن :1-شهید محرمعلی مومنی شهید ایام انقلاب 2- ‏شهید جاوید زاهدی پاسدار شهید 3- شهید نجاتجعلی دهقان معلم شهید‏3-شهید غلامحسین احمدپور

لغت نامه دهخدا  ‏




#Article 265: کاسپین (540 words)


ایته جی معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان گیلان آران معروفا بستده قوم کاس ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) چاکوده بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان ایران فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط گیلان مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه دریای کاسپین ورجا ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و ارس تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی.

دانشمندانی هنری فیلد ،ارنست هرتسفیلد و سر ارتور کیث مانستن بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن  قبل جی میلاد کیشاورز بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان سند ، جیحون ، سیحون ، دجله و فرات مونتشرا گودده.

قوم کاس نام ، هیتتا جی هخامنشی اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما هرودوت ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی ایران تهیه بوگوده بو مئن  ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت  ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی.

هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که خشایارشا سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش اسکندر به ایران مئن، کاسیان و كاسپيان شاه ايران مرا برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر
شاه ايران فراري بده. 

جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاس بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به دریای کاسپین معروف ایسه ، قفقاز کوه (کوه کاس) )caucasus mountain)و شهرهان قزوین (کاسپین) و کاشان آران فریدن و شهر ونیز در ایتالیا  خوشانه ایسمه جی نام قوم کاس بیگیفتده. 

ببر كاسپين و جنگلهاي انبوه كاسپين از اثار منقرض شده كاسپين است.

واژه کاسپین معنا چیسه؟

كاس(پ) كولي
كاس(پ) چوم

زاكءَن

{قواعد زبان گيلكي ، پارسي امرا فرق كونه و از دسته زبانهاي قبل از هندو-اروپاييان ايسه.
مي شين : مال من

بنه رف جور : بگذار بالاي پشت بام

كاس چوم : چشم سبز

واژه كاس معني سبز ده.
اوشونی که ایشون اصل و نژاد سرزمین سبز وگردنه. یا نژاد با مشخصه ی متمایز در  سبز بودن ایسن .از كوه جور اوشاني كه جنگل سبز ميان تا دريا كنار زندگي كوديد.
در مورد اقوام جنوب و غرب درياي كاسپين هم سرزمین سبز و هم چشمان سبز صادق ایسه. جالب این ایسه که در حوالی تهران دروازه ای باستانی به سمت سرزمین سبز با هی نام وجود دنه و استان مجاور گیلان نیز با نام کاسپیان (معرب آن قزوین ایسه) شناخته بونه.
نژادهای شمال ايرون (از مرکز فلات ایران به بالا) با مشخصه چشمان سبز و موهای فر و بور دراستانهای گیلان ، کاشان آران  ، اردبیل ، لرستان در حوزه لک نشینان ، قزوین و قسمت هایی از کردستان میون نیشتن. حدس آن شونه که در این نژاد تعدد چپ دستان نیز قابل توجه ایسه.
جالب این که تالشی ها و لک زبانان هم در کنار گیلکان دیلم و فومنات تعصب خاصی کاسپیان واژه سر دنن.

کتاب گیلان – اول جلد- گروه پژوهشگران ایران انتشارات – دوم چاپ- زمستان 1380 خورشیدی

لغت نامه دهخدا و معین
اطلاعات محلی و پژوهش های آماری شخصی




#Article 266: سادات محله (117 words)


سادات محله ایسم ایته جی روستاهان بخش مرکزی دهستان ، لنگرود شهرستان ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.

سادات محله ایسم ایته جی روستاهان آهندان دهستان ، لاجان شهرستان مرکزی بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.

سادات محله ایسم ایته جی روستاهان بازکیا گوراب دهستان ، لاجان شهرستان مرکزی بخش ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.

سادات محله ایسم ایته روستا ایسه جه لاویج دهستان  ، نورشهرستان چمستان بخش جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

سادات محله ایسم ایته روستا ایسه جه هندخاله دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.

سادات محله ایسم ایته روستا ایسه جه گرماب دهستان (ساری) ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.




#Article 267: پرشكوه (302 words)


پرشکوه، یِتَه روستا بخش کومله شهرستان لنگرود ، اوستان گیلان ایران میَن نَی.

روستائی جیگَه	 
	
پرشکوه شهرستان لنگرودی توابع هیسَه ، ای روستا کوئی دیمه نَی .

ای روستا دهستان مریدان میئن نَی و سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵ میئِن، اونی جمیئِت ۱۰۷۰ نفر (۳۲۳خانوار) بو.
	 

پرشکوه مائنی «پره کو» یا «کوئی دَم» بوئته بوُبوِی . ای روستائی قَشَنگِن ماقولی زیاد ایسَه . ای روستا کیشاوَرزی حَاصیلوئن	، چَئی (دَس بَزِه چَئی و کَارخوُنِه یی چَئی)، برَنج ، نوغوُن و مُحَلی نون و مورَکبات هیسَه . 

پَرَشکوئی مورَکبات خَیلی خَاطیرخواء اوستان گیلانی میئِن دَئنَه و خَیلِم معروف ایسَه
	 

	
مُوردیم‌شناسی
	 
پرشکوه قومی بافت گیلگ ایسَّه و گیلیکی گَب زِنن . یِتَه از معروفترینُون گَه پرشکوهی میئِن زیندیگی گود حاج تراب صیحانی بو .
حاج تراب صیحانی یِتَه عالیم فقیه (آیت اله میشکینی همدورَه) و موعَلیم بو گَه سال 1375 میئِن فُوت بَگود و به دییارِ باقی بُوشوی .	

پرشکوه 4 تَه شهید دَنَه گَه ایشُونی نوم : حسن فتحی ، احمد خدادادی ، فیاض قانع و محمود مهدی نژاد ایسَّه . اینم باید گوتون گَه ای روستائی دوکتورُون حدود 100 نفر رسنَه .

ای روستائی قَشَنگِن و اونی پَردِقال باغون جوزوَ بی مونسونتَرین قَشَنگِنِه طبیعت ایسَّه.

پرشکوهی اَماکینون

 مدرسَن 	

پرشکوه 3 تَه مدرسه دَنَه گَه ایشوُنی نُومُون : مَدَرسه ایبتدایی شهید محمود مهدی نژاد ، مدرسه راهنمایی (متوسطه دوره اول) شهید فیاض قانع ریکَااَن و مدرسه راهنمایی (متوسطه دوره اول) مرحوم حرمت رسول زاده (رسول اف) لاکوئن .

 آرامستانون 

 مچّیدُون 

 اَماکینون دیگَه 

 پرشکوه چائی کارخونه  گَه پرشکوه اصلی خیابون میئِن نَی .

 محمدی جو برنجکوبی کارخونه  پرشکوه مچّید جامع وَر نَی .

 لنگورودی ایستگاه پمپاژ آب شماره یک   گَه سامون سری میئن و وادی بهشت فاطمه وَر نَی .

 پرشکوهی خانه بهداشت  گَه  مدرسه راهنمایی لاکوئونه ی سابیقی وَر نَی .

 پوست بانک  گَه کوچه شهید حسن فتحی میئِن نَی .

	 
		 

		 	
	




#Article 268: حسين اباد (119 words)


حسین اباد ایسم ایته جی روستاهان لات لیل دهستان ایسه ، لنگرود شهرستان مئن جی اوستان گیلان ، کیشور ایران.

حسین اباد ایسم ایته جی روستاهان گشت دهستان ، فومن شهرستان بخش مرکزی ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران .

حسین اباد ایسمه ایته روستا ایسه املش شمالی دهستان مئن ، املش شهرستان جی اوستان گیلان.

حسین آباد ایسم ایته روستا ایسه جه استخرپشت دهستان  ، نکاشهرستان هزار جریب بخش جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

حسین آباد ایسم ایته روستا ایسه جه میان بند دهستان  ، نورشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

حسین آباد ایسم ایته روستا ایسه جه میاندورود کوچک دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.




#Article 269: نوده (190 words)


نوده ایسم ایته جی روستاهان رودپیش دهستان ، فومن شهرستان بخش مرکزی ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران .

نوده ایسمه ایته روستا ایسه تالش چوبر دهستان مئن ، تالش شهرستان جی اوستان گیلان. 

نوده ایسم ایته جی روستاهان کلیشم دهستان، رودبار شهرستان بخش عمارلو ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران .

نوده ایسم ایته روستا ایسه جه نوکند کلا دهستان قائمشهر شهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران شومال ایران مین

نوده ایسم ایته روستا ایسه جه زارم رود دهستان  ، نکاشهرستان هزار جریب بخش جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

نوده ایسم ایته روستا ایسه جه کالج دهستان  ، نوشهرشهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

نوده ایسم ایته روستا ایسه جه میاندورود کوچک دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

نوده ایسم ایته روستا ایسه جه تنگه سلیمان دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

نوده ایسم ایته روستا ایسه جه ییلاقی ارده  دهستان، رضوانشهر شهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.

نوده ایسم ایته جی روستاهان علی آباد زیباکنار دهستان ،رشت شهرستان لشت نشا بخش  ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران.




#Article 270: صفوئن (143 words)


صفوئن (صفويئن) ىکته ايراني طاىفه بؤن کي ۱۰۷۵ تا ۱۲۹۶ ديلمي (۱۵۰۱ تا ۱۷۲۲ ميلادي) ايرانˇ مئن حۊکۊمت گۊدن. اي طاىفه شاهنشاهي بنأنأنکس شا اسماعيل بۊ کي ۱۰۷۵ ديلمي تبريزˇ مئن تاج بنأ خۊ سر ؤ اي سلسله آخري شا، شا سؤلطان حسين بۊ کي ۱۲۹۶ ديلمي افغانؤن أجي دباخته ؤ صفوئنˇ سلسله وردکته.

صفوئنˇ نتاج آذرباىجانˇ مئن، أردبيلˇ صۊفئن بؤن ؤ فارسي زوان ؤ ايشؤنˇ مذهب شافعي بۊ ؤأهلˇ سؤنت ؤ جماعت بؤن. اي طاىفه، شىخ صفي الدين أردبيلي نسل ايسن.

کسروي نيويسنه کي شىخ صفي ؤ اينˇ پئرؤن تا اؤره کي بشناخته بۊبؤرن، آذرباىجانˇ بۊمي ايسن ؤ ايشؤنˇ زوان آذري بۊ ؤ تۊرکي -کي شا اسماعيل اۊنأجي شعر گۊت- بازۊن اۊ خاندانˇ مئن راىج بۊبؤ. خأ گۊتن: شىخ صفي أجي تا شا اسماعيل کي ۲۰۰ سال بۊگذشته، صفوي طاىفه مئن سۊ ته دگرش وکته:

اي سلسله نؤميترين شاهؤن شا عباس ايسه. 




#Article 271: سیستم عامیل (179 words)


سیستم عامل یته قسمت اصلی اکثر سیستمُن کامپیوتری ایسه. سیستم کامپیوتری تُنه به چار قسمت تقسیم ببون: سخت افزار، سیستم عامل، برنامُنه کامپیوتری، کاربرُن(شکل 1).

(محل درج تصویر)
شکل 1   دید انتزاعی از چیکه چیه یته سیستم کامپیوتری.

سخت افزار: واحید پردازش مرکزی(CPU)، حافظه، و ابزارُن ورودی/خروجی (I/O) منابع محاسباتی و اصلیه تولید کونن. 
برنامُن کاربردی: مثل پردازشگر کلمه، کامپایلر، و Web browser راهُنی که ای منابع برای حل مشکلات محاسباتی کاربرُن استفاده گود درنه تعریف کونن.
سیستم عامل ایستفاده از سخت افزاره می ین برنامُن کاربردی مختلف، کاربُن مختلف ره کنترل و هیدایت کونه.

اجزای یته سیستم کامپیوتری اینه سخت افزار ، نرم افزار و اینه دادهُن ایسه. سیستم عامل ایستفاده دورست از ای منابیه تعیین کونه. سیستم عمل دولت مُنه. دولت مُنسُن خوره هیچ کار مفیدی نکونه. فقط یته محیط فراهم اَره که دیگر برنامُن اینه می ین مفید کار بوکونن. سیستم عامل شَ دو جور بررسی گودن: از چوم کاربر و از چوم سیستم.

برگرفته از :
Abraham Silberschatz, Peter Baver Galvin, Greg Gagne, Oparating System Concepts,Sixth 

Edition,printed in the United States of America, ISBN 0-471-41743-2




#Article 272: عدد یا شماره (190 words)


عدد ایته کلمه ای ایسه که شمردن واسی و هطو بیان مقدار و اندازه افراد و اشیا و ایسمان به کار شه و به چن گروه تقسیم به : اصلی - توزیعی - ترتیبی - کسری .

بقیه اعداد با ترکیب اشان چاگوده به.
مثل : دوازده - بیست و پنج - دوهزار و...

مثل : دوتا دوتا - سه نفر سه نفر - ده تا ده تا.

مثال : ا گیلاس کرا نُگروزه ایتا ایتا بخور - شیش تا شیش تا تِه گولیا گیره.

مثال : دوم - چهارم - دومی نفر - دهمی خانه
مثال 1 : حسن کلاس چهارمه 
مثال 2 : ا خانه چهارمی خانه یه کی حسن بِهِه.

مثل: شیش یک یعنی یک ششم - هشت یک یعنی یک هشتم  -د سه سهم جه نه سهم یعنی سه نهم
چهار سهم جه پنج سهم (سَام)یعنی چهاز پنجم.

نکته: اگر عدد کسری فقط ایته قسمت جه چیزی ببه ، عدد یک بعد عدد اصلی اورده به.
مثال : شیش یک - چهار یک و... بقیه موارد مئن هطو بیان نبه مثل: به دو هشتم ، هشت دو یا به سه نهم ، نه سه گوفته نبه




#Article 273: کلأچئه (431 words)


کلأچئه ىا کلاچئهفرهنگ قادري || ىا کلاچای، یته بخش هيسه گیلانˇ خۊرتاوˇ جي گه رۊدسرˇ شهرستانˇ مئن نئه. 

کلأچئه دئبار تلأ دادؤستدˇ ره یته مۊهم برزیگری بازار هيسه. اینˇ پنج​شمبه بازار شرق گیلانˇ مئن مؤهمترین بازار به حساب هنه{سربس خأنه}.

کلأچئه-ىˇ ساکنینˇ اصلی کار برزیگری ؤ مالایی هیسه ؤ اۊنˇ اساسی محصۊلؤن برنج، چای، مرککبات، کیوی ؤ انواع مایی هیسه.

کلاچای، یته جه گیلانˇ خۊرتاوی شهرؤنه. کلاچای کلسیا جی کاسپی دریا خۊرتاوˇ جی چابکسر نسه جی البۊرز کۊ کۊدامؤنؤن (جنگل-کوه) ؤ رحیم‌آباد ؤ خۊرخؤسˇ جی رودسرˇ همرأ همساده هیسه.

ای شهر 18-04-37 طۊل ؤ 57-23-50 عرضˇ جغرافیایی مئنه ؤ اونˇ بلندی دریا جی -20 متر هیسه.

گيلکي زوانˇ مئن کلا/کلاىه/کؤلا، رۊستا/آبادي/ محله معني دهن ؤ ایشان' خلی جائانˇ نامˇ دل شئه دئن. مؤنه ره: کلان کلاىه، گیل کلاىه، بیشه کؤلا، امیرکلاىه، پسکلاسی، نخجیرکلاىه و...

اما ئه اي که کلاچئه-کي نامˇ دۊمبال دره چي هیسه؟ اي پۊرسشی آوج ئادانˇ ره کلاچئه-کي قیاس دئباخي جا نامانˇ همرا تۊنه امره بال بزنه. ئه'، بیجارگئه ؤ کلاىه کي مؤسؤنچي نامانˇ دل انی دئه شئه. اينˇ توجه همرا که بیجارگه ؤ کلاىه عام هیسن ؤ تۊنن دئباخي جائانˇ نام اني ببۊن، شئه اي کلمه ئانی دومباليني ئه' معرفه ساج فرض گۊدن. ىعني شئه گۊتن بیجارگئه ، بیجاري هیسه که اي نام کار ئاگیته کسانˇ فکر مئن دبؤ ( نا دئباخي بیجارگه ئان) ؤ کلایئه محله-اي بؤ که اي نامˇ استفاده گودن کسانˇ منظۊر بؤ. هينˇ سر ؤ اخر کلاچئه کي واشکاجي دۊرۊس ببۊ، اي نامˇ تحت اللفظي معني تۊنه کۊشتئه یؤ بشناخته محله ( ؤ نا دئباخي کوچ ِمحله ئان) ببۊ که شهر بؤؤن ِ پیشتر اي نام' معرۊف وکتئه.فرهنگ قادري || 

هنده وجه تسميه ره بؤگۊته دأرن:

دئبار ایندره پۊلؤرۊدبار دؤخؤندن ؤ هسأ نی پیرآدمؤن پۊلؤرۊدبارˇ پسونده دأرن. سالانˇ سال ای رۊخؤنه رؤسۊبؤن ایه بنیشته ؤ کلاچای ای رؤسۊبؤنˇ سر بنا بۊبه.

کلاچای چۊن کاسپی دریا ؤ دامؤنی دامنهنه نزدیکی دره ؤ چافی هیسه اینˇ آب ؤ هوا همیشک معتدل ؤ گرم هیسه اینˇ رطۊبت بین 75 تا 95 درصد هیسه وارش خیلی وارنه. اؤصۊلن ورف نوارنه ولی اگر بواره سنگین وارنه. 

کلاچایˇ مئن 5 ته وا معرثفه.: گیلˇ وا، گیلˇ وا ستۊک، دشتˇ وا، کۊ وا، گرمش وا.

کلاچایˇ مئن تقریبن هر پنج کیلۊمتر خطˇ کناره جی یته رۊخؤنه نئه گه ایشؤنن:

کلاچایˇ خلک گیلک هیسن. گه گیلان ؤ مازندرانˇ کۊه ؤ جلگه جی مهاجرت بؤتن ؤ ایه ساکن وکتن. 

ایمرۊ کلاچایˇ مئن هیسأن کسایی گه لشت نشا، طالقان، لاجؤن ؤ اشکورات ؤ ... جی بۊمأن ؤ هیندر بۊمؤنسن. 

کلاچای جمعیت سال 90 سرشماری مئن 34167 نفر هیسه ؤ 10984 ته خانوار کلاچایˇ مئن زیونن ؤ گیلکی گیله مردی کلاچایی لهجه همرأ گب زنن.




#Article 274: كيسم روستا (402 words)


کیسم ایسم ایته جی روستاهان کیسم دهستان ، آستانه  شهرستان بخش مرکزی ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران .
کیسم اهالی ا کلمه یا kisam گیدی و ادارات دورون اونا kisom تلفظ کونیدی.ا روستا سابقه تاریخی داره و بیه بیش حکومتان ا منطقه دورون خوشانه نظامی نیرویانا داشتیدی و مرزبانی کودیدی.رشت جاده به لاهیجان تا رضا شاه دوره کیسم جه کذر کودی و شویی تیجین (تجن)وبازان و تجن گوکه و بازکیاگوراب و هنه واسی پیشتران ره کیسم آبادتر بو. کیسم سفید رود کنار نهه و کیسم لات میان سینزده بدر زمات مردوم جما بیدی و اویه تمام سال کولی گیران کوگایه.
کیسم چندتا محله جا تشکیل بوبوسته که شامل پایین محله بالا محله گوراسر و راشه سر ایسه.بالامحله قدیم نام منیشه یا میان شه بو.الان ادارات دورون راشه سر نام جاده سر نیویسیدی.
مردم زبان گیلکی ایسه و اوشان لهجه بیه پیش لهجهان مشخصاتا داره.کلمه سفیدرود ا لهجه دورون سیودروsivderoo تلفظ به .البته ا منطقه هسا دوزبانه ایسه و زاکان فارسی گپ زنیدی.
ا منطقه مالک بزرگ ناشتی و خرده مالکین هویا زندگی کودید.
کیسم میان در گذشته ایته حمام و بازار دایمی نهه بوکه دو تا دروازه داشتی که توسط فتح الله خان کیسمی از خرده مالکین متنفذ محلی بساخته بوبوسته بو و ایته عمارت دو طبقه مسکونی شامل اندرونی و بیرونی هم بازار کنار چاکوده که ا عمارت عکس کتاب از آستارا تا استرآباد دورون نهه.او عمارت جا الان ایته مدرسه راهنمایی بساخته بوبوسته.جالبه بدانید که کیسم دبستان سال 1311 افتتاح بوبوسته.
ا تاسیسات و ایته خشته پرد کی اونه عکس هم ا کتابه دورون نهه از بین بوشوییدی.
کیسم جه افراد نام آشنایی بیرون بامویید. پروفسور فقید دکتر سعید کیوان استاداقتصاد دانشگاه مریلند آمریکاو استاد دکتر عبدالله شیدفر استاد ریاضی دانشگاه علم و صنعت ودکتر حسن رحیمی منصور استاد شیمی دانشگاه بلوچستان و پژمان بازغی بازیگر سینما و تلویزیون از زمره ا افراد ایسید. 

     دکتر شیدفر      دکتر حسن رحیمی منصور 
                           پزمان بازغی سایت

خیلی از کیسمیان خوشانااز طایفه ممخونی یا محمدخانی دانیدی و گیدی که محمدخان جد بسیاری از کیسم خانواده ن ایسه.بازغی پرتوی خوشرنگ فاضلی کریمی کیوان محمودی و...جزو ا خانواده ن ایسید.  
کیسم برنج و چای و ابریشم منطقه درون معروف ایسه و قدیمیان گیدی که کاشان و اصفهان تاجران کیسم ابریشما تانستیدی تشخیص بدید.ابریشم کشی صنعت هسا منسوخا بوسته داره.
بالامحله کیسم دورون صنعت لوتکا سازی رایج بو بطوریکه امامزاده هاشم روستایان جا سفارش فگیفتیدی .لوتکایا به کیسم لهجه نوnou و امامزاده هاشم درون ناوگیدی. 




#Article 275: ماشك سپهداری (109 words)


ماشک سپهداری ایسم ایته جی روستاهان گورکا دهستان ، آستانه  شهرستان بخش مرکزی ایسه اوستان گیلان مئن جی کیشور ایران .

ا روستا قبلا جزو حومه کوچصفهان وشهرستان رشت بو کی در زمان ایته از نمایندگان استانه بنام صادق از شهرستان رشت منفک وبه شهرستان آستانه وصل بوست 
اروستا ایته شهید جنگ تحمیلی بنام رضا جعفری داره که هنوزهم پیکر مطهرش مفقود کی خانواده واهالی محل چشم براهیدی کی ایته روز ان پیکر مبارک تحویل ببه.

ا روستا ازشمال وصل به روستای فشتم ازجنوب وصل به روستای ماشک تهرانجی وبقعه آقاسید احمد یمنی از شرق وصل به شالیزاران ایشلکی وکشل وجوپشت  وازغرب وصل به رودخانه سیاجوب -روستای طارمسر وهزارخال.




#Article 276: سنجد (126 words)


سنجد ایسم علمی «Elaeagnusan gastifolial» ایسه و ا درخت بدلیل سازگار بون با محیطان مختلف کره زمین اغلب نوقاط  مین رشد کونه. به طور کلی ۳ تا نوع درخت سنجد دنیا مین وجود داره که ۲ تا نوع هلاگنوس و هیپوفار ایران مین موجود ایسه.

سنجد درخت هلاگنوس به دلیل درشتی میوه‌، پیله قامت، نداشتن خار و برگان پهن به درخت سنجد هیپورفیا برتری داره. سنجد درخت خاصیتان اونه تمام اندام مین پخشا بسته و اونه ریشه، چوب، پوست و میوه دارای خواص دارویی و صنعتی متفاوتی ایسه.

سنجد درخت پوست جا ایته ماده شیمیایی دارویی موهم به ایسم تتراهیدروآرمور - متیل - N استخراجا کونده. جه ولگ سنجد درخت، آلکانویید استخراجا به. که داروسازی صنایع مین کاربرد داره.

سنجد پای ثابت سفره هفت سین ایسه.




#Article 277: فندق (141 words)


فندق ایته کوچی درختی ایسه به بولندبه تقرباً 2 متر كه اون ولگان  پهن و نوك تيز ایسده. فندق دارای ایته پوشش سبز رنگ ایسه كه بعد خشكا بستن  کم کم جه اون جدا به.

فندق مغز حدود 60 درصد روغن داره كه اونه رنگ زرد روشن ایسه و طعم ملايم و بوی مطبوعی داره.

روغن فندق جه تغذيه مین، هطو عطر سازی و نقاشی مین ایستفاده کونده. فندق مغز مقدار زيادی فسفر داره.

فندق دارای پروتئين، مواد چرب، كلسيم، فسفر و پتاسيم ایسه . فندق گرم و خشك ایسه و  بيماری قند واسی  مفيده.

ا دانیه روغنی تقويت بدن، روده و معده، خس، درد سينه و كبد واسی مفيد ایسه. سمان بدن جا خارجا کونه و ريزش مو و سوزش مجاری ایدراره مفيد ایسه  ولی فشار خونا بوجور بره.

فندق زیاد خوردن نفخ ، گاز شکم و استفراغ آوره .




#Article 278: بادام (137 words)


بادام درخت به 8 متر فارسه . درختی ایسه زيبا كه جه زماتان قديم نواحی مركزی و غربی آسيا مین بخصوص افغانستان و ايران ، سوريه و فلسطين در آمویی.

اونه ایسمان: بادام معمولی، درخت بادام، لوز، بادام آغاجی، درخت بادام شیرین، کهرو، ارچین، بایم، چغاله بادام، دیم دار، گواروم بوته

ایسم انگلیسی: Almond – Sweet almond – Bitter almond

ایسم علمی: Amygdalus communis (syn.Prunus communis)

بادام درخت  ولگان ساده، بیضی باریک، نوک تیز، یکم موج دار و اونه گلان صورتی رنگ ایسه.

بادام دارای دو واریته اصلیه که شیرین بادام و تلخ بادام ایسه.

بادام حاوی گلیکوزید سیانوژنیک به نام آمیگدالین (Amygladin)ایسه . ا گلیکوزید شیرین بادام مین به مقدار کم ولی تلخ بادام مین به حد سمی و به میزان یک تا 3.5 درصد موجود ایسه  و تانه باعث مسمومیت دامان و یا اینسان ببه.




#Article 279: انار (135 words)


انار Punica Granatum درختچه‌ای ایسه خزان‌دار که البته نواحی گرم و مرطوب مین با زمستانان معتدل همیشه سبز ایسه و حداکثر اونه بلندی به 6 متر هم فارسه. میوه‌دهی انار تابستانان گرم و پاییز طولانی و خشک مین صورت گیره. پایه کروموزومی انار 8=x و اونه تعداد کروموزوم 16 تا ایسه . انار گلنا بعد 3 یا 4 سالگی درختچه ، انه سیخکان سر ظاهرا بده. دارای دمگل کوتاه به رنگان سرخ ، زرد و یا سفید با پهنای 2 سانتیمتر ایسده.

انار گلان دارای 4 تا 8 کاسبرگ چرمی که  میوه بجور  قرار دارده و تعداد زیادی پرچم با تخمدان تحتانی یا نیمه تحتانی ایسه . 

انار منبع مهم آنتی اکسیدان‌ ، پتاسیم و ویتامین C  ایسه .آب انار ایته جه غنی‌ترین منابع پلی فنلانه ، که ایته گروه جه آنتی اکسیدانان قوی ایسده. 




#Article 280: انجیر (109 words)


انجیر درخت  که اونه ایسم علمی فیکوس (Ficus) ایسه جه خانواده (Moracee) موراسه ایسه و دارای 600 گونیه. که ویشتر وحشی یا زینتی ایسده مانند درخت معروف به درخت کاتوچو (فیکوس الاستیکا) که هم زینتیه و هم صنعتی . فیکوس بنگالنسیس و فیکوس رلیگیوزا انواع زینتی ا گیاه ایسده که تزئینات مین و به عنوان آپارتمانی گیاه مصرف زیادی داره.

انواعی که باغبانی مین مصرف واسی  مورد ایستفاده قرار گیرده عبارتده جه: فیکوس کاریکا ، فیکوس پالماتا و فیکوس پودوکاریکا. فیکوس کاریکا همان انجیر معمولی ایسه که به عنوان میوه مورد ایستفاده قرار گیره . ولی فیکوس پالماتا و فیکوس پودوکاریکا ویشتر تلقیح انواع انجیر خوراکی واسی کاشته به. 




#Article 281: مرکزی (229 words)


اراک مدرسیه سپهدار - اراک حمام چار فصل - اراک بازار مجمو عیه تاریخی - آتشکوه آتشکده -  دوریه اشکانی ستونان - ساوه مسجید جامع آجری مناره , ..

اوستان مركزی جه اوستانان صنعتی كیشور به حیساب آیه ، وجود صنايع مادر اراك مین ا شهرا به ایته جه قطبان صنعتی كیشور تبدیل بوگوده هطویی وجود كارخانان زیاد و توليدی ساوه شهرستان هم خودش ا مسئلبا بازگو کونه. 

اوستان موهمترين صنعتی كارخانان عبارتده : لاستیک چاکونی پارس (تایر پیروزی ) ماشين چاکونی ، الومينيوم چاکونی ، كابل چاکونی – كمباين چاکونی ، كارخانه هپكو(سازندیه ماشين آلات راه سازی) كارخانان پروفيل چاکونی و لولهان آبياری آلومينيومی ، كارخانان آونگان (سازندیه پايه فلزی انتقال نيرو)- ادوات كشاورزی كارخانه - توليد نورد آلومينيوم كارخانه - روناس رنگ - پالايشگاه - پتروشيمی – آذرآب نيروگاه و ....

حدود 19 درصد اوستان مساحتا كیشاورزی زمینان ، 57 درصد زمینان مرتعی ، 24 درصد زمینان غير کیشاورزی مانند  درياچه ، كوير ، جاده و شهران تشكيل دهده. اوستان كیشاورزی محصولان شامل: توليد  گندم ، جو ، حبوبات ، آفتابگردان ، پنبه ، چوغندر قند ، پامودور و پياز ایسه. 

قسمتی جه تولیدان شهرستانان که صادر هم بده:

حدود 50 درصد مردوم ا اوستان روستان مین زیندگی کونده و اوشان شغل اصلی كیشاورزی و دامداری ایسه.

امام خمینی،
قائم مقام فراهانی ،
امیر کبیر،
دوکتر محمد مصدق،
دوکتر مصطفی چمران،
کربلایی کاظم،
ایت الله اراکی .




#Article 282: لرستان (148 words)


لرستان ایته جه ایران اوستانان ایسه اونه مرکز خرم آباد و بروجرد هم اونه ایته جه مهم شهران ایسه.

ازنا - الیگودرز - بروجرد - پل دختر - خرم آباد - درود - دلفان - دسلسله و کوهدشت .

اشترانکوه - قالی کوه - تمندر - چهل نابالغان - رباط کوه -  گرین کوه - سرسبز کوه - میش پرور - هنجیس کوه - ویلو کوه - نیر کوه - رال کوه - شاه نشین کوه - سفید کوه - علی بلاغی کوه - هشتاد پهلو - تاف - منگنی - مخمل کوه - کبیر کوه - یافته کوه

دوکتر شهید هوشنگ اعظمی لرستانی ،آیت الله حسین بروجردی، آیت الله احمد کروبی، آیت الله روح الله کمالوند و آیت الله سیدحسن طاهری خرم آبادی.

مهرداد اوستا - بابا طاهر عریان - مهدی زین الدین - ملاپریشان - عبدالحسین زرین کوب - سید جعفر شهیدی - مسعود رایگان . 




#Article 283: غربی آذربایجؤن (117 words)


آذربایجان غربی ایته جه اوستانان کیشور ایران ایسه . ا اوستان جمعیت 2873459 نفر ایسه بر اساس آخرین سرشوماریان. و ا اوستان دارای 14 تا شهرستان  و 36 بخش ایسه. 
مساحت : 43660 کیلومتر مربع.

شهرستانان آذربایجان غربی عبارتده :

ارومیه ، اشنویه ، بوکان ، پیرانشهر ، تکاب ، چالدران ، خوی ، شاهین‌دژ ، ماکو ، مهاباد ، میاندوآب ، نقده

آذربایجان غربی شهران :

ارومیه،اشنویه،آواجیق ،ایواوغلی،باروق ،
بازرگان،بوکان،پلدشت،پیرانشهر،
تازه‌شهر،تکاب،چهاربرج،خوی،ربط،
سردشت،سرو،سلماس،سیلوانه ،سیمینه،
سیه‌چشمه،شاهین‌دژ،شوط،فیرورق،قره‌ضیاءالدین،قوشچی،کشاورز ،گردکشانه،ماکو،
محمدیار،محمودآباد،مهاباد،
میاندوآب ،میرآباد،نالوس،نقده،نوشین‌شهر.

ارومیه دریاچه،
مارمیشو دریاچه،
خوشاکو اسکی پیست،
شیخ تپه پارک جنگلی،
سه گنبد جیگا،
مسجید جامع،
مارسر گیز کلیسا،
ننه مریم کلیسا،
مطلب خان مسجید،
شمس تبریزی مناره،
دروازه سنگی،
پورد قطور،
سورپ کلیسا،
بستام قلعه،
ارومیه موزه.




#Article 284: شرقی آذربایجؤن (210 words)


آذربایجان شرقی ایته جه ایران اوستانان ایسه که اونه مرکز تبریز ایسه . 

آذربایجان شرقی اوستان شومال جا با جومهوری آذربایجان و ارمنسسان ، غرب و جنوب غرب جا با آذربایجان غربی  اوستان، شرق جا با اردبیل اوستان و سمت جنوب شرق جا با زنجان اوستان همسایه ایسه. ا اوستان دارای آب و هوای سرد کوهستانی ایسه .

آذربایجان شرقی شهرستانان

آذرشهر ، اسکو ، اهر ، بستان‌ آباد ، بناب ، تبریز ، جلفا ، چاراویماق ، سراب ، شبستر ، عجب‌ شیر ، کلیبر ، مراغه ، مرند ، ملکان ، میانه ، ورزقان ، هریس ، هشترود .

آذربایجان شرقی شهران

آبش‌ احمد،آذرشهر،آق ‌کند،اسکو،اهر،ایلخچی،
باسمنج،بخشایش،بستان‌ آباد،بناب،بناب جدید،
تبریز،ترک،ترکمان ‌چای،تسوج،تیکمه ‌داش،جلفا،خاروانا،خامنه،خراجو،خسروشهر،خضرلو،خمارلو،خواجه ،دوزدوزان،زرنق،زنوز،سراب،سردرود،سهند،سیس،سیه‌رود،شبستر،شربیان،
شرفخانه،شند آباد،صوفیان،عجب ‌شیر،
قره‌آغاج،کشک‌ سرای،کلوانق ،کلیبر،کوزه‌کنان،
گوگان،لیلان،مراغه،مرند،ملکان،ممقان،
مهربان،میانه،نظرکهریزی،
وایقان،ورزقان،هادی‌شهر،هریس،هشترود،هوراند،یامچی.

علی رضا عباسی،
تهمینه میلانی،
جعفر پناهی،
جمال شورجه،
جمیله شیخی،
احمد کسروی،
ایرج میرزا،
پروین اعتصامی،
شهریار،
مهدی باکری،
داریوش اقبالی،
فرهاد فخرالدینی،
ابراهیم حکیمی،
رامین جهانبگلو،
سید علی خامنه ای،
علی مشکینی،
محمد خیابانی،
مهدی بازرگان،
محمود جم،
میر حسین موسوی،
فاضل لنکرانی،
کریم باقری،
حمید استیلی،
رسول خطیبی،
یحیی گل محمدی،
جبار باغچه بان،
شمس تبریزی.

تبریز بازار،هشترود قلعه ضحاک،بابک قلعه،سهند کوه،
قوش گلی،کندوان روستا،جلفا آسیاب خرابه،
تبریز شهرداری میدان (ساعت)،تبریز ایلگلی،
کلیبر منطقیه توریستی،آراز رود،مراغه رصد خانه،
نوبر حمام،نخ فروشان بازار،تبریز بازار فرش،و.....




#Article 285: کهگیلویه و بویراحمد (153 words)


کهگیلویه و بویر احمد ایته جی ایران اوستانان ایسه . عهد باستان مئن ان ایسم انشان یا انزان بو . 
سال ا338 هجری شمسی مین کهکیلویه بهبهان جا جودا بسته و ببسته شهرستان کهکیلویه که اونه مرکز هم دهدشت ببو . اما هطویی جزو خوزستان بو تا سال 1342 هجری شمسی 6 تا از ایلان کهگیلویه و بویر احمد ( 1 – بویراحمد 2 – طیبی 3 – بهمئی 4 – چرام  5 – دشمن زیاری 6 – بابویی )که تا او زمات جزو فارس و خوزستان بو جه ا دوتا اوستان جودا ببستده و ایته فرمانداری کل تشکیل ببسته . و سال 1355 تبدیل به اوستان ببو.الان ا اوستان  5 تا شهرستان جا بویراحمد ، کهگیلویه ، گچساران ، دنا و بهمئی تشکیل ببو.

روخانیه مارون ، چرام ، نازمکان ، مهربان ، زهره 
 
تل چگاه ، آب گرموت ، آب شوران ، قلعه دختر ، قلعه مانگشت و دنا و ....

 




#Article 286: اسفناج (147 words)


اسفناج ایران گیاه بومی ایسه و جه اولان قرن اول میلادی کم کم به نقاط دیگر دنیا راه پیدا گوده.اسفناج قرن هفتم چین مین و قرن دوازدهم اسپانیا مین کشت بوستی . کشت اسفناج سال 1806 آمریکا مین شروع ببو.

اسفناج گیاهی ایسه یکساله دارای ساقهان راست به بلندیه نیم متر که اونه برگان پهن و نرم مثلثی شکل برنگ سبزایسده . اسفناج نسبت به زمستان سرما مقاوم ایسه.

دو نوع اسفناج داریمی بهاره و پاییزه . اسفناج دارای مواد غذایی فراوانی ایسه .

اسفناج ولگ منبع غنی ويتامين A ، B3 ، C و آهن و پتاسيم ایسه.

بدنا قلیایی کونه

خنک کنندیه و تبا بیجیر اره.

ریه ورمه ره مفیده.

یبوست بر طرفا کونه.

لاغرا بستن و وزن کما گودن ره خوبه.

اسفناج خوردن جه بین شون تشنگی ره خوبه.

کلسترول خونا بیجیر اره.

اسفناج جارو مانستان پیله رودیه تمیزا کونه .

رماتیسم درمان کونه.




#Article 287: ترش لیمو (125 words)


ترش ليمو بعلت داشتن خواص اسيدی ضد عفونی كننده قوی ای ایسه . اگر مسافرتان مین  به آب آشاميدنی مشكوك ایسیدی و ترسیدی اونه بخورید كافيه چند قطره ترش ليمو آب اونه مین دوکونید . آب خوب استرليزه کونه و میکروبانی که آب مین درده کوشه. 

كسانيكه خوایده لاغرا بد  اگر صبح ناشتا ترش ليمو آبا با ایته ليوان آب مخلوط بوکوند و ایپچی عسل بآن ایضافه کوند واونا بخورد تا ظهر گرسنه نبده و بدين ترتيب جه شر چربيان ایضافی راحت بده .

ترش لیمو بخترین دوا گلو درد واسی ایسه.(غرغر گودن)

 
اگر شیمی صورت مین  لكه و جوش قرمز رنگ وجود داره اونه درمان با آب ليمو و نمك ایسه.

لیمو آب غذا مین به عنوان طعم دهنده یا چاشنی ایستفاده کونده.

و...




#Article 288: پرتقال (119 words)


پرتقال ایته کوچی درختی ایسه دارای برگان سبز و گلان سفيد پوست پرتقال نارنجی رنگ ، كمی ناصاف و اونه میوه بسته بانواع مختلف شيرين و ترش ، زرد رنگ و يا قرمز ایسه .

پرتقال ایته جه قديمی ترين ميوهانی  ایسه كه بشر جه اون ایستفاده بوگوده و حدود 500 سال قبل ميلاد مسيح كنفوسيوس جخ اون نام ببرده.

هسا ويشتر جه 200 نوع پرتقال آمريكا مین كشت به و آمريكا نصف كل محصول پرتقال دنيایا توليد کونه.

پرتقال اول چين جا به هندوستان ببرده ببوسته و بعد جه اویا به نقاط ديگر دنيا راه پیدا گوده. 

جه سرطان لوزالمعده جلوگیری کونه

کلسترول بیجیر اره.

معده قوی کونه و ضد گاز معدیه.

خون تمیزا کونه.

آرام بخشه.

و...




#Article 289: توت فرنگی (174 words)


توت فرنگی ایته گیاهی ایسه با ایسم علمی FRAGARIA VESCA  جه خانوادیه گل سرخ ROSACACEAE كه دو تا نوع ساقه راست و بخوفته داره‌. اونه گلان منظم و به رنگ سفيد ایسه . 
  
توت فرنگی به حالت خودرو ايران بعضی نواحی شمالی  مین وجود داره و بعضی وقتان  به خاطر خوش طعمی‌، اونه ميوا پرورش مصنوعی دهده. همیه قسمتان ا گياه مصرف دارویی داره  و جه اونه برگ و ريشه كه حاوی مقدار قابل توجه ای تانن ایسه به عنوان ضد اسهال و ادرارآور استفاده کونده. 

توت فرنگی ایته میوه ای ایسه شبیه توت ولی یه کم درشت تره  و اونه رنگ قرمز ایسه. اونه بوته کوتاه و اونه برگان دروشت و اونه ساقان باریک ایسده که زمین رو خوسه و ریشه کونه . 

توت فرنگی منبع خوبی جه فيبر ، ويتامين C ، فولات ، پتاسيم و آنتی اكسيدان ایسه كه ا مواد غذایی باعث به توت فرنگی بعنوان ایته جايگزين شيرين، باعث افزايش سلامت قلب ، کما بستن خطر ابتلا به انواع سرطان و در كل بجور شونه سلامتی بدن به .




#Article 290: سویا (128 words)


ايالات متحده آمريكا پیله ترین توليد كننده سويا ایسه و تقريبا دو سوم محصول كل دنيایا توليد کونه. ايران  مین سويا  بنام (لوبيا روغنی) ،‌( لوبيا چينی ) سویا و دانه سويا معروف ایسه. 

سويا گياهی ایسه يكساله دارای ساقه پرشاخه ، اونه برگان بيضی ، نوك تيز و سبز رنگ ایسده. اونه ميوه شبيه لوبيا ایسه كه اونه هر غلاف مین سه تا پنج دانه جدای يكديگر وجود داره . رنگ دانه سويا بر حسب انواع مختلف متفاوت ایسه و برنگان زرد ، سفيد ،‌سياه ، خاكستری و خالدار ایسه.

سویا مقوی و باد شکنه

سویا دانه تب بر ایسه

سویا شیر ایته غذای مقوی زاکانه ایسه

سویا نان بیماران دیابتی ره مفیده

سویا سس تحریک اشتها واسی به کار شه.

سویا سرطان سینا جلو گیری کونه.




#Article 291: ریواس (177 words)


ریواس بومی آسیا شینه  و به احتمال زیاد سیبری و یا هیمالیا  کوهان شین ایسه . قرن شانزدهم اروپا مین کشت بستی . و بینیویشتان نیشان دهه که قبل میلاد مسیح  چین مین به عونوان گیاه دارویی ایستفاده بستی . 

ریشه: ریواس دارای ایته ریشه معمولی ایسه که یک تا دو متر خاک مین رشد کونه. ریواس ریشه سرما و یخبندان مین مقاوم ایسه.

ساقه: ریواس دو نوع ساقه داره. ایته ساقه زیرزمینی که اونه ریزوم هم گده. ریزوم بعد رشد  گوشتی و چوبی بده که جه اونه جوانان، ساقه‌ان هوایی و برگان پهن بوجود آیده . نوع دوم ریواس ساقه  ، ساقهان هوایی ایسه که تا حدود یک متر هم رشد کونده.

گل: به تعداد زیاد و به صورت خوشه آخر ساقه اصلی ایجاد به و گلان به رنگ سبز ایسده و بر اثر تلقیح بذرا تشکیل دهده. 

برگ: ریواس دارای برگهانی ایسه که جه جوانه جانبی ریزومها بوجود آیده . برگان دارای پهنک پهن ایسده . دمبرگ ریواس که اونه قسمت خوراکیا تشکیل دهه ، گوشتی ایسه و اونه طول به ویشتر 50 سانتیمتر ایسه.




#Article 292: خربزه (100 words)


خربزه دارای مقدار زيادی ويتامين A,C و سلولز ایسه . به طوركلی خربزه خانواد شامل انواع گرمك و طالبی هم به كه البته ا دو نوع كم آب تر جه خربزه ایسده. و بهترين نوع اوشان شيرين ترين و كم تفاله ترين اوشانه به طوری  كه به راحتی دهان مین آب ببد. طالبی  شيرين اغلب بيمارئن واسی  تجويز و اونه خوردن به هضم غذا كمك کونه و گرمك يرقان و يبوست واسی مفيد ایسه.

بیوست بر طرف کونه . 

هضم غذایا کمک کونه.

ادرار آوره.

کم خونی و سنگ مثانه بر طرف کونه.

خوردن خربزه با عسل خطرناک ایسه . 




#Article 293: خرما (130 words)


خرما يا به انگليسی DATES ميوای ایسه بسيار مقوی ، که مواد معدنی زیادی مثل آهن ، پتاسيم ، روی ، منگنز، و ويتامين A – B - E داره .

صد گرم خرمای تازه دارای 163 کيلو کالری 0.9 گرم پروتئين ، 0.3 گرم چربی ، 38 گرم گلوسيد ، 30 ميلی  گرم فسفر ،1.3 ميلی گرم آهن ، 51 ميلی گرم کلسيم و 10 ميلی گرم ويتامين C ایسه. 

صدگرم خرمای خشک دارای 300 کالری ، 2 گرم پروتئين ، 0.6 گرم چربی ، 73 گرم گلوسيد ، 60 ميلی گرم گوگرد، 50 ميلی گرم فسفر، 650 ميلی گرم پتاسيم ، 65 ميلی گرم منيزيم ، 70 ميلی گرم کلسيم ،2 ميلی گرم آهن ، 2/2 ميلی گرم نياسين ، سديم و اونه ويتامين A قابل توجه نیه.




#Article 294: عدس (114 words)


عدس ایته جه حبوباتی ایسه كه قديمان جا جه خیلی نقاط دنيا مین كشت بستی  . گياه شناسان اعتقاد داریدی كه عدس حتی قبل تاريخ هم وجود داشتی  . عدس جه نظر مقدر پروتئين خیلی غنی ایسه و گیاهان مین فقط لوبيای سویا ويشتر جه عدس پروتئين داره.

عدس ایته گیاهی ایسه يكساله كه اونه بلندی  30 سانتيمتر  ویشتر نیه. اونه برگان دارای 6 تا 14 برگچه ایسده  كه اونه ته مین پيچك قرار داره . عدس گلان سفيد رنگ و دارای رگه هانی به رنگ بنفش ایسه . اونه ميوه ایته کوچی غلاف ایسه و هر غلاف مین  1 تا 3 تا عدس وجود داره.

مواد موجود 100 گرم عدس مین : 

و...




#Article 295: کنجد (113 words)


كنجد ایته گیاهی ایسه یك ساله با بلندی حدود یك متر كه قسمت آخر اونه ساقه جه كرک پوشیده بوسته. اونه برگان بیضی ، باریك و نوك تیز ایسه. اونه گلان به رنگ سفید یا قرمز، به طور تك تك ایسده.

میوه ا گیاه به صورت كپسول و محتوی کوچی دانان و مسطح و بیضوی ایسه كه اونه دانه كنجد گیدی و قسمت مورد ایستفاده ا گیاه ایسه.

هندوستان وطن اصلی کنجده ، الانی  چین پیله ترین تولید كننده كنجد ایسه دنیا مین . هندوستان و حبشه جه نظر تولید، بعد چین قرار داریدی . ایران مین هم مقداری كنجد تولید به كه ویشتر آن به مصرف تهیه روغن و حلوا ارده فارسه.




#Article 296: ديلمي تقويم (468 words)


گیلکؤن، قديم قديمؤنِ جی تا هسا، خوشؤنِ ره تقويم و سال‌شوماری داشتن کی هو دیلمی يا گالشی تقويم يا ديلمی تقويم ايسه.

ای تقويمِ ريشه، قديمی يزدگردی تقويمه وگردنه .

قديم، ايران و ايرانی‌ئنِ سال گردان بو. يعنی ۱۲ تا سی‌روزه ما داشتن کی بونا بو ۳۶۰ روز. چون اوشؤنِ سال، پنج روز و خورده‌ای، خورشيدی سالِ جی کم داشت، هر ۴ سال، سالِ سر کی هو نوروز بو يک روز خو اصلِ جيگا جی فاصله گيت.

ای چرخسن و نوروزِ جابه‌جايی هوتو ادامه داشت تا زمانی کی ديلمی‌ئن تصميم بئيتن خوشؤنِ سالِ سره ثابت بدارن.

ايرانِ مئن، گيلانِ مردوم، اوّلين کسانی بؤن کی ای ضرورته درک بئودن و خوشؤنِ ساله ۳۶۵ روزه بئيتن.

دوروس هو زماتی کی قديمی يزدگردی نوروز اون‌قدر جابه‌جا بوبؤ بو کی دکته بو تاوسؤنِ وسط، چون خوروم زمات بو و کشاورزی محصولؤنِ فيچئنِ وخت بو و خراج و ماليات هدأنِ ره خوروم بو، سالِ سره هويه ثابت بداشتن و هو روز و سال بوبؤ گالشی سالِ مبدأ.

يعنی او روز کی دوشنبه روز، اولين روز جه قديمی يزدگردی سال بو، بوبؤ نؤروز ما اوّل، سال اول گالشی. او روزِ جی تا هسا، ۱۵۸۰ سال بوگذشته و جالب اينه کی گالشی سالِ مبدأ، نه سياسی موناسبته و نه مذهبی موناسبت. يه‌ته علمی تفاق ايسه. يعنی هو روزی کی مردوم ای ضرورته بفهمسن کی ساله وا ثابت داشتن و هو روز بوبؤ مبدأ.

امّا گالشی سال کی خودا ره شوکر تا هی بيس سی سال پيش استفاده بونأ بو و الؤن‌ام گالشؤنِ ياد دره، چيسه و چی موشخصاتی دأنه؟

گالشی سال، دوازده‌ته ما دأنه کی هرته ۳۰ روزه ايسن:

۱) نؤروز ۲) کورچ ۳) اريه ۴) تير ۵) موردال ۶) شرير ۷) امير ۸) آول ۹) سيا ۱۰) ديا ۱۱) ورفنه ۱۲) اسفندار.

نوروز ما، ۱۷ مورداد هجری شمسی جی سراگينه و ۱۵ شهريور مئن توماما بونه. ای ما، گالشی تقويمِ مئن، اوّلين ما ايسه و اونِ اولين روزِ مئن، نوروزِ بل يا آتش نوروزی روشنأ کؤنن و تازه ساله جشن گينن.

کورچِ ما، ۱۶ شهريور هجری شمسی تا ۱۴ مهر ايسه.

پنج روزأ نی دأنيم کی اونه دوخؤنيم پنجيک و ای پنج روز، هيچ فصل و ماهی مئن دنه. در واقع ايرانِ مئن، امو هرگيز ۳۱ روزه ما نداشتيم و ای ۳۱ روزه ماهؤن کی الؤن استفاده بونن، يه‌ته عجيب و غريب اختراع ايسه کی رضاخان زمات داب بوبؤ!

هر چار سال يک‌بارأ نی، پنجيک بونه شيش روزه تا او ۳۶۵ روز و خرده‌ای کاملن رعايت ببی و خورشيدی سال دوروس موحاسبه ببی. او شيشمی روزه دخؤنن: ويشک.

اگه خأنين کی گالشی ساله و هجری شمسی‌يه تبديل بکونين به کسن، هچی کافی‌يه کی گالشی سالِ عددِ جی، ۱۹۵ کمأ کونين يا برعکس. مثلن، اگر سال ۱۳۸۵ هجری شمسی‌يه، ۱۹۵ امره جومأ کونيم، بونه هو سالِ گالشی عدد:

۱۵۸۰=۱۹۵+۱۳۸۵

اگرم خأنين ميلادی سالشوماری و گالشی‌يه تبديل بکونين کسنه، ميلادی سالِ جی، ۴۲۶ کمأ کونين:

۱۵۸۰=۴۲۶-۲۰۰۶




#Article 297: حاجی كلا (100 words)


حاجی کلا  ایسم ایته روستا ایسه جه بالاتجن دهستان قائمشهر شهرستان بخش مرکزی جه اوستان مازندران شومال ایران مین.

حاجی کلا ایسم ایته روستا ایسه جه میانرود دهستان  ، نورشهرستان چمستان بخش جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

حاجی کلا ایسم ایته روستا ایسه جه شرق و غرب شیرگاه دهستان ، سوادکوهشهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

حاجی کلا ایسم ایته روستا ایسه جه اسفیورد شوراب دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

حاجی کلا ایسم ایته روستا ایسه جه گرماب دهستان (ساری) ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.




#Article 298: ثریا قاسمی (126 words)


ثریا قاسمی، متولد ۱۳۱۹  جه بازیگران ایران سینما ایسه. اون حمیده خیرآبادی بازیگر معروف ایرانی دختر ایسه.

دعوت (ابراهیم حاتمی کیا، 1387)
شاهزاده ایرانی (محمد نوری زاد، ۱۳۸۴)
رستگاری در هشت و بیست دقیقه (سیروس الوند ، ۱۳۸۳)
سرود تولد (علی قوی تن، ۱۳۸۳)
معادله (ابراهیم وحیدزاده، ۱۳۸۲)
بله برون (داود موثقی، ۱۳۸۲)
عشق فیلم (فقط صدا - ابراهیم وحیدزاده - ۱۳۸۰)
دختر شیرینی فروش (ایرج طهماسب - ۱۳۸۰)
خاکستری (مهرداد میرفلاح - ۱۳۸۰)
شام آخر (فریدون جیرانی - ۱۳۸۰)
مارال (مهدی صباغزاده - ۱۳۷۹)
حریف دل (رضا گنجی - ۱۳۷۵)
مجسمه (ابراهیم وحیدزاده - ۱۳۷۱)
خواستگاری (یدالله صمدی - ۱۳۶۸)
ستاره و الماس (سیامک شایقی - ۱۳۶۷)
خانه ابری (حجت الله سیفی، ۱۳۶۵)
زنده باد ... (۱۳۵۷)
آرامش در حضور دیگران (ناصر تقوایی - ۱۳۴۹)




#Article 299: پرویز صیاد (438 words)


پرويز صياد 1318 لاجان مین به دونیا بومو، رشتیه اقتصاد مین تئران دانشگاه جا درس بخوانده. خو هونری فعاليتان سال 1336 با چاپ شعر و داستان كوتاه شوروع و سال 1337 به نمايشنامه نويسی هم مشغولا بو. سینمای حرفه ایا سال 1338 با فيلم «می ميرم برای پول» به عنوان نويسنده تجربه بوگود. 

۱ -  صمد به شهر می رود (۱۳۵۸) 
۲ -  بن بست (۱۳۵۷) 
۳ -  صمد در به در می شود (۱۳۵۷) 
۴ -  در امتداد شب (۱۳۵۶) 
۵ -  صمد در راه اژدها (۱۳۵۶) 
۶ -  صمد خوشبخت می شود (۱۳۵۴) 
۷ -  صمد آرتيست می شود (۱۳۵۳) 
۸ -  صمد به مدرسه می رود (۱۳۵۲) 
۹ -  صمد و سامي، ليلا و لی لی (۱۳۵۱) 
۱۰ -  صمد و قاليچه حضرت سليمان (۱۳۵۰) 

۱ -  صمد به شهر می رود (۱۳۵۸) 
۲ -  بن بست (۱۳۵۷) 
۳ -  صمد در به در می شود (۱۳۵۷) 
۴ -  در امتداد شب (۱۳ی۶) 
۵ -  صمد در راه اژدها (۱۳۵۶) 
۶ -  صمد خوشبخت می شود (۱۳۵۴) 
۷ -  صمد آرتيست می شود (۱۳۵۳) 
۸ -  مسلخ (۱۳۵۳) 
۹ -  مظفر (۱۳۵۳) 
۱۰ -  صمد به مدرسه می رود (۱۳۵۲) 
۱۱ -  صمد و سامي، ليلا و لی لی (۱۳۵۱) 
۱۲ -  صمد و فولاد زره ديو (۱۳۵۱) 
۱۳ -  صمد و قاليچه حضرت سليمان (۱۳۵۰) 
۱۴ -  می ميرم برای پول (۱۳۳۸) 

۱ -  صمد به شهر می رود (۱۳۵۸) 
۲ -  صمد در به درمی شود (۱۳۵۷) 
۳ -  صمد در راه اژدها (۱۳۵۶) 
۴ -  در غربت (۱۳۵۴) 
۵ -  راننده اجباری (۱۳۵۴) 
۶ -  زنبورك (۱۳۵۴) 
۷ -  صمد خوشبخت مي شود (۱۳۵۴) 
۸ -  اسرار گنج دری جنی (۱۳۵۳) 
۹ -  صمد آرتيست می شود (۱۳۵۳) 
۱۰ -  مسلخ (۱۳۵۳) 
۱۱ -  مظفر (۱۳۵۳) 
۱۲ -  صمد به مدرسه می رود (۱۳۵۲) 
۱۳ -  خواستگار (۱۳۵۱) 
۱۴ -  ستارخان (۱۳۵۱) 
۱۵ -  صمد و سامی، ليلا و لی لی (۱۳۵۱) 
۱۶ -  صمد و فولاد زره ديو (۱۳۵۱) 
۱۷ -  صمد و قاليچه حضرت سليمان (۱۳۵۰) 
۱۸ -  حسن كچل (۱۳۴۹) 

۱ -  صمد به شهر می رود (۱۳۵۸) 
۲ -  بن بست (۱۳۵۷) 
۳ -  دايره مينا (۱۳۵۷) 
۴ -  صمد در به در می شود (۱۳۵۷) 
۵ -  صمد در راه اژدها (۱۳۵۶) 
۶ -  غزل (۱۳۵۵) 
۷ -  در غربت (۱۳۵۴) 
۸ -  زنبورك (۱۳۵۴) 
۹ -  صمد خوشبخت می شود (۱۳۵۴) 
۱۰ -  صمد آرتيست می شود (۱۳۵۳) 
۱۱ -  طبيعت بی جان (۱۳۵۳) 
۱۲ -  مسلخ (۱۳۵۳) 
۱۳ -  مظفر (۱۳۵۳) 
۱۴ -  صمد به مدرسه می رود (۱۳۵۲) 
۱۵ -  خواستگار (۱۳۵۱) 
۱۶ -  ستارخان (۱۳۵۱) 
۱۷ -  صمد و فولاد زره ديو (۱۳۵۱) 




#Article 300: سید علی میری (214 words)


سید علی میری کمدین معروف سینمای قبل اینقلاب سال ۱۳۱۸ رشت مین به دونیا بومو.

مدرک دیپلم دیشتی . سال ۱۳۴۰ کلاس آزاد هنرپیشگی «باربد»  دورون فارغ التحصیل ببوسته و سال ۱۳۴۱ تئاتر مین مشغول به کار ببو و ویشتر جه ۵۰ تا نمایش مین هونرنمایی بوگوده . میری سینمایا جه سال ۱۳۴۳ و با بازی گودن در نقشان موختلف مین مثل «خشت و آینه», «زمزمه ی محبت» , «شیطان در می زند» , « دیوار شیشه ای» , «به دادم برس» و… آغاز بوگود.

علی میری با اونکه تنها ۱۴ سال جه خو عمرا عرصه ی سینما مین مشغول به کار بو با ا حال تا سال ۵۶ ،  ۱۱۵ تا فیلم بازی بوگوده و تنها سال ۵۶ مین با هونرنمایی ۱۰ فیلم دورون  بتانسته خندیا تماشاگران لب رو بینیشانه. 

تمام فیلمانی که علی میری تا قبل اینقلاب اوشان مین نقش دیشتی  فیلم فارسی بو . میری خو دوران بازیگری مین ایران دورون تنها فیلمان کمدیا بازی بوگوده . بعد اینقلاب ایرانا ترکا گوده و به لس آنجلس بوشو. 

سید علی میری روز چهارشنبه ۱۲ اسفند ماه ۱۳۸۷ بر اثر بیماری قلبی تهران بیمارستان آبان مین بمرده و ۱۴ اسفند ماه  بهشت زهرا قطعه ی هونرمندان مین دفنا بو. مرحوم میری چند ماه قبل خو موردن به اسرار خو زن به ایران بوموبو.




#Article 301: محمدتقی پوراحمد جکتاجی (448 words)


دینمه ابران دورون، ماهی

آب اندی روشن کی بیده بو؟

محمد تقی 24 خرداد 1326 محله جاجی آباد رشت مین به دونیا بومو و بعد فیگیفتن دیپلم رشت دبیرستان شاهپور جا ، به استخدام آموزش و پرورش در بامو ولی بعد چندی ادامه تحصیل واسی بوشو تئران . و بعد فیگیفتن لیسانس مدرک زبان انگلیسی رشته مین به ایستخدام وزارت فرهنگ و هنر در بامو که بعد اینقلاب اسلامی ، اونه ایسم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ببو.

سال تحصیلی 49-1348 شفت مین آموزگار بو و بهمن 1353 کتابخانه‌ی ملی ایران مین استخدام ببسته.

اون بعد اینقلاب اسلامی ۱۳۵۷ به رشت خو زادگاه واگردست و هسا سالان ساله که به کار مطبوعاتی ایشتغال داره.

جه خرداد 59 تا مرداد 60 بتانسته 28 شماره دوهفته نامیه‌ دامونا منتشرا کونه.

سال 61 نشر گیلکان تاسیس بوگود که هطویی کار گودندره و خلاصه سال 1371 انتشار ماهنامیه گیله وایا آغاز بوگود .

جه اونه کاران علاوه بر تالیف و تحقیق و شعر گوفتن، انتشار دامون روزنامه و گیله وا نشریه و جما گودن گیلان نامه (مجموعه گیلان شناسی مقالان ) ایسه. اون به عنوان  انتشارات گیلکان مدیر مسئول کتابان زیادیا هم سایر نویسندگان جه، شاعران، محققان و مورخان به چاپ برسانه.

۱- قصه کوی و برزن (شعر مجموعه )- ۱۳۵۰

۲- مرغ سفید کوچولو (قصه کودکان ترجمه )- ۱۳۵۴

۳-فهرست توصیفی سفرنامه‌های انگلیسی - ۱۳۵۵

۴-فهرست توصیفی سفرنامه‌های فرانسوی - ۱۳۵۶

۵- راه آزادی (قصه نوجوانان ترجمه )- ۱۳۵۶

۶- سفرنامه و جغرافیای گیلان و مازندران (تصحیح)- ۱۳۵۷

۷- کتابخانه ملی ایران - ۱۳۵۸

۸- نامه رسان پیر (قصه کودکان ترجمه )- ۱۳۵۸

۹- مطبوعات گیلان در عصر انقلاب - ۱۳۶۱

۱۰- فرمانروایان گیلان اثر رابینو (ترجمه با همکاری دکتر رضا مدنی)- ۱۳۶۴

۱۱- کتابشناسی گیلان - دو تا جلد (با همکاری فرشته طالش دوست و سید حسن معصومی اشکوری)- ۱۳۶۶ و۱۳۷۰

۱۲- زلزله گیلان به روایت مطبوعات (با همکاری سارا خدیوی فرد و احمد قربانزاده)- ۱۳۷۰

۱۳- افسانه‌های گیلان - ۱۳۸۰

۱۴- گیلان استان آخر- ۱۳۸۰

۱۵-گیلان نامه (جماوری گیلان شناسی مجموعه مقالان )- جه ۱۳۶۶ تا ۱۳۸۰ پنج جلد.

 گیله‌وا بادی ایسه که گیلان جانب جه وزه.

او فضا مین که ماران با پئران گیلکی و خوشان زاکان امرا فارسی حرف زدی تولد گیله‌وا ایته ایتفاق بو. ایتفاق بو که نهج‌البلاغیا به زبان (و نه لهجه) گیلکی ترجمه گودی ، ایتفاق بو که به هر دو لهجیه‌ رشتی و لایجانی، بیه‌ پس و بیه ‌پیش داستان چاپ گودی ، ایتفاق بو که بجای شعر نو، مکتب جدید شعر گیلکی یعنی «هسا شعر» (شعر اکنون ، شعر ایمروز) ترویج بوگود. گیله‌وا چند وقت خو جلدش سرا به گیلان پیله مردان ایختصاص بدا که برخی جه اوشان وارد خاطره‌ جمعی همیه‌ ایرانن ببو .مانند گلچین گیلانی: شاعر باز باران با ترانه...




#Article 302: قرآن (168 words)


قرآن مسلمانان کیتاب دینی ایسه . مسلمانان اعتقاد دارده آ کیتاب 23 سال مین اوشانه پیغمبره نازل ببسته. جه جانب خدا ، که به دو دستیه مکی و مدنی تقسیم بده . و قرآن به 30 تا بخش مساوی تقسیم به که اونه جزء گده . قرآن 114 تا سوره داره.و 6236 تا آیه.

قرآن سى تا جزء داره، که هر جزء با اویتا جزء جه نظر طول برابر ایسه. احتمال داره که حضرت محمد یا اونه جانشینان ا تقسیما، اونه واسی که قران خواندن روزانه آسانا به ، انجام بدابید.قرآنان رسمی امروز جهان ایسلام مین ، یعنى مصحف مدینه مین ، به عثمان طه خط، هر تا جزء درست بیست تا صفحه پانزده سطرى مین بینیویشته ببسته.

 

قرآن ایسمان که خود قرآن مین بومو

قصص الحق -  قَیّم - قَسَم - کلام - کوثر - کریم - مثانی - موعظه - مُفَصّل - مکنون - منادی - مُهَیمَن - مُصَدّق - مجید - مبین - مبارک - متشابه - نجوم - نعمت - نَبَأ - وحی و...

 




#Article 303: هوشنگ حقیقت طلب (122 words)


هوشنگ حقیقت طلب سال 1336 جه ایته خانوادیه لاجانی الاصل لنگرود شهر مین به دونیا بومو. بعد این که خو تحصیلاتا تماما گوده به عونوان ایته تکنیسین بهزیستی لاجان مین مشغولا بو.

هوشنگ زماتی که زای بو به موسیقی علاقیه زیادی دیشتی اون 6 سال ردیفان آوازیا دونبالا گوده و با پیشنهاد استاد پایور یادگیفتن آوازان ردیفان واسی به تئران بوشو.اون اوستاد اکبر مجیدی بو که اون خودش شاگرد هبدالله دوامی بو . بعد انجمن حفظ و اشاعه موسیقی ایران مین امتحان بدا و قبولا بو و دعوت به همکاری ببسته .

اون هسا به عونوان همکار گیلان صدا و سیما فعالیت گودندره و به عونوان مدرس آواز کار هونری کونه . تصنیفان زیادی جه اون به گیلکی و فارسی پخشا بو.




#Article 304: اصغر حیدری (137 words)


اصغر حیدری به سال 1323 لشت نشا شهر مین به دونیا بومو و در دوراندسپاهی دانش(سربازی) در کرمانشاه با نوازندگان بزرگ اویه (مجتبی میرزاده)موسیزین بزرگ،آقای ابراهیم خوش نواخواننده اویه همکاری بوکوده و بعداز سپاهی در دانشگاه پهلوی خو لیسانسا فیگیفت و در  آموزش و پرورش رشت  مین استخدام ببو و از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۷۷ دبیر ادبیات فارسی بو. با تشویق فریدون پوررضا به موسیقی روی بارده و از سال ۱۳۴۵ خو فعالیت هنریه رادیو و تلویزیون ملّی گیلان مین شروع بوگوده .

دبیرستان مین با استاد شاپور نیاکان که نوازندیه ویلن بو آشنا ببسته و اونه امرا چند تا کنسرت اجرا بوگوده . حیدری با راهنمایی پور رضا به رادیو رشت معرفی ببسته و حدود سی تا ترانه اجرا بوگوده .
اصغر حیدری هم اکنون در شهر رشت زندگی کونه .

حیدری برخی از ترانه هان:

 




#Article 305: سید علی زیباکناری (123 words)


سید علی زیبا کناری شاعر، ترانه سرا، خواننده، معلم موسیقی سال ۱۳۲۲ زیبا کنار بندر مین به دونیا بومو جه سال ۱۳۴۴ خو همکاریا با رادیو شروع بوگوده. یه مدت فریدون پوررضا ورجه چیز یاد بیگیفته بعد به تهران بوشو. و آواز ردیفان و نت نویسی یاد بیگیفته و خیلی زود به استخدام گیلان اداره فرهنگ و هونر در بامو. و با گیلان رادیو تلویزیون گروهان موسیقی امرا شروع به همکاری بوگوده. 

زیبا کناری موسس آموزشگاه موسیقی فارابی رشت مین ایسه و اویه موسیقی درس دایی زیباکناری سال ۱۳۷۰ مین بر اثر سکته قلبی فوت بوگوده. و سلیمان داراب گورستان مین دفنا بسته.

آموزشگاه موسیقی فارابی هسا رشت  مین با ایسم آموزشگاه موسیقی زیبا کناری به وسیله اونه زای امیر زیباکناری فعالیت گودندره.




#Article 306: جواد شجاعی فرد (123 words)


جواد شجاعی فرد خواننده ، شاعر و ترانه سرای گیلانی 22 مهرماه 1321 سیاهکل شهر مین به دونیا بومو . 

بعد این که خو دیپلم ریاضیا فیگیفته سال 1339 به استخدام قزوین آموزش و پرورش در بومو. 

سال 1349 تهران دانشگاه  مین مدیریت بازرگانی و علوم اداری رشتیا تومانا گوده و جه سال 1349 تا 1358 به عونوان کارشناس و مدیر مالی سازمان عمران قزوین و.. مشغول بو .

سال 1365 تا 1375 بندر امام خمینی پتروشیمی و بوشهر انرژی اتمی مشغول به کار بو .

اون جه کوچیکی به ادبیات علاقه دیشتی . اونه آثار مطبوعات محلی و کشوری مین چاپ ببسته .تا هسا چند تا کیتاب اونه جا چاپ ببسته.

برخی از اونه کیتابان چاپ بوبسته:

برخی از اونه ترانه هان:




#Article 307: لعیا شمسی (117 words)


لعیا شمسی با ایسم هونری شمس کوچصفهان مین به دونیا بومو.و رادیو مین اولین خوانندیه زن گیلک  بۊ.

شمس أنأ وسي کي صدایه خوبی دأشتی و گیلکی ترانانه خوب اجرا گودی خیلی زود معروفا بؤسته . 

اون جه شاگردان استاد صبا و حسین یاحقی بو ، جه سال 1327 خوانندگیا شوروع بوگوده ، و سال 1330 به صورت رسمی وارد رادیو بؤبؤسته . بانو شمس ایتأ مدتی حبیب الله بدیعی آهنگساز معروف زن بۊ . اۊن پۊر ترانه‌أني  جأ سرودانه حسین کسمایی ، تورج نگهبان ، معینی کرمانشاهی ، نظام فاطمی ، جهانگیر سرتیپ پور ، تیمور گرگین ، و... اجرا بوگوده . 

بانو شمس بعد اینقلاب به آمریکا مۊهاجرت بۊگوده و تاوستان 1381 غربت مین بمرده. 




#Article 308: علیرضاشوریده (129 words)


علیرضا شوریده سال 1320 انزلی مین به دونیا بومو . اونه پئر صدای خوبی دیشتی اون خو ابتدایی درسا انزلی مین بخوانده ، و سال 1334 خو خانواده امرا به تئران کوچ بوگوده . و دبیرستان دوریا اویه بخوانده . 

شوریده به موسیقی هونرستان معرفی ببسته و جه سال 1344 زیر نظر استاد کریمی ردیفان و آوازان ایرانیا یاد بیگیفته . و بعد اون استاد اسماعیل مهرتاش ورجه درس یاد بیگیته . اون سه سال خانم باغچه بان ورجه آموزش بیده . 

سال 1354 خو همکاریا با رادیو شوروع بوگوده . و با ارکستر گل ها به رهبری فرهاد فخرالدینی 10 تا برنامه ضبط بوگوده .  

اون با گروه عشاق به سرپرستیه عبدالله ملت پرست همکاری دیشتی و اشک وارش نوارا به بازار فاداده . 

اون سال 1379 بمرده.




#Article 309: محمد عذر خواه (125 words)


محمد عذر خواه شاعرو((خواننده))و((آهنگ ساز))  گیلکی ترانه هان سال 1333 رشت مین به دونیا بومو. 
رشته ادبیات میان خو مدرکه فگیفته .محمد عذر خواه آموزش سلفژ و دستگاهان موسیقی شناختنا زیر نظر نیک نواز یاد بیگیفته .

سال 1352 استاد داریوش علیزاده امرا آشنا ببسته و به رادیو دعوت ببو .

قبل اینقلاب  دو تا آلبوم موسیقی جه اون بازار مین بوموبو . بعد انقلاب هم ترانه و سرودان زیادی از جمله آلبوم ((تی وستی))و آلبوم((گل گلاب)) و آلبوم (( رعنا )) اجرا بوگوده که ویشتر اونه ترانه هانه خودش بوگوفته .در حال حاضر محمد عذرخواه در کنار تنها پسرش نوید فعالیت هنری خودشه گسترش بده و با افتتاح فروشگاه موسیقی (آوازه) سعی بوکوده جوانان گیلکی بیشتر به سمت هنر و موسیقی تشویق بوکونه.  ه




#Article 310: منصور فانی (113 words)


تولد : ۷ فروردین ماهه ۱۳۱۹ خمام مین به دونیا بومو.

خو درس ایتداییه هویه بخوانده . و دبیرستان دوریه انزلی مین دریا بیگی و فردوسی دبیرستان در بخوانده . 

سال ۱۳۴۰ رشتیه طبیعی مین خو درسا تومتنا گوده . و با رشت رادیو همکاری بوگوده.

سال ۱۳۴۴ وزارت کشور مین استخدام ببسته ،  و یک سال بعد تبریز دانشکاه مین رشتیه تاریخ پذیرفته ببسته . بعد اون طالقان بخشدار ببسته و بعد یک ماه به بیماری سرطان خون گرفتارا بو . و ۲۳ فروردین ۱۳۴۶ بیمارستان فیروزگر تهران مین بمرده .

اونه ترانه هان معروف:

پرستو

گل آتش

دختر رشتی 

کدخدا دختر

لیلی خانم

گالشی 

پیام بهار 

دختر حصیر باف

لاکو جان




#Article 311: بریران (158 words)


بریران ایسم ایته روستا ایسه جه تولم دهستان، سوماسراشهرستان جه اوستان گیلان ، شومال ایران مین.

روستاي شهيد پرور بريران از توابع شهرستان صومعه سرا در استان گيلان مي باشد که در همسايه گي دو روستاي سياه تن و ماتک واقع شده است شغل اصلي مردم اين روستا که در کنار يک رود زيبا وسد روي آن واقع شده است شالي کاري است البته در گذشته يکي از قطب هاي کاشت پاپروس بوده است نکته مهم درباره اين روستا اين است که خط اصلي انتقال گاز ايران به روسيه از اين روستا مي گذرد که يک ايستگاه بزرگ تقويت فشار هم در اين مکان احداث گرديده است
اين روستا داراي حدود صد و بيست خانوار جمعيت است که با اين جمعيت خود پنج شهيد در راه انقلاب و ايران به نام هاي سيروس قبادي-داوود قبادي- بهمن مصلحي-نقي داوودي-فريدون قبادي تقديم نموده است از خانواده هاي تشکيل دهنده روستا مي توان به خانواده هاي قبادي و اکبري اشاره کرد




#Article 312: محمد بشرا (110 words)


 
محمد بشرا شاعر و پژوهشگر گیلانی سال 1316 رشت سرخبنده مین به دونیا بومو . بعد فیگیفتن دیپلم آموزش و پرورش مین استخدام ببسته . 

محمد بشرا علاوه بر شعر و ترانه سرایی - مردم شناسی ، نمایشنامه نویسی ، روزنامه نگاری و بازیگری فعالیت دیشتی .

بشرا سالان زیادی نیویسندیه برنامه فرهنگ گیلان رشت رادیو بو . و با سیمای گیلان تهیه فیلمان مستند ره همکاری گودی . اون جه پیشروان گیلکی شعر ایسه و ایته جه بنیانگذاران هسا شعر.

هنگی ایسه

هنگی نیه

شب شکار

ایلجار

کیتاب کادوس(دو تا جلد)

افسانه های پرندگان

هرای

بشرا شعران بوسیله فریدون پوررضا و سید علی زیباکناری و اصغر حیدری اجرا ببسته.

 




#Article 313: محسن توکلی (221 words)


 

محسن توکلی شاعر و ترانه سرای گیلانی سال 1319 صومعه سرا درمحله رونکیان به دونیا بامو. تحصیلات ابتدایی درکسماودبیرستانا درصومعه سرا تماما کودی.درخرداد1341 دیپلم ادبی فیگیفته .خدمت نظاما درسپاه دانش دوره اول انجام بده.درمهرماه 1343 استخدام آموزش و پرورش صومعه سرا ببوسته. پنج سال دردبستان و شش سال در دبیرستان و هشت سال هم در اداره مسوولیت پیش آهنگی وامورتربیتی صومعه سرا وناحیه یک رشتا داشتی. چهارده سال هم پس ازانتقال به تهران درمنطقه 16 اموزش وپرورش در مدرسه راهنمایی تحصیلی تدریس بوکودی.در مهرماه 1373 باز نشسته ببوسته.  توکلی شعر گفتنا از دوره دبیرستان آغازا کود. ترانه سرایی کودی. خیلی جه اونه ترانان به وسیله خوانندگان محلی در رادیو گیلان اجرا ببوسته. اونه شعران گیلکی قبل از انقلاب اسلامی در برنامه گیلکی رادیو گیلان به تهیه کنندگی مرحوم سرهنگ شهنازی جه رادیو گیلان پخشا بوسته. توکلی در صومعه سرا با شاعران صومعه سرایی و فومنی مانند مرحوم شیون فومنی وغلامرضا مرادی، غلامحسین یوسفی، دکتر تیموربرهان لیمودهی، سیروس مجیدیان، هوشنگ اقدامی، دکترمعتمدی و... جلسات شعرخوانی داشتی. توکلی در حال حاضر ساکن کرج ایسه. و در گوهردشت   جلسه شعرخوانی اوشان حضور فعال داره. خودش هم نایب رییسه انجمن گیل یاوران کی جه گیلانیان ساکن کرج تشکیل ببوسته و اداره انجمن ادبی اونا بعهده داره. قابل ذکره کی توکلی علاوه به اون عضواصلی انجمن ادبی وعلمی دانشکاه آزاد کرج هم ایسه و فعالیت داره.

 




#Article 314: اباذر غلامی (118 words)


 

اباذر غلامی شاعر و ترانه سرای گیلانی سال 1333 خمیران روستا (ایته جه روستاهان بندر انزلی) به دونیا بومو . 

سال 1351 وارد دانشکده افسری ببسته سال 1354 با درجیه ستوان دومی بتانسته خو لیسانس فیگیره .

اباذرغلامی به دوتا زوان فارسی و گیلکی شعر گفتی .

مجموعه ای جه اونه شعران با ایسم رنج و برنج و سل کوله توسه دار به چاپ برسه. ایتا کتاب شعر فارسی هم داره بنام فصل پنجم زمین

اون ترانه های زیادی بوگوفته که بوسیلیه خوانندان محلی اجرا ببو. اباذر غلامی ساعت 6 و ربع صبح جمعه 28 بهمن ماه1390 پس از دو سال مبارزه با بیماری 

سرطان، دارفانی وداع بوگوفته و در قطعه هنرمندان آرامستان تازه آباد رشت، آرام بیگیفت.

 




#Article 315: تیمور گرگین (205 words)


تولد : 1313 چولاب 

جه سال 1342 تا شهريور 1371 روزنامیه ایطلاعات مین نویسندگی گودی

تیمور گرگین شاعر و روزنامه نیگار - نیویسنده - ترانه سرا و طنز پرداز خودش خو شرح حالا اتو گه:

زاده ببوستیه چولاب (لولمان)ایسه جه کوچصفهان بخش رشت شهرستان مین اونه آبا و اجداد همه چولابی بون و اویه زیندگی گودیدی.

اونه پئر ملا (کاسآقا) مرثیه سرا و مرثیه خان معروف رشت آباد و چولاب بو . و اونه مار ایسم زینب بالنده بو.

ستاره های کور مجموعه شعر
تیره روز
شعر و نوول
طاغوت در تابوت مجموعه شعر
چهار دیوان دختر رشتی دوبیتی گیلکی
درخشانترین شاهکارهای شعرا
گلبانگ گیلان
امروز چه کسی می تواند شاعر باشد؟
سرودهای کودکان
چگونه بنویسیم تا ایراد نگیرند؟.
از ترانه های وی :
پاچ لیلی خواننده مسعودی
ایشاره : خواننده مسعودی
ستاره من : خواننده مسعودی
کستی عاشق : خواننده مسعودی
آب طلا : خواننده مسعودی
دختر بهار : خواننده مسعودی
خانم گوله : خواننده مسعودی
تی عاشقم : خواننده زیباکناری
افسوس : خواننده زیباکناری
تی عاشقم : آهنگ اکبر پور ، خواننده جفرودی
فریاد ماهیگیر : خواننده زیباکناری
سفر : خواننده زیبا کناری
عروس زیباکنار : خواننده زیبا کناری
مهتاب شب : خواننده مسعودی
عروس شهسوار : خواننده مسعودی

 .
پرويز تقي پور 




#Article 316: كمرپشت (237 words)


کمر پشت

کمر پشت روستایی خوش آب و هوا و ییلاقی در 70 کیلومتری از شهرستان قائمشهر در شهرستان سوادکوه دارای آب و هوای کوهستانی با تابستان های بسیار خنک میباشد. غاربزرگ و تاریخی اسپهبد خورشید شاه و امامزاده عباسعلی (ع) در جنب این روستای زیبا و بکر میباشند. این روستای خوش ییلاق زادگاه بزرگ مردان زیادی که رتب بالای حکومتی را در دوران قبل و بعد انقلاب را کسب کرده اند میباشد. تمامی جمعیت خوش ییلاق کمرپشت که قریب به200 خانوار میباشند از یک خانواده بوده و همگی با هم فامیل بوده و هیچ غریبه ای در میانشان راه ندارد. همین موضوع موجب گردیده تا طبیعت این منطقه بسیار بکر و زیبا بوده و اهالی برای پاسداشت این زیبایی جلوی هرگونه تعرضی به جنگلهای بکر و چشمه های آب معدنی و مراتع ان را میگیرند . جالب است نام فامیل اهالی منحصر به خانواده های احمدی ، طهماسبی ،انوری ، قلی نژاد ،رضائی ، صابری . زاهدی ، زارعی ، نجار زاده ، فلاح میرزائی ، کاظمی و صادقی میباشد. از مکانهای دیدنی این روستا میتوان از کش زمین،جول کش زمین، عاروس دکته کر، کوهسره، سوته تلی، فک چال، گژدم سل، افرابن، کوتروک، هلی چال، کرسر، زین،لاب کمر، سوسل، گت سنگ، قلیزخوارن،پی دیم، چشمه سر ، سرکوه، جرسرکوه ، تلکا گردن، سپلک، قلسی، گت دره، ولشتی، بورسل، لیلم، چناربن، للارد و ونگ زن کمر را نام برد

برای اطلاعات بیشتر به وبلاگهای کمرپشت مراجعه کنید :




#Article 317: ممشی (166 words)


ممشي نام روستايي است كه در شمال ايران در استان مازندران، بخش ولوپي شهرستان سوادكوه بر روي رشته كوه البرز مي باشد که 95 کیلومتر از شهرستان ساری و 15 کیلومتر از شهر تاریخی آلاشت فاصله دارد.

بخش فارسي:
ممشي نام روستايي است كه در شمال ايران در استان مازندران، بخش ولوپي شهرستان سوادكوه بر روي رشته كوه البرز مي باشد که 95 کیلومتر از شهرستان ساری و 15 کیلومتر از شهر تاریخی آلاشت فاصله دارد. 
به اهالي ممشي، به دليل آنكه گفته مي شود ساكنين اوليه ممشي افرادي بودند كه از كردها به اين منطقه تبعيد شده بودند ممشي كرد مي گويند.
نام ممشي بنا بر شنيده ها از ممسنی شیراز می آید.
روستاي ممشي حدود 80 خانوار جمعيت دارد. كه بيشتر جمعيت آن در فصول غير تابستان به دليل نبودن امكانات تحصيل فرزندان شان به شهر هاي زيراب و قائم شهر و ساری مهاجرت مي كنند.
نزديكترين روستا به ممشي از غرب روستاي كارمزد و از شرق روستايي متروكه به نام عسل مي باشد.




#Article 318: اسبوكلا (181 words)


اسبوکلا لفور یکی از روستا های دهستان لفور است که در حال حاضر(1388) بخاطر ساخت سد مخزنی البرز جز تعدادی از اهالی انجا که تمایلی به زندگی در جای دیگر یا اینکه توان مالی مناسب ندارند، خالی از سکنه شده است.
این روستا در گذشته دارای قریب به 80 خانوار بوده است. اقوام اسبوئی، محمدی، اکبری، سلیمانی، حبیبی، ولیان، اسدی، فتحی، بسیم اکثریت این روستا بوده اند.

شغل اصلی این مردم در دامداری و کشاورزی بوده است. رودخانه معروف کارسنگ رود در مجاورت این روستا باعث رونق زمین های کشت برنج بوده است. مقبره امامزاده یحیی (ع)، امامزاده محمد(ع) و امامزاده زکریا(ع)و امامزاده صالح (ع)  در این روستا می باشد.در این روستا مدرسه شهید دادمهر وجود داشت که زمین آن را مرحوم حاج عبدالحسین اسبوئی و علی حسین اسبوئی اهدا کرده بودند.روستاههای گشنیان و حاجیکلاو امیرکلا و لفورک و چاشتیخواران در مجاورت این روستا بودند.
 

اسبوکلا ایسم ایته روستا ایسه جه لفور دهستان ، سوادکوهشهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

اسبوکلا ایسم ایته روستا ایسه جه میاندورود کوچک دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.




#Article 319: کامپيۊتر (222 words)


کامپیوتر ایته الکترونیکی دستگاه ایسه ، که حافظه داره و شا اونه برنامه ریزی گودن . و هطویی تانه عملان ریاضی و حیساب گودن سرعت زیاده امره و دقت انجام بدنه.

شخصی کامپیوتران به طور متوسط جه 4 تا جزء اصلی تشکیل ببستده  که عبارتده: 

مانیتور ، کیس ، ماوس ، کیبورد

 

ماوس ˇ مره شه تونگله زئن

کامپیوتران 3 تا عمل اصلی انجام دهده:

کامپیوتر دو تا بخش اصلی داره

به زوان ساده و خلاصه شا  گوفتن  قطعان ، الکتریکی اجزان و مدارانی که کامپیوتر مین موجوده اوشانه سخت افزار گیدی. مانند مادر بورد .

او برنامه هان موجود که کامپیوتر مین دره یا نرم افزار گده . مانند ویندوز .

ای زماتی ایران مین کامپیوترا ((مغز الکترو نیکی)) گوفتیدی. بعد ان که ا دستگاه ایران مین بومو دهه 1340 ایسم کامپیوتر اونه به کار بوشو . ولی دو دهه اخیر مین ایسم رایانه اونه به کار شه . 

انگیلیسی زوان مین هم جه او اول تا هسا ایسمان و واژهان گوناگونی اونه بکار بوشو.
tölv که ایته واژه ای  ایسه مرکب و اونه معنی «زن پیشگوی شمارشگر!» ایسه. چین مین رایانه dian nao یا «مغز برقی» خوانده به. و ...هر کیشوری خوره ایته کلمیه خاصی که ایته مفهوم بخصوص رسانه بکار بره.

خوبیایی که ایته کامپیوتر داره:

کامپیوتران جی لحاظ وسعت و قدرت پردازش به چار گروه تقسيم بده:

کمبیوتر




#Article 320: ماوس (101 words)


استفاده گودن موس جا کامپیوتر مین جه سال 1984 و همزمان با معرفی مکینتاش آغاز ببو. با آمون موس ، کاربران قادر به ایستفاده جه سيستم و نرم افزاران خوشان مورد نظر با آسانی ویشتری ببستده. موس ایمروزه خوره دارای جايگاه خاصی ایسه . موس قادره حرکت و کليکا تشخیص  بده و بعد تشخيص ، ایطلاعات مورد نيازا کامپيوتر ره اوسه کونه تا عمليات لازم انجام ببه.

مهمترين هدف هر جور موسی ، تبديل گودن حرکت دست به سيگنالانی ایسه که کامپیوتر بتانه جه اون ایستفاده بوکونه. ایته موس چون بتانه ا کارا انجام بده احتیاج به 5 تا چیز داره:




#Article 321: فلاپی درایو (195 words)


فلاپی درایو

فلاپی ديسک ، ایته ویسلیه ذخیره گودن ایطلاعات ایسه کامپیوتر مین.  فلاپی ديسکان جنس  جه نرم پلاستيک ایسه که اونه رو  ایته لايه ( غشاء ) مغناطيسی وجود داره . 

فلاپی درايو سال 1967 بوسیلیه شرکت IBM چاگوده ببسته . اولين فلاپی درايو مین ایته ديسک ( ديسکت )  8 اينچی ایستفاده ببسته بو. 

اواسط دهه 1980 مین ديسکان 3/5 اينج با ظرفيت 1/44 مگابايت مطرح ببو. او زمات مین ویشتر کامپيوتران ایستفاده واسی دو تا درایو جه دو نو فلاپی دیسک ( 5/25 و 3/5 ) بون ولی جه وسطان دهه 1990  ديسکان 5/25  خیلی کم مورد ایستفاده قرار گیفتیدی و کم کم جه رده خارجا بستده .

فلاپی دیسکا دیسکت هم گده.

دیسک

جه ایته نوع نازوک پلاستيک که با اکسيد آهن آغشته ببسته ایستفاده به. ا اکسید جه نوع   فرومانيتيک   ایسه و اگر  تحت تاثير ایته ميدان مغناطيسی قرار بیگیره،  تانه اطلاعات ( ذخيره ) دائم بوکونه.

تانه اطلاعاتا ضبطا کونه

تانه اطلاعاتا پاکاکونه و دوبارده استفاده ببه.

ارزان قیمته و خیلی راحت شا اونه حمل گودن.

درایو

اونه اصلی قسمتان:

مراحل زیر نحوه نوشتن اطلاعات بر روی فلاپی دیسك را تشان می دهد.( عملیات خواندن مشابه است ) :




#Article 322: مقام روستا (259 words)


 

مقام ایسم ایته روستا ایسه جه مذکوره دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.

 

 

این روستا در حاشیه شهر ساری در مسیر دسترسی به ساحل دریای خزر با فاصله 25 کیلومتر از ساحل دریاو همچنین از شرق در حاشیه رودخانه تجن قرار دارد از شمال به روستای موزی بن و از جنوب به کمربندی شهر ساری و از شرق به روستای دیم توران و جاده خزرآباد منتهی می گردد . از آثار باستانی این روستا تپه باستانی بسیار زیبا و همچنین امامزاده بسیار کهن بنام امام زاده غضنفر که در محوطه این امامزاده درختان کهن فراوان و زیبای اناب که از درختان کمیاب با خاصیت داروئی خاص و جز گونه های نادر طبیعی می باشد بسیار چمشگیر می باشد . تعداد خانوار این روستا حدود 80 خانوار می باشد و از عادات خاص اجتماعی این مردمان روستا عدم تمایل به خروج از روستا و مهاجرت به شهر می باشد . این روستا بدلیل داشتن کناره گسترده ای از رودخانه زیبای تجن و همچنین دسترسی به جاده خزرآباد و همچنین مجاورت با کمربندی شهرستان ساری ، بستر مناسبی برای پذیرایی از مسافران و جهانگردان خواهد بود . محیطی آرام با دسترسی چند دقیقه ای به تمامی امکانات شهری ، که پیشنهاد می شود با رعایت قوانین اجتماعی و فرهنگی روستا ، سرمایه گذاران در بخش اقامتی و اسکان موقت مسافران فرصت های مناسبی را برای خود و منطقه ایجاد نمایند . جهت هرگونه همکاری و یا بررسی و کسب اطلاعات بیشتر شما می توانید با مسولین شورای محل با شماره های و و تماس بگیرید .




#Article 323: ولويه عليا (110 words)


ولویه علیا ایسم ایته روستا ایسه جه پشتکوه دهستان (ساری) ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.
ولويه عليا ازبخش مركزي شهرجديد كياسر ودرمنطقه پشتكوه ودركنارروستاي تلمادره كه داراي 5شهيدبزگواربنامهاي سردارشهيدخليل شمشيربند.پاسدارشهيدابوالقاسم حدادي.بسيجي شهيديزدان شمشيربند.محصل شهيدنوروزعلي شمشيربند وبسيجي شهيدعلي كردان مي باشد.دراين روستاي خوش آب وهوا داراي درختان گردوچشمه هاي زيبا وآبشار خوش منظره مي باشد كه مردم اين روستا ومهمانان درايام هاي مختلف فصول به ديدن وتفريح به آنجا مي آيند.تحصيلات بروبچه هاي اين روستا ازراهنماي گرفته تامقطع دكترا پيش رفته است.اين روستا مرز مازندران وسمنان راداراست كه با45دقيق بااستان سمنان وشهرستان دامغان(چشمه علي)فاصله دارد.

دين  اين روستا جاي خالي اين صفحات رابهتر مي تواندپركند. باتشكر.




#Article 324: عقه خيل (195 words)


روستای عقه خیل 24 کیلو متر از شهر کیاسر فاصله دارد مسیر های باید پیموده شود تا به روستای عقه خیل رسید دارپشت به سمت روستای لالا به سه راهی لالا سمت چپ مسیر طی می شود از کنار روستای سنگ چشمه و سپس روستای خلرد باز هم به مسیر ادامه داده به دو راهی سنام سمت چپ حرکت می کنیم به منطقه خوش آب و هوای روستای عقه خیل وارد می شوید در این مسیر به یه دو راهی دیگر برخورد کرده مربوط به روستای ایلال و ... می شود و در این دو راهی به امازاده یعقوب برخورد می کنید سپس سمت راست به سمت روستای عقه خیل وارد می شوید بعد از روستای عقه خیل روستای دیگری وجود دارد مثلاً سعید آباد، ذکریا کلا، کمر کلا، میلادشت، گل باغ، چهاررودبار، بندبن، گل خوران و ...
روستای عقه خیل زیبای خاصی دارد خصوصاً نمایی این روستا از چهار طرف به کوههای احاطه شده و این کوهها پوشیده از جنگل و سرسبزی به دنبال دارد و همچنین از دو رودخانه مجزا بهره می برد 

عقه خیل ایسم ایته روستا ایسه جه چهاردانگه دهستان (ساری) ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین.




#Article 325: مسعود پورهادی (184 words)


مسعود پورهادی سال 1332 خمام از شهرستان های گیلان به دونیا بومو خو ابتدایی تحصیلاتا خو زادگاه مین  و متوسطه تحصیلاتا رشت و انزلی  مین بخوانده. بعد چندی به کیشور آلمان بوشو و نزدیک دو دهه اویه زیندگی بوگوده و سال 1380 به ایران واگردسته و به طور جدی تو حوزه ی گیلکی زوان و ادبیات مین به پژوهش مشغولا بو.

چند تا کیتاب بررسی ویژگی ساختار زبان گیلکی و گویش رشتی و کیتاب بادبامو دورشین باورد (دفتر شعر گیلکی)  و کیتاب گاه شماری گیلان  جه اون مونتشرا بو.

مسعود پورهادی جا تا هسا گیلکی شعران و داستانان زیادی گیلان نشریان مین به چاپ برسه.

شابک:  7-70-8684-964  

کیتاب ایسم : باد بامو دورشین باورد

نیویسنده : مسعود پورهادی

اینتشار سال : 1385 

موضوع : گیلکی شعر

تیراژ :1550 جلد

شابک:  8-27-8684-964 
 
کیتاب ایسم : بررسی ویژگی ها و ساختار زبان گیلکی (گویش رشتی)

نیویسنده : مسعود پورهادی

اینتشار سال : 1384 

موضوع : دستور زبان گیلکی 

تیراژ : 2200 جلد

شابک :  : 964-2535-27-0
 
کیتاب ایسم : گاه‌شماری‌ گيلانی

نیویسنده : مسعود پورهادی

اینتشار سال : 1385 

موضوع :  گيلان‌

تیراژ : 2100 جلد




#Article 326: مسعود پورهادی کیتابان (312 words)


شابک:  7-70-8684-964  

کیتاب ایسم : باد بامو دورشین باورد

نیویسنده : مسعود پورهادی

اینتشار سال : 1385 

موضوع : گیلکی شعر

تیراژ :1550 جلد

شابک:  8-27-8684-964 
 
کیتاب ایسم : بررسی ویژگی ها و ساختار زبان گیلکی (گویش رشتی)

نیویسنده : مسعود پورهادی

اینتشار سال : 1384 

موضوع : دستور زبان گیلکی 

تیراژ : 2200 جلد

شابک :  : 964-2535-27-0
 
کیتاب ایسم : گاه‌شماری‌ گيلانی

نیویسنده : مسعود پورهادی

اینتشار سال : 1385 

موضوع :  گيلان‌

تیراژ : 2100 جلد

فهرست‌

 

درآمد   

گاه‌شماری‌ (تقويم‌)   

گاه‌شماری‌های‌ ايرانی‌ و بن‌مايه‌های‌ اساطيری‌ و دينی پيدايش‌ آن‌   

زمان‌ و گاه‌شماری‌هايی تاريخی‌   

گاه‌شماری‌ باستانی‌ ايرانی‌ (يزدگردی‌)   

گاه‌شماری‌ اوستايی   

گاه‌شماری‌ جلالی‌ (ملكی‌)   

گاه‌شماری‌های‌ باستانی‌ مردم‌ مازندران‌ و گيلان

گاه‌شماری‌ باستانی‌ مازندرانی‌   

گاه‌شماری‌ باستانی‌ گيلانی‌ (ديلمی‌)   

پنجه‌ و آيين‌های‌ آن‌ در گاه‌شماريی مردم‌ گيلان‌   

ماه‌های‌ گاه‌شماری‌ گيلانی‌ و باورهای‌ پيوسته‌ به‌ آن‌   

جشن‌ها و آيين‌های‌ گاه‌شماری‌ مردم‌ گيلان‌   

نوروزی‌ خوانی‌ ؛ نوروزی‌ نو سال‌   

رابرچره‌   

پير بابو  

عروس‌ گوله‌   

آداب‌ چهارشنبه‌ سوری‌ 

آداب‌ و رسوم‌ عيد نوروز   

واژگان‌ و اصطلاحات‌ گاه‌شماری‌ گيلانی‌   

اوقات‌ شبانه‌ روز   

مراحل‌ ماه‌   

جهت‌ ها   

كهكشان‌   

جدول‌ تطبيقی‌ گاه‌شماری‌ گيلانی‌ با گاه‌شماری‌های‌ ديگر 

كتاب‌شناسی‌   

نمايه‌   

شابک :  : 9-31-2535-964
 
کیتاب ایسم : زبان گیلکی

نیویسنده : مسعود پورهادی

اینتشار سال : 1385 

موضوع :  گیلکی‌

تیراژ : 2100 جلد

فهرست

پيش‌گفتار 

نشانه‌های آوانگاری‌ 

نشانه‌های‌ اختصاری‌ 

 

همخوان‌ها (صامت‌ها) 

واكه‌های‌ ساده‌ (مصوت‌ها) 

واكه‌های مركب‌ 

كشش‌ 

تفاوت‌های‌ آوايی‌ گيلكی‌ با فارسی

ساختمان‌ هجا 

 

اسم‌ 

نشانه‌های جمع‌ 

معرفه‌ و نكره‌ 

ضمير 

ضماير شخصی 

حالت‌ فاعلی 

حالت‌ غيرفاعلی 1 

حالت‌ غيرفاعلی‌ 2

حالت‌ اضافی‌ 

ضماير اشاره‌ 

صفت‌ از نظر درجه‌ 

اعداد 

قيد از نظر معنی 

حروف‌ اضافه‌ 

حروف‌ ربط‌ 

ساختمان‌ مصدر 

اسم‌ مفعول‌ 

فعل‌ 

استخراج‌ ستاك‌ حال‌ ـ آينده‌ 

تغييرات‌ واجيی مصدرها 

استخراج‌ ستاك‌ گذشته‌ 

ويژگی‌هايی ساختاری‌ فعل‌ گيلكی‌ از نظر زمان‌، وجه‌ و نمود 

نمود 

وجه‌ 

گونه‌هايی پيشوند غيرثابت‌ افعال‌ ساده‌ (پيشوند وجه‌) 

نشانه‌ی‌ نفی‌ 

نشانه‌ی‌ نفی‌ در مصدر و افعال‌ پيشوندی‌ 

نشانه‌ی‌ نفی‌ در افعال‌ دو بُنيی 

شناسه‌ 

و...             




#Article 327: ناصر عظیمی دوبخشری (103 words)


دوکتر ناصر عظیمی دوبخشری سال 1333  روستای دوبخشر فومنات مین بزاسته بوبو ابتدایی درسا خو زادگاه مین بوگذرانه  و متوسطیا فومن  مدارسان مین بخوانده .  رشتیه  طبیعی جوغرافیا  کارشناسی دوره 'تهران تربیت معلم دانشگاه مین و کارشناسی ارشدا   انسانی جوغرافيا رشته مین تهران دانشگاه مین  بوگذرانه.اون سال 1369 خو دوکترایا شهری جوغرافیا رشته مین  جه تهران دانشگاه فیگیته . 

دوکتر عظیمی  خو پژوهشی کردکارنا جه سال 1366 با چاپ مقالاتی تخصصی  نشریات   شهر سازی مین بینا بوگود.

کیتاب تاریخ تحولات اجتماعی  و اقتصادی  گیلان 

پویش  شهر  نشینی  و مبانی  نظام شهری    

برنامه ریزی   منطقه ای ،  شهر  و انباشت  سرمایه  

جغرافیای طبیعی گیلان




#Article 328: طاهر طاهری (105 words)


طاهر طاهری سال 1323 رشت مین به دونیا بومو.درسا خو زادگاه مین بخوانده. سپس وارد تهران دانشگاه ببو و کارشناسی دوریا ، رشتیه علوم اجتماعی مین بوگذرانه. 

اون مرکز مردم شناسی ایران کارشناس بو و سابقیه همکاری با چندین مرکز پژوهشی مثل مردم شناسی پژوهشکده ، تهران دانشگاه ، باستان شناسی اداره کل و دفتر پژوهشان فرهنگی و اجتماعی داره . 

طاهری جا مقالان زیادی کتابان و نشریان گوناگون مین از جمله کتاب جمعه ، مفید ، هنر و مردم، کتاب و ماه ، گیله وا  و گیلان نامه مونتشر  ببو  . 

کیتابان : 

جشن ها و آیین های مردم گیلان 

باورهايی عاميانه‌ی‌ مردم‌ گيلان‌




#Article 329: قربان فاخته (128 words)


قربان فاخته سنگر کهنه دوشنبه روستا مین جه توابع رشت شهرستان ، ایته کیشاورز خانواده مین به دونیا بومو خو درسا سنگر مین و دانشگاه درسا دوره هان کارشناسی و کارشناسی ارشد رشته تاریخ ، شهران اصفهان و تهران مین بخوانده .

اون خو پژوهشی فعالیتان جه نیمه ی دوم دهه ی شصت با چاپ گودن مقالانی گیلان نشریان مین سرا گیته . 

قربان فاخته دهه ی هفتاد به روزنامه نیگاری روی باورده و  گیلان زمین فصل نامیا با روش تاریخی ، فرهنگی  و اجتماعی مونتشر بوگود.

فاخته جا مقالان زیادی گاهنامه و نشریان گوناگون مین  مثل گیلان نامه، کتاب کادوس ، کتاب ماه گیلان زمین و گیله وا مونتشر ببسته.

کرونولوژی تاریخ گیلان 

نگاهی به گیلان زمین 

تاریخ گیلان پس از اسلام

تاریخ گیلان پیش از اسلام




#Article 330: قاسم غلامی کفترودی (103 words)


قاسم غلامی کفترودی سال 1355 رشت دهستان پیربازار کفته رود روستا مین به دونیا بومو ابتدایی درسا خو زادگاه مین بخوانده متوسطه درسا رشت مین تومانا گوده اون ادبیات فارسی کارشناسی زبانا جه رشت دانشگاه آزاد فیگیته .

غلامی خو  پژوهشی فعالیتان بخش  گیلان تاریخ اماکن زیارتی مین جه سال 1370 سرا گیفته و خو اولی تالیفا با عونوان  باد بقعه کفته رود  سال 1371 مونتشر بوگود. 

تاریخ انقلاب سید جلال الدین اشرف (1376) 

آیینه پیر بازار (1379) 

راز درخت نارون ( 1379)

حماسه آفرینان پیر بازار ( 1371 ) 

تعزیه ی  شاهزاده ابراهیم حماسه ای  دینی ( 1381 )

امامزاده های گیلان




#Article 331: فرامرز طالبی (124 words)


فرامرز  طالبی  سال 1329 ایته خانوادیه گیلانی جا تهران مین به دونیا بومو خو درسا رشت مین بخوانده سال 1353 رشتیه  تاریخ مین تهران دانشگاه خو مدرکا فیگیته .

اونه اولی داستان سال 1348 مجلیه فردوسی مین چاپ  ببو. 

اون تئاتر نمایشنامه نویسی  و کارگردانیا جه دانشگاه  شروع بوگود بعدنان  به شکل  حرفه ای به نمایشنامه ینویسی ، و کارگردانی  تئاتر  ، داستان نیویسی  و پژوهش  روی  باورده .

طالبی  هسا سر دبیر  مجلیه موزه ها  و  کندوج  شورای  پژوهشی  دانشنامه ی  فرهنگ  و تمدن گیلان  ایسه.  

کیتابان:

رحمان در راه ( داستان ) 

مسیو یعنی ویولون ( داستان )  

شب  طویل  طلوع ( نمایشنامه )  

آوای جنگلی ( نمایشنامه )   

زندگی  و آثار گریگور یقیکیان   

شناخت  نامه ی  اکبر رادی   

تاریخ ارمنیان گیلان 




#Article 332: فریدون شایسته (101 words)


فریدون شایسته سال 1341  صومعه سرا روستای چکوور مین به دونیا بومو. خو درسانا خو زادگاه و صومعه سرا مین  بوگذرانه  سال  1367 دبیری  تاریخ رشته مین جه تربیت  معلم دانشگاه  فارغ التحصیلا بسته و  کارشناسی ارشد دوریا رشتیه  تاریخ  با گرایش   ایران  دوره  ایسلامی  مین در تربیت مدرس دانشگاه بوگذرانه. 

شایسته  خو پژوهشی فعالیتان جه سال 1377  با چاپ  مقاله نشریه ی  کتاب ماه مین ( تاریخ و جغرافیا )  آغاز بوگود . جه اون مقالان زیادی نشریان  گوناگون  مین مثل کتاب ماه ،  گیله وا ، گیلان ما  و ... مونتشرا بو.

کیتاب نهضت جنگل از آغاز تا فرجام




#Article 333: هوشنگ عباسی (100 words)


امیر هوشنگ  عباسی سال 1333   لشت نشا روستای  فخرآباد مین جه توابع  رشت  به دونیا بومو  خو درسانا لشت نشا زیبا کنار و رشت  مین بخوانده سپس  آموزش و پرورش  مین ایستخدام ببو .  و به  تدریس  ادبیات مشغولا بو. اون خو  پژوهشی فعالیتان جه سال  1355  آغاز  بوگود و خو اولی نیویشتانا نشریان  دامون  و گیله وا مین مونتشرا  گوده. 

عباسی هسا نشریه گیلوا سر دبیر ایسه .

کیتابان :

شاعران گیلک و شعر گیلکی ( 2 جلد )

لشت نشا  سرزمین عادل شاه    

بازتاب نهضت جنگل در هنر و ادبیات و یاوری   

گیلان در سفرنامه های سیاحان ایرانی




#Article 334: انجيل نسام (128 words)


انجیل نسام ایسم ایته روستا ایسه جه کوهدشت دهستان ، ساری شهرستان جه اوستان مازندران ، شومال ایران مین. این روستا در دهستان کوهدشت به فاصله ۱۰ كيلومترى از سارى مركز استان مازندرون در جاده سارى به گرگان قرار دانه و براساس آخرین سرشماری مرکز آمار ایران که در سال ۱۳۸۵ صورت بيته، جمعیت آن ۴۵۱نفر (۱۱۸خانوار) هسته.[۱]

آمار رسمی جمعيت روستا بر اساس سرشماری سال 1385 , تعداد خانوار : 118

كل جمعيت :۴۵۱ نفر /باسواد: ۳۷۴ نفر /بيسواد :۵۷ نفر

جمعيت زنان : ۲۲۴ نفر/ باسواد: ۱۷۲نفر/ بيسواد: ۳۹نفر

جمعيت مردان:۲۲۷ نفر/ باسواد: ۲۰۲ نفر / بيسواد: ۱۸نفر

كل جمعيت باسوادان : ۸۳% بيسوادان ۱۳%

مردان باسواد:۵۴%

زنان باسواد: ۴۶%

جمعيت داراى تحصيلات دانشگاهى ۴۶ نفر ( احتياج به تدقين)

ساكنان خارج از كشور: ۲ نفر




#Article 335: اؤستؤرالیا(قاره) (107 words)


اؤسؤرالیا قاره، باخی قاره‌ٰنˇ جی کوچ‌تره و البته هم قاره به حسبا هنه و هم نه! چون دونیا مئن، قاره چن جور تعریف بنه.

یکته تعریف، اینه کی یکته تیککه پیلˇ خوشکˇ هنه‌شر، زمینˇ سر، قاره دخؤنده بنه. ایتؤ اگه ببون، اؤستؤرالیا قاره خالی هو اؤستؤرالیا ایسسه و اونˇ دؤر و برˇ کوچˇ میان‌پوشته‌ٰن (جزیره‌ٰن) (تاسمانی و تازه گینه و...) ای قاره شی نبنن.

زمین‌شناسی مئن امما یکچی دیگه تعریف بنه: قاره اونی ایسسه کی یکته قاره فلات ببون، یعنی یکته پوسته زمینˇ شی که اؤˇ جیر هننأ. ایتؤ اگه ببون، چون او میان‌پوشته‌ٰن اؤستؤرالیا همره یکته پوسته سر درن (اؤˇ جیر البته)، اؤستؤرالیا قاره شی ایسسن.




#Article 336: شهرستان اراک (136 words)


اراک شهرستان ایته جه شهرستانان اوستان مرکزی ایسه .و هطو مرکز ا اوستان جیساب به.

اراك مركز اوستان مركزی كمتر جه دو قرن پيش به دستور فتحعلی شاه قاجار و به اشراف و سرپرستی يوسف خان گرجی چاگوده ببسته  تاريخ بنای شهر طبق سنگ نوشتهان بازار سر در ومدرسه سپهداری جلو كه هر دو جی بین بوشوده  هزار و دويست و سی و يك هجری قمری برابر با هزار و صدو هشتاد و نه شمسی ایسه .

اراك دارای چهار نقطیه شهری اراك ، كميجان ، سنجان و ميلاجرد و سه بخش مركزی ، وفس  ، خنداب و هيجده دهستان و سيصدو بيست و چهار آبادی دارای سكنه ایسه.

شهران : اراک، سنجان، داودآباد و کرهرود.

م تصاویر مورداستفاده شما دراینجا متعلق به این جانب میباشد که بدون کسب اجازه وکپی رایت برداشت شده است
                           .  




#Article 337: شهرستان تفرش (169 words)


تفرش شهرستان ایته جه شهرستانان اوستان مرکزی ایسه .

تفرش 119 كيلومتری اراك شومال شرقی و شومال آشتيان واقع ببو و به صورت تبرش ،‌ تپرش ،‌ طبرش ، طبرس ، تبرس تاريخی كتابانه مین  بمو . 

درباریه تفرش ایسم چند تا نظر وجود داره که ایته انه :  “تف“ لغت مین به معنی گرم و گرما ایسه و اونه پسوند “رش“ و اونه صورتان دیگر همچون “ريس “‌ “ ريز “ و “ ريچ ” به معنی ريختن ، جريان چشمه و رود ایسه و سر جم به معنی آب گرم ایسه و هطو که دانیدی هنوزم تفرش مین آبگرم چشمه وجود داره . 

تفرش دارای دو نقطیه شهری تفرش و فرمهين و 2 تا بخش مركزی و فراهان و 6 تا دهستان و 141 آبادی دارای سكنه ایسه . مساحت ا شهرستان 62/2690 كيلومتر مربع حدود 1/9 درصد جه مساحت اوستان ایسه.  

شهر : تفرش 

فراهان بخش

 
شهر : فرمهین

پروفسور حسابی ،‌ 
شيخ طبرسی ، 
داعی تفرشی ، 
دبير تفرشی ، 
شيخ محمد رضا دروديان . 




#Article 338: شهرستان خمین (140 words)


خمین شهرستان ایته جه شهرستانان اوستان مرکزی ایسه .

خمين شمال جا به اراك و شازند ،‌ مشرق جا به محلات ،‌ جنوب جا به گلپايگان و مغرب جا به اليگودرز محدود ایسه .  قبل مستقلا بستن  خمين جه محلات و قبل اون جه گلپايگان ،‌ خمين و اونه روستاهان كمره بخشا تشكيل دادی و كمره منابع جوغرافيايی مین  به نامان تيمره ، تيمرتين ، ديمره ،‌ و ديمرتين و ثيمره بمو . 

کیتابان مین خمین ایسم به صورت خمهين ،‌ حمهين ، خهبين ، خمامين ،‌ و خمين بمو.

خمين داراي ایته نقطیه شهری و 1 بخش مركزی و 7 هستان و 201 آبادی ایسه  . مساحت ا شهرستان 73/2208 كيلومتر مربع حدود 5/7 درصد جه مساحت اوستان ایسه. 

شهر: خمین 

 
شهر: قورچی ‌باشی

علی نقی كمره ای ،‌ 
شيخ علی نقی كمره ای، 
امام خمينی ،
علی مردانی. 




#Article 339: شهرستان دلیجان (197 words)


دلیجان شهرستان ایته جه شهرستانان اوستان مرکزی ایسه .

شهرستان دليجان مشرق محلات واقع ببو و شومال جا تا نزديكی خورهه -   مركز بخش شومالی محلات – و اونه معبد گوسترش داره و جنوب جا به نيم ور وصلا بستی  . جه اونه تاريخی آثار آتشكده دروازه  جنوب دليجان مین ایسه كه دارای آتشگاهی ایسه كه توسط ملكه همای چاگوده ببو .

دليجان حمله مغول مین ويرانا بو و اونه مردوم شبيخون زئن واسی به مغولان قناتان مین جیگا بخوردبود.توسط مغولان شناسایی ببستده و هو چاهانه مین زنده بگور ببستده.

جه موهمترين بخشان دليجان  مشهد اردهال ایسه. امامزاده علی بن امام محمد باقر مقبره اونه مین نها. ایته جه روستاهان ا بخش خاوه نام داره كه دو نفر جه شاعران معاصر سيد رضا ميرجعفری و محمود شريفی جه ا روستا ایسده .

تاريخی آثار ا شهر : مسجد جامع ، بازار قديمی آب انباران و دو تا ایمامزاده به نامان شاه سليمان و شاه يحيی . 

دليجان شهرستان دارای 2 تا نقطیه شهری دليجان و نراق و 1 بخش مركزی و 4 تا دهستان و 97 آبادی دارای سكنه ایسه . مساحت ا شهرستان 25/2141 كيلومتر مربع حدود 3/7 درصد جه مساحت اوستان ایسه. 

مرکزی بخش دهستانان:




#Article 340: شهرستان ساوه (149 words)


ساوه شهرستان ایته جه شهرستانان اوستان مرکزی ایسه .و 150 کیلومتریه شومال شرقی اراک شهرستان نها.
شمال جا به اوستان قزوین جنوب جا به تفرش شهرستان و اوستان قم و شرق جا به اوستان تهران و قم و غرب جا به اوستان همدان محدودا به. 

ساوه دارای آب و هوای گرم و نیمه خوشک ایسه. 

ساوه ایسم خلاصه ببستیه ایسم سه آوه یعنی سه آب ایسه آوه روستا که اویه چشمه آب و کاریز نها بو . هطویی دهخدا لغت نامه مین : ساوه نام پهلوانی ایسه تورانی که جنگ رستم مین کوشته به. معین فرهنگ مین هم ساوه به معنای زر خالص شكسته و ریزه ریزه ایسه. 

جمعیت:180926 نفر(  سرشماری سال 75)

مساحت: 10279 کیلومتر مربع 

بولندی سطح دریا جا: 1250 متر 

تعداد شهران:3

تعداد بخشان: 2

تعداد دهستانان:7

تعداد روستاهان: 266 

دهستانان مرکزی بخش :

شهر: ساوه

دهستانان نوبران بخش :

شهران :
غرق ‌آباد - نوبران




#Article 341: شهرستان شازند (120 words)


شازند شهرستان ایته جه شهرستانان اوستان مرکزی ایسه . و اونه مركز هم شازند شهر ایسه. 

ا شهرستان دارای دو نقطیه شهری شازند و آستانه و 2 تا بخش مركزی و هندودر  ایسه. ا شهرستان شومال جا به اراك جنوب و جنوب غربی جا به لرستان و غرب جا به اوستان همدان محدودا به. قبلن جای شازند ایته روستا نها بو به ایسم ادریس آباد. سال 1317 راه آهین سراسری به بهره برداری برسه و تصمیم بیگیفتده ایسم تمام ایسگانه ادريس آباد و ايستگاه راه آهینا به نام شازند بند. چون ادريس آباد دامنه كوهان راسوند مین قرار داره و ایته جه كوههان غربی ادريس آباد به ایسم شازند معروف ایسه . 

شهران: شازند و آستانه

شهر: هندودر 

 
شهر: توره




#Article 342: قزوينˇ اۊستان (152 words)


قَزوین ايتأ جه ايران ٚشهران ايسه کي قزوین اۊستان مرکز ميئن قرار دره. أ شهر ٚبۊلندي دريا جه ۱۲۷۸ متر ايسه. أ شهر ساسانیان زمات، بنأ بۊبۊسته و شاپۊر ذوالکتاف دستۊر أمرأ رؤنق بيگيفته.
قزوين، صفویان ٚپادشاهي زمات، ۵۷ ساله ره ايران ٚپايتخت بۊبۊسته و ههنه واٰستي قديمي مکانان زیاديأ شأ أ شهر میئن دِئِن.
سعدالسلطنه کاروان سرا، میمۊن قلعه، حمام قجر، پيغمبريه، سردار ٚآب انبار، چهل ستۊن ٚکاخ، امام زاده حسين، خيابان سپه (اولين خياباني که ايران ميئن چاکۊده بۊبۊسته)، جه دِئباره مکانان أ شهر ايسيد.
قزوين ميئن خۊش نيويسي هۊنر، پۊر رائج ايسه و جه خۊش نيويسان مۊهم أ شهر تأنيم به مير عماد قزويني ايشاره بۊکۊنيم.
قزوين ميئن ۲۵۰۰ هکتار باغستان و باراجين ميئن هم ۱۴۰۰ هکتار بۊستان نأهأ و هنه واٰستي 
قزوین سال ۱۳۹۲ توسط ريئيس جۊمهۊر و سازمان حفاظت محيط زيست، شهر پاک ايران نام گۊذاري بۊبۊسته
قزوين ميئن زوانان فارسي، آذربایجانی، گیلکی و تاتی رایج‌ ايسه.




#Article 343: محمد معين (900 words)


دوکتور ممدˇ معین ۹ اردیبهشتˇ ۱۲۹۷ رشت مین ایته خانوادیه روحانی جا به دونیا بومو . اون كه‌ خو خانواده‌ اولی زای بو اونˇ بابا بوزورگ - شيخ‌ ممد تقيی معين‌ العلما- محمد ایسمˇ اونه رو بنا . اونˇ پئر شيخ‌ ابوالقاسم،‌ علوم‌دينی طلبه‌ بو . ممد به فاصلیˇ پنج‌ روز خو پئر و مارا‌ جی دست بدا. و بعد اوشانˇ مرگ ، اونˇ تربيت‌ و مراقبتا اونˇ بابا بوزرگ  ، معين‌ العلما گردن بیگیفته ‌. 

بعدˇ ان که مكتبخانان به‌ مدرسان ایمروجی تبدیل ببستده ،  ممدا کلاس سوم ابتدایی مئن قوبول بوگودده و سال‌ˇ 1304 ه.ش‌ موفق‌ ببسته خو مدرک قبولیه پایان ابتدایی دوریا فیگیره و ایدامیه درس خواندن واسی تئران بوشو. بعدˇ ان که واردˇ تئران ببو مدرسیه دارالفنون مئن تو دوریه ادبی ایسم نیویسی بوگوده و سال‌ˇ 1310 ه.ش‌  دوم‌ متوسطه‌ دوریا تومانا گوده و بتانسته خو مدرک ا دوریا هم فیگیره و بعدˇ اون تئرانˇ‌ مدرسیه‌ عالی‌ دارالمعلمين‌ ، شوبیه‌ فلسفه‌ و ادبيات‌ مئن ایسم نیویسی بوگوده و همش جه شاگردانˇ مومتاز به حیساب امویی . ا مودتˇ مئن اون به حدی فرانسه زوانا یاد بیگیفته بو كه‌ اوستادان فرانسوی ورجه درباریه لرد بايرون‌ شاعر مشهورˇ اینگليسی سخنرانی بوگوده و اونˇ  تسلط بون به فرانسه زوان باعثˇ تعجبˇ دیگران ببو.

اون خردادˇ 1313 ه.ش‌ با نیویشتن ایته رساله  به‌ فرانسه ‌زوان‌  با موضوع‌ شعر لوكنت‌ دوليل‌ و مكتب‌ پارناس‌ موفق‌ ببسته ادبيات‌ و فلسفه ليسانسا با نمریه‌ مومتاز فیگیره. اون بعدˇ ایته تحقیقی رساله درباریه خواجه‌ حافظ‌ شيرين‌ سخن‌ بینیویشت و ایضافه بر ا دوتا كیتاب‌ روان‌شناسیˇ تربيتی‌ و ايران‌ از آغاز تا اسلام‌ اینگیلیسی به فارسی جا ترجمه بوگوده.و سالˇ‌ 1318 به‌ سمت‌ معاونت‌ ایداریه‌ دانشسراهان مقدماتی‌ و دانش‌ سرايی عالی دبيری‌ منصوب‌ ببسته.

اون زوان‌ و ادبيات‌ فارسی دكترا دوره‌ مین ‌ ثبت‌ نام‌ بوگود و بعد دو سال‌ درس خواندن ارشته ‌مئن با فادان خو رساله‌ دكترا مدركا فیگیته .ا موضوع مئن اونˇ اوستاد رهنما ملک الشعرای بهار بو.

نیویشتن ا رساله اونه اینقدر شیفتیه ایران فرهنگ و تارئخ بوگوده که چند تا رسالیه پهلویا به زوانˇ فارسی ایمروجی ترجمه بوگوده . و چند تا تحقيقی‌ مقاله‌ درباریه‌ مسائل‌ لغوی‌ و ادبی‌ مربوط‌ به‌ زوان‌ پهلوی و پارسی‌ باستان‌ مونتشرا گوده.

دوکتور معين سالˇ (1321) با امير جاهد دوختر ، سالنامه پارس مودير عروسی بوگود که چار تا زای جه اون باورده.

آشنا‌ بستن اوستاد معين‌ با اوستاد دهخدا ایته فصل جدیدی اونه زیندگی مئن بازا گوده و دوكتور معين‌ تا تمانا بستن کارˇ دهخدا لغت نامه اونˇ امرا همکاری بوگوده .

آشنایی با دهخدا معین ره خیلی خوب بو چون هر دو نفر به ایته چیزی خیلی علاقه دیشتیدی اونم لغت نامه بو. دوکتور معین نظر دهخدایا جلب بوگود و با هم مشغول به کار ببستده. دوکتور معین زمات همکاری خودش با دهخدا حدود هفتصد صفحه مطلب تهیه بوگوده ، و حدود نه هیزار صفحه جه تالیفان دیگرانا جما گوده و بررسی بوگود و دوباره نیویسی بوگوده . 

بعد ان که دهخدا بمرده کاران چاپ‌ لغتنامه‌ و نظارت بر اوشان بنا به وصیت خودˇ دهخدا به دوکتور معین تحویل ببسته . ا آشنایی با دهخدا و کار روی دهخدا لغتنامه دوکتور معینا به فکر نیویشتن ایته فارسی فرهنگ لغت تاودا هنه واسی اون جه سالˇ 1338 هطو که به کار چاپ دهخدا لغتنامه مشغول بو طرح نیویشتن فارسی فرهنگنامیا فوگوده.

دوکتور معین ا کارˇ ره افراد زیادیا به همکاری دعوت بوگوده بو نزدیک به چارصد نفر جه اونˇ دانشجویان اونˇ امرا همکاری گودیدی .
فیش برداری هم کار طاقت فرسایی بو که دوکتور معین طول بیست سال مئن ا کارا انجام دایی حدود یک میلیون و سیصد هیزار فیش تهیه بوگوده بو . و جه هر فرصتی بدست آوردن ایطلاعات واسی ایستفاده گودی. 
فرهنگ‌ فارسی‌ چار قسمت‌ مئن : مقدمه ‌، لغات ‌، خارجی‌ تركيبان‌ و اعلام‌ تنظيم‌ ببسته بو.

دوكتور معين‌ بنا به‌ نيما يوشيج‌ -شعر نو پئر - وصيت‌ كه‌ اونا خو آثار چاپ ره اینتخاب بوگوده بو بعد موردن نیما به همکاری چند نفر دیگه کیتاب افسانه‌ و دويست‌ و شصت‌ و ایته رباعی‌ نيمایا ایته كیتاب مئن ‌ به ایسم افسانه‌ و رباعيات‌ چاپا گوده.

سالˇ‌ 1342 فرهنگ‌ ˇفارسی‌ چاپ‌ شروع‌ ببسته. هو موقˇ ، دوكتر معين‌ درس دان و سخنرانی‌ واسی به آمريكا پرينستون دانشگاه‌ ‌ دعوت‌ ببو. ا مودت مین ، كار سرپرستی‌ و نظارت‌ بر نشر فرهنگ ‌، به‌ عوهدیه‌ اونˇ دوست و همکار دوكتور سيد جعفر شهيدی‌ واگذار ببو.

سالˇ 1345 سه جلدˇ اون چاپ ببو اما با مریضا بوستن دوکتور شهیدی بازم ایدامیه کاران به خودˇ دوکتور معین واگذار ببسته . دوکتور معین اینقد به ا کار علاقه دیشتی که خو ساعت کاریه به هجده ساعت شبانه روز مئن فارسانه بو.

بالاخره پیله مرد لوغت و سخن ا سرزمین سیزدهم تیرماهه 1350 خو چشما بر ا جهان دوسته.

حافظ شیرین سخن، دو جلد.

یک قطعه شعر در پارسی باستان.

یوشت فریان و مرزبان نامه.

علامه محمد قزوینی

شاهان کیانی و هخامنشی در آثار الباقیه.

روزشماری در ایران باستان و آثار آن در ادبیات پارسی.

پورداوود،

مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی، 

شماره هفت و هفت پیکر نظامی.

حکمت اشراق و فرهنگ ایران.

قاعده‌های جمع در زبان فارسی، 

اسم مصدر- حاصل مصدر، 

امیر خسرو دهلوی.

برگزیده نثر فارسی، 

آیینه سکندر.

اضافه، 

هورقلیا.

لغات فارسی از ابن سینا.

برگزیده شعر فارسی،

نصیرالدین طوسی، 

ستاره ناهید یا داستان خرداد و امرداد 

فرهنگ دستور زبان فارسی، 

ا کیتابان تصحیح بوگوده و اوشانه رو حواشی بزه:

چهار مقاله نظامی

ناصر خسرو جامع الحكمتین 

دانشنامه علایی ابن سینا 

ا کیتابان ترجومه بوگوده:

روانشناسی تربیتی 

تاریخ ایران اثر گیرشمن 




#Article 344: عبدالمطلب برادران نويری (218 words)


دكتر عبدالمطلب برادران نويري متولد 13 اسفند 1320 در بندر انزلي است . او پس از پايان دوران دبيرستان در سال 1338 وارد دانشكده كشاورزي كرج شد و در همان سال موفق به ورود به دانشكده پزشكي دانشگاه تهران گرديد . در سال 1346 تز دكتراي خود را با عنوان  « درمان جراحي اولسرهاي گاسترودئودنال » ارائه داد.او پس از پايان دوران خدمت نظام در استان لرستان  وارد شبكه بهداري كشور شد و از سال 48  معاونت مديركل بهداري استان بوشهر را عهده دار بود و تا سال 1358 مشغول خدمتگذاري به مردم اين استان بود .پس از  به بندر انزلي باز گشت و در مهر ماه 1363 مطب خود را در خيابان ناصرخسرو افتتاح كرد. 

هم اكنون تقريبا تمام خانواده هاي انزلي ، نسل به نسل و والد و فرزند بيمار ايشان بوده و هستند  و وي را عضوي از خانواده خود مي دانند ؛ بطوريکه علاوه بر مشکلات پزشکي در بسياري از زمينه هاي ديگر نيز با وي درد دل و مشاوره مي کنند. دکتر نويري در کمال فروتني و متانت در هر ساعتي از شبانه روز و بدون هيچگونه چشمداشت مادي بر بالين بيماران خويش حاضر مي شود. چهره زيبا ، اخلاق نيکو و دانش بالاي وي تسکين بخش آلام بيماران است و بسياري از آنها تنها با ديدن چهره وي احساس آرامش مي کنند..




#Article 345: محمد تقی رنجبر (1441 words)


محمد تقی رنجبر معاف

متولد ۲۰ شهریور ۱۳۲۶ روستای معاف (حاشیه جنوبی تالاب بندرانزلی) حومه بندرانزلی از خانواده ای کشاورز، تحصیلات ابتدایی در زادگاه و روستای همجوار (خمیران) گذشت، دوره اول دبیرستان (راهنمایی تحصیلی امروزه) را در دبیرستان خیام آبکنار گذراند، در فاصله ۶ کیلومتری با روستا که پیاده طی می شد فرصت خوبی برای او و همکلاسیها جهت مطالعه درسی و البته فرصت خوبی برای تمرین آواز بود ، با الهام و اقتباس از صدای مادر و اکثر اعضای خانواده که از صدای خوبی برخوردار بودند و دایی علی اصغر که از مداحان و نوروزی خوانهای معروف منطقه بود و شاید به دلیل وراثت، او هم از صدای خوبی برخوردار بود به طوری که از سالهای دوره ابتدایی همراه با نوازندگان محلی و شهری ترانه و آواز می خواند. در دبیرستان آبکنار با تشویق و راهنمایی دوستان و معلمان به مناسبت های مختلف همراه با هنرمندانی از رشت و انزلی از جمله آقای منوچهر ویسانلو، بهاری و … در روستاها و بخش های اطراف اجرای کنسرت داشت.

دوستان و همکلاسیهای آبکناری ، آقایان : رحمان بلوکی، ایرج صفرنیا، حسین پوراحمد، محمد صادق رحیمی، سمیعی ها و رحیمی ها، سید حسین قوامی، سلطانی، رضایی و … معلمان محترم آقایان : بیژن صفرنیا، رشید مجیدی، سید خوشکردار و مهربان و صمیمی تر از همه سید جلیل ستمدیده (فرنود) و … مدیر باوقار و زحمتکش زنده یاد پوراحمد و سایرین بودند … دوره اول دبیرستان در آبکنار با انبوهی از خاطرات یک نوجوان روستایی گذشت. دوره دوم دبیرستان را ابتدا یک سال در دبیرستان پهلوی تهران و سپس در بندرانزلی، دبیرستان بوذر جمهر و در رشته ادبی گذراند.

در همین دوران به وسعت فعالیتهای هنری در رشته های روزنامه نگاری و خطاطی، تئاتر و بازیگری و بیشتر ترانه و آوازخوانی افزود و در این دوران بود که با گروه ویسانلو و گروه موزیک نیروی دریایی و آقای حق کردار کنسرتهای متعددی اجرا کرد و در مسابقات و جشنواره های دانش آموزی کسب مقام می کرد پس از اخذ دیپلم در سال ۱۳۴۶ و خدمت سپاه دانش در روستاهای استان خراسان (شهر اسفراین)، از پاییز ۱۳۴۸ به معلمی روستاهای تالش (رضوانشهر) رفتم. در سال ۱۳۵۰ با عبداله ملت پرست آشنا شد و از همان سال به آموزش تار نزد ایشان مشغول شد. از سال ۱۳۵۲ با موفقیت در آزمون هنر به عنوان معلم مامور به تحصیل در انستیتو مربیان هنری تهران برگزیده شد و تا پایان سال ۱۳۵۴ زیر نظر استادان رشته های بازیگری، نمایشنامه نویسی][، خطاطی، نقاشی و موسیقی تحصیل کرد. گرایش او به نویسندگی داستان (که البته مقوله داستان نویسی و چاپ آن در مجلات و نشریات وقت چند سالی ادامه داشت.) تئاتر، خط و البته موسیقی بیشتر بود.

دوره کامل تر تار و سه تار را نزد استاد حبیب اله صالحی از اساتید برجسته ردیف موسیقی، تئوری و سلفژ را نزد اسداله زاده و شورا میخائیلیان گذراند و در همان سالهای دانشجویی با اجرای کنسرت و جشنواره ها در دانشگاهها و تالار فرهنگ و … تهران به تجربیات خود در زمینه خواندن و نوازندگی افزود. از پاییز سال ۱۳۵۴ ضمن ادامه روند بهره گیری و آشنایی با اساتید وقت، به سمت فعالیتهای پرورش و هنری دبیرستانهای رضوانشهر برگزیده شدم. تشکیل کلوپهای موسیقی و سرود، تئاتر، روزنامه نگاری جشنواره ها داوری و مأموریت های هنری و پژوهشی در موسیقی تالش با گستردگی هرچه بیشتر ادامه یافت تا سال ۱۳۷۵ در دبیرستانهای رضوانشهر ضمن تدریس ادبیات فارسی به آموزش بی وقفه هنرها به ویژه تئاتر و موسیقی به دانش آموزان و جوانان آنجا مشغول بود که، از سال ۱۳۷۵ به دبیرستانهای رشت منتقل شد و با توجه به آشنایی و همکاری با سایر هنرمندان استان بر دامنه تلاشهای هنری ام افزود. در طی همه این سالها به عشق آموزش و گسترش هنر فاخر، اشاعه موسیقی اصیل و فولکلور گیل و تالش و اهداف والای هنر در راستای امور خیر و اینکه اگر هنر و هنرمند نتواند فقر و فساد و آلام اجتماعی را به کلی از بین ببرد و یا شرایط کافی برای محو آن نباشد، دست کم در زدودن ِ بخشی از آن، از هنرش بهره گرفته و یا قدرت تحمّل و شرایط عینی مبارزه با این پدیده های مخرب خودساخته و بعضاً وارداتی را در مردم، بیشتر کرده و نقش واقعی خود را ایفا کند. هنرمند واقعی در مواجهه با سهمگین ترین تندباد دورانها، مشعل هنر را به دست گرفته و آنرا از خاموشی و پژمردگی نجات داده و به چراغ هدایت نسل ها مبدل نموده است. آنانکه هنر را فروتنانه، از حضیض لودگی و مطربی، به اوج آرمانهای زندگی ساز رهنمون می کنند و بی جویای نام و حتی نان، بر مقام شامخ تعلیم و ایثار بالیدند و مبنای زندگی اجتماعی را بر بالندگی شعور و فرهنگ مهرورزی قرار دادند به حق باید گفت پیام آوران حیات و نشاط و پویایی اند. بر این اساس و تفکر است که او در تبیین نقش برجسته هنر، حتی تا دورترین نقاط شهر و روستا به بهانه های مختلف : جشن محصول، در میادین و کوچه باغهای روستا، کارخانه ها و محیط تولید و سازندگی، همراه با دوستان و هنرجویان تحت تعلیم خودم به اجرای کنسرت و همراهی با نهادهای گوناگون : معلولین و سالمندان، بهزیستی، پرورشگاه ها، بیماران تالاسمی و غیره می پرداخت. در آموزش ساز ضمن یاد دادن شیوه های نوازندگی و اصول فنی آن، غالباً به اصول معنوی و رسالت اصلی هنر که همانا توجه داشتن به موارد بالا و بهره گیری بهینه از این فن شریف است، توجه داشته و در این راه هنرجویان را به مطالعه مستمر در تاریخ و ادبیات و … تشویق و ترغیب می نمود ، لذا : (به گواه اسناد و مدارک و شواهد زنده موجود) از اینکه در حد توان خود افتخار معلمی بهترین نوازندگان و مدرسان تار و سه تار در گیلان را داشته ، تا حدودی احساس رضایت دارد ، اجرای کنسرتهای خیریه، مبارزه با ابتذال در موسیقی از نوجوانی تا کنون بویژه در بین هنرجویان تحت تعلیم خودش، و خلاصه موفقیتهای هنری به دلیل عشق به فرهنگ زاد و بوم و مطالعه در تاریخ و شعر و ادبیات، موفقیت در آزمون انستیتو مربیان هنر تهران، کسب مقام اولی و دومی در دوران دبیرستان در زمینه آواز، کسب مقام اول استانی و دوم کشوری در سمت مربیگری موسیقی و سرود دانش آموزان رضوانشهر در سالهای قبل از انقلاب و بعد، شرکت در اردوهای متعدد هنری، تشکیل اولین انجمن موسیقی در دهه ی ۷۰ در بندرانزلی همراه با سایر هنرمندان از جمله استاد ویسانلو، تشکیل گروههای موسیقی: گیل و تالش، شورانگیز گیلان، عضویت در گروه عشاق گیلان به سرپرستی روانشاد استاد ملت پرست، همکاری در تشکیل گروه موسیقی فرهنگیان گیلان، عضویت در هیئت مدیره انجمن موسیقی استان با ابلاغ از مرکز، موفقیت در آزمون مدرسان وزارت فرهنگ و ارشاد و تشکیل آموزشگاه، داوری اکثر جشنواره های موسیقی و سرود مدارس استان و نهادهای دیگر، مدرس موسیقی و سرود آموزش ضمن خدمت دبیران هنر و پرورشی، آموزش تار و سه تار در آموزشگاهها، حوزه هنری و ارشاد گیلان، تجلیل شده هنرمندان و هنرجویان موسیقی در دفعات مختلف، تقدیر شده حوزه هنری گیلان سال ۸۵، تقدیر شده مرکز موسیقی تهران و اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان همراه با چهار/۴ تن از پیشکسوتان موسیقی گیلان سال ۸۳ تقدیر شده نهادهای مختلف سالمندان، بهزیستی، پرورشگاههای خیریه، انجمن بیماران تالاسمی، اجرای کنسرتهای متعدد در داخل و خارج از استان و جشنواره ها با هنرمندان گیلانی. نوازندگی در نوار کاست امیرکبیر به سرپرستی شادروان استاد ملت پرست، آهنگساز و نوازندگی در نوار کاست سبز آواز به سرپرستی استاد ملت پرست آهنگساز و نوازندگی در نوار کاست ونگاونگ «تالشی با تنظیم فریدون شهبازیان مصاحبه و اجرای برنامه های فولکلور در صدا و سیمای گیلان و شبکه یک البته در دهه ۶۰ و ۷۰ – شرکت در اولین تولیدات مراکز حوزه هنری در اصفهان و صنایع دستی در همدان و سایر فعالیتهای هنر موسیقی که وقت و حوصله و حضور ذهن بیشتری را می طلبد. هرچند زندگی و فعالیتهای هنری با توجه به مشکلات عدیده به سادگی و باین کوتاهی مسیر نیست و شرح سختی ها و مصائب گریبانگیر هنرمندان هم به همچنین. بهر حال، در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم    سرزنشها گر کند خار مغیلان غم مخور!

در تاریخ مرداد ماه ۱۳۵۲ با خانم کبری شرفپور صیاد فرزند قربان شرفپور صیاد در بندرانزلی ازدواج کرد . حاصل این ازدواج سه فرزند دختر، شقایق، فروغ و ناهید و یک پسر به نام سیاوش می باشد. دو دختر شقایق و فروغ نوازنده و مدرس سه تار هستند. پسر استاد در حال حاضر دانشجو و نوازنده تار می باشد. لازم به ذکر است که همسر ایشان بزرگترین مشوق و همراه زندگی هنری اش بوده و سختی ها و مصائب این راه طولانی را با سعه صدر تحمل کرده و پشتیبان شدند و همچنین برادر بزرگ استاد که از صدای خوبی برخوردار است (فرامرز رنجبر) یکی از مشوقانش بودند




#Article 346: شهرام حقیقت دوست (112 words)


اسم: شهرام حقیقت دوست

تولد: 1351 رشت

تحصیلی مدرک : رشته تئاتر کارشناس دانشگاه آزاد اسلامی

بازیگری را در سال 1373 با نمایش پسر کارون مین (امیر دژاکام، 1373) شروع نمود و با بازی در  مجموعه تلویزیونی مهر خوبان (یوسف سیدمهدوی، 1374) به تلویزیون بوشو . تنها تجربیه سینمایی شهرام حقیقت دوست ایته بازی ایسه که فیلم درخت گلابی مین(داریوش مهرجویی، 1376) بازی بوگوده.

مهر خوبان (یوسف سیدمهدوی، 1374)

درخت گلابی(داریوش مهرجویی، 1376)

خط قرمز (1379)   

عطش (1381)  

جنایت (محمدعلی سجادی) 

غوغا (سعید سهیلی)

طلسم شدگان (داریوش فرهنگ)سال 82 

تردست (محمد علی سجادی)

شب آفتابی

صبح روز هفتم (۱۳۸۷)

موش (۱۳۸۷) 

احضار شدگان (۱۳۸۶) 

مخمصه (۱۳۸۶) 

ملودی (۱۳۸۶) 

سنگ، كاغذ، قيچي (۱۳۸۵) 

 




#Article 347: کیومرث ملک مطیعی (338 words)


ایسم : کیومرث ملک مطیعی

تولد : 1315  بندر انزلی

مرگ : 21 فروردین 1389 بيمارستان شريعتي تهران

مرگ علت: ایست قلبی

بازیگر تئاتر ، سینما و تیلویزیون
 
تئاتر بازیا جه سال 1330 رشت مین و بازی سينما دورونا سال 1350 با «يك چمدان سكس» به كارگردانی محمد متوسلانی» شوروع بوگوده.

۲ -  پسر آدم، دختر حوا (۱۳۸۷)، 
۳ -  پوست موز (۱۳۸۷) ،
۴ -  صبح روز هفتم (۱۳۸۷) ،
۵ -  كلانتری غيرانتفاعی (۱۳۸۷) ،
۶ -  خروس جنگی (تلخ و شيرين) (۱۳۸۶) ،
۷ -  قاعده بازی (۱۳۸۵) ،
۸ -  عروس فراری (۱۳۸۳) ،
۹ -  فردا روز ديگری است (۱۳۷۴) ،
۱۰ -  الو!الو! من جوجوام (۱۳۷۳) ،
۱۱ -  ديدار (۱۳۷۳) ،
۱۲ -  آوای دريا (۱۳۶۹) ،
۱۳ -  ترن (۱۳۶۶) ،
۱۴ -  جنگلبان (۱۳۶۶) ،
۱۵ -  سرزمين آرزوها (۱۳۶۶) ،
۱۶ -  بگذار زندگی كنم (۱۳۶۵) ،
۱۷ -  معما (۱۳۶۵) ،

۱۸ -  ميهمانی خصوصی (۱۳۶۵) ،
۱۹ -  تفنگ شكسته (۱۳۶۴) ،
۲۰ -  راه دوم (۱۳۶۳) ،
۲۱ -  مردي كه زياد می دانست (۱۳۶۳) ،
۲۲ -  بازجويی يك جنايت (۱۳۶۲) ،
۲۳ -  شيلات (۱۳۶۲) ،
۲۴ -  مرگ سفيد (۱۳۶۲) ،
۲۵ -  سفير (۱۳۶۱) ،
۲۶ -  برنج خونين (۱۳۶۰) ،
۲۷ -  پيكرتراش ـ از عوج تا اوج (۱۳۶۰) ،
۲۸ -  جاده (۱۳۶۰) ،
۲۹ -  دست شيطان (۱۳۶۰) ،
۳۰ -  سرباز اسلام (۱۳۵۹)، 
۳۱ -  طلوع انفجار (۱۳۵۹) ،
۳۲ -  فرياد مجاهد (۱۳۵۸) ،
۳۳ -  سايه های بلند باد (۱۳۵۷)، 
۳۴ -  سرخپوستها (۱۳۵۷) ،
۳۵ -  نفس بريده (۱۳۵۷) ،
۳۶ -  صبح خاكستر (۱۳۵۶) ،
۳۷ -  طوطی (۱۳۵۶) ،
۳۸ -  فرياد زير آب (۱۳۵۶) ،
۳۹ -  فرياد عشق (۱۳۵۶) ،
۴۰ -  كلاغ (۱۳۵۶) ،
۴۱ -  ماهی ها در خاك می ميرند (۱۳۵۶) ،
۴۲ -  شهر شراب (۱۳۵۵) .

کیومرث ملک مطیعی که اتا از پرافتخار ترین بازیگران گیلانی بو که 21 فروردین سال 89، ایست قلبی علت، بیمارستان شریعتی تهران میان جان به جان آفرین تسلیم بوکود.




#Article 348: هند و اوروپپایی (194 words)


اگه اون‌قدر مدرک و سند بدأریم کی بتؤنیم بگیم دوتته زوان، یک زمت یا دؤره مئن یکته زوان بؤن و بازون ببؤن دوتته، تینیم بگیم کی ای دو تته زوان کسنˇ همره هم‌خانواده ایسسن. یعنی تینیم ای دوتته زوانه بنیم یکته زوانی-خانواده مئن.

دونیا مئن زوانی-خانواده زیاد دأنیم که اوشؤنˇ مئن، یکته پیلˇ زوانی-خانواده، هند و اوروپپایی زوانؤنˇ خانواده ایسسه.

یکته نظریه -کی اونˇ سر بحث و جدلأ نی زیاد ببؤ- گونه کی هند و اوروپپایی مردومˇ قدیمی وطن یکته جیگه بو سیا دریا کنار یا سیبری جونوب. کم-کمئی ای مردوم کسنأ جی سیوا وابؤن و هر جرگه یک طرف بشؤن.

این‌که هر جرگه کؤره بشؤن و چی آب و هوا و اقلیم و سرزمینˇ مئن زندگی بودن باعث ببؤ کی ایشؤنˇ زوان خال-خال ببون و هرته خال کم-کمئی خوش‌ئبه یکته سیوا زوان ببون. امما ای زوانؤنˇ مئن بعضی چیزؤن کی بون و اساس ایسسن ثابت و موشترک بمؤنسن. مثلن خانواده اعضایˇ نام، یا بدنˇ اعضایˇ نام یا عددؤن و بعضی کلمه‌ٰن.

این‌که چره ای زوانی خانواده و او فرضی زوانˇ نام ببؤ هند و اوروپپایی، شأنه گوتن چون ای مردوم وختی خوشؤنˇ کوچه ویتن، ایشؤنˇ تازه سرزمین هندأ جی شورو بنه تا اوروپپا.




#Article 349: خمده چشمه آب معدنی (143 words)


خمده یکی از روستاهای اطراف شهرستان فیروزکوه می باشد که در همسایگی اش روستاهای مهاباد ، هرانده و انزاها قرار دارند این روستا بسیار سر سبز ، زیبا و دیدنی است که از جمله دیدنی ترین نقاط این روستا چشمه آب معدنی است که در آنجا واقع شده که بازدید کنندگان بسیار زیادی را از سایر نقاط در آنجا گردهم میاورد این چشمه علاوه بر زیبایی فوق العاده خاصیت درمانی خوصوصاً دردهای مفصلی و استخوانی دارد و همچنین قابل ذکر است که به دلیل عمق مناسب و فضای بزرگ این چشمه قابلیت شنا نیز درآنجا با کشیدن یک دیوار در دور تا دور چشمه و تعیین ساننه زنانه و مردانه فراهم گشته است. آب این چشمه از دل یک کوه سنگی که در جوار این چشمه قراردارد خارج می شود که به نوبه خود بسیار دیدنی است.  پیشنهاد میکنم حتماً دیدن نمایید .




#Article 350: سپيدرۊدˇ رشتˇ فۊتبالي باشگاه (117 words)


سیپيدرۊد ايتأ فۊتبالي باشگاهه گه سالˇ ۱۳۴۷ رشتˇ ميئن چاگۊده بؤبؤسته. سیپيدرۊد ۱۵۹۰ سيأ ما ۲۲ ايرانˇ ليگˇ برتره صۊعۊد بۊگۊده.
أ باشگاه نام، سیپيدرۊدˇ جأ  گيلان پيله ترين رۊخانه ؤ گيلان تمدۊن پيدايش ميأن تأثير دأشتي هأيتأ بۊبؤکه.

سال ۱۳۴۷ˇ ميأن غۊلامرضأ صۊمي حقسأيئنˇ أمرأ أ تيم به نام رشت سلامت بخش شکل بيگیته. أنه نام سبزˇ ميدانˇ زۊرخانه نامˇ جأ بیگیته بؤبؤستۊبۊ. أن تيم هۊ أول سر محلاتˇ فۊتبالˇ ميأن شرکت بۊگۊده ايمأ بيلافاصله رشتˇ باشگانˇ ليگه صۊعۊد بۊگۊده. سال ۱۳۵۲ قرار بؤبؤسته أولي سراسري ليگˇ مۊسابقات برگۊزارأبه تا فۊتبال محلاتˇ جأ خارجأبه ؤ حرفه‌اي تر ببه. أتؤیي قرار بؤبؤسته دؤجيني مۊسابقات تختˇ جمشيدˇ ليگˇ أنجام ببه. هأ سالˇ ميأن سیپيدرۊدˇ نامه اي باشگاهˇ دؤجئن.




#Article 351: کاسپی ها (163 words)


کاسپیون ( کاسیون)

ایشون معروف ترین قومی-ین که کاسیپن دریای ورجه زندگی کوردن.(پیشتر از  آریاییون) ایشون خوشون شهرت و اهمیت واستی، پیلا دریاچه ناما که اون ورجه زندگی کوردن بنان  کاسپین  
الونم غربیون ای دریاچا کاسپین نامن. برخیون اعتقاد دارن قزوین نام از این دریاچه نام بومیه چون قزوین پیشترون ایشون اول قلمرو به. 

دکتر گیرشمن کتاب  ایارن از آغاز تا اسلام  میون بنوشته که قدیمی ترین  مراجعی که کاسیونه جا نام ببرده، 24 قرن قبل میلاد مسیح شنه 

کاسپی جم کاسه.  پی  پسوند جم علامته. برخیون گوئن کاسپی کاسه جا بومیه که گیلکی زوون میون  سفید رو و زرد مو   معنی ده. ایی قوم ایتری مشخصات داشتن.

هردوت خو مالیاتی فهرست میون که ایرانه جا تهیه بکورده به - ایشونه جا نام ببرده و بنوشته هخامنشیونا خراج دینه. هفتم کتاب  تاریخ هردوت میون کاسیونا یه تا مسلح گروه نام ببردان که خشایارشایا یونان جنگ میون، کمی بکوردن.

اقوام گيلك ، تبری و تالشون بزرگترين اقوام كاسپيان ايسيد ك اشان اجداد گيدي كاسپيان




#Article 352: آمارد (1489 words)


آماردیون 

آماردیون یه تا مستقل قوم بان که سفیدرود ورجه زندگی کوردنه. اشن جنگو بان و  آریایی نبو و اقوام کاسپین شی ایسن. شایددیلمیونا بشای اوشونه اولاد بدونیم. 

آماردیون قومی بون که سفیدرود ورجه (یا هو آماردوس بقول یونانیون) زندگی گودن و خود واژه گیله مرد که به ساکنین بومی استان گیلان اطلاق بونه ترکیبی از گیل و آمارد ایسه یعنی در واقع گیلانیان گیل و آماردیون وچه کان محسوب بونن. 

