#Article 1: Aleksandr Onofrey (206 words)


Aleksandr Onofrey — gagauz bilim adamı.

Êkonomika bilgilerindä doktor (1989 y.), êkonomika bilgilerindä doktor habilitat (2000 y.), diplomalı doţent (1995 y.), profesor (2001 y.), Halklararası Türk Akademiyasının Akademii (1999 y.) Aleksandr Zaharoviç Onofrey duudu 1947-ci yılın sentäbri ayın 18-dä Gagauziyanın Valkaneş kasabasında.

Büünkü gündä Canabisi Moldovada  demografiyada, kadra hazırlamakta, işin normalanmasında hem ödemesindä, iş resurslarında hem iş pazarı uurunda  tanınmış bir speţialist sayılêr. Çok yıllar bu uurda çalıştı. Oldu Moldova iş hem soţial soruşlarında Devlet Komitetın bölüm başkanı.1982-ci yıldan insan arasında hem Moldova kvalifikaţiya üüseltmäk institutunda lektorluk işinä başladı. 1992-ci yıldan beeri Komrat Devlet Universitetindä (KDU) ilktän êkonomika fakultetin dekanı olarak, sora da, 1996-cı yıldan beeri, üürenmäk uurunda prorektor olarak çalışardı.

Ellidän zeedä bilim hem bilim-metodika çalışmaların avtoru. Onnarın arasında: “Moldova SSR-ın çiftçiliindä iş resursların kurulması hem kullanılması” (Kişinöv, 1989 y.), “Küülü insannarın problemalarını çözmektä hem salangaç migraţiyanın aazaltmasında beceriklik bilgisi” (Kişinêu, 1990 y.). Kendi zanaatının uurunda çeşitli lekţiya hem yardımcı kiyatların avtoru.  

Canabisinin en son çalışmaları: “Moldova iş pazarının Evropa Birliinä integraţiyada önceliklär” (Monografiya, Komrat, 2004 y.), “Üüsek üürenmektä bütün Evropalı birliin kurulması” (kiyat, Komrat, 2005 y.). Büünkü gündä Onofrey Aleksandr Zaharoviç  KDUda administrativ işindän kaare êkonomika kafedranın profesoru olarak, “İşin normalanması hem ödemä temelleri” kursunu okuyêr.Canabisi Moldova Respublikasının “Çalışabilän insannarın işlemesi için” Kanonun avtoru.




#Article 2: Aleksandr Radulov (230 words)


Aleksandr Radulov — rus sportsmeni, ama gagauz kökü da var, hokkeyist, Rusiyanın milli hem olimpiada hokkey komandasının oyuncusu.

Aleksandr Radulov taa küçülüündän hokkey oynamaa başladı. 16 yaşından beeri iki yıl Rusiyanın superligasında oynadı. Sora, 2004-cü yılda Kanadanın “Kvebek Pemparts” komandasına geçti da birkaç sezon sıravardı NHLın en islää oyuncusu oldu. Ama sonunda, vakıtsız brakıp Kanadayı, geeri döndü. Şindi “Salavat Yulaev” komandasında oynêêr. Aleksandr Radulov iki kerä dünnä çempionu (2008, 2009), dünnä çempionatın bronza prizöru (2007), gençlär çempionatında gümüş prizöru (2005, 2006), üniorlar arsında dünnä çempionu (2004), Memorial kuboonun saabisi (2006) oldu.

Bu sportsmen anılmış oldu bütün dünneyä kendi harakterınnan. Bir şüpesiz var nicä yazmaa – kendi gagauz harakterınnan. Bunu Aleksandr kendisi da açıkladı bir intervyuda PROsport agenstvosuna: «Я родился в Нижнем Тагиле, папа и мама мои русские. Я в бабушку по папиной линии пошел. К сожалению, я ее никогда не видел, она умерла в 1985 году, а я родился в 1986-м. Но по фотографиям вижу – весь в нее. Волосы тоже очень темные. Папа рассказывал, что есть такая национальность гагаузы. Так что в моих жилах течет гагаузская кровь» (“Bän duudum Nijniy Tagilda, bobamnan anam rus. Bän bobamın tarafından malimä benzeerim. Yazık, bän onu hiç bir kerä görmedim, o 1985-ci yılda geçindi, bän sa 1986-da duudum. Ama patretlerdän görerim – tıpkı oyum. Saçlarım da pek esmer. Bobam annattı, ani var bölä naţiya gagauzlar. Bu üzerä dä benim damarlarımda gagauz kanı akêr”).




#Article 3: Ana Sözü (156 words)


Birinci sayısı çıktı 1988-ci yılın Harman ay (avgust)un 14-dä ofiţial Советская Молдавия gazetasının eki olarak. Açan Moskva gazetanın çıkması için izin verdiydi  orada yazılıydı, ani «açmaa «Sovetskaya Moldaviya» gazetanına ek olan gagauz dilindä gazeta, adı «Gagauz Sözü» olsun. Ama intelligenţiya annaşamadı nicä yazmaa «gagauz» mu, osa «gagouz» mu. Onuştan gazeta kabletti şindiki adını.

İlk adımnarından başlayıp, büünkü gündä Ana Sözu gazetamız bir uzun hem zor yol geçti. 1988-2011-ci yıllar içindä gazetanın 559 sayısı çıktı. Büün Ana Sözü proektının ilerlenmesindä yardımnar eder Türkiye İşbirlii Kalkınma İdaresi (TİKA).

Redaktoru gagauz yazıcı, çevirici, publiţist Todur Zanet.

Moldovanın JBM (Jurnalizma Baamsıs Merkezi) izininä görä İMAS-inc aaraştırma kuruluşu Gagauziyada presa auditoriyasının arasında 2008 yılın Ceviz ayı (sentäbri) – Canavar ayı (oktäbri) aylarında bir araştırma yaptı.

Araştırmalar radio hem televideniye kanalların hem günnük, aftalık hem da aylık izdaniyaların tanınmasınna ilgiliydi.

Araştırmaya görä aylık gazetaların arasında gagauzça tek olan Ana Sözü gazetası ikinci erdä bulunêr. Respondentların 53% ana sözü gazetayı bilerlär hem okuyêrlar.  




#Article 4: Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauz Yeri (213 words)


Gagauziya eki Gagauz Yeri — Respublika Moldovanın üülen-günbatısında bulunan avtonom bölge nerde yaşêêr gagauz halkı.

Kırım ayı 1990-cı yılda Gagauz Halkı akıntısı yarattı dolaylarda Komrat dolayı, Çadır dolayı hem Valkaneş dolayı SSR Moldaviyanın baımsız Gagauz Respublikası. 

Üçbuçuk yıldan sora 1994-cü yıl dekabri ayında Moldova Agrar Partiyası kontrolu altındaki Kişinöv parlamenti, tanıdı gagauzların territorial avtonomiyasını. 1994-cü yılın Kırım ayın 23-dä, Moldova Parlamenti kabletti “Gagauziya (Gagauz Eri) özel hak statusu için” Kanonu №344-XIII, 23.12.94. Bu kanona görä kuruldu Gagauziya hem tanındı gagauzların avtonomiya hakları. İyni avtonom regionun sınırlarını belirlemää deyni 1995 yılında oldu bir referendum.

Büün gagauz avtonomiyanın - teritoriyal avtonomiya kuruluşu Gagauziya (Gagauz Eri) - zakonca hem
organizaţiya düzeni tamannanmadı. Moldova Respublikasının Parlamenti hem Hükümeti
aarêêrlar gagauz avtonomiyasının kurulmasınnan baalı uygun problema çözülmesini: MR
Konstituţiyasında diişilmeklär hem doldurmaklar, özellik soruşların çözülmesi h.b.

Avtonom bölümlüün topraa 1.830 km²-dir. Region bölüner 3 administrativ dolaya: Komrat dolayı, Çadır dolayı hem Valkaneş dolayı.

Gagauziya ekonomikasın temelindä durêr çiftçilik (agrikultura), şarapçılık hem hayvancılık.

Halk Topluşu - Avtonom Territorial Oluşu Gagauz Yerin kanonverici (legislativ) organı. Halk Topluşuna girer 35 deputat, angıları seçiler 4 yıl için.

Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauz Yerin ürütmäk organı Bakannık Komiteti (rusça adı İspolkom).

Gagauziyada bulunêr 32 erleşmäk eri: 1 munițipiu (Komrat), 2 kasaba (Çadır hem Valkaneş), hem 29 küü, angısından 1 küü bulunêr Komratın yurisdikţiyası altında.




#Article 5: Baalantılı sözün tipleri hem stilleri (107 words)


Baalantılı sözün tipleri hem stilleri

Söz teoriyası

Aklınıza getirin ani yazılı baalantılı sözä tekst deniier.Siz artık bilersiniz ani kuruluşuna görä sözün var üç tipi:

Onnar kullanılerlar ayırı ayırı ama kimi tekstlerdä var nicä olsun hem annatma hem yazdırma hem fikirlemä elementleri ozaman bu tiplerin birisi baş aler kalan tipleri- yardımcı.

Aşaadaki tekstlerdä onnara analiz yapacenız. Tekrar yapınız ani sözün tekstlerin var te bu stilleri lafetmäk artistik   bilim hem  publițistik Gagauz dilinin lafetmäk hem artistik stilleri üüsek uurda bulunurlar ama bilim hem  publițistik stilleri taa yufka neçinki onnarda etişmeer lääzımnı terminnär hem başka uygun laflar. 

Aşaadaki verilän tekstlerä analiz yapıp onnarın temalarını öz fikirini tiplerini hem stillerini açıklayın.




#Article 6: Bucak açlaa (318 words)


Bucak açlaa — 1946-1947 yıllar kışı Sovet Soţialist Respublikaları Birlii Sovet Sistemasının tarafından gagauzlara karşı yapılan zorlan aaçlık.

Bununnan gagauzların soykırımı (genoţidi) başladı. Aaçlıın ardına lagerlär, Sibirä kaldırılmak, erindä kurşuna urmak geldi. Bütün bu hayarsızlıklar gagauzların 40% zorlan mezarlara soktu. Ukraynada bulunan sa Bolboka (Kotlovina) küüyünün 60% insannarını (sade aaçlık!) biçiti. Düşünün kendiniz: bu küüdä 5500 candan 3300 aaçlıktan ölmüş.
Zerä olmaydı 1946-1947-ci yılların aaçlıı, olmaydı 1949-cu yılın gagauzların Sibirä kaldırılması, büün bizim sayımız artık bir milionu geçeceydi.

Esaba alarak onu, ani 1946-cı yılın Devlet planını (265 bin ton ekin) Moldova tamannayamayacek SSRB-nın (Sovet Soţialist Respublikaları Birlii) Ministerlik Soveti hem VKP (b) Merkez Komiteti 1946-cı yılın Kirez (iyün) ayın 26-da kabletti karar Moldova planını 160,9 bin tona kadar indirmää. Ama bu da yannıştı. Harman ayın (avgust) 19-da kablediler eni karar – Moldova 72 bin ton ekin hazırlasın.

Kuvetä izmet edän “palilär”, evdän-evä gezip, başladılar süpürmää hepsini ne vardı. Aktarardılar samannıkları, kara sıır hem hayvan aullarını, tavannarı hem maazaları. Delim-deşik edärdilär duvarları, patları, erleri. Hepsini neyi bulardılar - süpürürdülär. Bunun sonucu oldu o, ani Ceviz ayın (sentäbri) çeketmesindä başladı aaçlık. Aaçlık getirdi distrofiyayı.

Moldovada kuvettä bulunannar hem erindeki “çorbacılar”, Moskvanın önündä kendilerini ii taraftan göstermää deyni, 1946-cı yılın Canavar ayında (oktäbri) yapılan Komunist Partiyasının plenumunda baarardılar hem eri koparardılar, ani Respublikada planın salt 64% tamannandı. Prokurorlara, daavacılara hem milişiyaya verildi izin “nezdatçiki i sabotajniki”lerä karşı en sert kuvetlän davranmaa.

Bu davranmanın sonu: ofițial dokumentlerä görä bütün Moldovada aaçlıktan en aazdan 115 bin kişinin ölmesi gösterildi. Bu sayıya lääzım eklemää o insannarı, ani aaçlıktan öldülär gagauz küülerindä, zerä bu küülerdä toplu mezarlarda gömülän ölülerin sayısı ofişial dokumentlerdä esaba alınmadı. Bu kara sayıya lääzım eklemää o insannarı da, ani gidärdilär Ukraiynaya bir trofa ekmek aaramaa deyni. Çoyu onnarın öldülär. Ukraynanın Livovskaya, Stanislavskaya, Çernoviţkaya bölgelerindä.

Kaul uezdın saalık bölümün başkan yardımcısı Zaliznik 1947-ci yılın yanvar ayın 15-dä belgidä, ani yollandı Kişinöva:

Bunnarı unutmamaa deyni Çadır kasabasının merkezindä küçük bir nışan taşı koyuldu.




#Article 7: Bütün Ukraina Gagauzların Birlii (179 words)


Bütün Ukraina Gagauzların Birlii — Ukrainadaki hepsi gagauzların organizațiyası.

Ukrainadaki hepsi gagauz dernekläri kendi suyu içindä kaynardılar, nesa yapardılar, ama yaptıkları için başka gagauzlar kimär kere hiç işitmärdilär, hem yapılan işlär bir-iki günnük işlärdi. Şindi, artık bu durum diişilecek. Zerä Ukrainanın çoyu bölgelerindä bulunan derneklär birleşmeyä karar verdilär.

Hep o günü Kievda taa iki büük meropriyatie oldu: etnokultura festivali “Ukraina çiçekleri topluluu” hem “Taras Şevçenko” adına devlet universitetindä “Ukrainada gagauz kulturasının korumasınnan hem ilerlemesinnän ilgili problemalar” simpoziumu.

Simpoziumda üz kişidän zeedä insan pay aldı: departamentlerdän hem bakannıklardan musaafirlär, Bütün Ukraina Gagauzların Birlii  kurulma Kongresinin delegatları, studentlar. Vardılar burada Ukrainanın okullarından gagauz dili üüredicileri dä. Söz gelişi Universitettä bu üüredicilärä deyni gagauz dilinnän ilgili iki aftalık kurslar yapıldı. Kursları, nicä da simpoziumu bilim doktoru Tudora Arnaut götürdü.

Etnokultura festivalindä Ukrainanın Kotlovina (Balboka) küüyündä ansambli “Sevda gülü” pay aldı. Bu festivalin çerçevesindä Ukrainanın “Mini Miss” gözellik yarışı oldu. Yarışta Ukraynada yaşayan sayıdan aaz milletlerin (azerbaycan, Krım tatarları, Kazan tatarları, gagauzlar, bulgarlar, nemţelär, poläklar, moldovannar, rumınnar, ruslar) temsilcileri pay aldılar. Gagauzların temsilcisi, altı yaşındakı Karina Kelioglo, yarışın “Miss – siiredicilär simpatiyası” oldu.




#Article 8: Dedal hem İkar (224 words)


Dedal hem İkar
(Evelki urum mifi)

Evelki Grețiyanın  anılmış resimcisi Dedal çok yıl yaşamış bir Krit adasında angısı bulunurmuş yırak onun vatanından. Yabancı bir padişah Minos bu adanın saabisiymiş. Dedal yaparmış mermer taşından Allahın hem insannarın figuralarını.

O figuraları ölä gözäl yaparmış ani onnar benzäärmiş diri cannı olannara onuştan. Dedal anılmış nasıl bir käämil hem şannı resimci.Dedalın canı sıkılırmış o özläärmiş kendi vatanını da pek istäärmiş  dönmää geeri gitmää kendi ana kasabasına Afinaya. 

Ama padişah Minos kolvermääzmiş  bu lääzımnı ustayı. O  istäärmiş ki Dedal işlesin sade onun yanında hem sade ona yapsın bu çok ii monumentleri. Padişah koymuş bekçi angılarına sımarlamış gözletsinnär Dedal kaçmasın deyni. Bunu denediynän Dedal kararlamış saklı kaçmaa vatanına Krit adasından. O çok düşünmüş nasıl kaçmaa bu Minos padişahından

Yolca başlayalım kaçmaa bekleycilär etişip tutarlar düşünärmiş. Dedal Denizcä yollanıp gitmää padişahın gemileri ardımızdan etişip tutabilecek. Bakmış Dedal göktä uçan kuşlara da annamış.Gök var nicä bizi kurtarsın. Da o başlamış kendi oolunnan İkarlan barabar kuş tüülerini toplamaa. Tezda onnar pek çok tüü toplamışlar. 

Dedal erleştirmiş tüüleri te nicä : İlkin biri-birinä yannaşık koymuş küçük tüüleri sora büüceklerini taa sora en büüklerini. Bu tüüleri o sıkı baalamış kalın ipliklärlän sora onnarı yapıştırmış bal mumunnan. Dedallan yannaşık işlaarmiş onun oolu İkar da. Dedal işini başarmış o yapmış ikişär känät kendisinä hem ooluna. Baalamış kanatları omuzlarına çeketmiş hızlı sallamaa onnarı kalkınmış yukarı da başlamış uçmaa.




#Article 9: Dimitri Karaçoban (667 words)


Dimitri Karaçoban (Dmitriy Kara-Çoban; 1933-1986) — anılmış gagauz etnograf, yazıcı hem bilim adamı.

Dimitri Karaçoban duudu 1933-cü yılda Hederlez ayın 27-dä Komrat dolayının Beşalma küündä. Gagauz kultura muzeyini bir küü muzeyi olarak kurdu 1965 yılında, ama şindi Beşalma muzeyi Gagauziyanın anılmış hem Moldovanın tanınmış muzeylerdän birisi oldu. 

Dimitri Karaçoban literaturada işleer şindân kerâ irmi beş yıl. O tiparladı dört stih sbornii hem da iki proza kiyadı. D. Karaçobamn yaratması çekeder büümââ halk poeziyasının topraandan. Folklorun en diri janraların biri - liriko-yumoristli maanilâr getirerlâr poeti ilk dört sıralıklara. Ama o genişleder bu eski janranın tematika diapazonunu îiliklaa hem nazhlaa Ban maydım hererda Da yanık gibi aareerım, Ayozlu insan erde. (Persengelâr) Bölâ duuerlar onun persengeleri. Sora peydalanerlar halkın geçirmeleri için stihlar. 

Bessarabiya. Otuzuncu yıllar. Topraksız çiftçilâr her ilkyaz giderlâr Dobrucaya kazanmaa bir kaç gümüş, ki beslemââ aylelerini. Nesoy göstermââ bu situatiyayı literaturada deklarativlıksız, diil saade adlayarak işlerin olduunu? Poet yazer stihı Sallangaç Türküsü. Yalnız kalmış çıraan karısı; evdâ, sallayrak uşaanı, çaler ona türkü, angısı biter laflarlan:.. .Ama ne o geçlener? Yaamur yaayer arasız. Üraam nesa, of, duyer: Gelecektir parasız... (Persengelâr) Uşak, belli, ki annameer bu lafları. Ana sa çaler, esapalmayarak bunu. 

Bölâ göstermektâ zeet öter haliz inannı hem dürtekli. Yollanarak folklor temalarından, poetın açıler kendi şıralı, nicâ lirikalı poeziyası: Hep yaterım, uyanenm Ba erda, ba yukarda. Bayilerini, bayılenm Ban türlü duymaklardan. (Bayılmak) Ustalık büümesinin yolu dolaşık hem baalı çok yıllı aaramaklarlan. Yazıcı kıyak aareer eni gösteriş kolaylıklarını, eni formaları, genişleer onun yaratmak problematikası. Resimciyi ayırer çalışmak durgutmaa okuyucunun bakışını o tekrarsız momenttâ adamın ecelindâ, angısı, Belinskiyin laflarına görâ, saklı kâr kendindân adamdan. 

Çok yazılarda poât saade gösterer situatiyayı, açer soruşu da braker okuyucuya, kendi bulsun ona cuvap. Biz kalerız geroylan yalnız, resimci sa gitti... Bu karışmamak - avtorun original ideya tamannaması (Panayırdan, Evâ dönmek, Neylân paklayarsın?). Deerlâr, varmış bin kolaylık açmaa dooruluu hem örtmââ onu. Literaturada çok var nicâ bulmaa fotografiya örnekleri. Çok stih tomnan var poeziyasız. Yazının artistlik hem problema fıkaaralıın yok nicâ örtmââ okuyucudan. Dimitri Karaçobana yok nicâ demââ stih zanaatçısı. 

O ayırdı açıcı yolunu. O kaldı innanı kendi printibına : (diil çok, ama belli): Ah, toprak, muzey bir er! Yıl yıldan o düzüler. Taa kırık taa var, Buruk ta. Var neyâ bakmaa Durup ta. (Persengelâr) Poetin çok stihında belli gagauz günü, Bucak kırların peyzajı, şafklı gözlü küüylü esmer kız, gagauz dilinin melodiyası. 

Çok stihların motivlan sa tanıner cümlâ toprakların insannarın. Literaturanın internatiyonallıı... Nedâ o? Gamledin tragik istoriyasını yazdılar Daniyada piesayı koydular Angliyada, da... kaybettiler. Saade Şekspirın gigant poeziyası baaşladı Daniyadakı printin tragediyasını hepsi zamannara, hepsi halklara. Geçecek vakıtlar, gelân insannar soracaklar: Da Şekspir angliyalı mı?

Dimitri Karaçoban deneer yapmaa filosoflu birleştirmeklâr: Baktım şennik aracundan,- Bütün dünnaa - alacadan. Gözlerima yaşlar doldu,- Kim nereda, kim ne oldu! (Persengelâr) Haliz poeta-vatandaşa dünneyin bütünnâ tamanruksızlıı - onun cuvaplıında (Vas. Fedorov). Buna dalgalı cuvap etti Bucaktan avtor: ... Da dünnaa dinmâz hep Çaarer, çaarer: Gelin, Gelin beni düzün, Zeremin ban - sizim! (Yanıklık) Karaçobanın bitki şuhlarında gözellik hem iilik kategoriyaları elegiya tonnarında gösterilerlâr bitkisizlik görümündâ. 

Aktent onnarda yapıler gorizont ardına üzâr tamannık idealına. Eni stihlarda hep taa belli oler tendentiya şeyin bellisiz, diil açık, yaygın göstermesindâ: Ban girerim tütünnü bellisizlaa, Da gezerim duygularlan basılı. Hep taman nesa isteerim sölemaa Da demak hep kaplayameer ashln. (Stihlar) Bizim omurumuzda - örnek., açan laflar tamanneer muzıka rolunu da. Ama stihın melodiyası kazanıler diil saade laf ötmesinnân, lafların ayın erleşmesinnân, ama düşünkülerini seçimniinnân hem ansızlıınnan da. 

Sekiz sıralı stih. Aprilin taazeliini göstermektân sora, havanın usulluunu Çadırın panayırcına uydurmaktan sora giderlâr sıralar: Başçalar kokerlar zambaa, Güüsünda da erimak. Ama brak, ona uzanma, Kimda yok titiremak. (Stihlar) Tamannaa çıkmak geçer büük hem aar izmet içindân: Yollasın koson taze et, Salt etmaa etiştirsam Taa kurulmadık üç peet, Kandırdı baygın sesa. (Stihlar) Yada: Hep şüpa taa sık kapleer, Uymak büker üreemi. Hep taa pek kiyatta laflar Gömer biri birini (Stihlar) 

Dimitri Karaçobanın prozasında gösterili tabeetlik hem estetika soruşları büünkü gagauz küüyün yaşamasının örneklerindâ. Onda belli görüner halk annatmalann formasının hem rus klassik şkolasının sinkretizması. Adamın tabeet hallarının tamannii, Karaçobana görâ, - en üüsek şükürlük literaturaya onun izmeti için.




#Article 10: Dünnää gagauzların I-ci kongresi (1114 words)


Dünnää gagauzların I-ci kongresi — geçti 2006-cı yılın iyül ayın 20-21 günneri arası Gagauziyanın baş kasabasında Komrat'ta. 

Bu kongres olsun deyni, Gagauziya öndercilerinin kararına hem teklifinä görä, Moldova pravitelstvosu kendi kararını aldı. Bunun için Moldova pravitelstvosu No. 1311-39 Kararını imzaladı. Kongresı geçirmäk için komisiya kuruldu. Kongresä, Moldovada yaşayan gagauzları saymadaan, 14 devlettän delegaşiyalar katıldılar: Avstraliya, Amerika Birleşik Devletläri (ABD), Azerbaycan, Belarus,Bulgariya, Daniya, Germaniya, Grețiya, Kanada, İspaniya, Romıniya, Rusiya, Türkiyä, Ukraina. Bundan kaarä Kongresä Moldovada bulunan diplomatlar da katıldılar. Delegatların sayısı 250 kişidän zeedäydi. Kongresin çalışmasında Moldova prezidenti Vladimir Voronin pay aldı. Kongres için Komratı tertipledilär, eni gelini gibi donakladılar. Herersi pırılpırıl yalabardı. Kongres günündä Komrat musaafirleri kabletmää hazırdı.

Kongres Komrat klisesindä olan liturgiyaylan başladı. Liturgiyeyı Moldova Mitropolitı Vladimir götürdü. Ona yardımcı oldular Gagauziyadan hem Bulgariyadan popazlar. Liturgiyanın çeketmesindän taa sonuna kadar klisedä Moldova prezidenti Vladimir VORONİN hem Gagauziya Başkanı Georgiy Tabunşçik, GHT Başı Stepan Esir, Moldova parlamentinin deputatları, delegaşiya azaları, başka musaafirlär bulundular. Liturgiya bittiktän sora Mitropolit Vladimir ii sözlän danıştı klisedä bulunannara hem kongresin çalışmaları faydalı olsun deyni duva etti.Moldova prezidenti Vladimir Voronin şükür etti Mitropolitä hem başka popazlara bu gözäl liturgiya için hem kısa bir nasaatlan klisedä bulunanara danıştı.

Klisedän sora hepsi insannar Gagauziyanın “Şan Aleyası”nın açılışında pay aldılar. Moldova Mitropoliti Vladimir kısa bir duvaylan “Şan Aleyası”nı ayozladı. Sora da Gagauziya Başkanı Georgiy Tabunşçik hem Moldova prezidenti Vladimir Voronin açılış şiridini kestilär. Bundan sora musaafirlär “Şan Aleyası”nda bulunan, başta aydınnadıcımız Mihail Çakir olarak, gagauz bilim adamnarın, yazıcının, Soţialist çalışmasında Geroyların, Sovetlär Birlii Geroyunun, askerlerin, çekistlerin, revolüţionerlerin hem Komrat kalkıntı öndercilerinin nışan taşlarınan tanıştılar.

Bu önemli işlerdän sora da Komrat kultura Evinin salonunda kongres başladı. Salonda, başka devletlerdän delegatlardan kaarä, Gagauziya küülerindän insannar, GHT deputatları, Moldovada bulunan diplomatlar vardılar. İlkin Moldovanın hem Gagauziyanın Gimnaları çalındı. Sora kutlamak sözünnän salonda bulunannara Gagauziya Başkanı Georgiy Tabunşçik danıştı: “Saygılı Moldovanın prezidenti, kongresin çok hatırlı pay alannarı, saygılı dostlar! Bütün gagauz halkın yaşamasında haklı var nicä demää bu bir büük olay. Seftä istoriyada 14 devlettän gagauzlar toplandılar kongresinä işbirlii problemneri, ruh hem kultura birleşmesi için. 

Bizim halkımızın ilerlemäk kuruluşlarını meydana çıkarmaa. Önemliydir, ani kongres Gagauziyada geçer. Bizim halkımızın istoriyasında ilk sıra, ilk sefer haliz Moldovada millet avtonomiyası esabında, devletliini kurdular da kendibaşına ileri dooru geniş hakları kabul ettilär. Kongrestä bir zebillik soruş bakılacek. Bän mutlak bilerim, ani hepsi problemaları interesä görä açıklacez, eni, taazä çözmelär bulunacek. Herkezinizi kongresin çeketmesinnän kutlêêrım. İsteerim onun geçmesi bereketli olsun. Sizin da burada, bizim topraamızda, bulunmanız ii olsun. Saa olun!”

Bundan sora kutlamak için söz Moldova prezidenti Vladimir Voroninä verildi. Canabisi danıştı kongrestä pay alannara en sıcak bir sözlän. O sözün başlıı – “Moldovanın haşlak ürää”. Sayfalarımız dar olduu için bütünnä bu sözü tiparlamaa kolayımız yok, ama bir kaç parçacık o sözdän vereriz: “Bän bütün dünnää gagauzlarını Moldova'da selemleerim. Bän selemleerim bütün dünnää gagauzlarını bizim topraamızda, ani sizin sözünüzü, pay almanızı, sizin sevginizi bekleer......Herliim istäärseniz, Gagauziya büün halizdän Moldovanın haşlak ürää... Bu ürään düülmesinä görä herkerä var nicä karar almaa onun için, nicä giderlär işlär bizim memleketimizdä......Bän inanêrım, ani biz hepsimiz barabar görecez gagauz halkının, onun dilinin, onun kulturasının hem incäzanaatının renesansını...”  Kendi sözünü Moldova prezidenti Vladimir Voronin gagauzça başardı: “Gagauzlara uzun ömür, saalık hem annaşmak olsun!”

Kutlama sözlerdän sora kongres adına gelän telegramalar okundu. O telegramaların arasında Türkiyä 'nin 9-cu prezidentindän Süleyman Demireldän hem “TÜRKSOY” Başkanı, Azerbaycanın Rusiyada büükelçisi Polad Bülbülogludan telegramalar vardı. Bundan sora kongresin “Dünnää kartasında gagauzlar: oluşmak hem birleşmäk problemaları” adlı birinci çalışma oturuşu başladı. Burada beş doklad (beşi da rus dilindä) okundu. İlk dokladı “Respublika Moldovada gagauzların avtonomyası hem devletlerdä toplu yaşayan gagauzlar: işbirliin perspektivaları” Gagauziya Başkanı Georgiy Tabunşçik okudu.

Taa ötää şu dokladlar okundu: “Etnika arası ilişkileri çerçevesindä Moldova respublikasının devlet politikası” (O.Gonçarova, Respublika Moldovanın azınnıklar departamentın direktoru), “Gagauz halkın kulturası: istoriya, büünkü günü, perspektivalar” (S.Bulgar), “Büünkü durumda insannarın kişiliinin kurulmasında bilimin hem üürediciliin eri” (M.KARA, Komrat develet universitetin rektoru), “Etnika arası ilşkilerindä ortak birleşmeklär için” (M.Guboglo, Moskva, Moldova bilim akademiyasının şannı akademii).

Üüledän sora Kongresä katılannar Gagauziya resim Galereyasının açılışında pay aldılar hem Komrat muzeyini gezdilär.

Gagauziya resim galereyası için söz çoktan gidärdi. Ama yıllar boyunca bu işi kimsey başa çıkaramazdı. Da te, şindi “Dünnää gagauzların I-ci kongresi” günnerindä bu iş aslıya çıktı. Galereyanın açılış şiridini Gagauziya Başkanı Georgiy Tabunşçik hem GHT Başı Stepan Esir kestilär. Bundan sora musaafürlär burada serilän Gagauziyanın hem dünnää resimcilerinin yaratmalarınnan tanıştılar. Hep bu gün galereyanın fondu taa bir resimä zenginnendi. O resimi TÜRKSOY Başkan yardımcısı Mustafa Balçik galereyaya baaşladı. Çok meraklı gezilär Komratın muzeyindä oldular. Çünkü muzey zaametçileri maasuz kongres için sergileri eniletmiştilär.

Avşam üstü da Komrat kultura Evindä kongresä katılannara deyni büük bir konţert verildi. Konţerti Kişinêu organ zalının simfonika orkestrası açtı. Orkestraylan bilä gagauz operacıları Stepan Kurudimov hem Marina Radiş ariyaları çaldılar. Gagauz ansamblileri “Düz Ava” hem “Kadınca”, Greşiyadan hem Bulgariyadan gagauzlar kendi türkülerini, avalarını hem oyunnarını gösterdilär. Gagauz türkücüleri Mariya Kısa hem Nikolay Palik türkü çaldılar. Konţertin sonunda, açan konşertä katılannar, hepsi çıkıp sţenaya başladılar çalmaa türküyü “Yaşa, Halkım” (laflar – Todur Zanet 'in, muzıka – İlya Filevin) bütün zal ayaa kaltı. Var nicä demää, ani bu türküylän dünnää gagauzları halizdän birleştilär.

Avşam üstü Gagauziya Başkanı Georgiy Tabunşçik hepsi musaafirlerä deyni kendi adından imäk verdi.

Kongresin ikinci günün ilk payı, iyül ayın 21-dä, Komrat Devlet Universitetindä geçti.. Konu birdi: “Sınır aşırı gagauzların cümne etnokultura birlikleri: aslılıkları hem problemaları”. Çalışmalar bölümnerdä oldu. Birinci bölümdä işbirlii hem biznes soruşları incelendi. Bölümü Gagauziya Başkanı Georgiy Tabunşçik götürdü. Burada söz alan Gagauziyanın iş adamnarı annattılar o mallar için, ani Gagauziyada yapılêr. Paylaştılar o fikirlärlän, angı uurda kongresä katılan başka devletlerdän iş adamnarınnan ortak çalışmalar olabilir. 

Başka tekliflerdä bulundular. Musaafirlär da kendi işleri için annattılar. Sonunda Bulgariyadakı Varna kasabasından musaafir İvan Dobrev oradakı gagauzların yaşaması için annattı. (Söz gelişi İvan Dobrev eskidän admiraldı hem Bulgariya korunmak bakanın yardımcısıydı). 

İkinci bölüm bilim hem üüredicilik soruşlarını inceledi. Burada en büük soruştu: nelär lääzım yapmaa da korumaa ana dilimizi.

Üçüncü bölümdä kultura hem incäzanaat konuları incelendi. Burada en önemli konular açıklandı: gagauzların ruhu, ana dili, adetleri, folkloru, literaturası hem başka.

Kendi çalışmasında son noktayı koyarak, kongres kendi rezolüţiyasını kabletti. Rezolüţiya kabledildiktän sora tribunaya, biri-biri ardı delgaţiyalar azaları çıkmaa başladılar. Onnar, delegaţiyalar adından (hepsi gagauzça) şükür ettilär kongresi hazırlayan insannara onun için, ani pek islää hazırladılar kongresi hem büük saygıylan hem sevgiylän karşladılar musaafirleri. 
Peydalandı umut, ani Gagauzların Birinci Bütündünnä Kongresindä koyulan temeldä gagauzların kaavi bir evi kurulacek hem, ani burada ekilän gagauzluk tenelerindän çok faydalı filizlär peydalanacek.

Kongrestän sora musaafirlerä deyni Çadırdakı “At-Prolin” beygir fermasına bir gezi yapıldı. Fermanın direktoru Konstantin Keleş musaafirleri fermanın çalışmasınnan, burada bulunan beygirlärlän tanıştırdı. Sora da, musaafirlerä at yarışları gösterisi yapıldı. Ama ilktän, o yarışları siiretmää gidärkän, musaafirlerin çoyu, ipodromda bulunan üz yıllık bir punarın dolay yanını sarıp, serin tatlı suylan kendi susuzluunu geçirdilär. At yarışları bittiktän sora hepsi musaafirlär Beşalmanın “D.Kara-Çoban” adına istoriya hem etnografiya muzeyinä gezi yaptılar.




#Article 11: Fillär (144 words)


Fillär

Verilän teksti Fillär okuyun, okuduktan sora sıradan birär takrir yazın. Söläyin, olur mu ona demää, ani o tekst yazdırma hem publițistik stillindä. Neçin? İnandırın!

Fil dünnenin en büük hayvanıydır. Fillär yaşeerlar. Afrikanın hem Aziyanın eşil tropik daalarında. Fillerin güüdeleri, bacakları pek büüktür hem kaaviydir, onuştan onnar kolay aralerlar daalarda pek sık büüyän kalın aaçları, onnarın dallarını. 

Bölä fillär bu yolsuz daalarda gezinerlär. Fillerin kalın derisi koruyer onnarı kuru dalların hem çalıların batmasından. Ama büük iiri sineklär, kör sineklär, arılar, sakırgalar, uçup-konerler fillerin deri buruşuklarına da fena dalerlar onnarın sırtlarını. 

Onnarın dalamasından kurtulmaa deyni, fil büük havezlän yıkaner, yuvarlaner, batak içindä döker su kendi üstünä uzun kalaannan.Filin ensesi pek kısa, bu üzerä imäk kendinä erdän hem üüsek aaçlardan o aler pek uzun kalaannan. Su içer fil genä uzun kalaan yardımnan, angısına o bir kerattä çeker on litra su, da çeker o suyu kendi aazına.




#Article 12: Finlandiya (108 words)


Finlandiya (Fin dili: Suomi, Șveți dili: Finland) — Evropada bir devlet. Territoriyasının büüklüünä görä dünnädä 64-cü erde durêr.

Var Norvegiya, Rusiya, Șvețiya ile kara sınırları.

Finlandiyada yaşêêr 5.211.311 kişi, onnan 60 %-i kasabalarda. Baş kasaba Helsinki 1.293.093 (2006) kişidir. Baş kasabada toplandı padişaalıın % 68 insannarı. 

Finlandiyada nüfusun çoğunluğu ve devlet dili Fin dili ve Șveți dili dir. Finlandiyada nüfusun çoğunluğu Finler ve Șvețtir. Nüfus içindeki azınlıklar genellikle Tatarlar, Ruslar ve Samilerdir. En büyük ikinci millet Șvețdir.

Devlet dili Fin dili ve Șveți dili dir. Finlandiyada nüfusun çoğunluğu Finler ve Șvețtir. Nüfus içindeki azınlıklar genellikle Tatarlar, Ruslar ve Samilerdir. En büyük ikinci millet Șvețdir.

İdari bölümler: 6 bölüm




#Article 13: Gagauz Dilinin Sintaksisi (189 words)


Gagauz Dilinin Sintaksisi

Dil Teoriyası

Sintaksis deniler gramatikanın o bülümünä, angısında üürenier:

Gagauz dilinin sintaksisi, nicä dä bütünnä gramatikası, ayırıler başka Türk dillerindän, neçinki gagauz dili diildir Türk dillerin bir dialekti, ama o kendibaşına bir dildir, angısının var kendi gramatika özellikleri hem kanunnarı.

Gagauz dilinin cümlelerindä söz dizimi diildir ölä çetin, nicä başka türk dillerindä. Gagauzların dilindä söz dizimi taa bol, taa serbest. Gagauz dilindä predikat var nicä bulunsun cümlenin bitkisindä, orta erindä yada başlantısında.

Gagauzların literatura dilindä var nicä görüp-okumaa uzun sadä cümleleri, türlü katlı dallı hem dalsız cümleleri, cümleleri doorudan sözlän hem türlü laf çevirtmelerinnän. Bu gösterer, ani gagauz dilinin gramatika kanunları uygun, ani o var nicä ilerlensin da hertaraftan zengin olsun.

Gagauzların bilinir aydınnadıcısı M. Çakir Viața Basarabiyei dergisindä 1934-üncü yılda, 5-inci nomerindä açıkleer, ani gagauz dili yakın türk dilinä. Bir taraftan, öbür taraftan, o ayırıler Türkiyanın Türkçesindän. 

O yazer Gagauzların lafetmäk dili Türk diliydir, benzeer osmannı türk dilinä, ama gagauzlar bilmeerlär osmannı Türklerin literaturasını hem yazılarını,... zerä osmannılar çok laf, çok söz almışlar Farsilerdän hem Arablardan.

Onuştan, sintaksisi üürenärkän, lääzım denemää, seçmää gagauz cümlelerin farklıını.

İ.İ.Babaloglu, N.İ.Babaoglu, K.K.Vasiloglu, Gagauz Dili hem literatura, 8 Klas, s.20-21




#Article 14: Gagauz Milli Teatrusu (589 words)


Mihail Çakir adına Gagauz Milli Teatrusu — Gagauz Yerindä teatru.

Büün Moldovada var üç milli teatru: Kişinöv Mihay Eminesku Milli Teatrusu, Bêlţi  Vasile Aleksandri Milli Teatrusu hem Çadırda Mihail Çakir Gagauz Milli Teatrusu. 

Gagauz Teatrusunu açma ideyası ilk kere yazıcı Dionis Tanasogludan XX üzyılın 90-cı yıllarında milli akıntı devrindä geldi. D.Tanasoglu Moldova Kultura hem Din Bakannıına teklif etti yaratmaa gagauzça milli teatru da gagauzlar arasında artsın ana dili kullanması, adetlärä ilgi, eni yaratmak kuvetnärinä impuls verilsin, gagauz teatru dili peydalansın, kultura adamnarı hem yazıcılar pyesalar yazsın.

Bu ideya pek yayıldı da 1993-cü yılda birinci promoția aktyorları Kişinöv İncäzanaat İnstitutunda promoția aktyor fakultetini (kurs öndercisi Valeriu Mogutenko) başardılar. Üürenmäk yıllarında Milli Televiziyada Bucaktan seslär programması çerçeväsindä düzüldü hem oynandı Jan Rasinin Bayazid pyesası (gagauz dilinä çevirdi Todur Zanet). Düzmäk işini yaptı Pyotr Barakçı, anılmış aktyor, uzun yıllar genç talantlar için energiyasını arcamış üüredici. 

İlk promoţiyadan sora 1995 yılında ikincisi da başardı, angısına Pötr Barakçı öndercilik yaptı. Kultura adamnarı islää bilerlär diploma spektakollarını, maasus Pescăruş A.P. Çehovun, ani Petru Baracci şi Vitalie Ţapeş düzmäsindä Kişinövdä oynandı. Kritik Oleg Garusov yazdı: Pyesa düzüldü sansın bir tekst angısının yardımılan modern teatral artistin bakmaa görünür. Bizim zamanın nışannarınnan dolu bir sțena modeli yaratıldı. (Lanterna Magică, nr.2–3, 1995).

Gagauz teatrusu o devirdä açılmadı, onuştan her iki promoţiya aktyorlar Moldova teatruları içindä kaybolmak problemasınnan karşı-karşıya kaldılar. Onnardan bir takımı Komrata geldilär ama yardım bulamadılar da teatru işini braktılar.

Bu filialın işi pek kısa oldu. Komrat diildi hazır açmaa gagauzça ilk profesionist teatrusunu. Kişinöv hem maasus Kultura Bakanlıı, yapmadı hiç bir iş ani Komratta teatru tradiţiyası yaratılsın hem meraklanmadı ne olacêk baş kasabada üürenmiş aktyorların kısmeti. 
Uzun beklemäklärdän hem diskussiyalardan sora Gagauziya Bakannık Komiteti 17 çiçek ayı 1997-ci yılda Çadır kasabasında “Mihail Çakir” Milli Teatrusunu açmaa deyni karar aldı. 

Teatrunun artistik direktoru erini aldı Valentina Uzun, aktrisa, İncäzanaat İnstitutun eski üürencisi. 2001-ci yılda teatrunun artistik direktoru seçildi Ilya Haci, hep o İnstitutun eski üürencisi. Bu zamannar Komrat Devlet Universiteti çeketti hazırlamaa milli kultura fakulteti çerçeväsindä aktyor kadruları. Eni teatrunun truppasına girdiler farklı okul hem kuruluş aktyorları: Kişinöv, Komrat, Tiraspol.

Gagauz Teatrusun Çadır kasabasında erleşmäsinä sebep oldu dolay  administraţiyasın teatru için Kultura Evini teklif etmesi hem gagauz aydınnadıcı Mihail Çakirin bu kasabada duuması. İlk spektakl oldu Dionisiy Tanasoglunun yazdıı “Oglan hem Länka” (rejissor Valeriy Mogutenko). Taa sora oynandı übür spektaklilär gagauz, romın hem dünnää dramaturgiyasından:  V. Aleksandrinin Taş ev (rejissor I.Haci), A.Burakın Kaynak (rejissor V. Mogutenko), T. Zanetin Aaçlık kurbannarı (rejissor M. Konstantinov), M.Varfolomeevin Koma (rejissor I.Haci), Molyerin Jorj Dandin (rejissor I.Haci) h.b. Besbelli hiç unutulmadı uşaklar da angıları için düzüldü spektaklilär Pierronun Çizmäli kedi (rejissor I.Haci), Vinni Puh hem kafadarları, angısında kullanıldı teatru işin eni denämäk - papuşalar (rejissor T.Makovenko), S.Bulgarın Padişaa oolu (rejissor I.Haci). Taa sora sțenaya koyuldu İki domuzcuk, angısı adaptat olundu Üç domuzcuk masalınnan (rejissor Ion Popesku Kişinövdän).

Dil yakınnıı kolaylık verdi Gagauz Milli Teatrusuna pay almaa türk dilli padişaalıklardaki teatru festivallerindä: 1999-cu yılda Denizli kasabasında, Türkiye, “Oglan hem Länka” (D.Tanasoglu), 2000-ci yılda Ufa kasabasında, Başkortostan, “Kaynak” (A.Burak) h.b. Gagauz Milli Teatrusu UNİTEM Premiyaları çerçeväsindäki yarışmaklara sistematik katıldı.

Bakmadan ona ani teatrunun statusu Milli Teatru, Moldova Kultura Bakanlıı kriteriyalarına görä Gagauz Milli Teatrusu girmeer übür milli teatrular için kabledilmiş standartlar içinä, da ondan sayılêr muniţipial teatru kategoriyasında.  Onuştan büünä kadar Gagauz Milli Teatru respublika bucetinnän para yardımı almadı.

Gagauz Milli Teatrunun tehnika tarafı pek problemalı, ta bitki zamannara kadar burada yoktu en êlementar şeylär: kompüter, telefon/faks, e-mail yada her angı bir transport. Gagauz Teatrusu bir Evropa teatrusu olarak Kişinöv hem Bêlţı rejissorlarınnan işleer hem bu arada savaşêr kendi erini bulmaa hem gagauz kimliini korumaa.




#Article 15: Gagauz Respublikası Liderleri Birlii (872 words)


Gagauz Respublikası Liderleri Birlii — Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauziyada bir organizațiya. 

Birlik Kurulduktan sora, “Gagauz Respublikası Liderleri” Syezdı hazırlanacek, neredä Birlik tarafından arka olan GHT deputatlıına kandidatların laabları açıklanacek.

Paalı seçicilär!

Canbinizlerä danışêrlar kendibaşına kurulan Gagauz Respublikasının (GR) eski liderleri hem onnar, kim ATO Gagauziya (Gagauz Yeri) kurulmasında aktiv pay aldılar.

Bizi raada brakmêêr o iş, ani Moldova Parlamentının tarafından Avtonomiyamızı kablettiktän sora 13 yıldanın içindä Gagauziyada, onun kuvet organnarında, milletimizin ekonomika hem kultura dirilmesi için iç raatlıı taa kurulmadı. Kuvettä bulunannar herkerä kendilerini bölä bölärdilär: komunistlar hem antikomunistlar, çadırlılar, komratlılar hem valkaneşlilär, akıllılar hem ahmaklar h. t. b.

Açan 2006-cı yılın Kırım ayında (dekabri) Gagauziya Başkanı seçimneri oldu, kandidatların biri-biri üstünä atan batak hem negativ akıldan dışarı çıkardı. Başkan seçimnerindä sayısız harcanan paralar peydalandırdı soruşu: “Kandidatlar Başkan olduynan bu sponsor paralarını nereden çevireceklär?” Cuvap belli – ya “kendi cöplerindän” (çok şaşılacek bir iş), yada kuvedä yakınnaştırılacek başka sponsorlardan.

Kim tutêr aklılarında 90-cı yılları, bilerlär, ani biz, Gagauz Respublşkasının eski liderleri, o revolüţiyayı kendi çöbümüzdän yaptık. 

Büünkü Gagauziyanın harţaklı genç politikacıları, ani 20 yıl geeri “politika masasının altında yayan gezärdilär” hem “Gagauziya” hem “Başkan” lafların maanasın bilmärdilär, çoktan bizi, Gagauz Respublikasının liderlerini, keskin politika ömüründän “ansızdan ölmüşleri gibi” sildilär, deyip onnarın politika işlerinä karışmamaa hem “kuvetä uzanmamaa”.

Ama onnar alatladılar.

Biz karar aldık ya kendimiz kuvedä uzanacez, yada bizim türlü düşünennerä 2008-ci yılın Baba marta (mart) ayında Gagauziya Halk Topluşu deputatları seçilmää deyni yardımcı olmaa, ki onnar:
İnsannarı devlet çinovniklerin başıbozukluundan korusunnar.

Birdän hem daymalara yok etmää o “kemirmeyi”, ani başkanın hem baş-kasabanın primarı arsında, zakonnarı kabledennerin hem zakonnarı ömürä geçirennerin arasında, poziţiya hem opoziţiya arasında var.
Kişinêudakı prorumın çinovniklerin başıbozukluundan Avtonomiyayı korusunnar.

ATO Gagauziya (Gagauz Yeri) statusunu üüseltsinnär hem gelecektä onu Moldova Konfederaţiyasının bütün kuvetli payı yapsınnar.

Gagauz insannarınnan kazanılan paraları Gagauziyaya braksınnar, paralar Moldovanın “delik çuvalına” gitmesinnär. Bu paralara Gagauziya milleti yolları yapsın, küülerini hem kasabalarını düzsün, uşaklarını üüretsin.


#Article 16: Gagauz Yeri (312 words)


Gagauz Yeri (, veya Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauziya — gagauzların sık (kompakt) formada yaşadıkları geografik bölge.

Üülen Bessarabiyada yerleşer hem Bucak topraan büük bir kısmını içersinä alêr. 
XVIII-XIX asirlerda gagauz halkının büük payı toplu olarak, Balkannardan geläräk, Rusiya İmperiyasının Osmannı İmperiyasınnan kazandıı Bucak topraana saabilendi hem bölä peydalandı Gagauz Yeri. 

Gagauz Yerinin eski insannarı - übür Türk halkı nogaylar zamanında göçtülär Dobruca hem başka regionnara.1918-ci yılda Gagauz Yeri bütün Bucak hem Bessarabiyalan birleştirildi Büük Romıniya Padişaalıına.

Ama 1941 yılında Romıniya enidän armatasını gönderdi Bessarabiyaya hem Bucaa. 1944-cü yılda Romıniya kaybettiynän cengi Germaniya blokunnan barabar, Gagauz Yeri hem bütün Bessarabiya girdi Sovet Soțialist Respublikaları Birlii kuvetinä.

İkinci Dünnä Cengindän sora Sovet Soțialist Respublikları Birliin Moldaviya SSR (büün büük payı Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauz Yeri) hem Ukraina Sovet Soțialist Respublikları Birliinin Odessa bölgesinin arasında paylaşıldı (Bolgrad,Reni h.b. dolaylar).

Gagauziya yada Gagauz Yeri Respublika Moldovanın- üülen-günbatısında avtonom bölge, angısında yaşêêr Türk Halkları ndan gagauz halkı.

Dekabrin 1990-cı yilinda Gagauz Halkı ahıntısini yarattı rayonnarda (mallar ucun ahor)Komrat dolayı, Çadır dolayı hem Valkaneş dolayı SSR Moldaviyanın gendibaşına Gagauz Respublikası. 

Üçbuçuk yıldan sora, 1994-cü yıl dekabri ayında, Moldova Agrar Partiyası kontrolu altındakı Kişinöv parlamenti tanıdı gagauzların territorial avtonomiyasını. 1994-cü yılın Dekabri ayın 23-dä Moldova Parlamenti kabletti “Gagauziya (Gagauz Eri) özel hak statusu için” Kanonu. Bu kanona görä kuruldu Gagauziya hem tanındı gagauzların avtonomiya hakları. 1995 yılında oldu bir referendum eni avtonom regionun sınırların bellietmää deyni.

Avtonom bölümlüün topraa 1.830 km²-dir. Region bölüner 3 administrativ dolaya: Komrat dolayı, Çadır dolayı hem Valkaneş dolayı.

Gagauziya ekonomikasın temelindä durêr çiftçilik (agrikultura), şarapçılık hem hayvancılık.

Halk Topluşu - Avtonom Territorial Bölümü Gagauz Yerin kanonverici (legislativ) organı. Halk Topluşuna girer 35 deputat, angıları seçiler 4 yıl için.

Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauz Yerin ürütmäk organı Bakannık Komiteti (rusça übür adılan İspolkom).

Gagauziyada bulunêr 32 erleşmäk eri: 1 munițipiu (Komrat), 2 kasaba (Çadır hem Valkaneş), hem 29 küü, angısından 1 küü bulunêr Komratın yurisdikţiyası altında.




#Article 17: Gagauz alfaviti (116 words)


XX asırın evellärindän ileri gagauz dili diildi bir yazılı dil. Aazdan tekstleri (en çok din için) yazmaa kullanılêrdi urum (grek) alfaviti. XIX asrın bitkiylerindä aaraştırmacı V.A.Moşkov tiparladı gagauzça tekstler toplusun Bilimner Akademiyasın türkologiya alfavitindä. Bu alfavitin temelindä durêrdi kirillița hem orada bulunêrdi bukvalar: , ы̄, . 

Bölä gagauz alfaviti kabletti aşaadaki formanı:

Bu alfavittä şkollarda üüredildi bilimner, tiparlandı çok sayıda üüredicilik hem artistik literatura.

İlktän, Gagauziya İspolkomu uurunda birär tanıtım oyunu gösterip, festivalä katılan ansamblilär Komratın Lenin sokaandan paradlan geçtilär. Sorada Komradın Kultura Binasının önündä bir büük horu yaptılar.

Festivalin açılışında Gagauziya Başkanı Mihail Formuzal hem Moldovadan, Türkiyädän Belarusdan musaafirlär festivalä katılannara kutlama sözlerinnän danıştılar. Sora da konţert başladı. Gagauziya Radio Televideniyası konţert cannı efirdä verdi.




#Article 18: Gagauz dili (100 words)


Gagauz dili, Gagauz Türkçäsi — Türk dilleri gruppasına giren dil, angisindä Gagauzlar laf ederlär. Hem Gagauz Yerin (Respublika Moldova) ofiţial dili. Bu dilde laf eder 150,000-e yakın insan. Türkiye Türkleri hem çoyu Gagauz Türkleri Gagauz dilini Türkiye Türkçäsinin bir lehçesi gibi görer.

Seftä, Gagauz dili için Urum alfaviti kullanıyerlardı. 1957 yılınan beeri, Kiril alfaviti kullanmaa başladı. Şindiki Gagauz yazısın temelindä latin alfabeti durêr. 

Moldovada gagauz dilinä bakan dört kuruluş vardı:

Moldova Üüredicilik Bakannıında gagauz dilinnän ilgili bölümü kapadılar. Moldova Bilim Akademiyasının gagauzologiya bölümünü sade bir doktor hazırladı. Gagauz filologiya kafedrası sade üüredicilik proţesına bakêr. Hiç bir bilim doktoru taa hazırlamadı.




#Article 19: Gagauzların büük göçü (202 words)


Gagauzların büük göçü — gagauz halkın istoriyalık ana vatanı olan Dobruca bölgesinnän Üülen Besarabiyaya - Bucak topraklarına toplu göçü.

Gagauz halkın büük göçü er aldı 1765-1812 yılları arasında. O zamannarda 1768-1774, 1787-1791 ve 1806-1812 yılları arasında oldu üç ayırı Osmanlı-Rus cenki, angıları kolayını verdi çok büük insan hareketleri çeketmää hem cenk hayarsızların Balkan pravoslav milletlärin saabi olmakla üünen Rusiya İmperiyası topraklarına hem Osmannılardan kazanılan bölgelerä erleşmäsini.

Dokumentlerä görä o zamanda seftä Bucaka erleşti 1600-a yakın gagauz aylesi. Mihail Çakır yazêr ani Bucaka erleşän ayle sayısı vardı 5.000, hem bütün sayısı 40.000. 18 hem 19-cu asırlarda gagauzlar bulgar hem moldovannarla barabar paylaştılar 67 küüdä, ama ofițial dokumentlerdä adları geçti barabar yaşadıkları milletin adına görä bulgar, moldovan, serb hem urum olarak. Bir takım ekonomik hem soțial sebeplerdän gagauzların erleştikläri zona küçüldu gideräk.

Gagauzlar ilktän kurdular Besarabiyada 1770 yılında  Çadır hem Orak küülerini, 1812 yılında yapılan Bükreş annaşmasınnan geeri bir daanıklık yaşandı, ama bu annaşmanın arkasınnan bölge girdi Rusiya saabilii altına. Rusların göçän insannara toprak daatması hem havezländirmäsi kaavileştirdi göç akıntılarını. Gagauzlar kurdular, 1812 yılında Dizgincä, Kazayak,Baurçu, Tatar-Kıpçak, Valkaneş; 1814 yılında Beşalma, Bolboka, Taşpınar; 1818 yılında Çadır, Kiriyet, Yeniküü; 1820 yılında Avdarma, Coltay, Tomay, Haydar; 1821 yılında Satılık-Hacı, Dimitrovka; 1830 yılında Başküü hem Bolgarlika küülerini.




#Article 20: Germaniya (117 words)


Germaniya (Nemtä dili: Deutschland) — Evropada devlet. Territoriyasının büüklüünä görä dünnädä 62-cü erde durêr.Var Daniya, Polşa, Çehiya, Avstriya,Franțiya, Lüksemburg, Belgiya, Niderlandlan sınırları.

Germaniyada yaşêêr 82,312.600 kişi, onnan 81,5 %-i kasabalarda. Baş kasaba Berlin 3.396.990 (2005) kişi. Baş kasabada toplandı padişaalıın 30 % insannarı.

German çok var. İnsannar içindeki başka halklar Türklär, Serblär, Horvatlar, Greekler vardır. En büük ikinci halk Türklär.

Devlet dili Nemtä dilidır. Halk konuşur % 96 Nemtä dilini Sora Türk dili, Serb dili, İtaiyan dili, Poläk dili hem horvat dili gelir.

Germaniya; her biri alt bölgelere ayrılmış hepsi 13 rayon (Bundesländer) ve 3 serbest kasaba içerir.

(hepsi insannarın 90 %-i), angıları hristian dine yinanerlär. Din olarak: 

Germaniyada 1,700,000 Türk yaşêêr. En çok Berlinde Türk var.

 
 




#Article 21: Grețiya gagauzları (283 words)


Grețiya gagauzları — gagauzların dünnädäki en büük topluluklarınnan biri.

Grețiya gagauzları bölüner iki paya:

Her iki pay gagauzların bir ortak işi var ani onnarın hepsi çekiler urum pravoslav klisäsinnän, diil bulgar klisäsi.

Grețiyanın eski gagauzları - Veria, Saloniki hem Seres prefekturaların gagauzları

XX üzyılın başlarında sadä Sär (Serres) bölgesindä yaşêêrdı 3 700 gagauz.
Onnardan Rosilevo hem Nuska Aşaaki oturêrdilar bulgarlarlan, Zihni, Porna hem Tolos küülerindä türklerlän bir erdä.

Eni Zihni (Zilä yaki Zilyahovo), Eski Sär, Orehovo (Rahovo) hem Nuska Yukarki küülerindä gagauzlar sadä kendileri yaşêêrdılar.

Gagauz küüleri uzanêr Prin bayırlarınnan üülen yönden Aton bayırı monastrları yakınnarına kadar (Serres hem Kavala arasında).