عتیقه مارلیک هم (آمارد + لیک) به معنی مکان آمارد ایسه.
دیاکونف ( روسی مستشرق) سفیدرود قدیمی ناما  آمرد یا  آمردوس  بنوشته.

سنگ دوره

تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی گیلان خاک مئن ، دانستن گیلان تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سرزمین محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . اما ا صد سال مئن ، ایران باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان گیلان موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار با ارزش و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سرزمینا خیلی دورتر جی او چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان که بوگذریم ا اسناد نیشان دهه که گیلان خیلی قبل تر جی ورود آریایین دارای ایته تمدن و فرهنگی درخشان بو.

تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه عصر سنگ و عصر فلز تقسیما کونیدی.

باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان گیلان سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه.

باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی سنگ دوره بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به فلز دوران ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن.

باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، دریای کاسپین نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : گاب ، گوسفند ، بز ،خوک ، آهو ، غزال ، خر وحشی ، شاق شاقی و صدف شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده.

جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال قبل میلاد ناحیه آمارلو مئن (روستای خل وشت و اسکابن) یاد گودن.

فلز دوره

با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین گیلان مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد عصر فلز ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به آهین دوره ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به ایران فلات ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون .

باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، گیلان مناطق موختلف مئن مثل : تالش ، رودبار و دیلمان مئن چیزان فراوانی مانند سفالی ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند کارد ، خنجر ، گرز و پیکان و کلی وسایل خانه و حتی سوزن کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال قبل میلاد ایسئده.

مادان دوران

هیزاریه دوم قبل میلاد ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که ایران فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف گیلان و مازندران جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه ورارود (ماوراالنهر)و قفقاز صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. ماد قومان نخستین گروه آریایی بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا تارئخ به بعد آسیا و اونه مناطق موختلف حتی گیلان تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن گیلان مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران کمبریج مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که دریای کاسپین حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال سیاسی گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و کادوسی در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست کوروش دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان سکایی بو به گیلان.

هخامنشیان دوران

جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که گیلان ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان آمارد و کادوس ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان هخامنشیان تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف ماد دولت برای مذاگره بوشوبو گیلان مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه.

تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی کادوس سرزمین نقشیه حمله به هگمتانه کشه و با یاری کادوس و آمارد قوم که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد کوروش مانیدی.

سلوکئن دوران

جی گیلان اوضاع سلوکیان دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد اسکند موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده.

اشکانئن دوران

گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید پارسیان با پارتبان ساسانی دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین آمارد و اشکانی پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی فرهاد اول به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم اشکور (اشک ورد)به معنای قلعه یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که گیل قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که مسیحیت وارد گیلان ببو.

ساسانئن دوران

ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم گیل و دیلم هم ایسابود . اردشیر خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور شمشیر یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم گیلک و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا دیلمان یا دیلمستان دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو انوشیروان گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِگیلان شاه ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن یزد گرد سوم گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره.

کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی




#Article 353: هشتپر (472 words)


هٚشتپٚر ىا هٚشتبٚر کي اۊنˇ رسمي نام تالش ايسه ايته جه گيلانˇ شأران ؤ تالشˇ شأرستانˇ مرکز ايسه. هشپر گيلانˇ پنجؤمي پيله شأر ايسه. أ شأر ۵۴ متر جه دریا بۊلندي دره.
هشتپر، گيلان باخي شأران مأنستن جه تۊريستي نظر پۊر مۊهم ايسه. أ شأر، خاوياري ماهيانˇ چأکۊدنˇ مئن گيلان ؤ ايرانˇ دۊرۊن أول ايسه ؤ هأتؤ ني جه اۊنˇ کشاورزي محصۊلان شأ به بج ؤ کيوي اشاره گۊدن کي اۊنˇ محصۊلان به اي سري کشوران ني صادر به.
کرگانرۊدˇ رۊخان کي گيلانˇ خۊرخۊسˇ پيله رۊخان ايسه جه أ شأرˇ مئن گۊذره ؤ هشتپرأ به دۊ ته بخش تقسیمأ کۊنه.

ألکساندئر خؤدشکؤ کي ايته لهستاني شاعر ؤ اسلاوشناس ؤ گيلانشناس بۊ، محمدشاه قاجار زمات رشتˇ دۊرۊن رۊسيه کؤنسۊلˇ مئن ايسا بۊ ؤ هشتپر أتؤ تؤصيف بۊگۊده:
کرگانرۊدˇ مرکز هشتپرˇ شأر ؤ اۊنˇ والي بالاخان ايسه کي تالشˇ قشۊنˇ فرمانده محسۊب به.
چار دهه بعد سردار امجد کي بالاخانˇ نوه بۊ ناصرالدين شاه قاجارˇ زمات اتاقسرا عمارت بنا بۊگۊده کي ايته مدرنˇ سازه بۊ ؤ به هشتپرˇ نماد تبديل بۊبؤسته.  
هشتپرˇ شأر جه گر فاصله دشتي ؤ اۊ زمات مردۊم به بندري شأران ؤ بازاران نياز دشتيدي تأ رۊسيه أمرأ تجارت بۊکۊنيد هأنه وأسي اي سري شأران حويق، ليسار ؤ شفارۊد مأنستن دریا ورجأ چاکۊده بۊبؤستيد اما چؤن أ شأران هشتپر جه پۊر فاصله دشتيد ايته ايپارچه ؤ پيله شأر تشکيل نۊبؤسته ؤ تالشˇ شأرستانˇ اقتصادي مرکزانˇ مئن فاصله دکفته.

رابینؤ کي رشتˇ مئن بريتانيا سرکؤنسۊل بۊ راجع به تالش أتؤ بينيويشته:
کرگانرۊدˇ بازار، گرˇ ورجأ نئهأ ؤ ۶۰ ته دۊکان ؤ ۱۵ ته چۊبي کۊلبه دره ؤ تالشˇ خانان اۊىه زيوش کۊنيدي.
 
۱۲۸۶ˇ سالˇ دۊرۊن مشرۊطهٰ انقلابˇ تفاقانˇ وأسي اتاقسرا عمارت تٚش بزئن ؤ کرگانرۊدˇ خانانˇ حکۊمت تۊمانه بؤسته ؤ هشتپر سۊ ته دهه وأسي جه رؤنق دکفته ؤ اداري مرکزان ويشتر به ساحلي شأران منتقل بۊبؤسته.
تأ دۊوؤمي جهاني جنگ، ساحلي شأران تالشˇ منطقه مرکز بؤن ؤ ايران ؤ رۊسیه جه طريق أ شأران تجارت گۊديد. ويشتر مدرسه'ن، امنيه'ن، بلديه'ن گمرک ؤ تلگراف خانه ؤ باخي دؤلتي اداران ساحلي شأرانˇ مئن فعاليت گۊدید کي گمرک تا ۱۳۳۶ هم فعاليت گۊدي. بعد أنکي رۊسیه ۱۳۲۰ شهريور دۊرۊن گيلان اشغال بۊگۊده ايته تازه راشي أنزلي ؤ آستارا مئن چاکۊده کي أ اۊتۊبان بعد چاکۊدن ايته پۊرد کرگانرۊدˇ رۊخانˇ سر، جه هشتپرˇ مئن گۊذر گۊدي ؤ باعث بۊبؤسته کي هشتپر دۊوارده رؤنق بيگيفته ؤ دؤلتي اداران جه ساحلي شأران به هشتپر منتقل ببه.
بعد أ تفاقان تالش ۲۲ مرداد ۱۳۲۳ دۊرۊن به ايته شأرستان، شفارۊدˇ بازارˇ مرکزيت أمرأ تبديل بۊبؤسته. اۊ زمات هشتپر خأىلي کۊچي تر بۊ ؤ جه ايته رديف دۊکان ؤ اي سري چۊبي خانه'ن تشکيل بۊبؤسته بۊ کي هۊ پۊرد ورجأ کي رۊسان چاکۊدن قرار دشتيدي. ‌‌‌‌‌‌‌‌اما گلف گلف هشتپرˇ شأر پيله تر بۊبؤسته ؤ پۊر رؤنق بيگيفته ؤ هأنه وأسي ۱۳۲۶ˇ سالˇ دۊرۊن، تالشˇ شأرستانˇ مرکز جه شفارۊد به هشتپر منتقل بۊبؤسته ؤ شمس اميري فرمانداری أمرأ خۊ فعاليت شرۊع بۊگۊده.




#Article 354: فردوسی آرامگاه (103 words)


فردوسی آرامگا بیست کیلومتری مشهد به قوچان نها که به صورت ایته فرهنگی مجموعه در بومو. گیدی هه منطقه همون منطقیه توس تاریخی ایسه.

ا آرامگایا سال 1313 ه . ش برابر با هیزاریه فروسی چاگودده  

البته فردوسی قبرا بعد قاجار چاگودده اونم با کلی تلاش بتانستده اونه قبرا پیدا کوند . فردوسی قبرا شبیه کوروش قبر چاگودده که اونه نقشه بوسیلیه آندره گدار و پروفسور هرتسفلد طراحی ببو . اونه معمار هم حسین لر زاده بو. و ا جیگا مساحت 945 متر مربع ایسه.
 

سال 1348 اوستاد هوشنگ سیحون ایته طرح فاده و اونه قبر ورجه ایته باغ و موزه ایضافا گوده. 




#Article 355: نادرشاه آرامگاه (125 words)


نادر شاه مقبریه با سنگ خارای کوهسنگی چاگودده که اون مئن بیشتر جه دوتا شکل هندسی مربع و مثلث ایستفاده ببو .

اونه تالار و بقیه جیگان جوری چاگوده ببسته که هرتا جی اوشان نیشان دهندیه موضوع بخصوصی که جنگ و دفاع و پایداری نادر شاه بو .

ا جیگا هم عمر خیام آرامگاه مانستان بوسیلیه اوستاد هوشنگ جیهون چاگوده ببسته. کار چاگودن ا جیگا سال 1336 شوروع ببو و سال 1342 تومانا بو .

ا ساختمان جور ایته موجسمه نها که نادرانیشان دهه که اسب رو نیشته و سه ته سرباز اونه دومبال امندرده. ا موجسمان کار اوستاد ابواحسن صدیقی چاگوده. 

ا آرامگا جا هسا مشهد مئن ، شیرازی خیابان و سر چار راه شهدا قرار بیگیفته که خیلی به حرم نزدیک ایسه . 




#Article 356: حسن ضیاظریفی (481 words)


حسن ضیاظریفی، یکته چیریک بۊ گه بیژن جزنی ؤ عباس سۊرکی همره یکته کؤمؤنیستی جرگه' چاگۊده‌بؤن ؤ اي جرگه، چن سال بعد، یکته جرگه دیگرˇ همره متحد ببؤن و سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران بنأ ببؤ کی یکته پیلˇ چیریکی سازمان بۊ.

ضیاظریفی سالˇ ۱۵۱۳ (۱۳۱۸ هجری شمسی)، لاجؤنˇ مئن بيچئه‌بۊبؤ ؤ سیاسی حؤقوقˇ مئن لیسانس هأیته.
چؤن حسن ضیاظریفی خانواده (اینˇ برأرؤن) سیاستˇ مئن دبؤن، اونأ نی وختی زأک بو، توده حزبˇ روزنامهٰ‌نه خؤند و گاگلف فورت. ۱۵۲۹ˇ زۊمؤسسؤن، وختی که گیلانˇ مئن یکته توده‌یی خال دستگیر بنن، حسن ضیاظریفی نی به عنوان کسی که باخبر بو بازداشت بنه و چار تا پنج روز رشتˇ دژبانˇ زندانˇ مئن زندانی بۊ. 

سالˇ ۱۵۳۴، وختی که مللی جبهه خۊ سیاسی فعالیتؤن' سرأیته، حسن ضیاظریفی نی بوشؤ ای جبهه مئن و اۊشؤنˇ جلسهٰ‌نˇ مئن کی جبهه رهبرؤنˇ خؤنهٰ‌نˇ مئن (مثلˇ دؤکتؤر سنجابی و دؤکتؤر صدیقی) تشکیل بؤنأبۊ شرکت گۊد ؤ اۊشون‌ئبه کار گود. مثلن اعلامیه پخش گۊد یا تجمعؤنˇ مئن شرکت گۊد یا دانشگا تعطیلی مئن همکاری گۊد.

۱۵۳۴ˇ زۊمؤسسؤن، انتخاباتی فعالیتؤنˇ وأسی بازداشت بۊبؤ ؤ دؤ ماه قزل قلعه زندانˇ مئن دبۊ يؤ بازؤن رها بۊبؤ.

۱۵۳۶ˇ شریرˇ ما ۱۷، وختی کی چتربازؤن دانشگاهˇ مئن فۊرۊز بمأ بؤن، اینˇ کلله، سرنیزه همره به شدت زخمی ببؤ و ۱۵۳۶ˇ دیا ما ۲۸، حؤکؤمت نظامی مئن دستگیر ببؤ و پنج ما قؤلدؤنئکˇ مئن دبو و دو ماه آزادی پسی بشؤ اجباری و ۱۸ ماه ارتشˇ مئن ایسأبۊ و بازؤن، یکته شرکتˇ مئن (بهشهرˇ شرکت) مشغول به کار ببؤ.

سالˇ ۱۵۴۱ˇ پئیز، ساواک یکته کؤمؤنیستی انقلابی سازمانه کی به پارتیزانی جنگ اعتقاد داشت کشف کؤنه و دوتته اونˇ رهبرؤنه (بیژن جزنی و عباس سورکی) گینه. حسن ضیاظریفی نی هی جرگه مئن عضو بو و او دو نفرˇ گیتنˇ پسی، جرگه افرادˇ هدایت و رهبری‌یه به عهده گینه، امما هو سال، امیرˇ ما ۱۱، حسن ضیاظریفی‌م دستگیر بنه و نظامی دادگاهˇ مئن به ۱۰ سال حبس محکوم بنه.

ضیاظریفی، اوجور که ساواک خو نامهٰ‌نˇ مئن گؤزارش دئنه، «همه حالˇ مئن، خأست کی خو مؤخالفته، شاهˇ حؤکومتˇ همره نشؤن بدی و هینˇ وأسی، وختی که دستگیرأ بؤ، نه تنها خو همفکرؤن و هم‌جرگه‌یی‌ئنه اسمؤنه نوته، بلکی رشتˇ زندانˇ صبحگاه و شامگاهˇ مراسمˇ مئنأ نی شرکت نود.»

۱۵۴۸ˇ سیا ما ۹، وختی که دوتته چیریکی سازمان (سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران و سازمان مجاهدین خلق ایران) چن سالی بو که خوشؤنˇ مسلحانه جنگه علیهˇ شاهˇ حؤکومت سرأیته بؤن و هو اواخر چن نفر ساواکˇ بازجوؤن و شکنجه‌کؤنؤنه بکوشته بؤن، ساواکی‌ئنأ نی اوشؤنˇ کارˇ جوبران گودن‌ئبه، ۹ نفر جی اوشؤنˇ رهبرؤن کی زندؤنˇ مئن ایسأ بؤنه، کوشنن و ایجور اعلام کؤنن که ای ۹ نفر فرار کأ دبون کی بکوشته ببؤن.

ای ۹ نفر ایشؤنن: بیژن جزنی، عباس سورکی، محمد چوپان‌زاده، عزیز سرمدی، مشعوف کلانتری، حسن ضیاظریفی، احمد جلیل افشار (ایشؤن هممه‌ته کؤمؤنیست و سازمان چریک‌های فدایی خلقˇ شی بؤن) و مصطفی جوان خوشدل و کاظم ذوالانوار (ای دو نفرأ نی مؤسلمان بؤن و مؤجاهدین خلقˇ جرگه شی بؤن.)




#Article 357: تئرانه گيتن (284 words)


آخرای بهمن سالˇ 1287 خورشیدی ، گیلان کمیتیه مشروطه چیان، تصمیم بیگیته ایتا راهپیمایی طولانی مودت را تاوده تئران فتح گودنˇ واسی. ا تصمیم تارئخ 22 تیرˇ 1288 خورشیدی ایتفاق دکفه و تئرانا گیرده و ممد علیشاه به روسیه فرار کونه .

روزˇ شانزدیه محرم 1327 ه.ق گيلانˇ مشروطه چیان به فرماندهیˇ سردار محيی و حسين خان کسمايی به رشت مديريه باغ حمله کونده و آقابالاخان سردار افخم حاکمˇ گيلانا کوشده و تمام گیلانا به کونترل خودشان در آرده.

بخاطر جی بین بردن سپهدار اعظم تنکابنی دردسران احتمالی که خو اختلافان واسی با عين الدوله آذربايجان حاکم خو نیروهان امرا به تنکابن بوشوبو و تانستی جنبشا ، شرق گيلان جا تحت فشار قرار بده، گيلان رئیسان مشروطه سپهدارˇ نامه بینیویشتده و اونˇ دعوت بوگودده بایه رشت و مشروطه نیروهان نظامی فرماندهیا به گردن بیگیره . يفرم خان و تعدادی جی قفقاز ارمنئن و هطویی ميرزا کوچک خان جنگلی و سالار فاتح هم جزء صدها و صدها رزم آور گيلک (گيلان و غرب مازندران جا) بون که ا راهپيمايی خونين و آزاديبخش که بتانسته استبدادˇ ممدعليشایا جی بین ببره و اونه به روسیه فراری بده شرکت دیشتیدی.

کسروی خو ایته کیتاب مئن درباریه گیلان آزادیخواهان نیویسه:« رشت به مرکز ثقل آزاديخواهی بدل شده است و تبريز همچنان مردانه مقاومت می کرد. اما اين تنها رشت بود که به صورت يک تهاجم، پيکار سرنوشت را آغاز کرده بود. شايد اگر پاره ای ندانم کاری ها و ترديد های سپهدار نمی بود جنبش رشت خيلی زودتر به آزادی تمام ايران منجر می شد.»

بعدنان که مشروطه جی خو راه اصلی خارجا بو بازم شمالئن بون مانند میرزا کوچک خان و.. که دست به قیام آزادیخواهانه بزده گیلان نقشا ا جنبشان آزادی خواهانه مئن نشا نادیده گیفتن .




#Article 358: سعید هدهدی (215 words)


سعید هدهدی بیش از ان که نیویسنده ببه نوازندیه ایته کیتان اونه جا چاپ ببو و ایته دیگه هم در حال اماده بونه.

سال 1383 با مسعود شعاری کنسرت بنا - هو سال آرمان سیگارچی کنسرت مئن ایته قسمت اجرا بوگوده با دونوازی عود و تنبک و سال 84  گروه هم آوا مره کنسرت بنا که رجبی هم بامو - هو سال مئن چار محال و بختیاری شهرستان بروجن دو نوازی تنبک با ممد علی برجیان انجام بدا و دو ماه بعد دوباره شهر کرد مئن هم اجرا داشتی دی ماه هو سال هم دوباره با گروه بیداد رشت اجرا داشتی.  

مرداد 1387 که دوباره گروه بیداد امرا رشت کنسرت داشتی. شماره 12 فصلنامیه موسیقی ماهور ایته مقاله فادا به نام قدمت تنبک تا کجاست ماهنامیه مقام دوره قدیم مین هم ایته نوشته داره به نام جانشینی در هنر مردود است و گیله وا دورون هم خو اوستاد امرا ( بهمن رجبی ) ایته مصاحبه بوگوده و روزنامه معین هم ایته مصاحبه اونه امرا بوگوده و چند تا مجله دانشجویی هم هاتو. تعمیر پوست تنبک مئن خبره ایسه که ا کارم  فریدون حلمی جا که سازندیه تنبک ایسه یاد بیگیفته . موفق ببسته کارت صلاحیت معلمی فیگیره . بتازگی خو کیتابه کی چن سالی بو نیویشتن دوبو با نام تجسم ریتمیک شعرهای کودکانه چاپ بوکوده.




#Article 359: پرسپؤليسˇ تئرؤنˇ فۊتبالي باشگاه (262 words)


پرسپؤليسˇ تئرؤنˇ فۊتبالي باشگاه يته ايرؤني تيمه گه سال ۱۳۴۲ تئرؤنˇ ميئن تأسيس بۊبؤ. پرسپؤليس، ايرانˇ ليگˇ برترˇ ميئن بازي کؤنه ؤ ۱۳۴۷ˇ پسي هميشک ايرانˇ جؤرترين ليگˇ ميئن ايسأ. 

پیرسولیس سرموربّی 
بیرانکو ایوانکوویچ ایسه
و اون مودیر عامل حمید رضا گرشاسبی ایه

باشگاه پرسپولیس ورزشگاه خانگی اختصاصی ندارد و برای بازی‌های خانگی خود ورزشگاه آزادی تهران را اجاره می‌کند.تیم ملی فوتبال ایران و استقلال تهران نیز در همین ورزشگاه به میدان می‌روند.

در پی بازسازی چمن ورزشگاه آزادی در فصل ۸۲–۸۱، پرسپولیس بازی‌های خانگی خود را در ورزشگاه تختی برگزار کرد.

پرسپولیس پیش از ساخته شدن ورزشگاه آزادی، بازی‌های خود را در ورزشگاه امجدیه برگزار می‌کرد و در آغاز بنیادگذاری ورزشگاهی مجهز به استخر، زمین ژیمناستیک و بولینگ در مجموعه بولینگ عبده در اختیار داشت. این مجموعه در مرداد ۱۳۵۷ دچار آتش‌سوزی شد.

البته پرسپولیس پیشتر ورزشگاه اختصاصی در اختیار داشته‌است. در اوایل دهه ۱۳۵۰، عبده در شهرک اکباتان زمینی را خریداری کرده‌بود و در آن یک ورزشگاه فوتبال با نام ورزشگاه آپادانا بر پا کرد. پرسپولیس به دلیل کمبود امکانات برای هوادارانش و همکاری نکردن دیگر باشگاه‌ها، تنها یک بازی در ورزشگاه آپادانا انجام داد و پس از آن، از آپادانا به عنوان زمین تمرین بهره گرفت. همچنین به دلیل نبود پشتیبانی دیگر باشگاه‌های فوتبال ایران از حرفه‌ای شدن باشگاه پرسپولیس، عبده در سال ۱۳۵۲ ورزشگاه آپادانا را به ارزش ۲۰۰٬۰۰۰ تومان به باشگاه راه‌آهن فروخت. ورزشگاه آپادانا امروز ورزشگاه راه‌آهن نامیده می‌شود و در همسایگی ورزشگاه شهید دستگردی جای دارد. پس از انقلاب، در سال ۱۳۵۹ بنیاد مستضعفان و جانبازان دارایی‌های این باشگاه را به سود خود مصادره کرد.




#Article 360: ابراهيم پۊرداوۊد (241 words)


(۱۴۵۹ - ۱۵۴۲)
ابراهیم پورداوود ، ۱۲۶۴ ه.ش رشتˇ محلیه سبزه میدان مئن به دونیا بومو . اونˇ پئر حاجی داوود زمین دار و بازرگان بو اونˇ مارم حاجی ملاحسن خمامی زای بو . ابراهیم بعد مکتب خانه به مدرسیه حاجی حسن که سبزه میدانˇ صالح آبادˇ بازارچه مئن نهابو بوشو ، هه زمات جا خو شعر گوفتنا شوروع بوگوده و خو تخلصا لسان اینتخاب بوگود .سالˇ ۱۲۸۴ ه .ش خو برار و خو اوستاد امرا بوشو تئران ، و شوروع به یادگیری طب بوگود بعد چندی به بیروت بوشو و فرانسه ادبیاتا یاد بیگیته هه زمات مئن خو فامیلیا پورداوود بنا و اونه خاندان گیلان مئن خوشان فامیلیا داوودزاده بناده . 

بعد دوسال و نیم واگردسته رشت . مردادˇ ۱۲۹۳ بوشو فرانسه و رشتیه حقوقا بخواند . پور داوود دو نفر دیگر ایله جار امرا پاریس مئن هفته نامیه ایرانشهر را تاودا .

جنگ جهانی اول مئن بوشو بغداد و روزنامیه  رستاخیز  مونتشرا گوده ولی اینتشار ا روزنامه ممنوع ببو و پورداوود کوچ بوگود به برلن و تا تمانا بستن جنگ اویه بئسا . پورداوود بعد ان که واگردسته ایران باز ئیته مسافرت به هند بوگود و بخشانی جی ادبیات مزدیسنا و گزارش اوستایا مونتشرا گوده.

پورداوودا به عونوان بنیانگذار ایران شناسی ایران مئن ، و به عونوان کسی که زوانˇ ایران باستانا زنده گوده شناسده هطو پورداوود اولین کسی بو که اوستایابه فارسی زوان واگردانه .

پورداوود شعر ، بینیویشته و کیتابانˇ زیادی خودش جا به یادگار بنا .




#Article 361: جی تی ای (149 words)


جی تی ای ایته کامپیوتری بازیه کی اونه دورون ای سری ایمکانت نهه کی بازیه جالبه کونه. انی نام grand theft auto یانی سرقت بزرگ اتومبیله. ا بازی از کنسول play station به بازار بامو. بعد انی جدیدتره نوسخه ان ده play station 2 و pc ره چاکوده بوبوست. انی آخری نسخه تا هسه GTA IV یا هو جی تی ای چار بو. ا بازی معمولا افراد +18 را توصیه به.
ا بازی دورون تانید ماتور و ماشین فرانید، هواپیما سوارا بید، هلیکوپیتره دورون بینیشینید و بیشید دریایه بگردید و علاوه بر ان کولی اکشنه کاران کی باعث به از ا بازی لذت ببرید و ا بازیه هیجان دهه.
بعضی از انی قسمتانی داستانم خایلی جذابه، مثلاً gta vice city کی ایته مافیایی داستانه شومن وا بیدینید و بیشید
ا بازی نوسخه یان تا هسه اشانید

gta 2
gta III
gta vice city
gta san andreas
gta libery city




#Article 362: مورغ عشق (687 words)


مرغ عیشق ایته اهلی پرنده یه از نژاد طوطی. ا پرنده اصلی جایگاه دیگر طوطی سانانه مانستن، اوسترالیایه.

تاریخچه:
ا پرنده ی اولین دفا ایته زیست شناس کی اونی نام سرجان گلد بو، 1840 میلادی ببرده به انگلستان. بعد انی موتقاضی زیاده بوست و کشتیانه زیادی دست به کار انتقال ا پرنده یان بوبوستیدی کی اشنه ویشتر بردیدی اروپا بخصوص انگلستان، هلند، بلژیک. اشنه او موقا در دسته های چند ده هیزارتایی حمل کودیدی و در طول او سفر چند هفته ای فقط تعداد کمی از اشن سالم فارسائید اروپا به زودی ا پرنده اهلی بوبوست و از طریق انگلستان انه به تومام دونیا اوسی کودد

مشخصات:
ادات:
ا بعد جوجه انه تولد، ماده اوشانه از خو معده دورون غذا فارسانه. غذای نرم کی از معده دورون آوره. بعد چند روز کی انی زاکان پیله تره بید غذای نیمه هضم یس)
بچخته حبوبات مثل عدس باقلا و لوبیا
مورغ عضق اگر ایته رژیم غذاییه عدات بوکونه به زاحتی نیشه انه تغئیر دئن، پس بختره از زاکی انه خوب عدات بدیم

بیماریان
    * یبوسیت
          o علائم:پرنده در دفع فضله مشکل دره.
          o علل:تغذیه غلط و مسمومیت.
          o مداوا: قطره چکانامره ای قطره روغن کرچک یا روغن زیتون از ای طرف انی زبانه سر بچکانید.میوه و سبزی و دانه‌های آبدار مفیدد.
    * فلج
          o علائم:حرکت اهسته یک پا یا اختلالات حرکت که کم کم پدید آیه.
          o علل:کمبود ویتامین یا حتی جراحت.
          o مداوا:اضافه نمودن ویتامین به آب آشامیدنی پرنده ٬تازه سبزی و تازه میوه.
    * ضربه مغزی
          o علائم:فلج ناگهانی و کامل و یا بیهوشی.
          o علل:برخورد به پنجره یا موانع دیگر.
          o مداوا:پرنده بیهوشه در مکانی نرم و تاریک بنید.انی سر باید از انی بدن بوجور تر ببه.پس از بهوش آمدن انی محیطه گرمه کونید.
    * جراحات پوستی
          o مداوا:پران و محل زخمه آب جوش یا ولرمه یا چایی مره بشویید و هتو بنید تا خوره خوب ببه. اگر نشویید امکان دره کی عفونت بوکونه.
    * پیله بوستن بیش از حد ناخونان
          o علائم:رشد بیش از حد ناخونانحتی مارپیچی بوستن ناخونان.
          o علل:قوطر میله‌ یانی کی در قفس اشنه نشستنه ره بند کمه.
          o پیشگیری: شاخه طبیعی بنید قفسه دورون. سنگه ناصافم خوبه.
          o مداوا:  اشنی ناخونانه وا کوتاه بوکونید، اتو کی ایته دستکی اشنه بدرید نوره جلو. اشنه ناخونه خونی سلولان نوره روبری معلوم به. تا اویه اشنه ناخونانه قیچی مره کوتاه بوکونید
    * بزرگ شدن بیش از اندازه منقار
          o علائم:گاه گلف اشنی منقار انقدر پیله به کی اشن نتند غذا بخورد
          o علل:اشنه تغذیه اشتبایه
          o پیشگیری:طبیعی شاخه و سنگ آهک قفس دورون بنید
          o مداوا:منقاره وا کوتا بوکونید احتمالا چن دفا وا ا کاره بوکونید.

نکاتی پیرامون نگهداری:
بهتره اشنه جفت جفت نگه داری بوکونید. مورغ عشق خو محیط مره خ گیره پس اشنه جایه عوضه نوکونید. انی قفس باید جایی ببه روشن و تا حد ممکن ساکت ولی نباید انه آفتاب نور جیر بدارید، زیاد آفتابه نوره بیدینه سکته کونه. پرنده قفس باید بوجور تر از محیط ببه تا بتنه همه جایه بیدینه یو نترسه، اگرم ایته قسمتم به طرفه دیوار ببه تا ان از ایطرف اطمینان بدره بازیم بهتره
قفسه کفه پرندگانه مخصوص شنه مره یا روزنامه سیا سفید(رونامه رنگی رنگ اشنه ره مضره) بوپوشانید و هفته ای ایبار اونه تعویض بوکونید.
قفس دورون میله یانی با قطر 2.5 تا 3 سانتی متر بنید تا ونهلید کی پرنده بیماری بیماری ناخون بلند فینگیره
آب و غذا ظروف نباید زیاد تعویض ببه چون کی ا ظرفه عادت کونه و از جدیده ظرف بترسه و ان باعث به کی وشتا(گرسنه) بمانه

وسایل اضافی قفس دورون:
مورغه عشق خایلی دوس دره بازی بوکونه، بختره ک وسایلی اشنه سرگرمی ره قفسه دورون بنید مثلا:
تاب حلقه ای:  ا پرنده خایلی دوس داره تابه سر بینیشینه، بختره کی اگر دو تا مورغه عشق ایته قفس ایسد دوتا تابم قفسه دورون بنید
مورغه عشقه عروسک: ایته پلاستیکی عروسک از مورغه عشق، اگر تنهایی قفسه دورون ایسه ایته عروسک بنید قفسه دورون، هتو کی جفته مره رفتار کونه عروسکه مره یم رفتار کونه
کوچه زنجیر  و زنگوله: اشنه نران خایلی دوس دارید کی صدا درباورید
کوچه آینه: معمولا اشنه ماده یان آینه جلو هو رفتاری کی خاید غذا دانه موقه خو زاکانه مره کوند، آینه جلو هم بوکوند




#Article 363: ترانه (101 words)


گیلان ˇمئن جه قدیمˇایام، ترانه وجود بداشته و ترانه ان در تومامˇ ادوار، گیلانˇ فرهنگا جه نقشˇ موهمی بداشته ده. جه گیلانˇسونتی سازان شه نقاره، کرنا، کمانچه و سه تاره نام بوردن. گیلان ˇبومی ترانه ان مئن شه به گولˇپامچال، میرزا کوچی خان، امی گیلان، ... ایشاره کودن. گیلان ˇ شادˇ ترانه ان بسیار زیادد مثل کونوس کله، عروس گولی، بدجایی بکاشتی تی آغوزه، ... گیلانˇ محبوب ˇ خواننده آنˇ مئن شه فریدون پوررضا، ناصر مسعودی، محمد عذرخواه، رمضانی، ... دانستن. اگر بخوائیم گیلان ˇ مشهورترین شاعر ˇ معاصرˇ جه یاد بوکونیم بودون ˇ شک با جه شیون فومنی نام بوبوریم.




#Article 364: نظیری نیشابوری (378 words)


محمدحسين نيشابوري ، متخلص به نظيري . از شعراي قرن دهم هجري قمري است ، وي از موطن خويش نيشابور به اگره هندوستان رفت و مورد محبت عبدالرحيم خان خانان سپه سالار واقع شد و به معرفي او به دربار اکبر شاه راه يافت و سفري به مکه و مدينه کرد و راهزنان غارتش کردند، به هند بازآمد و بقيت عمر را در گجرات احمدآباد توطن گزيد. واز راه مداحي اميران و شاهزادگان هندي به ثروت و مکنت رسيد تا آنجا که ياء تخلص نظيري مشهدي را به ده هزار روپيه خريد، پس از وفات اکبر، جانشينش جهانگير شاه او را نزد خويش خواند و گرامي داشت ، وي در اواخر عمر ترک دنيا و مداحي شاهان کرد و عزلت گزيد و گفت :
چندي به غلط بتکده کرديم حرم را
وقت است که از کعبه برآريم صنم را.
و به تحصيل علوم ديني پرداخت و به سال 1023 ه' . ق. در احمدآباد گجرات درگذشت و در محله تاجپور مدفون گشت . ديوان وي در حدود ده هزار بيت است . وي زرگري مي دانسته و به تجارت هم اشتغال داشته و در عين شاعري در عقيدت مذهبي خويش تعصبي داشته است . او راست :
نوازشي ز کرم مي کند محبت نيست 
توان شناختن از دوستي مدارا را.
ترک شراب و شاهدم بيمار کرده ست اي طبيب 
صحت نخواهم يافتن تا نشکنم پرهيز را.
گر روز حشر پرده ز رويش برافکند
ايزد به روي بنده نيارد گناه را.

از کف نمي دهد دل آسان ربوده را
ديديم زور بازوي ناآزموده را
من در پي رهائي و او در پي فريب 
بر سر گره زند گره ناگشوده را
نتوان چشيد قند مکرر وز آن لبان 
بتوان شنود تلخ مکررشنوده را
تا منفعل ز رنجش بيجا نسازمش 
مي آرم اعتراف گناه نبوده را.
(از حاشيه دکتر سادات ناصري بر آتشکده آذر ج 2 صص 711 - 723) (مجمع الفصحا چ مصفا ج 4 ص 101). نيز رجوع به فهرست کتابخانه مدرسه عالي سپه سالار ج 2 ص 690 و شعرالعجم چ تهران ج 3 ص 41 و تذکره حسيني ص 350 و سروآزاد ص 24 و روز روشن ص 708 و شمع انجمن ص 453 و نتايج الافکار ص 713 و تذکره ميخانه ص 524 شود. 
 
  
 آیابه نظرشماشعر:
درس معلم اربودزمزمه محبتی       جمعه به مکتب آوردطفل گریزپای را




#Article 365: دام (468 words)


دام یا مال او دسته جه حیوانان ایسه کی شه اوشنه خانه میان داشتن پرندئانˇ کینار بنهیم. گیلانˇ میان مالانأ ویشتر بجارکار ˇ ره ایستفاده کودید.  گیلان ˇ مالان ویشتر گاو(ورزا، مانده) ، اسب(مادیان، ...) ، گوسفند، بوز، ... ایسد کی اوشنه جه کشت و کار ˇ ره ایستفاده کوند.

ورزا موهم ترین مالی بو کی محصول کشت کودن ˇ ره اهمیت داشته. ورزا ئه کاوول دوسته دی تا زمین ˇ شوخم بزنه.
 
بجارکار کی تومانه بسته، کیشاورزان خوشانه کاه و کولش  ˇ کی بجا بمانسته بوأ اسب ˇ مره حمل کودید. بحساب شه گوفتن مالان تومامˇ مراحلˇ کیشاورزی جه به کار أموئید. 

ورزا

ورزا ئه کاول دوستیدی بجارˇ مئن سره ددی. ورزا زور خایلی زیاده، هنه وسی تانه زمینˇ خب شوخم بزنه. گابانأ شیرˇ واستی ام داریدی. 
سک
ویشتر چوپانان گله میان سک داشتید ولی کیشاورزانم گاه گلف سک داشتید. سگان هم بلته جه ایسائید کی دوزد نتانه بائه هم زمینˇ جا ایسائید تا محصولاته جه موراقبت بوکند کسی نایه نیچینه. کلاچ ملاچان ˇ فراری دئنه ره ویشتر مترسکأ جه ایستفاده کودید. 
اسبو مادیان
وختی کیشاورزان خوشانه کاه و کولشــأ جیما کودید و توشکه زئید، اونه نهیدی اسبˇ جور بردید بسوجاند.

چوپانان ویشتری بوز و گوسفنده داشتیدی. چوپانان خوشانه گله مره ییلاق و قیشلاق کودید. 

گوسفند
چوپانان خوشانه گوسفندˇ گلئانأ بوردد مراتع جور علف بچرد. گوسفندان کی پیله بستد ده اوشنه نداشتید، اوشنه سره واویدی اوشنه گوشته کباب گیفتید.
بوز 
بوز حیوانی ایسه کی هر چی انه فدهید تنه بوخوره. هنه واسی اونه داشتن راحته. بوزˇ شیرˇ جه شه ایستیفاده کودن.

اولاغ و قاطر بار بردنˇ ره ایستیفاده به ولی گیلانˇ جا زیاد کاربورد نره.

پیچا ئه نشه به او صورت مال دانستن. پیچا مأمولن خوره گرده، شهرانˇ میان آت و أشغالان ˇ خوره. هنه وسی موردوم اونه ندارد. 

او محصولاتی کی موستقیم جه مالان بدست ایه اشند:

شیر

پشم

پوست

گوشت

ان اولیه محصولاتأ شه چکون وکون کودن به کارخانه ای  محصولات فارسن.

دامداری جه او مشاغلی ایسه کی بشرˇاولیه تومدنانˇ جه تا هسه وجود بداشته. او آدمانی کی دامان ˇ مره سرو کار درید اشند:

چوپانان

روستائیانˇدامدار

دامپزشک

    
چوپانی گیلان ˇ جا ویشتر تالشان و گالشان ˇ مین رواج دره.

دامان خایلی بیماریانˇ موبتلا بئد. خائلی جی ا بیماریانˇ میانی آدمانˇ مره موشترکد. 

گیلان ˇ تارئخ ˇجه مال خوره جایگاه ویژه ای دره. گاو مارلیک کی تومدون مارلیکا تأل لوق دره نیمادی ایسه جه ان اهمیت.

دامان گیلانˇ فولکلورˇجه جایگاه ویژه ای دریدی.

دیلمی باستانی تقویم ˇ میان، ماهانˇ موشخص کودنˇ ره جه خوشانه مالانˇ وضعیت ایستیفاده بوکوده درد.

گیلکی زوان ˇ میان، ضربول مثلان ˇ جا،  خائلی جه دامان ˇنامان ایستیفاده ببسته:

گاب دکفته بازار

ورزا جنگ

سک ˇ دوما هفتئد سال قالب بیگیری هنی بوچومسته یه

گیلکی مثلان

وختی خئد مالانأ بیشمارد با جه واحدان خاصی ایستسفاده بوکوند. گابـــأ  رأس مره ایشمارد، سکـــأ قلاده مره، ...

مازیار-- ‏۱۲ نوامبر ۲۰۰۹، ساعت ۰۸:۱۸ (UTC)
 




#Article 366: روخانه (117 words)


روخانه یا روبار روانˇ آبيأ (سۊما) نام بنده کی جی کوهانˇ جه سره گیره فارسه دریایأ.  روخانه خو مسیرˇ جا جنگلانˇ جه عبور کونه وی سرانجام فارسه به دریا. کوهانˇ جا کی ورف آبه به ا آب جیما به وی در نهایت روبارأ چاکونه. وعضی روباران فصلی ید یأعنی فقط وختی واران زیاده آب داریدی. گیلانˇ مین روخانه زیاد دأریم. جه قدیمˇ ایام کی آب ˇشهر فت و فراوان نبو موردوم خوشانه ظرف و ظروف و رختانأ  روبارˇ آبˇ میان شستیدی. گاگلف هم موردوم روخانˇ آبˇمیان شنا کودیدی چون کی قدیمان روخانئان ان قدر آلوده نبود. 

گیلانˇ موهم ترین روخانه سفیدروده کی جه کوردستان آیه به گیلان وی شه کاسپینˇدریا میان. رشت ˇ مشهور روباران اشند:

گوهررود




#Article 367: محمد جمشیدی (101 words)


ممد جمشیدی سنتور نواز سالˇ 1331 شمسی لاجان روستای مالده مئن به دونیا بومو کودکی جا به موسیقی دلبسته بو .
سالˇ 47 مئن بوشو به دومبال یادگیفتن سنتور بدون ان که اوستادی بداره . جمشیدی بعد چندی خو موسیقی تحصیلاتˇ تکمیلا گودن واسی بوشو تئران . کلاسان موختلفیا بوگزرانه سالˇ 55 گیلانˇ ارکستر موسیقی مئن عضو ببو .

سالˇ 57 لاجان ایداره فرهنگ و هونرˇ مئن مامورا ببو بعد اینقلاب هم بوشو قزوین ایدامیه درس واسی. سالˇ 66 واگردسته و لنگرود و رودسر مئن شروع بوگوده به درس دان سنتور  . هه دورانˇ مئن سرپرست گروه موسیقی صبا ببوسته .




#Article 368: هادی هدی (546 words)


هادی هدی اونه یاد همیشکˇره زنده بمانه، سال 1309 ش رشتˇ جه بودونیا بامو. هطو کی خو ابتدایی یأ تومامه~  کود، مملکتˇ مئن دورشین وارشین را دکفت او موردومˇ زیندیگی جه سر او سامان دکفت. دورشین وارشین به أ دلیل بو کی دومی جنگ ˇ جهانی ایرانأ فارسه بو.

أ میانه هدی تصمیم بیگیفت بشه علومˇ دینی یأ تعلیم بیدینه. أ طو ببست کی هدی رشتˇجه دو سال، مدرسه مهدویه میان علومˇ دینی بخواند.

او سالانی کی رضاخان ایسه~ بو زناکانأ وانشته چادور بنهد او هیچ کس نتانسته تعزیه او سینه زنی را تاواده ولی هسا کی متفقین ایرانأ ایشغاله کوده بود او رضاخان بوشه~ بو همه~ چی واگردسته بو. ده مذهبی مراسیمان موردومه جه رسم ببسته بو. أن نیشان دیهه کی زورˇ مره نشه~ موردوم ˇ اعتقاداتأ اوشانه جه جیگیفتن. اگر ام بخئد زورˇمره ای نفرˇ عقیدئأ اونه جه فگیرد یا اونه دیلˇ میان ایته عقیدهˇجدیدأ تاوادد، بالعکس نتیجه دهه~ . هطو کی وختی رضاشا حکومتˇجه کینار بشو، دوارده دینی مدرسئان وازه~  بستد او روضه خوانی او تعزیه گردانی سابقˇ مانستان رونق بیگیفت. 

هادی هدی خو تحصیلˇ سالانˇ میان مدرسهˇدینی جه خب اوستادانی جه تعلیم بدی کی جه اوشان شه~ آیت الله شیخ علی علم الهدی جه نام بوردن. آیت الله علم الهدی جه میرزا کوچی خان یاران بو. هادی هدی دو سال مقدماتأ مدرسهˇدینی میان یاد بیگیفت ولی بازون اونه دیل بیگیفت جدیدˇ مدرسانأ واگرده~ . هادی هدی پئر ام ایته معتقد او مؤمن ˇ روحانی بو. هادی هدی پئر اونه بوگفت: تحصیلاتˇدینی ایته کارˇموقدس او مووارکی ایسه ولی جه نظرˇمعیشت خائلی سختی دره او هر کی أ سختیانأ نتانه تحمول بوکونه. هنه واستی من تره موجبور نوکونم تو تره موختاری... أطو بو کی هادی واگردست بشو دبیرستان. هادی بشو به دبیرستانˇقاآنی (رشتˇجه) او بازون دانشگاه تئرانˇ میان حقوق بخواند او قاضی ببست. 

هادی خو کارˇمیان خیلی خب پیشرفت بوکود او همه آمئده~ تا اونه جه درس یاد بیگیرد. اواخرˇ خو دورانˇ دبیرستان هادی هدی حزبˇایرانˇمیان عضوأ بست او أ حزب ˇ میان خائلی فعالیت بوکود. صنعتˇنفتˇ ملی بستنˇ زمات هادی هدی خائلی موشارکت دشته او رشتˇ موخابراتˇ ساختمانˇبالکونˇ جؤر کلی سوخنرانی بوکود.

هادی سیاسی فعالیتان تا اونه قاضی بستن ˇ موقع ویشتر دوام نوکود چون طبق قانون هون قانونی کی دوکتور مصدقˇ پیشنهادˇمره به تصویب برسه بو، قاضیان حق نشتد احزابˇسیاسی میان عضوه~ بئد. 28 موردادˇ کودتا پسی، نظامیان هادیأ بیگیفتد او چن روز اونه زیندانی بوکودد.

هادی گاگلف مجلاتˇحقوقی ره مطلب اوسه~ کوده. گیلانˇما روزنامه میان او هفگزˇ مجله میان کی اونه مودیر رشتˇجه عبدالکریم گلشنی بو، هادی مطالب چاپ ببستد. گاگلف ام شئر سره~ ده ولی هرگز اوشانه جمع او جوره نوکوده.
انقلاب اسلامی پسی، هادی معاونˇ بازرسی کل کشور ببست او هن مقام ˇجه ام بازنشسته~ بست. بازون کارˇ وکالتأ روباورد ولی اونه خوش نامویی خو موشتریانˇجه پول فیگیره.

هادی خائلی خو وکالتأ ایدامه نده او خائلی زود أ کارأ وله ~ کود او خو دفترˇوکالتأ تعطیله~ کود. هن زمات بو کی سال 1329 میان ایته ناشناخته بیماری اونه سوراغ بامو او اونه جه پا دگئد.

هادی موردنˇپسی تئران او رشتˇ میان اونه ره مراسیم بیگیفتد او سوگواری بوکودد. مسجدانˇمیان اونه عزاداران همه جایأ پوره~ کوده بود او ده جا نبو. أن در حالی بو کی هادی وصیت بوکوده بو اونه موردنˇره تشریفات را تانوادد ولی چی شه کودن کی موشتاق زیاد دشته او اونه وصیتأ نشاسته عملی کودن. 

مازیار




#Article 369: کمبیوتر (228 words)


کمپیوتر(کمبیوتر) ایتا الکترونیکی دستگاه ایسه ، که حافظه داره و شا اونه برنامه ریزی گودن . و هطویی تانه عملان ریاضی و حیساب گودن با سرعت زیاد و دقت انجام بده.

شخصی کامپیوتران به طور متوسط جه 4 تا جزˇ اصلی تشکیل ببستده  کی اشند: 

مانیتور ، کیس ، ماوس ، کیبورد

 

ماوس ˇ مره شه تونگله زئن

کامپیوتران 3 تا عمل اصلیأ انجام دهده:

کمپیوتر دو تا اصلی بخش داره

به زوان ساده و خلاصه شا  گوفتن  قطعان ، الکتریکی اجزائان و مدارانی که کمبیوتر مین موجوده اوشانه سخت افزار گیدی. مانند مادر بورد .

او برنامه هان موجود که کامپیوتر مین دره یأ نرم افزار گده . مانند ویندوز . 

 

ای زماتی ایران مین کامپیوترأ ((مغز الکترو نیکی)) گوفتیدی. بعد ءن کی أ دستگاه، ایران ˇمین بومو دهه 1340 ایسم کامپیوتر اونه به کار بوشو . ولی دو دهه اخیر مین ایسم رایانه اونه به کار شه . 

انگیلیسی زوان مین هم جه او اول تا هسا ایسمان و واژهان گوناگونی اونه بکار بوشو.
tölv که ایته واژه ای  ایسه مرکب او اونه معنی «زن پیشگوی شمارشگر!» ایسه. چینˇ مئن رایانه dian nao یا «مغز برقی» خوانده به. و ...هر کیشوری خوره ایته کلمه خاصیأ که ایته مفهومˇ بخصوص رسانه بکار بره.

خوبیایی که ایته کامپیوتر داره:

کامپیوتران جی لحاظ وسعت او قدرت ˇپردازش به چار گروه تقسيم بده:

مازیار-- ‏۱۹ نوامبر ۲۰۰۹، ساعت ۰۹:۰۸ (UTC)




#Article 370: پور داوود (371 words)


ابراهیم پورداوود ، ۱۲۶۴ ه.ش رشتˇ سبزه میدانˇمحله مئن به دونیا بومو . اونˇ پئر حاجی داوود زمین دار او بازرگان بو اونه مار ام حاجی ملاحسن خمامی زای بو . ابراهیم بعدˇ مکتب خانه به  حاجی حسنˇمدرسه کی سبزه میدانˇ صالح آبادˇ بازارچه مئن نهابو بوشو ، هه زماتˇ جا خو شعر گوفتنأ شوروع بوگوده او خو تخلصألسان اینتخاب بوگود .سالˇ ۱۲۸۴ ه .ش خو برار او خو اوستادˇ امره بوشو تئران ، او شوروع به طب یادگیفتن بوگود بعد چندی به بیروت بوشو او فرانسه ادبیاتأ یاد بیگیته هه زمات مئن خو فامیلیأ پورداوود بنه او اونه خاندانˇ گیلانˇ مئن خوشانه فامیلیأ داوودزاده بناده .

بعدˇ دوسال او نیم واگردسته رشتأ . مردادˇ ۱۲۹۳ بوشو فرانسه او رشتیه حقوقأ بخواند . پور داوود دو نفرˇ دیگرˇ ایله جارˇ امره پاریسˇ مئن هفته نامیه ایرانشهر را تاودا .

جنگ جهانی اولˇ مئن بوشو بغداد او روزنامیهˇ  رستاخیز  مونتشرا گوده ولی اینتشار أ روزنامه ممنوع ببو او پورداوود کوچ بوگود به برلن او تا تمانا بستنˇ جنگ اویه بئسا . پورداوود بعدˇ ان کی واگردسته ایران باز ایته موسافرت به هند بوگود او بخشانی جی ادبیات مزدیسنا و گزارش اوستایأ مونتشره گوده.

پورداوودأ به عونوانˇ بنیانگذارˇ ایران شناسی ایرانˇ مئن ، او به عونوانˇ کسی کی زوانˇ ایران باستانأ زنده گوده شناسده. هطو پورداوود اولین کسی بو کی اوستایأ به فارسی زوان واگردانه .

پورداوود شعر ، بینیویشته او کیتابانˇ زیادی خودش ˇجا به یادگار بنه.

ابراهیم پورداوود ایته پیله مرداک بو کی رشتˇسبزˇمیدانˇمیان در 15 اسفند سالˇ1264 ه.ش به دونیا بامو او 26 آبان 1347 ره بمرد.

اوستاد پورداوود ایته پیله دانشمند بو کی ایران شناسی ره خیلی فعالیت بوکود. اوستاد وختی 20 سال داشتیدی ایرانˇ آثار باستانی جه دیدن بوکودیدی. اوستاد خو 20 سالگی میان آثار باستانی بیستون، طاق بستان، قصر شیرین او ایوانˇمداینˇجه دیدن بوکودیدی. او زماتی کی خو خانواده مره هندوستان ایسا بو، ادبیات مزدیسنا او گزارش اوستائأ مونتشر بوکود. ایزه کی بوگوذشت دانشگا تئرانˇجا شروع به تدریس بوکود.

دوکتور احسانˇیارشاطر ایته جه اوستادˇشاگردانه. دوکتور یارشاطر گویه: پورداوود بنیان گذارˇ تحصیلاتˇ ایرانˇ باستان بو او ذوق او شوقی یأ کی دشته دیگران ام فده ای.

یکشنبه روزی بو موصادف با 26 آیان 1347 کی اوستاد خو کتابانˇ میان خو تختˇخوابˇجور بمرد.

پانزدهم ایسفند

بیست و ششم آبان




#Article 371: داریوش علیزاده (137 words)


داریوش علیزاده ، نوازندیه سنتور و اهنگساز ئیسه که خوره ئیته سبک بخصوصی تو ا کار داره اونه ئیسم فامیلی نوزاد بو و هطویی فریدون نوزاد مرا فامیل ئیسه  ولی اونه ئیسم واقعی اسماعیل پور علیزاده ئیسه.

علیزاده آهنگان مخلوطی ئیسه جی گیلکی و محلی ملودیان با موسیقی اصیل ایرانی . 
سال 1331 جا خو هونری فعالیتانا شوروع بوگوده اونه اولی اوستاد آقای بیژن سیاسی بو و اونه پیله برار جواد علیزاده هم اونه تشویقبه ا کار گودی .
داریوش سال 31 جا گیلان تیپ مستقل فرستندی محلی مئن کار سنتور نوازیا شوروع بوگوده.
ا آهنگساز گیلانی تا هسا ویشتر جی 50 تا آهنگ زیبا چاگوده .

اونه آهنگ چاگودان:

آتش دل

پروانه

فریده

گول پری

قطار

سفر کرده

لیلا

جام بلا

گوشه نگیر

تی توبه

تنگامه

پور گمه کم ایشتاور

بسوخته سینه

تی عاشقم

گول آبجی




#Article 372: شاهین نجفي (1561 words)


شاهین نجفی میزقأنچی ، گیتاریست ، خأندنکس و آنارشیست ایسه کی ألأن آلمانˇمئن زیندگی کودندره.

شاهین نجفی  سال ۱۳۵۹ شمسی بندر انزلی مئن بدونیأ بمو و گیلأنˇمئن زیندگی بوکوده. او جرگه شیناسی دأنشمج بو کی چون خو ئتراضی گبأنه دأنش جیگا مئن زأ ئوره جه دکأ بو و گه کی «جرگه شیناسیه جرگه مئن یاد بیگیفته، نأ دأنش جیگا مئن». اون نؤجوانی مئن قورآن خأند بازین شئر و میزقأننی گوفتی.

شاهین نجفی خو شئرأنه؛ گیلکی و فارسی گه.

شاهین  سال ۱۳۵۹ در بندر انزلی به دونیا بمو و در گیلان زندگی بوکوده. اون دانشجوی رشتهٔ جامعه شناسی بو کی به دلیل ابراز عقیده موفق به پایان خو تحصیلات نوبسته و  خودش گویه کی «جامعه شناسیه  جامعه مین یاد بیگیفته، نه در دانشگاه». اون از نوجوانی به سرودن شعر و ترانه روی باارده و از شاگردان کسانی چون شیون فومنی ،باب خسرو،فرزام امین صالحی و عزیز طویلی بو و ساز گیتار را در سبک‌های کلاسیک و فلامنکو از فرزاد دانشمند،حمید حمیدی و سهراب فلک انگیز یاد بیگیفته. اون آواز خواندنه ، ابتدا در سبک‌های راک و اسپانیولی در ایران و زیرزمینی  آغاز بوکود و با چند گروه مختلف همکاری دشته. 
پیش از مهاجرت به آلمان چن وقتی سرپرست ایتا گروه موسیقی زیرزمینی در ایران بو و در آلمان سرپرست گروهی به نام «اینان». آخرین گروهی کی با آن همکاری بوکوده، گروه تپش ۲۰۱۲ است. وقتی شاهین نجفی به  ا گروه  بمو بااجرای شعرهای سیاسی-اجتماعی‌ اون، تپش ۲۰۱۲ بیش از پیش مورد استقبال مخاطبان و رسانه‌های فارسی‌زبان قرار بیگیفته   شاهین نجفی از ابتدای سال ۲۰۰۹ به همکاری خود با این گروه پایان داد.
 
شاهین نجفی ترانهیان میان ، آمیزه‌ای از اعتراض به حکومت مذهبی، فقر، زن‌ستیزی، سانسور و اعتیاد شه دن. اون تلاش کونه کی  عناصر شاعرانه و ادبی و اصطلاح‌های فلسفی و سیاسی در خو ترانیان  بوره.
 
 	

من ؤ ندأری لاب براریم کی پا ب پا

همدیگرِ أمرا بؤئیم هرجیگا حتی اروپا

گئد أمی برار غرب جا ایسأ،  نأ غربتِ میئن

گئد برار مشهوری،  گم چاف أ شهرتِ میئن

گم چاف می پئرِ روح کی ارثیه نأشته

وختی دؤ قِران نأشته گؤه بؤخؤرده زاک بکأشته

لاب هرزِ واش أ دونیا جه کوفتی

هر کی فأرسه فؤکؤیه می سر جؤفتی

لعنتی کنکورِ پؤشت سفیدأ بؤست می مویأن

ایما سگِ منستن ترأ تأوِدئد بیرون جه میدأن

هر کی دؤکتؤر بئه،  دیپیچه نؤسخه تره

ترأ هرکی جأ بد آیه، تی حال بهم خؤره

اینفر تؤقامنده گی شاید مرهم ببه درده

ولی وختی مایه نأری تؤقایی کیلو چنده؟

بؤگفت پول همیشک نأوِره خوشبختی

بؤگفتم ولی وختی نأری حؤکمن بدبختی

هر کی فأرسه أمرأ پول کثیف و نجيسّه

لاب أمان اون مولِ آدم ایسیم جه قصّه

أنه مأنه ندأری أمه ره لاب شرفه

اتفاقاً تنها چیزی کی نأرم شرفه

اگه شرف دأشتم دباخی منستن دؤزدی کودم

دؤ تأ ترک ضبط کودنِ ره وا جان بدم

اگه شرف دأشتم شعر و ور خأندمه

فچمستم ارشادِ ور ؤ ایران مأندمه

فرقی نوکونه آسمان أنه هر جیگا ای رنگه

کی أن زمینه کی ای جیگا زشته ای جیگا قشنگه

کی أ زمینِ رو ایسه کی بعضیأن دأرئد ؤ خؤرئد

بعضیأن وؤشتایی أمرا شب خؤ جا سر خؤسئد

بعضی هر طریق جأ پولدارأ بئد میلیاردرئد

أن یعنی اوشان کی نأرئد وا بیمیرئد

أن یعنی شعر ؤ شؤعار أشن همه واتورا گبه

ترنه نقلِ أمرا سیر نبه،  بئه چی زمت بئه؟

دأنی چیسه بدبختی آدمِ أمرا تعارف نأره

بی'پولی،  بیچارگی هرجیگا هیچ فرقی نأره

هرچی عاج ؤ گمج ایسه تره آدم بئه

هرچی چانچو ؤ گؤزگایه تره رستم بئه

ابچه فندر تی دؤر ؤ برأ، تره عق گیره

تو جؤرتری اؤشان جأ ، مایه نأری تره غم گیره

وختی نأری ایتا گؤهه زیندگی هرجا

اون کی پیش شؤندره تو زِنی درجا

وختی نأری دینی تی زنم تی أمرا غریبه بؤسته

دینی ترأ تحویل نیگیره نوگو پس چی بوبؤسته

وختی نأری حقیر ایسی وا بیمیری

وختی مجبور ایسی اجاره خانه ره قرض بیگیری

وختی تی برارم پولِ ره تی جأ چک خأیه

وختی تی رفق ترأ دؤر زنه و کر آیه

هنه کی کینه تی دیل جا ابچه ابچه جمعأ بئه

تؤقایی و عاطفه معنا تی وجود جأ کمأ بئه

دأنی هر کی ایجورایی ایچی کم دأره

هیشکی خؤشبخت نیه دونیا جا هرکی ایجور غم دأره

هرکی خؤ دونیا میئن خؤره مملیه

أشن کی دینی همه گؤزگاپتئد الکیه

اگر مردکئد دأنئد خؤشأنِ زناکأنِ وضعأ

اگر زنأکئد من دأنم أشنِ ونگأنِ وضعأ

ایتا مرد کی واژه ی مردأ روسفید بوکود

ایتا مرد کی مرگأ انسانِ ره بعید بوکود

ایتا دشت بؤ کی اونه ور زانو بزه کوه

ایتا مرد کی اسطوره ای شکلِ هر درد بؤ

بطلانِ خط بؤ توقایی سقوطِ تزِ رو

اون تمامِ واژه'یأنأ هنی تعبیر بوکود

پَر بیگیفت قصه اوجِ جؤر مرثیه نخأد

اون آب و آتشأ شعرِ میئن ایتا جیگا دگأد

شعرِ فروغأ أمی زندگی میئن تکثیر بوکود

قصه فریدونأ هنی أمه ره تصویر بوکود

خؤ چومأ اقاقیأنِ مرگِ رو دنبست،  جینویشت

بینیشت! اما وختی کی اونه پایأ واوئن بینیشت

خمأ نوبوست!  اوجِ میئن و ایستاده بومرد

ضحاکی درگاهِ خورش جأ نخورد

پئر تو تکثیر ایتا دردِ دوباره ای

پئر تو معنیِ ایتا زندگیِ شاعرانه ای

پئر تو کوچه خشمی کی تی مشت دره

پئر تو ایتا نسلِ شاعری کی تی پشت دره

وختی دجال توقاییأ بوکوشت و دِ معنی نأره

تا قناری گلو جأ آوازی بیرون نأیه

شبی کی حتا جلاد ونگ بوکود جوخه جیر

کاوه نعره بومرد و سردِ تکبیر

دپیچسته شهرِ کوچه پس کوچه'یأنِ میئن

ننه دریا،  عمو صحرا زاکانأ حد بزه

روزی کی حافظأ خیابانأنِ میئن بگردانئن

خیامِ بی'خودا ره تعزیزی حبس واوئن

روزی کی صادقأ ب خودکشی جرم بوکوشتئن

هرچی ولگردِ سگ بوبوسته بؤ تهمتن

ستاره دِ آسمانِ جؤر نوبؤ،  اوین بؤ

أمی همه'تأنِ زاکانِ پا جیر مین بؤ

تمامِ پنجره'یأن بسته بوبوست! سیا بوبوست

ایتا راحتِ نفس کشئنِ ناجه تباه بوبوست

برار برارأ بفروخت و پئر مارأ

ب لجن فأکشئن هرچی اعتقاد و باورأ

خودا بینیشت و ونگ بوکود و خؤ خوداییأ پس فدأ

ابلیس غوصه جأ مست بوکود ! هرچی بوخورد پس بدأ

کلمه'یأنأ کی کتابأن جأ دِ بوشوستئن

هرچی واژه بؤ بینیشانئن و اونه گردنأ واوئن

مردانگی ریشه جأ ب ریش بوشؤ و اویرأ بوست

نفتِ مفتِ پول جأ ایتا عده گردن کلفتأ بوست

زنأ شالیکی دپیچانئن و صیغه بوکودن

اعتراضِ سورخِ زبانأ زیرِ تیغه بوکودن

ولی من ایتأ نسلم کی می اصل جأ دنکفتم

ایتا بشکسته بغضم و ایتا حنجره فریادم

ایتا سیلی بوخورده یم و ایتا کفن دردم

هر شکل و لباسِ میئن،  زنم یا مَردم

أ روزأنم دواره! من أ ناجه أمرا زنده'یم

أ وضعیت عوضأ بئه! عوضأ بئه!  دانم

أ وضعیت عوضأ بئه!  عوضأ بئه! دانم

پئر تو تکثیر ایتا دردِ دوباره ای

پئر تو معنیِ ایتا زندگیِ شاعرانه ای

پئر تو کوچه خشمی کی تی مشت دره

پئر تو ایتا نسلِ شاعری کی تی پشت دره

عمو نوروز نوا آمون أیه

کی أ خانه عزادار ایسه

پئر عیدِ شبِ ای سال

قبلِ خرجأ بدهکار ایسه

مارِ چومأن جَه سورخی

ایسه هفت سینِ کولی منستن

کی جَه بس واپلکسته تترج
 
دِ ایپچه ایپچه نیدینئن

برار گومأ بوسته فراموشی

سورنگأنِ پوشتِ میئن

خاخورِ تن بوبوسته برسفته

هم آغوشی بازارِ میئن

أ لیمه خانه دورون

هیچکس تی رافا نیه

تا زمتی کی نان و خوشبختی

تی کوله بارِ أمرا نیه 

باهار أمه ره جخطر بوشویه

سفره سر نه نفتِ پول ایسه

نه هفت سین،  نان هم بوشویه

عمو نوروز أ خانه میئن

همه سالأ زیمستانه

گول و بولبول ایتا افسانه'یه

فقط اوو جغده کی خأنه

باهار و عیدِ شادیأ

اینفر جه أیه بودوزده دره

اینفر ماتمِ خاکسترأ

أمی تقویمِ رو فوگوده دره

عمو نوروز أیه آمون نوا 

مار میشین دیلواپَسهَ ،غوصه خورهِ می دَستهَ جا

جاقالان بیگید اونهَ تی زای وَگَردهِ اَ روزان

بیمیرم تی نامِ  ره ،تی او دونهَ چومانهِ ره

مار مَرَهَ حلال کُون،کَرَه دِه واوینم مامان

مامان جان پیلˇخانوم گوله مریم خسته

دینی کی چُتو تی زای جوانی پیرأ بوسته

مامان کی اَمرَه جوز تو بَگَم می رمزه و رازه

تَرَه کَم دَرَمه مار ،مامان هَن می نیازه

مامان تی جان قوربان ،تی او چوشمانَ قوربان

مَرَه حلال کُون مار،وَگَردَم جان مامان

مامان دنی چقد مار  تی مانَستَن ایساده

دنی اَ خاک چقد زای هچین هچین فیشاده

من از تو یاد بیگیفتَم  کی می سر هَتو بُجورَه

تو می غم نوخور مار جان کی تی غم بوخوره

مامان تی جان قوربان ،تی او چوشمانَ قوربان

مَرَه حلال کُون مار،وَگَردَم جان مامان

آخ چی بگا-مگایه

برئه تونم وا بدن

دونیا کی کربلایه

تو تره سینه بزن

می مارئی گوفته نوکون نوگو نوشو بازی میأن

تره بیچاره کونی؛ اون بی‌سواد بو مثلن

اون‌قدر دأنستی کی کوجدأنه‌یان کی پیللأ بد

خوشأنˇ دستˇ مرأ خاک خوشأنˇ سر دوکوند

ایتأ بوشؤ پولˇ پله دومبال به ای‌جایی فرسئه

ای‌نفر درسأ بیگیفته مدرکˇ فکستنی

ایتأ زن ببرده، زای بأرده، زندگیˇ گوسفندی و هر چی خاستنی

من بوشؤم کیتابˇ دومبال کی جهانأ چأکونم

غمˇ مردوم بوخؤرم، تاریخ و منطق بدأنم

پهلوانˇ قصه‌یان ببم مره کف بزند

بیمیرم مردمˇ ره، می قبرˇ سر گول بأوررد

ولی وختی کی بؤمؤم دونایه گؤ بیگیفته بو

هرچی کی بخأنده بوم دونیا میان وارونه بو

اگه از حقوقˇ زن بگی، گویید: دارأ گودی

هرچی کی بخأنده بی، تی سره آوارأ کودید

تویی تنها مینˇ أن همه کوری کی أشأن

خوشأنه رحم نأرده، عصایأ از هم دوزأند

آخ چی بگا مگاي برا تَنم وا بَدَن

دونیا کی کربلای توو تر سینه بزن

می ديلئی بیگیفته‌یه، تنها تی نامه دوخانم

تو کی گوفتی وا بدن زای؛تو کی گوفتی کی دانم

ای روزئی تی سر خوره سنگه کی دئه رایی ناری

مگسانˇ دؤرˇ شیرنی! دئه هواداری ناری

هرکی خو سرأ بیگیفتی، سره بی‌کولا بنأ

تو خری کی نانی کی دونیا أنه! دونیا أنه!




#Article 373: ره (188 words)


مه ره، ته ره، اوشنه ره، هه ره

جزء اول + ره

مه* + ره -- مه ره -- برای من، من را

ته + ره -- ته ره -- برای تو، تو را

امه + ره -- امه ره -- برای ما، ما را

شمه + ره -- شمه ره -- برای شما، شما را

چه + ره -- چه ره -- برای چه، چه را

خو + ره -- خو ره -- برای خود، خود را

که + ره -- که ره -- برای که، که را

کو + ره -- کو ره -- برای کجا؟، به کجا، به کدام طرف

أ + ره -- أ ره -- به این طرف، این طرف را

او + ره -- او ره -- به آن طرف، آن طرف را 

هه + ره -- هه ره -- به همین  طرف، از همین طرف 

هو + ره -- هو ره -- به همان  طرف، از همان طرف

همه + ره -- همه ره -- برای همه، همه را

هیکی + ره -- هیکی ره -- برای هیچ کس، هیچ کس را

هنه + ره -- هنه ره -- برای همین




#Article 374: قیدان (164 words)


داخر-- تا آخر، سرانجام، در نهایت

بازن-- بعداً

أ طو-- این طور

ده -- دیگر، از آن پس

ویشتری-- بیشتر، اکثراً

دوارده-- مجدداً، دوباره

هسأ-- الآن، فعلاً

هنی-- کماکان، هنوز

أره اوره-- این طرف آن طرف، جاهای مختلف

خایلی-- خیلی

ایواره-- یکدفعه، ناگهان

ایتا ایتا-- تک تک، جداگانه

تومام-- همه چیز، تمام، تماماً، کلاً

بجیر-- پایین، به سمت پایین

بجور-- بالا، به سمت بالا

دانه دانه-- تک تک، یکی یکی

هو جور-- همان طور، به همان صورت

هه جور-- همین طور، به همین صورت

هرتا-- هرکدام، هر یک که، هر

مانستان-- مثل

واسی-- برای، به خاطر

خب-- به خوبی، به عالی ترین نحو، کاملاً

امره-- به همراه، به کمک، به وسیله ی، به واسطه ی 

هه یا-- همین جا

هو یا-- همانجا

أ یا-- اینجا

او یا-- آنجا

برخی دیگر از اشکال نوشتاری واژه های فوق:

وازن= بازن

أ طو= أتو= هتو

د = ده

هسه= هسا

خیلی= خایلی= خائلی

ایواره= ای واره

مانستان= مانسان = منسان

واستی= واسی = وسی

امره = مره




#Article 375: فلز (345 words)


فلز ماده‌ای ایسه کی شه انه صیقل دان و براق کودن بجز جيوه كه دمای در اتاق بشكل مايع ایسه) یا به طرح‌هانه جور واجور در آوردن و از ان مفتول‌انه سیمی ظریف چاکودن. فلز جسمی ایسه کی آزمایشانه مربوط به گرما و از همه مهمتر جریان الکتریکییه به خوبی هدایت کونه. فلزات با همدیگر همره خیلی فرق کونید، از جمله در رنگ و سختی و نرمی، تعدادی از اشن ممکنه به آسانی خم ببید و یا خیلی محکم و مقاوم ببد.

مقصود ا مقدار باری ایسه کی فلز تانه تحمل بوکونه یو نشکفه. بسیاری از فلزات، وقتی گرم ایسد، اگر تحت فشار قرار بگیرد، خوشانی شکله بیشتر از زمانی کی سرد ایسد، عوضه کوند. بسیاری از فلزات در زیر فشار متغییر مانند نوسانات، آسانتر از موقعی که سنگین باری را تحمل می‌کنند، می‌شکنند. خایلی از فلزاتم ایسد کی در برابر بار وزن متغیر امره راحت اشکفد تا در برابر سنگینه بار.

دلیل اول انه کی طرح ریزی و براق کودن صحیح امره شه انی شکله خیلی صاف در آوردن. گر چه اوشانم تصاویره خوب منعکس کونیدی، ولی ظاهر سفید و درخشان بیشتر قطعات فلزی صیقلی ببسته یه نارید. بطور کلی جلا و درخشندگی فلز بستگی داره به اونی گروه الکترونان.

الکترونان تانید هر نوع انرژیه کی به روی فلزات دکفه جذب بوکنید؛ زیرا در حرکت آزاد ایسد. بیشتر انرژی الکترونانه شین از تابش نوری ایسه کی به اوشان دکفه، خوایه آفتاب نور ببه یا برق نور. اکثر فلزات همه ته انرژی جذب ببسته یه پس دهد، هنی وستی، نه تنها درخشان بلکه سفید به نظر آید.

خایلی از فلزات، دمالای بالا دورون خوشانی آرایش یونیه از دست دهد. با تغییر آرایش یون های خایلی از دیگر خصوصیات فلز هم عوضه به و ممکنه کم و بیش شکننده، قردار، با دوام و قابل انعطاف ببه یا ان کی انجام کار انی مره آسن تره به. خایلی از فلزات زمانی کی سر ایسد به سختی تغییر شکل دهد. بیشتر فلزات جامئده به زحمت شه کوبستن موقع به صورت ورقه و مفتول های سیم درآوردن، ولی اگر فلز گرم تر ببه، انجام هر دو آسان ایسه.

.




#Article 376: دار کولا (222 words)


ای جور حشره یه. أ حشره خو سرˇجور دو تا شاخک دره. أ حشره تانه آدمأ بگزه او وختی ای نفرأ بگشت قوربانی پوست زخمˇماله اوسانه. 
دارˇکولا مامولن آدمانˇگردنأ گزه او اونه زخمˇماله هنده شر تومامˇگردنˇجه پخشه به. بگشته ببسته وا زخمˇماله رویأ پومادˇمره بماله تا ماله جه میان بشه.

اه حیوان تابستان یا هوا گرمی میانی که خایه جوفت گیری بوکونه ، جی حیوان ماده جا ایتا چیزی ترشح بیه که را شون میان خورا واسینه اطرف اوطرف و اه ترشح شدیدا باعث تحریکات پوستی بیه ، هان واسی هر جگا که باز بمانه و اه حیوان بکفه اون رو ایتا خط عفونی چاکونه که بهترین راه هم تمیز داشتن و داروهای ضد حساسیت واسینه ، هان واسی جایی که اه حیوان بیسه بخصوص در طول روز بهتره شیمی شکم و دست و گردن و صورته مراقب ببیبید  و الا دراکولا (دارکولا) شیمی سر وقت آیه و ایتا خط زخم شیمی گردن رو تاودیه. هرچند که ان نرتا هم کوجی تره هم کاری ناریه ولی درکناره خو ماده قابل تشخیصه و هاتو راحت نشا اشانا جی هم اشناختن .
البته اگر یک وقت بفهماستیدی که اه حیوان شیمی دستو بال رو دکفته اونا نوا واسینید و فوری آب سرد مرا اون جگایا قبل از انیکه ایجاد حساسیت و عفونت بوکونه تمیز بشورید بازین الکول امرا آنه ضدعفونی و خوشکا کونید .




#Article 377: مأري زوؤنˇ جهاني رۊز (132 words)


ىۊنسکؤ فئوريه ۲۱ نؤمه بنأ ماري زوانˇ جهاني رۊز. سال ۱۹۹۹ ميلادي، ىۊنسکؤ عؤمۊمي کؤنفرانسˇ مئن، زواني ؤ فرهنگي جنجۊرگي وأسي اي رۊزه پيش بنئن. سازمانˇ مللˇ عۊمۊمي گردˇکله ني اي مأسمکˇ أهميت ئبه، سال ۲۰۰۸ ميلادئه دۊخؤنده زوانؤنˇ جهاني سال. 

اي رۊزه اينˇ وأسي دؤجئن چۊن سال ۱۹۵۲ ميلادي، داکا مئن کي ألؤن بنگلادش ايسه ؤ اۊ زمت شرقي پاکستان بۊ  چن ته دانشگا دانشجؤن حقسأى بۊدن کي بنگالي زوانه پاکستانˇ مئن، اؤردۊ زوانˇ ورجه چاکۊنن دومي رسمي زوان، پاکستانˇ شي ؤ هين وأسي بي خۊشۊنت تظاهؤرات بۊدن. اين پسي پؤليس اۊشؤنˇ طرف فۊداشته ؤ چن نفره بۊکۊشته. وختي بنگلادش، پاکستانأ جي سيوا بۊبؤ، سال ۱۹۹۹ ميلادي نؤوامبر ۱۷، سازمانˇ مللأ جي بخأسته کي ىک رۊزه بنئن ماري زوان ئبه ؤ ىۊنسکؤ ني فئوريه بيسˇ ىکه ماري زوانˇ جهاني رۊز دۊخؤنده.




#Article 378: روستاهاي چهار دانگه ساري (277 words)


منطقه چهاردانگه ساري به مركزيت كياسر در 65 كيلومتري جنوب ساري واقع هسته كه با استان سمنان هم مرز هسته ومردم به زبان محلي مازندراني گپ زندنه وشغل وشون كشاورزي ودامداري هسته  وداراي29379 نفر جمعيت و6436 خانوار هصته                                    

روستاهاي
  دهستان پشتکوه: ایول | تل مادره | عالی‌کلا | کردمیر | کلکنار | ولویه علیا | ولویه سفلی | شعبان‌خیل | ارا | برد | پشرت | کوات | ارست | قلعه‌سر | مال‌خاست

جمعیت این دهستان بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن (۹۷۱ خانوار) ۳۸۸۵ نفر است

روستاهاي
دهستان چهاردانگه :	ازنی | اسکارد | تلوکلا | دیدو | رسبرم | کنتا | مازارستاق | الندان | کیاده | کنیم | وری | خلرد | سنام | لالا | آتني | عقه‌خیل | بالاده | بندبن | تیلک | تیله‌بن | چهار رودبار | ذکریاکلا | سعیدآباد | قلعه | کمرکلا | گنداب | میرافضل واوسر | گل‌باغ | ترکام | لنگر | اغوزگله | ایلال | جمال‌الدین‌کلا | سواسره  | کی‌کلا | سیاوش‌کلا | چالو | سنور | گل جاری | منزل‌دره | رودبار ادرو

جمعیت این دهستان بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت آن (۱۷۱۱ خانوار) ۵۸۸۴ نفر است.

روستاهاي
  دهستان گرماب: 	اخورد | روشنکوه | سادات‌محله | شیشک | کارنام | کلاکرده | کندسبن | مزده | کجرستاق | حاجی‌کلا | خال‌خیل | قادیکلا | کسوت | اروت | الیرد | پاجا | سرخ ولیک | کرسام | نرگس زمین | نوکنده | ول اغوز | کلاج خوسه | باباکلا | بجدم | تیر جاری | خارخون | ورنام بالا | وناجم | رودبار خارخون | زلم | چورت | ورنام پائین | هلی‌هومن | صلاحخانوار	جمعيت   فاصله از ساري             فاصله از كياسر
 




#Article 379: شادمهر عقیلی (699 words)


شادمهر عقیلی (زاده 7 بهمن 1351، تهران) از خوانندگان جوانی هسه که بعد از انقلاب 1357 ایران دل خوشه کاره شروع بُکرده. امه بعد از مدتی به کانادا و امه به ایالات متحده امریکا مهاجرت بُکرد.

ایران دل
کودکیجه به نوازندگی خیلی علاقه دشته و با پیانو شروع بُکرده امه ویالونه خوشته سازه تخصصی معرفیا کُرده.ساز زئنه بیشتر از هر کاری دوس دشته. وی ساز های تخصصی پیانو ، گیتار و ویالون با و در ویاون زئن تبحر خاصی دَره. اون فارغالتحصیل رشته موسیقی هسه از هنرستان موسیقی.
از 1376 وارد واحد موسیقی صدا و سیما وکته و اوجه به کار مشغولا با ولی وی کارشن برای مجوز هگیتن با مشکلاتی مواجه بونه با. برای اولین کار خودش «معبود» و امه «قسمت» رو اجرا بُکرده و اِمه آلبوم بهار من اولین کاستی با که روانه ی بازار بُکرد. بهار من کاست بی کلامی با که شادمهر وی دل نوازندگی پیانو ، گیتار و ویالون را بر عهده دَشته. آهنگ های ای کاست عبارت بان از آهنگ های قدیمی «گل گندم» و «جان مریم» و ... .
اون هیته در آلبومی به نام فصل آشنایی که کارهای خوانندگانی دیگر در او زمان در ایران ، اونه دل دَبا سه تَه آهنگ به نام های « باغ زندگی » با همراهی علیرضا عصار « معبود » و « قسمت » را ارائه بُکرده .اِمه در آلبومی به نام «نازنین» هَنده به همراهی دیگر خوانندگان ، دو آهنگ « قفس » و تو بی نهایت شب » رو ارائه بُکرد.
بعد از ای کاستــشَـن ، مسافر توسط شرکت فرهنگی هنری « پیغام سحر » بازار دل بومَـه که با استقبال چشمگیری مواجه وَکت. دهاتی یکی دیگه از آلبوم هایی با که عقیلی توسط شرکت فرهنگی هنری « فارس نوا » منتشرا کُـرده. اونه دو آلبومشن پر فروشترین کاست های تاریخ موسیقی ایران وکته . شرکتی که آلبوم دهاتیَـه پخشا کُرده برای مجوز هگیتِـن با موانعی از اداره ارشاد رو برو وَکت ، اینجور که شادمهر بارها مجبور وَکت خوشِـه ترانه شَنه بازخوانی و اصلاح بوکونه. با وارد وکتنه شادمهــــر به سینما اونه محبوبیت خیلی ویشتر از قبل وَکته.
اُن در فیلم پر پرواز سال 1379 میان به کارگردانی خسرو معصومی و بازی هنرمندانی همچو زیبا بروفه ، مرجان شیر محمدی، داوود ناقور، شهلا ناظریان و ... و شب برهنه به کارگردانی سعید سهیلی و بازی علی قربان زاده و اکرم محمودی و ... بازی بُوکرده و خوشه تواناییشنه در عرصه بازیگری نشان بَدَه . بازی در این فیلمشن باعث افزایش حساسیت روی کارهای اون وکت بطوری که مجوز هگیتن برای کاست بعدی اون یعنی آدم وحوا دو سال طول بکیشه و شادمهر که بدیه وی کارره در ایران خیلی مشکلات وجود دَره ایرانجه بُشا و به کانادا مهاجرت بوکُرده و اوجه خوشته کاره ایدامه بَدَه.

اون بعد از یه مدت موفق وَکت با کومپانیه « نوا میدیا » قرداد امضا بوکونه . هَلَـه چند وقتی بمانسته با تا ای آلبوم دِرگا بیه که ناگهان ای آلبوم در حالی که و کیفیت خیلی جیر با ایران بازار مِـن پخش وَکت که عقیلی بعضی از آهنگ هایی که نِخَسته وِرِه منتشر بوکونه وی دل دبا. بعد از حدود یک ماه از ای ماجرا به طور رسمی و با نام « خیالی نیست »  پخش شد که شامل قطعات زیر با :

بعد از منتشر وَکِتِنه ای آلبوم و به دلیل وجود نِدَشتنه سه آهنگ : باور ، میخوام برم ، فال قهوه در آلبومی که یه ماه پیش ایرانه دل پخش وَکِته با ای دفه با ای سه آهنگ ایران دل به فروش بَریسَـه. آلبوم بعدی اون آدم فروش با. آلبوم سوم هم « پاپ کرن » نام دشته که ایسفنده 84 دل پخش وَکِته.
هفت تک آهنگ هم دشته به نام های « سبب » ، «رسیدی » ، « مشکوک» ، « بغض» ، «بیا» ، « تن تو » و « یه کاری کن » با آلبوم غیر رسمی ای به نام « سبب» ایران دل منتشر وَکِت که اِمه چهار تَه  آهنگ به نام « سبب» ، «رسیدی» ، « مشکوک» و «یه کاری کن » همراه با سه تَه آهنگ دیگه به نام های « خیال » ، «شیلا» و ترس به طور رسمی در آلبوم « تقدیر » از کمپانی « سنتوری رکوردز » عرضه وَکِت.

آلبوم شَـن

تک‌آهنگ‌ها




#Article 380: اينگيليسي زوؤن (122 words)


اينگيليسي يته هيندؤاۊرۊپايي زوؤنه ژرمني خۊرخۊسي خالˇ جي. اي زوؤن انگلستان ؤ اسکاتلندˇ خۊرتؤيي نسا ميئن تکامل بياتته.انگيليسي أکثرن خۊ وامواژه'نه  لاتين ؤ  فرانسوي ؤ يۊناني جي هأيته. دئباري اينگيليسي زوؤن پۊر پۊر آلماني زوؤنه مؤندنه. بريتانيا تأثير نظامي ؤ ايقتصادي ؤ علمي ؤ سياسي ؤ فرهنگي حؤزه'ن هيژدهؤمي قرنˇ ميئن ؤ هيتؤرى آمريکا بيستؤمي قرنˇ ميئن اي زوؤن دۊنيا ميئن بشدت همه گيرأبؤ ؤ به عۊنوانˇ دؤوؤمي زوؤن ؤ ميانجي زوؤن ؤ ايداري زوؤن دۊنيا ميئن کأرأيته بۊبؤ.
اينگيليسي زوؤن انگلستان ؤ آمريکا ؤ کانادا ؤ اۊستۊراليا ؤ ايرلند ؤ نيۊزلند ؤنسايي آفريقا، غنا کشورؤنˇ ميئن مردۊمˇ مأري زوؤن محسۊب بۊنه. هسأ اينگيليسي يه لحاظˇ گۊتنکسؤنˇ تعداد چيني ؤ  ايسپانيايي پسي سومه.أفرادي گه ايشؤنˇ مأري زوؤن اينگيليسئه ۳۸۰ ميليۊن نفر ايسه. 




#Article 381: سمند (873 words)


سمند ایته اۊتۊلˇ نام ایرانˇ چاکۊده‌'نˇ جه ایسه. أ اۊتۊل ۱۳۸۰ سالˇ مئن توسط ایران خؤدرؤ صنعتي جرگه تولید ؤ جؤز ایران باخي کشوران-ه ني صادر بۊبؤسته. سمند هسأ چن ته مدلˇ دۊرۊن عرضه به.
سمند فارسي زِوانˇ مئن معني (اسب مایل به زرد) دهه.
سمندˇ ماتۊر ؤ پلت فرم، ایته فرانسوي شرکتˇ طراحي ايسه ؤ اۊنˇ قالبان ایته ژاپني شرکت ؤ اۊنˇ خط تولید طراحي‌ ني ایته کره‌اي شرکت انجام بدا.

سمند قرار بۊ پىکانˇ جایگزین ببه کي اۊنˇ طراحي هزینه وأسي ؤ بۊجؤرتر بؤستن اۊنˇ نهایي قىمت نسبت به پىکان، أ تفاق دنکفته.

بعد أن کي اۊتۊل چاکۊني صنعت، کره کشورˇ مئن کي تقریباً همزمات با ایران شرۊع به فعالیت بۊکۊده بۊ رشد بۊکۊده، تقاضا'ن طراحي ؤ چاکۊدن ایته ايراني ؤ ملي اۊتۊل وأسي، مردۊمˇ مئن ويشتر-ه بؤست ؤ اوّل بار رِه ۱۳۷۴ سالˇ مئن أ پۊرۊجه شرۊع بۊبؤسته.

پلت فرمˇ طراحي سختي وأسي، ایران خودرو تصمیم بیگیته کي هۊ پژؤ ۴۰۵ˇ پلت فرم-أ، پژؤ فرانسه جا بیهینِه.
همزمات با أ پۊرۊجه، اینگیلیسˇ فرست اتؤميتؤ شرکت، ایته اۊتۊلˇ اولیه نمۊنه-یه پژؤ ۴۰۵ˇ شاسي ؤ قوای محرکه رۊ طراحي بۊکۊده کي قرار بۊ ایته تاىواني شرکتˇ مِئَن چاکۊده بِبِه کي أ اتفاق دنکفته ؤ اۊ تاىواني شرکت ورشکست-أ بؤستِه. هأنه وأسي ایران اۊنˇ طرح فرست اتومیتوˇ شرکتˇ جه بئهه اما چؤن أ شرکت اۊنˇ طراحیه خؤب أنجام نَدَأبۊ ؤ ایران خودرو بفأمسته بۊ کي اۊنˇ اصلاح گۊدن ني أ شرکتˇ کار نیئِه، اۊ طرح-ه باورده ایران ؤ دانشگا'ن امیرکبیر ؤ صنعتی شریفˇ فارغ التحصيلانˇ کۊمکˇ أمرأ، أ ملي اۊتۊلˇ طراحي-ه خارجي مشاورانˇ کۊمکˇ أمرأ شرۊع بۊکۊده.

آخرپسي ۱۳۸۱ سالˇ مئن، سمند توسط ایرانˇ ریئیس جمهۊر کي اۊ زمات سید محمد خاتمي بۊ رۊنمایی بۊبؤسته.

سمند EL بعد عرضه بؤستن مدل LX، اول به صۊرت تاکسی ؤ کمتر آپشنان أمرأ چاکۊده بؤستی. اما ۱۳۸۸ سالˇ مئن ایران خودرو به أ فکر دکفت کي اۊن-ه عمۊم مردۊم ره چاکۊنه البته أ طرحˇ جه استقبال نۊبؤسته ؤ آخر پسي سمند SE أ مدلˇ جایگزین بۊبؤسته.

سمند ال‌ایکس ایته ده اۊتۊل سمندˇ خانواده جه ایسه کي معمۊلي سمندˇ ارتقا بيافته مدل ایسه.

۱۳۸۳ سالˇ مئن تولید ؤ جه سال ۱۳۸۹ سیستم عیب‌یاب خودکار أمرأ به بازار عرضه بۊبؤسته. ایران خودرو مدعي ایسه کي سمند ال‌ایکسˇ فرمان‌پذیري قدرت پۊر عالي ايسه ؤ جه نکات مهم سمند ال ایکسˇ طراحي مِئَن به اۊنˇ ایمني ایشاره کۊنِه. هَسَأ سمند ال ايکس، ef7 ماتۊر أمرأ ني چاکۊده به. جه آپشنان ويشتري کي ال ايکسˇ مدل نسبت به معمۊلي سمند دره شأ به ضد قفلˇ ترمز، کيسه هوا، آلؤمينيۊمي رينگ، دۊ ته برقي صندلي جلؤ، دنده عقبˇ هشداري سنسؤر ؤ عقبي الکتريکي صۊندؤق ايشاره گۊدن کي دندهٔ دستی، ۵دنده گيرباکسˇ أمرأ ني هر دۊ ته مدلˇ مِئن مۊشترک ایسه.

سمند ساحلی اوّلي ؤ آخري کانسپت ىا مفهۊمي اۊتۊل ایرانˇ اۊتۊل چاکۊني صنعتˇ مئن ايسه کي هئچ مؤقع ني أنبۊ چأکۊني-ه فأنرسه. أ اۊتۊل کۊپه بۊ ؤ اۊنˇ سقف به صۊرت کرۊک چاکۊده بۊبؤسته بۊ.

سریر، ایته تشریفاتي اۊتۊل جه ايران خؤدرؤ چاکۊده‌'ن ایسه.

اۊ زماتˇ مئن هئچ تشريفاتي یا لۊکسˇ اۊتۊلي ايران مئن ننأبۊ ؤ هأنه وأسي ايران خؤدرؤ شرکت به فکر چاکۊدن ايته تشریفاتی اۊتۊل با ایجاد تغییر هۊ معمۊلي سمند رۊ دکفت.

سمند سریر جه نظر ظاهري دقیقاً سمند LX مأنه، أ تفاوت أمرأ کي بر أ اۊتۊلˇ طۊل ۳۰ سانتیمتر ایضافه بۊبؤسته کي أ فاصله جۊلؤبي ؤ عقبي درˇ وسط ايجاد بۊبؤسته بۊ ؤ اۊنˇ نتيجه ني أن بۊ کي عقبي سرنشين ره ويشتر فضا ايجاد گۊدي. سمند سريرˇ ماتۊر xu7jp4L4 نام دأره کي پارس elx أمرأ مۊشترک ايسه. هأتؤ ني آلؤمينيۊمي رينگ ؤ پهنˇ تاىر، جه ديگر مشخصات أ اۊتۊل ايسه کي اۊتۊلˇ تعادلˇ حفظ گۊدن وأسي پیچانˇ سر اضافه بۊبؤسته. أ اۊتۊلˇ دۊرۊن جه آبچين چرمˇ طرح أمرأ استفاده بۊبؤسته دره کي اۊنˇ ظاهر-أ خۊجیرتر کۊنه. اۊتۊلˇ عقبي قسمت ؤ هر ته جۊلؤئي صندلي پۊشت مئن، ایته کۊچي نمایشگر LCD نَهَأ کي با استفاده جه سیستم پخش VCD ؤ MP3 مردۊم تانئستيد کي فئلمان مورد نظر اۊتۊل دۊرۊن بیدیند.

هأتؤیم بر حسب سفارش عقبي صۊندؤق مئن ايتَأ یخچال هم نصب بؤستی. دۊ ته سینی باز شو هم عقبي سرنشینان ره صندلي دۊرۊن نصب کۊدید. دران دستگيرت رنگ به رنگ نقره‌ای تغییر ؤ ایتأ جعبه سی دی عقبي قسمتˇ دورون وجۊد دأشتی. سمند سریرˇ طۊل ۴۷۱ سانتیمتر ؤ اۊنˇ عرض ۱۷۲ سانتیمتر ایسه.

ایران خؤدرؤ شرکت بعد توقف معمۊلي سمندˇ چاکۊدن ؤ در راستای جلب رضایت مشتریان ؤ خانواده‌‌'ني کي نیاز به ایته اۊتۊل مناسب ؤ اقتصادي قىمتˇ أمرأ دشتید اقدام به به‌روزآوري هۊ معمۊلي سمند سمند بهينه نام أمرأ (سمند SE) بۊکۊده تا بتانه خۊ فراوان تقاظا-یه اؤجا بدنه. أ اۊتۊل اي سري مزایا جه برخؤردار بۊ مثل ایمني خؤب مستحکم بدنه وأسي، ابعاد مناسب استفاده دۊرۊن و بيرۊن شهری ره، پيله فضای داخل اتاق ؤ عقبي صۊندؤق به ایته جه محبۊب‌ترین کشورˇ اۊتۊلان اۊ زماتˇ مئن تبدیل بۊبؤسته.

أ رۊجان، زيوش جيگا حفظ اۊتۊل چاکۊني صنعتˇ مئن پۊر مهم ايسه، هأنه وأسي أ شرکتˇ اۊتۊلان از جمله سمندSE، به تجهیزات استاندارد آلایندگي یۊرؤ ۴ مجهز ایسده.

جه باخي مزایان سمندSE، شأ دشتن کارت طلایی خدمات پس از فروش ايشاره گۊدن؛ کي ضمن ارائه خدماتي از قبیل بیمه بدنه، برخي خدمات دیگره کشور دۊرۊن به صۊرت رایگان ؤ سریع در دسترس خۊ دارنده قرار دهه. جه أ اۊتۊلˇ تجهيزات شأ به:

ضد سرقتˇ سيستم (Immobilizer)

تلسکؤپي فرمان (تصادفات موقع جَمَأ به)

ABS تۊرمؤزˇ سيستم، EBD أمرأ 




#Article 382: نرمأفزار (215 words)


کامپيۊتري نرمأفزار (اينگيليسي: Computer Software) ىته محصۊل هيسه که مهندسˇ نرمأفزار اۊنه طراحي کۊنه ؤ سازنه. نرمأفزارˇ دل، برنامه'ني نئه که اي برنامه'ن کامپيۊترˇ مئن قابلˇ اجرا هيسن، مستنداتي نئه که اي مستندات واقعي فؤرمؤن ؤ مجازي فؤرمؤنه شامل بۊنن، دىتا'ني نئه که اي دىتا'ن ترکيبي هيسن جه ارقام ؤ حرۊف. در واقع کامپيۊتري نرمأفزار، اۊ دستۊرالعملؤن و ىا کامپيۊتري برنامه'ني هيسه که اجرا سر ىته خۊجير کاراىي، ويژيگي ؤ عملکرد فراهم سازنه.

نرمأفزار ىته دۊگانه نقش دأره. هۊجۊر که نرمأفزار ىته محصۊل هيسه هۊجۊر أني نرمأفزار ىته نقليه-ىي وسيله هيسه محصۊلˇ تحويلˇ ره. به-عنوان ىته محصۊل، نرمأفزار ىته سختأفزارˇ مؤحاسباتي توانه که بالقوه هيسه بالفعل چاکۊنه. و به-عنوان ىته نقليه-ىي وسيله، نرمأفزار سيستم-عاملؤن ؤ شبکه'ن ؤ دئباخي نرمأفزاري مؤحيطؤن ؤ أبزارؤنˇ بۊنبَره' چاکۊنه.

نرمأفزار ويشتر ىته منطقي عؤنصره مؤنه تا ىته فيزيکي سيستمي عؤنصر. هين وأسئه خصۊصيات اۊني، سختأفزارˇ همرأ خىلي تؤفير دأره.

الانه هفت ته گتˇ گرۊه نئه کامپيۊتري نرمأفزارؤنˇ جي که تترج مؤهندسينˇ نرمأفزاره به چالش کشنن.

نرم‌افزارایتا دیگر نام برنامه شینه. مثینکه اولین بار آقای جان تاکی در سال 1985 میلادی،اتو به کار بببرده، احتمال داره انگلیسی درون چون خواستیدی سخت افزار و نرم افزار درون فرق بنیدی،ایتا واژه ی به کارببردید که سال ها قبل هم قبل از پیدایش رایانه سخت افزار (به معنی اسباب و اشیاء) به کار شویی.




#Article 383: سياهكل (213 words)


shlam.سلامبرق اولمادی ” قیزیم گئجه یاندیردی لاله نی 
پروانه نین ” اودم ده باخیر دیم اداسینه
گؤردوم طواف کعبه ده یاندیقجا یالواریر
سؤیلور : دؤزوم نه قدر بو عشقین جفاسینه ؟
یا بو حجاب شیشه نی قالدیرکی صاورولوم
یا سوندوروب بو فتنه نی ” باتما عزاسینه !
باخدیم کی شمع سؤیله دی : ای عشقه مدعی !
عاشق هاچان اولوب یئته اؤز مدعا سینه ؟
بیر یار مه لقادی بیزی بئیله یاندیران
صبر ائیله یاندیران دا چاتار اؤز جزاسینه “
اما بو عشقی آتشی عرشیدی ” جاندادیرمجله اینترنتی گونش آنلاین (GOEM) 
مقالات-ادبيات-داستان كوتاه-شعر-عكس-موبايل-اطلاعات دارويي  خانه
 دانلود

شعر ترکی زمزمه لر – شهریار
بدست دکتر غلامرضا ابری • ۱۸ خرداد ۱۳۸۹ • دسته: ادبيات تركي 

برای اظهار نظر یا تبادل نظر در مورد این موضوع و یا سایر موضوعات و یا پرسش و پاسخ در زمینه های دلخواه خود به تالارهای گفتگوی گونش آنلاین مراجعه فرمایید.
زمزمه لر
اوشاقلار دیل آچاندا                       آغاجلارگول آچاندا 
گؤزون بیر ایشیقالانسین                  سازین بیر عاشیقالانسین

بیراوغلان، بیر قیزگؤردون              بیر آى، بیر اولدوز گؤردون
عشقین بیر یاداگلسین                     آغزین بیر داداگلسین

دئیردیم ایتن یاخشى                      جوزکیمى بیتن یاخشى
دنیانى دولانمیشام                        هریئردن وطن یاخشى

نه دئیم هارایه گل                       هارداسام اورایه گل
باغلانان باغیراندا                       سن ده بیرهارایه کل
جوانکن قالانمیشام                       قوجاکن جالانمیشام
الین ترت ییخیلانین                     وارلى ایدیم تالانمیشام
         
قوی یاندیریب خودینی یئتیرسین خداسینه
محمدحسین شهریار




#Article 384: شهراب (178 words)


موقعيت جغرافيايي: روستاي شهراب با مساحت حدود صد كيلومتر مربع در عرض 34 درجه و 35 دقيقه جغرافيايي و 49 درجه 55 دقيقه طول شرقي قرار دارد.
اين روستا مركز دهستان كوه پناه از توابع بخش مركزي شهرستان تفرش است و در حد فاصل شهرستانهاي تفرش (شمال) ، آشتيان(شرق) و فراهان (جنوب) قرار دارد.

جمعيت: جمعيت اين روستا حدود 2799 نفر است و از سه محله بالاده، ميان ده، قلعه تشكيل شده است.

روستاهاي چال، سفيد شبان، كشه، سربند، سفيدآب، دارستان، كنگران و شاهواروق تابع شهراب هستند.

شهراب در منطقه كوهستاني واقع است و آب و هواي بسيار عالي دارد و مردم آن به كشاورزي و دامپروري مشغولند.
انگور اين روستا شهرت خاص دارد.

مردم شهراب خونگرم، مذهبي و شيفته اهل بيت عصمت و طهارت هستند.
مرقد مطهر امامزاده شاهزاده علي اصغر(ع) ، پسر امام زين العابدين (ع) در اين روستا واقع است كه قدمت شهراب را بيش از 1000سال نشان مي دهد. 
همچنين در روستاي شاهواروق از توابع شهراب نيز مرقد مطهر شاهزاده قاسم (ع) از فرزندان اما موسي كاظم (ع) وجود دارد.

منبع: سالنامه تفرش 84




#Article 385: رشید سازمند (264 words)


رشید سازمند اسفرنجان (ناخدا رشید سازمند) درسال ۱۳۳۰ در بندر انزلی زاده ببوسته و از انزلی چیان قدیمی و مقیم شهرستان ائیسه.  او ۱۹ سال  مدیر عامل، سرپرست وعضو هیأت مدیره  باشکاه ملوان بُو و شهرستان  بندر انزلیَ مین خدمت بُکود. هَنه واسین  پر سابقه ترین مدیر باشگاه ملوان نامیده بِه. کارکنان محلی باشگاه ملوان و انزلی چیانِ میان صاحب نام ایسه و اونه جناب ناخدا دوخَنیدی.    
  

اۊ اخیرا مشاور عالی و عضو هئیت مدیره شرکت آکام آتا منطقه آزاد انزلی (سهامی خاص) ببوسته، که شرکت موضوع فعالیت مشاوره مدیریت کسب‌ و کار، بازرگانی، بازاریابی بین الملل و صادرات و واردات ائیسه. شرکت آکام آتا - شرکت مشاور مدیریت در حال برنامه ریزی برای فعالیت در حوزه توریسم درمانی هم ائیسه. 
رشید سازمند در حال حاضر مشاور عالی و عضو هئیت مدیره شرکت آکام آتا منطقه آزاد انزلی (سهامی خاص)، شرکت فعال در حوزه مشاوره مدیریت کسب و کار، بازرگانی، و بازاریابی بین‌الملل ائیسه. یاشا سازمند اسفرنجان (اونه پسر)، مدیر عامل و عضو هئیت مدیره شرکت آکام آتا منطقه آزاد انزلی ائیسه. 

حوزه فعالیت شرکت آکام آتا منطقه آزاد انزلی (سهامی خاص):بازاریابی، بازاریابی اینترنتی یا دیجیتال مارکتینگ، بازرگانی، و بازاریابی بین الملل، خدمات تجاری و بازرگانی شامل خرید و فروش، و خدمات پس از فروش کالا های مجاز بازرگانی، حق العمل کاری و نمایندگی تجاری در زمینه فعالیت شرکت، صادرات و واردات، و ترخیص کالا، اخذ و اعطای نمایندگی در داخل و خارج کشور، ایجاد شعب داخلی و بین المللی، در چهارچوب قوانین و مقررات سازمان منطقه آزاد انزلی ائیسه. .
 دفتر اصلی شرکت در فاز تجارت و گردشگری منطقه آزاد انزلی واقع ائیسه. 




#Article 386: جنگ اُ کِهازاما (330 words)


جنگ اُ کِهازاما

ایتیفاق دَکفتِ سال 1560 ژاپن میَن و اودا نوبوناگا بِتَنَستِ پیروزی اَمره بر ایماگاوا یوشیموتو، جای بیگیفتِ پیشگام فیودالی جنگان در سِنگوکو دوره.
می یا ژوین 1560 مین، ایماگاوا یوشیموتو خو سپاه سی و پینج هزار نفریَ  اَمره تصرف کیوتو واستی، اوستان اُواری دورون که اودا خاندانِ شین بو وارِدَ بوسته. ایماگاوا خو اوردوگاهَ ایتا دامون و خوکه گمارجا که دِنگاکو هازاما نام داشتی برپا بوگوده. نوبوناگا خو خبرچینانَ که اوسی بوگوده بو بِفَهمَست. واکنش نشان ده و خو سپاهَ  ایپچه دوشمن اوشتَر به ایتا پرستشگاه زنشوجی نام بَره. نوبوناگا سپاه، نسبت به دوشمن ایتا به ده بو و او خواستی از روبرو دوشمَنَ فوتورک زنه که خودکشی مانِستی. نوبوناگا نزدیکان پیشنهاد کونید بشه خُره تسلیم ایماگاوا بوکونه ولی نوبوناگا دیل قرص بو که ایماگاوا کَله بَستَ فوتورک بزنه.
جنگِستَن
نوبوناگا هزار و پونصد نفر اَمرَه  راه دَکَفته ولی ایپچه از خو سربازانَ پرستشگاه دورون داره و اوشانه دستور ده کی ایتا عالمه خوشانه بیدوق و پرچمه جور بدارید. تا دشمن فریب بُخوره که اصلی سپاه پرستشگاه دورونید.کوچی اودا ارتش، دامون میَن، کَله بَست ایماگاوا نزدیکَ بوستید. ایماگاوا ساموراییَن چوم براه فوتورک خوردنَ نشدید. زَواله آفتاب بو. تاریخی نوشته ها بوگوفتید ایماگاوا خو گذشته پیروزین واستی جشن بگیفته بو. آواز و چپلا زین و ساکی. بعدازظهر گورخانه و  وارش بیگیفته. هینگامی وارش تومانه بو. نوبوناگا سربازان راه دَکفتید شومالِ کَله بست. ایماگاوا سربازان خوشانه نظم از دست دیهید اودا سربازان جولو. ایماگاوا چپِ سپاه بی دفاع و یاور بُوبوسته ایماگاوا یوشیموتو اَ رویدادَ بی خبر بو، گمان گودی خو سربازان توره سر ببُوستید ولی ایپچه بعد به دوشمن فوتورک پی بره ولی خیلی زمات نگذره ایتا سامورایی خو پیشدارِ اَمره اونَ از پای درآوره و دِه ایتا سرباز هم یوشیموتو سَر واوینه.
جنگ که تومانه بوسته ایماگاوا سربازان که جنگ میَن ببُوستید پا بِگُریز وارد اودا سپاه بُبوستید توکوگاوا ایاسو  از اوستان میکاوا از پیله کسانی بو که به  نوبوناگا بِپیوست و خیلی زماتَ اونه وفادار بو و تا زمانی که نوبوناگا زنده بو اون ورجا بیسا. 




#Article 387: جنگ اکهازاما (279 words)


ایتیفاق دَکفتِ سال 1560 ژاپن میَن و اودا نوبوناگا بِتَنَستِ پیروزی اَمره بر ایماگاوا یوشیموتو، جای بیگیفتِ پیشگام فیودالی جنگان در سِنگوکو دوره.
می یا ژوین 1560 مین، ایماگاوا یوشیموتو خو سپاه سی و پینج هزار نفریَ  اَمره تصرف کیوتو واستی، اوستان اُواری دورون که اودا خاندانِ شین بو وارِدَ بوسته. ایماگاوا خو اوردوگاهَ ایتا دامون و خوکه گُمارجا که دِنگاکو هازاما نام داشتی برپا بوگوده. نوبوناگا خو خبرچینانَ که اوسی بوگوده بو بِفَهمَست. واکنش نشان ده و خو سپاهَ  ایپچه دوشمن اوشتَر به ایتا بوقا زنشوجی نام بَره. نوبوناگا سپاه، نسبت به دوشمن ایتا به ده بو و او خواستی از روبرو دوشمَنَ فوتورک زنه که خودکشی مانِستی. نوبوناگا نزدیکان پیشنهاد کونید بشه خُره تسلیم بوکونه ولی اونِ دیل قرص بو که ایماگاوا کَله بَستَ فوتورک بزنه.

نوبوناگا هزار و پونصد نفر اَمرَه  راه دَکَفته ولی ایپچه از خو سربازانَ بوقا دورون داره و اوشانه دستور ده کی ایتا عالمه خوشانه بیدوق و پرچمه جور بدارید. تا دشمن فریب بُخوره که اصلی سپاه بوقا دورونید.کوچی اودا ارتش، دامون میَن، کَله بَست ایماگاوا نزدیکَ بوستید. ایماگاوا ساموراییَن چوم براه فوتورک خوردنَ نشدید. زَواله آفتاب بو. تاریخی نوشتیَن بوگوفتید ایماگاوا خو گذشته پیروزین واستی جشن بگیفته بو. آواز و چپلا زین و ساکی. بعدازظهر گورخانه و  وارش بیگیفته. هینگامی وارش تومانه بو. نوبوناگا سربازان راه دَکفتید شومالِ کَله بست. ایماگاوا سربازان خوشانه نظم از دست دیهید اودا سربازان جولو. ایماگاوا چپِ سپاه بی دفاع و یاور بُوبوسته ایماگاوا یوشیموتو اَ رویدادَ بی خبر بو، گمان گودی خو سربازان توره سر ببُوستید ولی ایپچه گُذره به دوشمن فوتورک پی بره ولی خیلی زمات نگذره ایتا سامورایی خو پیشدارِ اَمره اونَ از پای درآوره و دِه ایتا سرباز هم یوشیموتو سَر واوینه.




#Article 388: نوده روستا (133 words)


نوده ضیابر 
در 1کیلو متری ضیابر در جاده رشت به ضیابر در سمت چپ ،با یک پل عبوری به روستاه سرسبز و زیبای نوده می رسیم .بر سر در نوده عکس و نام 8 شهید فداکار به چشم می خورد.
این روستا به صورت طولی در کنار یک رود قرار گرفته،که به دلیل مسایل صنعتی در چند سال اخیر اب ان غیر قابل استفاده و گل الود شده است.
خود روستای نوده متشکل از 3محله میباشد: 

خود محله نوده و در اخر هم محله جیر سر واقع شده که فاصله نسبتا زیادی با نوده دارد.
نوده دارای یک مسجد وقبرستانی می باشد که در ان مراسم های مذهبی ،عزاداری های حسینی  برگزار میشود.
بیشتر شغل مردم نوده کشاورزی برنج در بیجار ،و هم چنین دام داری گاو و اسب(به تعداد کم) می باشد.




#Article 389: آها بۊگۊ (مۊزيک) (136 words)


آها بۊگۊ يته فؤلکلؤر ترؤنه ايسه گه گيلکؤن شادماني مراسمؤنˇ ميئن (عرۊسي مۊسؤن) خؤندن ؤ جشن گيتن.

مي جؤنˇ يارى دگۊده بۊ قباى گالشي!

أمأره بيجار بۊمابۊ زحمت بکشي

مي چرچرؤنه

ايمشؤ شيمي خؤنه ور شيزيني خۊرؤنه

ده گۊته مننئم
 
شؤ خۊته مننئم

آفتؤوه سنگينه جؤرأگيته مننئم 

چندي مۊ پۊست وابکنم اي پرتقاله

چندي نيا با بکۊنم بۊلندي بالا ره

بۊلندي بالا نگۊده بۊ مي ديلˇ کاره

ايمرۊ نيشاست با بکۊنيم فرده دۊواره

مي چيني کاسه'ى

قۊربؤن بشۊم لاکؤى تي چپه راسأى

مي چيني قۊري 

تازه يارم بگيته بۊ تي چۊشمˇ کۊري

بهار بۊمابۊ با عطرˇ بنفشه

بۊلبۊل چپ چپ بزأبۊ تيليمبارˇ گۊشه

تۊ بۊشۊ لاکۊ بگۊ خۊدره نکۊشه

ناز ؤ غمزه'ى نکۊن بيه مي کشه

مي تۊرشˇ وأشى

سيصدته باغ بگيته بۊم تي خؤنه واشؤى

ده گۊته مننئم 

شؤ خۊته مننئم 

آفتؤوه سنگينه جؤرأگيته مننئم 




#Article 390: چلله شؤ (100 words)


شوی چله: 
شوی چله هم یکته از مراسیمونه کی از قدیم ندیم داب بو . از مغریب وقته روز سی ام آذر ماه ، شوی چله شروع بنه کی فرداش اول دی مایه یعنی شوی پیش از اولین روز زوموستونه به حیساب شوی چله گونن .
شوی چله مردوم،  آجیل و میوه و انار و هیندونه و شیرنی هینن مهمونی گینن و دوستون و آشنایونه دعوت کونن و نیشینن و تا پاسی از شو گب زینن و خنده و صحبت کونن .شوی چله هیندونه اگر سورخ و شیرین بوبون گونن آمد دانی و اون سال، سال پور برکتی ایسی .




#Article 391: صيحاني seyhani (102 words)


seyhaniبه فارسي :(صيحاني)
خانواده اي ايسن اصالتا پرشكوهي از خاندان حاج شيخ فضل الله صيحاني 
حاج شيخ فضل الله سوته زك داشت ايشون اسم تراب و علي و نجم الدين 
تراب راه خو پير بشو شيخ ببو 7تم زك دانه 
علي بشو تجارت مين 2بارم ازدواج بوده 
نجم الدين يه زمانم داروخونه داشت و الانم بازار برنج فروشانه مين برنج فروشي دانه 
تراب و علي به رحمت خدا بشون 
تراب پسران 2ته معلم و يكي بانك اقتصاد نوين و او يكي هم دفتر نمايندگي بيمه دنه لنگرود مين 
علي زكون هم معلم ببون و يكيشونم لوازم ساختماني فروشي دنه 
(لطفا تكميل كنيد)




#Article 392: چهر های ماندگار جهان (206 words)


 چهره ماندگار فعال حقوق بشر و محیط زیست جهانی 

استاد اسماعیل اسدی دارستانی از چهرهای ماندگار کشور

 
 
استاد گرانقدر اسماعیل اسدی دارستانی بازنشسته ارتش . فعال حقوق بشر و محیط زیست و نظریه پرداز و.پنج کتاب ایشان تاکنون چاپ شده است و امسال کتاب بررسی حقوق بشر و محیط زیست ایشان به چاپ رسید. روزنامه نگار سردبیر خبر گزاری حقوق بشر و محیط زیست جهانی و عضو شورای اسلامی سیبلی  وبلاگ نویس بین المللی .
 
متولد 1353 آستارا متاهل و دارای یک فرزند نویسنده و محقق و روزنامه نگار ملی ،بازنشسته ارتش ،عضو خانواده شاهد انقلاب ،و.پنج کتاب ایشان تاکنون چاپ شده است و امسال کتاب بررسی حقوق بشر و محیط زیست ایشان به چاپ رسید قبلا کتابهای 1- خدمت و مدیریت نظامی  وظیفه ارتش از دیدگاه اسلام 2-تا زنده ام بسیجی ام 3- داستانهای آسمانی 4- سر گذشت تالشان 5- بررسی تاریخ حقوق بشر و محیط زیست  به چاپ رسیده است و نگارش و چتاپ نویسنده : 1- حکایتها و مثالها  2- مشاهیر و چهر های ماندگار ایران و جهان 3- نبرد من 4- تکرار تاریخ  5- بررسی محیط زیت و منابع طبیعی 6-حکومت ای ایران و چند رمان از جمله ه سرودهای بنام اسماعیل بابا  که بعداز تمام و ویرایش به چاپ خواهد رسید.




#Article 393: سوؤمي داريۊش (699 words)


داريوش كدومان  واپسين هخامنشيان شاه بو و شش سال فرمانروايي بوگود (336- 330 پ.م) و اسكندر مقدوني جلو نبرد داشتي كه شكست بوخورده و آخر سر خيانت دو تن از خو نزديكان كه بسوس و برسانتس نام داشتيد كشته بوبوسته. با داريوش موردن هخامنشيان فرمانروايي پس از 220 سال فوگوردسته.

داريوش سوم در هينگام اردشير سوم فوتورك به كادوسيان سرزمين، سرداري اردشير  لشكر بر عهده داشتي و جنگ پايان بگيفته، داريوش به ساتراپي ارمنستان انتخاب بوسته. بيشتر مورخان داريوش نَسَب  از هخامنشيان دودمان دانيد.

ولي استرابون خو كيتاب مئن بِنويشته كه داريوش سوم، جه هخامنشيان دودمان نبو.

اردشير سوم پادشاهي زرخ و سنگ دل بو.  بگواس ايتا جه دربار خواجگان اردشيرَ مسموم كونه و اونه كوچي پسر كه رشا نام داشتي فرمانروا چاكونه. ديودورسيسيلي بنويشته كه رشا  يا  ارسس در اصل بگواس دست نشانده بو. بگواس همه رشا براران كوشه تا مدعي فرمانروايي نمانه. ولي
رشا خودش،بگواس دست امره مسموم به و ميره.

داريوش سوم بگواس كومك امره تخت پادشاهي رو نيشينه. ولي ايپچه بعد اختلاف پيشايه، بگواس تصميم گيره داريوش هم مسموم بوكونه، ولي داريوش آگاه به و مسموم شراب جامَ به خورد بگواس ده و اون كارَ يكسره كونه.

اورشين بوستن هخامنشي دربار، باعث بوسته مقدونيه شاه كه  فيليپ نام داشتي به فكر فوتورك زين دَكَفه، ولي ايتا دسيسه رو كوشته به كه مورخان بوگوفتيد ا دسيسه دربار هخامنشي دست داشتي. فيليپ پسر كه اسكندر (الكساندر) نام داشتي، ديل قورص بو كه فيليپ راه دونبال بوكونه و  يونان شهرانَ تسخير كونه و خوره آمادا كونه كه هخامنشيان سپاه كله گيره. اسكندر خوره خودايان زاي دانستي. و خيلي تلاش بوگود يونانيان عليه هخامنشيان متحد بوكونه. 

اسكندر خو سپاه امره وارد ليدي به و  ايران سپاه امره روخان گرانيكوس ورجا روبرو به و اسكندر پيروزَ بوسته. جنگ گرانيكوس اولين  اسكندر پيروزي هخامنشيان جولو بو. شهر ‍‍‍سارد بدست اسكندر دَكفه و خو پيشروي سرا گيره.
داريوش وختي دينه ايران شهران ايتا ايتا اسكندر دست دَكَفتن داره، خو سپاه شاهنشاهي امره راه دَكفه ولي جنگ ايسوس دورون شكست خوره (333 پ.م) و داريوش خانواده اسكندر دست دَكَفه. داريوش شكست واستي خيلي تسكه ديل بو و نااميدي دورون اسكندر پيشنهاد صلح ده كه اسكندر داريوش پيشنهادَ رد كونه و خوره هخامنشيان جانشين دوخانه. اَ شكست خيلي داريوشَ گران تمام بوسته از طرفي اسكندر خو پيشروي سرا گيفته و بتَنَسته غزه و مصر فتح بوكونه.(332 پ.م)
و از طرفي ده سرپيچي سپاه و دربار نسبت به داريوش بيشتره بوست.

داريوش  دوباره خو سپاه جمع آوري كونه و اسكندر هم خو سپاه اَمره از فرات روخان گذر كونه دو سپاه عراق كنوني دورون سومين بار گله گيريد. اَ جنگ واپسين رويارويي داريوش و اسكندر بو جنگ گوگمل نام داشتي كه دوباره به شكست و جيويشتن داريوش گله گيفتن مين پايان گيره. و اسكندر وارد بابِل به. بابِل مئن، مردوم پيشواز مقدونيان آييد و اسكندر از در دوستي مردوم اَمره درايه. خيلي جه ايران بزرگان و سرداران تسليم اسكندر بوبوستيد و خوشانه پست و مقام جا ابقا بوبوستيد.اسكندر تصميم داشتي شوش و تخت جمشيد تصرف بوكونه كه هم هخامنشيان پايتخت بو، هم ثروت زيادي اونه مئن انباشته بوبوسته بو. 
شوش به آساني اسكندر دست دَكفه. وختي تاراج شهر تومانه بوست، مقدونيان راه دَكَفيد سوي تخت جمشيد.

آريو برزن ايتا جه پيله قهرماناني بو كه اسكندر جولو بيسا و مقاومت بوگود. هنگامي اسكندر در حال پيشروي به سوي تخت جمشيد بو. آريو برزن دوشمن راه دَوَده اسكندر آريو رزن محاصره كونه ولي آريو تسليم نبه و جنگه كونه تا كوشته بوبوست.
اسكندر كه به تخت جمشيد فَرِسه، شهر مئن غارت و كوشتار راه تاوَده و آخرش تخت جمشيد آتش زنه. رومن گيرشمن پيله تاريخدان بوگوفته كه اسكندر نقشي جيم گيفتن تخت جمشيد مئن نشدي. 

داريوش جنگ گوگمل مئن شكست خوره ، و جيويشته همدان و نا اميدانه تلاش گودي دوباره اسكندر اَمره كله گيره. ولي ده پيله مردكان سپاه اونه قبول نشديد و برخي خوشانه تسليم اسكندر بوگوديد. ايباره  بسوس كه خو سر مئن هواي شاهي داشتي. داريوشَ زخمي و دستگير كونه. و خوره شاه دوخانه.
اسكندر ايپچه از خوسپاه اَمره اوشانه دونبال كونه، بسوس  كه بترسه بو داريوشَ كه مردن دَبو وِله گوده و جيويزه. ايران سپاه فوگورده و مقدونيان جولو پايداري نوكونه. وختي اسكندر فَرسه داريوشَ مورده پيدا كونه و اَتويي گيد خو شنلَ داريوش پيكر تاوده. موردن داريوش اَمره هخامنشان فرمانروايي فوگورده.(330 پ.م)




#Article 394: بی بی کلا (144 words)


روستای بی بی کلا شهرستان قائمشهر استان مازندران ==  
بی بی کلا نام روستایی است در منطقه بالاتجن شهرستان قائمشهر. این روستا با روستاهای نوکلا، دیزآباد، حاجی کلا، و نوگیری همجوار می باشد تعداد خانوار فعلی روستا حدوداً 13 الی 15 خانوار می باشد البته جمعیت اصلی آن بیشتر از تعداد یاد شده میباشد جوانان روستا بدلیل اشتغال در شهر های اطراف مجبور به ترک روستا شده اند اصلیت 90 درصد اهالی روستا از روستای کمرپشت شهرستان سواد کوه می باشد تمامی اهالی روستا به شغل کشاورزی از نوع باغداری انواع مرکبات و برنجکاری( اغلب به اندازه مصرف خودشان نه برای فروش) مشغول میباشند. نام خانوادگی 95درصد اهالی روستا احمدی می باشد و خانواده های محترم گراییلی و رهبر و شاکری و گرجی نیز بواسطه وصلت با این قوم در این روستا ساکن می باشند.جهت کسب اطلاعات بیشتر به آدرس زیر مراجعه شود
 www.bibikola.blogfa.com




#Article 395: خلیج فارس (262 words)


خلیجˇ فارس (اينگيليسي مئن: Persian Gulf) ایتا دۊنىا قدیميترین خلیجان ایسه کي پیشتران اۊنا درىاىˇ پارس گۊفتیدی. ايران، امارات، قطر، بحرين، کویت، عراق ؤ عربستان، خلیجˇ فارسˇ أمرا آبي مرز دارن کي أ کشورانˇ میان ویشترین آبي مرزأ  ايران داره. 

طبق اۊن چي کي هئرؤدؤتˇ کتابˇ میان بینیویشته  أ درىا نام نأنˇ تاريخ وگرده به اۊ زمت کي داریوش هخامشی أ درىاىا درىاىˇ پارس نام بنه.

خلیج فارس ایتا جه مؤهمˇ سربسانه دۊنىا نفت ؤ گازˇ ميان. جغرزˇ نفت ؤ گاز، أنˇ مرواریدم جهانˇ میان معرۊفه.

هتو هم مناظر جذاب زیادی داره که از أن میان شه به سواحل مرجانی و یونانی کشتی که حدود 50 سال پیش، جزیره کیشا نزدیکی به گل بینیشست اشاره کودن. 

تا حدود سال 1960 میلادی همه کشوران دونیا از جمله کشورای عربی أن خلیجا ، خلیج فارس(به عربی: الخلیج الفارس) گوفتید تا أن کي دهه شصتˇ میان جمال عبدالناصر (مصرˇ رئیس جؤمۊر) أنی واستی که محمدرضا شاه،  عربان ؤ اسرائیلˇ جنگˇ میان،  اسرائیلˇ جي حمایت بۊکۊد، پیشنهاد فده کي أنˇ جا پسي اعراب جه خلیج العربی به جایˇ خلیج فارسی استفاده بۊکۊنید.  در صۊرتي که تمامˇ نقشه یان تا اون سال از عبارت خلیج  استفاده بوگوده بون.  هسا هم تمام زوانان ویکیپدیا میان به جز عربی ویکیپدیا از عبارت خلیج فارس یا خلیج ایران استفاده بوگودن. حتی مصری ویکیپدیا میانم از خلیج فارس استفاده بوبوسته. درتازه ترین نسخه از یونسکو کتابه میان عبارت خلیج اه ابراهه واسی درج بوگودید. واو چیزی هم که در تمام شبکه هان معتبر جهان به کار گرفته به از جمله سی ان ان,عربی وانگلیسی بی بی سی,الجزیره,العربیه,فرانس24 هه عبارت خلیج ایسه.




#Article 396: اكهازاما (343 words)


ایتیفاق دَکفتِ سال 1560 ژاپون میَن و اودا نوبوناگا بتَنَستِ پیروزی اَمره بر ایماگاوا یوشیموتو، جای بیگیره پیشگام فیودالی جنگان در سِنگوکو دوره.
می یا ژوین 1560 مین، ایماگاوا یوشیموتو خو سپاه سی و پینج هزار نفریَ  اَمره تصرف کیوتو واستی، اوستان اُواری دورون که اودا كوگا شین بو وارِدَ بوسته. ایماگاوا خو اوردوگاهَ ایتا دامون و خوکه گُمارجا که دِنگاکو هازاما نام داشتی برپا بوگوده. نوبوناگا خو خبرچینانَ که اوسی بوگوده بو بِفَهمَست. واکنش نشان ده و خو سپاهَ  ایپچه دوشمن اوشتَر به ایتا بوقا زنشوجی نام بَره. نوبوناگا حشر و مايه دار، نسبت به دوشمن ایتا به ده بو و او خواستی از روبرو دوشمَنَ فوتورک زنه که خودکشی مانِستی. نوبوناگا خلابران و پيله كسان پیشنهاد کونید بشه خُره تسلیم بوکونه ولی اونِ دیل قرص بو که ایماگاوا کَله بَستَ فوتورک بزنه.

نوبوناگا هزار و پونصد نفر اَمرَه  راه دَکَفته ولی ایپچه از خو سربازانَ بوقا دورون داره و اوشانه دستور ده کی ایتا عالمه خوشانه بیدوق و پرچمه جور بدارید. تا دشمن فریب بُخوره که اصلی سپاه بوقا دورونید.کوچی اودا حشر و مايه دار، دامون میَن، ایماگاوا کَله بَست  نزدیکَ بوستید. 

ایماگاوا ساموراییه‌ٰن چوم براه فوتورک خوردنَ نشدید. زَواله آفتاب بو. تاریخی نوشتِه‌ٰن بوگوفتید ایماگاوا خو گذشته پیروزین واستی جشن بگیفته بو. آواز و چپلا زئن و ساکی. بعدازظهر گورخانه و وارش بیگیفته. هینگامی وارش تومانه بو. نوبوناگا سربازان راه دَکفتید شومالِ کَله بست. 
ایماگاوا سربازان خوشانه نظم از دست دیهید اودا سربازان جولو. ایماگاوا چپِ سپاه بی دفاع و یاور بُوبوسته و ایماگاوا یوشیموتو هم خبر نشتي ، و گومان گودی خو سربازان توره سر ببُوستید ولی ایپچه گُذره به دوشمن فوتورک پی بره ولی خیلی زمات نگذره ایتا سامورایی خو پیشدارِ اَمره اونَ از پای درآوره و دِه ایتا سرباز هم یوشیموتو سَر واوینه.

جنگ که تومانه بوسته ایماگاوا سربازان که جنگ میَن جیویشته بيد. وارد اودا سپاه بُبوستید توکوگاوا ایاسو  جه اوستان میکاوا، جه پیله کسانی بو که به  نوبوناگا بِپیوست و خیلی زماتَ اونه وفادار بو و تا او وختي که نوبوناگا زنده بو اون ورجا بیسا.

فگيفته بوبوسته جه انگليسي ويكي پديا ايله جار بوگودهان




#Article 397: کار آموزی (148 words)


کارآموزی ایته نوع نظام آموزشی ایسه که در آن به کارآموزان با توجه به مهارت‌های مورد نیازشان، آموزش داده بِه. دوره‌ان کارآموزی شامل مشاغل صنعتی و یا آموزش به افرادی که به 

دنبال مجوز برای فعالیت در یک حرفه ایسه اید، بِه. کارآموزان، مهارت‌های مورد نیاز در پیشه خوشان را در دوره‌ان کارآموزی آموزش بینید. معمولا بیشتر آموزش‌های دورهٔ کارآموزی، در 

حین کار برای یک کارفرما -که آموزش کارآموز را برعهده داریدی- انجام گیره؛ در عوض آن، کارآموزان نیز پس از کسب مهارت‌های لازم، برای مدت معینی که بر روی آن با کارفرما به توافق 

رسیدی، کار خود را در محل، ادامه دِهن. به منظور پیشرفت بیشتر در دوره‌ان، آموزش‌های نظری نیز در آن‌ها گنجانده می‌شوند که به شکل رسمی در دوره‌های ۴ الی ۶ ساله، در محل کار و 

همچنین در آموزشگاه‌های فنی و حرفه‌ای یا دانشگاه‌هان، در حالی که همزمان زیر نظر کارفرما اِیسِاِید، انجام گیره. 




#Article 398: خمیران زاهدان (171 words)


خُمیران زاهدان دوران قاجار درون ایتا از مکانهای مرکزی و اصلی رشت بو. محله‌های حاجی‌آباد، بادی‌الله (بدیع‌الله)، ساغری سازان، دانشسرا، خواهر امام، سوخته تکیه، سومابیجار (صومعه بیجار)، زرجوب، یهودی تپه، جیرباغ، باغ شاه و نصیرآباد از بخش های اَ محله بزرگ ایسه.

دوران قاجار مقر کارگزاری گیلان ( وزارت خارجه  گیلانِ نمایندگی) در هَ محله و در او زمان کی قرق کار گزاری گوفتید بو. تعداد بسیاز زیادی از مشاهیر و اشخاص معروف در محله خمیران زاهدان جا ساکن بید.
مشاهیر خمیران زاهدان

آیت‌الله شیخ محمد زاهد خمیرانی و آیت‌الله شیخ محمد علی زاهد خمیرانی و سایر بستگان-امین دیوان لاهیجی - اکبر خان بیگلربیگی، صادق خان اکبر سردار معتمد، فتح الله خان اکبر سردار منصور و سایر اشنه وابستگان خاندان اکبر - میرزا موسی نایب رشتی، میرزا زکی نایب، میرزا نصیر طایفه (حاجی حاکم) و سایر وابستگان خاندان سمیعی - حاج ملا رفیع شریعتمدار و اشنه بستگان - حاج ملا محمد خمامی - حاجی محمدحسن معین التجار- حاج ابوالحسن ملک التجار - روس قونسول در رشت و نیز  «جمهوری فرنگی» خانه(؟).




#Article 399: گيلان ٚ تاريخ (496 words)


گيلان، يته تاريخي منطقه‌أ گه گيلکان ؤ تالشان ٚ تاريخ-ه دربرگينه. گیلکان ؤ تالشان‌ ٚ زوان گيلکي ؤ تالشي‌ئه. گيلان ٚ سامان ٚ تاريخ ٚ ره کيتاباني نيأ گه گيلان ٚ سامؤن ٚ تاريخ-ه خؤرۊم ثبت بؤدن. اي سامؤن ٚ ساکنين يني گيلکان ؤ تالشان پۊر همسادگان ٚ تاريخ ٚ سر ؤ حتی خلافت ٚ سر اثر بنأن.
باستانشينأسي يأتئن گيلان ٚ مئن نشؤن دنن مارليک ؤ أملشˇ تمدنان سۊ هيزار سال پيشˇ شي هيسن. آثاراني گه گيلان ٚ مئن بيأته وکتن اي سامؤن ٚ مردۊمان ٚ شهرآئيني ؤ فرهنگ-ه نشؤن دنن. مادان ؤ هخامنشئن ؤ سلۊکئن ؤ اشکانئن ؤ ساسانئن ٚ دؤره مئن گيلان ٚ مردۊمان جۊز گاگلف هميشک خۊشؤن ٚ استيقلال-ه بپأسئن ؤ حفظ بؤدن ؤ يا نيمه مستقل بؤن.

اعراب ٚ فگن گۊدن ٚ دؤران ٚ مئن ني گيلکؤن ؤ تالشان خۊشؤن ٚ جي پۊر شهامت ؤ يارائي نشؤن بدأن ؤ گيلان ٚ استيقلال-ه بدأشتن. گيلانئن اي نتيجه ئبه برسئن گه مؤسلمؤن وکن ؤ وکتن ؤ ايسلام-ه شيعه مذهب ٚ أمرأ سرأيتن. گيلکان ؤ تالشان أوأيل زيدي-شيعه بؤن ؤ ايمه دؤنزه ايمامي شيعه' زيديه جا دؤجين بؤدن ؤ شيعه پۊر طرفدارترين مذهب گيلان ٚ مئن هيسه. شيعه‌مذهب ؤ پيلا حؤکۊمتاني چؤن زيارئن ؤ بۊيئن گه گيلک‌تبار هيسن گيلان ٚ مئن ٚ جي ورسأن ؤ حؤکۊمت بؤدن گه نه تنها پتشخارگر (گيلان،طبرستان،گرگان) ٚ مئن ولگه خئلي پيله سامانان ٚ سر تسلط دأشتن. بۊيئن مؤفق بؤبؤن عباسئن ٚ سر أني تسلط پيدا بؤنن. تۊرکان ؤ مغۊلان ٚ فگن گۊدن ٚ دؤره مئن ني گيلانئن خۊشؤن ٚ استيقلال-ه بدأشتن.

گيلان اسپي رۊ أمرأ به دۊ واوین يني بيه پيش ؤ بيه پس تقسيم بۊنأ بؤ گه بيه پيش کيايئن ٚ دس ؤ بيه پس اسحاقوندؤن ٚ دس دؤبؤ. دۊرۊسسه گه اي دۊتته حؤکۊمت قلمرؤ سر کسن ٚ أمرأ جار دأشتن ولي زماتي گه گيلان ٚ برجه جي دۊشمند خأسه بيه کسن ٚ أمرأ اتحاد دأشتن ؤ گيلان ٚ جي محافظت گۊدن. کيايئن ؤ اسحاقوندؤن، صفوئن ٚ دؤران ني چندين سال مستقل بؤن ولي زماتي گه صفوئن ٚ حاکم شاعباس بؤبؤ گيلان ٚ ره فگن بؤگۊد، اي زمت ٚ مئن خان احمد‌خان تمؤم ٚ گيلان ٚ کارکيا بؤ، خان احمدخان ٚ گيلاني مقاوت ؤ جار بؤگۊد، ولي شاعباس ٚ نيرؤؤن خئلي ويشتر بؤ يؤ خان احمدخان ؤ گيلانئن حقسأي ٚ وؤجۊد ٚ  أمرأ، ديشکن بؤخؤردن‌. کيايئن ؤ اسحاقوندؤن صفوئن ٚ جي ديشکن خؤردن ٚ پسي مۊقۊفا بؤن ؤ صفوئن گيلان-ه تسخير بؤدن. ألبت اي تفاق ٚ پسي گيلانئن ٚ استقلال‌طلبي مئن ٚ جي نؤشؤ يؤ پۊر قيام گيلکان ؤ تالشان ؤ گيلان ٚ سامان ٚ مئن شکل بگيت گه حتی برخي قيامان بؤتۊنسن تمؤم ٚ گيلان-ه زماتي ره صفوئن ٚ جي پسأگيرن، غريب شا قيام، طالشه کۊلي قيام، حمزه خان ٚ تالشي قيام و... مۊسؤن. صفوئن ٚ  مۊقۊفا بؤؤن  ٚ پسي هدايت الله خان فؤمني به مدت ۲۸ سال گيلان ٚ استيقلال-ه پسأگيت ؤ گيلان ٚ کارکيا بؤ ولي سرأخر قاجاران اۊن-ه بکۊشتن ؤ گيلان-ه بيتن. أوولی جهاني جنگ ٚ مئن نی دامؤن ‌يا‌ جنگل ٚ نئضت ميرزا کۊچي خان ٚ رأبري أمرأ بيگانئن ٚ همرأ بجأرسن.   




#Article 400: پاسکیاب (354 words)


محله ی پاسکیاب (Paskiab) ایتا از محله های قدیمی شهر رشت(Rasht)ایسه کی در غرب اَ شهر قرار بیگیفته.

اَ محله از شمال به محله سیاسل، از جنوب به پارک دانشجو، از شرق به محله ی چمارسرا و از غرب به محله ی عینک ورخوره.

از اشخاص مهم ا محله آقایان کدخدا یوسف تجددی پاسکیابی ، اخوان و کبلای رجب جعفری که به عنوان اربابان و بزرگان اون منطقه تنیم نام ببریم و بسیار انسانهای نیکوکاری بید.
از دیگر خانواده های سرشناس پاسکیاب شه به باخدا ، تجددی ، آذرگون و معاف و رضایی اشاره گودان.
 در قسمت شرقی اَ محل ایتا کارخانه ی یخ قرار بیگیفته کی باعث بوئوسته خیلیان اَ محلا به نام یخ سازی (, Iceplant in English/ Yakhsazi)بشناسیدی.

قدیمان ایتا از قسمتان اَ محل دورون کوشتی گیله مردی گیفته بوستی کی هسا اونه جا «شهرک اندیشه» ا چاکوده اید.

کوی طالقانی، کوی حافظ آباد (کوی شهید دانش حجتی)، شهرک اندیشه، شهرک نور، شهرک الغدیر، شهرک توحید، کوچه شهید خجسته،کوچه جانباز، کوچه زوّاری، کوچه پُتکی، زیرپلّه، مدرسه دانش حجتی، مدرسه ابوذر، مدرسه شهید بلال زاده، مدرسه حمزه سیدالشهدا، مسجدامیرالمومنین  پاسکیاب، مسجد صاحب الزمان پاسکیاب از قسمتان شاخص اَ محله به حیساب آیه.

در قسمت ورودی محل در قدیم تعدادی گور نهه کی به نظر رسه اَرمنیان شین ببه. البته به اون یهودی تپه هم گفتید.
بخشی از کشاورزی محل به کشت پاپروس (توتون) اختصاص داشتی. مردم پس از برداشت پاپروس اوشانا تا کودید و ریسمان جوکودید و در کروج و گرمه خانه آویزانا کودید. سپس تاچه زهید و بردید به کارخانه توتون که در ولکس (بعداز عینک) ناها بو تحویل دهید. بیمارستان توتونکاران رشتا هم برای ها کیشاوزان چاکوده بید.

ایتا کوچه هم ناهابو بنام اسب کوچه کی پاسکیابا به مسجد امیرالمومنین وصلا کودی. نبش اسب کوچه تنها نانوایی بربری محل ناهابو
زاکان محل به فوتبال و والیبال علاقه زیادی داشتید. فوتبالا در زمین معاف و یا حاجی نوربخش در انتهای پاسکیاب بازی کودید و والیبال آ در زیر سایه های درختان آزاد کنار کارخانه یخسازی. 
جنگل درختان آزاد کنار کارخانه یخ یکی از مکان های تجمع زاکان و جوانان محل بو که به والیبال و آغوزبازی و چاله گود مشغول بوهید




#Article 401: تورتوری کؤمیک (108 words)


تورتوری کؤمیک (اینگیلیسی مئن Rage Comic) یکته کوچˇ اینترنتی کؤمیکه کی اونˇ مئن چنته کارتونی دیمˇ یا میمˇ دیمؤنˇ تاتایی‌ئن (تصاویر) کس به کسˇ ورجه دچئه بنه و ای تاتایی‌ئن ابتکاری و آماتوری بکشه ببؤن و ایشؤنˇ قصه ویشتر راجه به مردوم‌آزاری و توربازی و شیطنت گودنه.
ای جور کؤمیکؤنˇ قصه اینترنتی میمانˇ ماجرا مانستن پیش شنه و معمولن چنته میمˇ معروف اوشانˇ مئن درن. ای شخصیتؤن و ای جور کؤمیک چاگودن دئه تکنولوژیک هونرˇ مئن خو جاجیگهٰ بیاته دأنه. تورتوری کؤمیکؤن آدمؤنˇ تجربیاته طنز و شوخی همره نیمأکه‌گیری کؤنن (به اشتراک نئنن). 

تورتوری کؤمیک اولی‌دفأ سال ۲۰۰۷ میلادی یکته سایتˇ مئن چاگوده و استفاده ببؤ ۴چأنˇ نؤمی.




#Article 402: اینترنتی کؤمیک (111 words)


اینترنتی کؤمیک یا وب‌کؤمیک کؤمیکی ایسه کی اینترنتˇمئن منتشرأبنه. خیلی کؤمیکؤن کی اینترنتˇ مئن دره، دامیشک کتاب یا مجله مئن منتشر ببؤ امّا اینترنتی کؤمیک، خالی اینترنتˇ مئن مؤنتشرأبنه. هینˇ وأسی اینترنتی کؤمیکه هرکسی تینه چأگونه و بکشه و پخشأکونه. 

اینترنتی کؤمیک و چاپی کؤمیکˇ مئن چن‌ته توفیر نأ:

این‌که اینترنتی کؤمیکؤنˇ کشئن و انتشار آزاده باعث ببؤ کی هؤنرمند خو کارˇ مئن غیرسنتی‌تر کار بکونه و اینˇ کارؤنˇ سرˇشکل چاپی کؤمیکؤنˇ همره توفیر بدأره.

اینکه اینترنتی کؤمیکؤن خوشؤنˇ انتشارئبه استقلال دأنن باعث بنه کی دئه کتاب و نشریه مؤرسؤن نشون نظارت و یا سانسورˇ جیر و هینˇ ولسی گاگلف موضوعؤنی سر دس نئنن کی هیچ جایˇ دیگه نشأنه اوشؤنه پرداختن.




#Article 403: میم (165 words)


میم یکته واحده فرهنگی نظرات یا سمبؤلان یا کارؤنˇ جی کی بیان یا کردˇکردار یا رسم و رسوم یا باخی راهؤنˇ جی کی قابلˇ تقلید ایسن آدمؤنˇ مئن پخشأبنه. یعنی تینه یکته ذهنˇ جی بشون باخی ذهنؤنˇ مئن. ای واژه یکته یونانی واژه (μιμητισμός) جی بیته ببؤ کی اینˇ معنی بنه: اون‌چی کی تقلید ببؤ. چون میم تینه آدمؤنه کس به کسˇ مؤرسؤن چاکونه، خیلی‌ئن اونه «فرهنگˇ مئنˇ ژن» دؤنن. 

سال ۱۹۷۶ میلادی ریچارد داؤکینز خو خودخا ژنˇ کتابˇ مئن ای واژه جی استفاده بوده چون ای مفهوم پور ژنه مؤنس. داؤکینز خو کتابˇ مئن mimeme واژهٰ کی یونانی واژه‌ی mimema (تقلیدببؤ چی) جی بیته ببؤبو کوتاواگوده و میمه ابداع بوده. او خأس یکته تک‌بخشی واژه چاکونه کی اونˇ گوتن «ژن»ˇ گوتنˇ مؤرسؤن ببون.

دونیا دینؤن، خوروم نمونه ایسن میمؤنˇ وأسی. یکته دین، یکته پورزور میمه. مذهبؤن نسل به نسل خالی ایسکالئی عوضأبنن. أگرم یکته پیلˇ رفؤرم مذهبˇ مئن پیش بأی، شأنه اونه سروؤز (mutation) دخؤندن. یکته مردومی ترانه یا لیواسˇ مؤد نی یک‌جور میمه.




#Article 404: اودا خاندان (396 words)


اودا خاندان (織田氏 ) ايتا جه ژاپوني اربابان بيد كه اوشانه پيله سياستن نقش ، ژاپون متحده گودن  قرن 16 مئن بو. ولي اوشانه آوازه ويشتر واگرده به اودا نوبوناگا دوره وختي هم ميره اوشانه قدرت  فوگورده. ولي هتويي اوشانه دودمان كه هش پركه بوسته بو ادامه پيداكونه ميجي دوره مئن.

اودا خاندان، نوبوناگا دوره مئن ادعا گوديد كه خوشانه تبار به تايرا خاندان فَرِسه، تايرا نو چيكازانه كه تايرا نو شيگه موري نوه بوستي (1138–1179).
تايرا نو چيكازانه  اوستان اچيزن مئن بِمانسته، و خو نامَ بنه اودا. اونه زاكان شيبا خاندان ورجا، پيله دوده و جير دستان بيد.

و شيبا يوشيكانه (1540–1600) كه خواستي خوشانه قودرَته دوباره بدست باوره، وادارَ بوسته اوراي جه بشه. معروف قَلائَن اودا،  كيوسو قلا بو كه شيبا يوشيشيگه  اونه چاگوده سال 1394 و 1427 مئن كه اودا خاندانَ  فَدا. اونه نام اودا توشيسادا بو كه فرماندار معاون اوستان (اواري) مئن بوستي.
توشيسادا چهارتا ريك داشتي، اونه چهارمي ريك، نوبوسادا قلا كاتسوبوتا مئن زندگي گودي كه نوبوهيده پئر و نوبوناگا پيله پئر بوستي.

نوبوهيده سال 1525 مئن، ناگويا قلا ره خو واستي فَگيفته (1542  مئن بونوناگا ره  فَدا) و فورو واتاري قلا خوره چاگوده، اودا نوبوتومو كيوسو قلا  ورجا بوشو، خواستي خوره بِداره، ولي محاصره مئن سال 1555، اونه برار زا (نوبوناگا) كه ناگويا قلا يَه اداره گودي نوبوتومو يه كوشه. 
هتويي باعث بوسته كه اودا خاندان هش پركه به. تا زماتي كه نوبوناگا بِتَنسته اوستان اواريه متحدَ كونه.
نوبوناگا ايتا پيله رقيب خو همسادن واستي بوبوسته . او بِتَنسته برخي خو پيله رقبيانَ، ايماگاوا، تاكدا، آزاي، آساكوراي مَنِستن و ... فوگوردانه. نوبوناگا ژاپون ميانيه خوره حكومت بوكونه. ولي نوبوناگا نَتَنِسته خو برنامانه ژاپون اتحاد واستي كاملَ كونه چون ايتا كودتا مئن كه آكيچي ميتسوهيده ايتا نبوناگا خلابران انجام بِده معبد هُوننو جي مئن ميره؛ سوپوكو كونه. (خوره كوشه). اَ ايتفاق تاوستون سال 1582 م دَكَفه.

اودا خاندان بعد نوبوناگا، اوشان قوردت ژاپون مئن فوگورده و بازون ايتا جه نوبوناگا اميران جير دست بئساييد كه اونه نام تويوتومي هيديوشي بو.

هتويي نشان بده كه اودا خاندان بعد نوبوناگا موردن، تويوتومي هيديوشي دوده و جير دست بيد، ولي اوشانه سياسي كاران ژاپون مئن ناشناس بِمانسته، برخي شگون توگوگاوا، ياماموتو خلابر بوبوستيد و برخي خوشانه ارباب  (دايميو - 大名 ) بِمانستيد.

اودا خاندان زاكان، هسه زندگي كونيد ژاپونَ جنوب و جنوب غربي، و هتو تايوان ، فيليپين ، جنوبي كوره ، آمريكا و كانادا و اينگلستَن مئن

اينگليسي ويكي پديا ايله جار كونان




#Article 405: علی رضا پنجه ای (538 words)


علی رضا پنجه ایAlireza panjeei ( بیست و هفتم امرداد 1340)جه رشت پِر و مارِ ساوه مِن به دنیا بامو. پنجه ای جه گیلانه شاعران و روزنامه نگارانه تاثیر گذاره که خو  ادبی و رسانه یی عمرا مئن ویشتر خدماته به امی فرهنگ بوکوده. جه انه گیلکی شعرآن خاصیت هنه بیگیم بسه کی گیلکی شعرانه مئن جه خو فارسی تجربانه ناب ایستفاده بره ، وا بیگیم انه گیلکی شعرآن  الگوی خوبی تانه ببه گیلانه  گیلکی شعرانه ره، اون جه زبان خو شعرانه مئن ایستفاده خوبی بره که وا گیلک شاعران اونه خوشان سرمشق بکونید.اونی سوابقه شوما تانید فارسی ویکی پدیا مئن وامجید. پنجه ای ویشتر فارسی نویسه ولی گیلکی خورمه شعرانم انه ورجا کم نئشا یافتن.جه اون تا هسا هفت جیلد کیتابِ شعر چاپ ببوست و ایتا حال و روز و  گیلانه 54 شاعره فارسی نیمونه شعرانا جه مروارید نشر.پنجه ای روزنامه نیگاری کاره جه کادح هفته نامه (سال1365) شروع بوکود، اون 8 سال جه گیلانه خورومه فصل نامه تاریخی- اجتماعی جه  1373 تا1381 سردبیر بو، معین روزنامه اونه سردبیری جا شروع ببوست، گیله وای فارسی هنر و ادبیاته دو شوماره خانه فرهنگ گیلان ره سردبیری بوکود. گیلان امروز   و هفته نامه هاتفه مئن دبیر ادبیات بو الانم ماهنامه ره آورد گیل جا دبیر شعر و نقد شعره.اون، فارسی دیداری شعرانه تئوریزه بوکوده و  شعر مئن ایتا نظریه پرداز به حیساب آیه که اَنه نیویشتآن و موصاحیبانه تانید جه پایتخته روزنامانه پور تیراژه  مئن بخوانید. علی رضا پنجه ای  سایت رسمی نام پیامبر کوچک  به اَ نیشانیه  Www.panjeei.ir 

نمونه شعر:

اونقدر

دور و نزدیک

           ناجه دارم

کی او

     کور سو سیتارانم

                    آنه  قد نیده

ده دس فارس نیه
تی دوئنه لیموآن
وا بپوخه
اُو لیموداره جور

راشی

گرگ و میش

تی دونه چوم

نه گر گ – نه میش

ارسو،ارسو پوشت

بی پوشت بو

ا دیلی کی بشکنه یی

خودا تی نامه دانه

دِ هیکس!

بی کسانه کس هی کسانه کسه

بیسام  تی رافا

نامویی؟

بامویی؟

می نا جه بو کی شوون دوبو

                         جه یونسکو طرف 21 مارس میلادیه روزه شعر نام بنائید

اه روزه ره

 

وا ایتا کوتا شعر بگم

   گیله­ واره

وختی

می چومه دونیا یه کی

گرده پرگاره مانستن

                       خاله ره

      

پُر زمات نیه

جه تی ور بوشوم

اما

تقویم مئن نانم

چره توفان دکفته

تی چوم به ­راهم

نانی ا َ دیله مئن

                     تاراف تاراف

سنگ که نیه زئن دره

خُب گوشادن

تی نام ِ کی اوخان داره

 

اوشن­تر

             اشن تر

تو مره فاندری

من تره

مه­ گیفته­ گی !

امی تشتِِ رسوای ­یه

                          کیه که زئن دره

می رافا ایسایی؟

راشی مئن چوم به­ راهَ­م

تو که گوفتی

ایتا مهتاب شبه آیم به­تی ور

                               اباذرِ غُلامی صاف ُ سادهِ دیله­ ره

تی دیل خوایه

من که قطره­ ی­مه

تی دیله دریا مئن

                      ببارم

نانی جه غورصه

او ابری که انه دیل

                        مره بیگفته­ بو

ا َ دور و زمانه گورخانه مانستن

ا َنه جه ریشه خوشکه کود

جو جو

جی جی

چو چو

نانم چی شه ا َ دونه تپه ره نام ناهان

هانه دانم

پر زمات ِ سال مئن

گوفتیمی

جو جو

جی جی

چو چو

ا َ شعرانا

پنجاه پنجاه

بازار مجه فادی

ایتا تورشه کونوس­ هم

تره فانده

هنه واسی یه کی

دو کیسه اشرفی

ا َ دیله پُر غورصه­ یه فادی

ایتا بشرا کوجی شعر مره هم

                                               تاق نزنه!




#Article 406: آكيرا كورو ساوا (184 words)


آكيرا كوروساوا ( 黒澤 明) بيچه بوبوسته ۲۳ مارس ۱۹۱۰- بمرده ۶ سپتامبر ۱۹۹۸ ژاپونی كارگردان، سناريو نويس ، اينگاره كس (تهيه كننده) كی سينما تاريخ مئن جه مهمترين و پيله كسان ايسه. كوروساوا سی تا فيلم چگوده، خو ۵۷  سال زندگی هنری دوره مئن. 
كوروساوا سال ۱۹۳۶ مئن ژاپون فيلم چگوني صنعتَ واردَ بوسته. قبل ازون نقاشی دونبالَ گودی و چند سال كاگردان ياور بو و سناريو نيويشتی. دوم جهانی جنگ  مئن، اولين بار سال ۱۹۴۳ كارگردان ايتا  فيلم بوسته، ايتا اكشن فيلم كه اونه نام جودو افسانه بو. جنگ كه تومانه بوسته،كوروساوا  فيلمِ  دَگرا  فيرشته چاگوده كه منتقدانَ خوش بَمو و اونه واستی دستكلا بزئيد (۱۹۴۸).
كوروساوا اَ فيلمه مئن ايتا ناشناس بازيگرَ كه اونه نام توشيرو ميفونه بو اصلی نقشَ فَدا. هتويی كوروساوا، جوان فيلم چاگونان مئن، جا بيگيفته. اَ دو نفر (كوروساوا و ميفونه) ۱۵ سينمايي فيلم  مئن همديگر امره كار بوگوديد.

كوروساوا ژانران موختلفی رو فيلم چگوده و سال ۱۹۵۰ مئن  راشامون كارگردانی بوگوده كه پيله موفقيت جهان مئن دشتی و بِتَنسته جايزه ونيز جشنواره بدست باوره و اولين بار بو كه خوجير ژاپونی سينمای اروپايئن جولو نشان بدا.




#Article 407: شميران قلا (343 words)


شميران قلا ايتا موهمˇ قلا ايرانˇ مئن ايسه كه محلي مردومان اونه شميران و سميران دوخانيد و تاريخي نويشته‌هانˇ مئن سميران، شميران ، سميرم، شمع ايران، كنگريان، سميويروم و سالاريه بنيويشته بوسته. اَ قلا جاجيگاه، بهرام آبادˇ دیهاتˇ ورجا، جه طارمˇ توابع ايسه.

مألوم نيه شميرانˇ قلايه كي چاگوده، تارمˇ مئن اولي كسي كه حكومت گودي شميران قلا مئن كه سالاري قلا هم دوخاديد ، محمد بن مسافر (گيلكي: ممد، مسافر ريك) بو. محمد بن مسافر، كنگريان خانواده اولي شاه ايسه، كه اونه نامَ، تاريخي كيتابان مئن بنيويشتيد.

ابودلف مسعر بن مهلهل (گيلكي: مسعر مهلهل ريك)، موسلمان جوغرافي دان بو كه سال 331 هجري مئن اَ قلايه بيده، شميران قلا محمد بن مسافر پايتخت و ديلم چَكنه دوخانه.
ابن حوقل 376 ه.ق مئن، ناصر خسرو 438 ه.ق مئن، ياقوت حموي 623 ه.ق مئن، قزويني 674 ه.ق، حمداله مستوفي 740 ه.ق و سِد ظهيرالدين مرعشي 880 ه.ق مئن اونه جاجيگاه بيدِئيد و مطلبي بنيويشتيد

شادروان احمد كسروي بنيويشته:
خيلي زمات بو كه كنگريان، ديلمان مئن قودرتي نَشتيد تا او وختيكه بِتَنَستيد شميران قلايه كه پيدا نبو كي واسي بو، تصرف بوگوديد و كومك اَ ديز اَمره كل تارم كه قزوين شين بوستي بدست باوريد.
و جَستان امره ديلم شاه خويشي بوگوديد و اوشانه قودرتَ هر روز ويشترَ بوسته و خوشانه پادشاهي وجود باورديد.
ابن اثير حوادث سال 454 هجري مئن بنيويشته:
اَ سال مئن، سولطان طغرل بيگ بوشو ديلم سرزمين، و تارم قلا مئن و مسافر ديلم شاه جه صد هزار دينار و هيزار جامه بخواسته.

با همه بلاياني كه شميران قلا سر، تارم مئن دَكفته، اَ قلا سال 921 هجري برپا بو اونه نام تاريخ خاني بامو. ولي بازون معتبر تاريخي بِنيشتيه هان مئن نامي ازون نيه. تا قرن نوزدهم ميلادي ايراني و خارجي سياحان اونه ايتا فوگوردسته قلا دوخاديد.

ناصر خسرو بنيويشته كه اَ قلا سه تا چَپَر داشتي ولي هَسه، دوتا اونه چَپَران شناخته بوبوسته. سالمِ بخش اَ قلا، اونه شومالي ديوار ايسه كه چند تا سالمه چپر و قاقل تره بِمانَسته. بولندي اَ ديوار 15 متر و لاشه سنگ و ملات امره كه اونه پهنا 40/2 متر ايسه چاگوده بوسته.




#Article 408: ميرزا حسين کسماىي (903 words)


ميرزا حسين کسماىي، نیویشتن‌کس، شائر، روزنامه‌نیویس، مشروطه‌خا و جنگلی، دوم شعبان ۱۲۸۸ هجری قمری رشتˇ مئن به‌دونیا بمأ. رشتˇ مدرسه‌ی جامعˇ مئن ادبیات و عربی زوانه یاد بیته و هو زمت موسیو ژانˇ فرانسوی ورجه فرانسوی زوانه باموته. بازون یک سفر بوشؤ عتبات و دو سال اؤره بئسأ و خو عربی تحصیلاته تکمیلأگوده و بازون چن‌سفر بوشؤ پاریس و مؤسکؤ و پترؤگراد و تفلیس و دو سالی کی اوروپا مئن ایسأ بو، لوورˇ موزه مئن نقاشی باموته و وختی وگرسه به‌گیلان، مشروطیتˇ انقلابˇ مئن شرکت بوده.(نشریه‌ی فروغ (دوره‌ی کامل ۱۳۰۷-۱۳۰۶). هادی میرزانژاد موحد. نشر فرهنگ ایلیا. اوّلی شوماره)

حوسئن کسمایی، یکته رؤمانتیک آزادی‌خا و موبارز بو کی هرجا کی آزادی‌خایی رج بو اونˇ دومبال شو. 

وختی کی مأمدعلی‌شا ایرانˇ مجلسه فترکنه، کسمایی نی میرزا کوچی خان بانی یک نفرˇ دیگرˇ همره رادکئنن کی بشون تئران، مجلس و آزادی بال‌زئنˇ وأسی امّا را مئنه باخبر بنن کی مجلسه به‌توپ دَوَستن و استبداد وگرسه. میرزا حوسئن کسمایی ای وضعیتˇ مئن خو کلّیه معالجهٰ بهانه کؤنه و شنه روسیه(نشریه‌ی فروغ (دوره‌ی کامل ۱۳۰۷-۱۳۰۶). هادی میرزانژاد موحد. نشر فرهنگ ایلیا. اوّلی شوماره) و وختی هنده مشروطه‌خاهؤن خأنن مشروطهٰ واج‌بأرن، اونأ نی وگردنه گیلان و انقلابی‌ئنˇ همره شنه قزوین و تئرانˇ فتح‌ئبه. بازون اؤره بناکؤنه به روزنامه مئن نیویشتن. وختی وگردنه رشت، چون روسؤن انزلی و رشتˇ مئن قشون پیاده بوده‌بون و مملکتˇ کارؤنˇ مئن دخالت گودن، میرزا حوسئن نی هرروز مسجد جامع مئن سخنرانی گود تا این‌که یک‌روز مشروطه مؤجاهدؤن و روسؤنˇ مئن جنگ دگینه و مؤجاهدؤن چون تفنگ و مهمّات ندأشتن دبازنن و اوشؤنˇ جی چار نفر ناصریه باغˇ مئن اعدام بنن و کسمایی نی گوروزنه و شنه اوروپا تا وختی کی جنگلˇ انقلاب سرأگینه و اون هنده پاریس و تئرانˇ جی هنه کسما و بنه جنگلی. کسما مئن کی او زمت جنگلی‌ئنˇ مرکز بو، هشت شوماره جنگلˇ روزنامهٰ مدیریت کؤنه و بازون کم-کمئی سیاست و مبارزه جی وأکئنه و شنه یک دیمه خوشئبه کشاورزی بکونه و سرأخرأ نی سال ۱۳۳۹ هجری قمری رشتˇ مئن مینه. 

کسمایی به گیلکی و فارسی شئر دأنه و اینˇ گیلکی شئرؤن او زمتˇ شی‌ئه کی اوّلی جهانی جنگ دونیا مئن دگیته دأنه و اون جنگلی ببؤ و گیلانˇ جؤموری مئن ایسأ. اینˇ شئرؤنˇ مئن تاریخی آدمؤنˇ نؤم بأرده‌ببؤره کی او زمت مقام و جاجیگه و مسئولیت دأشتن. اینˇ شئرؤن ویشتری‌ئن یک موضوع و تفاق و ماجرا همره توشکه‌بخؤرده‌ن چون روزنامه مئن چاپ بنأبؤن و ژورنالیستی بؤن. مثلن او زمت کی جنگلی‌ئناقتدار دأشتن و خوشؤنˇ اداری مؤسسه‌نˇ اداره گودن‌ئبه تصویب بوده‌بون کی کشاورزی محصولاتˇ جی عشریه هگیرن، حوسئن کسمایی ای شئره مونتشرأگوده کی اونˇ توضیح دئنه عشریه پولˇ همره چی کارؤنی شأنه گودن و چنی جنگل‌ئبه مهمّه:

رشتی باز حرف زنه از رویˇ هذیان هوزاره!/       باز هَوَس دأره ببه رعیتˇ ایران، هوزاره!

یا خأیه باز بؤخؤره فریبˇ شئیطانه مگر؟/       باز به‌یاد بامو فیلأ، خابˇ پریشان،هوزاره!

چی کم از دؤلتیمی؟ هیچ مگر از هیچ کم به؟/       من تبر دارم و داس، سی‌دوتا دندان، هوزاره!

أمی پولأ کی دأره؟ حاجی علی احمدˇ کور/       أمی زورأ کی دأره؟ غولˇ بیابان، هوزاره!

أمی عقلأ کی دأره در توی تهران؟ ای نفر/       أمی ریشأ کی دأره؟ روستمˇ دستان، هوزاره!

حاجی عرم و حاجی حزم و حاجی فکرأ کی دأره؟/       حاجی نؤطقأ کی دأره؟ او لالˇ سبحان، هوزاره!

گیدی جنگ تمانابؤ، صافˇ صادقْ رشته بیدین/       أمی دوشمن کندوجه جاهلˇ خلقان، هوزاره!

بوگؤفتیم رنجبریم و هسا گیم برنج بریم/       أمی حؤکم و أمی حاکم، أمی فرمان، هوزاره!

شیمه خون أمی سر و دیم، شیمه مال أمی مایه/       بجˇ شمشیر، بجˇ خنجر، بجˇ چؤگان، هوزاره!

بج أمی سرتیپ و توب، أمی مارشاله آقا!/       بج أمی توپˇ کروپه تویˇ میدان، هوزاره!

ایتا رشت چابکونم یک‌سالˇ دیگر تو بیدین/       دینه‌بی هیچ‌کسˇ جانکه تمّان، هوزاره!

کودتا خایم کودن، کوهأ دوتا خایم کودن/       هرچی گید شمره بیگید جه فحش و بهتان، هوزاره!

کسمایی رؤمانتیک طبع گاگلف اینˇ شئره سیاستˇ جی وأگیت و برد او جیگایی کی ویشتر زندگی و طبیعتˇ خؤجیری آدمه پناه بنه:

بیا بیشیم دریاکنار، مؤجانˇ ور، فورشانˇ سر/       اؤیا کی جنسˇ بشر پیدا نیبه، ماده و نر

کف‌به‌لب، جوش‌زنان، غلت خؤره غرّه کونه/       سبزˇ دریایˇ خزر، مثلˇ ایتا شیرکˇ نر

اؤیا کی جوش و خوروشˇ حرف نأیه به أمی گوش/      غیرˇ یرلیغˇ طبیعت نیدینی به أمی ور

دیلأ چون مشعلˇ افروخته به‌دریا بزنیم/       تاودیم رقص‌کونان کفش جه پا، خود جه سر

بیدینیم دریا دورون بیشتر از صحرا میان/       جنسˇ جاندار، همه گوش به حرفˇ نؤبر

أ پیلˇ دریا دورون نشنوی یک حرفˇ جفنگ/       چشمیدی، گوشیدی، بی‌حرف به‌معانی و صوَر

(...)

یا گاگلف ای دیمه‌نیشینی و طبیعت‌دوستی یاس و نااومیدی همره تویمأبنه:

بیا بیشیم کوهانˇ جؤر، دور جه آدم کئلئکا/       دکونیم گالشˇ جور، کسوتˇ ماتم کئلئکا

بنوشیم سبزه میان، قلّه‌ی کو، شام و سحر/       آب با موشت جه او چشمه‌ی زمزم کئلئکا

بیدینیم دورنمایˇ وطنه مست و خراب/       مثلˇ ای کلافˇ کج، درهم و برهم کئلئکا

وابدیم جنسˇ دوپا، دورفیشانیم جادوبازه/       ندأریم کار به مکلّا و معمّم کئلئکا

ببهیم یک‌دیل و یک‌رو، فوکونیم أ گبانه/       نأ دهیم کسره، ندیم فتحه ندیم ضمْ کئلئکا

نشکنیم خالأنأ از بهرˇ خؤمه یا کی کؤمه/       نسازیم خانه به أ عرصه‌ی عالم کئلئکا

بکن أ پیرهنه، مؤحتاجˇ سوزن نبه‌بی/       وابین انگوشته، مخور غصّه‌ی خاتم کئلئکا

فأدهیم جومله‌ی دونیایه به أ دونیاداران/       گاه بی‌ریش گهی ریشˇ مسلّم کئلئکا

پسر بی‌پئر به حضرتˇ آدم پسره/       دختر بی‌مرد به حضرتˇ مریم کئلئکا

صؤب گرمأبو از آفتاب، شب بوخوس دارانˇ جیر/       دیلأ خالی بوکون از شادی و از غم کئلئکا

فأندریم از اثراتˇ طبیعت دونیا دورون/       گر بخاهی شب و روز عیْشˇفراهم کئلئکا

تی خؤرؤم مو، تی زره، تی قدˇ مؤزون، تی علم/       بکونیک جنگ به أ اوضاعˇ عالم کئلئکا




#Article 409: اودا كوگا (410 words)


اودا كوگا (織田氏 ) ايتا جه ژاپونی چکنه‌ٰن بيد كی اوشانه نقش سیاست مئن، ژاپونˇ ایجا گودن  قرن 16 مئن بو. ولی اوشانه آوازه ويشتر واگرده به اودا نوبوناگا دوره کی اَ زمات اَ کوگا مئن چکنه بو. و بعدˇ اونه موردن، اوشانه قدرت  فوگورده. ولی هتويی اوشانه كوگا كی هش پركه بوسته بو ادامه پيداكونه ميجی دوره دورون.

اودا كوگا، نوبوناگا دوره مئن ادعا گوديد كی خوشانه تبار به تايرا كوگا فَرِسه، تايرا نو چيكازانه كی تايرا نو شيگه موری نوه بوستی (1138–1179).
تايرا نو چيكازانه ، اچيزن اوستانˇ مئن بِمانسته، و خو نامَ بنه اودا. اونه زاكان شيبا كوگا ورجا، پيله دوده و جير دستان بيد.

و شيبا يوشيكانه (1540–1600) كی خواستی خوشانه قودرَته هنده بدست باوره، وادارا بوسته اورای جه بشه. معروف قَلائَن ˇ اودا،  كيوسو قلا بو كه شيبا يوشيشيگه  اونه چگوده سال 1394 و 1427 مئن كی اودا كوگا ره فَدا. اونه نام اودا توشيسادا بو كی فرماندار معاون اوستان (اواری) مئن بوستی.
توشيسادا چهارتا ريك دَشتی، اونه چهارمی ريك، نوبوسادا قلا كاتسوبوتا مئن زندگی گودی كی نوبوهيده پئر و اؤدا نؤبوناگا  پيله پئر بوستی.

نوبوهيده سال 1525 مئن، ناگويا قلا ره خو واستی فَگيفته (1542  مئن ، بونوناگا ره  فَدا) و فورو واتاری قلا خوره چگوده، اودا نوبوتومو كيوسو قلا ورجا بوشو، خواستی خوره بِداره، ولی ایتا بنه بر (محاصره) مئن سال 1555، اونه برار زا (نوبوناگا) كی ناگويا قلايَه اداره گودی نوبوتومو يه كوشه. 
هتويی  اودا كوگا دوخاله بوبوسته . تا زماتی كی نوبوناگا بِتَنسته اوستان اواريه متحدا كونه.
نوبوناگا ايتا پيله رقيب خو همسادن واستی بوبوسته . او بِتَنسته بخی خو پيله رقبيانَ، ايماگاوا، تاكدا، آزای، آساكورای مَنِستن و ... فوگوردانه. نوبوناگا ژاپون ميانيه خوره حكومت بوگوده. ولی نوبوناگا نَتَنِسته خو برنامانه، ژاپون ایجایی واستی كاملا كونه. چون ايتا كودتا مئن كه آكيچی ميتسوهيده ايتا نبوناگا خلابران انجام بِدأ.  معبد هُوننو جی مئن ميره؛ سوپوكو كونه. (خوره كوشه). اَ ايتفاق تاوستون سال 1582 م دَكَفه.

اودا كوگا  بعد نوبوناگا، اوشان قوردت ژاپون مئن فوگورده و بازون ايتا جه نوبوناگا دوده‌ٰن (سردار) جير دست بئساييد كی اونه نام تويوتومی هيديوشی بو.

هتويی نشان بدأ كی اودا كوگا  بعد نوبوناگا موردن، تويوتومی هيديوشی دوده و جير دست بيد، ولی اوشانه سياسی كاران ژاپون مئن ناشناس بِمانسته، بخی شگون توگوگاوا، ياماموتو خلابر بوبوستيد و بخی خوشانه ارباب  (دايميو - 大名 ) بِمانستيد.

اودا كوگا زاكان، هسه زندگی كونيد ژاپون  نسا و نسایی آفتو زردی، و هتو تايوان ، فيليپين ، جنوبی كوره ، آمريكا و كانادا و اينگلستَن مئن

اينگليسی ويكی پديا ايله جار كونان




#Article 410: تاكدا كوگا (568 words)


تاكدا كوگا (تاكدا شي - 武田氏)  ايتا ژاپوني كوگا بيد كه هي ئان دوره (794 – 1185) و سنگوكو دوره  مئن ژاپون مئن پيله نقش داشتيد. تا او زماتي كه توكوگاوا شوگون سَلاري 1603 مئن پا بيگيفته. تاريخي جاجيگاهَ  اَ كوگا، اوستان كايي مئن بو كه هسه دوخانيد ناحيه ياماناشي. 

تاكدا كوگا ، امپراتور سيوا   (850-880) زاكان بوستيد و ايتا بخش جه ميناموتو كوگا ، كه فرسِئيد به ميناموتو نو يوشيميتسو (1056–1127) ، كه اونه برار، ميناموتو نو يوشيه  فرمانده كل قوا (ژاپوني: 鎮守府将軍  ) بو (1039–1106) . ميناموتو نو يوشيكيو  (1075? – 1149?)، يوشيميتسو زاي بوستي ، اولي كسي بو كه تاكدا نام بِگيفته.
قرن دوازدهم مئن، زماتي كه هي ئان دوره تومانَ بوستَن دَبو، تاكدا كوگا اوستان كايي مئن خوره قودرتي داشتيد. اوشان بيد كه ديگر قبايل امره، خو عمو پسر،  ميناموتو نو يوريتومو امره اضافه بوستيد جنگ جين پي مئن و تايرا كوگا جولو بئساييد.
وختي  ميناموتو نو يوريتومو دَشكن بوخورده بو جه ايشي باياشيما (1181)، تاكدا نوبويوشي، اونه واستي 20.000 هيزار نيرو اوسي بوگوده تا يوشيموتو ياور بِبيد.
تاكدا نبوميتسو (1162–1248)، جنگ شوكيو مئن هوجو كوگا  ياور بوبوسته (1221) و اونه ياور گودن واستي، اوستان آكي مئن چَكنه بوبوسته. سنگوكو دوره كه  فَرِسه ، تاكدا كوگا اوستانان كايي، آكي و واكاسا مئن چكنه بيد.

ايپچه به فَرِسِئن سنگوكو دوره بِمانسته بو كه تاكدا كوگا سركوب شورش يوسوگي زنشو  واستي (آشيكاگا) ياور بوبوسته. يوسوگي زنشو  (? – 1417)،  آشيكاگا موچي اوجي پيله دوده بو و ايتا دوشمن آشيكاگا شوگون سَلاري واستي بو.  هتويي بوبوسته كه يوسوگي و تاكدا كوگا، خوني دوشمن بوبوستيد و 150 سال مئن  همديگر امره بِجَنگستيد. تا سنگوكو دوره فَرِسه و تاكدا كوگا فوگورده.

تاكدا هارونوبو (1467 - 1568) خو پئرِ (نوبوتورا) جاجيگاهَ سال 1540 مئن بِنيشته و اوستان كايي  مئن چَكنه بوبوسته كه هسه او منطقهَ دوخانيد ياماناشي. تاكدا خو قودرتَ ويشترا گوده، پيله قودرت  اوستان كايي مئن بوبوسته. 1559 مئن، هارونوبو خو نامَ عوضا گوده و بَنه تاكدا شينگن كه هَتو خوجير تر اونه شناسيد. شينگن چندَفا  هوجو كوگا امره رو به رو بوبوسته و ويشتر خواستي خو شمالي صارايه پيلا كونه. و اويَه بوبوسته كه خو پيله جنگانَ، يوسوگي كنشين امره بگيفته. اَشان اي دسته كله گيفتن داشتيد كه جنگ كاواناكاجيما نام بيگيفته بو. اوشانه جنگ، 1553 مئن آغازا بوسته و او كه  پيله تر و چَتينِ  جنگ بوستي10 سپتامبر 1561 دَكَفته.
شينگن خو خوجير تاكتيك و تازه كاران واستي، كه خو حشر و مايه دار مئن گودي پيله نام داشتي.  ولي  برخي تاريخنويس كس بيد كه بوگوفتيد كه اونه استراتژي خوجير بو، ولي اوشانه چاگوده كس نُبو.   ولي هتويي شينگن، فوتورگ زئن، اسبان امره واستي ناماور بوبوسته.  تا نيمه قرن 16 مئن كه شينگن قودرت داشتي، سواره ساموراييَن كه ويشتر تيركمان امره بيد بكارَ گيفته. شينگن جنگ ميكَ تاكاگاهارا  1572 مئن، اونه سواره حشر و مايه دار، پيله  اثر پيروزي مئن داشتي. تازه تاكتيك شينگن،  پيله اثر و آوازه ژاپون مئن داشتي و همه ور تاكدا حشر و مايه دارَ دوخاديد (كيبا گوندون: 騎馬軍団). سواره حشر و مايه دار 

شينگن 13 مي 1573، 53 سالگي مئن ناخوشي واستي  بِمرده. اونه ريك، كاتسويوري (1546 – 1582)  اونه مانِستن تاكتيكي استعداد ناشتي. شينگن جانشين بوبوسته و سال 1575، جنگ ناگاشينو  مئن دَشكن بوخورده اودا نوبوناگا جولو. نوبوناگا بِتَنسته اَ جنگ مئن شينگن جانشينان و زاكانَ نابودَ كونه.
و اَ فوگوردستن،  تاكدا كوگا رو پيله اثر داشتي. ولي هتويي توكوگاوا شوگون سَلاري مئن ، پيله جاجيگاه خوشانه ره داشتيد، كه سال 1603 مئن پا بيگيفته بو.

اينگيلسي ويكيپديا ايله جار بوگودِهان




#Article 411: تجاسپي كوگا (144 words)


تجاسپی ( تج: تيز رو) ايتا سلسله بيد كه قرنˇ  هفتم تا نيمه دوم قرنˇ نهم  رشت مئن حكومت بوگوديد. ولي اوشان بيشتر جه اميرˇ  بيه پس كه اسحاقی كوگا بو، دوده و جير دست بئساييد.  جه اوشانه  پيله كس امير محمد تجاسپی رشتي بو كه موغولانˇ  فوتورك گيلان مئن(607 ه)،  اولجايتو دوره،    امير دباج فومنی ياور بو و ركابزن تولمˇ  چكنه  امره بِتَنستيد موغولانˇ  فوتوركيد و اوشانه حشر و مايه دارَ دورسانيد. 

دو تا پيله ايتفاق اوشان دوره مئن دَكفته، كه  ايتا موغولˇ  فوتورك و اويتا كله گيفتن امير كيايی سادات امره بيه پيش ( گيلان خورتاب) مئن.
آخری كسی كه اَ كوگا مئن چكنه بوبوسته، امير محمد بو كه به فومن فوتوركسته ولی امير علاءالدين جه دشكن بوخورده و خو كارا تومانه بوسته بيده. گيلان جه جيويشته و شيروان بوشو. و هتويی اوشان قودرت رشت  مئن فوگورده و رشت، اسحاقوند كوگا دَكفته.




#Article 412: تجاسپی كوگا (706 words)


تجاسپی ( تج: تیز رو) ایتا سلسله بید که هفتومی قرن تا نهمی قرنˇ دومی نیمه، رشتˇ مئن حکومت بوگودید. ولی اوشان بیشتر  بیه پسˇ امیرˇ جا کی اسحاقی کوگا بو، دوده و جیر دست بئسایید.  جه اوشانˇ  پیلˇکس امیر محمد تجاسپی رشتی بو که موغولانˇ  فوتورک گیلان مئن (۶۰۷ ه.ق)، اولجایتو زمت،  امیر دباج فومنیˇ یاور بو و رکابزن تولمˇ  چکنه  امره بِتانستید موغولانه فوتورکید و اوشانه حشر و مایه‌داره دورسانید.
 
دو تا پیلˇ تفاق اوشانˇ زمتˇ مئن دکفته، کی  ایتا موغولˇ  فوتورک و اویتا بیه پیشˇ مئن کارکیا امره کله گیفتن بو. آخری کسی که ا کوگا مئن چکنه بوبوسته، امیر محمد بو کی فومنه فوتورکسته ولی امیر علاءالدینˇ جه دشکن بوخورده و خو کارا تومانه بوسته بیده. گیلانˇ جه جیویشته و بوشؤ شیروان و هتویی اوشانˇ قودرت رشتˇ مئن فوگورده و رشت، اسحاقوند کوگا دس دکفته.

سولطان محمد خودابنده (اولجایتو) وختی به حکومت فرسه به ا فکر دکفته کی گیلانˇ تسخیر بوکونه. چون گیلانˇ  مئن، چندتا کوچی چکنه حکومت گودید و پور زماتˇ  جه اوشانˇ مئن جنگ بو. اولجایتو خوره فکر گودی کی گیلانˇ گیفتن ایتا آسانˇ کاره و هتویی خو حشر و مایه‌داره اوسه بوگود گیلان. موغولانˇ چکنه قتلغشاه بو.  بتانسته راحت آستارا و گسکره به‌دس باوره. او زمات، گیلˇمردانˇ مئن ایجانایی (اتحاد) دنبو. ولی ایتا ایلجارˇ امره گیلˇمردان موغولانˇ جولؤ مقاومت بوگودید و امیر محمد تجاسپی رشتی کی تجاسپی  چکنه بوستی خو یاورانˇ همره موغولانˇ امره بِجنگسته.

قتلغشاه بتانسته خلخالˇ راشی جا گیلانه فوتورکه. ولی گیلˇمردان سه بار اونه دشکنئید. بازون امیر دباج فومنی اظهار اطاعت بوگوده موغولانˇ ورجا، ولی قتلغشاه اونˇ گبانه گوش نوگوده و حشر و مایه‌دارˇ امره فومنه فوتورکسته ولی رشت و تولمˇ ورجا دشکن بوخورده. رکابزن،  تولمˇ چکنه بِتانسته قتلغشاهه بوکوشه و اونˇ گوشانه واوینید و گوشواره امره ببردید. پور کسانی جه موغولان، گیلانˇ چولˇ مئن بِمردید و پور غنایم گیلˇمردانˇ دس فرسه.

وختی امیرفلک الدین رشتی بمرده اونˇ زای امیر محمد خو پئرˇ جا بنیشته و پور دلایلˇ واستی، سید علی امره موتحد بوبوسته. ولی اونˇ دوشمنی، سید ناصر کیا امره و کوچسفهانˇ چکنه کی سید علی نام بو بمانسته. سال ۷۸۵ هجری (۸۵- ۱۳۸۴م) سید ناصر کیا فوتورکسته رشته ولی سیاهکرودˇ مئن دشکن بوخورده و زخمی بوبوسته ایپچه بازون بمرده. ایتا سال دواره کی امیر محمد صلحˇ واستی بوشو لاجؤن.
سال ۷۸۹  هجری (۱۳۸۷ م) امیر محمد رشتی و امیر دباج فومنی و امیر محمد شفتی و امیر ساسان گسکری چون بیدئید کی موغولانˇ حشرومایه‌دار، عراقˇ مئن ایسا و دانستید کی سید علی  بدونˇ خون فوگودن قزوین و طارمه به تیمور فدا و هتویی  خو شخصیته لطمه بزا. پیله موقع بیده ئید که کهدم و کوچسفهان اونه دس جه بیرون فاکشید.

ایتا فوتورک مئن بیه پسی‌ٰن بِتَنستید کهدم تصرف بوکونید و  پور کسانˇ جه کیاییان خونˇ فوگودید. سید علی  که زرخˇ بوسته بو، خو بیه پیشˇ  حشر و مایه دارˇ امره رشت فوتورکه. ولی پاسکیاب مئن، امیره محمد رشتی و امیر دباج فومنی جولو دشکن بخورده.

سِد ظهیرالدین مرعشی بینیویشته: اَ جنگ مئن، سید علی و اونه براران و ریک‌ٰن، سید مهدی کیا، سید حسن کیا و سید ابراهیم کیا و سید عبدالله کیا و پور جه کیاییان پیله کس کوشته بوبوستید.

آخرین چکنه اَ کوگا مئن امیره محمد بو که ایتا زرخˇ مرداک بو که خو پئر امیر فلک الدین و خو براران بوکوشته. و پور جه خو رسترانˇ خونˇ فوگوده. وختی امیر حسام الدین اسحاقی پیله پیه پسˇ چکنه بمرده اونه زاک امیره علاءالدین امره دوشمن بوبوسته و ناجه داشتی که فومنˇ بدس باوره ولی دشکن بوخورده و بیده که مردوم اونه جه متنفر ایسید بوشو خومام و جه اویه لاکومه دنیشته و جیویشته بادکوبه. قبل جه حرکت بوکونه، خو کوچی زاکˇو چند تا خو خلابران امره اوسی بوگوده کوچسفهانˇ چکنه ورجا. اونه بخواسته که وساطت بوکونه. و امیر تجاسپ، امیره محمد کوچی زاکه اونه سرپرستی بوکونید تا رشت مئن چکنه بیبه. ولی وختی امیره علاءالدین ، بیه بیش چکنه (کیاییان) امره دیدار بوگوده، اوشان توافق بوگودید که تجاسپی کوگایه  فوگوردانید و اَ کارا بوگودید. ایپچه دوارسته امیره محمد جه بادکوبه واگردسته رشت و امیره علاءالدین بخواسته که اونه جیگاه فده ولی امیره علاءالدین اونه دستگیر و کوشه و رشت اسحاقوند کوگا دس دکفته.(۸۶۴ ه) .
وختی اَ ایتفاق دکفته امیره محمد برار زا و عمو پسر موتحد بوبوستید و بیه پس چکنه (امیره علاءالدین) امره بِجنگستید ولی دشکن بوخوردید و اَویرا بوستید.  




#Article 413: پيله کوروش (336 words)


پيلٚ كۊرؤش‌ٚ هخامنشي نخستين ايرانٚ سلسله أ بنا گۊده. 
ايتا جه پيله پادشاهنٚ ايرانٚ باستان بؤ كي هخامنشيانٚ فرمانروايي پايه گذاري بۊگۊده کي جه آرالٚ درياچه تا مصر بؤ. هئرودوتٚ يونانيٚ تاريخنگار بنيويشته كۊرؤش، كمبؤجيهٚ پسر كوچي شاهٚ پارس ؤ اونه مأر ماندانا، آستياگٚ دختر بؤ.    

كۊرؤش بِتَنِسته آستياگٚ جنگٚ مئن شكست بده ؤ اۊن تاج ؤ تخت بدست باوَره. هئرودوت اضافا كۊنه كي كرزؤس، ليديٚ پادشاه کي آستياگٚ اۊن زامات بؤستي وختي كۊرؤشٚ پيروزي آگاه بؤبؤسته، تصميم گيره به كۊرؤشٚ فرمانروايي فۊتۊرک زنه ولي كۊرؤش اون أ شكست بدا ؤ شهر سارد، ليديٚ پايتخت أ محاصره ؤ سرانجام به فتح كۊنه.
كۊرؤش ، كرزوس أمرأ به نرمي رفتار کۊنه ؤ اۊنه از خؤ نزديكان بۊگۊد. ؤ ايتا جه خؤ سرداران اؤسي بۊگۊد به يونانٚشهران. 
كۊرؤش با اضافه كۊدن ليدي به خؤ امپراتوري خؤ چومانَ أ بابِلٚ سرزمين دۊزانه كي اؤضاع آشفته ؤ نابساماني داشتي ؤ خيلي جه بابِليان جه خۊشانه پادشاه كي نبونيد نام داشتي دِله خؤشي نَشتيد. کۊرؤش سالٚ 537 پ.م به بابِل فوتورک زنه ؤ ايپچه كله گيفتن أمرأ بابِل أ فتح كۊنه. بابِل دۊرۊن هم كۊرؤش خؤجير كارانٚ زياد بۊکۊد. يهوديانٚ زندان مئن آزاد أ گۊده، بابليانٚ دين أ احترام بنه، خدايان جاجيگاه چاگۊد، وختي نبونيد بمرد اۊنه مراسم شركت ؤ عزاي عمۊمي اعلام بۊگۊد ؤ خؤ اعلاميه حقؤق بشرَ أ ايتا اؤستوانه رۊ بنيويشته کي کۊرؤشٚ منشور دۊخانن.

بعد جه بابِلٚ فتح ، كۊرؤش خؤ سپاه أمرأ به خۊرتاوٚ(شرق) ايران شه تا بيابانيٚ قبايل أ كي ماساگت نام داشتيد سركۊب بۊكۊنه. ماساگتان جه سکایيٚ اقوام ایسن کي گذشتهٚ دئن میانهٚ آسيا زندگي کۊدن دأشتن.سالٚ 529 پ.م گيرؤدار كله گيفتن دؤ سپاه، كۊرؤش ايتا پيشدار أمرأ زخمي به ؤ ميره ؤ اۊنه پيكر أ پاسارگاد مئن دفن بۊکۊديد. كۊرؤش دؤ تا پسر داشتي پيله پسر كمبوجيه ؤ كوچي پسر برديا، كمبوجيه جانشين خؤ پئر، كۊرؤش به. 
كۊرؤش سه تا امپراتوريٚ ماد، ليدي ؤ بابِل فۊگۊردانه. ولي تاريخنگاران اۊنه بخشنده ؤ خوجيرٚ شاه شناسيد. پارسان كۊرؤش أ خۊشانه پئر ؤ يهوديان منجي دۊخانن.چؤن اؤشان أ جه آشۊريانٚ شاه کي بختؤالنصر نام دأشته رهانید.      
     




#Article 414: علی‌کيا (118 words)


سيد علی‌ كيا سال 763 هجری‌ (1362-1361 م) خو پئر جا بينيشته. سال 769 هجری‌(8-1367م) بِتَنسته، سادات مرعشی‌ كومك امره. بيه پيش چكنه بوبوسته. و نم نمی‌ خو حكومتˇ اشكور، ديلمان و كهدم و لشت نشا و كوچسفهان و حتی‌ تارم و قزوين مئن پيلا كونه. قزوين مئن هفت سال حكومت بوگوده و تيمور اونه وادار بوگوده كه قزوين و تارم و شميران قلا اونه فاده. اَ ايتفاق باعث بوبوسته كه ‍رشت و فومن و  شفت و گسكر چكنه‌ٰن  كهدم و كوچسفهان جه سيد علي دس بيرون فاكشيد.

سيد علی‌ كيا و چند تا خو نزديكانˇ امره ايتا پيكارˇ مئن، رشت ورجا سال 791هجری‌ (1389م)كوشته بوبوسته. 

فرمانروايان گيلان- ل.رابينو- واگردان م.پ جكتاجي، رضا مدني- رشت – گيلگان- 1389




#Article 415: لويی دو فونس (238 words)


لويی ژرمان داويد دو فونس دو گالارزا 31 جولای 1914 كوربوا فرانسه مئن بزا بوبوسته. لويی دو فونس تنگوله كه بو پيانو زئی و طراحی گودي. و نم نمی مدرسه بنه ديمه و موختلف كاران گودی. بيشتر سبكˇ جاز مئن، پيانو  زئی و خو شيته كاران امره خو مشتريانˇ خنده آوردی. و ايتا سال بوشو كلاسˇ بازيگری كه اونه نام سيمون بو. و بِتَنسته خرم تماس  بداره، دانيل گلين و ديگر بازيگران امره. دومی جنگ جهانی مئن پاريس اشغال بوبوسته و خو پيانو واموختنه دونبال بوگوده مدرسه موسيقی مئن. و اويه بو كه خو اوستادˇ تنخواه بوبوسته كه اونه نام ژان دو موپاسان بو. كه گی دو موپاسان نويسنده  برار زا بوستی.
اوشان 1943 ازدواج بوگوديد.

اونه گيش بر و دانيل گلين، دوفونسˇ تشويق بوگوديد كه به بازيگری روی باوره. و سال 1945 اولی بارˇ واستی سن 31 سالگی مئن ايتا فيلم مئن بازي بوگوده.آوازه  لویی دو فونس دهه شصت ميلادی جهان مئن دِپيچسته. وختی سال 1964 ايتا كمدی فيلمˇ مئن كه اونه نام ژاندارمˇ سن تروپ بو بازي بوگوده . اَ فيلم مئن ايتا فرانسوی پوليس بو كه فرانسه پوليسانˇ رخشن گيفتنˇ امره نيشان بدائيد. دوفونس پورتر جه 130 نقش سينما و تئاتر مئن بازی بوگوده. لويی دو فونس سال 1968 بازيگر محبوب، فرانسه مئن دوجين بوبو. و اروپا دهه هفتاد مئن پيله محبوبيت دَشتی.  لويی دو فونس  27 ژانويه 1983 ايتا سكته قلبی رو 68 سالگی مئن شهر نانتˇ فرانسه مئن بِمرده.

بيوگرافی سايت imdb مئن




#Article 416: شيكاگو ۱۹۳۰ (316 words)


شیکاگو ۱۹۳۰ ایتا ویدیویی بازی ایسه و اون سبک استراتژیک ایسه و کامپیوترˇ واستی سال ۲۰۰۳ میلادی (۱۵۷۷ گیلکی) چاگوده بوبوسته و اونˇ موضوع واگرده به آمریکا ، شیکاگو شهر سال ۱۹۳۰ مئن. ایتا روایت ایسه جه مافیا گانگستران، او دورانˇ مئن. ا بازیه Spellbound Entertainment و 
Wanadoo  Edition شرکتارن چاگودید و اوسه بوگودید بازار مئن.

ا بازی دو بخشˇ سیوا امره چاگوده بوبوسته. اولی بخش واگرده به سال ۱۹۲۸ که شوما تانید ایتا مافیایی باند امره شهر شیکاگو بازی بوکونید. شِمی مافیایی باندˇ رییسˇ نام، دؤن فالکؤن  ایسه که شیمه ره شرارت و خون فوگودنˇ واستی دستور فده. شوما ایتا کاراکترˇ امره که جک بِرِتو نام داره، بازی کونید و شِمی وظیفه هنه که شِمی دوشمنانا کی پولیس و اف بی آی و ایتا ایرلندی مافیایی باند   شهر شیکاگو  مئن ایسه،  فوتورکید و شهر مئن شِمی قوردتا پورتر بوکونید. علاوه بر ان، ا بازی گروهی ایسه و پنج کَسˇ امره شِمی ماموریتا تومانه کونید. و هتویی تانید ایتا کوچی گروه گانگسترانˇ جه دؤجین بوکونید. هأ ویژگی دومی بخشˇ مئن کی کرا پولیسˇ نقشه بازی کونید دره. سال ۱۹۳۰ وختی دؤن فالکؤن خو پیله جنایتانˇ امره، شهر شیکاگو مئن پیله تری کونه. اف بی آی واردˇ بازی به و ا وختی ایسه کی شوما ایتا مامور اف بی آیˇ امره کی اونˇ نام ادوارد نَش ایسه، بازیه سرا گیرید و شِمی وظیفه هنه کی دؤن فالکؤن و اونˇ مرداکانه دستگیر و میله‌ٰنˇ پوشت اوسه بوکونید و بازی، دؤن فالکؤن و  جک بِرِتو دسگیری امره تومانه به.

شوما تانید اَ بازی مئن هم گانگستر و هم پولیس ببید و ایتا پنج نفره جرگه امره که موختلفˇ ویژگی دارید، مناطقˇ متفاوتˇ مئن، بازیه  دونبال بوکونید. اکشن حرکاتˇ مئن، اَ بازی ایتا ویژگی داره کی تانید حرکاته آهسته بوکونید. ا بازی گرافیک  و اونˇ سو خوجیر ایسه و دهه‌ی سیˇ شیکاگو پور مانه. ا بازیˇ مصنوعی هوش پیشرفته‌يه و شمی دوشمنان تانید موختلفˇ جاجیگا مئن خوروم واکنش نیشان بدید.




#Article 417: کرنئی (384 words)


کرنئی یا کرˇنئی یا لایجؤنˇ کرنئی (فارسی: کرنای لاهیجان)، یکجور بادی سازه کی قدیمˇ زمت، حکومتی ساز بو و اعلان و جشن و جنگˇ مئن کار گود. ای ساز، پیلدنه خؤندش دأنه و سیمبرؤن و فضایˇ بازˇ مئن استفاده بنه. گاگلف اینˇ خؤندشه تا یک کیلومتری‌م شأنه اشتؤسن و سؤرنا مورسؤن، شادی‌ئن و اوروشواره‌ٰن و جنگؤن و دینی دابؤنˇ مئن ایسأ بو.
ایرانˇ فلاتˇ مئنˇ کرنئی، گیلانˇ کرنئیˇهمره تؤفیر دأنه. گیلانˇ مئنˇ کرنئی یا هو لاجؤنˇ کرنئی، لاجؤنˇ شی ایسه و نئی‌لؤله جی چاگوده بنه و ۳ تا ۴ متر درازی دأنه و اونˇ سراخر، اینˇ بیرینی دهنه یکجور کویی (کدو) ایسه کی اونˇ مئن خالی ببون و ۱۸۰ درجه انحراف دأنه و رو به کرنئی‌زنه. ای ساز منئه ملودی بزنه و خالی دوته نؤت چاکؤنه. 
ای سازه همیشک چن‌نفری و جرگه‌یی زئنن و اونˇ زئن‌کسؤن ۸ تا ۱۴ نفر تینن ببون و خوشؤنˇ کرنئیؤنه یک‌طرف دأنن و خوشؤنˇ سردسته اشاره بوده‌پسی اینه فی دکؤنن. مأمولن سردسته تکی کرنئی زئنه و باخی اونه آؤجا دئنن.
ای سازˇ خؤندشه سَهن (هراس) دره و قدیمˇ زمت جنگˇ مئن، دوشمندˇ دیلˇ مئنه ترس تؤدأنˇ وأسی استفاده بنأبو. 
النئی عاشورا مراسمˇ مئن یا تعزیه مئن و مخصوصن امام حوسئنˇ هفتومی شؤ، لایجؤنˇ مئن ای سازˇ جی استفاده بنه امما قدیمˇ زمت، وختی دئه اسلام گیلانˇ مئن بمأبو، هر روز افتؤورس و افتؤپردچینˇ زمت کرنئی زئن.

یکته درازˇ فلزی سازه کی خالی دو ته نؤت تینه چاکونه. ای سازه خالی مشهدˇ مئنˇ امام رضا آسؤنه مناره‌ٰنˇ مئن زئنن و اونم هر زمت امام رضا تولد یا شهادت یا مللی و مذهبی عیدؤن بنه. 
رضوی کرنئیˇ درازی سه متره و یکته جرگه کرنئی‌زن ای سازه زئنن و گاگلف اوشؤنˇ مئن دوصدایی نی اشتؤسه بنه. رضوی کرنئی مأمولن ناقاره همره ایسه.

یکته ایرانˇ قدیمی بادی سازؤنه کی اونˇ سرˇشکل سؤرنا مؤنه امما درازتر. الؤنˇ کرنئیؤن ۷۵ تا ۱۱۰ سانتیمتر درازی دأنن و همه‌دنه دوته واوین دأنن: یک واوین چوبی و اؤکته برنجی. اونˇ چوبی واوین ۳۵ تا ۵۰ سانتیمتر و اونˇ برنجی واوین ۴۰ تا ۶۰ سانتیمتره.  ای ساز، فارسˇ اؤستانˇ جی بیرین بمأ و هینˇ وأسی ویشتر اونه فارسˇ کرنئی (فارسی: کرنای فارس) دخؤنن. ای سازˇ قدیمی‌ترین نمونهٰ، سال ۱۹۵۷ میلادی، سومی داریوشˇ قبرˇ مئنˇ جی بیاتن کی اونˇ فلزی واوین ۱۲۰ سانتیمتر درازی دأشت و النئی فارسˇ اؤستانˇ مئن، تختˇ جمشیدˇ موزه مئن نأ. ای کرنئیه «هخامنشی کرنئی»ه معروفه.




#Article 418: سؤرنا (330 words)


سؤرنا یا سورنا یا زورنا یکته قدیمی ایرانی سازه کی چوب جی چاکوده بنه. سؤرنا گیلکؤنˇ مئن نقاره همره بزئه‌بنه و ایرانˇ باخی مناطقˇ مئن ایتؤ دابه کی ای سازه دؤهؤلˇ همره بزنن. گیلکؤن ای سازه نقاره همره گیلˇمردی کوشتی یا لافندبازی یا عروسی‌ئنˇ مئن زئن.

ای ساز پور قدیمیه و دونیا مئن یکته پیله هنˇشرˇ مئن (هئندˇ جی تا یونان) اونˇ جی استفاده گودن. ایرانˇ مئن ای سازˇ سابقه وگردنه به ساسانی‌ئنˇ زمت و اونˇ پسی سؤرنا رچگیه شأنه موسیقی‌الکبیرˇ کتابˇ مئن (ابونصر فارابی شی) یاتن. ای دانشمند و موسیقی‌شناس (۹۵۰ میلادی) خو زمتˇ بادی سازؤنه دقتˇهمره مطالعه بوده دأنه و اوشؤنˇ جی نقاشی‌م به‌جا بنأ.
سؤرنا، زوانه‌دار بادی سازؤنˇ جرگه شی ایسه و چوبˇ جی بساته بنه و ایرانˇ مئن همه‌ته جیگه شأنه اونه یاتن. اونˇ درازی هرته منطقه مئن توفیر دأنه و ۳۰ تا ۵۰ سانتیمتر تینه ببون. اونˇ سر شیش یا هف ته سوراخ دره کی انگوشتؤنه اونˇ سر نئنن و ویگینن و ایتؤ سؤرنا خؤندشه جیر و جؤر کؤنن.
سؤرنا خؤندش جلفه و مأمولن یکته کوتنی سازˇ همره (گیلانˇ مئن نقاره همره و ایرانˇ فلاتˇ مئن دؤهؤلˇ همره) اونه زئنن. قدیمˇ زمت، سؤرنازنی شادی‌ئن و اوروشواره‌ٰن و جنگؤن و دینی دابؤنˇ مئن داب بو. النئی اوشؤن به‌جایˇ خود، امما اؤرکستری آثارˇ مئنأ نی استفاده بنه. ای ساز، هرته فرهنگˇ مئن خو خؤندشه چاکؤنه؛ جوری کی اشتؤسنکس أگه ایپچه اینˇ گوش آشنا ببون تینه لؤری یا گیلکی (گالشی) یا خوراسانی سؤرنا خؤندشˇ رنگه تشخیص بدی.

سؤرنا بانی کرنئی (کرنا) هردوته بوقˇ معنیه دئنن و اینگیلیسی مئنˇ Horn همره هم‌بنه ایسه. او اقوامˇ مئن کی هندواوروپایی زوانؤنˇ گب‌زئن‌کس ایسن، ای ساز کی جانورؤنˇ شاق (شاخ)ˇ جی چاگوده بنأبو ایتؤ دخؤنده بنه. اینکه سؤرنا و کرنئی یا کرنا و Horn شاقˇ همره ارتباط بدأره ای واقعیتˇ مئنأ نی دره کی ذؤلقرنئین (ذوالقرنین)ˇ معنی بنه دوته‌شاخ‌دار یا اونی کی دوته شاق دأنه و قأرن (قَرن) هو کرن ایسه کی عربی ببؤ. البته امروزˇ روزˇ سؤرنا او قدیمی شاخؤنˇ جی پیش‌بشؤتره امما هو بادی سازؤن و بوقؤنˇ جرگه شی ایسه.




#Article 419: گیلˇمردی کوشتی (287 words)


گیلˇمردی کوشتی جه او دسته موسابقه‌ٰن و ورزشانی ایسه کی جه قدیمان گیلانˇ میان انجام بویی. البته گیدی اونˇ تاریخ واگرده به قبلˇ مغولانˇ فوتورک به ایران .

ا کوشتی ویشتر گيلانˇ هفته‌بازارؤن، عروسی‌ئن، مراسمان و جشنانˇ میان برگوزار به. چند روج قبلˇ مسابقه به همه خبر دهده تا خوشانه آماداکوند و ایته پیله جیگا اونˇره در نظر گیریدی چون کوشتی گیلˇمردی گیلانˇ میان طرفدار زیاد داره، اونˇ تماشاچی‌م زیاده. اونˇ محوطهٰ «سبزˇ ميدان» يا «سيمبَر» دخؤنن.

ا کوشتی مراسم با سؤرنا و نقاره زئن شوروع به.  
تازه‌کار کوشتی‌گيرؤنه «تنگوله» و باموته کوشتی‌گيرؤنه «پألوان» دخؤنن و هر ديهات و شهرˇ مئن يته «سرپألوان» ايسأ بو.
گیلˇمردی کوشتی لیواس، يته تنگˇ پاچˇ شلواره کی اونه لاسپاره گونن. کوشتی مئن، هرکی ببرده، «بَرَم» هگينه کی جوروف و آينه و سئب و نارنج و پارچه و... ايسه. 

کوشتی، ساز و نقاره (سؤرنا و نقاره) همره سرأگیته بنه و ایتؤ مردومه خبر کؤنن و جمعيت میدان (سیمبر)ˇ دؤر جومأبنن و هر محللˇ کوشتی‌گيرؤن يک جيگا کسنˇ ورجه نشينن و بازون پألوانؤن سیمبرˇ دؤره مجنن و هوتؤ کی دابه، مهمانانˇ جولؤ  خوشؤنˇ چپˇ زؤنه سر هچمنن و خوشؤنˇ دسه واسينن خاکه و اونه خوشأدئنن و زئنن خوشؤنˇ پيشانی‌يه.
بازون فازممه نوبه فرسنه کی هو رجزخانی ايسسه و پألوان حريف خأنه و تؤنه هرکسه دخؤنی و اگه اون قبول بوده، کوشتی گينه.

کوشتی مئن، به جوز پا چيک، کوشتی‌گيرؤنˇ جؤنˇ هرته مقر کی خاکه فرسه، دباخته. بازون برنده‌کَس، خو کارˇ پسی سیمبر (میدان)ˇ میان، تماشاچیانˇ جولؤ دؤر زنه و دؤران فیگیره. هر کسی ایتا مبلغی کؤشتی‌گیره فده. گاگلف، برنده‌کس دوواره حريف طلبنه.

اونچی کی ای کيتابˇ مئن «اضطرار» يا «ديلمی‌وار» دخؤنده ببؤ، هی گيلˇمردی کوشتی ايسه کی چارومی قرنˇ هجری نی، «احسن التقاسيم فی معرفه الی قاليم»ˇ کيتابˇ مئن اونˇ جی گب بزئه‌ببؤ.




#Article 420: لافندبازی (159 words)


بند بازی یا هو لافند بازی جه یه سری نمایش و ورزش عملیاتان دوروسته به که بوسیلیه بند باز لافند سر ایجرا به. و ایته بازیگر هم اونه جیر زیمین رو اونه ادا و اطفارانه در آوره که اونه یالانچی گده . زماتی که بند باز یا هو پهلوان لافند سر راه شه خو دستان مین ایته چوبا گیره تا بتانه خو تعادله او جور حفظ بوکونه او چوبا لنگر گیدی .

جه حرکتان و بازیان جالب ا مراسم انه که ایته صندلیا نهده ایته سینی مین و اونم نهده لافند رو و پهلوان تو ا وضعیت با بشه اونه مین بینیشینه و هوطو تو حالت نیشته بو با سینی جه ا طرف لافند به او طرف ببره که خوره کاری ایسه دلهره آور .

ردا بستن لافند رو با چشم دوسته.

د ان که دوچرخه امرا واسی لافند رو راه بشه یا لافند جور بخوسه . یالانچی هم ایته ایته اونه ادانا درآوره و باعث خنداندن مردوم به.




#Article 421: غریب شا قیام (4955 words)


غریب شا قیام صفویه زمت تفاق دکته. سال ۱۰۳۸ هجری قمری، وختی شا صفی سلطنت سرأگیته‌بو گیلانˇ مئن ای قیام سربیته کی «غریب‌شا» و «عادل‌شا» قیام نام بیته. ای قیامˇ حامی پیرشمس گل گیلوایی (غریب‌شا معنوی پیشوا) بو و ای قیام تا لاجؤن و مازندران پیش بشؤ. قیامˇ رهبرؤن، گیلان و مازندرانˇ محللی سلسله‌ٰنˇ وارثؤن بؤن کی خوشؤنˇ ارث و میراثˇ حقه خوشؤنˇ اجدادی سامان‌ئبه خأستن کی صفویه زمت، شا عباس غصب بوده‌بو. اوجور کی عبدالفتاح فؤمنی «تاریخ گیلان»، خواجوی اصفهانی «خلاصه السیر» و میرتیمور مرعشی «تاریخ خاندان مرعشی مازندران»ˇ مئن بمأ دأنه، بکوشته‌ٰنˇ عده هش هزار نفره برسه و ای تفاق ایرانˇ سر پور اثر بنأ؛ اوجور کی خسرو پاشا بغداده فترکسه و اؤزبکؤن صفوی‌ئنˇ شرقی مرزؤنه تهدید بودن.

دوروسه کی ای قیامˇ سرأگیتن‌کسؤن اعیان و پیلˇکسؤن بؤن کی محللی بؤن و ناراضی امما پور نوگذشته کی ای قیام پخشأبؤ و گیلانˇ شهرؤن و دیهاتؤنˇ مردوم، مرکزی دؤلتˇ همره مؤخالفت گودنˇ وأسی ای قیامه ایلجار بودن. اعیان و پیلˇکسؤن خوشؤنˇ محللی و دودمانی قدرتˇ وأسی و مردوم نی ضدّˇ او اقتصادی نظام و او بهره‌کشی کی دؤلتˇ آدمؤن اوشؤنˇ جی گودن.

صفوی‌ئنˇ پیشی، گیلانˇ مئن کوچتأی سلطان و امیرؤن استقلالˇ همره حکومت گودن و وختی شا عباس فترکسه گیلانه و گیلان ببؤ ایرانˇ شی، هو سلاطینˇ زأکؤن و اعقاب گیلانˇ مئن خوشؤنه زندگی‌ئه گوذرؤنه‌دبون و گیلانم دئه ببؤ بو یکته ایالت.
ای ایالتˇ مئن، صفوی‌ئنˇ زمت چن‌دفأ شورش و قیام علیهˇ مرکزی دؤلت ببؤ کی و هر دفأ سرکوب ببؤ. گیلانˇ مئن محللی حاکمؤن هردفأ خوشؤنˇ استقلاله پسأیتنˇ وأسی، صفوی‌ئنˇ پیش در أمأن و ای باعث بنأبو کی قزلباشؤن کی صفوی‌ئنˇ نیرویˇنظامی محسوب بنأبون خوشؤنˇ دخالتؤنه گیلانˇ مئن ویشترأکونن. آخری حاکمی کی گیلانˇ مئن پور زور دأشت و خان‌احمدخان کیایی بو کی شا عباس سراخر بتؤنسه اونه شکست بدی و خان‌احمدخان فرار بکونه و گیلانˇایالت دئه «خاصه» اعلام ببون و اونˇ اداره دککئه یکته وزیرˇ دس کی پایتختˇ جی اعزام بنأبو.
شا عباس بتؤنسه گیلانˇ محللی حکومته دئه ریشه‌کن بکونه و محللی قیامؤنه دکوشه. امما محللی پیلˇکسؤنˇ مئن هنده واکون‌ویریج دبو کی خوشؤنˇ قدیمی قدرته وگردؤنئن. شا عباس،خو مدیریت و درایتˇ همره بتؤنسه قدیمی امیرؤن و سلاطینˇ ورگسنˇ راهه دَوَده امما نتؤنسه ای روحیهٰ اوشؤنˇ جی وأگیره. هینˇ وأسی، شا عباسˇ مردنˇ پسی و وختی کی شا صفی بنیشته تختˇ سر، سال ۱۰۳۸ ه.ق گیلانˇ مردوم هنده قیام بودن.

قبلˇ اینکه صفوی‌ئن گیلانه فترکن و اونه چاکونن ایرانˇ یکته ایالتؤن، گیلان دوته واوین بو: یکته «بیه‌پیش» کی اونˇ مرکز لایجؤن بو و ای واوین، سفیدرودˇ شرقی طرف بو و اؤکته واوین «بیه‌پس» یا سفیدرودˇ غربی طرف بو کی فؤمن اونˇ مرکز بو. گیلکی مئن، اؤ و روخؤنهٰ «بیه» نی گونن و بیه‌پیش و بیه‌پس هینˇ جی بمأ. ای دوته واوینˇ مئن دوته قدرت دبو کی یکته مرکز لایجؤن بو و اؤکته فؤمن.
بیه‌پسˇ حکومت موروثی بو و «دباج» یا «اسحاقوند»ˇ خاندانˇ دس دبو کی خوشؤنˇ تبار و نَسَبه به ساسانی‌ئن رسؤندن. اؤکته واوینˇ مئن نی کیایی‌ئنˇ سلسله حکومت گودن. ای دوته واوینˇ حکومتؤن همیشک کسؤنˇ همره جنگ کأدبون و خالی او زمت قرار بنأن کی جنگه تمنأکونن کی شا اسماعیل صفوی خودشه شا دخؤنده. یعنی سال ۹۰۷ ه.ق. ای زمت، بیه‌پسˇ مئن امیر اسحاق حاکم بو و اونˇ مردنˇ پسی، هنده اونˇ جانشینؤن و بیه‌پیشˇ حاکمؤنˇ مئن جنگ دگیته و هینˇ وأسی شا اسماعیل دخالت بوده چن‌دفأ قصد بوده کی بیه‌پسه بگیره. 
امیر اسحاقˇ پسی، اینˇ ریکه امیر حسام‌الدین بیه‌پسˇ مئن قدرت بیته بو و اونˇ مردنˇ پسی، سال ۹۲۲ ه.ق بیه‌پسˇ حکومت دکته اونˇ ریکه دس، امیرˇ دباج. امیرˇ دباج اوّل شا اسماعیل‌ئبه گردن ننأ و وختی کی صفوی شاه قصد بوده کی گیلانه بگیره و امیرˇ دباجم بدئه کی منئه اونˇ جولؤ بئسه، سال ۹۲۴ ه.ق شا اسماعیلˇ پیش سر فروز بأرده و شاهˇ جی «مظفر سلطان» لقب هیته و گیلانˇ مئن شا اسماعیلˇ نؤمی سککه بزئه. امیرˇ دباج شا اسماعیلˇ دترˇ همره (خیرالنسا بیگم) ازدواج بوده تا خو قدرته جلفأکونه. ای تاریخˇ جی تا ۹۳۰ ه.ق، گیلان و صفوی‌ئنˇ دربارˇ مئنˇ روابط خوروم بو امما شا طهماسب صفوی کی بنیشته تختˇ سر، امیرˇ دباج اون‌ئبه گردن ننأ و وختی سلطان سلیمان‌خانقانونی، عثمانی سلطان، سال ۹۴۰ ه.ق فترکسه آذربایجانه، امیرˇ دباج نی اونه ایلجار بوده. امما سه سال بازون، امیرˇ دباج شروانˇ مئن دکته قزلباشؤنˇ دس و شا طهماسب دستور بدأ اینه بکوشن. هی سال تا، یعنی ۹۴۳ ه.ق، شا طهماسب بیه‌پسˇ حکومته هدأ بیه‌پیشˇ حاکمه. یعنی هدأ خان‌احمدخانه. خان‌احمدخان سلطان محمد کهدم و اونˇ ریکه امیرˇشهنشاهˇ همره جنگ بوده و اوشؤنˇ کوشتنˇ پسی، بیه‌پسه به بیه‌پیش علاوه بوده.  

ای زمت گیلانˇ هر دو ته ناحیه حکومت برسه خان احمدˇ دس و اون سؤلطان حسنˇ ریکه بو کی ملاطˇ امیرکیایی ساداتˇ جی بو. اونˇ عمو کارکیا میرزا علی آق‌قویونلو تورکمنؤنˇ سلطنتˇ زمت لاجؤنˇ مئن حکومت گود و وختی اسماعیل هف‌سالگی مئن خو مریدؤنˇ کؤمکˇ جی خودشه برسانه به گیلان، اونˇ جی خوروم پذیرایی بوده و شیش سال اسماعیله خو ورجه بداشته. هینˇ واسی وختی اسماعیل سلطنته برسه، گیلانˇ حکومته هنده اون‌ئبه بنا. اولی شا طهماسب نی وختی بیه‌پسˇ حاکم، مظفرالسلطانه بکوشته، او واوینˇ حکومته هدا کارکیا میرزا علی برارزه خان‌احمده.
چون خان احمدˇ سندˇسال کم بو، شا طهماسب گیلانˇ حکومته مؤقتی هدا خو برأر بهرام‌میرزا کی اون نی بیه‌پیشˇ مردومˇ مئن نارضایتی پیش بارده امما وختی خان‌احمد سنˇ رؤشده فرسه شا طهماسب اونˇ حقوقه رعایت بوده و اونه بیه‌پیشˇ حاکم بشناته و بیه‌پسه نی اضافه بوده اونˇ سامانه. 
خان احمدˇ کار اننئی-اننئی پیش بشؤ و کارؤنˇ مئن مستقل ببؤ. بیه‌پسˇ سر تسلط یاتنˇ پسی، وختی اینˇ غارت و جؤر او ناحیه مئن زیادابؤ، بیه‌پسˇ اشراف و پیلˇکسؤن، امیرˇ شارؤخه کی اسحاقیه سلسله همره یکته دورˇ نسبت داشت ویتن به عنوانˇ امیرˇ حسام‌الدینˇ ریکه خلخالˇ جی باردن گیلان. اون نی هف سال بیه‌پسˇ مئن حؤکم گود و گیلانˇقدیمˇ شاهؤنˇ دابˇ جی حکومت گود و امما شا طهماسبˇ نؤمی سککه زی و خؤطبه گود. امما خان‌احمدخان، لاجؤنˇ حاکم چن‌دفأ شا طهماسبˇ ورجه اونˇ جی بدگویی بوده تا اینکه شا طهماسب اونه دخؤنده خو دربارˇ مئن و سراخر اونه بکوشته.

بازون شا طهماسب بیه‌پسˇ حکومته هدا سؤلطان مأمود خان، مظفر سؤلطانˇ زاکه و اونˇ وکالته نی هدا کارکیا احمد سلطانˇ فؤمنی‌ئه. سلطان مأمود خان ۱۲ ربیع‌الاول ۹۶۵ ه.ق بما رشت و بشؤ خو دارالاماره مئن و پنج سال حکومت بوده تا اینکه احمد سؤلطان یکچی واسی اونه بدگمان ببؤ و شا طهماسب‌ئبه کاغذ بنویشته و بوته کی او حؤکم گودنˇ لیاقته ندانه و ای کاره به ای اؤمید بوده که شا طهماسب بیه‌پسˇ حکومته هدئه خودشه. شا طهماسب نی فرمان بدا هردوته بشن قزوین. شا طهماسب سؤلطان مأمود خانه اوسه بوده شیراز و میرغیاث‌الدین مأمد شیرازی‌ئه چاگوده اونˇ معلم. امما خان‌احمدخان کی اسحاقیه حاکمؤنˇ همره قدیمˇ جی دوشمنی داشت، یکته خو معتمدؤنه روانه بوده تا معلمه فریب بدئن و اون نی زهرˇ همره سؤلطان مأمود خانه بکوشته و خودش بشؤ لاجؤن خان‌احمده پنا ببرده.

ای قضیه واسی، شا طهماسب، خان‌احمدخانˇ جی دلخورابؤ و چون چن‌دفا اونˇ جی بخاستن و او میرغیاث‌الدینه هندا شا طهماسبˇ آدمؤنه، شا ویشتر غضب بوده. او طرفˇ جی، شا طهماسبˇ ایلچی، یولقلی سؤلطان کی بمابو تا بیه‌پیش و بیه‌پس مرزه تعیین بکونه، خان‌احمدخانˇ فرمانˇ همره به‌کوشتن‌بشؤ و چنته چیزˇ دیگه واسی، شا طهماسبˇ غضب هنده ویشترابؤ و فرمان بدا یکته سپاه معصوم‌بیگ اعتمادالدوله فرماندهی همره، اردبیل و مغان و ارسبار رود و قزل‌آغاج و لنگرکنان و خلخال و طارمˇ جی بشون تا محللی حاکمؤنˇ (آستارا و تالش و گسکر و کهدم) ایلجارˇ همره فترکن بیه‌پیشه و خان‌احمدخانه بگیرن.

سراخر چنته جنگˇ پسی، خان احمد سال ۹۷۵ ه.ق دکته اوشؤنˇ دس و شا فرمان بدا اونه سرادئن قهقهه قلا و بازون اوسه بودن فارسˇ اصطخر و اؤره قولدونئکˇ مئن دکته. اینˇ پسی، شا طهماسب بیه‌پسˇ حکومته هدا سؤلطان مأمودˇ ریکه، جمشید خانˇ دس. ای ریکه خو پئر مردنˇ پسی به‌دونیا بمابو و شا طهماسب اونه نام بنابو جمشید و اونˇ تربیته بنابو داشدار بیکˇ صفوی کول کی هف سال ای ماموریته خلخالˇ مئن انجام بدا. جمشید خانˇ حکومتˇ زمت کی ۱۸ سال درازه بدا، بیه‌پسˇ امورات در اصل احمد سؤلطانˇ دس دبو کی وکالت به عهده داشت. احمد سؤلطان، جمشید خان‌ ئبه شا طهماسبˇ دتره بخاسته و اونم خدیجه‌بیگؤمه (صفوی شازه‌ خانمؤنˇ جی) هدا جمشیده و روانه بوده گیلان. امما بازون جمشید خان و احمد سؤلطانˇ مئنه کدروت پیش بما کی نتیجه ای ببؤ کی احمد سؤلطان وکالتˇ جی ویته‌ببؤ و کامران میرزا بما اونˇ جا. کامران میرزا بتؤنسه فریبˇ همره جمشیدخانه بکوشه و هی باعث ببؤ کی گیلانˇ بیه‌پسˇ مئن شورش و اختلاف دگیره.

او طرفˇ جی، خان‌احمدخانˇ قولدونئک دکتنˇ پسی، دوباج نامˇ لشتˇنشایی کی احمد سؤلطان ئبه کار گود اونˇ جی وابه و ایواشکی بشؤ لشتˇنشا و چن نفره خو دؤر جوماگوده و اؤره حاکمه کی شا طهماسب بنابو بکوشته. اون نی خودشه امیرˇ دوباج دخؤنده و سپاه روانه بوده لاجؤن و اؤرهٰ نی لشتˇنشا همره بیته و یک سال و نیم لاجؤن و لشتˇنشا مئن حکومت بوده. امما سراخر اون نی شا طهماسبˇ نیروؤنˇ پیش دشکسه.

خان احمد خان ۱۲ سال قولدونئکˇ مئن بئسا تا اینکه مأمد خؤدابنده سلطنتˇ زمت، اینˇ همسر مهدˇعلیا متوسل ببؤ و بتؤنسه زندانˇ جی در با و هنده بیه‌پیشˇ حاکم ببون. خؤدابنده زمت، خان‌احمد و مهدˇعلیا قوم و خیشی واسی، خان‌احمد گیلاانˇ مئن فرمانروایˇ مطلق بو و شا خاخوره -مریم سؤلطان- به زنی بیته و ای ازدواجˇ همره اینˇ قدرت و سلطنتˇ پایه‌ٰن قایمترابؤن. وختی بما گیلان بیه‌پسˇ حکومتم به دس بارده.

شا عباسˇ قدرت گیتنˇ پسی، مرکزگرایی ویشترابؤ و او تصمیم بیته ایرانˇ مئنˇ ملوک‌الطوایفی و محلی سلسله‌ٰنه فگردؤنه و یکته مرکزی و مستقل و پورزور حکومت بنابکونه کی دؤلتˇ زور و دستور یعنی در واقع شخصˇ شاه، ایرانˇ مئن حؤکم بکونه. ای قضیه شا عباس و خان‌احمدخانˇ مئن مشکل چاگوده چون شا عباس منیس خان‌احمدخانˇ حکومته تاب بأره و ایسابو بهانه و فرصتˇ رافا کی لشکر بکشه به گیلان و سراخر سال ۱۰۰۰ هجری قمری، خان‌احمدخانˇ حکومته سربدأ.

سال ۹۹۸ ه.ق برابر با ۱۵۹۰ میلادی کی شا عباس خو سلطنتˇ سومی سالˇ مئن ایسابو، یکته اینˇ سردارؤن، محمدشریف‌خان چاووشلو نؤمی، شا عباسˇ غضبˇ جی پنا بأرده به گیلان و خان‌احمدخان نی حاضر نبؤ اونه ورگدؤنه شا عباسه. یکته نامه نی بنویشته شا عباس‌ئبه راجه به اینکه عؤثمانی دؤلتˇ همره مصالحه کادره و بازون چنته نماینده نی اوسئه بوده عؤثمانی دربار. ایشؤن بانی ای موضوع کی وختی شا عباسˇ ریکه محمدباقر میرزا (صفی میرزا) خان‌احمدˇ دتره زنخازی بوده خان‌احمدخان مخالفت بوده، همه‌ته‌یی او بهانه و فرصته جوراگوده کی فترکه گیلانه. خان‌احمدخانˇ حقسای، روسˇ تزار یا عؤثمانی سؤلطانˇ جی کومک هیتن ئبه بی‌نتیجه بمؤنسه و وختی شا عباسˇ پیش جنگه دباخته فرار بوده به شروان و گیلانˇ حکومت دکته شا عباسˇ سردارؤنˇ دس.

خان‌احمدخان، شروانˇ فرسه پسی خو وزیر خواجه‌حسام‌الدین لنگرودیه تحفه و هدیه همره روانه بوده عؤثمانی سومی سؤلطان مرادˇ ورجه و اونˇ جی یاور بخاسته و بازون خودش نی بوشؤ عؤثمانی سؤلطانˇ ورجه. خان‌احمدخان کی عؤثمانی و ایرانˇ دؤلتؤنˇ مذهبی و سیاسی اختلافاتˇ جی باخبر بو و دؤنس کی عؤثمانی دؤلت چنی خأنه کی عراقه هگیره، خو اهدافˇ واسی کی یکته مستقل حکومت گیلانˇ مئن بو، حقسای کادبو. هینˇ واسی عؤثمانی دؤلته رو بوده. 
حتا چنته شکایت نی جلال‌الدین اکبرˇ (هندˇ شا کی مغول بو) دربار ئبه بنویشته و تلاش بوده اونˇ نفوذˇ جی استفاده بکونه تا شا عباسˇ غضبˇ جی دربشون. او طرفˇ جی، خان‌احمدخان صفوی‌ئنˇ زور و حکومته خودشˇ تبار و خاندانˇ تربیت و حقسایˇ نتیجه دؤنس و هینˇ واسی منیس اوجور کی باخی گودن پابوسی و اطاعت بکونه.

خان‌احمدخانˇ حقسای بی‌نتیجه بمؤنسه و شا عباس، گیلانˇ ولایته هدأ خو سردارؤنه کی خان‌احمدخانه شکست بدابون. مثلن لشتˇنشا ولایته هدا میرعباس سلطانه یا لاجؤنˇ سپهسالاریه هدا تالشˇکولی یا گیلانˇ والی ابراهیم خانˇ وکیل و سرپرست علی‌بیک‌سلطانه خان لقب هدا و اینه چاگوده بیه‌پسˇ حاکم. 

امما چنی بازون یک‌نفر بوسعیدˇ نؤمی، تالشˇکولی و چنته بیه‌پیش و بیه‌پسˇ سردارؤنˇ همره تصمیم بیتن کی گیلانˇ بوشؤ استقلاله هنده هگیرن و قزلباشؤنه ای سامؤنˇ جی بیرون تؤدن. پس لاجؤنˇ مئن یکته مستقل دؤلت بنابنأن و سو ته قاصد روانه بودن استانبول خان‌احمدخانˇ ورجه کی وگرده گیلان. شا عباسˇ مامورؤنˇ سختگیری و خشونت بانی گیلکؤنˇ روحیه کی استقلال و سرکشی همره تویم بو بانی محلی حاکمؤن کی خاستن خوشؤنˇ قدیمˇ موقعیته بدارن ای حرکتˇ مئن پور نقش داشتن. امما شا عباس نی کی خو مرکزگرا سیاسته پی گیته‌دبو ای‌دفاره فرهادخان‌قرامانلو یکته پیله سپاهˇ همره سرادأ گیلان شورشی‌ئنˇ سرکوبی واسی و بیه‌پیشˇ حکومتم هدا فرهادخانه و اونه ملقب بوده به خو فرزندی. قزلباشؤن هیچی‌نبؤ لاجؤنه بیتن و گیلانˇ تازه دؤلته فگردؤنئن و بوسعید و تالشˇکولی بروتن دامؤن. هو سال تا، علی‌خان بیه‌پسˇ حاکم نی شورش بوده کی فرهادخان قرامانلو اونم دشکسؤنه و گیلانˇ سرتاسر بشؤ صفوی شاهˇ حؤکمˇ جیر. بوسعید و تالشˇکولی نی چنی بازون گیلانˇ دامؤنؤنˇ مئن دسگیر ببؤن و به‌کوشتن بشؤن.

وختی شا عباسˇ تحریکˇ جی، میرعباس سلطان کی خان‌احمدخانˇ سپهسالار بو به‌کوشتن‌بشؤ هنده لشتˇنشا مئن شورش ببؤ. میرعباس کی پیشتر خان‌احمدخانˇ جی وگرسه بو و شا عباسˇ همره ببؤبو، شا عباسˇ فرمانˇ جی ببؤبو لشتˇنشا حاکم امما شا عباس خاس یکجوری اونˇ جی خلاصابون.
ای تفاقˇ پسی یکته میرعباس سلطانˇ بستگان کارکیا علی‌حمزه نؤمی سال ۱۰۰۳ ه.ق لشتˇنشا مئن طغیان بوده و درویش محمدخان روملو (یکته قزلباش سردار) غیبتˇ جی -کی فرهادحانˇ جا بیه‌پیشˇ حاکم ببؤ بو- استفاده بوده و ده هزار آدمˇ همره فترکسه لاجؤنه و ای شهره غارت بوده. امما اونم نتؤنسه گیلانه استقلاله پساگیره و قزلباشؤن اونه بکوشتن. ای تفاقˇ پسی، شا عباس درویش محمدخانه دستور بدا کی لشتˇنشا ولایته قتلˇعام بکونه. با اینکه سو روز مردومه مؤله بدا کی خوشؤنه معرکه جی درببرن امما سراخر «پور-پورˇ آدم صوفی و چینی [چگینی] اروملو و بیه‌پسˇ امیرؤنˇ آدمؤن، سپهسالارؤن و اعیانˇ همره بمأن لشتˇنشا و بلوکاتˇ مئن و پور-پورˇ لشتˇنشا و توابعˇ مردوم «یاسا» تیغˇ دم بشؤن و پور-پورˇ اسیر و برده لشکری‌ئنˇ دس دکته و بی‌حد و اندازه غنیمت ببردن و غارت بودن».

خان‌احمدخان، گیلانˇ بیه‌پیشˇ بروته حاکم کی استانبولˇ مئن ایسابو سومی سؤلطان مرادˇ مردنˇ پسی سال ۱۰۰۳ ه.ق بشؤ بغداد و سال ۱۰۰۵ ه.ق هؤره بمرده. گیلان نی تترج درگیری‌ئن و کؤشتارؤنˇ پسی سراخر سال ۱۰۰۷ ه.ق تصرفˇ کامل ببؤ. شا عباس بتؤنسه گیلانˇ سرتاسره تیولدارؤن و حاکمؤنˇ دسˇ جی بیرون باره و اونه چاکونه شاهی خاصه املاک و اونˇ حکومته هدئه میرزا محمدشفیع خراسانیه کی فرهادخان قرامانلو وزیر بو.

وختی کی شا عباس سال ۱۰۳۸ ه.ق بمرده، هنده فرصت ببؤ اوشؤنی کی سالؤنˇسال ایسابون رافا تا قدرت بگیرن، جمشید خان رشتی ریکهٰ چاکونن شاه و ظغیان بکونن.

گیلانˇ جامعه دو طبقه داشت: یکته جؤری طبقه یا حاکم و یکته نی جیری طبقه. گیلانˇ حاکمˇ طبقه خوشه قدیمˇ سؤنت داشت و خو نفوذ و قدرته داشت و محلی خاندانؤنˇ اعیان و زمیندارؤن و مالکؤن ای طبقهٰ چاگودن و ایشؤن گاگلف خوشؤنˇ سیاسی نفوذˇ همره و گاگلف اقتصادی سلطه همره مردومˇ سر حکومت گودن. وختی شا عباس مرکزگرایی سیاسته پیش بارده، ای طبقه وضعیت عوضابؤ چون شا عباس گیلانه ملکˇ خاصه اعلام بوده و اونˇ اداره دکته مامورؤن و دیوانسالارؤنˇ دس کی مرکزˇ جی امان.
هینˇ واسی اعیان و خاندانؤن و سلسله‌ٰنˇ پیلˇکسؤن کی دئّ قدیمˇ موقعیته نداشتن، اختفا و انزوا پیش بیتن و بئسان فرصتˇ رافا.

اوطرف، اؤکته طبقه بو کی حرفه‌ٰنˇ صاحبؤن و پیشه‌ورؤن و رعیتؤن و کشاورزؤن و محلی کارگرؤن ای طبقهٰ چاگودن. ای طبقه زندگی سختترابؤبو چون گیلانˇ ابریشم پور اهمیت داشت و مالیاتˇ فشار سنگین بو و او مالیاتی معافیتؤنی گه ایرانˇ مرکزˇ نواحی مئن داب بو شاملˇ گیلان نبو. گیلانˇ اقتصاد کشاورزی و زمینداری سر بناببؤبو وختی زمینؤن خاصه ببؤن و ابریشم، شا عباسˇ فرمانˇ جی انحصاری ببؤ مالیاتی فشارؤن مردومˇ سر ویشترابؤ. همه ناچار بؤن ابریشمه بفروشن شاهˇ عاملؤنه و بازون ابریشم خاس شاهی انبارؤنˇ مئن تلمبار ببون کی خودˇ شا عباس انواعˇ روشؤنˇ جی (خارجی کؤمپانی‌ئن یا ارمنی‌ئن و...) اوشؤنه بفروشه.

خاصه یا خالصه زمینؤن شخصˇ شاهˇ شی بو و اونˇ عواید مستقیم شو شاهی خزانه مئن و یا دربار ئبه خرج بنابو یا سلطنتی دستگاهˇ اعضا یا سپاهی‌ئن و کارمندؤن و دیوانسالارؤنˇ تیول بو. هینˇ واسی خاصه ایالتؤنˇ درامد هرگز هو ایلاتˇ عامه رفاه و اقتصاد ئبه هزینه نبنابو. گیلانˇ مردومˇ سابقه واسی نی، دیوانی مامورؤنˇ سختگیری و خشونت ویشتر بو و ای فشار و اجحاف مردومه ویشتر تحریک گود.

غریب شا قیامه نی اول چنته پیلˇکسؤن و مالکؤن خوشؤنˇ اهدافˇ واسی سرایتن امما وختی مردوم بپیوستن ای شورشه و غریب‌شا هوادارؤن زیادابؤن ای شورش ببؤ یکته اجتماعی حرکت گیلانˇ مئن. ایتؤ ببؤ کی مرکزی حکومت ظلم و بی‌عدالتی ببؤ ای قیامˇ تشˇ هیمه و مردوم بتؤنسن دؤلتی حاکمؤنه منطقه جی دوراکونن و ابریشمˇ انبارؤن و اداری اجناس و کالاؤنه تصرف بودن.

اسکندربیک ترکمان بنویشته دانه: «گیلانˇ وزیران و عاملؤن و دیوانˇ اموالˇ تحویلدارؤن، عامه غوغا و کوچˇ آدمؤنˇ فترکˇ جی وتولابؤن، خوشؤنˇ جؤن و ناموس و عیالˇ واسی دیمه بشؤن و ویشتر خوشؤنˇ اموال و بار و کارؤنه دس ویتن و او بی‌دؤلتؤن هردوته ولایتˇ اداره‌ٰن و تاجرانˇ اموال و پولدارؤنه دس‌درازی بودن، همه چی‌ئه تصرف بودن و به باد فنا بدان.»

غریب شا گیلانی قیامˇ سرأگیتنˇ مئن چن‌چی دخالت داشت کی گیلانˇ ولایتˇ سیاسی، اجتماعی و اقتصادی اوضاع و اونˇ محللی جکومتؤنˇ جی نشات گیت.

۱- گیلانˇ سامان، قیام و شورش و صفوی‌ئنˇ جی وابئن چندین و چن دفا تفاق دکته بو و ای سامؤنˇ محللی خاندانؤن کی حکومتˇ سر ادعا داشتن ای قضیه مئن پور نقش داشتن. ای سلسله‌ٰن و خاندانؤنˇ زاکؤن بانی محللی مالکؤن و خانؤن کی ناراضی بؤن و خاستن خوشؤنˇ کیایی و امیری‌ئه پساگیرن وختی صفویه مئن قدرت جابه‌جا بؤدبو دکتن میدان و شورشه سرأیتن.

۲- شا عباسˇ مرکزگرا سیاستؤن کی شدتˇ همره اعمال بؤی و او خشونتی کی محللی حکومتؤنˇ فگردانئن و شورشؤنˇ سرکوبی مئن دبو، چن زمت شورشؤنه دکوشانه امما شا عباسˇ بمرده پسی، محللی مالکؤن و خانؤن کی خوشؤنˇ اقتصادی موقعیته نی -خوشؤنˇ سیاسی جاجیگه مورسؤن- او ارضی مؤناسباتˇ واسی کی شا عباس بنابنأبو دسˇ جی بشؤ دئن، وختی فرصته مؤناسب بدئن محللی قیامه سرأیتن تا خوشؤنه هدفه فرسن.

۳- شا عباسˇ اقتصادی سیاست کی گیلانه خاصه چاگوده و مردوم و کشاورزؤنˇ مالیاتی بار ویشترابؤ و ابریشمˇ انحصار دکته شاهˇ دس و دیوانی‌ئنˇ جؤر و ستم مردومˇ مئن و دؤلتˇ بی‌خیالی راجه به مردومˇ پریشان‌احوالی؛ همه‌ته‌یی دیهاتؤنˇ مردومˇ نارضایتی و غضبه ویشتراگوده و اوشؤن نی خوشؤنˇ نفع و دیوانی‌ئنˇ مال و امواله -کی خوشؤنˇ حق دؤنسن- تصرف گودنˇ واسی، دکتن قیامˇ سیمبرˇ مئن و هیتؤ ببؤ کی یکته اجتماعی قیام صفوی‌ئنˇ دؤلت و اقتصادی نظامه فترکسه و ای قیام گیلانˇ ویشترˇ ناحیه‌ٰنه خوشˇ همره همرا بوده.

۴- هو اول‌دمˇ پیروزی‌ئن غریب شاهˇ شی بانی دیوانی‌ئن و تحویلدارؤن و کلانترؤن و دؤلتی انبارؤنˇ امواله تالان گودن (غارت گودن) کی دؤلتی مامورؤنه غافلگیر بوده‌بو، خودش باعث ببؤ قیامˇ هنه‌شر ویشترابون. گیلانˇ وزیر، اسماعیل‌بیکˇ کم سندˇسالی و اینˇ زیردسؤنˇ مئن تفرقه و اختلافˇ نظر نی باعث ببؤ دؤلتی‌ئنˇ دسˇ جی کار دربشون و مردوم نی -چی به‌میل چی بی‌میل- غریب شاهˇ آدمؤنˇ همره همرا ببؤن و شورشˇ عرصه هنده ویشترابؤ، اوجور کی اول‌دم، دؤلتی نیروؤن منیسن شورشی‌ئنˇ همره بجنگن.

وختی سال ۱۰۳۸ ه.ق سام‌میرزا معروف به شاصفی، شا عباسˇ نوه و اینˇ جانیشین بنیشته سلطنتˇ تختˇ سر، اولی تفاقی کی اونˇ همره روبه‌رو ببؤ گیلانˇ مردومˇ قیام بو، غریب‌شا شورش یا قیامˇنؤمی. چون ای تفاق تازه شاهˇ سلطنتˇسرأیتنˇ زمت پیش بمأ، واقعه‌نگاری مئن اهمیت بیاته و مورخؤن اونه شرح بدأن البته ایشؤنˇ لحن راجه به قیام توند و منفیه. 

قیام اؤره جی سرأیته کی یک عده گیلانی حاکمؤن و مالکؤن: عنایت‌ خان لشتˇنشایی، سؤلطان ابوسعید چیک، کربلایی محمد گؤکه، کولˇمحمدخان کوچسفانی، جوت شاهمراد گیلوایی، محمدبیک شامؤرادˇ ریکه، شیرزاد بیک کیسومی، آتشباز خوشکˇبیجاری بانی یک جرگه دیگه کی دخوته ایسأبون، شا عباسˇ مردنˇ پسی فرصته خوروم بدئن و کالنجار سؤلطان، جمشید خان رشتی ریکهٰ سلطنت‌ئبه دؤجین بودن و اونه عادل‌شا دخؤندن. جمشید خان، بیه‌پسˇ خان بو کی شا عباسˇ زمت فگرسه‌بو. اینˇ ریکه کالنجار کی هسا شا ببؤ بو، خو پئر مردنˇ پسی بچه‌بؤبو و تا شا عباسˇ مردن دخوته زندگی گود. ای پیلˇکسؤن وختی ای کاره بودن خوشؤنˇ حرکته سرأیتن و گیلانˇ شهرؤن و ناحیه‌ٰنˇ مئن شورش بودن. اول‌سر لایجؤنˇ کلانترˇ امواله غارت بودن و بازون قتل و غارته ویشتراگودن. وختی شورشˇ هنه‌شر ویشترابؤ، عادلشا (غریب‌شا) لشکر هرته جیگهٰ کی دیرین شو ناقاره زئنˇ همره مردومˇ شور و هیجانه ویشتراگود تا اینکه حدودˇ سی هزار نفر اونه دؤراگودن. اونˇ هدف این بو کی تمامˇ گیلانه، بیه‌پیش و بیه‌پس و حتا تمامˇ دارالمرز و رستمدارˇ ولایته بگیره. شورشی‌ئن بیستم شعبان ۱۰۳۸ ه.ق بتؤنسن رشته بگیرن. او روزؤن رشتˇ وزارت میرزا اسماعیل، اصلان‌بیکˇ زأکˇ دس دبو. ای وزیر خو آدمؤنˇ همره غریب‌شا نیرو پیش بئسأ و گؤرگین سؤلطان، گسکرˇ حاکمˇ جی‌م ایلجار بخاسته کی اونم یکته سپاه سرأدأ رشتˇ حاکمˇ ایلجار. امما هیته کاری پیش نبردن و رشتˇ حاکم بوروته و اونˇ فرارˇ پسی، غریب‌شا (عادلشا) بمأ رشتˇ مئن و هرچی ابریشم به عنوانˇ مالیات گیلانˇ جی وصل ببؤبو و رشتˇ مئن انبار بوو اونˇ ارزش سیصد هزار تومن بو به‌دس بارده.

رسمی گوزارشؤنˇ مئن بمأ دأنه کی «گیلانی‌ئن عاقبتˇ وخامتˇ فکره نودن و قصبهٰ تاراج و تالان بودن، خاصه سرکار و تاجرؤن و عاجزین و فقرا و رعیتؤنˇ ماله کؤللی ببردن و پور آدم بکوشتن و غنایمه هیته پسی و خوشؤنˇ مئن تقسیم گوده پسی، بشؤن لایجؤنˇ طرف» غریب‌شا نیرو رشتˇ پسی بشؤن فؤمن و چون فؤمنˇ اهالی خوشؤنه تسلیم بودن او شهره غارت نودن. لشتˇنشا نی کی غریب‌شا دس دکته تالان ببؤ.

هی مئنه ساروخان، آستارا حاکم کی بمأبو گؤرگین سؤلطان (گسکرˇ حاکم)ˇ ایلجار، بشؤ رشتˇ طرف کی هلئه غریب‌شا اؤره جی به قصدˇ لایجؤن رادنکته‌بو. پیرمحمود پیربازاری کی غریب‌شا نایب بو وختی اوشؤنˇ حرکته رشتˇ طرف بدئه بوروته و اینˇ سپاه دپاته. دؤلتی سپاه بمأ رشت و شهره غارت بوده و بازون بشؤن سیارودبار و اؤره بنیشتن مذاکره بودن کی چوتؤ غریب‌شا دفع بکونن.

لایجؤنˇ طرف شؤنˇ مئن وختی اوطرف (حیدر سؤلطان و بیرامقلی‌سؤلطان و ایشؤنˇ آدمؤن و قشون) واخبرابنن کی غریب‌شا لشکر خو شور و شرˇ همره سفیدرو آؤˇ جی دوارسه، درنگ نکؤنن و هرچی اسباب و خاصه سرکار یا روسی تاجرؤنˇ اموال کی قلا مئن دأشتن همهٰ ویگینن و دیلمانˇ قصبه طرف پس شنن. میرزا عبداله (وزیر) و میرمراد (کلانتر) وختی صوفی‌ئن ˇ فرار و حیدرسؤلطانˇ آدمؤنˇ شؤنˇ بدئن، ناچار شهر و قلا اسباب و اموالˇ همره بنأن و جؤن به‌در ببردن. غریب‌شا اینˇ جی خوشالأبؤ و راحت لایجؤنه دیرین بمأ و سفیدرو کول، کیا فریدون چیک اینˇ جی استقبال بوده. غریب‌شا سه روز لایجؤنˇ مئن بئسأو بازون بشؤ رانکو و تونکابونˇ طرف. اینˇ وأسی تونکابونˇ طرف بشؤ کی اؤره مردوم یکته نامه بنویشتن این‌ئبه و زجر و سختی واسی کی کشئه‌دبؤن اونˇ جی کومک بخاستن. غریب‌شا نی خو سپاهˇ همره رادکته تونکابونˇ طرف، امما حیدر سؤلطان حصارلو مقاومتˇهمره روبه‌رو ببؤ و شؤ اردو جی بوروته و بشؤ لایجؤنˇ طرف و خو لشکره سرأدأ لنگرودˇ طرف کی حیدر سؤلطانˇ نیروؤنˇپیش خیلی‌ئن به‌کوشتن بشؤن. غریب‌شا لنگرودˇ جی بشؤ لایجؤنˇ طرف امما لایجؤنˇ نزدیکی میرمراد و بهرام‌قلی سؤلطان صوفی‌ئه بربخؤرده و ناچار آسسؤنه راغˇ جی بشؤ لشتˇنشا و اینˇ لشکرˇ سردارؤن و اینˇ نیروخیلی‌ئن لایجؤنˇ مئن بمردن.

وختی ای قیام گیلانˇ مئن دپیته و غریب‌شا پیروزی و به‌سری اخبار برسه شا صفی درباره، اون تصمیم بیته کی قایمتر ای قیامه دکوشه. هینˇ وأسی، آستارا حاکم، ساروخانˇتالشه مأمور بوده کی گرگین‌سؤلطان (گسکرˇ حاکم) و محمدی‌خان (کهدمˇ حاکم)ˇ ایلجارˇ همره غریب‌شا قیامه دکوشن. سرآخر، کوچسفانˇ مئن دو جرگه مئن درگیری ببؤ و غریب‌شا نیرو دشکسه و دامؤنˇ طرف بوروتن و حکومتی آدمؤن ایشؤنه تا لشتˇنشا کی چار فرسخ را بو دومباله‌کشی بودن و تا تینسن اوشؤنˇ جی بکوشتن و اسیر بودن.
ایتؤ ببؤ کی ای قیام بکوش-بکوش و خشونتˇ همره دمرده و بعضی سربسؤن بکوشته‌ٰنˇ عدهٰ تا هش هزار نفر بوتن. غریب‌شا سپهسالار، کیافریدون بمرده و شورشی‌ئنˇ وزیر و مشاور کربلایی‌محمدکو بانی غریب‌شا سپاهˇ سردار عنایت رحمت و اینˇ برأر محمدزمان‌بیگ و خودˇ غریب‌شا کی دامؤنؤنˇ مئن بوروته‌بؤن دؤلتی نیروؤنˇ دس دکتن. ساروخان ایشؤنه روانه بوده اصفهان، شا صفی دربار. شا صفی اولسر خأس غریب‌شا ببخشه امما اطرافیانˇ تحریکˇ سر سرآخر تصمیم بیته اینه بکوشه. هلئه اعدام نبؤ، عالی‌قاپو عمارتˇ مئن یکته پیله جشن بیته و مردوم جیمأبؤن و بازون غریب‌شا زجر بدأن. اینˇ پاؤنه نأل بودن و اینˇ جیری فکه سوراخأگودن مردومˇ چیشمˇ پیش نقشˇجهانˇ سیمبرˇ مئن اینه آؤزینأگودن و تیرباران بودن. 

اولئاریوس کی کی چن سال بازون این کارسنهٰ گوزارش بوده، بنویشته «اینˇ کولˇ سر پالهنگ و زنجیر بنأن و هیتؤ اینه بنیشؤنئن اؤلاغˇ سر و یک عده فاحشه‌ٰنˇ همره کی به‌حساب اینˇ «ملتزمˇ رکاب» ببون اینˇ پس و پیش، روانه بودن شا صفی ورجه. شا صفی فرمان بدأ غریب‌شا چار دسˇ پا اسب و اؤلاغˇ مورسؤن نأل بودن و اینه بوتن کی گیلانˇ سامان کی اینˇ خاگ هیست و نرم بو بی‌نأل متی، امما ائره کی زمین سفته وا تأ نأل گودن کی بتؤنی بمجی. سه چار روز شا صفی پیش، غریب‌شا انواعˇ اقسامˇ وسایلˇ همره شکنجه بودن و چارمی زور اینه ببردن شاهˇ سیمبر و سیمبرˇ مئنه ستونˇ سر اینه آؤزینأگودن و تیرباران بودن. ایتؤ کی اول شا صفی خودش اولی تیره رها بوده و بازون بوته «هرکی مأ دوس بدأره یکته تیر ای خائن‌ئبه فودأنه» همه خوشؤنˇ کمانه دکشئن و هنی فوداشتن و تیر بزئن غریب‌شا جؤنه کی اینˇ جسد ستونˇ جؤر تیف‌دارفئره مورسؤن ببؤ و سو روزˇ تمام اینˇ جسد ستونˇ جؤر بمؤنسه و بازون جیرأکشئن و گیلأگودن.»

غریب‌شا قیامه دمردنˇ پسی، اینˇ آدمؤنم فجیع‌ترین جوری کی شأست به‌کوشتن بشؤن. شا صفی فرمان بدأ کی گیلانˇ مردوم (کی مازندران و گسکرˇ مئنه نیشتن) خلعˇ سلاح ببون و حتا شمشیر و تیر و کمان و زوبین نی ایشؤنˇ جی هیته ببؤ و خالی حق داشتن او دأره‌یی کی اونˇ همره برنج و دارˇ خاله بئن بدأرن. 

شا صفی کی ای قیامˇ واسی، مردومˇ جی اننئکم بترسه‌بو، ساروخانه حؤکم بوده کی «گیلانˇ مردومˇ جی دلجویی بکونه و ایشؤنˇ تقصیراتˇ جی بوگذره و ایشؤنه عفو بکونه» و ساروخان نی فرمان بدأ کی «لشکری‌ئنˇ جی هرکی اسیر و برده دأنه، رها بکونه» و لشکری‌ئن نی همه‌ته اسیرؤنه رها بودن تا بشون خوشؤنˇ خؤنه.

ای قیامˇ جی شاهی خزانه و پیلˇکسؤن بالغ بر ۳۰۰ هزار تومان ضرر بودن کی شاهی مأمورؤن حقˇسأی بودن ای خسارته جبران بکونن و هرکی‌ئه کی مشکوک بؤن کی انبارؤنˇ تالانˇ مئن نقش دأشتن گیتن و شکنجه گودن تا پول هگیرن.

برخی صفوی‌ئنˇ زمتˇ نویشتنکسؤن، عادل‌شاهه هو غریب‌شا دؤنن و بعضی‌ئن ایشؤنه دو نفر سیوا دؤنن کی هردوته شا صفیزمت قیام بودن. عبدالفتاح فؤمنی کی گیلانˇ شی بو، عادل‌شاهه، کالنجار سؤلطانˇ لقب دؤنه کی سالؤنˇ سال فقر و فنا و نام‌اویری لیواسˇ مئن زندگی گود و یک عده گیلانˇ پیلˇکسؤن اینه به ای لقب ملقب بودن. بازون بمأ پیرشمسˇ گل گیلوایی خؤنه کی اوشؤنˇ اعتقاد ای بو کی خو زمتˇ شیخه و کالنجارˇ کمره دوستن و اسبˇ سر بنیشؤنئن و اینˇ نؤمی ناقاره بزئن. عبدالفتاح اعتقاد دأنه کی هی عادل‌شاهه عراقی‌ئن و قزلباشؤن غریب‌شا دخؤندن. پس عبدالفتاحˇ وؤتˇ مئن عادل‌شا و غریب‌شا یک نفرن.

امما برخی وؤتؤنˇ مئن بمأ دأنه کی غریب‌شا قتلˇپسی، یک عده کی هنده تنبیه نبؤبون، یک نفر دیگره غریب‌شا برأری یا جمشیدخانˇ نبیرگی ادعا همره عادل‌شا دخؤندن و هنده خأستن قیام بکونن امما هیچ‌چی‌نبؤ و میرزاتقی کی غریب‌شا قیامˇ دکوشتنˇ پسی مازندران و گیلانˇ وزیر ببؤبو قائلهٰ نطفه مئن خفه بوده.

رضا قلی خان هدایت کی سالؤنˇ سال بازون ای ماجرا روایت بوده و ای ماجرا «فتنه» دخؤنده، ای دوته فتنهٰ دو نفرˇ شی‌ دؤنه و گونه «...اینˇ جی عجیبتر عادلشاهˇ قضیه ایسه کی گیلانی‌ئن یک نفر دیگره بیاتن و اونه عادلشا، غریب‌شا برأر دخؤندن و اون نی اسیرأ بؤ و ای قؤمˇ سفاهت آشکارأبؤ».
منتظم ناصری نی نویسنه «سال ۱۰۳۸ یکته دئه فتنه گیلانˇ مئن برپا ببؤ و اون اینه... چون غریب‌شا... اصفهانˇ مئن، نقشˇجهانˇ سیمبرˇ مئن معدوم ببؤ، اونˇ پسی گیلانی‌ئن، یک نفر دیگره بیاتن و اونه عادلشا، غریب‌شا برأر دخؤندن و اون نی اسیر و نابودأ بؤ و ای دو واقعه شا صفی زمت وکته»

امما بخیاله عبدالفتاحˇ گب ویشتر به واقعیت نزدیکه چون باخی مؤرخؤن ای ماجرا جی فاصله دأشتن و ایشؤنˇ سربس اسکندربیک ترکمانˇ بنویشته ایسه کی خودش نی او ماجرا زمت، جایˇ دیگه ایسأبو و هرچی بنویشته خو بشتؤسه‌ٰنˇ جی بنویشته. امما عبدالفتاح هم هو زمت و هم هو جیگه ایسأ بو و شاهد عینی محسوب بنه و صفوی‌ئنˇ رسمی تاریخ‌نویس نی نبو و اینˇ اثر، محللی تاریخ محسوب بنه.

پس وا گوتن کی غریب‌شا هو کالنجار سؤلطان کی گیلانˇ مردوم، صفوی‌ئنˇ عاملؤن و دیوانی‌ئنˇ ظلم و اجحافˇ جی، خوشؤنˇ ایالتˇ مئن، اونه عادل‌شا دخؤندن، ای نأجه همره کی نابرابری و ستمˇ جی رها ببون. امما دؤلتی‌ئنˇ ورجه غریب‌شا نؤم بیته، چون کی پیشتر، شا عباسˇ فوتورکˇ وأسی، خو زوره دسˇ جی هدأبو و نام‌اویری و غؤربتˇ مئن زندگی گود.

صفوی‌ئنˇ زمتˇ تاریخ‌نویسؤن، حتا اوشؤنی کی گیلانˇ شی بؤن، غریب‌شا و او مردومی کی اینˇ قیامˇ مئن ایسابونˇ وصف گودن‌ئبه اوجور کلمه‌ٰن و عباراتˇ جی استفاده بودن کی ایشؤنˇ نفرت و دوشمندیه نشؤن دئنه. غریب‌شایˇ به: مجهول، بیچاره، بی‌کس، بازیچه‌ی غریب، بی‌عاثبت، سفیه و نادان، روسیاه، ابله، مخذول، شارع امنیت و بدفعال و ای جور صفتؤنه بأردن و راجه به این‌که واقعن جمشیدخانˇ زأک ایسه یا نه بحث بودن. 
اصلˇ قیامم ای جور تعبیرؤنˇ همره وصف ببؤ: فتنه و سانحه، فساد و شورش، عصیان و طغیان، شاه‌بازی، لعب عجیب، دولت روباه صولت.
قیام‌بوده‌کسؤنم ایتؤ توصیف ببؤن: اشرار و بی‌دولتان لئام، ارباب ضلال، گروه لئام، سفیهان ناقص‌خرد سبک‌عقل، جمعی پریشان و قومی بی‌نام و نشان، اجامره و اوباش، لشکر بلاظفر اجامره، اهل فساد و جنود شیطان، تابعان گمراه، مخذولان و شوریده‌بختان سفیه.

اولی دلیلی کی ای قیامه دشکنئه، شا صفیˇ نظامی عملیات بو کی هنی پیله بو کی بتؤنسه ای قیامه دشکنه. امما برخی دلیلؤن نی خودˇ قیامˇ مئن دبو کی اینˇ دشکنئنˇ سبب ببؤ:

۱- قیامˇ مئن آدمؤن یکدس نبون و دوگانگی ایشؤنˇ اهداف و منافعˇ مئن دبو. ای قیامˇ مئن دو جرگه ایسأبون. یک جرگه خان و مالک و قدیمˇ محللی سلسله‌ٰنˇ زأکؤن بؤن و اؤکته جرگه دیهاتی مردوم بؤن کی فقر و ستمˇ جی قیام بوده بون. 
ای تضاد، ایشؤنˇ تصمیم گیتنˇ سر نی تاثیر دأشت. وختی قیام گیلانˇ مئن دپیته، دیهاتی‌ئن مستقل عمل گودن و کمتر کالنجار سؤلطان (غریب‌شا) و امیرؤنه محل گودن و او مالکؤنی کی اول‌سر قیامˇ مئن ایسأبون دئه او نقشه ندأشتن.

۲- ای قیام سازمان و برنامه و نقشه ندأشت. ای قیام ویشتر شور و احساسˇ سر پیش بشؤ.

۳- اینکه یک پاره محللی حاکمؤن و اعیانˇ جی مرکزی دؤلتˇ همره وفادار بمؤنسن و برخی شهرؤنˇ مردوم اعزامی قشونˇ جی حمایت بودن ای قیامه ضعیفأ گوده. گیلانˇ مئن ایجانایی ننأبو شاصفی دؤلتˇ پیش.

۴- برخی مالکؤن و حاکمؤن کی قیامˇ مئن ایسأبون خیانت بودن و بشؤن دؤلتˇ سپاهˇ مئن.

۵- شورشی‌ؤنˇ سلاح و تجهیزات نی اثر دأشت چون ایشؤنˇ سلاح ویشتر چوب‌دس و دأره و ای جور ابزار بو.

۶- برخی شهرؤن و شورشی مردومه قتلˇعام گودن (لشتˇنشا مورسؤن) گیلانˇ مردومˇ مئن سهن تودأ.




#Article 422: نمدار (زیرفون) (213 words)


namdär (zirfun) (tilia begonifolia)

namdär där şumälə jangalonə meen paräkandə dee bunə. inə narm, sabuk o aspe rang, xuşkärə o muxtalef kärburd daanə. namdär däronə titi kuştay, atri o zard yä kerem rang isan o buland u läqar päyak daanan. mamulan payn tä da tə titi itə daste meen hannan. titen, xurdädmä aväxir väza banan. i därə meevə şaft o fanduqe murson isan o kuravi yä murqonei form; savz yä xäkastari rang isan kə işonə andäzə naxudə hani isə kə hodudə payn milimetr qutar daanə o meeve ru barjastegiyoni dee şanə. meevə garçə xuşkə qiyäfə daanə, ammä itə näzak o guşti jedär daanə kə putanə amrə xuşka banə o çin xonə kə i çinon meeva barjastegiyonə çä koonan. har meeve amrə itə kuştay valgey hanna. meevan paizə meen rasanan vali işonə kalsan pur zamat beenə. vä gutan kə meevə xu valgeykə amrə kalnə.

bazronə putanə pasi je där çinan yä täzə bakalsə bazronə je galəsə juma koonan o valgeykə judä kudanə pasi, daanan. i däron je bis sälegi pasi bazrdehi koonan o taqriban har sälə xujir bazr hadenan. xujir timär i bazronebə sardə esträtifikäsiyun je tavarob(?) ( joordas(hadeaksar) payn daraje damä meen), şiş mä tä yak sälə meen isə. bazronə şaanə vahärə meen yä tousanə sar munäsib galə meen käşt.

pahnvalg däronə tuxmon




#Article 423: أزئه دار (231 words)


Äzä där (zelkova carpinifolia)

äzät där je buland o sanati däronə şumälə jangalon isə kə xäles tudanə murson ni dee banə o viştaram ni julgə o kutä bulandiyonə meen hanna. i där i päye isə o inə titi tak jense. i därə meevə, fanduqə, xuşk o näşokufä isə. meevan avval şaftə monan ammä hu zamat kə putə darə, xuşka banə o unə ru çin o çuruk viginə. meevanə qutar hodudə ۰.۵ säntimetr isə o tire savz rang isan. har bazr qäede meen itə valg daanə o bazronə sar şanə duttə kuştay barjastegi deen. i däronə bazrə je galə sə juma koonan. i däronə ziyäta gudanə vasi şanə je digar raveşonam istəfädə gudan.

pahnvalg däronə tuxmon-Pahnwalgdarone Tokhmon

äzät-Aazatdar (zelkova carpinifolia)

äzät där je buland o sanati däronə şumälə jangalon isə kə xäles tudanə murson ni dee banə o viştaram ni julgə o kutä bulandiyonə meen hanna. i där i päye isə o inə titi tak jense. i därə meevə, fanduqə, xuşk o näşokufä isə. meevan avval şaftə monan ammä hu zamat kə putə darə, xuşka banə o unə ru çin o çuruk viginə. meevanə qutar hodudə ۰.۵ säntimetr isə o tire savz rang isan. har bazr qäede meen itə valg daanə o bazronə sar şanə duttə kuştay barjastegi deen. i däronə bazrə je galə sə juma koonan. i däronə ziyäta gudanə vasi şanə je digar raveşonam istəfädə gudan.

pahnvalg däronə bazron

سربس:




#Article 424: ايماگاوا كوگا (130 words)


ايماگاوا (ژاپونی:ايماگاوا شی - 今川氏) ايتا پيله ژاپونی كوگا سنگوكو دوره، ژاپون مئن بو. و اوستانانˇ توتومی و سوروگا مئن چكنه بيد. 
اَ كوگا قودرت، ایماگاوا یوشیموتو زمات مئن پورتر بوبوسته. و اوشان هوجو كوگا و تاكدا كوگا امره، ژاپون فتح گودن واستی ، ايله جار بوگوديد.
يوشيموتو اوستان ميكاوا مئن نفوذ بوگوده و توگوگاوا كوگا كه اويه چكنه بيد، خو دوده چكوده و خواستی كيوتو يه تصرف بوكونه ولی اوستان اواری مئن، اودا نوبوناگا جولو، اكهازاما سال ۱۵۶۰م مئن دَشكن بوخورده و كوشته و اونه حشر و مايه دار هش پرك بوبوسته. هتويی اوشانه قودرت فوگوردسته و بعد جه يوشيموتو موردن ، توگوگاوا كوگا و اودا كوگا، ژاپون فتح گودن واستی ايله جار بوگوديد. 
و يوشيموتو گودان، بوشوئيد توکوگاوا ایاسو ورجا كی توگوگاوا چكنه بو و اونه خلابر بوبوستيد.




#Article 425: سنگوكو دوره (135 words)


سنگوكو دوره (۱۴۶۷–۱۵۷۳)-(ژاپونی: سنگوكو جيدای - 戦国時代) ايتا ازازيل تاريخی دوره، شورش و خون فوگودن امره ژاپون مئن بو كه اَ كشور، داخلی جنگان واستی هش پرك بوبوسته و  ژاپون ˇ پيله كوگاه‌ٰن همديگر امره بجنگستيد. سنگوكو ايتا بخش جه موروماچی دوره مئن ايسه. كی آشيكاگا كوگا ، ژاپون مئن شوگون بيد. گرچه اوشان بِتَنستيد كاماكورا باكوفو جانشين بِبيد ولی پور ژاپون ˇ پيله كوگاه‌ٰن (daimyo) به ويژه اوشانی كه كيوتو ورجا دوربيد، شوگون خطه نخوانديد و هتويی چين امره تجارت بوگوديد و اوشان ايقتصاد روشد بوگوده و اوشانه كار سكه سو بزه و نَم نَمی به اَ ناجه دَكَفتيد كه خوشانه واستی استقلال بداريد. آغاز قرن ۱۵ ژاپون مئن، پور زلزله و لاهيز امويی و هميشك ديهاتان مئن ماليات گيفتن واستی بلوا بو.

(نانبوكو چو   ۱۳۳۶ – ۱۳۹۲)

اينگيليسی ويكی پديا ايله جار بوگوده‌ٰن




#Article 426: بلأک سبأث (951 words)


بلأک سبأث (اینگیلیسی میَن: Black Sabbath. گیلکی مئن: سیا شمبه) ايتأ اينگليسی‌ جرگه (باند)، هيوی‌ متال موسيقی‌ میَن بو كی سال ۱۹۶۹ بيرمنگام دورون شكل بيگيفته. اوشانه خاندنکس (خاننده) آزی‌ آزبورن بو و گيتاريست تونی‌ آيومی‌ ، بيسيست گيزر باتلر و اوشانه درامر بيل وارد بو. اَ گروه مئن پور كسانی‌ بوموييد و گروه جه  مئن بوشوييد. تونی‌ آيومی‌ تنها كسی‌ ايسه كه عضو ثابت بلأک سبأث بو و همه سالانَ اَ گروه مئن بِئسا.

اَ گروه ابتدا اونه نام پولكا تالك كه ِارث هم دوخاده بوستی‌، اوشانه موزيكˇ  سبك، بلوز راك بو. قبل جه خوشانه نامˇ  گروه به بلك سبث واگردانيد اوشانه بيبسيت، گيزر باتلر ايتا جه خو ترانه‌ٰنˇ  نام ˇ بلك سبث بنا، كه نام ايتا فيلم سال ۱۹۶۳ مئن بو.

آزی‌ دِ نَتَنِستی‌ گروه امره بئسه و جه گروه بوشو. تونی‌ آيومی‌، كه ناجه دَشتی‌ بلأک سبأث خو كارا دونبال بوكونه رانی‌ جيمز ديو امره كه اِلف و رينبو گروه سابقˇ  خواننده بو گب بزه و اونه جه بخواسته كه بلأک سبأث بايه. 
مولحق بوستن ديو، بلأک سبأث گروه مئن، اَ  گروه واستی‌ ايتا پيله تحول امره بو. ديو ايتا پيله خواننده بو كه خو خوجير آوازا اورگادی‌ و  اونه خواندن سبك، آزی‌ آزبورن امره پور تفاوت داشتی‌ و هتويی‌ بلأک‌سبأث رو تاثير بنا. قبل جه ديو،  اعضای‌ گروه خوشانه ايله جار امره ترانه و ملودی‌ آهنگانˇ  چكوديد  ولی‌ وختی‌ ديو ، آزبورن جا بومو به تنهايی‌  ترانه و ملوديه آهنگان چكودی‌ و هيكس وانشتی‌ اونه كار مئن پيله كوت بيبه. بلأک‌سبأث ديو امره دو سال دورون تَتَرچ دو تا آلبوم بازار مئن اوسی‌ بگوديد. اوشانه اولی‌ خوجير آلبوم بهشت و جهندم (1980) بو. ( نئونی‌ شواليه Neon Knights) - (دريا زاكان Children of the Sea)- (بهشت و جهندم Heaven and Hell)- (بيجه زناك Lady Evil ) باخی‌ جه اوشانه خوجير آهنگان مئن بو.

اَ گروه بِتنَسته پور انرژی‌ امره هنده بيچه بِبه. و شا گوفتن همه اونه موختلفˇ آهنگان، پيله و خوجير نسبت به كل بلأک‌سبأث آهنگانˇ دهه هفتاد مئن بِبه و آهنگانˇ  حماسی‌ و تاسيان (Neon Knights) و (Children of the Sea) ايتا جه خوجير ترين تونی‌ آيومی‌ ريفان ايسه.

اوشان دومی‌ آلبوم (Mob Rules )  كوگا قوانين بو كه سپتامبر ۱۹۸۱ مئن چكوده بوبوسته و  Heaven and Hell  مَنَستن تومام اونه ترانه‌ٰن و آهنگان ديو امره بو. اَ آلبوم مئن خوجير ترانه‌ٰنی‌ ،(شؤ سو كونه Turn Up The Night) – (كوگا قوانين Mob Rules ) – ( دَكفتن دونيا ديمه جه Falling Off The Edge Of The World ) – (بوجور و بوجور Over And Over ) مَنستن و ايتا بی‌ گبˇ آهنگ كه اونه نام (E5150) بو وجود دَشتی‌.

بلأک‌سبأث بِتَنسته ديو هونر امره پيله ترين گروه هوی‌ متال ،گروه‌ٰن متال مئن بِبه. و پور مونتقدان و پيله كسانˇ  خوش بومو و اوشانه واستی‌ چپلا بزئيد. ولی‌ پور زمات نيبه كه ديو ديل قورص به كه خوره ايتا باند چكونه و خو نام ˇ گروه  بَنه ديو باند و هتو بوبوسته كه ديو و وينی‌ اپيس بلك سبث جه بوشوئيد. تونی‌ آيومي ، پور تلاش كرا گودی‌ كه خو گروه سرپا بداره و در به در دونبال ايتا خواننده بو و هتو درامر واستی‌، بيل وارد امره گب بزه و اونه جه بخواسته واگرده به بلك سبث.

تونی‌ آيومی‌ خو گروه  واستی‌ خواننده سومی‌ واموج گودن دبو ديويد كاوردل مانستان خواستی‌ بلأک‌سبأث واستی‌ دوجين بوكونه ولی‌ نتأنسته و سر آخر يان گيلان ، ديپ پورپُل گروه سابقˇ خواننده  بومو بلك سبث. كه ايتأ پيله راك خواننده‌ٰن دهه هفتاد مئن بو.

سال ۹۵ مئن اوشان آلبومˇ  (Forbidden) و ۹۶ (The Sabbath Stones) خوجير آلبومانˇ  چكوديد. اَ سال، آخری‌ سال فعاليت بلأک‌سبأث تونی‌ مارتين امره بو آيومی‌ و گيزر تصميم بيگيفتيد آزبورن و بيل وارد كه خوشانه ره سولو كار گوديد به گروه واگردانيد و سال ۱۹۹۸ مئن گت اعضای‌ بلك سبث دور هم جما بوستيد و خوشانه سابقˇ  آهنگان اجرا بوگوديد اوشانه پيله كونسرت (آخری‌ شام- last supper) پور استقبال امره روبرو بوبوسته. و هتو نيشان بدا كه اوشان بلأک‌سبأث هنده تشكيل بدائيد ولی‌ اعضای‌ گروه ترجيح بدائيد خوشانه ره سولو كار بوكونيد و سياشنبه تشكيل نبوسته. حتی‌ آيومی‌ هم دِ تصميم نَشتی‌ بلأک‌سبأث سر پا بداره و ديو و آزی‌ مَنَستن خوره ايتا گروه، خو نامˇ  امره تشكيل بدا.

سال ۲۰۰۶ مئن گروه سابقˇ  اعضا، آيومی‌، ديو ، باتلر و اپيس بوگفتيد سال ۲۰۰۷ مئن ايتا تور راه تاواديد ، بهشت و جهندم نامˇ  امره كه ۱۹۸۰ مئن ايتا جه بلأک‌سبأث آلبومان ˇ نام بو  و اعضاي بلأک‌سبأث جما بوستيد. 

سال ۲۰۰۷ بلأک‌سبأث ايتا آلبوم ضبط بوگوديد كه  باخی‌ خوجير آهنگانˇ   ديو سابقˇ  آلبومانˇ  سياشنبه  امره كه اوشانه نام
Heaven and Hell, Mob Rules,Dehumanizer و ايتا زنده آلبوم بنام  (۱۹۸۲) Live Evil  بو بازار اوسی‌ بوگوديد كه اونه مئن سه تا تازه تك آهنگ هم اونه دورون بو. سال ۲۰۰۹ مئن اوشان ايتا دِ آلبوم چكوديد كه اونه نام  (بيج تره شناسه The Devil You Know). اَ آلبوم ديو آخری‌ آلبوم اونه زندگی‌ مئن بو. اوشانه فعاليت تا سال ۲۰۱۰ ادامه دَشتی‌. ۱۶ مي ۲۰۱۰ مئن رانی‌ جيمز ديو سرطان واستی‌ بِمرده و اونه مرگ  امره اوشانه فعاليت تومانه بوسته. و آيومی‌ و گيزر تصميم بيگيفتيد آزی‌ امره ايله جار بوكونيد كه خو فستيوال (Ozzfest) برگوزار گودی‌  و خوشانه آغاز كارˇ  مَنَستن، بلك سبث سرپا بداريد.

جه سال ۲۰۱۰ تا هسه، آيومی‌ و گيزر و آزبورن كرا كار كونيد. و هتويی‌ گاه گلف خوشانه واستی‌ سولو كار بوگوديد. ولی‌ موختلف كونسرتان مئن شركت دَشتيد  و خوشانه سابقˇ آهنگان اجرا بوگوديد. و سال ۲۰۱۳ مئن ايتا آلبوم كه تازه ضبط بوگوديد ولی‌ بيل وارد اوشانه امره مولحق نبوسته و هتو گيديد خو تازه قرارداد امره ناراضی‌ بو و حاضر نبوسته تازه قرار داد، اينگاره گير امره امضا بوكونه. و بِرَد ويلك بلأک‌سبأث درامر بوبوسته. بلك سبث اعضا اعلام بوگوديد ۱۳  ژانويه ۲۰۱۳ مئن اوشانه تازه آلبوم كه اونه نام ۱۳ ايسه بازار مئن اوسی‌ بِبه.




#Article 427: کورقوقو (474 words)


كورقوقو یا جوغد یا شؤجوغد (اينگليسی: Owl) ايتا شكاری مورغ (پرنده) ايسه و ۲۰۰ گونه امره كلˇ دونيا میان (جغرزˇ قطبان) کرا زندگی كونه. اوشانˇ خوراک  چيچير، گرزه (موش)، گنجِوانی و گوزگا ايسه و برخی كورقوقویان ايسائيد كه سوف هم شكار كونيد. كورقوقو ايتا مورغ ايسه كه پهنˇ ديم و كوچی توكˇ  امره شناس ايسه و هتويی شناخته بوبوسته كه تنهايی زندگي كونه. ا مورغˇ ايشتاوستن پور قوی ايسه.

همه كورقوقویانˇ نژادˇ ميان، اوشانˇ ديم گرده و ايتا نوع كورقوقو، تيلمبار كوره ايسه كی اونˇ ديم، قلبˇ شكله مانه. 

كورقوقویان تانيد خوشانˇ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اوشانˇ چوم دوربينˇ مانستن ايسه كی خوروم-خوروم  خوشانˇ دورˇوره فاندريد و ا قودرته داريد كه گومار و كمسو جيگا مئن خوروم بدینید و شكار بوكونيد.
كوچترين كورقوقو، پاچˇ كورقوقو، (Elf Owl) ايسه كه ۳۱ گرم اونˇ وزن و ۱۳/۵ سانيتیمتر اونˇ درازیه.

ويشتر كورقوقویانˇ مورغانه سيفيد رنگ و نسبتا گرد ايسه و اونˇ تعداد تا ايتا دوجين حدود كونه و بستگی به گونه و فصلˇ زمت داره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده كورقوقو  ايتا تا سه روزˇ مئن توخم كونه.
كورقوقویانˇ ره، همه‌تا مورغانˇ مانستن، فك چاگودن و كيشكا پيلا گودنˇ زمت اهمیت داره و وا ايتا سال مئن اوشانه ره دواره. ان زماتی ايسه كه خوشانˇ ژنه به ايتا نسلˇ بعد مونتقل كونيد.

كورقوقو ايتا مورغه كه ويشتر شبˇ مئن شكار كونه و هتويی باخی مورغانˇ امره، آلوغ  و واشكˇ مانستن روزˇ مئن رقابت نوكونه. البته شب شكار گودن كورقوقویانˇ واستی داب ايسه. ولی برخی گونه‌ٰن burrowing owls و پاچˇ گوش كورقوقو ايسائيد كه روزˇ مئن شكار كونيد و تا هسا نژادانی ايسائيد pygmyˇ مانستن صوبˇ سر يا آفتاونشست شكار كونيد.

اوشانˇ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍لابدان ، ‍‍‍‍كلم، راب، ‍‍‍‍خرچنگ) و سوف و چيچير، مورغان و كوچی پستانداران ايسه. اوشانˇ اصلي خوراک به اوشانˇ نژاد واگرده. ايجگره كورقوقو  (Screech owls) و دوخان كورقوقو (Scops owls) ويشتر ویایانه خوردید و تيلمبار كوره انواعˇ گرزه (موش) و كورقوقویانˇ پيلتر، آلوغ كورقوقو (Eagle Owl)، سارايی خرگوش، كاشال، تنگوله مورغان (اوردك اندازه) و تورنگ فَوَريد. باخی جه كورقوقویان آسيا و ‍‍‍آفريقا مئن اييسائيد، مالا كوره قوقو (Fish owls) مَنستن، كه سوف گيفتن اوشانه واستی چم ايسه.

كوره قوقو ايتا بخش جه فرهنگˇ آدمی هزاران سال مئن ايسه. اولين نقاشی غار مئن بِكِشه بوبوسته كوره قوقو جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش فرانسه مئن. ديوار بِكِشه و كوره قوقو موميايی چَگوده بوبوسته مصر باستان مئن. باخی فرهنگانˇ مئن، كوره قوقو ايتا عاقل و دوكاره پرنده و باخی ده فرهنگانˇ مئن ازازيل و بيج ايسه. استراليا بوميان، موعتقد بيد كه كوره قوقو ايتا نيمه آدم جه بزا بوبوسته. باخی آسیا كشوران  مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به كوره قوقوه‌ٰن كه گيديد مرگ و نحسی آوره، اوشانه شب شيكار گودن واستی ايسه. آفریقا مئن بوميان موعتقد ايسيد كه اوشان بيجˇ امره ايساييد. تا هسه دونيا مئن، مردوم اجور خرافاتˇ باور دَريد.

 




#Article 428: ويکيپديا (331 words)


ويکيپديا (به اينگليسي: Wikipedia) يکته چند زوؤنه اينترنتي دانشنامه أزه محتوا أمرأ ايسه که داوطلب کارگيرؤنˇ ايلجارˇ أمرأ نويشته بۊنه ؤ هرکسي گه اينترنت بدأري تؤنه اينˇ وانويسؤنه دچينواچين بکۊني. أ دانشنامه، مردومˇ بۊدؤنسه'نˇ جي چاگۊده بؤستندره ؤ أن یعني أن کي هرکي تانه أ دانشنامه مئن بئسه ؤ خۊ بدانسته چیئنه ديگرؤنˇ ره بنه. ويکپديا نؤم ترکيبي ايسه ويکي واژه جي به 

معناى مۊشارکتي جيگه ؤ انسيکلؤپديا به معناى دانشنامه. ويکيپديا هدف انتشار ؤ خلقˇ يکته رهادانشنامه به تمامي زينده زوؤنؤنه.ويکيپديا اينگليسي مؤورخˇ ۱۵ ژانويه ۲۰۰۱  به شکل مۊکمل؛ نؤپديا تخصصي دانشنامه ويسين نويشته بۊبؤ. اينˇ بنأنأنکسؤن جيمي ولز ؤ لري سنگر ايسن. هسأ ويکيمديا غيرانتفاعي بۊنياد ويکيپديا پؤرؤژهٰ پۊشتيباني کؤنه. اي جيگه أصلي اينترنتي ميزبانؤن (هاستؤن) فلؤريدا تامپا شهرˇ ميئن ايسه. همچنين چندته ايضافي ميزبانؤنأن آمستردام ؤ سئۊلˇ ميئن دأنه.

تا  ۲۰۱۵ دسامبر ما پنجۊم کؤلˇ زوؤنؤن سرهم ۱۴۱ ميليۊن ته ويشتر ولگ دبؤنه گه ۳۷ ميليۊن ته ويشتر خالي وانويس ايسه. پيلˇ زوؤنؤنˇ جي؛ اينگيليسي ۵ ميليۊن ته ويشتر, سۊئدي ۲/۱ ميليؤن, آلماني ۱/۸ ميليۊن, هۊلندي ۱/۸ ميليۊن, فرانسوي ۱/۷ ميليۊن, رۊسي ۱/۲ ميليۊن, ايتاليايي ۱/۲ ميليۊن,  ايسپانيايي ۱/۲ ميليۊن, لهستاني ۱/۱ ميليۊن, ويتنامي ۱/۱ ميليۊن ؤ ژاپۊني ؤ پۊرتقالي ؤ چيني هرته ۸۵۰ هزارته ويشتر وانويس دأنن. ثبتˇ نؤم بؤده کارگيرؤنˇ تعداد حدۊدˇ ۵۹ ميليۊن نفر ايسه گه ايشؤنˇ جي ۴۰۲۲ نفر کارکيا ايسن.ويکيپديا ۲۹۱ته زوؤنه پۊشتيباني کؤنه.

اي دانشنامه  wikipedia.org جيگه سر ويکي نرمبزارˇ سر گه هاوايي زوؤنˇ ميئن بۊنه تۊند چؤده بۊبؤ. ولز عقيده دأنه ويکيپديا خأن بريتانيکا کيفيته برسي ؤ حتي چاپأ ني ببي. جيمي ولز ويکيپديا بنأنأنکس اۊنه ايتؤ تؤصيف کؤنه ويکيپديا حقسأيي در راستاى چؤدن ؤ خلقؤدنˇ  دانشنامه-اي با جؤرترين کيفيت همته مردۊم ؤ ايشؤنˇ مأري زوؤنˇ ويسين ايسه.

گيلکي ويکيپدياخۊ کارأ ۱۵۸۰ ديلمي، کۊرچˇ ما (2006 Sep) سرأیته ؤ سۊته کارکيا ؤ ۸۰۰۰ته کارگير دأنه. ۲۰۰۷ اۊکتۊبر ما ۲۹؛ ۳۱۲ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۶۷ ويکيپديا زوؤنؤنˇ ميئن بۊ اۊ زمت خالي ۲۵۳ته ويکي دبۊ.
۲۰۱۶ آگۊست ما ۳۱؛ ويکي گيلکي ۶۰۳۰ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۵۱ ويکي‌متا زوؤنؤنˇ لیست ٚ ميئن پيدؤده.




#Article 429: سیا واشک جنگ (164 words)


سيا واشك جنگ ايتا جنگ بو سال 1832م (1406 گ)  بين آمريكا دولت و آمريكا بومیان (سورخˇ مرداكان) ، ايالتان ايلينوی و  وسكانسين مئن. اَ جنگ مئن آمريكا حشرومايه دار  بِِتَنسته آمريكا بوميانِ دشكن بده و اوشانه صارای تصرف بوكونه. 
جه پيله جنگان اَ كله گيفتن مئن ، جنگ استيلمن ران  و جنگ بد اَكس ايسه. سورخˇ مرداكان  قبايل ساك و فاكس ، ضد آمريكايئن ايله جار  بوگوديد و اوشانه چكنه نام سيا واشك بو  كی هتو ساك گوكا چكنه هم بوستي. 
وی  اينگليسان امره موتحد بوبوسته و 500 كس امره  آمريكائين جولو بِجنگسته ، كی اوشانه شومار چند برابر پورتر بو  و دَشكن بوخورده و آمريكائين اونه  قولدونی مئن تاوديد. 

اَ جنگ مئن صدها سورخˇ مردای و آمريكايئن مئن ده ها كس  بِمَرديد. جه پيله كسان اَ جنگ مئن، آبراهام لینکؤن بو كی خو جوانی اَ جنگ دورون ، آمريكا حشرومايه دار  مئن خدمت بوگوده و بعدها آمريكا رئيس جومهور بوبوسته. و جفرسون ديويس ائتلاف رييس جومهور ، آمريكا داخلی جنگ مئن ايسه.




#Article 430: آبراهام لینکؤن (1283 words)


آبراهام لينکؤن (آبراهام لینکؤلن) ۱۲ فوريه ۱۸۰۹ م (۱۳۸۳ گیلکی امیر ما ۱۰) كنتاكی مئن بيچه بوبوسته. آمريكا مئن شانزدهمين رئيس‌جؤمور و جؤموری‌خا حزبˇ اولی رئیس جؤمور، جه سال ۱۸۶۱ تا ۱۸۶۴ م ايسه. اون ايتا پيله حوقوقدان و سياسی مردای  و پيله سخنران بو. 
اونˇ رياست جؤموری زماتˇ پیلˇ تفاق، آمريكا داخلی جنگ بو. ا جنگˇ میان كی نِسايی ايالتان، آمریکا مئنˇ برده‌داریه لغو گودنˇ همره موخالف بيد، خوشانه دولت تشكيل بدائيد و لينكؤنˇ دؤلتˇ امره اَ موضوعˇ سر بجنگستيد. آمريكا داخلی جنگ چاار سال طول بكشه و سرآخر لينكؤن بتانسته شورشيانه  دشكنه و خو لايحهٰ، برده‌داری لغو گودنˇ واستی، مجلسˇ دورون تصويب بوكونه. ۱۵ آوريل ۱۸۶۵ م ( ۱۴۳۹ گ)  لينكؤن  ايتا تئاترˇ مئن -فؤردˇ نامی- ترور بوبوسته.
اونˇ بوكوشته‌كس ايتا متعصب كاسˇ مرداك بو كی نسايي‌ئنˇ هواخواه و برده‌داری لغوˇ همره مؤخالف بو. لينكؤن آمریکا مئن اولی رئيس جؤموری ايسه كه بوكوشته بوبوسته. لينكؤن هسه آمريكا رئيس‌جؤمورانˇ مئن پور محبوب ايسه و مردوم اونه ايتا پيله انسان و مؤنجی دوخانيد.

آبراهام لينکؤن ۱۲ فوريه ۱۸۰۹ ميلادی کنتاکی هادجنويل مئن بيچه بوبوسته. اونˇ پئر توماس لينكؤن و اونˇ مار نانسی هانک بو. لينكؤن  ايتا برار و ايتا خاخور داشتی. لينكؤنˇ پئر ايتا سوتال كشاورز بو و اوشانˇ زندگی سكˇسو ناشتی و ايتا بورسوفته خومه مئن زندگی گوديد. نؤه سالگی مئن اونˇ مار بمرده و سارا، لينكؤنˇ خاخور اونه پيله گوده تا او زمات كی اوشانˇ پئر هنده زن ببرده. اوشان كنتاكی جه بوشوئيد به ايلينوی و لينكؤن اويه تحصيل بوگوده و هتويی زمينˇ سر خو پئرˇ ياور بو. هو كوچيكی زماتˇ مئن برده‌داری جه اونه آزار گيفتی.

لينكؤن ايتا کؤرˇ امره آشنا و اونˇ تنخا بوبوسته كی آن روتلج نام داشتی و اوشانˇ رابطه رسمی نوبو. سال ۱۸۳۵ مئن آن روتلج ۲۲ سالگی مئن تيفوسˇ جی بِمرده. ايپچه بازون لينكؤن، مری تود لينكؤنˇ امره آشنا بوبوسته گرچه اوشان همديگرˇ تنخا بيد ولی اوشانˇ رابطه چند بار توشكه بوخورده. ولی آخر سر ازدواج بوگوديد و اونˇ زنانه چار تا زاک باورده. گر چه اوشان چهار تا رئك بنامˇ رابرت، ادوارد، ويلی  و تاد  داشتد ولی سه تا كوچی دانه بيد تنگوله زماتˇ مئن ناخوشی سر بمرديد. فقط رابرت اوشانˇ مئن پور عمر بوگوده.

لينكؤن ويگˇ حزبˇ مئن عضو بو ولی خو فعاليته اَ حزبˇ مئن ديمه بنا و جؤموری‌خا حزبˇ مئن عضو بوبوسته كی ایتا تازه حزب بو. سال ۱۸۶۰ م جؤموری‌خا حزبˇ مئن خوره رياست جؤموری واستی نامزد بوگوده. كی اَ حزب ناجه داشتی آمریکا مئن، برده‌داريه اوسانه. ولی اونˇ رقيبان پور قوی بيد. لينكؤن كی ايتا سوتالˇ كؤگا مئن پيله بوبوسته بو و برده‌داری نوگوده بيد و جامعه اقشارˇ مئن مخصوصن آمريكا كَلسيا مئن پور هواخاه داشتی و بِتانسته انتخاباتˇ دورون، اوشانˇ ياورˇ امره پيروز و آمریکا مئن شانزدهمين رئيس جؤمور ببه. 
نسايي‌ئن، لينكؤنˇ هواخاه نبيد و دوست ناشتيد لينكؤن رئيس جؤمور ببه. لينكؤنˇ رقيبان استفان داگلاس دموكراتˇ حزب مئن و جان بريكين ريج  كی نسايي‌ئنˇ سر بو و جان بِل بيد. لينكؤن بِتانسته كَلسيا (شؤمال) و آفتؤزردی (شرق) مردومˇ رای امره  خو رقيبانه دشكن بده و اسپه‌ عمارته وارد بوبوسته.

وختی آبراهام لينکؤن آمریکا رئیس جؤموری ره دوجين بوبوسته، هف تا ايالت (نسایی کارؤلینا‏، میسیسیپی، آلاباما، فلؤريدا، جؤرجيا، تگزاس و لويزيانا) آمريكا جه سيوا بوبوستيد و خوشانˇ واستی ايتا كشور چاكوديد و خوشانˇ نامه بنائيد آمريكا مؤتلفه ايالات (CSA)  و ايپچه بازون، چارتا ايالت دئه (آركانزاس، ويرجينيا، تئنسی و كلسيا كارؤلينا) اوشانه مولحق بوبوستيد و كَلسيايی‌ئن (موتحده ايالات)ˇ دوشمن بوبوستيد و اوشانه فوتوركستيد. 

۱۲ آوريل ۱۸۶۱ مؤتله حشرومايه‌دار (نسایی‌ئن)، سامتئر قلا كی موتحده (كلسيایی‌ئن)ˇ خلابران اونˇ مئن ايسابيد بنه‌بر (محاصره) بوگوديد و اوشانˇ جه بخاستيد خوشانه تسليم بوكونيد. سرگرد اندرسون، سامتئر قلا سرا رستر بو، لينكؤنه خبراگوده و اونه بِنويشته كی ائتلافˇ حشرومايه‌دار ا قلايه فوتوركسته و هتويی آمريكا داخلی جنگ سرأگیته. لينکؤم ا جنگˇ واستی پور تلاش بوگوده كی آمريكا حشرومايه‌داره پور قوی بوكونه.
لينكؤن نظامی آدم نوبو. فقط خو جوانی ميان سیا واشک جنگ (اينگليسی: Black Hawk War) دورون سورخ مرداکانˇ جولو بِجنگسته بو. ولی آمريكا حشرومايه‌دارˇ چكنه بو و جنگˇ واستی تصميم گيفتی و خو ژنرالانˇ امره ايله‌جار گودی و نظامی كيتاب خاندی و جنگˇ واستی استراتژی فوگودی. لينكؤن تصميم بگيفته دريايی حشرو‌مايه‌دارˇ امره دوشمنˇ بندرؤنه بنه‌بر (محاصره) و میسیسیپی روخانه كنترل بوكونه و بعد اوشانˇ پايتخته (ريچموند) تصرف بوكونه.
 
پور ژنرالان ايسابيد كی لينكؤنˇ نقشه امره موخالف بيد و گوفتيد جنگˇ نقشهٰوا عوضاكونه. ايتا جه اونˇ پيلˇ موخالفان ژنرال مك كيلان بو كی جنگ اَنتينيومˇ مئن آمريكا حشرومايه‌دارˇ چكنه بو. لينكؤن اونه ديمه بنا و ژنرال يوليس گرانت اونˇ جا سر باورده. 

گرانتˇ ديل قورص بو كی خوشانˇ فوتوركستنه مؤتلفه‌یی‌ئنˇ سر ویشتراكونه و هتويی جنگˇ تلفات ویشترابوسته. جولای ۱۸۶۳ مئن گرانت بِتانسته نسايي‌ئنه گيتزی بورگ جنگˇ مئن كی اوشانˇ پيله چكنه، ژنرال  رابرت لی بو دشكن بده. ا پیلˇ پيروزی لينكؤن و آمريكا اتحادیه واستی نمود بوگوده و هتو جنگˇ پسی، لينكؤن سربازانِˇ جولو گب بزه كی اونˇ سخنرانی، آمريكا تارئخˇ مئن پور آوازه داره.

سال ۱۸۶۴ م آبراهام لينكؤن هنده رئیس جؤموری واستی دوجين بوبوسته. اون كی ايتا پيلˇ سياسی مردای بو، سعی بوگوده خو رقيبانه دَشكن بده و ايتا تازه حزب خوره چاكوده ملی ایله‌جار (National Union)ˇ نامی كی تلاش گودی برده‌داری‌ئه آمريكا مئن ديمه بنه و آمريكا اتحاده هنده واگردانه. چند تا دموكرات به‌نامˇ اندرو جانسون و ائدوين استانتون كی کشورˇ وزیر و جنگˇ وزير بيد اونه ياور بوبوستيد. لينكؤن بِتانسته خو رقيب، ژنرال مك كيلان كی آمريكا سابقˇ چكنه بو و لينكؤن اونه ديمه بنا بو انتخاباتˇ مئن دَشكن بده و هنده دوجين بيبه.

۱ ژانويه ۱۸۶۵ م، لينكؤن خو آزادی اعلاميهٰ مونتشر بوگوده و آمريكا داخلی جنگˇ مئن همه‌ته برده‌یانه آزاد بوگوده حتا هو ايالاتˇ میان كی شورشيانˇ دس دبو. ولی اَ اعلاميه امره خالی ايپچه جه برده‌یان آزادابوستيد. 
پور سياهان ايسابيد کی هتو برده بمانسته‌بيد كی ائتلافˇ ايالاتˇ مئن زندگی گوديد. وختی اتحادˇ حشرومايه‌دار پيشروی بوگوده و  نسايي‌ئن پس بينيشتيد، هو زمات بو كی سياهان جه اويرابوستن خلاص بوبوستيد و چار ميليون برده آزادا بوستيد. پور سياهان ايسابيد کی آزادابوستنˇ پسی، حشرومايه‌دارˇ مئن خوشانˇ نامه بينيويشتيد و بازون بو كی هم سیوید و هم سيا خلابران، آمريكا حشرومايه‌دارˇ مئن ايسابيد و جنگستيد.

۹ آوريل  ۱۸۶۴ مئن نِسايي‌ئنˇ تسليمˇ امره،  آمريكا داخلی جنگ تومام بوبوسته و لينكؤن برده‌داریه آمريكا مئن غيرقانونی اعلام بوگوده. ۱۱ آوريل لينكؤن ايتا سخنرانی دورون سياهانه اجتماعی حقوق و حقˇ رای فده و پور سیفیدˇ مرداكان موخالف بيد. ايتا سیفیدˇ مرداك (جان ویلکس بوث) كی ايتا تئاترˇ بازيگر بو و هتو دوجابوگو (جاسوس) بو، نسايي‌ئنˇ واستی خبرآوردی خاستی لينكؤنه گروگان بيگيره تا نسایی‌یانی كی لينكؤن قولدؤنی (زندان) مئن تاواده بو آزادا كونه  ولی او زمات كی لينكؤنˇ گبان، سياهانˇ حقˇ رایˇ ره ايشنوه زرخابوسته و خو نقشهٰ واگردانه و خاستی لينكؤنه بوكوشه.

۱۴ آپريل مئن لينکؤن خو زنˇ امره بوشوئيد واشينگتؤن، فؤردˇ تئاترˇ مئن تا ايتا نمايشه فندريد. جان ویلکس بوث آگاه بوبوسته، بوشو تئاترˇ مئن و لينكؤنˇ جاجيگا ورجا ايتا جا خوره دخوسانه و هويه رافا بئسا تا ايتا خوروم فرصتˇ مئن،  لينکؤنه بوكوشه. جان ویلکس بوث آخر سر بتانسته لينکؤنˇ خلابره غافل تاوده و خو تپانچه امره لينکؤنˇ پسˇ سره تير بزه. سرگرد هنری راس بون كی لينکؤنˇ ورجا ايسا بو قاتلˇ امره گلاويز بوبوسته ولی جان ویلکس بوث اونه چاقو فوقايه و زخمی كونه و بازون جيويزه.

لينكؤن پور جراحت اوساده و ايتا خانه مئن اونه ببرديد. چند تا حشرومايه‌دار (ارتش) دؤکتؤر اونه معاينه بوگوديد و بوگفتيد گولله اونˇ پسكوتˇ مئن بوشو و اونˇ جیجا (جراحت) چتينه و نتانه ساق جيويزه.  لينكؤن ا زماتˇ ميان بوشؤبو به كؤما. سرآخر لينكؤن صوبˇ سر ۱۵ آوريلˇ مئن تومام بوگوده. اندرو جانسون لينكؤنˇ دسیار (معاون) كی ايتا دموكرات بو، اونˇ جا سر بامو و لينکؤنˇ کشورˇ وزير ائدوين استانتون كشوره وامخته تا لينكؤنˇ قاتله بیاجه و سرآخر ۲۶ آوريلˇ مئن جان ویلکس بوث بيافته ولی چون خاستی هنده جيويزه ايتا سرباز تير تاواده و اونه كوشه.

یکته فیلم چاگوده ببؤ کی اون مئن آبراهام لینکؤنˇ زندگی و اونˇ ترور تصویر ببؤ. ای فیلمˇ نؤم ایسه: .




#Article 431: آمریکا داخلی جنگ (550 words)


یکته پیلˇ جنگ ایسه آمریکا تاریخˇ مئن. ا جنگˇ میان كی نِسايی ايالتان، آمریکا مئنˇ برده‌داریه لغو گودنˇ همره موخالف بيد، خوشانه دولت تشكيل بدائيد و آبراهام لينكؤنˇ دؤلتˇ امره اَ موضوعˇ سر بجنگستيد. آمريكا داخلی جنگ چاار سال طول بكشه و سرآخر لينكؤن بتانسته شورشيانه  دشكنه و خو لايحهٰ، برده‌داری لغو گودنˇ واستی، مجلسˇ دورون تصويب بوكونه.

وختی آبراهام لينکؤن آمریکا رئیس جؤموری ره دوجين بوبوسته، هف تا ايالت (نسایی كارؤلينا، میسیسیپی، آلاباما، فلؤريدا، جؤرجيا، تگزاس و لويزيانا) آمريكا جه سيوا بوبوستيد و خوشانˇ واستی ايتا كشور چاكوديد و خوشانˇ نامه بنائيد آمريكا مؤتلفه ايالات (CSA)  و ايپچه بازون، چارتا ايالت دئه (آركانزاس، ويرجينيا، تئنسی و كلسيا كارؤلينا) اوشانه مولحق بوبوستيد و كَلسيايی‌ئن (موتحده ايالات)ˇ دوشمن بوبوستيد و اوشانه فوتوركستيد. 

۱۲ آوريل ۱۸۶۱ مؤتله حشرومايه‌دار (نسایی‌ئن)، سامتئر قلا كی موتحده (كلسيایی‌ئن)ˇ خلابران اونˇ مئن ايسابيد بنه‌بر (محاصره) بوگوديد و اوشانˇ جه بخاستيد خوشانه تسليم بوكونيد. سرگرد اندرسون، سامتئر قلا سرا رستر بو، لينكؤنه خبراگوده و اونه بِنويشته كی ائتلافˇ حشرومايه‌دار ا قلايه فوتوركسته و هتويی آمريكا داخلی جنگ سرأگیته. لينکؤم ا جنگˇ واستی پور تلاش بوگوده كی آمريكا حشرومايه‌داره پور قوی بوكونه.
لينكؤن نظامی آدم نوبو. فقط خو جوانی ميان سيا واشک جنگ (اينگليسی: Black Hawk War) دورون سورخ مرداکانˇ جولو بِجنگسته بو. ولی آمريكا حشرومايه‌دارˇ چكنه بو و جنگˇ واستی تصميم گيفتی و خو ژنرالانˇ امره ايله‌جار گودی و نظامی كيتاب خاندی و جنگˇ واستی استراتژی فوگودی. لينكؤن تصميم بگيفته دريايی حشرو‌مايه‌دارˇ امره دوشمنˇ بندرؤنه بنه‌بر (محاصره) و میسیسیپی روخانه كنترل بوكونه و بعد اوشانˇ پايتخته (ريچموند) تصرف بوكونه.
 
پور ژنرالان ايسابيد كی لينكؤنˇ نقشه امره موخالف بيد و گوفتيد جنگˇ نقشهٰوا عوضاكونه. ايتا جه اونˇ پيلˇ موخالفان ژنرال مك كيلان بو كی جنگ اَنتينيومˇ مئن آمريكا حشرومايه‌دارˇ چكنه بو. لينكؤن اونه ديمه بنا و ژنرال يوليس گرانت اونˇ جا سر باورده. 

گرانتˇ ديل قورص بو كی خوشانˇ فوتوركستنه مؤتلفه‌یی‌ئنˇ سر ویشتراكونه و هتويی جنگˇ تلفات ویشترابوسته. جولای ۱۸۶۳ مئن گرانت بِتانسته نسايي‌ئنه گيتزی بورگ جنگˇ مئن كی اوشانˇ پيله چكنه، ژنرال  رابرت لی بو دشكن بده. ا پیلˇ پيروزی لينكؤن و آمريكا اتحادیه واستی نمود بوگوده و هتو جنگˇ پسی، لينكؤن سربازانِˇ جولو گب بزه كی اونˇ سخنرانی، آمريكا تارئخˇ مئن پور آوازه داره.

سال ۱۸۶۴ م آبراهام لينكؤن هنده رئیس جؤموری واستی دوجين بوبوسته. اون كی ايتا پيلˇ سياسی مردای بو، سعی بوگوده خو رقيبانه دَشكن بده و ايتا تازه حزب خوره چاكوده ملی ايله‌جار (National Union)ˇ نامی كی تلاش گودی برده‌داری‌ئه آمريكا مئن ديمه بنه و آمريكا اتحاده هنده واگردانه. چند تا دموكرات به‌نامˇ اندرو جانسون و ائدوين استانتون كی کشورˇ وزیر و جنگˇ وزير بيد اونه ياور بوبوستيد. لينكؤن بِتانسته خو رقيب، ژنرال مك كيلان كی آمريكا سابقˇ چكنه بو و لينكؤن اونه ديمه بنا بو انتخاباتˇ مئن دَشكن بده و هنده دوجين بيبه.

۱ ژانويه ۱۸۶۵ م، لينكؤن خو آزادی اعلاميهٰ مونتشر بوگوده و آمريكا داخلی جنگˇ مئن همه‌ته برده‌یانه آزاد بوگوده حتا هو ايالاتˇ میان كی شورشيانˇ دس دبو. ولی اَ اعلاميه امره خالی ايپچه جه برده‌یان آزادابوستيد. 
پور سياهان ايسابيد کی هتو برده بمانسته‌بيد كی ائتلافˇ ايالاتˇ مئن زندگی گوديد. وختی اتحادˇ حشرومايه‌دار پيشروی بوگوده و  نسايي‌ئن پس بينيشتيد، هو زمات بو كی سياهان جه اويرابوستن خلاص بوبوستيد و چار ميليون برده آزادا بوستيد. پور سياهان ايسابيد کی آزادابوستنˇ پسی، حشرومايه‌دارˇ مئن خوشانˇ نامه بينيويشتيد و بازون بو كی هم سیوید و هم سيا خلابران، آمريكا حشرومايه‌دارˇ مئن ايسابيد و جنگستيد.




#Article 432: سید جلال قریشی (130 words)


شاعر پرسابقه و توانمند شعر گیلکی که مثال بارز کم گویی و گزیده گویی هستند /

غزلی  زیبا از سید جلال قریشی 

                         هنی من 

      کلشه آتش بغض جا بیبیشتم، هنی من         

     سخت جان بوم که جه تی غرصه جیویشتم، هنی من !

    سنگ دانه خوره تی خانه ببوستم  شب و روز  

    پر و بال بشکسه می جا جه بینیشتم ، هنی من !

    جلاخستم سیه ابرانه  ببارستم اما       

    ایکلام ناله جی می دیل نینیوشتم، هنی من !

    چیچینی جان چی ببه واشک ره -دان چیلیکا-  

    بی هوا زخم تی چنگاله ویریشتم ،هنی من !

   ناز شست تو فیفیشکان می دیله  هر چی تانی 

   خون بخوردم ولی تی جام نیچیشتم ،هنی من ! 

   دق باوردم ولی تو آشتی ره پا پیش  ننه ای     

    دوباره می فوکوده ماستا والیشتم،  هنی من ! 




#Article 433: رابرت لی (244 words)


رابرت ادوارد لی (1870-1807 م) - (1381- 1444 گ)  ايتا پيله چكنه و پيله كس آمريكا داخلی جنگ مئن و آمريكا تارئخ مئن ايسه. 

رابرت لی آمريكا داخلی جنگ مئن، نساييئنˇ حشرومايه دار چكنه و  نسا ويرجينيا حشرومايه دار سركرده بو. وی بارها ايتحاديه حشرومايه دارˇ جولو بِجنگسته و اوشانه دَشكنه  و اوشانه راهه بنه بر بوكونه. ولی  جولای سال  1963 جنگ گيتزی بورگ مئن  اتحاديه جه دَشكن بوخورده. و دئه نَتَنسته ائتلاف حشرومايه دارِ سرپا بداره و آخر سر  ژنرال لی  بيده اتحاديه حشرومايه دارˇ فوتوركستن پورتر بوبوسته و ژنرال گرانت كرا اونه بنه بر كونه ، خوره تسليم بوگوده. و آمريكا داخلی جنگ هتويی تومام بوبوسته. 
ژنرال لی  آپوماتوكس دادگاه مئن دادگاهی بوبوسته. ژنرال لی اَ دادگاه مئن محكوم به مرگ  نوبوسته و حتی  قولدونی مئن نوشو. فقط اونه دارايی مصادره بوبوسته و اونه آمريكا  حشرومايه دار مئن بيرون تاواده ايد. و اونه مناصبَ ، اونه جه فگيفتيد. 