Urum-türk cenkinnän sora iki padişaalık arasında insan diiştirmäsi (1923) zamanı Türkiyädän gelän gagauzlar - Evros hem Rodopi prefekturaları 1919-1922 cenkin bitti türklerin enseyişinnan dä türk armatası çıkardı urumnarı Anatoliyadan. 1923-cü yılda iki devlet imzaladı bir annaşma angısına görä Afina hem Ankara üzerlerinä aldılar cuvapçılık topraklarındaki hristian hem musulman insannarı diiştirmää deyni. O sırada 1 million hristian hem urum Türkiyädän erleşti grek topraklarına ne zaman 500 000 musulman hem türkler braktı Grețiya içinde kalan territoriyaları Türkiyä için.

Ama en büük problema yarandı bu zaman neçin ki annaşma tarafları esapa almadılar ki, Grețiyada var çok sayıda musulman dinindäni urumnar, vlahlar, bulgarlar hem Türkiyädä yaşêêr hristian dinindän olan topluluklar angısı diil grek (gagauzlar, karamannılar v.b.).

Onuştan Hafza-Babaeski gagauzları zornu kaldırıldılar eski topraklarınnan hem erleştiler Marița (türkçä: Meriç yaki urumca: Evros) deresin übür tarafına - eni Grețiyaya:

Evros dolayı (nom) küüleri:

Rodopi dolayı küüleri:

Seres dolayı:

Türkiyädän gelän gagauzlar taa çok erleştiler Kumçiftlii (Orestiada) hem Çiftekale (Didymoteicho) kasabaları hem bölge küülerinä (şindiki Evros dolayın poyraz payı).

Serres dolayı Hrisohorafa küü gagauzları geldi Kara Halil küüyündän hem Orestiada bölgesi (Evros dolayı) İnoi küüyü gagauzları - Şaraplar küüyündän.




#Article 22: Hederlez (2233 words)


Hederlez — gagauz milli yortusu.

Gagauz halk kalendarı iki perioda ayırılêr: yaz hem kış. Yaz başlamasının halk yortusu “Hederlez” may ayın 6-na geler, Ay Georgiy günündän başlêêr. Kış sa “Kasım” yortusunnan kutlanêr, 8 Kasım Ay Dmitriy gününnän başlêêr. Bu iki yortu da Moldova tarafından 23 dekabri 1994-cü yılda verilän Gagauziyanın özel statusu kanonunda ofiţial yortular olarak kabledildi.

Milli yortu Hederlez (Ay Georgiy) yılın en önemli yortularından sayılêr hem üç gün sürer. Bu yortuylan bilä hayvancılıın, otların eşermesi hem sürülerin meralara götürülmesi işlärlän yaz da başlamış olêr. Bu gündä küülerdä çobannarlan para hem başka annaşmaları yapılêr. Yortunun önemli işlerindän biri dä bir kuzunun, kurban edileräk, bulgurlan yada pirinçlän doldurulaması hem fırında pişirilmesi. “Kurban” da Hederlezdä, Georgiy adına bir aylenin kişisinä duuma günündä, saalık için, askerdän dönmesini dileräk, ya da gözäl bir düün yapması için kesiler.

Hederlez yortusu herbir gagauz aylesindä evdä yada aul içindä bir masa donatılmasınnan kutlanılêr. Hazırlanan bu sofraya komşuları, senseleleri, küülüleri, musaafirleri teklif ederlär, onnara, adetä görä, şarap ikram edip, gözäl adet olarak sayılêr. Arnaut, gagauz hem bulgarların yaşadıkları Karakurt küüyündä (Ukraynanın Odesa bölgesinin Bolgrad rayonu) yortuyu bütün sokakça bakêrlar: sokakta uzun masa koyulêr, herkezi kurban kuzunun etindän hazırlanan “kurban”ıını, şarabını hem evdä hazırlanan iyecekleri getirer. Bu adet büünkü zamannaradan korundu.

Ay Georgiy adını taşıyan kliselerin bulunduu küülerdä, klisenin başçasında, bütün küüyün katıldıı kurban yortusu yapılêr. En çok hayvan bu türlü yortularda kurban ediler. Gagauzların “Allahlık” denilän kurbannık tosun bir yıl öncedän hazırlanêr. Bir yıl boyunca bu ayozlu tosuna hererdä: merada, sürü ya tek başına çayırlarda otlasın deyni bolluk veriler. Herliim “Allahlık” birisinin başçasına girärsä, onu kuumak ayıptır. Kurbannıın ayozluuna bukadar çok saygı gösteriler.

Bu gündä bütün küü katıldıı at yarışları, sport oyunnarı, güreşlär yapılêr. Eskidän milli sport — güreş yapılırdı. Klarnet, kemençä yada gayda havaları ötmesi altında, komşu küülerdän gelän güreşçilär serbest güreş yapardılar. Kazanannara paalı baaşış verilärdi. En paalı baaşış — boyunda kırmızı şirit baalı olan koyundu. Çempion “pelivan”, koyunu omuzlarına alıp, güreş erini üç kerä dolaşardı. “Pelivan” olan kişiyä bir yılın içindä diil salt kendi küüyündä, ama başka küülerdä dä saygı gösterilärdi.

Laf  “hederlez” geler gagauzlara arabların dilindän, onun maanası — “yazın ilk günü”.

Hederlez — gagauzların  ilkyaz yortusu.Bu yortuya gagauzça taa deerlär Ay Görgi  yortusu, Sveti Görgi Yortusu. Ay Görgi — iri hem ufak buynuzlu hayvannarın koruycusu. Ayoz büükzetşekän Georgi duudu. Küçük Aziyanın bir dolayında, Kapadokiyada, bilinmiş, saygılı hem zengin hristian anadan-bobadan. O vakıtlarda padişahlık edärdi imperator Dioklitian, angısı en titsi koolardı hristiannarı.

Düşer Hederlez her yıl mayın  altısında. Bu yortuya göra gagauzlar koydular ayın da adını ”Hederlez ayı”. Paalılıı bu yortunun diil (kalmêr) ta aşaa Hristozun Dirilmää günündän (Paskelledän). Bu gündan sora cıvırligalar da  güneşin üüsekliindä artık şen avalar kıvradêrlar, ilkyaz başlêêr yaza geçmää da geeri dönmesi olmaz, sıcaklık  kaplêêr herersini. İnsannar küüdä var nicä hepsi işleri korkusuz yapsınnar: çamur karsınnar, suvasınnar,başlasınnar evin temelini atmaa. Evel gagauz küülerindä yapılar, evlär ışlenirdilär çamurdan. İlkyazın hem güzün onnarın duvarlarını suvardılar sarı çamurlan, başka türlü onnar oyulup yıkılırdılar.

Bu yortunun en önemli  parçaları — adetlär, angıları baalı hayvancılıklan, suylan, ot dünnäsınnan. Bunnar tabiatın yarılamz elementları. Nicä yazêêr E. N. Kvilinkova: “Hederlezä karşı karılar toplardılar türlü ilaççılık otları da kaynadardılar onnarı. Sabaalän erken, Hederlez günü yıkanırdılar o suda. Taa gün duumadan çiilän ikardılar ellerini, ayklarını, gözlerini deyin saa hem kaavi olsunnar.Küüda Kazakliya (Moldova) genç kızlar gidärdilär pınara almaa “görgi” suyndan”. Bu adetlär yapılırdılar,neçin ani saylardı — Hederlezä karşı tabiat kableder büülü kuvet.

Gagauzlar çok asirlär kullanêrlar hayvancılıı,koyunculuu, onun için bizim halkın adetlerindä hem sıralarında etli imeklär üsek urda sayılırdılar. Bu günda gagauzlarda var adet kurban kesmää. Kurban kesiler başka büük yortularda da, ama en büük kurban yortusu gaguzlarda sayılêr Hederlez (Ay Görgi). Bu adetin funkțıyası dooruler hayvannarı korumaa hem eniliklerin saymasını büültmää. S. A. Tokarevın araştırmasına görä Ay Gürgi yortusunda en önemli o, ani Ay Görgi   sayılêr çobannarın koruycusu. Bu gösterer yortunun arhaik çoban kulturasının baalantısını. Bu kulturanın da ayırılmaz parçası — kurbannık kuzunun kesilmesi.

Gagauzların etnik spițifikası görüner kurbannık imeklerin ritual hazırlanmasında. Kurban icin taa vakıdından ayırılırdı bir kuzu en iilerindän, taa ii kuzu olsundu erkek. İlkin kurbannık kuzunun buynuzuna yapıştırêrlar bir mum, tutuşturêrlar onu,angısının yanına bir şiritlän baalêrlar bir parça ekmek, hem tuz, angılarını ayozlêêrlar klisedä. Onu keseceykän, adam düşer yapsın stavrozunu da desin “Hadi Alla kabletsin!”. Açan kesiler kurbannık hayvanı tokatlarda, kapu-larda hem uşakların annılarında, yanaklarında,çenelerindä kannan resim ediler stavrozlar. Bu işlär olêrlar o sebeplän, ani korumaa insannarı hem hayvannarı hastalıklardan. Kalan kanı dökärmişlär o erä neredä insannar gezmeer. V. A. Moşkov yazêr, ani kurbannık hayvanın aşıklarınnan urdurarmışlar gelinnän güvei, kutlayrak hem baaşlayrak onnara çok uşakları olsun.

Derisi veriler popaza,nicä bir  ödek.Kesilmiş kurbanı olmaz parcalama parça-parçaya. Nicä annadêr respondet Kurçu küündän Odesa bölgesindän (Ukrayna) Adam Anna Dmitrevna (06.06.1928-yıl duuması). Bütün kuzunun içini paklayıp, bulgurlan (kırdırılmış boodaay) doldurup, atêrlar fırına bütün. Ona deyni vardı maasuz kap — kurban sinisi.Fırına ataceyekan, kurbanın üstünü örtelär bir kepektän yuuzulu pazıylan, günnükleerlär. Firinda piştiktän sora, çikarıp götürerlär popazda okuma. Okunmuş kurbandan biräzini ileştirerlär komuşulara. Bulgurun üstünä koyerlar bir da parça ekmek, maasuz pişirilmiş bu gün için (“kurban ekmää”, angısının üstündä varmış stavro hem üzüm). Kalanı kurbanı bütün aylä, yakın komuşular, ya hısımnar oturup iyerlär, şarap içerlär, duva ederlär. O günü lääzım hepsi kurban insin. Ertesi gününä vardı nicä kalsın sade o kurban ne komuşular ileştirdilär. Kemiklerini düşmeer sıbıtmaa köpeklerä, onnarı lääzım toplamaa da evin temelinä gömmää. Kafasını ayırtmêêrlar güüdedän. Barsakları da, paklayıp, ikayıp genä koyerlar kurbanın — bulgurun içinä.

Ama başka küüdä, Kıpçakta (Moldova) kafayı hem kimi barsaklarını yıkadıktan sora, kaynadıp, yapêrlar bir çorba, ama o günü imerlär. Kuzu çorbası iniler ertesi günü. Bu gösterer gagauzların tabetini düşünmää herbir gün için.

Etnografiya araştırmalarına görä belli eder, ani gagauzlar kurbannık hayvanın bütün etini iyerlär,  ama diil ererdä. Deyecez Avdarma küündä (Gagauz Eri, Moldo-va) kuzuyu kesärmişlär üc-dört parçaya da kaynadarmışlar büük çüvennerdä, sora da pişirärmişlär fırında. Bölä yapardılar ondan, ani hepsinin yoktu kolaylıı pişirsin bütün kuzuyu. Nicä yazêêr N. Baboglu kendi kiyadında “Publițistika yazıla-rından... Ama angı aylä yoksuzluk çekärdi, onnar kesmäzdilär kurban, bu da büük günah sayılmazdı — yoksuzluk diildi kabat”.

Hederlezdä herbir aylä düşer kurban kessin, ama var evlär,kimin ev kurbannarı düşer Hederlez gününä, onnar mutlaka bu günü kurbansız olmaz geçirsinnär.     Burada isterim açıklamaa ne o “Ev kurbanı”. Açan genç aylä steonoz olêr klisedä, onnar ayırêrlar kendi evinä, aylesinä bir Ayoz. Angısı koruyer, zor vakıtlarda yardımcı olêr bu evä, ayleya, uşaklara, ev sabisinä. Kimin ev — steonoz kurbanı düşärdi Hederlezä, o bir kuzuylan yapardı Hederlezi hem evin kurbanını. Ama kimin kurbanı düşardi başka günä, deyecez Panayıyaya, onnar kesärdilär kurban hem Hederlezdä hem kendi kurban günündä, kimisi kesmäzdilär kurbanı Hederlezdä, ama brakardılar onu  kendi kurban gününä.Bu sayılmazdı günää.

Er klisä kurbanı razgelärseydi çarşamba, yada Cuma gününä — ozaman olardı balık kurbanı. Kuzudan kurban yapılmardı.Hepsi imeklär olardılar balıktan. Balık çorbası, kaurulmuş balık, tuzlu balık, balık doldurulu bulgurlan h. b. imelikär.

Düzgüncä küündä Hederlez günü var bir gözäl adet baalı ekmeklän.Bu günü pişiriler bir çörek pita, angısının içinä koyulêr para (demir para, kopeyka).Bu pitaylan çıkêrlar kıra, konêrlar tarlanın başına da dıgırlêêrlar pitayı aşa dooru. Nekadar taa çok er gidecek pita, okadar taa zengin, ta islää olacek bu yıl bereket-lär. Bu küüda ta bir adet var Hederlez günü. Gezerlär kırlarda da bakêrlar — er kıştan ekilmää ekinnär büüdüseydilär okadar, ani onnnarın içinda var nicä saklansın tavşam, ozaman bu ekinnärdan toplanêcêk gözäl,zengin bereket. Gideräk kirdan onnar koparadılar bir-iki püskä eni büümnerdän. Evä gelip, verirdilär onnarı ev kuşlarına, deyin taa ii yımırtlasınnar.

Gagauz jurnalistka Olga Kulaksız yazêr ani Pek sevindirer, ani şindiki zamanda da bu gözäl yortu kaybelmedi, ama benim bakışıma görä, oldu taa meraklı, taa geniş. Kurçu küünda (Ukrayna) Hederlez yortusu oldu bütün küün yortusu, küün Hramı. Bizim küüda düzüldü hem insannarı karşılêr Ay Görgi adında klisä. Onuştan Hederlez Kurçuda o önemli bir yortu. Bu günü biz karşılêrız musafirleri. Bu günda küüya geler te o insannar da angıları duudu Kurçuda, ama çalışêrlar uzakta, başka erlerdä. Onaar taa da pek sevinerlär, ani bu günda var kolaylık buluşmaa kendi dostlarınnan. Beki yardımcı da olmaa kendi küün insannarına. Onuştan alındı  karar: Hederlez gününü sayma küün duuma günü. 2011 yilda Kurçu küü doldurêr taman ikiüz yıl.

Kurçulular göstererlär ne kazandılar onnar bu yıl. Şkolada, uşak başçesindä, kultur evinda büük hazırlanmaklar olêrlar. Hepsicii isterlär göstermää kendi işini en ii taraftan. Şkolada üürenicilär annadêrlar hem gösterelär neyi onnar üürendilär. Gözäl sesli türkülär, kıvrak oyunnar sevindirerlär musaafirlerin cannarını, uyandırêrlar yalpak duygularını. Uşaklar annadêrlar şkolanın tarihini, üüredicilerin becermeklerini hem kendilerin dä etişmeklerini bilgi urunda. Klisedä bu gün çekeder yortu liturgiysinnnan. Şlujbadan sora klisenin aulunda kurulêr gözäl bir sofra. Sofraya deyni imekleri yapêrlar insannar. Sofraya deyn getirerlär, nicä deerlär “kimin ne üürä kolverer”. Kimi tauk, kimi kuzu, kimi suvan hem pirinç, yada bulgur. Ama en büük yardım geler te o adamdan, kimin adı Görgi. Kurçuda toprak pay oldu iki paya. Öndercilerin ikisinin dä adları Görgi. Onnar sayerlar büük bir namuz, deyn pay almaa, katılmaa bu yortuya, kurban koyma kendi saalıkları için, kendi aylesinnerin koruycusu için. İlkin sorfraya buyur ediler musaafirlär. Musaafirlää gelerlär diil sade cümnä insannarı, ama popazlar başka kliselerdän, angıları yardım ederlär götürmää yortu liturgiyasını.Buda bir adet. Bulgurdan kaare sofraya koyulêr başka imeklär da. Onnarı hepsini azırlêêrlar karılar.

Kultur evindä bugün düzüler käämil sergilär. Orada var nicä siiretmää renkli, türlü motivda kilimnär. Angılarını dokudular becerikli gagauzkalar. Bundan kaarä sergidä var çok işlär. Angıları yapıldı şindiki zamanda. Ne büüttülär insannar kırda, uşakların kukêlan, yada şişlän örüyän masa üzlerı, peşkirleri, masayı donadan tedarıkları. Siiretmektän sora hepsi buyur ediler zal  içinä, yortu konțerdına.

Hederlez günü evel gagauz küülerindä olurdu horu.Horu daaldıktan sora, olurdu güreş. Güreştä kim ensäärdi, ona pelivan denilirdi. Onu muzikaylan küü içindä güzdirirdilär hem pelivana baaşlardılar bir koç. Taa sora hep Hederlez günündä hepsi insannar kantarda çekilärdilär Herkezi istärdi bilsin nakadar aarlıı bu yıl hem nekadar zeedelenecek gelän Hederlezädan. 15-20 yaşında gençlär sa ölçärdilär boylarını da ölçüyü ikonalıkta bir köşecää saklaardılar.

Kurçuda da Hederlez günü olêrlar yarışmaklar:

güreş, enseyän adetä görä kableder koçu da yapêr bir çevrä, koç omuzla-rında, stadionda — neredä geçti güreş;

footbal, angısına buuyur ediler komandalar dolay küülerdän, enseyanarı kablederlär baaşış — para, yada birkaç top, footbal oynamak için;

basketbol — kızlar ayrı, çocuklar ayırı, enseyannar genä kablederlär baaşış;

şaşki, şahmat — en önemli, ani bu yaraşmakta pay alêrlar büük adamnarda; kızlar — çöcüklar, bobalarıda. Enseyannar da kablederlär baaşış.

Şindiki vakıtta Gagauziyda Hederlez tanındı devlet uurunda da. Gagauziynın Halk topluşun kararına görä Hederlez başka büük yortularlan barabar oldu Bölgenin bir ofițial yortusu. Komratta Hederlez şindi taa geniş nışannanêr. Eski adetlerä eklendi bir  da eni — estrada türkü  hem oyun festivalı. Bu türlü festivallär olardılar 90-cı yıllarda. Sora bir parça vakıt kaybeldiydilär, ama 2000-ci yıldan beeri onnar genä dirildilär eni kuvetlän. Bu takım festıvallärda pay alêrlar gagauzlar diil sade Gagauz Eri ndän, ama dolay devletlerdän da: Ukraynadan, Biyaz Rusiyadan, Rusiyadan da.Bu takım festivallär, genä Hederlezdä geçerlär Bolboka küündä (Ukrayna) hem Valkaneştä da (Gagauz Eri, Moldova). Bu festivalin neeti: üzä çıkarmaa eni talantlı türkücüleri, oyncuları, çalgıcıları, angıları bizdä var zeedesinnän, ama kalêrlar bilinmedik, açıklanmadık.

Taa bir anılmış adet var Hederlezdä. Bu günü keçilär, koyunnar,büük hayvannar, artık küüdän kıra, eşil ota çıkêrlar. Kasımda da, kış aazında, genä sıırlık aullarına kapanêrlar. Bu gün anaşmak olêr çobannarlan — kim nekadar paa koyecek   koyun gütmekçin.

Hederlez — çok käämil, gözäl bir yortu. Bunu bizä gösterer legenda da. Hederlez legendası.

Varmış bir genç, gözäl çocuk. O pek arifmiş hem işçiymiş. O güdärmiş insan-narın koynnarını. Malları o pek sevärmiş, koruyarmış, herbir hayvanı suratça tanıyarmış. İnsannar kendi hayvannarını  ona bütün ürektän verärmişlär, neçinki o onnarı nicä kendi uşaklarını bakarmış.

Ama te bir gün büük bela gelmiş çobanın başına. Çeketmiş yaamaa büük yaa-mur. Genç olan geçirärkän bir kuzuyu derä aşırı, kaçırmış onu su içinä. Hava çirkinmiş, sünmüş yıldızlar da göktä. Çok düünmüş çocuk, aramış o kuzuyu sabaadan, ama onun düünmesi boşunaymış. Sade su karşı koyarmış çobanada hem o kuzuya da.

Sabaalän, açan gelmiş çobannar bu iş onnarı pek gücendirmiş. Çorbacı, angı-sının malı kaybelmişti, cezalamış olanı. O düümüş onu okadar pek, ani çocuk ne otura bilirmiş, ne da kalka bilirmiş. O nekadar ani ölmemiş. Ama kurtarmış genç çobanı ölümdän bir genç, kıvrak boylu, yıldız gözlü kız. O her gecä gelärmiş çocaa da yalarmış onun yaralarını. Ama sabadan o genä gidärmiş, brayıp olanı yalnız. Açan çocuk doorulmuş, onun ürendä bir büük sevda duygusu büümüş. O istemiş evlenmää kendi sevgili kurtarıcısına. Ama kız yalvarmış, o biraz dayansın. Çocuk gençmiş, dayanamamış. Bir gecä o kezlemiş da yolannmış kızın aardına. Da görmüş ani o gider dereya, da kär o erdä, neredä çocuk kaybettiydi kuzuyu, girer su içinä, da gömüler su altına. Ertesi gecä işlär hep ölä olêr. Üçüncü gecä taman o vakıt açan kız suya girmää isteer, çocuk tutêr kızın kolundan da kolvermeer. Kız çok düüner, yalvarêr, ama çocuk onu işitmeer.

Kız söledi çobana, ani o bozdu onnarın ecelini. Neçinki kaldıydı sade taa bir güncaaz, da derenin büüsü biteceydi,o kolvermedi onu, ama şindi derä kin çika-rêcek... Açan göktä ilk yıldız peydalandı kız oldu bir kuzu, da derä içindä kaybeldi. Bu iş oldu kasım ayın 8-nä karşı.

Sabaalän çoban daattı koyunnarı çorbacılarına, kendisi dä gidip atıldı dereya. Bu işlerdän sora insannar sölärdilär, anu Hederlezdän Kasımadan her gecä çoban hem onun yoldaşı gelarmişlär çobannara da yardım edärmişlär onnara, koruyar-mışlar hayvannarı.

Adetä görä Hederlez günü gençlär izin alarmışlar evlenmää, ecellerini düzmää.

Hederlez yortunun en paalı temeli — korumaa tabiatı, suyu, hayvannarı. Pek önemli, ani bu günä kadar, gagauzların evlad boyları korumuşlar yortunun adetlerini, sıralıını, gözellini. Da diil sade korudular, ama terbiettilär sevgi hem istemek bu yortuyu götürmää illeri doru yaşamakta.

Büünkü günnerdä sä valeybol, futbol, atletizm ya da başka yarışmaklar mutlaka düzünnener. Kutlamaklar stadionnarda olêr, güreşlär çeşitli kategoriyalarda yapılêr. Bu yarışlar ölä populär oldular, ani, bölgenin anılmış güreşçilerindän kaarä, dünnä, Evropa, eski SSRB respublikaları, Moldova hem komşu Ukrayna güreş çempionnanarı onnara katılêrlar.




#Article 23: Hocalı genoțidi (282 words)


Hocalı genoțidi — Azerbaycan halkının XX üzyılda baş-başa karşılaşan en büük tragediyalardan birisi. Hocalı tragediyası – titsi hem kannı bir olay, ani insan istoriyasına Hatıny, Lidiş, Oradur genoşidlarınnan yan-yana girdi.

Bir gecenin içindä Hocalıda 613 insan öldürüldü, 1000 kişi kurşunnardan sakt kaldı. Ölülerin arasında 63 uşak, 106 karı, 70 ihtär. O gecä 1275 kişi esir kaldı. Büünkü günädän onnarın 150-si için bişey işidilmeer. Bu titsi hayarsızlık yapıldı salt o üzerä, ani bu insannar – azerbaycandılar. Onnarı hepsini cellatçasına öldürüldülär: onnarın kellelerini kesmiştilär, gözlerini çıkarmıştılar, uşak bekleyän karıların şkembelerini süngüylän yarmıştılar.

Kasabalıların bir payı, ani savaştılar bu kara beladan kaçıp kurtulmaa, bir maasuz yapılan zasadaya düştülär da öldürüldülär. Rusiya-nın dooruluu korumak “Memorial” merkezi urguladı, ani dört günün içindä Agdam kasabasına Hocalıda öldürülän azerbaycannıların 200 ölüsü getirildi, öldüktän sora, onnarın çoyunun ölülerindä oynamışlar. Agdamda 181 ölüyä (130 adam hem 51 karı, onnarın arsında 13 uşak ölüsü) sudebno-medişin ekspertizası yapıldı. Ekspertiza gösterdi, ani 151 kişi kurşundan ölmüş, 20-si – demir patlamasının parçalarından, 10 kişi sa aar tertiplän urmaktan ölmüş. Dooruluu korumak merkezi belli etti, ani kimi insannardan taa diriykän skalpı çıkarılmış (başından saçları deriylän bilä soymuşlar).

Hocalı kasabasına ataka yaparkana, orasını basarkan armännar zakondan dışarı olan 5,45 kalibralı kurşunnar hem himiya silähı kullanmış. Bu gösterer, ani Armeniya insannaa karşı genoşid yaparkana Jeneva Konvenţiyasının protokollarını çiinedi.

Hocalı kasabası – eveldän büünkü günädän insanın istoriya hem kultura adetlerini koruyan hem açıklayan, dünnä tarafından tanınmış, kasaba. Bu kultura istoriyada Hocalı-Gedabek kulturası olarak tanınêr. Kromlehlar, dolmennar, tepägözlär, kurgannar hem başka anıtlar insan oolunun ilerlemesinin dinamikasını gösterärdilär. Armännarın okupaşiyasından sora onnarın hepsinin yok edilmesi, Hocalı mezarlıının, dünnedä en eski mezarlıklardan birisinin, türlü tehnikaylan yok edilmesi – bu, dünnä kulturasına karşı yapılan, bir armän vandallıı hem barbarlıı. Bölä faşistlär da yapmamış.




#Article 24: Komrat (822 words)


Komrat () — Gagauz Yerin baş kasabası, muniţipiu. Erleşer Yalpug deresi kıyısında. Komrat dolayın merkezi. Komratta Gagauziyanın önetmäk organnarı - Bakannık Komiteti hem Halk Topluşu - bulunêrlar.

Komrat adı için var çeşitli versiyalar hem teoriyalar angılarında halk etimologiyası söler ani burada yapılêrdi beygir yarışları (skaçkalar). Onuştan kömür at (kara beygir aadını verdiydi Komrat kasabasına. Ama bilim gösterer ani Konrat aadı maasus nogay halkın soylarınnan birinä, angılari gagauzlardan ileri yaşarlardı Bucak steplerindä.

Kasabanın merkezindä, parkta, bir anmak taşı koyulu, neredä Komradın kurulmak datası yazılı: 1789-cu yıl. Ama var ölä dokumentlär, angılarında başka data verili. Onnarda Komrat 1443-cü yılda anılêr. Komrat yaşamak yeri olarak bilinêr 1789-cu yıldan, ama kasaba adın kazandı 1957 yılında. O vakit ani pay alêrdi Moldaviya SSR-dä, Komrat industriyası ilerlädi yaa, şarap hem tradiţional motivli tekstil uurunda. XX asrın 90-cı yıllarında burada açıldı hem Komrat Devlet Universiteti. 2007-ci yıl avgust ayın 18-dä Gagauziyanın baş kasabası Komrat kendi 218-ci yıldönümünü kutladı. Primariya tarafından, başta Komrat primarı Nikolay Dudoglo, hazırlanan yortu pek gözäl geçti.

XVI-XVIII-inci asirlerdä bu topraklarda Bucak tatarları erleşmiştilär. Nicä “Komrat” toponimi peydalandı onun için var bir kaç versiyalar. N.Belbenkonun “Bender uezdın Komrat kasabası” kiyadında yazılı: “...yaşamak erinin saabisi (burada Komrat kurulşuş) tatarmış, Orumbet Oglu adıymış. Onun bir beygiri Komur at varmış. At yarışmakların çoyunda o ensärmiş. Bu beygirin adını tatar küüyünä koymuşlar...” A.İ. Eremiya, İ.V. Dron hem S.S. Kuroglo sayêrlar, ki “Komrat” “kongrat” (nogay senselesi) adından gelmiş.

Şindiyä kadar çok istoriya dokumenti korundu. Onnar Komradın 200-dän zeedä yıldakı Besarabiyanın üülenki tarafından bulunan politika, ekonomika hem kultura merkezinin biografiyasını açıklêêrlar.

Rus etnografı V.A.Moşkov 1894-cü yılda yazmış: “Hepsi gagauz koloniyaların merkezi lääzım Komradı saymaa, - nışannadı o, - bu bir büük alış-veriş küüyü, neredä 10 bin insan yasêêr, angısına buradakı ruslar şakayca “Gagauziyanın başkasabası” deerlär. Hep ölä, nicä dä bulgar koloniyaların merkezi Bolgrad kasabası sayılêr. Burada da çok insan yasêêr, hep alış-verişlän zanaatlanêr hem onnar da varlıklı insannar”. V.A.Moşkovun yazılarına görä Komrat, makarki demir yolunun bir tarafında bulunardı, hep tä varlı bir erdi. Küüdä bir büük katedral vardı, mezarlık klisesi, real hem birkaç küü uçilişçesi bulunardı: zemstvo başının kamerası, notariusun ofisi, poliţiya komisarının kvartirası hem bir zebillik tükän.

Gagauz zengenneri taa çok toprak saabileri hem alış-verişçilär yaşardılar birkatlı taştan yapılı evlerdä. Poloniya gazetalarında o vakıtlarda sıkça tiparlanardılar bildirimnär, angıları haberlärdilär Komrat real uçilişçesinä üürenicilerin kabletmesi için. Kasabaların çoyu, Varşavada vakansiya bulmadıı zaman, kendi uşaklarını Komratta üürenmää yollardılar...”.

Komradın ilk dolay başkanıydı Konstantin Koyçu, starostaydı – Macar Rusi.

V.V.Pokşişevskiy Komrada 1945-inci yılda yazın geldi. O geografiya ekspediţiyasının başıydı. Yazdı “Gagauzların tarafında” kiyadını. Bu kiyadı 1946-ncı yılda “Vokrug sveta” dergisindä tiparladı. Te netürlü o Komradı gördü: “Biz Komrada düştük – gagauz küülerinin en büük küüyü (13 binä yakın insan, “Gagauziyanın başkasabası”)... Komrat karşıladı bizi şamatalı panayır gününnän. Büük meydanda eski soborun yanında, angısını yaptılar ilk gagauz göçücüleri, durardılar taligalar dolu hepsinnän, neylän Moldovanın güneşli üülen tarafı zengindi...”.

Büük Vatan cengin frontlarında kaybeldilär komratlılar:

N.İ.Karaya Vatan cengi ordeni hem “Girginnik için” medalisi verildi. T.İ.Spatarenko II uurlu Vatan cengi ordenini kabuletti; İ.D.Gerasimova III uurlu Şannı ordeni verildi; P.P.Peev “Girginnik için” medalisini kabletti.

Afganistanda 1984-cü yılda komratlı D.A.Mavrodi düştü. Ona öldüktän sora “Kırmızı Yıldız” ordeni verildi.

Cenktän sora Komratta çeketti industriyanın türlü-türlü dalları ilerlemää: demir-beton zavodu, ekmek kombinatı, dolayarası baza, saa yaayı-peynir zavodu, balık çorbacılıı, “Yujnıye elektriçeskiye seti” işletmesi. Çalışardı kilim fabrikası, industriya kombinatı, ekskavator düzän maasuz işletmä, şarap zavodu hem birkaç düzüntülük organizaţiyası.

Sovet zamannarında kasaba respublikaya verdi kultura hem bilim tarafından anılmış adamnarı: V.Mednik arhitektoru; Boris Tukan, filolog bilgicisi; Nikolay Kılçık, simfoniya orkestrasının dirijoru; Mihail Kolsa kompozitoru; Dmitriy Gagauz kompozitoru; Elena Kolţa, filolog bilgicisi; Mariya Maruneviç, istoriyacı; Pötr Moyse şairi.

Kasabanın istoriyasında bir maasuz sayfa var: 1988-1994-cü yıllar. 1989-cu yılda mayın irmi birindä “Gagauz halkı” akıntısının ilk kurultayı geçti. 1994-cü yılda “Gagauziyanın “Gagauz Yeri” maasuz hak statusu için” kanunu kabul edildi. Komrat Gagauz Avtonomiyasının başkasabası oldu. Çekettilär türlü-türlü firmalar açılmaa, alış-veriş sferası, otelcilik hem restoran biznesi, düzüntülük ilerlemää başladılar.

Son yıllarda Komrat soţial-ekonomikayca aktiv ilerleer.
En büük işletmelär vererlär hem satêrlar çiftçilik produkţiyasını:

Komratta registraţiyaya girdi 55 çiftçi çorbacılıı, angıları 2007 yılda primarıyanın bücetini 70,6 bin ley zeedeledilär; 112 İndividual İşletmesi. Onnar 2007 yılda primariyanın bücetinä 15,4 bin ley verdilär.

Komradın teritoriyasında iki panayır işleer: birisi “Gagauz-koopa” baalı; ikincisi – OOO “Nezeranta” (başı P.P.Vlah).

Vergi inspekţiyasının informaţiyasına görä Komratta 3 944 ekonomika agenti var. Onnardan:

Komradın primariya balansında 18 kurum var. Onnarın arasında: 7 uşak başçası (1 128 uşak), 5 şkola hem liţey (hepsi üürenicilerin sayısı 3 100), 2 biblioteka, bir teatr, bir gazeta, bir reabilitaţiya merkezi “Fidancık” uşaklarına deyni, bir ihtiar evi.

Komratta bulunêrlar: Gavriil Gaydarcının adına dolay teoretik liţeyi, Dimitri Kara Çobanın adına kasaba liţeyi, Nikolay Tretyakovun adına kasaba liţeyi, Mihail Emineskunun adına moldovan liţeyi, Komrattakı ikinci orta okulu, Komrattakı altıncı orta okulu, Komrattakı edinci orta okulu.
Komrattakı sport liţeyi 2001-ci yılda açıldı; uşak sport şkolası – 2006-cı yılda; Komrattakı aar atletika sport şkolası – 2005-ci yılda.

Mariya Zlatovanın adına Komrattakı muzıka şkolası 1966-cı yılda, Komrattakı uşaklara deyni incäzanaat şkolası 1983-cü yılda açıldılar.

Gagauz Avtonomiya bölgesinin resim galereyası Komratta 2006-cı yıldan beeri çalısêr.




#Article 25: Komrat Devlet Universiteti (113 words)


Komrat Devlet Universiteti — Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauziyada universitet, gagauz dilindä üüretim veren tek üüsek üüretim kuruluşu.

Komrat Devlet Universiteti açıldı 1991 yılında fevral ayın 11-dä Gagauziyanın baş kasabası Komrat kasabasında Gagauz Universiteti adılan. Moldova Universiteti altı aydan sora, avgust ayın 1-dä tanıdı). İlktän rektor oldu Dionis Tanasoglu (1991—1993). Seftä üüretimä girdi 16 disțiplina Gagauz dili, 12 - Bulgar dili, başka Moldavan dili hem Rus dili predmetlär.

Burada dört fakultet var:

Universitettä 16 kafedra çalışêr.

Komrat Devlet Universiteti taa bir bina olacek. KDU kendisi için eni bir bina düzmää başladı. Bu iş için lääzım olan para, yaklaşık 25,5 milion ley, Moldova bücetindän verilecek. Beş katlı bina KDU-nun çok problemalarını çözecek: auditoriyalar, kantina, biblioteka.




#Article 26: Komrat Respublikası (234 words)


Komrat Respublikası — devlet angisi yarandı gagauz çiftçilärinin ţar kuvedinä karşı kalkıntısında (1906).

Gagauzların devletlik için savaşmalarında Komrat çiftçilär kalkıntısının büük istorik maanası var.Yanvar ayın 6-da (eniycä 19-da) Komratta ţar kuvedinä karşı çiftçilerin kalkıntısı başlamış. Kalkıntıcılar kuvedi kendi ellerinä almışlar. Bu iş için çiftçilär komitetı kurulmuş. Çiftçilär komitetı Büük ayın 10-da Komrat bölgesinin respublika olması için Karar kabletmişlär, borçluk kiyatlarını yakmışlar, vergileri yoketmişlär, boyarlardan toprakların almasını hem çiftçilär arasında dooru payedilmesi için karar almışlar. Bundan kaare Komrat bölgesindän zapaslarda bulunnarın askerä mobilizaţiyasını durgutmuşlar.

(askeri yollaması için Basarabiya gubernatorun içileri Bakanına telegraf belgesindän).

(“Bessarabskaya jizny” gazetası Komrat çiftçilär kalkıntısı için).

(Basarabiya jandarma upravleniyasının başkan yardımcısının telegraf belgesindän).

(Basarabiya guberniyasının jandarma upravleniyasının başkanı adına S-Peterburgtan gelän saklı telegramadan).

Yanvarın 10-da viţe-gubernator küü topluşunu topladı, orada açıkladı, ani yanvarın 6-da küülülerin yaptıkları cezalı iştir, hem teklif etti onnar öndercileri hem silähları versinnär, hem da yazı yazsınnar, ani onnar kendi küülülerin yaptıkları için pişman olêrlar. Topluş, saygı göstereräk, viţe-gubernatorun istediklerinä susmaklan cuvap etti.

Yanvarın 11-dä 100 kişi erindeki başkannaa çaarıldı, onnarın 58-zi arest altına alındı, sora, ilktän Bender, sora da Kişinêu kapanına yollanıldı. Hep o günü çin sabaalendän, dragunnarın yardımınnan, küü evlerindä yoklama yapıldı hem 200 tüfek hem revolver alındı.

Yanvarın 12-dä viţe-gubernator Kirsovo küüyünä gitti, orada erindeki agitatoru ŞURİKi arest altına aldı. Yanvarın 13-dä da Dizgincä küüyündä agitatorları SIRBUyu hem GENİŞi arest altına aldı... Gubernator işlerinä geçici bakan Haruzin”. (Gubernator işlerinä geçici bakan Haruzinın içişleri Bakanına raporttan).




#Article 27: Konyarlar (106 words)


Konyarlar — gagauz halkın bir gruppası.

XIII üzyılın bitkisindä gagauzlarlan barabar Drama, Sär (Serres), Demirhisar (şindi Sidirokastron - Serres dolayı), Kavala hem übür Egey denizi dolaylarında - Gümürcinä (Komotini), vodina (edessa) karacaova - Sarışabanda (büün Hrisupoli - Kavala dolayı) erleştiler gagauzça laf edän musulman bir etnik gruppa - konyarlar.

Konyarlar girerlär göç yaşaması yaşayan başka türk-musulman soy birleşmesinä yürüklerä. Urum dilinddäki konyaros lafına görä var bir ipoteza ani konyarlar geldiler Türkiyänin Konya kasabası bölgesinnän. 

Ama bitki yıllarda ispatlandı bir takım etnografik bilgilerä görä ani konyarlar diil yürüklerin asıl payı angıları Anatoliyaya hem Balkannara Orta Aziyadan geldiler, dä konyarlar indiler şindiki Makedoniya topraklarına Kara denizin poyraz taraflarınnan.




#Article 28: Lübov Çimpoeş (151 words)


Lübov Stepanovna Çimpoeş — gagauz bilim insanı, peetçi.

Duudu 1958-ci yılın avgust ayın 12-dä Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauziyanın Çadır rayonun Tomay küündä. 1975-ci yılda, ana küündä orta okulu başarıp, üürendi Kişinöv Devlet universitetindä biblioteka-bibliografiya fakultetindä (1975-1979).

Başardı Moskvadakı M. Lomonosov adına devlet Universitetindä aspiranturayı. Korudu 1998-ci yılda “Gagauzların dastan êposu” konusunda bilim tezasını.

Artık yirmi dört yıl Moldova Bilim Akademiyasının Gagauzologiya bölümündä çalışêr, bitki oniki yıl bölümün Başkanı olarak. Gagauz dastannarını aaraştırêr, folklorcu, literaturacı, türkolog. Dünneyin çok devletlerindä Canabisinin bilim aaraştırmaları tanınmış hem saygıda bulunêrlar.

Gagauz dilindä peet yazêr. İki peet kiyadın avtoru – “Güz yolları ateş yanıyor” hem “Duygu başçesi”. Türk kulturasına büük izmetlerini tanıyarak, kendisinä 2003-cü yılda “Türk Dünnesinin yıl Folklorcusu’’ ödülü verildi.

Gagauz dilin hem kulturasının uurunda çalışmaları için, 2007-ci yılda Gagauziya Başkanı hem Halk Topluşun Metin Diplomasını kabletti.

Gagaguz Kültür Sanat Dergisi, Yıl 1, Sayı 1-2, Aralık-Ocak 2000, Sahibi ve Yazı İşleri Müdürü, Lüba Tanasoğlu, Kişinev, Moldova




#Article 29: Lüdvig van Bethoven (411 words)


Lüdvig van Bethoven — Vena kasabasında yaşayan insannar ii bilärdilär bu yaşlı hem geniş arkalı adamı, angısının annısı da geniş, üzü lüzgerli hem saçları dolaşık. Hergün, nicä da hava olsa, o içerdän çıkardı.

Onu çekärdi görmää kasabanın geniş sokaklarını, gökün üzünü hep ölä, nicä çekärdi muzika yazmaa. Hızlı adımnaardı o geçerkän bir kalenin yanından, bakardı bulutlara angıları pek aşaa inmiştilär hem çabuk kayardılar göktä oyanı-buyanı görärdi, niçä bükülerlär lüzgerdän aaçlar, nicä raatsızlıktan kuşçaazlar uçuşerlar. 

Ama kuşların baarışmasını lüzgerin uuldamasını o işitmääzdi. Bethoven saardı.Bu hastalık onda çekettiydi taman ozaman açan o olduydu bilinir, şannı muzikant hem kompozitor. Onun muzikasını hepsi sevärdi. 

Onun gözäl ötär müzikasında vardı derin duygular, ii istemeklär- insannar arasında olsun serbestlik, birlik hem kardaşlık. Muzikasınnan o sevindirärdi insanı. Onda taman vardı çok türlü neetlär- yazmaa üüsek uurda muzika, bu taraftan göstermää kendi kuvedini. 

Da taman ozaman onun başına geldi bu büük bela-başladı işitmemää. İşitmemezlik hepsinä deyni pek büük kahır, ama kompozitora taa büük kahır olmuş! O savaşarmış kısmetini kaybetmemää, çeketmiş taa sıkı muzika yazmaa. 

Bölä o savaşarmış hastalıı üstelemää. Saar kompozitor, hastalıına bakmayarak, yazdı bir pek käämil muzika Girginnik simfoniyası.Ama o yıl dübüdüz saar olmuş. Bethoven insannarlan hiç lafedämääzmiş sade tabiatlan sözleşmäk ona verirmiş raatlık hem kısmet. Bundan sora muzika sesleri sade onun içindä büüyärmiş. 

Da o yazdı eni bir simfoniya Klisä simfoniyası angısı sansın kanat verer insannara uçsunnar naturanın gözäl erlärinä. O erlerä, neredä işidiler derelerin su şıpırdaması kuşçaazların cıvıldaması, yaamur suların şamatası, çobancıın çırtma çalması. Geçti yıllar, ama Bethovenin kulaklarına ömür dünnedän hiç bir dä sesçääz etişmedi. 

Bu hastalık Bethoveni kırmadı, onun çetin harakteri bozulmadı. Açan o karşı gelärmiş sokaklarda Avstriyanın padisahkasınnan yada başka büük zabitlärlän, onnar onun önünü geçmääzmişlär, ilkin yol ona verärmişlär.

Kabararmış mı o? Yok, o diilmiş dik, diilmiş hodul adam!

Kim halizdän sever muzikayı, o yok nicä olsun hodul insan! yazarmış o Kim görer, ani incäzanaatın yok sınırı o duyer nasıl yırak o kendi neetindän.Bethoven incäzaanat için bütün yaşamasını verdi. 

Açan o başlaardı muzika yazmaa unudardı uyku için saymaazdı zaametini, korumaazdı saalını. Çok kerä hastalanardı, yaşardı fukaara. Onu bıktırardı yalnızlılık, ama pek çok sevärdi başka insannarı, pek inanardi, ani iilik yapmaa herbir insanın canı çeker. 

Bu inanmaklar görüner onun bitki Onuncu simfoniyasında. Bu simfoniya biter bir gimnnän Sevinin! Geniş hem aydınnık melodiyalar öter. Milionnan insannar kucaklaşın! teklif eder simfoniyadakı türkü çalan hor.

Bethovenin muzikasındakı ömürü bitmeyecek, neçinki o hepsinä insannara pek paaliydır.Bu muzıkaya Bethoven koydu kendi sevgilerini hem inanmasını serbestlik hem kısmetlilik için.

İ.Babaloglu, N.İ.Babaoglu, K.K.Vasiloglu, Gagauz Dili hem literatura, 8 Klas, s.15-16




#Article 30: Marina Radiş (237 words)


Marina Radiş — gagauz opera türkücüsü, zanaatçı.

Sora da, artık beşinci klastaydı, açan Kazayak küüyün Kultura Evindä olan bir estrada konkursuna ansızdan katıldı. Söz gelişi, o konkursta, gagauz halk türküsünü “Hay, kızım, kızım” estrada havasına görä çalıp, birinci oldu. Onu halk ansamblisinä solistka aldılar. Ansambliylän bilä başladı rayonda hem Gagauziyada olan çeşitli konkurslara katılmaa, taa sık en üüsek erleri kaplamaa. Bölä onun artistka yolu başladı. Açan şkoladan sora, 1999-cu yılda, sıra geldi bir zanaat ayırmaa, Marina artık kendisini üzdä-üz kardiolog doktoru görärdi. 

Ama Marina, anasını-bobasını sayan bir kız olarak, onnarın sözünü sesledi, da, Kişinöva gelip, dokumentleri estrada bölümünä vermää istedi. Estrada bölümündä er artık yoktu. Burada ona iki iş teklif ettilär. Herliim üürenmää istärsä, vakıdında muzıka okulunda üürenmemiş deyni, iki yıl podgotovitelnıy kurslara gidecek. Hem da ya halk yaratması ya da opera fakultetini ayırsın. 

Halk yaratması – moldovan halk yaratmalarınnan ilgiliydi. Bu zanaat onun canında er bulmadı. Düşündü opera zanaatına girip, bir yıldan sora genä estradaya dönmää. İki yılın erinä bir yıl podgotovitelnıyda üürenip, Marina duydu, ani estradaya dönüş yok artık. Pedagoglar bir yıldan sora kendisini opera-klasika vokal fakultetinä birinci kursa aldılar, onun sesi – liriko-dramatik sopranosu.

Marina, finala çıkıp, konkursun laureatı oldu. 2004-cü yılda Biyaz Rusiyada opera konkursuna katıldı. 2006-cı yılda Moskvadakı Obrazşov adına konkursta pay aldı. Hepsi konkurslara harçlar anasının-bobasının kesesindän ödendi. 2005-ci yıldan beeri Marina Moldova Opera hem balet Teatrusunda, solistka olarak, çalışêr. Çeşitli operalarda pay alêr. Örnek: “Traviata” operasında Violeta baş rolünu oynadı.




#Article 31: Mariya Dimoglu (147 words)


Mariya İvanovna Dimoglu - gagauz resimcisi.

Tomay küüyündä duudu. Kişinöv “İ. Repin” adına resimcilik okulunu başardı. Çok yıllar Kongaz küüyündä resimcilii üüretti. Sora Komrat resimci okulunda işledmää başladı. Respublikan hem halklararası resim sergilerindä pay aldı. Büünkü gündä – serbest resimci. 
Kendi resimnerindä gagauzluu, gagauz ruhunu, harakterını, adetini, sıralarını gösterer. Onuştan o resimnerä diil saatlarlan, ama günnärlän doyamêêrsın bakmaa. 

Bunun sebepi da şu: o resimnerdän gagauzluk ruhu eseer. Büünkü gagauz resimcilerin arasında bölä yaratan başka bir insan yok. 
Gagauz Yerinda anılmış resimci çok var. Onnarın kimilerini halk anılmış yaptı, kimilerini yaratmaları, kimileri da, kendi-kendisini metedip, anılmış oldular. O hiç birinä açıklanmayıp, şindi birerdä görünmeyip, yavaşıcık resimnerini yaradêr. 

Sergilerä katılmêêr.Mariya İvanovna Dimoglu para için yaratmêêr. O kendi canı için yaradêr. 
Para o başka yollarlan (aalemin evlerinä remont yapıp, Türkiyedä evlerdä izmet edip, Komrat paneerında bişeylär satıp) kazanêr. Ama genä da, onun resimnerini bulup, onnarı muzeylär, özel kişilär satın alêrlar.




#Article 32: Mihail Daradur (146 words)


Mihail Daradur — Komrat Devlet Universitetin (KDU) rektoru.

Mihail İvanoviç Daradur duudu 1960-cı yılda fevral ayın 10-da Gagauziyanın Valkaneş rayonun Çöşmäküüyündä. 1977-ci yılda, orta şkolayı başarıp, Tiraspol Pedagogika İnstitutuna, geografiya hem biologiya zanaatını üürenmä deyni girdi. 

Pedagogika İnstitutunu başarıp, kendi askerliini yapıp, 1984-cü yıldan beeri Moldova Bilim Akademiyasının Geografiya İnstitutunda işledi. İnjenerdan başlayıp (1984-1987 y.y.), ilktän “alt bilim zaametçisi” (1987-1991 y.y.), sora “bilim zaametçisi” (1991-1995 y.y.), sora da “meteorologiya hem klimatologiya prepodavateli” (1996-1997) oldu. Hep burada 1995-2001-ci yıllarda “üst bilim zaametçisi”, 2001-2004 yıllarında da “baş bilim zaametçisi” olarak çalıştı,

Geografiya, agrometeorologiya, klimat diişikliklerindä 100-dän zeedä bilim çalışmaları var. Bunnarın içindä 3 monografiya, üüredicilik hem geografiya atlasları hem kartaları. Meteorologiya hem klimat uurunda tanınmış bilim adamı olarak, dünneydä olan halklararası kuruluşların Sessiyalara, simpoziumnara hem konferenţiyalara  katıldı. Kendi çalışmaları için 1995-ci yılda Evropanın en eski Universitetlerindän birisi olarak İyangelon Universiteti (Polşa, Krakov) tarafından özel premiya hem grant kabletti.




#Article 33: Mihail Formuzal (162 words)


Mihail Formuzal — gagauz politiki, Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauziyanın üçüncü Başkanı (2006-2010; 2010-).

Duudu 7 noyabri 1959-cu yılda, Çadır dolayın Beşgöz küüyündä çok uşaklı küülü aylesindä. Üürendi 1966-1977 yıllarında Beşgöz küüyü orta şkolasında. 1977-ci yılda çaarıldı Voenni deniz flotuna slujba için. Başardı Odesa Üüsek Voenni Komanda-Topçuluk Uçilişçesini  adına (Ukrayna) 1979-1983 yıllarında. 1994-cü yıla kadar slujba etti türlü komanda işlerindä. Komandanlık etti Gvardiya Topçuluk Divizionuna hem noyabri 1994-cü yılda esapa alarak slujba yılların gönderildi zapasa.
  

Büük ayın (yanvari) 25-dä Gagauziya apeläţiya sudu kararladı Gagauziya Başkanı seçimnerin 2-nci turunu legitimlı hem kanona görä tamannanmış saymaa.

Dekabrinin 26-nda Başanlık için güreştilär Komradın primarı Nikolay Dudoglo hem şindiki Başkan Mihail Formuzal. Seçimnerdän sora Dudoglonun komandası saymadı seçimneri  tamannanmış, çünkü onnarın bakışuna görä, Formuzalın tarafından seçim kоmpaniyasında hem seçim günündä çok türlü kanonu aykırlamak, yannışlık hem aldatmak vardı.

Bu işin ucunu Komradın apeläţiya sudu Dudoglonun istemesinä göra buldu. Sudun kararına görä, büünkü gündän Mihail Formuzal – Gagauz Erin Başkanı sayılêr.

Mihail Formuzal evlidir hem üç uşaa var. 




#Article 34: Mihail Çakir (259 words)


Mihail Çakir — anılmış gagauz aydınnadıcısı, protoierey. 

Duudu 1861-ci yılın çiçek ayın 27-dä eski stilä görä (hederlez ayın 9-da yeni stilä görä), Çadırda, Gagauziyada. Çekiler bir eski gagauz senselesindän, onun dedeleri 1790-cı yılda gelmişlär Basarabiyaya, ilktän oturmuşlar Prut boyuna yakın, sora geçmişlär şindiki Çadır-Lunga kasabanın yerinä. 

Tamannandıynan yaşları, çocuu vermişlär Kişnova popaz üürenmää. İlkin o başarér gimnaziyeyi, sora, 1881-dä, - seminariyayı. Üürenärmiş o pek islää, onuştan brakmışlar onu işlemää popaz hem üüredici Kişnovda.

Ozamandan beeri çekeder onun uzun hem bereketli çalışması. Üüredicilik işindän kaarä, o çevirmiş molduvancaya hem gagauzçaya çok klisä kiyadı, toplamış laflık h.b. 1907-ci yılda tipardan çıkmış onun 'Rusça-molduvanca laflıı'. O laflık en doluymuş, en isläämiş kendi vakıdında. Ona girmiş yakın 22 bin laf, onda var bir eklenti - türlü rusça-molduvanca lafetmeklär.

Çok savaştı M. Çakir aydınnatmaa kendi gagauz halkını. O, ilk çeketti yazmaa ana dilindä, çıkardı üzä bir alay kiyat. 1907-ci yılda o başléér seftä tiparlamaa gagauzça bir gazeta. O gazeta için var yazılı, ani o çıkarmış, ama bibliotekalarda bulunméér baari bir nomer.

M. Çakir çalıştı aaraştırmaa gagauzların istoriyasını. Otuzuncu yıllarda jurnalda 'Viaţa Basarabiei' o tiparladı romınca birkaç statya gagauzların evelki yaşaması için. 1934-cü yılda çıktı ayırı onun broşürası 'Basarabiyalâ gagauzlarân istoriyasâ'. Bu kiyat kapléér gagauz literaturasında bir nışannı yer - o ilk yaprak haliz dilimizdä. Beki, bilgilik tarafından o biraz eskidi, ama hep okadar pek meraklı iştir büünkü okuyculara.

M.M. Çakir geçindi 1938-ci yılda, sentäbrinin 8-dä. Gömülü o Kişnovda, merkez mezarlıında, neredä 2011-ci yılda dekabrinin 12-dä onun büstu koyuldu. Bütün yaşamasında o, klisedän kaarä, gagauzlaa izmet etti hem çok çalıştı gagauzların kulturasına, istoriyasına hem biliminä.




#Article 35: Nikolay Baboglu (554 words)


Nikolay Baboglu — anılmış hem saygılı gagauz yazıcısı.

Duudu 1928-ci yılın Hederlez (may) ayın 2-dä bir çiftçi aylesindä Taraklı rayonun Tatar-Kıpçak küüyündä (büünkü gündä Kıpçak Gagauziyanın Çadır rayonunda bulunêr). Bobası – İgnat Panteleeviç, (sokakça – Rusinin Mitinin Miyalın Panaüdun Nati). Anası – Fedora Nikolaevna da çeker bir eski kıpçaklı familiyasından – Kazancılardan, ama sokakça ona deyärmişlär Tudora bulü. Bu bir pek akıllı karıymış, hiç şkolaya gitmedään, üürenmiş ötää-beeri yazmaa-okumaa, laf ustasıymış, bilirmiş çok eski gagauz türkülerini, çok maani, masal. Nikolay Baboglunun bobası da gagauzçadan başka lafedirmiş bulgarca, romınca, rusça, ama yazmaa-okumaa bilirmiş az – sade kendinä kadar. Uşaklarını sa beşini da (iki kız, üç da ool) çalışmış versin üürenmää üüsek şkolalara. Nikolay içerdä en büüyüymüş, onun küçüklüündä taa saamış boba tarafından Marinka malisi, o da bir kıpçaklı anılmış soylarındanmış - Songrollardan. Malisi Nikolayı büütmüş kendi dilindä eski gagauz sallangaç türkülerinnän hem maanilerinnän. Onnar hem dedelerindän kalma adetlär brakmışlar gelän gagauz yazıcının canında derin izlär.

Nikolay Baboglu 1940 yılda başarêr Kıpçakta başlankı şkolasını da ertesi yılın, güzün, onu vererlär ileri dooru üürenmää İsmayıl kasabasında bir klise şkolasına. Burada sekiz klas başardıktan sora, Nikolay olaceydı klise izmetçisi. Ama o vakıtlarda gidärmiş ruslan nemşe arasında o büük cenk, onun yalını 1944 yılda döner bizim Basarabiya topraklarına. İsmayılda şkola daalêêr, Nikolayın da üürenmesi 4-cü klasta kalêêr yarım. O geler İsmayıldan evä, Kıpçaa.

Sovet küvetleri isteerlär diriltmää şkolaları da bu üzerä çaarêrlar üüredicilää herbirini, kim kiyat biler. Kim kayıl olêr üüredici işlemää, onnarı almêêrlar askerä - cengä. Nikolay Baboglu da 1944-tä, açan taa yokmuş bütün 16 yaşında, olêr Kıpçakta üüredici 1-ci klasıta.

Pek derin silinmäz bir iz brakêêr N.Baboglunun üreendä 1946-1947 yıllar, aaçlık vakıdı. Açan o kendi birinci klasına yıl başında yazêr 36 uşak da üürenmäk yılın sonunda 1947-dä, mayda, kalêr sade 4 uşak. Öbürleri 32 küçüklär o kışın ölerlär üüredicinin gözü önündä, baara-baara aaçlıktan. Bu tragediyayı yazıcı büük acıylan kendi kiyadında “Bir öykümüz var”.

N.Baboglu olêr diil sade bir käämil üüredici, etişer Kıpçakta şkolada zavuç, sora da direktor, işleer Kıpçakta hem Kongazda, taa sora etişer bütün Moldova respublikanın şkolalar üstünä ministr yardımcısı. Üürediciliklän barabar çok çalışkan N.Baboglu hiç bir da gün brakılmêêr yazıcılıktan. O yazêr ana dilindä gagauzça peet, poema, annatmalar, pyesa.

Üüretmäk işleri için 1961 yılda Nikolay Babogluya devlet verer medali “Za trudovuyu doblesty”. Taa sora 1996 yılda yazıcılık işleri için Moldova devletindän kableder medali “Pentru meritul çivik”. Büün N.Baboglu taşıyêêr “Gagauziyanın saygılı vatantaşı” adını.

N.Baboglu dener kendisini dramaturgiyada da. Onun biricik pyesası “Mumnar saalık için” kaldırêr ölä büük problemalar, ani çıkêrlar dar gagauz halkın yaşamasından. O problemalar zeetläärdilär bütünnä Sovetlär Birliini hem Dünnääyı dä.