وختی جنگ تومام بوبوسته ،  لی لغو برده داری ره موافق بو و پور تلاش بوگوده آمريكا خو اتحادِ هنده بدس باوره. هتو گيد  ژنرال لی سياهان رفاه واستی تلاش گودی. ولی موخالف سياهانˇ حقˇ رای بو. و خو سياسی نظرات مئن ، دموكراتان  هواخواه بو. ويشتر اونه گبان، دموكراتان مَنَستی.
رابرت لی خو جوانی مئن، آمريكا – مكزيك جنگ  مئن ايسا بو. و حشرومايه دارِ مئن موهندس بو.
هسه آمريكا مئن، ژنرال رابرت لی ايتا پيله چكنه و قهرمان ايسه. و آمريكاييئن اونه پيله حرمت نَهيد. مخصوصاً نساييئن (جنوبيان) اونه پور گولاز كونيد.




#Article 434: غریب‌شا (938 words)


غریب‌شا یا عادل‌شا یا کالنجار سؤلطان، جمشید خان رشتی ریکهٰ کی گیلانˇ مئن یکته قیامˇ سردسه بو. اینˇ پئر جمشید خان، بیه‌پسˇ خان بو کی شا عباسˇ زمت فگرسه‌بو. کالنجار خو پئر مردنˇ پسی بچه‌بؤبو و تا شا عباسˇ مردن دخوته زندگی گود. 

شا عباسˇ مردن پسی یک عده گیلانی حاکمؤن و مالکؤن: عنایت‌ خان لشتˇنشایی، سؤلطان ابوسعید چیک، کربلایی محمد گؤکه، کولˇمحمدخان کوچسفانی، جوت شاهمراد گیلوایی، محمدبیک شامؤرادˇ ریکه، شیرزاد بیک کیسومی، آتشباز خوشکˇبیجاری بانی یک جرگه دیگه کی دخوته ایسأبون، شا عباسˇ مردنˇ پسی فرصته خوروم بدئن و کالنجاره سلطنت‌ئبه دؤجین بودن و اونه عادل‌شا دخؤندن.

ای پیلˇکسؤن وختی ای کاره بودن خوشؤنˇ حرکته سرأیتن و گیلانˇ شهرؤن و ناحیه‌ٰنˇ مئن شورش بودن. اول‌سر لایجؤنˇ کلانترˇ امواله غارت بودن و بازون قتل و غارته ویشتراگودن. وختی شورشˇ هنه‌شر ویشترابؤ، عادلشا (غریب‌شا) لشکر هرته جیگهٰ کی دیرین شو ناقاره زئنˇ همره مردومˇ شور و هیجانه ویشتراگود تا اینکه حدودˇ سی هزار نفر اونه دؤراگودن. اونˇ هدف این بو کی تمامˇ گیلانه، بیه‌پیش و بیه‌پس و حتا تمامˇ دارالمرز و رستمدارˇ ولایته بگیره.

(اصلی وانیوس: غریب شا قیام)

وختی غریب شا قیام گیلانˇ مئن دپیته و اینˇ پیروزی و به‌سری اخبار برسه شا صفی درباره، اون تصمیم بیته کی قایمتر ای قیامه دکوشه. هینˇ وأسی، آستارا حاکم، ساروخانˇتالشه مأمور بوده کی گرگین‌سؤلطان (گسکرˇ حاکم) و محمدی‌خان (کهدمˇ حاکم)ˇ ایلجارˇ همره غریب‌شا قیامه دکوشن. سرآخر، کوچسفانˇ مئن دو جرگه مئن درگیری ببؤ و غریب‌شا نیرو دشکسه و دامؤنˇ طرف بوروتن و حکومتی آدمؤن ایشؤنه تا لشتˇنشا کی چار فرسخ را بو دومباله‌کشی بودن و تا تینسن اوشؤنˇ جی بکوشتن و اسیر بودن.

ایتؤ ببؤ کی ای قیام بکوش-بکوش و خشونتˇ همره دمرده و بعضی سربسؤن بکوشته‌ٰنˇ عدهٰ تا هش هزار نفر بوتن. غریب‌شا سپهسالار، کیافریدون بمرده و شورشی‌ئنˇ وزیر و مشاور کربلایی‌محمدکو بانی غریب‌شا سپاهˇ سردار عنایت رحمت و اینˇ برأر محمدزمان‌بیگ و خودˇ غریب‌شا کی دامؤنؤنˇ مئن بوروته‌بؤن دؤلتی نیروؤنˇ دس دکتن. ساروخان ایشؤنه روانه بوده اصفهان، شا صفی دربار. شا صفی اولسر خأس غریب‌شا ببخشه امما اطرافیانˇ تحریکˇ سر سرآخر تصمیم بیته اینه بکوشه. هلئه اعدام نبؤ، عالی‌قاپو عمارتˇ مئن یکته پیله جشن بیته و مردوم جیمأبؤن و بازون غریب‌شا زجر بدأن. اینˇ پاؤنه نأل بودن و اینˇ جیری فکه سوراخأگودن مردومˇ چیشمˇ پیش نقشˇجهانˇ سیمبرˇ مئن اینه آؤزینأگودن و تیرباران بودن. 

اولئاریوس کی کی چن سال بازون این کارسنهٰ گوزارش بوده، بنویشته «اینˇ کولˇ سر پالهنگ و زنجیر بنأن و هیتؤ اینه بنیشؤنئن اؤلاغˇ سر و یک عده فاحشه‌ٰنˇ همره کی به‌حساب اینˇ «ملتزمˇ رکاب» ببون اینˇ پس و پیش، روانه بودن شا صفی ورجه. شا صفی فرمان بدأ غریب‌شا چار دسˇ پا اسب و اؤلاغˇ مورسؤن نأل بودن و اینه بوتن کی گیلانˇ سامان کی اینˇ خاگ هیست و نرم بو بی‌نأل متی، امما ائره کی زمین سفته وا تأ نأل گودن کی بتؤنی بمجی. سه چار روز شا صفی پیش، غریب‌شا انواعˇ اقسامˇ وسایلˇ همره شکنجه بودن و چارمی زور اینه ببردن شاهˇ سیمبر و سیمبرˇ مئنه ستونˇ سر اینه آؤزینأگودن و تیرباران بودن. ایتؤ کی اول شا صفی خودش اولی تیره رها بوده و بازون بوته «هرکی مأ دوس بدأره یکته تیر ای خائن‌ئبه فودأنه» همه خوشؤنˇ کمانه دکشئن و هنی فوداشتن و تیر بزئن غریب‌شا جؤنه کی اینˇ جسد ستونˇ جؤر تیف‌دارفئره مورسؤن ببؤ و سو روزˇ تمام اینˇ جسد ستونˇ جؤر بمؤنسه و بازون جیرأکشئن و گیلأگودن.»

(اصلی وانیوس: غریب شا قیام)

برخی صفوی‌ئنˇ زمتˇ نویشتنکسؤن، عادل‌شاهه هو غریب‌شا دؤنن و بعضی‌ئن ایشؤنه دو نفر سیوا دؤنن کی هردوته شا صفیزمت قیام بودن. عبدالفتاح فؤمنی کی گیلانˇ شی بو، عادل‌شاهه، کالنجار سؤلطانˇ لقب دؤنه کی سالؤنˇ سال فقر و فنا و نام‌اویری لیواسˇ مئن زندگی گود و یک عده گیلانˇ پیلˇکسؤن اینه به ای لقب ملقب بودن. بازون بمأ پیرشمسˇ گل گیلوایی خؤنه کی اوشؤنˇ اعتقاد ای بو کی خو زمتˇ شیخه و کالنجارˇ کمره دوستن و اسبˇ سر بنیشؤنئن و اینˇ نؤمی ناقاره بزئن. عبدالفتاح اعتقاد دأنه کی هی عادل‌شاهه عراقی‌ئن و قزلباشؤن غریب‌شا دخؤندن. پس عبدالفتاحˇ وؤتˇ مئن عادل‌شا و غریب‌شا یک نفرن.

امما برخی وؤتؤنˇ مئن بمأ دأنه کی غریب‌شا قتلˇپسی، یک عده کی هنده تنبیه نبؤبون، یک نفر دیگره غریب‌شا برأری یا جمشیدخانˇ نبیرگی ادعا همره عادل‌شا دخؤندن و هنده خأستن قیام بکونن امما هیچ‌چی‌نبؤ و میرزاتقی کی غریب‌شا قیامˇ دکوشتنˇ پسی مازندران و گیلانˇ وزیر ببؤبو قائلهٰ نطفه مئن خفه بوده.

رضا قلی خان هدایت کی سالؤنˇ سال بازون ای ماجرا روایت بوده و ای ماجرا «فتنه» دخؤنده، ای دوته فتنهٰ دو نفرˇ شی‌ دؤنه و گونه «...اینˇ جی عجیبتر عادلشاهˇ قضیه ایسه کی گیلانی‌ئن یک نفر دیگره بیاتن و اونه عادلشا، غریب‌شا برأر دخؤندن و اون نی اسیرأ بؤ و ای قؤمˇ سفاهت آشکارأبؤ».
منتظم ناصری نی نویسنه «سال ۱۰۳۸ یکته دئه فتنه گیلانˇ مئن برپا ببؤ و اون اینه... چون غریب‌شا... اصفهانˇ مئن، نقشˇجهانˇ سیمبرˇ مئن معدوم ببؤ، اونˇ پسی گیلانی‌ئن، یک نفر دیگره بیاتن و اونه عادلشا، غریب‌شا برأر دخؤندن و اون نی اسیر و نابودأ بؤ و ای دو واقعه شا صفی زمت وکته»

امما بخیاله عبدالفتاحˇ گب ویشتر به واقعیت نزدیکه چون باخی مؤرخؤن ای ماجرا جی فاصله دأشتن و ایشؤنˇ سربس اسکندربیک ترکمانˇ بنویشته ایسه کی خودش نی او ماجرا زمت، جایˇ دیگه ایسأبو و هرچی بنویشته خو بشتؤسه‌ٰنˇ جی بنویشته. امما عبدالفتاح هم هو زمت و هم هو جیگه ایسأ بو و شاهد عینی محسوب بنه و صفوی‌ئنˇ رسمی تاریخ‌نویس نی نبو و اینˇ اثر، محللی تاریخ محسوب بنه.

پس وا گوتن کی غریب‌شا هو کالنجار سؤلطان کی گیلانˇ مردوم، صفوی‌ئنˇ عاملؤن و دیوانی‌ئنˇ ظلم و اجحافˇ جی، خوشؤنˇ ایالتˇ مئن، اونه عادل‌شا دخؤندن، ای نأجه همره کی نابرابری و ستمˇ جی رها ببون. امما دؤلتی‌ئنˇ ورجه غریب‌شا نؤم بیته، چون کی پیشتر، شا عباسˇ فوتورکˇ وأسی، خو زوره دسˇ جی هدأبو و نام‌اویری و غؤربتˇ مئن زندگی گود.




#Article 435: زوان (940 words)


زوان آدمˇ توانایی ایسسه که اونه امره تینه یکته پیچیده ارتباطی سیستمه بدأری و اونˇ جی ایستفاده بوکونی، هینˇ خؤنی زوان تینه سیستمه جی یکته خوجیر مثال به حیساب بأی. علمی که اونˇ مئن زوانˇ سر تحقیق کؤنن، زوان شناسی گوته بنه. تخمین زئنن زوانؤنی که دونیا مئن هنأن شیش هیزار تا هف هیزار ببی. هرچن ای میؤنه پور اختلاف هننأ که چی تینه زوان نؤم بگیری و چه وا لهجه دوخؤندن. طبیعی زوانؤنˇ امره، کلام و اشاره ای زوانه امره شأنه گب زئن و علاوه نی شأنه اوشؤنه اینکود گودن و صوتی و تصویری فایل و لمسی استیمولی در اردن؛ در مثال شأنه گرافیکی نیویشتن و بریله خط و ویستل گودنه نؤم بوردن. هین واسه که آدمی زوان یکته موستقل کیفیت دأنه. اگر یکته عمومی مفهومه در نظر بگیریم، زوان تینه بیاموجی یا امی پیچیده ارتباطه سیستمه مئن ایستفاده ببی که ای کاره شناختˇ توانایی امره کؤنه؛ یا تینه توضیح بدأی که ای سیستمؤنه ترکیب بؤن چه قانونی دأنن یا یک دسته نوطق چیطؤ ای قانونؤنه امره بساته بونه. هممته زوانؤن یکته فعل و انفعالی پروسه سر کار کؤنن تا یکته معنیه چاکونن. دهنی و نشانه ای زوانˇ مئن امه شنیم اینه دومبال که واج شناسی چی گونه و چیتؤ نشؤنأن همدیگر پوشت که قرار گینن کلمه یا تکواژ بنن یا نحوˇ دستور شنه اینه دومبال که چیطؤ کلمه ن و تکواژؤن همدیگره امره مجتمع بنن و عبارت و نوطق چاکؤنن.

آدمؤنˇ زوانؤن یکتا ایسسه چون ساخت و ارجاع و جابجایی دأنه و جامعه شکل گیتن و آموتنˇ واسی لازمه. زوان یکته پیچیده ساختار دأنه که هم تینه حیوانؤنˇ ارتباطی زوانه بداری و هم پور کلمه بندی دأنه که تینه با معنا ببی. گونن که وقتی تازه انسان تبارؤن تفاق دکتن و حق سعی بؤدن که خوشؤنه ارتباطی سیستمه سرأگیرن، بوتؤنسن خوشؤنه ذهن و فیکره همدیگرئبه بوگؤن.

یکته نظر هننأ که گونه زوانˇ ساتته بوؤن، هو زمت بو که آدمؤنˇ مغزˇ اندازه ویشترأبؤ، هیطؤ نی باخی زوان شناسؤن گونن که زوان هو زماتی که نیاز بو امه روشن ارتباط و اجتماعی کارکرد بدأریم چاگوده بوبؤ. زوانˇ کار هگیری واسی، چندجا امی مغزه مئن پردازش بنه اما اونه اصلی پردازش جیگا بروکا و ورنیکه قسمت ایسسن. آدمی زوان، اونه اجتماعی زیندگی مئن، او زماتی که زأک ایسسه بساتته بنه و زأکؤن، شا گوتن، او زمت که حدود سو ساله گی مئن درن تینن خوشؤنه زوانه روان گب بزنن. زوانˇ جی ایستفاده گودن پور به او آدمه فرهنگ ربط دأنه. هین خؤنی قاطع شأنه گوتن که علاوه بر ارتباطی استفاده، زوان، اجتماعی و فرهنگی کارکرد نی دأنه که شأنه هویت، قشربندی و نی اجتماعی گرومینگ و تفنونه نؤم بوردن.

زوان هیطؤ که زمت گوذرنه، روشد و تغییر کؤنه؛ قدیمی زوان و تازه زوانˇ موقایسه گودنˇ جی شأنه اونه تحوله فهمسن. ای موقایسه نوشؤن دئنه که چیطؤ او قدیمی زوان ببؤ الؤنی زوان. او زوانؤنی که یکته زوانه خالˇ جی بیته ببؤن بنن یکته فامیل زوان. او زوانؤنی که الؤن دونیا مئن گب زئه بنن چنته خالˇ مئن جا گینن که هیند و اروپایی زوانؤنˇ خال که گیلکی، اینگیلیسی، آلمنی، روسی و هیندی و... ایسسن و چین و تبتی زوانؤنˇ خال که ماندارین و کانتونی و... ایسسن و آفریقا و آسیایی زوانؤنˇ خال که عربی و امهری و سومالیایی و عبری و... ایسسن و بانتو زوانؤنˇ خال که سواهیلی و زولو و شونا و هیزارؤن زوانی که آفریقا مئن گب زئه بنه ایسسن. گوته بنه که 50% تا 90% زوانؤنی که الؤن اوشنه امره گب زئه بنه تا 1673 گیلکی سال جه بین شونن.

گیلکی زوانˇ مئن، زوان یکته کلمه ایسسه که هیند و اروپایی خالˇ مئن جا گینه و آدمی گب زنی سیستمه اشاره کؤنه. زوان دیگر چیزؤنئبه نی اشاره بنه که در مثال شأنه یکته عضو، آدمی دهنˇ مئن که اونه امره غذا مزأ فهمنیم و کامپیوترˇ مئن، او برنامه انی که امی کامپیوتره راتؤدئننه گونن کامپیوتری زوانˇ امره بنویشته بوبؤ. ای جور استفاده زوانˇ جی کامپیوترˇ مئن، ایته نشانه ای سیستم ایسسه که اطلاعاته اونه امره رمزی کؤنن یا اونه رمزه بازا کؤنن. ای وانیویسˇ مئن وقتی زوانˇ جی گب زئنیم امی منظور او آدمی توانایی ایسسه که آدمه طبیعی زوان گوته بنه و اونه زوان شناسی مئن تحلیل کؤنن.

اگر زوانه یکته سوژه در نظر بگیریم، زوان دوتته ابتدایی معنی دأنه، یکته انتزاعی مفهوم و دیگری زوانی سیستم گیلکی زوانˇ مورسؤن. سوییسی زوان  شناسکتأ فردیناند د سوسور، که مودرن زوان شناسیه تنظیم بؤده و اونه آشکار فرمول بندی بؤده، خوده زوانˇ که فرانسوی مئن langue بونه، زوانه مفهوم جا بکار ببورده. زوان(langue) به عنوان یکته زوانی سیستم و گفتگو(parole) یکته مشخص نمونه، زوانه فئفتن و اونه استفاده گودنه واسی.

وقتی زوانˇ جی گب زئنیم، یعنی یکته عمومی مفهومه جی، تعریفؤن تینن فشار بأرن او پدیده ظاهری فرقؤنه فهمسن واسی. ای تعریفؤن نی لازمه تفاوت بنأن زوانه مفهومه با یکته زوانه آموتنه روش. و هیطؤ نی تعریف آگاهی دئنه ناسازگار مدرسه ای زوانشناسی تئوریئنه تفاوته.

یکته تعریف گونه که زوانˇ سربس یکته هوشی استعداد ایسسه که ایجازه دئنه آدمؤن بوتؤنن زوانی رفتاره بدأرن تا بوتؤنن زوانه باموجن و بساجن و نطق بوکونن. ای تعریف تأکید کؤنه زوانه کلیته سر همته آدمؤنه مئن و تأیید کؤنه آدمؤنˇ مئن زوان زیستی پایه دأنه و یکته توسعه ایسسه که آدمؤنه مغزˇ مئن چاکوده بوبؤ.

أصلˇ وأنيويس: خطردکته زبؤن

ىپاره زبؤنؤن خطر دکئنن ؤ امکان دأنه کي فککئن (مؤنقرضأبۊن) ىا فکئنن.

زوانشناسي مئن أمه ىکته اصطلاح دأنيم: خطردکته زبؤن (Endangered language).

ىکته زبؤن وختي خطردکته' (خطرˇ مئن دکته) کي اي خطر بۊبۊن کي دئه کارأگيتن أجي دککئه، ويشترأني اينˇ وأسي کي دئه اينˇ زينده گۊتنکسؤن ؤ گبزئنکسؤن خئلي کمن. أگه تمؤمˇ خۊشˇ گبزئنکسؤنه دس أجي هأدئه، بنه ىکته فکته زبؤن (Extinct language). ىۊنئسکؤ (UNESCO) چار ته مۊقؤم ىا رج تعريف بۊده زبؤنؤنˇ خطر دکتن ئبه کي أمن (خطردنکته) تا فکته (مؤنقرض بۊبؤ) بنه.




#Article 436: اؤدا نؤبوناگا (1470 words)


اؤدا نؤبوناگا (織田 信長) ايتا`پيله چكنه سنگوكو دوره مئن بو و بِتنسته  شوگون بيبه و اواخر  شانزدهمی قرنˇ مئن ژاپون ˇ ایجاناییه (اتحاده) سراگیته تا وختی كی ميجی زمت (۱۸۶۸ م) فرسه. نؤبوناگا ايتا كودتا دورون ، ۱۵۸۲ مئن كوشته بوبوسته. اونه بوكوشته كس آكيچی ميتسوهيده نوبوناگا دوده (سردار) بو. نؤبوناگا جانشين ، تويوتومی هيديوشی كی اونه پيله دوده بو و بِتنسته خائنان ˇ بوكوشه. و  آكيچی ميتسوهيده و اونه رستران ، یامازاکی جنگ دورون دشكن و اوشانه خون ˇفوگوده.

اؤدا نؤبوناگا ۲۳ ژوين سال ۱۵۳۴ بيچه‌ببؤ. كوچی زاک كی بو اونه دوخاديد كيپوشی (吉法師). اودا نبوهيده دومی رئک بو. نوبوناگا خو جغلگی و تنگوله دورانˇ مئن شيته كاران زياد داشتی و اونه نام بنأيد اؤواری نو اؤتسوكه (尾張の大うつけ، اؤواری شانته). او تانئگاشيما توفنگه (ايجور چخماخی توفنگ) پور علاقه داشتی و اَ كارˇ واستی شناخته بوبوسته. نوبوناگا ديگر (رعیت) جوانانˇ مانستن رفتار گودی و خو خانواده جاجيگایه هيچ نانستی و توجه نوگودی. 
نوبوناگا خوره گوفتی كی ناگويا قلا مئن به‌دونيا بامو، اَ موضوع ره بايد واموجئن ولی برخی بوگفتيد اُواری حومه بدنيا بامو.

۱۵۵۱ مين،  اودا نبوهيده ناگاه ميره، و اونه مراسم مئن نوبوناگا توره كاران كرا گودی اَتويی كه بوخور جای ، محراب دورون تاوَده. اودا پيله كسان و خلابران بدئيد نوبوناگا ايتا تور و شيته ريكه اونه كوچی برارَ امره نوبويوكی،كه اونه خرم تر دَنستيد روی باورديد. هيراته ماساهيده نوبوناگا معلم اونه رفتار واسی عارناموس داشتی سپوكو كونه (خوره كوشه). اَ كار، نبوناگا رو پيله اثر بوگوده و اونه واستی ايتا بوقا  ماهيده ره چكونه.
نوبوناگا در واقع جانشين نبوهيده بو. ولی اودا كوگا هش پركه بوسته بو.
نوبويوكی ايتا جنگ راه تاوده و شيباتا كاتسويی و هاياشی هيده سادا اونه ياور بيد ولی هر سه شورشي نوبوناگا جه جنگ اينو مئن شكست خوريد. ولی تسو چيدا گوزِن كه نوبوناگا و نوبويوكی مار بوستی پادرميانی كونه و اوشانه مرگ جه جيويزانه. ايتا سال دواره كه دوباره نوبويوكی خواستی نوبوناگا امره كله گيره كه ايدفه شيباتا كاتسويی نوبوناگا ره خبر رسانه و اونه آگاه كونه. او خوره به ناخوشی زنه و نبويوكی كه اونه ورجا اَمونده بو قلا كيوسو مئن اونه (نبويوكی) گيريد و كوشيد.
سال ۱۵۵۹ نوبوناگا همه خو رقيبانَ  اوستان اواری مئن ديمه بنا بو. 

سال ۱۵۶۰ مئن، ايماگاوا يوشيموتو ۲۵ هيزار حشر و مايه دار  خوره جَما گوده، و خو پيشروی كيوتو سمت آغازَ گوده. و بهانه باورده كه آشيكاگا شگون سُستی  واستی،  اوشانه ياوَر بِبه. ماتسودايرا كوگا كه اوستان ميكاوا مئن رستر بيد ، يوشيموتو امره همراهی بوگوديد. اوشانه جولو، اودا كوگا ۳.۰۰۰ سرباز داشتی، و اَ نيرو هم موختلف قلائن مئن، كرا پاسدانديبيد. اَ شرايط مئن، نوبوناگا بوگوفته ناجه داره كه آتسوموری رقصَ، ناگويا قَلا مئن برگزار بِبه. قبل جه كه خو خلابران و رسترانِ  امره دوعا بوكونيد. چون دو سپاه نابرابر بيد ، شيباتا كاتسويی هچين گوفتندبو نوبوناگا ره، كه فوتورك زئنَ بنه ديمه.
جاسوسانی كه نوبوناگا اوسی بوگوده بو اونه خبر باورديد كه ايماگاوا ايتا باريكه تنگه مئن خو كله بستَ چَگوده و نوبوناگا ره بهترين فرصت بو كه فوتورك زنه. و جاسوسان، نوبوناگا ره بوگوفتيده كه ايماگاوا  حشر و مايه دار گوذشته پيروزين واستی جشن بيگيفته بيد و يوشيموتو اَ جشن مئن بيده بوبوسته. نبوناگا خو حشر و مايه دار امره بوشو ايماگاوا كله بستَ ورجا. و جه دور،  خو كله بستَ چاگوده و هَتويی كلوش امره، گيشه ئن چاگوديد و اوشانه تن ليباس دوگوديد و پيله بيدوقانَ جور بداشتيد تا نيشان بديد كه ايتا پيله حشر و مايه دار ايسيد. اودا سربازان توند و چسب، گومار دامون مئن، ايماگاوا كله بستَ دور بزئيد و اوشانه پوشت سر بئسائيد. اَ زمان مئن كه زواله بو ناگاه گورخانه و وارش گيره.
نوبوناگا خو سربازانَ آماده كونه و وختی وارش تومانه بو اودا سربازان، ايماگاوا كله بستَ يوكو فوتوركيد و يوشيموتو خو سربازان امره شكست خوره . و بيده دو تا سامورايی اونه  كرا   فوتوركيد. اولی خو پيشدار امره كه يوشيموتو خو شمشير امره اونه واگردانه ولی دومی خو شمشير امره يوشيموتو سرِ واوينه.
هتويی ايماگاوا كوگا فوگورده و ماتسودايرا كوگا ورجا ده پيله تری نشتيد.
۱۵۶۱ مئن، اودا نوبوناگا و ماتسودايرا موتوياسو ( كه بعد اونه توكوگاوا اياسو دوخاديد) همديگر امره ياور بوبوستيد. چند دهه اَ دو كوگا همديگر امره خونی دوشمن بيد. و همديگر امره بجنگسته بيد. ولی ايباره اوشان همديگر امره موتحد بوبوستيد.

اوستان مينو مئن، سايتو يوشيتاتسو ناگاه ناخوشی سر ميره و اونه ريك سايتو تاتسو اوكی  اونه جانشين بوبوسته. تاتسو اوكی كه تنگوله بو و تجربه ناشتی. خو پئر و پيله پئر نَمانستی، و مسائل حكومت و حشر و مايه دار مئن، پور اطلاع ناشتی. نوبوناگا اَ وضعيتَ بهره بِبَرده و خو حشر و مايه دارَ، كوماكی قلا مئن خو كله بستَ چاگوده و خو فوتوركَ  اوستان مينو مئن سرا گيفته. نوبوناگا، سايتو خلابران و پيله كسانَ گب زنه كه خوشانه توره چكنه وِلا كونيد و اونه دوده بِبيد. نوبوناگا بِتَنسته ‍‍‍‍سايتو كوگا يه بوبوخوسته چاكونه. و بازون خو پيله فوتوركَ ۱۵۶۷ مئن سَرا گيره. و بِتَنسته ايناباياما  قلا تصرف بوكونه و تاتسواوكی كوچمال بدا.

ايتا جه پيله ترين نوبوناگا دوشمنان، تاكدا شينگن بو. و شوگون اونه جه بخواسته كه اونه ياور بيبه، نوبوناگا جولو و شينگن ۱۵۷۲ مئن، اياسو صارای  كه نوبوناگا متحد بو  فوتوركَسته. و اوشان كار توشكه بوخورد. اياسو واستی، نوبوناگا خرم ياور نوبوسته. اياسو ۱۵۷۳ مئن جنگ ميكاتاگاهارا مئن شينگن جولو دشكن بوخورده ولي شؤ مئن شينگن حشر و مايه دار  فوتورك زئی تا شينگن موتقاعد بوكونه كه ايتا پيله فوتورك اونه سر زنه.  ايپچه دواره، ناگاه شينگن ناخوشی سر  ميره. و تاكدا حشر و مايه دار واگرده. اَ ايتفاق نوبوناگاه ره پور  ياور بوبوسته. وختی شينگن بمرده اون تَنستی خو تمركز فقط يوشياكی سر بنه كه نوبوناگاه امره دوشمن بوبوسته بو. نوبوناگا بِتَنسته يوشياكی دشكن و كوچمال بدا و اونه حشر و مايه دار دورسانه. 
وختي نوبوناگا خو فوتورك به آساكورا كوگا آغازا گوده. آسای ناگاماسا ، نوبوناگا خواخور امره ازدواج بوگوده بو. ولی خو ايتحاد، نوبوناگا امره دشكنه و آساكورا كوگا ره كه پور زمات بو كه اوشان مئن خوشی بو خو دوستی ادامه بدا و نوبوناگا امره دوشمن بوبوسته.
اوشان ايله جار بوگوديد ايكو شورشيان امره، نوبوناگا جولو بجنگستيد و پور كسانی جه نوبوناگا رستران بوكوشتيد. ولی نوبوناگا، اياسو ياوری امره بِتَنستيد جنگ اَنگاوا مئن آساكورا و آسای حشر و مايه دار دشكن و اوشانه دورسانيد.

هتويی  نوبوناگا ۱۵۷۳ مئن بِتَنسته آساكورا كوگا و آسای كوگا فوگوردانه و آسای ناگاماسا ،  نوبوناگا خواخور اونه ورجا اوسی بوگوده و بعد خوره كوشه.
نوبوناگا تنها تهديدی كه بوستی جه تاكدا كوگا ورجا بو كه اوشانه تازه چكنه كاتسوری خو پئر  (شينگن) جا سر بِنيشته.
پيله جنگ ناگاشينو مئن، نوبوناگا و اياسو حشر و مايه دار بِتَنستيد شمخال توفنگ كومك امره پيروز بِبيد و اَ استراتژی امره تاكدا كوگا فوگوردسته. نبوناگا اَ جنگ مئن قاقل تره و چپر چاگوده و اودا رستران سه تا رچ مئن بئساييد. و هر بار كه تير تاواده ايد خوشانه جای عوضا گوديد پوشت سری امره. و خوشانه توفنگ هنده پورا گوديد. اوشانه گلوله تاكدا سواره حشر و مايه دار زره دورسانه و تاكدا رستران كوشتی.  

وختی شينگن بِمرده، هتويی گوفتيد كه بعد جه شينگن، پيله رقيب نوبوناگا واستی ژاپون مئن يوسوگی كنشين ايسه. كنشين وختی بِتَنسته خو همسادان دشكن بده، نوبوناگا امره كله گيفته و همديگر امره بجنگيستيد جنگ تِدوريگاوا مئن و كنشين بِتَنسته پيله پيروزی بدس باوره. و بعد جه كنشين رستران خوشانه آمادا گوديد كه كيوتو تصرف بوكونيد. و نوبوناگا كه دشكن بوخورده بو اوستا اتچو بوشو و اويه فگيفته. كنشين كه كيوتو ورجا دوارستن دبو ناگاه خونريزی مغزی سر ناخوش به و ميره. يوسوگی كوگا اونه جانشين سر اويرا بوستيد و نوبوناگا خوره آمادا گوده كه اوشانه فوتورك زنه.

تويوتومی هيديوشی ژاپونَ ۱۵۹۰ مئن متحدَ گوده، توگوگاوا اياسو ۱۶۰۳ مئن  توگوگاوا شگون سَلاری   خو واستی چاكوده، اونم نوبوناگا اَمره بو، اَ دو نفر بتَنستيد نوبوناگا گوذشته دستاوردَ اَمره ژاپون متحدَ كونيد.
اَتويي بوگوفتيد: نوبوناگا آردِ برنج فگيفته، هيديوشی اونه خمير چَگوده، و آخر سر اياسو نيشينه و اونه فَوَره.

جَنگِستَن مئن، نوبوناگا كله گيفتن راهَ، ژاپون مئن واگردان بوگوده، او بكارَ گيفته درازِ پيشدار و چخماخی توفنگ ، قَلا و كله بستان مئن، كه چاگوده بوسته بو پيله جنگان او دوره واستی. چخماخی توفنگانَ، پرتغاليئن ژاپون مئن باورديد. و جا بيگيفته حشر و مايه دار مئن. وختی دو تا چخماخی توفنگ كارخانه شهر ساكای و اوستان اُمی مئن فتحَ بوسته، نوبوناگا ره نسبت به خو دوشمنان قدرت پورتر فَدا.

نوبوناگا ويشتر داستانان مئن به چوم اَيه و هتويی كارتون و ويديو بازيه‌ٰن و سينمايی فيلمانه مئن كرا نقش بازی بوگوده. هر چی كه اونه نشان ده ويشتر ايتا ازازيل و بيجه مرداك ايسه. ولی برخی بيد كه اونه خوجيرتر نشان بدئيد. كاگِموشا مَنِستن، ايتا فيلم ايسه كه آكيرا كورو ساوا اونه چَگوده.
دِ پور ويديو بازيه‌ٰن  ايسه كه نوبوناگا زندگی جه رو چگوده بوستيد:
 
(نوبوناگا پيله واز: آهنی سه گوش )  Nobunaga's Ambition: Iron Triangle

(شگون ۲ )                    Shogun: Total War ، Total War: Shogun 2

(گومار تخت)                                        Throne of Darkness

ناگويا قَلا مئن، اواری اوستان 

هُننوجی، كيوتو مئن

اودا نوبوتادا  -
اودا نوبوكاتسو  -
اودا نوبوتاكا  -

اودا كاتسوناگا

اينگليسی ويكيپديا ايله جار بوگوده‌ٰن




#Article 437: یامازاکی جنگ (650 words)


يامازاكی ( ژاپونی: 山崎の戦い – يامازاكی نو تاتاكائو) ايتا جنگ بو سال  1582 ژاپون مئن. بين تویوتومی هیده یوشی‏ و آكيچی ميتسوهيده.
آكيچی ميتسوهيده  اؤدا نؤبوناگا خلابر بو ، و ايتا كودتا مئن ، به نوبوناگا فوتوركسته و اونه كوشه و كيوتو  تصرف بوگوده. ولی بعد سيزده روج كی دوراسته. تویوتومی هیده یوشی‏ ايتا دئه نوبوناگا خلابران بو ، يامازاكی صارا دورون ، ميتسوهيده امره بجنگسته و اونه بوكوشته. و هيده يوشی ، نوبوناگا جانشين بوبوسته.

وختی آكيچی ميتسوهيده  ، ضد نوبوناگا كودتا بوگوده و اونه بوكوشته. تویوتومی هیده یوشی‏ ، موری كوگا امره كرا جنگستی. ميتسوهيده وختی نوبوناگايه كوشه. چندتا قاصد، موری كوگا ورجا اوسی بوگوده و اوشانه جه بخواسته همديگر امره  ضد هيده يوشی  ايله جار بوكونيد. ولی هيده يوشی خلابران بِتَنستيد قاصدان اويرا كونيد. و هيده يوشی  بفهمسته كی اونه چكنه ، يعنی نوبوناگا كوشته بوبوسته و ميتسوهيده اونه جانشين بوبوسته. و هسه خوايه بعد نوبوناگا اونم بوكشه . هيده يوشی  واناشته كی موری كوگا اَ موضوعه آگاه بِبه. و اوشانه امره صلح بوگوده و توند و چسب خو حشر و مايه دار امره سمت ميتسوهيده بوشو. هيده يوشی جنگ واستی شتاب دشتی و پور تسكه ديل بو. وی خو رستران پور سختی بدأ. و هر روج مئن سی تا چهل كيلومتر راشی سر دوارستيد. 

ميتسوهيده يامازاكی صارا مئن، دوتا قلا داشتی و اونه خلابران هيده يوشی فوتورك رافا ايسا بيد. ميتسوهيده حشرومايه دار ، دوشمن امره تناسب نَشتی و كوچی تر بو. وی پور تلاش بوگوده مردوم ديلا بدس باوره تا اونه هواخواه بئبيد. تا خو خلابران پورتر و خو حشر و مايه دار پيله تر بوكونه.
دو هفته جه ميتسوهيده خيانت ندوارسته بو كی تویوتومی هیده یوشی‏ خوره به يامازاكی فأرسه و ميتسوهيده مزربانان فوتوركسته.  ميتسوهيده كله بست ،  بين روخان و كول ورجا بو و  هيده يوشی پيشروی جولو بنه بر بوگوده.
هيدهيوشی خو كله بست َ يامازاكی حومه ايتا گومار جا كی  اونه ( تننوزان ) دوخاديد چكوده. كی كيوتو تصرف و دَشتن واستی ايتا آچچار (كليد) بو. هيده يوشی خو دوده (سردار) بنام ناكاگاوا كيوهيده تأمين امنيت صارا مئن اوسی بوگوده . و هيده يوشی خو پيله حشرومايه دار بخش امره يامازاكی بوشو و اونه خلابران كول جور جما بوستيد. كی هيده يوشی واستی ايتا مزيت بو.

ميتسوهيده خو حشرومايه دار امره ايتا كوچی روخان پوشت ايسا بو كی اَ روخان ˇ نام ( اينميوجی گاوا ) بو. ميتسوهيده جاجيگاه دفاع گودن واستی پور خوجير بو. اؤ شبه مئن هيده يوشی چندتا نينجا اوسی بوگوده بو ، ميتسوهيده كله بست ورجا و اوشانه چادران و خيمه بل تاوديد و هتويی ميتسوهيده خلابرانا دَپركانه و  گيجا گوديد.

صوبه سر، اصلی كله گيفتن آغازا بوسته و هيده يوشی خلابران ، ميتسوهيده كله بستَ ( اينميوجی گاوا ) روخان سر فوتوركستيد. و دوشمن خلابران  روخان سر كرا دوارستيد تا ايتا گومار دامون بنام( تننوزان ) خوشانه جيگا بديد. ولی هيده يوشی خلابران ، شمخال توفنگ امره اوشانه فوداشتيد، ميتسوهيده خلابران پس بينيشديد. وختی هيده يوشی اوشانه جيويشتنه فاندرسته ، اونه ديل پور قورص بوبوسته كي خو حشرومايه دارˇ  راست ˇ جناح امره ، روخان سر دواره و ميتسوهيده حشرومايه دارˇ خط مقدمه فوتوركه. وختی پيشروی بوگوديد ، حشرومايه دارˇ چپ ˇ جناح اوشانه مولحق بوبوستيد. پور ميتسوهيده خلابران جنگ جه جيويشتيد. فقط دويست كس ميتسوهيده امره بماستيد و اوشان هيده يوشی پيله حشرومايه دار فوتورك سر كوشته بوبوستيد.

ميتسوهيده خلابران دَپرك امره جنگ مئن جيويشتيد و خبرا گيفتيد كی هيده يوشی خلابران اوشانه دونبال سر كرا آييد. ميتسوهيده خو خلابران جه پور تر جيويشته و بوشو شهر اوگوروسو. اويه اويرا بوسته و هويه چندتا دوزد اونه بوكوشتيد. 
ولی هتويی چو دكفته كی ايتا دهاتی مرداك ،  ناكامورا نام خو باميو پيشدار امره اونه بوكوشته.
ولی هنده چو دَكفته كی ميتسوهيده كوشته نوبوسته و ايتا دئه تازه زندگی مئن راهب بوبوسته و جوخوس جوخوسی (دَخوسی) زندگی بوگوده.

تویوتومی هیده یوشی‏ اَ پيروزی امره بِتنسته ايتا سردی مَنستن سياست مئن بوجور بشه و نؤبوناگا جا سر بنيشته و اونه صارای تصرف و بازون  ژاپون تمام فتح بوكونه.




#Article 438: ملی ایله‌جار (211 words)


ملی ايله جار حزب (National Union Party) ايتا سياسی حزب بو آمریکا مئن . اَ حزب آمریکا داخلی جنگ  مئن چكوده بوبوسته بو. و آبراهام لینکؤن و ايتا دموكرات بنام آندرو جانسون  پيروزی انتخابات دورون و لغو برده داری واستی اَ حزبا پايه ريزی بوگوديد. و هتويی آمريكا رياست جوموری دوجين  سال 1864 مئن پيروز بوبوستيد.
لينكولن ، جؤموری‌خا حزب  و دموكرات حزب مئن پور موخالف دَشتي . آمریکا داخلی جنگ
مئن اَ دو حزب دوخاله بوبوسته بو. باخی دموكراتان كی اوشانه نام كاپرهدان (اينگليسی: Copperheads) بو پور لينكولن امره دوشمنی گوديد و موخالف جنگ بيد و جه اونه پيله موخالفان بيد. باخی راديكال جؤموری‌خاهان ايسابيد و  آبراهام لینکؤن امره موخالفت گوديد و اوشانه گب هن بو كی  وی بی كفايت ايسه و اونه وا ديمه نَهَن و ايتا نامزد دئه  رياست جوموری واستی دوجين گودن.

لينكولن  و باخی جؤموری‌خاهان كی اونه وفادار بيد.  ايتا ايله جار بوگوديد بالتيمور ، مريلند مئن و باخی دموكراتان كی جنگ هواخواه بيد ، كاپرهدان جه سيوا بوبوستيد و تصميم بيگيفتيد ايتا تازه حزب چكونيد و برده داری آمريكا مئن ديمه بنيد و هنده آمريكا ايجايی واگردانيد. اوشان  آبراهام لینکؤن  رياست جوموری و اندرو جانسون اونه معاونت واستی دوجين بوگوديد. و بِتَنستيد دموكراتان دشكن بدئيد و  انتخابات مئن پيروز بوبوستيد.

فگيفته بوبوسته جه اينگليسی ويكيپديا




#Article 439: سامتئر قلا (110 words)


سامتئر قلا (اینگلیسی:Fort Sumter) ایتا سنگ بتاشته دریایی کله بست ایسه چارلتون بندر مئن ، نسایی كارؤلينا دورون. اَ قلا آوازه واگرده به آمریکا داخلی جنگ مئن کی مؤتلفه حشرومایه دار (نساییئن) ، سامتئر قلا جنگ مئن اویه فوتورکستید و بِتنستید قلایه تسخیر بوکونید و آمریکا (کلسیاییئن) خلابرانه قلا جه بیرونا کونید.

اَ قلا نام فگیفته بوبوسته جه ژنرال توماس سامتئر کی انقلابˇ جنگ دورون ایتا گولاز مرداک بو. و سال 1966 اَ قلا نام، آمریکا ملی فهرست مئن ایتا تاریخی جیگا و ملی اثر ثبت بوبوسته.
سامتئر قلا ایتا جه قلایانی ایسه کی بعد جنگ 1812 ، آمریکا نسایی ایالتان مئن کرا چکوده بوستی و سال 1842 آمادا بوسته.




#Article 440: رابینؤ (317 words)


ه. لويی. رابينؤ (Rabino Hyacinth Louis) ايتا اينگليسي ديپلمات بو كی ايرانˇ مئن ايسا بو (1877-1950 م). علاوه بر سياسي كاران ايتا پيله مورخ و ايران‌‌شناس بو كی خوجير كيتاب و مقاله‌ زياد بينيويشته داره كی اوشانˇ موضوع واگرده به ايرانِˇ تاريخ و سياست و ادب. رابينو بينيويشته‌ٰن ویشتر مربوط به گيلان به. هنˇ واستي گيدی رابينو دونیا مئنˇ ايتا جه پيله گیلان‌شناسان ايسه. رابينؤ سال 1950 پاريسˇ مئن بِمَرده.

رابينؤ خانواده ريشه واگرده به كورتئميگليا (Cortemiglia)، پيئمؤنˇ (Piemont) مئن. پانزدهی قرنˇ میان، ا خانواده جی، بعضی شیدی به بؤرگؤمال (Borgomal)، آلبا (Alba) مئن. سال 1619، کؤلؤنل بارتؤلؤمئؤ (Bartolomeo) ايتا تيكه بؤرگؤمالˇ زمينانه دوک مانتو (Mantu) جا فگيره. سال 1830، جيواني رابينؤ (Jioanui Rabino) کی ا خانواده آخرين نماينده بو، اینگیلیسˇ  مئنˇ زيندگي گودنˇ واسی، ايتاليا جی بشؤ.

لويي رابينؤ 27 ژوئيه 1877، فرانسه مئن، ليؤنˇ دورون بزابؤسته. سئد حسن تقيزاده بوگوفته كی رابينؤ ايرانˇ مئن بزابؤسته ولی ا گب دروس نيه چون كوجˇ رابينؤ وختي مصرˇ مئن ايسا بو عربی زوانه باموخته بو. رابينؤ بگؤفته: «چون عربي دانستيم فارسي آموختنه سخت نيدئم. عربي زوانه كوچی زای كی بوم مصرˇ مئن باموخته بوم.

اونˇ پئر، ژؤزف رابينؤ ايتا كارمندˇ بانک بو كی لندنˇ مئن كار گودي. رابينؤ، خو پئرˇ مؤنشی ببوسته و هتؤیی خو كاره سراگیته.

اینˇ پئر سال ۱۸۸۹ میلادی بانکˇ شاهنشاهی ایرانˇ بناگودنˇ واسی بمابو ایران و اینˇ ریکه (رابینؤ) نی چن سال بازون (1895) بمأ ایران. و ا سفرˇ مئن ساوه و همدان بوشؤ و بازون فارسه قصر شيرين و ايتا دِئه سفرˇ مئن لؤرستان و كوردستانه بيده.   
رابينؤ سال 1906 ميلادی رشتˇ مئنˇ بانکˇ شاهی مؤدير ببؤسته. تا سال 1912 ميلادي گیلانˇ مئن ايسا بو و ويشتر ا سامانه بيده و موطالعه بوگوده.
اون سال 1912 ایرانˇجی بشؤ تا مراکشˇ غربی چافˇ مئن، خدمت بکونه و چنته ماموریتˇ پسی سال 1940 بشؤ بروکسل و وختی آلمانˇ نازی ارتش بمأ بلژیکˇ مئن، رابینؤ پاریس و مادریدˇ جی واگردسه لندن و چن سال هؤره بئسا.




#Article 441: معماری (524 words)


معماری ایته جه هونر های هفت گانه ایسه کی اون سن و سال آدم عومر امره برابره .
هر ملتی خو معماریه دره کی براساس مردوم ذوق و اوشان موحیط و اوشان تفکور متغییره. گیلان معماری به شدت جه سبز موحیط و جنگلی بودن و ... تاثیر بیگیفته.
امروز دونیا مئن معماری ایته هونر صرف نیه . بلکه ایته هونر صنعت محسوب به کی به دانش مهندسی پور موحتاجه. ه تغییرات باعث ببوسته کی معماری به عونوان ایته علم بین رشته ای شناخته ببه کی به روانشناسی ، گرافیک ، عکاسی و ... وابسته ایسه.
در هر صورت هندسه یا هو دانش ریاضی موهم ترین نیازی ایسه که معمار ره لازمه . 
برخلاف ایران معماری کی جه خاک استفاده کونه ، گیلان  معماری چوب دره .
گیلان معماری ،ایران معماری امره به شدت متفاوت ایسه . برون گرایی  معماری کی اون مردوم رو نی تاثیر دشتی (یا مردوم برون گرایی کی معماری رو تاثیر دشتی) سبب ببوسته ا منطقه سبک خاصی خوره بداره . کی ا شبک حتی خود گیلان دورون تغییر کونه ( ماسوله خانه یان با رستم آباد و رودبنه موقایسه بوکونید)گیلان معماری 2 قسمت دره :

شهر معماری گاه گلف پور روستا معماریه مانه. اما شهری راشه یان میان نیمه باز فضایان ویشترین نقش 
دارید
روستا معماری عمیقاً دامون و دریا مره هم رنگ  همسانه و تلار ایته جه پیله قسمتانه کی بسیار موهمه. 
گیلان معماری پور جه ظرفیت های روشد کی بر اثر شرایط اون روشد کم ببوسته و نابود بوستن دره.
ویتوریوس معماریه ساختمان سازی هونر موعرفی کونه

مرحوم هادی میرمیران معماریه اتو تعریف کودی: معماری چیزی نیه جز شکل 
دئن و چاکودن فضا به نفع انسان

گوته گه :  معماری شعر منجمد است

معماری ایته جه موهندسی شاخیانه کی فضای طراحی کونه. اَ فضا تانه ساختمان و فروشگاه و فرودگاه و تئاتر سالن و ... ببه . یا حتی طراحی کودن مبلمان و داخلی وسایل
معماری در پیله مقیاس منطقه و شهر نی طراحی کونه و گاگلف نمادین مفاهیمه نی در امی روزمره زندگی داخل کونه.
معماری جزء هفتگانه هونران به حیساب ایه. اما امروزه پیشرفت ساختمان سازی باعث بوبوسته کی  کاملاً نتانه هونر دیله جا بیگیره. در هر حال همیشک معماری مئن دو چیز همدیگر امره جدل دَرید. عملکرد و فرم. 
معماری خوب اونی ایسه کی بتانه اَ دو ته مفهومه خب موتعادل بوکونه. با اَ وجود معماران نی معمولاَ بر اساس خوشان تفکور و علاقه یان یا عملکردگرا ایسید و یا فرم گرا
فرم گرایان کار ویشتر حالت هونری گیره هر چن هی وقت نشه اَ دوته یه جه همدیگر جودا اَکود.
معماری در خو تاریخ دوچار تحولات زیادی بوبوست. اولین اثر معماری پرستشگاهانی ایسید در ناحیه استونهنج در اینگیلیس . 

معماری خو دیله شاخه یان موتعددی دره:

معماری

طراحی شهری

مدیریت شهری

طراحی منظر

تکنولوژی

تاریخی بنایان ِ مرمت

گیلان معماری

 روستایی

 شهری 

گیلان معماریه شه در دو ته عرصه تعقیب کودن : گوذشته و امروج

گیلان در گوذشته معماری سنتی داشتی کی کاملاً وابسته ایسه به منطقه خصوصیات. اَ معماری کی ویشتر عملکرد گرا ایسه در روستایان تشکیل  
بوستی جه خانه و سرا .
در شهران بازار و گوذر و شهرسازی مفاهیم نی اونه اضافه بوستی

امروج معماری، گیلان مئن تابعی ایسه جه ایران.




#Article 442: گیک (371 words)


گیک (اینگیلیسی مئن: Geek) یکجور اصطلاحه کی آدمˇ عجیبˇ غریب و اوشؤنیه گونن کی خلافˇ آؤˇ جریان سینه‌آؤ کؤنن و چن جور معنی دئنه: گاگلف «یکته مؤتخصص کی خو تخصصه خوش دأنه» و یا «کسی کی یکته بازی و سرگرمی‌ئه بدجوری خوش دأنه» و امما اینˇ ویشتری کاراکشئن ای معنی مئنه کی «یکته آدمˇ عجیب و غریب و خوش‌ندأشتنی، مخصوصن او آدمی کی زیادی رؤشنفکر به‌نظر أنه».

بسچی‌ گیک هنی منفی نیه. گیک کسی ایسه کی بیدینˇ کینه یا دوشمندی یا اینکه بخأی خودشه پیلتر نشان بده، خوشˇ سر حساب واکؤنه. ایتؤ اگه نیگا بکونیم گیک یکجور آدمه دلالت کؤنه کی «یک چی یا یک مَسمَکیه (کی مأمولن رؤشنفکری یا مراغ‌أوره) خالی خو خاطرˇ واسی خوش دأنه و پئی گینه».

ای کلمه اینگیلیسی محللی زوانˇ جی هنه کی اؤره گیک (geek) و گئک (geck)، احمق و یالانچی معنی دئنه؛ قدیمˇ آلمانی مئن گئک (geck) بمأ. گئکˇ بون و ریشه هنوز نی هؤلندی مئن بمؤنسه، گئک (gek) بنه: تور.

میلادی هیجدهؤمی قرنˇ مئن، اؤتریش-مجارستانˇ امپراتوری مئن، گئکؤن یه پاره سیرکؤنˇ مئن دلقک‌بازی فیچئن.

یه پاره نی گونن گیک در اصل یک جور مخففه کی  General Electrical Engineering Knowledge جی بمأ کی آمریکا دریایی نیرو شی بو.

گیکˇ معنی زماتˇ دوارˇ مئن عوضأبؤ و دئه الؤن یکته قایمˇ معنی ندأنه. یکته دئه اصطلاح دأنیم: نئرد کی ایسکالئی گیکه وامؤنه امما ای دوته کسؤنˇ همره تؤفیر دأنن. امه چن جور گیک دأنیم: گیکˇ علمی، گیکˇ ریاضی، گیکˇ کامپیوتر، گیکˇ تاریخ و گیکˇ بازی و...

گیکؤن کارؤنه کؤنن چون او کارؤنه خوش دأنن؛ یا اوشؤنه گودنˇ مئن یکجور فرصت دینن کی خوشؤنˇ قابلیتؤنه آزمیت بگیرن. ایشؤنˇ انگیزه پول یا نؤمی بؤن نیه. ویشتر خوش دأنن یکته مسمکˇ سر تمرکؤز بکونن تا این‌کی جامعه مئن ایشؤنه بپذیرن. هینˇ واسی مأمولن زیاد جامعه همره هماهنگ نین و دیگرؤنه ایتؤ نظر أنه کی عجیبˇ غریبن.

گیکؤن هر جور کار و فعالیتˇ مئن تینن بئسن. ایتؤ نیه کی گیک بؤن خالی یک‌جور کارˇ مئن ببون:

گیکؤن تکنؤلؤژی تؤقا ایسن، مخصوصن الکترؤنیک و کامپیوتر و صوتی تصویری وسایل. یکته گیک‌ئبه این‌کی یکته الکترونیکی آی‌دی بدأره کی خالی اینˇ شی ببون گاگلف نام و فامیلی داشتنˇ جی ویشتر مؤهمه. ناگیکؤن اگه گیکؤنه بر بخؤرن شاید مؤعاشرتˇ مئن به مؤشکل بخؤرن چون ای دو جرگه کسؤنˇ اصطلاحؤن و شوخی‌ئن و علاقه‌ٰنه نفأمنن.




#Article 443: دکتر عطاالدین فریدونی (268 words)


دوکتور عطاءالدین فریدونی شعر گوتن کس و پیزشک سال 1509 گیلکی ساری مین دونیا بومه. خو دیپلم ساری مین هیته و بعد تبریز دانشکده وارده بو.سال 1541 خو تحصیلاته که تمونه گوده بخش سیاکل توابع لاجون کوچ بوده اوره درمونگاه مین پیزشکی بوده.سیپس خو ایدامه تحصیلاته واسی و هیتن تخصصوص بوشو ایتالیا.بعده هیتن گشه(قلبه) تخصصوص ایرون وگرسه و رشته تامین تاجتماعی بیمارستون مین مشغول به کار بو.او گشه بیمارستون مین و دانیشگا و خو شخصی مطیب مین کار گود. زنی دار( متاهل) ، دوته دتر دنه و رشته مین زیدگی کونه.دوکتر فریدونی سال 1563 مین گشه سکته امره بمرده و رشته سلیمان داراب مین ، میرزا کوچک خون ورجه خاکسپاری بوبو.

دوکتر فریدونی فارسی و گیلکی (ساروی و بیه پیش) و اوزون قدیمی و نو مین شعر گوت، اونه مجموعه شعرون 1544 «آواز های جنگل» نوم نشر دریچه چاپ بوده . دوکتر فریدونی شعر طنز مین دس دشت. اینه طنزه شعرون فکاهی مجلات مین دسبونه(امضا) ابولریش امره ، ساروی کیجا ، جن ساروی ، چاپ برسه.زینده یاد فریدونی سازم آشنایی دشت و تاره ساز امره خورومی نواخت.او ترجومه مینم دس دشت و نسکی جی ایتالیایی شعر گوتن کس « رائو جینومونتاله» چاپ بوده بو.اینه دسچین بوبو شعرون «رایحه درد» نوم امره انتشارات طرح نو چاپ بوده و تو «تو آخرین گل صبحی» اینه زنک تلاش امره نشر بوبو.

 

عطا گونــه بیابون تا بیابــون      /      بوارسته هواجن برف و بارون

برو آهو بویم صحر به صحرا        /     برو آلو بویــم ایـوون یه ایـوون

عطا گونه من تخته سنگ کومه       /       تش بزه هیمه هستمه الومه

وارش بــزه هوامــه ، پاک و تـازه       /       کو سر و نوشــه های بومـه




#Article 444: حسین حسین زاده (114 words)


حسین حسین زاده 1534 شناس به «گیلک» اشکلک رحیم آباد مین به دونیا بومه.بد اینکه خو دیپلم هیته ، کارشناسی ادبیات دانشکده ازاد نوشهر مین ادامه تحصیل بده.هسه(الون) رحیم آباد مین زیندگی کونه.دوته قالب کلاسیک و نو ،گیلکی و فارسی شعر گونه.

بشه اما تی غم می ور بمونِس     /       تی رنـگ و بـو مـی دور ور بـمونــس

نیگا بُکون تی پشت پا بخـوردهَ      /       تی جایی پا می سینه سر بمونس

 

 

قدم چنـدی زنــی او کُل کُلانــه     /    ورق چنـدی زنـی تی دفتـرانه

تی مو چندی زنی سر و اوسر     /    هَرِن باد تی مو ، او زنه شانه

 

 

خیلی وقته می دُرِن پر آتیــشه       /        یه چیزی می دل مِن شُوله کشــه




#Article 445: علي محمد مسيحا (179 words)


علي محمد مسيحا سال 1548 لنگرود مين به دونيا بومه. خو تحصيلات ابتدايي و دبيرستان خو زادگاه مين تمونه گوده. بد اونم خو تحصيلاته تا كارشناسي اكتشاف معدن ادامه بده.مسيحا دو زبون گيلكي و فارسي شعر گونه و عكاسي و تصوير برداري فيلمم دس دنه.اينه مجموعه اشعار به نوم «تمام خاطره ها» چاژ بوبوكه. يكته مجموعه مقالتم دنه به نوم «اشتباه غول ها» يكجلد مجموعه شعر به نوم «با لهجه اي كه نميدانم» چاژ ببو رده.

 

تي خونه

نوشــوي اوجــور كه بـگـــوم دوز ببـــورده مـي ديــله         /          بخوشتي درياموسون،غم هدائي ككائيله

ليله كو گوف ، ســيا ابــرون ،نخان بـشــون بخــالي           /        تي همره بو كه گوييم آسمون هچي نيله

نبي تو كه به اي زاكون سوجه ي ويجــه ي بكونـن؟          /         تو نــيس كــي خابــدوجه مي پاره زنــبيله

تي اخم و توره تي خنده،موسونجي بوهمه عشق          /         تي دم دوراگوده امـي كو گه جــي ازازيــله

تي ديـل بــو كه همــه گنــده واش ، سبزي داشــت           /        نگوده وا نــچيششــينم او وارنــگو و هيــله

تــي راشــي بــال فرشــتـه نـه كــو ايســـه خـــاكـي         /          تـي خونــه وادي نيه، همــه گيلــون ديــله




#Article 446: اصغر علیزاده (158 words)


اصغر علی زاده رودسر مین به دونیا بومه.خو تحصیلات تا هیتن دیپلم ادامه بده و چن جور کارونی دس بزه.بعد ویریسن (انقلاب) روحانیت جامه مین در بومه و امور اجرایی گیلون دانشگاه و اُستون زندونونه به عهده بیته. علی زاده گیلکی و فارسی قالب کلاسیک مین شعر گونه.اینه گیلکی پهلویون(دوبیتی ها) یکته دفتر مین جمابو(فیچنابوک ، گرداوری بوبو) و چاپ ببوکه. ایشون نسکی(کیتابی) به نوم « رودسر در گذر زمان» بنویشته دنن.

تا کی تی دس داره ا دس دیاره       /      برنج ایمسال تی نوشونه تی چوپاره

اگر خانی قئیم بسی تی پا سر       /       ای دس مــوشتــا بـگیــر او دس داره 

 

 

تا دیل وابنده ی جاه و مال و نونه        /        او دیـل مِـن صــفا بــاقــی نومــونــه

نوگــو ،مو چی بکنــم نینی نینی       /       ای دونیا چیک زنه هر کی خو جونه

 

 

کسی راز خوشه خووره بداره       /       خو اسب سرنوشت سر سواره

کتیر سر گبه و ینجه نوکون تو       /       یعنی تی گب تِسِه ارزش نـداره




#Article 447: معصومه اسدی (116 words)


معصومه اسدی 1552 دیلمون مین به دونیا بومه. خو تحصیلات تا هیتن دیپلم ادامه بده.فارسی و گیلکی ، کلاسیک قالب مین شعر گونه.

 

پر قو

تو تمام زندگی هیسی، بی تو خودش نخم          /          دونی مو کویر هسیم ، بـی  تــو  دوارش  نخــم

تی آب و تــاب همــره بــلا ببــی جــان دکتـی          /         بــی تو مــو حیــات  سـرخ  گــــل  آتَــش  نخـــم

هندی پر لطیف و نرمی عین قو مونه تی دیل          /        تــی مــحــبتـــان نبــون ، خــدا  نــــوازش  نخـــم

تــو او روزی کــه نــه آفــتــاوُ ، نــی وارانُ بگــم          /        می گـــرمی و ســـردیَ ، هیچکه سفارش نخــم

تو می همره گـب بزن دبَخــه بَراَقارو قار ببــون          /        معصوم گرمی دیل خوشه ، دبخن سفارش نخم




#Article 448: حسین وثوقی (147 words)


حسین وثوقی رودبنه ای سال 1522 گیلکی روستای رودینه مین به دنیا بومه.خو دوره ی دبستانه رودبنه مین و دبیرستانه لاحون مین تومانه گوده.او سال 1547 به استخدام آموزش و پرورش در بومه.و حین خو کار مین لیسانس «فقه و مبانی حقوق اسلامی» دانشگاه فردوسی جی بیته.او عیالوار ایسه ، ساکن لاجون و ای شهر دبیرستونون مین  دبیر ایسه.وثوقی گیلکی و فارسیه هم کلاسیک هم نو شعر گونه.

 

مــو دوس دانــم تــی چشــم زاغ لاکــو     /           الــهــی نــینی دیــل تی داغ لاکــو

تی لب غنچه،تی دیم لاله تی قد سرو         /       تی سرتــا پــا مگــر گـول باغ لاکــو

 

امـه توسون و هم فصل بهــاری        /       بشـو واشـو کونیــم با بیــقراری

هشو واشو امه همبسته کونه       /        نکونیم جز هشو واشویی کاری

 

 

خودایا دشمنون مه ذلــه بودن    /      می هــمره هر دفــا یک حلّه بودن

ایسه کی پلّه پلّان کوچکا بون     /     بشون کوش کوشتا کونا پلّه بودن




#Article 449: نسایی کارؤلینا (223 words)


نسایی کارولینا ایتا نسایی ایالت آمریکا ایالتان میان ایسه. اونه مرکز و پیله شهر کلمبیا نام دره. ایالت جمعیت حدود چهار میلیون کس ایسه و ایالت مساحت کم ایسه و ایتا کوچی ایالت بحساب ایه. نسایی کارولینا جمعیت رتبه بیست و چهارم و مساحت چهلمین ایالت ، آمریکا دورون ایسه.
جه نسایی کارولینا پیله و موهمه شهران، چارلستون ، گرینویل ، اسپارتانبورگ، اندرسون، سامتئر و فلورانس  ایسید. نسایی کارولینا جه کلیسا، کلسیا کارولینا جه نسا و آفتونشست جورجیا  (ساوانا روخان اوشتر) و جه خورتاب اقیانوس آتلانتیک امره همساده ایسه.

تغییرات زمینی باعث بوبوسته ، ماسه کول، مانداب، نمکزار، کوهپایه، جزیره اَ ایالت میان بوجود بایه. اَ خوجیر طبیعت واستی ایسه کی نسایی کارولینا میان هر ساله پور شومار توریسم آیید. و نزدیکی جه اونه خوجیر جیگایانه بویژه مرتیل بیچ، چارلستون و جزیره هیلتون فندرید.
نسایی کارولینا سال1788  میان آمریکا ایالت بوبوسته.

ایالت اصلی اقتصاد، کشاورزی سرگرده و اونه کتان، بَج و توتون واستی شناسیدی. بعد آمریکا داخلی جنگ، نسایی کارولینا سیاسی و اقتصادی قودرت فوگوردسته. ولی قرن بیستم  اواخر میان اَ ایالت خو استعدادا، اقتصاد و رشد جمعیت دورون نشان بدأ و  امروج هسا پیله قطب صنعتی، توریسم و نساجی میان ایسه و پور کارخانه اَ ایالت میان وجود دره.
نسایی کارولینا تولید کار میان و شومار شرکتان  بین المللی، آمریکا ایالتان دورون رتبه دوم دره.

فگیفته بوبوسته جه اینگلیسی ویکی پدیاایله جارون




#Article 450: جان ویلکس بوث (128 words)


جان ویلکس بوث (اینگیلیسی: john wilkes booth) ایتا آمریکایی تئاتر بازیگر بو کی ۱۴ آوریل ۱۸۶۵ میان، آبراهام لینکؤن  آمریکا رئیس جومورِ تئاتر فورد واشینگتن دی سی مئن ترور بوگوده و لینکون فردایش بمرده.
جان ویلکس بوث  ۱۰ می ۱۸۳۸  میان بئل ایر، هارفورد کانتی، مریلند دورون بیچه بوبو. اونه پئر و مار اینگیلیسی موهاجر بید. بوث بازیگری زمات میان، آمریکا داخلی جنگ دورون نسائین هواخواه بو و اوشانه یاور گودی. و وختی بیشنَوسته لینکون تصمیم دره سابقه بردگان (سیاهان) حق رای فده، زرخ بوبوسته و تصمیم بیگیفته لینکون ترور بوکونه. بوث ناجه دَشتی دِ باخی نسائین مایه دار هنده جمعا  بید و جنگه سرا گیرید. بوث بعد لینکون ترور جیویشته و دوازده روز بعد آمریکا خلابران اونه بیافتید و اونه ایتا بیجار میان بوکوشتید.

اینگیلیسی ویکی پدیا




#Article 451: اندرو جانسون (217 words)


اندرو جانسون (اینگیلیسی : Andrew Johnson) بیست و نهم دسامبر ۱۸۰۸ بیچه بوبو. جانسون آمریکا تاریخ میان شانزدهمی رئیس جومور معاون و هفدهمی آمریکا رئیس جومور ایسه. خو آغاز سیاسی فعالیت میان ، گنگره دورون ایتا سناتور بو و تِنِسی ایالت نماینده بو. وختی آمریکا داخلی جنگ آغازا بوسته. تِنِسی و باخی نسایی ایلاتان کی آمریکا جه سیوا بوبوستید.جانسون تنها سناتور خو ایالت بو کی خو مقامه دیمه نَنا و کنگره دورون اونه ایتا نسایی دموکرات دوخادید.

جانسون انتخابات سال ۱۸۶۴ میان،  ملی ایله‌جار دورون بومو و  آبراهام لینکؤن  اونه خو معاون دوجین بوگوده. وختی سال ۱۸۶۵  میان لینکولن ترور بوبوست. جانسون اون جانشین بوبوسه. اؤ زمات میان ، کنگره دورون پور نمایندگان جؤموری خواه ایسا بید و جوموری خواهان گنگره اداره گودید. بعد جنگ اوشان مایل بید شورشیان محاکمه و نسایی ایالتان تحریم بوکونید. و بیست ونه تا لایحه ضد شورشیان تصویب بوگودید. ولی جانسون پانزده تا لایحه وتو بوگوده و وناشته کی کنگره اونه اجرا بوکونه.
جانسون آمریکا میان اولی رئیس جموری ایسه کی دادگاهی بوبوسته ولی ایتا رای ویشتر امره  بیگناه اعلام و تبرئه بوبوسته. و اولی آمریکا رئیس جومور ایسه کی هرگز دانشگاه نوشو، و خوره مطالعه گودی و سواد واموخته خو گیشبر(زن) ورجا. جانسون ریاست میان،  آمریکا ، آلاسکا ایالتِ بمبلغ هفت میلیون دلار جه  روسیه  بیهه. جانسون ۳۱  جولای ۱۸۷۵  بِمرده.




#Article 452: حاصل مهری (217 words)


درباره زندگی مرحوم مشت غلامعلی حاصل مهری پشمچالی تحقیق کنید .میتوانید از سلطان یعقوبی که از بستگان نزدیک ایشان است(فرزند خوانده)سوال کنید .
در باره فرزندان وی حاج ذبیح الله-شیخ محمد تقی -حاجعلینقی -مشهدی رضا -حاج موسی وفرزندان آنها تحقیق کنیدبه اطلاعات تاریخی جالبی دسترسی پیدامیکنید.
اینها جزءاولین کسانی بودندکه حسنعلیده رابه عنوان محل زندگی انتخاب کردندوبعدا 
طایفه دیگرنیز به آنجا رفتند .اولین کسی بودکه مسجد حسنعلیده رادرزمین شخصی خود بناکردوبعدها توسط فرزندانش ومرحوم ملبوسی محطوطه مسجدگسترش پیداکرد. خانواده های یعقوبی وگلپوردرپایین محله ازنواده های دختری وی هستند.اولین کسانی که موفق به اخذ مدارج دانشگاهی در محل شدندوبه کشور های اروپایی رفتند از این خانواده بودند
بیشترین زمینهای کشاورزی (شالی وکنف ونوغان)متعلق به انهابود. و.........
میتوانید سوابق مربوط به شیخ زاهد در آسونه خاله وتمدن وثوق آباد واوچاق پشت وشالکول وکومه های معروف شالکول از قبیل سیبلی چاق ،کردوگوده،اربه کله،بیریس روسی ،ساراگوده،
گامیشبان چر مطالب فراوان تهیه نمایید واز سدهای قدیمی وسوابق نهرهای حیاتی مثل تی تی پریزاد ،بسته صحرا،امیر آباد نهر،لی کله وصحرابیجاران به گزارش تهیه کنید.
از ادمهای تاثیر گذارمانند ده بانان قدیم مانند فرحمند،یوسفی ،باقری وروحانیون محل
مرحومان یعقوبی ،ناظم ،شیخ غلامرضاوشیخ منصور رمضانی وموسسین مدرسه، سپاهیان دانش قدیم جهانگیری وظریفی وازمامورین معروف محیط زیست حسن باقری،جمشید فرجی ،علی لطیفی
طایفه ...واز شهدای محل واز مفاخرین نسل جدید حسنعلیده می توان مطالب فراوان نوشت...




#Article 453: چرنؤبيلˇ کأرسنه (1069 words)


چرنؤبيلˇ کأرسنه (اينگيليسي ميئن: Chernobyl Disaster) ايتأ هسته-اي کأرسنه ايسه کي ۱۹۸۶ˇ آوريل ما ۲۶ˇ ميئن اتفاق دکفته و اۊنه درجه ۷ از ۷ بئه. تنها ایتا حادثه اتمی أنا مانستن وۊجۊد دره کي انا درجه ۷ ایسه و اونم حادثه اتمی فوکوشیما داییچی در ژاپن ایسه کي سال ۲۰۱۱ مئن و سونامي واسي همچین اتفاقي دکفته. حادثه چرنؤبیل دۊرۊن ۵۰۰۰۰۰ کارگر دخالت بۊکۊدید و نهایتا بتانستید کي ایتأ فلزي سازه، آسیب بیدئه راکتورˇ ساختمانˇ سر چاکۊنید تا ويشتر جیویشتن رادیواکتیوˇ مواد جلؤيه بيگيريد. تخمین بزئه بۊبۊسته دره کي أ حادثه حدود ۱۸ میلیارد رۊبل خسارت بدأشته دره و ۳۱ نفر (جه آتش نشانان، مۊهندسان و پاک کنندگان) أ حادثه مئن بۊمۊرديد کي أ آمار جه أولي تخمين خئلي بيجيرتر بۊ؛ اما تاثیرات دراز مدتي کي جه أ حادثه بوۊجۊد بامؤ، مثل بۊجۊر شؤن سرطانˇ نرخ اۊکراین و بلارۊس دۊرۊن جه عواقب أ اتفاق بۊ خۊصۊصا بلارۊسأ میانی تعداد زاکاني کي تیروییدˇ سرطان دچار بۊبۊستید به مراتب زیادأ بۊست أن به أ خاطر بۊ کي ید رادیواکتیوي کي جه اتمي شکست حاصل بۊبۊسته بۊ توسط أشانا تیرویید جذب بۊبۊسته بۊ.

خۊد حادثه راکتورˇ طراحي اشکال واسي ؤ انساني اشتباه واسي کي اۊنه دليل هم أن بۊ کي جه وۊجۊد اشکال طراحي دۊرۊن آگاه نيبيد. أتؤ بۊ کي شبˇ شیفت دۊرۊن زماتي کي کارکۊنان خۊاستید ایتا آزمایش اجرا بۊکۊنید تا بیدیدنید اگر برق قطع ببه و پؤمپانی کي آبا به راکتورˇ قلب فارئسانیدي کار نۊکۊنید، آیا کۊمکي سیستم تانه به موقع عمل بۊکۊنه یا نه. آب مسئول ۲ تا کۊمکي پؤمپا روشنأ گۊده ؤ با أ کار باعث بۊبۊسته کي آب راکتور دۊرۊن زیاد بشه. راکتور قبل أن هم نیمه توان بۊ و کنترل میله ان بیجیر و راکتورˇ دۊرۊن بؤن. با ويشترأ بۊستن آب راکتورˇ قلب دۊرۊن (بجای بخار خلاء) میزان  راکتورˇ گرما چأگۊدن خیلی کم بۊبؤست؛ (حدۊد ۵۰ مگاوات) چون آب نوترونا جذب کۊنه. دستۊر العمل گۊفتی کي راکتور باس آزمایش دۊرۊن ۷۰۰ مگاوات گرما چأکۊنه ولي هسا راکتور در حالت تقریبا خامۊش بۊ. أ حالت مئن ارشد مۊهندس تصمیم بیگیفته کي کنترل میله أنا راکتور جه فاکشه بیرون. أ کار أمرأ راکتور، گرمای ویشتری چأگۊده ؤ تا حدۊد ۲۰۰ مگاوات فأرئسه. أتؤ بۊبۊسته کي ارشد مۊهندس تصمیم بیگیفته کي آزمایشا اجرا بۊکۊنه، در حالي کي تنها ۶ تا کنترل میله راکتور دۊرۊن باقي بمانسته بۊ و أن آب بۊ که راکتور دۊرۊن باعث بؤستي کي راکتور کمتر برق چأکۊنه. أ شرایط مئن راکتور به شدت ناپایدار بۊ. ازمایش ۶ واسي برق چأکۊنˇ تۊربین خامۊشأ بؤسته. با خامۊش بۊبۊستن برق چأکۊنˇ تۊربين، پؤمپانˇ برق قطع بۊبؤستید. با قطع بۊبؤستن پؤمپان دئه آبي به راکتور فأنرئسه. هأتؤیم دیزلˇ ژنراتوران رۊشنأ بؤستید. وظیفه أ دیزلˇ ژنراتوران أن بۊ کي زمات قطع برق دۊرۊن، برق چأکۊنن تا پؤمپان به کار دکفن، اما باسي ۴۰ تا ۵۰ ثانیه کار بۊکۊده بید تا بتانید برق تولید بۊکۊنید. قرار بۊ طراحي ایتا کۊمکي سیستم أمرأ اۊشان بتانید جه بۊخاري کي قبلا راکتور تولید بۊکۊده بۊ، رؤشن کۊدن ایتأ توربین دیگر ره استفاده بۊکۊنید و أ آزمایش هم هأنأ واسي قرار بۊ انجام ببه. خۊلاصه کي با قطع کودن برق، پؤمپان آب کافي به راکتور فارسانیدي، آب کي تا هسا نوترونان جذب کۊدی، به بۊخار تبدیل بۊبۊست. هن خۊدۊش راکتورˇفشارا بۊجؤر بؤبؤرد اما جه طرفی هم تعداد نوترونان آزاد هم بۊجؤر بۊشؤ. أتؤ بۊبۊست کي راکتورˇ فعالیت خئلي بۊجؤر بۊشؤ. مۊهندسان کم کۊدن راکتورˇ فعالیت واسي خامۊش کۊدن اظطراري دۊکمه یا AZ-5 فشار بدایید. أ دۊکمه اي سري کنترل میله راکتورˇ دۊرۊن فؤقاستي. اما تعدادي جه اۊنه کنترل میله‌ئان بصورت دستي فاکشه بۊبؤسته بؤن. به هر حال فؤقاستن کنترل میله‌ئان أمرأ راکتورˇ فعالیت باسي کم بۊبؤستي کي نۊبؤسته. اۊنه دلیل هم تاثیر کنترل میله‌ئاني بۊ کي گرافیت و بۊر أمرأ ساخته بۊبؤسته بؤن. أ کنترل میله‌ئان باسي نوترونا جذب بۊکۊنید، اما اول کي فؤقاسته بید بر عکس انتظار، به دفع نوترون کمک بۊکۊديد. أ عامل اۊ بۊحراني شرایط دۊرۊن باعث تشدید راکتورˇ فعالیت بۊبؤسته و چند لحظه مئن راکتورˇ فشار به چندین برابر فشاري کي أ راکتوران اۊنه ره طراحي بۊبؤسته بيد فأرئسه، بطؤری کي راکتورˇ قلب واترکست و باعث بۊبؤسته راکتورˇ محافظˇ سر کي جه جنس فلز بۊ و ۵۰۰۰ تن وزن داشتی پرتاب ببه. بعد أ اتفاق، ۸ تؤن رادیو اکتیوˇ مواد، نیم مایل آسمان دۊرۊن بۊجؤر بۊشؤ.

بعد حادثه، آتشنشانی مامۊران روانه بۊستید ؤ بینا کۊدید آتشا خاموشا کۊدن، اما بعد اي ساعت و نیم جه پا دکفتید، سیا بۊبۊستید یا بۊجؤر باواردید، أتؤ بۊبؤست کي آتش وا بدایید. صبح هیلوکوپتران بۊشؤیید تا خسارتا تخمین بزنید ؤ بيدئید کي راکتورˇ قلب بازه و آتش اۊنه میانی مۊشخص ايسه. مشخص بؤستن شرایط أمرأ، ارتش دستۊر بیگیفته کي ساکنین شهر پریپیتا تخلیه بۊکۊنه. ۱۲هزار اۊتۊبۊس و کامیؤن جاده دۊرۊن را دکفتید ؤ تا ساعت ۳ ظهر همه تان بیرون فاکشئید. بعد اۊن هیلوکوپتران چند هزار تؤن شیمیایي مواد (بۊرˇ ترکيبات) راکتورˇ قلبˇ دۊرۊن فۊگۊدید. بعد اي سري افراد روانه کۊديد ساختمانˇ سقفˇ جؤر تا سمي فلزاتي کي جه رادیواکتیوˇ دۊرۊن به اطراف پرتاب بۊسته بۊ تاوادید راکتورˇ قلب دۊرۊن. أ کار أمرأ بتانستید ایتا سازه چاکۊنید مقبره مأنستن. پاک بۊکۊن‌کسأن ایتا کۊلۊفتˇ لباس دۊکۊدید و فقط اجازه دأشتید تا چند ثانیه سقفˇ رۊ بمانید تا شيميايي مواد اۊشانه بدن رۊ کمترين تأثير بنه. پس مجبور بؤن کي نوبتی کار بۊکۊنن. همه اۊ پاک بۊکۊن‌کسأن بعداً بۊمۊردید.
بعد از اۊن بۊ کي متخصصین زهله واترکست. چون فکر بۊکۊدید کي احتمال داره هسته‌اي سوخت کي سوخت میله دۊرۊن جه، ذوب بۊبؤستیدي ممکن ايسه بيجیر بیشيد و به جيرزمینی سفره آبان فأرئسید. هأنه واسي چند نفر اۊسئ بۊکۊدید تا راکتورا بجیر بشه ؤ بیدینه چه خبر ايسه. اۊشان بۊشؤييد و بيده‌ئید کي راکتورˇ کف هنوز سۊراخ نۊبؤسته. با أ حاصل اطمینانˇ أمرأ، کارگران معدن ایتا تؤنل تا راکتورˇ ساختمانˇ بيجیر حفر بۊکۊدید، راکتورˇبيجیر ایتا فضا ایجاد بۊکۊدید ؤ اۊنه دۊرۊن ایتأ تقویت ببسته بتني پایه چاکۊدید تا مانع جه بيجیر شؤن رادیواکتیوˇ مواد ببه.
هسا هأ الان هم ایتا سازه دئه چاکۊده بؤستن دره کي کل راکتور و اۊنه ساختمانا پۊشانه. أ سازه فعلا کامل نوبوسته و هنۊز چاکۊده بؤستن دره.
حادثه بیده راکتور فقط ایتا و آخرین راکتور جه ۴ تا راکتوری بۊ کي چرنوبیل نیروگاه مئن کار کۊدی. ۳ تا دیگه تا سال ۲۰۰۰ کار بۊکۊدید ؤ بعد دئه همیشک واسي خامۊش بۊبؤستید.
هسا اي زمات مئن چرنوبیل و اۊنه شهر پریپات به ايتأ گردسسنˇ نۊقطه تبدیل بۊبؤسته و اي سري جه اۊشان دۊرۊن آدم تانه تا اي روز هم بمانه. رفتن واسي باس به تۊریستي دفتران، اۊکراین و کیفˇ مئن مراجعه کۊدن تا دولت اجازه دسترسی به اۊ مناطقا ايتا محدۊدˇ زمات ره فده.




#Article 454: کۊنۊس (195 words)


کونوس (اینگیلیسی میان: Mespilus germanica) کی گیلکی میان اونه کونوس, کُنوس گده و مازرونی میان اونه کنس و کندس دوخانید ، ایتا میوه ایسه گولسرخیان کوگا جه و سرده کونوس (Mespilus) جه ایسه و سئو و گولابی ، به ، زالزالک و خوج امره ایته خانواده ایسه. کونوس ایتا پئیزی میوه ایسه و اونه دورون پور ویتامین a، b، c دره. کونوس مزه گاگلف شیرین و آبچ ایسه.

کونوس ایتا اسیدی و سخته میوه ایسه ، هنه واستی ایسه تا خب فَنرسه خوردن شا نیه. کونوسه زود تر چینده . قبل اَنکه پوسیده بِبه و ایتا خوروم جیگا میان داریدی تا بپخته بِبه. کاله کونوس رنگ سیفید ایسه ولی بپخته بِبه اونه رنگ به رش (قهوه ای) واگرده.

کونوس ایتا پور خاصیت میوه ایسه و اونه میان ویتامین a ،B  ، C پوردره. و شکم درد و سُستی اعصاب و خونریزی داخلی وستی مفید ایسه و درمان کونه. و آرامش دهه اعصابه.

کونوس وختی کال ایسه چینده و اونه خیارشور مَنستن کوژدانه یا پیله ظرف دورون فوکونید بعد آب و ایپچه نمک امره ظرفا پورا کونید و هونک جا دَریده و زمستان زمات ، نمک و گلپر امره فَورید. آو کونوس آوه امره سکنجبین چکونید.




#Article 455: ترؤل (775 words)


میکالزن یا ترؤل (اینگیلیسی مئن: Troll) یکته اینترنتی اصطلاح ایسه کی اوباش و معرکه‌گیرˇ اینترنتی‌م معنی دئنه. اینترنتی گبؤنˇ مئن، اوشؤنی‌ئه ترؤل یا میکالزن دخؤنن کی خوشؤنˇ خراب‌کاری کاردˇکارؤنˇ همره خأنن اینترنتˇ مئن جلبˇ نظر بکونن و خوش دأنن کی مطالبی بنویسن یا پخش بکونن کی دیگرؤنه أنتریک بکونه یا تشنج چاکونه.

میکالزن یا ترؤل کسی ایسه کی فؤرومؤن، چتˇ اوتاقؤن و وبلاگؤنˇ مئن یا هر جیگه کی کاربرمحور ببون، اوجور پیغام اوسئه کؤنن کی باخی کاربرؤنه ناراحتأکونه یا جنجال به‌پا بکونه. وختی گه یکته گردˇکله مئن کاربرؤن یکته بحثه حسنˇنیتˇ همره پیش برده‌درن، میکالزن یا ترؤل، این و اونه أنتریک (تحریک) کؤنه و بحثˇ بی‌ربط پیش کشنه یا این و اونه تؤهین کؤنه و ویشتر خأنه خوشه مطرح بکونه و بگوبشتؤˇ فضایه متشنج بکونه.
اینکه یکته کاربره ترؤل یا میکالزن دخؤنیم، خیلی زمتؤن نسبی ایسه. چون یکته کاربرˇ بنویشته‌ن شاید یه پاره کاربرؤنˇ چیشمˇ جی خرابکاری و میکالزنی ببون امما هو بنویشته‌ن یه پاره دیگرˇ چیشمˇ جی مفید ببون. ای جور زمتؤن موضوع وگردنه به بحثˇ مَسمَک (موضوع) و آدمؤنˇ لحن. سراخر اینه کی کو بنویشته میکالزنی ایسه و کو کاربر ترؤله، جیگه یا فؤرومˇ کارکیا (Admin) خأ تشخیص بده. ترؤلˇ جریمه تینه ای ببون کی جیگه (سایت)ˇ امکاناتˇ جی نتؤنه استفاده بکونه یا اینˇ کاربری حساب محدود ببون یا حتا اینˇ آی.پی دَوَسته ببون.
یکته درگیری گه جیگه‌ن و فؤرومؤنˇ کارکیان همیشک دأنن اینه کی چوتؤ خرابکاری و میکالزنی پیش بئسن و امما گب‌سرأدأن رعایت ببون. آزادی و گب‌سرأدأن کی بی حد و مرز ببون باعث بنه کی ترؤلؤن ویشترأبون و سراخر بگوبشتؤ فضا برزخأبنه و او طرف أگه انتقادؤن حذف ببون دیکتاتوری بنه. یه پاره نؤمی جیگه‌ن (فئیسبوک یا بلاگئرˇ مورسؤن) خالی او کاربرؤنه اجازه دئنن کی ای جیگه‌نˇ مئن فعالیت بکونن کی عضو ببون و او جیگه مئن ثبتˇنؤم بوده‌بون. 
اینم وا گوتن کی میکالزنی یک‌جور کردˇکاره و ترؤل حتمن ای کردˇکاره هر روز و بیسˇچار سآت و همه‌ته جیگه‌نˇ مئن نکؤنه. ممکنه یکته کاربر اول خؤرؤم کردˇکار بدأره و بأزین خوشˇ جی میکالزنی بروز بده و خرابکاری بکونه؛ هینˇ وأسی ترؤل یا میکالزنی یکته عنوانˇ قطعی نیه و مقطعی ایسه.
میکالزنی شیوه‌نˇ جی یکته‌م شخصه فتورکسن ایسه؛ ایتؤ کی به جایˇ اینکه یکته بحثˇ مئن طرفˇ استدلاله تحلیل بکونیم، اینˇ نیت و شخصیته ببریم سؤالˇ جیر و آینه برچسب بزنیم یا فؤش بدیم کی أنتریک ببون به آؤجا دأن.
تازگی رسانه‌ن ای کلمه جی اینترنتˇ بیرینی‌م کارأکشنن و ای کلمه استعمالˇ هنه‌شر ویشترأبؤ.

گونن ترؤل یکته دئبارˇ فعلˇ جی بیته ببؤ فرانسوی زوانˇ مئن کی trôler ایسه و اینˇ معنی بنه «خو دومبال هکشئن و ای سر و او سر بردن». أگه فعل نبون و نؤم ببون، یکته اسطوره‌یی هیولا نؤمه دئبارˇ نؤروئژی زوانˇ مئن.
گیلکی مئن، هو ترؤل بمأ امما اینˇ ورجه میکالزن نی پیشنهاد بنه چون ترؤل یا میکالزن آؤه تیل (گل‌آلود) کؤنه تا خوشئبه ماهی بگیره و اینˇ کار میکال‌زنی (میکال: ماهی‌گیری قلاب) ایسه.

اینترنتی میکالزنؤن چار جرگه ایسن:

ای کاربرؤن معمولن طرح و نقشه ندأنن و راحت شأنه ایشؤنه شناختن. ایشؤنˇ شیوه نی ساده ایسه و معمولن باخی کاربرؤنه مستقیم فترکنن.

ائره خرابکار بازیه ویشتر جدی گینه و خوشئبه طرح و نقشه دأنه. معمولن خو هدفه فرسئنˇ وأسی یکته شخصیت چاکؤنه و یکته کاربری حساب واکؤنه کی بتؤنه تترج بحثؤنˇ مئن بئسه و تشنج راتؤده.

ای یکته خرابکار خئلی جدی ایسه و خو خرابکاری کردˇکارؤن ئبه درازˇ طرح و برنامه دأنه و نرمˇچیش‌گیری (زیرکی) کؤنه. ای جرگه معمولن چنته کاربرˇ دیگرˇ ایلجارˇ جی خوشؤنه برنامه' پیش بئنن و سازمان‌بیته ایسن و یکته درازˇ زماتˇ مئن (چن ما یا حتا چن سال) کسؤنأجی یکته جیگه (سایت)ˇ مئن اخلال ایجاد کؤنن. ایشؤنˇ فند گاگلف اوجوره کی نشأنه ایشؤنه شناختن یا فأمسن کی ایشؤنˇ کردˇکار خرابکاری و میکالزنی ایسه. 

ای جرگه میکالزنؤن سوءˇنیتˇ همره امما ظاهرˇ موجهˇ همره پؤستی لیست (mailing list) چاکؤنن و حتا ممکنه خوشؤن فؤرؤمˇ کارکیا ببون و خوشؤنˇ سرکوبگیری همره باخی کاربرؤنه أذئت بکونن.

ای جومله وختی به‌کار شنه کی ترؤل یا میکالزن یکته جیگه مئن تشنج و جنجال راتؤدأ کی جلبˇتوجه بکونه. وختی یکته کاربر خأنه باخی کاربرؤنه أنتریک (تحریک) بکونه معمولن باموته کاربرؤن گونن «میکالزنه محل نکون!» یا «میکالزنه محل ننی!» (اینگیلیسی مئن: Don't feed the troll!)
اینˇ وأسیه کی میکالزنˇ قصد و نیت خالی آینه کی تشنج و جنجالˇ جی جلبˇ توجه بکونه و بدئه ببون، نأ اینکه بحث بکونه یا یکچیه یاد بگیره یا یاد بده. یه پاره کاربرؤن خیال کؤنن أگه ادب و استدلالˇ همره آؤجا بدئن و میکالزنˇ جی بخأن کی خو کردˇکاره تصحیح بکونه، میکالزن دوروسأبنه. امما ای کاربرؤنه آؤجا دأن معمولن تشنج و درگیریه ویشترأکؤنه و میکالزنؤن نی از لحاظ روانی خوشؤنˇ کاره سره دأن ئبه تشویق بنن. امما محل نودن و بی‌اعتنایی و ایشؤنˇ کاره جیگه کارکیایˇ به نأن باعث بنه کی وأکئن و منصرف ببون.




#Article 456: سامورایی (705 words)


سامورایی (侍) یا بوشی ژاپونی جنگجو نام ایسه. سامورایی لوغت فگیفته بوبوسته جه سابورای کی اونه معنی لوغت یعنی کسی خدمتا گودن. تارئخ میان ایتا طبقه خاص ژاپون جامعه میان بید. و تا قبل سال 1868 (میجی دوره آغاز) ایتا جرگه جه خلابرا ژاپون میان بید.
سامورایی اول بار سیاسی هرج و مرج زمات میان (1573-467) موهم بوبوستید. اَ زمات میان ژاپون اورشین و هش پرکه بوبوسته بو. و هر کی خوره ، ایتا صارا میان حکومت گودی. اَ تارئخی دوره میان،  ژاپون دورون پور جنگانی اتفاق دکفته و نیاز به سامورایین ویشترا بوسته. و سامورایین قوت بیگیفتید. قرن دوازدهم میان ، دو تا کوگا ژاپون دورون قودرت دشتید. ایتا تایرا کوگا و اویتا میناموتو کوگا نام دَشتید. اَ دوتا کوگا ویشتر ژاپون صارای مالک بید و دِه کوگاهانه امره پور جنگ بیگیفتید. سال 1192 میان، میناموتو یوریتومو موفق بوبوسته ایتا سیاسی قودرت بدست باوره و شوگون جاجیگاه خوره چکونه. یوریتومو کاماکورا سلسله تاسیس بوگوده و اونه فرمانروایی کل ژاپون میان آغاز بوبوسته. یوریتومو حکومت دورون ، قودرت و مناصب  سامورایین دست دکفته و اوشان ژاپون جامعه میان قوت بیگیفتید. 
قرن شانزدهم میان، تویوتومی هیده یوشی (1537-1598) شوگون بوبوسته. وی پور جنگان دورون پیروزا بوسته و خو رقیبان دشکنه و همه کوگاهانه فوگوردانه و ژاپون ایجایی وجود باورده. وی ایتا طبقاتی نظام وجود باورده و دستور بدا فقط سامورایین تَنید خوشانه شمشیرانه بدارید. سابقه زمات ، وختی جنگ نوبو و صلح و آرامش بو سامورایین کشاورزی یا گاکلف کار گودید. هیده یوشی بوگفته کی سامورایین دو راه ویشتر نرید. یا کشاورز ببید یا سامورایی بمانیدو هیده یوشی ، سامورایین فرمان بدا کی یا کشاورزی و بجارکار بوکونید یا اگر تصمیم بیگیفتید سامورایی بِبید قلایان و کله بستان دورون، خلابران (سامورایین) امره زندگی بوکونید. هیده یوشی قانونی وضع بوگوده کی فقط سامورایین تَنستید خوشانه امره شمشیر بدارید. اَ طبقاتی نظام کی هیده یوشی چگوده ، توگوگاوا ایاسو زمات قوت بیگیفته.

ادو دوره میان (1603-1867)، سامورایین، ژاپون جامعه میان ، جاجیگاه خاص و موهم بوبوسته. قبلا ایتا سامورایی ، کشاورزی ، پیله وری یا بازار مجی گودی. سامورایین همه تان ایتا کله بست یا قلا دورون زندگی گودید و اوشانه ارباب و چکنه اوشانه دس اوکوف بج فدایی. باخی سامورایین ایسا بید کی ارباب یا چکنه نَشتید. اوشانه دوخادید رونین. اَ جرگه کی اوشانه نام رونین بو ادو دوره میان پور مشکل وجود آوردید و آشوب و جنایت گودید. بعد سکی گاهارا جنگ کی توگوگاوا کوگا پیروز بوبوسته و بِتنستید خوشانه رقیبان دَشکن بدید. ژاپون 250 سال صلح میان دوارسته و توگوگاوا کوگا واستی دوشمن و رقیب نیسا بو و همه تان جوخوفته بید. هنه واستی جنگستن اهمیت و مبارزه چم کم بوبوسته. پور  سامورایین سیاستمدار ، معلم و بازیگر بوبوستید. وختی میجی دوره فرسه و فئودالیسم، ژاپون میان خاتمه بیگیفته ، سامورایی همیشک واستی ژاپون جامعه میان دیمه بوبوسته.

ایتا شمشیر ایسه کی مردوم اونه امره سامورایی شناسید. قدیمی ژاپونی شمشیر (نارا دوره) میان، چوکوتو نام بو کی پهن تیغه دَشتی. ولی نهصد سال اخیر میان، ویشتر شمشیرانه خمیده تیغه امره چکودید. اَ شمشیران نام (اوچیگاناتا) و (کاتانا) بو. اؤ زمات میان، دوتا کوچی شمشیر وجود دَشتی کی اوشانه نام واکیزاشی و تانتو بو. پور سامورایین دوتایی هم کوچی و هم پیله شمشیر استفاده گودید. مثلا هم واکیزاشی و هم کاتانا. ترکیب اَ دو شمشیر سامورایی سمبل بوبوسته. وختی ایتا سامورایی دوتا شمیشیر ایتا دراز و ایتا پاچ اوسادی خو امره حمل گودی اصطلاحا دوخادید دایشو ( یعنی پیله دانه و کوچی دانه). ادو دوره میان فقط سامورایین اجازه دَشتید دایشو بدارید.

یومی ژاپونی پیله کمان نام ایسه. یومی سنگوكو دوره جه رونق بکفته. وختی سامورایین تانگاشیما توفنگ (ژاپونی شمخال توفنگ) امره آشنا بوبوستید. ولی پور سامورایین ایسا بید یومی امره به عنوان ایتا ورزش استفاده گودید. یومی جنس چگوده بوبوسته بو جه بامبو ، چوب ، نی و چرم. یومی تیر پینجاه تا صد متر بیگاده بوستی. یومی امره اسب سر ویشتر تیر بیگادید کی اَ ورزشه دوخادید یابوسامه.

ژاپونی پیشداران نام یاری و ناگیناتا ایسه کی سامورایین اوشانه امره جنگستید. یاری ایتا پیشدار بو کی جنگ دورون ناگیناتا جانشین بوبوسته. یاری ایتا انفرادی سلاح نوبو بلکه ایتا جرگه آشیگارو (پیاده خلابر) کی داوطلب سرباز بید اونه امره جنگستید. پیش دار نسبت به شمشیر جنگ دورون ویشتر تاثیر بنا و جنگستن موقع پیاده و سواره جولو بختر بو.

اینگیلیسی ویکی پدیا ایله جار بوگوده هان




#Article 457: تویوتومی هیده یوشی (140 words)


تویوتومی هیده یوشی (ژاپونی:豊臣 秀吉) ایتا سامورایی، سنگوكو دوره ژاپون تارئخ میان بو. هیده یوشی فوریه   ۱۵۳۶ یا مارس ۱۵۳۷ اورای اوستان میان بیچه بوبو کی هسا ا منطقه نام ناگویا ایسه. هیده یوشی ابتدا اودا نوبوناگا دوده بوبوسته و بعد نوبوناگا موردن اونه جانشین بوبوسته و اونه دونباله راهه بیگیفته و ژاپون ایجایی وستی بجنگسته و موفق بوبوسته ژاپون فتح بوکونه. وی اوساکا قلا یه چگوده کس ایسه و خوره نائب امپراتور دوخاده ژاپون تارئخ میان ، هیده یوشی فروانروایی زمات مومویاما دوره دوخانید. هیده یوشی دو دفعا کره و چین فوتورکسته و ناجه دشتی اَ دو کشورا تصرف بوکونه و هنه وستی خو خلابران اوسی بوگوده ولی هر دوبار دشکن بوخورده. هیده یوشی خو زمات میان ایتا قانون وضع بوگوده کی فقط سامورایین تَنستید خوشانه مره شمشیر بدارید. هیده یوشی سپتامبر ۱۵۹۸ فوشیمی قلا میان بمرده.

اینگیلیسی ویکیپدیا




#Article 458: ورگ (اينترنتي جيگه) (214 words)


ورگ ىکته اينترنتي جيگه (وبساىت)ˇ نامه کي گيلکؤنˇ ادبيىات و فرهنگ و باخي مسائلˇ سر کار کؤنه. اي جیگه سال 2005 ميلادی جی تا هسا کار کأدره و ىکته نؤمي جیگه ایسه اينترنتˇ گيلکؤنˇ مئن.

ای جیگه کارکیىا ؤ سردبير، امين حسن‌پۆر (نويشتنکس ؤ قؤم‌پژۆه) ایسه. امين حسن‌پۆر ني به ورگ نؤمي ایسه.

ورگ ىکته شخصي جیگه/وبلاگ نیىه، امما ىکته شخص اۆنه کارکیىاگری کؤنه. ورگ ىکته چن‌رسانه‌ىي مجلله ايسه ىک نفرˇ سردبيری همره کي ديگرؤن و خوشˇ آثار و بنويشته‌'نه کي راجه به گيلکؤنˇ ادبیىات و فرهنگ و باخي مسائله مۆنتشرأکؤنه و هينˇ واسي اونˇ سردبیرˇ سلیقه، اوشؤنˇ دؤجین و دچین‌واچینˇ مئن تاثیر دأنه.

ورگ يکته گيلکي کلمه' کي اونˇ معنی بنه گۆرگ کي نوا اۆنه ولگ (دارˇ ولگ)ˇ همره اشتبا گيتن.

اي جيگه چن جوره واوین دأنه؛ کتابخانه ؤ پيشخان ؤ وبمجي ؤ مدرسه مۊرسؤن. ورگˇ پيشخانˇ مئن تازه کتاب و نوار و سيدي معرفی بنه ؤ اينˇ کتابخانه مئن شأنه ىه پاره کتابؤن و نشرىه'ن و مقاله'نه ىاتن راجه به گيلکؤنˇ ادبىات و فرهنگ. ورگˇ گيلکی مدرسه نی مربوطه به گيلکي زوانه آمۊتن. اؤره آدمؤن تينن عضو ببۊن و ورگˇ گيلکی آمۊتنˇ کلاسؤنˇ جي گيلکي زوانˇ همره آشنا ببۊن.

مدرسه، ورگˇ مئن ىکته مؤهم واوينه ؤ ىکته پيله کومکه تا گيلکي زوان هرچي ويشتر رواج بگيره و اۊنه ويشتر و بئتر باموجن.




#Article 459: کؤباني (522 words)


کؤبانی یکته کوردنشین شأره رؤژاوا (سوریه کوردستان)ˇ مئن. اي شأر، حلبˇ اؤستانˇ مئن، سوریه کلسيا طرف نأ. کؤباني کلسیا طرفˇ جي تورکیه همره مرز دأنه. سوریه (بشار أسد)ˇ حؤکومت اي شأره عین العرب دخؤنده امما کوردؤن اونه کؤباني دخؤنن.

سال ۲۰۰۳ میلادي، پ.ک.ک کي تورکیه مئن یکته پیله غیرقانوني حئزب ایسه کوردؤنˇ شی، سوریه مئن دمؤکراتيک اتحادˇ حئزبه (PYD) بنابنأ. ۲۰۱۴ میلادي اي حئزب (پ.ی.د) رؤژاوا مئن، هرته کانتؤنˇ مئن یکته حؤکومتی سیستم چاگوده کي جیر به جؤر بو. یک جور سیستم کي سیاسی تصمیمؤنه محلی شؤراؤنˇ جي گینه ؤ اجتماعی خدمتؤن ؤ حؤقوقي مسائل، هو محلˇ شهروندؤن ؤ یکته ساختارˇ جي اداره بنه کي اي ساختار، دمؤکراتیک اجتماعي جؤمبش (TEV-DEM)ˇ چترˇ جیر شکل بیته. دمؤکراتیک اجتماعی جؤمبش، همه جور اعتقادی جرگه آدمؤنه کي کانتؤنˇ مئن ایسأن شامل بنه کي هرته ممکنه چنته حئزبه نماینده ببون.

سال ۲۰۱۴، ژانت بیل کي خودش هو سال تا دسامبر، جزیره کانتؤنˇ مئن ایسأبو، کانتؤنؤنه ایتؤ شرح دئنه:

هر وابین (بخش)ˇ کؤمؤن، ساختارˇ مئن اصلی ستون محسوب بنه. هرته کؤمؤن ۳۰۰ ته عضو دأنه ؤ دوته اشتراکي سرکرده (رئیس) کي انتخابی ایسن، یکته مردأی ؤ یکته زنأی. هر ۱۸ ته کؤمؤن، یکته وابین چاکؤنن. وابینˇ سرکردگی، اشتراکی ایسه ؤ سرکردهٰ‌ن هو وابینˇ مردومی شؤراؤنˇ مئن دؤجین بنن کي اي شؤراؤنˇ اعضا ني مردومˇ دؤجئه ایسن. 

وابینˇ مردومی شؤراؤن، کارکیاگری ؤ اقتصادي مسائلˇ سر (أشغال جیمأگودن، گرمایشی سیستم، زمینˇ مالکیت ؤ شرکتؤنˇ ایلجارˇ مورسؤن) تصمیم گینن. کؤمؤنؤن ؤ شؤراؤنˇ مئن ناقلن صدی چل زنأکؤن ایسأن ؤ پ.ی.د چون خأست کی سؤنتی جنسیتی روابطˇ مئن انقلاب بکونه، همه‌ته سطحˇ مئن زنأکؤن‌ئبه بدنه‌ی موازی چاگوده. 

سوریه دیریني جنگˇ زمات، داعش خأستی أ شهره بگیره. کؤباني دؤرˇورˇ سامؤن همه داعشˇ دس دکته ؤ کؤباني محاصره ببؤ.

أ جنگ  سال ۱۵۸۸ گیلکی شرو بوبؤسته و أ زمات داعش تا بتانسته أ شهره جقأیته. داعش سو جبهه جي کؤبانیه فوتورکسه ؤ کلسیا طرفˇ جي شهره دیرین بمأن ؤ خوشؤنˇ پرچمه بوجؤر ببردن. ولي کوردؤن هنده بئسأن ؤ خوشؤنˇ شهرˇ جي دفاع بودن.

سال ۲۰۱۲ میلادی اواسط، بشار أسدˇ أرتش کي خو مؤخالفؤن همره جنگسه‌دبو، رؤژاوا سامؤنˇ جي پس بنیشته ؤ رؤژاوا سامؤن دکته خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) ؤ زنأکؤنˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPJ)ˇ چریکؤنˇ دس. اي چریکؤن هو عراقˇ پیشمرگؤن نین. ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ اي دوته خلقي أرتش، جهاديئن (داعش)ˇ همره جنگسه‌دبؤن ؤ همزمان حأسأکه مئن ني بشار أسدˇ رژیمˇ همره جنگ کأدبون.

بیلاخره ۲۰۱۵ ژانویه ۲۶، کؤباني چریکؤن، داعشه بسر بنن ؤ شأره رها کؤنن ؤ بازون کؤبانی کؤنترؤل خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) دس دره.

رؤژاوا جنگ مئن، باخي کشورؤنˇ جی‌م، آدمؤنی بشؤن ؤ خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌نه بپیوستن ؤ بکوشته‌م ببؤن.  یپاره نظر اینه کي رؤژاوا جنگ، اسپانیا انقلابه مؤنه ؤ تفاقی کي کؤباني ؤ رؤژاوا مئن دکته‌دره أزا انقلابه.

۲۰۱۴ آگؤست، داعش فرسئن سنجار ؤ عراقˇ أرتش ؤ عراقي کوردؤنˇ پیشمرگؤن، ایزدیئنه وابدأن ؤ ایزدیئن ني داعشˇ ترسˇ جي کلسا طرفˇ کوهؤنه بروتن. داعش، ایزدیئنˇ مئن کوشتار بوده ؤ دیهاتؤنˇ مردأکؤنه بکوشته ؤ چن صد زن ؤ زأکه تجاوز بوده ؤ برده بیته یا واداشته کي داعشˇ آدمؤنˇ همره ازدواج بکونن. خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) ؤ زنأکؤنˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPJ)، بیدینˇ سنگینˇ اسلحه ؤ بیدینˇ هوایی نیرو، سوریه جي بشؤن عراقˇ کوهؤنˇ طرف ؤ یکته راشی وابودن ایزدیئنˇ بیرین أمأن ئبه.




#Article 460: مۊزيلا فاىرفاکس (313 words)


مۊزيلا فاىرفاکس (اينگيليسي: Mozilla Firefox/ گيلکي: بلأیته لوآس) یکته سربسوا ؤ رها وبمجه کی موزیلا بونگه جی اداره بنه. آمار گونه کی 2014 می ماهˇ مئن، ای وبمج اينترنتˇ کاربرؤنˇ جی 24/9 درصده دأشت.

ای وبمج اول لينۊکسˇ کاربرؤنˇ مئن خأستني بو، ولی کم-کمی وختی پورکاربرد وبمجؤنˇمئن (اينترنت اکسپلورئرˇ مورسؤن) امنیتي مؤشکل نمود بوده، باخی سيستم عاملؤنˇ (ويندؤز ؤ مکينتاش) کاربرؤن ني، اي وبمجˇ کارأکشئنه سرأیتن.

موزيلا فایرفاکس یکجور وبمجه اينترنتي جيگه'نˇ مئنˇ متن ئبه، پور توندی و امنیتˇ همره. اي وبمج، Netscape قديمي شرکتˇ محصوله کی اينترنتي ابزارؤنه چاگودنˇ مئن نؤمیه. 

اينترنت کی همه‌گير ببؤ ؤ تبليغات اونˇ مئنم راواگوده، طراحؤنˇ فکر برسه کی یکجور هنشر (صفحه) چاکونن کی کاربر نخأسته‌بؤ، واببون. ایشؤن هو هنشرؤنی ایسن کی بازون پاپ‌آپ (pop-up) دخؤنده ببؤن. وختی موزيلا پاپ-آپ-دَوَد (pop-up blocker) بيرين بمأ، اي هنشرؤن دئه منيسن کاربرؤنه اذئت بکونن.

موزيلا فایرفاکس یکته دئه ويژگي دأنه ؤ اونم اينه کی تينه چنته هنشره یکته درجیک (پنجره) مئن وابکونه (تبمجی یا tabbed browsing) ؤ هم شأنه تبؤنه هکش-واکش (drag-and-drop) گودن.

اي وبمج، آرئسئسه خؤرؤم خؤنه، شخصی اطلاعاته راحت پاکأکؤنه، اونˇ وامتنˇ مقرˇ مئنشأنه راحت هر وؤتیه هکش-واکش گودن، SVG ؤ CSS2 ؤ CSS3 ؤ JavaScriptˇ جی حمایت کؤنه، AJAXˇ جی‌م هیتؤ، پیله شرکتؤنˇ همره (اي-بئی ؤ یاهو ؤ گوگلˇ مورسؤن) همکاری دأنه؛ ايشؤن همه موزيلا فایرفاکسه یکته خوروم وبمج چاگوده کی هر روز ويشتر ؤ ويشتر کاربرؤن اينه خوش دأنن.

یکته پیله ويژگی فایرفاکسˇ شي اينه کی چون رها ؤ سربسوا ايسه، همه تينن اين‌ئبه چربه (Extension) بنویسن ؤ چاکونن ؤ ایتؤ هر روز یکچی دئه اينه بچربه ؤ علاوه ببون. هیتؤره کی فایرفاکس تينه هرته کاربرˇ سليقه جور عوضأبون. چربه'ن، یه پاره کمحجم و سبوک فایل ایسن. ايشؤن یه پاره کوچˇ برنامه محسوب بنن کی هرته یکجور قابلیته به فایرفاکس چربؤنئنن. 

خیلي کاربرؤن خأنن او چربه'ني گه پورطرفدار ايسن و پورتقاضا، فایرفاکسه علاوه ببون امما فایرفاکسˇنويشتنکسؤن گونن ای کار خلافˇ ايشؤنˇ هدف یعني یکته سبوک وبمجه.




#Article 461: رها برنامه (258 words)


رها نرمبزار (اينگيليسي: Free software) یکجور برنامه ايسه کی خو سربس (منبع)ˇ کؤدˇ همره پخش بنه ؤ یکجور زاکون (قانون، مجوز)ˇ همره مؤنتشر بنه کی کاراکشئن (استفاده) ؤ دچینواچین (edit) ؤ واپخشأگودن (هنده انتشار دأن)ˇ حقه هدئنه کاربرؤنه. رها برنامه'ن ویشتري داوطلب ؤ ایلجاري برنامه‌نويسؤنˇ کونوشˇ همره یکته پؤرؤژه مورسؤن چاگوده بنن. رها برنامه'نˇاصلˇ ايده اينه کی کاربرؤن خأ خوشؤنˇ ديجيتالي دزگاؤنˇ صاحاب ببون نأ او دزگاؤنˇ چاگوده‌کسؤن.

رها برنامه'ن، مالکیتي برنامه'ن (مایکروسافت ویندؤزˇ مورسؤن) جی تؤفیر کؤنن؛ مالکیتي برنامه'ن، کاراکشئن ؤ دچینواچئن ؤ واپخشأگودنˇ سر، کاربرˇ آزادی و رهاییه محدود کؤنن ؤ اوشؤنی گه ای محدودیتؤنه رعایت نکونن قانوني تنبيه بنن.

رها برنامه'ن، حتمن نخأ مجانی ببون. شاید یکجور برنامه ببون کی مجانی ببون ؤ خو کاربرؤنه پول هنگیره امما هنده کاراکشئن ؤ دچینواچئن ؤ واپخشأگودنˇ حقه هندئه. پس رها برنامه'نˇ مأسمک، آزادي ؤ رهایي ايسه نأ مجانی یا پولی بؤن: کاربرؤن رها ايسن کی هرچی خأنن خوشؤنˇ برنامه همره فیچینن. حتا تينن هنده اونه پخشأکونن و بفورشن، حتا سود ؤ بالابودˇ همره.

ريچارد استالمأن، سال 1985 او زمت کی گنؤ پؤرؤژه' سرأیته دبو ؤ خأس رها برنامه'نˇ بونگه' بناکونه، اول بار «رها برنامه» عبارته بوته. 

رها برنامه'نˇ بونگه، رها برنامه' ايتؤ تعریف بوده: هر برنامه‌یی کی اي رهایي‌ئنه خو کاربرؤن‌ئبه فرهم بکونه، رها برنامه دخؤنده بنه:

رها برنامه'ن، زاکون (پروانه، اجازه‌نامه یا مجوز و...) همره بيرين هنن کي اي زاکونؤن، او رهایي‌ئنه کاربرؤنه هدئنن. GPL زاکونˇ مورسؤن یا BSD یا MIT یا ISC و...

اي زاکونؤن اننئی کسؤنˇ جی تؤفیر کؤنن ؤ هرته یه پاره آدمؤن یا شرکتؤنˇ جی ؤ یه پاره هدفؤنˇ وأسی چاگوده ببؤن. 




#Article 462: اسكاتلند (160 words)


اسکاتلند (اينگيليسي زوؤن أجي:Scotland) ایته کشور و ایته بخش جه پیله بریتانیا کلسیا میان ایسه. اونه مرز و حدود جه نسا اينگيليس مره، و دِ بقیه  مرزان آتلانتیک اقیانوس و کلسیا دریا (North Sea) جه خورتاو ایرلند دریا ایسه. اسکاتلند صارا پور جزایر جا شکل بیگیفته کی اوشانه شومار به هفتصدو نود جزیره فرسه. کی شامل کلسیا جزایر و هیبرید جزایر ایسه. ایدینبورگ، اسکاتلند پایتخت واونه دومین پیله شهر بعد گلاسکو ایسه. هجدهمین میلادی قرن میان اسکاتلند روشن فکران و  دانشمندان جیگا بو.
اسکاتلند تجاری ، علمی و صنعتی تحولات باعث بوبوسته کی بندر گلاسکو اسکاتلند پیله شهر بِبه. آبردین اسکاتلند سومین پیله شهر ایسه. کی ایتا پیله صنعتی شهر ایسه. اونه پیله ذخائر نفت و گاز باعث بوبوسته کی اؤروپا پایتخت نفت لقب بیگیره. و اؤروپا ایجایی سازمان  ویشتره خو نفت ذخایره آبردین میان دره. اسکاتلند حکومت و تشکیل پادشاهی  به قرون وسطا اوایل واگرده و تا سال 1707 ادامه دَشتی. و بعد اَ تاریخ ضمیمه اینگیلیس خاک بوبوسته.




#Article 463: زكريا تيلور (184 words)


زکریا تیلور آمریکا دوازدهمین رییس جومور و آمریکا مایه دار ژنرال بو. و آمریکا و مکزیکˇجنگ میان ، آمریکا مایه دار چکنه بو. سیاست میان ، تیلور ويگˇحزب میان عضو بو. و حزب اونه انتخابات ریاست جوموری واستی کاندید و دوجین بوگوده. چون تیلور ایتا پیله ژنرال و ملی قهرمان بو. تیلور ریاست میان برده داری ایتا پیله موشکل و معضل آمریکا میان بوبوسته کی آمریکا کلسیا میان خواستار لغو برده داری بید. و خواستید تصمیم بیگیرید برده داریه دیمه بنید. ولی نساییئن (جنوبیان) کی برده داری اوشانه اصلی شغل بو و اوشانه اقتصاد برده داری سر گردستی. لغو برده داری موخالف بید. و خوشانه حق دنستید کی خوشانه ره برده بدارید. هنه واستی آمریکا میان اختلاف دکفته و اَ کشور دوخاله بوبوسته. نسایی ایالتان تصمیم بیگیفتید آمریکا جا سیوا بِبید و خوشانه ره ایتا تازه و موستقله مملکت تاسیس بوکونید کی تیلور اوشانه مره موخالفت بوگوده و هنه واستی آمریکا مایه دار آماده باش بدا تا نساییئن فوتورکه و سرکوب بوکونه. ولی شانزده ماه تیلور ریاست دوارسته بو کی تیلور میره و اونه معاون میلارد فیلمور  تا آخر تیلورˇ ریاست اونه جانشین بوبوسته.




#Article 464: نيؤيؤرک (293 words)


نيؤيؤرک پۊرجمعيتترين شأرˇ آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن ؤ نيؤيؤرک ايالت ايسه گه ۵ ناحيه شامل برانکس ؤ برۊکلين ؤ منهتن ؤ ائستٚيتن آيلند ؤ کۊيينزˇ جي تشکيل بۊبؤکه. اي شأر فرهنگي ؤ سياسي ؤ ايقتصادي قۊطب دۊنيا ميئنه. عده‌اي به اي دلايل اي شأره دۊنيا پايتخت دؤنن.

نيؤيؤرک ۱۱٬۳۲۷ کيلۊمتر مربع مساحت دأنه ؤ دۊنيا پيلترين شأر محسۊب بۊنه.  نيؤيؤرک ۵۳ته آسمؤنخراش ويشتر أز ۲۰۰ متر دأنه  اي شهر ويشترين آسمؤنخراشؤنه خۊشˇ ميئن جا بدأ دأنه. رهايي بۊرج، أولي بنايي ايسه گه نيؤيؤرکˇ دۊنيايي تجارتˇ مرکزˇ جيگه ميئن چؤده بۊبؤ.
۲۰۰۷ˇ سالˇ آمارˇ مۊطابق سرجمع حۊمه أمرأ اي شأر ۲۰ ميليۊن جمعيت دأنه. نيؤيؤرکˇ مترؤ گه ۱۹۰۴ˇ سالˇ ميئن بنا بۊبؤ دۊنيا مترؤ طۊلاني تري خط ايسه. دۊنيا پيلترين بۊرسˇ واجار وال استريتˇ خيابؤنˇ ميئن مقر دأنه.
ايجؤنأبؤ مللˇ سازمؤنˇ أصلي مرکز  ؤ هيتؤرى رهايي مۊجسمه آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤنˇ أصلي نۊشؤن نيؤيؤرکˇ ميئن واقع بۊبؤ. 

دؤوؤمي جهاني جنگ؛ نيؤيؤرکˇ رۊشدˇ زمينهٰ آماده بؤده، اۊرۊپا کشورؤنˇ هۊنري ممنۊعيتؤنˇ ويسين هۊنرمندؤن آمريکا ور بيريتن. اي ايجباري کۊچ هۊنرˇ مرکزه پاريسˇ جي نيؤيؤرک ببۊرده. مؤقعيتي گه باعث بۊبۊ آمريکا تا ۱۹۷۰ˇ أواخر هۊنري جرياناتˇ سر تسلطˇ قاطع بدأري.
دؤوؤمي جهاني جنگˇ خرابئن اۊرۊپا ميئن؛ سرگردان ؤ تازه سرمايه'ن ؤ کارˇ نيرؤنه اي شأره سرازير بؤده عاملي گه باعث بۊبؤ نيؤيؤرکˇ صنايع ؤ کارخؤنه'ن رؤنق پيدا بکۊنن ؤ اينˇ ايقتصاد تؤسعه بياجي. ۱۹۵۲ ميلادي ايجؤنأبؤ مللˇ سازمانˇ دائمي مقر نيؤيؤرکˇ ميئن ايحداث بۊبؤ گه اين عامل اي شأره به مۊهمترين شأر، بين المللي ديپلؤماسي عرصه ميئن تبديل بؤده.

نيؤيؤکˇ ايرؤنئنˇ کۊنۊشگرؤنˇ حقسأىˇ أمرأ؛ هر سال ؤ ۲۰۰۵ سالˇ جي نؤرۊزˇ عأيدˇ ويسين چندهيزار ايرؤني ؤ دئباخي أقوامي گه نؤرۊزه جشن گينن چندته خيابؤن منهتنˇ ميئن جشن ؤ سۊر گينن. هيتؤرى يته جي پيله ترين ايرؤنشيناسي پؤرؤژه'ن ايرانيکا دانشنامه نؤمي اي شأرˇ ميئن ؤ کۊلۊمبيا دؤنشگه ميئن قرار دأنه.




#Article 465: تگزاس (329 words)


تگزاس دومین آمریکا پیله ایالت ایسه. اونه مساحت فرانسه جه پیله تر ایسه.  سال 1845 میان بیست و هشتمین آمریکا ایالت بوبوسته. قبلا تگزاس اسپانیا ، فرانسه و مکزیک شین بو. قبل سال 1836 میان کی تگزاس آزادا بوسته ، و مکزیک جه سیوا بوبوسته ، خوره ایتا کشور بنام تگزاس جؤموری بو. کی نه سال عمر بوگوده. تگزاس نام فگیفته بوبوسته جه تایشا کوگا ، ایتا لوغت کادوآن زوان دورون (آمریکا بومیان) کی اونه معنا دس برار و دوست ایسه.
تگزاس پیله شهران، هیوستون ، دالاس ، فورت فورث ، سن آنتونیو، ال پاسو و آستین ایسه. آستین ، تگزاس پایتخت ایسه. اَ ایالت پور جاذبه و خوجیر جیگا دره. فورت فورث ایتا شهری ایسه کی اونه صارا و چراگاه واستی شناسیدی. آماراییو ورزا و مانده بازار ایسه. دالاس ایتا صنعتی شهر ایسه و اونه پیله کارخانه هان وستی شناسیدی. آستین دورون، تگزاس معروفه دانشگاه نها. 

اسپانیایئن اولین بار واستی سال 1528 میان تگزاس هتویی خوره خوره بیافتید. 1682 میان اسپانیایئن تگزاس خورتاب دورون جیگا بیگیفتید. اؤ زمات کی فرانسه مدعی بوبوسته بو ، اسپانیا ایتا کله بست و مذهبی جیگا چگوده. فرانسویان غرب تگزاس میان ایسا بید و مستعمره دَشتید. بین اسپانیایئن و تگزاس بومیان پور اختلاف نها بو. و اَ دوره میان مهاجرت تگزاس دورون متوقف بوبوسته. بومیان شورش امره چتین جنگان پیش بومو و پور خون فووسته. اسپانیا بین سال 1745 تا 1789 میان آتش بس اعلا بوگوده اَ خونی جنگان واستی.
سال 1803 آمریکا ایتا پیله صارا فرانه ورجا بیهه کی اونه دوخادید لوئیزیانا. و مردوم بین اسپانیا و آمریکا کی تگزاس سر مدعی بید اویرا بوستید.
وختی کی  مکزیک سال 1821 میان ، اسپانیا جه سیوا بوبوسته

تگزاس دومی پیله ایالت آمریکا میان (بعد آلاسکا) ایسه. و پیله تر جه همه اروپایی کشوران به استثنای روسیه ایسه. اَ ایالت میان کوهستان، بیابان، صارا، پره سر، وجود دره. تگزاس پیله روبار، ریو گرانده (اینگیلیسی: Rio Grande) نام دره و اونه جاجیگاه مرز بین آمریکا و مکزیک ایسه. تگزاس بولنده کوه ،گوادالوپ (اینگیلیسی: Guadalupe) ایسه.




#Article 466: اؤهايؤ (193 words)


اؤهايؤ ایتا ایالت نام آمریکا میان ایسه کی سی و چهارمین پیله ایالت و هفتمین ایالتˇ پورجمعیت آمریکا میان ایسه. اؤهايؤ دهمین ایالت متراکم جه پنجا تا آمریکا ایالت میان دره. اؤهايؤ پیله شهر و مرکز شهر کولومبوس ایسه کی بیشترین جمعیت ایالت میان دره. اؤهايؤ دئه موهم شهران کیلیولند ، سینسیناتی ، دیئتون و تولیدو ایسه. اؤهايؤ لوغت فگیفته بوبوسته جه ایراکی زوان (ohi-yo) کی اونه معنا پیله روبار ایسه. اؤهايؤ میان پور شابلوط دار وجود دره هنه وستی ایالت نماد شابلوط ایسه . اؤهايؤَ یازده و نیم میلیون کس جمعیت دره. و ۹۳ درصد اونه مردوم اینگیلیسی زوان و ۲ درصد اسپانیایی‌ زوان و ۴٫۵ درصد مؤختلفه زوان امره گب زنید. 

تارئخ ۱ مارس ۱۸۰۳ میان اؤهايؤ بعنوان هفدهمین ایالت آمریکا ضمیمه بوبوسته. آمریکا انتخابات ، اؤهايؤَ میان پور اهمیت دره. چون اَ ایالت میان حزب غالب وجود نره. و هر سیاسی جرگه گاهگلف تنه قودرت بداره و رای اکثریته بدس باوره. هفتا آمریکا رئیس جوموران ، یولیسیس گرانت و بنجامین هریسؤن مَنستن اؤهايؤ شین بید. 
برخی ایالت ˇ مشاهیر نام، شروود اندرسؤن ، کتی هولمز ، نیل آرمسترانگ ، کلارک گیبل ، پؤل نیومن ، استیون اسپیلبرگ و رایتˇبراران ایسید.




#Article 467: هۊنر (674 words)


هۊنر یکته کۊنۊشه، آدمˇ کردˇکردارˇ هنشرˇ مئن ؤ او چیزؤنی که او کۊنۊشؤنˇ جی چاگوده بنه معمولن تصورات یا فندي ليمؤنˇ جی هنه. ای کۊنۊشؤن، خؤشؤنˇ ساده ترین شکلˇ مئن، انتقادي هۊنر ؤ تاريخˇ هۊنر ؤ خؤجيرهۊنر، جرگه‌بندى بنن. ای وانیویس تجسومی هونرˇ سر تمرکز دأنه که نقاشی ؤ موجستمه چاکوني ؤ چاپ ؤ عکاسی ؤ باخي تصویري رسانهٰ‌ن ايسه. معماریه نی شأنه هونر به حیساب اردن مثل تزیینی هونرˇ خال مئن که ضروری نیازؤنه برطرف کؤنه. موسئقی، تیاتر، فئلم، رخص و دیگر نمایشی هونرؤن و نی ادب و دیگر رسانأن، تعاملی رسانأنˇ مورسؤن، ایته پیلته خالˇ مئن، هونر دوخؤنده بنن. تا 17می قرنˇ مئن، هونری مهارتؤن، صنایع دستی یا علومˇ جی تفاوت زیادی ندأنن. اما مدرنیته زمات، 17می قرنˇ پسی که زیبادؤنی اهمیت دار بوبؤ، هونره ویشتر هو تزیینی هونر گونن. 

هونره شأنه میمؤن (او چی که واقعیته نمایندنه)، بیان، حسی ارتباط، یا دیگر کیفیتؤنˇ جی شناخت گودن. رومانتیکˇ دؤره مئن آدمی هونر، علم و دینˇ خالˇ مئن جا گیت. وا گوتن که هونرˇ تعریف هر زماتˇ مئن تغییر کؤنه و کسؤن اونˇ سر همدیگرˇ امره اختلاف دأنن؛ ولی در کول شأنه گوتن هونر یکته تخیلی ایده ایسه که فنی مهارتˇ امره که انسانی عامل دأنه، بیان و چاکوده بنه.

هونرˇ ماهیتˇ جی و اونˇ دیگر چیزؤن (خلاقیت يا چاکۊنينمندي و تفسیرˇ مورسؤن) زیباشناسي رشته، فلسفه مئن گب بزئه بونه.

هونرˇ تاریخˇ اگر بینیم، اینیم که هونر او زمتˇ جی که آدمی ایسأ بو هونرم اونˇ امره بو. امما باخی نظریهꞌن هونره غربی مودرن دؤره زمت مئن محدود کؤنه. یکته نؤم نهی هونرˇ واسی او نؤم نهی ایسه که قدیمˇ لاتینˇ مئن انجؤم گیت و اونه شأنه به مهارت یا هونر صنعت ترجومه گودن که artisanˇ کلمه جی هنه. اینگلیسی زوانˇ مئن ای کلمه جی چندته خال ویگیته بوبؤ که صناعت، اوستادی، پزشکی هونر، نظامی هونر اونˇ جی هنه. حتی شأنه دیگر کلمهꞌنی یاتتن که ای کلمه امره همریشه ایسن.

معاصر انديشمندؤن، پۊر ويشتر هۊنر ٚ سر نظر دأنن تا قدیم ٚ انديشمندؤن افلاتۊن ؤ ارسطۊ مۊرسؤن. ارسطۊ خىلي هۊنره حماىت کؤنه ؤ اۊنه خۊجير دأنه ولي افلاتۊن هۊنرئبه اۊ اهمىته قائل نىه. چندته دىالؤگ که افلاتۊن هۊنر ٚ واپۊرسئبه دأنه: سقراط گۊنه که شعر الههان ٚ جی الهام بىته بۊبؤ ؤ منطقي نیه؛ اۊ خۊ گب ٚ سر تأکيد دأنه ؤ اۊنه هم طراز خۊدایی تۊرتۊريئن مستي، شهوت ؤ خؤ فاىدروس ٚ مئن دؤنه. اۊ جمهۊري مئنم ني هۊمر ٚ شاعرانه هۊنره غىر قانۊني دؤنه. اىۊن ٚ مئنم ني نخأنه مستقيم هۊمر ٚ امره مخالفت بۊکۊني ؤ اؤره گۊنه ؤ نۊشؤن دئنه که هۊمر ٚ ايلىاد، دئبار ٚ مئن، ىکته مقدس کتاب بۊ (کتاب مقدس ٚ مۊرسؤن معاصر زمات ٚ مئن) که هۊنر ؤ ادب ٚ الهه جي الهام بىته ؤ اگر اۊنه درست تفسير بکۊنیم تینیم اۊن ٚ جي هداىت اخلاقي بگيريم. اگر هۊنره دۊته خال مئن هۊنر ادبي ؤ هۊنر موسئقي بودؤنیم ارسطۊ هۊنر ادبىه به شعر حماسي، تراژدي، کمدي ؤ دیسرامب شعر؛ ؤ هۊنر موسئقىه به تقلیدي ؤ وابسته به تقليد، بر حسب اي که اۊشؤنه تقلید در مدىؤم، ابژه ىا روش ببی رج‌بندي کؤنه. در مثال مۊسئقي جه ريتم ؤ هماهنگي تقليد کؤنه ىا رخص ريتم ٚ جي تقليد کؤنه ىا شعر زوان ٚجي تقليد کؤنه. فرم ني ىکته مدىۊم ٚ امره اثر هۊنري چاگۊدأ ولي وقتي اختلاف دأنن گۊنن ايشؤنه فرم فرق دأنه. کۊمدي اۊ رفتار ؤ کردار تقليد، آدمؤن ٚ مئن که جامعه مۊتوسط ٚ جي جيرتر ايسه بىته بنه. تراژدي اما اۊ رفتار ؤ کردار  تقلید آدمؤن ٚ مئن که جامعه مۊتوسط ٚ جي جؤرتر ايسه بىته بنه. در نهاىت فرم تقلید امره فرق کؤنه، رواىت ىا شخصىتپردازي امره، تغيير گۊدن ىا تغيير نۊدن ٚ امره، درام ىا غىر درام بؤن ٚ امره. ارسطۊ نظر اينه که تقليد آدمؤن ٚ مئن طبيعي ايسه ؤ اي ىکته مزىت آدمي مئن نسبت به جؤنورؤن ايسه.

اگر اينئى زمات ٚ مئن جۊلؤتر بأىم تازه 17مي ميلادي قرن ٚ مئن ايسه که هۊنره خلاق هۊنر یا زيبا هۊنرئبه بکار بئنن. زيبا هۊنر اۊ هۊنري ايسه که اۊ حسي درىافتىه که آدمي زيبايي شناختي حسه انگيزش کؤنه ا اۊ هۊنر ٚ مئن نۊشؤن دئنه ؤ اۊنه امره مخاطبه جذب کؤنه.




#Article 468: گیلکؤنˇ بیدوق (278 words)


گیلانˇ پرچم میرزا کوچکˇ انقلابˇ یادگاره کی گیلانˇ جؤموری پرچم بو. أ پرچم قرمز زمینه دره ؤ اونˇ بجؤر سمتˇ چپ، کاوه بینوشته دره.

گیلکؤن تا ۹۹۹ هجری قمری کی صفوی‌ئن گیلانه فترکسن ؤ اونه به صفوی دؤلت علاوه بودن، ملوک‌الطوایفی اداره بنأبون. همیشک چنته سلسله ؤ خاندان ؤ هرته یک سامؤنˇ مئن حوکومت گود ؤ گاگلف نی یکته پیلˇ زوردار شا همه‌ته کوچˇ حوکومتؤنه برد خو حؤکمˇجیر؛ کیایی‌ئنˇ مورسؤن. او زمت هلئه دؤلت-ملت به معنایˇمؤدرن شکل نیته بو کی بیدوق بدأرن.

قاجاریه زمت، وختی میرزا کوچی خان، گیلانˇ مئن قیام بوده ؤ گیلانˇ جؤموریه بنأبنا، ای جؤموری یکته بیدوق دأشت کی یکته سورخˇ بیدوق بو کی اونˇ دیمه بنویشته نأبو کاوه.

گیلکؤن، یکته کشور نین یا یکته دؤلت ندأنن کی پرچم ؤ بارام بدأرن. اما هر قؤم و ملتی تینه یکته یا چنته نماد خوشئبه بدأره. ای بیدوق (پرچم) نی، اینترنتˇ مئن، یکجور میم ایسه کی اینترنتˇ گیلک کونوشگرؤن چاگودن. اول بار قرار بو ای بارام، ویکیپدیا مئن، گیلک بؤنˇ نماد ؤ برچسب (tag) ببون. اینˇ سو ته رنگ، گیلکؤنˇ سامؤنˇ طبیعتˇ جی هیته ببؤ.

ای بیدوق، نأ نژادپرستی جی هنه ؤ نأ سیواخایی جی. یعنی اینترنتˇمئنˇ گیلکؤن کی خوشؤنˇ هویت ؤ ادبیات ؤ زوان ئبه دیل سوجانئنن ؤ کونوش کأدرن، نأ خوشؤنˇ قؤمه باخیˇ مردومˇ جی سر دؤنن ؤ نأ هیچ قؤم و ملتˇ همره دوشمندگری دأنن ؤ نأ خأنن خوشؤن‌ئبه دؤلت چاکونن ؤ ایرانˇ دؤلتˇ جی سیوا ببون. ای بیدوق خالی یکته نماده. هوتؤ کی هر شرکت ؤ نهاد ؤ جریان ؤ تفکر ؤ شأر ؤ اؤستان ؤ ایالت ؤ ولایتی تینه خوشئبه یکته بارام بدأره. اینترنتˇ مئن گیلک کونوشگرؤن، خوشؤنه ایرانی دؤنن ؤ ای بارام نی خالی ایشؤنˇ قؤمی هویتˇ نماد ؤ نشانه ایسه.




#Article 469: خۊفرماني (218 words)


خوفرمانى (اينگيليسي مئن: Autonomism) ىکته نؤمه کي ىک جرگه نظريهٰ‌نه گۊنن؛ نظريهٰ‌ني که ضداقتدارگري ؤ چپگرا ؤ سياسي-اجتماعي جۊمبشؤنه شامل بنن.

به عنوانˇ ىکته نظري سيستم، اي نظريه اول بار ۱۹۶۰ دهه ايتاليا مئن، کارگري کؤمؤنيسمˇ جي بيرين بمأ. بازۊن، وختي گه ۱۹۷۰ دهه مئن، ايتاليا دۊرˇچپˇ جۊمبش نتؤنسه کاري پيش ببره ؤ مقرگراؤنˇ تأثيرˇ جي ؤ ىپاره نظريه‌ورزؤنˇ وأسي که سال ۱۹۶۹ پؤتئره اؤپئراىؤ (کارگرؤنˇ زۊر) بنابودن (آنتؤنيؤ نئگري مۊسؤن)، مارکسيست-پسي ؤ انارشيستي گراىشؤن اۊنˇ مئن ويشترأبؤن.
گئؤرگي کاتسيافيکاس، همته خوفرمان جۊمبشؤنه ايتؤ جمع دودنه ؤ تعريف کؤنه کي مؤدرن نهادؤنˇ مئنˇ مؤتمرکز تصميمگيري‌ئن ؤ سلسلمراتبي اقتدارؤنه بدئه، خوفرمان اجتماعي جۊمبشؤن، مردۊمه راساراس اۊ تصميمؤنˇ مئن کي اۊشؤنˇ هر رۊزˇ زيندگي سر تأثير نئنه دخالت دئنن. اۊشؤن [خۊفرمانؤن] خأنن دؤمؤکراسيه واشؤنن ؤ افراده ىاوري بدئن تا بتؤنن سياسي چاگۊدارؤن (ساختارؤن) ؤ رفتاري عادتؤني گه بيرينˇ جي ايشؤنˇ سر تحميل بنه بشکنن ؤ رها ببۊن. هيتؤرم خۊفرماني اجتماعي جۊمبشؤنه دۊخؤنه کي سياسي حزبؤنˇ جي استقلال بدأرن ؤ انقلابي چومفرسˇ جي اينˇ دۊمبال دبۊن کي هم اقتدارگرا سۊسياليسم ئبه ؤ هم زماتين نماىندگي (پارلماني) دؤمؤکراسي جا، ىکته عملي سياسي آلترناتيو چاکۊنن.

خۊفرماني، آلمان ؤ هؤلندˇ خۊفرمانؤنˇ سر، سرتاسرˇ دونىا اجتماعي کؤگهٰ‌نˇ سر پۊر تأثير بنأ؛ امرۊزˇرۊزم ايتاليا ؤ فرانسه ؤ أننى کمتر اينگيليسي-زوان کشورؤنˇ مئن نۊفۊذ دأنه. اۊشؤني گه خۊشؤنه خۊفرمان دۊخؤنن، مارکسيستؤنˇ جي ايسن تا ساختارگراپسي‌ئن ؤ انارشيستؤن.




#Article 470: خؤنه (549 words)


خؤنه ایته ساختمؤن ایسه که آدمی یا باخيˇ آفریده‌انˇ واسی (سکˇ مورسؤن) سرپنا ایسه. خؤنه تینه ىکته کؤتامˇ موسؤن پور ساده ببون یا ایلات و عشایرˇ سرپنا مورسؤن ببی یا یکته پیچیده ساختمؤن ببی که اينˇ سيستم پور پیچیدهٰ. او اجتماعی واحد که یکته خؤنه مئن زیندگی کؤنن، خؤنواده دوخؤنده بنه. معمولن خؤنواده تعدادی آدم ایسن که همدیگرˇ امره فامیل ایسن هرچند که یکته خانواده تینه دیگر اجتماعی گروه‌ؤن ببن یا حتی بی نسبت آدمؤن ببن.

اولي چي که خؤنه ان ٚ مئن در نظر گيته بۊنه اينه که معمار اۊ کسؤني واسي که خأنن خؤنه مئن زيندگي بۊکۊنن چندته اۊتاق در نظر گينه. اۊ چي که الؤن اۊنه طراحي داخلي دۊخؤنن الؤن ىکته پۊر طرفدار دانشگایي رشته ایسه که خؤنه ديرینىه در نظر گينه. اگر بخأىم طراحي داخلي پىه بگيريم فنگشۊيىه رسنيم که ىکته چيني روش ايسه که خؤنه ا به چن قسم تقسيم کؤنه ؤ آب، باد، وارؤن ؤ ديگر طبيعي پارامترؤن ٚ امره در نظر گينه که ىکته خؤنه مئن کؤره عشق ٚ جا، کؤره استراحت ٚ جا، کؤره قۊدرت ٚ جا ؤ ديگر چيزؤن ایتؤ چيؤن ٚ مۊرسؤن تينه ببي. فنگشۊيي گۊنه که هرجايي خؤنه مئن تینه آدمي حال ٚ سر اثر بدأري؛ هرچن که علم اونه قبۊل ندأنه.

ويشتر خؤنه ان چندته پيله اۊتاق دأنن که چندته تخصصي توابع دأنن ؤ چندته کوچتاى اۊتاق که تينن ديگر دلاىل ٚ واسي چاکۊده بۊبؤبن. اۊشؤن تينن شامل زندگي/خۊردن ٚ جا، خۊتن ٚ جا ىا شۊردن ؤ دميشتن ٚ جا ببن. بعضي خؤنه ان گرم ٚ اؤ، سرپۊشيده اسطلخ، سرپۊشيده بسکتبال ٚ زمين ؤ ديگر چيؤن دأنن. سنتي کيشاورزي جوامع ٚ مئن اهلی حىوانؤن ٚ جا، کرک ؤ گئو مورسؤن تينه آدمؤن ٚ خؤنه امره مشترک ببي. معمۊلي خؤنه ان ٚ مئن، معمولن خۊتنه اۊتاق، حمام، آشپزخؤنه ؤ ىکته نشيمن اۊتاق هنأ. قدیمه آمريکايي خؤنه ان چارضلعي بؤن که ىکته سردي دأشت که خؤنه وسط هنأبۊ ؤ چارته اۊتاق اون ٚ دؤر گۊدن. چيزي که الؤن اۊنه اضافه ببؤ ىکته گاراژ ايسه.

تا الؤن خئلي کم دؤنيم که چۊتؤ داخلي معماري پيشرفت بؤده اما شأنه سراگيتن ٚ واسی قديمي پناگاهؤنه در نظر گيتن. باخي نظرىه ان گۊنن که اولي معماري اصۊله خأ اۊ خؤنه اني مئن که چۊب ؤ ولگ ؤ گل ٚ امره چاگۊده ببؤ یاتتن. یا شأنه اولي کۊمه اني که بشر بساته مئن داخلي معماریه یاتتن. فيليپ تابؤر گۊنه که هۊلنده خؤنه ان که 17مي قرن ٚ پسي بساته بۊبؤنه شأنه به عنوان بیس امروزي خؤنه ان به حيساب اردن:

وسطا قرۊن ٚ مئن مردۊم ويشتر خۊشؤنه فعالىتؤن ؤ مراسمؤنه خۊشؤنه خؤنه مئن گینن. هيتؤ ني خؤنه ويشتر مردۊمه جا فاميل، بستگؤن، کارکۊنؤن ؤ مىمؤنؤن ؤ هيتؤ کسؤن بۊبؤ. اۊ کسؤن ٚ سبک زينديگي جمعي بۊ ؤ به چيزؤني پيله سالؤن اجرا واسي، ناهار خۊري ؤ نشست ٚ جا ؤ همديگر ٚ امره خۊتنه جا نىاز داشتن.

پؤنزهؤمي ؤ شؤنزهؤمي قرنˇ مئن که ايتالىا رؤنسانسˇ دؤره بو، پالازؤ خؤنه اي بۊ که پۊر اۊتاق بؤن که همديگره وصل بؤن. بر خلاف ديگر خؤنه ان هدف پالازؤن ٚ اۊتاقؤن هرته ديگر اۊتاقؤنه امره چندته در ٚ امره راه داشتن. اي درؤنه سيستمه رابطن ايوانز به نؤم ادجؤىند نؤم بئنه که ىکته گسسته ماتريس به نظر هنن اما در کل پىوسته ايسن. اي که اجازه دئنه هر کسي ىکته اۊتاق ٚ مئن آزادي امره بشي ديگر اۊتاق مئن باعث بنه که شخصي حريم جه بىن بشی.




#Article 471: گیلکي رپ (187 words)


گیلکی رپ، رپˇ میزقؤنˇ سبکˇ جی بومأ ؤ فارسی‌ رپ، ای سبکˇ رو، پور تاثیر بنه. ای میزقؤنˇ سبک سوتته رج دأنه:

اولی گأنگستری ایسه کی اینه خیابؤنی رپ نی دخؤنن؛ دومی اعتراضی رپ ایسه و سومی ایپچه اخلاقی‌تر ایسه و سأی کؤنه کی جامعه ارزشؤنه یاد باوره.

گیلکی رپ، ای هر سو ته رجˇ مئن، بمیرفؤسی فعال ایسن. گأنگستری خؤجیر خؤندنکسؤن، سعید عؤسرا و أدیب پژواک ایسن کی اوشؤنˇ گروه (جرگه) نؤم ؤ.پي ایسسه و اعتراضی خؤجیر خؤندنکس، شاهين نجفي ایسه و سومی سبکˇ مئن، کي پور فعال نیه، رشت ؤ انزلي میزقؤن، عماد قویدلˇ جی و ضد نژادپرستی میزقؤن، سعید عؤسرا و کالی امˇ جی، دوتته جه خؤجیرترین میزقؤنؤن ایسن گیلکی رپˇ مئن.

گنگستا سبک، گیلکی مئن ایتؤ ایسه کی طنز و مزاقیتن و... اونˇ مئن زیاد دئه شأنه. سعید عؤسرا و أدیپ پژواک کی ویشتر أ کارؤنه دومبال کؤنن دوتته آلبوم بیرون هدأن کی أولی آلبؤمˇ نؤم شنگ و دومی آلبؤمˇ نؤم 
تره اوچین ایسسه.

شاهين نجفي رپؤن ویشتر اعتراضی ایسن ولی چنته احساسی میزقؤن نی بخؤنده؛ مامان و بیأ مره یاری بدن موسؤن. بعضی شاهین نجفی میزقؤنؤن، ترکیبی فارسی ؤ گیلکی أمرأ ایسه.




#Article 472: مصطفی رحيمپۊر (1054 words)


مصطفی رحیم پۊر سیاهکلی (۱۵۱۲ گيلکي) شاعر ؤ خؤنده‌کس ؤ بازیگر ؤ آهنگ‌چاکۊن هیسه.

مصطفی رحيم‌پۊر سالˇ ۱۵۱۲، بیدرۊن رستاقˇ مئن ىته مذهبي گۊدˇ مئن دۊنىا بۊمه. وي پئر خۊ سرؤنه مئن ىته جه مۊسيقيدؤنؤن ؤ خؤنده‌کسؤن ؤ قاري ؤ اهلˇ بیتˇ تعزیه‌دار بۊ.

مصطفی رحیم‌پۊر جه هف سالگی مرثیه‌خؤنی‌ئه سرأگیت ؤ تعزیه مجلسؤنˇ مئن شرکت گۊد.

	گۊت: «دۊس دأشتم هرچی خؤننه بیامۊجم.»

	کم‌کمئه گۊشه ؤ ردیف ؤ آواؤنˇ همرأ آشنا وکت ؤ شئر گۊتنه هۊ زماتˇ مئن سرأگیت ؤ 19 سالگی مئن ده رسمن «درازˇ شئر»، «قصیده»، «غزل»، «چارته‌ای» ؤ ترانه ؤ .. گۊت.

	مصطفی رحیم‌پۊر خۊ اوولی درازˇ شئرهٰ، «قاصدی» نؤمی، خۊ آمۊتن‌کسی اوولی سالˇ مئن 1531ˇ مئن بگۊت.

	یه سال بأزؤن بۊشؤ ایجباری ؤ دۊ سالˇ پسی هنده آمۊتن‌کسیه پیأگیت ؤ دۊمرته شئر بگۊت ؤ ترانه ؤ آهنگ چاگۊت. برزیگری خئلی وه‌ره وأس ؤ هین وأسر خۊ بی‌کاری زمتؤنˇ مئن برزیگری گۊت.

	مصطفی رحیم‌پۊر ایسه بازنشسته هیسه ؤ سیاکلˇ مئن ساکنه ؤ خۊ هؤنری ؤ برزیگری کارؤنه مشغۊله.

	مصطفی رحیم‌پۊره ویشتر «کل شریف»ˇ «درازˇ شئر»ˇ سر (مؤخۊسˇ درازˇ شئر) شنأسنن ؤ هۊ شئرˇ سر به «کل شریف» نؤمی وکت. 

	وی سال 1546 ای درازˇ شئرهٰ بگۊت گه 380ته بیت دأشت ؤ اۊ زمتˇ دیهاتˇ مردومˇ زیۊیشه خۊرؤم نۊشؤن بدأ. «کل شریف» اۊ مردۊمˇ داستان هیسه گه ظلم ؤ ستمˇ بۊن فلاکتˇ همرأ زیونن. رحیم‌پۊر «کل شریف»ˇ زوؤنˇ همرأ ای زرخ حقیقتؤنه گۊنه تا اۊشؤن دستˇ آخر به ای نتیجه برسن گه وأ ویریسن ؤ ستمگرˇ حققه بنأن وی دس.

	مسجدˇ مئن بشؤم، أمه رؤضه‌خؤن / بدئم گۊ که، نمازه تی‌شه بخؤن

	نماز بخؤن، نماز سۋتینˇ دينه / نماز نبی، دين تی‌شی بی‌سۋتینه

	خۊمس ؤ زکاته، تی‌شينه بأ هدی / تا که خۊدا تی ماله برکت بدی

	اگه بتؤنی، نمازˇ شؤ بخؤنی / به زندگی، هرگی تۊ در نمؤنی

	اگه بهشت خايی، عبادت بکۊن / فرمۊده‌يˇ خودا اطاعت بکۊن

	مردۊمˇ ماله، مردۊمˇ مال بدؤن / نزن هچی هيچ‌کسه زخمˇ زبؤن

	مردۊمˇ حق، مردۊمˇ شی، تی‌شی تی / دپرکسم، بيدارابؤم، ها؟ چی‌چی؟

	پس أمی حققهٰ کی ایشؤن خؤر درد / ثروتˇ ايرانه همهٰ بؤر درد

	نؤنه أمی دهنˇ جی ویترد / مۊردال‌خۊرؤن، زبيل زبيل هیترد

	اۊشؤنی کی ای پا بنأد او پا سر / پول، پولˇ سر بنأد، کۊلا، کۊلا سر

	خؤنه ایشؤنˇ شی، بۊشؤ ابرˇ تۋک / آنی بخؤردد، بخؤتد، ببؤد خيک

	ایشؤن، همه نمازˇ شؤ بخؤندد؟! / نصفˇ شؤئه، خۊدا خۊدا دخؤندد؟!

	اين همه چی، ایشؤنˇ قسمت ببۊ / شريفکˇ قسمت‌ن، فلاکت ببۊ؟!

	صۊب تا غۊرۊب، وشتايی جؤن کن درم / مختاجˇ ديگری، شک ؤ شندرم

	نمازˇ يؤميهٰ، می‌شی خؤنمهٰ / خۊداره شۊکر، نمازئکه دؤنمهٰ

	می ديل دره نمازˇ شؤ بخؤنم / نصفˇ شؤئه خۊدا خۊدا دخؤنم

	امما، دئه می اۊسم ؤ أعضا بشکسهٰ / می دۊته چۊشمه خارداری دشکسهٰ

	کلˇ شریفئی، خسته ؤ مؤنده بخؤت / درازا بؤ، عينهۊ کنده، بخؤت

	منس نمازˇ نصفˇ شؤ بخؤنی / بأ ای‌جۊری فلک‌زده بمؤنی؟

	اۊنی کی نمازه راسی راسی خؤنه / شریفکˇ بيچاره‌گی وأسی خؤنه

	خۊ ثروت ؤ خۊ زندگی وأسی نئه / اگر ببی، بدؤن کی راس‌راسی نئه!

	پيغمبرˇ خۊدا، خؤره دۊعا گۊد؟ / تاريکی غارˇ مئن خۊداخۊدا گۊد؟!

	يا کی کلˇ شريفکˇ وأسی بۊ / فلک‌زده محرومکˇ وأسی بۊ

	یتیمؤنˇ بی‌پدری وأسی بۊ / بیچاره‌ؤنˇ دربه‌دری وأسی بۊ

	کی‌رئه بگؤی آدم از ای زمؤنه / تۊمؤن دکته ده أمی کینؤنه

	کاسبی کأدرد أمی دينˇ جی / چاپسرد، من ؤ اۊن ؤ اینˇ جی

	چار کلمه گب زندهٰ، صد تۊمؤن / نأ غمˇ بيجار دأرده، نأ نۊغؤن

	پيغمبرˇ گرتهٰ وگير مۊسلمان / نکن پيرأنه از تنˇ ضعيفان

	جهندمˇ آتشˇ فيکره بکۊن / تی قبرˇ مئن، بالشˇ فيکره بکۊن

	لباسˇ پيغمبرؤنه وزای تۊ / حرفؤنˇ پيغمبرؤنه بزای تۊ

	و ظاهرن حرفˇ خۊبی زأ دری / امما، خلافˇ اۊن عمل کأ دری

	تۊ گه دُونی اۊ جؤرجؤرؤن خؤر درد / ثروتˇ ايرانه همهٰ بر درد

	ای ظالمؤن، شيطؤنه بازی دده / من ؤ تۊ ره هچی به قاضی دده

	اگه تۊنی، اوشؤنˇ سر داد بزن / می سسˇ عرقه هچی باد نزن

	ظالمˇ شمشيره چه‌ره ونئيری؟ / شريفکˇ حققه چه‌ره هنئيری؟

	ته​رن حيساب دأری ایشؤنˇ همرأ / تی نؤنه خؤر دری رۊغؤنˇ همرأ

	کلˇ شريفئی هنده ايسأ وشتايی / کشئه دره هيزار جوری رۊسۊايی

این همه حق هیشؤنˇ قسمت ببۊ / شریفئکˇ حققأنی فلاکت ببۊ

مردۊمˇ حق مردۊمˇ شی تی شی تی / ایته خاشن پیشم ایته وازن پی

گبه فصل به خیلی گب دأریمی / عملˇ  فصل به همه ضعف أریمی

مألۊمه گه ته​رن فقط گب زنی / عمل گه به هیذره ته​ر ره ننی

سی ساله دئه درم فقط گب زأری /  تۊ بگۊ بئینم گه عمل چی دأری

ته​رن حیساب دأری ایشؤنˇ همرأ / تی نؤنˇ خؤر دری رۊغؤنˇ همرأ

کلˇ شریفئی هنده هیسأ وشتایی / کشئه دره هیزار جۊری رۊسۊایی

	سال 1584 مئن قاسم غلامی کفترۊدی یاری همرأ رحیم‌پۊر خۊ کیتابه «گیله شول»ˇ نؤمی دۊ جلدˇ مئن بیرون هدأ.

	ای کیتابˇ مئن 9 ته منظۊمه دره. «مؤخۊس»، «نؤن حلال»، «گیله‌مرد»، «گالشی» ؤ «کاپیش» اوولی جلدˇ مئن ؤ «قاصدی»، «غۊل حیدر»، «شۊمار ؤ عارۊس» ؤ «وس‌مارئی» نی دوومی جلدˇ مئن بومه.

	رحیم‌پور ای ۹ته منظۊمه مئن جه اجتماعی مشکلؤن، گیلؤنˇ دهه ۴۰ شمسی؛ تشویقˇ دیهاتی جوؤنؤنه کشاورزی انقلابˇ ره؛ هکشی انتقاد اصلاحات ارضی جی؛ نقدˇ بی‌رچ اقتصادی گه جامعه سر کیاگیری دبؤ؛ شاعرؤنه تاتایی‌ئن؛ هکشی انتقاد پهلوی کیاگیری جی؛ تۊیم اجتماعی، سیاسی، فرهنگی ؤ اقتصادی مسئلهٰ‌ن، خنده‌ای زوؤنˇ همرأ؛ دۊتته نتاجˇ خرده‌فرهنگی تؤفیرؤن تازه ؤ قدیمˇ نسلˇ جی ؤ یته «وس‌مار» لاکۊ نؤمˇ سۊگ‌نامه هیسه.

	مصطفی رحیم‌پۊرˇ جی تا ایسه چارته سی‌دی «کل‌شریف» ، «شۊمار ؤ عارۊس»، «گالشی ؤ غۊل حیدر» سال 1583 ؤ «دس کلا» 1585 مئن منتشر وکته.

	یته پۊلک جه آهنگˇ قشنگˇ گیلان، دس کلا آلبومˇ جی:

	مژده گیله‌مردان ده وهاره ده وهاره

	بۊلبۊل خؤنه گـۊل واشکسه، صحرا لاله زاره لاله زاره 

	همه جا سبزه زاره، چه قشنگه أمی گیلان

	خۊدا قۊوت بدی تی بازۊوان گیلˇ برأرجان
	
	مصطفی رحیم‌پۊر صدا ؤ سیما شبکهٰ‌نˇ مئن آئینی ؤ محللی مۊسقی اجرا بؤته ؤ بیس‌ته جی ویشتر ترانه ؤ آهنگ، خؤندن‌کسؤنه هدئه ؤ خؤره نی ده‌ته جی ویشتر ترانه بخؤنده ؤ آئینی ؤ فؤلکلؤر ؤ گیلؤنˇ رسم ؤ رسومˇ ره وامته.
	مصطفی رحیم‌پۊرˇ جی، ایرانˇ نواحی مۊسقی جشنواره، حافظˇ تالار، فارسˇ فرهنگ ؤ ارشادˇ اداره مئن، نوروزی آوازؤن ؤ تعزیه‌خؤنی اصیل آوازؤنˇ دأشتنˇ دؤنی تجلیل وکت.

	وی جغرز شئر ؤ مۊسقی چن‌ته فیلم ؤ سریالˇ مئنن بازی بؤته. «وقتی همه خواب بودند» ؤ «آوای مه» ؤ ... موسؤن.
	
	
	مصطفی رحیم‌پۊر گۊنه: «به می کشورˇ فرهنگ ؤ می دین ؤ قۊرآن ؤ می مللیت ؤ مۊسقی ؤ فرهنگˇ پیشرفت پۊر علاقه دأرم.»
	

	




#Article 473: کاسپينˇ گر (384 words)


کاسپینˇ گٚر (اينگيليسي زوؤن أجي: Caspian Sea) ایته کۊجي گٚر ايسه کی اونِ جأ پيله‌تر، زمين سر دنّه و هأنأ وسی، اونأ دۊخانده گٚر. أن گٚرٚ مساحت 371000 کيلومتر مۊربع ايسه. أن درياچه، هوتؤ کی أنأ نامِ جأ معلومه، باخی گٚر و اوقيانوسانه را نأره ؤ کٚلسیا جأ روسيهٰ و نساجأ، فأرسه ايرانه.
أن گٚر نسۊمي لب، ایتأ موتمدن قوم زندگی کودی، کاسپی‌ئن نامی کی گيلکانِ مارٚقوم به حيساب ایه.

ای دريا جولفِ جيگا، 1025 متر جولفی دأنه. ای درياچهٰ دريا دخانن چون وختی کی رومی‌ئن فارسه بؤن ای درياچه لب و اونِ اؤه واچيشتن، بدئن کی اينِ اؤ شوره.

فردوسی شاهنامه مِئَن هرجا کی اَ دریا نام بأمؤ  اۊنه نام (دریای گیلان) ذکر بؤبؤسته و اَن نشان دهه کي دوارسته‌أنه مئن أ گر نام گیلانه گر بۊ و أ لقب أمرأ دوخانده بؤستی.

اَ دریا نوم اکثر کشوران مئن هو کاسپی دریا (caspian sea) ایسِه و فقط دوته کشور مئن (ایران و جمهوری آذربایجان) اونه نام دریای خزر ثبت بُبُسته که اَ نام اَ دریا ره دوروس نیه و اونه اصلی نام کاسپی دریا ایسِه چون اَ دریا اصلی ساکنان کاسپیان بید و خزران ایتا وحشی اقوام بید کی بعدا به شمال اَ دریا مهاجرت بوکودید و آمانم باید اونه کاسپی دریا دوخانیم نه دریای خزر.

کاسپين، ايران (گيلان و مازندران و گلستان ِ اوستانان) و روسيه و آذربايجان و ترکمنستان و قزاقستان ِ مئن دؤراگوده نأهأ.

او جيگايی کی تازه اؤ ای درياچهٰ ديرين ايه، درياچه اؤ کمتر شوره تا باخی جيگان. مثلن کاسپينِ شومالی واوينؤنِ مئن، اؤ تازه‌تر ايسه و کمتر شوره. امّا ايران ِ نزديکی، شوری پوره و اؤِ تازه‌گی کم.

معمولاً هرتأ جأ سامانان خۊشانه عوارض جغرافيايیرأ خۊشانه نامانه نیهیدي.دأنيد هرتأ جأ سامانان أن گرأ چي گده؟ آفريقاي نسایی يا آفريكانس زوانه میأن كاسپيس، عربي سامانانه میأن يا عربي زوانه میأنبحر قزوين(قزوين عربي بؤبؤسته‌یه كاسپين ايسه)، كاتال زوانه میأنكاسپيا،در زبان دانماركيكاسپيسكه،در آلمانيكاسپيشز،در انگليسيكاسپين،در اسپرانتوكاسپيو،در اسپا نياييكاسپيو،در زبان اِستيكاسپيا،در فرانسويكاسپين،در پنجابيكسپيئن،پرتقاليكاسپيو،در رومانيكاسپيكا،در قزاقيكاسپين،سوماليكاسپين/قزوين،در اردوبحيره قزوين،در روسيكاسپين،در كورديدرياي مازندران،در گيلكيكاسپأنه گٚر،در مازندرانيدرياي مازندران،در تركمنستانخزر،در جمهوري آذربايجانخزر،در تركيهخزر،در ايران خزر يا مازندران .

تخمين بزه بوبؤ کی کاسپينِ دريا، 30 ميليون سال عومر بگوده دأنه و 5.5 ميليون سال پيش، ای دريا خوشکی دؤراکوده و بؤبؤسته درياچه.

هۊتؤ غار (بهشهر ِ نزديکی) مئن کشفياتی به دس بومؤ کی نشان دهه کی أن گر دؤر و بر، 75000 سال پيش آدم زندگی کودي.




#Article 474: چاکۊدنحق (269 words)


چاکۊدنحق (چاکۊدنکس ؤ چاکۊدنˇ حق ؤ حؤقۊق) ىا کؤپيراىت (اينگيليسي: Copyright) او حقیه گونن کی ىکته ادبي، هۊنري ىا صنعتي اثرˇ چاکۊدنکس، اۊ اثرˇ جي بهره بردن ئبه دأنه ؤ اي حق انحصاري ایسه.

اوشؤني گه خوشؤنˇ أثرˇ وأگیتن (نشر) ؤ بهره بردن ئبه چاکۊدنحق دأنن، ای حقه ىک مدتˇ مشخصي دأنن ؤ اۊ زمت سربمأ پسي، أثرˇ مالکیت عمومي بنه. چاکۊدنحقˇ صاحاب تينه اۊنه هدئه ىک نفر ديگره.

بئرنˇ کؤنوانسیؤن، أدبي ؤ هونري أثرؤنه حماىت گودنˇ وأسی، ىکته جهاني نسق ايسه راجه به چاکۊدنکسˇ حق ؤ وأگیرؤنئن (تکثیر)ˇ حق کي اول بار بئرنˇ شهرˇ مئن (سۊىیسˇ مئن) ۱۸۸۶ میلادي سپتامبر بنویشته ؤ تصویب ببؤ. بئرنˇ کؤنوانسیؤن، امضابوده کشورؤنه وادأنه کي باخی امضابوده کشورؤنˇ چاکۊدنکسؤنˇ اثرؤنه خوشؤنˇ کشورˇ چاکۊدنکسؤنˇ اثرؤنˇ مۊرسؤن، چاکۊدنحقˇ جی حماىت بکۊنن. اي چاکۊدنکس کسي ایسه کی ىا ىکته امضابوده کشورؤنˇ شي ایسه ىا أگه هیته تابعیته ندأنه، خو أثره اول دفأ ىکته عضوأبؤ کشورؤنˇ مئن وأگیرؤنه، ىا ىکته عضوأبؤ کشورؤنˇ مئن نشینه (اقامت دأنه). بئرنˇ کؤنوانسیؤن گونه کي چاکۊدنحقˇ پۊشتي (حماىت) خأ خوداخودي فرهم ببون ؤ لازم نیه أثرؤن باخي کشورؤنˇ مئن ني ثبت ببون تا اي پۊشتي برقرار ببون.

چاکۊدنحقˇ تاريخ، چاپˇ امتیازؤن ؤ انحصاري حؤقۊقˇ همره سرأىته؛ سال ۱۷۰۹ ميلادي اينˇ نسق کي خۊ نؤمه آن (گتˇ بريتانىا شامار)ˇ جي هأىته (آنˇ نسق)، چاکۊدنحقˇ اولي نسق ؤ اساسنامه ایسه. اولسر چاکۊدنحق خالي کتابؤنˇ وأىتنه شامل بۊ، کمکمى وگردؤن ؤ باخی أثرؤنم علاوه ببؤ.

چاکۊدنحقˇ تاريخ، ايرانˇ مئن وگردنه به ثبت علائم تجاریزاکۊن (قانۊن) کي سال ۱۳۰۴ هجري شمسي تصويب ببؤ. ؤ سال ۱۳۴۸ هجري شمسي، حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندانˇ زاکۊن تصویب ببؤ امما ايرانˇ مئن هرگيز چاکۊدنحق بقاۊده اجرا نبؤ.




#Article 475: خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (222 words)


سال ۲۰۱۲ میلادی اواسط، بشار أسدˇ أرتش کي خو مؤخالفؤن همره جنگسه‌دبو، رؤژاوا سامؤنˇ جي پس بنیشته ؤ رؤژاوا سامؤن دکته خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) ؤ زنأکؤنˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPJ)ˇ چریکؤنˇ دس. اي چریکؤن هو عراقˇ پیشمرگؤن نین. ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ اي دوته خلقي أرتش، جهاديئن (داعش)ˇ همره جنگسه‌دبؤن ؤ همزمان حأسأکه مئن ني بشار أسدˇ رژیمˇ همره جنگ کأدبون.

بیلاخره ۲۰۱۵ ژانویه ۲۶، کؤباني چریکؤن، داعشه بسر بنن ؤ شأره رها کؤنن. BBC News. January 26, 2015. Retrieved January 26, 2015. ؤ بازون کؤبانی کؤنترؤل خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) دس دره.

اۊجالان سال ۲۰۰۵ ميلادي خۊ نؤرۊزي پىغامˇ مئن کۊردؤنˇ جي بخأسته کي ىکته چاگۊدار چاکۊنن کۊردستانˇ جامعه'نˇ جرگه (ک.ج.ک)‌ نؤمي. اۊجالان اي گبأجي، دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ جي گب زئدبۊ. ک.جک کار اينه کي اۊجالانˇ تازه ويره (انديشه') واتينأدئه (انتشار بدئه). چۊن اۊجالان زندان دره، ىکته چن نفري جرگه اي تشکيلاتˇ سرکردگئه گردن گينن؛ اي تشکيلاتˇ نؤم ايسه کۊردستانˇ خلقˇ کؤنگره. ايتؤ سرکردگي ىک نفرأ جي چن نفري بنه. شؤرا'نˇ مئن سرکردگي دۊ نفري بۊبؤ کي دۊ نفرأ جي ىک نفر حتماً خأ زنأى بۊبۊن.

ايتؤ بۊبؤ کي چن ته حئزب چاگۊده بۊبؤ تا دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ تازه ايده' همه جا واتينأدئن. اي تشکيلات ايران ؤ عراق ؤ سۊريه مئنˇ کۊردنيشين ناحيه'نˇ مئن سياسي سازمان دأنه بال بزئه. هينˇ وأسي خلقˇ دفاعˇ جرگه'ن، نظري ؤ تئؤري جي پ.ک.ک ؤ ک.ج.ک همرأ ربط دأنه.




#Article 476: رؤژاوا (1514 words)


کوردؤن، سۊريه کوردستانه رؤژاوا دخؤنن. رؤژاوا، کۊردي مئن هۊ أفتؤپردچین (غرب) بنه ؤ سۊ ته کانتؤن دأنه. رؤژاوا ۲۰۱۳ ميلادي نؤوامبر خۊ خۊفرمانئه هأىته. اي خۊفرماني ىکته جۊمبشˇ پسي بۊ کي جنسيتؤنˇ برابري ؤ ديکˇ دؤمؤکراسي ؤ اقوام ؤ مذهبؤنˇ آزادي ؤ ضدسرماىه بؤنˇ ئبه سرأىته بۊ. 

رؤژاوا مئن دۊ ته أصلي سياسي جرىان کسؤنأجي زۊر دأنن: دؤمؤکراتيک ايجؤناىي حئزبه (PYD) ؤ کۊردˇ مللي شؤرا. اي دۊ ته جرىان سال ۲۰۱۲ ميلادي عراقˇ أربيلˇ مئن، مسعود بارزاني وساطتأ جي، کۊردي پيله شؤرا چاگۊدن کي اينˇ مئن هر دۊ ته جرىانأ جي برابر آدم ايسأ. خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG)، دؤمؤکراتيک ايجؤناىي حزبˇ نظامي باله کي کۊردي پيله شؤرا بنا نأنˇ پسي بۊبؤ اي شؤرا نظامي بال.

دههٔ ۶۰ ميلادي جي، سۊريه دؤلتˇ رسمي سياستؤن (کي ىپاره اي سياستؤن، تعريب‌ ىا عربأگۊدن دۊخؤنده بنن) کاري بۊده کي کۊردؤن عملاً بۊبۊن درجه دؤ شهروند. ايتؤ کي سۊريه کۊردؤنˇ خئلي حقؤن ايشؤنأجي هأىته بۊبؤ. دؤلتي اداره'نˇ مئن مننيسن استخدام بۊبۊن ىا ويزا مننيسن هأگيرن ؤ حتی زمينˇ صاحاب مننيسن بۊبۊن. 

سۊريه کۊردستان (رؤژاوا) هم نفت دأنه هم گاز، هم تينه پمبه ؤ زىتۊن چاکۊنه امما اينکه کۊردؤنˇ تابعيت لغو بۊبؤ ؤ اينکه عربؤنه نيشانئن کۊردؤنˇ سامؤنˇ مئن، اۊ سامؤنˇ مئن بيعدالتي ويشترأبؤ.

سۊريه دیریني جنگˇ زمات، داعش خأستی أ شهره بگیره. کؤباني دؤرˇورˇ سامؤن همه داعشˇ دس دکته ؤ کؤباني محاصره ببؤ.

أ جنگ  سال ۱۵۸۸ گیلکی شرو بوبؤسته و أ زمات داعش تا بتانسته أ شهره جقأیته. داعش سو جبهه جي کؤبانیه فوتورکسه ؤ کلسیا طرفˇ جي شهره دیرین بمأن ؤ خوشؤنˇ پرچمه بوجؤر ببردن. ولي کوردؤن هنده بئسأن ؤ خوشؤنˇ شهرˇ جي دفاع بودن.

سال ۲۰۱۲ میلادی اواسط، بشار أسدˇ أرتش کي خو مؤخالفؤن همره جنگسه‌دبو، رؤژاوا سامؤنˇ جي پس بنیشته ؤ رؤژاوا سامؤن دکته خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) ؤ زنأکؤنˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPJ)ˇ چریکؤنˇ دس. اي چریکؤن هو عراقˇ پیشمرگؤن نین. ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۵ اي دوته خلقي أرتش، جهاديئن (داعش)ˇ همره جنگسه‌دبؤن ؤ همزمان حأسأکه مئن ني بشار أسدˇ رژیمˇ همره جنگ کأدبون.

بیلاخره ۲۰۱۵ ژانویه ۲۶، کؤباني چریکؤن، داعشه بسر بنن ؤ شأره رها کؤنن ؤ بازون کؤبانی کؤنترؤل خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) دس دره.

رؤژاوا جنگ مئن، باخي کشورؤنˇ جی‌م، آدمؤنی بشؤن ؤ خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌نه بپیوستن ؤ بکوشته‌م ببؤن.  یپاره نظر اینه کي رؤژاوا جنگ، اسپانیا انقلابه مؤنه ؤ تفاقی کي کؤباني ؤ رؤژاوا مئن دکته‌دره أزا انقلابه.

۲۰۱۴ آگؤست، داعش فرسئن سنجار ؤ عراقˇ أرتش ؤ عراقي کوردؤنˇپیشمرگؤن، ایزدیئنه وابدأن ؤ ایزدیئن ني داعشˇ ترسˇ جي کلسا طرفˇ کوهؤنه بروتن. داعش، ایزدیئنˇ مئن کوشتار بوده ؤ دیهاتؤنˇ مردأکؤنه بکوشته ؤ چن صد زن ؤ زأکه تجاوز بوده ؤ برده بیته یا واداشته کي داعشˇ آدمؤنˇ همره ازدواج بکونن. خلقˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPG) ؤ زنأکؤنˇ دفاعˇ جرگهٰ‌ن (YPJ)، بیدینˇ سنگینˇ اسلحه ؤ بیدینˇ هوایی نیرو، سوریه جي بشؤن عراقˇ کوهؤنˇ طرف ؤ یکته راشی وابودن ایزدیئنˇ بیرین أمأن ئبه.

رؤژاوا جۊمبش، دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم ؤ اۊجالانˇ نظرؤنأ جي پۊر أثر هأىته.

أصلˇ وانيويس: عبدالله اۊجالان

دهه‌یˇ هشتاد میلادي مئن پ.ک.ک حئزبˇ آدمؤن ویشتر دیهاتی‌ئن بؤن کي حئزبˇ گبؤن راجه به ارباب-رعیتی ؤ ناسیونالیسم ایشؤنه جذب گود. دهه‌یˇ ۹۰ اۊجالان خو روشˇ سر فکر ؤ مطالعه بوده ؤ تصمیم بیته حئزب خأ ویشتر سیاسی ببون ؤ زنأکؤنˇ مسائل این ئبه اهمیت پیدا بوده. اؤجالان راجه به لئنينيسم ؤ مرکزگرایی کي حئزبˇ مئن دأشت باني مسلحانه جنگ وافکراشؤ ؤ خو نظراته نقد بوده. مخصوصن وختی مۊری بۊکچىنˇ کارؤنه بخؤنده.

اۊجالان ؤ بۊکچينˇ رابطه، کتابؤنه خؤندنˇ جي پيشتر بۊشؤ ؤ بنابۊدن کسکسؤن ئبه نامه نيويشتن ؤ اي نامه'نˇ مئن اۊجالان خۊشه بۊکچينˇ شاگرد دۊخؤنده ؤ اينأجي بخأسته کي همديگره بىنن. بۊکچين ولي اينأجي پيرتر بۊ کي بۊتؤنه اي کاره بۊکۊنه. بۊکچينˇ مرگˇ پسي، قنديلˇ کۊهؤنˇ مئن، پ.ک.ک اين ئبه مراسم بىته.

بۊکچينˇ چنته أصلˇ ايده'ن اۊجالانˇ سر ؤ هيتؤرأني رؤژاوا جۊمبشˇ سر پۊر أثر بنأ. اجتماعي محلشناسي (Social Ecology) ؤ ديکˇ دؤمؤکراسي ؤ کؤمؤنگراىي (Communalism) چنته ايده بؤن کي کسؤنأجي بۊبؤ دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ ايده اۊجالانˇ ئبه.

ىکته کتاب کي رؤژاوا جۊمبش اۊنأ جي پۊر تأثير هأىته دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم ايسه کي عبدالله اۊجالان بنويشته. اي کتابˇ مئن اۊجالان حقسأى کأدره کي قؤمي هؤويتؤنˇ مسأله' حل گۊدنˇ ئبه ىکته راشي بياجه جغرزˇ دؤلت-ملت. اي کتابˇ مئن، صفحهٔ ۲۱ راجه به دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم بنويشته دأنه: اي جۊر فرمان دأن ؤ کارکياگرئه شأنه سياسي کارکياگري ؤ دؤمؤکراسي دۊخؤندن کي بي دؤلته. ىا هي صفحه مئن نيويسنه دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم، باخيˇ سياسي جرگه'ن ؤ دسته'نˇ پيش بازه، نرم ؤ چنفرهنگي ؤ ضدانحصار ؤ اجماعگرا ايسه. محلشناسي (Ecology) ؤ فئمئنيسم اينˇ أصلˇ کانۊنؤن ايسن.

وختي کي سۊريه مللي شؤرا ؤ کۊردˇ مللي شؤرا جمأبؤن تا سۊريه آىنده به تصميم بگيرن، دؤمؤکراتيک ايجؤناىي حئزب دعوت نۊبؤ. وختي اي گردˇکله 'نˇ مئن کۊردؤنˇ سامؤنˇ خۊگرداني سر گب بۊبؤ، سۊريه مللي شؤرا اي خاسته نامنطقي دؤنس ؤ گۊت شاىد اجتماعي خۊگرداني قبۊل بۊبۊن امما سياسي خۊگرداني نأ!

۲۰۱۲ ژۊيه، جنگ هکشئه دمشقه. وختي جنگ هرسئه سۊريه پاىتخته، سۊريه دؤلت تصميم بىته خۊ أرتشه کۊردنيشين سامؤنˇ جي بيرين هأکشه ؤ اۊشؤنه مئني سامؤنˇ مئن گردأگيره؛ ىعني اؤره کي جنگ دىته بۊ.

وختي سۊريه أرتش رؤژاوا جي بۊشؤ، تۊنداتۊند، خلقˇ دفاعˇ جرگه'ن اۊ سامؤنˇ مئن سازمان بىتن. ىپاره نيرۊؤن کي سۊريه دؤلته وفادار بؤن ؤ رؤژاوا مئن بۊمؤنسه بؤن، وختي شهرؤن تخليه بۊبؤن، نظامي کؤنتؤرؤله هأدأن کۊردؤنˇ سياسي-نظامي نيرۊؤنه.: نأ دمشقˇ رئژيم، نأ اينˇ اپؤزؤسيؤن.

رؤژاوا سرکرده'ن هي جا سيواىي ؤ استقلالˇ گبه نزئن ؤ حتی خۊشؤنˇ اجتماعي قرارˇ نسقˇ مئن سۊريه تماميت ارضي سر تأکيد کؤنن. ايتؤ نظر هأنه کي اي مأسمک ايشؤنˇ دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ جي آؤ خؤنه کي دئه ايشؤن ئبه مسأله سيواىي ؤ ىکته تازه دؤلت-ملت چاگۊدن نئه.

سال  ۲۰۰۳ میلادي، پ.ک.ک کي تورکیه مئن یکته پیله غیرقانوني حئزب ایسه کوردؤنˇ شی، سۊريه مئن دؤمؤکراتيک ايجؤناىي حئزبه (PYD) بنابنأ. ۲۰۱۴ میلادي اي حئزب (پ.ی.د) رؤژاوا مئن، هرته کانتؤنˇ مئن یکته حؤکومتی سیستم چاگوده کي جیر به جؤر بو. یک جور سیستم کي سیاسی تصمیمؤنه محلی شؤراؤنˇ جي گینه ؤ اجتماعی خدمتؤن ؤ حؤقوقي مسائل، هو محلˇ شهروندؤن ؤ یکته ساختارˇ جي اداره بنه کي اي ساختار، دؤمؤکراتیک اجتماعي جؤمبش (TEV-DEM)ˇ چترˇ جیر شکل بیته. دؤمؤکراتیک اجتماعی جؤمبش، همه جور اعتقادی جرگه آدمؤنه کي کانتؤنˇ مئن ایسأن شامل بنه کي هرته ممکنه چنته حئزبه نماینده ببون.

سال ۲۰۱۴، ژانت بیل کي خودش هو سال تا دسامبر، جزیره کانتؤنˇ مئن ایسأبو، کانتؤنؤنه ایتؤ شرح دئنه:

هر وابین (بخش)ˇ کؤمؤن، ساختارˇ مئن اصلی ستون محسوب بنه. هرته کؤمؤن ۳۰۰ ته عضو دأنه ؤ دوته اشتراکي سرکرده (رئیس) کي انتخابی ایسن، یکته مردأی ؤ یکته زنأی. هر ۱۸ ته کؤمؤن، یکته وابین چاکؤنن. وابینˇ سرکردگی، اشتراکی ایسه ؤ سرکردهٰ‌ن هو وابینˇ مردومی شؤراؤنˇ مئن دؤجین بنن کي اي شؤراؤنˇ اعضا ني مردومˇ دؤجئه ایسن. 

وابینˇ مردومی شؤراؤن، کارکیاگری ؤ اقتصادي مسائلˇ سر (أشغال جیمأگودن، گرمایشی سیستم، زمینˇ مالکیت ؤ شرکتؤنˇ ایلجارˇ مورسؤن) تصمیم گینن. کؤمؤنؤن ؤ شؤراؤنˇ مئن ناقلن صدی چل زنأکؤن ایسأن ؤ پ.ی.د چون خأست کی سؤنتی جنسیتی روابطˇ مئن انقلاب بکونه، همه‌ته سطحˇ مئن زنأکؤن‌ئبه بدنه‌ی موازی چاگوده. 

سال ۲۰۱۶ ميلادي، مارسˇ ۱۶ ؤ ۱۷ رميلانˇ مئن (جزيره کانتؤنˇ مئن) رؤژاوا-سۊريه شمالˇ فدرال دؤمؤکراتيک اقليمˇ مؤسسؤنˇ مجلس تشکيل بۊبؤ ؤ اي مجلسˇ مئن ۲۰۰ نفر نماينده ايسأبۊن کي کۊردستانˇ أفتؤپردچين (غرب) ؤ سۊريه شمالˇ ملتؤن أجي بۊن. اي نيشتˇ فيچينˇ بيانيه مئن تأکيد بۊبؤ کي فدرال دؤمؤکراتيک تضمين کؤنه کي همه ته قؤمي ؤ ديني جرگه'ن سۊريه آينده مئن ياور بۊبۊن.

اي مجلس خأ خۊشˇ فعاليته ايتؤ سرأگيره کي سياسي ؤ اجتماعي ساختارؤن ؤ قانۊن تدوين گۊدنˇ مئن کۊنۊش بکۊنه.

رؤژاوا-سۊريه شمالˇ فدرال دؤمؤکراتيکˇ اقليم سۊ ته کانتؤن دأنه (جزيره، کؤباني، عفرين) باني سۊ ته منطقه (شهبا، تل أبيض، شدادي).

رؤژاوا  اجتماعي قرارˇ نسقˇ مئن شأنه سۊ ته أصلˇ مأسمکˇسر دس نأن: زنأکؤن ؤ ديکˇ دؤمؤکراسي ؤ هؤويتˇ مئن چنجۊرگي (Pluralism).

اي نسقˇ سومي بندˇ مئن جزيره کانتؤنˇ گب بۊبؤ ؤ اين کي اي کانتؤنˇ آدمؤنˇ ديني ؤ قؤمي چنجۊريه رسميت شناسنه ؤ کۊردؤن ؤ آشۊريئن ؤ چئچئنيئن ؤ أرمنيئن ؤ مۊسلمانؤن ؤ مسيحيئن ؤ ايزديئنˇ مئن ىکته سؤني زيندگيه خأنه. اينˇ بيسˇسومي بندˇ مئن ايتؤ بمأ دأنه کي هرکي حق دأنه خۊ قؤمي ؤ فرهنگي ؤ زواني ؤ جنسيتي حۊقۊقه بدأره. بيسˇىکؤمي بندˇ مئن، بشرˇ حۊقۊقˇ جهاني اعلاميه ؤ بشرˇ حۊقۊقˇ تمؤمˇ جهاني کؤنوانسيؤنؤنه رسميت شناسنه. بيسˇ نؤهؤمي بندˇ مئن گۊنه زن ؤ مرد زاکۊن (قانۊن)ˇ يش برابرن.

سال ۲۰۱۶ ميلادي، جۊن ۲۷ ؤ ۲۸، رؤژاوا فدرال دؤمؤکراتيک اقليم (سۊريه شمال)ˇ مؤسسؤنˇ مجلس، رميلانˇ مئن بنيشتن تا اجتماعي قرارˇ نسقˇ پيشنيويسه نهايي بکۊنن. اي اجتماعي قرارˇ نسق يکته پيشاشۊ (مقدمه) دأنه باني يازده فصل ؤ ۸۵ ته قانۊني ماده.

اي نسقˇ پيشاشۊ مئن تأکيد بۊبؤ کي رؤژاوا-سۊريه شمالˇ خلق،  فدرال دؤمؤکراتيکˇ سيستمه بئترين سيستمي دؤنه کي تينه اقليمˇ تمؤمˇ قشرؤن ؤ خلقؤن ؤ دينؤنˇ حقۊقه بجا بأره. 

رؤژاوا-سۊريه شمالˇ اجتماعي قرارˇ نسق، قاميشلؤ بنأ فدرال دؤمؤکراتيکˇ اقليمˇ مرکز ؤ أولي فصل أجي پنجۊمي ماده مئن تصريح بۊده کي رؤژاوا-سۊريه شمالˇ فدرال دؤمؤکراتيکˇ اقليمˇ پرچم (بيدۊق)، دؤمؤکراتيک ؤ فدرالي سۊريه پرچمˇ همرأ خأ جؤر بۊشۊن.

سومي ماده مئن تأکيد بۊبؤره کي اي اقليمˇ مئنˇ تمؤمˇ زبؤنؤنˇ آمۊجش، تمؤمˇ سطحؤنˇ مئن آزاد ؤ برابره. هفتۊمي ماده گۊنه کي اي نسق نخأنه يکته تازه کشور ؤ طبقاتي جامعه' بنا بني بلکي خأنه يکته دؤمؤکراتيک سيستم بنابکۊنه کي جامعه زۊرˇ سر بنا بۊبۊن ؤ دؤلتˇ نقشه محدۊد بکۊنه ؤ اۊنه چأکۊنه يکته سيستم کي خالي هماهنگ کؤنه.

أولي فصل أجي، پؤنزه تا هيودهۊمي ماده'نˇ مئن تمؤمˇ اجتماعي ؤ سياسي ؤ فرهنگي سطحؤنˇ مئن، مرد ؤ زنˇ برابري‌ئه تضمين بۊده.




#Article 477: کۊردستانˇ کارگرؤنˇ حئزب (549 words)


کۊردستانˇ کارگرؤنˇ حئزب (پ.ک.ک یا اينگيليسي مئن: PKK) یکته مارکسیست-لئنینیستي سازمان بو کی دهه‌ی هفتادˇ میلادي اوایل خو کاره تورکیه مئن سرأیته.

پ.ک.ک ۱۹۷۸ میلادي، تورکیه چپگرا دانشجویی جؤمبشؤنˇ جي بیرین بمأ ؤ اول سر او جؤمبشؤنه مؤنس کي چین ؤ ویتنامˇ مبارزاتˇ جي الهام بیته بون. اینˇ هدف این بو کي مردومی جنگˇ جي، تورکیه مئن یکته کوردنشین ؤ سوسیالیست ایالت چاکونه.

ایشؤنˇ جؤمبش دهقاني بو ؤ ایشؤنˇ اولی هدف منطقه اربابؤن بون کي تورکیه دؤلت ئبه محلی نیرو محسوب بنأبون ؤ مردومه زور گوتن. دو سال بازون، تورکیه مئن کودتا ببؤ ؤ کوردؤن سرکوب ببؤن. ایتؤ ببؤ کي یکته چریکي جنگ سرأیته تورکیه دؤلت ؤ کوردؤنˇ مئن.

یکته گؤزارش حؤقوقˇ بشرˇ دیدبان سال ۱۹۹۳ هدأبو کي اي گؤزارشˇ مئن ۴۵۰ ته ویشتر قتل ؤ ترؤر ثبت ببؤ بو کي بکوشتهٰ‌نˇ مئن دؤکتؤر ؤ معلم ؤ روزنامه‌نویس ؤ حؤقوقˇ بشرˇ کونوشگر ني دبو. هي گؤزارش اینم گوت کي هو زمت، تورکیه امریکا جي پور کومک هأیته ؤ جؤرج بوش (پئر) کوردؤنˇ سرکوبي جي حمایت گود.

پ.ک.ک ني خؤشونت ؤ ضدانسانی کار بوده دأنه. خبرچینؤنه دار زئن ؤ غیرنظامي بکوشتن ؤ ۱۹۹۱ استامبولˇ مئن یکته مرکزˇ خریدˇ مئن بؤمب بنأن یا چنته غربی توریسته گرؤگان بیتن. اما اوشؤنˇ خؤشونت، تورکیه دؤلتˇخؤشونت ؤ کوشتارˇ پیش به چوشم نأنه.

أصلˇ وانيويس: عبدالله اۊجالان

پ.ک.ک سرکرده هو بنانأنˇ جي تایسه عبدالله اۊجالان ایسه. اۊجالان سال ۱۹۹۹ یکته عملیاتˇ مئن کي سیا ؤ تورکیه ؤ کنیا ؤ یونان اي عملیاتˇ مئن همکاري دأشتن أسیر ببؤ ؤ حبسˇ ابد بخؤرده ؤ تایسه تورکیه مئن قؤلدؤنئکˇ مئن ایسأ. اۊجالان خو أسیری زمت بنیشته به خؤندن ؤ اي باعث ببؤ کي خیلی چیزؤنه هنده نقد بکونه.

دهه‌یˇ هشتاد میلادي مئن ای حئزبˇ آدمؤن ویشتر دیهاتی‌ئن بؤن کي حئزبˇ گبؤن راجه به ارباب-رعیتی ؤ ناسیونالیسم ایشؤنه جذب گود. دهه‌یˇ ۹۰ اۊجالان خو روشˇ سر فکر ؤ مطالعه بوده ؤ تصمیم بیته حئزب خأ ویشتر سیاسی ببون ؤ زنأکؤنˇ مسائل این ئبه اهمیت پیدا بوده. اۊجالان راجه به مرکزگرایی کي حئزبˇ مئن دأشت باني مسلحانه جنگ وافکراشؤ ؤ خو نظراته نقد بوده. مخصوصن وختی موری بوکچینˇ کارؤنه بخؤنده.

سال ۲۰۰۸ بنویشته: یکته سلسله مراتبي ساختار دؤلتˇ مورسؤن یکته حئزبˇ مئن، آزادي ؤ برابري ؤ دمؤکراسي اصلؤنˇ همره تناقض دأنه.

اون دئه دؤلت-ملتˇ هدفم بنأ به دیمه ؤ بوته کي ناسیونالیسم أگه بخأ دؤلت-ملت چاکونه هنده سلسله مراتب چاکؤنه؛ در عوض کوردؤن خأ حؤکومت چاگودنˇ جا، خوشؤنˇ زوره دمؤکراتیک اقتصادˇ تؤسعه ؤ ضدسرمایه‌داری خوفرماني روشؤن ؤ زیویشرˇ همره سازگاری سر بنئن. اۊجالان خو فلسفه نؤمه بنأ دمؤکراتیک کؤنفئدرالیسم. اي فلسفه مئن، زنأکؤنˇ رهایی پور مؤهمه.

أصلˇ وانيويس: عبدالله اۊجالان

اۊجالان سال ۲۰۰۵ ميلادي خۊ نؤرۊزي پىغامˇ مئن کۊردؤنˇ جي بخأسته کي ىکته چاگۊدار چاکۊنن کۊردستانˇ جامعه'نˇ جرگه (ک.ج.ک)‌ نؤمي. اۊجالان اي گبأجي، دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ جي گب زئدبۊ. ک.جک کار اينه کي اۊجالانˇ تازه ويره (انديشه') واتينأدئه (انتشار بدئه). چۊن اۊجالان زندان دره، ىکته چن نفري جرگه اي تشکيلاتˇ سرکردگئه گردن گينن؛ اي تشکيلاتˇ نؤم ايسه کۊردستانˇ خلقˇ کؤنگره. ايتؤ سرکردگي ىک نفرأ جي چن نفري بنه. شؤرا'نˇ مئن سرکردگي دۊ نفري بۊبؤ کي دۊ نفرأ جي ىک نفر حتماً خأ زنأى بۊبۊن.

ايتؤ بۊبؤ کي چن ته حئزب چاگۊده بۊبؤ تا دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ تازه ايده' همه جا واتينأدئن. اي تشکيلات ايران ؤ عراق ؤ سۊريه مئنˇ کۊردنيشين ناحيه'نˇ مئن سياسي سازمان دأنه بال بزئه. هينˇ وأسي خلقˇ دفاعˇ جرگه'ن، نظري ؤ تئؤري جي پ.ک.ک ؤ ک.ج.ک همرأ ربط دأنه.




#Article 478: قاسماباد (397 words)


ایرانˇ دل، گیلانˇ خورتاوˇ مئن یته خوجیر منطقه نئه گه اونˇ نام هیسه قاسم آباد. در اصل روستا هیسه ولی گیلانˇ دئباخی روستأنˇ جی یه پرئه پیلاچی تر هیسه ؤ تاریخی تر.

قاسم آبادˇ اقتصاد ویشتر کشاورزی سر چرخنه ؤ برنج ؤ مرکباته شامل بونه، البته چند سالی وکنه بناتن گول زأن.

قاسماباد خورتاوˇ جي اؤشئنˇ همرأ و خورخؤس (غرب)ˇ جی سیاکلرودˇ همرأ همسایه هیسه. کلسیا رأ جی کاسپی دریا ؤ نسا رأ جی قاسمابادˇ بندانه منتهی بونه. ای منطقه کؤنه ‌بند گونن. بند، کندˇ معنئ دنه.

قاسماباد، دئسالان کلأچئه شی بؤ ؤ برخی نؤدؤنم کارئنˇ وأسر یک در یک اونه کلأچئه جی هأیتن ؤ هدأن چابکسره.{سربس خأنه}

قاسم آباد دؤ بخشه: علیا و سفلی ؤ هر بخش خؤره چند ته روستا جی تشکیل وکته. علیا قاسماباد خورخؤسˇ مئن نئه و اي روستاٰنه شامل بونه: ﺟﯿﺮﻣﺤﻠﻪ، جؤﺭﻣﺤﻠﻪ، کورﺩﻣﺤﻠﻪ، ﺁﻏﻮﺯﮐﻠﻪ، ﺭﻭﮐﻮ، ﻣﻠﮏ ﻣﯿﺎﻥ، ﺧﺎﻧﺴﺮ، بندبون ﻭ ﺑﯿﺠﺎﺭﭘﺲ. سفلا ﻗﺎﺳﻢﺁﺑﺎد خورتاوˇ مئن نئه و ای روستأنه در برگیرنه: چایخانسر، کرساخیل، ﮔﺎﻟﺶ ﻣﺤﻠﻪ و ﮐﻼﻓﻪ ﻣﺤﻠﻪ، جیرمحله، جلم و عمردشت.

قاسمابادئن گيلک هيسن ؤ گيلکي گب زنن. گۊىش اۊشاني، گيلانˇ خۊرتاوي بندˇ بۊني منطقه'نˇ دسسه-بندي مئن جا گيره.

قاسمابادˇ مردومˇ لیواس، تومان پیرأن، یته جه ایران مئنˇ اصیلترین ؤ دئباریترین لیواسؤن هیسه که جهاني جشنوأرهٰ‌نˇ مئن جایزه بؤبورده دأره{سربس خأنه} حتی آتئنˇ اؤلمپیکˇ مئن اي تومانپیرأنˇ جی کارأیته بؤن.{سربس خأنه}

ای لباس یته بونی دسماله شامل بونه کي اونˇ جا سر گایی گلف کولا جی استفاده کونن. قاسمابادی تومان پیرأن، گیلانˇ دئباخی پیرأنانˇ همرأ یه پرئه متفاوته. ای لباسˇ اصلی بخشانه شأنه ایته بخشبندی گوتن: دسمال (روسری)، لچک یا سربند، جمه یا پیرأن، الجاقیا، شلیته، شلوار ؤ چادر کمر.{سربس خأنه}

الجاقیا، یکجور لیواسه کي مخمل جی بؤدوته بؤبه. شلیته یا کوتاتومان یته پورچین ؤ کوتا دامنه کي اونه گردˇتومان دؤخؤنن.

قاسمآبادˇ دئه شا منطقه‌ٰنه شأنه ایته رچ دچئن:

بندبونˇ بندˇ سر، یته دئباري اثر نئه که اونˇ قلأٰ بندبونˇ نامˇ همرأ شناسنن: بندبونˇ قؤلئه. بند هو کو معنئ دئنه ؤ بون گیلانˇ خورخؤسی گیلکی مئن وکنه جیر.

اي قلأ قدمت که ۱۲ متر اونˇ بولندئه وگردنه به چندصدسال پیش.{سربس خأنه} اي منطقه آدمان ای سنگی قلأ جي خو امنیتˇ ره کارأیتن.{سربس خأنه}

یته روخؤنه، سفلی قاسمابادˇ جی گوذرنه که اونˇ آبˇ جی بیجارانˇ آبیاری ره استفاده بونه. ای روخؤنهٰ سیالات دؤخؤنن. دئبار اي روخؤنه مئن ماهی گیتن. حتی جؤرأ آبانˇ مئن قزل‌آلا صید گوتن.

چایجان ؤ قاسمابادˇ خورخؤسی روستأنˇ بیجارآب، خوشکرودˇ جی تأمین بونه که سیاکلرودˇ بلندی‌ئنˇ جي سربس گیرنه.




#Article 479: رشته خؤشکار (194 words)


رشته خؤشکار گیلان سونتی شیرنی ایسه. ا شیرنی به عونوان ماه رمضان ویژهٔ شیرنی هم مورد ایستفاده قرار گیره که  گیلان مئن و به‌ویژه رشت مئن افطار واسی آماده به. تئران و بعضی اوستانان دیگر مئن هم  ایته خاص جیگان مئن  به ویژه ماه رمضانان ا شیرنی تهیه به. اونه نام ترکیبی ایسه جی رشته و خشکبار است.

محتویان اصلی اون نیشاسته یا برنج شیره ، شکر ، اقوز و ادويه‌جات معطر مانند هل و دارچین ایسه. رشته‌خشکار روی ایته سینی فلزی داغ آمادا به و بعد تحویل به موشتری واسی اونا خانه مئن با ایپچی کره یا روغن تفت بدا. سپس اونا ایته شربت مئن که درستا بوسته جی آب ، شکر ، دارچین و هل (تقریبا شبیه به  زولبیا و بامیه شربت) قرار بدا و چند ثانیه بعد وقتی شیرینا بوسته  ، قابل خوردن ایسه.

رشته شامل برنج نیشاسته ایسه که با وسایلی خاص و به وسیلیه صفحه ای گرم چاگوده به. خشکار علاوه بر ان دارای محتویاتی اونه درون ایسه که اون داخل شکم میئن هینگام چاگودن قرار دهیدی. رشته‌خشکار به دليل اون که از گلوکز وگياهى   پروتئین  موجود در آقوز میئن برخورداره بسيار نیروبخش ایسه.

خشکار محتویان:

 
شربت واسی :




#Article 480: ویکی‌پدیا: بۊشؤسۊبراز (113 words)


بۊشؤسۊبراز تينه اي کارؤن ببۊن: ويکيسازي (چيزؤنه ويکيپديا دابدستۊرˇ جي چاگۊدن)، املاىي غلطؤنه چاگۊدن، گيلکي دستۊري غلطؤنه چاگۊدن، تاىپي غلطؤنه چاگۊدن،  ىا  چاگۊدن. خؤبه کي همته کارگيرؤن ولگؤنˇ دچينواچين ؤ بۊشؤسۊبرازˇ مئن ايلجار بکۊنن. 

شيمه جي خأنيم کي هرته ولگˇ بۊشؤسۊبرازˇ پسي، اۊنˇ بۊشؤسۊبرازˇ تأگه ويگيرين. اينم شيمه جي خأنيم کي هرچي بۊدين، اۊ ولگˇ گبˇ مئن باخي کارگيرؤن ئبه بنويسين تا ثبت ببۊن.

أگه ىک نفر ديگه شيمه بنويشته وانيويسˇ مئن  تأگه بزئه ؤ شمه اۊنˇ جي بمأىن ائره، احتمالاً اينˇ وأسي بۊ کي اۊ وانيويس، ويکيپديا استانداردؤن ؤ زاکۊنؤنˇ همره جۊر نبۊ. حقسأى بکۊنين ايشؤنه بخؤنين تا شيمه وانيويس ب تر ببۊن:

 تينين سر بزنين ؤ باخي کارگيرؤنˇ همره گب بزنين.




#Article 481: نؤام چامسکي (380 words)


آورام نؤام چامسکي ىکته آمريکايي زوان شناس، فيلسۊف، شناختˇ دانشمند، منطيق دؤن، سىاسي تفسيرگر، عدالتي کۊنۊشگر ؤ آنارکؤسنديکاليزمˇ هوادار ايسه. گاهي ني اۊنه مۊدرن زوان شناسي پئر دۊخؤنن. چامسکي ىکته سرشناس آدم، تحليلي فلسفه مئن ايسه. اۊ خۊ حرفه اي عمره ويشتر ماساچوستˇ تکنؤلؤژي مؤسسه مئن بۊگذرؤنه ؤ هؤره ني بازنشسته بۊبؤ. اۊ الؤن ىکته بازنشسته اۊستاد ايسه که تا الؤن صدته کيتاب ويشتر بنويشته دأنه. اۊ که ىکته فرهنگي پيله کس ايسه ا ىکته نظر خاهي مئن به عنوان خؤجير فکر آدم، دۊنىا مئن دؤجين بؤدن.

چامسکي ايته مۊتوسط خؤنواده، فيلادلفىا شهر، اشکنازي ىهودي دينˇ امره به دۊنىا بۊمأ. چامسکي علاقه دأشت که نؤعي آنارشيزمه نىؤیؤرک شهرˇ مئن تؤسعه بدی. اۊ بزين سال 1951 تا 1955 که پنسيلوانىا دانشگا مئن خۊ BA ؤ MA ؤ دۊکتۊرائه زوان دؤنی رشته مئن هگينه ؤ به عنوان همراهؤن جامعه هارواردˇ دانشگا مئن دؤجئه بنه. اۊ 1955 مئن MIT مئن مشغۊل بنه ؤ چندي نۊگذرنه که خؤ بنويشته ان ؤ سۊخنرانیئنˇ واسي ايته سرشناس آدم، زوان دؤنی رشته مئن بنه.

اۊ چامسکي وراثت، جهاني گرامر، چامسکي-شۊتسنبرگˇ ارائه تئؤري ؤ چامسکي-شۊتسنبرگˇ شۊماردنˇ تئؤري چاکۊدن کس ايسه. چامسکي رفتارگرايي کمنقش بؤنˇ واسي پۊر نقش دأشت ؤ اسکينرˇ کارˇ امره ني درگير بۊ. 1967ˇ مئن ىکته اعتراضي بنويشته هدأ که اونˇ مئن آمريکا وىتنامˇ جنگˇ امره مخالفت بؤده. اينه اعتراضي بنويشته عؤنوان رؤشنفکرؤنه مسۊلىت بۊ. اۊ چپ نؤ امره همفکر بۊ ؤ خۊ ضد جنگ فعالىتؤنˇ واسي چند بار زيندؤني ببؤ. اۊ پۊر زمات ايسه که زوان دؤني سر کار کأدره.

هيتؤ ني که اۊ تا چند ده سال بعد زوان دؤنی سر کار بؤده، پرؤپاگاندا مۊدله ادوارد اس.هرمانˇ امره تؤسعه هدأ. چامسکي حرفه ای تدریسه کنار بنأ پسي ني خۊ اجتماعي فعالىتؤنه عراقˇ جنگه مۊخالفت گۊدنˇ مۊرسؤن ايدامه هدأ. اۊ خۊ سراسر زيندگي مئن ىکته پۊر نفۊظ کس دانشمندؤنˇ مئن به حيساب امأی ؤ سال 1980 تا 1992 مئن گتترين زينده دانشمند اينتخاب ببؤ. اۊ هيتؤ ني ىکته جي هشته دؤجين ببؤ کس، علۊم انساني ؤ هۊنرˇ مئن ايسه که شأنه اۊنه مرجع دؤنسن. چامسکي کارؤن مصنۊعي هۊش، شناختي علۊم، کامپىۊتري علۊم، منطيق، رىاضي، مۊسئقي تئؤري ؤ تجزئه تحليل، سىاسي علۊم، برنامه نويسي زوانˇ نظرىه ؤ روانشناسي سر اثر بنأ دأنه. اۊ خۊدشه به عنوان ىکته سىاستئه کۊنۊشگر ؤ آمريکا خارجي سىاست ؤ نئؤليبراليزمˇ سرماىه داری مۊنتقد ؤ ني ىکته جرىانساج خبرگزاريئنˇ مئن مطرح بؤده. 




#Article 482: لفظˇ زنجيله (513 words)


لهجه زنجيله (اينگيليسي مئن: Dialect continuum) ىا لهجه شر (اينگيليسي مئن: Dialect area) ىک جرگه لهجه'ن (گۊىشؤن) ايسن کي ىکته جؤغرافياىي شرˇ مئن بکار شنن ؤ هر دو ته لفظه کي همساده ايسن هچي نيميزگره کسؤنˇ جي تؤفير کؤنن اما وختى اي تؤفيرؤن جمأبنن جۊري که أگه زنجيله دو ته سراخره بنيم کسؤنˇ ورجه، اۊشؤنˇ گۊىشگرؤن، کسؤنˇ لفظه نفأمنن. اي مأفۊمه شأنه دگردسي زيويشتشناسي (evolutionary biology) مئنˇ ريسه جۊرؤنˇ همره قياس گۊدن. اي مأفۊمه لئؤنارد بلۊمفيلد بنابوده. 

اۊ مرزؤني که شأنه شرؤنˇ مئن کشئن (اۊ شرؤني که هرته زواني خصلتˇ جي کسؤنˇ همره تؤفير کؤنن) لفظمرز (لهجهمرز) دۊخؤنن. أگه فاصله ؤ انبساطي زوانؤنˇ سرمشقه در نظر بگيريم، اي لهجه'نه شأنه فاصله-زوان در نظر گيتن؛ ىعني زوانشناسي فاصله وأسي، خودکفا زوان ايسن.

اجتماعي زوانشناسي مئن، وختي ىکته زوانˇ زنجيله دأنيم کي دۊته ىا چن جۊرˇ زوان ىا لهجه  همديگرˇ مئن ادغام بۊبؤبۊن بي اينکه ايشؤنˇ مئن ىکته رؤشن مرز بۊمؤنه. مثلاً، هندˇ ىپاره پيله شرؤنˇ مئن ىا مغربˇ مئن ايتؤره. تاريخˇ مئن ني اۊرۊپا چن پأره مئن ايتؤ بۊبؤ؛ مثلاً ىکته مسيرˇ مۊسؤن که پؤرتقال تا والۊن (بئلژيکˇ مئن) ؤ پؤرتقال تا ايتاليا جۊنۊبي لهجه'ن ايسه؛ ىا آلماني ؤ هؤلندي مئن. ۱۰۰ سالˇ أخيرˇ مئن کي دؤلت-ملتؤن ويشترأبؤن ؤ ايشؤنˇ معىار زوان هيتؤ تترج باخيˇ لهجه'نه کي معىار نۊبؤن ؤ اي لهجه زنجيله'نه چاگۊدن، حذفأگۊدن، مرزؤن ويشتر پۊررنگ بۊبؤن.

گاگلف بحث ؤ جدل بنه کي ىک نفر فرد کۊ لهجه' بکاربرده-دره ىا حتی ىکته لهجه، کۊ زوانˇ شئه؟ بسته به مؤضۊع، 
In some cases, controversy often arises regarding the question of which particular dialect an individual is using – or even to which language a particular dialect belongs. To varying degrees, such cases involve sociolects and/or the distinctions are subjective rather than having any discernible basis in objective linguistics. They are generally found when two or more distinct ethnicities have long histories of shared linguistic development and geographic residence, but nevertheless regard themselves, and/or each other, as speaking different dialects or languages. This occurs as a result of divisions related to religion, political ideology, nationalism or regionalism, and/or other dimensions of historical identity. In such cases, the dialects concerned may have emerged, or re-emerged, as a result of splits in extinct or declining standard languages.

به هر حال، ايشؤنه شأنه ىکته زوانˇ لهجه'ن در نظر گيتن به شرطي که ىک جۊر عؤمۊمي معىار زوان دبۊن کي بگۊبشتؤه مؤمکن بکۊنه.

گيلکي، لهجه زنجيله به بئترين مثاله. اي زوان رضوانشهرˇ جي تا گؤرگان ىک عالم لفظ (لهجه) دأنه کي هر دو ته همساده لفظ کسؤنˇ جي خالي ايپچه تؤفير کؤنن. انزلي گيلکي ؤ رشتˇ لفظ، ىا رشتˇ گيلکي با أسؤنه لفظ ىا أسؤنه شي با لاجؤنˇ گيلکي ىا لاجؤنˇ شي با رودسرˇ گيلکي، هيتؤ رودسرˇ لفظ ؤ رامسر، ىا رامسرˇ لفظ ؤ تۊنکابۊنˇ لفظ، يا تۊنکابۊن لفظ ؤ چالۊسˇ گيلکي، چالۊس ؤ آمؤل، آمؤل ؤ ساري هيتؤ تا اؤره کي مردوم خوشؤنˇ زوانه گيلکي ىا گلکى دۊخؤنن، ىکته لهجه تترجه محسۊب بنه کي اي لهجه'ن همته ىکته پيلˇ زوانˇ شي ايسن کي گيلکي ىا گلکى دۊخؤنده بنه.

فارسي خو لهجه'نˇ جي کي ايرانˇ فارسي ؤ افغانستانˇ دري ؤ تاجيکستانˇ تاجيکيه شامل بنه، ىکته لهجه زنجيله چاکؤنه.




#Article 483: آپوماتوکس دادگاه (116 words)


ایتا جیگا نام بو کی ۹ آوریل ۱۸۶۵ میان آخرین دفعا وستی کلسیا ویرجینیا مایه دار، رابرت لی فرماندهی امره آمریکا داخلی جنگ میان بجگسته. آپوماتوکس آخرین پیله جنگ آمریکا داخلی جنگ میان بو. ایجایی مایه دار (اینگیلیسی: Union Army) ، ژنرال یولیسیس گرانت رهبری امره جنگ دورون پیروز بوبوسته. و ژنرال لی خلابران تسلیم بوبوستید و هتو بو کی جنگ ویرجینیا میان خاتمه بیگیفته.
ای جنگ میان صد هیزار ایجایی خلابر و ۲۶ هیزار نسایی خلابر بجنگستید. پور نسایی خلابران خسته و وازده بوبوسته بید. و پور زمات بو کی ویشتایی بکشه بید. هنه وستی آپوماتوکس میان ژنرال لی مایه دار خوره ایجایی مایه دار جولو تسلیم بوگوده. و ژنرال گرانت جنگ میان پیروزی بوبوسته.




#Article 484: گيلکي زوؤن (2196 words)


گيلکي (واگۊىه: /Giləki/، اينگيليسي زوؤن مئن Gilaki) ایتأ زوانه ايرانˇ هندؤاۊرۊپايي خۊرخۊسي کلسيا زوانانˇ جأ ؤ گيلان ؤ مازندرانˇ مردۊم أن زوانˇ جأ گب زندٚه ؤ قزوین، گلستان، سمنان، تئران، البۊرز اؤستانانٚه مئنم گیلک‌زوان ایسأ.

گيلکي زوان،ایرانی شۊمالٚغربي زوانانٚه جرگه‌یٚه کاسپي دريا نسا چافˇ زوانؤنˇ جرگه شي ایسه ؤ تالشي، سۊرخه اي، 
سنگسري
بلۊچي، کۊردي، قؤمسي زواننˇ أمرأ پۊر اشتراک دأره ؤ هأمبنه ايسٚه. گیلکی گۊیشانء سٚه منظر ٚ جأ شأ تقسیم‌بندی گۊدن:

الف. جغرافیایی

جغرافیایی - زوانشناسی مبنا سر گیلکی سٚه تأ خۊرخۊسي، خۊرتاوي، نسایی ؤ گالشی گۊیش تقسیم به:

۱.ایسپي رود خۊرخۊسٚه گۊیشان: گیلکی غربی گۊیشان ٚ خاستگا گیلان ٚ اوستان ٚ غربی مناطق رشت ؤ انزلی ؤ فؤمن ٚ مۊسؤنچی شهران ایسدٚه.

۲. خۊرتاوٚ گۊیشان: گیلکی خۊرتاو گۊیشان ٚ خاستگا گیلان ٚ اۊستان ٚ شرقی مناطق ؤ مازندران ٚ اۊستان ٚ غربی مناطق لاجان ؤ رۊدسر ؤ سختسر ؤ تؤنکابؤن ٚ شهران ٚ مأنستأنچی ایسٚه.

۳. نٚسۊمي گۊیشان: گیلکی جنۊبی گۊیشان ٚ خاستگا گیلان ٚ اۊستان ٚ جنۊبی مناطق رۊدبار ٚ شهر ٚ مۊسؤنچی ؤ قزوین ٚ المۊت ؤ البرز ٚ طالقان ایسدٚه.

ب. سیاسی مرزان

سیاسی مرزان ٚ مبنا سر گیلکی گۊیشان دۊتأ گیلانی ؤ مازندرانی پیله گۊیش تقسیم بٚده: ای تقسیم‌بندی مئن گیلکی گیلانی گۊیشان گیلان ٚ گیلکی ؤ گیلکی مازندرانی گۊیشان مازندران ٚ گیلکی دۊخانده بدٚه ؤ حاشیه گۊیشان هۊ مناطق ٚ نامان ٚ أمرأ دۊخانده بدٚه: طالقان ٚ گیلکی یا المۊت ٚ گیلکی مأنستأن

ج. گۊده‌اي

گۊده‌اي مبنا سر گیلکی گۊیشان سٚه‌تأ تبری ؤ دیلمی ؤ گیلی گۊیش تقسیم به:

۱. تبری گۊیش: أن گیلکی گۊیش تبرستان ٚ دابۊنی حؤزه مئن مازندران ٚ اۊستان ٚ مئن واقع ایسه ؤ تهران ؤ البرز ؤ سمنان ؤ گلستان بعضی مناطق أنی أن گۊیش ٚ جأ گب زندٚه. أن حؤزه گۊیشوران اغلب خۊ زوانء گلکی دۊخاندٚه.

۲. دیلمی گۊیش: ان گیلکی گۊیش دیلمستان ٚ دابۊنی حؤزه مئن مازندران ٚ خۊرخۊسي مناطق ؤ گیلان ٚ اۊستان ٚ خۊرتاوي ؤ نٚسۊمی مناطق ٚ مئن واقع ایسه. أن گۊیش ٚ جیگأ گیلان ٚ خۊرتاوٚ کۊهستانی مناطق ایسه.

۳. گیلی گۊیش: أن گیلکی گۊیش گیلان ٚ دابۊنی حؤزه مئن واقع ایسه. أن گۊیش ٚ جیگأ گیلان ٚ جۊلگه‌ایی مناطق ایسه.

گيلکي خو تاریخ ؤ ادبیاته دأنه. پیرشرفشا شئرؤنˇ دیوانˇ مورسؤن کي هشتؤمی قرنˇ هجری قمری جي بجا بمؤنسه. گيلکی،  امره ني پۊر نزديکه و دوته زبان، ىته بۊن ؤ ريشه دأنن. 

شکی نیه کي گیل، ىکته قؤمˇ نؤم بو. ىۊناني کتابؤنˇ مئن ایشؤنه گلای دخؤندن. أگه گۊنيم گیل ىا گیلک که اي کاف، نسبتˇ کافه نأ تصغیرˇ شي. اونچه کي مسلم ایسه اینه کي گیل ىا گئل ىا گئلای ىکته قؤمˇ نؤمه کي کاسپي درىا کلسیا (جونوب) چافˇ مئن نیشتن ؤ هنۊز ایشؤنˇ نؤم اي مردومˇ سر بمؤنسه. وختی گۊنيم گیلان، اي «ان» جیگه پسونده. ىعني اؤره کي گیلؤن زیندگی گودن.

اما دومي (دیلم) کي ویشتر اشتبا واگۊىه بنه ؤ أگه بشین محلي مردومه بپورسین اونˇ دوروسه گونن: دیلمؤن (dilemon). مو هرگز نشتؤسم هی‌کس بگؤ دىلمان deylaman. دیل dil ىکته کلمهٰ کي معنایˇ مشخص دأنه ؤ اؤرهٰ گونن کي مرز بوده ؤ دَوَسته ببون گؤ ؤ گوسند دأشتن ئبه ؤ «ام» بولندی پسونده، هوجور کي کؤتام ؤ ایلامˇ مئن دأنیم ؤ پألوي زوانˇ مئن هرچئه بخأن بولند ذکر بکونن اي پسونده چربؤنئنن اونه. پس دیلم بنه گؤ ؤ گوسندˇ دأشتنˇ بۊلندˇ جیگه.

گیل، مازندرانˇ گيلکي زوانˇ مئن ني دره ؤ مازندراني زوان، پۊر شواهدˇ وأسی، سانسکریتˇ همره ارتباطˇ مستقیم دأنه.

ای لهجه‌ٰنه خأ تبری گيلکي ني علاوه گودن. چون مازندرانˇ مردۊم خوشؤنˇ زوانه گئلئکی دخؤنن ؤ تا چالوسˇ گيلکي، بیه‌پیشˇ گيلکي همره خالی ایسکالی تؤفیر کؤنه. هنۊز حتا سمنانˇ یپاره دهاتؤنˇ مئن (چاشم ؤ هیکوه ؤ فولادمأله (فولادمحله) مورسؤن) کي چن دهه پیش، ساری شي بؤن (دودانگه بخشˇ شی) مردۊم خوشؤنه گئلئک ؤ خوشؤنˇ زوانه گئلئکی دخؤنن.

مازیار (کی مازندرؤنی بو ؤ ۲۱۸ تا ۲۲۵ ه.ق حوکومت گود) خو نامه‌ٰنˇ مئن به عباسی خلیفه، خوشه گیلˇ گیلان دخؤنه ؤ خلیفه ني اینه جیلˇ جیلان (گیلؤنˇ گیل؛ فارسی: گیل گیلها) دخؤند. اي اول سندی ایسه کي یک نفر خودش ؤ خو مردومه گیل دخؤند. هنۊزم مازندرانˇ غربˇ کوهؤنˇ مئن، گالشؤن، جیرا (جؤلگه) دخؤنن: گیلؤن. 

فردؤسی، خو شاهنامه مئن، اؤره کي منوچهر، سلم ؤ تورˇ جي انتقام بکشه، نویسنه: 

سپه را ز درىا به هامون کشید | ز چین دژ سوی آفریدون کشید

چو آمد به نزدیک تمیشه باز | نیا را به دیدار او بد نیاز

ز دریای گیلان چو ابر سیاه | دُمادُم به ساری رسید آن سپاه

بازین کي فریدون مازندرانˇ مردومˇ همره شنه منوچهرˇ استقبال:

به زرین ستام و به زرین کمر | به سیمین رکاب و به زرین سپر

ابا گنج و پیلان و با خواسته | پذیره شدن را بیاراسته

همه گیل مردان چو شیر یله | ابا طوق زرین و مشکین کله.

شاهنامه مئنم، فردؤسی مازندرانˇ مردومه گیل دخؤنه. 

نظامی گنجوی ني مازندراني‌ئنه گیل دؤنس؛ خو اسکندرنامه مئن وختی گه اسکندر، ایران ؤ رومˇ سپاهˇ همره شنه اوروسؤن (روسؤن)ˇ جنگ، اینˇ پهلوانؤنه نؤم بئنه:

زریوند گیلی ز مازندران | نیال یل از کشور خاوران

زریوند ني رجز خؤندن و فأزمه گودنˇ زمت گونه:

زریوند مازندراني منم | که بازی بود جنگ اهریمنم

زریوند چن نفره کوشنه تا بیلاخره بکوشتن شنه ؤ اسکندر ناراحت بنه:

جهاندار از آن کار شد تنگدل | که سالار گیلی درآمد به گل

ناصرالدین شا ني خو مازندرانˇ سفرنامه مئن، تبعیدی کوردؤنه ایل دخؤنه ؤ کلاردشتˇ محلي‌ئنه گیل. ایتؤ نظر هنه کي مازندران نی، دیلمˇ مورسؤن، جیگه نؤم (اسم مکان) ببون ؤ ربطی به قومیت ؤ زوان ندأره. اي سربسؤن همه اینه نشؤن دئنن کي کاسپي درىا کلسیا چافˇ مردۊم (تالشؤنˇ جي تا گیلانˇ گیلکؤن تا مازندرانˇ گیلکؤن تا حتا گلستانˇ گیلکزوانؤن) ىکته ریشه و بنه جي ایسن ؤ هرته خو جیگه ؤ سامؤنˇ نؤمه خو سر بنأ اما همه‌ته گيلکي گب زئنن ؤ ایشؤنˇ زوان گيلکي ىا گئلئکی ایسه. پس اي دوروس نیه کي گیلانی‌ئن، گيلکي ؤ گیلک بؤنه خوشؤنˇ انحصارˇ مئن بدؤنن. 

بخشی جه قدیمي آثار که یا به گیلکي بأنوشته ببه یا بخش هایی جه اؤن گیلکي ايسه: ۱.تفسیر قران سورتچی(قرن۷) ۲.مقامات الحریری(قرن۷) ۳.دیوان پیر شرفشاه دولابی(قرن۸) ۴.الکفایه(قرن۹) ۵.الابانه(قرن۹) ۶.تفسیر کتاب الله(قرن۹) ۷.تفسیر مؤغنیسا(قرن۹) ۸.دوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۹.سوم مشیخ زیدی(قرن۹) ۱۰.قصیده طنطرانیه(قرن۹)
گيلکي جي تا هشتؤمی قرن ه.ق وؤت بجا بمؤنسه. پیرشرفشا دولایی دیوان کي گيلکي زوان ئبه ىکته پیله سنده. جغرزˇ اون، نهؤمی قرن جي، قاسم انوارˇ شئرؤنˇ دیوان بمؤنسه کي اونˇ مئن گيلکي غزل دره. نهؤمی قرنˇ جي به بعد دئه گيلکي جي پۊر پورˇ وؤت هنأ تا مشروطه زمت کي حتا چن سوره انجیلˇ جي واگردؤن ببؤ.

سیˇ چن ته گيلکي کلمه راجه به جؤنورشناسی، نسخه‌ی خطی «خواص الحیوان»ˇ مئن (ملاعلی کامی لاهیجانی) دره کي الؤن ترهانˇ دانشگا کتابخؤنه مئن هنأ.

سیزدهؤمی قرن مئن، سید ظهیرالدین مرعشی «تاریخ طبرستان، رویان و مازندران»ˇ جي ىکته واوینه (بنای آمل) میرزا ابراهیم گیلانی به گيلکي واگردؤنه.

یکته گيلکي شئر ني خان احمد خان جي بجا بمؤنسه کي دانشگا تهران کتابخؤنه مئن هنأ:

شده‌ام زار و پریشان دَرَم جان کَنَشا | دل پُر خون مو از عشق تو مانی آتشا

تو باَغیار نشینی می دِلا خون کُانی | تو بگو چه بَکُنَم مردمانَ سَرزَنَشا

شیوه دلبری و عشوه و ناز و غمزه | هرچه دُانی توبَکُن آنچه تو ذاتی رَوَشا

از فراق تو مُجَم [مَجَم] کوچه بکوچه شب و روز | همدَمی خود بَگُدی همسر تُرک طالَشا

موکه تا [تَ] هیچ نَگُتامو تو خود آزرده یَه بی | دو هزار چه موتی دانم یَکتا و اگُتَه نَشا

یکته دئه سربس، گيلکي قدیمی وؤتˇ وأسی، «تفسیر کتاب الله» ایسه، ابوالفضل بن شهردویر دیلمی کي هشتؤمی قرنˇ مئن بنویشته ببؤ ؤ اونˇ مئن قرآن به گيلکي واگردؤنه ؤ تفسیر ببؤ.

گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته جي فرسه أمي دس ايتؤره:

گيلکي کلمه‌ٰن، باخی هندواۊرۊپاىي زوانؤنˇ همره پۊر اشتراک دأنه. اي زوان، عربی ؤ فارسی جی‌م پۊر کلمه هیته ؤ کلمه ني ایشؤنه هدأ.

گيلکی بیسˇ دو ته حرف (صامت ىا همخوان) دأنه:

هف ته ني ساده خؤندش (مصوت ىا واکه) دأنه:

بانی سه جرگه تویم (مرکب) خؤندش:

آخری خؤندش (ə) یکجور خؤندشه کي گيلکي مئن همه ته خؤندشؤن جي ویشتر به کار شنه ؤ یکچی ایسه a ؤ e مئن. گيلکي خؤندشؤنˇ بولندی (ارتفاع) (فارسی زوانه بدئه) کمه. 

گيلکي مئن شخصي نامتا دۊ جۊره:

گيلکي مئن، فاعل، شخص ؤ شماره' جي، فعلˇ همرأ جۊره:

مرىم ظرفؤنه بۊشؤسته.

مرىم ؤ زهرا ظرفؤنه بۊشؤستن.

فاعل تينه حذف بۊبۊن ؤ فاعلˇ شخص ؤ شماره شأنه فعلˇ شناسه' جي فأمسن:

مۊ شنم. - شنم.

اۊ کيتابه هأىته. - کيتابه هأىته.

گيلکي مئن فعل دۊ ته بنه دأنه: هسا بنه (مضارع) کي اۊنأجي اخباري هسا ؤ التزامي هسا ؤ أمر چاگۊده بنه باني بۊگذشته بنه کي مصدر ؤ مفعۊلي صفت ؤ بۊگذشته فعلؤن اۊنأجي چاگۊده بنه.

مصدر، -ən ؤ -an همرأ تمنأ بنه. أگه ىکته فعلˇ بنه خؤندشˇ همرأ سر بمأ، اينˇ مصدر -n گينه: زئن ؤ خؤردن ؤ فۊدنˇ مۊسؤن.

گيلکي مئن ماضي ساده و ماضي استمراري به ترتيب ايته بساته بۊنن:

دومي جرگه قىدؤنه نشأنه جۊمله سر أردن: خئلي حسن کتاب خؤنه. أول جرگه جۊمله قىد ايسن أمما دومي جرگه، فعلي جرگه قىدن.

گيلکي مئن کلمه'نˇ ترتيب فاعل-مفعۊل-فعل ايسه.  بسچي گاگلف مفعۊل تينه فعلˇ پسي بأ أمما مننئه فاعلˇ پيش بأ:

علي کيتابه خؤنه.

علي خؤنه کيتابه.

ناشخصي ىا غىرˇشخصي جۊمله'ن اۊ جۊمله'نن کي ايشؤنˇ فعل، خۊشؤنˇ فاعلˇ همرأ جۊر نئه ؤ اي جۊمله'نˇ فعلˇشناسه سىؤم شخصˇ فرد ايسه: مأ تشنه'.

اي جۊمله'نˇ فعلؤن حسي ايسن ؤ ىعني ىکته مرجع خأنن کي ىکته تجرۊبه ىا حسه نسبت بدئن اۊ مرجعه. پس مننئن نمأ نامتا (ضمير ناملفوظ) بدأرن: گۊشنه'.

اي جۊمله'نˇ مئن، فعلˇ مرجع مننئه بيجؤن بۊبۊن. پس أگه تينيم بدأريم: مأ گۊشنه ىا حسنه گۊشنه ىا سگؤنه گۊشنه؛ مننيم بۊگؤىم ميزه گۊشنه.

اۊ نؤمي جرگه کي ناشخصي جۊمله'نˇ سر هأنه، فاعل نئه؛ اي نؤمي جرگه مفعۊله کي شنه فاعلˇ خالي جيگه مئن نيشينه

اصلˇ وانيويس: گيلکي نیویشتن

صد سالˇ أخيرˇ مئ هرکي هرجۊر کي دوس دأشت گيلکي بنويشته کي البته ويشتري آرامي خطˇ جي نيويسنن کي ايرانˇ مئن به اشتبا

ورگˇ پيش بنأ شيوه ايتؤره:

(اي وؤت، اي سربسˇ جي نقل بؤدره: )

چۊتؤ خأ اي خطˇ جي گيلکي نيويشتن؟

ا. نؤميترين ؤ مؤهمترين نشؤنه، “ˇ” ايسه کي شؤا(ə) نۊشؤن دئنه. امما قراردادˇ جي أمه اينه همته اضافي ترکيبؤنˇ مئن کاراگينيم.

ملکي اضافه: ماکانˇ جۊف

وصفي اضافه: سۊرخˇ رۊجا

هرماله اضافه: اۊتاقˇمئن

دقت بکۊنين کي “ˇ” دۊ جا أصلن بکارنشنه. ىکته مفعۊلي نشؤنه جا: من تي پسره بيدئم. پس أگه اي جومله’ ايتؤ بنويسيم که “من تي پسرˇ بيدئم” دوروس نيه. چۊن پئرˇ پسي “ه” ىکته سيوا کلمه ايسه ؤ مفعولي نشؤنه ايسه. اؤکته “ايسه” فعلˇ مئنه: اۊن تي مأره. که أگه بنويسيم “اۊن تي مأرˇ” غلطه. چۊن ائره م مأرˇ پسي “ه” ىکته فعله: اۊن تي مأر ايسه.

ب. a ىا فتحه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “أ” (ىزبر: yəzəbər) کاراگينيم: تأ، دأنم، پأچ، دأرم.

ج. اۊ کلمه’نˇ مئن کي “ه” همره سرهنن ؤ اي “ه” ىکته خؤندشˇ جا ايسه (خؤنه، فرده ؤ…)، أگه لازم ببۊن کي مفعۊلي نشؤنه ىا “ايسه” جا ىکته فتحه بچربؤنيم کلمه سراخره، “أ” جا، چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم “‘” کاراگينيم: خؤنه’، فرده’، خسته’بؤستم، پياده’بم.

د. e ىا کسره خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه) “ئ” (ىزير: yəzir) کارأگينيم: زئن، مئبه، زئندرم.

ه. o ىا ضممه خؤندشˇ جا (چي کۊتا چي دکشه ىا چي ow خؤندشˇبه) “ؤ” (ىپيش: yəpiš) کاراگينيم: شؤن، شؤ، خؤ، مۊسؤن.

و. اۊ کلمه’ني که “ه” ىا “ا” همره سرهنن، اۊشؤنˇ جم دوستنˇبه چۊن خأنيم کلمه ظاهر ؤ صورته بدأريم، “‘” کاراگينيم ؤ أگه کلمه “ي” همره سربأ، “ئ” کاراگينيم: خؤنه’ن، پا’ن، کاسپيئن/کاسپئن، تيتيئن/تيتئن.

ز. اي خطˇ مئن نيمفاصله ندأنيم. هر جا بدين نيمفاصله خأنين، اۊنˇ جهاني معادله کاراگيرين: دأش (-).

ح. u خؤندشˇ به، چي دکشه چي کۊتا، “ۊ” کاراگينيم: فۊوؤستن، دۊر، پۊر.

ط. i خؤندشˇ به، چي کۊتا چي دکشه، “ي” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، نؤقطه دأنه. “تيتي” مۊسؤن.

ى. اۊ کلمه’نˇ مئن کي دۊ ته گب (حرف)ˇ همره کي ىکته خؤندشˇ نماىنده ايسن سرأگينه (ايران، اؤره، ائره ؤ…)، اولي أليف هۊتؤ کي هميشک داب بو بنويشته بنه امما بۊخؤنده نبنه.

ک. تۊىم خؤندشؤنˇ به کي گيلکي خۊشئبه دأنه، هي علامتؤنه خأ تۊىم گۊدن: تيۊل، ريۊت ؤ…

ل. y گبˇ جا، “ى” کاراگينيم کي هم وختي سيوا بنويشته بنه ؤ هم وختي ىکته حرفه دچکئنه، بينؤقطه': چأىي، حسنى.

م. اۊ کلمه’ني که اۊشؤنˇ مئن ي پسي، ى هنه، بيه، ديا، پياز ؤ… مۊسؤن، خالي “ي” بنويشته بنه: بيه، ديا، بيه، پياز ؤ…

ن. سيوانيويسي ىا دچکسه-نيويسي، اصلˇ ملاک کلمه استقلاله. ىعني ىکته کلمه وابينؤن خأ کسؤنه دچکئن مگر اينکه باخى ملاکؤن ىا نيويشتاري عادتؤن مانع ببۊن. مثلن، مؤستمر فعلؤنه چۊن ىکته مۊستقل فعل ؤ ىکته کلمه ايسن دچکسه نويسنيم: شؤندرم، بمأبۊ ؤ خؤردئدرم. هيتؤرم “بي” ؤ “نا” مۊسؤن پيشوندؤن: بيکس، بيسواد، نابلد ؤ…

س. گيۊمه وأسي، هۊ جهاني ؤ استاندارد گيۊمه’ (“”) کارأگينيم. گيۊمه اي جاؤن کاراىته-بنه:

ع. نؤمره-نيويسي مئن، أعشاري نؤمره’نˇ مئن مؤمىئز (/) بکارشنه (۲۳/۴۰۵) ؤ هزارگانˇ سۊ رقمه سيواگۊدنˇبه هۊ علامتي که دونىا مئن دابه ( ۳,۰۴۰,۰۰۴,۰۰۵,۰۶۰) کاراىته-بنه.

ف. پس گيلکي أليفبي اۊجۊر کي بۊگذشته جي فرسه أمي دس (محمۊد پاىنده لنگرۊدى فرهنگˇ گيل و دىلم) ؤ چاکۊنواکۊني که أمه پيش نئنيم، ايتؤره:

أليف (آ، ا، أ)، بي (ب)، پي (پ)، تي (ت)، ثي (ث)، جأم (ج)، چي (چ)، حي (ح)، خي (خ)، دال (د)، ذال (ذ)، ري (ر)، زي (ز)، ژي (ژ)، سين (س)، شين (ش)، صات (ص)، ضات (ض)، طأى (ط)، ظأى (ظ)، عىن (ع)، غىن (غ)، في (ف)، قاف (ق)، کاف (ک)، گاف (گ)، لام (ل)، ميم (م)، نۊن (ن)، وؤ (و، ؤ، ۊ)، ىه (ى، ئ، ي)، هئ گرد (ه).




#Article 485: يۊليسيس گرانت (3610 words)


ىۊليسيس ساىمن گرانت (1885-1822 م. 1459–1396 گیلکی) آمريكا هیجدهؤمی رئيس‌جؤمۊر بۊ. گرانتˇ اصلی نام هيرام بۊ. اۊن 27 آوريل 1822 اؤهايؤ مئن ايتا سۊتالˇ كؤگا مئن بيچه ببؤسته. 
اۊنˇ پئرˇ نام جئس روت گرانت ؤ اۊنˇ مارˇ نام حنا سيمپسون بۊ. گرانت 22 آگؤست سال 1848 جولی دنتˇ امره ازدواج بۊگۊده.  

يولسيس ساىمن گرانت 27 آوريل 1822، اؤهايؤ ايالتˇ مئن پونت پيلاسانت، اؤهايؤ روبارˇ ورجا بيچه ببؤسته.

بعد گیتزی برگ، آبراهام لینکؤن ژنرال جؤرج مید کي نسایینه اَ جنگ دۊرۊن دشکنه بۊ دیمه بنا ؤ اۊنه جا سر ژنرال گرانتِ آمريکا چکنه منصوب بۊگۊده.گرانت، ژنرال شرمن دستور فدأ کي نسايی‌ئن صارای فوسینه ؤ خۊدش پوتومک ماىه دار (اینگیلیسی: Army of the Potomac) امره، فوتورکسته کلسیا ویرجینیا ماىه دار 
(اینگیلیسی: Army of Northern Virgini )  کي اۊشانه چکنه  ژنرال رابرت لی بۊ.

ژنرال گرانت ؤ آبراهام لینکؤن هر دۊ پراگماتیست (عملگرا) بید. اۊشان حاضر بید هر کاری جنگ وستی بوکونید. گرانت داخلی جنگ میان، آمريکا ايجاناىي وستی هر چکنه ای جا ویشتر تاثیرگذار بۊ.

دفاعی کله گیفتن نسايی‌ئن وستی ایتا مزیت بۊ. اۊشان بتنستید خوشانه کله بسته خؤرؤم دفاع بوکونید. گرانت ایتا تازه نقشه دشتی کي خواستي کلد هاربور (اینگیلیسی: Cold Harbor) فوسینه کي پۊر اهمیت دشتی ؤ ایتا راه آهن ˇ مرکز دشتی کي به ریچموند ارتباط دشتی. ولي نسايی‌ئن، ايجاناىي ماىه دار جولو خؤرؤم رچ دوستید ؤ کله گیفتید. سومین روجˇ جنگ میان گرانت هچین تلاش بۊگۊده نسايی‌ئنˇ کله بسته دورسانه. ولي ايجاناىي ماىه دار تلفات بی سابقه بۊ ؤ پۊر کۊشته بدأ. کلسیا مطبوعات گرانت جا انتقاد بۊگۊديد اۊنه قصاب  لقب بدائید. طبق گزارشان سی روج جنگ میان گرانت ˇ ماىه دار 52788 کس تلفات دشتی. ولي رابرت لی ماىه دار تلفات کمتر بو، نسايی‌ئن ˇتلفات 32907 کس بۊ ولي کمتر تنستید کي  تازه خلابر جایگزین خوشانه تلفات بوکونید.                                                       

ايجاناىي ماىه دارˇ اصلی ؤ پیله فوتورک 7000 تلفات امره خاتم بیگیفته کي ایتا ساعت میان ؤ حتی باخي حدس زنید ده دقیقه هم نۊبۊستی ای کله گیفتن ایتا جه زرخ ؤ بیسابقه ترین آمريکا داخلی جنگ میان بۊ.

بعد کلدهاربور ˇجنگ، ژنرال لی خۊ موقعیت ؤ جاجیگاهه ریچموند میان، کي ویرجینیا مرکز ؤ نسايی‌ئن پایتخت بۊ محکم بۊگۊده. گرانتˇ استراتژی جنگ دۊرۊن تغییر بۊگۊده ؤ به جاىˇ انکی مستقیم فوتورکه لی کله بسته. تصمیم بیگیفته پترزبؤرگ ˇسمت بشه کي نسايی‌ئن راه آهنˇ مرکزی جاجیگاه بۊ ؤ ارتباط بین ریچموند ؤ باخي نسایی شهران دشتی. ايجاناىي ماىه دار پیله فوتورکستن سه روج 15 تا 18 ژوئن درازی دشتی کي نامؤفق بۊ ؤ دشکن بوخوردید. هنه وستی گرانت مجبور بۊبؤسته پترزبؤرگ ˇ بنه بر ادامه بدی ؤ جنگستن درازا فکشه.  

ژنرال بؤورگارد، نسايی‌ئنˇ چکنه شهر جا کرا دفاع گۊدی ؤ رابرت لی خۊ دوکاره ؤ قدیمی خلابرانه،  بؤورگارد یاور اوسی بۊگۊده ؤ هتو بۊ کي ژنرال لی اۊنه یاور بومو. هنه وستی بنه بر 9 ماه  درازا بکشه. ؤ کلسیا ماىه دار به زحمت تَوادا. ولي ژنرال لی نتنسته وختی بنه بر بۊ هنده خۊ ماىه داره تقویت بوکۊنه. چون ژنرال شرمن ؤ شریدان اۊنه مانع کار بۊبؤسته بید. بنه بر زمات میان ، ژنرال شرمن بتنسته آتلانتا میان پیروزی بدس باوره. ای پیله پیروزی پۊر اهمیت دشتی کي حتی ریاست  جؤمۊري انتخابات میان کي آبراهام لینکؤن هنده دؤجين بۊبؤ پۊر تاثیر بنأ بۊ.
ژنرال شریدان ايجاناىي ماىه دار چکنه جه شینانو دؤجين بۊبؤسته بۊ ؤ گرانت اۊنه ماموریت فدأ کي دوشمن دونبال بوکۊنه تا وختی کي اۊشانه مرگ فرسه. 

آخربسر، کلسیا ماىه دار پیروز بۊبؤ. ؤ ژنرال گرانت بتنسته شهرا لی دس جا بیرون جکشه. رابرت لی ماىه دار دورسفته ؤ مجبور بۊبؤ شهر جا بشه. 

جنگˇوزیر استانتؤن، گرانتˇ خبرا گۊده کي رئیس جؤمۊر ترور بۊبؤسته. ؤ اۊنه بوگفته کي واگرده واشنگتؤن. تارئخ 19 آوریل لینکؤنˇ تشییع جنازه میان گرانت شرکت بۊگۊده ؤ مراسم میان تنها ایتا کنار گوشه بئسا ؤ ارسو فوگۊدی. گرانت بعدا بوگوفته لینکؤن پیله ترین انسانی بۊ کي تا هسأ بشناختم.

بعد لینکؤنˇ ترور، اۊنه معاۊن اندرو جانسون رئیس جؤمۊر بۊبؤسته ؤ لینکؤنˇ سیاسته دونبالا گۊده ؤ ادامه بدأ. ؤ می 1865 جانسون قسم بوخورده ؤ خۊ برنامه‌ٰن بازسازی ؤ لغو برده برداری وستی ؤ هتویی نسایی ایالات واگردستن به ايجاناىي ایالات اعلام بۊگۊده.

سال 1866 میان گرانت بجورترین درجه آمريکا ماىه دار میان فرسه ؤ تمام ژنرال بۊبؤ. کي سابقا جؤرج واشینگتون فقط بتنسته به اَ درجه فرسه. گرانت، ارتش فرمان حالت عادی (صلح) فدأ ؤ نسایی ایالتانˇ بازسازی وستی دؤلت امره ایله جار بۊگۊده تا هنده نسایی ایالتان واگردید به ايجاناىي ایالات.

ايجاناىي ایالتانˇ پیروزی آمريکا داخلی جنگ، می 1865 میان باعث بۊبؤ کي چار میلیون برده آزادا بید. ولي خؤره ایتا تازه مشکل نسایی ایالتان احیا گۊدن وستی بازسازی زمات (1865-1877)  ببؤسته. موانع موهم ؤ تازه ای وؤجۊد باورده بۊ. اندرو جانسون ریاستˇ زمات 1865 ؤ 1866 میان تازه نسايی‌ئنˇ ایالتانˇ نمایندگان ایتا تازه قانون بنام سیا کؤدان (رمزان) (اینگیلیسی: black codes) سیاهان وستی تصویب بۊگۊديد ؤ اَ قانون امره بتنید آمريکاىي‌ئنˇ آفریقایی تبار کسب ؤ کار محدود ؤ اۊشانه کردوکارانه زیرنظر ؤ کنترل بوکونید. اَ قانون مردۊما آمريکا کلسیا‌  میان زرخا گۊده باعث بۊبؤ کي کنگره دؤجين دۊرۊن رادیکال جؤمۊري خواهان پیروز ببید. همچنین بازسازی زمات میان اولین بار وستی آمريکا  تارئخ میان سیاهان صاحب حقوق اجتماعی بۊبؤستید.  ولي هو دهه میان مخالفانˇ سیاهانˇ حقوق موخالفت ؤ اعتراض بۊگۊديد کي ویشتر ایتا سری سازمان بنام کوکلاس کلأن بۊ کي خشونت علیه سیاهان گۊدید. 
بعد داخلی جنگ کنگره بدس رادیکال جؤمۊري خواهان کنترل بوستی . لینکؤن تا وختی زنده بۊ اۊشانه محدود گۊدی ؤ تنستی اۊشانه کنترل بوکۊنه. لینکؤن باور دشتی نسایی ایالتان، ایتا آدم منستن ایسید کي جنگ جا واگردسته بخانه درحالی کي اۊنه  برار جنگ دۊرۊن کۊشته بۊبؤسته.  لینکؤن بازسازی وستی گؤفتي کي جنگˇ عوارض نیاز به وقت دره. ولي رادیکال جؤمۊري خواهان عقیده دشتید کي بازسازی زمات یعنی نسایی ایالتان تنبیه گۊدن ؤ اۊشانه سخت گیفتن. سال 1866 میان، کنگره قانونی  شامل اقدامات شدید ضد نسايی‌ئن تصویب بۊگۊده ؤ ای کس بنام بیل وید دیویس خاستید اوسی بوکونید نسایی ایالتان تا پیگری بوکۊنه. ولي لینکؤن مخالفت ؤ اۊنه وتو بۊگۊده. 
گنگره انتخابات سال 1866 میان، درگیری ؤ اختلاف بین رادیکالان (تندروهان) ؤ محافظه کاران ادامه دشتی. کنگره جانسونˇ نظر کي نسايی‌ئنˇ امره زرتی وا آشتی گۊدن رد بۊگۊده. کنگره بازسازی واستي برنامه دیچه نسایی ایالتانه به پنج تا نظامی منطقه تبدیل بۊگۊده. تا سابقه برده‌ٰنˇ اساسی حقوق ؤ اۊشانه آزادی حفاظت بوکۊنه. جانسونˇ انتقالی دؤلت تازه حاکمان نسایی ایالتان میان نظامی دؤجين بۊگۊده. گرانت کسی بۊ کي نظارت نسایی صارا وستی دؤجين بۊبؤسته . کنگره ترجیح بدأ کي اَ طرحه بازسازی وستی تصویب بوکۊنه. 

بازسازی زمات میان، گرانت ؤ ماىه دار جه پورتر 1500 آمريکاىي‌ئنˇ آفریقایی نژاد حق ؤ حقوق پاسبانی بۊگۊده. ؤ سال 1867 میان اولین بار وستی سیاکود دیمه بنا بۊبؤسته.

جانسون خاستی جنگˇوزیر استانتؤن دیمه بنه ؤ ژنرال گرانت اۊنه جانشین بوکۊنه. استانتؤن کي آبراهام لینکؤن اۊنه منصوب بۊگۊده بۊ کسی بۊ کي بازسازی برنامه وستی کنگره امره موافق بۊ. جانسون چون ژنرال گرانت خۊ سیاسی رقیب دنستی ؤ اۊنه انگیزه هن بۊ کي بتنه گرانت اتویی زیرنظر ؤ کنترل بوکۊنه. جانسون، گرانته نامزد بۊگۊده جنگˇوزارت وستی. ؤ اۊنه موعرفی بۊگۊده ولي کنگره جانسون امره موخالفت بۊگۊده. ؤ بین جانسون ؤ کنگره اختلاف دکفته. 

جانسون پۊر زمات بۊ کي خاستی ائدوين استانتون، جنگˇوزیره دیمه بنه چون استانتون تنها عضو کابینه بۊ کي تندرو جؤمۊري خاهان امره برنامه بازسازی وستی موافق بۊ ؤ اۊشانه امره ایله جار گۊدی. تارئخ 12 اوت میان، جانسون جنگˇوزیر (استانتون) دیمه بنا ؤ ژنرال گرانت کي پۊر محبوبیت دشتی اۊنه جانشین بۊگۊده. جانسون ناجه دشتی ای کاره امره افسرانˇ انتصابˇ قانونه کي گنگره دؤجين بۊگۊده بۊ حذفا کۊنه.
گرانتˇ رئیس جؤمۊر دسیاری (معاونت) وستی، اسکایلر کولفکس کي گنگره سخنگو بۊ دؤجين بۊبؤ. گرانت مبارزات انتخاباتی میان گرانفروشی ؤ بازار سیا موضوع سر (سال 1862میان، داخلی جنگ زمات) گب زه ای ؤ ایبار بوگوفته: 

ای انتخابات پۊر ذوق ؤ شوق مره خاتمه بیگیفته. جؤمۊري خاهان اواخر اکتبر میان تسکه دیل ؤ هراسان بید ؤ چند دفعا مؤرد ضرب ؤ شتم قرار بیگیفتید. ولي دموکراتانˇ خیال آسوده بۊ. ؤ اۊشانه نامزد هوریشیو سیمور بۊ کي مردۊم اۊنه خائن ؤ مزاحم دوخادید. هزاران کس  نسایی ایالتان میان کي دموکراتان هواخواه بید نتنستید انتخابات میان شرکت بوکونید. چون اۊشانه ایالتان هنوز مولحق نوبؤسته بۊ هنه وستی اۊشانه رای بحساب نومو. 
گرانت خۊ کمپین میان هیچ قول ؤ وعده ای نده ای. فقط ایتا خط دۊرۊن خۊ برنامه ریاست جؤمۊري وستی بینیویشته بۊ ؤ بوگفته: اجازه بدید صلح میان بئسیم.

بعد چهار سال داخلی جنگ ؤ سه سال اختلاف، کشورˇ بازسازی وستی ؤ هتو سعی رئیس جؤمۊرˇ ایستیضاح وستی. گرانتˇ گب مردۊما خوش بومو ؤ موافق بید. ؤ مردۊمه بوگفتید گه اگه خوایید واگردید داخلی جنگ زمات هوریشیو سیموره رای فدید. اَ زمات نسایی ایالتان میان خشونت ؤ آزار ؤ اذیت علیه سیاهان ثابت بۊگۊده کي بازسازی نسایی ایالتان میان نیاز به برخورد توند ؤ رادیکالی دره. نظر سنجی میان هوریشیو سیمور  2,708,744 رای بدس باورده ولي گرانت  3,013,650 رای امره پیش دکفته. آخرسر گرانت انتخاباتˇ کالج میان برنده بۊبؤسته ؤ بتنسته انتخابات میان پیروز ببه. پۊر نسایی ایالتان میان سیمور تنستی رای باوره. ولي امکان شرکت گۊدن انتخابات میان نشتید. ولي ای وضع امره هم نشا گوفتن کي تنستی پیروز ببه ؤ انتخابات قابل پیش بینی نۊبۊ.

گرانت خۊ کابینه وستی، ویشتر اشخاصی دؤجين بۊگۊده اکثرا بی تجربه، بی کفایت ؤ نامطمئن بید. کي ویشتر اۊنه قدیمی دس براران، سابقه ماىه دارˇ همکاران ؤ تجار مال دوست ؤ دیپلماتان حاشیه نشین بید. 
گرانت کي روی کار بومو خۊ حزبˇ سیاستان امره مخالفت گۊدی ؤ خۊ هم حزبیانه خۊ جا دور بۊگۊده. وختی خۊ کابینه خاستی دؤجين بوکۊنه اۊشانه مشاوره رد بۊگۊده ؤ اۊشانه گبانه قبول نشدی. ولي مردۊم فکر گۊدید گرانت تنه ایتا آدمه دوکاره ؤ مطمئنه مسئولیت فده. ای استراتژی امره باخي کابینه اعضا خؤرؤم بید ؤ باخي هم ایسا بید کي اۊشانه کار مشکوک بۊ. گرانت هر کسی کي گوذشته میان اۊنه یاور بۊبؤسته ىا اۊنه وفادار بۊ کارسر بنا. هیچ علاقه ای نشتی بیکفایت اشخاصه دیمه بنه ؤ برکنار بوکۊنه. باخي دؤلتˇ قسمتان فساد ؤ بیکفایتی پۊر وؤجۊد دشتی.

ویشتر اجتماعی حقوق، سیزدهمی ؤ چهاردهمی ؤ پانزدهمی قانونی اساسی متمم امره کي بعد جنگ ؤ بازسازی زمات میان تصویب بۊبؤسته بۊ تضمین بیگیفته. سیزدهمی متمم (برده داری دیمه نهن) سال 1865 میان تصویب بۊبؤ ؤ برده داری آمريکا میان غیرقانونی بۊبؤ. چهاردهمی متمم مربوطه برابری نژادی سال 1868 میان تصویب بۊبؤسته ؤ تضمین بۊبؤسته کي هیکس نتنه مردۊمˇ زندگی ؤ اۊشانه آزادی ؤ اموال تصاحب بوکۊنه ؤ هتو سال 1870 میان پانزدهمی متمم تصویب بۊبؤ کي آمريکا ايجاناىي ایالتان میان حق شهروندی همه تانه کي آمريکا تابیعت ىا آمريکا میان بیچه بۊبؤئستید هر نژاد ؤ رنگ امره کي دشتید اعطا بۊبؤسته. 

سال 1871 میان گنگره ایتا قانون ضد کوکلاس کلأن تصویب بۊگۊده. ؤ اجازه بدا دؤلته کي تروریستی تشکیلات امره مقابله ؤ اۊشانه سرکوب بوکۊنه. گرانت نتنسته اَ قانونه خؤرؤم اجرا بوکۊنه. با انکی صدها تن جه کوکلاس کلأنˇ اعضا بازداشت بۊبؤستید. ولي کلان نسایی ایالتان میان پۊر هواخواه دشتی. گرانت مجبور بۊ مردۊمˇ عقاید امره بجنگه. هنه وستی اۊنه کار توشکه بوخورده بۊ. سال 1873 میان نسایی ایالتانˇ نژادپرستی وستی، کلسیا ایالتان میان، سرماىه گذاری ترس ؤ دپرکستن امره دچار بۊبؤسته بۊ. سال 1882 میان، آمريکا دادگاه عالی اعلام بۊگۊده کي کوکلاس کلأنˇ تشکیلات خلاف قانون اساسی ایسه.
ایتا جه گرانتˇ موشکلات بازسازی زمات میان هن بۊ کي سیاهان ؤ جؤمۊري خواهانˇ حزبˇ اعضا نسایی ایالتان میان مؤرد خشونت ؤ آزار ؤ اذیت قرار گیفتید. گرانت مایل بۊ کي نسایی ایالتانˇ دوشمنی، فدرال دؤلت امره تبدیل به ایتا نژادی جنگ نبه. بهار ؤ تاوستان 1874 میان ایتا جرگه جه سابقه نسایی خلابران کي اۊشانه شومار چارده هیزار کس فرسه ای ایتا سازمان چگۊدید بنام سیفیده دؤلت ؤ خوشانه کاسه مرداکانˇ حزب (اینگیلیسی:White League) دوخادید. ؤ اۊشانه هدف هن بۊ کي سیاهانه سرکوب ؤ دؤلتˇ اختیارات نسایی ایالتان میان نابودا کونید.   

چارده سپتامبر 1874 میان، 3500 کس جه کاسه مرداکانˇ جرگه نیواورلئان میان ضد فدرالˇ دؤلت شورش بۊگۊديد. اۊشانه موخالفات تازه فرماندار وستی بۊ. ؤ خاستید فرماندار استعفا بوکۊنه. موضوع هنه وستی بۊ کي  تازه فرماندار کي ویلیام کئلاگ نام دشتی جؤمۊري خا حزب عضو ؤ آمريکا کلسیا شین بۊ. جئمز لانگستریت سابقه کنفدراسیون چکنه، 3600 نیروی پولیس ؤ سیا داوطلبˇ خلابران ؤ دوتا گتلینگ موسلسل ؤ ایتا گوروهان توپخانه امره سعی بۊگۊده شورشیان سرکوب بوکۊنه. لانگستریتˇ خلابران جکسونˇ میدان جا تا خیابانی کي گمرک اداره منتهی بوستی کي فرماندار ؤ مسئولان ؤ باخي جؤمۊري خاهانˇ اعضا اۊنه میان پندومه (پناه) بیگیفته بید رچ بیگیفتید. ؤ جه مسئولانˇ جان حفاظت گۊدید. کاسه مرداکان، ساختمان سمت فوتورکستید ؤ لانگستریت اسیر بۊبؤسته ؤ اۊنه مرداکان شهر ˇروخان سمت پس بینیشتید ؤ باخي جیویشتید ىا تسلیم بۊبؤستید. کاسه مردکان شهرداری ؤ شورای ساختمان ؤ توپخانه مقر تصرف بوکونید. ای کله گیفتن کي جیگاه آزادگۊدن جنگ شناس بۊبؤسته ایتا ساعت میان خاتمه بیگیفته. ؤ 38 کۊشته ؤ 79 کس زخمی دشتی. متعصب کاسه مرداکان، کئلاکˇ عزل بۊگۊديد ؤ اۊنه جاسر جان مک إنری فرماندار بۊبؤسته. بعد سه روج، گرانت کي اَ شورش وستی متوجه خطر بۊبؤسته بۊ فدرالˇ ماىه دار اوسی بۊگۊده به نئواورلئان. وختی آمريکا ماىه دار ورود بۊگۊده،  کاسه مرداکانˇ حزب  پس بینیشتید ؤ جوخوفتید. گئلاک هنده فرماندار بۊبؤسته ؤ لانگستریت قولدونی جا آزادا بؤسته. مشخص بۊ بی دخالتˇ ماىه دار، گرانتˇ دؤلت، لوئیزیانا میان نتنستی دوام باوره.  
سال 1876 میان آمريکا ماىه دار سه تا موختلفه نیرو امره لاکوتا کوگایه (ایتا سۊرخˇمردکان کوگا) فتورکسته. ایتا جه سه تا آمريکا ماىه دارˇ قسمته، سرهنگ جؤرج آرمسترانگ کاستر رهبری گۊدی. کاسترˇ واحد پیش دکفته ؤ دۊ واحد دیگرا جولو بزه. کاستر کي خؤره پۊر اعتماد داشتی ؤ بی ترس ؤ نگرانی پیشروی بۊگۊده. 25 ژوئن میان کاستر کي متوجه خطر نوبؤسته بۊ دیویست ؤ ده خلابر امره ایتا سۊرخˇمرداکان پیله روستای فتورکسته. لاکوتا چکنه معتقد بۊ کي اَ منطقه ایتا مذهبی صارا ایسه، بیج (شیطان) کوه وستی، ؤ کاستره پیشنهاد صلح فدأ. ولي کاستر قبول نوگۊده ؤ کله گیفتنه شروع بۊگۊده. ولي هیزارتا لاکوتا ؤ شیان ؤ آراپاهؤ سۊرخˇمرداکان اۊشانه بنه بر ؤ دورا گۊدید. ؤ کاستر ؤ همه تان اۊنه مرداکان کۊشته بۊبؤستید.

بعد داخلی جنگ آمريکاىي‌ئنˇ توجه ویشتر سمت بازسازی ؤ جنگ خرابیه آبادا گۊدن بۊ. ؤ ایتا جه گرانتˇ خؤرؤم تصمیمات هن بۊ کي همیلتون فیش خارجه امور وزیر دؤجين بۊگۊده. اَ دۊ تا مردای (گرانت ؤ فیش) خؤرؤم ایله جار امره کارگۊدید ؤ همدیگره احترام گۊدید. گرچه گاه گلف اۊشانه میان اختلاف دکفتی. ولي هتویی فیش هشت سال گرانتˇ ریاست میان خۊ کارسر بئسا. 

حتی هو اوایل کار میان هم، گرانت ؤ فیش کارائیب صارای سر تمرکز بۊگۊده بید. سال 1868 میان کوبایی شورشیان علیه ائسپانيا استعمار قیام بۊگۊديد. ؤ خوشانه آزادی وستی بجنگستید. پۊر آمريکاىي‌ئن مایل بید کوبا شورشیان یاور ببید. ؤ شورشیان امره  همدیل بۊبؤسته بید. ولي گرانت ؤ فیش دخالت امره موخالف بید. چون نخاستید ائسپانيا امره دوشنی بوکونید ؤ کله گیرید. ؤ فقط سعی بۊگۊديد کشورا بعد جنگ آبادا کونید.    
گرانت ای کسه کي بابکؤک نام دشتی اوسی بۊگۊده دومینیکن کي بوإناونتورا بائز دومینیکنˇ رئیس جؤمۊر امره، دومینیکن الحاق وستی بوگو ویشتا بوکۊنه ؤ بابکؤک اکتبر 1869 الحاق پیشنویس امره واگردسته.
سامنر، مجلس سنا میان خارجی روابط (1861- 1871) رئیس بۊ. ؤ آمريکا خارجی روابطه کونترل ؤ نظارت گۊدی. سامنر داخلی جنگ میان بریتانیا جا انتقاد گۊدی ؤ معتقد بۊ کي اینگیلیسیان نسایی ئن هواخواه بید. آلاباما ادعا (اینگیلیسان دخالت داخلی جنگ میان) وستی گرانت امره اختلاف دشتی. سال 1870 میان سامنر دومینیکنˇ الحاق پیشنویس امره موخالفت ؤ اۊنه رد بۊگۊده. اۊنه اختلاف، گرانت امره ویشترا بؤسته. 

اي دۊ تا مرداک (جئ گالد ؤ جیم فیسک) وختی بفهمستید گرانت نخایه طلایانه بفروشه. توطئه بۊگۊديد ؤ آبل راسبورن کوربین امره ایله جار بۊگۊديد راسبون، گرانتˇ خاخور امره عروسی بۊگۊده بۊ. گالد ؤ فیسک سعی بۊگۊديد هتویی گرانته نزدیکترا بید. ؤ تترج گرانت امره ملاقات گۊدید ؤ موختلفه محافل میان، کوربین امره دؤلتˇ ایقتصادی سیاسته وستی گب زئید. ؤ سرماىه دارانه گفتید دؤلت طلایانه وا فروش بنه.
گرانت خۊ خزانه وزیر امره، بورس تحولات زیرنظر بیگیفته بید. باتویل خزانه داری وزیر، ایستوارت جانشین بۊبؤسته بۊ. گرانت ؤ باتویل وختی بفهمستید بورسˇ ارزش فگۊردسته. زرتی چهار میلیون دولار، فعالیتˇ اداری وخت میان بورس جا آزادا گۊدید. هن فقط ایپچه جه فاجعه بۊ. بازون طلا قیمت بوجورتر بوشو ؤ هر چی دوارستی سریعتر بوجور شۊىي. ؤ سرماىه گذارانˇ وضع سرماىه گذاری وستی چتین بۊبؤسته بۊ. ایقتصادی فعالیت تا چند هفته رکود بیگیفته بۊ. همه دانه گرانت ؤ باتویل مقصر دنستید ؤ انتقاد گۊدید. اگر اۊشانه بموقع عمل نوگۊده بید کل دؤلتˇ مسئولان متهم بوستید.

گرانت تا سال 1872 میان قبل افشا نۊبۊستنه اۊنه دؤلتˇ پیله رسوایی، پۊر محبوبیت دشتی. ؤ مردۊم اۊنه سیاست اینگیلیسیان جولو آلاباما ادعا وستی خؤرؤم دنستید. ولي هتو نم نم جؤمۊري خاهانˇ جرگه میان اختلاف دکفته. لیبرال جؤمۊري خاهان، املاکˇ اصلاحات ؤ حمایتی تعرفه‌ٰنˇ وستی گرانت ناتوانی جا انتقاد گۊدید.  
سال 1872 انتخاباتˇ رقابت میان، لیبرال ؤ اصلاح طلبان جؤمۊري خاهان، گرانت سیاست جا انتقاد ؤ اۊنه فتورکستید. گرانت اۊشانه انتقاد اؤجا بدا ؤ اۊشانه کولهند ؤ شانته لقب بدا  کي دوسته چوم امره خایید ایتا خولی جا فندرید. گرانتˇ هواخاهان اۊنه قدیمی دس براران بید کي گرانت اۊشانه گولاز (افتخار) امره دوخادی قدیمی رستران
گرانت مشخص بۊبؤ کي هنده رئیس جؤمۊر ببه. گرانت خۊ معاۊن ؤ دسىار شایلر کولفاکس دیمه بنا ؤ هنری ویلسونه اۊنه جانشین بۊگۊده. گرانت خۊ انتخاباتˇ کمپین میان مشغول بۊ. ولي گریلی خۊ روزنامه میان تبلیغ گۊدی. گریلی گؤفتي نسایی رهبران جفرسون دیویس منستن عفو ؤ مجازات نیبید.

گریلی ای بار گرانت مؤرد ایتا اظهار نظر معروف بۊگۊده کي بوگوفته: 

ولی گریلی 44 درصد رای باورده بۊ نسبت به گرانت کي 56 درصد امره جولو دکفته بۊ. 
وختی گریلی بمرده اۊنه رای چندتا موختلفه حزب میان تقسیم بۊبؤسته. هنه وستی گرانت راحت 286 الکتورال رای بدس باورده ؤ هنده رئیس جؤمۊر بۊبؤسته. 
ای شرکتˇ سقوط باعث بۊبؤسته کي همه ملت وستی منفی پیامد بداره . نيۊىؤرکˇ بورس ده روج دوسته بۊبؤسته. طرحˇ مالکیتˇ حق موشترک، شرکتان ؤ بانکان میان دشکن بوخورده. کارخانه‌ٰن تعطیل ؤ خوشانه دره دوستید. هزاران کارگر بیکارا بوستید. ؤ بیکارˇ آدمان خیریه سازمانان جولو پۊر جمعا بوستید ؤ اۊشان شومار ویشتر بۊبؤ. پۊر راه آهنˇ پروژه‌ٰن ناتمام بمانسته.    

سال 1873 میان، آمريکا کنگره ایتا قانون تصویب بۊگۊده بنام سکه قانون. کي نم نم نقره ارز وا دیمه نهن ؤ اۊنه جاسر آمريکا دؤلار تقویب ببه. ای میانه خزانه داری وزارت 26 میلیون تازه اسکناس چاپ بۊگۊده ؤ اۊنه ایقتصادی تاثیر ؤ سرماىه اندازه سرماىه گذاران وستی دس فرس بۊ ؤ اۊشان کار اکسیژن امره بل خاموش گۊدن منستن بۊ. هسا خزانه داری میان ایپچه طلا وؤجۊد دشتی. پول ؤ اعتبار محدود بۊبؤسته بۊ ؤ بهره نرخ سربه آسمان بنا. سرماىه داران مجبور بید کم ارزش  دولارˇ اسکناس امره سرماىه گذاری بوکونید کي اۊنه ریسک بوجور بۊ ؤ ایتا قومار منستی.

وختی کردیت مؤبیلئرˇ رشوه ؤ فساد مردۊمه ره آشکار بۊبؤسته ؤ ایقتصادˇ رسوایی وؤجۊد بومو گرانت ؤ اۊنه دؤلت متهم به فساد بۊبؤستید ؤ تومام فدرال دؤلتˇ قسمتان مؤرد اتهام قرار بیگیفتید. دؤلت میان مناقشه ؤ اختلاف اصلاح طلبان ؤ مفسدان میان وؤجۊد بومو. 
فسادˇ رشد امره، کنگره ؤ دؤلتˇ ایله جار امره، ایتا کنترل ؤ نظارت دموکراتیک امره فساد دؤلتˇ موختله قسمتان میان تحقیق بۊگۊديد ؤ اۊشانه ویشتر توجه ؤ نظارت احتکار خارجی تجارت میان بۊ. 
کنگره هتو آمريکا نیروی دریایی چکنه جؤرج ام. رابسون مؤرد رسیدگی ؤ تحقیق بۊگۊده ؤ اۊنه رشوه فگیفتنه وستی تنبیه بۊگۊده.
سال 1875 میان ایتا پیله رسوایی، ایدفعا ویسکی بشکه فروش سر ایتفاق  دکفته. ایتا باند وؤجۊد دشتی کي شامل فروشندگان ؤ باخي دؤلتی مقامات امره جوخوسی ؤ بدون دؤلتˇ اطلاع عرخگیری دسگاهانه فروختید ؤ هتویی بتنستید چند میلیون دؤلار مالیات دئن جا جیویزید. گرانتˇ منشی اؤرویل بابکوک اَ رسوایی میان متهم بۊبؤسته. ولي گرانت اۊنه جا هواخواهی بۊگۊده ؤ آخربسر تبرئه بۊبؤ. 

گرانتˇ شهرت ؤ خؤرؤم نامه، اۊنه ناتوانی سر، دؤلت ؤ مسئولان پاکسازی وستی لکه دار بۊبؤسته. سال 1875 میان اعلام بۊگۊده قصد نره سومین بار وستی هنده خؤره کاندید بوکۊنه ؤ جؤمۊري خاهان سال 1865 میان خوشانه انتخاباتی نامزده راسرفورد بی. هئز دؤجين بۊگۊديد.

سال 1877 بعد کي گرانتˇ ریاست خاتمه بیگیفته. خۊ گیشبر (جولیا) امره ایتا مسافرتی تور امره دور دۊنىا مسافرت بوگوید. وی معروف ترین آمريکاىي خۊ دوران میان بۊ. وختی  شهر به شهر دوراستی مردۊم ؤ مسئولان اۊنه پیشواز امویید. گرانت خۊ مسافرت میان ملکه ویکتوریا ؤ ژاپونˇ امپراتور ؤ ملکه امره دیدار بۊگۊده
اۊشان اول ائسپانيا ؤ بعد آلمان بوشوئید. آلمان میان گرانت، اتو فؤن بیسمارک امره دیدار بۊگۊده ؤ نظامی موضوع سر بوگو ویشتاو بۊگۊديد. گرانت بوگوفته کي داخلی جنگ اواخر میان بۊ کي آمريکا ماىه دار کشورˇ نجات وستی برده داریه نابودا گۊده.

سفر میان موشکلی گرانت وستی پیش نومو. ؤ گرانت خۊ سفر وستی پۊر لذت ببرده. ؤ بوگفته: احساس کونم ایتا ریک منستن ایسم کي مدرسه جا خارجا بؤسته.
گرانت سفر میان شام زیاد خوردی ولي اۊنه وزن بجیر امونده بۊ. واگردستن موقع وختی به سان فرانسیسکو فرسه هشتاد کیلو وزن دشتی. ؤ بوگوفته کشورانی کي اۊنه خوش بومو بۊ ژاپون ؤ سوئیس بید.
گرانت خۊ زندگی تامینˇ خرجی وستی شروع بۊگۊده مجلات میان خۊ خاطرات بینیوشته ؤ ناشرانˇ قرن مجله میان اۊنه بینیویشته‌ٰن چاپ گۊدید هر دفعا 500 دؤلار فگیفتی. ایتا سردبیر رابرت آندروود جانسون نامی پیشنهاد بۊگۊده گرانت خۊ خاطراته ایتا کیتاب میان بینیویسه. هوتو کي ژنرال شرمن ؤ دیگران ا کاره بۊگۊديد. ؤ گرانتˇ اصل کیتاب چند موختلف فصل میان چاپ بۊبؤسته. 
سال 1884 میان گرانت، جنگˇ گولازˇ مرداک مبتلا به سرطان بۊبؤسته. اَ میان بتنسته خۊ خاطراته ایتا خؤرؤم نظامی کیتاب میان بینیویسه. 
شنبه هشتم اگوست 1885، گرانتˇ تشییع جنازه وستی دؤجين بۊبؤ. چهارشنبه هفته قبل گرانتˇ جنازه قطار امره نيۊىؤرکˇ شهر میان ورود بۊگۊده. ؤ شهرˇ مردۊم دۊ روج  بۊ کي رافا ایسا بید ؤ شهرˇ تالار میان جمعا بؤسته بید. ؤ گرانتˇ تابوته فندرستید. 

اولین دفعا وستی سال 1915میان گرانت ایتا جنجالی فیلم دۊرۊن بنام یکته مللتˇ بچئن به کارگردانی دیوید وارک گریفیس نمایش دربومو. دانئلد کریسپ (اینگیلیسی: Donald Crisp) گرانت ˇ نقشا ای فیلم دۊرۊن بازی بۊگۊده کي اۊنه نقش پاچ بۊ ؤ ایتا صحنه میان مربوط به آپوماتوکس دادگاه دۊرۊن بۊ کي گرانت وقار ؤ متانت امره آهسته قدم زنه ؤ دست دۊرۊن ایتا پیله پابلوس دره ؤ ژنرال لی خؤره تسلیم کۊنه. گریفیس ˇ فیلم بدنام ایسه چون محتوای نژادپرستانه دره.

OCLC 67618265




#Article 486: آمریکا ؤ مکزیکˇ جنگ (729 words)


آمريکا ؤ مکزیکˇجنگ کي اۊنه مکزیکˇ جنگ هم دۊخانید ایتا جنگ بۊ آمريکا ؤ مکزیکˇ جؤمۊري ميان، سالان ۱۸۴۶ تا ۱۸۴۸ میان، کي آمريکا ماىه دارˇ فۊتۊرکˇ امره آغازابؤسته. جنگˇ علت ادعای دۊ کشور بۊ تگزاسˇ ايالتˇ سر ؤ هر دۊ اۊنˇ مالکیتهادعا گۊدید. آمريکا دؤلت، مکزیکه درخاست  بدا کي تگزاس خایه بیهینه. ولي مکزیک آؤجا بدا کي قصد فروش خۊ ایالته نره. ولی تگزاسˇ میان کي اکثریت آمريکاىي موهاجر بید مکزیک دؤلت امره اختلاف  زیادا بؤسته ؤ درخواست خودمختاری بوگودید. سال ۱۸۳۶ میان تگزاسˇ انقلاب ضد مکزیک حاکمیت شکل بیگیفته ؤ تگزاس، مکزیک جا سیوا بۊبؤسته ؤ تگزاسˇ جؤمۊري وجود بومو.
اوایل سال ۱۸۴۶، آمريکا ؤ مکزیک جنگ  رسما آغازا بؤسته ؤ جه بهار ۱۸۴۶ تا پئیز ۱۸۴۷ آمريکا ماىه دار، نئومکزیکو ؤ کالیفرنیا بِتنسته تصرف بۊکۊنه ؤ مکزیک خاک دورون پیشروی بوگوده. آخرسر وختی آمريکایئن مکزیکو سیتی، مکزیکˇ پایتخت تصرف بوگودید، جنگ آمريکا پیروزی امره خاتمه بیگیفته. بعد جنگ دۊ کشور گوادالؤپ ایدالگؤ عهدنامه امضا بوگودید کي آمريکا بتنسته پیله صارا مکزیک جه تصرف بۊکۊنه کي شامل پنج تا ایالت آریزونا، کالیفرنیا، نوادا، نئومکزیکو ؤ یوتا ضمیمه خۊ صارا بۊکۊنه ؤ ریوگرانده روبار دۊ کشور مرز بۊبؤسته. درعوض آمريکا ۱۵ میلیون غرامت مکزیک فدأ.

مکزیک سال ۱۸۲۱میان، اسپانیا جه سیوا بۊبؤسته ؤ آزادا بۊ ؤ تگزاس مکزیک ایالت بۊ کي اَ زمات میان موهاجرت تگزاس میان اضافا بؤسته ؤ پور آمريکاىيئن ؤ غىر آمريکاىيئن تگزاس دورون موهاجرت گودید. مکزیک دؤلت ایتا قانون بَنا فقط اسپانیاییئن حق موهاجرت تگزاس میان دَرید ؤ جغرز اسپانیاییئن حق وؤرۊد به تگزاس نأرید. اَ میان آمريکا، مکزیکˇ دؤلت پیشنهاد بدا کي تماىؤل دره تگزاس ؤ باقی اونه صارای تا اطلسˇ اقیانوس ورجا بیهینه. ولی مکزیک، آمريکا پیشنهاد رد بوگوده. هنه وستی آمريکاىيئن شروع به موخالفت مکزیک ˇدؤلت امره بوگودید. اَ اختلاف باعث بوبو تگزاسˇ انقلاب وجود بایه. کي تگزاس آخر سر مکزیک جا سیوا بۊبؤسته ؤ ایتا تازه کشور بنام تگزاسˇ جؤمۊري وجود بومو. مکزیک دؤلت اعلام بۊگۊده کي تگزاسˇ جؤمۊري غىر قانونیه ؤ برسمیت نشناسه. ولی تگزاسˇ جؤمۊري عمر پاچ بۊ. چند سالی کي دوارسته یعنی سال ۱۸۴۵، آمريکا، تگزاس ضمیمه خۊ خاک بۊگۊده  ؤ تگزاس، آمريکا ایالت بۊبؤسته. هتو بۊ کي آمريکا ؤ مکزیک میان اختلاف دَکفته. 
سال ۱۸۴۶ میان، آمريکا ؤ مکزیک اختلاف خوشانه مرز ؤ حدود وستی پورتر بۊبؤسته ؤ حتی آمريکا تصمیم بیگیفته  مکزیکه فۊتۊرکه ؤ هتویی بۊ آمريکا ؤ مکزیک ˇجنگ آغازا بؤسته. پور زمات بۊ کي آمريکاىيئن ناجه دَشتید خوشانه  صارا مرز ؤ حدودا پیلا کونید مخصوصا آمريکا ماىه دارˇ قوت مکزيکيیئن جۊلؤ باعث بۊبؤسته بۊ کي آمريکاىيئن تماىؤل جنگ مکزیک امره بدارید.

وختی جنگ قوت بیگیفته آمريکا ایتا بخش جه کالیفرنیا ؤ نئومکزیکو تصرف بوگوده ؤ بعد دوتا پیله ماىه دار کي اوشانه چکنه وینفیلد اسکات ؤ زكريا تيلور نام بۊ اوسی بۊگۊده به مکزیکˇ مرزان. زكريا تيلور بعدˇ جنگ آمريکا رئیس جؤمور بۊبؤسته. وختی آمريکاىيئن، مکزیکˇ شهران فۊتۊرکستید اوایل سال ۱۸۴۷ میان، مکزیکˇ رئیس جؤمور ؤ ماىه دار چکنه آنتونیو لوپز دِ سانته آنا خۊ خلابران ؤ رستران امره آمريکا ماىه دار فۊتۊرکسته ولی مونتری ؤ بوئنه ویستا میان دشکن بوخورده. مکزیکˇ ماىه دار پور مشکل دشتی ؤ بیماری، قحطی ؤ ناخوشی گرفتار بۊ ؤ پور مکزيکيیئن جنگˇ ميان جیویشتید ؤ تترچ آمريکا ماىه دار جۊلؤ دشکن خؤرديد. مکزیکˇ دؤلت میان اختلاف ؤ سردرگمی بۊ ؤ نَتَنستید جنگˇ ره  چاره بۊکۊنيد ؤ خؤرؤم تصمیم بیگیرید. مارس ۱۸۴۷ میان ژنرال اسکات، بِتنسته وراکروز فوسینه. اونه ماىه دار دورون پور رستران ایسابید کي بعدا آمريکا داخلی جنگ  میان چکنه بوبوستید  ژنرال رابرت لی، ژنرال یولیسیس گرانت، ژنرال جؤرج مید ؤ ژنرال استؤن وئل جکسون مَنستن.
هو سال ماه می میان، ژنرال اسکات بِتنسته پوئلبا ؤ بعدش مکزیکˇ پایتخت، مکزیکو سیتی فوسینه ؤ مکزيکيیئن مقاومت فوگوردسته ؤ مکزیک جنگ دورون تسلیم بۊبؤسته.

آمريکا ایجایی ایالات (USA) جنگˇ ميان پیروز بۊبؤسته ؤ سال ۱۸۴۸ میان  مکزیک امره گوادالؤپ ایدالگؤ عهدنامه امضا بوگودید ؤ هتو بۊ کي آمريکا پنج تا ایالت آریزونا، کالیفرنیا، نوادا، نئومکزیکو ؤ یوتا مکزیک جا جیگیفته ؤ بخشی جه کلرادؤ ؤ وایومینگ آمريکا ضمیمه خاک بۊبؤسته. درعوض مکزیک،آمريکا جه ۱۵ میلیون دولار غرامت فگیفته. 
برده داری اَ ایالتان میان کي تازه آمريکا خاک بۊبؤسته بید پور رواج دشتی. هنه وستی برده داری موضوع، آمريکا میان شدت بیگیفته ؤ موافقان ؤ مخالفان میان هر روج ویشتر اختلاف دکفتی. اَ موضوع سر آمريکا دچار ایتا چتین ؤ خونی جنگ بۊبؤسته  ؤ آمريکا داخلی جنگ شروع بوبو کي چهار سال ادامه دشتی. اَ جنگˇ ميان پور رستران ؤ خلابران ایسابید کي مکزیک سابقه جنگˇ ميان حضور دشتید.




#Article 487: شؤروي (179 words)


 
اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی یا اتحاد شوروی یا بطور خلاصه شوروی، کشوری سوسیالیستی بیه متشکل از رۊسیه و چندتا جمهوری متحد، که از زمون تأسیس در ۱۹۲۲ تا زمان انحلال در ۱۹۹۱ بخش بزرگی از شرق ئوروپا و شومال آسیا را در برگیته و گدترین کشور جهون شناخته بیه.

نوم این کشور به روسی: Союз Советских Социалистических Республик (تلفظ: سویوز سُوتسکیح سوسیالیستی چـِسکیح رسپوبلیک) هسه که با مخفف CCCP (تلفظ: اس‌اس‌اس‌اِر) نمایش داده وانه. نوم اینگیلیسی و بین‌المللی وه Union of Soviet Socialist Republics یا بطور خلاصه Soviet Union هسه که با مخفف USSR نگاشته وانه.

اتحاد جماهیر شوروی حاصل انقلاب ۱۹۱۷ روسیه بیه و روسیه بخش بزرگ‌تر آن را تشکیل دائه. پس از پایان جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۵ و درطی دوره‌ای که به جنگ سرد موسوم هسه شوروی و آمریکا ابرقدرت‌های جهانی به شمار شینه و بر تمام مسایل جهانی مانند سیاست‌های ایقتصادی، روابط بین‌المللی، تحرکات نظامی، روابط فرهنگی، پیشرفت دانش به خصوص در فن‌آوری فضایی تاثیر داشتنه. در این کشور تمام قدرت سیاسی و اداری در دست تنها حزب مجاز، حزب کمونیست اتحاد شوروی بیه.




#Article 488: گئؤرگ کريستؤف ليشتئنبئرگ (281 words)


گئؤرگ کريستؤف ليشتئنبئرگ (Georg Christoph Lichtenberg)، ىکته پيلئه کسه آلمانˇ رؤشنگريˇ زمتˇ مئن. اۊ سال ۱۷۴۲ ميلادي، دارمشتاتˇ نزديکي اؤبئررام اشتاتˇ مئن (Oberramstadt bei Darmstadt) دۊنىا بمأ. اينˇ پئر کشيش بۊ. خۊ مدرسه' دارمشتاتˇ مئن تمنأگۊده ؤ دانشگاه ئبه بۊشؤ گؤتينگئن (Göttingen) ؤ اؤره رياضي ؤ طبيعي دؤنشؤنه بامۊته ؤ هؤره بۊبؤ رياضي ؤ فيزيکˇ اۊستا. چنته علمي سفر بۊده ؤ اي سفرؤنˇ مئن اينگيليس ني بۊشؤ ؤ اينگيليسي رؤشنگرؤنˇ جي تأثير بىته.

ليشتئنبئرگ خۊ زيندگي مئن چنته علمي أثر ؤ چنته طنزأجين بنويشته بيرين هأدأ. ولي زياد خۊش ندأشت که پيلئه فيلسۊف بۊبۊن. چۊن فلسفي نظام چاگۊدنˇ همرأ مؤخالف بۊ ؤ هۊ نتيجه'نه فرسئه بۊ که هئگئلˇ مؤنتقدؤن، ۱۹ ؤ ۲۰ سده'ن برسئه بۊن.

اۊ کتابسازي همرأ مؤخالف بۊ ؤ چۊن خأس خۊ وير ؤ انديشه' صادقانه بۊگؤ، خۊ ويرؤنه دچئنˇ جا، بيدينˇ اينکه کۊنۊش بۊکۊنه اۊشؤنه نظم بدئه، هر رۊز کاغذˇ سر نيويشت ؤ اۊشؤنه هي کسه نۊشؤن ندأ.

اينˇ مردنˇ پسي (۱۷۹۹)، اينˇ رۊزارۊز بنويشته'ن دکئنه اينˇ برأرˇ دس لۊدويگ کريستؤف (Ludwig Christoph) ؤ اۊنم فردريش کريس (Friedrich Kries)ˇ همکاريأجي، اي بنويشته'نه ۱۸۰۰ تا ۱۸۰۶ ميلادي سالؤنˇ مئن، ۹ جلدˇ مئن چاپ کؤنه. بازۊن اۊشؤن دؤجين بنن ؤ چن جۊرˇ دچينواچينˇ همرأ ليشتئنبئرگˇ دؤجئه گبؤنˇ نؤمˇ همرأ (Lichtenbergs Aphorismen) چاپ بنن.

ليشتئنبئرگ خۊ دؤجئه گبؤنأ جي نؤمي بنه. کيليسا مئن اينˇ بنويشته'ن ممنۊع بنن. اۊ زمتˇ دؤلتؤن ني هرجا بۊتؤنسن اينˇ بنويشته'نˇ وأىتنˇ جۊلؤ بىتن. نيچه ليشتئنبئرگه نئنه آلمانˇ نيويشتنکسؤنˇ صدر ؤ اينأني ويشتر باعث بۊبؤ ويشتر اينه توجه بۊکۊنن.

اۊن چي که ليشتئنبئرگˇ نؤمه زينده بدأشته اينˇ صداقته که چيزؤنˇ دئن ؤ نقل گۊدنˇ مئن دأشت ؤ اينˇ ريزˇگيريئن. اۊ آدمˇ جؤن ؤ کردˇکارˇ مئنه وامجنه ؤ گاگلف هۊ نتيجه'نه رسنه کي فرؤىد ؤ ديگرؤن بازۊن برسئن.




#Article 489: داماشˇ گيلانˇ ورزشي باشگاه (1123 words)


باشگاه فوتبال داماشˇ گیلان ایته گیلانی باشگاه فوتبال ایسه کی گیلانˇ دیلˇ میان، رشتˇ دورون قرار بیگیفته. داماشˇ گیلان به عنوان پؤر هوادارترین باشگاه گیلانˇ میان شناخته ببؤسته، کی سال 1354 خؤ فعالیت با نام ابوذر رشت سراگیفت.

ابوذر رشت پسی سال 1362 نام أن تیم استقلال رشت ببؤست. میراحمد خوش کلام کی ایته جه حامیان ابوذر رشت بؤ أن تغییر نام أمرأ خأستی جه نام استقلال استفاده بکؤنه تا سپیدرود رشت و ملوان بندر انزلی أمرأ رقابت بکؤنید. نقطه قووت استقلال رشت سال 1366 بؤ کی بتأنست المپیک شوروی أمرأ بازی بکؤنه و اوشانه 2-0 ببرد. سال 1367 هادی طباطبایی جه استقلال رشت به تیم ملی دعوت ببؤست و امیر افتخاری ستاره رشتی تیم ملی استقلال رشت میان بازی کودی.سال 1369 استقلال رشت بهترین تیم شهرستانی ببؤسته بؤ.شرکت گاز دو سال به عنوان ایته شرکت دولتی استقلال رشت پؤشت بئسه. مشکلات مالی واستی أن تیمَ به شهرداری رشت فده‌ئید و أن اتفاق مانع فتارستن تیم ببؤ. اؤ زومات أن تیم استقلال شهرداری رشت دوخادید. 
استقلال شهرداری پسی به دلیل أنکی شهرداری رشت هم نتأنستی جه أن تیم حمایت مالی بکؤنه مجبور ببؤستید أن تیم خصوصی‌ئه به شرکت شرکت صنایع شیر ایران اوسئه بکؤنید. محمدمهدی الطافی کی جه پیله‌کسان استقلال رشت بؤ پؤر کؤنش بکؤد کی نام استقلال رشت تغییر نکؤنه ولی نتأنست جولوی تغییر نام تیمَ فگیره. باشگاه فوتبال استقلال رشت سال 1381 منحل بکؤدید و أنه امتیاز به شرکت شرکت صنایع شیر ایران فده‌ئید. باشگاه فوتبال پگاه گیلان هو سال 1381 خؤ کارَ به مدیریت ایرج زهرابی سراگیفت.

باشگاه فوتبال پگاه گیلان اولین بازی رسمی کی دأشتی فجر سپاه تهران أمرأ بؤ کی موفق ببؤست اؤن تیمَ 2-1 ببرد و اولین گل پگاهَ امیرحسین سلامی بخش أن بازی میان بزه.پگاه گیلان سال 82-83 میان پیله ترین تیمان لیگ برتر رشت میان شکست فده خودشَ به عنوان قدرت اول گیلان معرفی بکؤد. یروزی 3-1 سپاهان اصفهان جولو و 3-0 استقلال اهواز جولو و 4-1 استقلال جولو استادبوم آزادی دورون  جه نتایج درخشان أن تیم بؤ. مجید جهانپور بتأنست دو بار أن تیم به لیگ برتر بوأره و نتایج قابل قبولی لیگ برتر میان بیگیفتید.
پیله ترین گولازی که پگاه گیلان به أن دست بیابست حضور در فینال جام حذفی میان بؤ کی خرداد 87 میان برگؤزار ببؤست. نادر دست نشان کی بتأنسته بؤ لیگ برتر میان تیمأن رسپولیس، استقلال، سپاهان اصفهان، ذوب آهن و سایپا و صباباتری تهران شکست فده جام حذفی میانم موفق ببؤست تیمَ به فینال برسانه. پگاه گیلان بعد شکست دئن باشگاه فوتبال مس سرچشمه و باشگاه فوتبال آلومینیوم اراک  به مصاف سپاهان اصفهان بوشو. اونه پسی کی لیگ میان خؤ جایگاه تثبیت بکؤد بتأنست 4-2 سپاهانَ ببره. اؤ زومات جمعیت هواداران پگاه گیلاه جه گنجایش ورزگاه 25 هزار نفری سردار جنگل پؤر بیشتر بؤ. پگاه ایته بازی حجومی میان برق شیرازَ ببرد. حضور پگاه جام حذفی 87 میان نقطه اوج فوتبال رشت و گیلان بؤ و در نهایت فینال جام حذفی میان پگاه خؤ اولین بازی‌ئه ببؤرد اما بازی برگشت میان استقلال أمرأ بعد 120 دقیقه ببخات. 

اوایل فصل 97-88 پگاه گیلان ابوذر رشت و استقلال رشت مانستن به مشکلات مالی بر بخؤرد و دوباره امتیاز أن تیم بفروختید.شرکت امیرمنصور آریا به مدیریت مه‌آفرید امیرخسروی امتیاز أن تیمَ بیهه و أنه نام داماش گیلان بنه. مه‌آفرید امیرخسروی کی خودش اصالت گیلانی دَشتی أن تیم ره پؤر سرمایه گؤزاری بکؤد و امیر عابدینیَ به عنوان ایته جع پیله ترین مدیران ورزشی ایران مدیرعامل داماش گیلان بکؤد. امیر عابدینی بتأنست 3 سال میان داماش گیلان به لیگ برتر بأوره و دوباره أن تیم گیلانیَ سامان فده. داماش گیلان 3 سال لیگ برتر میان بمانست و به عنوان هویت و غرور فوتبال گیلان معرفی ببؤست و جه تومام شهران گیلان هوادار دأشتی.داماش گیلان در اوج قدرت ملوان انزلیَ خؤ زمین دورون ببرد و بتانست مهدی تارتار أمرأ سال 90-91 هفتمی لیگ برتر بدأست باورد.
مه‌آفرید با مدیرت امیر عابدینی خؤ برنامه طولانی مدت میان تصمیم بیگیفته بؤ کی تیمَ بعد چند سال آسیای بکؤنه و ایته ورزشگاه رشت میان چأکونه و فوتبال گیلانَ به قدرت اول ایران واگردانه. 5 سال اولیه شروع کار داماش گیلان همه چیز بر اساس برنامه پیش بوشو ولی در نهایت مه‌آفرید ایته جه متهمان پرونده فساد بزرگ مالی معرفی بوکودید. در نهایت مه‌آفرید خسرویَ کی ایته جه بزرگترین حامیان مالی تاریخ فوتبال گیلان و تیم فوتبال داماش گیلان بؤ، اعدام بکؤدید. اعدام کودن مه‌آفرید پسی تیم داماش گیلان وارد حاشیه ببؤست دوباره به لیگ دسته اول سقوط بکؤد.

بعد سقوط تیم به لیگ یک باشگاه داماش گیلان هیچ منبع مالی نأشتی. چندین شرکت برای خرید داماش گیلان بأمویید ولی همه‌ته‌دانه شرکتان تصمیم دَشتیم نام أن تیم تغییر فدید. هواداران داماش گیلان مانع تغییر نام داماش گیلان ببؤستید و هن بی پولی أمرأ علی نظرمحمدی به عنوان ایته جه پیله بازیکنان قدیمی  تیمَ تمرین فده آماده شرکت کؤدن رقابتان لیگ یک بکؤد. تیم درنهایت در فصل 93-94 با سرمربی گری امید هرندی لیگ یک میان بمانست.

ریشه اصلی داماش گیلان رنگ آبی ایسه. استقلال رشت لباس‌های آبی أمرأ مسابقات میان شرکت کودی. بعد ها کی امتیاز منتقل ببؤست به پگاه گیلان رنگ أن تیم تبدیل ببؤ به آبی فیروزه ای کی تنها تیم أن رنگ أمرأ لیگ برتر میان بؤ. باانتقال أن تیم به باشگاه داماش گیلان و آمون امیر عابدینی أمرأ به عنوان مدیر عامل ایته فصل رنگ لباس داماش گیلان قرمز ببؤست ولی با اعترض هواداران أن تیم به خؤ ریشه واگردست و دوباره به آبی پررنگ تبدیل ببؤست.

عضدی رشت ورزشگاه خانگی داماش گیلان ایسه کی نیم قرن قدمت دأره.ورزشگاه 17 هزار نفر گنجایش دأره کی پؤر مسابقه‌ئان به کی ورشگاه جمعیت بصورت فشرده به 20 هزار نفر هم فرسه. فاز دوم چکودن أن ورزشگاه قرار بؤ أنه استانداردئان بوجور تر جه afc استانداردان ببه. قرار بؤ أن ورزشگاهَ مسقف بوکونید و أنه جمعیت به 55 هزار نفر فرسه‌نید. صعود کودن داماش گیلان به لیگ برتر واسی أن ورزشگاهَ به صندلی و اسکوربرد تجهیز بکودید.

داماش گیلان در گؤذشته کی با نام استقلال رشت مسابقات میان شرکت کودی نسبت به خو تیم هم شهری سپیدرود رشت پؤر کمتر هوادار دأشتی.ایپچه کی بوگوذشت و نام تیم تبدیل به پگاه گیلان ببؤست هواداران تیم بیشتر سعی کودید تیمأن تهرانی أمرأ رقابت بکؤنید. موفقیت پگاه گیلان در مقابل  تیمأن پایتخت نشین باعث ببؤست هواداران پگاه گیلان فقط به فکر خودشان تیم ببید و بازیأنی کی استقلال و پرسپولیس جولو بؤ بیشتر از 90 درصد ورزشگاه پگاه شین بؤستی. 
هواداران داماش گیلان تاز نسل بفروختن امتیاز تیم به شرکت امیرمنصور آریا أمرأ شکل بیگیفت. داماش گیلان هواداران تاز نسل همیشک در تضاد با تیمای تهرانی ایسه اید. تاز نسل هواداران مالک اصلی امتیاز تیم دأنید و از زوماتی کی نام تیم به داماش گیلان تغییر بکؤد ولانشتید نام داماش گیلان تغییر بکؤنه.
داماش گیلان در بازیأنی کی اهمیت بیشتری دأره و موهم ایسه از همه شهران گیلان حامی دأرید و هواداران أن تیم فقط محدود به رشت نیئید.




#Article 490: لىلا خالئد (356 words)


لىلا خالئد (عربي مئن: لىلي خالئد) (تولؤد: ۱۹۴۴ آوريل ۹)، خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي مرکزي شؤرا مئنˇ عؤضو ؤ فلسطينˇ مللي مجلسˇ عؤضو ؤ قديمي چريک.

خالئد اينˇ وأسي نؤمي بۊبؤ چۊن دۊ ته هواپىمادۊزي مئن (۱۹۶۹ ؤ ۱۹۷۰) نقش دأشت. اي دۊ ته هواپىمادۊزي دۊ ته تفاقن ىک جرگه تفاقؤنأ جي که بازين دۊخؤنده بۊبؤن سيا سپتامبر.

اينˇ تشکيلاتي نؤم شادیه ابۊغزاله بۊ؛ لىلا خالئد اي نؤمه شادیه ابۊغزاله احترام ؤ ىادˇ وأسي دؤجين بۊده بۊ. اۊ أولي زني بۊ که فلسطينˇ مئن مؤبارزه مئن سال ۱۹۶۷ ميلادي شهيد بۊبؤ.

۱۹۶۹ اۊت ۲۹، خالئد ىکته جرگه مئن عؤضۊ بۊ که اي جرگه ىکته بۊينگ۷۰۷ˇ هواپىما' کي رؤمˇ جي شؤدبۊ آتئن بدۊزئن ؤ دمئشقˇ مئن فۊرۊز بچردن. اي پرأىتنˇ مئن، هواپىما خلبانه واداشتن کي حأىفا سرأ جي دوأرن تا خالئد بۊتؤنه خۊ تولؤدˇ جيگه' (کي اجازه ندأشت وگرده اؤره) بىنه. با اينکه هواپىما مئن ىکته انفجار بۊبؤ هي کس جيجا نۊبؤ. اي هواپىمادۊزي پسي، خالئد چن ته جراحي پلاستيک بۊده تا خۊ هؤويته جخوسؤنه.

۱۹۷۰ سپتامبر ۶، خالئد ؤ پارتيک آرگۊئللؤ کي نيکاراگؤئه‌ شي بۊ، پروازˇ نؤمرهٔ ۲۱۹ هواپىما' کي ئل-عالˇ هواپىماىي شي بۊ ؤ آمستئردامˇ جي شؤدبۊ نيۊىؤرک بدۊزئن. اي تفاق ىکته وابين بۊ چنته همزمت هواپىمادۊزي جي که خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي ايشؤنˇ برنامه' دچئه بۊ. اي هواپىمادۊزي مئن، آرگۊئللؤ بکۊشته بۊبؤ ؤ خالئده بىتن. خلبان هواپىما' فۊرانئه هيثرؤ فۊرۊزگه طرف لندنˇ مئن ؤ اؤره خالئده هأدأن پؤليسˇ دس.

خۊدش گۊنه: مۊ هواپىمادۊزي جي دۊ ته هدف دأشتم، ىکته اينکه فلسطينئني که اسرايلˇ زندؤنˇ مئن دبۊنه رها بۊکۊنم ؤ دوم اينکه دۊنىا ذهنه جلب بۊکۊنم به فلسطينˇ مردۊم.

هۊ سال تا، اؤکتؤبر ۱، بيريتانيا دؤلت ىکته زندؤنيئنˇ هأدأهأگيرˇ برنامه مئن، خالئده رها بۊده. جرىان ايتؤ بۊ که وختي لىلا خالئد دکته اسکاتلأندىاردˇ (بيريتانيا پؤليس) دس، اينˇ همرزمؤن ىکته هواپىما پان آمريکنˇ شئه بدۊزئن ؤ اي هواپىما گرۊگانؤنˇ رهاىي مؤذاکره پيششرطه بنأن خالئدˇ رهاىي ؤ بيريتانيا سراخره ناچار بۊبؤ ىک ماهˇ پسي، لىلا خالئده رها بۊکۊنه.

ىک سال بازۊن خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي، هواپىمادۊزي تاکتيکه بنأ ديمه ؤ رۊ بچرده باخي مؤقاومتˇ شيوه'نه.

سال ۲۰۰۶ لينا مقبۊل کي ىکته فلسطيني-سؤئدي فيلمسازه، ىکته مؤستند چاگۊده راجه به لىلا خالئد، لىلا خالئد: هواپىمادۊزˇ نؤمي.




#Article 491: خلقي جبهه فلسطينˇ رهاىي وأسي (202 words)


خلقی جبهه فلسطینˇ رهایی وأسی (عربي مئن: الجبهة الشعبیة لتحریر فلسطین) ىکته سياسي ؤ نظامي چپگرا سازمانه کي ۱۹۶۷، جؤرج حأبأشˇ کياگري جي بنابۊبؤ ؤ اينˇ هدف اي بۊ که چريکي جنگˇ جي فلسطينه اسرايلˇ اشغالˇ جي رها بۊکۊنه.

اي جرگه، فلسطينˇ رهاىي سازمان (فارسي مئن نؤمي به ساف)ˇ مئن، فتحˇ پسي دومي پيلئه جرگه' ؤ ويشتر اينˇ مواضع فلسطينيئنˇ خلقي خاسته'ن ئبه سفت ؤ سخته ؤ فتحˇ مئنه گيتنˇ همره مؤخالفه. ايشؤن تا سال ۱۹۹۹، اؤسلؤˇ قراردادؤنˇ همره مؤخالف بؤن امما اي سال تا، فلسطينˇ رهاىي سازمانˇ همرأ بگۊبۊشتؤ گۊدنˇ پسي، قبۊل بۊدن اسرايلˇ همره مؤذاکره بۊکۊنن.

اي سازمانˇ فرمانده، بناگۊدنˇ جي تا سال ۲۰۰۰، جؤرج حأبأش بۊ. حأبأشˇ استعفاىˇ پسي، ابۊعلي مصطفی (مصطفی الزبری) اينˇ جا بمأ ؤ وختي که سال ۲۰۰۱ اسرايلˇ مۊشکي فترکˇ مئن اۊنم بکۊشته بۊبؤ، احمد سعدات بۊبؤ اي سازمانˇ دبيرˇکؤل.

سعدات سال ۲۰۰۸ ىکته اسرايلي نظامي دادگا مئن، ىکته غىرقانۊني ترؤريستي سازمانˇ رهبري وأسي مؤحاکمه بۊبؤ ؤ ۳۰ سال حبس بىته ؤ الؤن اسرايلˇ مئن ىکته زندؤنˇ مئن ايسأ.

اي سازمانˇ مقر، اؤردؤنˇ رۊخؤنه أفتؤپردچينˇ کۊلˇ مئن، رام الله مئنه ؤ اينˇ نظامي خال، ابۊعلي مصطفی ترؤرˇ پسي، اينˇىادي، دۊخؤنده بنه ابۊعلي مصطفی گؤردانؤن. اي سازمان، فلسطينˇ قانۊن نأنˇ مجلسˇ مئن سۊ ته نماىنده دأنه.




#Article 492: عليرضا مشاىخي (212 words)


عليرضا مشاىخي (۱۵۱۲ آول ما ۲۵ تئرانˇ مئن دۊنىا بمأ) ىکته مۊزيکدؤن ؤ اهنگسازه که ىپاره اينه ايرانˇ مئنˇ أولي مؤدرن آهنگسازؤنˇ جي دؤنن. ايرانأ جي بيرين، مشاىخي ويأن ؤ هؤلندˇ اۊترئختˇ مئن مۊزيکˇ درسه بۊخؤنده ؤ زماتين مۊزيکˇ شرؤن ؤ تازه سبکؤنˇ همرأ آشنا بۊبؤ.

اينˇ أولي اۊستا'ن ايرانˇ مئن لؤطف الله مؤفخأم پاىان (ايراني مۊزيکˇ مئن)، حؤسئن ناصحي (آهنگسازي) ؤ افليا کمباجيان (پيانؤ) بؤن. بازۊن ويأن، آهنگسازي اۊستا'نˇ ورجه، هانس ىئلينک (ويأنˇ مکتبˇ پيلئه نظريه-پرداز ؤ شۊئنبئرگˇ شاگرد) ؤ کارل شيسکه خۊ درسه سره بدأ. وختي ويأنˇ مۊزيکˇ آکادمي مئن خۊ آهنگسازي دؤره' سر برسؤنئه، درسه ادامه دأن ؤ ائلئکترؤنيکي مۊزيکˇ سر تحقيق گۊدنˇ ئبه بۊشؤ هؤلندˇ اۊترئخت ؤ اؤره گۊتفريد ميشايل کؤنيگˇ کلاسؤنˇ سر بنيشته؛ کؤنيگ، هؤلندˇ زۊنؤلؤگي أنستيتۊ ىکته بنانأنکسؤن بۊ. مشاىخي، پؤنزه سالي که هؤلندˇ مئن بىسأ، آهنگسازي ؤ تحقيقˇ مئن پۊر کۊنۊش بۊده ؤ هؤره بۊ که چنفرهنگي مۊزيکˇ بنا (ىکته اينˇ نظرؤن راجه به ايراني مۊزيک) بنأ.

اينˇ کارؤن چل سال ويشتره که ايران ؤ ايرانأ جي بيرين اجرا بؤدره.

وختي مشاىخي کارؤنه نيگا کؤنيم ؤ اينˇ گبؤنه اينˇ مصاحبه'نˇ مئن خؤنيم، متوجه بنيم که اينˇ مۊزيکˇ شناختنˇ ئبه ؤ اينˇ سبکشناسي به چنته نؤکته مؤهمه. اي نؤکته'ن ىپاره چن ته کلمه ؤ عبارت ايسن: واشاده تمرکؤز (فارسي: تمرکز گسترده)، نسبي مۊزيک ؤ مئتا-ايکس (Meta-X). 




#Article 493: عزيز ؤ نگار (2151 words)


عزيز ؤ نگار، دۊ ته تنخا نقله چن سده پيشˇ شي. 
اي قصه ىکته مردۊمي (فؤلکلؤر) قصه' کي شاىد پنجا جۊر نقل بدأره ؤ اينˇ نقلؤن ألمۊت ؤ لواسان ؤ تۊنکابۊن ؤ... مئن بشتؤسه بۊبؤ. اي قصه أولي نؤسخه کي چاپ بۊبؤره، سال ۱۵۲۰ شرکت کانون نسبی کتابˇ انتشاراتي چاپ بۊده. اي قصه طالقانˇ آردکانˇ جي سرأگينه. نگار اي رۊستا شي بۊ.

اي قصه چن جۊرˇ نقل دأنه ؤ نشأنه گۊتن کؤکته اصله. چۊن أمه ائره ادبياتˇ همره طرفيم نأ ىکته تاريخي تفاق. پس هرجا ؤ هر محل، اي قصه' ىک جۊر نقل بۊدن. اي وؤت، چن جۊر رواىتˇ جي هأىته بۊبؤ:

دۊ ته هشتاد ساله برأ، طالقانˇ آردکانˇ مئن، زأک ندأشتن. ىکته درويش هأنه ؤ ايشؤنˇ زأکدار بؤنˇ ئبه ايشؤنه هرته'ىکته سيب هأدئنه ؤ زأکؤنˇ نؤم ؤ جنسيته مألۊم کؤنه (عزيز ؤ نگار). دۊ ته برأرˇ زنأکؤن هۊ شؤ تا شکؤمأگينن ؤ ىک رؤزˇ مئنن چئنن ؤ زأکؤن خئلي خؤجيرن.