N.Baboglu için laf olmaz bütün, eer anmasak onun publiţistika janralarını da. Bu janrada da o gösterdi kendisini nicä bir büük usta. “Kak больно” kiyadında, ani çıktı 1989-cu yılda peydalandı N.Baboglunun bir yazısı “Bir halkın tragediyası”, neredä çok becerikli hem derin bilmäklän gösterili gagauz halkın uzun çalılı yolu büünkü günnerä, onun pek zoor savaşı kendi insannıını tutmak için, onun durmamayca uzanması aydınnaa, kulturaya. Hep yukarda anılmış temalara yazıları peydalandılar “Ana sözü” gazetasında: “Gagauz eri gagauz dilsiz”, “Latin grafikasına yolumuz”, “Yazımız – üzümüz”. Sora genä Afgan cenginä karşı, ayırı bir kiyatçıkta, çıkêêr yazıcının yazısı “Kardaşlanmışlar”. N.Baboglunun publiţistika yazıları, statyaları, nasaatları, neredä o açıklêêr istoriya, literatura, folklor, etnografiya, üüredicilik temalarını, toplu “Publiţistika yazılarından” kiyatta, çıktı 2000 yılda.

Şindi tiparda hazır onun eni kiyadı “Uzak yollarım”. Seçmä yaratmalar”. Bu kiyatta basılacek peetlär, poemlar, pyesa hem annatmalar.




#Article 36: Oguz dilleri (112 words)


Oguz dilleri — Türk dillerinin büük kolu, angısında laf edär 110 milliondan çok insan Balkannardan ta Kitaya kadar.

Oguz dilleri saklêêr bir takım genel özellikler, ani lingvistler onnarın temelindä klassifikațiya yapêrlar. Bir kaç özellik maasus sade oguz gruppası için, ama başka özellikler var hem übür türk dillerindä.

Oguz dilleri bölüner bir kaç baş gruppaya, geografiya hem özelliklerinä görä:

Kitayda ayırıca dil olan, salarcada, laf edär 70,000 insan.

Krım tatar dili hem urum dili istoriyadan biliner kıpçak dilleri gibi, ama onnar pek kaavi etkilerdiler oguz dillerindän, onuştan pek zor bitki klassifikațiya yapmaa onnarı oguz yada kıpçak gruppası olarak.

Ölü peçenek dili sayılêr oguz dili, ama pek bulunmêêr bu dil için material hem dokumentler.




#Article 37: Semön Pometko (195 words)


Semön Pometko — maêstro, gagauz folklor izmetçisi, kultura adamı.

S.Pometko duudu Komrat kasabasında, 1951-ci yılın fevral ayın 7-dä, çiftçi aylesindä. 1958-1967-ci yıllarda Komrat 2-ci şkolasında üürendi. Hep o yıllarda taa belli oldu, ani Semön Vasilyeviç muzıkayı hem folkloru beener. Şkolada olan herbir konşertlerä o katılardı. Açan oldu 11 yaşında, ona baaşladılar ilk muzıka tertipini – garmoniyi. Ozamandan beeri o muzıkaylan halizdän badaştı. Bu üzerä dä 1967-ci yılda o Kişinêuda muzıka okuluna kontrabasta üürenmää girdi.

Bu okulda üürenärkän 1970-ci yılda Germaniyada olan gençlerin hem studentların festivalinä katılêr. Hep o yıllar Kişinövdakı “Veselie” ansamblisindä çalêr. 1971-dä, muzıka okulunu bitirip, Semön Pometko Komratta Kultura Evindä bulunan oyun hem türkü ansamblisindä artistik öndercisi olêr hem bütün kuvedini koyêr ona, ki bu ansambliyi Moldovada tanısınnar. Ansamblinin adı yok, ama onu hererdä tanımaa başlêêrlar. 1972-ci yılın, ilkyaz aylarında ansambliya veriler “Halk ansamblisi” statusu. Hep o zaman da kolektivin kararına görä, ansambliya Düz Ava adı veriler. 1972-dä, güzün Semön Pometkoyu askerä alêrlar.

Semön Pometko Moldovanın “Anılmış artisti” ad taşıyardı. Hem şindi ona verildi ad “Maêstro ın arta”. Bütün yaşaması Semön Vasilyeviç Pometko izmet etti muzıkaya, folklora, gagauz halkına. Bu izmetä bütün kuvedini verip, o tez yanıp, 1998-ci yılın dekabri ayında bizdän ayırıldı.




#Article 38: Stepan Kurudimov (134 words)


Stepan Kurudimov — Gagauz opera türkücüsü, Gagauziyanın anılmış kultura işçisi.

S.Kurudimov duudu 1958-ci yılda Gagauz Yerindä, Çadır kasabasında. Üürendi Rimskiy Korsokovun adına Konservatoriyada, Leningrattakı muzıka uçilişçesindä. Bitirdi Kişinevdakı Konservatoriyanın vokal bölümünü. 1993tä S. Kurudimov imzalêêr kontrakt Ankara Devlet Opera Teatrusunnan çok yıllık, paalı işi muzıka albomun hazırlanması Sular akar. Yazêr çok kompozitorluk işlerini, çalêr ariyaları anılmış operalardan.

Çiktı ilk estrada türküsü rus dilindä Lübovi i jizni, taa bir eni türkü Rojdestvo Hristovo. Türkülerin çoyunu S.Kurudimova yazêr Gagauz kompozitoru Mihail Kolsa. 2004cü yılda geçti spektaklinin Küü yaşaması premyerası, neredä S.Kurudimov baş rolü oynadı. Operada Evgeniy Onegin Kurudimov Lenskiyin ariyasını becerekli çaldı. 2005tä hazırlanêr spektakli Yoksa zanaat mı? bırda S.Kurudimova verildi yabanci rolü, angısı çok yakıştı ona. S.Kurudimov biliner nice Tuluzada, Franțiyada halklar arası vokalistlerin laureatı. Kazandı adı En ii tenor sesi. Şindi Ankara Operasında işleer.




#Article 39: Todur Marinoglu (414 words)


Todur Marinoglu — gagauz poeti hem üüredicisi.

Todur Marinoglu duudu fevralın 1-ndä 1955 yılda Avdarma küüyündä, Basarabka rayonunda. Kişinövdakı universitedin, jurnalistika fakultedini V.İ. Leninın adına bitirdi. 1983-cü yılda Avdarma orta şkolasında işlemää başlêêr. Toplumnarı Ürek dalgası, İlkyaz girdi aramıza, Açik güllär, Dış okumakları tipardan çiktılar. Barabar İ.Bankovaylan hazırladılar diktant toplumunu. 

Avdarma büün Komrada baalı, Çeker bir çiftçi aylesindän, küçüktän kaler anasız-bobasız. Başlankı şkolasını, başarıp Avdarmada, sora o aler studentlik yollarını. Geler Kişinöva, verer Universitetä girmäk ekzamennerini da kabul ediler jurnalistika fakultetinä. Taa başlankı kurslardan başleer meraklanmaa ana dilinnän, dayma sorer kendi profesorlarına, çünkü Bucak tarafından studentlär hazırlanerlar gagauzlar arasında işlemää, neçin onnara universitettä gagauz dili okunmeer? Neçin gagauzların yok ana dilindä şkolaları? 

Bu soruşlarınnan Todur çeker kendi üstünä kuvetlerin gözünü. Onu alerlar gözä, saklıdan başleerlar izlemää. Devlet Universitetini bitirdiktän sora, Todur Marinoglu kabul eder jurnalist zanaatçısı adını da yollaner işä Komrat gazetasına, neredä ayda bir kerä çıkardı bir sayfaçık gagauz dilindä. Bucak dan erleri. Burada eni işçi koyer problemayı rayon başlarına hem redikțiya öndercilerinä, ki bir sayfa ayda gagauz dilindä 270 binnik gagauz halkına pek az. O isteer gagauzların olsun kendi ayırı gazetası da çıksın aftalık ya hergün.Butakım soruşlar için redakțiyada satıcılar başleerlar bu eni işçiyä duşmannık göstermää. 

Başladılar onu, çaarıp-çaarıp, kabaatlı bulmaa, son-sonunda Marinoglu kaler işsiz, redakțiyadan onu Gagauzluun duşmannarı urattılar da şindi, açan Gagauziya artık kendi başına avtonomiya oldu, Marinoglunun duşmannarı hep taa redakțiyalarda Gagauziyada rus dilindä gazetaları kolvererlär. Ama Todur Marinoglu üüredicilik eder kendi küüyündä. Avdarmada hem yazer şiir, proza. O ayırıldı Moldova parlamantinä deputat. Şiirleri çıktılar. İlkyaz türküsü kiyadında. Ana sözü. Halk birlii gazetalarında, başka jurnallarda.Todurun temaları çekilerlär ömürün güneşli hem bulutlu havalarından, kendisinin can erindän. Şairin peetleri açerlar bizä dünneyin ansız görüntülerini, acılarını, siirek gülümsemelerini, türlü boyalarını... Çok meraklı avtorun analar için sözleri. Te nasıl düşüner Marinoglu analar için : 

Gezin görün istäärseniz bütün dünneyi, kalmasın hiç bir köşesi dä, giinin ölä gözäl  nesoy taa hiç kimsey yoktur giindi, dadın en tatlı imeklerdän... ama mamunun laflarından taa gözäl, taa tatlı, ta mehlenni bişey yok bu dünnedä. Onun kraalı saçlarında, derin buruşuklarında, ürek sancılarında bizim en paalı zamanımız - küçüklüümüzkaldı. Yoktur can doysun erdä yaşamaya, yoktur insan doysun demää, mamu. İkinçi en beenilmiş Todurun teması - sevda. Marinoglunun sevda için hem sevdalı  şiirleri büünä  kadar kalerlar gagauz lirikasında en üüsek uurda şiirlär. Sanerız ki bu avtor taa dübüdüz literaturada açılmadı. Todur Marinoglu çok genç o sevindirecek bizim halkımızı taa çok üüsek uurda şiirlärlän, eni kiyatlarlan. Todur Marinoglunun literatura sayfasını acerız onun ana için şiirlerinnän. Okuyucular olur versinnär onnarın haliz paasını.      




#Article 40: Todur Zanet (213 words)


Todur Zanet — Gagauz Poet, yazıcı, dramaturg, aaraştırmacı, folklorcu, publiţist, çevirici. Gagauz Milli Gimnasının avtoru (22.07.1990).

Kongazın 1-ci şkolasında (1965-1975), Kişinöv Politehnik institutunda (1976-1981), Moldovanın KP MK  yanında olan Marksizma-Leninizma Universitetında (1985-1987).

Slesar-santehnik (1975-1976), dvornik (institutta üürenärkana, 1977-1981), master (1981-1983),  komsomol komitetın sekretari (1983-1986), prorab (1986-1988), “Bucaan dalgasında” tele hem radio kolverimnerin redaktoru (1986-1990), Kişinev İncäzanaat İnstitutun pedagogu (1991-1993)

Çevirdi gagauz dilinä M.EMİNESKU, G.VİERU, İ. DRUŢA, G. GEORGİŢA, A.AHMATOVA, Lev TOLSTOY, A.PUŞKİN, M.LERMONTOV, BADJİEV hem başka yazıcıların yaratmalarını.  Peetlän  yazılı pyesayı “BAYAZİD” (avtor Jan RASSİN) çevirildi gagauz dilinä, yazıldı Molova TVsında da girdi Moldova devletin televideniyasının altın fonduna.

Bilim kiyatlarında ona yakın bilim yazıları tiparlandı. KDU diplomcuların diplom işlerinä öndercilik yaptı. “GAGAUZLUK: Kultura, Ruh, Adetlär” (gagauz folklor tekstlarının temelindä bilim kiyadı) kiyadı hazırladı. Bu kiyat Moldova Bilimnär Aakdemiyasının Filologiya İnstitutun hem Azerbaycan Milli Bilimnär Aakdemiyasının Folklor İnstitutun taraflarından bilim kiyadı olarak tanındı. “GAGAUZLUK: Kultura, Ruh, Adetlär” Moldovanın 2010-cu yılının en islää enţiklopediya kiyadı olarak tanındı.

Sovetlär Birliinin hem Moldova Jurnalistlär Birliklerin azası (1989), Sovetlär Birliinin hem Moldova Yazarlar Birliklerin azası (1990), Türk Dünnesi Yazarlar Birliin azası (1992). 

Amerika Birleşik Devletlerin Kentucky devletinin Louisville baş kasabasının şannı vatandaşı (2003). 

Gagauzluk, gagauz devletin kurulması çalışmaları için (2000, 2009). 
Moldova ordenı: “Gloria Muncii” (22.07.2010, literaturanın ilerletmesi, miilli ruh zenginniklerin kökleştirilmesi zaametleri hem verimni publiţistika çalışmaları için).




#Article 41: Türk dilleri (223 words)


Türk dilleri —   Günduusu Evropadan Sibir hem Kitayın günbatısına kadar uzanan bir territoriyada laf edilän diller. Bu dillerdä 180 million insan ana dili olarak, taa 20 million insan ikinci dil olarak laf ederlär. Birbirlerilän çok yakın hısım sayılan hem 40 farklı yazı dilinä bölünen bir dil gruppası. Türk dilleri Altay dilleri aylesinä girer Türk Halkları konuşur. En çok konuşulan Türk dili, Türkiye türkçäsi.

Türk dillerini übür dil aylelerinän farklı yapêr o maasusluk ani laf edennär uzun zaman yaşamaları devam etti göçebe olarak, dä bu üzden bu diller hep birbirlerinnän etkilendi. Türk dillerinin çok sayıda aynı maanada kullanılan ortak lafları bulunêr hem cümle strukturaları da hep benzeer. Onuştan var bir başka versiya (maasus Türkiyädä) angısı savunêr ani Türk dilleri diil bir dil aylesi, dä tek bir dilin dialektleri. Bu görüş pek beenilmeer übür Türk dili laf edän padişaalıklar içindä. Türk dialektleri, Şindiki Türk yazı dilleri yaki Türk dilin kolları olarak adlar peydalanêr hep o sebeptän.  

Bu tablițada veriler bir örnek angısı gösterer Türk dillerinde cümle strukturası hep aynı kaldı:

Türk dilleri aylesinä girer 40 farklı dil hem bu dillerdä laf eder 180 million insan ana dili olarak. Türk dilleri Altay dilleri aylesina en büük dil gruppası. Dünnädäki bütün dil ayleleri arasında edinci büük dil gruppası hem ilerdäki on yıllar içindä var nicä taa da büüsün. Oguz, Uygur,  Kıpçak,  Sibir,  Ogur ve Argu grublarına ayrılır




#Article 42: Ukraina gimnası (182 words)


Ukraina Gimnası — Shche ne vmerla Ukraina (Ukraince: Ще не вмерла Україна, yaki gagauzça Taa ölmedi Ukraina) kabledildi muzıkası 15 yanvar 1992-ci yılda ikinci kerä istoriyada. 

Ukraina Milli Gimnasının muzıkasını 1863-cü yılda Mıhailo Verbıtski, laflarını 1862-ci yılda da Pavlo Chubınski yazdılar. Gimnanın lafları kabledildi 6 mart 2003-cü yılda. 

Gimnanın birinci cümnäsinin lafları farklıy originaldan angısını yazdı 1862-cı yılda Ukrainanın baş kasabası Kievdä oturan anılmış etnografist Pavlo Chubınski. Öbür yılda Günbatısı Ukrainadan urum-katolik kompozitor Mıhailo Verbıtski, düzdü muzıka o laflar için. Seftä gimna seslendi 1864-cü yılda Lvov Ukraina Teatrusu horu tarafından. 

Ukraina Gimnasını çevirdi gagauz diline Kiev Devlet Universiteti üüredicisi, Ukraina Gagauz Birlii başı, poetessa Tudora Arnaut.

Ще не вмерла України ні слава, ні воля.
Ще нам, браття українці, усміхнеться доля.
Згинуть наші вороженьки, як роса на сонці,
Запануєм і ми, браття, у своїй сторонці.
Душу й тіло ми положим за нашу свободу,
І покажем, що ми, браття, козацького роду.
 
Taa ölmedi Ukrainada şan hem serbestlik.
Taa bizä kardaşlarım gülecek kısmet.
Yok olcek duşmannarımız nasın çii güneştä,
Biz da saabi olacez bizim memlekettä.
Canımızı hem güüdemizi serbestlää verecez 
Hem kozak soyundan geldiimizi gösterecez




#Article 43: Çeçeniya (105 words)


Çeçeniya (Çeçen: Нохчийн Республика, Rus: Чеченская Республика) — hem Evropada hem de Aziya Rusiyaya baalı avtonom respublika. Territoriyasının büüklüünä görä dünnädä 182-cü erde durêr.

Var Gruziya, İnguşiya, Üülen Osetiya (Alaniya), Dagestan, Stavropol Krai ile kara sınırları.

Çeçeniyada yaşêêr 1.103.686 kişi, onnan 81,5 %-i kasabalarda. Baş kasaba Grozny 230.100 (2008) kişidir. Baş kasabada toplandı padişaalıın 30 % insannarı.

Devlet dili Çeçen dili ve Rus dili dir.Halk konuşur % 72 Çeçen dilini Sora Rus dili, İnguş dili, Kumuk dili, Oset dili, Avar dili, Azeri dili, Grezi dili gelir.

İnsannarın çoyu çeçen, rus hem inguşlar. Milli azınlıklardan bulunêrlar avarlar, kumuklar, nogaylar hem azerbaycannılar. En büük ikinci millet Ruslardır.




#Article 44: İvan Burgucu (248 words)


Ivan Burgucu — gagauz patriotu, politika adamı, hak koruyucusu. 

Gagauz milli akıntısın liderlerindän sayılan İvan Burgucu Moldova kuvetinä karşı pek sert pozițiyasılan biliner. Bir period Gagauziyanın Pridnestrovyedä temsilcisi olarak işledi. Sora Tiraspolda yaşadı. 

Tuttuktan sora İvan Burgucuyu Çadır kasabasının poliţiya komisariatına getirdilär, oradan da Kişinöv kasabasına. O gecä da onu Komrat kasabasının poliţiya komisariatına getirdilär da ZTİya (zamannı tutmak izolätoru) koydular. Onu tutarkana poliţiya zaametçileri bir kabaatsız ona urmaa başladılar, bu iştän onun kafası sersem oldu, nedän sora ona heptän prost oldu. Ama, bakmadaan ona, ani kendisi da hem senseleleri da kvalifikaţiyalı mediţina yardımı için yalvardılar, ona vraçları yaklaştırmadılar.

Dooruluu koruyan organnarın tarafından gumanizmaya hem insanaa ters gidän yapılan adımnara karşı protest ederäk, İvan Burgucu dekabri ayın 18-dä aaçlık tutmasını açıkladı. “Edinaya Gagauziya” (“Birleşik Gagauziya”) cümnä kuruluşun İspolkomu sayêr, ani anılmış gagauz politiin hem dooruluun koruycusunun İvan Burgucunun seçim yapılan günündä tutuklanması, bu regionda keskin durumu yaratmak için bir provokaşiya.

İvan Burgucuya karşı temelsiz kabaatlar çıkararak, dooruluu koruyan organnar kendi yaptıklarına prestupniklärlän düüşmäk görüntüsü vermää savaşêrlar, ama halizdän onnar kendi politika oponentlarınnan esapları kapêêrlar. Bölecä, merkez kuvetleri baskı yapêrlar milli azınnıkların o insannarına, kim kendi kanonnu dooruluklarını hem intereslerini korumaa savaşêr.

Hem da biz danışêrız OBSE Misiyasına, Moldovada akreditaşiyalı diplomatik temsilcilerinä, İ.Burgucunun haklarını hem serbestliini korumakta yardımcı olsunnar”.

Sora Moldova sudu onu 12 yıla kapadı, “kabaatlı” bulup onda, ani o devletin parasından yaklaşık 80 bin ley çalmış. Şindi, diiştirip kabaatı, sud İvan Burgucuya amnistiya verdi. 2008-ci yıl yanvar ayın 31-dä anılmış gagauz kahramanını İvan Burgucuyu kapandan serbest braktılar.




#Article 45: Moldovada diller (509 words)


Moldova Respublikasının dilleri - o diller angılarında lafederlär Moldova vatandaşları. Moldova Respublikasının ofiţial dili romın dili. Ama pek yayılmış respublikada rus dili, ukrain dili, gagauz dili hem bulgar dili.

Dil kullanımın nizamını belli edän Moldova zakonnarı büük uurda göstererlär respublikadakı lingvistika situaţiyasını. Rus dilini ana dili sayêr diil sade 557 146 millet bakımından rus, ama 446 417 kişi başka milletlerdän, onnarın sayısında 220 129 ukrain, 120 368 moldovan, 47 872 çıfıt, 16 002 bulgar, 11 365 gagauz, 10 924 belorus. Ta 1 962 112 Moldova vatandaşı için, onnarın sayısında 1 488 865 moldovan, rus dili ikinci, angısını onnar serbest kullanêrlar. Moldovan dili bölä sade 169 893 milli azınnıklardan kişiyä. Miletlärarası ilişkilerdä obyektiv lääzımnık olarak başka dillerin kullanmasına zarar etmeer. Milli azınnıkları dillerinä destek verer devlet . ‘Dillär işlemesi için...’ Zakon (st. 18) verer kolaylık kurmaa Moldovada şart gerçekleştirmää vatandaşların haklarını terbiye hem üüretim yapmaa gagauz, ukrain, bulgar, ivrit, idiş hem başka dillerdä. 

Respublikada işleerlär şkolalar, klaslar, pazar şkolaları ukrain, gagauz, bulgar, poläk, nemţä, ermeni, grek, azerbaycan, litov dillerindä; basılêrlar gazetalar hem jurnallar gagauz, ukrain, bulgar, poläk dillerindä. Naţional televiziyası hem radiosu yapêr yayın ukrain, bulgar, gagauz, çingenä dillerindä, ukrain, bulgar, gagauz dilleri kullanılêrlar elektron BYO bu milli azınnıkların toplu yaşadıı erindä. Dillerin kullanmasını regulat edän zakonnarın gelişmesi, Moldova Respublikası Konstituţiyasına (st. St. 13, 35) hem dä Evropa Soveti Çerçevä Konvenţiyasına, Azınnıklar dilleri eki regional dilleri Evropa Hartiyasına, başka Moldova birleştii azınnıkları aktlarına uygun, verecek kolaylık taa doludan kanaatlamaa hepsi milli azınnıklar kişilerin naţional kultura isteyişlerini.

organnarınnan іlgіlі kullanılabіlіrlär erlerdä, neredä halkın çoyu – mіllі azınnıklarıdır. Zakona
görä, fіlan erdä yaşayan ayırı bіr mіllі azınnık halkın 50 %-tän zeedesі lääzım olsun. Bu karşı
gitmeer Mіllі azınnıkları korumak uurunda Çerçevä Konvenţіyasının 10-cu statyasına. Halk
kuvetlerіn organnarında mіllі azınnıkları dіllerіnin (rus dіlіndän kaarä) kullanması іçіn
(üüsekçä olan) 50% sınırın kabledіlmesі büünkü gündä Moldova Respublіkasında optіmal
hem gerçeklenäbіlіrdir.

Danışma Komіtetіn teklіfі іndіrmää bu gösterilän sınırı, uygun çözüm bulmak içіn, іsteer enі
aaraştırmaklar.

Moldovanın dіllerі kullanmak іçіn zakonnarı bütündän göstererlär lіngvіstіka sіtuaţіyasını
respublіkada. Rus dіlі dііl sade 557 146 millet bakımından ruslar için ana dіlі sayılêr, ama

çıfıt, 16 002 bulgar, 11 365 gagauz, 10 924 belorus. Taa 1 962 112 Moldova vatandaşı,
onnardan 1 488 865 – moldovan, rus dіlіnі іkіncі dіl gіbі kullanêrlar. Moldovan dіlі butakım
sayılêr mіllі azınnıklar arasında sade 169 893 kişiyä deyni. Mіlletlärarası annaşmaklarda rus
dіlіnіn kullanması lääzımdır hem zarar yapmêêr başka dіllerіn kullanmasına.

Mіllі azınnıkların dіllerіnä devlet yardımcı olêr. ‘Moldova Respublіkası topraklarında dіllär
іşlemesі’ zakonuna görä, Moldovada vatandaşların hakını üürenmää gagauz, ukraіn, bulgar,
іvrіt, іdіş h.b. dіllerdä gerçeklendіrmäk kolaylıkları kurulabіlіr. Moldovada çalışêr ukraіn,
gagauz, bulgar, poläk, nemţä, ermeni, grek, azerbaycan, lіtov dіllerіndä şkolalar, klaslar, pazar
şkolaları; gagauz, ukraіn, bulgar, poläk dіllerіndä tіparlanêr gazetalar hem jurnallar; Naţional
televіziyası hem radіosu hazırlêêr ukraіn, bulgar, gagauz, çіngenä dіllerіndä kolverіmnär;
elektron BYO kullanêrlar gagauz hem bulgar dіllerіnі erlerdä, neredä toplu yaşêêr bu mіllі
azınnıkları.

azınnıkların іstorіya, dіl hem kultura uurunda bіlіm aaraştırmaları, іstorіya hem kultura anmak
taşlarının devlet uurunda korunması, mіllі azınnıkların hakı her uurda üürenmäk özel
kurumnarını açmaa, ana dіlіnі aazdan da, yazılı şekildä da kullanmaa, bu dіldä іnformaţіya
dііşimi yapmaa.




#Article 46: Moldovada çingenäler (370 words)


Moldovada çingenäler — Moldova Respublikasında çingenäler; yaşêêrlar siirek formada respublikanın çeşitli rayonnarında hem kasabalarında.

Ayırı esap veriler çingenä toplum organizaţiyaların iniţiativasına. Büün Moldovada var 7 çingeneleri toplayan respublika organizaţiyası: ‘Romii Moldovei’ soţial-kultura toplumu (1990), ‘İuvlia Romani’ çingenä karıların toplum organizaţiyası (1997), ‘Bahtalo Rom’ milli-soţial-kultura-üüretim organizaţiyası (1999), ‘Terminatango-Rroma’ gençlik organizaţiyası (1997), ‘Elita Romani’ bilim-kultura organizaţiyası (2001), hem dä 2002-ci yılda kurulan Moldova Respublikası çingenelerin soţial akıntısı hem ‘Tără-Rom’ genç çingenelerin birlii.

Moldovanın regionnarında çalışêr erli toplum çingenä organizaţiyaları: Soroka uezdında – 2, Belţ uezdında – 1, Kişinövda – 1, Komratta – 1, Çadırda – 1.

Evropa Soveti Danışma Komiteti nışannadı, ani var progres o problemaların çözülmesindä, angıları baalı çingenä halkının Moldova topluluu strukturasına integraţiyasına. Ama yok nasıl bütünnä kayıl olmaa, ani Hükümetin Kararı “Moldova Respublikası çingenelerini desteklemäk için kimi çalışmalar” (№ 131 – 16.02.2001 y.) getirmedilär duyulan rezultat. Bu Karar oldu çingenelerä devlet yardımı vermäk sistemasının ilk etapı, hem merkezdä, hem erlerdä, stimulat etti publik önderlemäk organnarı tarafından önem o soţial-ekonimika zorluklarına, angılarınnan karşılaşêrlar çingenelär, onnara doorulu diskiriminaţiya yapmak problemasına, çözmää soruları, aniki iileştirmää onnarın yaşamak şartlarını, mediţina servisini h. b., bunnar ayırıntılı gösterili Moldova Respublikasının Devlet raportunda (may, 2004 y.).

Üüseldi çingenelerin aktivlii kendi topluluk organizaţiyalarını kurmak hakı sferasında. Yanvarın 1-ä 2005 y. duruma görä Milletlärarası ilişkileri Departamentindä registrat edili çingenelerin 10 etnokultura organizaţiyası, angıların var respublika uurunda statusu hem angıları girerlär Etnokultura organizaţiyaların koordinaţiya sovetinä. Hükümetin finans yardımınnan gerçekleştiriler çingenelerin toplu yaşadıı küülerdä yolları donatmak, gazifikaţiyalamak hem elektrika geçirmäk için bir sıra proekt.

Hazırlandı Moldova Respublikası çingenelerini/romnarını 2005-2010 yy. Desteklemäk için Programanın proektı, o geliştirer çalışan dokumenti № 131 – 16.02.2001, angısı yakın zamanda uygunnanacek merkez hem erli topluluk organnarınnan hem dä romnarın etnokultura organizaţiyalarınnan. Moldovanın
merkez hem erli devlet organnarı hazır ilerlemää iş birliini Evropa Sovetinnän, aniki gerçekleştirmää DK rekomendaţiyalarını, ilişik çingenä halkının problemalarına.

Respublikanın zakonnarına görä var sorumnuluk diskriminaţiya yapılması için, bu sayıda poliţiya tarafından vatandaşlara dooru, bakmayarak onnarın etnik ilişikliinä. Ama, DK nışannêêr duşmannık hem diskriminaţiya yapımnarını türlü etnik grupalarına doorulu, ayırıca, çingenä milletindän kişilerä, angıları için informaţiya kabledildi hükümetä baalı olmayan kaynaklardan. Hesaba alarak DK konstataţiyalarını hem rekomendaţiyalarını, Moldova Respublikası İç işleri ministerlii bildirer, ani iç işleri organnarı çalışmalarının bir uuru – insan haklarını korumak hem zakonun önündä hepsinin eşit olması prinţipi, bakmayarak milletlik ilişikliinä.




#Article 47: İspan dili (105 words)


İspan dili (İspan dili: Español) — İtalik diller grupasına giren dil, angisindä laf eder ispan dili. Andorra Argentina, Aruba, Avstraliya, Avstriya, Beliz, Boliviya, Bonaire, Braziliya, Kanada, Çili, Kitay Halk Respublikası, Kolumbiya, Kosta Rika, Kuba, Curaçao, Dominikan Respublikası, Ekvador, El Salvador, Ekvatorial Gvineya, Finlandiya, Franțiya, Franțuz Gayanası, Germaniya, Gvatemala, Gayana, Üülen Koreya, Haiti, Honduras, İzrail, İtaliya, Yaponiya, Kuveyt, Livan, Meksika, Marokko, Niderland, Eni Zelandiya, Nigeriya, Panama, Paragvay, Peru, Filippinner, Portugaliya, Puerto Riko, Romıniya, Rusiya, İspaniya, Şvețiya, Şveyțariya, Trinidad hem Tobago, Türkiye, Amerika Birleşik Devletläri, Büük Britaniya, Urugvay, Amerika Birleşik Devletläri Virgin Adaları, Venesuela, Günbatısı Sahara, da laf eder. Bu dilde laf eder 447 million-e yakın insan.

 
 




#Article 48: Gagauzlar (753 words)


Gagauzlar, Gagauz Türkläri — Moldova Respublikasının üülen tarafında bulunan Bucak denilän topraklarda yaşayan Hristian (ortodoks) olan, gagauz dilindä lafedän sayıdan aaz bir millettir. 

Sayıya görä gagauzlar Moldovanın 4% yakın var hem dördüncü sırada bulunêrlar. Bundan kare Moldovaylan komşu edän Odesa bölgesinin küülerindä dä yaşêêrlar. 1853-1856 yıllarında olan Krım cengindän sora gagauzların kimileri Ukraynanın Zaporojye hem Krım bölgelerindä erleşerlär. 

Kimileri da Rusiyanın Kabardino-Balkariya respublikasının Prohladnenskiy rayonunda hem İnguşetiyanın Molgobekskiy rayonunda erleşerlär. XX-ci üzyılın başında, Stolıpinskiy reformalardan sora, gagauzların birazı Kazahstanın hem Özbekistanın kimi rayonarına yaşamaa geçerlär. Evropanın da üülen-doou tarafında gagauzlar var: Bulgariyanın poyraz-doou tarafında, Grețiyanın Trakiya bölgesindä, Makedoniyanın hem Romıniyanın üülen-doou taraflarında da küüleri var.

Gagauz etnik adı, gagauz dili, dil bilimindä türk dili aylesinin Oguz (Üülen-batı yada batı Hun) koluna baalı. Gagauz dili içinä erken türk dili, bulgarca hem kıpçak dilindän kimi özellikleri alêr. Üzyıllar boyunca devam edän, karşılıklı etnik hem kultura kaynaşmakları sebepinnän, gagauzçada arabça, persça, rusça, romınca, bulgarca hem başka dillerdän çok alıntı yapılmış.

Gagauzlar üülen Basarabiya yada Bucak topraklarına üzyıllar boyunca Bulgariyanın poyraz-doou taraflarından, hem da Trakiyanın hem Makedoniyanın grekça lafedän bölgelerindän göç edip, erleştilär. Bu göç etmenin en büük parçası XVIII-ci üzyılın ikinci payında hem XIX-cu üzyılın ilk payında oldu. Onnarın yaşadıkları bölgedä Rus-Türk cenginin keskin olduu, etnik, din, hem başka baskılar sebepinnän, düzensizlik hem aaçlık onnarı, öz vatannarını brakıp, gitmää zorladı.

Göç edennär üülen Basarabiyanın steplerini edendilär. Orada küülär kurup, erleştilär, toprakları ekilir durumuna getirdilär. Metropoliyaları olmayan gagauzlar için Bucak Vatan oldu. Bundan sora dirilmä ömürünü Bucaa baaladılar. Gagauzların büünkü kulturası, komşu milletlerin kulturasınnan sıkı ilişkilär kurup, zenginneşeräk hem kendinä uygun özelliklär kavrayıp, genişlendi. Bununnan barabar gagauzlar kendi kulturalarını, milletin varlıını, dilin zenginniini, halk kalendarını, milli etiketini, ömür adımnarını korudu.

Halk kalendarı iki perioda ayırılêr: yaz hem kış. Yaz başlamasının halk yortusu “Hederlez” may ayın 6-na geler, Ay Georgiy günündän başlêêr. Kış sa “Kasım” yortusunnan kutlanêr, 8 Kasım Ay Dmitriy gününnän başlêêr. Bu iki yortu da Moldova Respublikası tarafından 23 dekabri 1994-cü yılda verilän Gagauz Yerinin özel statusu kanonunda ofiţial yortular olarak kabledildi.

Milli yortu Hederlez (Ay Georgiy) yılın en önemli yortularından sayılêr hem üç gün sürer. Bu yortuylan bilä hayvancılıın, otların eşermesi hem sürülerin meralara götürülmesi işlärlän yaz da başlamış olêr. Bu gündä küülerdä çobannarlan para hem başka annaşmaları yapılêr. Yortunun önemli işlerindän biri dä bir kuzunun, kurban edileräk, bulgurlan yada pirinçlän doldurulaması hem fırında pişirilmesi. “Kurban” da Hederlezdä, Georgiy adına bir aylenin kişisinä duuma günündä, saalık için, askerdän dönmesini dileräk, ya da gözäl bir düün yapması için kesiler.

Hederlez yortusu herbir gagauz aylesindä evdä yada aul içindä bir masa donatılmasınnan kutlanılêr. Hazırlanan bu sofraya komşuları, senseleleri, küülüleri, musaafirleri teklif ederlär, onnara, adetä görä, şarap ikram edip, gözäl adet olarak sayılêr. Arnaut, gagauz hem bulgarların yaşadıkları Karakurt küüyündä (Ukraynanın Odesa bölgesinin Bolgrad rayonu) yortuyu bütün sokakça bakêrlar: sokakta uzun masa koyulêr, herkezi kurban kuzunun etindän hazırlanan “kurban”ıını, şarabını hem evdä hazırlanan iyecekleri getirer. Bu adet büünkü zamannaradan korundu.

Ay Georgiy adını taşıyan kliselerin bulunduu küülerdä, klisenin başçasında, bütün küüyün katıldıı kurban yortusu yapılêr. En çok hayvan bu türlü yortularda kurban ediler. Gagauzların “Allahlık” denilän kurbannık tosun bir yıl öncedän hazırlanêr. Bir yıl boyunca bu ayozlu tosuna hererdä: merada, sürü ya tek başına çayırlarda otlasın deyni bolluk veriler. Herliim “Allahlık” birisinin başçasına girärsä, onu kuumak ayıptır. Kurbannıın ayozluuna bukadar çok saygı gösteriler.

Bu gündä bütün küü katıldıı at yarışları, sport oyunnarı, güreşlär yapılêr. Eskidän milli sport – güreş yapılırdı. Klarnet, kemençä yada gayda havaları ötmesi altında, komşu küülerdän gelän güreşçilär serbest güreş yapardılar. Kazanannara paalı baaşış verilärdi. En paalı baaşış – boyunda kırmızı şirit baalı olan koyundu. Çempion “pelivan”, koyunu omuzlarına alıp, güreş erini üç kerä dolaşardı. “Pelivan” olan kişiyä bir yılın içindä diil salt kendi küüyündä, ama başka küülerdä dä saygı gösterilärdi.

Büünkü günnerdä sä valeybol, futbol, atletizm ya da başka yarışmaklar mutlaka düzünnener. Kutlamaklar stadionnarda olêr, güreşlär çeşitli kategoriyalarda yapılêr. Bu yarışlar ölä populär oldular, ani, bölgenin anılmış güreşçilerindän kaarä, dünnä, Evropa, eski SSRB respublikaları, Moldova hem komşu Ukrayna güreş çempionnanarı onnara katılêrlar.

Kasım (Ay Dmitriy) yortuzu Hederlez gibi önemli sayılêr. Bu gündä küülülerin çobannarlan esaplaşmaları yapılêr, sürülär saabilerinä veriler hem Ay Dmitriy gününä kurban kesiler.

Moldova Respublikası parlamentı tarafından 23 dekabri 1994-cü yılında “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel statusu”n verilmesi gagauz halkının milli kulturasının, dilinin, adetlerinin enidän dirilmesi için hem ilerlemesi için taa büük kolaylıklar verdi.

Avtonomiya topraklarında her yılın düzünnenän halklararası folklor festivalleri “Gagauz Sesi”, at yarışları “Altın At”, şakalar panayırı “Şennik Panayırı”, Komrat kasabasında Hederlez günü yapılan halk türküsü günneri, Çadır kasabasında yapılan “Gagauz Türküsü” hem başka meropriyatiyalar, milletin etnik kulturasına, adetlerinä, geleceenä baalı bilim konferenţiyaları bu milletin üzyıllar boyunca yaşayacayına umut verer.





#Article 51: Gagauz büülü masal (862 words)


Gagauz büülü masalları – halkın dedelerdän kalan zenginniidir. Burada biz göreriz korunmuş şindiyä kadar halkın ilk adımnarını cümnä yaşamakta, onun duygu dünnääsını hem düşünmeklerini istoriya geçmiş zamannarda.

Masallarında çok element taa matriarhat hem patriarhat epohalarından kalmış. Deyelim, zoor sımarlamak motivi baalı matriarhat adetlerinä. Patriarhat zamannarından kalmış karıyı evdän koolamak motivi, aarif ihtär däduların süretleri.

Büülü masalı – en evelki masal çeşitlerdän birisidir, angısında fantastik bir dünnää var, neredä real personajlarnan barabar pay alêrlar türlü düşünülmüş geroyları da.

En ilk kişi, kim topladı hem tiparladı Besarabiya gagauzların büülü masallarını XIX-cu asirin sonunda – XX-ci asirin çeketmesindä, rus bilim adamı, etnografı hem folklorcu Valentin Moşkóvۥdu.

Ondan başka gagauz büülü masallarını bulunêr folklor tekstlerin toplu kiyatlarında, angıları tiparlandı XX-ci asirin ikinci payında hem Moldovada, hem başka devletlerdä.

Büünä kadar gider yeni bulunan	 masalların aaraştırması. Çok meraklı bizä geler te o masallar, angıların içindä mifologiya teması var, neçinki onnar yardım eder bizä taa ii annayalım evelki insannarın bakışlarını naturaya, insan dünnääsına hem cümnä yaşamaaya.

Süjet tarafından Moldova gagauzların büülü masalları çeşitli: bir taraftan çekilerlär türk soy köklerinä, öbür – razgeler çok süjet, angıları uyerlar komşu halkların masallarınnan. Bu nışannêêr, ani gagauz masallarda var çok halklararası süjet, sade uydurulmuş kendi adetlerinä, dünnää görüşünä hem psihologiyasına. Ölä, deyelim, süjet zengin Marku için dünnää folklorunda çok geniş yaygın, gagauzlarda da o var.

Masalın fantaziyası örüler, adetçesinä, belli bir temel üstündä, angısı baalı gerçekliinnän. Herbir masal, nekadar fantastikalı o olmasın hem büülü personajlar için annatmasın, resimneer insanın iş hem yaşayış oluşlarını, gösterer insannarın arasında olan annaşmayı hem halkın dünnääyä bakışını.

Masalların süjetlerin ilerlemesi çok temalarlan ilgili: yabancı yerlerä gitmää, kendindän taa kaavi hem girgin insannarı bulmaa, kendi kuvedini denemää, ana-bobaya ilaç bulmaa, bobanın, padişaanın, sevgilinin en zoor istemeklerini yerinä getirmää.

Masallarda belli olêr ne o gözellik hem çirkinnik, insan üüseklii hem aşaalıı, iilik hem kötülük.

Masalların merkezindä bulunêrlar pozitiv baş personajları: pelivan, angısı üsteleer naturanın fena güçlerini; küçük kardaş – soy hem aylä adetlerinin koruycusu hem ilerledicisi (Vançu, Çorlan, Ayı kulaklı çocuk h. b.); kabaatsız koolanan insannar (aaretlik kızı, Küllü Pepeleşku, üüsüz uşak h. b.).

Dayma masallarda baş personajı fukaarä hem yufka göreriz. Onu her yerdän koolêêrlar, ama bitki-bitkiyä geler ölä bir vakıt, nezaman o en zoor soruşları çözer da hepsini şaş-beş brakêr, yenseer duşmannarın çoyunu, yapêr herbir sımarlayan işi da sonunda büük zenginnik kazanêr hem padişaanın kızını gelin alêr.

Çok kerä baş personajı iner yer altında bulunan padişaalaa da kolverer oradan üç kızkardaşı. Burada, bezbelli, nışannanêr evelki insannarın düşünmekleri dünnää kurulması için.

Sıkça, gidärkän aaramaa gelinini, masalın baş personajı buluşêr başka pelivannarnan (Taş-Falayan, Çatı-Kıvradan, Aaç-Kıran h. b.), angıları kayıl olêrlar ona yolda kardaş olmaa hem zoorlukta biri-birinä yardımcı olmaa. Kardaşlık motivi çok halkların eposlarında bir büük yer tutêr. Onu göreriz rus eposunda, neredä İlya Muromeţ hem Dobrınä Nikitiç kardaş olêrlar, franţuz eposunda – Roland hem Olivye, kırgız – Manas hem Alambet h. b.

Pozitiv baş geroyun var taa da yardımcıları: yabanı, kartal, beygir, köpek, öküz; Allaa, arhangil Mihail hem arhangil Gavriil, harap, Çarşamba-Babusu yada Cumaa-Babusu hem başka.

Çirkinnik için halkın görünüşü belli olêr negativ personajlarından (çok görän kızkardaşlar hem kardaşlar, sıkı padişaa, Cadı-Babusu, dev, ajder, rusali, şeytan h. b.).

Masalların baş fikiri – iiliin yardımınnan fenalıın yenseemesi. Bu temel bizä açıklêêr masalın süjet örülmesini hem türlü poetika kolaylıkların (kompoziţiya, giperbola, litota, epitet, tekrarlamak hem başka) kullanılması, angısı resimneer pozitiv personajların ürek çetinniini, kısmet için düüş gidän zoorluunu.

Bütünnüktä gagauz büülü masalların kompoziţiyası birtakım: ön giriş, epika bölümü, nereyä girerlär düümük, kul’minaţiya hem çözülmek, hem taa da sonu. Ama esaba alêrız, ani adetçä masallar söz açımdan başlêêr, angısının neeti – büülü dünnääsına geçirmää: „Zaman zamandaykana, başak samandaykana, tınaz kalburdaykana, bän sallangaçtaykana, bobam da dünneedä taa yokkana...”. Hep bunun için kullanılêr ön girişi: „Bir vakıt varmış, bir vakıt yokmuş, kim inanmêêr, seslämesin, masalcıyı gözlämesin...” eki „Estek-pestek, eşää bir köstek, kim sesliyer beni – bana aga, kim seslämiyer – annısına damga...”.

Sora çekeder baş payı – masalın epika bölümü. Baş personajı gider evdän kısmet aaramaa. Onun yolu uzun, kimi kerä lääzım olêr yer altına da inmää, su altınkı padişaalaa, üüsek bayırlardan ötää gitmää: „Uz gitmişlär, düz gitmişlär, altı ay bir güz gitmişlär, kafä-tütün içeräk, laalä-zümbül biçeräk”. Te taa bir yaygın büülü masalın epika bölümünün formulası: „Aaz mı vakıt geçmiş, çok mu...”

Sonular Moldova gagauzların büülü masallar için tipikalı, makar ki onnar hepsi bir türlü diil. Kimi kerä onnarı masalın fabulasınnan diil baalı, ama nereyi dä ecel atmasın baş personajı, ne dä onun başına gelmesin, o her zaman döner evä, evlener da düün yapêr: „Almış padişaayın kızını da kendi padişaalıına getirmiş, ihtiyär padişaa bir gözäl düün onnara yapmış, bizi dä düünä buyur etmiş, biz dä orada idik-içtik, evä aaç geldik” eki „Bän da düündä bulundum, rakı-şarap içtim, bıyıklarımdan aktı, ama aazıma düşmedi. Burada da masalın bitkisi”.

Böleliklän, gagauz büülü masalın annatmak forması var, angısı diişilmeer. Burada sade lääzım esaba alalım, ani herbir masalcı savaşêr yerli yaşayışın özelliklerini meydana çıkarmaa.

Butakım, aaraştırma yaptıımızdan sora, var nicä nışannamaa en önemli gagauz büülü masalların özelliklerini, angıları göstererlär halkın estetika dünnää annamasını:

a)	kontrastlı belli olan din/religiya motivleri;
b)	patriarhat hem matriarhat halkının gösterilmesi;
c)	kompoziţiya bakımından, prolog hem epilog kullanılması;
d)	tekstlerin lingvistika elementleri: kişi hem hayvan adları, toponimnär, metaforalar, epitetlär, benzetmelär, arhaizmalar hem başka;
e)	süjetlerin gezmäk koşulları (halk göçmennik geçtikleri, yaşantı realiyalar hem başka).




#Article 52: Gagauz radiosu (158 words)


Gagauz radiosu  (Gagauziya radiosu) — dünneedä seftä hem yalnız gagauz dilindä radio.

Gagauz Radiosu 1991 yılda, baba marta (mart)  ayinda kuruldu. Bu zamannar Gagauz Respublikası bildirildi. Halka haberläri etiştirmek için, avtonomiyanın merkezindä radio kurmak için initiator olarak çiktılar  Gagauzların liderleri M.Maruneviç, Dionis Tanasoglu. Haliz onnar ikisi ilk programları gagauz dilindä seslendirdilär. Böläydi ilk adımnar yapılan Gagauz Radionun gelişmesi için. Yaşayannar sevinmeliklen karşıladılar bu enilii, ama 1994 yılda finans yoksuzluun beterinä Gagauz Radiosu kapandı, nedän sora Moldova devletin rayon radio kategoriyasına geçirildi.

Radio işçileri hazırlayarak üüsek kaliteli programaları, aktual konularda cannı yayınnarı, seslettireräk gözäl halk, estrada havaları çektirdilär insanı. Büün radio sesleycilär raat, kolay lafederlar, ana dilindä istediklerini sölerlar baalanıp cannı yayın programnarına.Bölä bir duruma etişmişkän radio personalin dooru, faydalı işi belliediler hem önemli nietlerin birisi tamannanmış olêr. Radiocular bu hala etişmşkan durgunmêrlar eni programnarı hazırlêrlar. 2005 yılın, harman ayindan pazarlar günnerindä başladı yayına çikmaa (cannı) iki saatlık Hadi bakalım programı. Avtor programlarından kaarä kalanı hepsi cannı olarak çıkêrlar.




#Article 53: Kosova (105 words)


Kosova - Evropa kontinentında Evropada en eni yarı-tanınmış bir devlet. Priştina baş kasaba. Komşuları Serbiya, Poyraz Makedoniya, Çernogoriya, Albaniya İnsannar hepsi 1,804,838 (2007) En büük kasaba Priştina. Ofiţial diller Alban dili, Serb dili Başka diller : Türk dili, Romın dili, Boşnak dili. Dinnner hristian, islam, başka dinner. Kosova 2008-ci yıl fevral ayın 17-dä, yaklaşık iki milion insana saabi olan Kosova devleti Serbiyadan kendi baamsızlıını dünneyä bildirdi. İlk günnerdä onu 9 devlet tanıdı: Amerika Birleşik Devletläri, Türkiye, Germaniya h.b. Moldova açıkladı, ani Kosovanın baamsızlıını hiç bir zaman tanımayacêk.
 

Kosova 7 kasaba Yakova, Prizren, Ferizovik, Gilan, Priştina, Mitroviça hem İpek.

Ofiţial sıra. Kasabalar alban hem serb dillerindä




#Article 54: Dionis Tanasoglu (643 words)


Dionis Tanasoglu (07.07.1922 – 23.08.2006 y.y.) duudu Kiriet-Lunga küüyündä Çadır dolayında. Başlankı şkolasını yaptı erindä, Kiriyattä. Aylesi : anası bir eski kirietli gagauz çiftçilerindän, ama bobası, Nikolay Tanasoglu, etişmişti küüdä üüredici, bakmaadan, ani o da çekilärdi kirietli az topraklı fukaara çiftçilerdän. O küçüktän çekmiş kiyatçılaa da bütün soyların yardımınnan üürenmiş Komrat real uçilişçesindä, olmuş üüredici. Oolunu, Dionisi, da vermiş Akerman üüredicilik şkolasına üürenmää, ki o da etişsin üüredici. Dionis taa küçüklüktän göstermiş çekilmesini incä zanaatlara : literaturaya, resimä, muzikaya Akermanda üüredicilik şkolasında çıkarmış türlü el yazılı jurnallar, angılarında peydalaner gelän büük hem ilk gagauz yazıcısının şiirleri, kısa annatmaları, gagauz folklorundan fıkraları.

Akermandan üüredicilik şkolası geçer Rumaniyaya. Dionis da sonunku şkola yılını orada yaper da kabuleder üüredicilik diplomunu. Taa sora Sovetlär vakıdında bitirer dışardan Kişineuda pedagoji institutunu, istoriya hem dil fakultetini, İşler üüredici, ama üürediciliktän başka onun bir eli literaturada, aaraştırer gagauz folklorunu, yazer şiir, publițistika. 1958-nci yılda geçer Moldova Respublikanın yazıcıların ikinci kongresi. Bu vakıtta Dionis Tanasoglu artık anılmış gagauz yazıcısı, - ilk gagauz yazıcılar birliin azası. Hem ikinci Moldova yazıcıların birliin kongresin delegatı. Bu kongrestä Dionis Tanasoglu yaper bir kısa nasaat da haberleer ömür dünneyä, kı başleer enidän dirilmää eski çoktan unudulmuş gagauz halkın yazılı literaturası. 

Bu bir istoriyalı nasaattı, neçin ki bu kongrestän sora peydalaner bir-iki evlat boyu gagauz yazıcıları da irminci asirin sonunku 50 yılında tipara basıler üzün üstünä gagauz dilindä literatura, bilim hem üürenmäk kıyatları. Kongresin ardına peydalaner ilk folklor hem şiir kiyadı gagauz dilindä Bucaktan seslär angısını hazırleer hem baser genä kendisi Dionis Tanasoglu. Taman bu vakıtta da dünneyä ilk seftä işittirildi Dimitri Karaçobanın, Nikolay Baboglunun hem başka gagauz yazıcıların adları, angıları Dionis Tanasogluylan barabar mutlu ettilär halkımızı çok güzäl üüsek kaliteli literatura yazılarınnan. Bildiimiz gibi literatura olmaz olsun hem ilerlesin olmayınca halkın kendi alfabeti, kendi dilindä şkolaları. 

Bu üzerä Dionis Tanasoglu çok kuvet koyer, ki düzülsün gagauz dilin kendi alfabeti, kendisi da düzer onun proektini, kiril grafikasının temelinä angısını 1957-ncı yılda Moldova Respublikanın Üüsek Soveti kaavileder. Bu zakondan sora açıler gagauz şkolaları ana dilindä, gagauz halkın duşmannarı stalinci naționalistlär üç yıldan sora kapayıp çevirerlär enidän rusçaya Tanasoglunun gözäl hem başarılı gagauz şkolaların işlerini duşmannar üst oler. Onnardan baş köstekçilär oldular rus raykom sekretarları, angıların üüredici karıları korkardılar işsiz kalmasınnar. Burada çok büük duşmannık etti bugünkü deputatların arasında bulunan kimi partiya funkționerleri. 

Onnar zorlan koydular kimi gagauz uşakların analarını-bobalarını yazsınnar gagauz şkolalarına karşı kiyat ozamankı kuvetlerä. Ozamankı şkola Ministerliindä marionetlär kapadılar bizim gagauz şkolalarımızı. Butakım gagauzların kulturası kaldı rusifikațiya altında taa elli yıla. Ama Dionis Tanasoglu işindän brakılmadı. Geçti elli kara yıl da perestroyka, işlär diişildi.Ana dilimizin ilerlemesinä birar yol açıldı. Dionis Tanasoglu çok vakıt işledi Moldovanın incäzanaat institutunda. Hep bu arada o başardı Leningradta rejisörlük fakultetini, yazdı dramaturgiya yaratmalarını. Onun basılı kiyatları peydalandılar biri-biri ardına : Çal türküm - şiirlär (1966) : Adamın işleri - şiirlär (1969) Hoşluk - şiirlär (1970) Gençlik türküleri - şiirlär (1975) ... Şair D. Tanasoglu stil teoriyasında çok becerikli kişi. 

O gösterdi, henez başlayan genç gagauz yazıcılarına eski oguzluk rubayat varıantlarını, gagauz şiir klasikasını hem verdi örneklär, nasıl lääzım ilerlesin gagauzların gelän poeziya teoriyası. Dionis Tanasoglu denedi kendini roman da yazmaa. Bu ilk roman stilindä yazı biraz çok dolaşıklı, okumaa onu zor, neçinki yazılı türlü eski adlarlan. Teksttä yazıcı kullanmış eski terminneri, çok cümlä çevirtmeleri koymuş personajların sözlerinä, ki butakım dillän da göstersin bizä o eski zamannarı, istoriyayı. Son zamannarda D. Tanasoglu artık şiir yazmaktan vazgeçti. Yazıcımız, pedagogumuz muzikacımız bilimci adamımız D. Tanasoglu kendi dolaşıklı zor yaşamasında geçirdi türlü zamannar : sevinmekli da, aar kahırlı da. Taa 20 yaşında yoktu, o etiştirdi pay alsın en kannı en cellat ikinci dünnä cengindä, bu üzerä var medalileri. Ama onun en önemli ödülleri nagradaları gagauz halkına izmeti için verildilär. İncäzanatta, literaturada, yaratmakları için Moldova Devleti verdi Tanasogluya Şanlı incäzanaatçı adını hem üüsek devlet medalisini Ordinul republiçii Gagauziya Avtonom Bölgemizin da hükümeti nışannadı çalışkan çok etiştirän yazıcıyı, bilimciyi Dr. Profesor Tanasogluyu Gagauziyanın saygılı vatandaş adında ödüllän.




#Article 55: Veysel Arseven (1225 words)


Veysel Arsenev Gagauz Halkın Kıymetli Oolu

Türkçä adı Veysel Arseven, ama gagauzça  Vasili Öküzcü. Duuması 1919-uncu yılda senteabrinin 16-da Gagauziyada Baurçu küüyünda.O gitmiş Türkiyeye 1934-üncü yılda. Altmış yılın içindä, nekadar yaşamış sınır aşırı, onu Sovetlär Birlii hiç bir kerä da kolvermemiş kendi tarafına, evinä küüyünä soydaşlarınnan görüşmää. Ama şindi, açan vakıtlar diişildi, Demir perdä kalktı. (Gagauz halkın şanlı oolu ölümündän sora geldi evä. Baurçuya da  oldu artık ömürünä bizim gagauzların çok hatırlı çok saygılı kultura klasikası.

Soracenız nasıl ölä ölümündän sora? Aşaadakı annatmada bu soruşa vererez cuvap. O zamannar 1934-1938-inci yıllarda bizim ülkemiz. Basarabiya geçärmiş bir çok kıtlık hem yokluk vakıtlardan, bulunurmuş Romanıya krallıı altında. Sotial durumu öläymiş, ki zenginnär zor bereketsizlii, yokluu pek az duyarmışlar, neçin ki onnarın ambarlarında herzaman bulunurmuş rezerva imelik, ama fukaaralar, topraksızlar kalırmışlar aaç-susuz, çıplak yollarda yabancılıkta gezmektä bir parça ekmek ardına hiç bir umutsuz gelän günnerä. 

Taman butürlü vakıtlara gelmiş Vasilinin da küçüklüü, aylesi yoksulmuş, ama bu genç gagauz uşakta duumasından peydalanmış bir havez üürenmää, kiyatçılaa demäk anasından kabuletmiş gagauz çalışkanlıını. Bakmädaan ani bobasının varmış sade bir deseatina topraa hem aylesindä da 7 can, iki büük hem da 5 küçük uşak, bakmadaan yoklaa, çıplaklaa, Vasili bu aylenin ortancı oolu Baurçuda başlankı şkolasını hiç brakmamış, nasıl çoyu başkaları brakıp gidärmişlär çıraklaa ya dilenmää. O  ötää-beri küüyündä üürendiktän sora, takıler bobasına versin onu taa yukarı kasabaya üürenmää da bir zanaat kazanmaa. Boba söleer, ki içerdä imelik yok, ki uşakların sırtlarında ruba yok te kendisinin da ayaklarında sade yırtık çarıklar...Ama Vasili neetindän atılmazmış. Da bulunmuş ozaman, çocuun kısmetinä, bir Allah büük adam da vermiş bobasına yardım 250 ley. 

Bu paraylan Vasiliyi yolleerlar Kişinöv dolayında Vasiendeki tehnik şkolasına. Bobası da aler Dobruca yolunu çırakçılaa, zerä Baurçuda iş çiftçilerä yokmuş hem kendi gospodarlıından da bakınmaa hiç yokmuş kolay. Nasıl da söledik, o vakıtlarda gurbetlik yolunu alırmış çoyu Basarabiyalı insannar, neçin ki onnar ya hiç topraksızmışlar, ya çok az toprak saabisiymişlär. Vasili olur deyelim yalınayak, yırtık-pırtık partal giimni başleer Vasiendä üürenmää, ama onun can istedii diilmiş ne aaç ustalıı, ne da demircilik, onu küçüktän çekärmiş muzikaya. O kendisi taa on-onbir yaşındaykan tanışmış bir çalgıcı komşusunnan da ondan yavaş-yavaş üürenmiş kemençä çalmaa, pek çok sevmiş kemençeyi, da nasıl söleer büünkü saa kızkardaşı Fedora günün boyuna saklanıp bir sapa erä, ya pinip tavana çalarmış kemençä. Etiştii gibi tehnik şkolasına, o sanmış ki orada çalgıcılıı da ilerledecek, ama bu şkolanın uuru heptän başkaymış. Te neçin genç Vasili çalışırmış üürensin ustalıkları, ama muzika da aklından çıkmazmış.1938-ci yılda Vasili buluşmuş iki Baurçulu akran dostlarınnan Senka Terziylen hem Koli Kalpakçıylan da onnarlan barabar gitmiş sınır aşırı Türkiyeye-umutlan, ki orada olacek kolay üürensin da olsun muzikacı. 

Yanılmamış Vasili, taman bu gagauzlara akraba memleket - Türkiye açmış ona büük muzikacılaa geniş yolları hem da ona yardım etmiş kendi çetin neeti, saburlu çalışması hem Allahtan vergisi. Orada da diilmiş pek kolay bu yol. Yıllar boyu ilk baştan aler kolayını notaların üürenmesini, geçer üüsek muzika okullarını İstanbulda, etişer konservatoriyalara. Bir çala üürenmesindä oler bir aralık, neçin ki türk vatandaşlıını alıp, lääzım oler Türkiyede askerlii yapsın.Bu devlet borcunu da yaptıktan sora Vasili taa uzader kendi muzikacılık yolunu. O etişer muzika profesoru da artık üüreder başkalarını lițeylardä, muzika okullarında, konservatoriyalarda universitetlerdä, oler kompozitor, yazer çok eserlär muzika teoriyasında, aaraştırer türk milletlerin folklarunu. Kendisi gagauz olarak, tanıyarak Kara Deniz  kıyılarından melodiyaları, yazer gagauz muzikanın da çeşitlerini. Araştırarak Dobruca Türklerin hem Anadolu Türklerin, hem gagauzların melosunu o buler onnarın arasında benzemekleri hem ayırılıkları. 

Büünkü gündä Türkiye muzikacıların arasında var çok Vasilinin üüreniçileri, bundan başka Vasili besteleyici kompozitor gibi etişer çok üüsek uura. Büünkü Türkiyenin büük konțert salonnarinda, teatrolarda çalıner Veysel Arsevenin aranjirovkaları hem orijinal muzika eserleri. Gagauz küüyündän bir fukaara ayledän çocuk etişer en üüsek muzikacılık Olimp bayırına kendi çetin gagauz harakterinnen, çok çalışkanlıınnan, muzikaya sevgisinnen hem, bunu da olmaz unutmaa, Türkiyede dostların yardımınnan. Ne kadar orada yaşamış üürenmiş, çalışmış Vasili hiç bir da zaman unutmazmış ki o gagauz, çok canı sıkılırmış duuma küüyü için, ama  Sovetlär Birliin zamanında demir perdä kapamış ona evä dooru yolunu. Altmışın üstünä yıllar uzunnuunda o hiç evinä görüşmää gelämemiş. Sadece bir kerä saklıdan bobasını çaarmış Romanıyada Konstanța kasabasına da orada duuma, tarafından uzakta buluşmuşlar da genä ayırılmışlar. Bu son görüşmäk sansın Allahtan olmuş. 

Ondan sora bobası Nikolay geçinmiş, taa sora da raametli olmuş kendisi. Vasili da ana tarafından sevgili Gagauziyasından çok uzakta.Biz Gagauziyada bilmäzdik bişey Vasili için, ama kısmetimizä bizim Sabaa yıldızı jurnalın baş redactoru Stepan Bulgar dayma Türkiyede olarak tanışer Veysel Arsevenin dostlarınnan hem üürenicilerinnen, sesler onun muzika yaratmalarını, ani büün da hep taa yaşeerlar Türkiyenin sahnelerinde, da butakım onu bilän Türkiye büük muzikacılarından işider ki Arseven Basarabiyalı gagauzlardanmış, Baurçu küüyündänmış ama Basarabiyada birkaç Baurçu var, Angısından...?

Gagauziyada Yazıcılar Birlii düzüldüktän sora şair Andrey Koçancı, kendisi Baurçulu, buluşer Stepan Bulgarlan da gelip kendi küüyünä aaraştırerlar bu işleri. Tezdä belli oler, ki Veysel Arseven var haliz Komrat bölgesindän, Baurçulu Nikolay Öküzcünün oolu, ama Veysel Arseven var onun takma adı, angısınnan yaşamış Türkiyede. Buluner Baurçuda onun öz kızkardaşı büün saa Fedora Nikolaevna Kürkçü, raametli bobasının kardaşları, onnarın uşakları. Hepsi bu işlär açıklandıktan sora Gagauziaya Yazıcılar Birlii kendi kararına görä iyiil ayın 4-de 2000 yaper Baurçuda primariyada bir geniş toplantı Vasil Öküzçünün (Veysel Arsevenin) anılmasına. Geler küüylülär muzikacının soyları, gençlär gagauz yazıcıları redaktor Stepan Bulgar, şair Andrey Koçancı (kendi Baurçulu) yazıcı Nikolay Baboglu Gagauz sesi gazetanın redaktoru, yazıcı Petri Yalıncı, Gagauziya kultura departamentin başkanı kompozitor Dimitri Gagauz, Baurçulu küüy başları hem şkoladan üüredicilär. Karşı duvarda sțenada Vasilinin büük patredi. 

Kızkardaşı çok meraklan anneder kendi batüsu için, söler nasıl o bir çok çalışkan hem kiyatçılıı sevici kişiymiş. Sora Stepan Bulgar da sözündä annader nasıl aaramış Vasili Nikolaeviçin kimniini söleer, ki o çoktan işitmiş bu bizim halkımızın kıymetli oolun adını, ama belli diilmiş angı Baurçu haliz onun duuma eri. Şindi hepsi belli oler, da te altmış yıldan sora saalında Vasili evinä küüyüna, gelämediysä, ölümündän sora o artık büün evdä Gagauziyada Baurçuda, katılı halkına soylarına, kimi o büük zeametinnän kaldırdı başka büük kulturalı milletlerin uuruna. Ama bizä büünkü kultura izmetçilerinä, yazıcılara, jurnalcılara var taa ileri dooru çok iş: aaramaa, bulmaa da basmaa Vasilinin eserlerini, onun muzikasını koyma bizim Gagauziyanın sahnelerine, getirmää gençlerä muzikayı sevicilerä. Taa lääzım bulmaa Türkiyede onun mezarını da koymaa gagauzlardan ona bir anmak taşı.

Yazıcı Nikolay Baboglu da kendi sözündä söledi, ki Vasili Öküzçü (Veysel Arseven) bizim çalışmalarımızlan ölümündän sora evä etişti, neçin ki o bizim. Elbetki bu şanlı gagauz Türkiyede da lääzım, olsun zaametleri orasının da prestijini kaldırmış, ama bizdä evindä o taa çok lääzım, gagauzluun sonsuzluu için, neçin ki o ilkin bizim muzikacı klasiimiz, bizdä başka muzikacı klasik yok, ondan gider bizim muzika kulturamızın kökleri. Söledi düşündüklerini şair Petri Yalıncı da. O dedi ki şindän sora Gagauz sesi gazetası geniştän tiparlayacek bizim baş muzikacı vatandaşımızın eserlerini hem onun için meterialları, nelär ileri dooru üzä çıkacek. 

Kompozitor Dimitri Gagauzda söledi, ani Veysel Arsevenin muzika eserleri Türkiyede çok bilinir hem Evropada da onun adı belli. Bu toplantıda Gagauziya Yazıcılar Birliin teklifindän alındı karar, ki Baurçuda her yılın senteabrinin 16-da Vasilinin duuma günündä yapılsın onun anmak günneri. Bundan başka Baurçunun bir sokaan adı olsun Veysel Arsevenin adına, onun evindä, neredä duumuş, küçüüklüünü geçirmiş duvarına koyulsun anmak baraliefi, küüyün şkolasında neredä üürenmiş, seçilsin bir er skemnä, angısında otursun şkolanın klasın en ii üürenicisi. Vasili Öküzcü (Veysel Arseven) gagauz halkın şanlı oolu muzikacı klasii ömürünä yaşasın aklımızda hojma olsun bizä yol gösterici kulturamızı kaldırmaa hem olsun örnek hepsimizä nasıl incä zanaata izmet etmää.Bu büük kayıp gagauz kulturasında, Sancımız sonsuz. Kahırdayız.Topracıın ilin olsun, Veysel! Allaa seni saa yanına kabletsin!

 

 




#Article 56: Petri Yalıncı (302 words)


Petri Yalıncı duudu 1964-cü yılda Gagauziyanın Çadır dolayında, Kıpçak küüyündä. Onun bobası hem anası, dädusu sevärdilär hristiannıı, yaşamalarında hepsi klise izmetçileriydilär. Petri kendi şkola üürenmesini onuncu klasadan erindä Kıpçakta yaptı, orta şkolayı başardıktan sora 1988-nci yılda o oldu student Rostov kasabanın universitetindä gazetacılık fakultetindä da kolay başardı bu büük kultura universitetini. 

Petri bir çok çalışkan hem enilii sevän adam. O kolay tanıyer yaşamayı da ilerleer orada, neredä diil pek kolay, ama çok lääzımnı. O çıkardı 1994-ncü yılda ilk gagauz dilindä gazetayı. Buydu heptän bir eni baskı taa henez çekedän latin grafikasında  Sora Hiperion baskı evindä çıktı onun şiir kiyadı Süünmäz yıldızlar.1998-nci yılda Kazahstanın Turkestan kasabasında 8-nci Türk dünnääsının Gençlik kurultayında Petri seçildi kurultayın başkan yardımcısı, sora 1999-ncu yılda Gagauz yazarlar Birliini kurmakta pay aldı, ertesi yılın da kendisinin inițiativasından Çadır kasabasında kuruldu. Gagauz Jurnalistlär Birlii. Petrinin çok yazıları basıldılar  Moldovada, Gagauziyada, Türkiyedä. 

Ama onun kimi işleri kaldılar yarım, neçin ki Petri ansızdan Canavar ay (oktabri)dä 2002 yılda geçindi.Başardıkça Kultprosvet uçilişçsesini, ilk yazıları tipar oler rayon gazetalarında gagauz hem rus dillerindä. Sora Petri yollaner Rostov kasabasına, neredä üürener jurnalist profesiyasına. Tezdä Petri oler ilk gagauz profesional jurnalistlerindän birisi. Petri Yalıncı pek tez oler bilimni bütün Moldovada yazıcı hem şair. Onun yazıları - şıralı. O geldi kendi taaza, meraklı şiirlerinnän gagauz halkın kulturasına üçüncü evlat boylarınnan barabar. 1995-nci yılda Peti SÜÜNMÄZ YILDIZLAR  kendibaşına kıtabınnan debüt yaptı. 

Bu eni kitabında toplanan şiirlerini artık duruk, esaplı, çok derin duygulardan sızer, avtor işider türlü seslär, duyer sabaayın gelip-geçmesini, güneşin dalgalı sallanmasını, sevdanın içyankı büülerini....Petri Yalıncı - büük bir patriottu. 1994-ncü yıldan o zorlan başladı çıkarmaa gagauz dilinda gazetayı Gagauz sesi. Gagauz regional gazetasını tiparlayarak, Petri - ilk gagauzların arasından bilindi türlü Türk-kardaşlık organizatiyalarında. Çok dostu vardı Türkiyedan hem bütün türk dünyasından. Çok pozitivlı adamdı. O sevaardi yaşamayı. Ama yaşamak çevirti onu osoy, ani 2002-da biz Petiyi kaybettik...




#Article 57: Oli Radova (165 words)


Oli Radova (Karanastas). Duuması Olganın 1958-nci yılda Moldovada, Komrat rayonun Kongaz küüyündä. Kişinövda Devlet universitetin ekonomika fakultetini başardı.

İlktän çalıştı alış-verişçilik işlerindä, sora duydu, ani onu çeker ana dilindä yazmaa hem yaratma. Kendi yazıcılık zanaatlarına ona yardım etti. Olganın ilk çaışmak eri Ana sözü gazetada. Bu şair bir dooru hem printipial insan.

Onu bu üzerä sevmedi Ana sözündä kimi kıskançlar, ani dayma yol yaperlar bütün dünnädä yukarı çıkmaa, da onnar fırladerlar haliz işçileri bir tarafa. Bu türlü Olgayı da uurattılar gazetadan hiç bir kabaatsız, ama şair kaybetmedi kendini, Hepsinin inadına o yazer şiir hem annatmalar. Büün o Moldova Bilimnär Akademiyasının bölümünde çalışer.

Bu uurda çıkardı bir bilim kiyadı. Gagauzlar rus dilindä. Büün Radova pay aler gagauz yazıcılarınnan barabar bizim literaturayı kaldırmaa eni üüsek erlerä. Pay aldı ilk Gagauziyanın yazarlar birliinin kurulmasında. Oli Radova 2002-inci yılda Moskvada kabuletti istoriya bilimnerinä doktor adını.

Şair Radova ilk yazılarını Ana sözü gazetada bastı. Sora onun yaratmaları çıktılar. İlk yaz türküsü kiyadında. Eni şiirleri hem düz yazıları hazırlanerlar eni basımnara.       




#Article 58: Yunus Emre (146 words)


  
Yunus Emre bir çok saygılı hem hatırlı şair sade Türkiyedä, ama bütün türk dünnäsındä dä. Son vakıtlarda biliner, ki Yunus Parsuk derenin Sakariya suyuna döküldüü erdä bulunan Sarıküüdä duumuş, küçüklüündä mektebe verilmiş üürenmää, ama tez o mekteptän çıkmış, neçin ki o zamannarda büük kıtlıklar olmuş, büük imeelik zorları çekilirmiş. 

Sölener, ki genç Yunus gitmiş bir büük zenginä, angısı verirmiş yoksullara booday. Yunus da gider o adama da isteer ondan versin booday, ama öncedän düşünmüş ki var eski söleyiş: Boş gidän, boş gelirmiş. Bu üzerä toplamış sepedinä biraz yaban meyvasıalıç. Da vermiş o zengin adama, angısının adıymış Hacı Bektaş. 

Bütün yaşamasında Yunus peet yazmış hem dünneyı gezmiş. Bütün Türkiyeyi dä hem çok başka türk memleketlerindä var erlär, neredä sölener, çünkü Yunus Emre gezmiş. Onun yazıları hepsi şiir hem onnarın  ayırı adlaı yok. Angı şiiri da okusak stili hem çok meraklı sözü söleer, ki bu yazı Yunus Emrenindir. 




#Article 59: Nikolay Tanasoglu (352 words)


Nikolay Tanasoglu

İlk gagauz yazıcıların arasında buluner Nikolay Tanasoglu da anılmış şairin profesorun, bilimcinin Dionis Tanasoglunun bobası. Onun duuması Kiriyet küüyündä, Çadır-Lunga dolayında. Nikolay Tanasoglu bir çiftçi ooluymuş, küçüktän bobasınnan işleer kırda güder koyun. ÜÜrener ilkin Kiriyettä, küüyün şkolasında, sora iki yıl Çadırda uçilişçedä taa sonunda da Komrat real uçilişçesindä, bitirer onu taman revoluțiyanın yılında 1917-cidä. 1918-nci yıldan 1940-ncı ya kadar bizim Basarabiya rumın krallıı altında bulunurken Nikolay Tanasoglu işleer üüredici.

Ama o basarabiyalı deyni, ona herkerä verirmişlär salt yarım ödekli üüredici işini çok kerä da işsiz brakarmışlar hep candarların gözü altında tutarmışlar. 1944-nci yılda sovetlär vakıdında Nikolay Tanasoglu koyuldu direktor şkolaya, ayırıldı küüdä deputat, o topladı hepsini uşakları şkolaya da üüretti onnarı. Cenk vakıdında N.Tanasoglunun almışlar dooruluklarını, ki onu bir da işä kabuletmesinnär. Açan 1944-ncü yılda  Moldova kurtarıldı faşistlerdän, Nikolay Tanasoglu genä şkolaya direktor koyuldu, deputat ayırıldı hem da respublikanın üüredicilerin birinci kongresinä rayondan delegat yollandı bu zamanda çoyunu küülü büük insannarı da yazmaa-okuma üüretti.

Ellinci yıllarda o da pay aldı gagauzlara yazı hem orfografiya düzmektä. İgnat Babogluylan barabar hazırladılar hem tiparladılar ilk gagauz dilindä gazetayı (buydu bir küçük eklenti Moldova soçialista gazetasına. Literatura yaratmalarını o başladı 1940-ncı yılda. Ellinci-etmişinci yıllarda çıker onun stihleri, baladaları Hayduk İvan poeması Anılmış Çadır legendası Andrey stihli masalı Kuşlar bey seçerlär hem başka. Bizim ilk folklor hem literatura kiyadında Bucaktan seslär gazeta yapraklarında, üürenmäk  kıyatlarında tiparlandı N. Tanasoglunun çevirmeleri rus dilindän - A.Puşkindän, M. Lermontovdan. Nikolay Tanasoglunun stihleri duygulu originallı, süretli. 

Açan 1970-nci yılda çıktı Nikolay Tanasoglunun proza kiyadı Bucak-Bucak (yazıcı şansora geçindiydi) biz taa bir kerä gördük, ani bu adam haliz bir büük yazıcı. Bu kiyatta annatmaların arasında var bir käämil öykü SOFİ adında. Teması küüdä kolektivizațiyası için, insanın ozamanki kaynaşması, zorları için. Oyuncu, şen Sofi ilk gagauz kızı kolhoza girän, genç kadın traktoru kullanmaa üürenän sora zvenocu başı, kiyatçılaa pek çekän... Ama hepsinä bunnara karşı gider Sofinin kendi bobası, komuşuları hem kimi komuşu kıskanç çocuklar. 

Buna bakmadaan, Sofi götürer kendini çetin inanıklı. Bu kızın harakteri bütünnü, parlak o girgin, çalışkan, cana yakın hem doorulukçu. Taa aşaada üüreneceniz bu annatmadan parçaları. Esap alın, nasıl gözäl kullaner gagauz dilini annatmasında bizim paalı ilercimiz Nikolay Tanasoglu.




#Article 60: Nikolay Arabacı (297 words)


Nikolay Arabacı

O bir talantlı adamdı, duudu Kiriyet küüyündä, Çadır dolayında, 1893 yılda. Geçindi 1960-ıncı yılın başlantısında Moskovada. Yazıcı, poet, bilgiç hem pedagog. Arabacı Nikolay, ilk gagauz yazıcılarından biriydir. Duudu hem büüdü bir pek fukaara kiriyetli çiftçi aylesindä. Küçüktän bildi zor yaşamayı, aaçlı, çıplaklıı, ama küçüktän pek havezi vardı çok iş üürenmää. Küüdeki birklaslı iki yıllık şkolayı bitirmiş. Onun bobası, kiyat bilmääzmiş, ama fikirli, arif hem şen bir adammış, hiç fukaralaa bakmadann verer Koli oolunu Komrat real uçilişçesinä, üürensin kendi kazançınnan. 

Edi yıl, pek islää üürenip, 1916-cı yılda o girer Harkov universitetınä fizmat fakultetinä, sora üürener Moskvada Günduudu dillerin institutunda. Pay aler Grajdan cengindä. Otuzuncu yıllarda işleer Türkiyedä, İstanbulda bulunan sovetlerin torgpredstvosunda (alış - veriş temsilciliindä). Sora yaşamasının bitkisinädän o çalıştı Moskvada üüsek şkolalarda. Nikolay Arabacı pek sevärdi ana dilimizi,  folkloru, adetleri,pek istäärdi gagauzların da yazısı olsun. Açan 1948-dä Sovetlerin Bilim Akademiyasında düzüldü bir gagauzovedenie Komisiyası, Arabacı bu Komisiyanın sekretarıydı da çalıştı orada başkalarınnan barabar gagauz alfabetin proektini hazırlamakta. 

Ama bu iş Moskvada başa çıkmadı da gagauz dilin alfabeti düzüldü hem kabuledildi burada, erindä, Moldovada. Arabacı literatura zaametini (poeziya, proza hem başka) başladı taa otuzuncu yıllarda. Kimi stihlarını bastı Krım - Tatar gazetasında. Bu çalışkan bilimci adam bütün ömürünü yaşadı Moskovada. Açan 1957-nci yılda Moldova hükümeti gagauz dilin alfabetini kabul etti hem şkolalarda ana dilindä üürenmeyi, karar verdi Nikolay Arabacı büük havezlän çalıştı başka bilim izmetçilerinän barabar ilk şkolalar için gramatika kiyadını hazırlamaa. 

Hep ozamannar yazdı poemasını. Drumi hem stihlarını, angıları şkola kiyatlarında hem folklor toplumunda Bucaktan seslerdä tiparlandılar. Drumi poemasında avtor gösterer Basarabiyalı insannarın zor çekmeklerini rumın boyarların okupațiya vakıdında onnarın düüşünü zeettän kurtulmak için. Baş geroyu insannarı candarlara karşı kaldırer. Bu poemayı o başlamıştı yazmaa 1940-ıncı yıldan taa ileri. Çok yazıları kaldı bitirilmedik, tiparlanmadık. Arabacı pek istäärdi ilerlesin literaturamız muzikamız, düzülsün gagauz teatromuz. 

(Hazırladı D.Tanasoglu)




#Article 61: Stepan Kuroglu (668 words)


Stepan Kuroglu şiir yazmaa başladı 60-ncı yıllarda. Da o vakıtlardan bu avtorun tipardan çıktı iki kiyadı, şiirlär Bir kucak güneş öbürü - annatma toplumu Yollar Sanerız ki avtor Kuroglu bir talantlı poet. Bezbelli onuştan da taa çok şiir yazer. Çıktı bir küçük proza kiyadı Yollar ani az okuyuculara etişti.Sanardık eni annatmalarlan peydalanacek taa bir proza kiyadı, ama 70-80-nci yıllarda dünnä üzünä genä peydalandı sıraylan eni şiir kıyatları Kızgın çilär, Kauş avaları, Üüsek kuşlar, Çık çık güneş. Stepan Kuroglunun şiirleri yazılı derin duygularlan o bir uygun laf ustası. 

Şiir yazmakta taa sık karşılaner temalar : ana tarafın gözellii, gagauz halkın eceli, cengä karşı koymak, dostluk hem sevda insannarın arasında. Bunnardan başka çok lafeder Stepan şairin yaratma yolu için, onun neeti hem vergisi için. Şiirlerindä Dokuz laapsız, Menevşä, Uyuyer soldat, Mezar başında, sus aalama, hem başkalarında Kuroglu göstermiş. Ozamankı Büük vatan cengin olaylarından işleri. Bu şiirlerdä  o acıylan hem beki kimi gururluklan aner o vakıtların kaybelmişlerini, teklif eder onnarı unutmamaa, baş iiltmää hem diz çokmää onnarın mezarında, necin ki onnar girginnik gösterdilär bütün dünä, için dooruluk için.

Ayırı lääzım söleyelim Koruyun güneşi adında şiiri için, angısında o çaarer hepsini korumaa dünnedä usluluu, baarışlıı. Stepan Kuroglunun şiir kiyatlarında var türlü büük süretlär insannık için, insannarın eceli için, onuştan onun şiirlerin adı te bölä : Akıllı dünneyä, Gürlämä gök!, Danı etişmää h.b. Şair çok düşüner, derindän sayıkleer halkın eceli için, insannarın yaşaması için, şairin daavaları hem faydası için, Bölä şiirlerä olur demää, ki onnar filosofiya lirikasına yakın olerlar. Taa bir şiirindä, ani adı Poet yolu Kuroglu şairi uydurer kuannan. 

Poet nicä kuan, ucer çiçektän çiçää, nektar aarer, sora taa annader, ani bu uçmakta, eer bulmasa da nektar, genä uçacek. Hep o yoldan gidecek, neçinki ölä poetin dä eceli. Şiirdä İsteyiş personaj bakıp gökä, deneer, ani göktä uçan braker ardında bir bim-biaz yolcaaz gibi çizgi. Sora o yaraştırer bu çizgiyi kendi poet izlerinnän.O isteer, ki onun şiirleri, yaratmaları braksınnar dünnedä, yaşamakta izlerini - çizgiyi, kullanılsınnar hem unudulmasınnar. Büük er kapleer avtorun şiirlerin arasında ana tarafı için lirikası. Avtor gösterer, ani Buçak gözäl herbir zamanda : ilkyazın, yazın, kışın. Te ne gözäl gösterili şiirlerdä Kızgın çiilär kiyadında kış için:

Kendi küçük vatanının sevmesini Stepan Kuroğlu gösterer herbir şiir kiyadında. Bucak lafa o dayma ekleer epiteti pelinni. Bunu o yaper diil onuştan, ki Bucak tarafında var çok pelin, ama onuştan, ki bu sıcak tarafta kimär kurak yıllarda yaşamanın dadı oler acı, nicä pelin. Stepan Kuroglunun şiir kökleri kuvet alerlar gagauz halkının yazısız yaratmalarından folklordan. 

Şiir Yaldızlar yazılı gagauz halkının inanmasına görä. Gagauzlar yınanerlar, ki herbir insanın var göktä kendi yıldızı. Açan birkimsey duuer yada öler, göktä peydalaner yada düşer birär yıldız. Bu şiirdä da kär ölä yazılı. Şiir kiyadında çık, çık güneş var şiir, türkü, masal hem bilmeycä küçük uşaklara deyini, angılarını, şkolalarda taa üürenmeerlär. Bu kiyada avtor becermäklän ayırmış da geçirmiş gagauz yazıcılarından en uygun yaratmaları küçüklär için. Annatma zor yollar tiparlandı 1970-nci yılda toplumda yollar . 

Bu annatmadan çekeder yazıcının kiyadı. Annatmada sölener o işlär  için, angıları olmuşlar gagauzların yaşamasında 20-nci asirin 20-nçi, 30-ncu yıllarında. Annatmanın teması : Fukaaraların zor yaşaması, zor para kazanması, onnarın zor yolları parayı evä getirmää deyini. Bu annatmada personaj bir küçük çirak çiftci. O başka kendisi gibilärlän barabar evä geler.Dobruca taraflarından, nereyi onnar gitmiştilär para kazanmaa. Annatma bir taraftan da benzeer legendaya. Bezbelli, annatmanın temeli oldu o legendanın birisi, angıları o vakıtlar pek gezekmiş gagauzların aazlarında. 

Da te baş personaj çiftçi Pidoş, kendi küülü kafadarlarınnan buluner yolda. Dobrucadan Buacak kırına savaşer etişmää. Çıraklar dinikmişlär, neçinki boyar kırlarında en zor işleri yapmışlar, zeetlenmişlär. Onnar alatlararmışlar kendi evlerinä etişmää da paraylan sevindirmää karılarını hem uşaklarını. Yol geçärmiş Badabak daayın içindän. Bu daayın karannık erindän geçärkän,çiftçilerin  önnerindä peydalanmış bir bölük hırsız tüfeklärlän hem onnarın bilinir öndercisinnän, bandit Kostaki Negruylan. Yolcular hiç annamamışlar, nasıl onnar parasız kalmışlar, hırsızlar almışlar hepsini. Çiftçilär başleerlar kin çıkarmaa. Yazıcı çirakların tarafını tuter, belli oler, ani o Kosti Negruya, hepsinä hırsızlara maana buler.Ama öbür taraftan, o maana bulmeer çıraklara, angıları kendileri hırsız olerlar, insan öldürerlär.Annatma belli eder gagauz çiftçilerin ozamankı soțial - politika durumunu, onnarın gücenik yaşamasını. 




#Article 62: Konstantin Vasilioglu (644 words)


Konstantin Vasilioglu

Gagauz şairi K.K.Vasilioglu duumuş Ukrainada Odesa bölgesindä Bolgrad rayonunda Aleksandrovka (Satılık-Hacı) küüyündä. Mamusu, Mariya Konstantinovna, anılmış terziyka, dikärdi çiftçi rubası da, intelegent rubası da. Dikärdi büüklerä da, küçüklerä da. Kalmaazdılar bir tarafta onun fasonnu rubalarından ne adamnar, ne de karılar. Çocucaan mamusu pek çok halk türküsü bilärdi, gözäl çalardı hem käämil okuyardı Puşkinin, Lermontovun şiirlerini. Uygun hem duygulu okuyardı Krılovun masallarını. Uşak oturup patın kenarında, saatlarlan sesläärdi mamusunu uzun kış gecelerindä, açan yorulardı iştän da yapadı kendinä deyni aralık. 

Kostiicin bobası da, Konstantin Vasilyeviç, anılmış başçıvancı, agalarınnan Görgiylän hem Antonnan hem dä kardaşınnan Todiylän herkerä oradaydılar, neredä insan, şennik, gülüş. Onnar lafetmääzdilär, sade susmasınnar deyni, ama lafçıların arasında bulardılar kendi keskin fıkraların erini. Onnardan, nicä Nastradindän zormuş kurtulmaa, Kardaşlar brakmaazmışlar raata keskin dillerinnän ne tamahları, ne haseetleri, ne hırsızları. Onnar gülmeyä alarmışlar herbirini, kim dooru yaşameer, kim yaşamak yolun bir tarafında buluner. Tä o türkülerin, şiirlerin, laf ustacıların arasında büümüş hem sevmiş literaturayı K.Vasilioglu. ÜÜrenerdi çocucak pek ilin hepsini predmetleri, ama hepsindän taa sevgiliydi ona deyni rus dili hem literatura. Literatura uroklarında pek sevärdi ezber okumaa Puşkinin, Lermontovun, Mayakovskiyin yaratmalarını. 

Hem okuyardı duygulu, demekli. Uşaklıında taa ecel onu buluşturmuştu küüdeki bolnițanın baş doktorun çocucaannan, angısınnan o yaşaardı nicä kardaş. Onnarın aylesi Peterburgtan gelmesiydi. Rus dilini, rus masallarını, rus türkülerini Kosticik üürendiydi, işittiydi Alösanın aylesindä. Rus kulturasınnan, rus imeklerinnän, rus adetlerinnän çocucak tanıştıydı dostunun evindä, açan ta şkolaya gitmääzdi. 1946-ncı yılda Kosticik hem Alöşa, nica iki kardaş, gittilär birinci klasa. Onnarı oturttular ilk bankaya, çünkü boydan küçüktülär. Küüda çocucak bitirdi 7-nci klası da şkolayı ilerletmää deyni, gitti Çiişi (Ogorodnoe) küüyün orta şkolasına. Aşırı şkolacılar orada konakta yaşayardılar. Sade pazarlarda evä gidärdilär torbalarlan ekmek hem suan, kartofi bir aftaya almaa. Onu da taşıyardılar sırtında, çünkü maşinalar o vakıtlarda pek siirek gezärdilär.

Onuncu klasın atestatında sade birkaç dört vardı. Kalanı beşti. K. Vasilioglu şkolada pek sevärdi rus dilinnän literaturayı hem da matematikayı. Onun tefterleri bu predmetlerdä dayma alınardılar rayona hem Odesa bölgesinä sergilerä, neredän taa çok kerä geeri dönmääzdilär. Bütün klastan ekzamen yaratmasını sade o yazdıydı beşa çünkü içindelii de käämildi, dili da şıralıydı hem uygundu. Mayın çeketmesindä 1958-inci yılda geler Aleksandrovkaya Çadır-Lunga RONO başı Kiseev Stepan Nikolaeviç da Kostiyi hem taa birkaç kafadarını, angıları bitirdiydi orta şkolayı islää notalarlan, yolladı Kişinöva 2-aylık kurslara. Orada taa çoyu seftä buluştuydular D.N.Tanasogluylan, onun bobasınnan, Nikolay Georgieviçlän, Konstantin Krețuylan angıları seftä gençlerin yaşamasında lafedärdilär hem lekțiyaları götürärdilär gagauzça ; seftä işittiydilär gagauz yazıcıları hem literaturası için, türlü gipotezalar gagauzların istoriası için. Geçti iki ay da Kosti Vasilioglu Beşgöz şkolasında başladı küçük klaslarda üüredici işlemää. 

Bundan kaarä K. Vasilioglu taa ilk günnerdän  başladı rayon gazetasına, Moldova Soçialiste gazetalarına şiir hem başka materiallar yollamaa, çevirmää rus dilindän gagauzçaya türlü yaratmalar da yollamaa onnarı Kişinöva basım evinä. Bunu büük umutlan kabletti Dionis Nikolaeviç Tanasoglu angısı hertarafça yardımnaardı bu iştä. 1959-ncu yılda Tiraspol T.G Şevçenkonun adını taşıyan pedogogika institutu açtı kendi kapularını gagauz hem bulgar gençlerinä (zaoçno). Orayı havezlän gitti K. Vasiliogluda, angısını başardı 1965-nci yılda. Bu vakıt gagauz dili artık üürenilmääzdi da o geçti üüretmää sade rus dilini. 1989-ncu yıldan beeri K. Vasilioglu çalışer baş bilim zaametçisi Pedagogika hem Psihologiya bilimi aaraştıran institutunda. K. Vasilioglu eni, taazä kuvetlän genä tutundu yaratmaa gagauz dilindä bir 20-25 yıldan sora, açan artık genä başladılar şkolalarda üürenmää kendi ana dilini. Avtor geniştän hem derindän gösterid kendi becerikliini şiirlerdä, annatmalarda, masallarda. Avtorlu masal gagauz literaturasına deyni bu eni janra, eni yol, angısı taa işlenilmedik. 

Gagauz yazıcıları, var nicä demää, bu yolun çeketmesindä bulunerlar. K. Vasilioglu ikinci dalgaylan literaturaya girdiktän sora doksanıncı yıllardan büünkü günädän çok şkola kiyadı hazırladı, türlü programalar, kurikulumnar, sözlüklär, testlär hem salverdi üç kiyat kendi yaratmalarınnan : Sevgilim (şiir toplumu), Vatanım - Bucak (şiir toplumu) hem Masallar, Uygun sözlär, Bilmeyecelär.Şindi artık yaşlı avtor K. Vasiloglu, çalışer kendi yaratmalarında şannamaa vatanını hem gagauzları, bildirmää onnarı dünneyä, çalışer bu zor, dolaşık vakıtlarda doldurmaa insanın üreklerini sevdaylan, üüsek duygularlan, ki adam herkerä Adam kalsın, insannıını kaybetmesin.




#Article 63: Petri Çebatar (210 words)


Petri Çebatar

Duudu bu meraklı adam 1957-nci yılda Aydar küüyündä Çadır rayonunda. Baştan üürendi kendi duuma küüyündä nicä da onun başka kafadarları, başlankı klasları bitirincä. Sora başardı orta okulu da ilerletti üürenmesini Kişinövdakı Devlet universitesindä filologiya fakultetindä. Şiirlerini yazmaa başladı askerlik zamanında, açan insan buluner duuma erlerindän uzakta. Ozaman insan taa çok duygulu oler. 

İlkinki şiirleri basıldılar gazetalarda. Ana sözü gazetasında basıldı onun bir kısa şiir toplumu. Beklä beni cümeertesi. Burada onun şiirleri artık derin duygulu, temaları seçili akıllı. Ama onun yazıları çok yumora çekerlär. O çok meraklı gülmää aler boş hodulluu esapsız diklii, zeedä içkicilii (şiirlär Arka Nedän) Var onun bir sevgili personajı bizim Gagauz folklorundan Nastradin. 

Onun için hem onunnan baalı avtorun çok şiirleri. Petri azetmeer, ani bizim kimi artık belli yazıcılar da yazerlar kötü sıralar.O derin tanıyer yabancı dillerin literatularını, çevirdi gagauz dilinä  rus hem  moldovan dillerindän. Petrinin şiirleri çok original hem meraklı. Onnar kısa, ama derin fikirli. Te birkaç sıra: 

Petri Çebotar taa onbeş yıl geeri lääzımdı olsun Yazarlar Birliin azası, ama o hiç alatlamadı - Birkliksiz da o üüsek uurda yazıcı kaldı. Diil nasıl kimisi boşuna şair kendini sayarak. Yaşerlar yazarlar Birliinä sokularak literaturadan çok yırak kaldılar. Sanerız, ki Petri bizim okuyucuları sevindirecek çok taa da gözäl eni yaratmaklarlan Petri Çebotar hepsi okuyucuların sevgili sayirı. 




#Article 64: Natalya Urum (144 words)


Natalya Urum

Natalya Urum - genç gagauzların aktivistlerindän birisi! Doorudan sölediynän - aktivistka, patriotka hem çok pozitivlı insan! Ukrayna gagauzların birliin azası. Nata 22 yaşında, duudu Gagauziyanın Çeşmä küüyündä, 2 yaşındaykan aylesi geçer yaşamaa Reni kasabasına.

Nata dilinä hem kulturasına büük pragmatizmaylan bakeer, aktiv oler türlü toplantılarda, kongreslerdä. Onun bakışları açık hem mutlu. Bu yıl Nata başarer jurnalistika fakultetini Kiev milli universitetindä. 

Natanın neeti - gagauz sesi bütün dünneyä yayınsın! Yaşamasında sade bir devizi hem ideologiyası var

Yaşayalım hem yaşadalım gagauzluumuzu!. Laazım bildirmee ani bu devizin yaradıcısı  'Ukraina Gagauzlarin Birliin' Başkanı Tudora Arnaut .

Nataşa - politikanın dışansında, o taa çok sayıkleer insannık temaları için! Nataşanın bakışana görä, Moldovanın hem Ukraynanın arasında yok sınır - çünkü bu devletleri birleştirer haşlak kannı bir halk - gagauzlar! Nata Urum - 5 minutsuz jurnalist! Adayalım ona kısmet, sabur hem dayanmak! İi uurlar sana, dostum!

Georgiy Yalancı 14.03.2010




#Article 65: Evgeniy Kuyucuklu (119 words)


Evgeniy Kuyucuklu

Evgeniy Kuyucuklunun duuması  Gagauziyada 1980-nci yılda Tomayda. Tomay orta şkolasını başardıktan sora yollanêr üürenmää Moskvaya. Çalışêr videomontaj işindä. Yaşêêr Rusiyanın Sent Peterburg kasabasında.

Jenä gibi patriot lääzım aaramaa taa, aararsaydın da - bulmayacan. Evgeniyä deyni türk dünnesindä hem gagauz olduumuzda yok bişey saklı hem tanınmadık. Onun annaması var herbir iştä: literaturada da, kultura da, folklorda da. Evgeniy toplêêr gagauz halk türkülerini, eski imperiya  hem Sovet Birliin vakıtlarından fotoları - bu iştä o, elbetki, profesional. 

Evgeniy - aktiv. O tutêr internettä sayfaları hem toplantıları, angıları açılı maasus gagauzlar için, tanıştırêr hepsi gagauzları, neredä da biz olmasak, haberlarlän hem eniliklarlän, Gagauziyada olan. Kuyucuklu yaşêêr bir duruk hem esaplı devizlän, angısını söledi Dimitri Karaçoban rus dilindä :

Georgiy Yalancı 17.04.2010




#Article 66: Konstantin Krețu (382 words)


Konstantin Krețu

Duuması Valkaneş küüyündä Kahul rayonunda, bir çiftçi aylesindä. Üürenmesini başleer duuma küüyündä, başlankı şkoladan sora girer pedagoji kurslarına Aleksandrovka küüyündä (1907-1910) neredä gösterer bir üüsek üüredicilik talentini. Buradan onu yolleerlar Vinnița kasabasından pedagoji seminarına, angısını başarer 1913-ncü yılda kazanıp üüredici adını. 1917-1918-nci yıllarda üürener Kamenkada çiftçilik şkolasında, ani hazırlarmış müdür çiftçilik üüsüzlär evlerinä. 1913-ncü yıldan beeri işleer başlankı şkolada üüredici sora 1921-nci yılda başleer çalışmaa Gavanosa taraflarında Vladimireşti küüyündä şkolada direktor. 1929-ncu yılda geçiriler  Kişinöv kasabasına. 

Taa küçük uşaklıından tanırmış gagauz dilinin çok meraklıını hem käämil gagauz folklorunu, angılarını hiç unutmeer gezdii erlerdä, ama hep taa aaraştırer hem derin üürener yıllarca da oler bir derin tanıyıcı gagauzlukta. Onu tanıyerlar hem hatırlerlar Bucak tarafın çiftçileri da çok sıra ayırerlar deputat hem senator Kahul taraflarından. 1940-ncı yılda o çalışer müder yardımcısı Kişinöv kasabanın bilim sekțiyasında, ama 1945-ncidän sora oler Moldova bilim ministerliin inspekturu. Bu ministerliktä çalışarkan o yaper moldav şkolalarına programa hem çok üürenmäk kiyatları şkolalar için düzer. 

O yazer çok statialar hem kimi kiyatları Gagauz folkloru için hem gagauzlar için.Yazıcılık işlerindä anıler onun çevirmeleri  gagauz dilinä rus hem moldovan dillerindän. İon Kreangadan  Biyaz Arap (bir sıra seçmelär İon Kreangadan) Onnar peydalandı Literatura artistika gazetasında, ama sora ayırı basıldılar 1982-nci yılda. Bundan başka rus dilindän  İ.A.Krılovun masallarından kimisini çok becerikli gagauz dilinä çevirdi.O durmamayca gagauz folklorunu aaraştırmaa hem üzä çıkarmaa deyni yardım etti. 

Konstantin Krețu bir talantlı üürediciydi. O kendisi moldovan damarından, ama gagauz dilini bilärdi bizim kimi gagauzlardan çok taa islää. Kendi yaşamasında çalıstı gagauzların arasında, çok meraklandı bizim gagauz folklorunnan, angısı ozaman hem büün da taa diil islää aaraştırılmış. Konstantin Krețu, makarki o diildi gagauz, ama derindän annayardı gagauzların yaşamasını, gagauzların problemalarını da çalışardı herbir iştä gagauzlara yardımcı olmaa. Pek çok hem büük yardım o yaptı gagauzların folklorunu toplamakta : masal, türkü,.. Ama yazık, ani onnarın çoyu kaldı basılmadık.Konstantin Krețu, pek istäärdi, ki halklar, komşular yaşasınnar dostlukta, biri-birlerini hatırlayarak. 

Bunu yapmaa deyni, lääzımdı onnarı birtürlü yaklaştırmaa. O pek gözäl çevirdi İon Kreanganın masallarını. Kär tiparladı bir masal toplumu, angısının adı Biyaz arap neredä pek açık hem parlak gösterdi moldovan personajların süretlerini, harakterlerini, onnarın kulturasını hem mintalitetini. Yaşamasında o pek sevärdi İ. Krilovun masallarını, angılarından taa çoyunnan gagauzlar çoktan tanıştılar  hem bütün üreklän sevdilär, şükür ederäk Konstantin Krețuya onun çalışmaları için. Bu talantlı adamı gagauzların taa çoyu büün da sayerlar gagauz.   




#Article 67: Mina Kösä (219 words)


Mina Kösä

Mina Kösä gagauz şairlerindän. İlk pleyadasından biridir. Duuması 1933 yılda avgust ayın 15-dä Beşalma küüyündä, Komrat dolayında. Onun ana-boba evi bir eski çiftçi aylesiydi, gagauz şairin uşaklıı geçer bu çok zaametçi insannarın arasında, kendisi taa eşil küçüklüündän hep işä koşulmuştu. Bezbelli, bu üzerä onun en büük sevdası da bütün ömüründä baalıydı zaametä, kırlarımıza, çiftçilerä ana tarafımıza.Elbetki onun şiirleri da bu sevdadan sızerlar, onnar pak hem duruk nicä bir temiz kaynarcadan. 

Onun şkolada üürenmesi da geçti o dolaşık zamannarda, açan tarafımız 20-30 yılların içindä geçti ellerdän ellerä. Uşaklarımızı da üüredirdilär çok türlü dillerä sadä diil ana dilimizä. 1946-1947-nci yıllarda, büük açlıın ardına Mina Kösä kendi küçüklük kafadarınnan Dimitri Karaçobannan, barabar gider da yakın komşu Kongaz küüyündä 7 klas başarer bak ozamannar Kongaz rayon merkeziydi, ama kendi küüylerindä, Beşalmada, orta şkola taa yoktu.Kolhozlar çeketmesindä M. Kösä bir parça vakıt işleer kolhozda kendi küüyündä sıradan işçi. 

Sora genä Kara Çobannan ikisi giderlar, gençlik romantikalarını aarayarak, Harkov kasabasına da yannaşerlar düzüntücülük işlerinä, ama burada onnar çok duruklameerlar. 1950-1955 yıllarda Mina çekiler asker zaametinä da oradan boşandıktan sora, artık yaşamayı taa derindän tanıdıynan, etişer Kahul kasabasında pedagogika şkolasında üürenmää. Da taman burada ilkin başleer açılmaa onun şairlik duyguları. Oler şkolanın duvar gazetasına redaktor, yazer ilk acamı şiirlerini. Bu şkoladan sora Kösä girer Kişinövda Devlet Universitatinä da kabuleder üüredici adını orta şkolalar için.




#Article 68: Folklor (311 words)


 

Türkülär, Maanilär, Masallar, Legendalar, Fıkralar, Dastannar, Söleyişlär, Deyimnär, Bilmeycelär hem taa birkaç başka janralar - hepsi folklor yaratmalarıydır. Taa derin eski zamannardan halk arasında becerikli talantlı insannar yaratmışlar gözäl türküleri, masalları, söleyişleri, arif porezenneri, ama o yaratmaları kimsey yazmamış, gelmişlär eveldän bu günnerä aazdan aaza, bir insandan öbürünä, evlad boylarından evlad boylarına, ama o yaratıcı kişilerin adları unudulmuşlar.Beş-altı üz yıl geeri kimi milletlerin folklor yaratmaları başlamışlar kiyatlara da geçmää. 

Ama bizim gagauz halkımızın folkloru başleer yazıya geçmää çok taa sora, neçin ki gagauzça ofițial yazımız 1957-nci yıla kadar yokmuş. Buna bakmadaan, geçmiş asirin başlantısındä, beki biraz taa ileri gagauz folklorunu da başlamışlar aaraştırmaa. Ne yazık ki diil kendileri gagauzlar, ama yabancı milletlerin bilimcileri, neçin ki sölediimiz gibi yazımız yokkan bilimcimiz da yokmuş. Bu aaraştırmalar göstermişlär, ki gagauzların folkloru hiç diil taa aşaa başka eski kulturalı milletlerin foklorundan. 

En ilkin derindän izlemiş gagauz folklorunu büük rus etnografı V. Moşkov gezmiş bizim Basarabiyalı gagauz küülerimizdä da ihtiarlar yazmış çok masallar, türkülär, bilmeycelär da tiparlamış onnarı irminci asirin başlantısında kiril bukvalarınnan. Hep o zamannarda başka yabancı milletlerin da bilimcileri Poloniyalı W. Zainçikovski, Bulgaristandan A.Manov göz atmışlar gagauz folkloruna. Bu örneklär büün da göstererlär nekadar derin fikirlär, ariflik sızıntıları saklı bizim halk yaratmalarında. 

Ama 1957-nci yılda gagauz halkın yazısız zamanı biter. İyül ayın 30-da kabul ediler gagauz dilin alfabeti kendi blimcimizin Dr. Profesor D.Tanasoglunun proektinä görä. Yazı kabuledilmesinnän folklor işleri da kazaner kolaylık ilerlemää. 1969-ncu yılda Kişinövda basım evindä peydalaner bir kiyat Gagauz folkloru adında Bu ilk ayırı kiyat folklor eserlerinnän kendimizin gagauzların arasından N.Baboglunun yazısıydır.(büün N. Baboglu Gagauziyanın Avtonom bölgesinin saygılı vatandaşıydır) Çok zaamet koydu hem koyer gagauz folklorunu aaraştırmakta hem propaganda etmektä poet yazıcı D. Tanasoglu. 

İlk folklor örneklerini o verdi yazı peydalanmasınnan barabar basılan. Bucaktan seslär adında almanahta (1959) Gagauz folklorunu, halktan toplayıp, bilim metodlarınnan uygun aaraştırerlar doktor, şair Tudorka Arnaut, doctor Liuba Çimpoeş, yazıcılar Stepan Bulgar, Todur Marinoglu, Maria Kuyumcu, P.Yalıncı.
   




#Article 69: İdeya öz fikir (124 words)


İdeya öz fikir bu te o fikirlär, angılarına yaratmayı okuyarak biz etişeriz.İdeya yaratmanın baş fikiri. Yazıcı çok kerä çekeder yazmaa bir iş için, ama o kendisi da annamadaan yaratmasında çıker heptän başka işlär. Personaj geroy, kahraman yaratmanın bir kişisi (adam, karı, uşak, beki bir mal beygir köpek h.b.)Kahramannar yaratmada herzaman olur iki türlü : 

İilikçilär doorulukçular hem onnarın duşmannarı fenalar, aldadıcılar, öldürücülär. Onnarın arasında gider hojma dartışmaklar. Te yazıcı  N.Tanasoglunun annatmasında kız Sofi baş kahraman N. Baboglunun poemasında... Oglanın legendası kahramannar Oglan hem Lanka. Fikirlemä söz bir kimseyin bakışını inandırmak bir oluş için ya da işlem için. Yazılı fikirlemä sözä fikirlemä yaratma yada tekst deniler. Fikirlemä sözün var te bu payları : 
Tezis bir fikirin kısadan sölenmesi, angısını lääzım inandırmaa, taa sık öz fikır.




#Article 70: Realizma (112 words)


Realizma bu literaturanın hem incäzanaatın metodu. Ona görä literatura yaratmaları düşer göstersin, annatsın, resimnesin yaşamayı ölä, nicä o var halizdän ya ölä nicä var nasıl olsun. Diil çoktan kuvet başları, politikacılar bu metodun yardımınnan çalıştılar, karışıp incäzanaat işlerinä, doorutmaa onnarı kendi politika intereslerinä görä, ama butürlü onnar literaturayı incäzaanatları şaşırttılar kendi uurundan, yaratmaların ilerlemesi düştü aşaa. 

Onnar annayamazdılar ya istemäzdilär annamaa, ki haliz olayları var nasıl annatmaa aylanıp ta süretli. Hem istemäzdilär tanımaa, ki incäzanaatlar ilerlesin deyni onnara olmaz karışsın kimsey ne politikacılar, ne padişahlar. Sade kesin serbest literatura, incäzanaat var nasıl çiçeklensin, açılsın bütündän. Bizim gagauz literaturamızda halizlik (realizma) metodunu kullanmış poet Stepan Kuroglu Harmanda annatmasında Nikolay Baboglu kısa annatmasında Kulilär. 




#Article 71: Peyzaj (120 words)


 

Peyzaj o bir erin resimi, naturanın bir köşesi, ya küüyün, kasabanın bir kenarı, ani literatura yaratmanın içindeliinnän personajlarınnan baalı. Peyzajlan yazıcı olur taa derindän göstersin durumun kötü, ya çok ii olduunu, personajların da sevinmeliindä peyzaj, natura olur gösterilsin açık güneşli, lüzgersiz, otlar eşil, kuşlar çalerlar hem başka. Ama personaj kahırdaysa, yakınsa cellat düüş, ya ölüm, ozaman peyzaj da olur karahalda (hava lüzgerli, yaamurlu çimçirikli gök gürlemeleri, otlar senik, kışın olur borannar, fırtınalar hem başka) 

Örnek : Yazıcı Dionis Tanasoglu Uzun kervan romanında Tudorki hem Gandi için annadırkan yazdırer Ulu daayın peyzajını. Daa-sık aaçlar, içi karannık, güneşsiz lüzgerli, dolay uultulu. Bununnan gösterili zamanın durumu (cenk gider, kan döküler Gandi hem Tudorki katılı pek korkunç olaylarda) peyzaj da yansıter taman bu durumu. 




#Article 72: Balada (117 words)


Literatura termini balada geler İtalian dilindän (balare, oyun, oynamaa) Evel eski zamannarda bu bir şiirmiş, angısında varmış süjet, demäk belliymiş kahraman, personajlar, yaratmanın varmış başlantısı ilerlemesi, kulminațiyası hem çözüntüsü. Baladalar dayma gösterirmişlär bir ya birkaç ayırı oluş, razgeliş. 

Çoyu baladaların çeketmesi olur başlasıınar istoriyalı haliz geçmiş işlerdän (deyelim rusta Pesni o Veşçem Olege İngilizlerdä Robin Gud moldovannarda halk yaratması Miorița. Baladalarda var türlü fantastikalı annatmalar. Gagauz literaturasında ayırı baladalar yazılmadı, ama balada elementleri var kimi gagauz yazılarında da. 

Deyelim Mina Kösädä kimi şiirlerindä, Nikolay Baboglunun yazısında Oglanın Legendası adında, olur demää. Oglanın baladası neçin ki taman bu yaratmada var hepsi balada elementleri. İlkin tema baalı tarihli olaylarlan, üzdä fantaziyalı kahramannık olayları halkın eski yaşamasından

(Oglanın legendası yaratmasından)




#Article 73: Bizim üüredicimiz (226 words)


Bizim üüredicimiz

Aşaadaki annatma teksti Bizim üüredicimiz okuyun onun yazdırma elementlerini hem dialogunu bulup annadın nasıl onnar yardım eder taa derindän açıklamaa tekstin öz fikirini İnandırın ani tekst artistik stillindä yazılı.

Bir kerä biz üüredicimizlän gittiydik küüyün bir tarafında bulunan üüsek bayırına, istediydik çiçek toplamaa hem fidan getirmää şkolanın auluna deyni. Zar-zor etiştik bayırın orta erinä da oturduk taşlar üstünä dinnenmää. Ansızdan çocukların biri korkunç seslän baardı.

Hepsi baktı taşlık arasındaki otlar içinä. Orada gördülär bir uzun yılan angısı, kolaç gibi olmuştu birkaç çiçeklerin kökündä. O kafasını kaldırmıştı yukarı aazı onun açıktı dişleri hem dili görünärdi. Yılan fena şişirärdi kendisini hazırlanardi bizä dooru atmaa kendisini.

Biz taa etiştirämedik bişey düşünmää ansızdan şaş-beş olduk bilmääzdik, ne yapmaa.Üüredicimiz sä hızlı kalktı erindän, itirdi bizi bir tarafa kendisi dä çabuk buluverdi bir uzun sopa, hazırlandı onunnan korunmaa, urmaa yılana, eer yaklaşarsa.

Ama yılan, bezbelli korktu ansızdan kaybeldi otlar içindä.

Biz başladık kaçmaa aşaa dooru üüredicimiz dä  sopaylan gelirdi ardımızdan hem hazırdı bizi genä korumaa. Sora üüredicimiz sordu.

Biz durgunduk da açık aazlan başladık seslemää.
Te gördünüz mü, ne yaptık biz!  Biz lääzımmış üüredicimizi koruyalım diil o bizi. Bizim sa korkudan bu iş hiç aklımıza da gelmedi !

Geçecek çok yıllar, ama unutmayacez bu üüredicimizi, angısı, gülümseyeräk, sansın kabaatlı gibi hazırdı hızlanmaa sopaylan ileri, kurtarmaa kendi üürenicilerini beladan. O verdi bizä bir ii örnek bizim dä harakterimiz ölä lääzım olsun.




#Article 74: Gagauz şairlerin yaratmalarında vatana sevgi (765 words)


Gagauz şairlerin yaratmalarında vatana sevgi

Gagauz yazıcıların çoyu başleerlar yazdırmaa kendi duuma erihi ana tarafını Bucaa annadıp dünneyä ilk öz duygularını Bir dä yazıcı bir dä peetçi bu uurda kalmeer bir tarafta.Herbir yaratma herbir şiir yazılmış otakım ain yazıcılar bulerlar büük mayıllık kendi yurtluuna halkına, dilinä.Vatana sevgi okadar büük bir konu ki yazıcının bütün yaratmalarını kapleer bir duygusal kuşak gibi.Bu tema peetçilermizin tarafından açıklaner birkaç yandan. Bir taraftan onnar kendilerini gösteren bir büük memleket oolu gibi.Vatana sevgi gönül genişlii gibi kapleer dübüdüz kosmosu dünneyi.

Balkannarı eski Sovet Birliini, Moldovayı, Bucaa hem dünnenin  en gözäl erlerini peetçilerin ana küülerini D. Tanasoglunun ilk kiyadında Çal Türküm bir takım sırada açıklaner büük hem küçük vatan konusu Gagauz halk şiir kanunnarını aktiv kullanıp maani şekilindä yazer bir şiir Kosmos benim sokaam, Hoşluk kiyadında ilk sayfalarda Bilsin dünnää şiirindä peetçi büük vatanına sevgili bir ad koyer Sovetistan   

Kendi ana topraana Dionis Tanasoglu yaratmalarında verer başka bir ad Gagauzistan  Bu laflardan belli ani Gagauzistan Bucakta ozamannar taa kurulmadık bir devlet angısında yaşeer gagauzlar. Refren gibi tekrarlanerlar üç kerä dört sıralık : 

Moldova memleketin gözelliini gösterer şannı Dimitri Karaçobanın ilk yaratmalarında Nistru-Nistru neredä mayıl Nütru derenin gözelliini autor benzeder bir takım boncaa Moldovanın boynusunda. Bucak küüylerindä bir şair duuduysadı o küü hepsindän metinni oler, onun için en gözäl türkülär sölener : 

Vatana sevgilik detalli hem geniş maanasında en çok duygulandirer peetçileri, angıları yaşeer kendi topraanda. Onun sıcaklıından bereketliindän sevgisindän kalbini kaavileştirerlär. Mina Kösä, Vasi Filioglu, Todur Marinoglu, Andrey Koçancı. 

İkinci taraftan gagauz şairlerin yaratmalarında metin vatan sevgisindä gösteriler yurtluuna izmet borç duygusu Nikolay Baboglu en gözäl bir şiirindä Bucak sän ecelim yaraştırer. Bucaa bir başçaylan kendini dä bir filizçiklän bir yapracıklan bu başçada ister taa olmaa onun sofrasında bir mumcaaz şafk etmää ona da varım dünnedä demää.

Avtorun büük sevgili açıklaner ilk sıradan taa neredä o soler darsık canım sevda dolu Ana eri halk peetçisinä verer ilinnik, kuvet şiirlerindän göreriz ne türlü onun duygulu sevgisi o baş urer topraan önündä Yaşamakta bütün sevgisini gösterecek ömürün sonunda borcunu ödeyip topraana kurban olacek.

Kendi topraana, yurtluuna faydalı olmak için çok peetlär yaradıldı. O duygular bändä içimdän geçirip, kendim yazdırdım bu sıraları

Çok iiliklär faydalı çalışmalar kendindän sora braktı. Gavril Gaydarcı On en uygun en sıcak kıyadı-peet toplumu Ana tarafım Laf ustası talantlı yazmak tabeetinä görä uygun laflarlan yazdırdı.
 
Bucaan naturasını Natura olayları sansın dirilerlär avtorun sıralarında.

 Ay Bucaam Bucaam şiirindä avtor gösterer ilkin ne zorluklar geçirmiş bu toprak gözäl başçaya dönüncä : 

Herbir avrotun yaratmalarında var gururluk hem patriotluk şiiri, neredä avtor kendi vatanını halkını dilini türklüünü gagauzluunu güüdä dolusu duygularlan annader küçüü büüyü bu konuylan başleer yazmaa bununnan da onun yaratmaları yaşeer.

Nikolay Baboglu şiirindä Gagauziya  (Gagauzluk) çetinniklän hem güvenniklän yazmış bu sıraları.Avtor çareer kendi halkını korkmamaa saymaa kendilerini unutmamaa ani biz vardık zamandan Büük inannan laflarda Nikolay Baboglu yazer ani bizi Allah brakmaz zerä bizdä var inan hem korunmuş inan angısı sıkı baalı bizim adetlarimizlän ana Bucaklan şiirin herbir sırasında avtor hazır inandırsın bizi hem şen laflan getirsin bizä haber ani biz dä saygılı olduk ani biz varız dillän ruhlan cannan. 