عزيز ؤ نگار شنن مکتب ؤ همديگره تنخا بنن. نگارˇ پئر مينه امما نگاره وصيت بۊده بۊ که اينˇ شؤهر خأ هم اينˇ جؤن (تن) ؤ هم اينˇ وير (فکر) سالم ؤ پۊرزۊر بۊبۊن. هينˇ وأسي بۊ که نگار عزيزه خۊش دأشت ؤ شرط بنأبۊ که اينˇ مردأى خأ أديب ؤ شعرشناس بۊبۊن ؤ گيلمردي کۊشتي مئن خۊ حريفه زمين بگئنه. عزيز ؤ نگار قؤرانˇ سر قسم خؤنن که کسؤنه وفادار بۊبۊن. عزيز ندار ؤ زحمتکش بۊ ؤ کار ئبه بۊشؤ گيلؤن، اشکورˇ رحيماباد. عزيز عرۊسي کارؤنه جۊرأگۊدن ئبه شنه قزوين ؤ نگارˇ مأر دسيسه کؤنه ؤ خۊ خاخۊرزه کلأحمدˇ جي کي ألمۊتˇ بالارۊچ نيشت خأنه کي بأ ايشؤنˇ ورجه که نگارˇ همرأ عرۊسي بکۊنه. کلأحمد ىکته پۊلدار مردأکه که ألمۊت نيشت. مأر بيدينˇ اينکه نگار راضي بۊبۊن، اينه کلأحمدˇ همرأ عقد کؤنه. عزيز فأمنه ؤ کلأحمد خۊ عرۊسه بئنه ألمۊت ؤ عزيز شنه ايشؤنˇ دۊمبال. 

کلأحمد هأنه ؤ نگاره عقد کؤنه. عزيز وگردنه. وختي خأ بۊشۊن ألمۊت، نگار عزيزه حلي کۊنه که اينه زۊري مردهبدأن. عزيز چنته رۊستا جوؤنؤنه خۊشˇ همره کؤنه تا نگاره زۊرأجي وگردؤنن. مسيرˇ مئنˇ ىکته رۊستاؤنˇ کئقۊده، جوؤنؤنه رأىه زئنه ايشؤنه وگردؤنئنه. عزيز شنه ىکته خؤنه مئن ؤ اؤره ىکته قلىؤنه شيکئنه ؤ ىکته شعر گۊنه.

وختي نگار رسنه سؤهان، رۊستا لاکؤکؤن واخؤ بنن ؤ اينˇ جي خأنن کي گۊلدۊزي به ايشؤنه مشق هدئه. نگار، تيۊت دارˇ جير نيشته بۊ ؤ قلمأ جي ايشؤن ئبه سرمشق کشئه دبۊ که عزيز دۊرأجي ايشؤنه اينه ؤ اي شعره گۊنه:

نگار جانم نشسته زيرˇ تۊت دار

قلم انگشتکانش ميکۊنه کار

قلم انگشتکانت نقره گيرم

سرˇ زانو نهاده نقش تمام کار 

سؤهانˇ مئن ىکته لاکؤى، بانۊ نؤمي عزيزˇ تنخا بنه ؤ شنه اينˇ ورجه ولي فأمنه کي عزيز أزا نگاره خأنه ؤ هي کسه نخأنه.

سؤهانˇ جي، کلأحمد خۊ کاروانˇ همره شنه بالارۊچˇ طرف. بازين عزيز اي شعره گۊنه:

نگارم کۊچ کرده کۊچ کرده

پؤشت بر سؤهان رۊ به بالارۊچ کرده

برادر شاطر ؤ داماد جۊلؤدار

عزيز بيچاره را مفلۊج کرده

شنن تا رسنن دانه خاني درره'. بازين بۊشؤن ألؤچالˇ کۊهˇ طرف کي سؤهانˇ گۊسندؤنˇ سره اؤره بۊ. بازۊن اؤره جي بۊشؤن مالخاني درره؛ اي درره طالقانˇ سامؤنسره ؤ دئه اۊنأ جي به اۊ طرف ألمۊته. اۊ درره مئنˇ چشمه خۊشکأبؤبۊ؛ نگار که ىکته سنگˇ سر نيشته بۊ، خۊدا جي آؤ خأنه ؤ اؤره ىکته خؤني (چشمه) پىدا بنه. هنۊزم مالخاني درره مئن، نگارچشمه هنأ ؤ گالشؤن ؤ کۊهنوردؤن تينن اۊنˇ آؤˇ جي خۊشؤنˇ تشنگئه بگيرن.

کلأحمد ؤ اينˇ رفيقؤن اينن که عزيز هيتؤ ايشؤنˇ دۊمبال دره، تصميم گينن أگه عزيز طالقانˇ کۊهˇ جي دوأرسه عزيزه بکۊشن. نگار که ايشؤنˇ گبه بشتؤسه بۊ اۊ سنگˇ جير که اۊنˇ سر نيشته بۊ ىکته نامه نئنه ؤ عزيزˇ جي خأنه که ايشؤنˇ دۊمبال نأ. عزيز وختي برسئه مالخانئه، اۊ سنگه ىاجنه ؤ اۊنˇ سر بنيشته ؤ اۊ نامه' ىاجنه که اۊنˇ مئن بنويشته بۊ:

عزيزˇ طالفان برگرد ؤ برگرد

ىارˇ شيرينزوان برگرد ؤ برگرد

ازين بالا نيا کۊشته شوي تۊ

هزارن حأىف جوان برگرد ؤ برگرد

عزيز که اينه فأمنه کؤلهأتˇ مئن ايسنه ؤ اؤره برخؤنه مؤللا حسن کرکنديه. اي دۊ نفر هرته خۊ ىارأ جي گب زئنن ؤ اؤره عزيز شعرˇ همرأ مۊللا حسنه مأنترأکؤنه. مؤللاحسن شنه بالارۊچ ؤ اؤره دۊعاگري کؤنه.

نگار، بالارۊچˇ مئن مۊللاحسنˇ جي دۊعا خأنه امما مۊللاحسن ىکته شعر اينه هأدئنه تا نگارˇ ديله دس بأره. نگار اينˇ همرأ تۊندي کؤنه ؤ مۊللا بالارۊچˇ جي شنه ؤ اي قصه' عزيز ئبه گۊنه ؤ اينه دعوت کؤنه خۊ خؤنه. گلينکˇ مئن لاکؤکؤن مۊللاحسن ئبه خنده کؤنه ؤ عزيز ىکته شعرˇ هأجو ايشؤن ئبه خؤنه ؤ ايشؤنه فراري دئنه؛ نويزˇ مئن، عزيز ىکته سيب چينه ؤ وختي باغˇ صاب کي ىکته پيرˇزنأى بۊ اينه بدˇ گب زئنه اين ئبه ىکته هأجوي شعر گۊنه. وختي پيرˇزنأى عزيزه شناسنه، اينأ جي عؤذر خأنه ىک پرپره سيب اينه هأدئنه. کرکبۊدˇ نزيکي، چنته زنأکؤن مؤللاحسن ئبه خنده کؤنن ؤ عزيز اۊشؤنم هأجو کؤنه. مؤللاحسن پيشتر شنه ؤ خۊ نؤمزد ؤ خاخۊره گۊنه که خۊشؤنه آماده بکۊنه. عزيز شنه اۊشؤنˇ خؤنه ؤ ىکته شعرأجي اۊشؤنه حلي کؤنه نگارˇ سلامال نئن.

مۊللاحسن عزيزه بئنه خۊ برأرˇ عرۊسي ؤ اؤره عزيزه نيشؤنئنه مجلسˇ جير. عزيز هنده اؤره هأجو کؤنه مردۊمه ؤ مردۊم اينه شناسنن ؤ عؤذر خأنن. عزيز شنه بالارۊچˇ طرف. کلأحمد ؤ نگار جؤکۊهي بئه درن. عزيز ىکته شعر خؤنه نگار ئبه ؤ اۊ خۊ کاره رها کؤنه ؤ شنه خؤنه.

عزيز، کلأحمدˇ خؤنه درˇ پۊشت ايسنه ؤ نگار پىغؤم دئنه که بۊشۊن خرمنسر. خرمنسر، هرچي عزيز رافا ايسنه نگار نأنه. اين ئبه پىغؤم هأدئنه. نگار آؤجا دئنه که هأنه. نگار، کلأحمد ئبه غذا بردنه بهانه کؤنه ؤ خۊ ماشل (خاله)ˇ جي اجازه گينه ؤ خؤنه جي بيرين شنه. نگار ىک سر شنه کلأحمدˇ ورجه ؤ بازين شنه عزيزˇ ورجه. ايشؤن غذا خؤنن ؤ خۊسنن.

هوا أبر دگينه ؤ نگار ترسنه اينˇ ليواس خيس بۊبۊن ؤ لؤ بۊشۊن؛ عزيز ىکته شعر خؤنه ؤ هوا سؤنأبنه. خۊرۊسخؤنˇ زمت کي بنه نگار خأنه بۊشۊن تا هي کس اينه نىنه  عزيز ىکته شعر خؤنه ؤ خۊرۊسؤن دئه نۊخؤنن. هوا رؤشنچبنه ؤ ترسنن مردۊم ايشؤنه بىنن، عزيز ىکته دئه شعر خؤنه ؤ هوا هنده تارکينا دکئنه. ايشؤن کسؤنأجي سيوا بنن ؤ وعده نئنن بهارˇ أول، عزيز گيلؤن شؤن ؤ برنج هئنˇ وأسي بأ نگاره خۊشˇ همرأ ببره.

عزيز ورگدنه طالقان ؤ بناکؤنه ىکته قصر چاکۊنه ؤ تا بۊتؤنه اۊنˇ جؤرأ جي بالارۊچه بىنه. محلˇ پيرˇمردأکؤن ترسنن قصر دکاله رۊستا نابۊدابۊن. اۊشؤن ىکته شعر خؤنن عزيز ئبه تا بۊشۊن کۊه تيۊکالي. عزيز شنه کۊه تيۊکالي ؤ ورفˇ مئن ناخۊش بنه ؤ خۊ قاطرˇ ىاوري جي وگردنه آردکان.

حکيم گۊنه عزيز عشقˇ ناخۊشئه دأنه. ىکته هأچي نامه نيويسنن نگار ئبه که تي مأر مريضه ؤ کلأحمد اينه اجازه دئنه بۊشۊن. نگار هأنه عزيزˇ ورجه ؤ اۊ خؤرؤمأبنه. نگار تمؤمˇ زۊمۊسؤنه ايسنه عزيزˇ ور ؤ هي کس اينˇ مأره نگۊنه تي دتر وگرسه.

بهاره کلأحمد هأنه طالقان تا نگار ؤ اينˇ مأره خبر بگيره. کلأحمد شنه خۊ مأشلˇ خؤنه ؤ مأشل گۊنه نگارأ جي بيخبره. کلأحمد شنه عزيزˇ خؤنه ؤ نگاره خۊشˇ همرأ بئنه.

عزيز چن نفرأ جي شنه گيلؤن تا برنج بهينه. مأرانˇ مئن، جان بانۊ ايشؤنˇ جۊلؤ گينه ؤ عزيزأ جي خأنه اينˇ همرأ مؤشاعره بۊکۊنه. عزيز ىکته مدح گۊنه اين ئبه ؤ جان بانۊ ايشؤنه رها کؤنه تا ورگسنˇ زمت. ايشؤن رسنن گيلؤنه ؤ عزيز تأجۊب کؤنه که ائره همته کارؤنه زنأکؤن کؤنن ؤ ىکته هأجو گۊنه راجه به گيلکؤنˇ اي داب.

زنأکؤنˇ خيالي که ايشؤن دؤره-گردن هأنن ايشؤنˇ ور؛عزيز ناراحت بنه ؤ ايشؤن ئبه هأجو خؤنه. ىکته لاکۊ بانۊنؤمي، ىکته شعر گۊنه ؤ عزيز اينˇ جوابه دئنه. زنأکؤنه خۊش هأنه ؤ ايشؤنه مجاني برنج هأدئنن ؤ ايشؤنˇ کۊلباره پۊرأکؤنن.

عزيز شنه بانۊ پئرˇ خؤنه کي کئقۊه ايسه؛ بانۊ عزيزˇ تنخا بنه ؤ اينأجي خأنه کي فؤزن. عزيز که خأنه اينه تام دگؤنه هأچي قبۊل کؤنه. شؤ کي بنه قاطرؤنه بار کؤنن ؤ شنن. بانۊ فأمنه ؤ ايشؤنˇ دۊمبال هأنه امما نرسنه ؤ وگردنه. اۊشؤن ايواشى مأرانˇ جي دوأرنن. بازين عزيز ىکته هأجو نيويسنه ؤ سرأدئنه جان بانۊىˇ ئبه.

عزيز، کلأحمده اينه که خأ بۊشۊن گيلؤن. خۊ همقطارؤنه گۊنه اينه بۊگؤىن عزيز بمرده. کلأحمد خۊشالأبنه ؤ خۊ رازه'نه (سۊقاتيئنه) هأدئنه ايشؤنه. کلأحمد ىکته قبرˇ سر کي خياله عزيزˇ قبره ونگ زئنه ؤ قبر صاحابؤن اينه ىک کش کۊتأنئنن.

عزيز خۊهمقطارؤنه گۊنه بشيمى، امما اۊشؤن غذا خؤردنˇ ئبه ايسنن. عزيز ىکته شعر خۊ قاطرˇ ئبه خؤنه ؤ حىوؤن خۊسنه ؤ عزيز خۊ باره دبدنه. همقطارۊن خجالت کشنن ؤ رادکئنن.

عزيز، چار فرسخي جي بؤمˇ سرأ جي، نگاره شناسنه. خۊ راهه سيوا کؤنه ؤ أننى برنج ؤ ماهي همرأ شنه بالارۊچ. عزيز، نگاره وختي که چشمه سرأ جي آؤ أرده دره اينه. عزيز شنه کلأحمدˇ خؤنه درˇ سر ؤ گۊنه اينˇ دۊسته. کلأحمدˇ مأر کي کۊر بۊ گۊنه شاىد عزيزه. نگار گۊنه عزيز بمرده ؤ کلأحمدˇ مأر اجازه دئنه عزيز حياطˇ مئن بىسه.

عزيز برنج ؤ ماهئه هأدئنه نگاره کي شؤم بپجه. کلأحمدˇ مأر که اينه فأمنه اجازه دئنه بأ خؤنه ديرين. چنته لاکۊ هأنن کلأحمدˇ خؤنه ؤ عزيز ؤ نگارˇ واشؤنˇ حي تأجۊب کؤنن. نگار ايشؤنه گۊنه همديگرˇ همرأ فاميل نئن. لاکؤکؤن گۊنن عزيز ؤ نگار بۊخؤنيم. پيرˇزنأى قبۊل نۊکؤنه امما لاکؤکؤن هني اصرار کؤنن که قبۊل کؤنه. عزيز بناکؤنه خؤندن. پيرˇزنأى چن دفأ ديلخؤر بنه گۊنهنۊخؤن. هر دفأ لاکؤکؤن پيرˇزنأکه زئنن ؤ گۊنن بۊخؤن. نگار ىکته شعرؤنˇ آؤجا دئنه. پيرˇزنأى غضب کؤنه ؤ لاکؤکؤنه چۊبأجي خؤنه جي بيرين تؤدئنه. 

عزيز لاکؤکؤنه گۊنه که خۊتنˇ ئبه شنه مسجد. نگار گۊنه خۊ مأشلˇ خۊتنˇ پسي هأنه اينˇ ورجه. پيرˇزنأى نگارˇ پا' وريسˇ همره دبدنه خۊ پا ؤ خۊسنه. عزيز، نگارˇ پا واکؤنه ؤ ىکته سيفتال فکه اۊنˇ جا دبدنه. عزيز، نگاره نيشؤنئنه قاطرˇ سر ؤ سرأدئنه طالقان. صۊبˇ سر پيرؤزنأى ىکته لقد زئنه سيفتالˇ فکه، سيفتالؤن اينه گزنن. عزيزن گۊنه تي عرۊس مي قاطره بدۊزئه. شنن قاضي ورجه ؤ اۊ گۊنه بشين قاطرˇ دۊمبال ؤ هرکي خۊ ماله هأگيره. شنن قاطرˇ دۊمبال ؤ عزيز پيرˇزنأکه تؤدئنه ىکته جلفي مئن ؤ ىکته هأجو اين ئبه خؤنه.

کلأحمد وگردˇ زمت برخ ؤنه ىک جرگه مطربؤنه ؤ اۊشؤنأجي خأنه که اينˇ عرۊسي به بأن. مطربؤن که ماجرا دؤنسن کلأحمدأ جي دسخط هأگينن که أگه عرۊسي نىته، ىک بار برنج ؤ ىکته گؤ اينأ جي هأگيرن. بالارۊچˇ نزيکي که رسنن، ملأحمد گۊنه ساز بزنين. کلأحمدˇ مأر خۊ سره زئه-دبؤ شنه ايشؤنˇ ور. کلأحمده خىالي که خۊ مأر رخص کأدره. مأر هرچي بۊبؤ نقل کؤنه. مطربؤن گؤ ؤ برنجه مردۊمˇ مئنجيگري وأسي نبئنن.

کلأحمد شنه طالقان ؤ عزيز ئبه شکاىت کؤنه. حاکم دۊ ته مأمۊر روانه کؤنه کلأحمدˇ همرأ کي بۊشۊن عزيزه بأرن. کلأحمد شنه خۊ مأشلˇ خؤنه. عزيز خۊشه معرفي نۊده مأمۊرؤنه دعوت کؤنه خؤنه مئن. عزيز ايشؤنه پۊل ؤ ناهار هأدئنه ؤ ماجرا نقل کؤنه. مأمۊرؤن ني شنن حاکمه گۊنن نگار راسه-راسه عزيزˇ شئه.

طالقانˇ حاکم، عزيز ؤ نگار ؤ کلأحمده سرأدئنه ألمۊتˇ حاکمˇ ورجه که خۊشˇ پيلئه برأ بۊ. حاکم گۊنه هرکي خؤرؤم شعر بۊخؤنه، نگار اۊنˇ شئه. کلأحمد ىکته چرتˇپرت شعر خؤنه ؤ حاکم عصباني بنه. عزيز خؤرؤم شعر خؤنه ؤ حاکمه خۊش هأنه.

حاکم هنده کلأحمده فرصت دئنه ؤ اينه گۊنه چنته زنأکؤنˇ مئن که چادرˇ مئن فئويته'رن، نگاره پىدا بکۊنه. کلأحمد سۊ دفأ سأب کۊنه ؤ عزيز هۊ أول دفأ نگاره شناسنه.

نگاره هأدئنن عزيزه ؤ هؤره هف شباندرۊز عرۊسي گينن. کلأحمد شنه کرکبۊد ؤ مؤللاحسنˇ خاخۊره گينه. عزيز ؤ نگار وگردنن آردکان ؤ خۊشاخۊشي زيندگي کؤنن. ايشؤنˇ دۊري زمت دۊ سال بۊ.

اي قصه چن جۊر تمنأبنه. ىپاره نقلؤنˇ مئن سراخره، عزيز ؤ نگار، شاهرۊدˇ رۊخؤنه مئن دمينن ؤ ىپاره دئه گۊنن که بکۊشته بۊبؤن. سئد علي کمالي دزفۊلي نقلˇ مئن هر دۊته سنگ بنن.

اشکوري نقلˇ مئن عزيزˇ مأر ني نقش دأنه:

قصه پيش شنه تا اؤره که عزيزˇ مأر قصه مئن هأنه ؤ گۊنه: مي ريکه'ى! ىکته أمئه دۊ نفرأ جي خأ اي خؤنه جي بۊشۊن. ىا مۊ ىا نگار. اينه بۊدؤن که ونألنم  بهاالدينˇ دتر (نگار) تأ مأجي هأگيره. عزيز ؤ نگار شنن خۊشؤنˇ محلˇ مئن ىکته دؤنا پيرˇمردأکˇ ورجه کي خۊشؤنˇ کاره چاره بکۊنن. شنن پيرˇمردأىˇ خؤنه که ىکته اؤتاق ؤ چنته در دچشت. پيرˇمردأى تسک ؤ تامأچئه نيشته بۊ. عزيز خۊشؤنˇقصه' نقل کؤنه. پيرˇمردأى هيتؤ که گۊش کأدره، ىکته پيلئه پرده سر ىکته تاتاىئه زينده واکأدبۊ. وختي عزيز گب تمنأبؤ، پيرˇمردأى عزيزه بۊته پرده سرˇ تاتاىئه بىنه؛ بدئه پرده سر خۊشˇ تاتاىئ دکته. عزيز بۊشؤ پرده ور بدئه دۊ نفر ديگرˇ ساىه ني دکته: خۊشˇ مأر ؤ نگار. پس بۊشؤ، خۊ تاتاىئه بئتر بدئه. بازين نزديکأبؤ اي دفأره خۊ مأرˇ تاتاىئه تار بدئه ؤ نگارˇ تاتاىئه رؤشن.

پيرˇمردأى بۊته: تاتاىي تي شئه. اينه ويگير. 

عزيز تاتاىئه چيک بزئه واچرده. مأرˇ تاتاىي ساىه-رؤشنه هشؤنده. پيرˇمردأى بۊته: اينˇ پسي، خأستن ؤ خۊش دأشتن تئبه ىکئه. امرۊ تي مأره ديمه نأنأجي تي دؤجئنه کامل بۊدي. بشين آؤˇ پاکي ؤ سۊ رؤشني ؤ رۊخؤنه'نˇ شؤن-أمأنˇ تأهأت، فرسين درىا. اۊشؤن پيرˇمردأکˇ خؤنه جي بيرين بمأن ؤ فرده سۊباىنسر پۊلؤرۊدˇ کۊل، أويرأبؤن.

اي قصه جي چنته نؤسخه بنويشته هنأ:

عزيز ؤ نگارˇ نقلˇ شعره گيلان ؤ ألمۊت ؤ طالقانˇ رۊستاؤنˇ مئن مردۊم بشتؤسه دأشتن ؤ خئلئن خۊشؤنˇ شؤنيشينؤنˇ مئن خؤندن. اي جۊر خؤندنه عزيزنگاري خؤندن ىا نگارخؤني ني گۊتن. گيلکؤنˇ مئن ىک جۊر آواز هنأ کي عزيزنگاري آواز گۊنن.

ىۊسف عليخاني ىکته فيلم چاگۊده اي قصه' جي مستند عزیز و نگارˇ نؤمي.

ىکته کتابأ ني ىۊسف عليخاني جي سال ۱۵۷۶ بيرين بمأ که اينˇ نؤم ايسه عزيز ؤ نگار؛ ىکته تنخاىي واخؤني (فارسي: عزیز و نگار؛ بازخوانی یک عشقنامه).




#Article 494: ساسان سؤنامي (149 words)


ساسان سؤنامي (دى ۱۳۷۰ رشتˇ ميئن) يکته ايراني رپر ايسه که اينˇ شئرؤن ؛ مضمۊنˇ اجتماعي-سياسي دأنه. ساسان ۱۵ سالگي جي رپ-شئر نيويشت.
اينه أولي تٚرک سنگ کأغذ قيچي بۊ که آذر ۱۳۹۰ˇ ميئن مؤنتشرأبؤ. ايمأ تٚرک يکي بۊ يکي نبۊ ؤ رۊزگارˇ تلخه بيرۊن هدأ. أوايلˇ بهمن ۱۳۹۱ آلبؤمˇ اي دفأ مۊ گۊنم شۊرۊع به خؤندش بؤده که ۱۵ اسفند هۊ سال اي آلبؤمه ۴ تٚرکˇ أمرأ بيرؤن هدأ. سال ۹۲ خؤ آلبۊمه به نؤم ۵۷ˇ پسي بيرۊن هدأ که ۸ته تٚرک دأشت. چندته تک آهنگ ديگه هم دأنه که اۊشؤنˇ نؤم ثۊريا،  بينش ؤ مي عکس  ايسن.

ساسان سۊنامي أوايلˇ سالˇ ۹۵ يته آهنگ بيرۊن هدأ گه اي آهنگˇ ميئن اينه خؤندشˇ سبک آرۊمتر بۊبؤ به نؤم دالان گه اۊنˇ آهنگساز ؤ تنظيم بؤده کس اسپاد ايسه. 

تيرما نؤزده هم يته ديگه تک ترؤنه بيرۊن بدأ به نؤم عمارت گه استؤديؤ پيانؤ مۊزيک رشتˇ ميئن ضبط بۊبؤ. 




#Article 495: چانچۊ (425 words)


چانچۊ ىا چؤنچۊ ىا چؤنپاىه (لنگرۊدˇ مئن) ىک جۊر أبزاره کي آدم اۊنأ جي بار ببر-أور کؤنه. چانچۊ، ىکته درازˇ چۊبه کي تقريباًدؤ ؤ نيم متر اينˇ درازئه ؤ لئه دار ؤ آزاردارˇ چۊبأ جي تاشنن ؤ صاف ؤ برراق کؤنن ؤ اينˇ دۊ سر لپۊر (برجستگي) دأنه ؤ اي لپۊرؤن سربجؤرن. اي لپۊره گأبئلأگأبؤ دۊخؤنن.   قديم، چانچؤ جنگل نيشين ننججارؤن چاگۊدن ؤ اۊ ديکؤنؤني کي اۊشؤنˇ مئن چۊبي بزارؤن (چۊبي قاشۊک ؤ کتره ؤ کتله ؤ لاک ؤ پارۊ ؤ... فۊرتن، چانچۊ ني فۊرتن.

زيبيلˇ دسته' چانچۊ دۊ ته سرأ جي واگرنئنن ؤ گأبئلأگأبؤ ونألنه کي زيبيلˇ دسته ليسکأخؤره ؤ چانچۊأ جي سيوا بۊبۊن ؤ بککئه.

ىک جۊر دئه چانچۊ دأنيم کي بيجارˇ جي بجه جابجا گۊدن ئبه کاراىته بنأبۊ ؤ اينه لؤچۊ (لۊچۊ) ىا لؤپاىه (لبپاىه) دۊخؤندن. (گيلکي مئن هر ىه پاره چۊبه گۊنن پاىه)  لؤچۊ چانچۊ مۊسؤنه ولي اينˇ دۊ ته سر تيج ؤ اىجين-اىجينه. اي تيج ؤ اىجين-اىجين سرؤن، برنج درزؤنˇ مئن شۊ ؤ ايتؤ بجؤنه بيجارأ جي بردن کندۊج.

ىک جۊرأ ني دأنيم کي اينˇ نؤم ايسه زبيلپاىه  کي ىکته زبيل ىا زبيلکه' وأرگنئنن ىکته پاىه' کي اي پاىه' کۊلاکت دۊخؤنن ؤ باره نئنن زبيلˇ مئن ؤ کۊلاکت پاىه' زبيلˇ دسته مئنأ جي رد کؤنن ؤ نئنن کۊلˇ سر. اي ابزار دهاتؤنˇ مئن پۊر کاراىته بنأبۊ ؤ هنۊزم بنه. 

گالشؤنˇ أبزار کي ايشؤنˇ بار ماستˇ گۊله ؤ زۊغال بار بۊ، کچيک دأشتن ؛ کچيک ىا کأچيک، ىکته چۊبه دۊخالنگˇ مۊسؤن هفتي کي ىکته اينˇ خال تقريباً ىک متره.

چان هۊ شان ىا شانه ايسه ؤ چۊ، چۊبه.  

اۊ کس کي چانچۊأجي بار جابجا کؤنه، چانکش ىا چؤنچي دۊخؤنده بنه. قديم کي ماشين ؤ مؤتؤر ننأبۊ ىا کم بۊ، چانچۊکشؤنˇ کار رؤنق دأشت ؤبازار رۊزؤن، چانکشؤن بارؤنه اي شهر اۊ شهر بردن ؤ شهرؤنˇ مئنأني هندؤنه ؤ خربۊزه' جابجا گۊدن.  

چانچۊکشي ىکته کار ؤ شؤغل بۊ کي ماشين ؤ مؤتؤرˇ أمأنˇ پسي کم-کمى وردکته دره. اي کار مردۊمˇ هر رۊزه زيندگي مئن أثر بنأ ؤ بۊشؤ مردۊمˇ فرهنگ ؤ مثلؤنˇ مئن. گيلکي مئن وختي خأنن ىک نفره کي لاغر ؤ هچمسه ايسه تؤصيف بۊکۊنن گۊنن چانچؤ مؤنه! ىا أگه کسي مؤعتاد بۊبۊن ؤ اعتيادأ جي بچمسه ؤ لاغر بۊبؤبۊن اينه چانچۊ دۊخؤنن؛ گاگلف ساقي ؤ موادفۊرۊش ني چانچۊ دۊخؤنده بنه.

شىونˇ فؤمني شئرؤنˇ مئنأ ني چانچۊ پۊر بمأ دأنه. اي ترانه کي ناصر مسعودي بۊخؤنده دأنه:

شىون ىکته نؤمي منظۊمه دأنه کي طنز ؤ دۊزوانه (گيلکي ؤ فارسي) ايسه. اي منظۊمه نؤم ايسه معرفي کي اي منظۊمه مئن ىک جا چانچۊ گب مئن هأنه. اي پاره مئنˇ شۊخي کي شىون چانکش ؤ جاکشˇ همرأ کؤنه مردۊمˇ ىاد ؤ فرهنگˇ مئن بۊمؤنسه:




#Article 496: اطلاعات (286 words)


اۊ زمت گه محققين سرأگينن دس-نؤخۊرده اطلاعاته گردأىتنه، اول سر نتيجه-اي که خاص بؤبۊ بدس نيأنه ؤ خألي چندي پيرئه مؤبهم ؤ خام اطلاعات بدس هنه. ايسه اگر اي دس-نؤخۊرده اطلاعات تجزيه ؤ تحليل وکن، به اۊ نتيجه-اي گه بدس هنه اطلاعات (اينگليسي مئن: information) گۊنن که شأنه اۊنه ديگرانˇ ره ارائه دأن.

به عبارتي ديگر، وختي محققين دىتا'نه بدس هورن دىتا'ن ؤ دگرسنینان دىتا؛ اشىا، مبادلات، روىدادؤن ؤ فعاليتؤنˇ جي ىکته مقدماتي تؤصيف ارائه دنه گه ثبت، طبقه-بندي ؤ ذخيره وکته ولي جۊري مرتب نؤبه گه ىکته خاص معنئه برسأنه و تۊنه عددي، حرفي، شکلي ؤ صداىي بؤبۊ. خلاصه بؤنيم شأنه گۊتن دىتا اۊ واقعيتان ؤ آمار ؤ ارقامي هيسه گه اولا خأ خام بؤبۊن ؤ ثانيا پردازش نؤبؤر.

به اۊ دىتا'ني گه ترکيب بؤبؤن ؤ هأىته-کسˇ ذهنˇ مئن ىکته معنا ايجاد بؤده'ن، اطلاعات گۊنن. اطلاعات خأني هأىته-کسه ىچي ارائه بده گه تاايسه هأىته-کس نۊدؤنس ؤ پيشبيني گۊده مننس. به عبارت ديگر، اطلاعات اۊ دىتا'ني هيسه گه پردازش، تبديل ؤ ترکيب بؤبؤن تا ىکته معنادار شکل به خؤد بىرن ؤ هأىته-کسه واخؤوانن.

دانش؛ چۊر و چۊته اطلاعات تۊنن به خۊ بهترين نحو کارأىته بؤبۊن.

دىتا ىکته ساده حقيقت هيسه گه به اطلاعات تبديل بۊنه؛ به عبارت ديگر، اطلاعات اۊ دىتا'ني هيسه گه کسنˇ همرأ ترکيب بؤبؤن ؤ ىکته بامفهۊم ساختار دأنن. زمتي گه اي اطلاعات ىکته نؤجۊر زمينه مئن قرار گيرن به دانش تبديل بۊنن. اي ديدگا مئن، آمۊ ىکته خطي نظم دأنيم گه اوىندر دىتا به اطلاعات تبديل بۊنه وؤ اطلاعات دانشه بوجود هوره.

اطلاعات معنا ؤ مفهۊم دأنه و دىتا مۊسؤن مؤبهم نيه، درک گۊدٚشا هيسه. اطلاعات خۊ کارگيرؤنهکارگير | user | پيشنهاد ورگي | اجازه دنه که بتۊنن رسلا اصلي دىتا'نˇ ماهيته درک بؤنن، دىتا نتيجه' درک گۊدٚشا بدس بيأرن ؤ کارأگيرن.




#Article 497: أفشین پرتؤ (341 words)


أفشين پرتؤ نيويشتنکس، تاريخپژۊه ؤ معلم، سال ۱۵۲۳ (۱۳۲۸ هجري شمسي) مشهدˇ مئن ىکته گيلک خانواده مئن دۊنىا بمأ ؤ دبستان ؤ دبيرستانه مشهد ؤ ترتب حىدريه ؤ تئرانˇ مئن طى بۊده ؤ سراخره وگرسه گيلان ؤ رشتˇ مئن، فرهنگيانˇ دبيرستانˇ جي هۊ أدبي ديپلؤمه هأىته. ۱۵۴۶ (۱۳۵۱ هجري شمسي) شيرازˇ دانشگا جي تاريخˇ مئن ليسانس هأىته ؤ بۊشؤ آمۊزش پرورشˇ مئن ؤ خۊ معلمئه اينگيليسي ؤ تاريخ درس دأنˇ همرأ لنگرۊدˇ مئن سرأىته. بازۊن سال ۱۵۵۱ (۱۳۵۶ هجري شمسي) هنده وگرسه شيرازˇ دانشگا تا خۊ فؤقˇليسانسه تاريخˇ مئن هأگيره ؤ بازۊن هنده خۊ معلمئه سره بدأ. چن سالي لنگرۊد  ؤ سياکل (خۊ نتاجˇ محل) مدرسه'نˇ مئن درس بدأ ؤ بازۊن رشتˇ دبيرستانؤنˇ معلم بۊبؤ؛ پرتؤ مدرسه'نˇ مئن تاريخ درس دأ. 

پرتؤ، معلمي همرأ، تاريخˇ مئن ني تحقيق گۊد ؤ تاريخي مقاله ؤ کتاب نيويشتن بۊبؤ اينˇ أصلˇ کار.  تا سراخره سال ۱۵۷۸ (۱۳۸۳ هجري شمسي) مؤسکؤ مئن خۊ دؤکترا تاريخˇ مئن هأىته؛ اينˇ پاىاننامه بۊ: ايران ؤ رۊسيه اقتصادي ؤ تجاري ؤ اجتماعي ؤ سياسي رابطه'ن، نۊزدهؤمي قرنˇ مئن (روابط اقتصادی، تجاری، اجتماعی و سیاسی ایران و روسیه در قرن ۱۹).

بازنشست بۊبؤ پسي، خۊ کاره تاريخˇ جي نيويشتنˇ مئن ويشترأگۊده ؤ سال ۱۵۶۶ (۱۳۷۱ هجري شمسي) پسي گيلان ؤ اينˇ تاريخ بۊبؤ پرتؤˇ أصلي مؤضۊع اينˇ تحقيقؤن ؤ نيويشتنؤنˇمئن. 

أفشين پرتؤ گيلانˇ تاريخˇ مئن پۊر تحقيق بۊده دأنه ؤ کتاب ؤ مقاله چاپ بۊده دأنه. اينˇ اصلˇ کتاب تاريخˇ مئن گيلانˇ تاريخ (فارسي: تاریخ گیلان) ايسه که ىکته جلدˇ مئن گيلانˇ تاريخه أولˇ جي تا مشرۊطه انقلاب شرح دئنه ؤ ىکته ديگه جلدˇ مئن أحمد شاىˇ قاجارˇ زمت ؤ جنگلˇ جۊمبشˇ جي بنويشته. 

اۊن هف ته تاريخي کتابه تصحيح ؤ گيجيکنيويسي بۊده: تاریخ خانی، علی بن شمس‌الدین لاهیجی شي، تاریخ گیلان، عبدالفتاح فومنی شي، تاریخ گیلان و دیلمستان، میر ظهیرالدین مرعشی شي، تاریخ رویان، مولانا اولیاء‌الله آملی شي، تاریخ طبرستان، ابن اسفندیارˇ شي، تاریخ مازندران، ملا شیخ‌علی گیلانی شي ؤ جغرافیای گیلان، م.م. لاهیجانی شي.

أفشين پرتؤ أواخر سياکلˇ مئن زيندگي گۊد ؤ ۱۵۸۹ کۊرچˇ ما ۱۱، سکته'قلبي بۊده ؤ بمرده ؤ سياکلˇ نزديکي، بربرجانˇ بؤقه وادي مئن گيلأبؤ.




#Article 498: دىتا (308 words)


دىتا (انگليسي مئن: Data) در واقع اۊ واقعيتان ؤ آمار ؤ أرقامي هيسه گه خاماخام جمع-آوري بۊنه تا خۊدي ىته مرجع کارأىته بؤبۊ. دىتا ممکنه أندي رئه بۊمۀر بؤبۊ که تا وختي دچئه نؤبۊ اۊنˇ جي چيزي فأمسئه نشأسه بۊ.

اۊ زمت گه محققين شۊرۊع کۊنن به دس-نؤخۊرده اطلاعاتˇ جمع-آوري، اول سر نتيجه-اي بدس نيأنه نتيجه-اي که خاص بؤبۊ! و خألي چندي پيرئه مؤبهم ؤ خام اطلاعات بدس هنه. ايسه اگر اي دس-نؤخۊرده اطلاعات تجزيه ؤ تحليل وکن، به اۊ نتيجه-اي که بدس هنه اطلاعات گۊنن که شأنه اۊنه ديگرانˇ ره ارائه دأن. اطلاعات معنا ؤ مفهۊم دأنه ؤ دىتا مۊسؤن مؤبهم نيه، درک گۊدٚشا هيسه.

دىتا ىکته لاتين فعلˇ جي (do,dare) مشتق بؤبه؛ غيرمنظم ؤ ناآگاهانه حقاىقي گه خأ بىان وکه ره خۊجيرترين کاربرده دأنه. دىتا؛ اشىا، مبادلات، روىدادؤن ؤ فعاليتؤنˇ جي ىکته مقدماتي تؤصيف ارائه دنه گه ثبت، طبقه-بندي ؤ ذخيره وکته ولي جۊري مرتب نؤبه گه ىکته خاص معنئه برسأنه و تۊنه عددي، حرفي، شکلي ؤ صداىي بؤبۊ. خلاصه بؤنيم شأنه گۊتن دىتا اۊ واقعيتان ؤ آمار ؤ ارقامي هيسه گه اولا خأ خام بؤبۊن ؤ ثانيا پردازش نؤبؤر.

به اۊ دىتا'ني گه ترکيب بؤبؤن ؤ هأىته-کسˇ ذهنˇ مئن ىکته معنا ايجاد بؤده'ن، اطلاعات گۊنن. اطلاعات خأني هأىته-کسه ىچي ارائه بده گه تاايسه هأىته-کس نۊدؤنس ؤ پيشبيني گۊده مننس. به عبارت ديگر، اطلاعات اۊ دىتا'ني هيسه گه پردازش، تبديل ؤ ترکيب بؤبؤن تا ىکته معنادار شکل به خؤد بىرن ؤ هأىته-کسه واخؤوانن.

دانش؛ چۊر و چۊته اطلاعات تۊنن به خۊ بهترين نحو کارأىته بؤبۊن.

دىتا ىکته ساده حقيقت هيسه گه به اطلاعات تبديل بۊنه؛ به عبارت ديگر، اطلاعات اۊ دىتا'ني هيسه گه کسنˇ همرأ ترکيب بؤبؤن ؤ ىکته بامفهۊم ساختار دأنن. زمتي گه اي اطلاعات ىکته نؤجۊر زمينه مئن قرار گيرن به دانش تبديل بۊنن. اي ديدگا مئن، آمۊ ىکته خطي نظم دأنيم گه اوىندر دىتا به اطلاعات تبديل بۊنه وؤ اطلاعات دانشه بوجود هوره.




#Article 499: اطلاعاتˇ تکنؤلؤژي (725 words)


اطلاعاتˇ تکنؤلؤژي (اينگليسي مئن: information technology ىا اۊنˇ کۊتا بؤبؤر، آى.تي) هنه کامپيۊتر ؤ مؤخابراتي تجهيزاتˇ جي استفاده کۊنه تا دىتا'نه ذخيره (store)، بازىابي (retrieve) ؤ دسکاري (manipulate) بؤنه ؤ انتقال (transmit) بده (جابجا بکۊنه). آى.تي معمۊلا کسب ؤ کارˇ شي هيسه ؤ خۊ استانداردسازئنˇ همرأ که جهانˇ کسب ؤ کارˇ مئن پديد هوره، کاري کۊنه گه بهره-وري ويشترابۊ.

معمۊلا خۊدي ىته مترادف، کامپيۊتر ؤ کامپيۊتري شبکه'نˇ ره بصلأ کارأگىته بۊنه. آي.تي تؤزيع اطلاعاتˇ دئباخي تکنؤلؤژئن، خۊدي تلويزيؤن ؤ تله-فؤنه شامل بۊنه. صناىع، آي.تي همرأ درارتباطه.

مسيح ميلادˇ جي ۳۰۰۰سال پيشتر، سۊمئرئنˇ زمت، انسانؤن هۊ بىن-النهرىنˇ مئن بناتن اطلاعاته ذخيره، بازىابي ؤ دسکاري گۊدن ؤ اۊشؤنه انتقال دأن ؤ پرپرئه ني تؤسعه پىدا واتن. اما بنظر رسنه آى.تي خۊ اي مدرن مفهۊمˇ همرأ اولين بار هاواردˇ مقاله مئن Harvard Business Review مئن، ۱۹۵۸ ميلادي سالˇ دل مؤنتشر بؤبه. چاکۊدنکسؤن هارؤلد (Harold J. Leavitt) و تۊماس (Thomas L. Whisler) گب زني بؤته-بؤن گه اي تازه تکنؤلؤژي هلأ نوأ ىته واحد تأسيس نام بدأره. آمۊ خأ اۊنه اينفؤرمىشن تکنؤلؤژي دخؤنيم. اي چاکۊدنکسؤن (authors) 

هزاران سال دسگا'ن محاسباتˇ ىاوري ره استفاده بؤبؤن. آنتي-کيترا مکانيزم (The Antikythera mechanism)، اولين ميکانيکي آنالؤگي کامپيۊتر شناخته بؤبه، هۊتؤ ني اولين ميکانيکي گيربکس.

الکترؤنيکي کامپيۊتران که رله'ن ؤ خلاءلامپانˇ جي کار کشئن، ۱۹۴۰ ميلادي اوايلˇ مئن بناتن ظاهر وکتن. ۱۹۴۱ ميلادي سالˇ مئن الکترؤميکانيک زۊس زد-تري (zus z3) تکميلابؤ ؤ جهانˇ مئن اولين کامپيۊتري بؤ گه شأست برنامه-ريزي بؤبۊ. اۊجۊر ماشيناني هيسه گه شأنه مدرن استانداردˇ همرأ خۊدي ىته کامل ماشين حساب درنظر گيتن بؤبۊ.

کؤلؤس (Colossus) اولين الکترؤنيکي ديجيتال کامپيۊتر بؤ گه دؤومي جهاني جنگˇ مئن تؤسعه پىدا واگۊد. هرچند برنامه-ريزي بؤنابؤ ولي برنامه' خۊ ىادˇ مئن

وختي ۱۹۴۰ ميلادي اواخر سالانˇ مئن بلˇ آزماىشگاه دل ترانزيستؤران تؤسعه پىدا واتن، کامپيۊترˇ ره ىکته تازه نسل بوجۊد بۊمأ. جۊري طراحي وکته-بؤ گه تاحدزيادي انرژي مصرفه کاهش دأ.

دىتا ىکته لاتين فعلˇ جي (do,dare) مشتق بؤبه؛ غيرمنظم ؤ ناآگاهانه حقاىقي گه خأ بىان وکه ره خۊجيرترين کاربرده دأنه. دىتا؛ اشىا، مبادلات، روىدادؤن ؤ فعاليتؤنˇ جي ىکته مقدماتي تؤصيف ارائه دنه گه ثبت، طبقه-بندي ؤ ذخيره وکته ولي جۊري مرتب نؤبه گه ىکته خاص معنئه برسأنه و تۊنه عددي، حرفي، شکلي ؤ صداىي بؤبۊ. خلاصه بؤنيم شأنه گۊتن دىتا اۊ واقعيتان ؤ آمار ؤ ارقامي هيسه گه اولا خأ خام بؤبۊن ؤ ثانيا پردازش نؤبؤر.

به اۊ دىتا'ني گه ترکيب بؤبؤن ؤ هأىته-کسˇ ذهنˇ مئن ىکته معنا ايجاد بؤده'ن، اطلاعات گۊنن. اطلاعات خأني هأىته-کسه ىچي ارائه بده گه تاايسه هأىته-کس نۊدؤنس ؤ پيشبيني گۊده مننس. به عبارت ديگر، اطلاعات اۊ دىتا'ني هيسه گه پردازش، تبديل ؤ ترکيب بؤبؤن تا ىکته معنادار شکل به خؤد بىرن ؤ هأىته-کسه واخؤوانن.

دانش؛ چۊر و چۊته اطلاعات تۊنن به خۊ بهترين نحو کارأىته بؤبۊن.

دىتا ىکته ساده حقيقت هيسه گه به اطلاعات تبديل بۊنه؛ به عبارت ديگر، اطلاعات اۊ دىتا'ني هيسه گه کسنˇ همرأ ترکيب بؤبؤن ؤ ىکته بامفهۊم ساختار دأنن. زمتي گه اي اطلاعات ىکته نؤجۊر زمينه مئن قرار گيرن به دانش تبديل بۊنن. اي ديدگا مئن، آمۊ ىکته خطي نظم دأنيم گه اوىندر دىتا به اطلاعات تبديل بۊنه ؤ اطلاعات دانشه بوجود هوره.

دىتابىس، ىکته رچأىته-بؤبؤ تلمبار هيسه دىتا'نˇ جي، که دىتابىسˇ مديريتˇ سيستم (DBMS)ˇ جي شأنه به اي اطلاعات رسئن. DBMS ىه سري ىکپارچه کامپۊتري نرمبزارˇ جي تشکيل بؤبه گه گۊذارنه تا کارگيرؤن

دىتا ذخيره-سازي ىکته دسگا هيسه اطلاعاتˇ ضبطˇ ره. اي دسگا تونه اطلاعات، پردازش-بؤبؤ اطلاعات و ىا هر دۊ تهٔ خۊ پهلۊ بدأره.

الکترؤنيکي دىتا ذخيره-سازي، ذخيره وؤ بازىابي ره نياز به برق دأنه وؤ مدرن کامپيۊترؤنˇ مئن کارأىته بۊنه.

وختي بيىيم تلمباربؤبؤ اطلاعاتي منابع مئنˇ جي، اطلاعاتي بدس بيأريم که اۊ اطلاعات مربۊط بؤبۊ به اطلاعاتي نياز، ايندر فعاليتي صۊرت گيرنه گه اي فعاليت اطلاعاتˇ بازىابي هيسه. وأمۊتن، گردسن و ىا وأچرسن، تۊنه ىکته گتˇ دىتا جي و ىا ىکته کامل وؤتي

امرۊزه، تلمباربؤبؤ اطلاعاتي منابع، هۊته تترج اۊنˇ شۊمار جؤر شؤدره وؤ هين وأسر اطلاعاتˇ بازىابي ؤ اۊ اطلاعاتˇ مئنˇ دىتا'نه وأجين گۊدن پۊر مؤهمابه. اطلاعات تۊنه هر نؤع منبع جي وؤت، صؤت، تاتاىي

دىتا بازىابي ؤ اطلاعاتˇ بازىابي مئنأ، خىلی تفاوؤت نئه. دىتا'ن مؤبهم نيىن اما اطلاعات خأ تفسير وکه درنتيجه مؤبهمابۊنه. اۊ سيستمي که دىتا بازىابي ره طراحي بؤبه نيازي ندأنه گه اي ابهاماته رفع بؤنه، اما اطلاعاتˇ بازىابي سيستمˇ مئن وأ رسلا اطلاعاته مدل-سازي گۊدن تا ابهام، اطلاعاتˇ درکˇ ره، کمتر وکه. هين وأسر برعکس دىتا بازىابي سيستمؤن که اۊشؤنˇ مئنأ سيستمˇ کاراىي معىار سرعت ؤ فضا هيسه، اطلاعاتˇ بازىابي سيستمؤنˇ مئن، اصلي معىارؤن، دقت ؤ بازخواني (recall) هيسه.




#Article 500: گي دؤبؤر (162 words)


گي ائرنئست دؤبؤر (فرانسوي مئن: Guy Ernest Debord) (۱۵۰۵ مۊردالˇ ما ۲۴ - ۱۵۶۸ تير ما ۲۶) ىکته فرانسوي ؤ مارکسيست نيويشتنکس ؤ فيلمساز ؤ فيلسۊف ؤ سيتۊاسيۊنيسمˇ بىنألمللˇ بناگۊدن کسؤنأ جي.

گي دؤبؤر پاريسˇ مئن دۊنىا بمأ. وختي زأک بۊ اينˇ پئر بمرده ؤ خۊ پيلˇمأرˇ همرأ پيله بۊبؤ. خۊ دبيرستانه تمنأگۊده پسي، پاريسˇ دانشگا مئن حۊقۊق بۊخؤنده ؤ بۊبؤ ىکته انقلابي شاعر ؤ نيويشتنکس ؤ فيلمساز ؤ ژيل وؤلمانˇ همرأ لئتئريسمˇ بىنألملله بنا بۊدن. دههٔ ۶۰ ميلادي مئن سيتۊاسيۊنيسمˇ بىنألملله رهبري گۊد که ۱۹۶۸ جۊمبشˇ مئن پۊر تأثير دأشت. اينˇ کتاب، تماشا جامعه، ۶۸ جۊمبشˇ سر پۊر تأثير بنأ. دههٔ ۷۰ ميلادي خۊ کۊنۊشؤنه کمأگۊده ؤ ويشتر فيلم چاگۊده. ۱۵۶۸ تير ما ۲۶ گي دؤبؤر خۊ خؤنه مئن ىکته گۊلله خۊ قلبˇ مئن بزئه ؤ خۊشه بۊکۊشته. اينˇ جؤن بسۊجؤنه بۊبؤ ؤ اينˇ خاکستره فۊدن سنˇ رۊخؤنه مئن.

دؤبؤرˇ نؤميترين کار تماشا جامعه ؤ اينˇ نظرؤن راه به تماشا جامعه ايسه. گي دؤبؤر چنته دئه کتاب ؤ نماىشنامه بنويشته دأنه. 




#Article 501: ئچ.تي.ئم.ئل (156 words)


ئچ.تي.ئم.ئل ىا HTML ىته اينترنتي زبان ايسه گه اجرا ره نياز به وبمۊج (browser) دأنه. وبمۊجان، تۊنن ئچ.تي.ئم.ئلˇ فاىلانه بۊخؤنن ؤ وب ولگانه دئشا (visible) وؤ ايشتؤوسشا (audible) بؤنن.

ئچ.تي.ئم.ئل (اينگليسي مئن: HTML) ىته نشانه-گذاري زبان هيسه وب ولگانˇ هنه ولگˇ مئن دئشا هيسه.

عنصر ئچ.تي.ئم.ئلي، ىکته جدا عضو هيسه ئچ.تي.ئم.ئلˇ سندˇ جي. هر عنصر (element) تۊنه خؤره ره ىکته سيوا صفت بدأره ؤ ىکته سيوا مسيرˇ مئن کارأىته وکئه.

سرولگ (header):اينگيليسي ويکي جي گيتن بؤبه | 

  The Title

عنوان (headings):اينگيليسي ويکي جي گيتن بؤبه | 

Heading level ۱
Heading level ۲
Heading level ۳
Heading level ۴
Heading level ۵
Heading level ۶

پاراگراف:اينگيليسي ويکي جي گيتن بؤبه | 
Paragraph ۱  Paragraph ۲

شؤؤن به اؤکته خط (link breaks):اينگيليسي ويکي جي گيتن بؤبه | 
This  is a paragraph  with  line breaks
 
خال زأن:اينگيليسي ويکي جي گيتن بؤبه | 

کامنت نأن: کامنت نشؤن بدأ نؤبۊنه و خالي بهتر درک گۊدنˇ شئه.اينگيليسي ويکي جي گيتن بؤبه | 




#Article 502: کامپيۊتري لابدؤن (819 words)


کامپيۊتري شبکه ىا کامپيۊتري لابدؤن

لابدؤنˇ مئنˇ کامپيۊتري دسگا'ن گه يکجا جي سربس گيرنن، ىکته مسيره (route) ادامه دنن ؤ سرآخر به ىکته دىتا ختم بۊنن، لابدؤن گۊده'ن (network nodes) دخؤنده بۊنن. گۊده'ن تۊنن خۊ پهلۊ  هاسته (hosts) فراهم بؤنن. خۊدي تله-فؤن ؤ شخصي کامپيۊترؤنˇ مۊسؤن.

زمتي دۊته دسگا مئنأ ىکته لابدؤن چاگۊده بۊنه گه اۊ دۊ ته دسگا، ىکته تۊنسه-بۊ اؤکته همرأ ارتباط برقرار بؤنه، نؤبۊ، دسگا'ن تۊنسه-بۊن کسنˇ همرأ به ىه نحوي ارتباط برقرار بؤنن.

کامپيۊتري لابدؤن ممکنه خۊدي ىکته شاخه (branch)، مؤخابراتˇ ره درنظر گيتن بؤبۊ، هۊتؤ ني اطلاعاتˇ تکنؤلؤژي، کامپيۊتر ؤ مؤهندسي برقˇ ره. ىکته کامپيۊتري لابدؤن اجازه دنه تا دسفأرس کارگيرؤن به ذخيره-بؤبؤ اطلاعاتي گه کامپيۊترˇ مئن لابدؤنˇ دل نأن دسفأرس بدأرن، هۊتؤ ني اي تواناىئه دنه تا فاىلؤن ؤ دىتا'ن اشتراک بنأبؤبۊن ؤ مردۊم کسنˇ همرأ ىکته خۊجير ارتباط برقرار بؤنن، اي امکانات ايمىلˇ را جي ؤ ىا چتˇ تنبي‌ئن (chat rooms) ؤ تله-فؤن ؤ ويدئؤ کؤنفرانسˇ را جي تأمين بۊنه.

اينترنت خۊ عمۊمي معنا مئن ىکته لابدؤنه لابدؤنؤنˇ جي گه اولاً به صۊرتˇ فيزيکي کسن کسنه گلأکته'ن، ثانياً قأدر هيسن کسنˇ ور خۊدي ىکته واحد لابدؤن کار بؤنن. لابدؤنˇ کار پيش شؤؤنˇ ره کامپيۊترؤن گه اينترنتˇ مئن درن خأني ايتؤ عمل بؤنن:

کامپيۊترˇ ارتباطي خالؤن، که دٚبٚسکه'{سربس خأنه} (packet) پؤشتيباني نؤنن خىلي راحت ىکته کمي جرىانˇ مۊسؤن جابجا بۊنن. ولي کامپيۊتري لابدؤنˇ مئن اطلاعات اکثرا دبسکه-ىي (in packet) منتقل بۊنن.
زمتي که دبسکه'ن مقصد رسنن، کسن کسنه گلأکنن ؤ وکنن خۊدي هۊ اصلي پىامي (original message) گه اۊسئه گۊدنˇ ره اۊنˇ دىتأن دبسکه'نˇ دل دل قالب-بندي وکته بؤن. زمتي که کارگير

لابدؤنانه دۊ جۊر تخسيم کؤنن: جابجاىي تکنؤلؤژي جي ؤ اندازه لابدؤني جي.

جابجاىي تکنؤلؤژي مئن، لابدؤنؤن دؤ جۊر هيسن: پخشي (broadcasting) لابدؤنان ؤ جؤفتاجؤفت (peer to peer) لابدؤنان.

اندازه لابدؤني مئن ني، محلي لابدؤن دأنيم ؤ شهري لابدؤن ؤ سراسري لابدؤن.

پخشي لابدؤنؤن ىکته کانال دأنن گه همه ته کامپيۊترؤنˇ مئنأ مشترک هيسه. کامپۊترؤن هر ىته خۊ پىامؤنه دبسکه-ىي، کانالؤنˇ سر اۊسئه کۊنن ؤ همه ته کامپيۊترؤن اۊ دبسکه' گيرنن. پىامˇ مئن هۊ کامپيۊتري آدرس بنويشته بؤبه گه قراره پىام اۊنˇ ره اۊسئه بؤبۊ. دئباخي کامپيۊترؤن چؤن آدرس اۊشؤني، پىامˇ دل بنويشته نؤبه پىامه رهأ دنن ؤ کامپيۊتر مؤرد نظر پىامه گيرنه. اي روشه پخشي گۊنن.

جؤفتاجؤفت لابدؤنˇ مئن، تک تکˇ کامپيۊترؤنˇ مئنأ ىته سيوا مسير نئه. ىکته پىام خۊ مسيرˇ را مئن چندين ماشينˇ جي ردتابۊنه. اي جۊر لابدؤنؤنˇ مئن، دۊ ته کامپيۊترˇ مئنأ، کۊتاترين مسيره پىدا واتن ىکته أساسي مسئله هيسه.

محلي لابدؤن (Local Area Network) ىته خصۊصي لابدؤن هيسه که کۊچئه ابعادˇ ره معمۊلا ىک کيلۊمترˇ ره کارأگىته بۊنه. اي شبکه، ىکته شرکتˇ لابدؤنؤنه تۊنه کسن کسنˇ همرأ متصل بؤنه. تۊنه منابع' به اشتراک بنه ؤ اطلاعاته تبادل بؤنه. محلي لابدؤنؤن به LAN مشهۊرن.

محلي لابدؤنؤنˇ مئن سۊ ته پارامتر نئه گه خىلي مؤهمن: اندازه، انتقالˇ تکنؤلؤژي ؤ جيگه-شناسي{سربس خأنه} (topology).

شهري لابدؤنؤن (Metropolitan Area Networks)، حدۊدا دأ کيلۊمتره پۊشش دنن ؤ به MAN مشهۊرن. شهري لابدؤنؤنˇ مئنأ کابلي تلويزيۊني لابدؤنؤنه شأنه خۊجيرترين نمۊنه دؤنسن.

سراسري لابدؤن (Wide Area Network) حدۊدا ىک صد کيلۊمتره پۊشش دنه که ىته کشور و ىا قاره' دربر گيرنه. اي لابدؤنؤن به WAN مشهۊرن.

گسترده شبکه مئن کامپيۊترؤني نأن گه کامپيۊتري برنامه'ن اۊشؤنˇ سر اجرا بۊنن ؤ هاست (host) دخؤنده بۊنن ؤ بۊن-شبکه همرأ کسن کسنه گلأکنن. بۊن-شبکه وظيفه اينه گه پىامه ىکته هاستˇ جي به اؤکته هاست اؤسئه بؤنه.

اينکه کامپيۊتري لابدؤنؤنˇ مئن، کامپيۊترؤن چۊته کسن کسنه متصل وکن لابدؤن جيگه-شناسي{سربس خأنه} (اينگيليسي مئن: Network Topology) دخؤنده بۊنه. ىته شبکه طراحي ره دۊ ته اصلي پارامتره درنظر گيتن خأني: اقتصادي بؤؤن ؤ قابل اعتماد بؤؤن.

جيگه-شناسي مئن، لابدؤنؤن چند جۊرن: اۊتۊبۊسي (bus)، رۊجاىي (star)، رچي (line)، ريسه-ىي (ring) ؤ داري (tree) ؤ...

اۊتۊبۊسي جيگه-شناسي مئن، ايستگا'نˇ مئنأ ىکته ارتباطي رچ{سربس خأنه} (line) نئه. هرلحظه مئن کامپيۊترؤن خالي ىکته تۊنن رچˇ سر دىتا اؤسئه بؤنن و اي زمتˇ مئن دئباخي کامپيۊترؤن خأ چؤم بزنن ؤ دىتا اؤسئه گۊدنˇ جي خۊدداري بؤنن نوىلا گنش (collision) پيش هنه.

ريسه-ىي جيگه-شناسي مئن، ريسه مۊسؤن ىکته ارتباطي کانال نئه گه اۊنˇ سر ؤ کيۊن، کسن کسنه متصل  هيسه ؤ گلأکته نئه.

رۊجاىي جيگه-شناسي مئن، ايستگا'ن همه ىکته مرکزي دسگا' گلأکنن ؤ اي مرکزي دسگا هاب (hub) دخؤنده بۊنه ؤ ارتباط دسگا'ني هابˇ جي برقرار بۊنه.

امرۊزه رۊجاىي ؤ اۊتۊبۊسي جيگه-شناسي، کامپيۊتري لابدؤنؤنˇ مئن ويشتر کارأگىته بۊنن.

مسيرىاج (Router) ىته شبکه گۊدني دسگا هيسه گه دىتا پاکتؤنه کامپيۊتري لابدؤنؤنˇ مئنأ سرأدنه. مسيرىاجؤن اينترنتˇمئن ىته تابع'ن ترافيک گردؤني ره. دىتا پاکت معمۊلا لابدؤنˇ مئن ىته مسيرىاجˇ جي به اۊ ىکي مسيرىاج سرأدأبۊنه تا به خۊ مقصد گۊده (Node) برسه. مسيرىاج به لابدؤنˇ مئنˇ دىتا رچؤن (Data Lines) متصل بؤبه. وختي ىته دىتا پاکت ىته رچˇ مئن جا گيرنه، مسيرىاج پاکتˇ مئنˇ آدرسه خؤنه تا نهاىي مقصده معىن بؤنه.

شبکه امنيتي مۊشکلات، اي چهار حؤزه مئن جا گيرنه:

ىکته ابزار هيسه اطلاعاتˇ محرمانه دأشتنˇ ره و اطمينان حاصل کۊنه اطلاعات رسلا مبدأ ؤ مقصدˇ مئنأ ردؤبدل بۊنه. لابدؤنˇ امنيتˇ برقرار گۊدنˇ ره، شأنه رمزنگاري ابزارؤنˇ جي کار گيتن.

رمزنگاري الگؤريتمؤن، به دؤ دسسه تخسيم بۊنن: متقارن کيليد ؤ عمۊمي کيليد.




#Article 503: دؤمؤکراتیک ایجؤنایی حئزب (104 words)


دؤمؤکراتيک ايجؤناىي حئزب (پ.ى.د) سال ۲۰۰۳ ميلادي بنابۊبؤ. اي حئزب خۊشه به اجتماعي برابري ؤ عدالت ؤ گۊتنرهاىي مؤتعهد دؤنه ؤ سياسي حئزبؤنˇ آزادي ؤ تکثؤره قبۊل دأنه. اي حئزب ؤ پ.ک.ک ىکته نتاج دأنن کي عبدالله اوجالان ايسه. پ.ى.د رؤژاوا مئن دره.

ىپاره رقيب حئزبؤنˇ رهبرؤن گۊنن کي پ.ى.د خۊ مؤخالفؤنه اۊ شهرؤنˇ مئن کي اينˇ دس دره، سرکۊب کؤنه.؛ اينکه ىکته حئزبˇ مؤخالفه هأچي دسگير بکۊنن (۲۰۱۴:ص۱۹تا۲۱) ىا اينکه ىکته زنداني حقه دمجن اۊ جۊر کي گاگلف زنداني بميره (۲۰۱۴:ص۲۶تا۳۰) ىا ىپاره أويرأبؤنؤن ؤ مرگؤن (۲۰۱۴:ص۳۴تا۳۷)؛ ىا عامودا اعتراضؤن (۲۰۱۳ جۊن ۲۷ ؤ ۲۸) کي ی.پ.گ آدمؤن تظاهراتˇ طرف تير فۊداشتن. (۲۰۱۴:ص۴۴تا۵۱)




#Article 504: مدرسهٔ عالي مديريت لاهيجان (388 words)


گيلانˇ مدرسهٔ عالي مديريت ىا لاجؤنˇ مدرسهٔ عالي مؤديريت ىا اۊجؤر کي نؤمي ايسه مدرسهٔ عالی مدیریت گیلان-لاهیجان (مدرسهٔ عالی مدیریت لاهیجان)، سال ۱۵۴۴  بنابۊبؤ. 

اۊ زمت کي هنۊز گيلانˇ مئن دانشگا ننأ بۊ، لاجؤنˇ مدرسهٔ عالي مديريت ؤ رشتˇ مدرسهٔ عالي بازرگاني، دۊته عالي مدرسه بؤن کي گيلانˇ علم ؤ فرهنگˇ سر پۊر أثر بنأن. وختي سال ۱۵۴۴ (۱۳۴۹ هجري شمسي) لاجؤنˇ مئن اي مدرسه بنابۊبؤ، سيصد ته دانشجۊ (لاکۊ ؤ ريکه) ايرانˇ سراسرأ جي هأىته ؤ اي مدرسه لاجؤن ؤ منطقه مئن هني اۊخؤن دأشت کي شهرˇ مردۊم خۊشؤنˇ خؤنه ىا خؤنه اۊتاقؤنه أننى ارزؤنتر کارىه دأن دانشجۊؤنه ىا حتی اۊ خانواده'ني کي ايشؤنˇ زأکؤن دانشامۊج بؤن، اۊ درسˇ جا کي دانشجۊؤن ايشؤنˇ زأکؤنه دأن، ايشؤنه خۊراک ؤ امکانات هأدأن.

گيلانˇ مدرسهٔ عالي مديريتˇ دانشجؤن، خئلي خالؤنˇ مئن، تئاتر ؤ عکاسي ؤ فيلمˇ نقد ؤ شعر ؤ مۊزيک ؤ ورزش (فۊتبال ؤ واليبال ؤ کۊشتي ؤ...) ؤ کتاب واتينأدأن (نشر) ؤ مجله بيرين هأدأنˇ مئن کۊنۊش دأشتن. بارانˇ نشريه ىکته نؤمي نشريه بۊ کي چار سال، پرويز صدقياني سردبيريأجي ؤ اۊسته'ن ؤ دانشجؤنˇ همکاريأ جي بيرين أمأ ؤ الؤن اينˇ نۊسخه'ن پىدا نبنه.

سال ۱۵۴۴ زۊمۊسؤن، اي مدرسه مئن أولي تئاتري که دسأچمعي بۊشؤ صحنه سر اجرا بۊبؤ کي مازيار نؤم دأشت ؤ صادق هداىتˇ شي بۊ ؤ اکبر ىادگاري اينˇ کارگردان بۊ. سال ۱۵۴۵ زير گذر لوطي صالح نماىشنامه بۊشؤ صحنه سر ؤ کم-کمى تئاترˇ مئن دانشجؤنˇ کار جلفأبؤ ؤ خان داىي تئاترˇ جرگه' چاگۊدن. اي جرگه نؤم، دۊ ته نماىشنامه سر دکته مردۊمˇ دأهأن: شب (امين فقيهي جي) ؤ ديکته (غلامحسين ساعدي جي) ؤ هر دۊ ته کارگردان اکبر مؤمنپۊر بۊ. ديکته نماىشنامه ساواکˇ دخالت ؤ اذئته باعث بۊبؤ.

سال ۱۵۴۹ (۱۳۵۴ هجري شمسي) وختي کي مدرسهٔ عالي مديريتˇ مئن دانشجۊ رۊز ئبه (۱۶ آذر) بؤزؤرگداشت بىتن، حۊکۊمت برزخأبؤ ؤ اي مدرسه' دبسته.

سال ۱۵۵۱ (۱۳۵۶ هجري شمسي) مدرسهٔ عالي مديريت، رشتˇ مدرسهٔ عالي بازرگاني همرأ دۊتئىي گيلانˇ دانشگا همرأ تۊىم بۊبؤن ؤ بۊبؤن گيلانˇ دانشگا. گيلانˇ دانشگا تا سال ۱۵۵۳ چارده ته رشته ؤ ۶۰۵ نفر دانشجۊأ جي خۊ کاره سره دأ.

اي مدرسه درس بۊخؤنده'ن، سال ۱۳۶۲ هجري شمسي، انجمن فارغ التحصيلان مدرسهٔ عالي مديريت گيلان (لاهيجان) بنابنأن ؤ اي مدرسه درس بۊخؤنده'نه کي هرته دۊنىا مئن ىک جا ايسأن گردأىته. اي انجۊمن هر سال آبان ماه، لاجؤنˇ مئن گردٚکله گينه خۊ اعضاىˇ مئن ؤ تهرانˇ مئن ني هر ماه نيشت دأنه.




#Article 505: مۊری بۊکچین (184 words)


مۊرى بۊکچين (اينگيليسي مئن: Murray Bookchin) ىکته آمريکاىي آنارشيست ؤ ليبئرتر سۊسياليست بۊ. بۊکچينˇ نظرؤن استالينيسم ؤ بازۊن ترؤتئسکيسمˇ جي برسئه آنارشيسمه. 

أصلˇ وانيويس: عبدالله اۊجالان

دهه‌یˇ هشتاد میلادي مئن پ.ک.ک حئزبˇ آدمؤن ویشتر دیهاتی‌ئن بؤن کي حئزبˇ گبؤن راجه به ارباب-رعیتی ؤ ناسیونالیسم ایشؤنه جذب گود. دهه‌یˇ ۹۰ اۊجالان خو روشˇ سر فکر ؤ مطالعه بوده ؤ تصمیم بیته حئزب خأ ویشتر سیاسی ببون ؤ زنأکؤنˇ مسائل این ئبه اهمیت پیدا بوده. اؤجالان راجه به لئنينيسم ؤ مرکزگرایی کي حئزبˇ مئن دأشت باني مسلحانه جنگ وافکراشؤ ؤ خو نظراته نقد بوده. مخصوصن وختی مۊری بۊکچىنˇ کارؤنه بخؤنده.

اۊجالان ؤ بۊکچينˇ رابطه، کتابؤنه خؤندنˇ جي پيشتر بۊشؤ ؤ بنابۊدن کسکسؤن ئبه نامه نيويشتن ؤ اي نامه'نˇ مئن اۊجالان خۊشه بۊکچينˇ شاگرد دۊخؤنده ؤ اينأجي بخأسته کي همديگره بىنن. بۊکچين ولي اينأجي پيرتر بۊ کي بۊتؤنه اي کاره بۊکۊنه. بۊکچينˇ مرگˇ پسي، قنديلˇ کۊهؤنˇ مئن، پ.ک.ک اين ئبه مراسم بىته.

بۊکچينˇ چنته أصلˇ ايده'ن اۊجالانˇ سر ؤ هيتؤرأني رؤژاوا جۊمبشˇ سر پۊر أثر بنأ. اجتماعي محلشناسي (Social Ecology) ؤ ديکˇ دؤمؤکراسي ؤ کؤمؤنگراىي (Communalism) چنته ايده بؤن کي کسؤنأجي بۊبؤ دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ ايده اۊجالانˇ ئبه.




#Article 506: عبدالله اۊجالان (412 words)


کوردستانˇ کارگرؤنˇ حئزبˇ سرکرده. عبدالله اۊجالان ۱۹۷۸ میلادي، تورکیه چپگرا دانشجویی جؤمبشؤنˇ جي کوردˇ کارگرؤنˇ حئزبه بنابنأ ؤ اینˇ هدف این بو کي مردومی جنگˇ جي، تورکیه مئن یکته کوردنشین ؤ سوسیالیست ایالت چاکونه.

اۊجالان سال ۱۹۹۹ یکته عملیاتˇ مئن کي سیا ؤ تۊرکيه ؤ کنیا ؤ ىۊنان اي عملیاتˇ مئن همکاري دأشتن أسیر ببؤ ؤ حبسˇ ابد بخؤرده ؤ تایسه تورکیه مئن قؤلدؤنئکˇ مئن ایسأ. اۊجالان خو أسیری زمت بنیشته به خؤندن ؤ اي باعث ببؤ کي خیلی چیزؤنه هنده نقد بکونه.

دهه‌یˇ هشتاد میلادي مئن پ.ک.ک حئزبˇ آدمؤن ویشتر دیهاتی‌ئن بؤن کي حئزبˇ گبؤن راجه به ارباب-رعیتی ؤ ناسیونالیسم ایشؤنه جذب گود. دهه‌یˇ ۹۰ اۊجالان خو روشˇ سر فکر ؤ مطالعه بوده ؤ تصمیم بیته حئزب خأ ویشتر سیاسی ببون ؤ زنأکؤنˇ مسائل این ئبه اهمیت پیدا بوده. اۊجالان راجه به لئنينيسم ؤ مرکزگرایی کي حئزبˇ مئن دأشت باني مسلحانه جنگ وافکراشؤ ؤ خو نظراته نقد بوده. مخصوصن وختی مۊری بۊکچىنˇ کارؤنه بخؤنده.

اۊجالان ؤ بۊکچينˇ رابطه، کتابؤنه خؤندنˇ جي پيشتر بۊشؤ ؤ بنابۊدن کسکسؤن ئبه نامه نيويشتن ؤ اي نامه'نˇ مئن اۊجالان خۊشه بۊکچينˇ شاگرد دۊخؤنده ؤ اينأجي بخأسته کي همديگره بىنن. بۊکچين ولي اينأجي پيرتر بۊ کي بۊتؤنه اي کاره بۊکۊنه. بۊکچينˇ مرگˇ پسي، قنديلˇ کۊهؤنˇ مئن، پ.ک.ک اين ئبه مراسم بىته.

بۊکچينˇ چنته أصلˇ ايده'ن اۊجالانˇ سر ؤ هيتؤرأني رؤژاوا جۊمبشˇ سر پۊر أثر بنأ. اجتماعي محلشناسي (Social Ecology) ؤ ديکˇ دؤمؤکراسي ؤ کؤمؤنگراىي (Communalism) چنته ايده بؤن کي کسؤنأجي بۊبؤ دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ ايده اۊجالانˇ ئبه.

أصلˇ وانيويس: دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم

سال ۲۰۰۸ بنویشته: یکته سلسله مراتبي ساختار دؤلتˇ مورسؤن یکته حئزبˇ مئن، آزادي ؤ برابري ؤ دمؤکراسي اصلؤنˇ همره تناقض دأنه.

اون دئه دؤلت-ملتˇ هدفم بنأ به دیمه ؤ بوته کي ناسیونالیسم أگه بخأ دؤلت-ملت چاکونه هنده سلسله مراتب چاکؤنه؛ در عوض کوردؤن خأ حؤکومت چاگودنˇ جا، خوشؤنˇ زوره دمؤکراتیک اقتصادˇ تؤسعه ؤ ضدسرمایه‌داری خوفرماني روشؤن ؤ زیویشرˇ همره سازگاری سر بنئن. اۊجالان خو فلسفه نؤمه بنأ دمؤکراتیک کؤنفئدرالیسم. اي فلسفه مئن، زنأکؤنˇ رهایی پور مؤهمه.

ىکته کتاب کي رؤژاوا جۊمبش اۊنأ جي پۊر تأثير هأىته دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم ايسه کي عبدالله اۊجالان بنويشته. اي کتابˇ مئن اۊجالان حقسأى کأدره کي قؤمي هؤويتؤنˇ مسأله' حل گۊدنˇ ئبه ىکته راشي بياجه جغرزˇ دؤلت-ملت. اي کتابˇ مئن، صفحهٔ ۲۱ راجه به دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم بنويشته دأنه: اي جۊر فرمان دأن ؤ کارکياگرئه شأنه سياسي کارکياگري ؤ دؤمؤکراسي دۊخؤندن کي بي دؤلته. ىا هي صفحه مئن نيويسنه دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم، باخيˇ سياسي جرگه'ن ؤ دسته'نˇ پيش بازه، نرم ؤ چنفرهنگي ؤ ضدانحصار ؤ اجماعگرا ايسه. محلشناسي (Ecology) ؤ فئمئنيسم اينˇ أصلˇ کانۊنؤن ايسن.




#Article 507: دؤمؤکراتیک کؤنفئدرالیسم (238 words)


دهه‌یˇ هشتاد میلادي مئن پ.ک.ک حئزبˇ آدمؤن ویشتر دیهاتی‌ئن بؤن کي حئزبˇ گبؤن راجه به ارباب-رعیتی ؤ ناسیونالیسم ایشؤنه جذب گود. دهه‌یˇ ۹۰ اۊجالان خو روشˇ سر فکر ؤ مطالعه بوده ؤ تصمیم بیته حئزب خأ ویشتر سیاسی ببون ؤ زنأکؤنˇ مسائل این ئبه اهمیت پیدا بوده. اۊجالان راجه به لئنينيسم ؤ مرکزگرایی کي حئزبˇ مئن دأشت باني مسلحانه جنگ وافکراشؤ ؤ خو نظراته نقد بوده. مخصوصن وختی مۊری بۊکچىنˇ کارؤنه بخؤنده.

اۊجالان ؤ بۊکچينˇ رابطه، کتابؤنه خؤندنˇ جي پيشتر بۊشؤ ؤ بنابۊدن کسکسؤن ئبه نامه نيويشتن ؤ اي نامه'نˇ مئن اۊجالان خۊشه بۊکچينˇ شاگرد دۊخؤنده ؤ اينأجي بخأسته کي همديگره بىنن. بۊکچين ولي اينأجي پيرتر بۊ کي بۊتؤنه اي کاره بۊکۊنه. بۊکچينˇ مرگˇ پسي، قنديلˇ کۊهؤنˇ مئن، پ.ک.ک اين ئبه مراسم بىته.

بۊکچينˇ چنته أصلˇ ايده'ن اۊجالانˇ سر ؤ هيتؤرأني رؤژاوا جۊمبشˇ سر پۊر أثر بنأ. اجتماعي محلشناسي (Social Ecology) ؤ ديکˇ دؤمؤکراسي ؤ کؤمؤنگراىي (Communalism) چنته ايده بؤن کي کسؤنأجي بۊبؤ دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسمˇ ايده اۊجالانˇ ئبه.

أصلˇ وانيويس: دؤمؤکراتيک کؤنفئدراليسم

سال ۲۰۰۸ بنویشته: یکته سلسله مراتبي ساختار دؤلتˇ مورسؤن یکته حئزبˇ مئن، آزادي ؤ برابري ؤ دمؤکراسي اصلؤنˇ همره تناقض دأنه.

اون دئه دؤلت-ملتˇ هدفم بنأ به دیمه ؤ بوته کي ناسیونالیسم أگه بخأ دؤلت-ملت چاکونه هنده سلسله مراتب چاکؤنه؛ در عوض کوردؤن خأ حؤکومت چاگودنˇ جا، خوشؤنˇ زوره دمؤکراتیک اقتصادˇ تؤسعه ؤ ضدسرمایه‌داری خوفرماني روشؤن ؤ زیویشرˇ همره سازگاری سر بنئن. اۊجالان خو فلسفه نؤمه بنأ دمؤکراتیک کؤنفئدرالیسم. اي فلسفه مئن، زنأکؤنˇ رهایی پور مؤهمه.




#Article 508: هلاچین (108 words)


هلاچين‌ىکته آلبۊمه کي ناصر مسعودي خؤندگي ؤ شىونˇ فؤمني شعرؤنأ جي بيرين بمأ.

دۊنىا راشي (آهنگ ؤ شعرخؤني)

آواز (اصفهان)

شعر: شىون فؤمني

آهنگ: مسعود لاهيجي

تنظيم: رضا فداىي

تأىه: موسسهٔ فرهنگي غزلسراى سبز (راست گفتار)

أرسلان کامکار (ويالؤن، آلتؤ، عۊد)

داوۊد ورزيده (نى)

سيامک نعمت ناصر (تار)

رضا فداىي (سنتۊر)

کۊرۊش بزرگپۊر (تؤمبک، داىره)

خؤندگي: ناصر مسعودي

شعر خؤني: حامد فؤمني

همخؤنيئن:

شهريار کسماىي

فريبا أسدي

صدا: ايرج فهيمي

ديجيتال: صادق نۊري

اي آلبۊمˇ چاکۊدنحق موسسهٔ فرهنگي غزلسراى سبزˇ شي ايسه ؤ جؤمۊري اسلاميˇ ايرانˇ مئن، فرهنگ ؤ ارشاد اسلامي وزارتأ جي ۲/۳۸۹۵ت شماره جي مؤجوز هأىته ؤ ۴۶۲۴ شماره چي کتابخانهٔ ملي ايرانˇ مئن ثبت بۊبؤ.




#Article 509: شىون فؤمني (309 words)


شیون فومنی (مير احمد سيد فخري نژاد) به تاریخ سیوم دیا 1520 گالش شؤمار فومن مین خو چشَ وازاکود.

شيون فومنی (مير احمد سيد فخری نژاد) جه شاعران محبوب و مشهور خطیه گیلان زمین سال 1325ه ش فومن شهرستان مین به دونیا بومو خو تحصيلات ابتدايیه رشت مین بخوانده و بعد اون به کرمانشاه بوشو  و سه ساله دوم دبيرستانا تا فیگیفتن دیپلم طبیعی -1345 اویا بخوانده.

شيون سال 1346 طارم زنجان مین وارد سپاه دانش  ببو و يکسال بعد به استخدام  اوستان مازندراناداره آموزش و پرورش در بومو و سال 1348 وارد زندگی زناشويی ببسته کوچی مین عهده دار مديريت و درس دان ایته جه مدرسان فولادمحله ساری ببو و تا سال 1351 با تمام مشکلات دست و پنجه نرم بوگود بعد اون هم گيلان ديگر جیگان مین به ا شغل شريف ایدامه بدا.

اون سال 1374 مبتلا به بيماری نارسايی کليه ببوسته و يک سال بعد درمان ا نارسايی واسی  به وسيله دياليز به تئران کوچ بوگوده و هه سال مین با توجه به درد بيشمار موفق به فیگیفتن فوق ديپلم (تجربی) تربيت معلم دانشگاه جا ببو.

شيون سال 1376 ه.ش بعد سالها درس دان و تربيت ا خاک زاکان بازنشسته ببسته
اون شهريورماه 1377 بعد ایته دوره بيماری کليوی و انجام دان پيوند کليه ایته جه تئران بيمارستانان مین فوت بوگود.

اونه آرامگاه سؤلئیمان داراب رشت بقعه مین اوجور که خودش وصیت بوگودبو کنار پیله سردار ميرزا کۊچي خان ایسه.

شیون فومنی چهار تا زای به ایسمان حامد فومنی – کاوه فومنی – دامون فومنی و آنک فومنی – جه خودش به یادگار بنا.

اي شعره ناصر مسعودي ني بۊخؤنده دأنه:

شىون ىکته نؤمي منظۊمه دأنه کي طنز ؤ دۊزوانه (گيلکي ؤ فارسي) ايسه. اي منظۊمه نؤم ايسه معرفي کي اي منظۊمه مئن ىک جا چانچۊ گب مئن هأنه. اي پاره مئنˇ شۊخي کي شىون چانکش ؤ جاکشˇ همرأ کؤنه مردۊمˇ ىاد ؤ فرهنگˇ مئن بۊمؤنسه:




#Article 510: فمنيسم (246 words)


فمنيسم (اينگيليسي: Feminism) ايته هنشره اۊ جۊمبشأن ؤ ايدئؤلؤژيأنˇ جا کي ايته مؤشترکˇ هدفأ همرسأني کۊنه: سياسي ؤ اقتصادي ؤ فرهنگي ؤ شخصي ؤ اجتماعي حۊقۊقˇ ميان، زناکانˇ رئه برابريه تعريف کۊدن ؤ بنا نهأن ؤ فأرسئن. أن شاملˇ ايته کۊنش برای برقرار کۊدنˇ مۊساوي فۊرصتأن زنأنˇ رئه، آمۊزش ؤ استخدامˇ مئن ايسه. ايته فمنيست جه حۊقۊق ؤ برابريˇ زنأن حماىت کۊنه.

فمنيستي جۊمبشأن، زنأنˇ حۊقۊقˇ وأسي، مۊبارزه بۊکۊديد ؤ به مۊبارزه ادامه بدأييد؛ کي أن شاملˇ  حقˇ رأى دأن،دؤلتي اداره تأسيس کۊدن، کار، مۊنصفانه دسمۊزد، مالکيت، تحصيل، قرارداد دوستن، مۊساوي حۊقۊق دأشتن ازدواجˇ مئن،  زايمانˇ مۊرخصصي ايسه. فمنيستأن  خۊفرماني ؤ جسماني شأنˇ رئه ؤ زنأکأن ؤ لاکۊىأنˇ حفاظتˇ وأسي، جه تجاوز ؤ  آزارˇ جنسي ؤ  خأنگي خۊشۊنت، کۊنش بۊکۊديد.

فمنيستي مۊبارزهٰ‌ن در کل به عۊنوانˇ ايته جه مۊهم‌ترين نيرۊأني کي مۊنجر به تاريخي- اجتماعي عۊمده تغييرأن زنأکأنˇ حۊقۊقˇ رئه، بخۊصۊص غربˇ مئن، کي بطؤرˇ جهاني با فأرسئن به زنأکأنˇ حقˇ رأي،  بي‌طرفيˇ جنسي اينگيليسي زبانˇ مئن، تؤليدˇ مثلˇ حق(شاملˇ به دست بأوردنˇ حقˇ  جلؤگيري جه بارداري  ؤ  سقط)، قرارداد دوستنˇ حق ؤ مالکيت، مۊعتبر بشنأخته بۊبؤسته، به حيساب أيه. اگرچي کي فمنيستي حماىتأن بطؤرˇ عۊمده زنأکأنˇ حۊقۊقˇ رۊ تمرکز بۊکۊده ؤ کۊنه؛ بعضي جه فمنيستأن،  بل هۊکزˇ مأنستن، مردأکأنˇ آزاديأ فمنيستي اهدافˇ مئن مطرح کۊنيد، چره کي مردأکأنم سۊنتي  جنسي نقشأنˇ أمرأ آسيب دينيدي. 

بعضي جه فمنيسمˇ فؤرمأن براي خالي در نظر گيفتنˇ دۊرنماي [زن]ˇ سيفيدپۊست ؤ وسطي طبقه ؤ تحصيل بۊکۊده، نقد بۊبؤسته‌ئيد، کي أن مۊنجر به ايجادˇ فؤرمأنˇ خاصˇ نژادشناسانه ىا چند-فرهنگي بۊبؤست.




#Article 511: دىتابىس (485 words)


دىتابىس (به اينگيليسي Database)، ىته رچأىته-بؤبؤ تلمبار هيسه دىتا'نˇ جي، که دىتابىسˇ مديريتˇ سيستم (DBMS)ˇ جي شأنه به اطلاعات رسئن. DBMS ىه سري ىکپارچه کامپۊتري نرمبزارˇ جي تشکيل بؤبه گه گۊذارنه تا کارگيرؤن
Image:Traditional View of Data SVG.svg|thumb|320px|او چیزی که امه دیتابیس جی تصوؤر کؤنیم.

دىتا'ن دىتابىسˇ مئن سلسله مراتبي دأرن گه اي سلسله مراتب بيت، باىت، کاراکتر، فيلد، ريکؤرد، فاىل ؤ دىتابىسه شامل بۊنه.

آى.تي خۊ تؤسعه همرأ مؤنجرب بؤبؤ دىتابىˇ ره سۊ ته جۊر (نؤع) تشکيلابۊ: عملياتي، تؤزيعي ؤ چندرسانه-اي دىتابىسان.

عملياتي دىتابىسان (operational databases)، اۊ دىتا'ني ذخيره کۊنه گه عمليات ؤ فراىندؤنˇ پشتيباني ره نياز به اۊشؤن دأنه. نمۊنه ره شأنه مشترئنˇ دىتابىس، انساني منابع دىتابىس ؤ مۊجۊدئنˇ دىتابىسˇ جي نؤم بۊردن.مثلا انساني منابع دىتابىسˇ مئن آمۊ دىتا'ني دأنيم گه کارکنؤنˇ مشخصاته، مزاىا، دستمزد ؤ عملکرد اۊشؤني مشخص کۊنه.

سازمانؤن ويشترن، برخي از خۊ دىتابىسˇ نسخه'نه شبکه سرورؤنˇ سر جيگه'نˇ

ىه-دئقۀره وب جيگه'ن، اينترنت ؤ اينترانت ؤ اکسترانتˇ مئن رؤشد بۊدن؛ هين باعث بؤبه چندرسانه-اي دىتابىسان، کارأىتن اۊشؤني، جؤر شۊن. چندرسانه-اي دىتابىسانˇ مئن وب جيگه'نˇ چندرسانه-اي اطلاعات (وؤت

دىتابىس مؤهمترين جز، دىتا هيسه. اطلاعاتي گه دىتابىسˇ مئن ذخيره بۊبه دسي ؤ کامپيۊتري فاىلانˇ جي جمعآوري وکتأن. دىتابىس تۊنه همه جۊر دىتا' چه عددي بؤبۊن چه حرفي ؤ چه مختلطه ذخيره بؤنه. البته توجه خأ دأشتن گه دىتان قابل اعتماد ؤ جديد ؤ دقيق بؤبۊن.

اۊىندر گه ريکؤردان سازماندهي بۊنن ؤ دىتابىسˇ مئن کسنˇ همرأ مرتبط وکنن، دىتابىسˇ ساختار ىا سازمان گۊنن. دىتابىسˇ ساختار به دۊ ته دسه تقسيم بۊنه: فيزيکي ؤ منطقي.

فيزيکي ساختار نشؤن دنه گه چۊر دىتا'ن دىتابىسˇ مئن دخيره بؤبۊن؛ ىعني اينگه چۊر دىتا'ن ىته کامپيۊتري وسيله مئن ىا ىته درۊني حافظه مئن ذخيره وکن.

درحالي گه اکثر سازمانان ىکته خۊجير روشˇ همرأ دىتا جمعآوري کۊنن، ولي اي سازمانانˇ مئنأ خالي چندي پيرئه شان هيسأن گه ىکته خۊجير روشˇ جي سازماندهي بۊنن. هين وأسر سازماندهي ره سۊ ته روش (ترتيبي، ترتيبي مبتني بر شاخص ؤ تصادفي ىا مستقيم) نئه گه انتخاب اۊشؤني، به عواملي بستگي دأره؛ عواملي چؤن: دسىابي، ذخيره-سازي، پردازش ؤ غىره.

منطقي ساختار نشؤن دنه گه فاىلان، ريکؤردان ؤ فيلدان چۊر دىتابىسˇ مئن کسنˇ همرأ مرتبط بۊنن. منطقي ديدگا مئن، دىتا'ن جۊري ارائه بۊنن گه نهاىي کاگيرؤنˇ ره قابل درک بؤبۊن. درحالي گه فيزيکي ديدگا مئن، نشؤن بدأ بۊنه گه دىتا'ن چۊر و چۊته ذخيره-سازي وساىلˇ سر سازماندهي بؤبؤن.

دىتابىسˇ مديريتˇ سيستم ىا DBMS برنامه'ني شامل بۊنه گه اۊ برنامه'ن اولا دىتا ذخيره-سازي ؤ دىتا بازىافت ره بؤبۊن ؤ ثانيا دىتابىسˇ اداره ره. DBMS ىته مديريتي فعاليت هيسه اطلاعاتي سيستمانˇ تکنؤلؤژي کارأىتنˇ ره. دىتابىس ؤ DBMS، کسنه مترادف نين؛ دىتابىس ىته مفهۊمي منبع هيسه سازمانˇ ره ولي DBMS ىته نرمأفزاري سيستم هيسه که اي منبع' اداره کۊنه. دىتابىسˇ مديريتˇ سيستم، سازمانانه قادر سازنه گه دىتا'نه متمرکز ؤ مديريت بؤنن ؤ کاربردي برنامه'نˇ را جي راحت بتۊنن به ذخيره-بؤبۊ اطلاعات، دسرسي دأشته بۊن.

کارگيرؤن ىا کساني گه به نحوي سيستمˇ همرأ درارتباطن به چهار ته مؤهم دسسه تقسيم بۊنن: دىتابىسˇ مديران، دىتابىسˇ طراحان، دىتابىسˇ برنامه-نويسان ؤ نهاىي کارگيرؤن.




#Article 512: ايران تألئنت (274 words)


ایران تألئنت (اينگيليسي: Iran Talent) ىکته استخدامي وبجيگه (وبساىت) ايسه ايرانˇ ميان کي مؤتخصصان ؤ مؤدیرانˇ جامعه جا نيم ميلىۊن ويشتر اۊنِ دۊرۊن عؤضويد ؤ تا ۲۰۰۰ تا مؤعتبر شرکت، ايران ؤ ايرانˇ جي بيرينˇ  جي أ  وبجيگه جا خۊشأنˇ استخدامه انجام دِهیدی.
ايران تألئنتˇ بانک رزۊمه'نˇ بانک، نيم ميلىۊنˇ جا ويشتر رزۊمه دأره کي اۊنˇ جا ۵٪ أرشد مؤديران ؤ عامل مؤديرانˇ شئه ؤ ۱۸٪ سرپرستؤن ؤ مئني مؤديرؤنˇ شين ؤ ۲۷٪ اۊ مؤتخصصانˇ شينه کي ۴ سال ويشتر تجرۊبه دأريدي ؤ ۲۶٪ کم تجرۊبه مؤتخصصانˇ شين ؤ باخي دانشجۊىان ؤ تازه فارغ التحصيلانˇ شين.

ايران تألئنتˇ وبجيگه خۊ فعالیتأ سال ۲۰۰۳ ميلادي با ارائه خدماتˇ مشاوره منابعˇ انسانی آغاز بُکؤدˇ و به تدریج بر سایت توسعه و ارائه خدمات آنلاین تمرکز  بُکؤدˇ تا جایی که اَ سایت از سال ۲۰۰۹ به بعد خو فعالیت مشاوره‌ائَ متوقف  بُکؤدˇ، تنها رابط آنلاین کارجوئن و کارفرمائن مئن بؤبُؤ و خو حؤزه کاریأ خدمات آنلاین  بُکؤدˇ. ایران تألئنت نقش بسزایی در تسهیل جذب نیروی انسانی‌ دَشتی و باعث افزایش آمار استخدامی کشور بؤبُؤ دَره. 

کارجوئن عضویت ایران تألئنت مئن رایگان ایسه. رزومئنˇ آنلاین ساختار مشخصˇ مَرا به زبان انگلیسی ساخته بِه. کارجوئن عضو سایت بیدی و رزومه آنلاین چَکؤنیدی و خوشَنأ رزومه کارفرمائن رَوانهˇ کونیدی. همچنین هر هفته با توجه به کارجویانِ علاقه و توانمندئن أشَنِرایمیل فرستاده بِه٠ ایران تألئنت سالهای أخیرˇ  مئن (سالِ ۹۲ و ۹۳) گزارش های سراسری حقوق و دستمزد ایران مئن مُنتشر بُکؤد. اؤ طوری که مَعلومِهˇ أ وبجيگه بیشتر توسط کارجوئنی که زبان انگلیسی دأنیدی استفاده بِه. کارفرمائن تَنیدی پرداخت هزینه مشخص مرأ عضو وبجيگه (وبساىت) بیبید و به کارجوئنا رِزؤمئن در بانک اطلاعاتی IranTalent.com دَسترسی بَدَرید یا آگاهی‌ شغلی‌ بَنید.




#Article 513: وبمۊج (178 words)


وبمۊج ىا وبمج (اينگيليسي مئن: Web browser ) ىته کاربردي نرمبزار هيسه جهاني وبˇ اطلاعاتي سربسؤنˇ وأچرسنˇ ره ؤ اۊشؤنˇ بازىابي ؤ ارائه ره. ىته اطلاعاتي سربس، ىۊ.آر.ئل (URL)ˇ همرأ شناخته بۊنه که تۊنه وب ولگ ؤ ويدئؤ ؤ دئباخي اطلاعاتي جۊرؤنه شامل بؤبۊن.

هرچند وبمۊجان جهاني وبˇ دسرسي ره طراحي بؤبؤن امما اۊشانˇ جي شأنه به سيستم فاىلانˇ پرونده'ن دسرسي دأشتن ؤ ىا وب سرورانˇ اطلاعاته که خصۊصي شبکه'نˇ مئن نأن دس فأرسئن.

جۊرˇ ديگه شأنه گۊتن کي وبمۊج، ىته برنامه هيسه گه سرويسهأدأنگرؤن واخؤأکؤنه کي اينترنتˇ کارگيرؤن چي بخأسته'ن. وبمۊج ضرۊري ترين اينترنتي نرمبزار هيسه که کاري کؤنه کي کارگيرؤن بۊتؤنن وبˇ ولگؤنه وأچرن ؤ مؤفيد اطلاعاته هأگيرن. در واقع ىته برنامه ايسه که کارگيره قادرانه وبˇ سٚنٚدؤنˇ وؤته

وبمۊجانˇ مئنأ خۊجيرترينان فاىرفاکس ؤ اينترنت اکسپلؤرر ؤ گۊگل کؤرؤم ؤ اؤپرا ؤ سفري هيسن.

اي رۊزؤن وبمۊجان تۊنن ئچ.تي.ئم.ئلˇ وبˇ ولگانه نماىش بدن. أسأ وبمۊجˇ هدفه شأنه ايته واگۊىه گۊتن: ئچ.تي.ئم.ئلˇ سندانه خؤندن ؤ اۊشانه نماىش دأن.
وبمۊجان، ئچ.تي.ئم.ئلˇ تگانه نشؤن ندنن، ولي اۊشانه کارأگيرن تا مشخص بؤنن که سندان چۊر ؤ چۊته نماىش بدأ بؤبۊن.




#Article 514: لابدؤن جيگه-شناسي (105 words)


اينکه کامپيۊتري لابدؤنؤنˇ مئن، کامپيۊترؤن چۊته کسن کسنه متصل وکن لابدؤن جيگه-شناسي (اينگيليسي مئن: Network Topology) و ىا شبکه تؤپؤلؤژي دخؤنده بۊنه. ىته شبکه طراحي ره دۊ ته اصلي پارامتره درنظر گيتن خأني: اقتصادي بؤؤن ؤ قابل اعتماد بؤؤن.
دۊ را شبکه هندسه معرفي ره نئه: فيزيکي ؤ منطقي تؤپؤلؤژي. اي تؤپؤلؤژي مئن خأ شبکه انتها ىته خاتمه-گرˇ همرأ خاتمه بيابه. دسگا'ن هر ىکي اۊ ىکي همرأ متصل وکتأن؛ ريسه وکتأن بصلأ. به عبارتي ديگر، دسگا'ن همه همه ىته مرکزي هابˇ دؤر نأن گه تۊنن دئباخي مراکزˇ همرأ ارتباط بزنن؛ هاب شبکه مئنˇ ارتباطاته کنترل کۊنه ؤ حداقل فاصله تا هاب خأ صد متر بؤبۊن.




#Article 515: مروان برغۊثي (109 words)


مروان برغۊثي (۱۹۵۹ ميلادي، اؤردؤنˇ رۊخؤنه أفتؤپردچينˇ کۊل) ىکته فلسطيني سياستمدار ؤ نظامي فرمانده ايسه فتحˇ جۊمبشˇ جي کي سال ۲۰۰۲ ميلادي تايسه، چار نفر اسرايلي ؤ ىک نفر ىۊناني کۊشتنˇ اتهام ئبه زندان دره. اۊن کي پنج دفأ أبد محکۊم بۊبؤ، سال ۲۰۰۶ فتحˇ جۊمبشˇ انتخاباتي ليستˇ جؤر دبۊ ؤ بۊشؤ فلسطينˇ قانۊن نأنˇ مجلسˇ مئن ؤ سال ۲۰۰۹ ميلادي، فتحˇ رهبري شؤراىˇ به دؤجين بۊبؤ. ىپاره سياسي تحليلگرؤن اۊنه فلسطينˇ محبۊبترين سياسي شخصيت دؤنن.

برغۊثي خأست سال ۲۰۰۵ فلسطينˇ رئيس جؤمۊري انتخاباتˇ مئن،ىاسئر عرفاتˇ جانيشيني وأسي، خۊشه نؤمزد بۊکۊنه ؤ زندانأ جي محمۊد عباسˇ همرأ رقابت بۊکۊنه کي سراخره سافˇ أعضا مؤخالفت بۊدن ؤ اي کاره نۊده. 




#Article 516: کامپيۊتري سؤني (509 words)


کامپيۊتري سؤني ىا کامپيۊتري امنيت (اينگيليسي مئن: Computer security) که اغلب آى.تي سؤني ىا ساىبري سؤني بيشناخته بؤبه ىته محافظ هيسه اطلاعاتˇ ره دۊزئنˇ جي و ىا سختأفزار ؤ نرمأفزار ؤ اۊشؤنˇ مئنˇ اطلاعاتˇ سالم دأشتنˇ ره.، محرمانه پىغؤمؤن فضۊل کسؤنˇ دس دنکنن و ىا فضۊل کسؤن اۊ اطلاعاته تغىير دأ مننسه بۊن، کامپيۊتري سؤني گۊنن. سؤني نۊگذارنه غىرمجاز کارگيرؤن به سرري پيغؤمؤن دسرسي بدأرن.

کامپيۊتري سيستمˇ مئن پۊشتي-دري دکال (اينگيليسي مئن: Backdoor attack) ىته روش هيسه که احراز هويته دؤر زنه. پۊشتي-در ممکنه ىته برنامه مئن دؤخؤته-بؤر بؤبۊن؛ ىته سيوا برنامه که رۊتکيتˇ (Rootkit) همرأ سيستمه واژگۊن کۊنه. ؤ بانکؤن هيسن که انگيزه اۊشؤني تۊنه انتقام و ىا باج خأيي بؤبۊن. اي دکالؤن تۊنن سرويسؤنه کارگيرؤنˇ دسˇ جي چيکأگيرن عمدا أندي سأبٚ رمز واريد بؤنن گه قرباني آکانت بلاک وکه ؤ فسه بصلأ.

اينترنتˇ سؤنئه برقرار گۊدن چندان هم ساده نؤبؤ؛ اينˇ سر که سؤني کۊىه (کمي لاىه مئن) خأ قرار بىره مناقشه بؤ. ىه عده گۊتن سؤني خأ کاربردي لاىه مئن قرار بىره ىه عده ني گۊتن سؤني خأ جابجاىي لاىه مئن قرار بىره؛ دسآخر به اي نتيجه برسئن گه سؤني خأ لابدؤن لاىه مئن بنه. ايمه ىته استاندارد، لابدؤن لاىه ره تعريف بؤبؤ ؤ سرانجام طرحي، IPsec نؤمˇ همرأ، RFC مئن تصويب بؤبؤ. IPsec هۊ IP Security هيسه گه آى.پي سؤني معنئه دنه. فني ديدگا مئن، IPsec دوته اصلي بخش دأره. اولي بخش دۊته تازه سرآىند معرفي کۊنه گه هين وأسر تۊنه سؤني شناسه' حمل ؤ دىتا ىکپارچيگئه حفظ بؤنه. اؤکته بخش ISAKMP هيسه گه اول کيليده ايجاد کۊنه ايمه تؤزيع کۊنه.

شرکتؤن اغلب ىه عالمه محرمانه اطلاعات دأرن گه خأ محرمانه بۊمؤنن. ايسه اگه اي اطلاعات رقبا دس دکه شرکتؤنˇ کيلي-بيج پيتئه! پاکل شرکتؤني هوا شۊنه. هۊته ني ويرۊسؤن، کٚلمؤن ؤ دباخي ديجيتالي آفتؤن تۊنن لابدؤنˇ سؤنئه بتجن ؤ مهم دىتا'نه نابود بؤنن. اي بدأفزارؤن معمۊلا کارمندؤنˇ را شبکه ره سرريز بۊنن در نتيجه مکانيزمي خأنيم که بۊتۊنه خۊجير بيتؤنه شبکه مئن، را بده ؤ ناخۊجير بيتؤنˇ ورۊدˇ جلؤ بىره. ىته روش IPsec بؤ امما IPsec مننس ديجيتالي آفتؤنˇ ورۊدˇ جلؤ بىره. فاىروال چيزي نيه جز قرۊن وسطى مئنˇ سؤني روشؤن که فچ بۊمأن ؤ مؤدرن وکتأن ؤ پيشرفت بؤده'ن: ىته پيلاچي خندق قلعه دؤر تا دؤر حفر بؤنين؛ اي کار همه' مجبۊرانه تا همأن (قلعه ره) ىا شؤؤنˇ (قلعه جي) ره ىته متحرک واحد پۊردˇ جي بۊگذرن. جاىي گه شأنه اۊىه پۊليس نأن بازرسي ره. کامپيۊتري لابدؤنˇ مئن ني چنين کاري امکانپذير هيسه: ىته شرکت تۊنه چندين ته محلي شبکه دأشته بۊن که خۊ چم، کسن کسنه گلأکته بۊن امما شؤؤن همأنˇ ره خأني ىته متحرک پۊردˇ جي (Firewall) عبۊر گۊدن ؤ ده جز اين راىي ننئه.

فاىروالˇ مشکل اينه گه خالي ىته دفاعي لاىه چاکۊنه و اگر اۊن اني بکاله همه چي ازدس شۊنه هين وأسر معمۊلا چندين ته فاىروالˇ جي کارأگيرن.

شبکه سؤني مۊشکلات، اي چهار حؤزه مئن جا گيرنه:

ىکته ابزار هيسه اطلاعاتˇ محرمانه دأشتنˇ ره و اطمينان حاصل کۊنه اطلاعات رسلا مبدأ ؤ مقصدˇ مئنأ ردؤبدل بۊنه. لابدؤنˇ سؤني برقرار گۊدنˇ ره، شأنه رمزنگاري ابزارؤنˇ جي کار گيتن.

رمزنگاري الگؤريتمؤن، به دؤ دسسه تخسيم بۊنن: متقارن کيليد ؤ عمۊمي کيليد.




#Article 517: ايميل (254 words)


الکترؤنيکي پؤست (اينگيليسي مئن: Electronic mail) ىا اۊجۊر گه معمۊلا دؤخؤنده بۊنه ايمىل (Email)، ىته روش هيسه ىکته ىا چندته گيرنده مئنأ ديجيتالي پىغؤمؤنه جابجا گۊدنˇ ره. ايمىل اينترنت و ىا کامپيۊتري لابدؤنˇ سر تۊنه کار بۊنه. ايمىل سرورؤن، پىغؤمؤنه قبۊل (accept)، هداىت (forward) و ذخيره کۊنن (store) و اۊشؤنه ارائه دنن (deliver). نأ کارگيرؤن خؤره ملزم به آنلاىن مؤنسن دؤنن و نأ کامپيۊترؤن! (هميشک آنلاىن نين)؛ هين وأسه اۊشؤن به ىته مىل سرور (mail server) متصل بۊنن تا هۊته تترج پيغؤمؤن درىافت بؤبۊن ؤ اۊسئه بؤبۊن (سرورؤن آفلاىن ونکنن).

ايمىل دۊ ته عمده بخش دأره، پيغؤمˇ سرآىند (Message header) ؤ پىغؤمˇ بدنه(Message body). هر ىته پىغؤم خۊ وأسر ىته سرآىند دأره گه فيلدؤنˇ جي تشکيل بؤبه. هر فيلد ني خۊ وأسر ىته نؤم ؤ مقدار دأره.

سرآىندˇ فيلدؤن: ىته ايمىلˇ مئن سرآىندˇ فيلدؤن تۊنن چند خطي بؤبۊن ؤ هر ىته خط حداکثر تۊنه ۷۸ کأرأکتر بدأره.

دئبار ايمىلؤن خالي ىته ساده وؤت بؤن گه اينگيلسي بنويشته بؤ نابؤن ؤ فؤرمت اۊشؤني ACCII بؤ. اۊ زمات ىته قديمي استاندارد نابؤ،RFC 822 نؤمي، که کارگير تۊنس هر چئه گه خأس پىغؤمˇ بدنه مئن بنويسه ؤ اۊسأنه. اي سيستم RFC 822، مۊشکلاتي دأشت از جمله پىغؤمي گه زبان اۊشؤني اعراب دأشته مننس اۊسأنه ىا پىغؤمؤني گه زبان اۊشؤني غىر لاتين بؤ ىا زبان اۊشؤني الفبا ندأشته مننس بخسأنه؛ همچنين غىر نوشتاري پىغؤمؤن اني مننس بخسأنه. امرۊزه پىغؤمؤنˇ محتوياتˇ اۊسأنئنˇ ره هنن MIME جي کارأگيرن. MIME ىته تازه استاندارده که دئبارˇ مۊشکلاته برطرف بؤده. MIME پنج ته تازه سرآىند معرفي کۊنه اۊشؤنˇ مئنأ مؤهمترين دلدرۊني-تيپ (Content-Type) هيسه.




#Article 518: ديواروز (296 words)


ديواروز ىا ديوارˇوز ىکته قديمي شاعره کي مستˇمرد نؤمي بۊ ؤ چارؤمي قرنˇ شي ايسه.

مستˇمرد خأس بۊشۊن أمير عضدالدؤلهٔ ديلمي دئن ؤ وختي بدئه اينه را ندئنن اينˇ باغˇ ديواره فچکسه ؤ نگهبانؤن اينه بىتن ؤ ببردن أميرˇ ورجه. اؤره گيلکي شعر خؤنه ؤ أمير اينه دۊخؤنه ديواروز.

طبرستانˇ تاريخˇ مئن اينˇ زيندگي ايتؤ بمأ دأنه: اينˇ هر دۊ ته لقب (ديوارˇوز ؤ مستˇمرد) اين وأسي بۊ کي تبرستان أجي بۊشؤ بغداد تا بۊشۊن شاهنشا عضدالدؤلهٔ ديلمي خدمت ؤ هۊتؤکي دابه... علي پيرۊزه (عضدالدؤله دربارˇ شاعر) فۊرۊز بمأ ؤ خۊ حال ؤ هدفه اين ئبه بۊته. علي پيرۊزه وختي اينˇ شعرˇ سليس بؤن ؤ خؤبئه بدئه ؤ بۊدؤنسه کي عضدالدؤله کي فاضله اينˇ شعر ؤ گب أجي جذب بنه ؤ خۊشˇ جاجيگه عضدالدؤله ورجه خرابأبنه، اينه هأى سرگرم گۊد کي حضرت پۊر گته ؤ تي مۊسؤن چئه هلئه نشناخته، فرصتˇ سر ؤ ديراگۊده خۊ ورجه قبۊل کؤنه؛ تا شاىد تبري شاعر ئبه غؤربت چتين دککئه ؤ اۊنأجي (علي پيرۊزه) اجازه هأگيره ؤ وگرده.

چن ماه دوأرسه پسي، (ديواروز) خۊ همشهري حسادته بفأمسه. ىک رۊز کي عضدالدؤله شراب خؤري وأسي ىکته باغˇ مئن بنيشته بۊ، بۊشؤ دۊأىته باغˇ حصاره فشکسه ؤ ايواشى اۊ طرف دکته ؤ دار ؤ گۊلؤنˇ مئن دخۊته... ىک نفر اينه بدئه ؤ بىته ؤ بزن بگير أجي اينه واپۊرسئه تۊ کيسي ؤ چره اي کاره بۊدي؟ شاعر هراى بۊده ؤ امان بخأسه. سرصدا عضدالدؤله گۊش برسئه. واپۊرسئه. |ؤجا بدأن. بۊته: اينه بأرين مي ورجه.

...خۊش ؤ علي پيرۊزه نقله اين ئبه بۊته ؤ خۊ قصيده' اين ئبه بۊخؤنده. عضدالدؤله اينˇ گبˇ زۊر ؤ تازگي أجي مات بۊمؤنسه ؤ بۊته: دۊرؤ گۊني! تي مۊسؤن چي أجي اي جۊر گب عجيبه!... بازين خۊ دؤرˇوره نيگابۊده ىکته کنيزه بدئه بۊته أگه اي شعره ديگري جي خۊدتˇ نؤمي نزي، اي کنيز ئبه ىکته شعر بگۊ. گۊنه:




#Article 519: مصطفى خىاطي (294 words)


مصطفى عمر خىاطي ىکته تۊنسي نيويشتنکس ؤ کۊنۊشگر ؤ مؤورخ ايسه. 

خىاطي، سيتۊاسيۊنيسمˇ بىنألمللˇ مئن ىکته أصلي عؤضو بۊ کي بازۊن چۊن حس گۊد وظيفه دأنه خۊ زۊر ؤ تؤنشه بنئه فلسطينˇ رهاىي وأسي، سيتۊاسيۊنيستؤنˇ جي استعفا بدأ.

وختي گه خىاطي استراسبۊرگˇ مئن دانشجۊ بۊ، سيتۊاسيۊنيستؤنˇ نشريه' جي، راؤل ونئگئمˇ بنويشته'نأ جي اينˇ همرأ آشنا بنه. چن سور بازۊن، اين ؤ اينˇ رفيقؤن وختي ويشتر اۊشؤنˇ نشريه شماره'نه بۊخؤندن، خۊ رفيقؤنˇ همرأ تصميم بىتن خۊشؤنˇ دانشگا جامعه-شناسي اۊسته، آبراهام مۊلˇ سر ىکته عمليات انجؤم بدئن. آبراهام مۊل کسي بۊ کي خئلي ساىبرنتيکˇ جي دفاع گۊد. ايشؤنخأستن اينˇ کؤنفرانسه کي ۱۹۶۵ ميلادي، مارس، استراسبۊرگˇ مئن بنئه بهم دکالن. ايتؤ بۊ کي مؤکاتبه' جي، گي دؤبؤرˇ همرأ هماهنگ بۊدن ؤ ىکته تراکئت بنويشتن، آؤلاکۊ ويترينˇ مئن ؤ واتينأدأن. اي تراکئت باعث بۊبؤ اي دانشجؤن أول هيتؤ بازين رسمي بۊبۊن سيتۊاسيۊنيست. ايشؤن پيشتر ۱۵۳۹، الجزاىر ؤ باخي کشورؤنˇ انقلابئنه خطابˇ وؤته پخشأگۊده بؤن.

الجزاىر ؤ باخي کشورؤنˇ انقلابئنه خطاب (۱۹۶۵ ميلادي | ۱۵۳۹)

سال ۱۹۶۶ ميلادي نؤوامبر، وختي گه استراسبۊرگˇ دانشگا دانشجؤن، خۊشؤنˇ دانشجۊىي اتحاديه' راتؤدأن، سيتۊاسيۊنيستؤنˇ جي بخأستن کي استراسبۊرگˇ دانشگا نقد گۊدنˇ مئن ايشؤنه ىاور بدئن ؤ ايتؤ بۊبؤ کي راجه به دانشجۊىي زيندگي سۊتالي بنويشته بۊبؤ. هلئه هيچي نۊبؤ دانشجؤن تۊنداتۊند بۊشؤن ؤ اي جؤزوه' تحصيلي کۊمک هزينه'نأ جي ۱۰,۰۰۰ ته تکثير بۊدن ؤ ىکته جشنˇ مئن کي تازه تحصيلي سالˇ وأسي بىته بۊبؤ بۊ پخشأگۊدن.

وختي سال ۱۹۶۸ ميلادي اۊرۊپا مئن مى ۶۸ جۊمبش پيش بمأ، گي دؤبؤرˇ (ىکته دئه سيتۊاسيۊنيست) تماشا جامعه کتاب ؤ خىاطي راجه به دانشجۊىي زيندگي سۊتالي کتاب أجي نقلˇقؤل دؤجين گۊدن ؤ پاريس ؤ ىپاره ديگه شهرؤنˇ ديوارؤنˇ سر نيويشتن. 

خىاطي سال ۱۹۶۹ ميلادي (۱۵۴۳ کۊرچ ما ۲۶) سيتۊاسيۊنيستؤنأ جي سيوا بۊبؤ ؤ خۊ استعفانامه مئن بنويشته کي بئتر دؤنه بۊشۊن عربي ملتؤنˇ انقلابي دپرکؤنˇ مئن حقسأى بۊکۊنه.




#Article 520: أبۊ نصر محمد فارابي (510 words)


أبۊ نصر محمد فارابي (فارسي: ابونصر محمد بن محمد فارابی) ۴۴۶ ديلمي (۸۷۲ ميلادي) فاراب (الؤنˇ اؤترار)ˇ مئن دۊنىا بمأ ؤ ۵۲۴ (۹۵۰ ميلادي) مۊردال ما ۱۰ ؤ شرير ما ۹ مئنه، دمشقˇ مئن بمرده. فارابي ىکته پيله نؤمي فيلسۊف ؤ حۊقۊقدؤن ؤ دانشمند ؤ جهانشناس ؤ رياضيدؤن ؤ مۊزيکپژۊه بۊ اسلامˇ زرين زمتˇ مئن ؤ سياسي فلسفه ؤ متافيزيک ؤ أخلاق ؤ منطقˇ مئن وؤت بنويشته دأنه.

فارابي نؤأفلاطۊني مکتبˇ شي بۊ ؤ خأس أفلاطۊن ؤ أرسطۊ ويره تؤحيدي الهياتˇ همرأ سازگار بۊکۊنه. فارابي أرسطۊ کارؤنˇ سر شرح بنويشته دأنه ؤ اينه دومي معلم  (معلم ثاني) دۊخؤنن. مئني سده'ن (قرۊن وسطی) مئن ىپاره اينˇ کتابؤن وگردؤنئه بۊبؤن لاتينˇ زوانه. 

فارابي خۊ ويشترˇ عؤمره بغدادˇ مئن ايسأبۊ کي اۊ زمت عباسئنˇ دارالخلافه بۊ.

فارابي، التنبيه علی سبيل السعادة رساله مئن، دانشه (علمه) دۊ جۊر دؤنه: نظري ؤ عملي. عملي دانشه اخلاق دؤنه ؤ سياست ؤ اخلاقه سياستˇ تابع دؤنه. هين وأسي سياسته جؤرين دانش دؤنه.

فارابي گۊنه دۊ جۊر مدينه (شهر) دأنيمى: ضرۊري ؤ فاضله. ضرۊري مدينه اۊنه کي اۊنˇ آدمؤن (أعضا) خۊشؤنˇ بقا ؤ مؤنسن ؤ زيويشتن ؤ زيندمؤنيˇ ئبه کسکسؤنه ىاور بنن ؤ فاضله اۊنه کي اۊنˇ آدمؤن (أعضا) بئترين چيزؤنه هأرسئنˇ وأسي همديگره ىاور بنن.

أمما اي بئترين چيزؤن فارابي به اۊني نئه کي سؤقراط ؤ أفلاطۊن ئبه بۊ. فارابي خۊ نؤأفلاطۊني تفسير أجي، اي بئترين چيزؤنه آخر کمالˇ مئن اينه. گۊنه دۊ ته کمال دأنيم: أول کمال کي أمئه هررۊزه نيازؤنه آؤجا دئنه ؤ آخر کمال کي اؤکته زيندگي مئن تقفاق دکئنه.

فارابي ئبه، سعادتˇ ىپاره هأىتني (اکتسابي) ايسه ؤ ىپاره دئه ذاتي ؤ آسمؤني سنگؤن ؤ اجرامˇ  أثرˇ شي. اينم گۊنه کي مدينه رئيس اي سعادتˇ سر پۊر أثر دأنه. رئيسي گه اي أجرامˇ دبؤن ؤ فسادˇ جي دانش بدأره.

پس فارابی، با اينکه خۊ سياسي وير ؤ فلسفه' أفلاطۊن ؤ أرسطۊ خؤندن أجي هأىته بۊ، اۊشؤنˇ مۊسؤن اينˇ ئبه عۊمۊمي مصلحت مؤهم نئه. 

چۊن فارابي مدني (سياسي) فلسفه مئن، سعادت پۊررنگه ؤ اي سعادت کمترين ربطه عۊمۊمي مصلحتˇ همرأ دأنه ؤ مدينه رئيس ؤ ذات، اي سعادتˇ مئن ويشتر نقش دأنه، باني چۊن اۊ زمت کي فارابي دبۊ، اسلامي خلافت دئه بۊبؤبۊ مؤطلقه سلطنت ؤ سياسي ويرˇ مئنˇ دۊ ته أصلي جرىان سياستنامه-نيويسؤن ؤ شريعتنامه-نيويسؤن بؤن؛ ايشؤن همه أمره گۊنن کي چره ؤ چۊتؤ نۊبؤ کي فارابي، خۊ ىۊناني معلمؤنˇ مۊسؤن عۊمۊمي مصلحت ؤ دؤمؤکراسي سر کار بۊکۊنه.

امما فارابي خۊ مدينهٔ فاضله' أفلاطۊنˇ مۊسؤن ايده ؤ آرمانˇ چۊمفأرسˇ مئن بنابۊده نأ واقعيتˇ مئن ؤ دئبارˇ سياسي فلسفه اي اصله قبۊل دأشت کي اۊ نظامؤني کي تغلب (زۊرأجي بسرأبؤن)ˇ سر بنابنن، بدترين نظامؤنن ؤ زۊرأجي بسرأبؤن أجي جغرزˇ زۊرأجي بسرأبؤن بيرين نأنه.(سید جواد طباطبایی. زوال اندیشهٔ سیاسی در ایران؛ گفتار در مبانی نظری انحطاط ایران. ۱۳۸۹. ص۱۸۵.) پس شؤراىي نظام (کي فارابي اۊنه مدینهٔ جماعیه دۊخؤنه) دۊرۊسه کي مدينهٔ فاضله' بدئه، خؤرؤم نئه، ولي چۊن اۊنˇ مئن دؤجئنˇ مئن رهاىي (آزادي) دره، اي آزادي تينه مدينه آدمؤنه فضيلته عمل گۊدنˇ ور روانه بۊکۊنه. فارابي السیاسة المدنیه مئن ايتؤ نيويسنه:

فارابي اۊ شراىطˇ مئن کي مدينهٔ فاضله چۊمفأرس، دسفأرس نئه، حۊکۊمتي نظامؤنˇ مئن -کي همه' بد دؤنه-، کمترين بده کي مدينهٔ جماعيه بۊبۊن دؤجنه چۊن:




#Article 521: اسلامˇ زرین زمت (270 words)


اسلامˇ زرين زمت کي اسلامˇ تاريخˇمئن، تيتي گۊدن ؤ پيش شؤنˇ زمت بۊ، اۊ زمتˇ بۊمؤنسه أثرؤن ؤ وؤتؤن أجي، چارؤمي ؤ پنجؤمي قرن هجري قمري (هشتؤمي قرنˇ ميلادي مئنه' جي تا سيزدهؤمي قرنˇ ميلادي مئنه) بنه.  اي زمت، اسلامي کشورؤن، مخصۊصاً ايرانˇ مئن، پۊر پۊرˇ هۊنرمند ؤ صنعتگر ؤ فيلسۊف ؤ دانشپژۊه ؤ شاعر ؤ جؤغرافيدؤن ؤ مأندس ؤ نيويشتنکس ؤ شيميدؤن ؤ فيزيکدؤن ؤ پزشک ؤ تاجر ؤ... بۊ.

اسلامˇ زرين زمتˇ مۊسلمان دانشمندؤن، دۊنىا مئن نۊجۊم ؤ ستاره-شناسئه بنابۊدن.

اۊرۊپا تيتي گۊدن، مئني سده'ن (قرون وسطی)ˇ پسي ىکته دليلؤن اي بۊ کي اسلامˇ زرين زمتˇ کتابؤنه کارأىته.

اي زمت، اۊ زمت بۊ کي عربي خلافت ؤ اينˇ پۊشتي ىعني قشري اسلام کي سؤنت ؤ اجماعˇ سر تأکيد دأشت، ايرانˇ مئن ضعيفأبؤ ؤ خۊ نۊفۊذه دسأجي هأدأ ولي اۊ طرفأجي هلئه صۊفيگري أخلاق ايرانه دنگيته بۊ. اي زمتˇ مئن، بۊىه'نˇ حۊکۊمت، مخصۊصاً عضدالدؤلهٔ ديلمي زمت پۊر أثر دأشت. اي زمت، خلافتˇ بسربؤن کمأبؤ ؤ هلئه تۊرکؤن ايرانˇ مئن زۊر نياته بؤن.

اسلامˇ أولي سده'ن (قرنؤن)، ايرانˇ مئن هلئه صۊفيگري سرأنىته، دۊ ته أصلي جرىان وير ؤ فلسفه مئن دبۊ کي کسکسؤنˇ همرأ مؤخالف بؤن؛ ىکته عقلگرا فيلسۊفؤن کي ىۊنانˇ فلسفه' بۊخؤنده بؤن ؤ گاگلف وگردؤنئه بؤن. اؤکته'ني شريعتمند جرگه'ن کي فلسفه همرأ دۊشمند بؤن.  أولي جرگه همه چي مئن -حتی دينˇ مئن- عقله دأشتن ولي دومي جرگه عقل أني بردن شريعتˇ شرˇ مئن. 

ولاديمير مينؤرسکي اي زمته ايراني مئنپرده دۊخؤنده. چۊن اي زمتˇ أصلˇ تفاقؤن بۊىه'نˇ قرنˇ مئن ؤ بغداد تا خۊراسؤنˇ هنشر دکته ؤ اي زمتˇ پيش أمأنˇ مئن، بۊىه'نˇ مؤدارا ؤ تساهؤل پۊر نقش دأشت؛ چۊن اۊشؤن، سؤنتي اسلامه بدئه، فلسفه ؤ فلسفي تشيعه توجه دأشتن.




#Article 522: مسيرىاج (251 words)


مسيرىاج (اينگيليسي مئن: Router) ىته شبکه گۊدني دسگا هيسه گه دىتا پاکتؤنه کامپيۊتري لابدؤنؤنˇ مئنأ سرأدنه. مسيرىاجؤن اينترنتˇمئن ىته تابع'ن ترافيک گردؤني ره. دىتا پاکت معمۊلا لابدؤنˇ مئن ىته مسيرىاجˇ جي به اۊ ىکي مسيرىاج سرأدأبۊنه تا به خۊ مقصد گۊده (Node) برسه. مسيرىاج به لابدؤنˇ مئنˇ دىتا رچؤن (Data Lines) متصل بؤبه. وختي ىته دىتا پاکت ىته رچˇ مئن جا گيرنه، مسيرىاج پاکتˇ مئنˇ آدرسه خؤنه تا نهاىي مقصده معىن بؤنه. ايمه اطلاعاتي که مسيرىاجي جدولˇ مئن بنويشه بؤبه جي مسيرىاج کارأگيره تا پاکته به بعدي لابدؤن سرأده. مسيرىاجي جدولˇ مئن مسيرؤني گه خأ دىتا پاکتؤنˇ سرأدأنˇ ره کارأىته وکن ليست بؤبه. مسيرىاج اني مسيرىاجي جدوله خۊ ور دأرنه تا مسيرىاجي ره اۊنˇ جي کارأگيره. متصل بؤبؤ لابدؤنؤنˇ مئن دۊ جۊر مسيرىاجي پرؤتکل دأريم، ايستا مسيرياجي پرؤتکل ؤ پۊىا مسيرىاجي پرؤتکل. پۊيا مسيرىاجي پرؤتکلˇ مئن مسيرىاجؤن مقصدˇ آدرسˇ اطلاعاته تغىير دنن.

مسيرىاج دسٚکم به دۊ ته لابدؤن متصل بؤبه ؤ تصميم گيرنه گه دىتا پاکتؤن کمي را ره اۊسئه بؤبۊن. هر ىته دروازه (Gateway) سر ىته مسيرىاج واقع بؤبه. دروازه جاىي هيسه گه ىته لابدؤن اۊ ىکي لابدؤنˇ همرأ دئن کۊنه. هۊجۊر گه بؤته بؤبؤ مسيرىاج ممکنه ىته جدول ايجاد بؤنه ؤ اۊ جدولˇ مئن مسيرؤن ؤ شرطؤن ؤ فاصله'ن ؤ الگۊريتمؤني گه باعث بۊنن خۊجيرترين مسيرؤن پىدا وابۊنه مشخص کۊنه.

مسيرىاج دۊ ته عملياتي حالت دأره گه طياره (Plane) دؤخؤنده بۊنن: کنترؤلي طياره ؤ سرأدأني طياره.

معرۊف مسيرىاجؤن ويشترن خؤنگي هيسن و ىا ىته کۊچئه اداره ره، سبک دىتا'نˇ ره، مثال خۊدي ايمىل ؤ وب ولگؤنˇ ره کارأگىته بۊنن.




#Article 523: وب ولگ (266 words)


وب ولگ (اينگيليسي مئن: Web page) ىته سند هيسه که معمۊلا HTMLˇ همرأ بنويشته بؤبه. لابدؤن ؤ اينترنتˇ مئن وب ولگؤنˇ دسرسي ره هنن وبمۊجؤنˇ جي کارأگيرن.

وبمۊج ىته کاربردي نرمبزار هيسه جهاني وبˇ اطلاعاتي سربسؤنˇ وأچرسنˇ ره ؤ اۊشؤنˇ بازىابي ؤ ارائه ره. ىته اطلاعاتي سربس، ىۊ.آر.ئل (URL)ˇ همرأ شناخته بۊنه که تۊنه وب ولگ ؤ ويدئؤ ؤ دئباخي اطلاعاتي جۊرؤنه شامل بؤبۊن.
ىته وبمۊج در واقع ىته برنامه هيسه گه تۊنه وب ولگؤنه نماىش بده ؤ حرکات مؤسي ؤ کيليکؤن اۊني تشخيص بده.

جۊرˇ ديگه اني شأنه گۊتن که وبمۊج، ىته برنامه هيسه گه سرويس-دهندگؤنه واخؤأکۊنه که اينترنتˇ کارگيرؤنˇ خواسته'ن چي هيسن. در واقع وبمۊج ىته برنامه هيسه که کارگيره قادرانه وبˇ سٚنٚدؤنˇ وؤته

ىته وب ولگ مجمۊعه-اي هيسه جه اطلاعات، که تۊنه چندين ؤ چند چي اطلاعاتي تيپؤنه شامل بؤبۊن ؤ توسط پاىاني کارگير کارأىته وکه، دئن وکه ؤ ايشتؤوسن وکه.

وب ولگؤن تۊنن خؤدجؤش خۊ اطلاعاتي عناصره آداپتٚد (adapted) بؤنن.

ىۊ.آر.ئل (URL) ىته ارجاع هيسه به ىته سربس، که ىته کامپيۊتري لابدؤنˇ سر مقرر بؤبه ؤ ىته مکانيزم هيسه سربسˇ بازىابي ره. URL ىعني دسرسي به ىته مشخص سربس، که البته اي تعريف هر URLاي ره مننه دؤرۊس بؤبۊن. وبمۊجؤن اکثرن ىۊ.آر.ئله، آدرس بارˇ مئن، وب ولگˇ جؤر نماىش دنن. معمۊلا ىته URL ىه ايته-چي فؤرمي دأره:
http://www.example.com/index.html
که ايندر http پرؤتکل هيسه، www.example.com ىته هاستˇ نؤم هيسه ؤ index.html اني فاىلˇ نؤم هيسه.

ىته وب ولگˇ چاگۊدن ره به ىته وؤت دچينواچينگر (Text editor) و ىا ىته HTML دچينواچينگر نيازه. ايمه چاگۊده بؤبؤ وب ولگه ىته وب سرورˇ مئن جؤرأکشنيم (آپلؤد کۊنيم).

ىته وب ولگˇ دئنˇ ره به ىته وبمۊج نيازه.




#Article 524: استاتيک وب ولگ (172 words)


ئستاتيک وب ولگ (اينگيليسي مئن: Static Web Page) ىته وب ولگ هيسه که کارگيره تحويل بدأ بؤبه تغذيه ره. ئستاتيک وب ولگؤن درمقابل ديناميک وب ولگؤن قرار گيرنن که توسۊط وب برنامه'ن تؤليد بؤبؤن. ئستاتيک وب ولگؤن مطالبي ره مۊناسب هيسن گه نياز به آپدىت ندأشته بۊن؛ اطلاعاتي که ايجۊر ولگؤن کارگيرؤنˇ ره به نماىش ننن ىکسان هيسه ؤ دنگردنه و ىا به ندرت دگردنه.

وب ولگؤن خۊ ساده ترين شکلˇ مئن ئستاتيک هيسن، ؤ خألي سرويس دهنده سر رفاق هيسأن تا ىکي بيه ىؤ اۊشؤنه وىره. ايندر حتى ىته ويدئؤىي فاىل اني ئستاتيک محسۊب بۊنه چؤن چيزي نيه جؤز ىته ساده فاىل.

ئستاتيک وبجيگه'نˇ مزاىا:

ئستاتيک وبجيگه'نˇ معاىب:

أگر ىته وبمۊج ىته وب ولگˇ دل-درۊني ره، همه ته درخواستؤنˇ ره خألي ىته ىکسان مؤحتوا وگردأنه مثلا خۊدي ىته ساده سنده وگردأنه ئستاتيک وب ولگ ىا به اختصار ئستاتيک ولگ گۊنن. أمما نأ، وبمۊج ىته ولگˇ دل-درۊني ره، هر درخواستˇ ره جۊرواجۊر مؤحتوا وگردأنه مثلا خۊدي ىته دىتابىسˇ مئن وأمۊجه ؤ نتاىجه وگردأنه ديناميک وب ولگ ىا به اختصار ديناميک ولگ گۊنن.




#Article 525: جهاني وب (612 words)


جهاني وب (اينگيليسي مئن :World Wide Web) ىته اطلاعاتي فضا هيسه گه سربسؤن اۊني، واگۊده نأن وا سربسه بصلأ، اۊنˇ سندؤن ؤ وب سربسؤن توسط ىۊ.آر.ئل (URL) بيشنأخته بؤبه ؤ اينترنتˇ رأ جي شأنه اۊنه دسرسي دأشتن. جهاني وب خۊ ساده بؤبؤ شکلˇ مئن، وب (Web) شناخته بۊنه. جهاني وب توسط ىته اينگيليسي دانشمند، تيم برنرزلي، ابداع بؤبؤ. تيم برنرزلي اولين وبمۊجه سۊئيسˇ مئن چاگۊد.

کارگيرؤنˇ ور بئسي، وب ىته گتˇ مجمۊعه هيسه وب ولگؤنˇ جي که تۊنن دۊنىا مئنˇ دباخي ولگؤنˇ همرأ خال بزأ بؤبۊن. ىته وب ولگˇ وارد بؤنˇ ره کافئه اۊنˇ خالˇ سر کيليک گۊدن. آىکؤني گه اۊ ىکي ولگه اشاره دره أبرخال (Hyperlink) ىا به اختصار خال (Link) گۊنن. ىته وب ولگ تۊنه چندين ؤ چند خال به دباخي ولگؤن بدأره ؤ هر ىته دۊمباله'گيتنˇ ره کافئه اۊشؤنˇ خالˇ سر کيليک گۊدن. ىته وب ولگˇ دل-درۊني تۊنه چندين ؤ چند چي جۊرواجۊر اطلاعاته شامل بؤبۊن. مثلا تۊنه وؤت ؤ تاتاىي ؤ مۊزيک ؤ غىره' شامل بؤبۊن.

ىته وبمۊج در واقع ىته برنامه هيسه گه تۊنه وب ولگؤنه نماىش بده ؤ حرکات مؤسي ؤ کيليکؤن اۊني بفأمه. وقتي وب اختراع بؤبؤ، ىه دئقه'ره معلۊم وکت که خأ وب ولگؤنˇ نؤمگذاري ره فکري وکه. به ويژه سۊ ته سؤالي ره که وا آؤج پىدا وابۊن.

وب ولگؤنˇ نؤمگذاري خأ جۊري بؤبۊن که تۊنسه-بۊن جؤري سؤالؤنه آؤجأدن. هين وأسئه وب ولگؤن ىۊ.آر.ئلˇ (URLˇ) جي کارأگيرن. ىۊ.آر.ئل (URL) ىته ارجاع هيسه به ىته سربس، که ىته کامپيۊتري لابدؤنˇ سر مقرر بؤبه ؤ ىته مکانيزم هيسه سربسˇ بازىابي ره. URL ىعني دسرسي به ىته مشخص سربس، که البته اي تعريف هر URLاي ره مننه دؤرۊس بؤبۊن. وبمۊجؤن اکثرن ىۊ.آر.ئله، آدرس بارˇ مئن، وب ولگˇ جؤر نماىش دنن. معمۊلا ىته URL ىه ايته-چي فؤرمي دأره:

وختي ىته کارگير وبمۊجˇ آدرس بارˇ مئن يۊ.آر.ئله وارد کۊنه (http://www.example.com/index.html) و ىا خالˇ سر کيليک کۊنه، وبمۊج هر چي گه //:http ؤ / مئنأ نئه ىته DNS تلقي کۊنه (www.example.com) ؤ شۊنه اۊنˇ آى.پي آدرسˇ (IP Address) دۊمبال. ايمه که سرويس-دهنده آى.پي آدرسه بدس بيأرد هنه وبمۊجˇ همرأ ىته TCP اتصال برقرار کۊنه. TCP ىته پرؤتکل هيسه پؤرت ۸۰ˇ سر که وظيفه اۊني، نامطمئن لابدؤنؤنˇ مئنأ اطلاعاته مطمئن جابجا گۊدن هيسه. ايسه وبمۊج (مشتري) به سرويس-دهنده متصل بؤبه. سرويس-دهنده هرچي گه / پسي بۊمئه ىته درخواست شيناسنه وبمۊجˇ جي که خأ اۊنه وأگيرأده. ايندر وبمۊجˇ درخواست index.html بؤ.

ىه جۊر ده اگر بخأىم بؤگيم، مراحلي گه سرويس-دهنده طى کۊنه ايته هيسه:

استاتيک وب ولگ (Static Web Page) ىته وب ولگ هيسه که کارگيره تحويل بدأ بؤبه تغذيه ره. استاتيک وب ولگؤن درمقابل داىناميک وب ولگؤن قرار گيرنن که توسط وب برنامه'ن تؤليد بؤبؤن. ايستاتيک وب ولگؤن مطالبي ره مناسب هيسن گه نياز به آپدىت ندأشته بۊن؛ اطلاعاتي که ايجۊر ولگؤن کارگيرؤنˇ ره به نماىش ننن ىکسان هيسه ؤ دنگردنه و ىا به ندرت دگردنه.

وب ولگؤن خۊ ساده ترين شکلˇ مئن استاتيک هيسن، ؤ خألي سرويس دهنده سر رفاق هيسأن تا ىکي بيه ؤ اۊشؤنه وىره. ايندر حتى ىته ويدئؤىي فاىل اني استاتيک محسۊب بۊنه چؤن چيزي نيه جز ىته ساده فاىل.

داىناميک وب ولگ (Dynamic Web Page) ىته وب ولگ هيسه که توسط ىته کارگير ريلؤد (Reload) وکنه ؤ ولگˇ دل-درۊني دگردنه.

اگر ىته وبمۊج ىته وب ولگˇ دل-درۊني ره، همه ته درخواستؤنˇ ره خألي ىته ىکسان محتوا وگردأنه مثلا خۊدي ىته ساده سنده وگردأنه استاتيک وب ولگ ىا به اختصار استاتيک ولگ گۊنن. امما نأ، وبمۊج ىته ولگˇ دل-درۊني ره، هر درخواستˇ ره جۊرواجۊر محتوا وگردأنه مثلا خۊدي ىته دىتابىسˇ مئن وأمۊجه ؤ نتاىجه وگردأنه داىناميک وب ولگ ىا به اختصار داىناميک ولگ گۊنن.

HTTP ىته کاربردي پرؤتکل هيسه تؤزيع ره، همکاري ؤ پيلاگۊر رسانه اطلاعاتي سيستمؤنˇ ره. HTTP جهاني وبˇ کارگيرؤنه اجازه دنه خۊ مئنأ اطلاعات تبادل بؤنن، اطلاعاتي گه وب ولگؤنˇ جي بدس هنه.




#Article 526: أسيدي وارشˇ احتمال (فيلم) (202 words)


أسيدي وارشˇ احتمال فيلمي به کارگرداني بهتاش صناعي ها ايسه که اۊنˇ نويشتنکسؤن بهتاش صناعي ها ؤ مرىم مؤقدم؛ ؤ تهىه گۊدنکسؤنأ ني  سميرا برادري ؤ رۊح الله برادري ايسن.
اي فيلمˇ ميئن شمس لنگرۊدي أولي نقشه دأنه.

منۊچهر ۶۰ سال دأنه ؤ فۊمنˇ ميئن زيندگي دره، دۊخانيات ايدارهˇ جي بازنيشست بۊبؤکه. ولي بيکاري جي هر رۊ ايداره شۊنه. اۊنˇ مأر تا زيويشته-دبۊ نأجه دأشت تا خۊ زأکˇ ايزدواجه بىنه. ولي منۊچهر حتي ىته رفئق خۊ زيندگي ميئن ندأشت. به جۊز خۊسرؤ... .

مؤحسن بىگ آقا بؤته دأنه أسيدي وارشˇ احتمال کافکاىي شۊرۊع کؤنه: ىکته بازنيشستˇ مرتکه هر رۊ کارˇ سر شۊنه تا هۊ دأميشکي کارؤنه بکۊنه. پيرمرتکه تئرانˇ ميئن خؤ دئباري رفئقˇ دۊمبال مجنه.تئرانˇ ميئن روابط ؤ فضاىي تجرۊبه کؤنه که أصلن اۊنˇ رافا ندأشت. هر قدر روابطˇ نؤعˇ أمرأ مۊشکل بدأريم ؤ اۊنه تصنؤعي ؤ غىر ايرؤني بۊدؤنيم؛ فيلم، سينما رنگه دأنه. فيلمˇ آرؤمˇ ريتم ؤ اۊنˇ مکثؤن سينما بۊىه دئنه. ؤ اۊنˇ بازئن... .

هوا أبرئه، شاىد بواري، أسيدي وارش.

شاىد داستان غم انگيز ببۊن ولي خؤدˇ فيلم غم انگيز نۊبؤ. بلکي نؤعي زيويشتنه ؤ خىلي هم داوري نۊکؤنم، ضمن اينکه أفسۊردگئه رواج ندئنه. اي فيلم ىته تنخاىي داستان ىکته بدبختˇ جي نيه ؤ أخلاقي نتيجه گيتنˇ أمرأ تمنانۊبؤنه.




#Article 527: اطلاعاتي سيستم (630 words)


اطلاعاتي سيستم، سيستمي هيسه که هدف اۊني اطلاعاته به-مؤقع ذخيره گۊدن، تحليل ؤ تؤزيع گۊدن هيسه. اطلاعاتي سيستمؤن دئبار کامپيۊتري نؤبؤن، هرچند امرۊزه اطلاعاتي سيستمؤن بي-کامپيۊتر نؤبۊنن.
اطلاعاتˇ تکنؤلؤژي اۊ سخت-افزارؤن ؤ نرم-افزارؤني هيسن که اطلاعاتي سيستمؤنˇ مئن کارأگيته بؤبؤن. در واقع آى.تي اۊ أبزارؤني هيسه که اين امکانه أمره فراهم کۊنه تا اطلاعاتˇ همرأ کار بؤکۊنيم.

ىته اطلاعاتي سيستمه شأنه ىته مجمۊعه دؤنسن جه  عناصري وابسته به هم که وظيفه اۊني، اطلاعاتˇ جمع-آوري گۊدن، پردازش ؤ ذخيره ؤ تؤزيع گۊدن هيسه. اطلاعاتي سيستمؤن مديرؤنˇ تصميم-گيرئنˇ جي پشتيباني کۊنن، سازمانˇ جۊرواجۊر بخشؤنه کنترل کۊنن ؤ اۊشؤنˇ مئنأ هماهنگي به وجۊد هورنن.
اطلاعاتي سيستمˇ مئن هر اطلاعاتي گه سازمانه مربۊط بؤبۊن ذخيره بۊنه. أمي منظۊر اطلاعاتˇ جي اۊ دىتا'ن (Data) ىا اۊ دس نخؤرده اطلاعاتي هيسن گه پردازش بؤبؤن ؤ به اطلاعات تبديل بؤبؤن.

ىته ديکؤنه درنظر بىرين! چندين ؤ چند چي اجناس نئه؛ اجناسؤن هر ىته، ىته بارکدˇ رأ جي اسکن بۊنن ؤ ايمه اطلاعاتي گه اسکنˇ جي بدس هنه ذخيره بۊنن. اي جۊرواجۊر دىتا'نه شأنه جمع-آوري گۊدن ؤ تحليل گۊدن تا برسيم به ىته معني-دار اطلاعات.
ىته اطلاعاتي سيستمؤن، سۊ ته بخش دأرن گه خۊ کسنˇ همرأ همکاري همرأ تۊنن مؤردنياز اطلاعاته تؤليد بؤنن. ورۊدي، پردازش ؤ خرۊجي.

ورۊدي بخشˇ مئن، خاماخام دىتا'ن محيطˇ جي گيته بۊنن ؤ ذخيره بۊنن. پردازشˇ بخش مئن، خاماخام دىتا'ن به ىته معنادار اطلاعات تبديل بۊنن. دسˇآخر خرۊجي بخشˇ مئن، پردازش بؤبؤ اطلاعات به افرادي منتقل بۊنه گه به اي اطلاعات نياز دأرن. هنده ني اطلاعاتي سيستمؤن به ىته بخش ده نياز دأرن گه بازخؤر نؤم دأره! بازخؤر اطلاعاتي هيسه گه ارزىابي ؤ اصلاح ره نيازه و ورۊدي ؤ پرادزشˇ بخشˇ سر اجرا بۊنه.

اگرچه کامپيۊتر-محور اطلاعاتي سيستمؤن، خاماخام دىتا'نˇ ذخيره ؤ پردازشˇ ره کامپيۊتري تکنؤلؤژي جي کارأگيرنن، خأ کامپيۊترؤن ؤ اطلاعاتي سيستمؤنˇ مئنأ تفاوت قائل بؤن.

دىتا ىته لاتين فعلˇ جي (do,dare) مشتق بؤبه؛ غيرمنظم ؤ ناآگاهانه حقاىقي گه خأ بىان وکه ره خۊجيرترين کاربرده دأنه. دىتا؛ اشىا، مبادلات، روىدادؤن ؤ فعاليتؤنˇ جي ىکته مقدماتي تؤصيف ارائه دنه گه ثبت، طبقه-بندي ؤ ذخيره وکته ولي جۊري مرتب نؤبه گه ىکته خاص معنئه برسأنه و تۊنه عددي، حرفي، شکلي ؤ صداىي بؤبۊ. خلاصه بؤنيم شأنه گۊتن دىتا اۊ واقعيتان ؤ آمار ؤ ارقامي هيسه گه اولا خأ خام بؤبۊن ؤ ثانيا پردازش نؤبؤر.

به اۊ دىتا'ني گه ترکيب بؤبؤن ؤ هأىته-کسˇ ذهنˇ مئن ىکته معنا ايجاد بؤده'ن، اطلاعات گۊنن. اطلاعات خأني هأىته-کسه ىچي ارائه بده گه تاايسه هأىته-کس نۊدؤنس ؤ پيشبيني گۊده مننس. به عبارت ديگر، اطلاعات اۊ دىتا'ني هيسه گه پردازش، تبديل ؤ ترکيب بؤبؤن تا ىکته معنادار شکل به خؤد بىرن ؤ هأىته-کسه واخؤوانن.

دانش؛ چۊر و چۊته اطلاعات تۊنن به خۊ بهترين نحو کارأىته بؤبۊن.

دىتا ىکته ساده حقيقت هيسه گه به اطلاعات تبديل بۊنه؛ به عبارت ديگر، اطلاعات اۊ دىتا'ني هيسه گه کسنˇ همرأ ترکيب بؤبؤن ؤ ىکته بامفهۊم ساختار دأنن. زمتي گه اي اطلاعات ىکته نؤجۊر زمينه مئن قرار گيرن به دانش تبديل بۊنن. اي ديدگا مئن، آمۊ ىکته خطي نظم دأنيم گه اوىندر دىتا به اطلاعات تبديل بۊنه وؤ اطلاعات دانشه بوجود هوره.

اطلاعات معنا ؤ مفهۊم دأنه و دىتا مۊسؤن مؤبهم نيه، درک گۊدٚشا هيسه. اطلاعات خۊ کارگيرؤنهکارگير | user | پيشنهاد ورگي | اجازه دنه که بتۊنن رسلا اصلي دىتا'نˇ ماهيته درک بؤنن، دىتا نتيجه' درک گۊدٚشا بدس بيأرن ؤ کارأگيرن.

الانه که دؤران رقابتˇ دؤران هيسه، اطلاعات شيشمين سربس هيسه که سنتي پنجگانه سربسؤنˇ مئن ىعني انسان ؤ ماشين ؤ پۊل ؤ مواد ؤ زمتˇ همرأ دلأزأ بؤبه. سازمانؤنˇ مئنأ اطلاعات دؤ جۊر کارأگيته بۊنه: به-عنوان ىته سربس و به-عنوان ىته داراىي.

اطلاعاتˇ جي شأنه به-عنوان ىته سربس، ىعني به-عنوان ىته ورۊدي، محصۊلاتˇ تؤليدˇ ره کارأگيتن. همچنين اطلاعاتˇ جي شأنه به-عنوان ىته داراىي کارأگيتن ىعني شأنه اطلاعاته، کارخؤنه ؤ کالا ؤ تجهيزات ؤ دئباخي داراىئنˇ همرأ ىکي دؤنسن. هۊته ني شأنه اطلاعاته به-عنوان ىته ورۊدي، پۊل ؤ موادˇخام ؤ ماشين-آلاتˇ دئباخي ورۊدئنˇ همرأ ىکي دؤنسن.




#Article 528: شا اسماعيل (149 words)


اسمایيل صفوي پؤنزه ساله بۊ کي تبريزˇ مئن تاج بنأ خۊ سر ؤ خۊشه دۊخؤنده ايرانˇ شا. هۊ رۊز تا علي ولي اللهˇ سکه' ضرب بۊدن ؤ شا اسمایيل رسمي مذهبه شيعه اعلام بۊده. اۊ زمت ايرانˇ مردۊم ؤ تبريز أني، ويشتري سؤنني بؤن.

جۊوان ماريا آنجللؤ خۊ سفرنامه مئن (ص۳۱۰) نيويسنه: صۊفي [شا اسمایيل] خۊشه تبريزˇ سر حاکم بۊده. شهره ديرينشؤنˇ پسي بيرحمي أجي خۊ مؤخالفؤنˇ همرأ رفتار بۊده، اۊجۊر کي خئلي مردۊمه، مؤللا'ن أجي بگير تا زنأکؤن ؤ زأکؤنه تکس-تکس بۊده. سراخره اۊ سامؤنˇ آدمؤن اينˇ فرمؤنه گردن بنأن ؤ اۊ شهرˇ همته مردۊم اۊنˇ ليواسه دۊدن کي سۊرخˇ رنگ بۊ. اي جنگˇ مئن بيس هزار نفر ويشتر بمردن. بازين فرمؤن بدأ کي چنته پيلˇکسؤنˇ خأشه ايشؤنˇ قبر أجي بيرين بأردن ؤ بسۊجؤنئن. خۊ مأرم بکۊشته چۊن اينه ىاد بمأ کي بشتؤسه بۊ اۊ زنأى، اسماعيلˇ چئنˇ پسي خأس اۊنه بکۊشه.تازه اۊ زنأى دۊشمنˇ طاىفه شي بۊ.




#Article 529: جنگلˇ رۊزنامه (377 words)


جنگلˇ رۊزنامه، ىکته نشريه بۊ کي سنگي چاپˇ همرأ هر هفته ىک دفأ کسما مئن مؤنتشر بنأبۊ ؤ اۊنˇ مئن جنگلئنˇ افکار ؤ عمليات دبۊ. رۊزنامه سرلؤحه سر بنويشته بۊ نگهبان حقوق ایرانیان و منور افکار اسلامیان (ايرانئنˇ حۊقۊقˇ پاسبؤن ؤ اسلامئنˇ افکارˇ رؤشنگر). 

جنگل، گیلان ٚ ولایت ٚ مئن چاپ بنأبۊ ولي دۊنیا سیاست ٚ جي نسبتا بقایده ؤ جامع اطلاعات اين ٚ مئن دبۊ. 

اي رۊزنامه، علي حبيبي خط ؤ حقسأىˇ همرأ بيرين بمأ ؤ اۊجۊر کي اينˇ کيليشه' جي مألۊم بنه، غلامحسين نويدي کسماىي اۊنه اداره گۊد ؤ دومي شماره'جي پسي حسين کسماىي (مشرۊطه زمتˇ نؤمي مؤجاهد) اۊنه اداره گۊد. 

حسين کسماىي تا شمارهٔ ۱۳ اي رۊزنامه مؤدير بۊ ولي ۹ؤمي شماره پسي عملاً ديمه بنيشته بۊ ؤ هندئه نويدي اۊنه اداره گۊد. 

جنگلˇ رۊزنامه سۊ دؤره بيرين بمأ. أولي دؤره ىکشمبه ۱۹ شعبان ۱۳۳۵ ه.ق. (۱۴۹۱ ورفنه ما ۲) تا شمارهٔ ۳۱  سره بدأ ؤ کسما مئن، سنگي چاپ أجي بيرين أمأ. سرجمع ۳۹ شماره بيرين بمأ.

جنگلˇ خئلي شماره'نˇ مئن ىکته سۊتۊن دبۊ چرند ؤ پرندˇ نؤمي کي گياکۊن جنگلˇ رۊزنامه نيويشتنکسؤن اي نؤمه، دهخدا طنزˇ مجمۊعه' جي هأىته بۊن.