Bu fikiri var nicä saymää avtorun baş ideyası :
Biz varız, vardık zamandan sildisälär dä sayıdan. Biz varız dillän, duhlan, cannan Neçin ki varız Allahtan Gagauzlar kaybetme dilär kendi dedelerindän verilmiş temelini kendi ruhunu hem Allahtan gelmä adetleri. Halkımız korudu asirdän-asira yıldan-yıla kendi özünü yolu tuttu uz sölener Dionis Tanasoglunun şiirindä :

Üçüncü taraftan geniş açıklaner şairlerin yaratmalarında vatan sevgisindä kalp acısı halkın topraan yaşanmış hem şindiki zorlukları. Bu fikiri uygun açıkladı bütün yaratmasında Todur Zanet Todur sair olarak ilk şiirlerindän sevdirdi kendini gagauz okuycularına neçinki herbir sırasında pak gagauz harakteri pak gagauz düülmesi (Ana sözü 15/06/98 s2) 

Çok geçirdi zamannarda bizim bu memleket erlaşmäk, düzünmäk, enginnik, hem kıtlık, aaçlık kalkınmak, savaşlar. umut...Hepsi bunnar aaz mı çok mu gösteriler bizim şairlerin yaratmalarında zavallı toprak Aar soruşlar Bucaan sancıları gibi şiirlär açıklaner Todur Zanetin Akar Yıldız kiyadında 

Kendi memleketindän uzakta bulunan şairlerin yaratmalarında var büük bir darsımak duygusu kendi evi kendi duuma topraa için. Bu konu herbir yazıcıda buluner kim ana-boba evindän bir zamana ayırıldı.

Vatana sevgi Gagauz yazıcıların yaratmalarında çok geniş bir konu.İi bir kiyat ta yazılsa onun derinniini hem özelliini zor olacek açıklamaa. Bütün yayınlanan şiir kiyatlarında yarısından zeedisi şiirlerin yazılı ana toprak için ana dili için ana için Dünnenin en gözäl lafları en derin duyguları bunun uuruna koyulmuş. 

Bir iş raatleer  üreemizi gururumuza hoş geler ani ilk boy şairlerdän beeri dördüncü boy gençlerä kadar angıların peetleri başladı yayınlanmaa yada altıncı boy küçüklerimiz angıları bu gün kapleerlar gazeta sayfalarını ana tarafına sevgi duygularını kaybetmemişlär. Dünnä diişiler bu konu diişilmäz. Aramızda peetçi ilk üç şiirini yazdıysaydı onnarda ara  ana vatan için.




#Article 75: Gagauzların Başlantısı Aslı Kökü Sensela Soyu (2703 words)


Gagauzların Başlantısı Aslı Kökü, Sensela Soyu

Nicâ Besarabiyada, nicâ da Dobrucada var çok küü erleşmâyi, neredâ yaşeerlar sade gagauzlar.Gagauzlar hererdâ tutıerlar hristian dinini, zerâ onnar ortodox hristian olup eyi dinni, religiyacı, deyanetli insannardır. Gagauzlar lafederlâr pak türkçâ, ölâ nicâ lafedârmiş, eski zamannarda cümlâ insannar, hangıları çekilmiş türk halkından, türk soyundan. 

Gagauzların dili lafı taa aslı türkçâdir, taa paktır Osmanlı türklerin dilindân, zerâ osmanlılar çok laf, çok söz almışlar farsizlerdân, hem arablardan. 

Şindiyadak dünnâ istoriyası göstermeer, ne türlü insannardır gagauzlar, nesoy senselâdir, kimdir, gagauzların senselâ başı (ataları), neredân onnar gelmişlâr Besarabiyaya hem Dobrucaya, neredâ yaşamışlar baştan başa. Gagauzlarda yok ne literatura, ne yazı, ne yazılı kiyatlar. Şindiyadan gagauzlar yazmamışlar gagauzlann istoriyasını. 

Bu sebepten, ki açalım deyi hem bulalım deyi gagauzlarin istoriyasını, lââzım bakalım, ne söleer gagauzlar için gagauzların sözüeti hem da başka halkların sözüetleri hem da onnarı kullanıp, yazalım gagauzlann istoriyasını. 

İlkin bakalım, ne deerlâr, ne yazıerlar gagauzlar için başka halkların ürenmiş yazıcıları evelki zamandan şindiyadak. 

Doktor İrecek Konstantin Yosifin oolu, Üniversitet profosoru olup Pragada, Çehiya memleketindâ ilin 1878 yazdı Bulgarların istoriyasını, neredâ yazıer gagauzlar için da iştâ ne: 

Irecek yazier, Hammer (isterik) söleer, ki urumlar (greklâr) 1223 ilinda baaşlamişlar Dobrucada Izedinâ Selçuklarin Sultanini toprak, hem ki ozaman göçülük yapmişlar, geçmişlâr 

Küçük Asyadan Anadoludan Dobrucaya 12.000 türk familyasi arabalannan. Selçuklar türk-selçuklar taşirmişlar at: Selçuklara araplar, hem da Osmanli türklâr. Onlarin beyi paşasiyimiş Salitukdede, Salitukdedin olur görmâa Babadagda sindi da. Irecek yazier, ki olamaz, ki gagauzlar çiksinnar bu Selçuklarin arasindan, zerâ onlar pek tez, pek kisa vakittan sora, Selçuklar Dobrucadan geçmişlâr yurtlanmişlar Kirimâ (Krima) hem da Kipçak kirlarina. Bunun için başka kitaplarda yazilmier hiç bişey (Hamer der Gold, Horde Pest. 1840.176-180). 

Bulgarlarin Istoriyasinda Irecek yazier Kumanlar için, ki onlar ensemişlâr peçenegleri hem da daatmişlar onlari. Kumanlarin kimisi taşirmişlar at: Uzlar, Oguzlar. Ruslar kumanlara derlarmiş: Polovotsi. Irecek kumanlar için yazier çok hem gösterier onnarin yaşamasini, zanaatlarini, adetlerini, kumanlarin dili için Irecek yazier: ki 1066 ilda (60.000) altmiş bin kuman (uz, oguz) geçmişlâr Tunai (Tuna deresinin suyunu) hem da daalmişlar Bulgariya içindâ etişip Elladayadak, kumanlarin ço kayibolmuş cenk edip bulgarlarlan, hem peçeneklerlân, hem ço ölüm bulmuşlar bulaşik (sal gin) hastaliklardan. 

Kumanlarin (uzlarin) kalani erleşmişlâr Makedoniyada (271-272 yapr.).
İ.Nistor Cernoutsi Universitetin şanli profesoru, hani Romin Akademiyasinin Azasidir, kendi kitabinda: Basarabiyanin Istoriyasinda (Cernâuti 1923) Gagauzlar için yazier: Gagauzlar yaşarlarmiş Dobrucada etişik Varnayadak. Oradan onlar kalkinmişlar, geçmişlâr Tunai hem da erleşmişlâr Bu cankta, Basarabiyada, neredâ düzmüşlâr küülerini yanlaşik bulgarlarlan, Rus zaabitleri vermişlâr onlara çok toprak, hani kalmiş boş tatarlarin çikmasindan sora. Gagauzlar peçeneg-kuman-türk soyundandir, onlar kabuletmişlâr hristian religiasmi (dinini), ama korumuşlar, tutmuşlar türk dilini millet dilini, taa pak Osmanli Türklerin dilindân (286-287 yapr.). 

D. Grigoroviç, professor Odesa Universitetindân yazdi 1870 ilda gazetada: Novorosiski Telegraf No 39 hem 40 ki gagauzlar kumanlarin (polovotsilann) evlatlari, hani erleşmişlâr: Bulgariyada XI-XII, ebedtâ hem orada kabuletmişlâr hristianlik. 

Ioan Ştefanov Ivanov, kitabinda: Bulgarlar Rusiyadan hem bulgarlar Bulgariya memleketindan 1894 ilda yazier: Gagauzlar pak bulgardir, hangilari kayibetmişlâr bulgar millet dilini, hem geçmişlâr türk dilinâ. 

Brokhauz hem Efron Ensiklopedikli söz kitabinda yazierlar, ki gagauz türklenmiş bulgarmiş. Bulgar yazicisi Iov Titorov, kitabinda: Bulgarlar Basarabiyada (hani tiparlanmiş Sofiya kasabada 1905). Yazier, ki gagauzlar bulgarmiş, bulgar senselesindân. 

Hepsindân taa çok bilmek verier gagauzlar için rus yazicisi etnogrof V.A. Moşkov, hani halis beyan etti, ürendi gagauzlarin istoriyasini, hem yaşamasini, dolaşti, denedi, gördü, gagauz kimlerini Basarabiyada, Dobrucada, Bulgariyada hem başka erlerdâ, topladi gagauzlarin çalgilarni masallarin, adetlerini, hem her türlü işlerini hem yazdi halis monografia hem da çok yazi gagauzlar için. 

Bakalim ne yazier gagauzlar için rus yazicisi Moşkov kitabinda: Gagauzlar Bender sancakindan (Moskova 1900) O yazier: îstoria buluer gagauzlan Kara Denizin gün batisinin kenarinda, hem taa ülen tarafinda bulunuer bir büük gagauz küü, hani denileer Akdere Kap-Emon. Amma Akderedâ yaşayan gagauzlar gösterierlar kendilerini, ki onlar türklenmiş urumlardir. Viliat neredâ yaşierlar saadâ urumlanmiş gagauzlar, tutuer Varna kasabasinin podişterini, Balçik kasabasini, hem da Kap-Kaliakra semtini (sancak). Amma bulgarlanmiş gagauzlar yaşierlar Providisa sancakinda. Burada genç gagauzlar heptân bulgarlanmiş (bulgar olmuşlar), lafedeerlâr bulgarca, ama ihtiar gagauzlar lafedeerlâr bulgarca katişik türk laflarmlan. Günduusu tarafinda olan küüdâ hani denileer: Voyvodaköy gagauzlar lafedeerlâr pak türkçâ hem da tuterlar hristian dinini islââ. 

Gagauzlar yaşierler Silistriyada hem da Silistriyanin dolayinda, Gagauzlar yaşierlar Dobrucada, hem Basarabiyada. Pek zor anlamaa buralarda gagauzlarin sayisini hem açik göstermââ, ne kadar gagauz yaşier bu erlerdâ, zerâ gagauzlarin kimisi, gösterierlar kendilerim, ki onlar deyil gagauz, ama türklenmiş bulgardir, başkalari sa gösterierlar kendilerni, ki onlar türklenmiş urumdur. Gagauzlar bu erlerdâ zanaatlanirlar hayvanliktan çiftçiliklân, baa dikmeklân, baçâvancihklan, balikçiliklan hem başka türlü zanaatlan. Hepsi gagauzlar hakikat ei hristiandir. 

Gagauzlarin lafetmâk dili türk dilidir, benzeer Osmanli türklerin dilinâ, amma gagauzlar bilmeer Osmanli türklerin literaturasin hem da onlarin yazilarini, gagauzlarin kliselerindâ slujbalar yapilmaerlar gagauzça, ama urumca, yakida slavanca.
Gagauzların şkolalarında uşaklar ürenierlar bulgarca Provadia hem Silistranın sancaklarında amma Varna hem Balçık sancaklarında ürenierlar urumca. Bulgarların hem urumların arasında oluer çok düşmanlık gagauzlar için, zerâ bulgarlar savaşıerlar gagauzlan kendisinâ çekmââ, hem da onları bulgarlamaa, ama urumlar da çalışıerlar gagauzlan kendi tarafına çekmââ, hem da onları urumlamaa. Onuştan gagauzların kimisi bulgarofil, bulgarlann hatırını bakıerlar, başkaları sa grekofil, bakıerlar urumların hatirinı, gagauzlar geçmişlâr Tunai, Tuna suyunu, hem gelmişlâr Baserabiyaya bulgarlardan illeri hem göstermişlâr kendilerni ki onlar türklenmiş bulgardır. 

Makarki iraktan ey görüneer hem gösterilier, hangi adam gagauzdur, amma ofisial, gagauzlar yazıya girdilâr, ki onlar bulgardır, hani lafedeerlâr türkçâ. Şindiyadak Basarabiyada gagauzlar yazılıdır bulgar sayısında, ki onlar türklenmiş bulgardır. Sindi Romıniyanın zaabitleri isteerlâr açıka koymaa, halis kimdir gagauzlar hem ne kadardır halis gagauz bulunuer Romeniyada. Onuştan tez bilenecek ne kadar gagauz var. 

Etnograf Moskof gösterier, ki, gagauzlar yerleşmişlâr Basarabiyada Bucakta hem da düzmüşlâr 15 büük koloniya (küü) Bender sancakında: 

İsmail (hem Kahul) sancakında 10 koloniya (küü): 

Akkerman Sancakında gagauzlar düzmüşlâr 5 büük koloniya (küü): 

Basarabiyalı gagauzların Baş-koloniyasıdır hen şanlı küüdür Komrat. O bir kasabadır, neredâ yapılıer çok komertia alış-veriş. İnsan Komratta taa gezilmiş, taa tivilizat. Komratta bulunuer 1878 ildan gimnaziya çocuklar için hem gimnaziya kızlar için, çok şkolalar uşaklar için, spital doktorlar, posta, telegraf, Daavakesicisi, Daavadivanı, notariat, bank hem başka faydalı işlâr. Moşkov bulur, ki Basarabiyada bulunuer 60.000 halis gagauz. 

Moşkov yazıer, ki gagauzlar religialık, inanlı, diyanetli insandır, çalışkan, çevik, yarar, dooruluklu, uzlu, uzlaşıklı, ikramlı hem musafirci insandır. Gagauzlar cümlâ. koloniyalarında (küülerdâ) düzmüşlâr yapmışlar taştan gözâl klisâ. Komratta yapmışlar iki büük klisâ. Etnograf Moşkov yazıer: Gösterdiktân sora, ne erlerdâ yaşıerlar gagauzlar, sindi lâzım geçelim onların baş senselesinâ hem da gösterelim, kimdir gagauzlar ne soy halk. Gagauzların baş senselesi için, onların soyu için, biz bileeris 2 gipoteza, iki sanmak: 

Şindiki vakit bulunuer temelli saadâ bir gipoteza, bir sanmak, ki gagauzlar çekileerlar Kumanlardan (Polovitilardan), hangılarna derlârmiş Uzii, Oguzii, Uzlar, Oğuzlar. Bu gipotezayı, ki gagauzlar çekileerlar Kumanlardan (Uzlardan, Oğuzlardan, onların ev latları gibi temelleştireer hen ilkin bulgar yazıcısı Ministr Slaveikov, ondan sora Çeh yazıcısı K. İrecek. İrecek bu sebeptân getireer, gösterier çok aslılık, çok istoriya nişanı, geografiya nişanı, dil nişanlarını, ki temelletsin gipotezayı, ki gagauzlar Kumanların, Uzların, Oğuzların evlatlarıdır, zerâ onlardan onların soyundan çekileerlar. 

İrecek Eski Bulgariyanın istoriyasmın nişanlarınlan gösterier, ki türk halkları, türk senseleleri hem kuman senseleleri çok işlemişlâr Bulgariya Memleketindâ çok illeri Osmanlı türklerdân, Türk halkları tutmuşlar, almışlar ölâ büük pay bulgarların istoriyasında, bulgarların memleketindâ, ki Bulgar padişahlıında bir bütün padişah dinastiyası türk (türkoman) soyundanmış. İrecek bulıer Bulgariyada çok insan atlarını, çok laap, hani çekileerlar Kumanlardan (Uzlardan, Oğuzlardan). İrecek karşılaştırıer gagauz dilini kuman dilinlân, hem da gagauz laflarını (sözlerini) kumanların laflarınlan (sözlerinlân) hem buluer çok benzeyiş ki onlar bir soydandır, bir köktândir.

Gagauzolog Moşkov kail oluer İreçekin gipoteziyasınlan, ki gagauzlar çekileerlar türk soyundan, türk senselesindân Uzlardan yakida Oğuzlardan, ama deyil kumanlardan, Moşkov gösterier çok istoriya nişanı, geografiya nişanı, hem dil nişanlarını, hangılarından açık görüneer, ki Kumanlar tatar senselesindân çekileerlar, ama Uzlar, Oğuzlar, türk senselesindân çekileerlar. 
Moşkov açık gösterier, ki Uzlar, Oğuzlar halis türk halkıdır, onlar yaşarmışlar eski Rusiyada hem ruslar onlara dârmişlâr:, Torki, Turki Oguzi, hem da Kara Kalpaki. 
Etnolog Moşkov gösterier, ki türklâr Oğuzlar, Uzlar gelmişlâr Rusiya kırlarına Aziyanın ortasından Orhan taraflarından, neredâimiş cümlâ türklerin douma yeri, başsenseleleri. 

Orientalist professor Golubovski gösterier, nicâ yaşarmışlar Uzlar, Oğuzlar Aziyada, nicâ geçmişlâr, Ural sularını hem yerleşmişlâr Volga hem Don suların (derelerin) arasında, neredâ yaşarmışlar uslu. Ruslar başlamış Uzları, Oğuzları tanımaa 985 ildan, açan onlar ruslarlan yapmışlar ikinci baalantı hem uzlaşmak, hem Uzlar (torklar) yardım vermişlâr Ay Vladimirâ Kiyevin Beyinâ (Knyazınâ), onun uruşlannda, cenklerindâ bulgarlarlan, hani yaşarlarmış Volgada. 
Şanlı profesör Golubovski yazıer, ki uzlar (oğuzlar) uzluklu, uslu, barışmaklı halkmış, yapmazmışlar zorbalık, haydutluk, haramlık, soymak, neleri yaparlarmış yabanı insanlar peçeneklâr hem tatarlar. Uzlar, Oğuzlar zanaatlanarmış çifçiliklân, koyunluklan hem hergeleliklân hem çok dostluk, hem alış-veriş yaparmışlar ruslarlan. Onlar türk soyu olup hiç benzemâzmişlâr peçeneglerâ, kumanlara, polovitilera hem tatarları, hangıları tatar soyundanmış. 

Açan Aziyadan gelmişlâr Kumanlar, Polovitilâr hem da urmuşlar uzların, oğuzların üstünâ, onlar çekilmişlâr Turla hem Tuna semtlerinâ hem da 1064 ilda geçmişlâr Tuna sularını hem yerleşmişlâr Bulgariyada hem da Vizentiyada. Uzların, Oğuzların kimisi kalmış Rusiyada, neredâ kabul etmişlâr hristianlık. Onların episkopu varmış. Oğuzlara ruslar dârmiş: Torki, Uzi, Kara kalpaki, Çornıye kolpaki, çünkü taşırmışlar kara kalpak. Ama açan Uzların, Oğuzların, torkların üstünâ urmuşlar (1224) tatarlar, o zaman onlar da geçmişlâr Tunayı hem da yerleşmişlâr Dobrucada... 
Ştâ ne söleer eski istoriya gagauzlar için hem da o halklar için, hangılarından çekileerlar gagauzlar. Onlar için yazıer eski yazıcı da Nestor letopiset onun illık yazılarında. 

 

 

Son vakıtlarda ne kadar Rusiyada, o kadar da Romıniyada hem yapıldı ürenmiş anketalar hem da yazılar, görgülâr gagauzlar için, onların soyu için h. b. ... hem ştâ gazeta yazıcisı G. Lungulesku gazetada: Universul Nr. 106 Aprilianın 21 il, 1934 hem Nr. 107. Aprilin 22 il, 1934 pek paalı hem da pek faydalı bilmeklik verdi gagauzlar için yazdıkta hani denileer: Gagauzların Padişahlu .

Bu yazılık temellerini o almış Bulgar profesörün Afanasiy Manoffun yazılı bilişindân. Bu çok okumuş bilgili hem şanlı profesör Afanasiy Manoff, pek kâmil bulmuş açmış, ne senseledân çekilâr emir bey Dobrotiç, hani beylik padişahlık etmiş Küçük Skifiyanm semtlerindâ 1354-1383 uların arasında hem da ondan provintia-viliat Dobrucâ (Dobrocâ) kabul etmiş at Dobruca.Bu profesörün bilişini tiparlamış8 gazeta Messager d'Athenas Nr. 3700 Fevralin9 24, il 1934, hem da tiparlanmış Atenanın Vizantiyalı bilgiçli Meydan -yazılarında hani denileer Epitiris (bak. 7 yedinci kitap). 

Bulgar profesörü Manoff yazısında: Kimdir Gagauzlar yazıer: Kara denizin gün batısının ke-narlarında Balkan bayırlarından taa Tunaran aazlarına dak (Varnada, Balçıkta, Kavarnada) hem Basarabiyada hem Bulgariyanın veliatlarmda Tunanm uzunluunda hem da Adrianopolun dolayında yaşıerlar Gagauzlar, hangıları bir vakit bir büük halkmış. Onların halis ana dili -türk- dilidir. Gagauzlar tutuerlar hristiyanlı ortodoks dini, hem da bulunuerlar greko-ortodoks klisesinda. Makarki Greklâr, Urumlar, Bulgarlar hem Ruslar çok çalıştılar hem savaştılar onları urumlamaa, bul-garlamaa, hem ruslamaa kendilernâ benzetmââ, döndürmââ ama Gagauzlar, kalmışlar gagauz, hem korumuşlar şindiya dak kendi senselesini, kendi dilini, kendi hadetlerini, hem tabletlerini, hangılarını kabul etmişlâr atalarından, senselâ başlarından. 

İstoria açık bilmeer o halkı, o insanı, hani Balkanlarda taşier at: Gagauz, hem da onlar için yazmıer. Ama açan bilişâ getirilmişlâr gagauzların sözlerini, hadetlerini, tabietlerini, dilini, çalgılarını, zanaatlarını, hem da bulunmuşlar onların yazıları Orhon deresinin kenar taşlarında, hangılarını bulmuş hem da okumaklıını açmış türkolog Vilhelm Thomson, -o zaman açılmış ki varmış bir maasus halk, maasus senselâ, hangisinin adıymış: Türk-Oguz, Türk-Uz. Bu halktan Türk-Oguzdan çekileerlar Gagauzlar, profesör D. Manoff yazıer bu Türk halkın istoriyasını hem da gösterier, ki Türk Oğuz halkın senselâ-başıymış hem da dinastia ba-şıymış (temeli) Oğuz Han. Oğuz Hanın olumundan soora kalmış 24 Evlat, hangıları bey olup, hem pay edip bubasınm padişahlıını bölmüşlâr Türk Oğuz halkını 24 bölmeyâ (grupaya). Bu 24 türk böl-melerindân git gidâ doumuş, çıkmış başka bölmelâr (grupalar) hep türk senselesindân hem daalmışlarher tarafa, bu bölmelerin arasından çıkmışlar Peçeneglâr, Uzlar, Oğuzlar, Kumanlar hem da başka atlan senseler, hangıları laf edârmiş hep türkçâ, hep bir dillân. 

Türkolog rus-yazıcısı Radlov, istoriyasında yazıer, gösterier, ki bu türk senselelerin ço, braamışlar Hina Türkestanını hem da daalmışlar, dökülmüşlâr Ortakı Aziyanın içinda, Persiya içinda, Averian içinda hem da Küçük Aziyanın içinda: Türk-Uzlar, Oğuzlar (Uzii, Guzii), hani Araviyi hem Palestinayı Araplardan kabul etmişlar at, laap: selçuk türkü. Türk selçuklardan sora gelmiş Küçük Aziyaya Anadola, Araviyeya, Palestinaya, bir eni bölmâ türk hep o senseledân, hangisi kabul etmiş at laap, onların dinastia başından, -Osman padişahtan, Osman Sultandan Osmanlı türklar. Osmanlı türklar, geçip Küçük Aziyadan Evropaya zaptettilâr cümlâ Balkan padişahlıklarını, Balkan Veliatlarını, başka türk senseleri hani taşırmışlar at: Peçenegi, Uzi, Uzotorki, Oguzi, Kumani (Polovtsi) girmişlâr Ortakı Aziyadan Evropaya başka taraftan geçip Ural, Kayk sularını, kapmışlar, zaptetmişlâr Rusiyanın kırlarını. 

Açan 1224 ilda tatarlar mongollar urmuşlar Kumanların hem Rusların üstüna hem da en-semişlâr onları, o zaman Türk Uzlar (gagauzlar) Kumanlarlan barabar kaçmışlar Rusiya tarafından hem da geçmişlâr Tunayı hem etişmişlâr Trakyaya hem. Makedoniya semtlerinâ, neredâ düzmüşlâr konak hem onların kimlerinâ urumlar dârmiş: Ku-manita, Kumanovan, Koman, Kumanistron. Türk Uzların (Gagauzların) bir kaç bölmesi erleşmiş Kara Deniz hem Tunanın semtlerindâ Silistra, Mangaliya, Kavarna, Balçık, Varna viliatlarında, neredâ onları derlârmiş: Türk-Uzlar, Oguzlar-Gagauz. (Ga-gauzlar). 

Burada türk senselesi düzmüş bir padişahlık. . 

Vizentiya, urum Padişahları Türk-Uzları (gagauzları) ani hristianmış, kabul edârmiş asker, asker-içinâ, hem askerlerinâ gibi, verimiş uzları gagauzlan, hristiyanlara gibi, ey hak, büüklük hem beylik. 

Padişah Mihail 8 (VIII) Paleolog, ki birleştirsin deyi, hem kaaviletsin deyi hristian olan türk sen-selerni Tuna boyunda, kailolmuş. 1259 ilda yapılsın orada gagauz padişahla hem ki Varna veliatına gelsin Kaykauz îzedin Anatoliyanın Sultanı, hangisini mongollar trondan düşürmüşlâr hem zorluklara koymuşlar. 

Mihail padişahın kaillunı kabul edip İzedin Kaykauz Sultan kendi adamlarınlan, hem ana-sırdan, hani hristiankaymış, Vizentiyaya geçmiş gelmiş Varnaya. 

Bir farsis yazıcı -manuskript- Uguzname (14 ebedtân) hani bulunmuş Viyena bibliotekasında, gösterier, ki İzedin bey saklı brakmış Anatoliyi hem da flotasilan-gemilerinlân geçmiş gelmiş Varnaya. 

Yazıcı Grigoraş yazıer, ki İzedin Varnadan, teklif etmiş Padişahı Mihail 8, ki kabul etsin onu bir yardımcı gibi ki o yardım versin ona karşı skiflerâ hem da kabul etsin toprak, viliat, erleşmek için. 

Açan İzedin adamlarınlan selçuklarınlan erleşmiş Balçıkta Karbunaş viliatında, o zaman düzmüş orada bir beylik, padişahlık, eni padişahlık (gagauz padişahlu). 

Sultan İzedin, Gagauz padişahlıını düzdüktân sora 1263 ilda geçmiş Kostantinopolâ Mihail padişahın yanına hem kendi erinâ brakmış paşa, vali gubernator buba kardaşinı, Sarı Saltuku (1263).
Gagauzların padişahlu 

Vizantiya padişahın Mihail Paliologun istediinâ görâ, hem kaillıına görâ, İzeddin Kaykavuz. Sultan, Anadol Sultanlıını braip geçmiş Kavarna-Balçık (Karbunaş) viliatına hem da orada yaşayan türk senselerindân düzmüş bir eni padişahlık, hangisi kabul etmiş at Karbunaş padişahla, Kavarna padişahla. Burada o zaman yaşarmış çok Gagauz türk senselesindân. Hem da gagauzlar hristianmış, tutar larmış ortodoks religiyi. 
Konstantinopolda olan Vizentiye Patriarhı, ki kaldırsın deyi Gagauzlarm eni padişahlıın sanını hem saygısını vermiş yollamış gagauzları arhiepiskop ani olsun exarh mitropolit eni padişahlıkta hem da yaşasın eni padişahlıın baş-kasabasında Kavarnada. Bu eni gagauz padişahlıı tez vakit erda da suda da (denizdâ) kabul etmiş ölâ küvet, ki Kavarna padişahlıı çok fayda hem yadım yapmış Vizentiya padişahına, açan gagauzlarm beyleriymiş: Balık Bey hem da Dobrotiç padişah. 

Dobrotiç Bey, Gagauzlarin padişahı, ölâ şanlıymış hem kâmilmiş her bir işinlân, ki onun padişahlıına, onun adına vermişlâr at: Dobrotcâ, Dobruca eski at erinâ: Karbunlu Viliat. 
Bulgarlar sölierlar hem yazıerlar, ki Dobrotiç bulgarmış, bulgar senselesindân. Ama profesör Manoff, dokumentlerdân buldu, ki Dobrotiç padişah türk soyundan çekileer, ki o türk senselesindândir. Manoff yazıer: açan Sarı Saltuk ölmüş, onun erinâ Karbunların padişahlıında bey olmuş, baş olmuş Balık bey, hani türk senselesindânmiş. 

İstorik Kantakuzen istoriyasında sölier, ne türlü baalantı hem uzlaşmak Balık Bey yapmış Mihail Paleolog padişahın haliflerinlân. 
Manoff yazıer: Padişahça Ana görmüş, ki onun kuvedi altinda kalıer saadâ Kostantinopol kasabası, zerâ hepisi kalan kasabalar geçmişlâr Kantakuzenin tarafına, o zaman yollamış bir misiya, bir elçilik Balıka, hani Karbunikanın, Kavarnanın Beyimiş hem da Balıkı teklif etmiş versin padişahkaya yardım. Balçık ey kabul etmiş padişahçanın adamlarını hem da yollamış ona yardım için kendi kardaşlarını Teodoru hem Dobrotiçi hem bin ayırma soldat. 
Onlar ensemişlâr cümlâ kaleleri, hem kasabaları Kara Denizin boyunda hem zorlamışlar onları atılsınlar Kantakuzendân hem da çekinsinlâr Padişahçanın tarafına, onun eli altına. Padişahça Ana çok ikramlan, hem çok şanlan kabul etmiş Dobrotiçi, evlendirmiş onu Apokofkosun kızilan hem da koymuş yapmış Dobrotiçi generalisim Urumların üstünâ. 

Manoff yazıer: açan Balık Bey öldü, onun yerina Gagauz padişahlıın tronunu kabul etti Dobrotiç (1354). Hem çünkü onun varmış baalantısı hem hısımlıı Vizentiya (grek) padişahlımlan, kabul etmiş (Monarh) titlasını, padişah kuvedini, olmuş gagauzlarm padişahı Kavarna Viliatmda, Kavarna padişahlıında. 

Dobrotiçin padişahlıında Gagauzlarin padişahlıı olmuş kuvetli, Dobrotiç padişah, hani kabul etmiş selçukların flotasına (gemilerni) bültmüş hem da kaaviletmiş flotayı hem da küvetlerini pek ey. Dobrotiçin padişahlıında Karbunaşlıların padişahla (eski Küçük Skifiya) kabul etti at: Dobrotça, Dobruca, padişah Dobrotiçin adına görâ, Dobrotiç öldüünân, onun erinâ padişah oldu, onun oolu İvangos (yakida İvanatos) 1378. Ama İvangos olmuş Gagauzlann (oğuzların) bitki sonku padişahı, zerâ Aziyadan geldi Bayazid I Osmanlı türklerin sultanı, hani (1383) gagauzlarm padişahını yensedi hem da onu vasal yaptı, hem da onun padişahhmı elinâ aldı, ölâki Gagauzlann Padişahlıı, hani kurulmuş Mihail (VIII) Paleolog padişahtan, bozulmuş heptân Bayazid Sultandan, yaşayıp saadâ 130 ila yakın. 

A. Manoff profesörün istoriyalı yazılarından çıkarlar aşaadakı kararlar: 




#Article 76: Harakter terbietmää (104 words)


Harakter terbietmää

Aklına getir : kaç kerä sän vardır kararladın yaarınki vakıttan eni yaşamayı çekettirmää. Ama geçer bir-iki gün da bişeycik diişilmeer...San kimär kerä utanersın bu kararlardan bu emin etmeklerdän da büük kahırlan düşünersin : 

Yok bendä çetin harakter ... Sana nasaat te buydur : gününü başka türlü diiştirmää deyni ilkin üüren onu. Al  saatlarını elinä da yalnızça belli et neyä sän vakıdını harceersın. Bu aylaklık için serbest vakıdını da kullan onu. 

Ama yapma türlü zor plannar angılarını yok nicä tamannamaa. İi harakter edinmää deyni  lääzım ii düşünmää çok sayıklamaa ne zorluklar olur bulunsun ileri dooru önündä da nicä olur onnarın altından üstünä çıkmaa.




#Article 77: Köroglu (404 words)


Köroglu (Türk oguz dastanı) Çoktan, pek çoktan olmuş bir işlär…Evelki zamannarda kasabaların birindä yaşarmış bir adam – Hasan – bey, Çok cömertmiş, kapusu herkezinä açık bir adammış. Beygir seviciylanıp pek gözäl avalar, türkülär çalarmışlar, sölarmişlär.   

Sevdi beygirlerini Hasan bey bakıcılara brakmazmış, kendi bakarmış, tımarlamış.Onun varmış bir delikannı çocuu Ruşen Ali, bir dä gözäl kızı – Fatma. Bu uşaklarını o üretmiş okumaa yazmaa hem kauşta çalmaa.  

Bir-iki yıl kurak olmuş da insan aç kalmış. Hasan bey dä elleri belindä kalmış. Bu zorlukta o satmış beygirlerini hepsini hem dä kalan neyini kendisinä brakmış sade bir soydan tay dört yıllık.Biraz para brakıp eşinä karısına, kendisi gitmiş kurbetlää kazanmaa.Da yanaşer çırak bir fena beyä beygir bakmaa. 
Bir kerä bey demiş ona getirsin en iy beygirlerindän birisini.Hasan bey deneer en iy beygirleri hergeledän: bir çirkin pınarı geçsinnär.Ama biri dä geçämemiş, hepsi geri urmuşlar.Sade bir zabun beygir gelip gelip hep geçärmiş korkusuz o pınarı.

Ozaman Hasan bey aler da getirer onu çorbacısına. Çorbacı sanıp, ani çırak onu gülmää aler, izin verer çıkarsınnar Hasanın gözlerini, pindirsinnär bu zabun beygirä da uratsınnar kasabadan dışarı. Bu beygir getirmiş onu doru evinä. Kahır.Ama Hasan demiş ooluna Aliyä, tutsun karannıkta bu beygiri hem beslesin onu sade arpaylan da büüdüynän biraz taa yollansın zenginnerä karşı düşmää. Beygir oler gözäl, kıvrak hem girgin bir mal.Adını koymuş Kır at.    

Da tä, yollaner Ali dünneyä fukareleri duşmannarına karşı düüşä. İnsan ona demiş Köroglu, kör Hasanın oolu.

Neredän dä geçärmiş Ali, hepsinä annadarmış bobasının çektiklerini hem dä kendi niedini bildirärmiş. Da çoyu toplanarmış onun ardına, olup ona asker,.İnsan arasında şansora bilinirmiş Köroglu askerinnän. 

En ilkin o bulmuş da cezalamış babasının zietçisini Bolu beyi. Sora da, erdän erä kalä düzüp insanın duşmannarının başlarına ansızdan düşärmiş. Da oler Köroglu beylerin, hannarın hem beklerin en korkulu duşmanı.  

Köroglunun adamnarının içindä varmış çok girgin, kavi hem inan dostları, nicä Ayvaz, Demiroglu, Kenan.

Çok türlü savaşarmış hannar, beylär tutmaa da yoketmääKörogluyu.Okadar ki, onu yokmuş nasıl tutmaa, ensemää.Onun tarafını tutarmış bütün insan .İnsan vermiş ona en gözäl kızı da gelin…

Köroglu çok düüşlär geçirmiş duşmannara karşı, insannara yardım için. Bunun için dä o kaldı ömürünä türk oguz halkların aklısında, girdi adı onnarın folkloruna, onnarın geroyluk eposuna. 

Bu dastan düzülü türk oguz halkların arasında, şiirdän düzülü, türkü çalıner, kauş, saz sesinnän barabar. Onu çaler aşuglar, akınnar, kauşçular pietçilär insanın arasında büün dä.

Koroğlu - xalqımızın igidliyi, mübarizliyi simvoluna çevrilib 

D.N.Tanasoglu köroglu (Türk oguz dastanı ) Ana Dili Grammatika hem Literatura Okumakları 5-ci Klasa için Kişinev 1990 s.70-71. 




#Article 78: Köroglu evlener (721 words)


Şindi kimin için annadalım?
Bir kerä Köroglu o kırk girginnän avlanmaa gitmiş. Avlanmak yufka olmuş da evä dönärmiş. Yorgunnuktan  Köroglu yatmış dinnenmää. Ama yatmamış neredäymiş hepsi, zerä şüpeliymiş Kösä cigitin yaptıklarına. 

Gecä o bir düş görmüş: sansın bir ihtiar onun önünä getirmiş bir pek gözäl periyi kolundan, vermiş kızı onun kucaana da demiş : Üzülmä, oolum, tä sana eş!Bu padişahın kızıdır, adı peri Cana -Yunus  -demiş dägitmiş tä.

Körogluya gelmiş ani sansın kucaanda onun göktän Ayın bir parçası, da istemiş öpsün onu, ama öpärmiş yastıını.Ozaman o uyanmış da çeketmiş kızı aaramaa dolayında, ama bulmamış. Da gelip askercilerinä, annatmış düşünü türküylän, zerä o pek gözäl türkü dä çalmaa becerärmiş:   

Peetini bitirdiynän Kösä ona demiş:

Beygirini Kır-atı getirdi.Getirdi da yerledi onu nicä düşär. Atlı pindi, kamçıladı onu da yollandı.
 
Şindi ne annadalım?

Kır-at ölä eşkinni gidär, ani köpük onun sırtından her tarafa uçardı. Açan da köpüklär bitmişti, duruk ter peedalandı. Kır-at ok yaydan gibi uçer o geniş kurak meydannarda. Nicä var bir laf: Delermişin akılı yokmuş. 

Giderlär, nekadar  giderlär, suları, imeeleri biter, zor hala düşerlär! Kır-at açık aazlan, dili sarker gücülä adımneer; Köroglunun buvazı kurudu, kanı kara oldu. 

      

O üüseklerdä Saabi, ko o dädu sarı halatları hem çalmaylan taa bir, kerä görünsün bana da bän onun kanını içeyim.Sora sän canımı geeri alasın, kayılım bän!

Birdä, ilerdä bir yamaç göründü, üstündä dä o dädu. Köroglu alatladı ona yaklaşmaa.

Sora da çay içtilär. Çaydan Köroglunun kuvetleri erinä geldilär, bakışı da aydınnandı. Bakınıp dozdolay, o gördü, ani ilerdäbir kalä görüner. 

Orayadan türlü zor erlär geçärsän dä, üç aylık yol var.Sän acıma ne kendini, ne beygirini.Orada o peri yaşeer.Onu ama bir drakon koruyer da kimseyi ona kolvermeer. O kız sa seni bekleer,  zerä sän dä  onun düşünä geldin da o da seni –bän ölä yaptım olsun, - hem düşüner o kız, ani o çocuk drakonu enseyecektir: ama ensemärsä, ozaman çıkacek  ani o diil o çocuk. 

Dädu iilip erä aldı bir avuç toprak da verdi Körogluya: 

Alıp kauşunu Köroglu üfkeylän bir türküsünü ona çaldı.
Drakon ama karşı loyer. Köroglunun beygri ama korkusuz yaklaşer ona.Drakon gittikçä taa büük aazını açer kırmızı ateşli dilinnän. Görüp ani drakon tezdä var nicä yutsun onu beygirinnän neylän, aler da atıverer drakonun aazına o topraa. Drakonun çatırdayarak daadı da bir kuru aaç oldu. Köroglu haydadı beygirini kalä içinä.

Ama sokaklarda, evlerdä kimsey yok. Gider taa ileri da görer bir käämil saray, rubinnärlän, türlü paalı taşlarlan donaklı – gün gibi şıleer. Yaklaşer bir pençereyä, özengelär üstündä kaldırer kendisini da içindä görer bunca peri, ortada da peri Cana-Yunus. O kaledä yaşarmış 360 peri.Cana-Yunus aalaşer, ani bir ay kırk ta gün o darsımış düşündä gördüü çocuu bekleyeräk : ne uyku tuter, ne imää çeker, ne içmää… 

Şindi, ne yapsın Köroglu, haber etsin, ama korkutmasın da onnarı. Da çeketti yavaş, ama gözäl pek çalmää :

Cana-Yunus perilerä :

Nenä çıkıp, görmüş : gözäl üzlü, maavi gözlü, kara saçlı bıyıklar kıvrık, arkalı kudretli bir batır! Dudakları sevda saçerlar. Dönüp demiş : - Sän periysin, o sa insan soyundan. Onu mu düşündä görmüşün? 

Onu, paalı nenäm!

Sän ona evlänämäzsin – o topraktan yapılı, - sän ateştän yapılıysın!
Yok paalı nenäm. O topraktan da olsa, benim bakışıma o ateştän dä taa haşlak!
Deerlär, ama ani onnar işä koyarmışlar gelinnerini, kazmaa, biçmää, ekmek pişirmää fırında, tezek ta toplamaa…  

Nenä ayolum, ecelimi, kısmetimi görürüm!
İhtiar nenä başka da işlärlän savaşmış korkutmaa. Cana-Yunusu, ama korkudamamış da peri onu yollamış evä gitsin. Perileri dä hepsini kolvermiş.
Bunnardan sora Cana-Yunus Körogluya bir nışan yapmış, girsin. 
İkisi yalnız. Lafa durmuşlar beenip biribirini. Sora annaşmışlar, ani Köroglu beygirinnän denneneceklär bir parça vakıt.

Köroglu sa başlamış darsımaa yurtluuna da demiş, ani vakıt gitmää onun yurtluuna güvä- gelin, çünkü beenerlär biribirini. Kız kayıl olmuş, ama demiş:  
Düünü yapmayınca, biz birerdä yaşamaycez, sän benim güüdemä diimeyecän. 
Kızın da varmış kendi beygiri Almacıklı. 

Bir sabaa pinip beygirlerä yollanerler Köroglunun yurtluuna.Yolda ama kız başlamış düşünmää : näänı o gider, kiminnän, ii adam mı, kötü mü, zenginnii var mı, yok mu?... 
Köroglu annamış kızın zoruna da demiş :
Ey, Cana-Yunus, sän bana bölä fikirlär taşıma :

Bölä onnar beygirleri haydeerlär, Köroglunun yurtluuna etişerlär ii sözlän, ii duygularlan! 
Şindi ne için annadalım?
Köroglu için hem peri için annadalım.

Körogluyu periylän onun 40 askercisi gözäl karşı ederlär.
Bütün düünü Kösä erleştirdi.Düün on gün tuttu.Vardı hepsi, ne lääzım. Müzikalar çaldılar, düüncülär zengin sofralardan adılar.Köroglu türkülerini çaldı kavuşunnan..

Hepsi pek şen oldu.
Bu takım, girgin Köroglu periya evlenmişti…




#Article 79: Köroglu masalı (385 words)


Köroglunun masalı meraklı, gercik, bir annatmaktı, evel, açan analarmız-bobalarmız gençti, uzun onu annadardılar, bey : peetleri gözäl çalınırdı, olsa e tutalım onnarı aklımızda. Vakıt saurer aklımızdan çok işlär. Neçin Köroglu demişlär ona? Onu padişaa açan kör etmiş, bakarmış onun hergelesini o adam. Varmış o adamın bir oolu. Da dee o adam ooluna :

Bak te o hergelä gelecek suya, hepsi beegirlä içee su, nereyi akee, akıntıya dooru içerlä. Bak angısı suya karşı içee te o ürük olecek.

Alee çocuk da tutee o beegiri, genç bir beegir angısı suya karşı içee. Getire onu evä. Padişaa da dee : 

Sän görmemişin ürük beegir, görmäysin da.

Karar veree çıkarsınna adamın gözlerini. O çocuun bobasının gözlerini çıkarerlar. Sora bubası dee :

Kaz bir maaza islää. Koy o beegiri maaza içinä, ama bak bir erdän gün urmasın. Çocuk doyure, beslee beegiri maaza içindä. Bobası dee :

Hadi gidelim bakalım...

Bobası göörmer, çıkarmışlar onun gözlerini. Yoklee beegirin sırtını, dee : 

Te burdan neredän sa gün uree sırtına. Bak dee tıka orasını. 

Taa nekadar sa vakıt çocuk beslee beegiri. Açan gelee vakıt bobası dee :

Ani çocuum gidelim bakalım gene.

Bakela : 

Te şindi islää dee olee koşmaa yarışmaa.

Şindi çocuk padişaya dee : 

Hadi şindi yarışiciz senin ürüklerini çıkar.

Çakederlär yarışmaa. Çocuun beegiri geçer onun ürüklerini.İstee padişaa çocuu öldürmää, neçin ani geçti onun ürüklerini deeni. E-e-ey! Alee çocuk bobasını beegirä da kaçela nereyi gözü görecek. Padişaa yollandıre ürüklerini etişsinnär onnarı. Bake çocuk geeri.

Gele birisi dee yakın.

Korkma dee bobası nası tüüdän ?

Te bu soy tüüdä, kula tüüdä.

Kula tüüdä, o emin beegir, dee bırazçık duruklan o durdaan, sora kopuşamee birtaani ayakları tutulee.

Çocuk birazçik duruklanee. Öbürü taman etişee onu, duruklane çocuklan laf etmää, çocuk gene pinee beegirä, gide a o beegirin ayaklaa tutule etişämee birtaani onu.Birazdana bake gene çocuk geri.

Gele başka geerdän dee.

Sore bobası :

Nası beegir nası tüüdä? 

Dooru beegir dee tauşamnı.

O dee tauşamnı o çok sürtmeycek. O da etişmeycek. Beegir harıycek etişmeycek gene bizi.
Gene duruklane biraz  da gide ileri. Üçüncü beegir gele.

Beegir gele dee çakal beegir Etişeycek    

Korkma dee bu o soy beegir, ani birazçik duruklandıynan alamee birtaani kopuşamee.

Birazçik duruklane laf etmää pinee gene beegirinä kaçee öbür beegir gene etişmee onu.

Da te ölä çocuk bobasını alee beegirä kaçela, etişäme padişaanın beegirleri.

Eyvaz dostu onun var. Var işittim ama tutmem aklımda




#Article 80: Köroglunun duuması (630 words)


Çoktan, pek eski zamannarda bir Kalä-yurtlukta yaşarmış bir anılmış hergelä çorbacısı, adı Bozbey. Onun varmış üç oolu : en büüyü Gencim, ortancısı  Momin, en küçüüyü  Adı bek ; bir dä kızı Gül. En büüyü zenginmiş, ama sıkıymış, ortancısı – ahmakmış, en küüçüyü – ürekli, korkusuz bir girginmiş. Adı  beki insan sevärmiş, da ayırmışlar onu Kalä- yurtluuna baş.Onun ama karısı aar güüdeli kalmış da tezdä ölmüş.

Mezar içindä onun duumuş bir çocuu, angısını çobannar bulerlar mezarın üstündä da alıp getirerlär bobasına. Bu çocuu bakmaa aler Adı bekin kızkardaşı Gül. Tezdä Adı bek öler da onun büük kardaşı tamah Gencim zorlan istemiş.evlensin kızkardaşına.Gül ama aler uşaa da kaçıp saklaner bir bayırın içinä. Karı tezdä ölmüş da çocucak yalnız kalmış. 

Ona başlamış gelmää bir  keçi da südünnän doyurmaa onu. Çocucak büüyärmiş pek gür.Bir çorbacının çobannarından birisi tä ne annadarmış: Var sürüdä bir saamal keçi, en ii keçi, südü onun en çok, en tatlı da. Ama o üç kerä gündä hep bir vakıtta başladı gitmää näänısa da dönmää sütsüz. 

Bir kerä dedim, ya gözledeyim bän, näänı o gider hem ne yaper.Da gördüm ölä …ani hemen akılım alınaceydi korkudan etişti keçi bir büük bayıra, bayır deliindän dä kaçarak çıktı bir küçük tülü… bilmeerim nicä dä demää ona: o takım hayvan yoktur gördüüm; insan da ölä hiç ta güüdesi bütününä tülü saçlı, iki ayaklı ama Keçi verdi ona emsin südünü da gitti geeri o uşak ta  kaçtı da genä bayırın içinä girdi. 

Bunnarı sesleyip, çobanın çorbacısı kendisi gitmiş görsün. Dönüp oradan çorbacı demiş, ani o tülü yavru bir çocucaa benzärmiş…

Şindi almış o taa insan hısımnarını da genä o bayıra gitmişlär. Etişip koyerlar  o bayır deliinin önünä bir avuç koyun aşıı hem bir dä atlılık yeri bir tarafa, ki tutmaa bu çocucaa, zerä o pek tez kaçıp saklanarmış bayır içinä. O  yeri yaalamışlar kaavi tutkallan. Kendileri dä saklanmışlar.

Tülü çıkmış bayır içindän, bakınmış, görmüş aşıkları da birdän sevinmiş kaçarak ta gitmiş onnara, almış hepisini avuçlarına da yaklaşıp yerä, atlı pinmiş ona. Oynamış ne kadar oynamış, ama açan kalkmaa istemiş, kalkameer, yapışmıştı. Ozaman tuterlar onu da evä getirerlär annayıp, ani o diil hayvan, ama çocucak.  

Çorbacı yıkatmış uşaa, giidirmiş da oolu gibi bakmaa onu başlamış çok sevineräk. Adını Aydın koymuşlar, çünkü o karannık bayır içindän aydınnaa çıkmış deyni.  

Çocuk büüyärmiş pek gür, diil yıllarlan, ama günnärlan. Bobası atlı gezmää, güreşmää türkü çalmaa üüretmiş, kiyat üürenmää dä vermiş onu okumaa, yazmaa; korkusuz olmaa, dayanıklı olmaa, hem ana yurdunu, insanı sevmää üüretmiş.

Ama olmuş kurak yılları da Aydının bobası artık pek fukaralanmış da çırak yanaşmış bir hayın çorbacıya, Bolu beyä, hergelä gütmää. Bir kerä Bolu beyä bir hısımı geler, İbrahim-bek, Bolu bey izin verer Aydının bobasına, çıraana ayırsın onun hergelesindän en ii beygiri baaşış bu paalı musaafirä.

Çırak deneer en ii beygirleri, ki bir çirkin pınarı geçsinnär. Ama biri dä geçämemiş, hepsi geeri urmuşlar.Bir genç zabun beygir sä gelip-gelip hep geçärmiş korkusuz o pınarı. 

Ozaman çırak aler da getirer onu Bolu beyä.Bu sanıp ani çırak onu gülmää yapmaa isteer, izin verer cellata köretesin çıraa, ergin kurşun döksün ikisinä dä gözlerinä.Sora pindirsinnär onu zabun beygirä da uratsınnar kaledän dışarı.Beygir getirmiş onu dooru ilerki evinä     

Büük kahır,

Ama kör demiş çocuuna Aydına ki baksın da tımarlasın, bu beygiri hem tutsun onu sade karannıkta, beslesin onu sade arpaynan, da büüyüdüynän biraz taa yollansın kin çıkarmaa o hayın Bolu beydän. Hem onun gibi tamahlardan, ani insanı zeetlerlär.  

Da tä, Aydın çekeder hazırlanmaa kin çıkarsın insanın duşmannardan. O büüder o beygiri, angısı oler kanatlı hem büülü bir batır beygir, adını koyer Kır at ; erleşer bayırlar arasında bir kaledä. Onun tä var käämil beygiri, käämil kılıcı, batır yayı oklarlan hem dä kırk girgin askercileri. Bölä o hazır oler da yollaner kin çıkarmaa.İnsan onu umutlan karşı eder hem adını koyer Köroglu. Çoyu ona askerci yannaşırmış bir kaavi asker düzüp.En ilkin o cezalamış hayın bolu beyi… 




#Article 81: Mali. (101 words)


Aşaadakı cümleleri yazın, Bellilikçi lafbirleşmeleri, Tamannıklı lafbirleşmeleri hem  Hallıklı lafbirleşmelerini bulup, onnarın altlarını çizin. Onnarın bölümneri için annadın.

Mali, kara çemberini dartıp, şokaa çıktı.Sokakta çok vakıt başka karılar artık oturardılar.Karılar  lafedärdilär buyılkı bereket için. İlkyazın sade bir yaamur yaadı. Aaçlarda, allelle, meyva olacek, ama karıkları lääzım sık-sık sulamaa da olsun biber, patlacan insana.

Lääzım  çemrek işlemää, gecä- gündüz çalışmaa da kurtarmaa bereketi. Bizim tarlaları derin sürerlär, ama, açan yaamurlar yaameer, bereket azarak oler.Acaba nezaman gelecek ölä vakıt, açan bizim tarafta da insannar başlayaceklar tarlalarını göldän sulamaa? Şindi hepsi tersinä oler, insan çok işleer, kaçarak gezer, ama raatlık bulameer. Yaamurlar hep yaameer!     




#Article 82: Mari Menevşa (170 words)


Kızmıysın, gelinmiysin? soraim sana Mari  Menevşa. Kızsıydın giin allarına gelinsiydin giin karalarna. Bölä sormuş kıza onun yari / yavklusu. Saler ki deneer onu kız mı osa gelin mi saler ki evli mi. Osaydi kızlar evlendiylän giyärmişlär nışan rubası kara ruba. 

Kızsaydi giärmişlär kırmızı / al ruba. Kızlar taşırmışlar duvak da. Evel vakıtta kızlar gezärmişlär üzlerindä duvak ama kim kız sayler. Ama kim evli, kocada, onnar açarmış duvaa üzündän. Böleymiş Türklerdä. 

Todur geler kıza.Osa Ak Asan. Ne kadar istemiş onu diil belli. Ama çocuun mamusu beenmemiş kızı. Demiş ani gelin çok bet. Saler ki diil güzäl. Çocuk istämesin onu deyni. Çocuk aler başını da gider.Deer anesinä : 

Bän giderim Enteya.

İi gider e, Enteya. Neresısıydı o Enti? Olmalı pek uzak yabancı erlär. Menevşada düzen dokuyarmış. O düzenci insanmış. Hep doker, hep doker... Dokuz yıl dokumuş. Da dokuz yıl çocuk gelmemiş. Ne da kiat yazmış. Da bunnar bilmeer ani bu saa. Dokuzuncu yılda bu geler dooru bu yavklusuna da ister annamaa evli mi o osa kız mı. Da verer ona seläm : 




#Article 83: O tsiklop (238 words)


Bir vakıt üç adam neetleneerlar gitmää hacılaa. Toplanayorlar insan geçirmää onnarı, konuşayorlar beegirlerni da çekedeerlar gitmää. Çokmu gitmişlär, az-mı gitmişlär yetişmişlär bir  kasabaya. Şindi o kasabada satayorlar beegirlerni da çekedeerlär yayan gitmää. 

Gidärkan onnar yayan, yetişeerlär bir daa içinä gün da yakınmış kauşmaa. O hacılaa gidän  adamnar göreerlär bir Tepägöz. O Tepägöz haydarmış bir sürü koyun, hem varmış sırtında biraz darmatura. Da o Tepägöz çıırayor o adamnarı, ani hacılaa gidermişlär. O adamnar da gideerlär Tepägözün yanına. 

O Tepägöz götürer o adamnarı bir laama. Şindi o Tepägöz kapayor koyunnarı o laam içinä oadamnar da o laam içinä. Şindi o Tepägöz laamın kapusuna koyeer bir büük taş da yakayor bir büük ateş. Şindi o Tepägöz alayor o adamnarın birini, da soyundurayor çıplak, da koyer diri şişä. O adamı da çekedeer çevirmää. 

O adam baara baara pişmiş.Şimdi adam  piştiynän Tepägöz iyeer o adamı da yatayor uyumaa. Açan Tepägöz uyeer yöbür adamnar yok näpsın alayorlar bir şiş da kızdırayorlar ateştä. Biri da alayor elinä bir şiş da Tepägözün gözünä uydurayorlar o şişi; biri da urayor o şişä taşlan da çıkarayorlar Tepägözün gözünü. 

Tepägöz acıdan baarmış da hızlı kalkmış da çeketmiş aaramaa o adamnarı. Oadamnar sa alayorlar sırtlarına birär koyun derisi da karışayorlar koyunnar içinä. Şindi Tepägöz laamın kapusundan alayor o taşı da çekedeyor geçirmää koyunnarı o kapudan. 

Hem geçirirmiş hem ararmış. O adamnarın sırtında varmış koyun derisi. Da Tepägöz annayamamış o derilerdän adamnarı da o sanmış koyun. Da adamnar yöleliklän kurtulmuşlar Tepägözdan.




#Article 84: Onnar için laf yok (103 words)


Onnar için laf yok

...Onnar için laf yok dedi, karı da başladı teklif etmää, ötesini üürenmedään. Hadi buyurun aula, te buracıkta, hayatta, serin, laflaşınız. Adam yakındır gelmää o gitti ustaya, baksın, düzdü mü fıçılarımızı, gelän aftaya başlayacez baaları bozmaa. 

Çok beklämedilär, ev saabisi geldi. O ilktän açan gördü, netürlü adamnar ona uuramışlar, üfkelendi, neçinki kendi küülerini Kirilin Sandisinin Tanasını hem Andonun Örgisini, baş muhçuları, sündükleri çok islää bilirdi. 

Aklı kesti, ani bu bekrilär getirmää gelmemiştirlär. İsteyecektirlär ya şarap, içip tä ödememää, ya, kim bilsin, ne başka aldatmaklarlan gezerlär.

Yazıcı  N. Baboglu Dünürcülük annatmasından  

Bu sayfadakı annatma parçalarından çıkarın lafbirleşmelerini da, tefterlerinizä yazıp, annadın, 




#Article 85: Oolluk (1472 words)


Köroglunun yaşamasında hepsi isläädi, sansın hepsi etişärdi. O da haylaklanardı evindä.Birgün ama onun evinä geler bir artık biyaz sakallı ihtiar. Durer üç gün, durer dört gün - gitmer.

Pindi beygirinä Köroglu da yollandı aaramaa bir çocucak oolluk. Näända da görer toplu insan, yaklaşer da sorer. Kimi dä ama ona göstermeerlär, o beenmeer da ileri gider. Bir pek zengin adamın ama onikinci karısı duudurmuş bir artık gözäl çocucak. Adını Zaari koymuşlar. 

Ama  5- 6 yaşında olduynan da dışarıda oynarkan Zaariyi padişaa görmüş avlanmaktan gelärkän.
Pek beenmiş çocucuu da istemiş onu bobasından anasından da almış kendisinä.Bu padişayın viziri kin tutarmış padışaasına da demiş ona bir kerä.

Sevinmektän Köroglu türküsünü dä çaldı.Hazırladı beygirini, pindi da yollandı Zaariyi aaramaa. Üç ay oldu gider, yolda türlü insan karşı eder, türlü işlär  oler...
Ta uuradı.Köroglu bir genç padişaa hanumun topraana.Bu padişaa hanum evleneceymiş sade te ona, angısı onun kalesinin üstündän atlı uçaceymış, onun taa da üüsek serayının üstündän bayraa oklan düşüreceymiş hem angısı onun etmiş bin kuvetlisini enseceymiş.

Girip o kasaba içinä Köroglu sıktı beygirini, bir kamçı urdu da beygir uçtu yukarı göklerä, da tä Köroglu o kalenin içindä. Yaklaştı o seraya, orada sa pençeredän baker padişaa hanum. Köroglu durguner kızın uurunda, koyer yayına bir ok da kolverer.Ok düşürdü o bayraa. Şindi kaldıydı o etmiş bir kuvetliyi ensesin. Köroglu bunnarı brak, bän enseyeyim, bän bu kıza evlenmää isteerim danışmış bi batal, näändansa peedalanmış.

Bu batal o etmiş bir kuvetliyi enseer da Köroglu verer onu o kızlan. On gün on da gecä düün tutmuş. Köroglu gider ileri Zaariyi aaramaa.Geçirer, nelär geçirer taa, da etişer başka bir padişaayın yurtluuna.(Ozamannar padişaalıklar küçükmüşlär hem çokmuşlar) Orada, ölä avşam üstü, uurer bir toprak kufnecää. Orada bir fukaraa ihtiar çoban yaşarmış.Köroglu verer ona biraz gümüş para da dädu yardım eder ona giimini diiştirsin, eski yırtıklı olsun.

Gider adım adım Köroglu batal, batır kuvetli gözlär kartal bakışı, uz ileri bakerlar.       
Yolda bir kara süüt bulup yaper kendisinä bir çoban sopası da ölä, bir çoban gibi ileri gider. Baksın bir kaleyä etişer. Orada tamam panair günüymüş. Soruşturer da buler o hanın serayını hem onun yanında Zaariyi. Hanın önündä o göstermeer kendisini, ani o Köroglu, ama bir çoban. Lafeder ama hannan üüsek laflar. Han azetmeer, koyer düüsünnär onu. O dayaner.

Da çekeder Köroglu türlü işlär annatmaa, Zaari pek beener onu seslemää. Han çıkıp gider. İzmetçilär kalerlar savaşerlar. Körogluyu koolamaa.Köroglu ama bıktı dayanmaa da gösterer kuvedini hepsini erlerä serer.Aler Zaariyi kolundan, çıkarer onu kaledän dışarı da yollaner onunnan o ihitarin kufnesinä beygirini, giimnerini hem kılıçlarını almaa. Pindirer Zaariyi dä beygirä ardına da evä yollaner. Zaari duyer, ani bu beygir diil nicä başka beygirlär, örümeer nicä başka beygirlär. Da düşüner: 

Vardır işittiim Köroglu için hem ani onda varmış bir beygir baaşlanmış göklerdän. Bu olmalı, o beygir.Gittilär onnar aylarlan türlü engeller geçtilär; Zaarinin hanı etiştirdi onnarı da aldı geeri Zaariyi ; sora Köroglu etiştirip o hanı genä aldı Zaariyi geeri. Da genä giderlär Köroglunun yurtluuna dooru. Ama bir kalenin sultanı aldadıp Körogluyu, içki ikram etmiş uyku suyunnan da bunnar ölü gibi uyuyarkan kavrer Zaariyi da bayırlar içinä sakleer. Yollaner Köroglu Zaariyi genä aaramaa. 

İzlär bayırlara götürärmişlär.Etişip o kaleyä Köroglu kurtardı Zaariyi dä genä evä dooru yollandılar.Yolda onnara yanaşarmış türlü insannar angıları bilärdilär, ani Köroglu dooruluk için savaşer hem hayınnık için kin çıkarer.Evä etişerlär çokluk.Hepsi seviner, ani Köroglu Zaariyi getirdi.Köroglu buluştu karısınnan Cana - Yunuslan, sevindilär, türkü çaldılar. Ama tä bir sultan işitmiş, ani Köroglu tutarmış yanında bir pek gözäl çocuu Zaariyi da kıskanıp, needinä koymuş kapsın Zaariyi Körogludan.

Haber eder kendi kalesindä, ani kim getireceymiş ona Zaariyi, ona vereceymiş kızını gelin. Bir asker başı Mustapa alıner bunu tamamnamaa. Topleer büük asker, çok top, tüfek arkan h. b. da yoolaner Köroglunun yurtluuna. Düüş pek çirkin oler, duşman arkannan kavrayıp, kaper Zaariyi da gider. Köroglu kırk batır askerinnän ardlarına gider. Çok engellär geçti onnar, çok ta becermeklär kullandılar, haliz açan etişip o sultanın kalesinä, anneerlar, ani Zaari istemämiş izmet etsin sultana da sultan onu asmaa izin vermiş. Büük becermäklän artık şansora daraacın altından kaptılar da evä genä getirdilär. Zaari genä izmet eder çorbacısına Körogluya, çay verer, boza, tütün...

Geçmeer çok vakıt, Köroglu everer Zaariyi. Bunun için o şiretliklän kaper bir sultanın gözäl kızını Gülaydınayı da evlendirer Zaariyä. Güvää gözäl, gelin gözäl taa ne lääzım? Yaşerlar kucak kucaa can cana...Köroglu da kendi peri gelininnän Cana - Yunuslan  yaşeer.Ey ama Köroglunun duşmannan beylär, beklär, hanlar, sultnlar, vizirler rahat yaşayameerlär, bilärkän, ani Köroglu diri.Onu lääzım yoketmää. Başka taraftan da Köroglu taa çıkarmadı kin insanın hepsindän duşmannarından.

Kavraşmaklar koyuleşerlar.Şindi hepsini ev işlerini brakıp Köroglu yollaner dünneyä kin çıkarmaa. Neredän da geçärmiş, hepsinä annadarmış bobasının çektiklerini hem dä kendi needini dooruluk için. Da çoyu toplaşarmış onun ardına olup asker kırk girgin batırlan barabar.Erdän erä gezip duşmannarın başlarına arsızdan düşärmiş. Da oler Köroglu tamah beylerin, beklerin, sultannarın en korkulu duşmanı. 

Çok insan o kurtarmış onnarın hain elindän. Onun adamnarının arasında varmış onun en yakın da, inan dostları, nicä Kösä, Zaari, Ayvaz, Demiroolu, Kenan...
Çok türlü savaşermış hannar, sultannar tutmaa da yoketmää Körogluyu. Okadar ki onu yokmuş nicä tutmää ensemää onunda beygirinin dä büülü kuvetleri varmış hem ona yardım edermiş Allaa Aslanı onun kurtarıcısı. Hem onun tarafını turamış bütün insan bütün Anadoluda hem balkanda. Bir düüştä Köroglu girgin düüşeräk kırk bir yara kableder da başleer beygirindän erä düşmää. 

Kır at ama akıllı beygir, istämer braksın çorbacısını erdä da näänı anneer yaralı o da oyanı aaneer da brakmeer düşsün.Da ölä da çıkarer onu düüş kırından da evä getirer.Köroglu şansora heptän ölärdi.Cana - Yunus aalamaabaşladı. Batırlar da bilmäzmişlär, nicä Körogluylan bu iş olmuş. Cana - Yunus koydu Köroglunun başını kendi dizlerinä... Gözdän geçirip batırları birisindä dä bir dä sıyrık bare yok.

Da aaladı karı taa da pek hem yaşlar gözlerindä türküsünü çaldı.

Bu laflardan sora batırlar kaldırdılar Körogluyu ellär üstündä dä geçirdilär.Cana - Yunusun içerinä. Orada Köroglu, kendisinä gelip, çaardı batırlarını da dedi onnara :

Hepsi toplanıp bir konuş-şennik yaptılar.

Dooruldu Köroglu yaralarından da nicä ilerdän genä çeketti insan duşmannarına karşı düüşmää. Bütün bir yıl o düüştü Balı bek padişaasına karşı. Zoru görüp Balı bek topleer vizirini hem başka da fikircileri, sölesinnär, nicä kurtulmaa Körogludan. Geldilär fikirä ani aldatmaklan sade kapsınnar onun beygirini Kır atı. Onsuz Köroglu kuvetsizmiş, çünkü 

Bir dadulan bir babu, üzetmişär yaşında annaşerlar evdä :

Gider babu padişaaya.

Padişaa kayıl oler.

Babu piner atlı bir eşää da yollaner. Şiretliklän girer Köroglunun evinä. Cana - Yunus görüp bu hırçın babuyu birdän dedi, ani o aman getirecek ani onu lääzım fıydırmää nekadar taa uzak. Köroglu ama seslämedi da braktı babuyu evindä canı acıyarmış ona, zavalıya.
Babu ama, Köroglu avlanmaktaykan hep alıştırarmış Kır atı kendisinä. Vakıt geldiynän babu okudup büüleer Körogluyu hem onun batırlarını da onnan başaarısı tuter. İlaç erinä verer onnara hepsinäuyku ilacı.Hepsi derin uykuya dalerlar. Babu ama girer Cana - Yunusun içerinä :

Şindi hepsi uyuyer.Babu yalnız var nicä yapsın ne isteer. Braker eşää yırtık partallarını aler ne isteer paalı işlerdän giimnerdän, altın terbelärlän yerlän donader Kır atı piner da izi dä kuruyer bu erlerdä. Etişer Balı bek padişaayın kalesinä işi yapmışınnan...
Üç gündän sora bunnar uyanerlar. Kır at yok, başka da çok işlär yok babu da yok: var eşek hem babunun yırtıkları...    

 

Gider gider yol gittikçä taa zor oler o yufkalaner, aaç, susuz, yorgun...Çok gezdi, örüdü Köroglu çok engellär genä geçti... ama etişti o padişaayın kalesinä. Tä gider o bir pek dar sokacıktan. Karşı geler üç eriflän da çekeder onnara danışmaa pek seslän. 

Kişilär gittilär yoluna. Gün şansora kauştuydu, beygir arıları yokolduydular. Yaklaştı Köroglu portalara itirdi kitliydilär içyandan. Geçti öbür tarafına da orada bir aralıcak gördü, näändan mayızları atarmışlar. Soktu elini sıydı kendisi dä zorca ama sıydırdı kendisini dä girdi o dam içinä, näända kapalıydı Kır at. Köroglu hızlandı ona, öper suvazleer kafasını annısını. 

Görüp ani bekçilär beygirdän korkarak içindä yok baktı kapudan da gördü onnarı dışarda koyun yaanısı kaynaderlar lafa durerlar. Sora yaanıları çaundan çıkardılar, peşkirlär üstünä koydular suusunnar, kendileri dä yattılar uyumaa hem birdän dä uyukladılar masus evceezdä. Ozaman Köroglu girdi aldı ne lääzım yola deyni da çıkıp kitledi kapuları dışandan.

Sora gitti o babunun serayına öldürdü onu çekti ateşlik içinä yansın ki annamasın kimsey ani onu öldürmüşlär ama o kendisi sarfoş olup ateşlik içinä düşmüş dä yanmış. Da çıkıp gitmiş.Padişaa bunu annayıp haber etmiş ani kim yaklaşabilecek Kır ata da bakacek onu babunun erinä o onun kadar kazanacek.Köroglu diişik giimnerlän hem üzümnän geler padişaya da deer ani o var nicä yapsın bu işi.

Da Köroglu çekeder Kır atı bakmaa besleer, suleer, pakleer beygir toyannaner kendisinä geler...
Padişaa pek istermiş görsün nicä Kır at yorter oyneer da toplamış bir siir. Köroglu gösterer Kır atın becermeklerini. Hepsi mayıl. Bitki gösteridä ama Köroglu sıker beygiri uçerlar kalä duvarların üstlerindän dä yolu alerlar evä dooru.

Padişaa yolladı Köroglunun ardına asker ama korkktular tutunmaa düüşä Körogluynan. Ozaman padişaa kendisi asker başında yollaner etiştirmää Körogluyu. Oler düüş. Ama Köroglu becermeklän hem çalımnarınnan yalnız ensedi o askeri padişaa gücülä kurtuler kaçıpta...

Köroglu Kır atınnan yolu ileri aldılar. Genä aftalarlan yolda derelerin üstündän uçmaa... taa evä etişincä. Ona karşı çıktılar gözäl karşı ettilär. 




#Article 86: Saygılı üürenicilär (301 words)


Saygılı üürenicilär

Siz açtınız bir eni üürenmäk kiyadını. Kiyadın adı Gagauz dili hem literatura VIII-nci klaslar için. Bu kiyadın I-inci bölümü Gagauz dili  VIII-inci klaslarda şkolacılar başleerlar üürenmää gagauz dilinin sintaksisini. 

Sintaksis üürenilecek nasıl bir sistem kursu kiyat kurulu kurikuluma görä onuştan bu klaslarda da şkolacıların söz ilerlemesi üüretmenin baş neetiydir. Bu üzerä kiyat çekeder söz teoriyasından kiyatta açıklaner türlü tekstlerin yardımınnan te bu söz temaları : Üürenmää-kendin terbietmää Adam işinnän şannı oler. 

Çalışkannık Musaafirlik Adam hem Vatan Adam hem Literatura.Dostluk hem başka. Bu söz temalarını taa doludan açıklamaa deyni var nicä kendiniz da başka tekst yazasınız. kiyadın tekstleri vererlär sizä bilgi bununnan bilä üürederlar sizi olasınız cana yakın yapasınız iilik seväsiniz işi ana tarafını. 

Vatanınızı dostluu serbestlii gerçeklii. Genä bu tekstlerdä siz bulaceniz söz teoriyasının te bu kuralların baalantılı sözün tiplerini-annatma yazdırma fikirlemä onnarın temalarını öz fikirini strukturasını stillerini Pek ii olur kendibaşınıza annadasınız tekstlerin içindeliini kantara koyasınız personajların yaptıklarını söläyasiniz onnar için kendi bakışlarınızı ozaman sizin sözünüz taa üüksek uura kalkacek. 

Kiyadın dil teoriyasında dil üürenmesindä en paalı net-tanımaa hem bulma lafbirleşmelerin sadä cümlelerin bölümlerini grupalarını bilmää izafetlerin başka lafbirleşmelerin ozalliini yapma sadä cümlelerä analız onnarın sölemäk neetinä hem onnarın intonațiyasına görä kiyadın II-nci payı Literatura çekeder gagauz halk folklorundan. 

Bundan başka kiyatta erleştirili gagauz yazıcıların N.Arabacının, N.Tanasoglunun, D.Tanasoglunun, N.Baboglunun, G.Gaydarcının, S.Kuroglunun, T.Zanetin hem başkaların biografiyaları onnarın en meraklı en lääzımnı annatmaları şiirleri. Bu yaratmalar için var türlü soruşlar analiz yazıları angıları yardım vereceklär  sizä annayasınız anatmaların temalarını öz fikirini veräsiniz harakteristika personajlara belli edäsiniz yaratmanın kompozițiyasını yapasınız analiz onun artistik dilinä.

Kiyadın bitkisinä koyuldu çevirilmä yaratmalar Moldovan hem Rus dillerindän. Sayerız ani pek lääzımnı işlerin arasında buluner te bu verilmiş işlär  dä çekettirilmiş teksti kısadan başarasınız kendiniz kurasınız tekst yazasınız takrir hem yaratma bir resimä bakarak ya bir oluş için ya literatura temalarına görä ii Saatlan!

Kiyadı hazırlayannar




#Article 87: Tepegözlä kızçaaz hem çocucak (133 words)


Tepegözlä kızçaaz hem  çocucak

Bir vakıt varmış, bir vakıt yokmuş, varmış bir kızçaazlan çocucak. Gitmişlär onnar daaya toplamaa çilek. Toplamışlar toplamışlar, da gitmişlär irak. Daadan onna ayırılmışla, gidela, çıkerla iyennerä, onnar nası biz, saadä gözleri tepesindä Tepägöz.

Almışlar onnar uşakları, götürerlär evä, çocucaa kolverarlä kuyuya. Kızçaaz kale babuylan, yardım edee, ama çocucaa hep doyurela, tuyannasın. Tä onnarın paskellesi, Tepägözlär giderlä kliseyä, a babuylan kızçaaz kaleyla. Babu yake fırını kırmızı olmuş. Babu getire tölä bir demir taçka da dee : 

Kızçaaz dee : 

Gösteree ona, nası yatmaa. Kız dee : 

Tepägözlär klisedän gelerlär, açan gelerlär...

Bilerlär, ani mamusu kızı orıy sakladı, ani pişsin. Yok mamusu bir erdä. 

Koyerla masaya babuyu imää. Açan çevirerla yotänna,  geerdä göz. Ye-ey, onnar birdän :  

Şindi pineyla beygirlerä da etişmää bunnarı. Taman da kaar yaayer. Da onnar hayde geeri.




#Article 88: Tepegözlär için annatmalar (252 words)


Tepegözlär için annatmalar

Hem koorardılar bizi, hem annadırdılar bizä. Gidärdik kaçarak çevirärdik onnarın mallarını. Gündüz dä gidirdik, gecä da gidirdik... Oturup ateşin yanında, gülärdilär, bakardilar birbirinä da deerdilär bizä, küçüklerä :

Ne bakersın nicä Tepägöz ! Ya git ta çevir te o malları.
Gidärdik çevirärdik, çekedirdilär sölemää : Varmış ileri Tepägöz... Onnara bu işleri annatmış dädular, dädulara da onnarın dadulärı.Nändan çekiler Tepegözlär, kimsey bilmeer. Te ozamanda benim aklımda kaldı Tepegözlär.

Yaşarmışlar onnar bayırlarda, kanarıklarda, tülüymüşlär, suya yakın yaşarmışlar. Hem bayır hem da su, yarlarda neredä ani otlatmak erlär iymiş hem yakınmış. İyermişlär onnar sadem yahını çürüdüpdä. Kaparmışlar onnarı yarıklara. Taşı açıp koyarmışlar orıy, onnarın nicä kladovkası. Orda yakın yarıkta yaşer, ordan sora iyärmışlär, biraz geçtiynän.

Topler orıy, götürer orıy, sora ordan iyer : balık, kuşlar başka işlär. Ani adam isin, bän onu işitmedim. Yaşarmışlar aylelerinän aralık-aralık, nicä insan. Varmış yalnız da yaşayan. Habanarmış hepsinä mallara. Te sora çeketmişlär kaybelmää onnar. Geçä geçä vakıtlar onnar kaybelmiş, da kalmış insan bu insan. İnsannan ilişkileri yokmuş. İnsan onnara habanmarmış onnar da siirektä  sadecem habanırmış onnara.

Onnarın malları büük bu mallardan, ani biz kullanerız, deyelim manda, öküz, sıır, hayvanı, onnardan büük. Te nicä o büük kemiklär, anı bulerlär deniz boylarında, te ölä mallar olmalı.Mamont gibi mallar, balıkları da onnarın olmalı büüktü.

Tepegözdä sadem bir göz, önündä, tepesindä, ama duyarmış her taraftan, hem dä görärmiş islää. Onun için bizä däärdilär :

Te bunnar insan, bizdän sora kalcek te bu kara erdä. Demää hepsinä onnar olceklar çorbacı. Götür geeri işini yapsınnar. Onnar / Tepägözlär / İnsandan ileri yaşamışlar.




#Article 89: Tepägöz (369 words)


Tepägöz

Bir vakıtta varmış, bir vakıtta yokmuş, varmış bir adamın üç oolu. Bubası büük adam. Nekadar yaşamış hep çobanmış. Diy çocuklarına : 

Bubası öliy kalıy çocuklar. Yapıylar bubasını kırkını yılını.  Aldılar koyunnarı da çıktılar kıra. Geldilär o daanın boyuna çiziyä. Koyunnar geçiy ötäänna. Büük agası diy :

Küçük kardaşları diy :

Da koyunnar otlıylar. Vakıt çok oldu, koyunnarı toplıylar, yatacaklar bu daa içindä. Agası diy : 

Kesiylär bir koyun, yapıylar bir kavurma. Karannık oldu. Geliy daadan bir ses baarıy : 

Agası diy : 

Bunnar biraz korkıy, ama baarıylar :

Gele-gele geliy büük balaban bir adam, Tepägöz 

Bu yatıy uyumaa, sarıy koyunnarı, yatıy uyumaa. Kalıy koyunnar orta yerinde Diy :
 

Tepägöz etişiy onnarı gene da çeviriy geri daa içinä. Diy ozaman : 

Sabaa olıy. Diy : 

Büük agaları gidiy onnan ekmek için. Geliylar açan orayı, büük bir dolayında koyunnar otlıy, ama çoban görünmiy. Açıy kapuyu, giriylär içeri. Çocaa diy : 

Tepegöz diy:

Götüriy...

Çocuu soyundurıy da yiy.

En küçük kardaşları aydıy koyunnarı orayı, nereyi onnar gittiler. Aydıy em aalıy. Kara topal koyun kalıy koyunnarın em aardına.

Gircen açan içeri, diycek : Kaynat te bu çüvende suyu yalını tavana urıncak.Ama sen kaynat bir çölmek kalıncak. Açan Tepägöz yatacak uyumaa, uyurkana dök bu çölmek suyu Tepägözün gözüne. Ozaman o görmiycek. 

Çıkacan ordan, te bu anatarlan kapuyu aç da sıbıt yere. Gir koyunnar içine kes bir koyun da çullan o deriylen. Tepägöz kapuda duracak da ayaklarının arasından çıkacak birer-birer koyunnarı da yoklacak yapaaları. 

Geldi çocuk diy :

Çocuk anatarları toplıy ep. Gidiylär odanın içine.

Kaynadıy bu suyu bir çölmek kalıncak, dökiy Tepägözün gözüne. Çocuk çıkıy koyunnar içinä kesiy bir koyunda çullanıy deriylen. Koyunnar içine çıkıy Tepegöz diy : 

Başlıy ayaklarının arasından kolvermää koyunnarı kapudan. İki koyun çıkıy üçüncü çocuk çıkıy. Açan bitiriy koyunnarı ayaklarının arasından çıkarmaa diy çocaa :

A çocuk diy ona şindi:

Tepegöz diy çocaa : 

Çocuk diy : 

Çocuk başlıy kaçmaa. Kaça-kaça geliy bir pınara. Tepägöz ep kuvalıy tutmaa. Çocuk kesiy üzünnen parmaanı sıbıdıy pınara. Çocuk çekıliy pınardan bir tarafa. Üzük pınar içindä baarıy : 

Tepägöz düşiy pınar içinä. Çocuk ozaman öldüriy onu taşlan pınar içindä. Çocuk toplıy kendi koyunnarını nekadar Tepägözün koyunnarı, onnarı da alıy, çıkıy daadan. Geliy eve çocuk koyunnarınnan, evleniy yapıy bi düün da büün de yaşıy.




#Article 90: Tepägöz adamı (183 words)


Tepägöz adamı

Bir adamın varmış üç oolu. Çobanmışlar. Varmış onun sürüleri, angılarını çocuklar otladırmış. Dädu hep sölärmiş oollarına :

Bir kerä adamın büük oolu kaçırmış orıy koyunnarı. Toplarkana sürüyü rasler dev adamına. Geler bir adam tepesindä gözü. Ölä olmuş çocuk girmiş Tepägözün topraana. Evä geeri çocuk dönmemiş.

Geçeer vakıt ikincisi oralarda koyun otlader, o da unutmuş neyä bobası takaza etmiş. Girmiş neredä insan gezmeer Tepägözün merasına. Tepägöz onu da kapeer laama koyunnarınnan bilä. Küçük kardaş beklee nekadar beklee da gidee dooru Tepägözün evinä.

Tepägöz aleer çocuu içänna  da deer : 

Sürüdän bir koyun deer : 

Çocuk yaker büük bir ateş, yaker ne yaner, kaynader bir çüven su.

Kaynadınan su devirer onu Tepägözün gözünä. Tepägöz baararak fırler da başleer aaramaa çocuu içerdä. Çocuk sa şiretleer, çeker toklunun derisini üstünä da karışer koyunnarın içinä.

Sabaa oldu Tepägöz koyunnarı yoklayıp birär birär ayakların arasından kolverer dışarı.
Çocuk deri sırtında tanımeer onu. Çıkıp baarer Tepägözä. Takışmasın bu onun aardına. 

Verer çocaa bıçaanı ama çocuk kayıl olmeer.

Verer üzüünü, bu koyer parmaana. Başleer üzük çaarmaa çorbacısını, canını kurtarmaa deyni, çocuk keser parmaanı da sıbıdeer pınara. Ölä da kurtuler.




#Article 91: Tepägöz hem iki kardaş (110 words)


Tepägöz hem iki kardaş

Varmış iki kardaş, da varmış koyunnarı, da gitmişlär kıra. Tepägöz görmüş, da çobannar braamışlar koyunnarı da kaçarmışlar. Da birini tepägöz tutmuş, da yutmuş çocüü. Biri da kaçmış koyunnar nca üzük baarmaya başlamış : yeşektä varmış bir deri. 

Da almış o deriyi, giimiş sırtına, o iş gecäymiş. Çocükta geçmiş koyunnarın arasından, da tepägöz tanımamış çocuu demiş Pişir bana ceer.Çocuk almış tuz, da atmış onun gözünä da çıkmış gözü. Tepägöz demiş sora çocää na benim üzüümü. O almış da o üzük başlamış baarmaa. gel buyanı.

Çocuk kaçarmış, tepägöz aardına. Çocuk savaşırmış çıkarmaa üzüüyü, çıkaramazmış, da kesmiş parmaanı, da atmış punara da, Tepägöz atlamış punar içinä. Çoban kurtulmuş tepägözdän.




#Article 92: Tepägözlar (302 words)


Tepägözlar

Bir vakıt varmış, bir vakıt yokmuş, varmış üç kafadar. Şindi gidiylä iş için. Gidiylä iş aaramaa kendileerinä. Geziy bunnar, nekadar geziylä. Bakela bir mera orda varmış. Orda da yaşaarmış bir Tepägöz. Varmış saadä bir gözü. Bunnar dee : 

Bunnar taa aykırmadaan o aykırmış onnara :   

Açan bunnar deerlär bölä, o iki adımda olee yannarında. Olduynan yannarında sorıy genä : 

Aleer onnarı bu. Şindi dee : 

Braker onda.

Açan bitee imelikleri, gidee büüyü. Bu çıker karşı ona : 

Aler bunu içänna. Gösterer neresi naşi. Bu burada, maaza da burada...Da götürer onu bir erä, kaper kapuları. Orda da varmış bir çaun da dee ona :

Açan kaynee o su, çocuk, bişey bilmee aykıree ona. Açan da aykıree, bu kalkee, tutee çocuu sokup çıkarer o kaynaktan da yer onu.Braker kemiklerini. Da şindi ikincisini, açan o gelee ona imek için alee ardına da dee : 

Açan su kaynee, bu aykıree ona. Bu Tepägöz  çocuu aykırı tutup, sokee kaynak içinä, çıkarer da iyer.

Şindi küçüü beklee bunnarı, ama onnar hep yok.

Şindi gidee bu da. Varmış bir da kuzucuk onnarın şugusu. Dee o kuzu çocaa : 

Bu çocuk gelee. Çıkee karşı Tepägöz :

 

Açan kaynee su bu çocuk aley da devirer bu suyu onun üstünä onun o bie gözü da fırleer. Da baarer : 

Yoklee bu koyunnarı, bastırer. Çocuk çıkıy. Açan bu göree, ani yok aaraner. Ne yapsın? Dee çocaa :

Çocak ölä da yapıy.Ozaman Tepägöz dee :

Kuzu dee :

Açan aley o altın üzüü da koyee parmaana o altın üzük girişer lafetmää :

Çocuk oyanna, çocuk bıyanna: oyannı, buyannı yok...Etişerlär kör pınara. Çıkaree çocuk bıçaanı da sıbıdee üzüü pınara parmaannan bilä. Buda dooru pınara düşer. Tepägöz pınar içindä. Bu çocuk da girişer sıbıtmaa taş orayı. Taş-taş üstünä pınara, da öldürer bu Tepägözü. Alee koyunnarı da gelee su boyuna. Çocuk aykırler o suyu gider evine.




#Article 93: Üç kardaş hem Tepägöz (294 words)


Üç kardaş hem Tepägöz

Üç kardaş Küçük-Acılıktan dönermişler. Karşıdan (Balkannardan) inmişler düzlüklere. Tepeleri dönmüş, yolu şaşırmışlar. İşlenmiş yol bitmiş. Geeri çatırık yola dönmüşler.Çatırıktan başka yolu kapmışlar. 

Vakıt ta avşam üstüymüş, gün yakınmış kauşmaa. Gide-gide uzakta görmüşler bir sürü koyun. Çoban da dev boylu bir adam, büük bir çalı-çırpı demedi sırtında, koyunnarı aydarmış. Yaklaşmışlar çobana yolu Tuna aazına dooru sormuşlar.

Kardaşların küçüü almış üzüü, giidirmiş parmaana. Çıkıp sürünün önüne, yola acele etmişler.

Gide-gide koyunnarın önünde bir laamın aazına getirmiş kardaşları. Laamın önünde durgunmuşlar, şaşa-şaşa bakınmışlar. Bu laam Sivri-Tepe bayırın eteendeymiş.

Bu vakıt koyunnar da, Tepägöz da peşteraya girmişler. Tepägöz peşteranın aazını bir büük taşlan (kanaraylan) kapamış. Susarak ateşlee gelip, odun atmış, büük bir ulülünga tutuşmuş. Kavrayıp yapaalarından bir azman, şişä diri giidirmiş, derisini üzmedeen ateşe pişirmää koymuş. O koç baara baara pişmiş. Tepegöz çevire-çevire şişi ötäändan-beräändan kopara-kopara azmanı çıtır-çıtır imiş, bitirmiş. Üstüne de bir tulum su içmiş. 

Kardaşlar kıpıtmışlar. Nasıl acaba kurtulsunnar bu hoburdan?
Tepegöz uyuduynan, denemişler girişten taşı aktarsınnar, ama erinden de onu kıpırdadamamışlar. Ne yapsınnar? Kazıkta birkaç deri asılı varmış. Alıp o derileri biri-birinin sırtlarına erleştirip, baalamışlar. Küçüü demiş : 

Bu vakıt kardaşların küçüü ünden bir uzun ip kıvratmış da, kesiy üzüklü parmaanı, o ipin ucuna baalamış. İpin übür ucunu da laamın aazından dışarı sıbıtmış.

Sabaa karşı, Tepägözün en tatlı uykusu zamanı, küçüü agalarını üüretmiş, ne yapsınnar da uydurup kızgın şişi devin gözü uuruna, kardaşları bir aar taşlan şişe urmuşlar. Tepägöz yataandan okadar keskin baarmış, ki laamın duvarları sarsmış, koyunnar ürkmüşler, laamın aazında güme toplanmışlar.

Kardaşlar sevinerek sarmaşmışlar biri-birine

Kardaşlar dinnenmişler kesip bir azman çevirme imişler da, toplayıp sürüyü, Sivri-Tepe bayırını aşmışlar, Karaş kasabasını dolaylayıp büük yol boyunca koyunnarı güderek Uz-veliyatını aykırılamışlar, Tuna aazından Bucak kıyısına geçmişler büük bir zenginnik edinip. Şindi da bizim Bucak kırlarında ii tamazlıktan iiri-  iiri koyunnu kanaraları görebilirsiniz.




#Article 94: Önsöz (128 words)


Önsöz

Gagauz halk türküleri ayırı kiyat olarak notalarlan birliktä şındiyä kadar yoktur basıldı. Bu bakımdan elinizdeki kitap eni bir iştir.Burda toplu 136 türkü angılarını 1969-1980 yıllarda magnitofona yazdı folklorcu Mariya Durbaylo. 

Türkülär verili bilim printiplerinä uygun; sayıler havalar hem peetlär nicä insanın aazından çıktıysa, ölä da brakılı. Ne aranjirovka, ne literatura dilinä uydurmak bişey yapılmadı. Kimi türkülerin ikişär-üçär variantları var, kimi türkülär diil bütün onnara da maasuz dokunulmadı.

Janra tarafından baktıynan, burda var hem balada, hem üüsüz türküleri hem sevda için, hem halkın geçirdi için hem da Allaa için türkülär. 

Peetlerdän belli, ani türkülerin arasında var eni da, ama var evelki da. Kimi kerä razgeler   ölä eski laflar, angıların maanaları bilä unudulmuş. Araştırmacılara var iş: lazım açıklama herbir karannık eri, çünkü halkın yaratması onun isoriyasını gösterän bir aynadır.              




#Article 95: Manevşayı koydum topraa (178 words)


Manevşayı koydum topraa

Açan Ak asan giceymiş evdän haşler maazaya bir çiçek da koyer onun adını Menevşa. Bu bir çiçek. Da sımarleer anesinä : 

Mamu bän bu Manevşayı koydum topraa. O büüyecek er gün, ama sän onu sulaycan. Da o olucek bir büük aaç. Açan nu Menevşa kuraycek bil ani bän ölecäm. 

İi anası sesleyor çocuunu. Suleer o otçaazı da bu oler büük bir aaç maazada. Hem çiçek açer bu hem büüyer. Çocuk evdän. Dokuz yıl gelmeer evä. Ne da kiat yazer. O bilmeer Menevşa kız bekleer mi onu osa beklämer mi? Da bu yavklusu hep onun aklında. Onu beenmiş sever onu. Pek ister onu. Çocuun sevdasınnan Menevşa çiçek oler bir büük aaç. Kız mı o? Aaç mı o? Kimsey bilmeer. Oler bir dincä çiçek, onnar ileri içerdä da vardı...

Bu çocuk sa bu dokuz yılın içindä dokuz kemer altın kazaner, dokuz da sürü koyun, dokuz üz da çoban edener. Geler Menevşaya evä girmeer mamusuna. Da verer ona seläm :

İnsan / gelin / dooru sölemiş. Da o hem doker düzendä hem aaler. Todurçu/Ak Asan/da demiş can acımasınnan:




#Article 96: Besarabiyalı gagauzların istoriyası (2768 words)


GAGAUZLARIN BAŞLANTISI ASLI KÖKÜ, SENSELÂ SOYU 

Nicâ Besarabiyada, nicâ da Dobrucada var çok küü erleşmâyi, neredâ yaşeerlar sade gagauzlar.Gagauzlar hererdâ tutıerlar hristian dinini, zerâ onnar ortodox hristian olup eyi dinni, religiyacı, deyanetli insannardır. Gagauzlar lafederlâr pak türkçâ, ölâ nicâ lafedârmiş, eski zamannarda cümlâ insannar, hangıları çekilmiş türk halkından, türk soyundan. 

Gagauzların dili lafı taa aslı türkçâdir, taa paktır Osmanlı türklerin dilindân, zerâ osmanlılar çok laf, çok söz almışlar farsizlerdân, hem arablardan. 

Şindiyadak dünnâ istoriyası göstermeer, ne türlü insannardır gagauzlar, nesoy senselâdir, kimdir, gagauzların senselâ başı (ataları), neredân onnar gelmişlâr Besarabiyaya hem Dobrucaya, neredâ yaşamışlar baştan başa. Gagauzlarda yok ne literatura, ne yazı, ne yazılı kiyatlar. Şindiyadan gagauzlar yazmamışlar gagauzlann istoriyasını. 

Bu sebepten, ki açalım deyi hem bulalım deyi gagauzlarin istoriyasını, lââzım bakalım, ne söleer gagauzlar için gagauzların sözüeti hem da başka halkların sözüetleri hem da onnarı kullanıp, yazalım gagauzlann istoriyasını. 

İlkin bakalım, ne deerlâr, ne yazıerlar gagauzlar için başka halkların ürenmiş yazıcıları evelki zamandan şindiyadak. 

Doktor İrecek Konstantin Yosifin oolu, Üniversitet profosoru olup Pragada, Çekiya memleketindâ ilin 1878 yazdı Bulgarların istoriyasını, neredâ yazıer gagauzlar için da iştâ ne: 

Irecek yazier, Hammer (isterik) söleer, ki urumlar (greklâr) 1223 ilinda baaşlamişlar Dobrucada Izedinâ Selçuklarin Sultanini toprak, hem ki ozaman göçülük yapmişlar, geçmişlâr Küçük Asyadan Anadoludan Dobrucaya 12.000 türk familyasi arabalannan. 

Selçuklar türk-selçuklar taşirmişlar at: Selçuklara araplar, hem da Osmanli türklâr. Onlarin beyi paşasiyimiş Salitukdede, Salitukdedin olur görmâa Babadagda sindi da. Irecek yazier, ki olamaz, ki gagauzlar çiksinnar bu Selçuklarin arasindan, zerâ onlar pek tez, pek kisa vakittan sora, Selçuklar Dobrucadan geçmişlâr yurtlanmişlar Kirimâ (Krima) hem da Kipçak kirlarina. Bunun için başka kitaplarda yazilmier hiç bişey (Hamer der Gold, Horde Pest. 1840.176-180). 

Bulgarlarin Istoriyasinda Irecek yazier Kumanlar için, ki onlar ensemişlâr peçenegleri hem da daatmişlar onlari. Kumanlarin kimisi taşirmişlar at: Uzlar, Oguzlar. Ruslar kumanlara derlarmiş: Polovotsi. Irecek kumanlar için yazier çok hem gösterier onnarin yaşamasini, zanaatlarini, adetlerini, kumanlarin dili için Irecek yazier: ki 1066 ilda (60.000) altmiş bin kuman (uz, oguz) geçmişlâr Tunai (Tuna deresinin suyunu) hem da daalmişlar Bulgariya içindâ etişip Elladayadak, kumanlarin ço kayibolmuş cenk edip bulgarlarlan, hem peçeneklerlân, hem ço ölüm bulmuşlar bulaşik (sal gin) hastaliklardan. 

Kumanlarin (uzlarin) kalani erleşmişlâr Makedoniyada (271-272 yapr.).
İ.Nistor Cernoutsi Universitetin şanli profesoru, hani Romin Akademiyasinin Azasidir, kendi kitabinda: Basarabiyanin Istoriyasinda (Cernâuti 1923) Gagauzlar için yazier: Gagauzlar yaşarlarmiş Dobrucada etişik Varnayadak. Oradan onlar kalkinmişlar, geçmişlâr Tunai hem da erleşmişlâr Bu cankta, Basarabiyada, neredâ düzmüşlâr küülerini yanlaşik bulgarlarlan, Rus zaabitleri vermişlâr onlara çok toprak, hani kalmiş boş tatarlarin çikmasindan sora. Gagauzlar peçeneg-kuman-türk soyundandir, onlar kabuletmişlâr hristian religiasmi (dinini), ama korumuşlar, tutmuşlar türk dilini millet dilini, taa pak Osmanli Türklerin dilindân (286-287 yapr.). 

D. Grigoroviç, professor Odesa Universitetindân yazdi 1870 ilda gazetada: Novorosiski Telegraf No 39 hem 40 ki gagauzlar kumanlarin (polovotsilann) evlatlari, hani erleşmişlâr: Bulgariyada XI-XII, ebedtâ hem orada kabuletmişlâr hristianlik. 

Ioan Ştefanov Ivanov, kitabinda: Bulgarlar Rusiyadan hem bulgarlar Bulgariya memleketindan 1894 ilda yazier: Gagauzlar pak bulgardir, hangilari kayibetmişlâr bulgar millet dilini, hem geçmişlâr türk dilinâ. 

Brokhauz hem Efron Ensiklopedikli söz kitabinda yazierlar, ki gagauz türklenmiş bulgarmiş. Bulgar yazicisi Iov Titorov, kitabinda: Bulgarlar Basarabiyada (hani tiparlanmiş Sofiya kasabada 1905). Yazier, ki gagauzlar bulgarmiş, bulgar senselesindân. 

Hepsindân taa çok bilmek verier gagauzlar için rus yazicisi etnogrof V.A. Moşkov, hani halis beyan etti, ürendi gagauzlarin istoriyasini, hem yaşamasini, dolaşti, denedi, gördü, gagauz kimlerini Basarabiyada, Dobrucada, Bulgariyada hem başka erlerdâ, topladi gagauzlarin çalgilarni masallarin, adetlerini, hem her türlü işlerini hem yazdi halis monografia hem da çok yazi gagauzlar için. 

Bakalim ne yazier gagauzlar için rus yazicisi Moşkov kitabinda: Gagauzlar Bender sancakindan (Moskova 1900) O yazier: îstoria buluer gagauzlan Kara Denizin gün batisinin kenarinda, hem taa ülen tarafinda bulunuer bir büük gagauz küü, hani denileer Akdere Kap-Emon. Amma Akderedâ yaşayan gagauzlar gösterierlar kendilerini, ki onlar türklenmiş urumlardir. Viliat neredâ yaşierlar saadâ urumlanmiş gagauzlar, tutuer Varna kasabasinin podişterini, Balçik kasabasini, hem da Kap-Kaliakra semtini (sancak). Amma bulgarlanmiş gagauzlar yaşierlar Providisa sancakinda. Burada genç gagauzlar heptân bulgarlanmiş (bulgar olmuşlar), lafedeerlâr bulgarca, ama ihtiar gagauzlar lafedeerlâr bulgarca katişik türk laflarmlan. Günduusu tarafinda olan küüdâ hani denileer: Voyvodaköy gagauzlar lafedeerlâr pak türkçâ hem da tuterlar hristian dinini islââ. 

Gagauzlar yaşierler Silistriyada hem da Silistriyanin dolayinda, Gagauzlar yaşierlar Dobrucada, hem Basarabiyada. Pek zor anlamaa buralarda gagauzlarin sayisini hem açik göstermââ, ne kadar gagauz yaşier bu erlerdâ, zerâ gagauzlarin kimisi, gösterierlar kendilerim, ki onlar deyil gagauz, ama türklenmiş bulgardir, başkalari sa gösterierlar kendilerni, ki onlar türklenmiş urumdur. Gagauzlar bu erlerdâ zanaatlanirlar hayvanliktan çiftçiliklân, baa dikmeklân, baçâvancihklan, balikçiliklan hem başka türlü zanaatlan. Hepsi gagauzlar hakikat ei hristiandir. 

Gagauzlarin lafetmâk dili türk dilidir, benzeer Osmanli türklerin dilinâ, amma gagauzlar bilmeer Osmanli türklerin literaturasin hem da onlarin yazilarini, gagauzlarin kliselerindâ slujbalar yapilmaerlar gagauzça, ama urumca, yakida slavanca.
Gagauzların şkolalarında uşaklar ürenierlar bulgarca Provadia hem Silistranın sancaklarında amma Varna hem Balçık sancaklarında ürenierlar urumca. 

Bulgarların hem urumların arasında oluer çok düşmanlık gagauzlar için, zerâ bulgarlar savaşıerlar gagauzlan kendisinâ çekmââ, hem da onları bulgarlamaa, ama urumlar da çalışıerlar gagauzlan kendi tarafına çekmââ, hem da onları urumlamaa. Onuştan gagauzların kimisi bulgarofil, bulgarlann hatırını bakıerlar, başkaları sa grekofil, bakıerlar urumların hatirinı, gagauzlar geçmişlâr Tunai, Tuna suyunu, hem gelmişlâr Baserabiyaya bulgarlardan illeri hem göstermişlâr kendilerni ki onlar türklenmiş bulgardır. 

Makarki iraktan ey görüneer hem gösterilier, hangi adam gagauzdur, amma ofisial, gagauzlar yazıya girdilâr, ki onlar bulgardır, hani lafedeerlâr türkçâ. Şindiyadak Basarabiyada gagauzlar yazılıdır bulgar sayısında, ki onlar türklenmiş bulgardır. Sindi Romıniyanın zaabitleri isteerlâr açıka koymaa, halis kimdir gagauzlar hem ne kadardır halis gagauz bulunuer Romeniyada. Onuştan tez bilenecek ne kadar gagauz var. 

Etnograf Moskof gösterier, ki, gagauzlar yerleşmişlâr Basarabiyada Bucakta hem da düzmüşlâr 15 büük koloniya (küü) Bender sancakında: 

İsmail (hem Kahul) sancakında 10 koloniya (küü): 

Akkerman Sancakında gagauzlar düzmüşlâr 5 büük koloniya (küü): 

Basarabiyalı gagauzların Baş-koloniyasıdır hen şanlı küüdür Komrat. O bir kasabadır, neredâ yapılıer çok komertia alış-veriş. İnsan Komratta taa gezilmiş, taa tivilizat. Komratta bulunuer 1878 ildan gimnaziya çocuklar için hem gimnaziya kızlar için, çok şkolalar uşaklar için, spital doktorlar, posta, telegraf, Daavakesicisi, Daavadivanı, notariat, bank hem başka faydalı işlâr. Moşkov bulur, ki Basarabiyada bulunuer 60.000 halis gagauz. 

Moşkov yazıer, ki gagauzlar religialık, inanlı, diyanetli insandır, çalışkan, çevik, yarar, dooruluklu, uzlu, uzlaşıklı, ikramlı hem musafirci insandır. Gagauzlar cümlâ. koloniyalarında (küülerdâ) düzmüşlâr yapmışlar taştan gözâl klisâ. Komratta yapmışlar iki büük klisâ. Etnograf Moşkov yazıer: Gösterdiktân sora, ne erlerdâ yaşıerlar gagauzlar, sindi lâzım geçelim onların baş senselesinâ hem da gösterelim, kimdir gagauzlar ne soy halk. Gagauzların baş senselesi için, onların soyu için, biz bileeris 2 gipoteza, iki sanmak: 

Şindiki vakit bulunuer temelli saadâ bir gipoteza, bir sanmak, ki gagauzlar çekileerlar Kumanlardan (Polovitilardan), hangılarna derlârmiş Uzii, Oguzii, Uzlar, Oğuzlar. Bu gipotezayı, ki gagauzlar çekileerlar Kumanlardan (Uzlardan, Oğuzlardan, onların ev latları gibi temelleştireer hen ilkin bulgar yazıcısı Ministr Slaveikov, ondan sora Çeh yazıcısı K. İrecek. İrecek bu sebeptân getireer, gösterier çok aslılık, çok istoriya nişanı, geografiya nişanı, dil nişanlarını, ki temelletsin gipotezayı, ki gagauzlar Kumanların, Uzların, Oğuzların evlatlarıdır, zerâ onlardan onların soyundan çekileerlar. 

İrecek Eski Bulgariyanın istoriyasmın nişanlarınlan gösterier, ki türk halkları, türk senseleleri hem kuman senseleleri çok işlemişlâr Bulgariya Memleketindâ çok illeri Osmanlı türklerdân, Türk halkları tutmuşlar, almışlar ölâ büük pay bulgarların istoriyasında, bulgarların memleketindâ, ki Bulgar padişahlıında bir bütün padişah dinastiyası türk (türkoman) soyundanmış. İrecek bulıer Bulgariyada çok insan atlarını, çok laap, hani çekileerlar Kumanlardan (Uzlardan, Oğuzlardan). İrecek karşılaştırıer gagauz dilini kuman dilinlân, hem da gagauz laflarını (sözlerini) kumanların laflarınlan (sözlerinlân) hem buluer çok benzeyiş ki onlar bir soydandır, bir köktândir.

Gagauzolog Moşkov kail oluer İreçekin gipoteziyasınlan, ki gagauzlar çekileerlar türk soyundan, türk senselesindân Uzlardan yakida Oğuzlardan, ama deyil kumanlardan, Moşkov gösterier çok istoriya nişanı, geografiya nişanı, hem dil nişanlarını, hangılarından açık görüneer, ki Kumanlar tatar senselesindân çekileerlar, ama Uzlar, Oğuzlar, türk senselesindân çekileerlar. 
Moşkov açık gösterier, ki Uzlar, Oğuzlar halis türk halkıdır, onlar yaşarmışlar eski Rusiyada hem ruslar onlara dârmişlâr:, Torki, Turki Oguzi, hem da Kara Kalpaki. 
Etnolog Moşkov gösterier, ki türklâr Oğuzlar, Uzlar gelmişlâr Rusiya kırlarına Aziyanın ortasından Orhan taraflarından, neredâimiş cümlâ türklerin douma yeri, başsenseleleri. 

Orientalist professor Golubovski gösterier, nicâ yaşarmışlar Uzlar, Oğuzlar Aziyada, nicâ geçmişlâr, Ural sularını hem yerleşmişlâr Volga hem Don suların (derelerin) arasında, neredâ yaşarmışlar uslu. Ruslar başlamış Uzları, Oğuzları tanımaa 985 ildan, açan onlar ruslarlan yapmışlar ikinci baalantı hem uzlaşmak, hem Uzlar (torklar) yardım vermişlâr Ay Vladimirâ Kiyevin Beyinâ (Knyazınâ), onun uruşlannda, cenklerindâ bulgarlarlan, hani yaşarlarmış Volgada. 
Şanlı profesör Golubovski yazıer, ki uzlar (oğuzlar) uzluklu, uslu, barışmaklı halkmış, yapmazmışlar zorbalık, haydutluk, haramlık, soymak, neleri yaparlarmış yabanı insanlar peçeneklâr hem tatarlar. Uzlar, Oğuzlar zanaatlanarmış çifçiliklân, koyunluklan hem hergeleliklân hem çok dostluk, hem alış-veriş yaparmışlar ruslarlan. Onlar türk soyu olup hiç benzemâzmişlâr peçeneglerâ, kumanlara, polovitilera hem tatarları, hangıları tatar soyundanmış. 

Açan Aziyadan gelmişlâr Kumanlar, Polovitilâr hem da urmuşlar uzların, oğuzların üstünâ, onlar çekilmişlâr Turla hem Tuna semtlerinâ hem da 1064 ilda geçmişlâr Tuna sularını hem yerleşmişlâr Bulgariyada hem da Vizentiyada. Uzların, Oğuzların kimisi kalmış Rusiyada, neredâ kabul etmişlâr hristianlık. Onların episkopu varmış. Oğuzlara ruslar dârmiş: Torki, Uzi, Kara kalpaki, Çornıye kolpaki, çünkü taşırmışlar kara kalpak. Ama açan Uzların, Oğuzların, torkların üstünâ urmuşlar (1224) tatarlar, o zaman onlar da geçmişlâr Tunayı hem da yerleşmişlâr Dobrucada... 

Ştâ ne söleer eski istoriya gagauzlar için hem da o halklar için, hangılarından çekileerlar gagauzlar. Onlar için yazıer eski yazıcı da Nestor letopiset onun illık yazılarında. 

 

 

İrecek taa yazıer hem söleer gagauzlar için onları, neleri söleer Slaveikov, ki gagauzlar Kumanların evlatları (soyu) hem da hiç kabul etmeer gipotezayı, ki gagauzlar çıkmışlar, doumuşlar Bulgarlardan, Greklerdân yakida Romınlardan. Bunları söleyip Georgesku taa yazıer, ki gagauzlar eyi hristiandır, hristian fanatik, hani hristianlık dini için hazır versinlâr ömürünü. Gagauzlar çok leventlik, çok pelevanlık gös-termişlâr cenktâ 1877 ilında hem da çok buuşmuşlar çerkezlerlân hem başibozuklarlan. 

Son vakıtlarda ne kadar Rusiyada, o kadar da Romıniyada hem yapıldı ürenmiş anketalar hem da yazılar, görgülâr gagauzlar için, onların soyu için h. b. ... hem ştâ gazeta yazıcisı G. Lungulesku gazetada: Universul Nr. 106 Aprilianın 21 il, 1934 hem Nr. 107. Aprilin 22 il, 1934 pek paalı hem da pek faydalı bilmeklik verdi gagauzlar için yazdıkta hani denileer: Gagauzların Padişahlu .

Bu yazılık temellerini o almış Bulgar profesörün Afanasiy Manoffun yazılı bilişindân. Bu çok okumuş bilgili hem şanlı profesör Afanasiy Manoff, pek kâmil bulmuş açmış, ne senseledân çekilâr emir bey Dobrotiç, hani beylik padişahlık etmiş Küçük Skifiyanm semtlerindâ 1354-1383 uların arasında hem da ondan provintia-viliat Dobrucâ (Dobrocâ) kabul etmiş at Dobruca. 

Bu profesörün bilişini tiparlamış8 gazeta Messager d'Athenas Nr. 3700 Fevralin9 24, il 1934, hem da tiparlanmış Atenanın Vizantiyalı bilgiçli Meydan -yazılarında hani denileer Epitiris (bak. 7 yedinci kitap). 

Bulgar profesörü Manoff yazısında: Kimdir Gagauzlar yazıer: Kara Denizin gün batısının ke-narlarında Balkan bayırlarından taa Tunaran aazlarına dak (Varnada, Balçıkta, Kavarnada) hem Basarabiyada hem Bulgariyanın veliatlarmda Tunanm uzunluunda hem da Adrianopolun dolayında yaşıerlar Gagauzlar, hangıları bir vakit bir büük halkmış. 

Onların halis ana dili -türk- dilidir. Gagauzlar tutuerlar hristiyanlı ortodoks dini, hem da bulunuerlar greko-ortodoks klisesinda. Makarki Greklâr, Urumlar, Bulgarlar hem Ruslar çok çalıştılar hem savaştılar onları urumlamaa, bul-garlamaa, hem ruslamaa kendilernâ benzetmââ, döndürmââ ama Gagauzlar, kalmışlar gagauz, hem korumuşlar şindiya dak kendi senselesini, kendi dilini, kendi hadetlerini, hem tabletlerini, hangılarını kabul etmişlâr atalarından, senselâ başlarından. 

İstoria açık bilmeer o halkı, o insanı, hani Balkanlarda taşier at: Gagauz, hem da onlar için yazmıer. Ama açan bilişâ getirilmişlâr gagauzların sözlerini, hadetlerini, tabietlerini, dilini, çalgılarını, zanaatlarını, hem da bulunmuşlar onların yazıları Orhon deresinin kenar taşlarında, hangılarını bulmuş hem da okumaklıını açmış türkolog Vilhelm Thomson, -o zaman açılmış ki varmış bir maasus halk, maasus senselâ, hangisinin adıymış: Türk-Oguz, Türk-Uz. 

Bu halktan Türk-Oguzdan çekileerlar Gagauzlar, profesör D. Manoff yazıer bu Türk halkın istoriyasını hem da gösterier, ki Türk Oğuz halkın senselâ-başıymış hem da dinastia ba-şıymış (temeli) Oğuz Han. Oğuz Hanın olumundan soora kalmış 24 Evlat, hangıları bey olup, hem pay edip bubasınm padişahlıını bölmüşlâr Türk Oğuz halkını 24 bölmeyâ (grupaya). Bu 24 türk böl-melerindân git gidâ doumuş, çıkmış başka bölmelâr (grupalar) hep türk senselesindân hem daalmışlarher tarafa, bu bölmelerin arasından çıkmışlar Peçeneglâr, Uzlar, Oğuzlar, Kumanlar hem da başka atlan senseler, hangıları laf edârmiş hep türkçâ, hep bir dillân. 

Türkolog rus-yazıcısı Radlov, istoriyasında yazıer, gösterier, ki bu türk senselelerin ço, braamışlar Hina Türkestanını hem da daalmışlar, dökülmüşlâr Ortakı Aziyanın içinda, Persiya içinda, Averian içinda hem da Küçük Aziyanın içinda: Türk-Uzlar, Oğuzlar (Uzii, Guzii), hani Araviyi hem Palestinayı Araplardan kabul etmişlar at, laap: selçuk türkü. 

Türk selçuklardan sora gelmiş Küçük Aziyaya Anadola, Araviyeya, Palestinaya, bir eni bölmâ türk hep o senseledân, hangisi kabul etmiş at laap, onların dinastia başından, -Osman padişahtan, Osman Sultandan Osmanlı türklar. Osmanlı türklar, geçip Küçük Aziyadan Evropaya zaptettilâr cümlâ Balkan padişahlıklarını, Balkan Veliatlarını, başka türk senseleri hani taşırmışlar at: Peçenegi, Uzi, Uzotorki, Oguzi, Kumani (Polovtsi) girmişlâr Ortakı Aziyadan Evropaya başka taraftan geçip Ural, Kayk sularını, kapmışlar, zaptetmişlâr Rusiyanın kırlarını. 

Açan 1224 ilda tatarlar mongollar urmuşlar Kumanların hem Rusların üstüna hem da en-semişlâr onları, o zaman Türk Uzlar (gagauzlar) Kumanlarlan barabar kaçmışlar Rusiya tarafından hem da geçmişlâr Tunayı hem etişmişlâr Trakyaya hem. Makedoniya semtlerinâ, neredâ düzmüşlâr konak hem onların kimlerinâ urumlar dârmiş: Ku-manita, Kumanovan, Koman, Kumanistron. Türk Uzların (Gagauzların) bir kaç bölmesi erleşmiş Kara Deniz hem Tunanın semtlerindâ Silistra, Mangaliya, Kavarna, Balçık, Varna viliatlarında, neredâ onları derlârmiş: Türk-Uzlar, Oguzlar-Gagauz. (Ga-gauzlar). 

Burada türk senselesi düzmüş bir padişahlık. . 

Vizentiya, urum Padişahları Türk-Uzları (gagauzları) ani hristianmış, kabul edârmiş asker, asker-içinâ, hem askerlerinâ gibi, verimiş uzları gagauzlan, hristiyanlara gibi, ey hak, büüklük hem beylik. 

Padişah Mihail 8 (VIII) Paleolog, ki birleştirsin deyi, hem kaaviletsin deyi hristian olan türk sen-selerni Tuna boyunda, kailolmuş. 1259 ilda yapılsın orada gagauz padişahla hem ki Varna veliatına gelsin Kaykauz îzedin Anatoliyanın Sultanı, hangisini mongollar trondan düşürmüşlâr hem zorluklara koymuşlar. 

Mihail padişahın kaillunı kabul edip İzedin Kaykauz Sultan kendi adamlarınlan, hem ana-sırdan, hani hristiankaymış, Vizentiyaya geçmiş gelmiş Varnaya. 

Bir farsis yazıcı -manuskript- Uguzname (14 ebedtân) hani bulunmuş Viyena bibliotekasında, gösterier, ki İzedin bey saklı brakmış Anatoliyi hem da flotasilan-gemilerinlân geçmiş gelmiş Varnaya. 

Yazıcı Grigoraş yazıer, ki İzedin Varnadan, teklif etmiş Padişahı Mihail 8, ki kabul etsin onu bir yardımcı gibi ki o yardım versin ona karşı skiflerâ hem da kabul etsin toprak, viliat, erleşmek için. 

Açan İzedin adamlarınlan selçuklarınlan erleşmiş Balçıkta Karbunaş viliatında, o zaman düzmüş orada bir beylik, padişahlık, eni padişahlık (gagauz padişahlu). 

Sultan İzedin, Gagauz padişahlıını düzdüktân sora 1263 ilda geçmiş Kostantinopolâ Mihail padişahın yanına hem kendi erinâ brakmış paşa, vali gubernator buba kardaşinı, Sarı Saltuku (1263).
Gagauzların padişahlu 

Vizantiya padişahın Mihail Paliologun istediinâ görâ, hem kaillıına görâ, İzeddin Kaykavuz. Sultan, Anadol Sultanlıını braip geçmiş Kavarna-Balçık (Karbunaş) viliatına hem da orada yaşayan türk senselerindân düzmüş bir eni padişahlık, hangisi kabul etmiş at Karbunaş padişahla, Kavarna padişahla. Burada o zaman yaşarmış çok Gagauz türk senselesindân. Hem da gagauzlar hristianmış, tutar larmış ortodoks religiyi. 

Konstantinopolda olan Vizentiye Patriarhı, ki kaldırsın deyi Gagauzlarm eni padişahlıın sanını hem saygısını vermiş yollamış gagauzları arhiepiskop ani olsun exarh mitropolit eni padişahlıkta hem da yaşasın eni padişahlıın baş-kasabasında Kavarnada. Bu eni gagauz padişahlıı tez vakit erda da suda da (denizdâ) kabul etmiş ölâ küvet, ki Kavarna padişahlıı çok fayda hem yadım yapmış Vizentiya padişahına, açan gagauzlarm beyleriymiş: Balık Bey hem da Dobrotiç padişah. 