جنگل، جنگلئن ٚ برنامه ؤ پيام' مؤنتشر گۊد. جنگل ٚ رۊزنامه يکته مقاله مئن (آنچه جنگلیان می خواهند) بنويشته: ۱. ایران، ایرانئن ٚ شئه. ۲. خارجي سؤلطه خأن تمنأبۊن. ۳. اصلاحات خأن بي خارجئن ٚ دخالت پيش بۊشۊن. ۴. ایران ٚ باستاني تاج ؤ تخت خأن احمد شاه ٚ شي ببۊن کي آزادي حامي ايسسه ؤ اين ٚ اقتدار ٚ کیاسر (قلمرؤ) خأن ایران ٚ بۊگذشته امپراتۊري مۊرسؤن ببۊن. ۵. دؤلت ٚ کابينه (مشرۊطه خاز ؤ آزادي خازؤن ٚ رهبري جي) هم خأ قديمئن ٚ ضررؤن' جۊبران بکۊنن هم آينده به يک فکري بکۊنن. ۶. مجلس خأ وا ببۊن. ۷. اینگیلیس ٚ خطر ٚ پيش خأن اسلام' حمايت گۊدن. ۸. خائنؤن خأ مۊجازات ببۊن.

جنگلˇ رۊزنامه شماره'نˇ گردأىته (مجمۊعه) ىکته کتابˇ مئن بيرين بمأ.

سال ۱۵۵۶ ديلمي (۱۳۶۱ هجري شمسي)، ۳۱ شماره عکسي چاپˇ همرأ مؤنتشر بۊبؤ؛ سال ۱۵۸۳ ديلمي (۱۳۸۸ هجري شمسي) أني، رؤبرت واهانيان، گيلانˇ ما فصلنامه مئن، دومي ؤ سومي دؤره' جي ۵ شمارهٔ واتينأدأ. 

سال ۱۵۸۴ ديلمي جنگلˇ رۊزنامه ۳۹ شماره' جي ۳۶ ته شماره ىکته کتابˇ مئن مؤنتشر بۊبؤ کي اي کتابˇ نؤم ايسه مجموعه ی روزنامه های جنگل ؤ أمير نعمتي ليماىي اي کتابه چاپ بۊده. 




#Article 530: گرۊندريسه (109 words)


گرۊندريسه (آلماني مئن: Grundrisse) ىکته کتابه سياسي اقتصاد أجي کي کارل مارکس بنويشته. اي کتاب ۱۸۵۷ تا ۱۸۵۸ ميلادي بنويشته بۊبؤ ؤ مارکسˇ پيشاشۊ طرحه، سياسي اقتصادˇ نقد ئبه؛ هين وأسي سرماىه (کاپيتال)ˇ کتاب ئبه پيشاشۊ کار محسۊب بنه.

گرۊندريسه (Grundrisse) کلمه، آلماني مئن، معماري ؤ ساختمؤن چاگۊدن أجي بمأ فلسفه ؤ نظريه مئن ؤ أصل رچؤن ؤ أصلˇ خطؤن ؤ کؤللي رچؤن معني دئنه؛ ايتؤ کي مثلاً أول ىکته طرح ئبه أصلي خط ؤ رچؤنه کشنن تا چارچۊب ؤ چاگۊدار معلۊم بۊبۊن.

ايتؤ نظر هأنه کي مارکساينˇ وأسي اي کتابˇ نؤمه ايتؤ بنأ چۊن اي کتاب ىکته پيشاشۊ (مقدمه) ؤ پيشاطرح بۊ، اينˇ أصلˇ کتاب ئبه؛ سرماىه (کاپيتال).




#Article 531: گیلˇ قصه (253 words)


گیل قصه، نام ایته گروه ایسه که به کوشش پرویز فکرآزاد تشکیل بوسته. گیل قصه اصلی نطفه جه، گروه داستان گیلکی خانه فرهنگ گیلان دوسته بوبوسته. به مرور نویسندگان گیلکی زبان به همراه گویندگان و دیچین واچین کونان مختلف از سراسر دونیا، جمع بوستید اَنَ گوسترش بَدَیید. اَ گروه هفته ای سه شب، ساعت ۱۱:۳۰ يکته صؤتي گيلکي قصه' ان کانال دورون، تلگرام میان پخش کؤنه. قصه'ن حدۊداً ده دئقه ايسن. اي کانال ىکته بهانه' کي گيلکي بشتؤيم، گيلکي بامۊجيم ؤ گيلکي گب بزنيم. اَ کانال اولویت و هدف حفظ زبان و لهجه های مختلف گیلکی ایسه  که به مرور زمان ممکنه کمرنگ ببه. اَ گروه در مطبوعات هم با نام گیله قصه - داستان گیلکی منتشر کونه و کلا داستان گیلکی از زمان تشکیل این گروه بنام گیل قصه شناخته بوبوسته داره.

در چند روز اول تاسیس اَ گروه یا به قولی اَ کانال، بیشتر از هیزار نفر شنونده ی ثابت عضو بوبوستید، و بسیاری از گیلکی نویسان بزرگ از قبیل محمدتقی پوراحمد جکتاجی، سیامک یحیی زاده، ناصر وحدتی، محمد بشرا ، وارش فومنی ، رحیم چراغی ، هادی غلام دوست ، نرگس مقدسیان ، پرویز فکرآزاد، نغمه دهقانی، مژگان عطرچیان و... ضمن حمایت و ارسال آثار، به ضبط خوشانا صیدا برای بال زدن اَ کانال همراه بوبوستید.

رسانه ها و روزنامه ها هم هر از چند گاهی اشاراتی به تاثیر داستانان بر حفظ زبان و گویش های مختلف گیلکی صحبت بوکدید.  

تیم دیچین واچین گیل قصه ی آقایان اردشیر لرد، جواد اصغری،  کیا حدایقی، فرشید آقامعلی، علی محمد اقبالدار تشکیل دیهید.




#Article 532: کلأريس ليسپئکتؤر (155 words)


کلأريس ليسپئکتؤر (۱۰ دسامبر ۱۹۲۰ ميلادي – ۹ دسامبر ۱۹۷۷) ىکته برزيلي نيويشتنکس ؤ رۊزنامنگار بۊ کي اينه ىهۊدي نيويشتنکسؤنˇ مئن، کافکا پسي مؤهمترين دؤنن. برزيل ؤ لاتيني آمريکاىˇ أدبيات ؤ مۊزيکˇ مئن اينˇ کارؤنه پۊر ارجاع بدأ دأنن.

کلأريس ليسپئکتؤر اؤکراىنˇ مئن ىکته رۊستاىˇ مئن ىکته ىهۊدي خانواده مئن دۊنىا بمأ. دۊ ما دأشت کي اينˇ خانواده ناچار بۊبؤن أولي جهاني جنگˇ وأسي بۊشۊن برزيل. کلأريس هؤره مدرسه بۊشؤ. اينˇ مأرˇ مردنˇ پسي اينˇ پئر خۊ سۊ ته دترˇ همرأ بۊشؤن ريؤدؤژانيرؤ ؤ هؤره کلأريس دانشگا بۊشؤ کي حۊقۊق بۊخؤنه. ۱۹۴۰ ميلادي پئر بمرده ؤ هۊ سال تا کلأريس برزيلˇ خبرگۊزاري مئن بۊشؤ کارˇ سر.

۱۹۴۳ ميلادي اينˇ أولي رؤمان، وحشي ديلˇ نزديکي بيرين بمأ ؤ اي کتاب تحسين بۊبؤ.

هلئه تازه خۊ آخري رؤمانه (ىکته رۊجاىˇ ساعت) بيرين هأدأبۊ کي تؤخمدؤنˇ سرطانˇ وأسي بۊشؤ بيمارستان ؤ سراخره ىک رۊز بۊمؤنسه اينˇ پنجا ؤ هف سالگي تولد، بمرده ؤ ريؤدؤژانيرؤ ىهۊدئنˇ وادي مئن دفنأبؤ.




#Article 533: باسكن روبنز (127 words)


باسكن روبنز  هو كريم كريم المؤسسة الأمريكية التي تأسست في 1945 في غلينديل، كاليفورنيا. من ورائه نفسها بأنها أكبر امتياز الآيس كريم في العالم، مع أكثر من 4500 موقعا، 2300 والتي تقع في الولايات المتحدة. تم شراؤها باسكن روبنز من J.Lyons في 1973، التي هي الآن جزء من الحلفاء دوميك المجلس التشريعي الفلسطيني. باسكن روبنز، توجو، و دنكن دونتس تشمل الحلفاء دوميك مطاعم الخدمة السريعة، جزء من الحلفاء دوميك المجلس التشريعي الفلسطيني.

ومن المعروف باسكن روبنز أيضا باسم 'واحد وثلاثون النكهات. على الرغم من أن مكتبة نكهته تتكون من 1000 النكهات، وتتوفر في متجر سوى 31 النكهات في وقت معين، واحد لكل يوم من أيام الشهر.

في الواقع، معظم الامتيازات باسكن روبنز تحمل 32 النكهات في أي وقت من الأوقات، ويرجع ذلك إلى شكل مستطيل وحدات التبريد.




#Article 534: پتريکؤر (157 words)


پتريکؤر (/ˈpɛtrᵻkɔər/) ىک جۊر بي (بۊ) ايسه که وختي وأرش خۊشکˇ خاکˇ سر وأرنه چأگۊده بنه؛ هۊ بؤ که مردۊم اۊنه وأرشˇ بۊ دۊخؤنن. اي کلمه دۊ ته وابين أجي چأگۊده بۊبؤ؛ ىکته ىۊناني مئنˇ پئترا (Petra) کي سنگ معني دئنه ؤ اؤکته ني ايکؤر (ichor) کي اۊ ماىعه گۊنن کي ىۊنانˇ افسانه'نˇ مئن، خۊدا'نˇ رگˇ مئن دبۊ.

اي کلمه' سال ۱۹۶۴ ميلادي دۊته اؤسترالياىي پژۊهشگر، علم ؤ صنعتˇ تحقيقاتˇ سازمان أجي چأگۊدن؛ ايزابئل جؤى بيئر (Isabel Joy Bear) ؤ ريچارد جي. تۊماس (Richard G. Thomas). اۊشؤن اي کلمه' ىکته مقاله به چأگۊدن کي قرار بۊ نئىچرˇ مجله مئن چاپ بۊبۊن.

اۊ مقاله مئن، بنويشتکسؤن تؤضيح دئنن کي چۊتؤ اۊ بي (بۊ) ىک جۊر رۊغؤن أجي هأنه کي خۊشکي زمت، ىپاره واشؤن وأدئنن؛ بأزين رؤسي خاکؤن ؤسنگؤن اي رۊغؤنه جذب کؤنن. وأرشˇ زمت، رۊغؤن هوا مئن رها بنه. اي بۊ خالي اي رۊغؤنˇ شي نئه. اي رۊغؤن چن چي ديگرˇهمرأ تۊىمأبنه تا وأرشˇ بۊ (پتريکؤر) چأگۊده بۊبۊن.




#Article 535: هانس کريستين أندرسؤن (907 words)


هانس کريستين أندرسؤن (اينگيليسي: Hans Christian Andersen) يته دانمارکي نيويشتنکسه که اۊنˇ معرۊف داستانؤن کۊشتأى پري دريايي، کل أنگۊشتي،  بدگيل بيلي زأک، مي زيندگؤني، ورفي ملکه، کيبريت فؤرۊش لاکۊ ؤ کارکيا تازه ليواس ايسن. زأکˇ کيتابˇ جهاني رۊز اينˇ تولدˇ رۊز ايسه.

هانس کريستين أندرسؤن سۊشمبه ۱۸۰۵ آوريلˇ دؤوؤمي رۊز اؤدنسه شهرˇ ميئن دانمارکˇ ميئن بيچه بۊبؤ. اۊنˇ پئر مؤعتقد بۊ که خؤنمنش خؤنواده ايسن. ؤ تحقيقاتي که هانس کريستين أندرسؤنˇ مرکزˇ ميئن أنجؤم بۊبؤ  اۊنˇ پيلˇ پئر ديل ويره دأشت که خۊشؤنˇ خؤنواده خؤنمنش ؤ  غني بۊن. أممأ ويشترى که تحقيق بؤدن بيدئن اي گب غلطه. آندرسؤن جوؤني مئن هۊش ؤ قوهٔ تخيلي قوي دأشت و شديدا أدبيات ؤ تئاتره دۊست دأشت. کۊشتأکي زمت خؤ ويسين تئاترˇ صحنه' چأگؤد ؤ ويليام شکسپيرˇ آئاره چۊبي ماتۊشکه'نˇ أمرأ أز حفظ واخؤني گۊد.

أندرسؤن سال ۱۸۱۶ خۊ پئره أز دست بدأ. ايمأ خۊ مخارجˇ ويسين وؤتنکس ؤ خياطˇ ورجه شاگردي گۊد.بأزين يته پابلۊس چاکۊني کارخؤنه ميئن کاره سريته أمأ هميشک خۊ همکار اينه مزاقأگيت ؤ اۊنه زنأکمچه دۊخؤند. چارده سالگي کۊپنهاگ بۊشؤ ؤ تئاتر کار گۊد. خۊ خۊجير صدا ويسين دانمارکˇ سلطنتي تئاترˇ ميئن ايستخدامأ بؤ أمأ وختي اۊنˇ صدا ضعيفأ بؤ خۊ کاره همزمت أز دست بدأ. يکي أز خۊ همکارؤن اۊنه شاعرمنش دؤنست. أندرسؤن خۊ همکارˇ گبه جدي بيته ؤ شديدا نويشتنˇ سر مۊتمرکزأ بؤ. جاليبه که أندرسؤن بدگيل بيلي زأکˇ داستؤنه دروصفˇ خۊ حال بنويشته. يته تصادۊفي مۊلاقاتˇ ميئن مؤردˇ توجه ژۊناس کالين قرار بيته. اۊن أندزسؤنه به مدرسهٔ گرامر, اسلاگسˇ ميئن سرادئنه ؤ تمامˇ مخارجˇ تحصيله خۊدش گردن گينه. مدرسهٔ گرامر شؤنˇ پيشي أندرسؤن خۊ أولي داستؤنه به نؤمˇ رۊح پالناتؤکه قبرˇ ميئن سال ۱۸۲۲ چاپ بکۊني. أندرسؤن تا سال ۱۸۲۷ دۊته مدرسهٔ اسلاگس ؤ السينؤرˇ ميئن درس خؤند.  أندرسؤن بعدها بؤته اي سالؤن بدترين سالؤن مه بۊ. اۊن هميشک خۊشˇ شخصيت چؤدن ميئن مؤرد سۊاستفاده قرار بيته ؤ اۊنˇ همکلاسئن بخاطر جؤربؤنˇ سن ؤ همچنين اينˇ کرختي ويسين اينه أذيت گۊدن. اۊن ايمأ اينگليسي ؤ آلماني ؤ اسکانديناوي زوؤنؤنه ياد بيته.

اي داستؤنه ماني معصۊمي راد به گيلکي ترجۊمه بؤده. 

آخري سالˇ شؤ بۊ. سرما پۊر سخت ؤ وحشتناک بۊ. ورف تۊنداتۊند وارس ؤ هوا تاريکي دکته بۊ. اۊ سرما ؤ تاريکي ميئن يته سۊتال لاکۊ پابرنده خيابؤنˇ ميئن راه شؤدبۊ. لاکۊ کۊلأني ندأشت. کۊشتأى لاکۊ وختي خۊ خؤنه جي بيرۊن بۊما کؤهنه دمپايي دؤده بۊ أمما اۊشؤنه گۊمؤده. دمپايئن لاکۊ پا ويسين پۊر بۊزؤرگ بۊ. ؤ اۊنˇ پيشي – لاکۊ مأر که خلزمته بمۊرده بۊ – اۊشؤنˇ جي کأرأگيت. وختي کي خأس خيابؤنˇ جي رددأ بي؛ يته فايتؤن تۊنداتۊند اۊنˇجۊلؤ جي بۊگذشته بۊ ؤ لاکۊ که ترسˇ جي بۊدؤسه بۊ؛ يه لنگه دمپايي اۊنˇ پا جي در بۊما ؤ هرچي بگرسه  مننيس اۊنه پيدا بکۊني. دؤوؤمي لنگه'ني يته شيطؤن ريکأى اۊنˇ جي هأيته ؤ تۊنداتۊند جيويشته ؤ مادامي که نازنين لاکؤ مزاقيته دبۊ بؤته: چي کۊشتأکي دمپايي! اين ماتۊشکه پا شي ايسه ؤ بۊلند بۊلند خنده بؤده. ايمأ لاکۊ مجبۊر بۊبؤ پابرنده راه بشي. اۊنˇ کۊشتأى پاٰن سرما جي سۊرخ ؤ کبۊتأ بؤبۊ.خۊ فشکˇ ميئن پۊر پۊر چۊب کيبريت دأشت. لاکۊ يه بالˇ أمرأ يه بسته چۊب کيبريت جؤر بأرده بۊ تا مردۊمه نۊشؤن بدي ؤ اۊشؤنه بفرۊشي. اۊيته بالٚ أمرأ خۊ فشکه مؤحکم بيته بۊ تا کيبريتؤن بيرۊن نکألن. تمامˇ رۊز اي طرف اۊ طرف بزأبۊ ولي هيکس اۊنˇ جي کيبريت نهه بۊ. ؤ حتي يه سکه'ني هأنگيته بۊ. خلساعت بۊ که که راه شؤ، گۊرسنه بۊ ؤ سرما جي پرکس. لأکۊ مظلۊم ديمى دأشت. ورفˇ دؤنه'ن اۊنˇ زرنگيسؤنˇ سر چينيته بۊ ؤ اۊشؤنه سفيدؤده بۊ. اۊ لاکۊ خۊشگيل ؤ معصۊم بۊ ؤ اۊنˇ ورورى مؤن تا گردنˇ پۊشت بکألسه بۊ. ولي اۊن خۊ ورورى مؤنˇ فيکرˇ ميئن دنه بۊ. همته خؤن'نˇ پنجره'نˇ جي چراغˇ سۊ تۊتۊق تۊتۊق زأ  ؤ خيابؤنˇ ميئن سۊرخؤده غازˇ بۊ دپيته بۊ. عيدˇ شؤ بۊ ؤ لأکۊ خألي اي شؤ ويرˇ ميئن دبۊ.
اۊنˇ پاٰن ده راه شؤنˇ تؤنشه ندأشت. لأکۊ يته ساختمؤنˇ ورجه بنيشته تا بادˇ جي پناه بگيري. اينه سرد بۊ. خۊ پآٰنه  کۊلأچئه ولي فايده ندأشت. اۊن مننئس خؤنه بشي چؤن هلئه يته کيبريت چۊله'ني نفۊرته بۊ ؤ حتي يه سکه'ني هأنگيته بۊ. حتما اينˇ پئر لأکؤکه بدجۊر تنبيه گۊد. ولي سيواىˇ اين، ايشؤنˇ خؤنه'ني خيابؤنˇ مۊسؤن سرد بۊ. خؤنه سرپناه خألي سقف بۊ. با اينکه حصير ؤ کؤهنه پارچه'نˇ أمرأ پيلˇ سۊراخؤنه بيته بۊن ولي هنده بيجˇ باد خؤنه ميئن دپيت. لأکؤکˇ کۊشتأى بال سرما جي لسأ بؤبۊ. لأکۊ خۊ أمرأ وير گۊد خيلي خۊب بؤنأبۊ أگه تؤنس يته کيبريت چۊلهٰ بسته جي بيرۊن بأري ؤ ديوارˇ سر بکشي تا خۊ أنگۊشتؤنه گرمأ کۊني.

سالˇ ۱۸۷۲ وهارˇ زمت تختˇ جي بکته ؤ بشدت آسيب بيده.آگؤست ما چهارم سالˇ ۱۸۷۵ خؤنه اي به نؤمˇ رؤليگد گه کۊپنهاگˇ پألۊ  گه اۊنˇ رفئق ؤ همسرˇ شي بۊ بکته ؤ بمۊرده. اۊنˇ مرگˇ پيشي هانس يکته آهنگسازˇ أرمأ راجع به آهنگي که اۊنˇ تدفينˇ مراسمˇ ميئن خأ پخش ببي بؤته ويشترˇ کسؤني که مي ختمˇ ميئن ايسن کۊشتأکؤنن؛ مۊسيقي ضرباته اۊشؤنˇ کۊشتأي هلنگˇ أمرأ تنظيم بکۊن. هانس کۊپنهاگˇ ميئن دفنأبؤ.

اينˇ معرۊف داستانؤن کۊشتأى پري دريايي، کل أنگۊشتي،  بدگيل بيلي زأک، مي زيندگؤني، ورفي ملکه، کيبريت فؤرۊش لاکۊ ؤ کارکيا تازه ليواس ايسن. اينˇ داستانؤن به ۱۵۰ زوؤن ترجۊمه بۊبؤن ؤ همچنان  اينˇ کيتابؤن ميليؤني دۊنيا ميئن چاپ بۊنه. هانس ۲۲۰ته تخيلي داستؤن بنويشته. 
داستان‌هایش به ۱۵۰ زبان ترجمه شده‌است و همچنان میلیون‌ها نسخه از آنها در سراسر جهان چاپ می‌شود. او حدود ۲۲۰ داستان تخیلی نوشته است.
ورفي ملکه داستؤن سالˇ ۲۰۱۳ ميلادي به کارگرداني کريس باک ؤ جنيفر لي ؤ والت ديزني حيمايتˇ أمرأ به صۊرتˇ أنيميشن ؤ به نؤم  جرند بزأ (Frozen) چؤده بۊبؤ.




#Article 536: محمدحسن جهري (152 words)


محمدحسن جهري، شاعر ؤ قصه‌نيويس، متخلص به آشکاری سال ۱۳۱۴ هجري شمسي گيلانˇ مئن، شيجانˇ رۊستا مئن دۊنيا بمأ.  متولد سال 1314 خورشیدی در روستای شیجان استان سرسبز گیلان.

جهري تحصيلات ديپلؤمه ؤ ثبتˇ اسنادˇ اداره' جي بازنشست بۊبؤ.

اينˇ کار ۱۳۳۸ هجري شمسي أجي شعرˇ همرأ سرأگيته ؤ دههٔ ۴۰ بازارˇ نشريه مئن اينˇ قصه'ن (شفا، مرخصی، تابلو، مرز خستگی و شب) چاپ بۊبؤ. سال ۱۳۷۸ هجري شمسي اينˇ أولي مجمۊعه داستؤن (آخر خط) چاپ بۊبؤ ؤ سال ۱۳۸۲ اينˇ اؤکته مجمۊعه داستؤن (قصهٔ ستاره‌ها) بيرۊن بمأ. ايشؤن هر دۊته فارسي بؤن. 

جهري، گيله‌وا نشريه همرأم همکاري دأشت ؤ اۊنˇ مئن اين أجي گيلکي شعر ؤ قصه چاپ بنأبۊ. ۱۳۹۴ هجري شمسي (مهر ما) اينˇ گيلکي قصه'ن يکته کتابˇ مئن چاپ بۊبؤ کي اينˇ نؤم بۊ بنفشه گۊل. اي کتاب، دومي مجمۊعه داستؤني بۊ کي گيلکي مئن بيرۊن بمأ.

اۊنˇ پسي دۊ ته مجمۊعه شعر (فارسي) بيرۊن هأدأ: پرواز، آواز رود.




#Article 537: آنتؤن چخؤف (100 words)


آنتؤن پاولؤويچ چخؤف (رۊسي مئن: Анто́н Па́влович Че́хов)پيله رۊسي قصه‌نيويس ؤ نمايشنامه‌نيويس ۱۸۶۰ ميلادي ژانويه ۲۹ دۊنيا بمأ ؤ۱۹۰۴ ژۊيه ۱۵ بمرده. چخؤف خۊشˇ زيندگي مئن ۷۰۰ ته ويشتر اثر خلق بۊده ؤ اۊنه مؤهمترين پأچˇ قصه نيويس شناسنن ؤ شکسپيئرˇ پسي اۊنه پيلترين نمايشنامه نيويس دؤنن.

چخؤف، پزشک أني بۊ ؤ سراخره  ۴۴ سال دأشت کي سئل أجي بمرده.

۱۵۸۹ اسفندار ما، رشتˇ مئن محمدحسن معجۊني يکته نمايش رشتˇمئن ببرده صحنه سر چخؤف أجي کي اينˇ زبؤن گيلکي بۊ. اي نمايشˇ مئن چخؤفˇ دۊ ته نمايشنامه (خرس ؤ خاستگاري) کي مريم نژاد ايشؤنه وگردؤنه بۊ به گيلکي اجرا بۊبؤ.




#Article 538: وئرنر هئرتسۊک (108 words)


وئرنر هئرتسۊک (آلماني مئن: Werner Herzog ) [ʋɛɐ̯nɐ ˈhɛɐ̯tso:k] (۵ سپتامبر ۱۹۴۲ ميلادي) کارگردان ؤ فيلمنامه نيويس ؤ بازيگر ؤ تهيه‌گۊدنکس ؤ اؤپرا کارگردانه کي آلمانˇ تازه نسلˇ فيلمسازؤنˇ جرگه ايسه.

هئرتسۊک نابازيگرؤنه کارأگيتن ئبه (خۊشˇ مؤستندؤنˇ مئن) نؤمي ايسه ؤ سال ۱۹۶۸ ميلادي اين أولي درازˇ فيلم (زندگي نشانه'ن) برلينˇ جشنواره مئن، نقره خرسˇ جايزه' ببرده. 

وئرنر هئرتسۊک مۊنيخˇ مئن دۊنيا بمأ، اينˇ مأر کرؤوات تبار بۊ ؤ اينˇ پئر آلماني. اينˇ زأکي، يکته رۊستا مئن دوأرسه، اؤتريشˇ مرزˇ نزديکي، کؤلهتˇ مئن. ۱۴ ساله بۊ کي آلباني شؤنˇ وأسي باواريا ايالته بنأ پایˇ پياده همرأ ۲۰۰۰ کيلۊمتره بمته. خۊدش اي سفره خۊشˇ فيلمساز بؤنˇ دليل مطرح کؤنه.




#Article 539: احسان الله خان دۊستدار (127 words)


احسان الله خان دۊستدار (۱۲۶۳ ه.ش، ساري - ۱۵۱۲ آول ما ۵، مؤسکؤ) يکته انقلابي سياستمدار بۊ.

اۊن گيلانˇ جؤمۊري مئن بلشويکˇ جناحˇ رهبر بۊ ؤ مشرۊطه مئنˇ مؤجاهدينˇ جرگه مئن ايسأبۊ وختي گه سال ۱۲۸۸ ه.ش بۊشؤن تهرانه گيتن ئبه. اۊنˇپسي بۊشؤ کمیتهٔ مجازاتˇ مئن ؤ بأزين بۊرۊته بۊشؤ گیلان ؤ اؤکتؤبرˇ انقلابˇ زمت بۊشؤ ميرزا کۊچي خانˇ ورجه.

وختي شؤروي اترش بمأن انزلي، حزب کؤمؤنيستˇ ايرانˇ همرأ همکاري بۊده ؤ سراخره ميرزا کۊچي خانˇ همرأ اختلاف پيش بأرده ؤ اي اختلاف اؤره' فرسئه کي بلشويکˇ جناح کۊدتا بۊدن ؤ ميرزا بۊشؤ فؤمناتˇ جنگل ؤ جؤمۊري دکته بلشويکؤنˇ دس ؤ احسان الله خان بۊبؤ جؤمۊري رئيس.

۱۴۹۵ ديلمي پئيزˇ مئن، جؤمۊري دشکسه پسي، بۊرۊته شؤروي آذربایجان ؤ دئه ایرانه ونگرسه. سراخره، استالينˇ تصفیه'نˇ مئن اعدام بۊبؤ.




#Article 540: فنلاند (1361 words)


فنلاندˇ جۊمۊري کشوري ايسه اسکانديناوي ميئن گه ۵/۴ ميليۊن جمعيت دأنه ؤ اينˇ پايتخت'ن هئلسينکي ايسه. فنلاندˇ مالي واحد يؤرؤ ايسه. دۊته زوؤن اي کشورˇ ميئن رسميت دأنن يته فنلاندي يته'ن سۊئدي. ۷۸ درصدˇ فنلاندˇ جمعيت پيرؤىˇ آئينˇ لۊتريسم، مسيحيتˇ جي ايسن ؤ ۲۰ درصد'ن مذهبي ندأنن. 
فنلاند اسکاندیناوی صارا میان جابیگیفته دره. اونه آب و هوا سرد و خشن ایسه. دو سوم فنلاندˇ صارای دامون جه تشکیل بوبوسته و  بیشترین مقدار مساحت جنگل ، اروپایی کشوران مئن دره. فنلاند جاجیگاه جوری ایسه کی خورتاب و آفتاوزردی اوروپا قارهˇ مرز بنام ایسه. جه خورتاب رۊسیه چپرˇ صارا و جه آفتوزردی خلیج لوتیا و کشور سوئد مره مرز دره.

یخبندانˇ زمات پسی ، اسکاندیناوی صارا ، یخ جه تشکیل بوبوسته بو. حدود دیوازده هیزار سال قبل اولی آدمانˇ جرگه ، کی شکارچی بید ، فنلاند مئن جا بیگیفتید و شگار امره گذران گودید. اَ مردوم خوشانه سامی دوخادید و اوشانه زوان ایتا خال جه فینو – اوگریک زوانˇ کوگا ، جه اورال – آلتایی زوان جرگه بوستی. حدود سال صد میلادی پپش ، ایتا جرگه ژرمنی یا هیندو و اۊرۊپایی مردوم کی اوشانه نام فین بو، بالتیک دریای دوارستید و فنلاند صارای وارد بوبوستید و سامی مردومان جای بیگیفتید و اوشانه وادار بوگودید کی کلسیایی مناطق ،  کوچمال بوکونید. جغرز مردمان سامی و فین ، ایتا خال جه ژرمنی مردوم ، سوئد و دانمارک جه فنلاند مئن وارد بوبوستید.
 
فنلاندˇ تارئخ و دئبار نیشان دیهه کی اولی مردومˇ زندگی  نیشانی هفت هیزار سال مسیحˇ پیش واگرده و ۲۵۰۰ سال مسیحˇ پیش ، فنلاندˇ بومیان ، کشاورزیˇ چم واموختیدید. هیزار و پانصد سال مسیحˇ پیش ، برنزˇ زمات و پانصد سال مسیحˇ پیش ، آهنˇ زمات فنلاند مئن شروع بوبوسته بو. فنلاند ایتا جه آخرین اۊرۊپایی کشوران بو کی مسیحیتˇ دین ورود بوگوده. سال ۱۱۲۵ میلادی ، فنلاند مئن اولین مسیحی مبلغان ، سوئد جه وارد بوبوستید. سال ۱۱۵۷ مئن سوئدیان ، به بهانه مسیحیتˇ تبلیغ گودن ، فنلاند صارای فتورکستید و فنلاندیان کی تا هسا پاگان بید و خوشانه خودایانه باور و ایمان دشتید ، سوئدیان جولو بجنگستید. سوئدیان و فنلاندیانˇ جنگ دراز بکشه کی آخر بسر سال ۱۲۴۹ مئن سوئدیان بتنستید فنلاندیان دشکن بدید و اوشانه صارای فوسینید و هتویی بو کی مسیحیت ، فنلاند میان پا سختا گوده و اشاعه بیگیفته. قرن چهاردهم میلادی مئن فنلاند به ایتا سوئدی اوستان تبدیل بوبوسته.هئلسينکي ، فنلاندˇ نیشتنگا سال ۱۵۵۰ بوجود بومو.     
هئلسينکي جغرز کی فنلاندˇ پاتخت و نیشتنگا ایسه ، پیله ترین و پورجمعیت ترین فنلاندˇ شهر هم ایسه کی حدود یک میلیون و چهارصد هیزار کس ، جمعیت دره.

اسپو ، حدود ۲۸۱ هیزار جمعیت امره ، فنلاندˇ دومین پیله شهر ایسه کی هئلسينکي کلانشهر مئن واقع بوببوسته. هئلسينکي و اسپو پسی ، فنلاندˇ سومین پیله شهر تامپره نام دره کی اونه جمعیت حدود ۲۳۸ هیزار کس ایسه. کل فنلاندˇ جمعیت ، پینج و نیم میلیون کس ایسه. کی ایتا جه کم جمعیت ترین کشوران ، اروپا مئن بشمار ایه. ویشتر فنلاندˇ جمعیت ، نسایی و نسا آفتوزردی مناطق مئن متمرکز بوبوسته.

فنلاند ، برخلاف سوئد ، دانمارک و نروژ هرگز ، عضو اسکاندیناوی ایقتصادی سازمان نوبوسته. اَ سازمان جه سال ۱۸۷۳ مئن تا اولی جهانی جنگ ، ایتا ایجایی نظام پولی بوجود باورده بو کی همه تانه اونه کشوران عضو ، جه ایتا واحد پولی مشترک بنام کرون ایستفاده گودید. اما فنلاند حاضر به ایله جار نوبوسته و خو سابقه واحد پولی کی مارککا نام دشتی کماکان حفظ بوگوده. سال ۱۹۹۹ مئن فنلاند به  منطقه اقتصادی یورو ورود بوگوده و سال ۲۰۰۲ مئن ، بطور رسمی عضو اوروپا ایجایی سازمان بوبوسته. تا هسا فنلاند تنها کشور اسکاندیناوی صارا مئن ایسه کی یورو اونه رسمی پول ایسه.

فنلاندي زوؤنˇ ریشه و منشا ، فنلاندˇ مردوم نژاد امره ایتا نیه. زوان شناسان باور درید اَ زوانˇ مبدا، اورالی زوان ایسه کی هسا ترکیه جه شروع بوبوسته. اویه بو کی ایتا بخش جه اورالی زوانˇ مردمان جه اورالˇ کوهستان روسیه مئن دوارستید و فنلاند دورون وارد بوبوستید. هسا ، گاه گلف فنلاندی زوان میان اروالی زوانˇ واژگان قدمت چهارهزارساله مره وجود دره. جه قدیمی فنلاندی زوان هیچ نیشان و دس خط بجا نماسته. قدیمی ترین فنلاندی زوانˇ بینیوشته ،  مربوط به قرن دوازدهم میلادی مئن ایسه کی نووگرود ، روسیه دورون واموجه بوبوسته. اَ بینیوشته ایتا دارˇ پوست رو ایسه کی اونه واگردان به فنلاندی مدرن چتین و دشوار ایسه. اَ نامفهموم بینیشوته بنظر آیه کی ایجور دعا بینیویشته یا ایجور طلسم ببه.

تا قرن نوزدهم مئن ، فنلاندی زوان ایتا وضعیت رسمی نشتی. سوئدی زوؤن ، مدارس ، دولتی سازمانان و فنلاندˇ ادبیات مئن استفاده بوستی. سال ۱۸۳۵ مئن ، اولین بار وستی ،کالوالا ، ایتا قدیمی و حماسی شعر منتشر بوبوسته. اَ شعر کی راوی فنلاندˇ داب و دئبار بو و جه فنلاندی اسطورهان و قهرمانان گب زئی. باعث بوبو کی ایتا ناسیونالیستی جنبش ، فنلاندˇ مردوم میان بوجود بایه. ایتا قرن پسی ،  فنلاندی ، به عنوان رسمی زوان دوجین بوبوسته و فنلاندˇ دولتی و رسمی زوان بوبو. فنلاندˇ قانون اساسی مئن کی سال ۱۹۱۹ بینیویشته بوبوسته ، فنلاندی و سوئدی به عنوان ملی زوان تعیین بوبوسته. 

فنلاندي زوؤن ایتا جه ۲۴ رسمی زوان اروپا ایجایی سازمان میان ایسه کی فقط پنج میلیون ماری زوان گب زن دره. هنه واستی شا گفتا کوچی ترین گب زن جرگه ،  اَ سازمان مئن ایسه. فنلاندی زوان نود درصد مردومˇ فنلاند ماری زوان ایسه. باخی کارلیا صارا روسیه مئن ، سوئد و نروژ کلسیا میان رواج دره. ایته کوچی اقلیت جه موهاجرت و کوچمال بوگوده فنلاندیان ، آمریکا و کانادا مئن وجود درید کی اَ زوان مره گب زنید.

حدود ۸۸۰۰ سال مسیحˇ پیش ، فنلاند مئن اولین آثار تمدن و نشانه زندگی وجود دشتی. فنلاندˇ قدیمی و اولین شهر تورکو (معنی بازارجیگا) بو. قدیمی ترین بینویشته کی فنلاندˇ نام اونه مئن بومو دره قرن دیوازدهم میلادی مئن ایسه. اَ زمات مئن ، کلیسای روم به بهانه ترویج مسیحیت ، ایتا جنگ صلیبی فنلاند مئن آغاز بوگوده. سوئد ایتا دروازه بو کی مسیحیت ، فنلاند دورون ورود بوگوده بو. ابتدا پاپˇ فرمان امره ، سوئدی بازارمجان و تاجران ، فنلاند مئن مسیحیت تبلیغ گودید و بعد سوئدی جنگجویان ، علیه فنلاندیان کی تا هسا مسیحی نوبوسته بید و خوشانه پئری دین باور دَشتید بجنگستید. کلیسای ارتودوکس نی ، بیکار نوبوسته. جه نووگورود ، روسیه مئن ، ارتودوکسˇ کشیشان مسیحیت تبلیغ گودید. هنه وستی بو کی سوئدیان و روسان مئن رقابت و دشمنی بوجود بومو کی آخربسر اوشانه مئن جنگ بیگیفته. تا سال ۱۳۲۳ میلادی مئن ، پیمان نوتبورک دورون ، دو کشور سازش بوگودید و روسیه و سوئدˇ جنگ پایان بیگیفته. دو کشور نفوذ و فعالیت وستی باعث بوبوسته کی فنلاندˇ خورتاب مئن آیین ارتودوکس و فنلاندˇ آفتوزردی مئن کاتولیک مسیحی رواج بیگیره. اما سوئدˇ نفوذ پور تر بو و هنه وستی تا پانصد سال سوئدˇ قوت و قودرت  فنلاند مئن ادامه دشتی.

دهه ۱۹۸۰ مئن، فنلاندˇ ایقتصاد  رشد بوگوده و اونه میانگینˇ نرخ بیکاری نسبت به باخی اروپایی کشوران بجیرتر بو. اَ زمات مئن ، دولت  تصمیم بیگیفته بازار مئن کم تر دخالت بوکونه. هنه وستی بو کی بازار سرمایه پیله تر بوبوسته و فنلاندˇ ایقتصاد رشد بوگوده. اوایل ده هشتاد میلادی بو کی اولین خارجی بانکان فنلاند مئن مجوز فعالیت بیگیفتید. شؤروي بعنوان ایتا جه اصلی ترین فنلاندˇ تجاری شریکان وختی اونه قودرت فوگوردسته. فنلاندˇ ایقتصاد اورشین بوبوسته و ایتا زمات جه ایقتصادی رکود و فوگوردستن سرمایه آغازا بوسته. نظام بانکی و پولی بحران مئن ، فنلاندˇ ایقتصاد وضعیت چتین بو. فنلاندˇ صنعت ، بانکداری دورون ، هر سه نفر ، ایتا کس خو کاره جه دس بدا.

فنلاندˇ بدهی اوایل دهه نود میلادی مئن ، بعد شوروی فوگوردستن بوجور بوشو. اَ زمات مئن دولت تصمیم بیگیفته تازه تجاری شریکان ، اروپایی کشوران مئن واموجه. ژانویه ۱۹۹۹ مئن ، اوروپایئن ایتا تازه نظام پولی چگودید و خوشانه تازه واحد پولی یورو نام بنائید و یازده ته اروپایی کشور ، اَ پوله جه ایستفاده بوگودید. اسکاندیناوی کشوران ، جغزر فنلاند حاضر نوبوستید خوشانه قدیمی پولˇ واحد دیمه بنید و یورو جه استفاده بوکونید. سالان ۱۹۹۱ تا ۹۳ مئن، فنلاندˇ پولˇ ارزش کی مارکای نام دشتی ، چهل درصد بیجیر بومو. فنلاند تنها کشور اسکاندیناوی مئن بو کی حاضر بوبوسته خو قدمی پول دیمه بنا و بعد عضویت اوروپا ایجایی سازمان مئن ، یورو فنلاند اصلی واحد پول بوبوسته. هسا ، فنلاند پیله ترن تجاری شریکان ، آلمان ، سوئد و  رۊسیه ایسید.




#Article 541: پينک فلؤيد (592 words)


پينک فلؤيد (به اينگليسي: Pink Floyd) يکته اينگليسي ميزقؤنˇ جرگه ايسه گه لندنˇ ميئن بنأ بۊبؤ. اي جرگه يکته جي تأثيربنأترين اينگليسي راکˇ ميزقؤنˇ جرگه ايسه گه بۊتؤنسته پراگرسيو ؤ سايکدليک ميزقؤنˇ أمرأ، فلسفي أشعار جۊلفˇ معاني أمرأ، صؤتي تجرۊبه کأرأگيتنˇ أمرأ ؤ زينده اجراؤنˇ اۊستادؤنه خلقˇ أمرأ بين المللي مۊوفقيت کسب بکۊني ؤ به يکي جي خۊشبدأشته ترين ؤ تأثيربنأترين عامه خۊشادار ميزقؤنˇ جرگه تبديل ببي.

پينک فلؤيد سالˇ ۱۹۶۵ˇ ميئن چندته دانشجۊ همتˇ أمرأ به نؤم سيد برت گيتار زأنکس ؤ أصلي خۊندشگر، نيک ميسن درام زأنکس، راجر واترز گيتار بيس زأنکس ؤ خۊندشگر ؤ ريچارد رايت کيبؤرد زأنکس ؤ خۊندشگر تشکيل بۊبؤ. ايشؤن سيد برت سرپرستي أمرأ دۊته مۊوفق تک آهنگ دههٔ ۶۰ ميلادي أواخر مۊنتشر بؤدن. ايما خۊشؤنˇ أولي آلبۊمه به نؤم نى زأنکس بر صۊوايين سرˇ بلته'ن عرضه بؤدن گه خۊجير أثر بۊ ؤ اين ايشؤن شؤهرتˇ باني ؤ باعث بۊ. ديويد گيلمؤر ۱۹۶۸ دسامبر ما به عۊنوانˇ پنجۊمي عۊضو جرگه' علاوه بۊبؤ ؤ تدريجن سيد برتˇ جا گه شديدا ال اس دي مصرف گۊد ؤ خۊ رواني ساقي أز دست بدأبۊ؛ بيته. سيد برتˇ سيوايي پسي، راجر واترز جرگه ترؤن'نˇ أصلي شاعر بۊبؤ ؤ خۊ جاجيگه بيش أز پيش تثبيت بؤده. اي زمتؤن بۊ گه پينک فلؤيد خۊ مفهۊمي آلبۊمؤنˇ أمرأ؛  مانگˇ تاريک نيمه(۱۹۷۳),  کاش ائره ايسأبي (آلبۊم) (۱۹۷۵)،  جؤنورؤن (۱۹۷۷)،  ديوار (۱۹۷۹) ؤ نهايي وابين (۱۹۸۳)ˇ مۊسؤن؛ جهاني شۊهرت کسب بؤده.

ريچارد رايت سالˇ ۱۹۷۹ˇ ميئن به علت شخص مۊشکلات واترزˇ أمرأ، جرگهٰ ترک بؤده. واترزأ ني سالˇ ۱۹۸۵ˇ ميئن جرگه جي سيوا بۊبؤ تا گيلمؤر؛ پينک فلؤيدˇ رهبر ببي.گيلمؤر، واترزˇ سيوايي پسي؛ نيک ميسنˇ أمرأ بر بقاى پينک فلؤيد اصرار بورزسته گه هي اصرار مؤجبˇ تخاصؤمˇ دئباخي اعضا ؤ واترز بۊبؤ. سراخر، واترز اکراهˇ أمرأ بر کار گۊدنˇ پينک فلؤيد بي اينˇ حؤضۊر رضايت بدأ ؤ واترزˇ سيوايي پسي اي جرگه به رهبري گيلمؤر دۊته آلبۊم بيرۊن هدأ به نؤم  آني لغزش (۱۹۸۷) ؤ  سيوايي ناقۊس (۱۹۹۴).
۲۰۰۵ ژۊئيه ما ميئن، دۊ دهه پسي، جرگه أعضا (گيلمؤر، واترز، رايت ؤ ميسن) خيرخاهانه اجرا ويسن لايو  ۸ˇ ميئن گردأيتن. سيد برت سالˇ ۲۰۰۶ ؤ ريچارد رايت سالˇ ۲۰۰۸ˇ ميئن بمۊردن گه ايطؤرى اي اجرا؛ آخري جرگه اجرا تمامˇ جرگه أعضا أمرأ بۊ.سالˇ ۲۰۰۶ˇ ميئن، گيلمؤر يته مۊصاحبه لا رپۊبليکا ايتاليايي رۊزنؤمه أمرأ أنجؤم بدأ ؤ اعلام بؤده گه پينک فلؤيد مۊنحلأ بؤ. وختي گه جرگه أمأنه جي اينˇ جي بپۊرسن، گيلمؤر تؤضيح بدأ گه پينک فلؤيد ده نۊخؤندنه ؤ اۊن ۶۰ سالگي  ميئن ترجيح دئنه خۊ شخصي پؤرؤژه سر کار بکۊني. اۊ زمتˇ جي، واترز ؤ گيلمؤر چندين بار اعلام بؤدن گه ده نخأنن جرگه أعضا کسنˇ أمرأ بۊخؤنن. سالˇ ۲۰۱۱ˇ ميئن گيلمؤر ؤ ميسن، لندنˇ اؤدؤ آرنا ميئن، واترزˇ ديوارˇ تۊرˇ نمايشˇ ميئن اۊنه بال بزأن. ۲۰۱۴ ژۊئيه ما پنجؤم؛ چندته سربس من جۊمله گيلمؤرˇ زنأک، يته آلبۊمˇ مۊنتشرأبؤنˇ جي به نؤم  بي پايان رۊخؤنه خبر بدأن. اي آلبۊم، ۱۹۹۴ˇ ضبط بۊبؤ آثارˇ جي وأيته بۊبؤکه ؤ فقيد ريچارد رايته تقديم بۊبؤ. اي آلبۊم ۲۰۱۴ نۊوامبر ما مۊنتشرأبؤ.

پينک فلؤيد سالˇ ۱۹۹۶ˇ ميئن آمريکا راک أند رؤلˇ پيلˇ کسؤنˇ تلار ؤ سال ۲۰۰۵ بريتانيا پيلˇ کسؤنˇ ميزقؤنˇ تلار راه بياته. تا سالˇ ٬۲۰۱۳ ۲۵۰ ميليۊن نۊسخه جي ويشتر؛ اي جرگه آثارؤنˇ جي جهانˇ ميئن بفۊرته بۊبؤ گه ۷۴,۴ ميليۊن نۊسخه خالي آمريکا ميئن بفۊرته بۊبؤ. هينˇ ويسين دۊنيا پۊرفؤرۊشترين ميزقؤنچئنˇ زۊمره ميئن قرار گينه. همچنين؛   مانگˇ تاريک نيمهˇ جي به عۊنوانˇ يکته جي مۊوفقترين ؤ پۊرفؤرۊشترين تاريخˇ راکˇ آلبۊمؤن تمامˇ زمتؤنˇ ميئن ياد بۊنه. اي آلبۊم بۊتؤنسته، ميزؤن فؤرۊشˇ لحاظˇ جي، آمريکا أولي رۊتبه ببي ؤ چارده سال جدولˇ ميئن بۊمؤني. تا ايسه ۴۰ ميليۊنˇ جي ويشتر اي آلبۊمˇ جي جهانˇ ميئن بفۊرته بۊبؤ. 




#Article 542: گيلکي ميزقؤن (516 words)


گيلکي ميزقؤن گرداگيري ايسه گيلکي ترؤنه'نˇ جي؛  شاملˇ گيلکي فؤلکلؤرˇ ميزقؤن گه خؤره چندين وابين دأنه: شؤنشيني ترؤنه'ن ؤ بيجارسري خؤندگي ؤ چاربداري  ؤ گاره سري ؤ أميري خؤني ؤ نؤرۊز خؤني... فارق أز فؤلکلؤرˇ ميزقؤن؛ گيلکي ديگر سبکؤنˇ ميئنأ ني دستي دأنه شاملˇ گیلکي رپ ؤ گيلکي راک ؤ گيلکي پاپ ؤ... گيلکي ميزقؤنˇ تاريخ وگردنه پۊر زمت پيشه أمما آخرين سربسي گه ياته بۊبؤ ؤ گيلکي ميزقؤنه ايشاره کؤنه وگردنه ساسانيانˇ زمته.

ساسانيانˇ زمتˇ ميئن رى ؤ ديلمؤن ؤ طبرستؤنˇ ميئن تاره بر سايرˇ سازؤن ترجيح دأن ؤ جغيرˇ اين نى ؤ عۊد ؤ چنگ ؤ سۊرنأ ني رواج دأشت. 

أبۊ نصر محمد فارابي قؤلي خۊ المۊسيقي کيتابˇ ميئن بأرده گه خۊراسؤني تنبۊر دۊته سيم دأنه ؤ يک نؤعˇ ديگر به نؤم جيلي تنبۊر گه مۊعرب بۊبۊکه کلمهٔ گيلي تنبۊر يا گيلانˇ تنبۊر ايسه ؤ اينˇ کۊک گۊدن؛ خۊراسؤنئنˇ کۊک گۊدنˇ أمرأ تؤفير دأنه.

پيرشرفشاه دۊلايي گه قرنˇ۸ دۊلا ميئن زيويشت ؤ اۊنˇ چاردؤنه'نˇ ديوان گه اۊنˇ جي بۊمؤنسه منقۊله گه پيرشرفشاه اي چاردؤنه'نه ميزقؤنوار خؤند ؤ هين بۊ مردۊمˇ ميئن جادکته ؤ مردۊم اي چاردؤنه'نه خۊشؤن مۊناسبتؤنˇ ميئن خؤندن. اۊستاد أبۊلحسن صبا به هي نؤم استخراج بؤده. 

پيرشرفشاهˇ چاردؤنه'ن سينه به سينه نقل بۊبؤکه ؤ ايشؤنه شۊرˇ مايه ميئن به نؤم شرفشاهي خؤندن.

صفويه زمتˇ ميئن به علتˇ اينکه شيعه ايرانˇ ميئن جادکته ميزقؤن ؤ ميزقؤنزني ؤ ميزقؤنچئن سرکۊب بۊبؤن ؤ فقط دسرکۊتن (نقاره) در بعضي موارد جايز بۊ. اي زمتˇ جي تا مشرۊطه انقلاب گيلکي ميزقؤن رؤنقي ندأشت. ولي چؤن ميزقؤنˇ طبيعت ذاتي ايسه نشأست اۊنˇ جۊلؤ گيتن ؤ اي مۊختصر نۊمۊدؤن خألي تعزيه ؤ مذهبي مراسمؤنˇ ميئن بۊ به اي صۊرت گه اي مراسمؤنˇ ميئن غم انگيز نواؤنˇ جي شيپۊر ؤ طبل ؤ سنج ؤ کرنىˇ مۊسؤن کأرأگيتن. ألبته ميزقؤن باخي جيگه'نˇ ميئنأ ني هرچند کم أما تبلوؤري دأشت. مئلا عرۊس برؤنˇ ميئن درويشؤن شعر ؤ خؤندن ؤ ساز زأن. يا مثلا  بيجارسري ترؤنه'ن گه شۊرˇ دستگاه دشتي خۊندش همچنان خؤنده بؤنأبۊ. يا مثلا نقاره زني کۊشتي گيلمرديˇ مراسمˇ ميئن. يا هنده مثلا چۊپانؤنˇ نى زني يا مۊرشدˇ ضرب؛ زۊرخؤنه'نˇ ميئن حماسي أشعارˇ أمرأ پابرجا بۊ.
کيايئنˇ خاندان ميزقؤن ؤ هۊنر ؤ فرهنگه خۊش دأشتن مخصۊصا خان احمد خان که ميزقؤن ؤ شعره التفاتˇ ويژه اي دأشت. اينˇ دربارˇ ميئن زيتۊن کمانچه نواز پيلˇ ميزقؤنچي ؤ دربارˇ ميزقؤنچئنˇ رهبر بۊ گه اۊستادؤنه کمؤنچه ؤ تنبۊر ؤ عۊد زأ.

سيد ظهير الدين مرعشي خۊ کيتابˇ ميئن (گيلان ؤ ديلمستانˇ تاريخ) بأرده گه صفوي عصرˇ ميئن؛ دسرکۊتن(نقاره) ؤ سؤرناؤ نى ؤ چنگ ؤ دفˇ جي شکار ؤ ختنه سۊرانˇ مراسمˇ ميئن کارأگيتن.

اي زمتˇ ميئن پۊر سربس گيلؤنˇ ميزقؤنˇ جي نۊمؤنسه. أما رۊح الله خالقي خۊ کيتابˇ ميئن به نؤم ميزقؤن سرگۊذشت منقۊل أز کيتابˇ يادداشتؤني أز ناصرالدين شاهˇ خۊصۊصي زيندگؤني؛ معير الممالکˇ أثر بؤته دأنه گه چندينته زنؤنه ميزقؤنˇ جرگه دربارˇ ميئن زأن گه يکي أز اۊشؤن گۊل رشتي يا کل رشتي زنؤنه جرگه بۊ.

گيلؤنˇ زماتين ميزقؤنˇ نۊقطهٔ عطف؛ ميزقؤنˇ مدرسه بنأنأن توسط أبۊلحسن صبا بۊ. أبۊلحسن صبا چندينته پيلˇ قطعه ديلمؤنˇ جي زردˇ مليجهˇ مۊسؤن ضبط بؤده. 
انقلابˇ مشرۊطه پسي گيلؤنˇ ميزقؤن بشدت ترقي بؤده. اينˇ تبلوؤر فريدۊن پۊررضا ؤ رۊح أنگيز ميرزايي ؤ ناصر مسعۊدي ؤ  فرامرز دۊعايي ايسن.




#Article 543: فئؤدؤر داستایفسکي (876 words)


فئؤدؤر ميخايلؤويچ داستایفسکي  (رۊسي: Фёдор Миха́йлович Достое́вский)(بيچه بۊبؤ ۱۸۲۱ نؤوامبر ما ۱۱ - بمۊرده ۱۸۸۱ فوريه ما ۹) يته تأثير بنأ ؤ  پيلˇ نويشتنکس رۊسيه ميئن بۊ. اينˇ آثارˇ ويژگي؛ داستانˇ شخصيتؤنˇ روؤنکاوي ؤ بررسيˇ ايشؤنˇ روؤني زاويه'ن بۊ. سۊرئاليستؤن خۊشؤنˇ مانيفسته بر أساسˇ داستايوفسکي وؤتؤن بنا بنأن. 
أکثرˇ اينˇ داستانؤن اينˇ مۊسؤنچي آدمؤنˇ ماجرا ايسه که بيمار ؤ روؤنپريش ؤ عۊصيانبزأ ايسن. اۊن أوايل امرار معاشˇ ويسين ترجۊمه گۊد اؤژني گرانده بالزاکˇ أثر ؤ دؤن کارلؤس فردريش شيلرˇ أثرˇ مۊسؤنه ترجۊمه بؤده.

فئؤدؤر؛ خؤنوادهٔ داستایفسکي دؤوؤمي زأک ۱۸۲۱ اۊکتۊبر ما ۳۰ بيچه بۊبۊ. اينˇ پئر دۊکتۊر بۊ ؤ اۊکراينˇ جي به مؤسکؤ مهاجرت بؤده بۊ ؤ اينˇ مأر يکته جي مؤسکؤ تاجرؤنˇ دتر بۊ. ده سالگي ميئن اينˇ پئر ؤ مأر کۊشتأى بيجارئکي تۊلا حۊمه مؤسکؤ نزديکي ميئن هأيتن گه اي به بر تاوسسؤنؤن اؤره وخت گۊذرانئن. سالˇ ۱۸۳۴ خۊ برارˇ أمرأ سۊ سال شبانه رۊزي مدرسه ميئن درس بۊخؤنده. پؤنزده سالگي ميئن خۊ مأره أز دست بدأ. هۊ سالˇ ميئن مۊهندسي نظامي دانشکله وۊرۊدي ايمتحانؤن سن پترزبۊرگˇ ميئن قبۊلأبؤ ؤ ۱۸۳۸ ژانويه ما دانشگاه بۊشؤ. ۱۸۳۹ˇ تاوسؤن اينˇ پئر بمۊرده.

۱۸۴۳ˇ ميئن أفسري درجه أمرأ نظامي دانشکله جي فارق التحصيل بۊبؤ ؤ وزارتˇ جنگˇ مۊهندسي ايداره ميئن کاري بدست بأرده. تا ۱۸۴۴ˇ تاوسسؤن اينˇ پئري ارث ؤ ميراث ويلخرجي ويسين تمنأبؤ. اؤژني گرانده هؤنؤره ده بالزاکˇ أثرˇ ترجۊمه بؤده ؤ هي سالˇ ميئن أرتشˇ جي ايستئفا بدأ. ۱۸۴۴-۱۸۴۵ˇ زۊمؤسؤنˇ ميئن فقير مردۊمˇ پأچˇ داستؤنه بنويشته گه ايطؤرى چاگۊدارشکن ؤ راديکال نويشتنکسؤنˇ محافل سن پترزبۊرگˇ ميئن وۊرۊد بؤده ؤ خۊشئبه شۊهرتي کسب بؤده. دۊ سالˇ آتي ميئن همزاد (داستؤن)، آقاى پرؤخارچين ؤ خؤنقازن  داستانؤنه بنويشته. يته جاسۊس گه اي مفاحلˇ ميئن رخنه بؤده بۊ بحثؤني گه اؤره شکل گيته رۊسيه أمنيتي مقاماته گۊزارش دأ. مخفي پۊليس۱۸۴۹ آوريل ما ۲۲ اۊنه به جۊرمˇ حۊکۊمتˇ برأندازي بازداشت بؤده.

نظامي دادگاه اۊنئبه اعدامˇ حۊکمه تقاضا بؤده که دسامبر ما ۱۹ ميئن مشمۊلˇ تخفيف بۊبؤ ؤ به چار سال زيندؤن سيبري ميئن ؤ ايمأ خدمت ساده خلابرˇ جا تغيير بياته أما تزاري حۊکۊمت خۊ قۊدرتˇ نۊشؤن دأنˇ ويسين اي زيندؤنئنه نمايشي تشˇ جۊخه'نˇ جۊلؤ قرار بدأن. اي نمايش گه بدقت طراحي بۊبؤبۊ ۱۸۴۹ دسامبرما ۲۲ صوايين سر داستایفسکي ؤ دئباخي زيندؤنئنه يته پادگؤنˇ رژه ميدؤن ميئن ببۊردن. اؤره اعدامˇ چۊبه'ن ؤ داربست بنأ بۊن ؤ اۊشؤنˇ سره سيا پارچه'نˇ أمرأ فويته بۊن. ايشؤنˇ جرايم ؤ مۊجازاتؤن قرائت بۊبؤ ؤ يته اۊرتؤدؤکس کشيش ايشؤنˇ جي بخأسته خۊشؤنˇ خۊسيرˇ ويسين بخششه طلب بکۊنن. سۊ نفرˇ گردنه لافند دبۊستن تا اعدام بکۊنن. آخري لحظاتˇ ميئن پيلˇ نظامي طبلؤن نواخته بۊبۊ ؤ تشˇ جۊخه که ايشؤنه هدف بيته بۊ خۊشؤنˇ تۊفنگه بنأن زمين. اينˇ شخصي تجرۊبه جه قرار بيتن مرگˇ أسؤنه ميئن اينˇ بينشه نسبت به اۊ زمت عوضؤده. چندين سال بعد جايي بؤته:مأ ياد دننئه گه هيچ لحظهٔ ديگري اۊ رۊزˇ جي ويشتر خۊشحال بۊبؤبۊم. 
صرعˇ حمله'ن تبعيد ؤ زيندؤنˇ زمتˇ جي اۊنˇ أمرأ تا پايانˇ عؤمر يادگار بۊمؤنسه.

۱۸۵۴ فوريه ما ۱۵ زيندؤنˇ جي بيرۊن بۊما تا خۊ ايمأيي مۊجازاته عادي سربازˇ ليواسˇ ميئن طى بکۊني. به عۊنوانˇ مأمۊر سيبري هفتۊمي گۊردانˇ ميئن به سئمى اعزام بۊبؤ. ۱۸۵۷ فوريه ما ۶ دۊ سال جؤنفرسا تؤقايي پسي ماريا ديميتريۊنا گۊمرۊکˇ کارمندˇ بيوه أمرأ ايزدواج بؤده. ۱۸۵۹ وهار اينˇ استعفا أرتشˇ جي قبۊلأ بؤ ؤ بۊتؤنسته مؤسکؤ نزديکي نقلˇ جيگه بکۊني. دۊته داستؤن عمۊجؤنˇ خؤ ؤ ااستپانچيکؤ ديهاته بنويشته ؤ چاپ بؤده.
سالˇ ۱۸۵۹ˇ ميئن دؤوؤمي ألئکساندر ئبه گه تازه کيايي تختˇ سر بنيشته بۊ يته نؤمه بنويشته ؤ خۊ وضع ؤ اؤضاع تۊضيح بدأ  ؤ ايتؤرى اينه ايجازه بدأن تا سن پترزبۊرگ بشي. يه سالˇ پسي هنده سن پترزبۊرگˇ رؤشنفکرؤنه محافلˇ ميئن وۊرۊد بؤده.
خۊ برارˇ نشريه ورميا ميئن رۊزنؤمه نگارئه سرأيته. ۱۸۶۲ ژۊئن ما جي تا اۊت ما اۊرۊپا سفر بؤده. بيشرمانه ماجرا داستؤنه ورميا ميئن چاپ بؤده. ۱۸۶۳ ژۊئن ما ورميا تعطيلأ بؤ. ۱۸۶۳ تاوسسؤن ؤ پئيز خۊ تنخا أمرأ اۊرۊپا ميئن بۊگذرانه.۱۸۶۴ ميخاييل داستایفسکي اينˇ پيلˇ برار بمۊرده. ۱۸۶۴ آوريل ما ۱۶ اينˇ معشۊقه بمۊرده. ۱۸۶۲-۱۸۶۴ سالؤنˇ ميئن وادي خاطرات ؤ آزؤردگانه به چاپ برسؤنه.

۱۸۶۶ ميئن جنايت ؤ مۊکافاتهبنويشته ؤ هۊ سال اۊکتۊبر ما ميئن قۊماربازه ۲۶ رۊزˇ ميئن بنويشته اي کار آنا گريگۊريۊنا تۊندنيويسي أمرأ أنجؤم بۊبؤ.۱۸۶۷ فوريه ما ۱۵ آنا أمرأ ايزدواج بؤده هۊ سال آوريل ما ميئن خۊ همسرˇ أمرأ اۊرۊپا سفر بؤده ؤ تا ۱۸۷۱ تاوسؤن به رۊسيه ونگرسه. اي سفرˇ ميئن چند گرش خۊ پۊله قۊمارˇ ميئن دباخته.خۊ سفرˇ أولي ساله سۊئيسˇ ميئن ؤ دؤوؤمي ساله ايتاليا ميئن ؤ آخري دۊ ساله دٚرٚسدٚنˇ ميئن بۊگذرانه.۱۸۶۸ فوريه ما ميئن اينˇ دتر سۊفيا بيچه بۊبؤ گه سۊ ماه ويشتر زينده نۊمؤنسه. ۱۸۶۹ ژانويه ما خۊ داستؤنه به نؤم أبله فلؤرانسˇ ميئن به پايان برسؤنه ؤ هميشک شؤهره هۊ سال پئيز دٚرٚسدٚنˇ ميئن بنويشته. ۱۸۶۹ سپتامبر ما اينˇ دؤوؤمي دتر به نؤم ليؤبؤف بيچه بۊبؤ.
۱۸۷۱ ژۊئيه ما ميئن جيند بزأنه تمنؤده. هۊ سال تاوسؤنˇ ميئن اينˇ پسر به نؤم فديا بدۊنيا بۊما.
۱۸۷۳ ژۊئيه ما ميئن گراژ دانين مجله سردبير بۊبؤ ؤ تا يه سال بعد اي مجله ميئن دبۊ. خامˇ جوؤنه ۱۸۷۴-۱۸۷۵ زۊمۊسؤنˇ ميئن بنويشته که ۱۸۷۵ˇ ميئن اۊتچستيه زابيسکي مجله ميئن چاپ بؤده.

 يکته نويشتنکسˇ خاطراته ۱۸۷۶-۱۸۷۷ سالؤنˇ ميئن به هي نؤم رۊزنامه ميئن چاپ بؤده.
کارامازؤفˇ برارؤن ۱۸۷۹-۱۸۸۰ نم-نمى رۊسکي وستنيکˇ ميئن مۊنتشرأ بؤ.

پۊشکينˇ سۊ رۊزه پيلدأشتˇ ميئن خۊ سۊخنراني أمرأ به شؤهرت ؤ گۊلاز خۊ زمتˇ ميئن برسه. ؤ سرأنجؤم ۱۸۸۱ فوريه ما أوايل اينˇ ريه خۊنريزي بؤده ۊ بمۊرده.




#Article 544: لأنگستن هیۊز (268 words)


جیمز مرسر لأنگستن هیۊز (اينگيليسي: James Mercer Langston Hughes) ‏(۱۹۰۲ فوریه یکؤم جاپلین، میزۊری - ۱۹۶۷ مه ۲۲ نیؤیؤرک) شاعر ؤ قصه-نیویس ؤ نمایشنامه‌نیویس. اي آمریکایي هۊنرمند، ويشتر خۊشˇ کارؤن ئبه، هارلئمˇ رؤنئسانسˇ مئن نؤمي ايسه.

لأنگستن هیۊز ۱۹۰۲ ميلادي فوريه يکؤم، ميزۊري ايالتˇ مئن، جاپلینˇ مئن دۊنیا بمأ ؤ هلئه زأک بۊ کي اينˇ پئر ؤ مأر کسؤن أجي سيوا بۊبؤن ؤ اينˇ پئر بۊشؤ مکزيک. تا سینزه سالگي خۊشˇ پيله مأرˇ ورجه بیسأ بأزين بۊشؤ ایلینؤیˇ ایالت کي خۊشˇ مأر ؤ اينˇ همسرˇ ورجه بیسه ؤ سراخره بۊشؤ کلیولندˇ مئن بنیشته. هیۊز خۊشˇ شعر نيويشتنه ایلینؤیˇ مئن سرأگيته.

خۊشˇ درسه تمنأگۊده پسي، یک سال مکزیکؤ مئن ؤ باني یک سال کؤلؤمبیا دانشگایˇ مئن بیسأ ؤ اي سالˇ مئن چن جۊره شؤغل دأشت؛ کۊمک‌آشپز ؤ خۊشکشۊیي کارگر ؤ گارسؤن ؤ... مۊسؤن ؤ مالایي ليواسˇ مئن کار گۊدن أجي اۊرۊپا ؤ آفریقا سفر بۊده. سال ۱۹۲۴ بۊشؤ واشینگتؤن دي.سي ؤ خۊشˇ اولي شعرˇ کتابه (The Weary Blues) سال ۱۹۲۶ بيرين هأدأ.

اینˇ اولي رؤمانه  (Not Without Laughter) هارمؤن (Harmon)ˇ طلایي نشؤنه هأیته. هیۊزˇ بنویشته'نˇ مئن سیاهؤنˇ زيندگي کي دههٔ ۲۰ تا ۶۰ آمریکایˇ مئن نیشتن، اصلˇ مؤضۊعه. چۊن هیۊز جأزˇ مۊزيکه دیلبسته بۊ اینˇ بنوتشته'ن أني اي مۊزيک أجي پۊر تأثیر هأیته دأنه. 

هیۊزˇ اصلیترين حقسأی ؤ کۊنۊش، اي بۊ کي اۊ تعمیمؤن ؤ باورؤنه کي راجع به سیاهؤن بۊ ؤ سيفيدپۊستؤن أجي سرأگيت ؤ بأزين سیاهؤنˇ مئن أني رایج بۊ، نقد بکۊنه.

لأنگستن هیۊز ۱۹۶۷ میلادي می ۲۲، سرطان أجي نیؤیؤرکˇ مئن بمرده.

نیؤیؤرکئرˇ مئن سال ۲۰۱۶ میلادي یکته قصه چاپ بۊبؤ کي یکي دۊ ماه بأزۊن اي قصه، وگردؤنئه-بۊبؤ گیلکي ؤ ورگˇ وبلاگˇ مئن مؤنتشر بۊبؤ.




#Article 545: آندري تارکؤفسکي (706 words)


آندري آرسينىئويچ تارکؤفسکي (رۊسي مئن: Андре́й Арсе́ньевич Тарко́вский) دۊنئا بۊمأ ۴ آوريلˇ ۱۹۳۲، بمۊرده ۲۹ دسامبرˇ ۱۹۸۶، شؤروي-رۊسي فيلم ساج، نيويشتن-کس، فيلمه ويراىشگر، فيلمه تئؤري پرداز، تياتر ؤ اؤپئرا کارگردان بۊ.

تارکؤفسکي فيلمؤنˇ جي شأنه ايوانه زأکي (۱۹۶۲)، آندري رۊبلي-ئو(۱۹۶۶)، سؤلاريس (۱۹۷۲)، اىنه (۱۹۷۵) ؤ استاکر (۱۹۷۹)ه نام بۊردن. اۊ اي پنجته جه هفته خۊ فيلمؤنه شؤروي مئن چاکۊده. اينه دۊتته ى آخري جه هفته فيلمؤن که تاسيان(۱۹۸۳) ؤ ايثار(۱۹۸۶) ايسه'، ايتاليا ؤ سۊئدˇ مئن چاکۊده. ساختارˇ دراماتيکˇ غىر عۊرفي، فيلم برداريه ىکته سيوا عنصر، اثره تأليفˇ واسي در نظر گيتن ؤ رؤحاني ؤ متافيزيکي مؤضۊعاتˇ سر کار گۊدن، تارکؤفسکي مؤشخصه ايسه که هميشک اينه کارؤنˇ مئن دبۊ. اينه کارؤن سينما مئن اۊنقدر اثر بنأ که اۊ کارؤنيه که اينه کارؤنه شبيهنه گۊنن تارکؤفسکيايي.

مؤهم ترين اثره، تارکؤفسکي سر، گريگؤري چۊخراى بنأ که ايته کارگردان بۊ. اۊ که وي.جي.آى.کئىˇ مئن تدريس گۊد خۊ شاگرده استعدادˇ جي تحت تأثير قرار بىته بۊ. چۊخراى تارکؤفسکيه پيشنهاد بدأ که اينه فيلمˇ سر که کلير اسکاى نام دأشت، اينه دستىارˇ کارگردان ببي. تارکؤفسکي اول اي پيشنهاد اينئبه خؤش بۊمأ امما بزين تصميم بىته که خۊ آمۊتن ؤ پرؤژه ؤنˇ سر کار بۊکۊني.

اۊ سۊ سالي که تارکؤفسکي وي.جي.آي.کئيˇ مئن ايسأبۊ آندره کؤنچالؤسکي امره آشنا بۊبؤ. اي دۊته بفأمسن که همديگرˇ امره مۊشترک سليقه دأنن ؤ ىکته فيلمˇ جي ايشؤنه خۊش هنه ؤ ايشؤنه خؤجير کارگردان مؤشترک ايسه ؤ همديگرˇ امره سينمايي ايده-ؤنه تبادؤل گۊدن. ۱۹۵۹ˇ مئن ايشؤن کيشوره قطبˇ جنوبه دۊره وؤته بنويشتن که بأزينؤن مؤسکؤويسکيج کؤمسؤمؤلئتسˇ مئن مۊنتشر بۊبؤ. تارکؤفسکي اۊ وؤته لئنفيلمئبه ني سرأدأ امما رد بۊبؤ. ايشؤنه مۊوفقيت وقتي جاده صاف کؤن ؤ ويلؤلؤنˇ وؤته مؤسفيلمˇ مئن سرأدأن ويشترأبؤ. اي تارکؤفسکي فارئقؤتحصيلي طرح بۊبؤ ؤ ۱۹۶۰ه مئن ديپلؤم هىته ؤ جاىزه اوليه نيؤىؤرکه شاگردؤنˇ فيلمه فستيوالˇ مئن ۱۹۶۱ˇ مئن هىته.

تارکؤفسکيه اوولي بساته فيلم ايوانه زأکي بۊ که ۱۹۶۲ˇ مئن چاکۊده ببؤ. اي فيلم وقتي اينه سهمي بۊبؤ که ىکته کارگردؤنه ديگر ائدگارد آبالؤو نؤمي اي فيلمه خأس بساجي ولي رددأبؤ. اي فيلم تارکؤفسکيه بىنؤالمللي بؤده ؤ اۊ، شير طلاييه ونيزه ۱۹۶۲ˇ مئن ببۊرده. هۊ سالˇ مئن ۳۰ سپتامبرما اينه زأک، آرسئني (که تارکؤفسکي خاطراتˇ مئن اۊنه سنکا دۊخؤنه) بچئه بۊبؤ.

۱۹۶۵ˇ مئن اۊ آندرئى رۊبلئوه کارگرداني بؤده که آندرئى رۊبلئوه زينديگي ايسه که رۊسيه پؤنزه-ۊمي قرنه شي ؤ ايته شماىل نگار بۊ. آندرئى رۊبلئو يکته تک نماىش مؤسکؤ مئن نماىش بدأ بۊبؤ ؤ مۊنتشر بۊؤنˇ پسي شؤروي مسۊلينˇ امره به مؤشکل بؤخؤرده. تارکؤفسکي چندبار فيلمˇ سر، کاره قطع بؤده ؤ در نتيجه اي فيلم چندته ورژنˇ مۊختلف دأنه که ايشؤنه زمات هم فرق کؤنه. ىکته ورژن اي فيلمˇ جي چاکۊده بۊبؤ پسي ۱۹۶۹ کنه فيلم فستيوالˇ مئن نماىش بدأ بۊبؤ ؤ فيپرئسي جاىزه' ببۊرده. اي فيلم ۱۹۷۱ سانسۊرˇ پسي، شؤروي مئن پۊر اکران بۊبؤ.

اۊ خۊ زنأکˇ جي ايرما راش نؤمي ۱۹۷۰ جۊنˇ مئن سيوا بۊبؤ. اۊ هۊ سالˇ مئن لاريسا کيزيلؤوا امره که آندرئى رۊبلئوه دستىارˇ کارگردان بۊ ازدواج بؤده. ايشؤنه پسر آندرئى آندرئىويچ تارکؤفسکي هۊ سالˇ مئن، ۷ آگۊست، بچئه بۊبؤ. 

۱۹۷۲ˇ مئن اۊ سؤلاريسه چاکۊده که ايته گرته ويگيري سؤلاريسه رممانˇ جي بۊ که اۊنه استانيسلاو لئم بنويشته. اۊ اي فيلمه واسي فرئدريک گؤرئنشتاىنˇ امره که ىکته فيلمنامه نويس بۊ، ۱۹۶۸ˇ پيشترئى، اينˇ سر کار گۊد. اي فيلم کنه فيلمه فستيوالئبه آماده بۊبؤ ؤ هىأت داوري پيلله جاىزه' ؤ فيپرئسي جاىزه' ببۊرده ؤ پالم د.اؤرˇ نامزد ني بۊبؤ. ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۴ˇ مئن اۊ اىنه' سرأگيته که ىکته پيله شرح حال بۊ که غىر عۊرفي ساختار دأشت. اي فيلم ىکته ترکيب بۊ اينه زأکي جي ؤ اينه پئره شعرؤن. تارکؤفسکي اي فيلمه فيلم نامه سر ۱۹۶۷ˇ جي کار کأدره بۊ ؤ اينه قبلي نامؤن اقرار، سفيد رۊج ؤ ايته سفيدي ؤ سفيد رۊج بؤن. اي فيلمه سرأگيتنه زمات شؤروي مسۊلين منيسن اي فيلمه محتوا که نؤخبه گرا طبيعت دأشته درک بۊکۊنن. شؤروي مسۊلين اي فيلمه سؤوۊم رده مئن طبقه بندي بؤدن که اي فيلمه تؤزيعه محدۊد گۊد به سؤوۊم رده کلاسؤن ؤ فيلم ساجي کارگاه-ؤن. فقط چندته نۊسخه اي فيلمˇ جي چاپ بىته بۊبؤ ؤ هيچ سودي ساتتن کسؤنئبه عاىد نۊبؤ. سؤوۊم رده فيلمؤن ني، اۊ فيلم ساجه، نئنن اۊ دسته مئن که ىعني اۊ فيلم ساج متهم بنه که ملي منابع ؤ ثروته تلف کأدره ؤ اي اۊ کارگردانه بعدي فيلم ساتتنئبه مۊشکيل چاکؤنه. اي دردسرؤن باعث بۊبؤن که تارکؤفسکي به فکر دکأى که شؤروي جي بشي ؤ خۊ فيلمه خارجˇ جي بساجي.




#Article 546: پرویز فکرآزاد (126 words)


پرویز فکرآزاد متولد ۲۷ اسفند ۱۳۳۳ رشت ايسه. أ هونرمند گيلک به فارسي ؤ گيلکي، شعر ؤ داستان ؤ عکس و فيلم کوتاه و ...فعاليت داره. سفرنامه تصويري أۊن، اينترنت مئن منتشر بئه. پرويز فکرآزاد، شروع بوکود به چاکودن اي جور کوتاه فيلمˇ يک نمايي(يک پلاني) کي بنامˇهسافيلم مشهور ايسه. اوني آثار علاوه بر رسأنه يأنه مجازي، نشرياتˇمثلˇ بازار، نقش قلم، کادح، کتاب کادوس، گيله‌وا، دادگر، فرهيختگان، همشهري، ره آورد گيل، آواي شمال، هاتف، ديلمان و...به چاپ برسه.

کانال تلگرامي گیلˇ قصه به کوشش پرويز فکرآزاد از دوازده آبان ۱۳۹۴ ايجاد بوبوسته کي قصه و داستان صوتي توليد و پخش کونه.

ديگر فعأليتأنˇاون، سه دوره عضويت، خانه فرهنگ گیلان هيئت مديره ميان از ۱۳۸۹ تا اواسط ۱۳۹۵ ايسه. دو سالˇآخر هم رئيس منتخب هيئت مديره بۊ.




#Article 547: آرش صادقي (282 words)


آرش صادقي،  يته سياسي زيندؤني،  دؤنشمجؤنˇ حقۊقˇ فعاليت-گۊدنکس ؤ بشرˇ حقؤقˇ مدافع ؤ ايرانˇ شي ايسه. آرش علامه طباطبايي جي ايخراجأ بؤبۊ ؤ ۱۳۹۵ آبان ما خۊ زنأکˇ محکۊميت ؤ بازداشتˇ ويسين خۊ اعتراضه به شکلˇ اعتصابˇ غذا نۊشؤن بدأ.

آرش صادقي ۱۳۸۸ تير ما ۱۸ علامه دؤنشگاهˇ جۊلؤ چندته  سبزˇ حرکتي دؤنشمجؤنˇ أمرا أولين گرش توسطˇ وزارتˇ اطلاعاتˇ مأمۊرؤن دسگيرأبؤ ؤ به بند ۲۰۹ اوينˇ زيندؤن مۊنتقلأبؤ اۊن به مدتˇ ۹۰ رۊز موقتˇ بازداشتˇ ميئن دبۊ ؤ ايمأ کفالتˇ قيدˇ أمرأ  آزادأبؤ.
ولي ۸۸ دى ما ۲ هنده بازداشت ؤ به ۲۰۹ بنده مؤنتقلأ بؤ ؤ اسفند ما ۲۳ هۊ سال وثيقه قيدˇ أمرأ آزادأبؤ. اين سياسي فعاليت-گۊدنکس آخري گرش ۱۳۹۳ ارديبهشت ما ۱۵ توسطˇ حفاظتˇ اطلاعاتˇ سپاهˇ پاسدارانˇ مأمۊرؤن بازداشت ؤ ۶ ماه حبسˇ پسي هۊ سال اسفند ما ۶۰۰ ميليۊني وثيقه أمرأ آزادأبؤ. 
بشرˇ حقۊقˇ فعاليت-گۊدنکسؤنˇ قؤلي صادقي انقلابˇ دادگه ميئن به اتهامˇ اجتماع ؤ تباني عليه أمنيتˇ مللي داخلي،  تؤهين به ايرانˇ رهبر، غيرقانۊني جرگه'نˇ تشکيل دأن، تبليغ عليه نظام جۊمۊري ايسلامي ايران پؤنزه سال زيندؤنه محکۊمأبؤ. قاضي پۊرعرب شعبه ۵۴ دادگه رئيس ۴ سال آرشˇ تعليقي حبسه لازم الاجرا بؤده. ايتؤرى آرش به ۱۹ سال حبس محکۊمأبؤ. 

صادقي ۱۳۹۵ آبان ما أول اعتصابˇ غذا ميئن ايسأ ؤ به هي دليل چند گرش بيمارستانه مۊنتقلأبؤ. آرش صادقي ويشتر أز ۷۰ رۊز اعتصاب غذا بؤده.  

آرش صادقي، چند ساعتˇ ويسين تۊئيترˇ ميئن جهاني أولي ترنده تبديلأبؤ. تۊئيترˇ جهاني کارگيرؤن خۊشؤن هشتگؤنˇ أمرأ خواستارˇ حفاظت أز آرش صادقي جؤن ببۊن. ۲۰۱۶ دسامبر ما ۳۰ اعلامأبؤ گه۲۴ ساعته منتهي به جۊمعه ظهر به زمتˇ  لندن ويشتر جه ۳۷۰ هيزار گرش هشتگ #SaveArash (آرشه نجات بدين) تؤئيتأ بؤ. خألي در يک ساعتˇ منتهي به ظهر اي هشتگ ۸۹ هيزار گرش کأرأيته بۊبؤ.  




#Article 548: آمؤلˇ ۱۳۶۰ˇ تفاق (115 words)


آمؤلˇ ۱۳۶۰ˇ تفاق گه برخي جي اۊپۊزۊسيۊن جرگه'ن آمؤلˇ قيام  ؤ جۊمۊري ايسلامي سربسؤن اينه آمؤلˇ مردۊمˇ حماسه دۊخؤندنن،  جنگ ؤ درگيرئه گۊنن گه بينˇ صدنفر مائۊئيست عضوˇ ايرانˇ کۊمۊنيستؤنˇ اتحاديه عليه نظامˇ جۊمۊري ايسلامي ايران  آمؤلˇ شهر ؤ دامؤنؤنˇ ميئن شکل بيته. اي حمله که ۱۳۶۰ˇ بهمن ما ۴ ؤ ۵ سرأيته بۊبؤ ۴۸ ساعت درگيري پسي سرآخر بهمن ما ۶ پۊليس ؤ بسيجئن ؤ سپاهئنˇ قواىˇ تمرکؤز أمرأ شهره وأبيتن. جۊمۊري ايسلامي ايران اددعا کؤنه گه مردۊمي نيرؤن اي درگيري ميئن پۊر پۊر مؤأثر بۊن ؤ اي واقعهٰ آمؤلˇ مردۊمˇ ايسلامي حماسه  گۊنن ايمأ سربدارؤنأني اددعا کؤنن گه تعدادي مردۊم ايشؤنه بال بزأن  ؤ حۊکۊمت سرکۊبˇ ويسين پۊر پۊر مۊسللح نيرۊ جي کأرأيته.




#Article 549: تراپيست-۱ (247 words)


تراپيست-۱ (اينگيليسي ميئن: TRAPPIST-1) گه 2MASS J23062928-0502285 ني خؤنده بۊنه، يته سردˇ پأچ ألأسۊسؤى گه ۳۹ سالˇ نۊري زمينˇ جي فاصله دأنه. اي کۊشتأى ألأسۊسؤ جرم ۸ درصدˇ خۊرشيدˇ جرم ايسه. ؤ ألأسۊسۊيي مقياسˇ ميئن أندى مۊشتري جي پۊرجرم تر ايسه.  اي ألأسۊسۊ در ايمتدادˇ دلوˇ فلکي صۊرت قرار دأنه ؤ خئلي کم سۊ ايسه.

يته أسأره-شيناسي تيم بلژيکˇ ليژˇ دؤنشگه  أنستيتؤ أخترفيزيک ؤ ژئؤفيزيکˇ ميئن؛ تراپيستˇ تلسکؤپˇ کارأگيري أمرأ لاسيا رصدخؤنه ميئن گه شيلي آتاکاماˇ صحرا بيابؤنˇ ميئن واقع ايسه اي أسأرهٰ ؤ سياره'ني گه اينˇ مدارˇ ميئن قرار دأنن رصد بؤدن. اۊشؤن هاخۊرشيدي ياتتنˇ روشؤنˇ کارأگيري أمرأ سۊته سيارهٰ گه زمينˇ واويرازه بياتن گه أسأره دؤر گردنن. اي تيمˇ رصدؤن ۲۰۱۵ سپتامبر ما تا دسامبر ما أنجؤم بۊبؤ ؤ ايشؤنˇ بياته'ن ۲۰۱۶ مه ما نيچرˇ نشريه ميئن مۊنتشرأ بؤ. اي سياره'ن خۊ مأرˇ أسأره قۊرصˇ دوارسنˇ هنگؤم باعث بؤنأبۊن اي أسأره نۊري مۊنحني سۊ کمأبۊن. أساره-شيناسؤن اين سۊته-اي دوارˇ جذابيتˇ ويسين خۊشؤنˇ رصد ؤ مطالعهٰ ايدامه بدأن گه هين باعث بۊبؤ اي سياره'ن کشفأبۊن. نۊري مۊنحني بررسي ؤ دوارˇ روش جي علاوه بر کشفؤدن اي سياره'ن باعث بۊبؤ تخميني أبعاد، مدار ؤ حتي ايشؤنˇ تشکيل بدأ ترکيبؤنه بدست بأرن. 

۲۰۱۷ فئوريه ما ۲۲ ميئن، أسأره شيناسؤن چارته سيارهٔ ديگره تراپيست-۱ˇ مدار ميئن کشفؤدن. ايتؤرى اي أسأره مدارˇ سياره'ن به هفته برسه. سۊته سياره اينˇ زيويشˇ کمربندˇ ميئن قرار دأنن. ألبته اي احتمال وۊجۊد دأنه گه هر هفت سياره زيويشˇ کمربندˇ ميئن دبۊن. 

اي هفته سيارهٰ به ترتيبˇ فاصله TRAPPIST-1 ؤ b,c,d,e,f,g,h أنديسؤنˇ أمرأ نؤم بنأن.   




#Article 550: زنأکؤنˇ بین‌المللي رۊز (244 words)


زنأکؤنˇ بین‌المللي رۊز گه دأميشکؤن کارگر زنأکؤنˇ بین‌المللي رۊز دۊخؤندن رۊزي ايسه گه هر سال مارس ما ۸ زنأکؤنˇ ويسين دۊنيا ميئن پۊر پۊر سۊر ؤ جشن گينن. اي رۊزˇ مراسمؤنˇ تمرکۊز زنأکؤنˇ حۊقۊقˇ جي دفاع گۊدن ؤ قدردؤني ؤ عشق به زن ؤ مؤعرفيˇ ايشؤنˇ به دس بأرده'ن ؤ فعاليتؤن؛ ايقتصادي ؤ سياسي ؤ ايجتماعي زمينه'نˇ ميئن ايسه.

اي رۊز أول سر به عۊنوان يته سؤسياليستي سياسي رۊيداد؛ آمريکا ؤ آلمان ؤ خۊرتؤيي اۊرۊپا  سؤسياليستي حئزبؤنˇ ميئن سرأيته. أمما ده کم-کمى فرهنگؤنˇ ميئن جادکته.
اي رۊز بعضي منطقه'نˇ ميئن خۊ سياسي رنگ ؤ بؤ چيکأدأ ؤ به يته مۊناسبت مردأکؤنˇ ويسين تبديلأ بؤ گه خۊشؤنˇ عشقه زنأکؤنه نۊشؤن بدن ؤ تلفيقي بۊبؤ ؤ مأرˇ رۊز ؤ ولنتاينˇ رۊزˇ جي. بااينحال ديگري منطقه'نˇ ميئن، اۊ سياسي أصل ؤ اۊ حۊقۊقي بشري زمينه گه ايجؤنأبۊ مللˇ سازمان تعيين بؤده قۊوتˇ أمرأ ايجرا بۊنه ؤ زنأکؤنˇ مۊبارزاتˇ جي دۊنيا ميئن شناق به أرمغان أبئنه. مللˇ سازمانأني ۱۹۷۷ سالˇ جي اي رۊزه به عۊنوانˇ زنأکؤنˇ حۊقۊقˇ رۊز ؤ بين المللي صۊلح به رسميت شناسنه. 

شؤخۊس گۊل يا أبريشمˇ گۊل، ايتاليا ؤ رۊسیه ميئن زنأکؤنˇ جشنˇ رۊزˇ نماد ايسه.
نۊقره-اي آکاسيا هم اي رۊزˇ نۊشؤن ايسه.

أولي مراسم ۱۹۰۹ سالˇ ميئن به عۊنوان يته سؤسياليستي سياسي رۊيداد برگۊزارأبؤ. اي مراسم حاصلˇ تلفيقˇ چندته کشورˇ فرهنگ ؤ خؤصۊصن خۊرتؤ بۊلۊکˇ اۊرۊپايي کشورؤن بۊ. اي رۊزه ۱۹۱۷ سالˇ ميئن شؤروري يته ملي مؤناسبت اعلام بؤده ؤ اين دئباخي همساده کشورؤنه سرايت بؤده. ألنى خيلي أز خۊرتؤيي کشورؤن اي رۊزه جشن گينن.




#Article 551: تۊئيتر (147 words)


تۊئيتر (اينگيليسي ميئن: Twitter) يته ايجتماعي شبکه ؤ ميکرؤ وبلاگˇ سرويس دأنکس ايسه گه کارگيرؤنه ايجازه دئنه تا ۱۴۰ته حرف، وؤتي پيغؤمي گه تؤئيت (اينگيليسي ميئن: Tweet) دۊخؤنده بۊنه بخسأنن. تۊئيتره ۲۰۰۶ مارس ما جک دؤرسى چؤده ؤ ۲۰۰۶ ژۊئيه ما خۊ کاره سرأيته. اي ميکرؤ وبلاگينگ سالˇ ۲۰۱۲، ۵۰۰ ميليۊن کارگير دأشت گه ۳۴۰ ميليؤن تۊئيت در رۊز سرأدأنأبۊن ؤ ۱٫۶ ميليارد وامج اۊنˇ ميئن انجؤم بؤنأبۊ.
تۊئيتر چي کار درين؟ (اينگيليسي ميئن: ?What are you doing)ˇ شۊعارˇ أمرأ پا به ميدؤنˇ وب ۲٫۰ بنأ. أمما ۲۰۰۹ نؤوامبر ما خۊ شۊعاره به چي تفاقي دکته دره؟ (اينگيليسي ميئن: ?What's happening) تغيير بدأ.
تۊئيتر به معناىˇ جيک جيک گۊدنه.
تۊئيترˇ مرکزي شؤعبه سان فرانسيسکؤ، کاليفؤرنيا ايالتˇ ميئن دره ؤ بؤستؤن ؤ نيؤيؤرک ؤ سن آنتؤنيؤ ميئنأ ني دفاتري دأنه.
تۊئيتر ألئکسا رۊتبه ميئن دهته برترˇ وبجيگه جي هشتۊمه.
هسأ تۊئيتر ۶۰۰ته کارمند دأنه ؤ  ۱۶ زوؤنˇ أمرأ دسبرس ايسه.




#Article 552: کوتاخوس (194 words)


کوتاخوس یا بوزخاوه ایتا بیماری ایسه کی باعث غیرقابل کنترل و چتین خوس گودن به. کوتاخوس ویشتراختلال تنفسی و سینه گیرایی آوره و باعث به کی بیمار به سختی بتنه تنفس بوکونه. کسی کی کوتاخوس گیره نفس کشئن زمات جه اونه گلو جا ایجگیره اوخان بیرون آیه. کوتاخوس همه تان رده سنی میان وجود دره. ولی بطور جدی زاکان وستی پور خطر دره و مرگ آور ایسه.
کوتاخوس ایتا بیماری مسری جه باکتری بنام بوردتلا پرتوسیس (اینگیلیسی: Bordetella pertussis) کی  گوارش ˇ دزگا مربوط ایسه. چند هفته اول ، بیماری یا ناخوشی علامت خوس گودن ایسه کی بازون ویشترا به. آخر بسر بیمار کوتاخوس یا ورزاخوس گیره کی ویشتر سیانوز یا یرقان و اینقلاب گودن (استفراغ) امره ایسه. شیرخواره نوزادان کی کوتاخوس گیرید امکان دره کی سرفه نوکونید. اوشانه بیماری علامت أنی کی دچار ایست تنفسی یا آپنیا بید.

کوتاخوس زاکان و جغلان بیماری ایسه. هسا کوتاخوس واکسن وجود دره و ابتلا به کوتاخوس کمترا بوسته. علایم بیماری شدید و طولانی خوس گودن ، سیا بوستن بیمارˇ دیم ، بی وقفه و بولنده صدا امره خوس گودن ایسه. کوتاخوس ˇ بیماری هم ورزا خوس دوخانید چون بیمار ˇ خوس ورزا خوس گودن منستن ایسه.




#Article 553: گيلانˇ اؤجا (مجلله) (218 words)


گيلانˇ اؤجا یکته دۊزوؤنه ماهنامه (فارسي ؤ گيلکي) ایسه کي گه سیاسي ؤ فرهنگي ؤ اجتماعي خبرؤنه مخصۊصاً کارگرؤن أجي چاپ کؤنه. اي نشریه نؤم أول‌سر گیله‌اؤجا بۊ کي خئلي زۊد عوضأبؤ به گیلان ٚ اؤجا. اي مجللهٰ شأنه گيلانˇ کيتابفؤرۊشئنˇ ميئن ياتن. 

اؤجا دۊته پيش‌شؤماره ۱۵۸۹ أمير ما ؤ آول ما (۱۳۹۴ بهمن ؤ اسفند)ˇ ميئن بيرۊن بدأ. اي مجلله خۊ أولي شؤمارهٰ ۱۵۸۹ سيا ما (۱۳۹۵ ارديبهشت)ˇ ميئن چاپ بؤده.

اي مجله کي ويشتري اۊنه اؤجا دۊخؤنن، گيلکي أدبياتˇ ميئن پۊر راديکال ایسه ؤ هسأشعر ؤ گیلکي شعر ˇ وضعيت ؤ گیلان‌شناسي به، جدي‌ترين مؤنتقد محسۊب بۊنه.

اي نشريه هر شماره گیلکي قصصه چاپ کؤنه ؤ گيلکي ادبيات ˇ نقد أجي‌م وانيويس چاپ بۊده دأنه. اؤجای ٚ جلد ٚ سر، هم هجري شمسي تقویم چاپ بنه هم دیلمي تقویم.

یته ايشؤنˇ وانويسؤنˇ جي، ميدانˇ سايتˇ ميئن مۊنتشرأبؤ  کي شهرداري‌ئن ٚ کرد ٚکار' نقد کؤنه. اؤجای ٚ سرمقاله'ن همه‌ته هي رادیکال ؤ انتقادي رامته' پیش شنه.

اؤجا صاحب امتياز ؤ مؤدير مسئۊل أحمد زاهدي شلماني ايسه. ولي نشريه يکته شؤرا همرأ کار کؤنه کي اۊن' دۊخؤنن نیویشتنکسؤن ٚ شؤرا (فارسي: شورای نویسندگان) ؤ هي شؤرا اي نشريه' کارکیاگري کؤنه.

اؤجا خۊفرمؤني ؤ جيراجؤردؤمؤکراسئه تبليغ کأدره.

اي نشریه کاغذي ایسه ؤ اینترنت ٚ مئن پخش نبنه؛ هین وأسي اؤجای ٚ دومي پیش‌شماره مئن اي تؤضیحه فارسي أجي بنويشتن:




#Article 554: پىکان (1003 words)


پىکان ایتأ اۊتۊل نام ایسه کي سال ۱۳۴۶ خۊرشیدی مئن توسط ایران ناسیؤنال (ایران‌ خودرو) شرکت ؤ رۊتس صنعتی جؤرگه (تالبۊتˇ کارخانه مالک) تؤلید و به بازار عرضه بۊبؤست. پکىان اوّلین اۊتۊلي ایسه کي ایران چأکۊده. پىکان سریع به ایتَأ محبۊبˇ اۊتۊل ایران مئن بدل بۊبؤسته ؤ اۊنه مختلف مدلان توسط ایران خودرو روانه بازار بۊبؤسته، ولي اۊ زِمات کي انقلاب بۊبؤسته (سال ۱۳۵۷)، اۊن تولید کَمَأ بۊسته ؤ سال ۱۳۶۰ مئن ده گَلَف گَلَف اۊنه تؤلید به صفر فأرئسن دۊبۊ ولي با چاکۊدن أ اۊتۊل قطعات ایران مئن، اۊنه مۊنتاژ تا ۱۳۸۴ ادامه پیدا گۊده و اۊنه تیراژ هۊ سال مئن دۊ میلیۊن دَزگا بۊ.

پىکان منفي نۊکات خئلي بۊ، مثلا اۊنه سۊتنˇ مصرف بۊجؤر بۊ ؤ ایمني جالبي هم نأشتي، ولي ارزاني واستي، أ اۊتۊل آمار فرۊش پۊر بۊجؤر بۊ و جزو ایرانˇ فرهنگي نمادان بۊبۊسته.
أ دؤره زِمات مئن، پىکان به عنوان ایتَأ کلاسیکˇ اۊتۊل مؤرد توجه ایسِه و خیلی‌ئان به بازسازي اۊنه قدیمي نمۊنه‌ئان مشغۊل ایسید.

بعد أن کي ایرانˇ تلاش، قرارداد دَوَستَن فیات أمرأ نتیجه نأشتی، پىکان، (هیلمن هانتر آخري مدل؛ (کرایسلر) رۊتس أرؤ مدل ۱۹۶۶) مۊنتاژˇ قرارداد ایران مئن بین دۊتِه شرکتأن ایران ناسیؤنال (ایران خودرو) ؤ رۊتسˇ صنعتي جؤرگه (Group Rootes) کي ايتأ اينگيليسي شرکت بۊ ؤ ورشکست بؤستن دۊبۊ، دَوَسته بۊبؤسته ؤ أ اۊتۊل بعد أن کي اي دهه اینگیلیس مئن چأگۊده بۊبؤسته بامۊ ایران.
أ اۊتۊلˇ طراحي جه تالبۊت شرکت ایسه کي ايتأ جه جیرمجمۊعه‌ئان رۊتسˇ صنعتی جرگه اۊ زمات دۊرۊن بۊ.
اي سال بعد کراىسلر کي ایتأ آمریکائي شرکت ایسِه رۊتسˇ سهام فيگيته ؤ بعدا سال ۱۳۵۹ مِئَن پىکان فىس لیفت کي به چراغ بنزي معرۊف بۊ، روانه بازار بۊبؤسته.
أ اۊتۊل مۊنتاژ هأتؤ تا سال ۶۴ ایدامه دأشتي ؤ اۊنه قطعه‌ئان هم خارج جه وارد بؤستی و اي سري قسمتان مثل شیشه، رادیاتؤر ؤ فنرˇ کمک ایران مئن سربه‌هم بؤستی.
سال ۶۴، پىکان چأگۊدنˇ خط اینگیلیس مئن متوقف بؤسته و پژؤ شرکت (فرانسه) أمرأ ادغام بۊبؤسته ؤ اۊنه نتيجه‌ئم کمبۊد قطعه ایران‌خودرو خط مونتاژ مئن بۊ. أ سال مئن پژؤ قۊبيل بۊکۊده کي پژو ۵۰۴ تعلیقˇ سيستم ؤ پىکانˇ ماتۊر رۊ سوار بۊکۊنه ؤ أ روند تا شش سال ایدامه پیدا بۊگۊده.
سال ۷۱ مئن پىکان ویشتِر قطعات ایران مئن چأگۊده بۊستی کي به پىکان ۱۶۰۰ معرۊف بۊ ؤ اۊنه چأگۊدن تا سال ۸۴ کي سال توقف پىکان چأکۊني ایسه، ایدامه دأشتي.
سال ۱۳۷۳ ايتأ نوع پىکان به نام سپر جؤشن چأگۊده بۊبؤسته کي خئلي زیبا نۊبۊ و تقریباً أ مدل جه استقبال نۊبؤسته.
رۊج ۲۵ اردیبهشت سال ۱۳۸۴، بعد ۳۸ سال ؤ چأگۊدن دۊ میلیؤن و ۲۹۵ هزار دزگا، پىکان چأگۊدن متوقف بۊبۊسته ؤ آخرین پیکاني‌ئَم کي چأگۊدنˇ خط جه خارج بۊبؤسته مۊزه ره اۊسه بۊکۊدن. بعدا تلاش زیادی بۊبؤسته تا ایتأ جایگزین پىکان ره پیدا ببه از جمله اۊشان تأنیم به : ال۹۰، چری کیوکیو ۶، پژو ۲۰۶، پژو ۲۰۶ صندوقدار، پژو روآ، پژو ۴۰۵ و سمند اشاره بۊکۊنیم کي البته أ طرحان ىا ناکام بمانسته ىا اۊشأنه جه استقبال نۊبؤسته ؤ ىا اۊشأنˇ قىمت گران بۊ.

ایرانیانˇ استقبال پىکان جه باعث بۊبؤسته کي أوائل دهه ۱۳۵۰ مئن چوانانˇ مدل کي اۊن ماتۊرˇ حجم ؤ ماتۊرˇ یارائي معمۊلي پىکان جه ویشتر بۊ ؤ آلۊمینیؤمی سرسيلندر هم دأشتي، به پىکان چأگۊدنˇ خط ایضافه ببه.
پیکان جوانان دأشتن دۊ ته کاربۊراتؤر ؤ شتاب بۊجؤر واستي جوانان مئن محبۊب بۊبؤسته ؤ اۊن جلؤ‌پنجره رۊ دۊ ته جؤفت گردˇ چراغ نماىان بۊ ؤ اۊتۊلˇ دۊرۊن اۊنˇ داشبؤرد، معمۊلی مدلان أمرأ متفاوت بۊ ؤ با دأشتن آمپران برق، رۊغنˇ فشار، بنزینˇ باکˇ درجه و ماتۊرˇ دما جلوه خاصی دأشتی ؤ خؤره طرفدار دست ؤ پا بۊکۊده بۊ.

پیکان دولوکس ایتأ جه پىکان معرۊف‌ترین ؤ اولین مدلان پىکان بۊ. اي سري دؤلۊکسان اتوماتیکˇ دنده أمرأ چأگۊده بۊبۊسته ؤ همچنين پىکان دؤلۊکسˇ سپر جه نوع شمشیري بۊ.
دؤلۊکس بلند قَدّأن ره وَختی کي خاستید اۊتۊل دۊرۊن بينيشينيد مۊشکیل ایجاد گۊدي.
أ ماشینˇ بدنه فرم کبریتي مانند ایسه.

جه سال ۱۳۵۹ پىکان ايتأ تغيير أمرأ کي کراىسلر اۊن ظاهر مئن به وجۊد باوارده، مثل تغییر کامل جۊلؤئي ؤ عقبي چراغان (کي پیله‌تر ؤ مستطیلي بۊ)، پانل نشانگران مقابل راننده، تؤلید بۊبؤسته (دولوکس فیس لیفت ابتدائي سالان چأگۊدن مئن به چراغ بنزي پىکان معرۊف بۊ).

بعد سال ۱۳۵۷ انقلاب، ایران‌خودرو شرکت جه خىامی براران بيگيفته بۊبؤسته ؤ تحت مالکیت دولت قرار بیگیفته ؤ اۊن نتیجه کاهش پىکان خانواده محصۊلات به دؤ نوع سدان و وانت بۊبؤسته. اما دولت با سرهم کۊدن قطعاتی کی جه قدیم أ شرکت انبار مئن بمانسته بۊ، أ اۊتۊل چأگۊدن تا اي مدت کۊتاه ایدامه بدأ.

پیکان کار نوعی جه پىکان مخصۊص مدلان بۊ. أ نوع پىکان دهه ۵۰ مئن به وسیله کارخانه ایران ناسیونال چأگۊده بؤسته. أ اۊتۊل بنا به درخواست مشتریاني کي اۊشان کارˇ محل، صنعتي بۊ چأگۊده بؤسته ؤ اۊنه چأگۊدن تا بعد انقلابم ایدامه پیدا گۊده.
أ اۊتۊلˇ ماتۊر جه مدل تخت ایسه کي به اَونجر معرۊف ایسه و اۊنه شتاب خئلي بۊجۊره.
أ اۊتۊل عقبي دنده چراغ جه چراغ اِستؤپ و خطر و رانَما جۊدا بۊ.

سال ۱۳۷۰ مئن ایران خودرو تعلیقˇ سيستم و ماتۊر ۱۸۰۰ سي‌سي پژؤ ۵۰۴ أمرأ کي بدنه پیکان رۊ سواره گۊده، ايتأ نوع جدید جه پىکان کي ایران مئن به پژوئی پىکان معرۊف بۊ چأگۊده و تا ۶ سال أ روند ايدامه دأشتي.

أ مدل پىکان، دأشتن ماتۊر پژؤ ۵۰۴ واستي کي پىکان سۊبۊک اۊتاق رۊ سواره بؤسته، اۊنˇ شتاب و یارائي خئلي بۊجؤر بۊ.

أ اۊتۊلˇ اولیه شتاب، جه پژو ۵۰۴ و حتی پژؤ ۴۰۵ هم ویشتر ایسه و أنه دليل هم پىکان سۊبۊک بدنه و پژؤ قوی ماتۊر واستي ایسه.

دلیل اصلی چأگۊدن أ مدل پىکان، هِئِن تالبۊت توسط پژؤ بۊ کي منجر به تأخير در چأگۊدن پىکان کارخانه ایرانخودرو دۊرۊن بۊبؤسته، کي بعد مدتي با پیشنهاد پژؤ کارخانه، اي سري تعداد محدۊد جه پژو ۵۰۴ ماتۊران کي فرانسه مئن بمانسته بۊ به ایران بۊفرۊته بؤسته و پژوئی پىکان به مدت ۶ سال تولید و با اتمام پژؤ ۵۰۴ ماتۊران أ اۊتۊل چأگۊدن متوقف بۊبؤستِه.

اۊنˇ چأگۊدن جه شهریور ۱۳۷۱، ماتۊران ۱۶۰۰ سي‌سي مگاموتور ایران أمرأ و استفاده جه گیرباکس (جه کشوران آلمان آرژانتین و سرانجام ایران) و اِکسِل‌ئاني کي جه ایران چأگۊده‌ئان بۊ، آغازِه بۊسته و ۱۳ سال رِه ایدامه پیدا گۊده.




#Article 555: سمند سریر (170 words)


سریر ایتَأ تشریفاتي اۊتۊل جه ایران خودرو چاکۊده‌ئان ؤ جه انواع سمند ایسه.

اي زمات هئچ تشريفاتي یا لۊکسˇ اۊتۊلي ايران مئن ننأبۊ ؤ هأنه واسي ایران خودرو شرکت به فکر چاکۊدن ايتأ تشریفاتی اۊتۊل با ایجاد تغییر هۊ معمولی سمند رۊ دکفت.

سمند سریر جه نظر ظاهری دقیقاً مثل سمند LX ایسه أ تفاوت أمرأ کي بر أ اۊتۊلˇ طۊل ۳۰ سانتیمتر ایضافه بۊبؤسته کي أ فاصله  جۊلؤئي ؤ عقبي درˇ وسط ايجاد بۊبؤسته بۊ ؤ اۊنه نتيجه هم أن بۊ کي عقبي سرنشين ره ويشتر فضا ايجاد گۊدي. سمند سرير ماتۊر xu7jp4L4 نام دأره کي پارس elx أمرأ مۊشترک ايسه. هأتؤیم آلؤمينيۊمي رينگ ؤ پهنˇ تایر، جه ديگر مشخصات أ اۊتۊل ايسه کي اۊتۊلˇ تعادل حفظ واسي پیچ‌ئان سر اضافه بۊبؤسته. أ اۊتۊلˇ دۊرۊن جه آبچين طرح چرم استفاده بۊبؤسته دره کي اۊنه ظاهر خۊجیرتر کۊنه. در اۊتۊلˇ عقبي قسمت ؤ هر جۊلؤئي صندلي پۊشت، ایتَأ کۊچي نمایشگر LCD نَهَأ کي با استفاده جه سیستم پخش VCD ؤ MP3 مردۊم تانئستيد کي فلمان مورد نظر اۊتۊل دۊرۊن بیدیند.




#Article 556: سمند SE (188 words)


سمند SE ايتأ جه ايران خودرو اۊتۊلان ؤ جه انواع سمند ايسه.

ایران خودرو شرکت بعد توقف معمۊلي سمندˇ چاکۊدن ؤ در راستای جلب رضایت مشتریان ؤ خانواده‌‌ئانی کي نیاز به ایتَأ اۊتۊل با قیمت مناسب ؤ اقتصادي دشتید اقدام به به‌روزآوری هۊ معمۊلي سمند با نام سمند بهینه (سمند SE) بۊکۊده تا بتانه خۊ تقاضائان فراوان جواب بدنه. أ اۊتۊل با برخؤرداري جه مزایایي همچون ایمني خؤب به دلیل برخورداری جه بدنه مستحکم، ابعاد مناسب استفاده دۊرۊن و بيرۊن شهری ره، پيله فضای داخل اتاق ؤ عقبي صۊندؤق به ایتأ جه محبۊب‌ترین اۊتۊلان کشور اۊ زمات مئن تبدیل بۊبؤسته.

أ رۊزان، حفظ محیط زيست اۊتۊل چاکۊني صنعت مئن جه جایگاه مهمي برخؤردار ايسه، هأنه واسي أ شرکت اۊتۊلان از جمله سمندSE، به تجهیزات استاندارد آلایندگي یۊرؤ ۴ مجهز ایسید.

ایتَأ جه دیگر مزایای سمندSE، دِشتن کارت طلایی خدمات پس از فروش ایسه؛ کي ضمن ارائه خدماتي از قبیل بیمه بدنه، برخي خدمات دیگره کشور دۊرۊن به صۊرت رایگان ؤ سریع در دسترس خو دارنده قرار دئهه. جه أ اۊتۊل تجهيزات شأ به:

ضد سرقتˇ سيستم (Immobilizer)

تلسکؤپي فرمان (تصادفات موقع جَمَأ به)

ABS تۊرمؤزˇ سيستم، EBD أمرأ 




#Article 557: شله‌مؤن (438 words)


شَله‌مؤن ایتأ شهر جه اوستان گیلان شهران، بخش اطاقور شهرستان لنگؤرۊد دۊرۊن ایسِه.

بر اساس سرشۊماری سال ۱۳۹۰ شله‌مؤن جمعیت برابر با ۵٬۱۸۴ نفر بو.

شَله‌مؤن مسیر رودسر – لنگرود و گیلانه خۊرتاو دۊرۊن قرار بیگیفته و تشکیل بۊبۊسته جه محله‌ئان: بالامحله، بیجارپشت محله، خالجیر، سیدعلی کیا، قاضی محله و شوره باغ(-شروع باغ) ایسِه.

اَ شهر ایسم اول به صورت شَله مؤن بو، که نام اصلی و درست اَ شهر ایسه و یعنی جایی که اونه میئَن شَلِه(نوعی کرم ابریشم) پرورش دِهیدی و مؤن هم پسوند مکان ایسه.

بعداً او زمات کی خاسید اَسامی شهرانه ثبت بوکونید اونه ایسم به اشتباه به شلمان ثبت بوبوسته.

اَ شهر مَردۊم گیلک ایسید و اۊشانه زِوان هم گیلکی ایسِه.

اراضی شلمان، جه نوع اراضی جیردی(جلگه‌ای) گیلان محسوب بِه که به دلیل مساعدی شرایط اقلیمی، خاک‌ و دسترسی منابع آب، ایتَا مکان مهم فعالیت کشاورزی ره ایسه و اونِه زمینان مئن ای سری محصولات مثل بج، چِئی، شَله، انواع سبزی، صیفی و مرکبات کشت بِه.
وارِش‌ئان قوی اوخر شهریور و اوایل پِئیز واستی هر سال اَ ماه‌ئان دورون روخانان طغیان کونیدی که باعث وارد بوستن خسارات به کشاورزی زمینان و طبیعت بِه.

اَ شهر دوشنبه بازار هم، قریب به ده سال ایسِه که روج‌ دوشنبه و باخی گیلانی بازاران مانِستَن اَ شهر مرکز دورون برپا بِه.به جز اَ بازار، شَله مؤن دائمی بازار هم جه رونق فراوانی برخوردار ایسِه و کشاورزان بخشی جه خوشان محصولاته، مغازه‌ئان جلو فروشیدی. اَ بازار محل، خیابان شهرداری جه اوساده بوبوسته و به اول خیابان ورودی قاضی محله بیافته.

جه دیدني مکانان اَ شهر تانیم به باغ فلات -فلاحت(باغ کشاورزی)و مسیر شله‌مؤن رۊخان ایشاره بۊکۊنیم. هَأتویَم باغات توت و بیجاران و امام زاده شاه اؤلیا جِه باخي دیدني منطقه‌ئان ایسِن.

شَله مؤن روخان جه کوه‌ئان البرز سرچشمه بیگیفتِه و جه کوه و جیردی مناطقان گوزره و آخرم کاسپی‌دریا دورون فیوِه.
اَ روخان، شَله مؤن به دوته بخش خورخوسی(غربی) و خورتاوی(شرقی) تقسیم کونه. قاضی محله، سید علی کیا و خالجیر خورتاب بخش، و مرکز شهر «بازار»، بیجارپشت محله و بالا محله، خورخوس بخش میئَن نَهَئید. 

بواسطهٔ شَله مؤن روخان قبلا «صید ماهی»، ایتَا جه راهان امرار معاش عدهٔ زیادی از منطقه اهالیون بو، اما اَ روج‌ئان با کاهش استخوانی و غضروفی ماهیان، صید تنها برخی گونهٔ ماهیان، اونَم به صورت تفننی اونه دورون انجام گیره.

اَ روخان در ورود به جلگه در عرض کمی در بستر آب‌رُفتی عریضی جریان دره. جه حدود چند صد مِتِر بوجورتر جه شَله مؤن پورد، محور جادهٔ لنگرود- رودسر رو، بستر رودخانه تنگ با دیوارهٔ نسبتاً بلند ایسه. جنس بستر در اَ ناحیه مارن ساحلی ایسه. بعد اَ ناحیه، روخان در مسیری از سنگان دانه‌ریز، با پیچ‌وخمان زیاد تا کاسپی دریا جریان دره.




#Article 558: اسنۊکر (577 words)


اسنۊکر ( اينگيليسي  :snooker) ايجۊر  بيليارد  ايسه کي اينگيليسئن چاکۊديد. أ بازي أوائل چمنˇسر أنجام بؤستي و ضربه'ن' عصا أمرأ زئيد أمما هأسه د أنˇشکل عوضابؤسته. اسنۊکر خؤره چند مؤدل دأره کي شا ايراني اسنۊکر يا چيني اسنۊکر ره نام بردن ولي استاندارد مؤدل اينگيليسي اسنۊکر ايسه و جهاني مۊسابقه'نˇمئنم هأ مؤدل بازي به.

اسنۊکرˇميز خؤره چند سايز دأره کي استاندارد أنˇشين 11ft×5ft ايسه. ميزˇسر پارچه‌اي بکشئه نأهأ کي سبز رنگه ؤ أنˇنام ايسه ماهۊت و أنˇجنس فلانل ايسه. ميز ۶تا خۊله دأره کي چارتا ميزˇديمه'ن نأهأييد ؤ اۊشان' وؤگؤل دۊخانيدي و دۊتام ميزˇوسط نأهأييد ؤ سٚرٚد دۊخاده بيدي. ميزˇديواره'ن ني باند نام دأريدي.

اسنۊکرˇتۊپان' شار دۊخانيمي. أ بازي دۊرۊن ۱۵تا سۊرخˇشار دأريم کي به شکلˇمؤثلثي ديچينيم و ۶تا شارم غيرˇسۊرخ(يا ايصطلاحن رنگي) دأريم کي هرتا، ميزˇرۊ خۊ جيگا سر ديچئه به(جيگا'ن نؤقطه أمرأ مۊشخصيد) و سيفيدˇشارم کيۊبال(اينگيليسي: cue ball ) دۊخاده به. هر سۊرخˇشار اي ايمتياز دأره ؤ رنگئنˇايمتيازم أتؤيه:  زرد  دۊ ايمتياز،  سبز  سه ايمتياز،  قاوه‌اي  چار ايمتياز،  آبي  پنج ايمتياز،  صۊرتي  شيش ايمتياز و  سيأ  هأفت ايمتياز. بازي بيناکۊدنˇواسي ايتا بازيکؤن کيۊبال' واکاره نيم‌دايره(يا ايصطلاحن D) مئن و سۊرخˇشاران' ضربه زنه و أ عمل' کي بازي اۊنˇأمرأ شۊرۊع به گيدي برئک(اينگيليسي:break). برئکˇپسي بازيکؤنان وا سۊرخˇشار دگانيد خۊله'نˇمئن کي به طؤرˇکؤللي خۊله'ن' پاکت دۊخانيد و أ عمل هم پاکت کۊدن نام دأره. هر بازيکؤن، سۊرخˇشارˇپاکت کۊده پسي وا ايتا رنگي شار به ديلخا بزنه و أگه بتانست رنگي بزنه ايوارده ايتا سۊرخˇشار زنه ؤ هنده ايتا رنگي و أ مسير هأتؤ دۊمباله دأره تا خراباکۊنه ؤ حريفˇنؤبت ببه. نؤکته‌ی ديگر أنه کي رنگي شاران' کي بازيکؤنان زنيدي وا پاکتˇجا بيرۊن باوريد ؤ هنده بنيد خۊ جا سر ولي سۊرخˇشارانˇره نوا أ کار' کۊدن. وقتي سۊرخˇشاران تۊمامابؤستيد وا زردˇشارˇجا بيناکۊدن ضربه زئن و هأتؤ ترتيبˇسر پيش شؤن تا سيأ يا هۊ هأفت. ويشترين ايمتيازي کي شا گيفتن ۱۴۷ ايسه کي أگه بازيکؤن همه‌تا سۊرخˇشارانˇپسي سيأ شار' پاکتاکۊنه ؤ رنگئنم همه' ترتيبˇسر تا آخر بزنه أ ايمتياز' گيره؛ ايصطلاحن أ ايمتياز' ماکسيمؤم برئک(اينگيليسي:maximum break) گيد. آخرپسي هرکي ويشتر ايمتياز بيگيفته‌بي بره يا أنکي اينفر اينصراف ديهه ؤ اۊيتا بازيکؤن برنده به.

بيلياردˇخطا'ن' پيتؤک دۊخانيدي. اسنۊکرˇمئن وقتي ايتا بازيکؤن خطا کۊنه، حريف ايمتياز فأگيره. خطا تانه ۴ايمتيازي، ۵ايمتيازي، ۶ايمتيازي يا ۷ايمتيازي ببه. أگه بازيکؤن بخايه سۊرخˇشار بزنه ولي أنˇکيۊبال هيچ شاري' نگنه يا سۊرخˇشار' بگنه ولي دکفه خۊله'نˇمئن حريف ۴ايمتياز فأگيره. أگه بخايه سۊرخˇشار بزنه ولي ساب بۊکۊنه ؤ کيۊبال زرد، سبز يا قاوه‌اي' بگنه هنده حريف چار ايمتياز فأگيره ولي أگه آبي' بگنه ۵ايمتياز، صۊرتي' بگنه ۶ايمتياز و أگرم سيأيه بگنه ۷ايمتياز حريفˇره حيساب به. أگرم بخايه رنگي شاران' بزنه ولي شارˇمدˇنظر' نگنه يا ايتا شارˇديگر' بگنه يا کيۊبال دکفه پاکتˇمئن هأ قاعده سر و با توجؤه به شارانˇايمتياز حريفˇره ايمتياز حيساب به.أگه کيۊبال بشه پاکتˇمئن حريف وا نيم‌دايره مئن واکاره ؤ بيناکۊنه سۊرخˇشار زئن ولي أگه کيۊبال پاکتˇمئن نشه نشا أ کار' کۊدن. معمۊلن بازيکؤنان ساى کۊنيدي پيتؤک گيفتنˇواسي خۊشانˇحريف' ماسک بۊکۊنيد(ماکس ني واگۊيأ به). وقتي بازيکؤن نتانه مۊستقيم اۊ شاري' کي وا بزنه، بزنه و مجبۊر ببه باندانˇجا ايستفاده بۊکۊنه گيمي ماسک بؤبؤسته يعني ايتا شارˇديگر مسيرˇمئن دره ؤ ولانه کيۊبال مۊستقيمن شارˇمدˇنظر' بگنه.

ايتا حالتم اسنۊکرˇمئن نأهأ کي کيۊبال ايتا سۊرخˇشار' دۊچۊکه؛ يعني أ حالتˇمئن کيۊبال ؤ شار واسۊخسته نأهأييد. وقتي أ ايتفاق دکفه بازيکؤن وا جۊري ضربه بزنه کي سۊرخˇشار هيچ تکان نۊخۊره، يعني فقط وا کيۊبال' دۊراکۊنه بدۊنˇأن کي سۊرخˇشار تکان بۊخۊره؛ نيويره خطا ايسه ؤ حريف ۴ايمتياز فأگيره. نؤکته‌ی مؤهم أنه کي أ خطا فقط وقتي ايسه کي کيۊبال ايتا سۊرخˇشار' واسۊخسته ؤ دۊچۊکسته نأهأبي و رنگي شارانˇره چنين خطايي نأريم.




#Article 559: مکزیک (2623 words)


مکزیک جومهوری ایتا کشور آمریکای مرکزی میان ایسه کی اونه پایتخت مکزیکو سیتی نام دره. مکزیک کلسیا جه آمریکا و جه نسا و خورتاب کاراییبˇ دریا و  بلیز و گواتمالا مره همساده ایسه. پاسیفیکˇ اقیانوس آفتوزردی جا قرار بیگیفته دره.  مکزیک صدوبیست میلیون جمعیت دره. ویشتر مکزیکیان دین کاتولیکی مسیحی و اوشانه اصلی زوان ايسپانيايي زوؤن ایسه. مکزیک پنجمی پیله کشور از نظر مساحت ، آمریکا قاره میان ایسه. مکزیکˇ اقتصاد رشد و اورزا گودن دره. مکزیک رتبه ، کشورانˇ تولیدˇ ناخالصی فهرست میان پانزدهم ایسه. مخصوصا جه سال 1995 میان کی بانکˇ جهانی عضو بوبوسته و آزاد جهانی تجارت امضا بوگوده.

مکزیکˇ تارئخ پور قدمت دره. اشیای سنگی یافت بوبوسته کی اوشانه قدمت واگرده به ده هزار سال قبل. شواهد نیشان دیهه کی اولین دفعا مکزیکˇ درون مکابیج ، پامادور و باقالا بکاشته بوبوسته.  
پنج هزار سال پیش مکزیکˇ روستاهان دورون کشاورزی و شکارگودن وجود دشتی.
اولین دفعا وستی 1500 سال قبل شهرنشینی مکزیک میان بوجود بومو کی اولمک نام دشتی. اَ دوره ای بو کی شا گفتن مکزیک قدیمی فرهنگ و مذهب پا بیگیفته و خوره نشان بدا. حتی شا گفتن کی به دوران بعدی منتقل بوبوسته و اونه آثار و نشان تارئخ میان به عنوان ایتا تمدن دارای هویت مستقل و سیوا ثبت بوبسته.    
مکزیک مرکزی صارا میان ایتا پیله شهر کی تئوتیهواکان نام دشتی بوجود بومو. اَ شهر خو دوران اوج میان صدوپنجاه هزار کس جمعیت دشتی و معماری رونق بیگیفته و پور ساختمانان چگوده بوبوسته. بعد سال 600 میلادی کی تئوتیهواکان رونق جا دکفته و نابودا بوسته. چند شهر مکزیک میان ، خوچیکالکو و چولولا منستن رشد بوگودید و اوشان میان رقایت شکل بیگیفته. وختی کی اَ شهران رشد بوگودید و پیله تر بوبوستید ، مردوم ، کلسیا جا بسمت جنوب کوچمال گودید. هتویی بو کی مکزیک زوان و فرهنگ پخشا بوسته.

وختی کی مکزیک شهران پیله تر بوبوستید و همدیگر امره تجارت گودید، ایتا امپراتوری پا بیگیفته کی مورخان اونه آزتکˇ امپراتوری دوخانید. آزتک ایتا امپراتوری نوبو کی پیروزی جنگ میان پا بیگیفته بی و یا ایجایی بداشته بی. بلکه چندته شهر بید کی ایتا امپراتور اوشانه حکومت گودی و اونه گب کم و بیش پیش شویی. هر شهری خوره ایتا حاکم دشتی و مالیات فدایی و آزتکˇ امپراتور اوشانه مسائل داخلی دخالت نوگودی. 

هتویی بو کی آزتکˇ امپراتوری پیله تر بوبوسته و ویشتر مکزیک صارای تصرف بوگوده. آزتکان ایتا سنت دشتید کی آدمانه ایتا مذهبی مراسم دورون قربانی گودید. هنه وستی جنگ میان ناجه دشتید کی خوشانه دوشمنان اویرا کونید تا بوکوشید. آزتکان باور دشتید کی قربانی گودن ، اوشانه خودایان راضی دره و اوشانه خشکسالی ، ناخوشی و بلایه ساق جیویزانه. آزتکان خوشانه مراسم اجرا گودن وستی پور جاجیگاه چگوده بید. قرن شانزدهم میان وختی کی اسپانیایین مکزیک تصرف بوگودید، سنت قربانی گودن آدمان ممنوع بوبوسته و پور تلاش بوگودید تا بومیانه مسیحی بوکونید. بازون ، بعد کی پور سالان دوراسته مکزیکیانˇ قدیمی سنت دیمه بنا بوبوسته و کم کم از بین بوشو.

سال 1521 میان ، اسپانیایین سرکرده هرنان کورتس آزتکˇ پایتخت تنوچیتلان تصرف و بعد نابودا گوده و مکزیک به ایتا بخش جه اسپانیا امپراتوری تبدیل بوبوسته. اسپانیا استعمار مکزیک دورون سیصد سال طول بکشه.

اوایل قرن نوزدهم میان، ناپلئون بتنسته اسپانیای تصرف بوکونه و هنه واسی ، اسپانیا مستعمران، آمریکا قاره دورون همه تان شورش بوگودید. شانزدهم سپتامبر 1810 میان ، ایتا کشیش بنام میگوئل ایدالگو ای کاستیا ، علیه اسپانیایین ایتا شورش بپا بوگوده و خاستی مکزیکه ، اسپانیا جه سیوا ببه و استقلال بداره و مکزیک میان آزادی و برابری نژادی وجود بداره. ایدالگو شورش اوایل خوروم پا بیگیفته بو و پیشرفت دشتی اما ایپچه بعد دشکن بوخورده و اسپانیایین اونه اویرا گودید و بعد بوکوشتید. اما شورش بطور کامل سرکوب نوبوسته و مکزیکˇ انقلاب بوسیله باخی سرکردگان ادامه پیدا بوگوده. 
اگرچه اسپانیایی بتنسته بید پور شورش و بلوای مکزیکیان دشکن بدید. ولی آخربسر 24 آگوست 1821 میان ، هر دو طرف کوردوبا قرارداد امضا بوگودید کی مکزیک خو استقلاله اسپانیا جه بدست باورده. بعد استقلال مکزیکˇ امپراتوری شکل بیگیفته اما اَ امپراتوری پاچ عمر دشتی. چون ایتا آزادیخواه و انقلابی مردای بنام سانته آنا مکزیک امپراتوری نابودا گوده و حکومت جوموری باورده و خوره بعنوان مکزیکˇ اولین  رئیس جومور دوجین بوگوده.

سال 1860 میان ، فرانسویان ، مکزیکˇ مسایل دورون به بهانه کاتولیک هواخوایی جه دخالت بوگودید و فرانسه مایه دار ، مکزیکه اشغال بوگوده. فرانسویان ، آرشیدوک فردیناند ماکسیمیلین اتریشه ، بعنوان مکزیکˇ امپراتور سرکار باوردید و مکزیکیان موحافظه کار اونه حمایت گودید. بعد اَ تاریخ مکزیکˇ دومین امپراتوری آغازا بوسته. اما ایپچه بعد آزاتیخواهان شورش بوگودید و بتنستید اونه دیمه بنید و 14 ژوئن 1867 میان اونه موحاکمه و اعدام بوگوید.
پورفیریو دیاس ، ایتا جه میهن پرستان سرکرده کی فرانسویان جولو بجنگسته بو بعنوان بیست ونهمی مکزیکˇ رئیس جومور دوجین بوبوسته. دیاس تا سال 1911 میان مکزیکˇ رئیس جومور بو. اونه ریاست زمات مصادف بو خوجیر زمات امره فرانسه میان. دوره کی مکزیکˇ اقتصاد رشد بوگوده و قوت بیگیفته. کشور میان خطوط راه آهن چگوده بوبوسته و علم و هونر رواج پیدا بوگوده و پور تحول مکزیک میان بوجود بومو. دیاسˇ زمات مکزیکˇ روابط خارجی ، مخصوصا آمریکا امره پیشرفت دشتی. 

اما پورفیریو دیاسˇ دیکتاتوری پور موخالف دشتی و آزاتیخواهان شورش بپا بوگودید و اونه مجبور بوگودید کی هنده خوره کاندید نوکونه و آخربسر اونه کشور جه کوچمال بدأئید. بعد انقلابیان سرکرده فرانسیسکو مادورو به قودرت فرسه اما بعد دو سال ایتا کودتا دورون اونه حکومت فوگوردسته و بوکوشته بوبوسته و قودرت ژنرال ویکتور اوئرتا دس دکفته کی باعث بوبو مکزیک دورون ایتا سخته جنگ داخلی را دکفته. اَ زمات مکزیک دورون بی ثباتی و هرج و مرج و کشتار پور رواج بی گیفته بو و مکزیکˇ جمعیت پانزده میلیونی جه ، نوهصد هزار کس کوشته بوبوستید. اما هتویی انقلابیان و آزاتیخواهان رهبری مرداکانی امیلیانو زاپاتا و فرانسیسکو ویا منستن علیه اوئرتا دیکتاتوری حکومت مبارزه بوگودید. مکزیکˇ داخلی جنگ تا سال 1917 ادامه دشتی تا قانون اساسی بینیویشته بوبوسته و مکزیکˇ اوضاع سیاسی ایپچه آرام تر و بختر بوبو. جنگ داخلی زمات به دوره آدم کوشی هم معروف ایسه چون همه تان مکزیک سیاسی مرداکان ، مادورو ، زاپاتا ، فرانسیسکو ویا ، ونوستیانو کارانزا و آلوارو ابرگون منستن ترور و کوشته بوبوستید.

مکزیکˇ صارا ویشتر ، آمریکا کلسیا فلات سر واقع بوبوسته کی شامل شبه جزیره یوکاتان و باخی مناطق چیپاس ، تاباسکو و کامپچه منستن ایسه. مکزیک کلسیا مناطق کوهستانی ایسه و اویه پور آتشفشان و رشته کوه وجود دره.

مکزیک سه تا عمده آب و هوا دره کی باعث بوبوسته هر منطقه آب وهوای متفاوتی بداره. اقیانوس آرام جه سردباد کی اونه کالیفرنیا باد دوخانید مکزیکˇ نسایی و آفتاب نشست جا باعث کاهش دما و بارندگی بوبوسته. اونه تاثیر و چرخه آب و هوایی هنه کی مکزیکˇ کلسیا آفتاب نشست ، نیمه بیابانی ببه و اونه تاثیر آمریکا مرزی مناطق میان  ، کالیفرنیا ، آریزونا و نیومکزیکو منستن ادامه بداره. کارائیب دریا آبگرم باعث بوبو کی تابستان میان ، مکزیکˇ خورتاب سواحل متعدل ببه. اَ منطقه آب وهوا مخصوصا تامپیکو نسایی میان پور شباهت به جزایر کارئیب بداره. 
زمستان میان سرد باد ، چند روج اول میان وراکروز و تامپیکو دورون خوره نیشان دیهه. ورف ویشتر نسا تامپیکو میان واره. فلات و کوهستان ، مکزیک مرکزی صارا میان سرده باده جلوی گیره. مکزیکˇ آب و هوا در طول سال ویشتر آفتابی ایسه. ابری و بیگیفته آسمان ویشتر خورتاب میان و پاسیفیک اقیانوس ساحل ، کلسیا قسمت میان ایسه و گاگلف پیش ایه کی ابران بجیر ایید و تمام منطقه شوروم دکفه. مکزیکˇ داخلی بخش ، تیرا تمپلادا میان میان آب و هوا خشک تر ایسه و ویشتر روج میان آسمان آفتابی ایسه. وارش زمات تا ماه می ایسه و تا اکتبر وارش نباره و خشکی زمات ایسه.

مکزیکˇ نظام حکومت ، برپایه دموکراسی و جومهوری خوایی و مردوم نمایندگی امره ایسه کی قانون اساسی سال 1917 میلادی میان تصویب بوبوسته. مکزیکˇ سیاست میان سه نوع موختلفه دولت بنام ، فدرالی دولت ، ایالتی دولت و شهرداریان وجود دره. قانون اساسی میان بینیویشته بوبوسته کی مکزیک ایالتان همه تان وا ، جومهوری و دموکراسی فرم حکومتی بدارید کی شامل سه خال بید. ایتا خال فرماندار و اونه کابینه ایسه کی قوه اجرایی درید. ایتا خال ده قوه مقننه یا کنگره ایسه کی اونه عملکرد مستقل و سیوا ایسه و آخر بسر قوه قضاییه یا دیوان عالی کشور ایسه. هرکدام جه اَ سه تا خال خوشانه ره قوانین و اختیارات سیوا و مستقل درید.

مکزیکˇ سیاست میان سه تا تاریخی و پیله سیاسی حزب وجود دره. محافظه کارˇحزب سال 1939 تاسیس بوبو کی متعلق به سازمان مسیحی دموکراتان ایسه. انقلابی حزب ، حزب مرکزی و سوسیالیستی ایسه کی سال 1929 ، انقلابیان ایله جار امره بوجود بومو که هدف دشتی مکزیکˇ انقلابیان میان ایجایی باوره. سومی حزب ، انقلابی دموکراتیک ایسه کی بعنوان ایتا حزب چپ بحساب آیه کی سال 1989 ، باخی سوسیالیست و لیبرالˇحزبان ایله جار امره تاسیس بوبوسته.

مکزیکˇ رئیس جومور ، رئیس قوه مجریه (رئیس دولت) و مسئول اجرایی کشور و فرمانده کل مکزیکˇ مایه دار ایسه. وی اختیار دره کی خو کابینه ، مسئولان کشور و مایه دارˇ فرماندهان دوجین بوکونه. مکزیکˇ رئیس جومور ، مسئول اجرایی کشور ایسه و کنگره نمایندگان جولو حق وتو دره.
مکزیکˇ پایتخت، مکزیکو سیتی ایسه و اَ کشور جه سی و یک تا ایالت تشکیل بوبوسته. کی هر ته خوشانه رو تشکیلات و قوانین آزات و سیوا درید. هر ته ایالت خوره ایتا فرماندار ، قوه قضاییه و کنگره مستقل و ایالتی دره و شهروندان هر شش سال ایبار رای مستقیم امره فرماندار و ایتا دوره سه ساله میان کنگره نمایندگان دوجین کونید. مکزیکو سیتی ، مرکز سیاسی کشور ایسه و بطور مستقیم ، اونه اختیار دولتˇ دست دره.

مکزیک پور زمات ایسه کی آمریکا امره روابط سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی دره. ولی تاریخ میان پور اختلاف و جنگستن دو کشور میان اتفاق دکفته. هسا مبارزه علیه مواد مخدر ایتا پیله معضل دو کشور وستی ایسه و موجب اختلاف دو کشور میان بوبوسته. دهه دو هیزار میلادی میان مکزیک دولتˇ مبارزه علیه مکزیکی قاچاقچیان ویشترا گوده کی موجب پیله جنایتان و قتل های زنجیره ای بوبوسته. کی هرساله صدها نفر مکزیک دورون کوشته بید. ایتا پیله موشکل و اختلاف آمریکا و مکزیکˇ سیاست میان، موهاجرت و مکزیکیانˇ  کوچمال به آمریکا مرزان ایسه. آمریکا ساده قانونˇ موهاجرت باعث بوبو کی پور مکزیکیان بتنید جه زمینی و دریایی آمریکا مرزان دورون، کوچمال بوکونید. آمریکا دولت سعی کونه کی خو قوانین اصلاح بوکونه تا مکزیکیانˇ کوچمال جولوی بیگیره. هسا آمریکا میان ورود و غیر قانونی کوچمال گودن موجازات دره و باعث اخراج موهاجران به.
جنایی جرگهه'ن و مواد مخدرˇ کارتلان ایتا پیله معضل ایسید. مبارزه علیه مواد مخدر ، مکزیک دورون تا هسا شصت هیزار کوشته و بیست هیزارکس ناپدید بوبوستید. تخمین بزه بوبوسته کی مواد مخدرˇ کارتلان صد هیزار عضو درید. مکزیکˇ آمار و ملی جغرافیایی سازمان بوگوفته کی تا سال 2014 یک پنجم مکزیکˇ مردوم قربانی جنایت بوبوستید. 

سال 2000 جه به اَ طرف ویشتر جه صد روزنامه نگار و خبرنگار کی علیه قاچاقچیان گزارش اوانگره گیفتید کوشته یا ناپدید بوبوسته و ویشتر اَ جنایتان نامشخص و حل نشده بمانسته و فقط ایپچه جه مسببان و جنایتکاران بازداشت و محکوم بوبوسته اید. 

مکزیکˇ مایه دار دوخاله ایسه. ایتا خال شامل قوای سه گانه مایه دار (زمینی مایه دار ، دریایی مایه دار و هوایی مایه دار) ایسه. ایتا خال جه مکزیک ˇ مایه دار هم ایسه کی شامل زرهی مایه دار و مکزیکˇ مایه دارˇ مرکزˇ تحقیقات ایسه. اَ مرکز وظیفه تامین ، نگهداری و طراحی و چگودن و ارتقای جنگی سلاحان و جنگ افزاران برعهده دره. مکزیکˇدریایی مایه دار اَ سالان میان صنایع سنگین و کشتی و موشک چگودن دورون پور پیشرفت و تکنولوژی بوگوده.    

چند سال اخیر دورون ، مکزیک صنایع دفاعی پور پیشرفت دشتی و مکزیک مایه دار بتنسته جهت خودکفایی و تامین قطعات ، موشک و سلاح ، هواپیما ، هلیکوپتر چگودن و دفاعی سیستم تکنولوژی و الکترونیک جنگ پیشرفت دشتی و پیله واز بوگوده. دهه نود میلادی میان ، کی مبارزه علیه مواد مخدر شدت بیگیفته و مکزیک مایه دار موظف بوبوسته کی قاچاقچیان امره مبارزه بوکونه. مکزیک مایه دار مجبور بو کی خو تجهیزات و امکانات ارتقابده تا مبارزه علیه قاچاقچیان جولو موفق ببه. 

آمار و اطلاع دقیقی جه مکزیکˇ وضعیت قومی و نژادی وجود نره. استعمارˇ زمات میان اوروپایی موهاجران مکزیک میان ویشتر ائسپانیایی بید. قرن نوزدهم و بیستم میان ، جغیرز ائسپانیایین ، باخی اوروپایی موهاجران ، مکزیک دورون پور موهاجرت بوگودید. تا سده بیست و یکم ویشتر مکزیکˇجمعیت حاصل ادغام و ترکیبی ایسه جه اوروپایی موهاجران (ویشتر ائسپانیایین) و بومی مردوم که سورخپوست ایسید. چندین قرن آمیزش نژادی مکزیک میان باعث بوبو کی ایتا نژاد دورگه بنام (Mestizo - میستیزو) مکزیک میان بوجود بایه کی ویشتر مکزیکˇ جمعیت تشکیل دیهه.

مکزیک میان موختلفه هونران و صنایع دستی وجود دره. مکزیکˇصنایع دستی بنام آرتسانیا (إسپانیایی: artesanía) دوخانید. مکزیکˇ صنایع دستی ، موختلفه مواد امره تشکیل بوبوسته و شامل خاک رس ، چوب ، فلز ، سنگ و گیاه ایسه.  رنگانˇ پور رنگ و لاتینی جزئیات امره ، مکزیکˇ هونر اصلی ویژگی ایسه. ایتا جه مکزیکˇ ملی جشنان ، مرگˇ روج (إسپانیایی: El día de Los Muertos ) ایسه کی 31 اکتبر تا 2 نوامبر برگزار به. اَ روج میان مردوم جما بید و خوشانه درگذشتگان شادی روح وستی دوعا خوانید. اعضای خانواده و دوستانˇ متوفی ایتا جومجومه اوسانید و محراب یا قبر سر نهید و خوشانه دیمه ماسک زنید.  مکزیکˇ مردوم باور درید کی اَ کار باعث به کی موردگانˇ روح هنده اوشان ورجا واگرده. اَ سنت مکزیک دورون پور زمات ایسه کی برگزار به.

مکزیکˇ قدیمی هونرˇ تاریخ ، سه هیزار سال قدمت دره و جه سال هیزار و پانصد قبل میلاد تا سال هیزار و پانصد میلادی ادامه دشتی. اَ دوره شامل آثار هونری تمدن اولمک ، اینکا ، مایا و آزتک ایسه. اولمکˇمردومان ایتا تقویم به خط هیروگلیف دشتید کی اوشانه ساختمانان ˇمعماری طرحان اونه تاثیر بیگیفته بو. آفتابˇ نور جیگا و آفتاب دیمه ، اوشانه معماری جزئیاته مشخص گودی. مکزیکˇ باستانی آثار میان ، پور پیله سنگ گیشه وجود دره کی احتمال وجود دره کی اوشان اولمکˇ حاکمان ایسید. مکزیکˇ تمدنان ، هونری آثار دلایل مذهبی یا سیاسی دشتید. وختی کی إسپانیائین وارد بوبوستید و مکزیک فتح بوگودید. مکزیکˇ تازه هونری دوره آغازا بوسته. کی اونه استعمارˇ هونری دوره دوخانید. اَ دوره جه سال 1521 تا 1821 ادامه دشتی. اَ زمات میان مسیحیت رواج بیگفته و مکزیک دورون ، اسپانیا هونری آثار تقلید بوستی و پور سنگ گیشه جه مریم مقدس ، عیسی مسیح ، فرشتگان چگوده بوبوسته.

 
اروپا نفوذ هونری ، مسیحیت کومک امره ، وارد مکزیکˇ هونر بوبوسته و موجب خلاقیت و ایجاد تازه هونری سبکان ، مکزیک میان ببه. نقاشی ایتا جه هونرانی بو کی پور پیشرفت بوگوده و خوجیر رنگ روغنی نقاشی تابلوهان ، مکزیک میان بکشه بوبوسته. صنایع دستی ، ظروف سفالی منستن سابقه زمات منستن بمانسته و خو راهه ادامه بدا. اما هونر شیشه گری بعد إسپانیائین ورود امره به تعویق دکفه اما ایپچه بعد کی دوارسته شیشه گری هنده رواج بیگیفته.

مرگ و زندگی و قوربانی گودن جه قدیم زمات ، مکزیکˇ مذهب میان وجود زیادی دشتی. آزتکˇ امپراتوران خوشانه اسیران و بردگان قوربانی گودید تا خوشانه خودایانه راضی بدارید. إسپانیائین ورود امره باعث بوبو کی کاتولیکˇ مذهب ، مکزیک میان رواج بیگیره. سیصد سال إسپانیا استعمار باعث بوبو کی مکزیکیانˇمذهب تغییر زیادی بوکونه و  إسپانیایی کشیشان حقسأی امره کاتولیکˇ مذهب و مسیحیت ، مکزیک میان رواج بیگیفته. إسپانیائین سعی بوگودید کی آزتکانˇ اعتقاداته نابودا کونید و اجرای اوشانه مراسمان ، آدم قوربانی گودن منستن جلوگیری بوکونید. اوخر قرن نوزدهم میان چندتا جرگه جه پروتستانˇ معتقدان وارد مکزیک بوبوستید و مکزیکˇ کلیسا میان ساکن بوبوستید.

إسپانیائین ورود باعث بوبو کی إسپانیایی زوان ، مکزیک میان رسمی زوان ببه. مکزیک میان پور جه صدتا محلی زوان وجود دره ولی هیچکدام زوان غالب نیه. هشتاد درصد مکزیکˇ بومیان تنید هم خوشانه ماری زوان و هم اسپانیایی گب زنید. ناهواتل (إسپانیایی: Nahuatl) ایتا بومی زوان ایسه کی یک میلیون کس اَ زوان امره گب زنید.مکزیکˇ بومی زوان چهارتا جرگه تقسیم به. اصلی ترین جرگه ، مایا زوان ایسه. 




#Article 560: اتحاد اسلام (أنجۊمن) (415 words)


اتحاد اسلام ٚ أصل ٚ ویر' سید جمال الدین اسدآبادي مطرح بۊده بۊ ؤ اي ویر' سلطان عبدالحمید عثماني ترويج گۊد. ابراهیم فخرایي گۊنه یپاره مجلس ٚ وکیلؤن (محسن اسکندري ؤ سید حسن مدرس ٚ مۊرسؤن) اي جرگه مئن ايسأبۊن.

اي انجۊمن کي بأزين بۊبؤ کؤميته، جنگل ٚ انقلاب ٚ مئن پيله نقش دأشت.

جنگل ٚ جۊمبش ٚ مئن، یک زمت ايشؤن ٚ سیاسي چاگۊدار اتحاد اسلام بۊ ؤ اۊ جۊمبش ٚ مئن یکته نیمه رسمي دؤلت دأشتن که این ٚ أصل ٚ قسمت اين ٚ نظامي سازمان بۊ که ؤ يکته نشريه ني دأشتن کي جنگل نؤم دأشت. یعني دئه أولي مرحله مۊرسؤن نبۊ که رهبري یک نفر ٚ دس دبۊن ؤ اي دفأره جۊمبش رسما يک جرگه ريش سيفيدؤن ٚ دس ٚ جیر جمعي فرمؤندهي بنأبۊ کي اي جرگه اتحاد اسلام بۊ. فرانسه کؤنسۊل اي جرگه' سنا دۊخؤند. ابراهیم فخرایي (میرزا مؤنشي) سنا مئن ٚ ۲۷ نفر ٚ نؤم' ليست کؤنه. شیراز ٚ مئن ٚ آلمان ٚ کؤنسۊل ۱۹۱۸ ژۊأن (۱۲۹۷ تیر) نیویسنه کي اتحاد ٚ اسلام ٚ کؤمیته ۸ تا ۱۰ نفرن کي کۊجي خؤن ٚ همرأ جنگل ٚ جۊمبش' رهبري کؤنن. کؤميته اصلي آدمؤن' ايتؤ گۊنه: حاج احمد کسمایي، مالي کارکیا، کي کسما نیشت، احسان کي رشت ٚ مئن ايشؤن ٚ نماينده بۊ ؤ دايم تلفؤني میرزا همرأ درتماس بۊ؛ البته احسان الله خان خۊش ٚ خاطرات ٚ مئن بنويشته دأنه کي اين ٚ مقر أنزلي بۊ؛ کۊجي خؤن ؤ اين ٚ برأرزه داودزاده کي فؤمن ايسأبۊن.

وختي حلئه گیلان ٚ مئن اي انجۊمن قؤدرت ندأشت، اين ٚ مرکزي کؤميته أعضا ايشؤن بؤن: میرزا کۊجي خؤن، حاج احمد کسمایي، سید آقایي، دؤکتؤر حشمت، شیخ علي علم الهدا. ولي سید آقایي هۊ اول سال جۊمبش' رها بۊده. دؤکتؤر حشمت لایجؤن ٚ مئن خۊدش' تسکأگۊده، شیخ علي م ويشتري سفر شۊ. هين وأسي عملا میرزا ؤ حاج احمد مرکزي کؤميته' پيش بردن. میرزا نظامي کارکيا ؤ حاج احمد مالي کارکيا.

رۊسيه انقلاب ٚ پسي، وختي گیلان ٚ مئن رۊسيه سربازؤن ٚ اجرایي کؤمیته'ن ؤ انقلابي جنگ ٚ کؤمیته'ن بناگۊدن چینأگیتن ؤ جنگليئن ٚ همأ تماس گیتن، اتحاد ٚ اسلام ؤ جنگليئن ٚ زۊرم ويشترأبؤ ؤ یکته تازه مرکزي کؤميته چأگۊدن ؤ یپاره پيله آخۊندؤن' دعوت بۊدن که بأن اي کؤميته مئن. سید عبدالوهاب (صالح) ؤ میر منصور (هدا) ؤ حاجي سید محمد (روحانی) ؤ شیخ علي (علم الهدا) مۊرسؤن کي سومي ؤ چارؤمي پيله زميندار بؤن. اي آخۊندؤن کمتر پيش أمأ کي جۊمبش ٚ مقر بئسن ؤ ويشتر اعتبار ٚ وأسي دؤجين بۊبؤبۊن. خالي عبدالوهاب صالح بۊ که سازمان ٚ سر کؤنتؤرؤل دأشت.




#Article 561: مکزیکو سیتی (134 words)


مکزیکو سیتی ، مکزیکˇ پایتخت و ایتا جه پیله شهران دنیا میان ایسه. مکزیکو سیتی قلب سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی مکزیک ایسه. شهر جمعیت ، اونه حومه امره بالغ بر بیست میلیون کس ایسه.
مکزیکو سیتی ایتا جه قدیمی ترین شهر آمریکا قاره میان ایسه. وختی کی اسپانیایین سال 1521  میان تنوچیتلان ، آزتکˇ امپراتوری پایتخته تصرف بوگودید و شهر نابودا بوسته. مکزیکو سیتی اَ شهر ویرانه سر بنا بوبوسته. سابقه زمات بینیویشته بوبوسته کی مکزیکو سیتی اصل و منشا واگرده به سال 1325 میلادی کی ایتا جزیره بو کی تخکوکو دریاچه رو بوجود بومو.اولین بار وستی 1585 میان ، اسپانیایین اَ شهره به نام مکزیکو سیتی دوخادید.  

دهه نود میلادی مکزیکو سیتی پیله رشد بوگوده و اونه جمعیت پور زیادا بوسته. هسا مکزیکو سیتی ایتا جه آلوده ترین شهران دنیا میان ایسه. 




#Article 562: یزید بن مهلب (161 words)


 
یزید بن مهلب ابن ابی صفره ازدی کی به ابو خالد معروف بو، حجاج بن یوسف زن برار و مهلب بن ابی‌صفره ی پسر بو و حجاج والی در خراسان بو.

یزید بن مهلب ایتا سردار عرب در زمان امویان بو کی مدتی هم امیر خراسان بوبوسته. از انه اعمال معروف کی تاریخی بوبوسته، قتل فجیع و کشتار مردم گرگان، بو کی بعد از اون، دستور بدَا کی  مردم خون همراه، گندم آسیاب‌ بوگودد و هویا هو آرد همراه بوگوفته نان چاگودد و او نانه بوخورده.

یزید چندین بار اسپهبد فرخان بزرگ همراه کی عرب‌ها اَنه ذوالمناقب لقب بدابود، جنگ بوگوده و بالاخره در یکی از همین جنگها، فرخان اَنَه شکست بدا. و در بازگشت به عراق، به زندان دکفته. اَ سردار عرب، نیا و بنیانگذار خاندان مهلبیان بو کی در اوایل خلافت عباسی نقش پر رنگی ایفا بوگودد.

یزید در یکی از خو جنگان، خاستی مازندران ره هم فتح بوکونه کی فرخان خان جا شکست بوخورده و بزئیدی انه بوکوشتد.




#Article 563: ماگو ده اوز (1219 words)


ماگو ده اوز (ايسپانيايي زوؤن: Mägo de Oz - گیلکی: اوزˇ جادوگر) ایتا ایسپانیایی موسیقی جرگه ، فولکلورˇ متال سبک دورون ایسه. ماگو ده اوز 27 ژوئیه 1988 میان توسط تخوس دی فلاتو کی ایتا درامر بو ، بگونیا محل ، مادريد دورون تشکیل بوبوسته. اوایل اَ گروه تحت تاثیر ایتا ترانه جه آیرون میدنˇ جرگه خوشانه نام ترانسیلوانیا بنائید. اما ایتا سال بعد جرگهˇ نام ماگو ده اوز دوجین بوبوسته کی ایتا جه اوشانه اولین آهنگان بو. ماگو ده اوزˇ موسیقی ناهمگون و اورشین ایسه. چون اوشان موختلفه سبکان اجرا کونید. اوشانه موسیقی تلفیقی ایسه جه کلاسیکˇ موسیقی ، راک اند رول ، بلوز ، جاز ، متال و فولکلور. کی البته اوشانه غالب موسیقی ویشتر فولکلورˇ سلتیک و متال ایسه. 

اصلی و اولیه ماگو ده اوزˇ اعضا شامل تخوس دی فلاتو (درامر) ، کارلوس پریتو کی اونه لقب محمد ایسه (ویالون) ، خوان مانوئل مارین کی اونه لقب کارلیتو ایسه (اصلی گیتار زن) ، خوزه ماریا آلونسو کی اونه لقب چما ایسه (گیتار ریتم) ، سالوا (گیتار باس) و خوانما رودریگز (خوانندکس) بو. اوشان سال 1994 میان وختی بتنستید پول جما کونید و مشکلات مالی رفع بوکونید ، خوشانه اولین آلبوم بنام ماگو ده اوز کی بعدها اوشانه جرگهˇ نام بوبوسته منتشر بوکونید. اَ آلبوم اوشانه اولین کار حرفه ای بو و کشور دورون نام و آواز بیگیفتید اما ماگو ده اوزˇ آلبوم ، منتقدانه چندان راضی کننده نوبو و آلبومˇ کیفیت بیجیر دنستید. اما هه آلبوم امره بو کی موفق بوبوستید نام و آوازه پیدا بوکونید و بازون همه تان اسپانیا دورون شناخته شده بوبوستید. نقطه وقت ماگو ده اوز ، تخوس دی فلاتو فلسفی اشعار و کارلوس پریتو خوجیر نوازندگی و ریتم چگودن بو کی سال 1995 میان به عنوان ایتا خوروم متال جرگه اسپانیا دورون شناخته بوبوست.

ایتا سال بعد ضبط و تمرین گودن ، هفتم اکتبر سال 2000 میان ، ماگو ده اوزˇ پنجمین آلبوم بنام فینیسترا (إسپانیایی: Finisterra) چگوده بوبو و آوانگاره بیگیفته بوبوسته. اَ آلبومˇ ویژگی جه خواندن و نواختن نسبت به سابقه آلبومانˇ جرگه بالغتر و کامل تر بوبوسته بو. آلبومˇ ترانه'ن کی اساطیری و تاریخی ایسه مربوط به ایتا پاچه رمان بو کی تخوس دی فلاتو اونه ترانه'ن بینیویشته بو. فینیسترا آلبوم ، مادرید دورون تا ایتا هفته رتبه یکم فروش دشتی. هه زمات میان سرخیو سیسنروس (کیسکیا) بعنوان کیبورد نوازنده و فرناندو پونسه  نی زن وارد ماگو ده اوزˇ جرگه بوبوستید.

ماگو ده اوزˇ اعضا سال 2003 میان خوشانه آمادا گودید کی ایتا آلبوم سه گانه بنام گایا آوانگاره بیگیرید. آلبومˇ موضوع و فلسفه نامشخص ایسه و پور نظر و موختلفه گبان اونه موضوع سر بزه بوبوسته. موسیقی ترکیب و نواختن ساز خوجیر ایسه و ترکیب اصلی سازان آهنگان دورون ویشتر واگرده به ویالون ، فلوت و کیبورد کی باعث بوبو گیتار الکتریکˇ نقش کمتر ببه و درجه دوم دورون قرار بیگیفته. آلبومˇ ترانه'ن همه تان تخوس دی فلاتو بینیوشته بو. و گایا ترانه موضوع واگرده به ایتا لاکو بنام آلما اکیگاری کی برقی صندلی مره محکوم به مرگ بوبوسته. ایتا ده ترانهˇ موضوع مربوط ایسه به ایتا اسپانیایی جنگجو بنام پدرو آلکازار کی سال 1519 
میان ایتا جه پانصد و هشت نفری بو کی هرنان کورتس جیر دست خدمت گودی. بازون ترانه سومی ایسه کی ، اسپانیایینˇ استعمار و فوگوردستن مایا و اینکا تمدن نشان دیهه کی چیتو اسپانیایین بومی زناکانه تجاوز بوگودید و مرداکان کوشتید یا اویری بیگیفتید.
ماگو ده اوزˇ جرگهˇ اعضا ، ارتباط و تطبیق گیفتن ویشتر وستی تصمیم بیگیفتن کلسيىا آمريکا سفر بوکونید. بومی فرهنگ ، تارئخ و تمدن او منطقه خو تاثیر ترانه'ن میان نیشان بدا. کی خوجیر تک آهنگانی بنام (La costa del silencio - گیلکی: تام بزه پره سر) و (La rosa de los vientos - گیلکی: سورخ گوله بادهان) بینیویشته بوبو کی بعدها اوشانه آهنگان رو ویدیو کلیپ چگوده بوبوسته. آلبوم بتنسته پیله موفقیت بدست باوره و پور فروش بوکونه. بیست وچهار ژانویه میان؛ تک آهنگه تام بزه پره سر رتبه یکم جدول فروش دورون جا بیگیفته.  

سال 2004 میان جرگهˇ اعضا خوشانه هفتمین آلبومˇ ضبط گودن وستی بنام بلفاست استودیو دورون واگردستید. اَ آلبومه میان چندته جه خوجیرترین و کلاسیک موسیقی راکˇ آهنگان جه پیله میزقونان دنیا میان (إلویس پریسلی ، دیپ پورپول و وایت اسنک) منستن ، بازخوانی و اجرا بوبوسته. اّ آلبوم آخرین آلبومی بو که شرکت لوکوموتیو آوانگاره بیگفته.
سال 2005 میان ماگو ده اوز قرارداد شرکت لوکوموتیو امره تومام بوبوسته و شرکت وارنر درو امره همکاری بوگوده. هو سال اواخر میان آلبوم Gaia II: La Voz Dormida  (گیلکی: دومین گایا - خوابˇ اوخان) منتشر بوبوسته. اَ آلبوم ویژگی و خصوصیت ، جسورانه ، شیطانی و انتقادی جه کاتولیک کلیسا ایسه. به ویژه دو تا آهنگ دورون (En nombre de Dios - گیلکی: خدا نام امره) و (La cantata del Diablo - گیلکی: بیجˇ آواز) اَ موضوع خوره نیشان بدا. اَ زمات میان ، ماگو ده اوز خو سابقه انگاره گیر امره یعنی شرکت لوکوموتیو مشکلات حقوقی پیدا بوگوده و حق تکثیر وستی علیه اؤ شرکت اقدام قانونی پیگیری بوگودید. اَ زمات میان ، ماگو ده اوزˇ  رسمی سایت اینترنتی جا رونمایی بوبوسته. 

تاریخ یکم مه 2007 میان ماگو ده اوزˇ تازه انگاره گیر یعنی شرکت وارنر دور، ترتیب بدا تا جرگهˇ اعضا موختلفه کشوران میان ، ائسپانيا ، آمریکا ، مکزیک ، شیلی ، آرژانتین منستن فستیوال برپا بوکونید. کی اَ فستیوال ، جرگه وستی پیله موفقیت امره بو و پور استقبال صورت بیگیفته. هه زمات میان ایتا خواننده زناک بنام پاتریسیا به جرگه مولحق بوبوسته. ماگو ده اوز بعدی آلبوم ، (La ciudad de los árboles گیلکی: شهرˇ داران) نام دشتی کی سوم دسامبر هو سال منتشر بوبوسته. ائسپانیا دورون اَ آلبوم پور جه چهل هزار نسخه بفروش بوشو. بعد بیست سال فعالیت ، ماگو ده اوز موفق بوبسته یک میلیون نسخه جه اونه آلبومان فروش بداره. شهرˇ دارانˇ آلبوم نسبت به باخی ماگو ده اوزˇ آلبومان متفاوت بو. اونه تفاوت هن بو کی اونه آهنگان ملایم تر بو و نسبیت به سابقه آهنگان کمتر به سبک متال شباهت دشتی. هنه وستی پور مردومه خوش بومو. 
Gaia III: Atlantia  سومی خال و آخری قسمت جه سه گانه آلبوم گایا تاریخ 6 آوریل 2010 میان منتشر بوبوسته. اَ آلبوم محتوا و پیام هنه کی واگویه بوکونه کی خودخواهی و آدمانˇ پیله واز گودن ، دنیا و تمدن نابودا کونه. آلبومˇ نام آتلانتیا ایتا شهر نام ایسه کی دریا جیر غرقا بوسته. دو هفته بعد جه آلبوم انتشار بیشترین فروش اسپانیا میان دشتی. تازه آلبوم اولین زنده اجرا مکزیک ، شهر مونتری میان بو. بعد جشنواره ویوا لاتینو ، مکزیکو سیتی میان اجرا بوبوسته. 

آوریل سال بعد ، پدرو دیاز (گیتار بیس نوازنده) و سرخیو سیسنروس (کیسکیا) کیبوردˇ نوازنده جرگه جه سیوا بوبوستید و خوزه آندریا امره ملحق  بوبوستید.

آلبوم کاور و طراحی پور جنجال و حاشیه بوجود باورده. چون بشکل ایتا صلیب بوبوسته زناک بجای مسیح ایسه کی ایتا مدل و بازیگر پورنوگرافی بنام آپولونیا لاپیدرا اونه نقشا ایفا بوگوده و چند ته ویدیو کلیپ میان حضور دشتی.

ماگو ده اوزˇ موسیقی سبک ، متال و سلتیکˇ موسیقی تاثیر بیگیفته. اوشان موختلفه سبکان مخلوط بوگودید و اوشانه گیتار نواختن ، خوجیر و پور هواخواهˇ سلوهان امره تشکیل بوبوسته.  نه تا عضو امره ماگو ده اوز بتنسته فضای موختلف و متفاوتی بوجود باوره. فضا و عامیانه شعران و خوانندگی متمایز ایسه. اوشانه إسپانیایی شعران موسیقی رو بینیویشته بوبوسته کی ویشتر انگلیسی یا اسکاندیناوی موسیقی میان رواج دره. ماگو ده اوز خو کشور میان حتی اوروپا دورون شناخته بوبوسته ایسه اما آمریکا میان پور نشناخته بوبوسته.




#Article 564: کاراییبˇ دریا (126 words)


کاراییبˇ دریا (اینگیلیسی: Caribbean Sea - إسپانیایی: Mar Caribe) ایتا دریا اقیانوس اطلسˇ آفتاب زردی ورجا ایسه. اونه مساحت حدود 2,753,000 کیلومتر مربع ایسه. کاراییبˇ دریا نسا جه کلمبیا ، پاناما و ونزوئلا مره مرز دره. جه آفتاب زردی کاستاریکا، نیکاراگوئه، هندوراس، گواتمالا، بلیز و مکزیکˇ یوکاتانˇ شبه جزیره و کلسیا جه کوبا جزایر، ایسپانیولا، جامائیکا، و پورتوریکو و جه کلسیا خورتاب ترینیداد و توباگو پره سر واقع بوبوسته. جامائیکا و کوبا پیله ترین جزایر کاراییبˇ دریا میان ایسید کی اَ منطقه بین کوبا و جامائیکا 7,686 متر امره جولف ترین نقطه کاراییبˇ دریا ایسه. 

اولین اروپایی کی به کاراییبˇ دریا فرسه ، کریستوف کولمب بو کی سال 1492 میلادی به هاوایی جزیره فرسه و موفق بوبوسته ایتا تازه تجاری راه به قاره آسیا پیدا بوکونه.




#Article 565: پامادور (1043 words)


پامادور (اینگیلیسی: Tomato) - (لاتین: Solanum lycopersicum) ایتا گولدارˇ گیاه ایسه کی اونه مئوه دونیا میان پور مصرف و خورده به. پامادور بعنوان ایتا خوردنی گیاه ایسه کی اونه مئوه ، خورد و خوراک میان پور ارزش و جاجیگاه دره. پامادور به اشکال موختلفی خورده به. ویشتر سالاد میان بطور خام مصرف کونید یا اونه پَجید یا بِبیشته کونید. پامادور ایتا حاضر و آماده خوردنی ایسه و انواع چاشنی هان و ترشی هان دورون ایستفاده کونید. ایپچه جه پامادور دونیا میان به اشکالی موختلفی ، آبˇ پامادور (گوجه) ، کنسرو بوبوسته یا قوطی میان ، سس ، پوره ، رب یا پودری منستن مصرف به.

پامادور پور جه آنتی اکسیدان لیکوپن ایسه و بیماریانˇدرمان و جان ساقی ره مفید ایسه. دانشمندانˇ علمی واموج نشان دیهه کی پامادور احتمال ابتلا به سرطان بجیر آوره و قلب و عروق ره پور خاصیت دره. پامادور منبع ویتامین C ، k ، فولات و پتاسیم ایسه. پامادور موختلفه رنگ و طعم دره. و ویشتر وختی کی بطور کامل فرسه اونه چینید و مصرف کونید.

پامادور انواع موختلفی دره کی آب و هوای معتدل و مرطوب میان رشد کونه. گولخانه میان شأ تمام سال میان پامادور تولید کودن. پامادورˇ گیاه یک تا سه متر بولندی دره. پامادورˇ گیاه اندازه ، به اونه جاجیگاه و آب و خاک بستگی دره.

پامادور ˇ اصلی جاجیگاه ، نسایی آمریکا میان بو. ناهواتل ˇ زوان میان اونه توماتل دوخادید. وختی إسپانیائین آمریکا قاره میان ورود بوگودید اونه نام جیگیفتید و توماته (ايسپانيايي زوؤن:  tomate) بنائید. پامادور مکزیکˇ بومیان خوراک بو و اوشانه آشپجی دورون ایستفاده گودید. إسپانیائین ، پامادورˇ بذر آمریکا جه اروپا دورون باوردید و هتویی اول اروپا میان و بعد قرن شانزدهم دورون ، باخی دونیا میانن بکاشته و تکثیر بوبوسته.

پامادور اوایل اروپا نسا میان ، بسرعت رواج بیگیفه و مردوم خوراک میان جای بیگیفته. اما کلسیا اوروپا میان مردوم تمایل نشتید پامادور بخورید و فکر گودید که اون سمی ایسه. اینگیلیسیان ، پامادور خوجیر مئوه دنستید و اوشانه خوش امویی ولی حاضر نیبید اونه بخورید چون فکر گودید کی پامادور سمی مئوه ایسه. 
قرن شانزدهم ، اروپا میان ، اوشانی کی دارا و ثروتمند بید خوشانه آشپجخانهˇ ظروف، سرب جه چگوده بوبوسته بو و پامادور سرب جذب گودی و مسمومیت پیش امویی و باعث مرگ و میر بوستی. هن وستی ثروتمندان پامادور نوخوردید. اما فقیران و سوتالˇ مردومˇ ظرفان چوبی بو و پامادور خوردن سر موشکلی نشتید. تا قرن نوزدهم میان ، پامادور فقیرانˇ خوراک بو و ویشتر ایتالیا میان مصرف بوستی. هنه وستی ایتا داب بوجود بومو کی ویشتر سوتالانˇ خوراک ، پامادور جا چگوده بوبوستی.

پامادور بدلیل اهمیتی که آشپجی و خورد و خوراک میان دره و همه تانه ره بعنوان ایتا چاشنی یا خوراکی و یا سالاد دورون مصرف به. ایتا محصول پور مصرف دونیا میان ایسه. کشوران وستی پامادور تولید گودن پور اهمیت دره و اونه صادرات منبع درآمدی کشوران وستی ایسه. کشورانی کی اوشانه تولید بجیر ایسه ، خوشانه نیاز و مصرف وستی مجبورید کی پیله تولیدکننده ورجا پامادور وارد بوکونید. سال ۲۰۱۷ دنیا میان ، پور جه صد و هفتاد تن پامادور تولید بوبوسته. و کشوران مختلف ، انواع پامادور ، طعم و مزه و ظاهر متفاوت امره تولید بوگودید. ویشتر پامادورˇ کاشت و تولید گولخانه‌ٰن دورون انجام گیره. 

ده تا کشور عمده ، بعنوان پیله ترین پامادورˇ تولیدکننده ، ۸۳ درصد تولید سالانه میان سهم درید. اَ چند سال میان ، باخی کشوران بتنستید خوشانه تولید افزایش بدید و هتو بوبو کی اَ ده کشورˇ سالیانه تولیدˇ سهم بیجیر بایه. پامادورˇ تولیدˇ اهمیت و توجه بیست سال اخیر میان پور اضافا بوبوسته. مصرف پامادور رابطه مستقیمی ، جامعهˇ سلامت و جان ساقی امره دره. آمار نیشان دیهه کی کشورانی کی اونه میان سطح زندگی بوجور ایسه ، آمریکا ، اروپایی کشوران ، آسیا خورتاب و اقیانوسیه منستن ، پامادور پور مصرف به (بیست تا بیست و هشت کیلو سالانه هر ای نفره). جغرز اَن ، باخی کشوران میان ، کانادا ، ژاپؤن ، تونس و ... منستن انواع پامادورˇ محصولات پور اهمیت دره. اَ چند سال میان باوجود افزایش جهانی پامادورˇ قیمت ، تقاضا و مصرف دنیا میان رشد بوگوده. هنه واستی باعث بوبو کی کشوران خوشانه تولید ویشترا کونید. هسا چین ، پامادورˇ کشت و تولید وستی پیله سرمایه گذاری بوگوده و باعث بوبوسته کی آمریکا و ایتالیا به عنوان دوتا پیله تولیدکننده خوشانه بازار ایپچه جه دست بدید و چین اوشانه جای صادرات میان بیگیفته.

ممکن ایسه کی پامادور دچار مختلف بیماری یا آفتان ببه. زمینه گیاهˇ بیماری و یا آفت ، ممکن ایسه بدلیل فقر خاک یا کمبود کلسیم ببه. گیاهه زیادی هرس گودن ، باعث آفت و اخلال رشد مئوه دورون به. هوایˇ درجه دما و خاک ، وانیشا گودن زمات مئن پور اهمیت دره. کم یا زیادی آب دئن هم آفتˇ دلیل ایسه. آب دئن زمات میان ، گیاه رو مستقیم آب فوگودن احتمال رشد قارچ زیادا کونه. کمبود هوا و خاک جیگا آفت آوره یا باعث کاهش گیاهˇ باروری به. 

پامادور دو مرحله میان، قبل و بعد گول دئن و میوه باردن زمات میان آفت گیره. وختی هوا و خاکˇ رطوبت بوجور ببه یا چند روج مئن وارش دواره ، شرایط باکتری اورزا گودن (رشد گودن) وستی بوجود آیه. ساقه ، ولگ و حتی خود میوه آفت زنه. قارچ و آفتˇ نشانه ، سیفید دانه و لکه ایسه. شوروم (رطوبت) و وارش باکتری رشد زیاد کونه. مناطقی کی زیادی وارش دواره ، احتمال انکی پامادور قارچ بیگیره و خراب ببه ویشتر ایسه. آفت تازه و تره ولگان خوشک و نابودا کونه و قدیمی و پیله ولگان زرد یا سیاه بید یا آفت باعث دوچولکستن ولگان به. آفت بزه بوته ، لکه دار میوه آوره و کال و نرسه پامادور ، لکه دار و سیاه ایسه. آفت بزه پامادور نتنه خو رشد طبیعی ادامه بده و وختی بپخته به و اونه رنگ سورخ به ، اونه سطح پوست میان قهوه ای یا زردˇ لکه بوجود آیه و اونه سطح رنگ خالصی نره.

۹۵ درصد پامادور ، آب جه تشکیل بوبوسته و باخی شامل ۴درصد کربوهیدرات و یک درصد پروتئین و چربی ایسه. پامادور میئوه‌ٰن میان منبع ویتامینی C متوسطی دره و جز خوراکان رژیمی و کم حجم ایسه.  
صد گرم پامادور ، ۱۸ کالری دره  و ۰۹% گرم پروتئین ، ۳.۹%  گرم کربوهیدرات ، ۲.۶% گرم شکر ، ۱.۲ گرم فیبر و ۰۲% چربی جا تشکیل بوبوسته. پامادورˇ سورخ رنگ ، آنتی اکسیدان لیکوپن وستی ایسه.




#Article 566: پره سر (101 words)


پَره‌سَر ايتأ جه گیلان شهران شهرستان رزوندي دۊرۊن ايسه. پره‌سر سال ۱۳۴۱ ه.ش مئن شهر بۊبۊسته و سال ۱۳۷۶ به مرکزیت بخش پره‌سر در بامۊ. اۊنه جمعیت طبق سرشماری سال ۱۳۹۰، ۷۸۲۶ نفر ايسه. 

أ شهر ویشترين دما تابستان مئن °۳۴، و کمترين دما زمستان مئن °۳-، و اۊنه سالانه وارش میانگین ۱۴۴۰٫۶ میلی‌متر ايسه کي هواشناسي پیلمبرا ايسگا دۊرۊن اندازه بيگيفه بۊبۊسته. 
پیلمبرا اول ایسگای اقلیم‌شناسی استان گیلان دۊرن ايسه کي سال ۱۳۴۷ دۊرۊن چاکۊده بۊبۊسته.

أ شهر جه لحاظ تاريخي پۊر دئباره ايسه و ويشتر مردۊم جه اقوام تالش و گيلک ايسيد و زوانان تالشي و گيلکي رائج ايسه.




#Article 567: تۊتکابؤن (103 words)


تۊتکابؤن ايته جه رۊبارˇ شأرستانˇ شأران ايسه. أ شأر رحمت‌آباد ؤ بلۊکاتˇ بخشˇ مرکز ايسه. تۊتکابؤن ىا تۊتک‌بن اي زمات مرکز پرورش نۊغان بۊ ؤ تۊتˇ دار اۊيه فراوان بۊ هأنه واسي أ شأرˇ ايسم تۊتکابؤن بنأييد. 

تۊتکابؤن در حدۊد شانزده کیلؤمتري رۊبارˇ خۊرتاوي کلسیا ؤ حدۊد دۊ کیلؤمتري رستم آبادˇ خۊرتاو ؤ در حدۊد دۊوازده کیلۊمتري درفکˇ خۊرخۊس قرار دأره. أ شأر جه دۊ ته جؤرمحله ؤ جيرمحله بخش تشکیل بۊبؤسته دره ؤ ايته پۊرد أمرأ کي ايسپي‌رۊ سر چاکۊده بۊبؤسته رشت - قزوينˇ أصلي راه مئن قرار بيگيفته دره.

تۊتکابؤن رۊبارˇ زلزله زمات تقريبا ویران بۊبؤسته ولي بعدا دۊوارده چأگۊده بۊبؤسته.




#Article 568: پراید (113 words)


پراید ایتأ اۊتۊل ايسه کي اۊنه چگۊدن کره جنوبی مئن آغازأ بۊسته. جه سال ۷۲ ایران دۊرۊن توسط شرکت سایپا اۊنه مؤناژ کليد بۊخۊرده؛ کي اۊنه مدلان DM و FS و ايتأ مدل سدان کي اۊنه ايسم بتا نیز بۊ چأگۊده بۊستي. پرايد ژاپن مئن توسط مزدا شرکت با ايسم مزدا ۱۲۱ و آمريکا دۊرۊن توسط فؤرد شرکت فورد فستیوا نام أمرأ عرضه بۊستي. کيا شرکت أ اۊتۊل امتیاز اۊشان جه بِهِع و با نام پراید کره مئن عرضه بۊگۊده.

پراید ایران دۊرۊن نزديک ۳۰ سال ايسه کي در چندته مدل شبیه به هم چأگۊده به. پرايد بین ايران اۊتۊلان مئن، دئباره‌ترين اۊتۊلي ايسه کي هنۊز مؤنتاژ به.

پرونده:Saipa 141.jpg|
Kia Pride (1987–2000) 




#Article 569: رانا (123 words)


رانا ايتأ جه اۊتۊلان ایران خودرو ايسه کي پلتفؤرم ایکس ۱۲ یا هۊ پژؤ ۲۰۶ اس‌دی پلتتفؤرم رۊ چأگۊده بۊبۊسته. أ اۊتۊل نام جه ايتأ فارسي کلمه بيگيفته بۊبۊسته کي اۊنه معني رَوَنده و سریع ايسه.

أ اۊتۊل بعد سمند و سایپا تیبا، ايران سومي ميلي اۊتۊل ايسه. 
قرار بۊ أ اۊتۊل قیمت ۱۰ ميلیۊن تۊمۊن أمرأ سال ۸۹ دۊرۊن چأگۊده ببه کي عملي نۊبۊسته.

رانا بدنه ساختار اۊنه الگۊ مأنستن یعنی پژو ۲۰۶ جه نوع سه محفظه‌اي ايسه و جه فۊلادي ورقان فؤرم بدا، چأگۊده بۊبۊسته کي اۊنه کۊلۊفتي جه ۰٫۷ تا ۲٫۵ میليمتر ايسه.

رانا طبق ايران‌خودرو آمار، ۱۲ ثانیه دۊرۊن اۊنه سۊرعت جه صفر به صد کيلۊمتر بر ساعت رسه و اۊنه آخري سۊرعت هم ۱۸۹ کيلۊمتر بر ساعت ايسه.

 




#Article 570: سایپا تیبا (168 words)


تیبا (با قبلي نام مینیاتور) سایپا شرکت اولي ملي اۊتۊل ايسه کي ۲۳ آذر ۱۳۸۷ دۊرۊن اۊنه جه رۊنمایی بۊبۊسته. سایپا أ اۊتۊل طراحي دۊرۊن، جه مشاوران و طراحان ایتالیایي، آلماني و کره‌اي کمک بيگيفته. هأتؤيَم تيبا دۊرۊن جه قطعات بقیه اۊتۊلاني کي جه سایپا چأگۊده‌ئان ايسن پراید، کیا ریو و تندر۹۰ استفاده زیادی بۊبۊسته. أ اۊتۊل نۊسخه تؤسعه بیافته پلتفرم S۸۱ سایپا ايسه و جه مۊشخصات أ اۊتۊل شأ به اۊنه ماتۊر، حجم ۱۵۰۰cc أمرأ ايشاره کۊدن کي مصرف حدۊد ۶/۵ لیتر در ۱۰۰ کیلۊمتر و استاندارد آلایندگی یورو ۴ دره. أ اۊتۊل در نۊسخهٔ فۊل هم قابل سفارش ايسه. جه ديگر آپشنان تيبا هم شأ به دۊکمه بازکۊدن عقب صۊندۊق ريمۊت رۊ ايشاره کۊدن کي در نۊسخه فۊل مؤجۊد ايسه.

أ اۊتۊل طراحي ره  ۱۲۰ میلیۊن دلار هزینه بۊبۊسته.
أ اۊتۊل اول قرار بۊ افراد درآمد بيجير ره عرضه ببه و پراید جایه بیگیره و اۊنه قیمت هم ۱۰ ميليۊن تۊمۊن تعیین بۊبۊسته بۊ کي با ويشتر بۊستن أ اۊتۊل قیمت أ تصميم تحقق پیدا نۊگۊده.

 




#Article 571: مارياچي (108 words)


ماریاچي یا اِل ماریاچي (اسپانیایی زوؤن Mariachi) ايتأ نوع مزقان جؤرگه ايسه کي جه چندته نوازنده مۊختلف سازان أمرأ تشکيل بۊبۊسته. أ نوع مزقان جه سۊنتي مزقانان مکزیک و آمريکا کشور نسا ايالتان مثل نیۊمکزيکؤ، میامي، کالیفرنیا، آريزۊنا و تگزاس و اۊنه پیدایش جه أ منطقه بؤ ولي هسأ ويشتر مناطق نسا آمریکا و مرکزي آمريکا دۊرۊن أ نوع مزقان رایج ايسه و اۊنه جه استقبال به.
أ جؤرگه‌ئان مۊختلف مراسمان دۊرۊن مثل فستیوال، عید، عرۊسي و تولد و... اجرا کۊنيدي.  

ماریاچیان أوائل فقط گيتار و ويالون زئن تانستید ولي گلف گلف بقيه سازان زئن هم آمۊتن و أ دؤره خۊشأن اجرايان دۊرۊن جه ويشتر سازان استفاده کۊنيدي.




#Article 572: نیما فرید مجتهدي (150 words)


نیما فرید مجتهدي جؤغرافیدؤن ؤ آب ؤ هوا شناس ؤ طبیعتمج ؤ عککاس ؤ گیلانشناس، ۱۵۵۵ دیلمي (۱۳۶۰ ه.ش. ) لایجؤن ٚ مئن دۊنیا بمأ. مجتهدي خۊش ٚ تحصیلات-ه تا دؤکتؤري تهرؤن ٚ دانشگای ٚ مئن آب ؤ هوا شناسي رشته مئن پيش ببرده.

نیما فرید مجتهدي گیلانشناسي مئن چندين ته کتاب بنویشته دأنه ؤ گیلانشناسي هأنه‌شر-ه وؤسعت بدأ دأنه. این ٚ کتابؤن ؤ مقالهٰ‌ن گیلان ٚ کۊهؤن ؤ رۊخؤنهٰ‌ن ؤ طبیعت ٚ جي ايسسه تا گیلکي مئن ٚ نؤم‌واژهٰ‌ن ؤ هواشناسي ؤ آب ؤ هوایي وگرش (تغییرات آب و هوایی).

نیمافرید مجتهدي ۱۵۸۰ دیلمي (۲۰۰۶ میلادي) نؤرۊزبل ٚ زنده واگۊدن ٚ تیم ٚ مئن دبۊ. اي تیم کي ۳ نفر بؤن (ورگ (امین حسن پور)، نیما فرید مجتهدي، حجت بابایي روشندل) اۊ سال تا ملکۊت ٚ رۊستای ٚ مئن نؤرۊزبل ٚ جشن-ه کي چن دهه بۊ جخترأشؤبۊ، رۊستای ٚ مردۊم ٚ همکاري أجي دۊمرته بيتن ؤاي جشن زنده وابؤ.




#Article 573: ارنست بلؤخ (193 words)


ارنست بلؤخ (آلماني أجي: Ernst Bloch) (۱۸۸۵ˇ ژۊئيه ما هشتؤمˇ بيچئک؛ آلمانˇ لۊدویگزهافئنˇ ميئن — ۱۹۷۷ˇ اۊت ما چارؤمˇ بمۊردأک؛ تؤبينگئنˇ ميئن) يته مارکسيستي فيلسۊف بۊ. 

بلؤخ آلمانˇ راين-لندˇ لۊدويگزهافنˇ ميئن بيچئه بۊبؤ، اۊن يته جۊهۊد خؤنواده تنأ زأک بۊ يؤ اينˇ پئر آلمانˇ راه-آهنˇ اداري وابينˇ ميئن کار گۊد. ارنست مۊنيخˇ دانشگه ميئن فلسفه ؤ روانشناسي ؤ ورتزبۊرگˇ دانشگه ميئن فلسفه ؤ سياست ؤ مۊسيقي خؤند. مۊنيخˇ دل، تئؤدؤر ليپزˇ شاگرد بۊ يؤ سالˇ ۱۹۰۸ خۊ پايان-نامه رساله-أ راجع به هاينريش ريکرت ؤ نؤکانتي-گيري بنويشت. ۱۹۱۲ برلين بۊشؤ يؤ جؤرج زيملˇ کلاسؤن-ه شرکت بؤده. اؤره جؤرج لۊکاچˇ أمرأ ريفئقأبؤ يؤ کس-کسˇ أمرأ هايدلبئرگ بۊشؤن ؤ ماکس وبر-ه ملاقات بؤدن ؤ تا ۱۹۱۴ هؤره بيسأن. بلؤخ أولي جهاني جنگˇ سرأگيتنˇ پس آلمان أجي جيويشته يؤ بۊشؤ برن (تۊيˇ سۊئيس). اؤره رؤزا لۊکزامبۊرگˇ تفکر أجي ويشته شناق پيدؤده يؤ اينˇ صلح‌خازي-ه پرستي؛ أمما أللأني مارکسيسم-ه توجه نگۊد ؤ جنگˇ تمنأبؤنˇ پسي وگرسه آلمان ؤ لايپزيکˇ دانشگه ميئن فلسفه درس بدأ.
بلؤخ برعکسˇ اۊ فيلسۊفؤني گه هيتلرˇ دؤره ميئن آمريکا-ه کۊچ بؤدن، خۊرخۊسي آلمانˇ جا وگرسه خۊرتؤيي آلمان-ه. اۊن يه-مدت اؤره بيسأ تا اينکه حزبي مواضعˇ أمرأ کلله به کلله بۊخؤرده ؤ هأنده وگرسه خۊرتؤو-ه.




#Article 574: رۊبارˇ شأرستان (227 words)


رۊبارˇ شأرستان، ايته جه گيلانˇ شأرستانان ايسه ؤ أ اۊستانˇ نسا مئن قرار بيگيته ؤ گيلانˇ پيله‌ترين شأرستان ني ايسه. أ شأرستان ۲۵۷۴ کيلۊمتر مربع مساحت دره ؤ اۊنˇ مرکز ني رۊبارˇ شأر ايسه.

أ ناحيه دۊرۊن رۊخانان زيادي نهأ ؤ هأنه وأسي اۊنˇ نام رۊبار بنأييد کي گيدي اۊنˇ معني رۊخانانˇ سامان ايسه.

رۊبارˇ شأرستان ايته جه ۱۶ ته گيلانˇ شأرستانان ؤ پيله‌ترين شأرستان ني اۊشانˇ مئن ايسه. أ شأرستان جه کلسیا به رشتˇ شأرستان ؤ سیاکل، جه نسا به آله‌مۊتˇ منطقه، جه خۊرتاو به هۊسم ؤ جه خۊرخۊس به شفتˇ شأرستان فارئسه. أ ناحيه خۊ فراوان زِه باغان وأسي کي اۊنˇ محصۊلان کیفيت ني خئلي بۊجؤره معرۊف ايسه.

رۊبارˇ شأرستان کۊهسساني ناحيه مئن قرار دره ؤ اۊنˇ آب ؤ هوا خۊشک ؤ نیمه خۊشک ؤ مديترانه‌اي ايسه، هأنه وأسي زِه داران اۊیه خؤب رؤشد کۊنيدي. أ شأرستان ايسپي رۊ ورجأ بنا بۊبؤسته ؤ مسير ايسپي رۊ دائمي وا مئن کي به مانگيلˇ وا ني معرۊف ايسه قرار دره ؤ هأ مؤضوع باعث چأگۊدن مانگيلˇ بادي قۊوتگا ۱۳۷۰ سالˇ دۊرۊن بۊبؤسته.

رۊبارˇ شأرستان چار ته بخش دره:

 

أ شأرستانˇ جمعيت ۱۲۶۳۱۵ نفر ايسه کي جه أ تعداد ۶۹۶۲۰ نفر شأري منطقه'ن ؤ ۵۶۶۹۵ نفر رۊستا'ن دۊرۊن ساکن ايسده.

رۊبارˇ شأرستان ويشتر مردۊم گيلک ايسن ؤ به گيلکي زوؤن، گالشي(دیلمي) گۊیش ؤ رۊباري لئجه أمرأ گب زنده. رۊباري ايته جه گيلکيˇ هشت‌ته أصلي لئجه گيلانˇ دۊرۊن ايسه.




#Article 575: مانگيل (301 words)


مانگيل ايته جه گيلانˇ شأران ؤ ايته جه رۊبارˇ شأرستانˇ هفت ته شأر ايسه. أ شهر رۊبارˇ شهرستانˇ نسا مئن قرار بيگيفته ؤ قزوين ؤ زنجان دۊ ته اۊستان أمرأ ني مجاورت دره. 

اي سري جه دئباره شناسان معتقد ايسن کي من ؤ مان پيشوند مکان ايسيد ؤ ترکيب مان+گيل معني قؤم گيل زيوشˇ جيگا یا گيلکان سامان دهه ؤ منجيل هۊ مانگيلˇ واجه معرب بۊبؤسته ايسه.

مانگيلˇ جمعيت بر اساس سال ۱۳۹۰ˇ سر ايشماردن، ۱۷،۳۹۶ نفر ايسه.

مانگيلˇ شديدˇ باد ايته جه أ شهر خواص ايسه کي اۊنه گيلانˇ باخي شأران جه متمایز کۊنه. أ باد وٚهار ؤ تاوسسان مئن پۊر شديد ايسه ؤ پئيز ؤ زٚمٚسسان مئن کمترˇ شدت أمرأ وزه. أ باد به قدري شديد ايسه کي ز داران کي کشاورزي أصلي محصۊل أ منطقه مئن ايسه خم کۊنه. ۱۳۷۰ سالˇ أوائل دؤلت کي أ منطقه پتانسیل شناسایي بۊگۊده بؤ، تصميم بيگيته کي چأگۊدن ايته بادي قۊوتگا أمرأ، بادˇ جۊنبشي انرژي به الکتريکي انرژي تبديل بۊکۊنه کي تجديد پذير ؤ پاکˇ انرژي ايسه. ويشتر أ قۊوتگا تۊربينان جه دانمارک بيهه بۊبؤسته ولي بعدا بتانستيد الگۊ اۊسادن اۊ دانمارکي تۊربينان جه چند ته تۊربين هم ايرانˇ دۊرۊن چأکۊنيد. مانگيل، ۸۷ درصد سالˇ رۊزانˇ دۊرۊن شديدˇ باد دره کي شأ اۊنˇ قۊوتگا ايتأ تۊربين أمرأ ۲/۴ ميليؤن کيلؤوات برق چأگۊدن. أ قۊوتگا هسأ ۱۷۱ ته تۊربين دره کي هسأ ني اۊنˇ تعداد ويشتر گۊدن دريدي.

ايسپي‌رۊ سد یا مانگيلˇ سد ايته دِ جه أ شأرˇ مشخصه‌ئان ايسه. أ سد ايسپي‌رۊ أولي قسمتˇ سر ؤ اۊیه کي دۊته رۊخانان قزل‌اؤزن ؤ شاهرۊد ايته بيدي، چأگۊده بۊبؤسته. أ سدˇ اؤ، کشاورزي ؤ برق چأکۊني ره استفاده به.
أ سد، ايرانˇ أولي سد ايسه کي اۊنˇ چأگۊدن جه سال ۱۳۳۵ شرۊع بۊبؤسته ؤ ۱۳۴۰/۱۱/۲۵ شمسي دۊرۊن تکميل بۊبۊسته ؤ ۱۳۴۱/۲/۲۹ دۊرۊن به بهره برداري فأرئسه. أ سد توسط ساسرˇ فرانسوي شرکت چأگۊده بۊبؤسته. 




#Article 576: تۊل (172 words)


تۊل (اینگیلیسي: Tool) یته مۊزیک ٚ جرگه' متال ٚمۊزیک ٚ مئن، کالیفؤرنیا ایالت ٚ مئن. اي جرگه سال ۱۹۹۰ میلادي چأگۊده بۊبؤ ؤ این ٚ آدمؤن ايشؤن بؤن: آدام جؤنز (گیتار الکتریک)، مینارد جیمز کینن (خؤندگي)، پال دمؤر (گیتار بئیس) ؤ دأنی کأری (درامز). سال ۱۹۹۵ پال دمؤر ٚ جا جاستین چأنسلؤر بمأ جرگه مئن.

تۊل اول دفأ ۱۹۹۳ یکته هوي متال آلبۊم بيرين هأدأ «Undertow» نؤمی. سال ۱۹۹۵ ایشؤن ٚ دۊوؤمي آلبۊم یعني «Ænima» بیرین بمأ. سال ۲۰۰۱ ايشؤن ٚ سوؤمي آلبۊم کي اين ٚ نؤم بۊ لیترالۊس (Lateralus) بيرين بمأ که اي آلبۊم ٚ فلسفي شعرؤن ؤ ایشؤن ٚ ویدئؤؤن یته تازه تجرۊبه چأگۊده مۊزيک ؤ سرگرمي دۊنیای ٚ مئن ؤ اۊن ٚ پسي سال ۲۰۰۶ ایشؤن ٚ چارؤمي آلبۊم بیرین بمأ کي اين ٚ نؤم بۊ ۱۰۰۰۰ رۊز. سال ۲۰۱۹ ایشؤن ٚ پنجؤمي آلبۊم مؤنتشر بۊبؤ کي اي آلبۊم ٚ نؤم ترس ٚ نشا بۊ.

تۊل ٚ مۊزيک هم متاله هم پراگرسیو. ایشؤن ٚ ترانأن دراز ؤ دپیته' ؤ اي ترانأن ٚ مفاهیم فلسفي ؤ عرفاني ؤ روانکاوانه ايسسن.




#Article 577: قصاب محله (شفت) (106 words)


قصاب محله ايتأ جه رۊستایان جیرده دهستان جه توابع شفتˇ شهرستانˇ مرکزي بخش ؤ گيلانˇ اۊستان دۊرۊن ايسه.

أ رۊستا شهر شفت جه دۊ کيلؤمتر فاصله دأره.
قصاب محله جه کلسيا به ميرمحله، جه خۊرخۊس به پشتام سرا، جه نسا به نهزؤم صىقل کۊمه و جه خۊرتاو  به ذوالپيرانˇ رۊستا محدۊدأ به.

أ رۊستا أصلي محصۊل بج ايسه ؤ جه أ رۊستا مشاغل شأ به کشاورزي ؤ دامداري ؤ قصابي ايشاره گۊدن.

ويشتر أ رۊستا مردۊم قصاب ايسن ؤ بي جؤز کشاورزي أشن أصلي شغل قصابي ىا قصابي جيرجرگه شغلان، دارکبابي ىا واويشکايي ىا دام فرۊشي مانستن ايسه هأنه واستي أ رۊستا قصاب محله نام بيگيفته.




#Article 578: امامزاده ابراهيمˇ رۊستا (137 words)


امامزاده ابراهيم ايتأ تۊريستي دهکده ايسه کي چۊبرˇ دهستان مئن جه توابع احمدسرگۊرابˇ بخش، شفتˇ شهرستان ؤ گيلانˇ اۊستان قرار دأره.

اۊ قديم زمات مئن أ رۊستا فعلي جيگا دۊرۊن کسي زندگي نۊگۊدي ولي أ رۊستا بعد أن کي امامزاده ابراهيم کي گيدي جه زاکان امام مۊسی کاظم ؤ امام رضا برار ايسه، أیه دفن بؤبۊسته ؤ اۊنˇ بقعه چأگۊده بؤسته، أ منطقه جه لحاظ تۊريستي مؤرد توجه قرار بيگيفته ؤ گلف گلف رۊستاهان أطرافˇ مردۊم، تلکان ؤ سیا مزگي مانستن، بامۊييد امامزاده ابراهيمˇ بقعه ورجأ دۊکان ؤ خانه چأگۊديد ؤ أ روند باعث بۊبؤسته کي امامزاده ابراهيمˇ رۊستا شکل بيگيره. هسأ أ رۊستا دۊرۊن ششصد خانوار زيويدي. 

أ رۊستا خۊ معماري خاص واسي معرۊف ايسه ؤ چۊبي خانه‌ئان رنگي کي بعضا به پنج شش طبقه هم فأرئسه ؤ امامزاده ابراهيمˇ آبشار جه زيبائیان أ رۊستا ايسن.




#Article 579: شفتˇ شأرستان (147 words)


شفتˇ شأرستان ايته جه گيلانˇ شأرستانان  ايسه. أ شأرستان دۊ ته بخش ؤ چار ته دهستان دره ؤ اۊنˇ مرکز شفتˇ شأر ايسه. أ شأرستانˇ جمعيت ۷۰٬۲۹۲ نفر ايسه.

شفتˇ شأرستان جه کلسيا رشتˇ شأرستان، جه نسا زنجان ؤ رۊبارˇ شأرستان ؤ جه خۊرخۊس فؤمنˇ شأرستان ؤ سۊماسرا شأرستان-أ محدۊدأ به.

شفتˇ شأرستان دۊ ته جلگه‌اي ؤ کۊهسساني منطقه-أ فرا گيره ؤ جه اۊنˇ دئني جيگایان شأ به سیا مزگي، خرمکش، چنار رۊخانˇ جنگلي پارک، امامزاده ابراهيم ؤ امامزاده اسحاقˇ زيارتي منطقه'ن، رؤستاهان کۊلوان ؤ چؤماچا ؤ ... ايشاره گۊدن.

بج شفتˇ شأرستان کشاورزي أصلي محصۊل ايسه ؤ جؤردي مناطقˇ دۊرۊن چئي کاري ني رائج ايسه. جه أ شأرستانˇ مردۊم باخي شغلان شأ به دامداري، پرورش طیور ؤ سيفتال، پرورش ماهي، نۊغان داري ؤ پرورش زينتي گیاهان ايشاره گۊدن. صنایع دستي هم شامل حصيربافي، شال ؤ جۊراف ؤ زيلۊ ؤ زيبيل چأکۊني ايسه.

شأر: شفت

شأر: احمدسرگۊراب




#Article 580: سعيد سؤلطان‌پۊر (102 words)


سعيد سؤلطان‌پۊر (۱۳۱۹ سبزوارˇ بيجئک - ۱۳۶۰ اوينˇ اعدامأکته)، شاعر، نمایش‌نامه‌نویس، تئاترˇ کارگردان، ايرؤنˇ کانۊن نويسندگانˇ عضو بۊ ؤ نويشتنکس ؤ سياسي کۊنۊش گۊد. گۊته شبˇ شعرؤنˇ ميئن يک گرش سعيد سؤخنراني کؤنه. ترانه‌هاى آفتابکاران جنگل ؤ پرنيان شفق ؤ سر اومد زمستون ؤ خون ارغوانها  سؤلطانپۊرˇ شئن. ۱۳۶۰ˇ فروردين ما ۲۷  سچفخا هواداري اتهام أجي اين' خۊ عرۊسي شؤˇ مئن دستگير کؤنن ؤ دؤ ماه بعد يعني ۱۳۶۰ˇ خؤرداد ما ۳۱ اوينˇ زندؤنˇ ميئن اعدامأکؤنن. سعيد سؤلطانپۊر انقلابˇ زمت سالˇ ۱۳۵۷ سازمانˇ چريکها انشعابˇ پسي، اقليت أجي گه همچنان معتقد به مؤبارزهٔ مؤسلحانه عليهˇ رژيمˇ تازه‌تأسيسˇ جۊمۊري اسلامي بۊ؛ حمايت بؤده.




#Article 581: فضل‌الله رضا (157 words)


فضل‌الله رضا دهم دی ۱۲۹۳ رشت مئن متولد بوبوسته و ۲۸ آبان ۱۳۹۸ اتاوا دورون فوت بوکوده. اون برقَ مهندس، دانیشگاهَ استاد، گولاز آدم و ایته ایرانی سیفیر بو. اون قدیمی رئیس تهرانَ دانشگاه و دومین نایب‌التولیه آریامهرَ صنعتی دانشگاه وِ سیفیر ایران یونسکو و کانادا مئن بو. عنایت‌الله رضا اونی کوجی برار بو.

اون اسدالله رضایَ زای و رضا رفیعَ خواخورزا بو. 

اون خو ابتدایی تحصیلاتَ رشتَ دورون تمامَ کوده و خو دیپلومَ و لیسانسَ تهرانَ (تهرانَ دانشگاه مئن) مئن بیگیفته. اون ایته از اولین فارغ‌التحصیلان تهرانَ فنی دانشگاه سال ۱۳۱۷ مئن بو. و سال ۱۳۲۴ دورون خو مدرک فوق لیسانسَ کلمبیا دانشگاه جا آمریکا مئن و خو دوکتورایَ رشته برقَ مهندسی دورون جی نیویورکَ پلی تکنیک دانشگاه بیگیفته.

اون دومین رئیس آریامهرَ صنعتی دانشگاه بعد از محمدعلی مجتهدی بو. سال ۱۳۸۶ رشتَ دورون مدرسه ای  اونِ نام امره چوکودید. اون سالیان فراوانی اتاوا مئن زندگی کودی و خو تولد وسی سال ۱۳۹۲ بومو تهران مئن.




#Article 582: مجید سمیعی (116 words)


مجید سمیعی ۲۹ خرداد ۱۳۱۶ تهران مئن به دنیا بومو. اونِ اصالت به رشتی خاندان سمیعی واگرده. اون ایته پزشک و جراح مغز و اعصاب ایسه. اون هسه رئیس خصوصی مریض‌خانه عصبی علوم هانوفرَ دورون ایسه. 

اون پس از سفر کودن اونه خانواده رشتَ جا به تهران و بمانستن محله تلفنخانه دورون خو ابتدایی تحصیلاتَ هَ شهرَ مئن و خو تحصیلات متوسطه یَ رشتَ دبیرستان شاهپور مئن به پایان فرسنه و بعد از اَن بوشو به آلمان. اون رشتئانِ زیست‌شناسی و پزشکیَ یوهانس گوتنبرگَ دانشگاه جا و شهرَ ماینتسَ مئن به پایان فرسنه و بعد خو تخصص مغز و اعصابَ دکتر کورت شورمنَ ویرجه شروع بوکود و سال ۱۳۴۹ مئن درجه تخصصَ اَن رشته مئن بیگیفت.




#Article 583: علی‌اصغر بیانی (100 words)


علی‌اصغر بیانی (۱۸ اسفند ۱۳۳۰ در تهران – ۱۰ بهمن ۱۳۹۸ در خور و بیابانک) آهنگساز و نوازندهٔ ایرانی و معاون هنری فرهنگستان هنر ایران بو.

بیانی خو تحصیلاته دانشگاه تهران درون در رشته هنر های تجسمی بوخوانده. خیلی زمانان استاد لطفی ویجه میرزا عبدالله ردیف با موخته و هطو که اونه ویجه یاد بیگیفته بو خو شاگردانه یاد دایی. او خیلی خو وقته خراسان موسیقی واسی بنه بو و موسیقی مقامی خراسانه خیلی مدون بوکوده. 

بیانی 10 بهمن 98 در حالی که خو شاگردانه امره بشو بو خور و بیابانک دورون، مسمومه بوسته و خو جانه از دست فده.




#Article 584: مۊتا دىلمي (469 words)


مۊتا دىلمي ىا مهتا دىلمي ايته جه ايراني ؤ گيلاني سرداران اعرابˇ حمله به ایران زمات بۊ. مۊتا گیلانˇ شي بۊ ؤ اۊتؤ که دؤنیم طبرستان ؤ دیلمیان چند ده سال بعد ساسانیان ؤ ایرانˇ سقۊط، گيلان ۊ تبرستانˇ مئن اعرابˇ أمرأ بجنگسن ؤ خۊشانˇ استقلال-ه بدأشتن.

مۊتا دىلمي سال ۶۳۶ ميلادي مئن رستم فرخزادˇ سپاه دۊرۊن قادسیه جنگ مئن ايسابۊ ؤ بعد ایرانئن شکست ؤ رستمˇ کشته بؤستن، ایرانˇ سپاه أمرأ واگردست. پس از نهاوندˇ جنگ کي اۊنˇ مئن ساسانیانˇ ارتش فرۊ بِپاشه، ايرانئنˇ شکستˇ خبر همه جا ؤ جيگا دٚپٚچکٚسته. مۊتا بعد أن کي أ خبر بيشنوسته پۊر متاثر بۊبؤ ؤ تصمیم بگیته کي خؤره گیلانˇ سپاه أمرأ به تازیان جنگ بشه ؤ اۊشانه ایرانه جه بیرون بۊکۊنه.

اۊ بعد اي تصمیم ايته نامه به ری نزد فرخان (ریˇ فرماندار) ؤ اسفنديار (رستم فرخزادˇ برار زا ؤ آذرباىجانˇ فرماندار) اۊسه گۊده ؤ جه اۊشان دعوت بۊگۊده کي اعرابˇ جنگˇ دۊرۊن اۊنه جه لحاظ نيرۊ ؤ نفر ىاری بؤنَن. اسفنديار کي رستمˇ قاتلانˇ کينه خۊ ديل مئن حس بۊگۊد ايوارکي اي درخواسته قۊبيل بۊگۊد. اي نيرۊیان دشتبي حوالي جَمأ بؤن ؤ خۊشانˇ وظایف تقسیم بۊگۊدن. اسفنديار ؤ فرخان قۊبيل بؤدن کي کل سپاهˇ فرماندهي بر عهده مۊتا بۊبؤن ؤ بعد جنگ ره آماده بۊبؤن.

اي زماتˇ مئن سۊوؤمي ىزدگرد مروˇ ور شؤن دۊبۊ ؤ بعد جه نهاوندˇ جنگˇ دواختن کل ایرانˇ خۊرخۊس عربانˇ دس دَکَته بۊ. همدانˇ حکمران اۊ زمات مئن نعيم بن مقرن بۊ ؤ اعراب تصمیم دأشتن تا همدان جه به ری حمله بؤنَن هأنه وأستي خۊشان نيرۊیه همدانˇ دۊرۊن جمأ گۊدن. نعیم بن مقرن بعد أن کي ايرانˇ سپاه نزديکأ بؤستنه بيده خأیلي بترسه ؤ عمر ره ايته نامه هدأ ؤ کۊمکي نيرۊیه بخاسته ؤ خۊ سپاه أمرأ جه همدان جيويشته.

مۊتا أولي جنگ تازيان أمرأ واجرودˇ دۊرۊن بین همدان ؤ قزوین در بِگیته. طبري أتؤ بۊگۊته کي أ جنگˇ تلفاتˇ پيلکي کمتر جه نهاوندˇ جنگ نۊبۊ ؤ أ نبرد مئن سردار مۊتا دىلمي کي شخصا نبردˇ مىدان مئن شمشير زئي کۊشته بؤنه. بعد أنکي مۊتا ايراني ؤ گيلاني سردار کۊشته بؤنه، ايرانˇ سپاهیان پراکنده وکَنَن ؤ فرخان خۊ سپاه أمرأ به سۊی ری ؤ اسفنديار ني آذرباىجانˇ ور شؤنه.

ديلمانˇ سپا  ابررودˇ طرف عقب نشیني گود دؤبؤن ۊ قصد دَشتَأن گیلانره وَگَردن ۊلي طي تصمیمي که فرماندئنˇ سپا بِگیتَأن تصمیم بر اي بؤبو که هَأنده به جنگ اعراب بؤشۊن ۊ مۊتا و ايرانˇ خاطر از نؤ لشکرکشي بوگوتَأن و به جنگ اعراب بۊشؤن. پس از جۊدا بؤنˇ فرخان و ايسفندیار، ایسه سپا نفرات کمابؤ  ۊ جنگˇ مئن اعرابشي شيکست بؤخؤردن..اگر چه مۊتا اي رشته جنگانˇ مئن کۊشته بؤبؤ ۊلي ديلمانˇ رشادتانˇ برای همیشه تائرخˇ ایرانˇ مئن ماندگار چاگود.

اي سري جه مورخان مۊتا نؤمه به صۊرت مهتا بیَردَأن. اي زٚماتˇ مئن سۊوؤمي ىزدگرد مروˇ مئن هیسَأبؤ. دىلمیان ويشتر جه ۱۰۰ سال اعرابˇ برأبر پایداری بوگوتَن ؤ اعراب نؤتؤنِسَأن قدم گيلان ؤ طبرستانˇ مئن بِنَأن.




#Article 585: چینی زوؤن (101 words)


چینی زوؤن یا به طور دقیقتر زبان‌های چینی بخشی از خانواده زبان‌های سینی-تبتی را تشکیل دَنه. زبان مادری حدود یک پنجم مردم جهان یکی از انواع زبان چینی هیسه. زبان چینی کاملا بر پایه نمادها و نشانه ها هیسه. برای مثال 土 خط وسط پیشانی ببرِ که نشان از بزرگی و امیر بودنِ. ای زوؤن در خود زبان چینی و سرزمین چین به نام‌های ژونگ‌ون (中文، Zhōngwén)، خن‌یو (汉语/漢語، Hànyǔ) و خوَیو (华语/華語، Huáyǔ) نامیده بونه. زبان اصلی و عمده و رسمی در سرزمین چین، چینی ماندارین یا پوتونگ‌خوآ هیسه.

چینی زوؤن با ۱٬۳۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰ نفر گوینده پرشمارترین زبان دنیا به‌شمار هَنه.




#Article 586: علیرضا جهانبخش (102 words)


علیرضا جهانبخش (۲۰ مرداد ۱۳۷۲ رۊدبار ٚ جیرنده) فۊتبال ٚ بازیکۊنه کي خۊ فۊتبال-ه داماش ٚ جي آغاز بۊگۊت ؤ ايسه برایتون اند هوو آلبیون ٚ تيم ٚ مئن بازي کؤنه و تیم ملی فوتبال ایران در پست وینگر و هافبک راست بازی کونه.

نام کامل علیرضا:جهانبخش جیرنده

زادروز:۲۰ مرداد ۱۳۷۲

زادگاه:جیرنده،رودبار، استان گیلان

قد: ۱۸۰ سانتیمتر (۵ فوت ۱۲ اینچ)

پست:وینگر، هافبک هجومی

ای بازیکن در باشگاه های داماش گیلان_ان.ئی. سی_آزد آلکمار بازی بوگوته و اکنون تیم برایتون اینگلیس مئن بازی کونه.

علیرضا جهانبخش 50 تِه بازی برای تیم ملی ایران بوگوته و 7 تِه گل برای تیم ملی بِزَ دَره.




#Article 587: تلا (147 words)


تَلا ىا سۊکه ایته جۊندار جه از طنابدارانˇ شاخه، ردهٔ پرزنانˇ رده ؤ ماکيان سانانˇ راسته ؤ کرکˇ کلˇ جنس ايسه. أ پرزن خۊ تلا گؤره وأسی مأرۊف ايسه. تلا بهره هۊشي جه اۊنˇ ملˇ گۊنه کي کٚرک ايسه ويشتره.

تلا مأمۊلن ويشتر جه ايته کرک خۊره دؤجين کۊنه ولي چؤن نتانه جه همه تا کرکان محافظت بۊکۊنه جه اۊ جيگايي کي کرکان اۊنˇ مئن ايساده ىا زيوده محافظت کۊنه ؤ وختي ايته ده تلا اۊنˇ محدۊده ؤ قلمرؤ ورجه باىه اۊنه فترکه. رۊجˇ مئن تلا شه ايته جيگا کي زيمين جه چند متر بۊجؤرتر ايسه نيشينه ؤ أشتر ؤ اۊشتر فندره تا أگه ايوار باخي حىوانان ىا تلان بخاييد أشنه فترکيد بيدينه ؤ گؤره گۊدن أمرأ کرکان خبردار بۊکۊنه. تلان شأ مۊختلف گۊدکان أمرأ دئن ؤ هر گۊدک اي سري خصۊصياتˇ مئن جه باخي گۊدکان تفاوت دره. تلان ؤ کرکان به پنج ته جرگه تقسيم بده: 




#Article 588: شاهنؤمه (133 words)


شاهنؤمه یِته حيماسي کيتاب به نویسندگي فردۊسي هیسه. بر حسب دس وانيۊيشتئنˇ مۊجود أ کيتاب دربرگیرنده نزدیک به ۵۰٬۰۰۰ ته بیت تا نزدیک به ۶۱٬۰۰۰ ته بیت ؤ یکته از پیله ترین و برجسته‌ترین حيماسي سؤرۊدانˇ جهان هیسه که أنه سؤرایش دس آوردِ دست‌کم سي سال کارِ پیوستهٔ أ نؤمدار ؤ ايراني سؤخن‌ سرا هیسه.أ پيله سؤراینده أ زماتˇ مئن  که پارسي زۊان از میأن شؤ دؤبؤ سؤروده بؤبو تا پارسي زۊان حفظ بؤبون.اصلی ترین سربس فردۊسي برای سرودن أ کيتاب شاهنؤمه ابومنصوري بؤ.أ کيتاب ایرانˇ تاریخˇ اسلام أجي پيشترˇ تا اعرابˇ حمله ره رۊایت کۊنه.

نيۊيشتنکس:فردۊسي

نشرˇ تائرخ:سدهٔ چهارم و پنجم ه‍.ق و پس از آن

سبک:خؤراساني

زۊان:پارسي

ز دریای گیلان چو ابر سیاه

دمادم به ساری رسید آن سپاه

همه گيل مردان چو شير يله

ابا طوق زرين و مشكين كله‏




#Article 589: گؤردآفرید (387 words)


گردآفرید یأ گردآفرین پهلؤون زنِ ایراني و گژدهمˇ لاکۊ.داستانˇ رۊستم و سؤهراب مئن سؤهرابˇ همرَأ مۊبارزه کۊنه ۊ اون-ه دس گیر دَکَنه ۊلي خۊ هۊش ۊ تدبیرˇ همرَأ سؤهرابˇ دستِشي در شۊنه.

فردۊسي شاهنامه مئن بیَرده:

زنی بود بر سان گرد سوار

همیشه به جنگ اندرون نامدار 

کجا نام او بود گردآفرید

که چون او به جنگ اندرون کس ندید

نؤم:گَردآفرید

پِئر:گژدهم

شيناخته ببه:جنگ گۊدن سؤهرابˇ همرأ

دۊره:کیانئن

گردآفرید لاکۊئی چابؤک سۊار بؤ که اینه پِئر ايران ۊ تۊرانˇ مرزˇ سر مرزبؤن بؤ. هينگامي که تۊرانˇ پادشا(افراسیاب) سؤهرابˇ فرماندهي همرأ ایرانِره لشکرکشي بؤگۊت.ايرانˇ دژ فرۊ پأشه دؤبۊ ۊ گردآفریدˇ پِئر که پیر بؤ کاري نؤتونِس بؤنه.

در اي هينگام گردآفرید که دژˇ مئن هیسَأبؤ شۊشأعتˇ همرأ تؤمام خۊ شکلˇ وچه مۊسان چاگود ۊ ايرانˇ خاطر به نبرد تن به تن سؤهرابˇ همرأ بؤشؤ.

جنگ آغاز بۊنه ۊ سؤهراب نؤدؤنه کسی که اینه همرَأ جنگ گود دَره زۊنانه هیسه.سؤهراب در برأبر گردآفريدˇ تيران مجبۊر بۊنه خۊ سپرˇ جؤر بیره.

سهراب خور-ه گرد آفریدˇ نزدیک کۊنه ۊ نبرد کاملا تن به تن بۊنه اي دوته مدتي کسأنه همرأ مۊبارزه کۊنَن تا اینکه گردآفرید با او همه شؤجاعت ۊ ديلاوري اَینه نؤتۊنه سؤهرابˇ حریفابۊن ۊ خَأنه دژˇ وَر وَگَرده امأ سؤهراب اینه کۊلاخودˇ گیره ۊ گردآفريدˇ مۊهان آشيکار بۊنه سؤهراب وختی فَمَأنه که اۊ لاکۊ هیسه شیفته و عأشق اۊ بؤنه.

گردآفرید که نؤتۊنس سؤهرابˇ شيکست هَأده ناچار دس به نیرنگ زَأنه ۊ سؤهرابˇ گۊنه: خۊب نیِ که رزمندگان بِینَأن یِته لاکۊ همرأ نبردˇ مئن هَأندی کۊشش ۊ تلاش بؤدي بیِ مي همرَأ دژ-ه مئن و دژˇ تصرف بؤن.

سؤهراب که اۊنه عأشق بؤبۊسته خۊ منطقˇ از دس دَنه و گردآفریدˇ دامˇ مئن دَکَأنه و گردآفریدˇ همرَأ دژˇ طرف حرکت کۊنه گردآفرید سؤهرابˇ تا دژ دیم هَوَره اما چابؤک دسی بسیارˇ همرأ خۊره دژˇ مئن شۊنه ۊلي سؤهراب بیرون دژ مؤنه.

گردآفرید پس از جؤرˇ دژ شؤن نیشخندˇ همرَأ سؤهراب گۊنه که:ترکان ز ایران نیابند جفت

فردۊسي شاهنامه مئن بیَأرده: بخندید و او را به افسوس گفت / که ترکان ز ایران نیابند جفت

هرچند که سؤهراب رۊستمˇ وَچه و ایراني بؤ ۊلي گردآفرید نؤدونِس و فک گود که سؤهراب ترکِ.

در هر حال آنچه که مۊسلم هیسه داستانˇ مئن گردآفرید تصۊیر بي نقص یِته ايراني لاکۊ هیسه، که هرگيز حأضر ني که کيشۊرˇ دۊشمنˇ تسليم وأکه؛ چره که خۊره جؤر تر از اي اَینه که دۊشمنانˇ خۊاسته تن هَأده.




#Article 590: فردۊسي (172 words)


حکیم ابۊالقاسم فردۊسي توسي نؤمي به فردۊسي سالِ ۳۲۹ هجري قمري توسˇ خؤراسانˇ مئن به دۊنیا بۊمَأ ۊ سالِ ۴۱۶ هجري قمري مئن درگۊذشت. یِته حيماسي سۊراينده ۊ شاهنؤمه کيتابˇ سۊراينده هیسه.أ چيکؤمه سرا أبۊمنصۊري شاهنؤمه ره  به نظم دربیَأرده،أ شاعر سي سال رنج بأکشه تا أ کيتابˇ وانیویسه خۊ کيتابˇ مئنَم بؤگۊته:

بسی رنج بردم درین سال سی/عجم زنده کردم بدین پارسی

فردۊسي ره پیله تری حماسي سؤراينده پارسي ۊأنۊیس تارئخ دؤنَأن.فردۊسي خۊ شاهنؤمه' سي سالگي جي آغاز بؤگوته ؤ هفتاد سالگي مئن تۊمانا گۊته.أ زمت کي پارسي زوؤن از میأن شؤ دؤبؤ فردۊسي سي سال کوششˇ امرأ أ امرˇ جؤلۊ بگیته و پارسي زوؤنˇ زنده نگه بدَأشته.فردۊسي جه پيله ترين شاعران تارئخ هیسه ؤ ایرانˇ مئن ۲۵ اؤردیبهشت ما فردۊسي پيله داشتˇ رۊج نؤم بيته.

مذهب:مؤسلمان، شیعه

حؤکۊمتˇ زمت:سامانیان و غزنویانِ فرمانرایي

لقب:طوسˇ حکیم،سؤخنˇ حکیم

نيۊيشتاري سبک:خۊراساني سبک

کيتابان:شاهنؤمه

اثر بنأ  بر:فارسي ادبيات ؤ جهانˇ ادبيات

ز دریای گیلان چو ابر سیاه

دمادم به ساری رسید آن سپاه

همه گيل مردان چو شير يله

ابا طوق زرين و مشكين كله




#Article 591: آریۊبرزن (266 words)


آریۊبرزن یِته ايراني سردار هخامنشثنˇ دۊره مئن بؤ که ايسکندر-ه سپا برأبر ایستادگي بؤگوت ۊ خۊره و سربازانش خۊ جانˇ ميهنˇ ره فدا بؤگۊتن.

ایسکندر مقدۊني پس از بؤبؤردن سۊمین جنگ ینی گۊگامل(که ای جنگˇ مئن داریوش سۊم اۊ زمانˇپادشا جنگِشي درشۊنه).ایسکندر پس از اي پیرۊزي دؤ سپا همرَأ یکي از را-ه جۊلگه ۊ يکته ديگم از راهي کۊهستاني ۊ چِتِن دوار راهي او زمانˇپایتخت ینی پارسه بؤنه ایسکندر اۊ لشکري همرأ شۊنه که را-ه کاماني ؤ  چِتِن دوار ٚ جي خأن بۊشه.

هينگامي که ایسکندر خۊ لشکرˇ همرَأ به سوي پارسه شؤ دؤبؤ تا اونه فتح بؤنه را مئن محلي به نؤمˇدربند پارس که گؤفته بؤبؤسته که مکاني کوهستاني و چتن دوا ر بؤ آریۊبرزنˇسپا همرَأ روبرو بؤنه آریۊبرزن۴۰ تِه سۊار و ۵۰۰۰ تِه پیاده همرأ با شۊجاعت و بي پرۊا خۊ کوچ-ه سپا همرَأ به لشکر ده ها هيزار نفري ایسکندر حمله کۊنه و ایسکندرˇ مجبور کۊنه عقب نشینی بؤنه.

ایسکندر به فکري دَکَنه ۊ يکي از ايراني اسيران راهي ره ایسکندرˇنشؤن دَنه(البته ایسکندر ای اسیرˇ بدلیل خیانت گودن میهن ره کۊشنه).ایسکندر اۊراهشي شۊنه و آریۊبرزنˇسپا مؤحاصره کۊنه آریۊبرزن ۊ اينه سپا تسلیم نؤبؤستن ۊ اي مؤحاصره بیشکنن ۊ بؤشؤن پارس-ه طرف تا اوجه هَأنده لشکري بیأرأسن ولي را-ه میئن اۊ سپاهي که را-ه جۊلگشي شؤ دؤبؤنˇ برخۊرد کۊنن ۊ اي دفه کاملا مؤحاصره بۊنن.

ایسکندر که آریۊبرزنˇ شۊجاعت اینه خۊش بومأبؤ اینه پیشنهاد دَنه تا تسلیم بؤبؤن تا اینکه تِرِ پادشاه ایران بؤنم امأ آریۊبرزن تسلیم نؤبؤنه و با اینکه ایسکندرˇسپا جمعیتˇ خیلی ویشتری دَره آریۊبرزن،خيسأرتي زیاد ایسکندرˇ سپا وارد کۊنه ۊ جنگ موقعی تؤمؤنابۊنه که آخري سالدات شهید و گلˇ سر کَنه.




#Article 592: کاسپي فؤک (106 words)


سگ آبي خزري(به فارسي:فک خزري) علمي نؤم:Pusa caspica يته پستاندارˇکمياب هيسه که تنها پستاندار کاسپي دريا به شۊمار هَنه.اي حيوان درحال انقراض هيسه و واقعيت اي هيسه که ايرانˇمئن اي حيوان از ميئن بؤشۊ دره دِوار اي حيوان ايرانˇمئن دؤبو ولي به دليل نابۊدي اينه زيسگَئن و شکار بؤن توست ماهيگيران متأسفانه مۊنقرض بِبه.اي سگ آبي معمولا يک متر و نيم اينه درازي هيسه و ۸۰ کيلو وزن دَره.سگ آبي خزري دِوار اوستانانˇگيلان،مازندران و گلستانˇميئن دؤيؤ.

فرمانرو: جانوران

شاخه: طنابداران 

رده: پستانداران 

راسته: گوشت‌خواران

فروراسته: باله‌پایان

سالˇ۲۰۰۸ مئن جمعيت اي حيوان کلˇ کاسپي دريا مئن فقط صد هزارته اعلام بؤبوسته ولي ايرانˇ مئن اينه نسل مۊنقرضابه.




#Article 593: بهمن جادویه (240 words)


بهمن جادويه يا بهمن جازويه يِته سردار ايراني ساسانيانˇ دوره مئن بؤ که دۊ جنگˇ پل و قادسيه مئن حضۊر دشت و قادسيه جنگˇ مئن کۊشته بؤبؤ.

سالˇ۶۳۶(ميلادي) مئن وختي که رستم فرخزاد به فرماندهي کۊل قواي ايران منسوب بۊنه بهمن جادويه با ده هزار ته سرباز و ۳۰ ته جنگلي فيل به جنگˇ اعراب فرستنه.اعرابˇ سپا بيست هزارته جمعيتˇ همرأ به فرماندهي مثنی بن حارثه رودˇ فراتˇ کنار اردو بزبؤن.بهمن جادويه با خۊ جاسوسانه همرأ مۊقعيت دشمنˇ فهمنه و در چند مايلي اعرابˇ اردو  اردو زنه.او روزˇ فردا وختي مثنی بن حارثه از ايرانˇ سپا مۊطلع بونه به اي دليل که اينه سربازانˇ تعداد ويشترِ بي درنگ به طرف ايرانˇ سئا حرکت کۊنه.

اما بهمن جاديه هم بيکار نِسَبؤ و خو کماندارانˇ دستور بِدَ که او وختي که اعرابˇ سربازان او ترفˇ رودخانشي هَمَ دَرَنˇ بزنن و اوشانم تا تونن اعرابˇ کۊشنن.خۊلصه بعد از رد بؤن اعراب پلشي پۊلˇ خراب کۊنن تا نشان بدن که عقب نشيني قصدˇ نِدَرَن.جنگˇ تن به تنˇ سختي درگيره اي جنگˇ ميان ايرانˇ فيلان خيلي سأا کۊمک بؤدن و تا اينکه مثنی بن حارثه اَينه شيکست خورده دره خو سپا دستور دَنه تا پولˇ بازسازي بؤنَن يِ سري سربازان ايرانˇ مشغول کۊنَن تا اينکه پولˇ چاکونن و اوراهشي درشونن اي جنگˇ ميان مثنی بن حارث زخمي بۊنه سرآخر او زخم اينه کوشنه و اي جنگ با بهمن جادويهˇ فرماندهي و ايرانˇ پيروزي همرَأ به پايان رَسَنه.

سالˇ ۶۳۷ مئن قادسيه جنگˇ مئن کۊشته بۊنه.




#Article 594: ایراني پلنگ (150 words)


ايراني پلنگ يا گيلان ٚ پلنگ (اينگيليسي نؤم: Persian Leopard) پيلا ترين پلنگ، دۊنيا مئن ايسه جه حيواناني جي ايسه گه مۊقۊب بؤن ٚ خطر ٚ مئن قرار درن.

فرمانرۊ: جؤنوران

خال:طناب دأشتن کسان

جرگه: پستانداران 

راسته: گۊشت خؤردن کسان

تیره:پيچا سانان

سرده: پلنگ ٚ‌ مۊرسؤنان

مأمۊلا پلنگان ٚ بدن ٚ درازي  بین ۱۱۰ تا ۱۸۰ سانتي ميتر-ه ؤ اۊشان ٚ دۊم ٚ درازي بين ۶۰ تا ۱۰۰ سانتي متر ايسه. اۊن ٚ بۊلندي بين ۴۵ تا ۷۰ سانتي متر ايسه ؤ اۊن ٚ وزن ني وزن از ۳۵ تا ۹۰ گيلۊگرم مۊتغير ايسه.

جهان ٚ مئن حۊدۊد ٚ  ۸۷۱ته تا ۱۲۹۰ته تخمين بزأ درن.اي نؤ پلنگ ایران،افغانستان،تۊرکمنستان و کمتره  ارمنستان،آذربایجان،گؤرجستان،رۊسیه ؤ تۊرکیه مئن يافت گۊد شنه ولي اۊن ٚ مرکز ايران ٚ مئن ايسه ؤ ويشتر ايران ٚ مئن دره.

گيلان ٚ زيويشگا حيفاظت ٚ اداره-یه رئيس  اعلام بۊگۊده:۲۵ تا ۳۰ ته قلاده پلنگ گيلان ٚ مئن وۊجۊد دره.




#Article 595: گيلان اسپهبدان (138 words)


اِسْپَهْبَدانِ گیلان یا اسپهبدان آستارا يته کوچه حۊکۊمت وستي قؤرۊنˇ مئن بؤ که اينه حاکمانˇ نؤم اسپهد بۊ.

پایتخت شیندان،اسپهبد (آستارا) 

ايمروزه بخشي از ايران ۊ آذربايجان

کیا لواشیر

احمد

حسین

شاپور

اسپهبدان خۊدمۊختار بؤن ۊ امام علي(ع)ˇ شي خو دولتˇ تأييديه بگيتبؤن.اي حۊکۊمت اعرابˇ مۊقابل ايستادگي بوگوت و اعرابˇ حملئنˇ دۊران خۊ استقلالˇ نگه بدشته بؤ.يته شعرم وجۊد دره که نيشان دنه اسپهبدان سلجوقي دۊرانم حضور دشتن.

پادشاه تازه و تر و جوان/همچو شاخ ارغوان بدرود باد 

ای جمال‌الدین چو اصفهود نماند/حصن شندان، ارجوان بدرود باد

يته شعرˇ ديگم هيسه که اسپهبد حسينˇ ۊ صفويانˇ دۊره ايشاره دره.

بود در گیلان سپهبد زاده‌ای

نیک‌مردی، مقبلی، آزاده‌ای 

مملکت را پاک کرد از شرّ و شِیْن

با لقب نامش: جلال‌الدین حسین

پادشاهی بس ارادتمند بود

طالبِ درویش و دانشمند بود

صوفیان صافْ‌دل را خاکِ راه

داشت اندر آستارا تخت‌گاه




#Article 596: رۊستم (125 words)


رۊستم يأ رؤستم يته اؤسطۊره شاهنامه مئن هيسه ۊ فارسي أدبياتˇ مئن مؤهمترين اؤسطۊره به شۊمار هأنه. رۊستم، زال ؤ رۊدابه وچه هيسه. سرأخرم خۊ ناتني برأرˇ دس يني شؤغاد کۊشته‌بۊنه. 

فردؤسي شعرانˇ مئن بنويشته‌نأ رۊدابه، اینˇ مار، دردˇ شديدي گيره ۊ زال سيمؤرغ أجي کۊمک گيره ۊ سيمرغ اۊن-ه به شيوۀ رۊستمزايي (سزارين) به دۊنيا هوره.

يسري معتقدن گه اي کاراکتر هۊ سۊرنا أشکاني سپهبد ايسه گه اينˇ حماسه‌سازئن به رشتۀ نظم دربۊمأ.

فردؤسي خۊ شاهنامه مئن رۊستمˇ قؤدرت-ه خئلي زياد نۊشؤن بدأدأنه يه نمۊنه اي شعره گه رۊستم يۊها (ايژدها) سر-ه بينه:

بزد تیغ و بنداخت از بر سرش

فرو ریخت چون رود خون از برش

اۊته خؤ شاهنامه مئن بۊمأ دأره رۊستم ۶۰۰ سال زينديگاني دأشت ؤ خۊ ناتني برأرˇ دس کۊشته‌بۊنه. 




#Article 597: زکريای رازي (108 words)


زکريای رازي يته ايراني همه چيزدؤن ايسه کي سال ٚ ۲۵۱ ه‍. ق ريˇ مئن به به دۊنيا بۊمأ ؤ سال ٚ ۳۱۳ ه‍. ق ميئن فؤت بۊگۊ‌د.اي دؤنش دؤن يته جه پيلا ترين تائرخ ٚ دؤنش دؤنان به  حيساب هأنه.

زکزيای رازي الکل ؤ جؤهرگۊگرد ؤ اسپي نفت-ه کشف گۊدن کس ايسه. 

زأکان ٚ أمراض ٚ کيتاب ٚ اوولي نيويشتن کس-ه زکزیای رازي ئبه نسبت دنن ؤ بئضئن مؤتقد ايسن کي زکريای رازي زأکان ٚ طب ٚ پئر ايسه از جۊمله:اينگيليسي مۊورخ سایریل الگود.

زکريای رازي ره سرتأسرˇ دۊنيأ مئن شينأسن و خئلي اۊن-ه احترام ننن ؤ شئريور ٚ ما پئنجۊمي رۊج زکریای رازي-يه پيله داشت ايسه.




#Article 598: سۊرنا (120 words)


سۊرنا يأ سۊرن يته ايراني سپهبد اشکانئنˇ دۊره مئن بؤ که ۸۲ سال ميلادشي پيشتر سيتانˇ مئن به دۊنيا بومأ ۊ ۵۲ سال ميلادشي پيشتر کۊشته بؤبؤ.بر پأيه پلوتارکˇ بؤگۊته سۊرنا خۊش قأمت ۊ هيکل ترين ۊ دلير ترين مردانه خؤ دۊرانˇ مئن بؤ.برخئن اعتيقاد درأن که سۊرنا هۊ رۊستمˇ شاهنامه هيسه.

سۊرنا ايرانˇ ره براي اۊلين روميانˇ برأبر پيروز بؤگۊت ۊ اي جنگˇ مئن کراسۊس و اينه وچه نابۊد بؤبۊستأن ۊ ايرانشي شيکستˇ سختي بؤخؤردن.

اي جنگˇ مئن که کراسۊس خأس ايرانˇ ايسکندرˇ مۊسان فتح بؤنه سۊرنا دستشي شيکست خؤره.

حسن پيرنيا کيتابˇ مئن وانيويشته نأ سۊرنا پس از پيروز بؤن رۊميانˇ برأبر  ارد(اۊ دۊرانˇ پادشا) ۊ سۊرنا ميئن اختيالاف پيش هأنه ۊ سۊرنا اردˇ دستۊرˇ همرأ کۊشته بۊنه.




#Article 599: جهانيأبؤن (111 words)


جهانيأبؤن (اينگيليسي مئن Globalization) يته مفهۊمه گه بيستؤمي قرن ٚ مئن داب بۊبؤ ؤ اين ٚ معني بنه جهاني بؤن يا جهاني وکتن همه چي مئن مخصۊصا سرمايه ؤ آدمؤن ٚ زيويشتن.

جهانيأبؤن يک جۊر جريانه گه اۊن ٚ مئن مردؤم ؤ شرکتؤن ؤ دؤلتؤن دۊنيا یٚ مئن ويشته همديگر ٚ همرأ کۊنۊش دأنن ؤ اين ٚ يته اصل ٚ دليل رؤشديه گه شؤن-أمأن ؤ ارتباطات ٚ مئن دأشتيم. هرچي جهان ٚ مئن ٚ تجارت ؤ هأدأهأگير ؤ شؤن-أمأن ويشته بۊبۊن اۊن ٚ مئن ٚ فرهنگؤن ؤ ايدأن ويشته بینألمللي بنن. ولي خأ دؤنسن کي جهانيأبؤن أول جه همه يته اقتصادي فراينده که خۊش ٚ همرأ اجتماعي ؤ فرهنگي نتايجم أبئنه. 




#Article 600: بابک نجفي (438 words)


بابک نجفي يته گيلکي زوان شاعر هيسه.

یادم میاد یه شب خوابیده بودم /خسته و داغون و لهیده بودم

همچین که گرم گرم خواب بود چشام /یهو خیال کردم یکی کرد صدام

صدا کی بود؟ چی بود؟ چی شد؟ کجا رفت؟/ تمام فکر و ذکر من دنبال اون صدا رفت

نزدیک اومد جلوی چشمم ایستاد /نگاه من به سر و وضعش افتاد

نه غول و اژدها، نه دیو زرد(!) بود/صاحب اون صدا یه گیله مرد بود

لباسای محلی قشنگمون تنش بود /عطر برنج و چایی رو شلوار و پیرهنش بود

آخ که چقدر صداش گرم و قشنگ بود /دلم واسه زبان خوب مادری چه تنگ بود

بهش نگاه کردم و گفتم :  سلام /میشه به من بگید من الان کجام؟

دستُ بلند کرد یه قاپاس زد به من/ گفت : گیلکی ره، گیلکی گب بزن!

تی اصلیت تَرَ فراموش نَبه / امی زبان مادری نمیره، خاموش نَبه

تا دور بوبوستی تو از اَ حوالی /میگی مَرا تی گب نمی شه حالی؟!

تی زاکَ یاد دیهی لهجه ی فارسی /هَسَ بوبوست گیلکی بی کلاسی؟

نسل جدید در اَمی مورد چی گه؟/ آیندگانِ هویت پس چی به؟

چِره باید کاری کودن اشتباه/ نا ببه گیلکِ اصالت تباه؟

هَ خاکِ گیلان امی پِر و ماره/گیلکی هم امی پیله براره

برار مگر برارَ از بین بره؟ /به عاقبت فکر بوکودی هی ذره؟

به روزی که گیلکی از بین بشه؟/جواب آینده یَ پس کی دِهه؟

زبان گیلکی می افتخاره /از امی تاریخ ایتا یادگاره

تاریخی که پُر از دلاوران بو /میرزا کوچک ایرانِ قهرمان بو

شیون اَمی شاعرِ شاعران بو /محمودِ نامجو پیله پهلوان بو

شوت زه ئی سیروس جه میانِ میدان/ هَلهَلِ شادی شویی تا آسمان

زیست شناسی پِر، امی دوکتور بهزاد/اَشَنه روح همه دانه شادِ شاد

گیلان هَ امروزم ایسه پر غرور/چِره هَسَ باید بیشیم راهِ دور؟

سمیعی و رضا و اکبرزاده /نمونه کم نیه ، خیلی زیاده

صبح به اگر نام ببرم تک تکَ /اوشان که سربلند کونید گیلکَ

اوشان که گیلکانه افتخارید/مایه ی عزت امی دیارید

تو هم بیا با هم همه دست به دست/امی گیلانَ چکونیم بی شکست

بیا اَمی زبانَ حرمت بَنیم /کوچی زاکانَ گیلکی یاد بَدیم

حفظ بوکونیم اصالت و فرهنگَ /اَ نسلِ رو نَنیم اَ لکّه ننگَ

فردا زاکان نیگید امی پِر و مار /هیچی جه تاریخ نَنَیید یادگار

با هم اراده بوکونیم چه راحت /دینگ دینگ دینگ... صدای زنگ ساعت!

پریدم از خواب، نه نه نه! ، ویریشتم /می تختِ رو ایبچه ذره بینیشتم

اَنه گبان می دیلِ رو بینیشته /حساب ساعت از می دست جیویشته

بیدم اونه گبان همه طلا بو /قیمتی بو، همتای کیمیا بو ( به یاد شیون...)

خودم بوگفتم ایتا جمله به من:/ (( تو گیلکی ره، گیلکی گب بزن...))




#Article 601: چارلز ديکنز (267 words)


چارلز جان هۊفام ديکنز (اينگيليسي مئن: Charles John Huffam Dickens) جه پيله ترين اينگيليسي نيويشتنکسان بؤ گه سال ۱۸۱۲ مئن به دۊنيا بۊمأ ؤ سال ۱۸۷۰ بمۊرده. چارلز ديکنز خۊ زيويش ٚ مئن خئلي محبۊبيت به دس بيأرده ؤ اۊن ٚ مأرۊف آثاران ٚ جي، دیوید کاپرفیلد، پيلا ناجئن، الیور تويست ؤ دۊ شأرˇ داستؤن-ه شأنئه نؤم بؤردن.

چارلز ۷ فوريه ۱۸۱۲ لندپؤرتˇ مئن چئه بۊبؤ، جان ديکنز اۊن ˇ پئر بؤ گ گٚري نيرۊ مئن کارگۊد، چارلزˇ پئر يته بئديکاري جؤر بيأرد ؤ اۊن ˇ کار جايي ئبه برسه کي مجبۊر بۊبؤ زيندان بۊشئه. چؤنگه چارلزˇ پئر زيندان بۊشؤبؤ مجبور بۊبؤ گه ۱۱ سالگي جي کار بؤنه، چارلز تا اۊ زمت گه پئر زيندان ˇ جي آزادا بۊن کار گود تا اۊنگه پئر آزادا بؤ يؤ چارلز بؤتۊنس هندئه مدرسه بۊشۊن.

چارلز مدرسه' گه تۊمؤنأ گۊد يته ويکالتي دفترˇ مئن کار هأگيت ؤ اۊيه کار گۊد زماتی دوأرس ؤ چارلز تصميم بگيت رۊزنؤمه نيگار وکه ؤ بۊبؤ، چارلز کم کمه خۊ علاقه' دؤمبال بؤشؤ يؤ علاوه بر رۊزنؤمهˇ مئن نيۊيشتن رؤمان نيۊيسئم سرأگيت ؤ اۊن‌ˇ رؤمانان خئلي مأروفا بؤن، ديويد کاپرفيلد، دۊ شأرˇ داستؤن، اليور تويست، کيريسمسˇ سؤرۊد ؤ پيلا ناجئن ٚ مۊسؤن.

چارلز سال ۱۸۳۶ مئن کاترين هوگاتˇ أمرأ ازديۊاج بؤگؤد ؤ اۊشؤن، دأ ته زأک بيأردن. ولي ايمه کسن ٚ جي سيوا وکتن.

چارلز خؤندنˇ تۊقامند‌ بؤ يؤ أندي گه کيتاب خؤند، شؤوؤن نۊخؤت ؤ خؤتن ˇ جا مطالعه گۊد، با اۊنگه پيجشکؤن اۊن-ه هؤشدار بدأن گه خأن ويشتر ايستراحت بؤني، چارلز گۊش ندأ ؤ خؤندن ئبه ايدامه دأ تا اۊنگه اۊن ٚ جؤن(جسم) ويش جه أندازه وأکت. چارلزˇ مۊردنˇ عيللت'ني ديلˇ سيکته بؤ.




#Article 602: گۊستاو فلؤبر (283 words)


گۊستاو فلؤبر (فرانسوي مئن: Gustave Flaubert) سال ۱۸۲۱ فرانسه رۊانˇ مئن به دۊنيا بۊمأ ؤ ۱۸۸۰ مئن أني بمۊرد. يته تأئير گؤذار نويسا نۊزدهمي قرن، فرانسهˇ مئن بؤ گه ويشتر اۊن-ه پيلا ترين رؤمان نۊيسانˇ جي، خۊرخؤسˇ مئن شؤمار ئبه هأورن. اۊنˇ نيويشتاري سبک واقع گرايانه هيسه. فلؤبرˇ ريزبيني، کلماتˇ دؤجينˇ گۊدنˇ سر بأني اينˇ أدبي آرايئنˇ ويسين فرانسه أدبياتˇ مئن مؤنحصر به فرد هيسه. اي نويسا أندي گه بنويس-وانويسˇ مئن ديقت گۊد گه هر ولگ ˇ ره يک رۊز وخت نأ ؤ هي خاطر ئبه ني اۊنˇ آثار کم تئداد هيسن.

اۊن وختي کيتاب نيويشت خۊ اؤتاق کارˇ مئن بؤلند صيدا أمرأ خؤند تا وؤتˇ وزن ؤ ميزقؤن-ه بررسي بؤنه. فلؤبر ويشتر خۊ مادام بؤواري رؤمانˇ أمرأ مشهۊرا بؤ يؤ اي رؤمان يته جه بِيترين رؤمانان، جهان ˇ مئن شنأته بۊنه.

گۊستاو فلؤبر ۱۲ دسامبر ۱۸۲۱ رۊانˇ مئن چئه بؤبؤ، اۊن ˇ پئر پيجشک بؤ يؤ اۊن ˇ گۊد يته ويمارستانˇ ور خؤنه دأشتن هينˇ ره بؤ گه گۊستاو ‌فلؤبر مؤرديمˇ ويمارئن ؤ مۊردن-ه دئه. گۊستاو فلؤبر مدرسهˇ مئن زيرنگ وچه بؤ ولي نظم ندأشت ؤ مدرسه تکليفؤنˇ نيويشتنˇ‌جا خۊ زمت-ه غير ٚ مدرسه‌اي کيتاب خؤندنˇ ره خرج گۊد.

گۊستاو فلؤبر خۊ پئرˇ ايصرارˇ وأسي مجبۊر وکته بؤ گه حؤقۊق بۊخؤنه ۊلي ای رشته' أزأ دۊس ندأشت ؤ حؤقۊقˇ رأ بدأ ۊ چنته سفر خۊرتأوˇ را بؤشؤ يؤ هندئه خؤنه ئبه وگردس. ايمه گۊستاو فلؤبر ˇ پئر بمۊرد ؤ اۊنˇ ايرث گۊستاو فلؤبر-ه برسه ؤ گۊستاو فلؤبر، اي پۊل-ه نويسا بؤؤنˇ ره خرج بؤگۊد.

گۊستاو فلؤبر سال ۱۸۵۱ مئن خۊ أوولي رؤمان-ه گه اۊن ˇ نؤم مادام بؤواري بؤ-يه مۊنتشرأ گۊد، اي رؤمان خئلي مأرۊفا بؤ يؤ اۊنˇ فرتن خئلي پۊر بؤ تا جأئي گه اي کيتاب بئترين تاريخˇرؤمانانˇ

مئن جا دأره. 




#Article 603: سۊوتن (224 words)


سۊوٚتٚن (رسمي نام: سوباتان) ايته رۊستا ؤ جؤردي دئکده ايسه کي  کرگانرۊدˇ بخش، تالشˇ شأرستان ؤ گيلانˇ مئن قرار دره.

سۊوتن ايته جه گيلانˇ دئني جيگایان ايسه کي ليسارˇ شأر أمرأ ۲۲ کيلؤمتر، هشتپر جه ۳۶ کيلؤمتر ؤ نئؤرˇ کۊچي گٚر جه ۲۱ کيلؤمتر فاصله دره. سۊوتن جه خۊرتاو به ليسارˇ أنبۊ دامان، جه خۊرخۊس به نئؤرˇ کۊچي گر، جه کلسيا به ليسارˇ رۊخان ؤ خطبه سرا جؤردي ؤ جه نسا ور ني به آسبؤمؤر ؤ جؤکندانˇ دهستان فأرئسه.

أ دئکده دۊرۊن تقريبا صد ته خانوار زيويدي کي مۊختلف فصلان مئن أ عدد تغيير کۊنه. سۊوتن پۊر جه خاني ايسه کي خنک ؤ تازه آو اۊنˇ ساکنان ره فراهم کۊنه. أ منطقه دۊرۊن چند ته دئبارˇ قبرستان نهأ کي ويشتر جه هٚزار سال قدمت دريدي ؤ نشان دهه کي انسانˇ سکۊنت أ منطقه مئن به سالان دۊر واگرده.

أ رۊستا نام جه دۊ ته واجه سۊ به مأني گۊلپر ؤ وَتَن کي مأني رشد کۊدن دهه تشکيل بۊبؤسته ؤ سۊوتن یعني ايته جيگا کي گۊلپرˇ گياه اۊنˇ مئن فراوان رشد کۊنه. گۊلپر جه معرۊفˇ دارۊئي گياهان، سۊوتن ؤ اۊنˇ أطراف مئن ايسه. سۊوتنˇ واجه جه تالشي زوان بيگيفته بۊبؤسته دره ؤ ايته گيلاني أصيلˇ واجه ايسه ؤ تالشان هسأ ني خۊشان مئن جه أ نام استفاده کۊنيدي کي نشان دهه سوباتان أ رۊستا ره نام درستي نيه ؤ وارداتي ايسه ؤ سۊوتن صحيح ايسه.  




#Article 604: دۊرگ (413 words)


دۊرگ يا درۊگ (عیلمی نؤم: Panthera Tigris) پيلاترين جؤنور پيچه'نˇ تيره جي ايسه گه‌ اۊنˇ قأمتˇ أرش تا ۳/۳ ميتر ؤ اۊنˇ وزن تا ۳۰۶ کيلۊ رسنه. مؤهيم ترين شينأسه‌ی أ جؤنور، اۊنˇ سيأ خطان ايسن گه اۊشؤنˇ بدنˇ مئن نيأ. دۊرگ خئلي قوي هيسه ؤ خۊشکي حيوانانˇ مئن پيلاترين نيشˇ گاز-ه دأره. کٚلˇ دۊرگانˇ جؤثه ملانˇ جي پيله تر ايسه. دۊرگان ويشتر تیناري زيويش کۊنن ؤ خئلي ايلجار نيأن، دۊرگان ٚ عمر معمۊلا ۲۰ سالˇ جي تا ۲۶ سال مؤتغیر ايسه. دۊرگان خۊشان-ره قلمرۊ دۊجئنن ؤ اۊشانˇ قلمرۊ وأستي پيله بؤبؤن تا بؤتۊنن شيکار بؤننن. دۊرگانˇ قلمرۊ نوأ خئلي شۊلۊغ بۊبۊن ؤ هينˇ ره ني زمتاني پيش بۊمأ دأره گه آدمؤن-ه فگن بؤنن. دئبار دۊرگان آسيا سرأسر ٚ مئن زيويش گۊدن ؤ شأسه اۊشان-ه يأتن. ولي طی أ ۱۰۰ سال ۹۳٪ جي اۊشانˇ تاريخي زيويشر کمأبه. دۊرگانˇ تۊده طبيعتˇ مئن ۳۰۶۲ تا ۳۹۴۸ ته برآورد بؤبه گه ۱۰۰,۰۰۰ ته کمتر جه اۊشؤنˇ شؤمار بيستؤمي صده سرأگيتن ٚ جي ايسه، جه گٚتˇ دليلان گه اۊشؤنˇ جمعيت-ه کماگۊده زيويشران ٚ تخريب ؤ غیر قانۊني شيکار ؤ زیوشرانˇ سيوا بؤؤن هيسه. بنگالˇ دۊرگ پۊر شؤمار ترين ؤ سيبري دۊرگ پيلاترين دۊرگˇ بۊن جۊر ايسه. ۹ ته بۊن جۊر اي جؤنور دأره گه سۊته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته دئه ني مۊقۊب بؤن ٚ خطر ٚ مئن هيسأن.

کلان ؤ ملان جؤفتگيري زمت، تينار چند رۊج کسن ٚ ور هيسأنن. مل ٚ دۊرگان ۱۰۳ تا ۱۰۵ رۊج شيکمداري پسي دۊته تا سۊته کۊته چينن. کۊته'ن تا چند سال خۊشان مار ٚ ور هيسأنن.

۹ بۊن جۊر دۊرگ ٚ جي وۊجۊد دأره گه سۊته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته ديگه ني اينقراض ٚ خطر مئن درن گه شامل: بنگال ٚ دۊرگ، هندۊچین ٚ دۊرگ، مالايي دۊرگ، سۊماترايي دۊرگ، سيبري دۊرگ ؤ چين ٚ نسۊم ٚ دۊرگ بۊنن.

دۊرگان ويشتر دامانان ؤ جئني گه آدم ٚ جي دۊر بؤبۊن ٚ مئن زيويش کۊنن. دۊرگان ويشتر شؤو ٚ مئن هأکش وأکش کۊنن ولي اي ايمکان ني وجود دأره گه رۊج ٚ مئن ني دئه بؤبۊن.

دۊرگان شيکار ٚ زمت دۊخؤسکي خۊ طؤمه' نٚزيکا بۊنن ؤ يته ناگهاني واز ٚ أمرأ سري طؤمه-يه گؤلئه خۊ پيله گاز ٚ أمرأ گينن ؤ اۊن-ه خفه کۊنن. کۊشتن ٚ پسي خۊ خۊراک ٚ خۊردأنأسنن.

دۊرگ ٚ خۊراک ويشتر گؤنج (گوزن)، مرال، شۊکا، پرزه، گۊراز، مال ؤ گاميش ايسه.

دۊرگان البرز ٚ بندان ٚ مئن جئني گه دامؤني بؤبۊن، ويشتر گيلان ؤ مازندران ٚ مئن زيوش گۊدن ولي هسأ ده حؤدۊد ٚ ۳۰ سال ايسه کي أشان ٚ نسل ايران ٚ مئن مۊقۊفا به.




#Article 605: گيلکي زٚوان ٚ دابان (370 words)


گيلکي زوؤن ٚ دابؤن يا گيلکي زٚوان ٚ ادبيات يته خۊجير دابؤن هيسه گه کاسپين ٚ زوانان ٚ جرگه ٚ مئن نيأ. فارسي زوان ٚ پسي گيلکي دۊوؤمي زوان ايران ٚ مئن ايسه گه دئباري وؤت ؤ بنويشته دأره. اي زوان ٚ مئن سۊته جۊر (مزقاني شئر،تکأيي شئر،هيجايي ؤ عرۊضي شئر)-ه دئه شأنه.

دئباري گيلکي کيتابان ٚ جي گه بنويشته ببه يا اۊن ٚ مئن گيلکي بنويشته وۊجۊد دأره، شأ ۱.قؤرآن ٚ تفسير به نؤم سۊرتچي(هفتؤمي قرن) ۲.مقامات الحریری_ه وگردان(هفتؤمي قرن) ۳.پيرشرفشا ديوان(هشتؤمي قرن) ۴.الکفایه(نؤهۊمي قرن) ۵.الابانه(نؤهۊمي قرن) ۶.کتاب الله_ه تفسير(قرن۹) ۷.مغنیسا تفسير(قرن۹) ۸.دؤوؤمي زيدي مشيخ(قرن۹) ۹.سۊوؤمي زيدي مشيخ(قرن۹) ۱۰.طنطرانیه قصيده(قرن۹) نؤم بؤردن.

پيرشرفشا گه هشتؤمي قرن ٚ مئن زيوش گۊد، گيلکي شئر ٚ پئر شينأته بۊنه ؤ خۊ جي يته ديوان به جا بنأ ذره گه بؤخارا مئن پأسئه بۊنه، اي ديوان شامل ۷۷۲ ته دۊبيتي وکنه. پيرشرفشاه آرامگا دارسرا رۊستا (رضوانشهر ٚ شأرستان ٚ مئن) مئن نأ.

يته مؤنه

جه پيرشرفشا ش ٚ جيئران:

من مأنم همان وُل ؤ ميشؤن بکشتينأ

ول  بنه  لا  تر  به  خۊن  بدأشتينأ

من مأنم همان ول نچئه بمؤردينأ

باغ‌به‌کس بمأنده ول کام نیافتینأ

خان احمدخان، ايتأ شاعر بؤ کي گيلکي ؤ فارسي زوان ٚ أمرأ شئر بؤگۊته دره ؤ اۊن ٚ جي شعراني به جا بۊمؤنسئه.

يته مؤنه جه خان احمد ٚ شئران:

شده‌ام زار و پریشان، درم جؤن کنش’

دیل ٚ پۊر خۊن ٚ مۊ أز عشق ٚ تۊ مؤني آتش’

تۊ به أغيار نشيني مي ديل’ خۊن کؤني

تۊ بگۊ چي بکۊنم مردٚمؤن ٚ سرزنش’

شيوهٔ ديلبري ؤ عشوه ؤ ناز ؤ غمزه

هرچي دؤني تۊ بکۊن اؤنچه تۊ دؤني روش’

أز فراق ٚ تۊ مؤجم کۊچه به کۊچه شب ؤ رۊز

همدمي خۊد بگۊدي همسر ٚ تۊرک ؤ تالش’

مۊ که تأ هيچ نگۊتأم ؤ تۊ خۊد آزرده‌یأبي

دۊ هزار چئه مۊ تي دؤنم، يکته’ واگۊته نشأ

شيون فؤمني ني جي مؤعاصر شاعران ٚ جي ايسه کي پۊر گيلکي سر أثر نبأ دأره.شيون ٚ گيلکي غزلان خئلي نؤمي ايسن.

يته نيمۊنه جي شيون فۊمني_ه شئران:

هۊ جۊر کي خستگي نأ رادوارِه

زمین خؤریم نِهأ اسب ٚ سواره

اگه بشکسه نأ يی سر نخور غم

همیشک سنگ خؤري نأ مِوه داره

و دئباخي شاعران کي شامل:محمدعلی افراشته،میرزا حسین خان کسمایي ؤ محمد ولی مظفری ؤ محمۊد پاينده لنگرۊدي و... بۊنن.




#Article 606: أجديها (260 words)


أجديها ايته أفسانه‌اي مؤجۊد ايسه کي ويشتر فرهنگان ؤ مليتانˇ مئن رائج ايسه ؤ أفسانه'ن مئن ايته ويجکˇ جيگا دره.

أجديها جه مأرۊفˇ أفسانه‌اي ؤ اؤسطۊره‌اي مؤجۊدان ايسه کي گلف بيده بۊبؤسته کي ايته فرهنگ ؤ مليتˇ مئن جه أ مؤجؤد گبي نمانه. أجديها ايته پيله حىوان ايسه کي اۊنˇ ظاهر خزنده'ن مانه ؤ ويشتر داستانانˇ مئن تانه پرواز بۊکۊنه ؤ خۊ دهان جه تٚش تاواده. خۊرخۊسي فرهنگˇ مئن أجديها ايته منفي شخصيت دره ؤ ويشتر زمات ايته بدذاتˇ حیوان تؤصيف به کي خأىه آدمان-ه أذئت بۊکۊنه ولي خۊرتاوˇ کشورانˇ فرهنگˇ مئن برعکس خۊرخۊس، أجديها ايته مقدسˇ مؤجۊد ؤ پاکي نماد ايسه کي پۊر دانيش ؤ معرفت دره ؤ جه ماورايي قۊدرت برخؤردار ايسه.

أجديها جانوري ايسه کي دئبارˇ دابانˇ مئن ايجائي ويراني نماد ؤ آبادي نماد ني بۊ.

بابِليانˇ تمدنˇ مئن، أجديها جهانˇ شرۊع أمرأ مرتبط بدانسته بۊبؤسته. بابلˇ أفسانه مئن، تياماتˇ الهه کي ايته أجديها ؤ ظلمˇ نماد بۊ، مردۊک اۊن-ه بۊکۊشته ؤ ظلم ؤ بدي اۊنˇ مردن أمرأ تۊمامه بؤسته.

دئبارˇ مصرˇ مئن، مردۊم رۊخانانˇ طغیان-ه أجديها أمرأ مرتبط دأنستيد. 
چینˇ مئن أجديها ايته مقدسˇ حىوان ايسه ؤ خأىليان اۊن-ه پرستيدي ؤ وارشˇ نماد محسۊب به. أجديها چينيانˇ ويشترˇ جشنانˇ مئن ني حضۊر دره.

أجديها تينار أفسانه‌اي مؤجؤدي ايسه کي تۊمام دابان ؤ مردۊمانˇ أفسانه مئن ايته ويجکˇ جيگا دره ؤ جه آمريکا ؤ اۊرۊپا کلسيا تا آسیا خۊرتاو شأ اۊن-ه دئن.

فرهاد عسکري کي ايته محقق ؤ فیلسۊف ايسه گه کي أ مؤجۊد داميشکˇ زمات، واقعا زيوش گۊدي ولي نأ أتؤ کي أفسانه'ن ؤ داستانانˇ مئن تؤصيف بۊبؤسته، ولکي ايته پيله لانتي ظاهرˇ أمرأ ىاته بؤستي.




#Article 607: عبدالله ملت پرست (181 words)


عبدالله ملت پرست نوازنده تار و سه تار در آذر ۱۳۲۴ در آستارا میَن به دنیا بومو. از زاکی نواختن تارِ خو پئر ویجا شروع بوگوده و در سال ۱۳۴۱ بندر انزلی میَن خو اولین کنسرته اجرا بوگوده و اَ اجرا مَره خو فعالیت هنریه رسمی شروع بوگوده.

در زمانی کی در کردستان، خدمت سربازی میَن ایسا بو خو فعالیت موسیقی با رادیو ادامه بده. ملت پرست در سال ۱۳۴۷ عضو گروه موسیقی فرهنگ و هنر ایران بوبُسته  و در زمینه موسیقی محلی گیلان به تحقیق بپرداخته.
در سال ۱۳۵۰ در آزمون هنرکده موسیقی ملی به عنوان دانشجوی آزاد پذیرفته بوبُسته.او شش سال سرپرست کارگاه موسیقی کودکان و نوجوانان گیلان بو. او مهندس شیلات و کارشناس ارشد محیط زیست دریایی هم بو.

ملت پرست در سال ۱۳۵۴ گروه موسیقی« عشاق گیلان» را با همکاریه هنرمندان گیلانی و با راهنمایی دکتر داریوش صفوت راه تابده. 

برخی از اونی آثار: کاست های بانگ شباویز، میرزا، سیری در مقام شور، امیرکبیر و سبز آواز

مرحوم عبدالله ملت پرست در فروردین 1375 در یک تصادوف رانندگی جاده رشت- قزوین میَن خو جانه از دست بده.




#Article 608: نسترن رستم زاده (162 words)


بانو نسترن رستم زاده اشکوری  در سال ۱۳۲۳ در روستای مازگاه از توابع اشکور مرکزی دهستان شوئیل رحیم آباد رودسر مئِن به دنیا بومو.
اونی پئر کشاورز و دامدار بو و اونی نام‌‌ (ابرار) بو.

اون هَتو میثله همه ی دختران و زاناکان اشکوری، کشاورزی و دامداری مئِن خو پئر و ماره کمک گودی.
در سال ۱۳۴۰ و ۱۳۴۲ خو پسر عمو اَمره با پای پیادِه
از کوهان مازگاه جَه، راهی جلگه بوبُسته.
بانو نسترن سواد خواندن و نیویشتن نَدَشتی ولی به دلیل اینکه صدای خوبی دَشتی، ترانه هان گیلکی و محلیه خوب خواندی؛ و در نتیجه با اوستاد فریدون پوررضا آشنا بوبُسته.
آقای پوررضا بانو نسترنه حمایت بوگوده و اونه به صدای و سیمای گیلان معرفی بوگوده.

در آخرانه دهه ۴۰ و اوایل دهه ۵۰ ، ترانه 《دختر کدخدا》با فریدون پوررضا بِخوانده و ترانه 《کوه نشین》با سید علی زیباکناری بِخوانده. اون ترانه هان زیادی بِخوانده که خیلی از صدای و سیمای او زمان پخشه بوستی.

بانو نسترن برخی از ترانه هان:

 




#Article 609: شهین مدرکی (136 words)


بانو شهین(معصومه)مدرکی، در سال ۱۳۳۴ در محله سرخبنده رشت مئِن به دونیا بومو. بانو مدرکی پئر از صاحب منصبان ارتش بو و به خاطر خو پئر شغل واسی؛ خو دوران کودکی و تحصیله تا نیمه متوسطه در تهران، اهواز و شیراز بوگذرانه.

بانو مدرکی وقتیکی خو خانواده اَمره رشت جه واگردِسه، در محله ساغریسازان رشت ساکن بوبُسته. بانو مدرکی در برنامه هان استعداد یابی رادیو و تلوزیون او زمان شرکت بوگوده و اَنه صدا و استعداد مورد توجه اوستادان شعر و موسیقی گیلان، زنده یادان شیون فومنی و فریدون پوررضا قرار بیگیفته و حاصل آن، آموزش و همکاری با واحد موسیقی وقتِ رادیو گیلان و همکاری با اوستاد داریوش علیزاده و اوستاد فریدون فروزانفر بو.

بانو مدرکی هسه بازنشسته آموزش و پرورش ایسه
و خو خانواده اَمره رشت مئن زندگی کنه.

برخی از آثار بانو مدرکی:

 




#Article 610: فریدون فروزانفر (122 words)


فریدون فروزانفر نوازنده و
آهنگساز، در سال ۱۳۱۰ در رشت میئَن به دونیا بومو.
فروزانفر سالان سال رهبری ارکستر محلی رادیو رشت را به عهده دَشتی. اونه جه ترانه هان زیادی با ساخته ها یا تنظیم های خودَش، در دهه ۴۰ و اوایل دهه ۵۰ اجرا بوبُسته. اون هَتو پس از انقلاب هم بیشترین تولیدات موسیقی گیلان را به خود اختصاص بدَه

فروزانفر گروه های هنریه جوانان و نوجوان شاهده در بونیاده شهید گیلان برای سرود های انقلابی آموزش بِدَه و گروه کُر هنرجویانه ایداره کل فرهنگ و ایرشاد اسلامی گیلان را رهبری بوگوده.

اون هتو عضو شورای موسیقی اوستان،عضو گروه موسیقی گیل چاووشان و مودیره آموزشگاهه موسیقی آواز(چنگ) هم بو.

فریدون فروزانفر در فرودینه ۱۳۷۴ در بوگوذشته و از دنیا بوشو.




#Article 611: ماری هلی آوِیْ (136 words)


خواننده: فریدون پوررضا 

《مارئ هالی آوئ هالی آوئ 

سرسر روغنه بون هچی آوئ 

تی پیش فوکونی، می پیش پورأ بئ هالی آوئ

مهمان فوخوته کباب و ماسته

خانخا فوخوته غاز دروسته

خانخا زنه سفره دتابسته

می چوشم اوشان میؤن دمسته

می دیل اویه ره صدتا دیلأ بؤی، هالی آوئ ...

سرسر روغنه بون هچی آوئ ...

غازه مو دیبیشتم

ولا بوخودا هیچی نیچیشتم

می خونه فودیشتم 

می کله اون بو دیپیته، بره کلأ بؤی، هالی آوئ 

سرسر روغنه بون هچی آوئ ...

نجار بوخوره تیشه پلأ بون

قناد بوخوره کلوچه تلأ بون

صیقل بوخوره آهین ولأ بون

گالش بوخوره چکره شلأ بون

دلاک بوخورده مقراض کولأ بؤی، هالی آوئ ...

سرسر روغنه بون هچی آوئ ...

گاوه مو بودوشتم

ورزا نگیته گوشتأ بیبیشتم

اندی وانیلیشتم

می چشمکونه دیو دکته نی نی چلأ بؤی ، هالی آوئ 




#Article 612: لاجؤنِ هوا قشنگه (141 words)


متن ترانه لاجون هوا قشنگه 

خواننده:فریدون پوررضا

شعر و آهنگ: حسن تقی پور

《مو نکون پریشون لاکو جون طاقت ندانم

دل بنه پریشون لاکوجون طاقت ندانم

توچنی جوونی کوچی یارکفترونه مونی

کوچی یارکفترونه مونی

تی سره مو دسمال دود

چایی زیبیله تی بال دود

را دکی بشو چایی باغه سر

چایی رجه جیر آواز بوخون

سر بمه تی دیل دمساز دوخون

را دکی بشو چایی باغه سر

اوی لاجونه هوا قشنگه

امرو آسمون یه رنگه

ای روخونه آو چی زنگه وی

ندونی می دیل چه تنگه

صوبایین سر مو بمابوم بلته ور

سورخه گول می دس دبو تودام بته ور

ناز بودی ناز بودی

گوله ویتی تی سر بنی

مه پوشته کودی پلیکنه ور

شیپ بزم

شیپ بزم

داد بودم فریاد بودم

آخر تو نوتی ریکه چی خبر؟ 

لاجونه هوا قشنگه

امرو آسمون یه رنگه

ای روخونه آو چی زنگه وی




#Article 613: رمضانعلی (260 words)


متن ترانه رمضانعلی

خواننده: فریدون پوررضا

شاعر:محمد ولی مظفری

/ خالی جیف جی غمزه داری  

رمضانألی آی رمضانألی / دو جریب بیجارأ تنها کاری 

/ مال دونیا بگو چیچی داری؟ / رمضانألی، رمضانألی ......
 

رمضانألی، رمضانألی / اسب باری داری رمضانألی / 

هأنده کولبار بری رمضانألی / ورزؤ کاری داری 

رمضانألی / بی پور بیجار داری رمضانألی / گاو 

شیری داری رمضانألی / چلف خالی خوری رمضانألی 

/ هأندی مؤ دؤنم ای سر جؤر طآری / اوسر نداری 

رمضانألی / قرض زیاد داری رمضانألی

رمضانألی آی رمضانألی / دو جریب بیجارأ تنها کاری 

/ مال دونیا بگو چیچی داری؟ / رمضانألی، رمضانألی ...... 

رمضانألی، رمضانألی / یه کوگه پوشت داری رمضانألی 

/ همه نؤم سر علی رمضانألی / زن پئر ممدألی ، 

پسر اؤمدألی / هم داماد قولی رمضانألی / چارتا 

برارین ایسمال و مختار و مشت شمسألی رمضانألی 

رمضانألی آی رمضانألی / سه تا خاخور دارین / یه 

تا نؤم ریحان / یه تا گول افشان یه تا بیگولی رمضانألی

دوتا دتر دأری یک به یک بئتر / یه تا نؤم قیصر یه تا سیب گولی رمضانألی 

رمضانألی آی رمضانألی / دو جریب بیجارأ تنها کاری 

/ مال دونیا بگو چیچی داری؟ / رمضانألی، رمضانألی ..... 

رمضانألی ، رمضانألی / ارباب چی پور زوره 

رمضانألی/ کئخودا ناجوره  رمضانألی 

رمضانألی، رمضانألی / تی زحمتونأ همه اون خوره 

رمضانألی / پونصدتا توت باغ صدتا چایی باغ ره 

بتاشه داز داری رمضانألی /  هیچ سودا نیاری 

رمضانألی / کؤکنار باغکه و سبزی باغئکه ره جوفتی 

گرباز داری رمضانألی / شخم زأن نیاری رمضانألی 

رمضانألی آی رمضانألی ... / دو جریب بیجارأ تنها 




#Article 614: دختر کدخدا (172 words)


 متن ترانه دختر کدخدا

 خوانندگان:فریدون پوررضا و نسترن رستم زاده

لاله زیبایه تی دیم گرمی دیهه می جانه

نرگس شهلایه تی چوم مستی دیهه می جانه

دونیا مره شیرینأ به وقتی مرأ دوخانی

اسبأ سوارأ بی امی خانه ویجأ فورانی

اسبأ فورانم اویه تا کی بدانی منم

من آیمه چشمه ور سر به ته زانو بنم

خوش دارمه وقتی پریشانه کونی تی مویأ

دیل خوایه دایم بیدینم منظره تی رویأ

بوشؤم جه صحرا بیچم ای شاخه گول لاله

بوبؤ تی همنشین گول جه شادی وا بباله

نوای عاشقانه بخاطر وصاله

ای روز نوبؤسته بولبول خو گول ره نناله

تو می اومید جانی

مرأ تو یک دستی نگیر خیلی تونم جوانی ، خیلی تو 
خوش زبانی

خوش دارمه وقتی پریشانه کونی تی مویأ

دیل خوایه دایم بیدینم منظره تی رویأ

یار تو می همسایه بی دختر کدخدا بی

تو جه او شیش سالگی بردی دیلأ بلا بی

تا کی می چوم وازه بؤ مست تماشا بوبؤم

شادی می دمسازه بؤ دیل ترأ شیدا بوبؤ

ده وا بیشی خانه هوا تاریکه تی جا ویریز




#Article 615: بينيش مو تره بنالم (168 words)


متن ترانه بينيش مو تره بنالم

خواننده: فریدون پوررضا

《بوشومأی مازندرانای مازندارانای أجان بیارم

بینیش مو تره بنالم

پدر گولناز جونکه مو دربیارم 

بینیش مو تره بنالم

می جؤنی باز می جؤنی باز می جؤنی

شیرین زبؤنم ایسی نامهربونی

یته نامه هدأم مره تو بوخؤنی

شاید درد دیلم را تو بدونی

امؤن شؤ تاریکأ بؤی تاریکأ بؤی

جوؤن دیلمؤنی عاشیقأ بؤی

ازأ داران بون یواش یواش مار بمرده کای جوانی 

نمرد! تگرگ بوارست

بینیش مو تره بنالم

عذب لاکوی مثال بولبول بنالم

بینیش مو تره بنالم

منم تی یارکای نیم بیگونای

پامته راه بنه بایم تی خونای

یه قاشق اُو دکون دره کلونای

دره یواش واکون تی مار ندؤنای

امؤن شؤ تاریکأ بؤی تاریکأ بؤی

جوؤن دیلمؤنی عاشیقأ بؤی

سیاه ابرئ بیتای کولبال کویان

بینیش مو تره بنالم

شاید آبی بایه او کؤل جویان

بینیش موتره بنالم

مرسین اُؤ ویگی بِه پوشت خونه

می دو دأنه چومای تی پاسبانه

قولف آلمان زنمای تی دوتا سینانه

دو کون امشب می ور کوتأ  تومانه

صامؤن شؤ تاریکأ بؤی تاریکأ بؤی




#Article 616: خالا دختر (243 words)


متن ترانه خالا دختر

خواننده:فریدون پوررضا

اوی خالا دو ختر من تی خواستیگار بوموم

تی واسی جی رودبار تا آب کنار بوموم

تو که دانی می دیل تی امره خوش نیبه

تی کولایه قاضی بوکون بیدین چی به

من مگر گوناه دارم خالا دوختر      

نه ولا

تی مَره وفا دارم خالا دوختر 

ماشالله

من مگر گوناه دارم خالا دوختر      

نه ولا

تی مَره وفا دارم خالا دوختر 

ماشالله

تو اگر بخواستی تی اینظار ایسم

دانی کی عزیز جان چی بی قرار ایسم

تو هَچین نَوَا انتظار کِشن مِره

کئخودا پسر اَ بهار مَرَه بَرِه

من مگر گوناه دارم خالا دوختر      

نه ولا

تی مَره وفا دارم خالا دوختر 

ماشالله

من مگر گوناه دارم خالا دوختر      

نه ولا

تی مَره وفا دارم خالا دوختر 

ماشالله

من کویه تی دوری آخر چوتو تانم

اَ پیلِکی داغه می دیله رو بَنَم

می اَ دیل اگر دِه مَرَه وفا ناره

نَتَانمه کوشتن کی اون گوناه ناره

من مگر گوناه دارم خالا دوختر      

نه ولا

تی مَره وفا دارم خالا دوختر 

ماشالله

من مگر گوناه دارم خالا دوختر      

نه ولا

تی مَره وفا دارم خالا دوختر 

ماشالله

اوی خالا دو ختر من تی خواستیگار بوموم

تی واسی جی رودبار تا آب کنار بوموم

تو که دانی می دیل تی امره خوش نیبه

تی کولایه قاضی بوکون بیدین چی به

من مگر گوناه دارم خالا دوختر      

نه ولا

تی مَره وفا دارم خالا دوختر 

ماشالله

من مگر گوناه دارم خالا دوختر      

نه ولا

تی مَره وفا دارم خالا دوختر 




#Article 617: ماه خانم (250 words)


متن ترانه ماه خانم 

خواننده: فریدون پوررضا 

شاعر و آهنگساز:حسن تقی پور

یار تی چومان مست و خمار ایمشب

دونیا مِره بولبوله زار ایمشب

یار تی چومان مست و خمار ایمشب

دونیا مِره بولبوله زار ایمشب

باغچه کنار بَمویی قشنگ تَرَه بو

سورخه گولم دانه دانه پَر پَره بو

گول ناره طاقت کی خو وَر تی رنگ و رویه بیدینه

خم کونه قامت ایه نظر تی عطر و بویه بیدینه

یار تی چومان مست و خمار ایمشب

دونیا مِره بولبوله زار ایمشب

یار تی چومان مست و خمار ایمشب

دونیا مِره بولبوله زار ایمشب

باغچه کنار بَمویی قشنگ تَرَه بو

سورخه گولم دانه دانه پَر پَره بو

گول ناره طاقت کی خو وَر تی رنگ و رویه بیدینه

خَم کونه قامت ایه نظر تی عطر و بویه بیدینه

ناز نوکون ماه خانَم

خیلی قشنگی دانَم

من تی بلا گردانم

از تی دوتا آهو چومان رازه وَفایه خوانَم

عاشق پاکَم لاکو جان رَسم جَفایِه نانَم

موقع بی خوابیه، روشن و مَهتابیه 

فردَا یَقین آسمان صافِه هَمش آبیِه

گَردی تو دَشتِه میَن، وقتی کی آفتابیه

بیشیم بیدین چِشمه میَن تی رویه

بیدین چِرِه دارَم تی آرِزویِه 

بِدان کی حق با مَنِه شیدا بِبَم

تی واسی هر دم اَیه پیدا بِبَم

یار تی ایته مو ایه ریزه به حالَم

ایمشبه هَی گی وا بِشَم بِنالَم

ناز نوکون ماه خانَم

خیلی قشنگی دانَم

من تی بلا گردانم

از تی دوتا آهو چومان رازه وَفایه خوانَم

عاشق پاکَم لاکو جان رَسم جَفایِه نانَم

موقع بی خوابیه، روشن و مَهتابیه 

فردَا یَقین آسمان صافِه هَمش آبیِه




#Article 618: حسین قوامی آبکناری (357 words)


سید حسین قوامی آبکناری از خوانندگان گیلان در سال ۱۳۲۵ در روستای آبکنار بندر انزلی مِئن به دونیا بومو.اون خو تحصیلات ابتدائیه آبکنار مئین تومام گوده و بعد از اینکی ششم ابتدایی تمام گوده همراه خو خانواده به تهران بوشودهه و در تهران به ادامه تحصیل بپرداخته و دیپلمه ادبیاته فیگیته. قوامی به خاطره اَن کی علاقه فراوانی به خوانندگی و صدای زیبایی کی از کودکی دَاشتی؛ در مدرسه و محرم شبانه نوحه خوانی گودی.

آوازه، آواز خوش او در تهران به گوش مسئولین فرهنگ و هنر فَرِسه و از او دعوت بوگودیدی کی ترانه های محلی اجرا بوکونه.

قوامی، به سازمان ملی فولکلور وابسته به وزارت فرهنگ و هنر بوشو و موسیقی محلی گیلانیه در تلویزیون و پادگان های کشور در ایام جشن و اعیاد ملی و مذهبی اجرا بوگوده

قوامی از سال ۱۳۵۱ تا سال ۱۳۵۶ علاوه بر اینکی از  کارمندانه رسمی سازمان فولکلور ایران بو برنامه های موسیقی محلی گیلانی را نیز ایداره گودی.

اون مدتی بعد اوستاد محمود کریمی ویجا بوشو و گوشه هان آوازی موسیقی ایرانیه یاد بیگیفته؛ کی بعدها اوستاد کریمی از اون به اجرای برنامه در تالار رودکی دعوت بوگوده، و بتانسته چندین برنامه موفق در تالار رودکی و سالون های آمفی تئاتر موسسات علمی و فرهنگی اجرا بوکونه.
 
بعدها قوامی به شرکت در فستیوال موسیقی فولکلور به کشورهای فرانسه، ایتالیا، آلمان و کشورهای عربی نظیر مصر، امارات، قطر، لبنان و کشورهای دیگر مثل هندوستان، چین، پاکستان و ژاپن دعوت بوبسته و به مدت ۵ سال پوشت سر هم به عنوان مجری و خواننده برنامه موسیقی محلی گیلانی در این فستیوال های شرکت بوگوده.

قوامی در سال ۱۳۵۶ در ژاپن کنسرت اجرا بوگوده. اون ۱۵ روز در توکیو و شهرهان بزرگ ژاپن، کمانچه و ضرب بنواخته و بتانسته کی با موفقیت موسیقی و فرهنگ ایران را به جهانیان بشناسانه. اون در این مراسم مقام اوله از میان هفت کشور شرکت کننده کسب بوگوده.

اون تا سال ۱۳۵۷ با سازمان فولکلور ایران همکاری بگوده تا اینکه به خو محله یعنی آبکنار واگردسته و بکار کشاورزی بپرداخته.او در مدح حضرت علی نیز ترانه هایی اجرا بوگوده که معروفترین آن در سریال تلویزیونی “شاخه طوبی” پخش بوبسته.

برخی از حسین قوامی ترانه هان:

 




#Article 619: منۊچهر زياري (585 words)


فلک‌المعالي ابۊمنصۊر منۊچهر بن ٚ قابۊس زياري، زيارئن ٚ پئنجۊمي کارکيا بؤ گه قمري هجري ۴۰۳ تا ۴۲۰ گۊرگان، طبرستان، قؤمس ؤ گيلان (پتشخوارگر یا کاسپين) ٚ سر حؤکۊمت گۊد‌. منۊچهر قابۊس ٚ وچه ؤ وشمگير ٚ نوٚوه بؤ، قابۊس گه خۊ قلمرؤ-يه دس ٚ جي هدأ بؤ چن‌سال سامانئن ٚ دربار ؤ خۊراسان ٚ مئن زيويش گۊد. منۊچهر اي دؤران ٚ مئن، زمتي مجدالدؤله ديلمي ارتش ٚ مئن هيسأ بؤ. قابۊس وختي گه بؤتۊنس هندئه حؤکۊمت ئبه وگردئه، منۊچهر-ه گيلان ٚ حاکم بؤگۊد. قابۊس خۊ عمر ٚ أواخر ٚ مئن بدگمؤن وکته بؤ يؤ چنته جه خۊ اطرافيان-ه بکۊشت. هين ٚ ره چنته جه سرداران قابۊس-ه قتل ئبه برسأنئن، ايمه منۊچهر-ه دأوت بؤدن تا حؤکۊمت-ه قبۊل بؤنه. منۊچهر زيارئن ٚ کارکيايي پذيرفتن ٚ پسي خۊ پئر ٚ أصلي قاتلان-ه دسگير ؤ قصاص بؤگۊد. منۊچهر اي دۊدمان ٚ أوولي کارکيا بؤ گه مستقل ٚ حؤکۊمت ندأشت. اۊ خۊ کارکيايي أوايل ٚ مئن مجبۊرا بؤ سلطان محمۊد غزنوي-ئه مطيع بؤبۊن ؤ اۊن ٚ لاکۊ أمرأ ازديواج بؤگۊد، ولي منۊچهر ونأشت گه محمۊد پتشخوارگر(کاسپین) ٚ مئن خئلي نؤفۊذ بدأره ؤ محمۊد-ه ساليانه باژ دأ. منۊچهر ٚ دؤران ٚ مئن زيارئن کم کمه افۊل پيدادن ؤ خۊ دئبار ٚ قۊدرت-ه ندأشتن، هرچند گه اي تفاق منۊچهر ٚ پيشي ني سرأگيتن بؤبؤ بؤ. منۊچهر ٚ دؤران پۊرجار نؤبؤ يؤ اۊن ٚ مئن ويژه جنگي شکل نگيت. منۊچهر خۊ حکۊمت ٚ مئن شيعيان-ه توجه گۊد ؤ اۊشؤن-ه احترام نأ. سلطان محمۊد ری ٚ فتح گۊدن ٚ پسي يؤ منۊچهر ٚ حمايت گۊدن شيعيان ٚ جي وأسي منۊچهر ٚ قلمرؤ ئبه دس توأدأ يؤ منۊچهر مجبورا بؤ تا مبلغي سلطان محمۊد-ه هأده تا خۊ قلمرؤ-يه بدأره. منۊچهر اديبؤن أ شعرا-يه توجه دأشت ولي نأ خۊ پئر ٚ مۊسؤن قابۊس‌. منۊچهر ٚ پيلاپئر ٚ پئر، يني زيار گيلان ٚ شي بؤ يؤ احتمالا گيلک بؤ. منۊچهر ٚ مۊردن ٚ پسي انۊشيروان اۊن ٚ وچه زيارئن ٚ کارکيا بؤبؤ.

سامانئن زيارئن ٚ حؤکۊمت ٚ تأسيس بؤؤن ؤ مردآويج ٚ کيشورگۊشايي دؤران، خۊ قۊدرت ٚ اؤج ٚ مئن هيسأ بؤن. مردآويج ؤ ساماني اميران ٚ روابط ٚ مئن پۊر فراز أ فرۊد نيأ. وشمگير ٚ پسي زيارئن ؤ سامانئن ٚ روابط دۊستانه‌تر وکت ؤ زيارئن ايته حائل ٚ ديوار ئبه بۊيئن ؤ سامانئن ٚ مئن تبديلا بؤؤن. قابۊس وختي گه مجدالدوله جي ديشکن بؤخؤرد، سامانئن ٚ دربار-ه پنا بؤبۊرد ؤ ۱۸ سال حؤکۊمت ٚ جي دۊر بئسسأ. زماتي گه قابۊس خۊ حؤکۊمت ئبه وگردس سامانئن خۊ قۊدرت-ه دس ٚ جي بدأ بؤن ؤ قۊدرت سلطان محمۊد ٚ دس دکته بؤ. قابۊس وختي گه سامانئن ٚ دربار ٚ مئن هيسأ بؤ چن‌مرته مجدالدؤله أمرأ بجأرس ولي بي‌نتيجه بؤ، أمما اي دۊنفر فارغ جه سياسي مسائل نزيک ؤ رخابانه روابطي دأشتن، چۊنان‌گه متۊچهر قابۊس ٚ وچه زماتي مجدالدؤله ئبه خيدمت گۊد ؤ قابۊس با اينگه مجدالدؤله ضعف ٚ جي واخب بؤ ولي هيچ‌زمت ری ئبه فگن نؤگۊد. قابۊس سلطان محمۊد ٚ أمرأ ني خۊجير روابط دأشت ؤ اي دۊته هم‌کله بؤؤن. منۊچهر زيارئن ٚ کارکيا بؤؤن ٚ پيشي خۊ پئر ٚ جانب ٚ جي گيلان ٚ فرمؤنروا بؤ.

منۊچهر برخلاف ٚ خۊ اجداد خئلي جنگ ؤ جار نؤگۊد ؤ غزنوئن ؤ سلطان محمۊد ٚ تابع بؤ.

با اينگه منۊچهر ٚ دؤران ٚ مئن برخي جه اديبان غزنوئن-ه پنا بؤبۊردن ولي برخي مورخان'ني معتقدن گه منۊچهري دامغاني خۊ نؤم-ه منۊچهر ٚ زياري جي تخلص بؤده ؤ ابۊالفرج علي بن حسین بن هندۊ (نؤمي حکيم) مدتي منۊچهر ٚ خيدمت هيسأ بؤ يؤ ابن ٚ سينا غزنوي نيرؤؤن ٚ ويرۊتن ٚ زمت پاچ ٚ زماتي زيارئن-ه پنا بؤبۊرد ؤ اۊجه يته رساله ني بنويشت ؤ ايمه بۊيئن-ه پناه بؤبۊرد.




#Article 620: أندؤنزي (151 words)


أندؤنزي يا رسمي جۊر ئبه أندؤنزي جؤمۊري (أندؤنزيأئي مئن:Republik Indonesia) يته کيشور هيسه گه خۊرتؤ نسايي آسيا مئن قرار دأره. أندؤنزي يته مجمع‌الجزاير هيسه گه ۱۷،۵۰۸ جزيره ؤ سي ‌يؤ سۊتته (۳۳) اۊستؤن ٚ جي چاگۊده ببه. أندؤنري ۲۷۳ ميلٚيۊن جميئت ٚ أمرأ جئان ٚ چآرؤمي پۊرجميئت کيشور هيسه. اي کيشور ٚ سياسي نيظام، جؤمۊري يؤ مجلس ؤ جؤمۊري رياست ٚ دؤجينان ٚ أمرأ ايسه.

اي کيشور ٚ رسمی زوؤن أندؤنزيأئي ؤ اۊن ٚ پۊل ٚ واحد رۊپيه ايسه. اي کيشور ٚ مردۊم جۊرأجۊر اقوام دأره گه اؤشؤن ٚ پۊرجميئت ترینؤن جاوه‌اي کان(۴۰٪) ؤ سۊندانئن (۱۵٪) هيسن.

أندؤنزي سۊ قرن ؤ نيم هۊلند ٚ مستأمره بؤ يؤ ايمه دۊوٚوؤمي جهاني جار ٚ پسي خۊ استيقلال-ه اعلام بؤگۊد.

۸۶/۱ درصد جه اي کيشور ٚ مردۊم مۊسلمؤن هيسن. ايسلام مۊسلمؤن گٚرنورد بازرگانؤن ٚ توسط أندؤنزي ئبه برسئه. دئبأخي أني مسيحيت، هندۊ يؤ بۊدايي دين ٚ پيرؤ ايسن‌.

أندؤنزي پيلگي(مساحت) ۱٬۹۱۹٬۴۴۰ مۊربع کيلؤميتر هيسه.




#Article 621: سۊئيس (441 words)


سۊئيس (آلماني: Schweiz، فرانسوي: Suisse، ايتاليايي: Svizzera، اينگيليسي: Switzerland) رسمي نؤم ٚ أمرأ سۊئيس ٚ کؤنفدراسيؤن، يته کيشور هيسه خۊرخؤسي اۊرۊپا مئن گه کليسا را آلمان، خۊرتأو ٚ را اؤتريش ؤ ليختن اشتالين، نسۊم ٚ را ايتاليا أمرأ يؤ خۊرخؤس ٚ را فرانسه أمرأ همساده هيسه. اي کيشور ۸،۶ ميلٚيۊن جميئت ؤ ۴۱،۲۹۰ مۊربع کیلؤميتر پيلگي دأره. سۊئيس يته فدرال ٚ کيشور هيسه يؤ ۲۶ ايالت ٚ جي تشکيلا بۊنه گه اۊن-ه کانتؤن دۊخؤنن. سۊئيس ٚ نيشتگا بِرٚن ٚ شأر هيسه يؤ اي کيشور ٚ ايقتيصادي قۊطبؤن ژنؤ يؤ زۊريخ ٚ شأر هيسن. سۊئيس يته جه اينساني پۊرتؤسئه کيشورؤن جهان ٚ مئن هيسه يؤ اي کيشور سرؤنه درآمد ۸۰۰۰۰ دۊلار هر نفر ٚ ره أمرأ جهان ٚ جؤتترينؤن ٚ جي هيسه. سۊئيس يته چن زوؤنه کيشور هيسه يؤ اۊن ٚ مئن چآرته زوؤن يني آلماني، فرانسوي، ايتاليايي يؤ رؤمانش رسميت دأره.

سؤئيس ٚ کيشور ٚ جميئت جؤتترؤجيتتر (حدۊدا) ۸،۶ ميلٚيۊن هيسه‌. اي جميئت ٚ مئن ۶۲/۸٪ آلماني زوؤن هيسن گه ويشتر کليسايي يؤ مرکزي واوينان ٚ مئن هيسن. ۲۲/۹٪ فرانسوي زوؤن هيسن گه ويشتر اي کيشور ٚ خؤرخؤس ٚ مئن زيوش کۊنن‌. ۸/۲٪ ايتاليايي زوؤن هيسن گه ويشتر سۊئيس ٚ نسا مئن درن ؤ ۱٪ أني رؤمانش ٚ زوؤن ئبه گب زنن گه اي کيشور خۊرتأوي نسا مئن هيسن. هر چآرته زوان اي کيشور ٚ مئن رسميت دأرن‌.

سلتان سؤئيس ٚ أوٚولي ساکنان بؤن. يته تيره اي قؤم ٚ جي گه هِلوِتيا نؤم دأرن ژورا ؤ آلپ ٚ کامان ٚ مئن ساکن بؤبؤن ؤ اۊيه' هلوتيا نؤم بنأن. هلوتيا ۵۸ سال ميلاد ٚ پيشي مئن ژۊليۊس سزار رۊم ٚ امپراتۊر ٚ تصرف ئبه دربۊمأ‌. ميلادي پئنجؤمي قرن ٚ مئن ژرمنان اي سامان ٚ مئن بؤشؤن ؤ آر ٚ رۊ-يه خۊرخؤس ٚ مئن ساکنا بؤن‌. ژرمنان ؤ بۊرگۊن ٚ أقوام ؤ فرانک يته مستقل ٚ جامعه تشکيل هدأن. اۊشؤن ميلادي سال ٚ ۶۹۳ مئن يته دؤلت بنا بنأن گه ايمه فرانسه ناميده بؤبؤ. نؤهؤمي سده مئن سؤآبيا ؤ بۊرگۊندئن ٚ مئن تقسيما بؤ يؤ ۱۰۳۳ مئن رۊم ٚ امپراتۊري نظارت ٚ تحت، وحدت پيدا بؤدن. منطقه حؤکۊمت سينزهؤمي قرن ٚ مئن کنتان ؤ هابسبۊرگ ٚ خاندان ؤ محلي حاکمؤن ٚ مئن تقسيما بؤ. ۱۲۹۱ ٚ سال ٚ مئن سۊتته واوين يني آۊري، شۊيتس ؤ اؤنترؤآلدن يته اتحاديه تشکيل بدأن گه سؤئيس ٚ کؤنفدراسيؤن ٚ أساس قرار بگيت.

اي کيشور ٚ مردۊم ٚ ويشترين مسيحي هيسن، مسيحئن ٚ مئن ۴۱/۸٪ کاتؤليک، ۳۵/۳ پرؤتستان و ۱/۸٪ ارتدؤکس هيسن. مسيحيت ٚ پسي اسلام پيلاترين دين سۊئيس ٚ مئن هيسه ؤ مردۊم ٚ ۴/۳٪ مۊسلمؤن هيسن. ۱٪۱۱صد بي دين ؤ دئبأخي ني ديگر دينان ٚ پيرؤ هيسن.

سۊئيس کللي جۊر ئبه سۊتته جۊغرافي واوين ئبه تقسيم بۊنه: آلپ ٚ کامان، سۊئيس ٚ فلات ؤ ژورا بندان.




#Article 622: سينگاپۊر (132 words)


سينگاپۊر رسمي جۊر ئبه سينگاپۊر ٚ جؤمۊري يته کيشور هيسه گه استوا خط ٚ کليسا ؤ آسيا خۊرتأوي نسا مئن نيأ، سينگاپۊر يته ثيروتمند ؤ پيشأکته ٚ کيشور هيسه گه جهان ٚ پۊرتؤسئه کيشورؤن ٚ رچ ٚ مئن قرار گيره. اي کيشور ٚ همسادئن تينار مالزي ؤ أندؤنزي هيسن. 

اي کيشور ٚ مئن سۊته زوؤن يني اينگيليسي، مالايي، چيني ؤ تاميل رسميت دأرن ولي اي کيشور ٚ مئن حدۊدا ۲۰ ته زوؤن نيأ گه مردۊم اۊشؤن ٚ أمرأ تکلم کۊنن. سينگاپۊر ٚ مئن هممه خأن اينگليسي بيأمۊجن ؤ خۊجيربؤر بلد بؤبؤن.

اي کيشور ٚ مردۊم ۴۴/۲٪ بۊدايي ؤ تائؤ هيسن، ۱۸/۳٪ مسيحي، ۱۴/۷ مۊسلمؤن، ۵/۱ هندۊ، ۱۷٪ بي دين ؤ ۰/۷٪ أني دئه مذاهب ٚ پيرؤ هيسن.

سنگاپۊر ٚ آو ؤ هوا گرم أ مرطۊب هيسه يؤ ۲۳۴۰ میلي‌‌ميتر سالؤنه وارش دأره.




#Article 623: پيجشکي اسلام ٚ جهان ٚ مئن (420 words)


طب يا پيجٚشکي يته عيلمي جنبئن ٚ جي اسلام ٚ زرين زمت، ميلادي هشتؤمي قرن ٚ جي تا ميلادي ۱۳ بؤ. منظۊر اسلامي طب ٚ جي تاريخ ٚ مئن، پيجٚشکي دؤنشي هيسه گه اسلام ٚ زرين زمت ٚ مئن تؤسئه بيأته ؤ اۊن ٚ واسطه اسلامي تمدن هيسه، اي دؤنشؤن ٚ ويشترين عربي زوؤن ئبه ظبطا به. اسلامي طب، اۊ پیجشکي دؤنشي گه باستان ٚ زمت ٚ مئن مؤجۊد بؤ-يه بپأسئه ؤ پۊر پيش شؤؤن ؤ تؤسئه هدأ.

کلاسيک-پسي زمت ٚ مئن، اسلامي طب بئترين ؤ پيشأکته ترين مؤجۊد ٚ طب دۊنيا مئن بؤ، اسلامي دؤنشمندؤن تمؤم ٚ باستاني پيجشکئن-ه کسن ٚ أمرأ تلفيق بدأن ؤ ايمه پۊر نؤهأردن ؤ پيشرفت ؤ تؤسئه اۊن ٚ مئن ايجاد بؤدن. اۊرۊپايي پيجٚشکؤن ٚ آشنايي اسلامي پيجٚشکؤن ٚ أمرأ رنساس ٚ زمت ؤ ميلادي دؤنزهؤمي قرن ٚ مئن ٚ أمرأ کلاسيک ؤ اسلامي ؤ ايمه وسطايي قرؤن ٚ طب خۊرخؤسي اۊرۊپا مئن بؤشؤ.

برخي نظر ٚ جي، مۊسلمؤنان ٚ توجه طب ٚ دؤنش ئبه، اسلام ٚ پيشواٰن ٚ توجه اي خۊجير دؤنش ئبه هيسه. يته حديث ٚ مئن اسلام ٚ پيغؤمبؤر ٚ جي محمد (ص)، همسنگ ٚ طب ؤ اۊن ٚ لک ديني طب تؤصيه وکته.

اسلام، پيجشکي ؤ بئداشت ٚ کللي اصۊل ٚ باره دستۊراني خۊ پيرؤؤن-ه هدأدره گه شأنئه اي دستۊران-ه يته اسلامي طب ٚ پايئن ٚ جي ياد گۊدن. اسلام ٚ پيامبر ٚ جي احاديثي ساقي، خئلي جه ناخؤشئن ؤ بئداشت ؤ… باره گه پيجشکي-ئه تين دأره نقل وکته. اي بؤگۊتئن-ه ايمه اسلامي نويساٰن تدوين بؤدن ؤ اۊشؤن ٚ سر شرح بنويشتن ؤ اي مجمۊعئن طب‌النبي نؤم ئبه مشهۊرا بؤن. شيعه مؤسلمؤنان ٚ بين، شيعئن ٚ شيشؤمي ايمام، جعفر صادق (ع) ٚ طبي گبؤن مشهۊر هيسن.

اسلام ٚ زرين زمت ٚ مئن پۊر عيلمي مراکز ؤ ويمارستان چاگۊدن بؤبؤ، اي ويمارجيگئن دواسِره (دارۊخؤنه) ؤ کيتاب خؤنه دأشتن ؤ اۊشؤن ٚ مئن پيجشکي مسائل-ه آمۊجش'ني دأن. اي ويمارجيگئن پۊر اي دؤنش-ه گۊسترش هدأن ؤ تأثيرگۊذار بؤن. اي ويمارستانان ميلادي سينزهؤمي قرن ٚ جي سياسي مسائل ٚ ره کم کمه خۊ افۊل-ه سرأگيتن، شؤنزهؤمي قرن ٚ جي مصر ۊ سۊريه  مئن ؤ هيژدهؤمي قرن ٚ جي ايران ٚ مئن پيجشکي کۊنشؤن زوال ٚ را بؤشؤن. ويمارستانان ٚ مأرۊف ترينؤن ٚ جي جندي‌شاپۊر، برمکيان، سيده، معزالدوله، عضدي، فارقی ؤ…' نؤم بؤرده شأنئه.

بۊيئن ٚ سلسله گه ديلمئن ٚ گۊد ؤ يته گيلک‌تبار ؤ شيعي سلسله بؤن پۊر اسلام زرين ٚ زمت ٚ مئن تأثير بنأن، احمد ٚ بۊيه ؤ عضدالدؤله ديلمي، بؤيئن ٚ کارکيا، ترتيب ئبه معزالدوله ؤ عضدي ويمارجيگه' تأسيس بؤدن، هيته'ني خئلي جه اسلامي دؤنشدؤنان اي سلسله قلمرؤ مئن زيويش گۊدن.




#Article 624: جهانشاه خان لاشایی (171 words)


جهانشاه خان لاشایی از سرنا نوازان پیشکسوت گیلانی بو کی در خانواده ای هنرمند  در روستای لاشک  لشت نشاء مئن بو دونیا بومو. جهانشاخان ایصالتی کولی دَشتی.

جهانشاه خان سالان زیادیَه با هنرمندانی بزرگی میثل فریدون پوررضا برنامه ایجرا بوگوده ؛ جهانشاخان هَتو با رادیو و تلویزیون مرکز رشت  همکاری دَشتی.
بوگوفته اوستاد رضا فکوری (مدرس و نوازنده گیلانی) : جهانشاخان لاشایی در سفری کی به تئران، برای ایجرای برنامه نزد مشیرهمایون شهردار دَشتی، آهنگ زرد ملیجه نوازه و مشیرهمایون شهردار، اونه از ماهر ترین نوازندان گیلان نامه‌‌‌‌‌‌.‌‌
به گوفته جهانشاخان زاکان، کولیان میان رسم بو کی ساز سرنا، بر اساس مهارت نوازنده  نسل به نسل به آینده گان فارسه و از اویی کی جهانشاخان استعداد و ذوق فراوانی در سرنا نوازی دَشتی اَ ساز از طرف اونه خانواده به او فارسه.

سرانجام جهانشاه خان در سال ۱۳۵۸ از دونیا بوشو.

از قطعاتی کی جهانشاخان بنواخته شه به :گوسن دخان، (ترانه پرچین ، ترانه زرنگیس ، ترانه گولنساء آثاری معروف از جهانشاخان که با صدای فریدون پوررضا اجرا شده ) و...




#Article 625: دبئي (637 words)


دبئي: نار عربي تلفظ: [dəˈbaj]) گڏيل عرب امارات (UAE) جو سڀ کان گهڻي آبادي وارو شهر آهي ۽ دبئي جي امارت جي گادي جو هنڌ آهي.

دبئي فارسي نار جي ساحل تي جزيرة العرب جي مشرقي حصي ۾ واقع آهي ، دبئي جو مقصد اولهه ايشيا جو ڪاروباري مرڪز آهي. اهو پڻ هڪ وڏو عالمي ٽرانسپورٽ مرڪز آهي مسافرن ۽ مال جو. تيل جي آمدني شهر جي ترقي کي تيز ڪرڻ ۾ مدد ڪئي ، جيڪو اڳ ۾ هڪ وڏو مرکنٽائل هب هو. دبئي جي تيل جي پيداوار 2008 ۾ فارسي خليج جي 2.1 سيڪڙو امريڪي معيشت بڻيل آهي. حڪومتي انگن اکرن مطابق ، 8 سيپٽمبر 2020 تائين دبئي جي آبادي اندازاً 3،400،800 آهي.

دبئي بلاشبہ گڏيل عرب امارات جو سڀ کان وڏو امير شهر آهي. دبئي دنيا جو 22 مهانگو ترين شهر ۽ وچ اوڀر ۾ سڀ کان مهانگو شهر هو. دبئي ۾ گرم صحرا جو موسم آهي. دبئي ۾ اونهاري تمام گرم ، هوا ۽ مرطوب آهي. دبئي وٽ هر ڪنهن لاءِ پيش ڪرڻ لاءِ ڪجهه آهي خاص طور تي جيڪي سياحتي سرگرمين لاءِ ڳولي رهيا آهن. ڊرامياتي ، متحرڪ ، خوبصورت ، گرم ، شعوري فن ، ناقابل يقين فلڪ بوس ڪجهه خاص صفت آهن جيڪي دبئي کي بهترين طور بيان ڪن ٿا!

دبئي دنيا جي سڀني کان وڌيڪ گليمر ، شاندار ۽ فٽچرسٽ شهري منزلون مان هڪ آهي. دبئي پنهنجي شاندار فن تعمير ، شاندار سلائيٽسٽس ، فيشن ۽ رات جي زندگي لاءِ مشهور آهي ، هن جديد آرٽ جو عڪس ڏسي رهيا آهن ۽ يقينن شاندار موسم ۽ ساحل. دبئي رواداري ۽ برصغير ​​۾ آهي ، ۽ سياحن کي ڀليڪار آهي. دبئي عورتن جي مسافرن لاءِ محفوظ آهي. عورتن کي اجازت ڏني وئي ته هو گاڏي ، ڪم وغيره ، ۽ ڪيترن ئي ٻين خليجي هم منصب جي مقابلي ۾ لبرل طرز زندگي گذاري. دبئي ۾ ڪافي متنوع آبادي آهي ، تنهن ڪري اسان کي هن شهر جو دورو ڪندي اسان کي ڪئين عزت ۽ آگاه ڪرڻ ضروري آهي.

متاثر ڪندڙ فلڪ بوائي ، بي حد ڊپارٽمينٽل اسٽور ، ۽ ريگستاني ریت جا داڻا. دبئي اهو سڀ ڪجهه وڌيڪ آهي ، itsڻ ته هن جا غير معمولي ساحل ، هر سال هزارين سياحن کي پاڻ ۾ گهراين ٿا ، آفدي موسم جي ڊائيو جي امڪان مان هڪ سڀني کان وڌيڪ پسنديده جڳهن ۾.

دبئي نه رڳو خريداري ۽ رات جي زندگي آهي ، هتي سمنڊ گرم آهي ۽ سمنڊ جا ڪنارا ، پڻ مفت ۾ ، جنت جو هڪ ڪنڊ پيش ڪن ٿا ، جتي سج لهڻ سموري خاندان لاءِ هڪ مستند خوشي آهي. هتي هندي سمنڊ جا پاڻي فارسي خليج جي خاموشي کان گهٽيل آهن ۽ پاڻي ۾ غوطا هڻڻ هڪ تمام منفرد تجربو آهي. تنهن ڪري ، آرام واري جوتن جي هڪ جوڙي جي علاوه ، توهان جي سٿري ۾ سٺو سوڪسوٽ ۽ هڪ ٽوال پيڪ ڪرڻ نه وساريو: اهو توهان لاءِ تمام گهڻو مفيد هوندو!

اهو ڪو اتفاق نه آهي ، تنهن ڪري ، دبئي گڏيل عرب امارات جي بهترين ساحلن جو گهر آهي. پنهنجي شاندار موسم سان ، جيڪي آڪٽوبر کان وٺي مئي تائين لطف اندوز ٿي سگهن ٿا ، دبئي جا پيرا ساحل انهن سڀني لاءِ گرم ۽ سجدي واري واپسي جو پيش ڪن ٿا ، جيڪي اڳي ئي مغربي سياري کان ٿڪجي چڪا آهن - هر سال موڪلن واري بکيل سياحن جو هڪ پگھلندڙ برتن.

دبئي ۾ ترقي ، تهذيب ۽ نفيسيت جا ڪيترائي پهلو آهن ۽ دبئي کي خاص طور تي شاپنگ سينٽرن ۽ مشهور تجارتي مالن تي قبضي جي خصوصيت آهي ، جيڪي دبئي ۾ سياحت کي هڪ شاندار موقعو ڏين ٿا ، جن کي مٽائي نٿو سگهجي. دبئي مال هر قسم جي سامان ۽ مشهور بين الاقوامي برانڊن پيش ڪري ٿو ۽ سوين شين ۽ دڪانن تي مشتمل آهي جيڪي فيشن ، اليڪٽرانڪس ، ۽ ٻين شين کي پيش ڪن ٿيون ، ان کان علاوه ڪيترن ئي تفريحي سهولتن جهڙوڪ سينما گهرن جو.




#Total Article count: 625
#Total Word count: 192477