Dobrotiç Bey, Gagauzlarin padişahı, ölâ şanlıymış hem kâmilmiş her bir işinlân, ki onun padişahlıına, onun adına vermişlâr at: Dobrotcâ, Dobruca eski at erinâ: Karbunlu Viliat. 
Bulgarlar sölierlar hem yazıerlar, ki Dobrotiç bulgarmış, bulgar senselesindân. Ama profesör Manoff, dokumentlerdân buldu, ki Dobrotiç padişah türk soyundan çekileer, ki o türk senselesindândir. Manoff yazıer: açan Sarı Saltuk ölmüş, onun erinâ Karbunların padişahlıında bey olmuş, baş olmuş Balık bey, hani türk senselesindânmiş. 

İstorik Kantakuzen istoriyasında sölier, ne türlü baalantı hem uzlaşmak Balık Bey yapmış Mihail Paleolog padişahın haliflerinlân. 
Manoff yazıer: Padişahça Ana görmüş, ki onun kuvedi altinda kalıer saadâ Kostantinopol kasabası, zerâ hepisi kalan kasabalar geçmişlâr Kantakuzenin tarafına, o zaman yollamış bir misiya, bir elçilik Balıka, hani Karbunikanın, Kavarnanın Beyimiş hem da Balıkı teklif etmiş versin padişahkaya yardım. Balçık ey kabul etmiş padişahçanın adamlarını hem da yollamış ona yardım için kendi kardaşlarını Teodoru hem Dobrotiçi hem bin ayırma soldat.
 
Onlar ensemişlâr cümlâ kaleleri, hem kasabaları Kara Denizin boyunda hem zorlamışlar onları atılsınlar Kantakuzendân hem da çekinsinlâr Padişahçanın tarafına, onun eli altına. Padişahça Ana çok ikramlan, hem çok şanlan kabul etmiş Dobrotiçi, evlendirmiş onu Apokofkosun kızilan hem da koymuş yapmış Dobrotiçi generalisim Urumların üstünâ. 

Manoff yazıer: açan Balık Bey öldü, onun yerina Gagauz padişahlıın tronunu kabul etti Dobrotiç (1354). Hem çünkü onun varmış baalantısı hem hısımlıı Vizentiya (grek) padişahlımlan, kabul etmiş (Monarh) titlasını, padişah kuvedini, olmuş gagauzlarm padişahı Kavarna Viliatmda, Kavarna padişahlıında. 

Dobrotiçin padişahlıında Gagauzlarin padişahlıı olmuş kuvetli, Dobrotiç padişah, hani kabul etmiş selçukların flotasına (gemilerni) bültmüş hem da kaaviletmiş flotayı hem da küvetlerini pek ey. Dobrotiçin padişahlıında Karbunaşlıların padişahla (eski Küçük Skifiya) kabul etti at: Dobrotça, Dobruca, padişah Dobrotiçin adına görâ, Dobrotiç öldüünân, onun erinâ padişah oldu, onun oolu İvangos (yakida İvanatos) 1378. Ama İvangos olmuş Gagauzlann (oğuzların) bitki sonku padişahı, zerâ Aziyadan geldi Bayazid I Osmanlı türklerin sultanı, hani (1383) gagauzlarm padişahını yensedi hem da onu vasal yaptı, hem da onun padişahhmı elinâ aldı, ölâki Gagauzlann Padişahlıı, hani kurulmuş Mihail (VIII) Paleolog padişahtan, bozulmuş heptân Bayazid Sultandan, yaşayıp saadâ 130 ila yakın. 

A. Manoff profesörün istoriyalı yazılarından çıkarlar aşaadakı kararlar: 




#Article 97: Zaporojye (282 words)


Zaporojye'nin eski adı Sarıkamış'tır. Burası  Rusların eline geçtikten sonra Sarıkamış adı Zaporojye olarak değiştirilmiştir. Sarıkamış adı Güney Rus çöllerinin eski sakinleri olan Türklerden yadigârdır. Evliya Çelebi Seyahatnamesinde, Kazaklar günümüzde Zaporojye olarak bilinen bölgeyi Sarıkamış olarak adlandırıyordu. Sarıkamış, Özü nehri boylarında çok tehlikeli ve kamışlık bir yerdir. Heyhat Çölü ile (Kıpçak Çölü) Kırım ağzındaki Ur Kalesini gözümüzde canlandıralım. Bu çöllerin hiçbir özelliği yoktur. Güneş çölde doğar, çölde batar. Bu yerleşim biriminin adı 1770 yıllarına kadar Sarıkamış idi. 1768-1774 Türk Rus Savaşında Rusların eline geçti. II. Yekaterina zamanında devletin yeni güney sınırını korumak amacıyla Sarıkamış’ta bir kale yaptırılarak 1770 yılında şehrin Sarıkamış olan Türkçe adını Aleksandrovski (I. Ordu Başkumandanı Feldmaraşal Alexander Qolitsi’nin şerefine) olarak değiştirildi. Sovyet yönetimi, 1921 yılında şehrin adını bir çar generalinin adını taşıdığı gerekçesiyle pek çok geçit ve coğrafî konumunu da göz önünde bulundurarak “Astana, yani eşik anlamında” Zaporojye olarak değiştirdi. (…) Zaporojye’nin (eski Sarıkamış’ın) Türk ismi taşıyan birimleri; Bayda Adası (şimdiki adı  Xortitsa), şeher kenarı Sakaydak Çölü, şeher dahili Baburki, Kiskas’dır. Atmanay, Begim-Çokrak, Berda, Utluk, Karatış, Kızılyar, Süt Nehri, Taşanak, Çıngul, Çukrak, Kayın Kulak, Yançura, Sisi Kulak, Yuşanlı gibi çay ve nehirler Türkçe adlarını koruyabilmişlerdir. Zaman içinde Sarıkamış Kazakları ifadesi de Zaporojye Kazakları olarak değiştirilmiştir. (…) Sarıkamış adına Türk coğrafyasının her bölgesinde rastlamak mümkündür; (Volga/İtil boyunda) Çuvaşistan’da yerleşim bölgesi, Kazakistan’da kasaba, Güney Azerbaycan’da (köy adları), Türkiye’nin doğusunda büyük yerleşim bölgesi, Tacikistan’da Sarıkamış Çölü, Türkmenistan’da Turan düzlüğünde (Kara Kum Çölü yakınlarında) büyük Sarıkamış Çukuru ve Özbekistan sınırında Sarıkamış Gölü, Azerbaycan’da Sarıkamış köyü (Salyan, Zerdab ve Samuh bölgelerinde), Hazar Denizi’nde Sarıkamış burnu (Neftçala bölgesi topraklarında) gibi. (Prof. Dr. Minehanım Tekleli, “Sarıkamış Aleksandrovski/Zaporojye” adlı yazı, Türk Dünyası Tarih Kültür Dergisi, Sayı: 340, Nisan 2015, İstanbul) Ekleyen: Yavuz Gürler

Zaporojye - Evropada Ukrayna kasabası




#Article 98: Marokko (106 words)


Fas (Berberice: Murakuc, ⵎⵓⵔⴰⴽⵓⵛ, telaffuz: Murakuş, Tanrı'nın arazi; Arapça: المغرب El-Mağrib), resmî olarak Fas Krallığı  (Berberice: Tageldit n Murakuc, ⵜⴰⴳⴻⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵎⵓⵔⴰⴽⵓⵛ; Arapça: المملكة المغربية), Kuzey Afrika'da yaklaşık olarak 33,8 milyon nüfusa ve 447,000 km² yüzölçümüne sahip bir ülkedir. Başkenti Rabat ve en büyük şehri de Kazablanka'dır. Fas'ın, Atlantik Okyanusu'dan, Cebelitarık Boğazını çevreleyip Akdeniz'de son bulan uzun bir sahil şeridi vardır. Doğudan Cezayir, Kuzeyden İspanya (boğaz boyunca bir denizden bir sınır ve Ceuta ile Melilla adlarında iki küçük özerk şehir), güneyden de Mavritaniya ve Batı Sahra ile komşudur.

Fas; Afrika Birliği'nin, Arap Ligi'nin, Büyük Mağrip Birliği'nin, Frankofoni'nin, İslam Konferansı Örgütü'nün, Akdeniz Diyaloğu grubunun ve G-77'nin üyesidir.




#Article 99: Wolfgang Amadeus Mozart (401 words)


Wolfgang Amadeus Mozart — Vena kasabasında yaşayan insannar ii bilärdilär bu yaşlı hem geniş arkalı adamı, angısının annısı da geniş, üzü lüzgerli hem saçları dolaşık. Hergün, nicä da hava olsa, o içerdän çıkardı.

Onu çekärdi görmää kasabanın geniş sokaklarını, gökün üzünü hep ölä, nicä çekärdi muzika yazmaa. Hızlı adımnaardı o geçerkän bir kalenin yanından, bakardı bulutlara angıları pek aşaa inmiştilär hem çabuk kayardılar göktä oyanı-buyanı görärdi, niçä bükülerlär lüzgerdän aaçlar, nicä raatsızlıktan kuşçaazlar uçuşerlar. 

Ama kuşların baarışmasını lüzgerin uuldamasını o işitmääzdi. Mozart saardı.Bu hastalık onda çekettiydi taman ozaman açan o olduydu bilinir, şannı muzikant hem kompozitor. Onun muzikasını hepsi sevärdi. 

Onun gözäl ötär müzikasında vardı derin duygular, ii istemeklär- insannar arasında olsun serbestlik, birlik hem kardaşlık. Muzikasınnan o sevindirärdi insanı. Onda taman vardı çok türlü neetlär- yazmaa üüsek uurda muzika, bu taraftan göstermää kendi kuvedini. 

Da taman ozaman onun başına geldi bu büük bela-başladı işitmemää. İşitmemezlik hepsinä deyni pek büük kahır, ama kompozitora taa büük kahır olmuş! O savaşarmış kısmetini kaybetmemää, çeketmiş taa sıkı muzika yazmaa. 

Bölä o savaşarmış hastalıı üstelemää. Saar kompozitor, hastalıına bakmayarak, yazdı bir pek käämil muzika Girginnik simfoniyası.Ama o yıl dübüdüz saar olmuş. Mozart insannarlan hiç lafedämääzmiş sade tabiatlan sözleşmäk ona verirmiş raatlık hem kısmet. Bundan sora muzika sesleri sade onun içindä büüyärmiş. 

Da o yazdı eni bir simfoniya Klisä simfoniyası angısı sansın kanat verer insannara uçsunnar naturanın gözäl erlärinä. O erlerä, neredä işidiler derelerin su şıpırdaması kuşçaazların cıvıldaması, yaamur suların şamatası, çobancıın çırtma çalması. Geçti yıllar, ama Mozartin kulaklarına ömür dünnedän hiç bir dä sesçääz etişmedi. 

Bu hastalık Mozarti kırmadı, onun çetin harakteri bozulmadı. Açan o karşı gelärmiş sokaklarda Avstriyanın padisahkasınnan yada başka büük zabitlärlän, onnar onun önünü geçmääzmişlär, ilkin yol ona verärmişlär.

Kabararmış mı o? Yok, o diilmiş dik, diilmiş hodul adam!

Kim halizdän sever muzikayı, o yok nicä olsun hodul insan! yazarmış o Kim görer, ani incäzanaatın yok sınırı o duyer nasıl yırak o kendi neetindän.Mozart incäzaanat için bütün yaşamasını verdi. 

Açan o başlaardı muzika yazmaa unudardı uyku için saymaazdı zaametini, korumaazdı saalını. Çok kerä hastalanardı, yaşardı fukaara. Onu bıktırardı yalnızlılık, ama pek çok sevärdi başka insannarı, pek inanardi, ani iilik yapmaa herbir insanın canı çeker. 

Bu inanmaklar görüner onun bitki Onuncu simfoniyasında. Bu simfoniya biter bir gimnnän Sevinin! Geniş hem aydınnık melodiyalar öter. Milionnan insannar kucaklaşın! teklif eder simfoniyadakı türkü çalan hor.

Mozartin muzikasındakı ömürü bitmeyecek, neçinki o hepsinä insannara pek paaliydır.Bu muzıkaya Mozarti koydu kendi sevgilerini hem inanmasını serbestlik hem kısmetlilik için.




#Article 100: Ergene İyesi (115 words)


Maden ocağının koruyucu ruhu. Şahta (Çahta) İyesi veya Urkay (Urhay) İyesi olarak da bilinir. Her maden ocağı için farklı bir İye vardır. Bu iye, insan gözüne gözükmez, fakat ıslık çalar, kedi gibi miyavlaması ve bebek ağlaması, köpek uluması gibi sesler çıkarır. Çalışan işçilere yardım eder, mesela maden ocağı çökeceği zaman işçilere “Gidin” diye seslenerek onları kazadan korur. Türk işçilerin Ukrayna, Rusya gibi ülkelerdemaden işçiliğine gittiklerinde dahi buralarda bu İyeye dua ederek yardım diledikleri anlatılır.

(Er/Erk/Erh) kökünden türemiştir. Güçlük, zorluk anlamlarını barındırır. Maden ocağı demektir. Türklerde gizemli yerlerdendir. Erge sözcüğü Türkçenin bazı lehçelerinde kapı, eşik veya basamak demektir. Korumak anlamını da taşır. Moğolcanın değişik lehçelerindeki Ergenek/Erginek/Hergeneh/Ergeneg sözcükleri de bir şeyi korumaya yarayan dolap veya sandık demektir.




#Article 101: Eston köklü anılmış aktyör hem aktrisalar listasi (2534 words)


 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Eston köklü anılmış aktyör hem aktrisalar listasi

Ahto Haabjärv - Jaan Haabjärv - Alar Haak - Maarja Haamer - Aino Haav - Maire Haava - Verner Hagus - Uko Halla - Priit Hallap - Arvi Hallik - Alide-Johanna Halliste - Mati Hammer - Rene Hammer - Enn Hango - Ravo Hannura - Teet Hanschmidt - Benno Hansen -Kristjan Hansen - Leopold Hansen - Mall Hansen - Johan Hansing - Meelis Hansing - Wilhelmine Hansing - Anatoli Hanson - Liivika Hanstin - Heikki Haravee - Alvi Hargel - Jaan Hargel - Lembit Härm - Martin Härm - Tiit Härm - Viiu Härm - Edkar Härmson - 
Dmitri Hartšenko - Terje Heido - Jaak Hein - Valentina Hein - Viive Hein - Uno Heinapuu - Kersti Heinloo - Norbert Heinloo - Anu Heinsalu - Helle-Reet Helenurm - Tiit Helimets - Mare Hellam - Hilda Hellas - Ludmilla Hellat-Lemba - Julius Helsblum - Neeme Henk - Ago Herkül - Imbi Herm - Evald Hermaküla - Endla Hermann - Agate Hiielo - Siina Hiievälja - Elfriede Hilden - Valdur Himbek - Mercedes Hink - Aavo Hinno - Aado Hõimre - Lea Holst - Emmy Holz - Agnes Holt - Vladislav Horuženko - Ludmilla Hussar

Merle Jääger - Marta Jaago - Tiina Jaaksoo - Anna Jaamets - Henn Jaaniste - Margus Jaanovits - Erich Jaansoo - Allan Jaas - Endel Jägala - Peeter Jakobi - Maarja Jakobson - Viktor Jakovlev - Peeter Jalakas - Valter Janno - Vello Janson - Eduard Järs - Julius Järve - Malle Järve - Andres Järvela - Leontine Järvepera - Arne Järvesaar - Jüri Järvet - Lemme Järvi - Tatjana Järvi - Ene Järvis - Ninel Järvson - Eike Joasoo - Lii Jõe - Jaak Jõekallas - Mare Jõgeva - Ants Jõgi - Arli Jõgi - Elsa Jõgi - Julie Jõgi - Ida Johannes - Kalju Johannson - Aire Johanson - Gustav Johanson - Jaak Johanson - Jaan Johanson - Rudolf Jõks - Uku Joller - Toomas Jõõger - Tanel Joonas - Ado Joonas - Leida-Marie Joonson - Janek Joost - Triin Jugapuu - Leida Jürgens - Peeter Jürgens - Milvi Jürgenson - Juhan Jürgo - Meta Jürgo - Felix Juhandi - Aleksander Juhani - Laine Juhansoo - Amanda Juhkamson - Aljo Juhkum - Aili Jürissaar - Ain Jürisson - Veiko Jürisson - Elmar Jürmann - Vello Jürna

Aadu Laabus - Tanel Lään - Ants Laande - Amanda Lääne - August Lääne - Piret Laanelepp - Aare Laanemets - Paul Laanemets - Ave Laanoja - Aleksander Laar - Ly Laar - Adolf Laas - Helle Laas - Paul Laasik - Voldemar Laason - Lia Laats - Väino Laes - Lembit Lahe - Anna Laht - Arvo Laid - Milvi Laid - Tatjana Laid - Silvia Laidla - Ants Lainevool - Leida Laius - Anu Lamp - Elsa Lamp - Johannes Lampson - Alma Landberg - Lilli Laoniidu - Alfred Laos - Arne Laos - Rein Laos - Vladimir Laptev - Tont Laretei - Aleksander Larin - Ly Lasner - Jüri Lass - Juri Latko - Karin Lätsim  - Vaike Lätt -  Elmar Lätti - Alice Lattik - Amandus Lattik - Katariina Lauk - Erki Laur - Hugo Laur - Mart Laur - Miroslav Laur - Piret Laurimaa - Arno Lauring - Ants Lauter - Jaan Leemets - Asta Lees - Kristel Leesmend - Mare Leet - Kai Leete - Voldemar Leetjärv - Liia Leetmaa - Rete Leetna - Aili Leetva - Veera Leever - Juta Lehiste - Leonid Lehtla - Magda Lehtla - Uno Leies - Siiri Leinatamm - Aime Leis - Aadu Leissar - Johanna-Marie Leissar - Mall Leissar - Reet Leissar - Herta Lember - Vaadu Lember - Eduard Lemmiste - Urmas Lennuk - Astrid Lepa - Ester Lepa - Margus Lepa - Andres Lepik - Iivi Lepik - Leida Lepik - Kadri Lepp - Nieves Lepp - Tõnis Lepp - Agnes Lepp-Kaasik - Leida Levald - Tiiu Levald - Pirjo Levandi - Martin Libene - Lydia Liblikmann - Ülle Lichtfeldt - Katre Unt-Lidmets - Karl Liigand - Oskar Liigand - Arnold Liiger - Eduard Liiger - Ellen Liiger - Albert Liik - Edmund Liim - Juha Liira - Hilja Liiv - Salme Liiv - Senta Liiv - Ants Liivak - Lembit Liivamägi - Aleksander Lilbok - Artur Lill - Ella Lill - Mari Lill - Mari-Liis Lill - Pille Lill - Aino Lilla - Helga Lilleorg - Tiit Lilleorg - Valentin Lind - Kaja Lindal - Lisl Lindau - Mart Lindebaum - Artur Linnamägi - Tõnno Linnas - Eva Linnumägi - Osvald Lipp - Sergius Lipp - Teodor Lipp - Hella Lippasaar - Susy Lipp-Jakobson - Ly Lippur - Ülo Lodeson - Epp Lohk - Toomas Lõhmuste - Valdeko Loigu - Uno Loit - Anu Lomp - August Lomp - Lydia Loo - Raine Loo - Verner Loo - Virve Loodsalu - Niini Loona - Maire Loorents - Lilian Looring - Marje Loorits - Ida Loo-Talvari - Asta Lott - Salme Lott - Mae Luha - Elmar Luhats - Kata-Riina Luide - Juhan Luik - Milvi Luik - Sulev Luik - Vilma Luik - Natalia Lukaševitš - Pille Lukin - Ella Lukk-Kudu - Johannes Lükki - Bernhard Lülle - Jüri Lumiste - Olga Lund - Lydia Lust - Meta Luts - Tiit Luts - Valter Luts - Ain Lutsepp - Lilli Lutter - Ago Lüüdik - 
Väino Luup - Veera Luur

Martin Maagen - Erika Määrits- Anne Maasik - Elsa Maasik - Maie Maasik - Õie Maasik - Linda Madis - Mart Madiste - Ain Mäeots - Paul Mäeots - Lembit Mägedi - Aarne Mägi - Aleksander Mägi - Alice Mägi - Arvi Mägi - Laine Mägi - Lembo Mägi - Maigret Mägi - Marin Mägi - Mikk Mägi - Paul Mägi - Tõnis Mägi - Viktor Mägi - Andres Mähar - Kleer Maibaum - Kaido Maidla - Riina Maidre - Raimu Maiksar - Teo Maiste - Paul Maivel - Lembit Majas - Vello Makke - Tiina Mälberg - Maarika Mälksoo - Eva Malleus -  Hilda Malling - Franz Malmsten - Hugo Malmsten - Mait Malmsten - Rein Malmsten - Aleksander Mälton - Priit Manavald - Reet Mändmets - Heino Mandri - Tarmo Männard - Mai Männiko - Maimu Mardi - Eve Maremäe - Anne Margiste - Elmar Maripuu - Enna Maripuu - Nikolai-Feodor Maripuu - Theo Maripuu - Lehte Mark - Ilmar Märks - Anna Markus - Jüri Markus - Leo Martin - Mare Martin - Valli Martin - Elmar Martinson - Maire Martinson - Therese Masing - Ella Masing-Grünberg - Marko Matvere - Virve Meerits - Aleksander Meermann - Eva Meil - Ellu Meister - Aarne Melts - Helene Meltsas - Ludvig Menning - Märt Meos - Vello Merimaa - Alfred Mering - Mai Mering - Triinu Meriste - Agne Merit - Karl Merits - Lydia Merits-Sepa - Helena Merzin - Leonhard Merzin - Laine Mesikäpp - Raivo Mets - Harald Metsis - Kadi Metsla - Marje Metsur - Kaie Mihkelson - Hans Miilberg - Carmen Mikiver - Mikk Mikiver - Tõnu Mikiver - Mart Mikk - Tõnu Mikk - Enno Mikkelsaar - Olga Mikk-Krull - Marina Mikk-Murakin - Ilmar Mikkor - Margus Mikomägi - Sirje Minhof - Peeter Mirski - Bruno Mitt - Helene Mitt - Manivalde Mitt - Oskar Mitt - Ida Möller-Tüür -  Ellen Mölder - Milvi Mölder - Pauline Mölder - Mari Möldre - Hilda Möldroo - Felix Moor - Leida Mõttus - Polli Mõtus - Terese Mugasto - Truuta Muld - Mai Murdmaa - Hilje Murel - Jaan Muri - Jaan Mürk - Thomas Mürk - Maret Mursa - Raido Murss - Anu Murss-Põldar - Mati Murumaa - Taavet Mutsu - Armilde Müür

Ernst-Eduard Naaris - Helju Nael - Elvi Nander - Kaili Närep - Heinrich Nau - Lauri Nebel - Eve Neem - Kersti Neem - Eero Neemre - Gerd Neggo - Veera Nelus - Marek Nepomnjaštši - Helmi Nerep - Ilmar Nerep - Katrin Nielsen - Hans Nieländer - Ellen Niglas - Eduard Niilus - Jüri Niin - Aleksander Niine - Arno Niitof - Laura Nõlvak - Endel Nõmberg - Artur Nõmmik - Enn Nõmmik - Renee Nõmmik - Sulev Nõmmik - Ella Nõmtak - Milli Nõmtak - Rufina Noor - Taisto Noor - Allan Noormets - Andres Noormets - Eva Novek - Elmo Nüganen - Egon Nuter - Rudolf Nuude

Marta Ohaka - Karl Õigus - Peeter Oja - Rein Oja - Tõnu Oja - Helga Ojalo - Madis Ojamaa - Eduard Ojamets - Indrek Ojari - Tiit Ojasoo - Age Oks - Andres Oks - Liina Olmaru - Rein Olmaru - Asta Olo - Mihkel Õnnis - Katrin Oolo - Margus Oopkaup - Helmi-Marie Oot - Raivo Opsola - Ain Orav - Aksel Orav - Illart Orav - Jaanus Orgulas - Maimu Orgussaar - Juri Orlov - Liina Orlova - Kalju Orro - Ülle Orusalu - Andres Ots - Artur Ots - Asta Ots - Georg Ots - Jori Ots - Karl Ots - Senta Ots - Toomas Ots - Kuno Otsus - Velda Otsus - Benita Otti - Heino Otto - Inge Õunapuu - Lembit Õunroos

Piret Päär - Alide Päärson - Heljo Paas - Joonas Paas - Reet Paavel - Voldemar Paavel - Linda Paberit - Endel Padrik - Paula Padrik - Olaf Paesüld - Voldemar Pahkla - Ants Pahla - Irina Pähn - Maria Paimre - Leontine Päiv - Marie Päiv - Ella Pajo - Louise Elisabeth Pajo - Maimu Pajusaar - Ester Pajusoo - Meelis Pakri - Herman Palang - Voldemar Paldre - Aivo Paljasmaa - Arkadi Pallo - Erna Pallo - Mari Palm - Bernhard Palmberg - Merle Palmiste - Ksenia Palmre - Tiit Palu - Anne Paluver - Evelin Pang - Maret Pank - Voldemar Panso - Alma Papp - Ülo Papp - Koidula Pappel - Eha Pärg - Eero Pärgmäe - Marje Parikas - Viktor Päri - Harri Paris - Dagmar Parmas - Kai Parmas - Aaro Pärn - Andres Pärn - Endel Pärn - Katrin Pärn - Malle Pärn - Marie Parrik - Leida Parrol - Irina Pärtel - Elmerice Parts - Johanna-Maria Parv - Enn Parve - Raimo Pass - Eduard Pea - Lauri Pedaja - Priit Pedajas - Taavi Pedriks - Malle Peedo - Leida Peekmann - Boris Peensaar - Ao Peep - Helend Peep - Maret Peep - Emma Peeri - Marju Peerna - Karin Peetri - Valdo Peetri - Salme Peetson - Terje Pennie - Richard Peramets - Lembit Peterson - Maria Peterson - Ferdinand Pettai - Kaljo Pettai - Härm Pihl - Helle Pihlak - Ella Piho - Ene Piir - Olga Piiroja - Hilda Piir-Rosenthal - Athalie Pilden - Ants Piller - Netty Pinna - Paul Pinna - Signe Pinna - Joseph Pirchan - Astrid Pirn - Rudolf Plakk - Sergei Podekrat - Inge Põder - Julius Põder - Lembit Põder - Elli Põder-Roht - Mirtel Pohla - Üllar Põld - Karl-Robert Põlde - Alari Põldoja - Olev Põldoja - Aleksandra Põldots - Dan Põldroos - Priit Põldroos - Oskar Põlla - Nikolai Põlluaas - Eduard Põltsamaa - Priit Põltsamaa - Marika Poobus - Madli Poola - Endel Poom - Paul Poom - Salme Poopuu - Elanda Porrmann - Tiia Porss - Taavet Poska - Vilma Poska - Elena Poznjak-Kõlar - Voldemar Praakel - Margus Prangel - Tarmo Prangel - Aleksandra Pranno - Anu Presjärv - Linnar Priimägi - Eneken Priks - Priit Prillup - Jaak Prints - August Promen - Ain Prosa - Valter Prügi - Arnold Pruuli - Hillar Puhm - Mihkel Puhm - Peep Puis - Eduard Pukk - Theodor Puks - Hans Pulst - Kristi Pumbo - Mia Pumbo - August Puna - Hedi Pundonen - Jenny Pungar - Helga Purre - Lulo Purre - Alice Puss-Stamm - Eva Püssa - Valdek Pütsep - Aleksander Püvi - Ahti Puudersell - Ellu Puudist - Helmi Puur - Sirje Puura - Väino Puura - Uno Puusaag - Jaan Puusepp - Mare Puusepp - Sergi Puusepp - Andres Puustusmaa

Indrek Taalmaa - Veikko Täär - Inna Taarna - Nadežda Taarna - Garmen Tabor - Margus Tabor - Andres Tabun - Kai Tabun - Marvi Taggo - Siiri Tähe - Rein Taidla - Toomas Taimla - Viktor Taimre - Agu Tali - Alli Tali - Leo Talimaa - Lydia Tall - Asta Talpsepp - Jullo Talpsepp - Valentina Taluma - Aino Talvi - Aarne Talvik - Leelo Talvik - Merle Talvik - Kadri Tamberg - Jaak Tamleht - Aino Tamm - Aleksander Tamm - Anna Tamm - Elisabet Tamm - Herbert Tamm - Julius Tamm - Kiiri Tamm - Raivo E. Tamm - Salme Tamm - Signe Tamm - Tõnu Tamm - Meeta TammaiKarin Tammaru - Peeter Tammearu - Leili Tammel - Alli Tammemets - Paul Tammeveski - Kalev Tammin - August Tammisaar - Diana Tammisto - Meeli Tammu - Aasa Tammur - Ilmar Tammur - Indrek Tamre - Elo Tamul - Kadi Taniloo - Linda Tanni - Jaan Tappel - Martin Taras - Eero Tari - Villu Tari - Ludmilla Tarm - Lia Tarmo - Ruut Tarmo - Maria Tarre - Marta Tarto - Harry Tarvo - Merike Tatsi - Jaan Tätte - Ellen Tauden - Tiina Tauraite - Urve Tauts - Anna Techner - Hugo Techner - Aleksander Teder - Hella Teder - Ross Teder - Lii Tedre - Peeter Tedre - Eido Tee - Kalju Tee - Kristi Teemusk - Külli Teetamm - Aleksander Teetsov - Olly Teetsov - Harry Teffel - Liina Tennosaar - Triin Tenso - Tõnu Tepandi - Taavi Teplenkov - Virve Tepp - Sulev Teppart - Alfred Teras - Erika Tetzky - Ida Thomson - Aino Tigane - Eva Tihane - Klaudia Tiidus - Elsa Tiitsman - Piia Tiitus - Juta Tikandt - Tiina Tikk - Friedrich Tilk - Silvia Tilk - Ella Timmer - Eduard Tinn - Olev Tinn - Ülle Tinn - Juta Tints - Oleg Titov - Asta Tofer - Valdur Tohera - Ants Toiger - Aare Toikka - Anni Toi-Puskar - Eduard Toman - Felix Tomberg - Kärt Tomingas - Aivar Tommingas - Mare Tommingas - Harald Tomson - Jaan Tomson - Toomas Tondu - Tiina Tõnis - Taavi Tõnisson - Epp Tõniste - Juhan Tõnopa - Annika Tõnuri - Ann-Ester Toom - Helgi Toom - Kaarel Toom - Taimo Toomast - Magda Toome - Mart Toome - Jaan Tooming - Ilmar Toomla - Sirje Toomla - Harriet Toompere - Hendrik Toompere - Hendrik Toompere juunior - Maie Toompere - Ülle Toompuu - Linda Toomsalu - Enn Toona - Liki Toona - Reeda Toots - Evald Tordik - Heino Torga - Erika Torger - August Torim - Olga Torokoff-Tiideberg - August Torop - Regina Tõško - Tiit Tralla - Raivo Trass - Jüri Trei - Lee Trei - Malle Treial - Agnes Treier - Karl Triipus - Aleksander-Harald Trilljärv - Elmar Trink - Mait Trink - Aida Truu - Hilda Truu - Mai Truupõld - Valdo Truve - Linda Tubin - Kadri Tudre - Lo Tui - Tambet Tuisk - Voldemar Tuisk - Andres Tukk - Ülle Tundla - Eduard Turban - Fausti Turban - Anna Turp - Eduard Türk - Maria Türk - Anne Türnpu - Triin Tüvi - Ruuben Tuudur - Vello Tuulik - Anne Tuuling - Margus Tuuling - Guido Tuvi -




#Article 103: Altay dilleri (144 words)


Altay dilleri; Türk dilleri, Mongol dilleri, Tungus dilleri, Yapon dilleri, Koreya dilleri, Aynu dilini içinä alan bir dil aylesidir. Ancak Koreya dilleri, Yapon dilleri hem Aynu dili kesin diildir. Bazı dil bilgiçläri bu dil aylesinin geçerliliini kabul etmêr. Ancak son eklärin olması, cümnedäki sıralama, hem dillerin dilbilişsäl olarak cinstä ayrılmaa olmaması gibi noktalar bu dil aylesini desteklêr. Altay dilleri,  adını Mongoliya 'daki Altay Daalarından almıştır. Çünkü bu dillerin ilk olarak Mongoliya 'daki Altay Daalarından ortaya çıktıı hem ilk olarak Altay Daalarının poyrazında olan Sibir Bölgesindä ya da Sibir Bölgesinin daha poyrazında laf edildii düşünülêêr. Altay dilleri, Ural dilleri ile çok yakın akrabadır. Bundan dolayı bu iki dil aylesi Ural-Altay dil aylesi adında birläştirilmiştir.

Türk dilleri, Mongol dilleri hem Tungus dillerinin kesin olarak hısım olduu hem aynı dil aylesindän olduu biliner. Ancak Yapon dilleri, Koreya dilleri hem Aynu dilinin, Altay dillerine ait olduu kesin diildir. 




#Article 104: Vikipedi:Araçlar/HotCat (115 words)


HotCat,  Vikipedi sayfalarına kolaylıkla kategori eklemesi, bu kategorileri değiştirmesi ve çıkarmasına yardımcı olan bir JavaScript betiğidir. Otomatik tamamlama kolaylığıyla, mevcut kategorileri öneren liste özelliğine de sahiptir. tr.wikipedia da kullanılan sürüm  üzerinde bulunan HotCat betiğinin değiştirilmiş sürümüdür.

Kurulumu 2 türlü yapabilirsiniz:

// HotCat - 
importScript('Kullanıcı:E THP/HotCat.js');

Normalde HotCat değişikliğinizi otomatik olarak kaydetmektedir. Ancak bazen doğrulama amacıyla değişiklik kutusunu kontrol etmek ve sayfayı kendiniz kaydetmek isteyebilirsiniz. Sadece Tamam düğmesine basmak yerine, değiştirici tuşa basarken Tamama basın. Değiştirici tuş, Windows bilgisayarlarında CTRL, Apple bilgisayarlarda ise ALT tuşudur.

Ayrıca ,  ve Modern görünüm ile de birlikte test edilmiş ve sorunsuz çalıştığı doğrulanmıştır.

Betiği kullanıyorsanız, isterseniz kullanıcı sayfanıza  şablonunu yerleştirebilir veya şablonu  da kullanabilirsiniz. Bu kod sayfanızda aşağıdaki şekilde görünecektir:




#Article 105: Vikipedi:Babil (353 words)


Babil şablonları, Vikipedi kullanıcılarının konuşabildiği dilleri, yaş, burç, zevkler, ideolojiler gibi şahsi bilgilerini belirtmek için oluşturulmuş şablonlardır. 

Başlangıçta sadece kullanıcıların dillerini kapsayan şablonların kullanım alanı zamanla genişlemiş, sigara kullanımından müzik tercihlerine kadar birçok konuyu kapsayan yüzlerce değişik şablon oluşturulmuştur. Bu şablonlar, kullanıcıların birbirlerini daha iyi tanımasına ve esprili şablonlarla günün stresini atmalarına yardımcı olur. Babil şablonlarının kullanımı tamamen tercihe bağlıdır.

İlk olarak  ve  için hazırlanmış, diğer wikilerde de işe yarayacağı anlaşılmış ve aynı sistem oluşturulmuştur.

Babil Kulesi (İbranice: מגדל בבל‎ Migdal Bavel), Tevrat'ta, Kur'an'da ve dünyanın birçok bölgesinde yerel efsanelerde bahsi geçen, tanrıya ulaşmak için inşa edildiğine inanılan bir kuledir. Tanah ve Eski Ahit hemen hemen aynı olduğu için Yahudilik'te ve Hristiyanlık'ta Babil bahsi aynıdır. Babil kulesinden Tevrat'ın Yaratılış (Tekvin) kısmında bahsedilir.

Efsaneye göre tanrı kendisine ulaşmaya çalışan insanların kendini beğenmişliğine kızar ve o zamana kadar aynı dili konuşmakta olan insanların dillerini karıştırarak birbirlerini anlamalarını engeller. Babil Kulesi'nin yıkılışı Tevrat'ta anlatılmaz ancak Jubilees veya Leptogenesis olarak bilinen Yahudi belgelerinde anlatılır.

İsmi verilmemekle beraber Kur'an'da Babil Kulesi'ne benzer bir kuleden bahsedilir. Hikaye Tevrat'taki ile benzer olmasına rağmen Babil'de değil, Musa'nın yaşadığı dönemde Mısır'da geçer. Firavun Haman'a, kendisine kilden bir kule inşa etmesini, çıkıp Musa'nın tanrısına bakacağını söyler. 

Babilden Yakut el-Hamavi'nin yazmalarında ve Lisan el-Arab'da bahsedilir. Öyküye göre tüm insanlar rüzgarın önüne katılarak bir yerde toplanırlar. Buraya sonradan Babil denir. Babil'de insanlara Allah tarafından değişik lisanlar tahsis edilir ve yeniden rüzgarla geldikleri yerlere dağıtılırlar.

Dini bir bakış açısıyla bu öyküler, insanın kusurluluğunu, tanrının kusursuzluğu ile kıyaslamak ve dünyadaki yüzlerce dilin kökenini açıklamak amacıyla kullanılmaktadır.

Yanyana yüzlerce şablon eklenebilir. Bunun sonucunda kullanıcının Babil kulesi de metrelerce yükseklikte olacaktır.

Anadili Türkçe  (tr) olan ve orta seviyede İngilizce (en-2) bilen bir kullanıcı, kullanıcı sayfasında şu şablonu kullanabilir:

Yukarıdaki şablonun kullanımı sonucu ortaya sağdaki tablo çıkar:

Eğer kullanıcı İngilizce'yi akıcı konuşabilseydi  şeklinde bir şablonu kullanması gerekirdi.

Eğer kullanıcı İngilizce'yi anadili olan Türkçe'ye yakın bir seviyede kullanabilseydi  şeklinde bir şablonu kullanması gerekirdi.

Ankara'da yaşayan, evli ve ikizler burcu olan bir kullanıcı şöyle bir şablon kullanabilir:

Yukarıdaki şablonun kullanımı sonucu ortaya sağdaki tablo çıkar.

Aşağıda Vikipedi'de kullanılan dil şablonlarının alfabetik bir listesini bulabilirsiniz. Vikipedi'de henüz bulunmayan dil şablonları, diğer vikipedilerden kopyalanabilir.




#Article 106: Babil Kulesi (523 words)


Babil Kulesi (İbranice: מגדל בבל‎ Migdal Bavel), Tevrat'ta, Kur'an'da ve dünyanın birçok bölgesinde yerel efsanelerde bahsi geçen, Tanrı'ya ulaşmak için inşa edilen kule.

Akadca bāb-ilû sözcüğü Tanrı'nın kapısı demektir. Sümercede aynı anlama gelen sözcük Kadingirradır. Eski Ahit'te Babil sözcüğü Babel şeklindedir. Bu kelime İbranice Bavel kelimesinden gelir ve Eski Ahit'te kargaşa, karışıklık şeklinde açıklanır.

Dünyanın yedi harikasından biri sayılan ve Babil'in Asma Bahçeleri içinde bulunan Babil Kulesi, Tanrı Marduk adına yapılmıştır. Sümerliler, yükseklere taparlar ve yer ile göğü bağlayan kutsal bir ağacın varlığına da inanırlardı. Sümerliler yeri göğe bağlayan bu ağacı temsil eden ve Tanrıdağı dedikleri kuleyi zamanımızdan 5.000 yıl kadar önce yapmışlardır. 

Kule temelde 90 metre genişlikte ve 90 metre yüksekliğe sahip 7 katlı bir bina idi. Kulenin çevresinde rahip sarayları, ambarlar, konuk odaları, Tanrı Marduk adına yapılmış bir diğer tapınak olan Esagila'ya giden aslanlı geçit ve dini tören yolu vardı. 

Babil'i işgal eden Tikulti-Ninurta, Sargon, Sanherip ve Asurbanipal kuleyi yıkmışlardı. Babil Kralları Nabopollasor ve Nabukadnasor ise yeniden yaptılar. Ancak M.Ö. 479'da Babil'i fetheden Pers kralı Xerkes kuleyi yıktıktan sonra tekrar onaran olmadı. Yalnız, Büyük İskender Babil'e geldiğinde harap haldeki kuleye hayran kalmış ve onu eski haline getirmeye karar vermişti. Bu sebeple 10.000 kişiyi iki ay boyunca çalıştırarak molozları temizletti. Fakat Büyük İskender ölünce kulenin onarımından vazgeçildi. 

Kur'an'da Babil şehrinden Bakara Suresi, 102. ayette bahsedilir. Harut ve Marut isimli iki melek, insanları sihirle imtihan etmek için Allah tarafından Babil'e gönderilirler; “Süleyman'ın hükümranlığı hakkında onlar, şeytanların uydurup söylediklerine tâbi oldular. Halbuki Süleyman büyü yapıp kâfir olmadı. Lâkin şeytanlar kâfir oldular. Çünkü insanlara sihri ve Babil'de Hârut ile Mârut isimli iki meleğe indirileni öğretiyorlardı. Halbuki o iki melek, herkese: Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın yanlış inanıp da kâfir olmayasınız, demeden hiç kimseye (sihir ilmini) öğretmezlerdi. Onlar, o iki melekten, karı ile koca arasını açacak şeyleri öğreniyorlardı. Oysa büyücüler, Allah'ın izni olmadan hiç kimseye zarar veremezler. Onlar, kendilerine fayda vereni değil de zarar vereni öğrenirler.”

Tanah ve Eski Ahit hemen hemen aynı olduğu için her iki dinde Babil bahsi aynıdır. Babil kulesinden Tevrat'ın Yaratılış (Tekvin) kısmında bahsedilir. 
Nuh'un oğulları Büyük Tufan'dan sonra Sinar (Sümer)'da yerleşmiş, burada bir şehir ve göklere yükselen bir kule yapmak istemişlerdir.
Efsaneye göre tanrı kendisine ulaşmaya çalışan insanların kendini beğenmişliğine kızar ve o zamana kadar aynı dili konuşmakta olan insanların dillerini karıştırarak birbirlerini anlamalarını engeller. Kulenin yıkılışı Tevrat'ta anlatılmaz ancak Jubilees veya Leptogenesis olarak bilinen Yahudi belgelerinde anlatılır.

Dini bir bakış açısıyla bu öykü sıklıkla insanın kusurluluğunu, tanrının kusursuzluğu ile kıyaslamak ve dünyadaki yüzlerce dilin kökenini açıklamak amacıyla kullanılır.

Kuran anlatımında Musa, Firavun, Karun, Haman ve kerpiçten yapılan bir kule aynı hikâyenin içinde buluşturmaktadır. Farklı coğrafya ve tarihsel dilimlere ait bu unsurların uyumunu sağlamak amacıyla bazı yorumcular bahsedilen yapının piramit olabileceğini söyleseler de Mısır piramitlerinin ne mimarisi kuleye benzer, ne de inşaat malzemesi Kur’anda bahsedildiği gibi kilden değildir.

Hikâye Tevrat'taki ile benzer olmasına rağmen Babil'de değil, Musa'nın yaşadığı dönemde Mısır'da geçer. Firavun Haman'a, kendisine kilden bir kule inşa etmesini, çıkıp Musa'nın tanrısına bakacağını söyler. 

Babilden Yakut el-Hamavi'nin yazmalarında ve Lisan el-Arab'da bahsedilir. Öyküye göre tüm insanlar rüzgârın önüne katılarak bir yerde toplanırlar. Buraya sonradan Babil denir. Babil'de insanlara Allah tarafından değişik lisanlar tahsis edilir ve yeniden rüzgârla geldikleri yerlere dağıtılırlar.




#Article 107: Pötr Nikolaeviç Vlah (143 words)


Büük ayın 20-dä, saat 15-30 raametli oldu anılmış gagauz resimcisi Pötr Nikolaeviç Vlah (18.03.1945 – 20.01.2012).Pötr Nikolaeviç Vlah aramızdan gittti yavaşıcık, birisinnän çekişmeyip, birisini gücendirmeyip, birisinä kötü laf sölämeyip, birisini azarlamayıp.Fıkaarlık içindä, ama hodulluklan gitti.Son yıllarıda o yaşadı sadä o pensiyacaa, ani çalışmasınnan kazandı. Kvartiracıı 15 yıldan zeedä yısıdılmazdı. Ona ekmää dä para etişmärdi. Sadä var nicä şaşmaa ona, nicä saburlan o dayanardı bu yoksullaa.Yaratmaları için kiyadını çıkarmaa deyni, o sattı kendi yaratmak masterskayasını.Pötr Nikolaeviç Vlah 1982-ci yıldan beeri Gagauz devletliin temelindä durardı. Herzaman büük politika aktivlii gösterärdi. Gagauz halkın herbir syezdında pay aldı.

O ilk Gagauz Bayraanın (Canavar Kafalı horozçuklan donaklı bayrak) avtorlarından birisi. O bayraa gagauzlar seftä kaldırdılar Komratta, sankţiyasız mitingta, 1989-cu yılın Canavar ayın 29-da.Pötr Nikolaeviç Vlah duudu Komratta. 1965-ci yılda başardı 1-ci Komrat şkolasını.1969-da bitirdi “Repin” adına Kişinev resimcilik uçilişçasını.1970-cı yıldan beeri çeşitli erli hem halklararası sergilerdä pay aldı.




#Article 108: Andrey Yuvarlak (188 words)


Andrey Yuvarlak duudu 1943-cü yılda, Komrat kasabasında. 1974-cü yılda başarda Kişinövdakı İ.Repin adına resimcilik uçilişçesini. Gagauziya resimcilerin milli Birliin azası.

Kırım ayın 9-da Komrat Atatürk bibliotekasında olan toplantıda kutladılar anılmış gagauz resimcisini Andrey Yuvarlakı.
Kutlamaa vardı neylän: bibliotekada Canabisinin resim sergisi açılardı hem, taman bu günnerdä, onun resimcilik uurunda yaratmak çalışmaların 40-cı yıldönümü tamamnanêr.

Bibliotekanın sergi salonu insandan taşardı. Toplantıyı Komrat Atatürk bibliotekasın direktoru Vasilisa Tanasoglu açtı. Sora, biri-biri ardı söz alıp, yubilärı kutladılar. Kişinöv TİKA ofisin koordinatoru Atilla Cem Karamollaoğlu, Gagauziya resimcilerin milli Birliin azaları, Gagauziya kultura upravleniyasını zaametçileri, poet hem “Ana Sözü” gazetanın redaktoru Todur Zanet, yubilärın dostları, yakınnarı hem senselesi.

Komrat primariyasının sovetnii İvan Trinka baaldı Andrey Yuvarlaka şiridi, angısında yazılıydı “Почетный гражданин мун. Комрат”.Taa sora, açan kutlama konuşmaları sonuna varmaa yakındılar, toplantıya geldilär büük musaafirlär: Moldovada Türkiye Büükelçisi Ahmet Ferit Ülker eşinnän hem Gagauziyanın öndercileri. Onnar da kutladılar yubilärı hem Gagauziyanın başkanı Mihail Formuzal okudu.

kendi emirini, angısına görä Andrey Yuvarlaka “Заслуженный художник Гагаузии” adı verildi.
Bütün bu kutlamalardan hem konuşmalardan sora, bibliotekaya gelennerin kolaylıı oldu tanışsınnan resimcinin sergisinän dä. Sergidä hepsi janralar, angılarında yaradêr Andrey Yuvarlak, vardılar: kilimcilik, grafika, yaalı boya hem akvarel.




#Article 109: İnsanın saalıı için (326 words)


İnsanın saalıı için

Aşaadaki teksti İnsanın saalı için okuyun, onun içindeliini sıradan annadın.Söläyin, neyä üüreder sizi bu tekst? Onun teması, öz fikiri hem stili angısıydır? Bu tekstin soruş, duygulu hem şaşma cümlelerini bulup, ayırı okuyun. yannışlık peydalanmaa

Odesa kasabasında var İnstitut insanın gözlerini ilaçlamaa deyni.İnstituta koyulmuş akademik Vladimir Petroviç Filavotun adı.

...Adamın başına büük bela geldi : onun gözün ortasında bir tombarlak biyazçık peydalandı.O biyaz lekecik başladı taa büük olmaa sora göz akına etişti adam kör oldu. Çok yıllar, çok insannar zeet çekärdilär bu hastalıktan, kör kalıp, ilaç bulamaazdılar kendinä. Bütün yaşamasında kör gezärdilär. 

Hastalık sayılardı ilaçlanmaz, ona ilaç yoktu. Ama neçin? sorardı student-medik V.Filatov. Neçin yok nicä insan gözünnän görsün, açan onun bütünnä göz aparatı saa kaler sade gözün önünkü kojacıına biyazçık düşer?

Bu problemayı, aaraştırıp, çözmää savaşarkan, Vladimir Petroviç Filatov yaptı çıkış, ani bölä hastalara lääzım yapmaa operațiya. İlktän görüner, ani bu iş pek kolaydır : kesip çıkarmaa biyazçıı onun erinä koymaa bir kıymıcak incä dericik saa gözlerdän da hasta genä çekedecek görmää.

Ama lääzım oldu çok türlü çalışmaa hem zor işlemää çok türlü eksperiment yapmaa da eniycesinä çok insan alıştırmaa, sade ozaman onu başladılar inanmaa, sade ozaman onu çekettilär metetmää. Olurdu yannışlıklar da. Ama o gösterirdi kendi çetin harakterini kendi neetindän atılmazdı. Büük sevinmeliklär kaplaardı onun üreeni, açan operațiyadan sora hasta genä başlaardı görmää.

Açan yapılmış operațiyadan sora çok vakıda kör kalan insan genä başleer görmää bu aydınnık dünneyi, doktora bundan taa büük sevinmelik yoktur adam karannıktan çıksın da genä insannarı yaşamayı görsün siiretsin bu verer büük hoşluk, raatlık doktora göz alıştırıcısına yazardı V.P. Filatov.

Sora çok yıllar sıravardı V.P Filatov çok türlü göz operațiyalarını yaptı hastaların çoyuna o dünnä görmesini baaşladı. Onda ilaçlanmaa deyni Odesaya başladılar gelmää hastalar Moldovadan, Ukraynadan, Rusiyadan hem başka memleketlerdän. 

Bütün dünnä V.P Filatovun şannı işlerini üürendi. V.P.Filatov üzlärlän başka spețialist hazırladı göz hastalıklarını alıştırmaa deyni. Başka kasabalardan Odesaya gelärdilär doktorlar bilim izmetçileri Filatovlan barabar işlemää deyni.Filatovun operațiyaları yardım ettilär binnärlän insannara karannıktan çıkmaa genä  günün şafklarını görmää.        




#Article 110: Zebra (564 words)


Zebra — Afrika'da yaban beygiriydir. Afrikanın uçsuz-kenarsız kırlarında kaç-kaçınerlar zebraların büük sürüleri. Zebra ev beygirlerinä benzeyän bir hayvandır, ama onun derisini birkimsey sansın maasuz boyamış kara hem açık biyaz boyalarlan, angıları, kayış gibi, sarerlar onun herersini: sırtını, şkembesini, ensesini, bacaklarını, kafasını, kuyruunu.

Bölä gözäl, kayışçıklar başka hayvannarda yok hiç birisindädä! Zebra bir gözäl, kaavi hem kırnak hayvandır. O kirli hiç gezmeer. Çok kerä var nicä görmää, ne türlü zebralar biri-birini pakleerlar, uunara karkalarınnan, omuzlarınnan, elelerinnän. Böläydir onnarın yıkanması! Bu türlü yıkanmak taa sık oler zebraların aylesindä.

Yıkanmak yardım eder zebraların aylesini bireri toplamaa ayledä dostçasına yaşamaa. Eerayledä yoksa kim paklasın tozları, yada çetkalasın onnarı, ozaman zebra yuvarlaner toz içindä, sora, uunup bir aacın kökünä, silkiner, paklaner Zebranın var gür, sık büüyän eleleri. Zebraların sürüsü pek çoktur, kimi sürülerdä olur olsun beş üzdän zeedä hayvan. Kırlarda onnarın kaçınmasından kırmızı toz pek yukarı, gökä dooru, kalker, da bu ufak tozçaazlar pek yıraktan görüner. Zebraların hızlı kaçınmasından ölä büük gürültü işidiler, sansın gök gürüldeer.

Açan sa zebraların sürüsü razgeler bir otlu erä, onnarın kaçması yavaşıyer, sora da durguner. İiri hem kaavidişlerlän zebralar kuru otları, erdän çekip yavaşıyer, sora da durguner. İiri hem kaavidişlerlän zebralar kuru otları, erdän çekip çıkarıp, iyerlär. Zebralar pek kuşku otleerlar, otlayarak seslenerlär, soluu, lüzgerikokerkar. Kimärkerä ansızdan onnarın kulaklarına lüzgärgetirerneredänsä Aslanın ulumasını. 

Bu ulumayı zebralar pek ii bilerlär, tanıyerlar. Osaat otlar aazlarındaonnardikerlär kulaklarını, biraz seslenip, dooruderlar kafalarını o tarafa, neredän bu duşmanınulumaşıişidiler. Annayıp, ani bu sefer aslan pek yıraktabuluner, zebralar genäraat-raat çekederlär otlamaa. Açanüülenä dooru sıcaan kızgınnıı kalker, zebraların sürüsü genä yolları aler. Bu sefer sürü başleeraaramaa geniş dereyi, angısının suyu serinnikverer. 

Bulup dereyi, onnar duruklanerlär suyun kenarında, birdän girmeerlär su içmää, korkeerlar su içindä olmasın Krokodil. Ama susuzluk üsteleer korkuyu. İlkin girerlär suya en korkmazlar, sora onnarın ardına hızlaner suya sürünün kalan hayvannarı da. İçip doyunca suuk su, sürü genä döner kır uvasına. Zebraların yaşaması dolu korkuylan. Aslannar, kaplannar, kuduz köpeklärheredaonnarı kolleerlar tutmaa.

Kimärkerä bu duşmannarsürüdän geerikalannarıtuterlar, onnarı yıkıp, paraleerlar, yaanısınıiyerlär. Bir zebrada var nicä olsun 250 kilayaanı. Zebra pek hızlı kaçer, onun kaçmak hızlılıı-55 kilometra bir saatta. Ama kimärkerä bu hızlı kaçmakta onnara yardım etmeer. Zebraların duşmannarısaklanerlargümeläriçindä, da ansızdan tutabilerlär bu hayvannarın birisini yada birkaçını! Krokodillärdä, saklanıp derelerin bataklı sularında, bekleerlär zebraları gelsinnär su içmää da ozamantuterlaronnarın kimisini.

Gecä zebralar uyuyerlar, ama onnarın var kendi bekçileri, angılarıuyumeerlar, seslenerlärherbir fışırtıya. Açan bekçilärduyerlar, ani duşmanın biri onnarayaklaşer, onnaruyandırerlar sürüyü, da sürü bu erdänbaşleerkaçmaa. Çok keräolerölä, ki ihtiar yada hasta zebralar hızlı kaçameerlar da geeri kalerlar, ozaman sürü duruklaner biraz da bekleer geerikalannarı etişsinnär deyni. Zebralar pek koruyerlaraylelerini. 

Açan Leopardlar yada aslannar sürüdän ayırderlar bir zebra aylesi, aylenin başı — bir erkek zebra yalnız çıker duşmannara karşı, onnarıdurgutmaasavaşer: yatıp, duşmanı tuter, sora, dalayıp, eräurer, buumaaaçalışeraylesiyıraa kaçsın deyni.Açansa dişi zebrada kuliduuer, o birkaç gün başka zebraları kendi yanına hiç sokultmeer, küçük kulicik sade onun memelerinä, südünä hem sesinä alışsın deyni.

Küçük kulicik böläüürener tanımaa, da kalaba sürüdä tez buler kendi anasını,şaşırmeerbaşkasınnan. Pek meraklıydır, ani zebraların kulileri duuerlar kırmızı hem biyaz boyada. Kırmızı boyada geniş çizgilärsarerlarkuliyi doz — dolay, sora büüdüynän, bu kırmızılar kara olerlar. Çok kerä büük sürülerdäher birayledänkulilär, bireri toplanıp, barabar kaçınerlar, yarışerlar biri — birinnan. Onnar kimärkerä oyneerlar avcı oyunnarını — kooleerlar yabancı kuşlarını, kelemä sıçannarını.

Kulilerin büük kara gözçeezleri, kırmızı yalabık arkacıkları pek gözäl görünerlär te onnara, kim geler zebraların sürülerini siiretmää. Bugünkü günnerdä, nicädäevel, Afrikanın kırlarında oyanı — buyanı kaçınerlar serbestlii sevän hem pek gözäl zebra hayvannarı. Gördüünänonnarı, yok nicäsevinmeyäsin yada şaşmayasın.




#Article 111: Çingenäyka (618 words)


Çingenäyka
O yılın olduydu bir erken yaz.
Havalar dururdu serin, ama olurdu sıcak günnär da, açan yakışırdı gezmää yalnaak.
Aylak insannar çıkırdılar küüdän da sevinirdilär güneşli havalara hem eni çaarılmadık kalabalaa, ani gelmişti bizim küüyümüzä.
Bän seftä gördüüdüm bölä çingenä kalabalıı da, başka uşaklarlan bilä, yaklaşıp by fasıl insannara, saatlarlan bakardım onnara.

Erleşmişti onnar ayrıca bizim küülü insannardan, kolvermiştilär bir beygirli, iki beygerli taligaları da sade beygirleri kenara otlasınnar.
Şatranın taligasında vardı onnarın tertipleri: çekiçlär, örslär, kerpidennär, körüklär. Läzım olduynan çilingirlik yapmaa üflärdilär körükleri, cangırdadardılar çekiçlerini.
Bizä da, küülü uşaklara, pek meraklıyadı, ne yapêr onnar. Ama tezdä biz bıkardık da sauşurduk evlerimizä, kalardı çingenä uşakları. Sıcaklarda yarı giimni onnar çıkardılar kenara, kaçınırdılar, düüşürdülär.
Üülendän sora kenarda kalırdı sade uşaklar kendi oyunnarınnan, dartışmalarınnan, çingenäycä baarışmalarınnan.

Çingenäykalar – karılar yamalı rubalarlan, ellerindä türlü sülüklärlän gidärdilär küü içindä da, orada fal atıp, insanara onnarın geleceyini sölärdilär.
En meraklıydı sıcak günnerdä çingenäykalar, dilenciykalar hem falcıykalar. Ortalıkta kalırdı bir ihtär babu, ani otururdu geniº çit eteklän sarılı beldän. Babu gecesi da, gündüzü da pek-pek kalkmazdı erindän. Etekleri altından oyanda-buyanda şılardı babunun kesilmedik kirli tırnakları. Boyu babunun pek belli diyldi tuyannıktan, bütün oturuşu benzärdi bir daanık eski samannaa. Suratı çingenäykanın buruşuktu, benizi tütündän hem yaşlardan soluktu, ama belliydi evelki gençlik yakışıklıı: saçları bozdu, kıvrıcık hem sıktılar. 

Püsküllü çember başında diildi baalı, ama atılıydı tepesinä ötää-beeri. Sansın onu lüzgär başından alaceydı. Çemberin altından şılayıp, görünürdü kulaklarında iki büük alkalar – altın küpeleri.
Esmer enseleri görünürdü, ani terlemiºti, sanki kim ne türlü iºlerdä çalışmıştır. Birkaç dizi boncuk asılıydı boynusunda – onnar babunun gözelliini tamamnardılar. Aazında da hiç sünmäzdi lülesi. Onu diiºtirärdi dudaktan dudaa dilinnän, ellersiz. Atardı bu aurdundan öbürünä tütünü üfleyeräk, nicä bacalıktan. İhtär çingenäyka otururdu ateºlik ucunda, nicä bir bekçi. Elindä vardı bir uzun sopa. Lülesini koyup bir tarafa, sopaylan deºärdi ateşi, kızıştırıp yalınını – babu oynardı, iilenirdi ateşlän. Onun iilenmesinä pek meraklıydı çingenä uşakları, ani yakında oynardılar.

Babuya da yalnızlıktan uslu durulmazdı, o bakardı uşakları, üflärdi lülesini, karıştırırdı ateşini.
Açan ateş yavaşırdı, uşaklar da sarardılar babuyu er taraftan, savaşırdılar itirmää biri-birini, oynardılar, gülärdilär. Ama babu yapardı kendini, ani hiç duymêêr bunnarı. Taa sonunda sansın uyuklardı, gözlerini kapayıp, kafasını iildip kaldırırdı, maana horuldardı, çünkü uyêêr, halizdän sa o hiç uyumazdı. Göz boyacılık için babu ikidä-birdä aldatmaa dolayında publikayı deyni, sopaylan dürtärdi ateşi, sansınar ki o uyumêêr. Şalver babu savaşırdı aldatsın uşakları ölä, ani birisinä kaptırsın kızgın sopaylan da olsun gülmää.
Bu türlü o birkaç kerä hızlandı yakmaa oyuncuları sopasınnan, ama onnar kaçardılar, nicä yanık, bir tarafa. Babuya yakın kalardılar en küçüklär, en ahmaklar. 

Babu birini yakamazdı ölä, nicä o istärdi. Uºaklar gülärdilär, ani babu etiºmeer onnarı, kaçınırdılar onun dolayında.
Bölä çingenelik barışmasınan babu artık bıkardı da yapardı kendini, ani hiç onnara bakmêêr, düşünürdü, nası taa aldadıp, oynasın taa bu şımarıklarlan. Bulup bir ufak topaç, atardı onnarın tarafına. Küçük çingeneciklär gidärdilär iraa babudan şatralarına, kendi palatkalarına. İhtär babu kalırdı biraz taa raat, ama irakta büük şatracıların işlerindä iºidilirdi çekiç, nacak, körük, örs sesleri.
Avşam üstü toplanırdı küüdän şatralarına falcıykalar, dilencilär biri-birinä annadırdılar kimi aldattılar, kimdän hırpaladılar.
Şatralarda geç vakıdadan işidilirdi seslär. Sanırdık, ani bu çingenelär çok vakıt yaşayaceklar bizim küüyün kenarında. Ama işlemiş onnarın gezici tabeetleri. Bir sabaa hiç kimsey duymadı, nasıl toplanmış gezeklär, ükletmiºlär neyi var kendi taligalarına da Çiyşi yolundan gitmişlär belli diyl angı taraflara.

Bizim insannar, gagauzlar, çiftçilär büük kafadarlık hem alış-verişlik yapmadılar çingenelärlän. Onnarın arasında kavga-düüş ta olmadı. Hepsi lafedärdilär küü içindä, ani bu huluz, gezek millet karışmadı küülülärlän, hırsızlık yapmadı hem başka zararlık. Onnarın yaşaması bulut gibi geldi yabancılıktan, gösterdi kendi yaşamasını nicä var da taa tez çıktı küülülerin aklından. Sade kimi erdä taa büün da kaldı ayın laflar: kirliysin – çingenä gibi, ºalversin – çingenä gibi, kalın üzlüysün – çingenä gibi, olmayın çingenä gibi. Kalanı hepsi gidärdi kendiycä.

 

Nikolay Baboglu 




#Article 112: Çoçuk hem kaplan (464 words)


Çoçuk hem kaplan

Bu iş  İndiyada  oldu. Bir çocuk çobandı da gittiydi djungli daayına inekleri otlatmaa. Çobancık, brakıp inek sürüsünü bir dereciin boyunda otlasın, kendisi bütün gün dereciktä balık tuttu.Avşamnän çocuk başladı toplamaa inekleri. 

Bir inek yoktu. Çocuk aaradı bu inää birkaç saat, ama bulamadı da pek korktu. Ama taa aaramaa onu yoktu nicä : başladıcaan aaramaa kayıp inää, kalan ineklär taa o moment daalışardılar. Çocuk kararladı götürsün sürüyü küüyä, orada o haydadı inekleri insannarın aullarına, kimseyä sölämeyip kayıp inek için, tezicik döndü djungli daayına aaramaa kaybelmiş inää.

Başladı karannık olmaa. Daayın içindä taa da görünmääzdi, ama çocuk hep aarardı, hep gidärdi ba oyanı, ba buyanı. Bölä aarayarak, o kendi da annayamadı, nasıl etişti daayın bir orta erinä, neredä vardı bir küçük meydancık. 

Olduydu dübüdüz karannık. Neredänsä başladı işidilmää canavar uluması. Çobancık taa da korktu. Çok düşündü, ne yapsın, da aklı verdi pinsin bir balaban aaca, da orada gecelesin. Ölä dä yaptı. Pinip aacın tepesinä, yorgun çocuk osaat uyudu.

Gecenin bir vakıdında aaç ansızdan başladı sallanmaa çocuk uyandı. O baktı aşaa, da onun karardı gözleri korkudan : aaçın altında dururdu bir büük kaplan, angısı şafklı gözlerinnän bakardı uz ona dooru. Geçti birkaç saat, ama kaplan gitmääzdi : o, bezbelli, istemääzdi kurbanını kaybetmää. 

Kaplan ulumaa başladı, yukarı atlamaa çekettiydi, savaşardı tutunmaa çocucaan ayaklarından. Çobancık aalaardı, baarınardı : o görärdi, ani kaplan tezdä, atlayıp, var nicä tutunsun ondan da çeksin onu aşaa.

Aydınandı. Çocuk sandı, ani kaplan gidecek. Ama kaplan bütün gün yattı aacın altında. Çocuk zeetlenırdi aacın üstündä, pek acıkmıştı ama korkudan onun aaçlı hem susuzluu geçärdi. Kaplan sa bakardı derecää dooru. Çoçuk kararladı : inip aaçtan kaçmaa, açan kaplan su içmää gidecek. Ama o etiştirämedi. 

Çabuk su içip, kaplan geeri döndü, sora ölä üüsek seslän anırdı, ölä yukarı atladı, ani çocuk artık dübüdüz benizini kaybetti, titiremää başladı. Geçti bölä bu gün, geçti taa bir gecä. Geldi ikinci gün. Aaçlıktan, susuzluktan çocuun kafası dönmää başladı. 

Ansızdan, kısmetinä, bezbelli, çocuun aklısına geldi bölä bir fikir, angısı onu kurtardı : o tırmandı aaçın taa tepesinä, çıkardı gölmeeni, da başladı saurtmaa onun kafasının üstündä. O istäärdi, ki birkisey görsün onu bu aaçın tepesindä, da ölä kurtulsun.

Bakına-bakına, çoçuk ansızdan büük sevinmeliklän baarmaa başladı. Birdän-birä onun aaçlıı hem susuzluu geçti. O gördü, ani dereciin boyunda durardılar insannar da bakardılar onun saurulan gölmeenä. Onnar düşünärdilär, ne aarer bu çocuk aacın tepesindä?

Çocuk kararladı insannara haber vermää, ani aacın altında büük bela var. O baardı : Korunun aacın altıda kaplan durer! İnsannar işittilär onu. Onnarın birkaçı aldılar tüfeklerini, yavaşıcık yaklaştılar bu aacın altına. 

Kaplan sade yukaru bakardı, yaklaşan insannarı göräbilämedi. Avcının birisi,keezleyip, tüfää patlattı. Kaplan erä yıkıldı. Çobancık kurtuldu. O sevineräk, aaçtan indi. İnsannarın arasında o gördü kaybedilmiş inään saabisini. Çocuk aalamaa başladı da annattı hepsini, ne oldu onunnan. Brä ahmaksın dedi avcıların birisi. Bu inek taa avşam kendisi evä geldi!.              

                  




#Article 113: Aşık Veysel (254 words)


Aşık Veysel 

Aşık Veysel Anmasına Ozannar buluşması

Kirez ayın (iyün) 22-23 günnerindä Türkiyenin Hacıbektaş kasabasının “Hacı Bektaş Veli Kultura Dernää” tarafından hazırlanılan “Aşık Veysel Anısına 9. Halklararası Halk Ozannarı Hacıbektaş buluşması” oldu. (Okuycularımıza aşıklama: Aşık, Ozan - saz musıka tertibindä çalan hem türkü söleyän halk poetı).

Buluşmanın birinci günündä musaafirleri tanıştırdılar Hacıbektaş kasabasının kultura hem istoriylı erlerinnän. Onnarın arasında Hacı Bektaşın hem istoriyada başka anılmış bektaşlıların mezarlarında saygıylan durmak hem dualar yapıldı. Sora Hacıbektaşı hem hacıbektaşlıları annadan muzey gezildi. Lääzım urgulamaa, ani bu erlär UNESCO tarafından dünnää varlıı olarak tanınêr hem korunêr.

Bu tanışmaklardan sora buluşmanın ofiţial açılışı oldu. Türkiye Respublikasının gimnasından sora, açılış sözünü yaptı “Hacı Bektaş Veli Kultura Dernää” Başkanı Nafiz ÜNLÜYURT. Sora protokol konuşmalarını yaptılar TİKA Başkanı Serdar ÇAM, Prof. Dr. Hayrettin İVGİN, Hacıbektaş kasabanın primarı, musaafirlär.

Maasuz bu yortu için Aşık Veysel Anmasına şiir konkursu yapılmış. Açılış programasında konkursta enseyennerä ödül verildi. Bundan sora da, salonda bulunannarı, aşırıdan gelän musaafirlärlän tanıştırdılar.

Açılışın sonunda Aşık Veysel için bir dokumental film gösterildi.

Avşam üstü büük programa başladı da taa gecä yarısınadan sürttü. Programaya görä Aşıklarlan bilä hor da türküleri çaldı. Sora ozannarın solaları başladı hem aşırıdan gelän poetlar Gülaye ŞİNİXLI hem Könül Maarif Qızı BAYRAMOVA (Azerbaycan, sazda çaldı), Nevid MUSMİR (İrak), Zeynel BEKSAÇ (Kosova), Dr. İsmet ZAATOV hem Resul KHALİLOV (Krım, Ukrayna), Todur Zanet (Gagauziya, Moldova Respublikası) hem Rustamjon JABBAROV (Özbekistan) kendi peetlerini okudular. Ertesi günü Ozannarın arasında yarışma oldu. 

Buluşmanın kultura programasına görä aşırıdan musaafirlerä deyni Kapadokiya mara içindä kliselerinä hem Beşiktaşta Çilehane mezar hem Aşıklara anmak taşları kompleksına gezi yapıldı.  




#Article 114: İon Borisoviç Bass (250 words)


İon Borisoviç Bass

Büük artist raametli oldu - İon Bass (25.06.1932 – 05.03.2005)

Baba Marta ayın 5-dä Moldovanın halk artisti, büük hem anılmış türkücüsü İon Borisoviç BASS raametli oldu.

Estrada artisti olarak başlayıp, o büük hem anılmış halk türkücüsü oldu. İon Bass Moldovayı 56 devlettä gösterdi. Onu repertuarında  moldovan,  gagauz,  bulgar,  türk, azerbaycan,  grek, alban h.b., dillerdä türkülär vardı. Bu üzerä da hepsi halklar sayardılar onu kendilerinin: gagauzlar – gagauzların, bulgarlar – bulgarların, moldovannar – moldovannarın.

Herbir halk onun için kendi sözünü söleyecek. Biz sa var nicä, hem lääzım, söleyelim onu, ani İon BASS gagauz türkülerini dünneyä tanıdan ilk artisttir.

O, bulup, çıkarardı insan arasına gagauz halk türkülerini. 

O bulup melodiyaları, yazdırardı gagauz poetlarına o melodiyalara türkü.

O, brakıp  Kişinövda işini, geldi “Düz Ava” ansablisinä, onu kaaviletmää deyni. 

O, zaametini saymadaan, üüredärdi genç artistleri türkü çalmaa. 

İon Bass gibi talantlı bir türkücü tarafımızda taa yoktur. O bir türküyü çalarkana cancaazının bir parçasını koyardı orayı. O üzerä dä o türkülär daymalarda aramızda kaldılar, o türküleri herbir küüdä çalêrlar...

Bitki vakıtlar o zoor yaşardı, hastaydı. Eni sistemaya uyamadı. Ondan da bişey beklemäzdi. Sistemanın kendi işleri vardı. O üzerä dä son borcunu sistema Büük  artistä vermedi – son yoluna geçirmää dä gelmedilär.

Bitki yola Canabisini senselesi, en yakınnarı hem küülüleri geçirdilär. İon Bassın ölüsündä sade elli kişi vardı. İon Bassı onun ana küüyündä Kirsovoda (Başküüyü) topraa verdilär.

İon Bassın bu dünneydän ayırılmasınnan gagauz, bulgar hem moldovan halk türkücülüündä büük hem zengin bir epoha bitti...

Topracıın ilin olsun İon Borisoviç! Allaa seni yanına kabletsin...




#Article 115: Kendi kızını öldürän babu (340 words)


Kendi kızını öldürän babu

V.Moşkovun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Varmış bir däduylan bir babu, ama onnarın ikinciliktäymiş işleri. Babunun varmış bir kızı, dädunun da varmış bir kızı. Şindi babu çok görümüş dädunun kızını da hep därmiş däduya: “Kaybet bu kızı”. Ama dädunun kızı işleyänmiş, ama babunun kızı hayırsızın birisiymiş. 

Şindi dädu yok näpsın, alayor kızı da götürer daa içinä da brayor orada, da geler yevä. Kızsaydı daa içindä, bulayor bir bordey, yakayor ateşi kız, yapayor kendinä imää. Bir da sıçan çıkayor duvardan da deerkıza: “Doyur beni, mari kaku, günün biri lääzım olurum”. 

Doyurayor kız sıçanı. Sıçan gidip varayor. Kız iyer yekmek da yatayor uyumaa. Gecenin bir vakıdı geler ayı da deer kıza: “Mari kız, oynaylım körçepiş. Na sana bu çanı, sän kaç, bän da araycam seni”. Ayı baalayor gözlerni, kız da alayor çanı. O sıçan da geler kıza da deer: “Ver bana çanı da sän git ta otur soba üstündä, bän ayılan oynacäm körçepiş”. 

Kız oturayor sobaya, ayı da därmiş kıza: “Hadi, başla çanı çekmää”. Sıçan başlayor kaçmaa, kualayor, kualayor bir türlü tutamayor. Ayı da yorulmuş da demiş kıza: “İsläh körçepiş oynayorsın”. Ayı sabaası gideyor da kıza getirer bir sürü hergelä hem bir sandık ruba. Şindi babu da deer däduya: “Git kızının kemiklerni getir yevä da gömelim”. Dädu koşayor taligayı da gider. Açan yetişer daa içinä, baksa, bir sürü hergelä var. 

Hergeleci deer däduya: “Bey dädu, bän seni düündän beri bekleerim”. Dädu alayor kızını, hergeleciyi da haydayorlar hergeleyi. Yetişeyorlar yevä. Şindi babu däduya raat vermeyor: “Götür benim kızımı da benim kızım da kazansın”. Dädu götürer babunun kızını da brayor daa içindä. Kız gider bordeya. Geler ayı da deer kıza: “Hadi oynaylım körçepiş”. Kız deer: “Bän bilmeerim oynamaa”. 

O da deer: “Bän seni yüredirim”. Verer kıza çanı, kız başlayor çannan kaçmaa, ayı da başlayor kızı yöldürmää, sevinmeliktän tuttu deyi kızı. Açan bakayor kıza, kız yölü. Ayı gider daa içinä. Şindi babu yüfkesindän kendini paralayor. Ondan sora dädu yeverer kızını, yapayor bir büük düün da beni da çırayor. Ama benim vakıdım yoktu düünä gitmää, dädu küstüydü bana, gitmedim düünä deyi.
 




#Article 116: Milannan miliş (537 words)


Milannan miliş

V.Moşkovun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Bir vakıt vardı iki gemici, birinin varmış iki gemisi, birinin bir gemisi. O iki gemili olanın karısı pek gözälmiş. İki gemici olanın adı Milan, o bir gemici olan Miliş. Bir gün onnar ikisi lafa oturdular. Da o lafedirkan, Milan üünmüş, ani karısı gözälmiş hem akıllıymış. 

Miliş demiş: “Bän senin karını aldadırım”. Milan demiş: “Her sän benim karımı aldadırsan, bän sana verim bu iki gemiyi”. Miliş ta demiş: “Bän her aldadamasam, verim sana bu gemiyi”. Gitmiş Miliş kasabaya, bulmuş bir babu da demiş: “Verim sana üz altın, git Milanın karısına, da sölä buluşayım bän onunnan”. Gitmiş babu, sölemiş karıya, karı hiç yaklaştırmamış, kuumuş babuyu. Gelmiş babu da demiş: “Yok nicäl gidäsin, yaklaştırmayor, yok nicäl üzünü bilä göräsin”. 

Da demiş babu: “Alayım onu da gideyim hamama da orda göreyim, neredä nışanı var”. Gitmiş babu, almış karıyı, gitmişlär hamama. Görmüş nışannarnı: güüsündä varmış bir çatal başak, götündä da bir kireç gibi, ayaanda da kara nışan. O sormuş babuya: “Nerdän sän üürendin?” Sölemiş babu, Miliş almış yazıya da gitmiş gemilerä, göstermiş kihadı, sölemiş aazdan da. Milan teslim etmiş Milişä gemileri da gitmiş evä, kahırlı gezärmiş. 

Karı demiş: “Ne kahırlanayorsın?” O da demiş: “Kihat kabullettim, anam ölmüş, bobam da pek zayıfmış”. Koymuş neetinä karıyı kessin yolda. Koşmuş taligayı, gitmiş. Gidärkan düşünmüş ani: “Kesmeycäm, brakarım daa içindä”. Etişmişlär daaya, kolvermiş taligayı, yatmışlar bir fidan altında. Karı uyumuş, adam koşmuş taligayı, brakmış karıyı uyurkan. Karı, açan kalkmış, kocası yok, çeketmiş gitmää, bulmuş bir yayan yolu, gitmiş o yolca. Gidä, gidä yetişmiş bir çöşmeyä. 

Orda da varmış bir fidan. Karannık olduyan, pinmiş fidan üstünä. Gecenin bir vakıdı toplaşêr o fidanın dolayanna şeytannar. Büükleri sorarmış angısı ne iitlik yaptı. Birisi da demiş: “Bän bir erdä baalattım oniki kişi bir köprü yapsınnar, baalandılar, kırk günädän yapaceklar da kaldı üç günneri, onnar işleer, bän gecä yıkayorum. 

Üç gündän sora asaceklar onnarı”. Büükleri demiş: “Çalış, çin kabul edecän”. Biri da demiş: “Bän da girerim padişahın kızının içinä da şişirerim onu”. Biri da demiş: “Bän da girdim iki gemicinin içinä da birisinin karısı gözäldi, da gitti biri, da yalancılıklan nışannarı üürendi, da getirdi kardaşlıına, da gösterdi nışannarnı, da braadı gemileri ona, da gitti, karısını daa içindä braadı”. O şeytan kabuletmiş çin. Karı da işitmiş nicäl iş olmuş, inmiş fidandan.

Ama şeytanın biri dediydi: “Bilselär da alsalar bu çöşmedän su, bu fidanın da yapraklarından, da koysunnar o köprünün altına, o köprü birtaa yıkılmaycek”. Biri da demiş: “Alsalar bu aacın kökündän da kaynatsınnar, da yıkasınnar padişahın kızını, alışacek o saat”. Aldı karı o fidanın yapraklarından, biraz da su hem bir-iki parça kök da gitti nerdä yapardılar o köprüyü. Adamlar işlärmişlär hem aalarmışlar. O demiş: “Aalamayın, bän onu yılaçlayım, birta yıkılmaycek”. Yılaçlamış, köprü başa çıkmış. 

Demişlär: “Ne istärsin bizdän baaşış?” Karı demiş: “Bişey istämeerim sizdän, salt götürün beni padişaa”. Almışlar karıyı, götürmüşlär padişaa. Padişahka da her gün dohtorlar, biri çıkardı, biri giridi. Karı girdiynän, demiş: “Bän yılaçlayacam senin kızını”. Padişaa kayıl etmiş. Kaynatmış karı kökleri, yıkamış kızı. 

Kız o saat alışmış. Padişaa demiş: “Ne isteycän bendän?” Karı da demiş: “Ver benim olsun Karaş kasabası” O kasaba da karının oturduu kasabaymış. Vermiş padişaa bir polk asker da gitmiş. Karı giinmiş padişaa rubasına, da gitmiş evinä, da kocasınnan tanışmış, da giinmiş adam, da bööndä padişahlık eder.




#Article 117: Ölü yapılan hem hırsızlar (275 words)


Ölü yapılan hem hırsızlar

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Bir vakıt varmış iki kardaş, küçük olan borçluymuş agasına bir para. Her gün istärmiş o parasını. Bir gün genä gelmiş o para için. Karısı görmüş pençeredän gelirkän, da demiş kocasına: “Agan geler genä o para için”. O da ölü etmiş kendini. 

Girmiş içeri agası, baksa, o yatayor. Karı demiş: “O öldü”. Agası demiş: “Ver bir bal mumu”. Verer karı bir bal mumu. Alayor da yapıştırayor burnuna, da durmuş taa mum bitincä. Başlamış mum yakmaa burnunu. 

Kardaşı açmış gözlerni. Agası demiş: “Parayı”. O da demiş: “Aman, pazarı ödeycäm”. Agası gitmiş evinä, Pazar geldiynän, genä gitmiş para için. Genä görmüşlär pençeredän gelirkan. Kardaşı da çaarmış komuşularnı, da yaptırmış kendinä tabut, kendi da genä ölü etmiş kendini. 

Gelmiş agası, baksa, ölmüş safidän. Koymuşlar tabut içinä, da götürmüşlär kliseyä. Agası demiş popaza: “Brakın bu gecä dursun burda da bän biraz aalayım onu”. Popaz braa-mış, kitlemişlär kapuları, onnar ikisi kalmış klisä içindä. Gecenin bir vakıdında gelmiş hırsızlar da delmişlär kliseyi, girmişlär içinä, başlamışlar soymaa, gezmää. 

Gezärkan, kösteklenmiş biri tabuda. Baksalar bir ölü. Hırsızın biri demiş: “Bey, yoktur kestiim ölü da kesmeli bu ölüyü”. Agası başlamış baarmaa: “Örüün ölülär”. Hırsızlar korkmuşlar da kaçmışlar da bramışlar bir torba Altın. Kalkmış kardaşı da, hızlanmış aartlarna, da durumuş kapuda. Hırsızlar durmuşlar da demişlär: “Ha gidelim da bakalım nesoy ölü var burda?”. Sokmuş biri kafasını. 

O ölü olan kavramış kalpaanı hırsızın da demiş agasına: “Na sana da bu kalpaa da o parayı istämä bendän bir ta”. Hırsızlar da demiş: “Brä gidä, onnar çokluk, o bizim paraları pay-laşmışlar, da birinä bir para etişmemiş da kalpaa verdilär ona”. “Kaçın, kaçalım”. Da gitmişlär, da altınnar onnara kalmışlar.




#Article 118: Yılan olan kişi (231 words)


Yılan olan kişi

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Bir vakıt varmış bir padişaa, da o padişaa soymuş bir kehlä derisi, da çaarmış insannarı: “Kim tanırsa bu deriyi, ona verecäm kızımı”. 

Da o insannar biri da tanıyamamışlar, ne derisi o. Da varmış bir Külcü, da çaarmış padişah o Külcüyü  da sormuş: “Ne derisidir bu?” O da bakmış da demiş: “Kocä bir kehlä derisi”. Da vermiş ona kızını. O sa gündüz insanmış, gecä sa olurmuş yılan. 

Almış kızı da götürmüş bir delää. O gecä sarılmış o kıza baştan ayaadan. Da nasıl yapsın o kız da kurtulsun o Külcüdän? Da varmış deliktä bir guguş. Da alayor padişahın kızı bir parça kihat, yazêr da baalayor guguşun kanadı altına. Da o guguş uçêr-gider padişaha, girmiş içeri uçarak. Açan tuter padişah o guguşu, okuyêr o kihadı. Yazarmış o kihatta: “Nicäl yapsın bubam da kurtarsın beni bu yılandan”. 

Da padişah çıırayor insannarı da sorêr: “Angınız biler inään karnından buzayı çıkarmaa, da İnek hiç duymasın? Angınız bir yumuruk yapacek da tuçtan kalä yapacek? Angınız edi arşın taşı atacek da Yılan duymaycek? Angınız filcan dolu atacek da dolu tutacek?” Biri demiş: “Bänim”. Açan gitmiş o adam, almış o taşı da atmış, sora bir girmiş delik içinä da sökmüş yılanı kızdan, yılan duymamış. 

Almış padişah kızı da çeketmiş evä gitmää. Gidärkan evä, baksa, aardına yılan geler sıklık çalarak. Biri urmuş bir yumruk, yapmış tuçtan kalä. Almış padişah kızını geeri.
 




#Article 119: İslää karı zengindän taa İslää (376 words)


İslää karı zengindän taa İslää

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Varmış bir çocuk kısmetsiz, yannaşmış bir adama çırak bir taşa. O başa çıkarınca çıraklıı, o taş erimiş. Ordan gider padişaha, sorsun neiçin yok onun kismeti? 

Padişaa demiş ona: “Bän bilmeerim”. O da çıkmış. Çıkarkan, kızı demiş ona: “Ne geldin?” O da demiş: “Geldim sorayım, neçin yok benim kısmetim?” 

Kız da demiş: “Senin kısmetin, açan evlenirsin da iki kısmet bireri gelir, ozamna görecän kısmetini”. Padişaa o saat demiş: “Ne sän bendän akıllıymısın?” Tutmuş kızın kolundan da uurat-mış çocuun aardına da demiş: “Git sän da onunnan bilä”. Çıkmışlar çocuknan kız, gitmişlär, yapmış, çocuk bir bordey kırın birindä da yaşamışlar. 

Bir gün vermiş kız kocasına bir fistan, gitsin da satsın da parasınnan alsın bir çift Öküz. Almış çocuk fistanı, gitmiş panayıra. Gelmiş bir boyar, sormuş: “Ne paası bu fistanın?” O da demiş: “Bir çift öküz”. Almış boyar ona bir çift öküz da bakmış näpacek o öküzlärnän. Almış öküzleri, çeketmiş. Boyar da yıraktan yıraa ardına bakarmış. 

Karşılaşmış arabacıylan, ara-ba götürümüş panayıra. Demiş: “Diiş-mämisin bu arabayı öküznän?” Arabacı demiş: “Diişirim”. Almış arabayı, gitmiş ileri. Karşılamış bir adam keçiynän, da demiş: “Diişmämisin o keçiyi arabaynan?” Diişmiş onunnan da almış keçiyi, gider ileri. Karşılaşmış bir çingenäylän, bir keser elindä gidärmiş. Demiş: “Diişmämisin o keseri keçiynän?”

Diişmiş, almış keseri, gidärmiş, görmüş bir sürü ördek uçarmış su üstündä, salmış birinä kesernän urmaa, düşmüş keser su içinä. Çıkmış boyar önünä da demiş: “Näptın sän?” O da demiş: “Neiçin?” Boyar demiş: “Öküzleri verdin bir arabaya, arabayı verdin bir Keçiya, keçiyi verdin bir keserä, keseri da attın su içinä, o karı ne deyecek sana?” 

O da demiş: “Her karı däärsa bana bişey, bän sana esir olurum karıynan diveç”. Boyar da demiş: “Her o sana bişey demäsa, bän sana vereyim varlıımı dübüdüz”. Gitmiş boyar ileri, saklanmış da baksın, çekişecek mi? Gelmiş çocuk evä, karı sormuş: “Nası, sattın mı fistanı?” O da demiş: “Sattım da aldım bir çift Öküz”. Karı demiş: “İi oldu da aldın öküz”. O genä demiş: “Öküzleri verdim, aldım bir araba”.

Karı demiş: “Bari bir arabamız var”. Adam demiş: “Arabayı verdim da aldım bir Keçi, keçiyi verdim da aldım bir keser, keseri da attım su içinä”. Karı demiş: “Sän saa ol, genä kazanırsın”. Boyar hep seslemiş, sora çaarmış çocuu da vermiş varlıını da çocuk zenginnemiş.




#Article 120: Üç kızkardaş hem padişahın oolu (308 words)


Üç kızkardaş hem padişahın oolu

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Bir vakıt varmış üç kızkardaş, gider o kızlar bir çöşmeyä bez çırpmaa. 

Da şindi padişahın oolu geçärmiş o kızların yanından hem büük kız demiş kızkardaşlarna: “Alsa beni bu padişahın oolu, bän kaparım askerini bir ceviz kapçıına”. Padişahın oolu işider o lafları, gülüp ta geçer. 

Bir saattan sora genä geçer padişahın oolu. Ortanca kız deer: “Beni alsa padişahın oolu, bän sararım askerini bir iplää”. Padişahın oolu genä gülmüş ta geçmiş. Bir nedän sora genä geçärmiş padişahın oolu oradan, nerdä kızlar bez çarparmış hem küçük kız deer: “Her beni alsa padişahın oolu, yaparım ona iki uşak, biri kız, biri da çocuk: çocuk başında – gün, kızın başında – ay”. 

Padişahın oolu işitmiş da o kızı almış, da steonoz olmuş onunnan. Yaşamış altı aya kızlan, sora cenk olmuş. Padişahın oolu gider cengä, da bir yıl cenktä durayor. Karısının olayor iki uşaa, biri kız, biri da çocuk: kızın başında – ay, çocuun başında – gün. 

Bir da çingenä babusu varmış orada. Alayor o uşakları da koyêyor bir sandaa, da kolverer su içinä, padişahın yanına getirer iki pali da koyêyor. Da çok geçmeer o padişahın oolu geler, baksa, karısı iki pali yapmış. 

Pek utanmış padişahın oolu, alayor karısını, götürer sokak ortasına, kazdırayor bir kuyu orada da gömeyor karısını beladan bir taliga da ufak taş getirder orayı. Gelän-geçän tükürümüş karıya hem birär taş urumuş. 

Gel, git vakıt, o uşakları tutmuş bir dermenci, büütmüş onnarı, olmuşlar beşär yaşında da onnar da geçärmiş o karının yanından. Anası tanımış uşakları, ama uşaklar tanımamış analarnı. Şindi uşaklar geçärkan oradan, anaları deer: “Gelin yakın bana”. 

Onnar gider yakın, anaları deer: “Çıkar kalpaanı”. Kıza da deer: “Çöz çemberini”. Kız çözeer: karannıkmış, aydınnık olmuş. O padişahın oolu açan gider da bakayor, baksa, uşaklar onun, çıkarayor ordan karıyı, getirer o çingenä babusunu da baalayor iki beegirin kuyruuna da kolverer beegirleri.
 




#Article 121: Ooluk aarayan üüsüz (201 words)


Ooluk aarayan üüsüz

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından

Bir vakıt varmış bir çocuk, üüsüz kalmış, çeketmiş gitmää oolluk olmaa, kimdä bulursa. Çıkmış önünä bir adam da demiş: “Nereyi gidersin bä çocuk?” O da demiş: “Giderim oolluk olmaa”. 

Adam demiş: “Ol bana oolluk”. O da olmuş. Gitmişlär evä. Adam demiş: “Hadi bän ne zanaat bilerim, sän da o zanaa-tı tutasın”. Demiş adam çocaa: “Gel aardıma”. Gitmişlär bir pustiyalaa, otur-muşlar. Gel-miş üç kara adam, da demişlär: “Ne geldiniz?” Adam dedi: “Getirdim bu çocuu zanaat üürensin”. Getirmişlär bir masa, da demiş o adamın biri: “Cingil üç kerä”. 

Cingilmiş çocuk, olmuş bir tazı. Almış adam tazıyı, gitmiş avlanmaa. Şeytan da olmuş tauşan. Takışmış aardına tazı, tutsun kuumuş auşamadak, tutamamış, dönmüş geeri, bulamamış saabiyi. Çıkmış tazı bir boyara, tutmuş onu boyar, beslärmiş onu islää imäknän. Bir gün braamış boyar tazıyı içerdä yalnız. O tazı cingilmiş üç kerä, olmuş bir gözäl kız. Gelmiş boyar içeri, baksa, içerdä oturayor bir kız dünnä gözeli. 

Sormuş boyar: “Kim getirdi seni burayı?” Kız da demiş: “Beni getirdi Kazır padişahı sana karı”. Almış boyar onu, gitmişlär kliseya stevonoz olmaa, yannaşmışlar, baksalar boyarın yanında bir tazı. Başlamışlar barmaa: “Hu, hu!” Çıkmış tazı, gitmiş pustiyalaa. Boyar da gelmiş evä büün da evlenämeer.




#Article 122: Şarap yortusu üçüncülää geldi (165 words)


KİŞİNÖVA

Yortu cumaertesi, Canavar ayın 9-da, Kişinövun merkez meydanında başladı. Sora yortuya katılan şarapçılar “Mold-Expo”ya yayan yollandılar. Burada “Mold-Expo”da onnarın sergileri hazırdı hem, kurulan plana görä, yortunun hepsi meropriyatiyaları geçecekti.

Sora sţena önündän şarapçılar paradı geçti. Nedän sora da Prezident Vladimir VORONİN, spiker Evgeniya OSTAPÇUK, premyer-ministru Vasiliy TARLEV şarapçıların sergilerini gezmää başladılar. Belli ki şarapları hem taa keskin içkileri dadarak. En islää şarap saabilerinä ödül verildi. Onnarın arasında “En islää kırmızı ev şarabı” nominaţiyasında “Altın fıçı” ödülünü valkaneşli İlya HİORA kabletti.

Kişinövda iki gün sürtän şarap Günü yortusunda konţertlär, şaka hem fıkra yarışları, güreş yarışları oldu. El ustaları kendi sergilerini kurdular.

Canavar ayın 10-da Gagauziyanın baş kasabasında da şarap Günü yortusu oldu - “Şarap festivali - 2004”.
Yortuda Moldova Prezidenti Vladimir VORONİN, Gagauziya Başkanı Georgiy TABUNŞÇİK, Gagauziya Halk Topluşu Başı Stepan ESİR, GHT deputatları, Gagauziya İspolkomun aza-arı pay aldılar. 

Bütün gün Komratta türlü yarışlar oldu. İnsannarı şennendirip, kendi ustalıını “Kadınca”, “Serin su”, “Çayır”, “Laalä” ansamblileri, Çadır hem Komrat duhovoy orkestraları gösterdilär. Yortu geç vakıdadan sürttü.




#Article 123: Türkiye cumhuriyeti kuruluşunun 81-ci yıldönümü bakıldı (160 words)


Türkiye cumhuriyeti kuruluşunun 81-ci yıldönümü bakıldı

Türkiye Cumhuriyetinin 81-ci yıldönümünü kutlayarak, Türkiye Cumhuriyetinin Moldova Respublikasında  Büükelçisi Fatma Fırat TOPÇUOĞLU Moldova hem Gagauziya politika, devlet hem kultura adamnarına, diplomatlara, işadamnara, halklar arası misiyalara deyni kendi tarafından Kişinöv Organ Zalında bir reçepţiya verdilär.

Reçepţiya iki devletin, Türkiye hem Moldova gimnaların çalmasınnan başladı.Reçepţiya açılışında söz tutarak Büükelçi  Fatma Fırat TOPÇUOĞLU, ingiliz dilindä konuşarak, ilkin  Türkiye Cumhuriyetinin kurulması için, sora da Türkiye hem Moldova arasında politika, ekonomika hem kultura ilişkileri için kısadan annattı. 

Bundan kaarä özelliklän urguladı o olayı, ani İtaliyada Birleşik Evropa Konstituşiyasının proektı altında imza atan devletlerin arasında Türkiye da var oldu. Sözünün sonunda, Canabisi Türk dilinä geçip, Gagauziyanın Türkiye-Moldova arasında ilişkilerdä rolü için söledi.

Kendi sözünü başararak Büükelçi Fatma Fırat TOPÇUOĞLU teklif etti  Türkiye Cumhuriyeti hem Türkiye-Moldova dostluu için birär filcan şampaniya buyurmaa.

Moldova tarafından söz Moldova industriya Bakanı sn. GARŞTÄ tuttu.Patrettä: Devlet Gimnası öter. (saadan sola) Türkiye Büükelçi Fatma Fırat TOPÇUOĞLU, Moldova İndustriya Bakanı sn. GARŞTÄ, Gagauziya Başkanı Georgiy TABUNŞÇİK.




#Article 124: Kişinöv şarap yortusu (103 words)


Kişinöv şarap yortusu

Yortu cumaertesi, Canavar ayın 9-da, Kişinövun merkez meydanında başladı. Sora yortuya katılan şarapçılar “Mold-Expo”ya yayan yollandılar. Burada “Mold-Expo”da onnarın sergileri hazırdı hem, kurulan plana görä, yortunun hepsi meropriyatiyaları geçecekti.

Sora sţena önündän şarapçılar paradı geçti. Nedän sora da Prezident Vladimir VORONİN, spiker Evgeniya OSTAPÇUK, premyer-ministru Vasiliy TARLEV şarapçıların sergilerini gezmää başladılar. Belli ki şarapları hem taa keskin içkileri dadarak. 

En islää şarap saabilerinä ödül verildi. Onnarın arasında “En islää kırmızı ev şarabı” nominaţiyasında “Altın fıçı” ödülünü Valkaneşli İlya HİORA kabletti.

Kişinövda iki gün sürtän şarap Günü yortusunda konţertlär, şaka hem fıkra yarışları, güreş yarışları oldu. El ustaları kendi sergilerini kurdular.




#Article 125: Moldovada türk malların sergisi (106 words)


Moldovada türk malların sergisi

Kasımın 25-28 günneri arası Kişinövun MoldExpo halklararası sergi salonnarında “TURKİSH Exspo 2004 Moldovada - türk malların sergisi” oldu. Bu sergiyä Türkiyenin İstanbul, Ankara, Kayseri, İzmir, Gaziantep, Adapazarı h.b. industriya merkezlerindän kırka yakın firma katıldı. 

Sergilenän malların arasında en çok er aldılar himiya, kosmetika, tekstil, santehnika, plastik hem baaşış için mallar. Ayırı iyecek malları da sergilendi. Sergiya gelän insannarın kolayı vardı kendilerinä deyni baaşış malları da satın alsınnar. 

Serginin ofiţial açılışında pay aldılar Moldovada Türkiye Büükelçisi Fatma Fırat Topçuoglu, Türkiyedä Moldova Büükelçisi Viktor Şvigun, Moldova industriya Bakanı, Moldova hem sergiya katılan Türkiye kasabalarının alış-veriş odaların öndercileri.

Ofiţial açılışta Folklor ansamblisi türk oyunnarını gösterdi.
 




#Article 126: Vladimir Voronin (308 words)


Vladimir Voronin gagauziyada

İlk buluşmak GHT oturuş salonunda oldu. Buluşmayı açarak, Gagauziya Başkanı Georgiy TABUNŞÇİK kendi sözündä  Gagauziyanın büünkü ekonomika hem soţial soruşlarını açıkladı. Taa çok ön vereräk küü çorbacılıı soruşlarına. Canabisi bildirdi, ani Gagauziyada 12 şarap fabrikası var. Kurulêr neft işletmä zavodu, oloy fabrikası. Durmamayca çalıştırılacek süt zavodu. Bulunarsa yatırımcı, neettä var bir dä şişä fabrikası kurmaa. 

Ne düşer su için sölemää, Georgiy Tabunşçik urguladı, ani gelän yıla Türkiye Respublikası, TİKA kanalınnan, Çadır dolayında su sistemasının çalıştırılması için, Gagauziyeya 140 bin Amerika Birleşik Devletläri doları verecek. Gagauziyanın Valkaneş tarafında hem Moldovan Prut deresinin yanında bulunan küülerä su vermäk için soruş çözülsün deyni, kreditin son bölümünün verilmesi için Türkiyeylän annaşma var.

Cuvap vereräk Moldova Prezidentinin gazifikaşiya için soruşuna, Başkan açıkladı, ani Gagauziyada büün sade iki küüyä gaz çekilmedi: Rus Köseliyasına hem Svetlıy küüyünä. 

Başka konuların arasında Georgiy Tabunşçik annattı o hazırlanmaklar için, ani bu gün Gagauziyeda yapılêr “Gagauziyanın (Gagauz Yeri) özel hak Statusu için” Kanonun kabledilmesinin 10-cu yıldönümünü kutlamaa deyni.

Moldova Prezidenti kendi konuşmasını soruşlardan başladı. Canabisi meraklandı onunnan: ne halda avtonomiyada yolların düzülmesi, strahovaya mediţina, demografiya durumu, kliselerin düzülmesi bulunêr. Vladimir Voronin urguladı, ani, Gagauziyayı örnek alarak, Pridnestrovyeylan da ilişkileri kurmaa var nicä. Prezident teklif etti, ani “Gagauziyanın (Gagauz Yeri) özel hak Statusu için” Kanonun kabledilmesinin 10-cu yıldönümünü kutlarkana, lääzım olacek saygı göstermää onnara, kim durardı avtonomiyanın kurulma başında hem ayaa kalkmasında.

Dil problemalarını açıklayarak, Vladimir Voronin danıştı GHT deputatlarına, teklif edip onnara moldovan dilini üürenmesindä temeldän eniliklär iniţiativası göstersinnär. Halk bilmärsä devlet dilini yok nicä baamsızlık için sölemää. Moldovan dili respublikada baş dil olsun lääzım, sora biz var nicä çift dil için konuşalım.

Açıkladı prezident başka konuları da: çiftçilii, mediţinayı, energetikayı, pestiţid problemasını, balıkçılık hem göllerin kullanmasınnan ilgili soruşları.

Üülendän sora Vladimir Voronin Komrat rayonunun komunist kuruluşunun cuvap-seçim konfereniţiyasının çalışmasında pay aldı. Burada o, Moldova Respublikasının Komunist Partiyasının (MRKP) predsedateli olarak, genç komunistlerä partiya biletlerini verdi. 

 




#Article 127: Aleksandri Makidon (1759 words)


 
 

Aleksandri Makidon

V.Moşkovun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından. Bir kral varmış, Filip, çeketmiş cengä gitmää, sımarlamış karısına: “Açan geeri gelecäm, seni uşaksız bulmayım. Her uşaksız bulursam, kafanı kesärim”. 

Bir da genä başka kral vardı başka erdä, başka padişahnan cenk edärdi hem o filosofdu hem büücüydi. Oralarda padi-şahları hepsini aaç öldüreceydi, zerem yaamurları çekärdi. Da onun üstünä hepsi kalktı. Da ozaman kalktı, döktü balmumu, baksın, enseycek mi osa enilecek mi. Gördü, ki enilecek. 

Ondan sora döktü kapu önündä bir tuçtan stılp patredini da girdi içeri, giindi başka rubaya, da dedi onikillerä: “İhtiyar giderim, genç gelecäm”. Da aldı yılaçlarını, gitti Filibin memeleketinä hem gezdii erdä, baarıdı: “yılaç alın”. 

O sa başka erdä gezmedi, salt onun kapusu önündän geçärkan, baarıdı, zerem bilirdi, hani onun uşaa olmayor. Da padişahka çaardı onu içeri, yılaç versin uşak olmak için. 

Da o bakmış elinä da demiş padişahkaya: “yapacan sän bir erkek evlat, ama kartaldan peeda olacek; avşama yak mumları da gelecek sana bir Kartal, görünecek kafası aslan, kanatları bir altın, biri gümüş da o gelecek büük gürültüynän, da onun gürültüsündän mumlar sünecek, ama korkma. 

O auşam brakasın kapuları açık. Da o adam olacek da onunnan yat da uşaan olacek”. (o sa kendiydi). O bilgiç adam almış sırtına bir aslan derisi, da gitmiş padişahkanın odalarna. Baksa, kapular açık. Padişahka durayor çardakta. 

Girmiş içeri, kapamış kapuları, soyunmuş da yatmış padişahkaynan. Üç gecä sıra vardı, üç gündän sıra vardı, bakmış kihada bilgiç da demiş padişahkaya: “İçmeyäsin bu günnerdä içki, zerem başlattın çocuu”. Da gidecä zaman dedi: “Açan uşak duvacek, beni çıır, da bän bakayım planetalara, da isläh planetada duusun”. 

Da şarişa yaptı ona ograda içindä bir kuhnä. Vakıt geldi duumaa, çaardı genä onu, da o dedi: “Duurma şindi, zerä saatlar fena”. Da astı onu ayaklarnı yukarda da açan vakıt geldi, kolverdi onu da dedi: “Duusun şindi. Da bu saatta duuan dünneyi alacek hem adı Aleksandri Makidon olacek”. 

Filip ta orda cenktä düş gördü: göktän düştü bir kartal yımırtası yeteenin üstünä da kırıldı da çıktı içindän bir yılan, da dolaştı o kapçıı, da delää girämedi, öldü. Çaardı Filip Afanasiyi filosofu, dedi: “Bän bir düş gördüm: göktän bir yımırta düştü yeteemin üstünä, da kırıldı. İçindän çıktı bir yılan, da dolaştı kapçıı, da aaza geldiynän, girämedi erinä”. 

Da filosof dedi ona: “Ozaman senin bir erkek evladın olmuş, da o dübüdüz dünneyi zap edecek, ama tahtına girämeycek”. Padişah düüdü bir telegrama evä: “Var mı bendä sevinmelik evdä, osa yok mu?” Karı düüdü, ani var sevinmelik. Filip ta orda bal yaptı. Tamamladı, cengi bitirdi, geldi evä, gördü, ani var aslı. Aleksandri açan edi yaşındaykan şkolaya gidärdi, bir da uçitilisi vardı evdä, onu osabit üüredirdi. 

Kursunu bitirdiktän sora, çaardı onu ihti-yar planetaları üüretmää, da üüretti hep-sini. Üürendi, da dedi çocuk ona: “Sän kendin nezaman ölecän?” O da dedi: “Bän kendi ecelimdän ölmeyecäm, beni oolum öldürecek”. O da dedi: “Nezaman sän evlenecän da senin oolun olacek, da büücek, da seni öldürecek”. Da itirdi onu, düştü kalidordan, da öldü. 

Kaçarak gitti anasına, söledi: “Bän bir hata yaptım”. Anası dedi: “Ne hata?” “İhtiyarı, - dedi. - öldürdüm”. O da dedi: “Bän ona sordum, beni bukadar üürettin, ye sän kendin nedän ölecän, sän lääzım biläsin? O da dedi: zer bilerim, beni oolum öldürecek. Bän da dedim ona: nezaman sän evlenecän da olacek oolun, da büücek, da öldürecek seni, da ittirdim onu, düştü çardaktan da öldü”. 

Anası dedi: “Günah yaptın, - dedi. – hakına boban odur”. Sora büük sıralarnan gömdü onu. Açan oldu Aliksandri onbeş yaşında, hergeledä bir kısırak kullunnadı, yaptı bir kuli bir buynuzlu, üç çetvert buynuzu. Da hergeleci geldi haberä: “Padişahım, - dedi. – hergeledä bir kısırak yaptı bir kulun, ne minunat, bir buynuznan da yok nası yaklaşmaa”. Padişah ta dedi: “Getir evä kısıraa”. Şindi getirdi kısıraa, yaptırdı bir demir ograda, da kapadı orayı kulunu kısıraklan. 

Orda besledi onu, kulun büün-cä. Kabaatlıları orayı atardı, o öldürüdü onnarı buynuzlan. Kimseyä da tutulmaz-dı, vardı bir delik da deliktän buynuzunu çıkarırdı. Aliksandri Makidon da onu sevärdi. Şindi o padişaa (Hülüp) yaptı bir bal. O konuşurkan, Alşeksandri Makidon koydu kantarmayı başına da pindi ona. Ozamandan kimsey ona el koymadı. Tokattan çıkarkan, gördülär, bir taa görmedilär. 

Pasdişah sımarladı adamlarna, pinsinnär hen islää beegirlerä, gitsinnär onu aaramaa. Çekettilär da gittilär izini buldular da bir çukura etiştilär, on stıncin genişti da onnar çukur içindä aaradılar. O gitmiş, atlamış çukuru. Atladıynan çukuru, gitti başka memlekettä buldu birerdä çark, çevirerlar, dönerlar iitleri. Aleksandri bir kerä çevirdi, çıktı bir harap, kılıçlan kesti onu. Bir kerä taa çevirdi, genä harap çıktı, onu da kesti. 

Üçüncü kerä çevirdi, genä harap çıktı, onu da kesti, dedi: “Nereyi gidersin?” “Seni aaramaa”, - dedilär. “Neiçin kuvalayorsunuz beni?” “Lüzgär tutulmaz”. Geldi evä bobası da aalardı, onikilär da hesaplardılar, bir padişah ayırsınnar, o edämeycek ihtiyar deyi. Aleksandri Makidon da baaladı beygirlerni, da girdi içeri da onnar yukarda konuşurdular. 

Aleksandri da işitti laflarnı onnarın, aldı skaunu da urdu birisinä, öldürdü hem baardı aslan gibi. Öbürlär da korktular, da atladılar erä. Da atladıynan, taa ikisi öldü. Aldılar o leşleri, mezarlaa gömdü, da ertesi günü yolladı haber o kalan onikileri, gelsinnär padişah ayırmaa. Onnar geldilär, ama tez gelmedilär. Geldiynän Aleksandri dedi onnara: “Ne gelmeersiniz padişah ayırmaa, bobamız ihtiarladı”. 

Onnar da dedi: “Bizim var padişahımız”. O da dedi: “Kim?” Dedilär: “Sän genç padişah olacan”. Tatarlar da kalktı üstünä Filibin, o da yolladı Aleksandriy cengä. Da gitti Aliksandri, nekadar tatarlık vardı, hepsini bozdu, aldı esir. Bir erdä da näända oldu çingenelär, da onların arasından azırdılar kırk kişi hen zengin çingeneleri. Da gelsinnär Filiba da yalvarsınnar, bozmasın onnarın erini deyi, pek fukaarä kaldık. Giidilär yırtık ruba da geldilär Filiba. 

Filip ta onnara saa olun dedi, koydu onnara masa, doyurdu onnarı. Onnar iirkän, bir da başka kral geldi, ama o çingenelär o krallan lafları birdi. Filip dedi ona: “Ne geldin?” O da dedi: “İşittim, ihtiyarlıkta çok hasta yatmışın da geldim dolaşayım seni”. Büük yıkram yaptı ona Filip da o da Filiba teklif etti: “Buyur sän da bizä, bän da sana yıkram yapayım, bir kerä ölmedän”. 

Götürükän, daa içinä girdiynän, çıktı kralın askeri, laflıymışlar, tuttular, baaladılar Filibi, da braktılar baalı. Aleksandriya da telegrama düüdülär, hani bobası filan kral baaladı deyi. Bobasını baaladılar, anasını da aldılar, zerem anası pek gözäldi hem gençti. Aleksandri da işittiynän, geldi, taa erinä etişmedän, etişti onnarı yolda, on bin askernän. Aldı anasını hem onun askerini da getirdi evä. 

Gitti genä tatarlara cenk etmää, bozdu tatarlıı, beş altı kral oldu, esir alêr, işitti Dariya. O büük padsişahtı hepsinin hepsini topladı. Filip ta öldü. Dariya yolladı Aleksandriya bir adam, gelsin, onu şkola-ya vereyim, da üüredeyim onu, zerem pek genç kaldı. Da o adam dedi ona: “Dariya teklif eder geläsin üürenmää hem harçları getiräsin”. Hem Dariya ona yolladı bir taligacık, oynasın dedi. O da çevirdi da sıbıttı onu.

Aleksandri da dedi: “Aç çuvalı, bakayım ne türlü kuvedi var”. Açtı çuvalı, aldı bir auç haşış, attı aazına, idi. “Bän, - dedi. – onu te bölä çiineycäm. Ama, - dedi,- bän da kuvedimi göstereyim, yollayım ona, o da isin benim askerimdän. Baksın iyä bilir sa isin. İyämä sa bän onu te bölä iyecäm”. Yolladı Aleksandri Dariyaya bir demirli kırmızı biber. O da dedi: “İsin bunnardan bir auç. “Bän idim, - dedi. – onun baaşışın-dan da ozaman gelsin bendän harç iste-mää”. Ondan sora Aleksandri gitti aske-rinnän da keybetti Dariyayı. 

Ordan çe-ketmiş cenk etmää, ilkin türknän cenk yapmış. Türk padişahını enmiş da almış onun kızını, türk padişahını kesmiş kendi elinän. Ordan gitmiş Por padişahına. Paysınmışlar cenk etmää. Por padişahı demiş: “Dur, ver bana iki günä mühlet”. O boşlamış. Çeketmişlär genä cengä. Por padişahı kaavi adammış, görmüş, ani enseyämeycek, demiş Aleksandriya: “Aleksandri! Gel ikimiz düüşelim”. Çıka-yorlar ikisi düüşmää. Annamış Aleksan-dri, ani Por onu enseyecek, demiş: “Na-sıldı lafımız, asker geeri dursun, ya bak onnar geler”. 

Por bakmış aardına, Aleksandri urmuş kılıçnan, kesmiş kafasını, almış onun padişahlıını da gitmiş ileri. Urmuş bir kumlaa, gecelemiş o kumluk-ta, da on bin asker taşımış karımcalar deliklerä. Getirmiş saman da yakmış karımcaları. Ordan gider ileri, gecelemiş bir erdä. Orayı da gelmiş bir soy kuş, on bin asker kavramışlar beygirlär üstündän. Kalan askerä baalattı birär demet saz, da genä geldi o kuşlar da o demetleri tutuşturdular, da yandı kanatları, da öldürdü on bin kuş. Da açan çıktı ordan, gitti ileri, gör-dü bir karartı. 

Etişti orayı, orda vardı bir stılp. O stılpın dolayanı sadä adam kafasıymış hem kemik. Da gitti stılpa, da okudu. O stılpta yazardı: “Burayı gelän, ileri gitmesin, geeri dönsün”. O da aldı da sardı onu muşmaynan, asker görmesin. Ordan çeketti, gitti bir bayır üstünä. Çıktı, o bayırda vardı yaban adamları, onun on bin askerini öldürmüşlär, çıkarıp daayı köktän da aaçtan urularmış. Sora o da öldürmüş yaban adamlarnı, bakayor bayırın üstündän, görüner bir denizin ötäända bir kara er, da gitmiş orayı. 

Baksa, orda var bir kalä. O kaledä varmış oniki kral, kapan-mışlar kaleyä da gördüynän onu, demiş-lär: “Ne aarayorsın burda, Aleksandri? Sän burayı geldin, ama geeri gitmeycän”. O da demiş Yontiya padişahına: “Gidecäm”. Gitti orayı da Yontiya padişahı, dedi: “Yok mu bir kabın, verelim sana su, da yıkan o suynan, altmış yaşında olduynan”. Almış su da çeketmiş, gitmiş bir kaleyä. O kalä cennetmiş. 

Incerlar demiş: “Ne aarayorsun, Aleksandri burada? Burdan buyanı yok nänı gidäsin”. O da dedi: “Bän bilmeerim, nänı gideyim”. Incer gösterdi ona, nänı gitsin. Döndü geeri, gitti balıkalrın padişahına da cenk etti balıklarnan. Da tuttu diri balık padişahını, da balıklar hepsi geminin ardına gidärdi, türkü çalarak. Da durdu da onnara padişah koydu. Ordan gitti, çıktı denizdän. Denizin kenarında buldu bir mahra. Da girdi beşüz askernän içinä atlı. 

Da beygirlär hepsi kısıraktı, kulileri braadı dışanda. Da açan girdi orayı, buldu orda haznä parası. Hepsi hiibä doldurdu, birär da zihir taşı buldular da hepsi aldı birär da koydular süngülerä. Da kulilär kişnemää başladıınan, kısıraklar çıktılar da çekettilär gitmää. Üç sutka gittilär da etiştilär Kırtiyannara, onnar her gün cenk edärdilär. Onnarı da üüretti, nası öldürsünnär turnaları. Ordan gitti bir soy adam bir göznän, bir ayaknan, bir da kolnan. Da tutmuş onnarın padişahını. 

Da dedi Aleksandriya onnarın padişahı: “Näpacän bizimnän: bizdä bir ayak, bir göz, bir da kol, ne umut edersin bizdän?” O da kolvermiş onnarı. Kolverdiynän, demiş birisi: “Ne ahmak padişaa bu adam, o bilsä bizim barsaklarımızda ne var, o salvermeycek”. Da vardı onun bin asla-nı, da kolverdi onnarı, da öldürdü hepsini. Paralattı o aslannara, çıkardı içlerindän almaz taşlarnı. Ordan gider ileri, etişer bir padişahlaa, da gezärkan orda, görmüş bir mahra, aazından tütün çıkarmış. 

Demiş Aleksandri: “Bän girecäm, bakayım ne var onun içindä”. Da girdi. Açan girdi orayı, buldu orda kaynatasını, buldu Por padişanını. Gördüynän onu, dedilär: “Sända mı girdin burayı Aleksandri?” O da dedi: “Bän geldim sizi görmää, düşmedim burda sizin gibi zeetlenmää”. Onnar orda baalı dururlarmış sincirdä, o cendemmiş. Çıkmış ordan, gitmiş kendi erinä. Etiştiynän, kurmuş lagar. Granişayı etiştiynän da yapmış bal. Konuşurkan vermişlär ona otrava. Da ölmüş gelmişkän kendi topraana.
 




#Article 128: Gagauzların bilim gramatikası (127 words)


Gagauzların bilim gramatikasına 40 yıl

Kırım ayın (dekabri) 8-dä Komrat Devlet Universitetindä (KDU) “40 лет научной грамматике гагаузского языка” adlı  bir bilim-prakrik konferenţiyası oldu.

Konferenţiyayı KDUnun rektoratı, gagauz filologiya kafedrası  hem Gagauziyanın kultura Bakannıı hazırladılar.

Konferenţiyanın temelinä L.A.POKROVSKAYAnın “Грамматика гагаузского языка. Фонетика и морфология” kiyadını alarak, konferenţiyaya katılan bilim hem kultura adamnarı, yazıcılar gagauz gramtikasının istoriyasını hem büünkü durumunu açıkladılar.

Seminarın açılış konuşmasını KDU rektoru, doktor habilitat, profesor Stepan VARBAN yaptı. Bundan sora  doklad hem söz tuttular:

M.GABİNSKİY, filologiya bilgilerindä doktor habilitat; İvanna BANKOVA, KDUnun gagauz filologiyası kafedranın başı, filologiya bilgilerindä dokror; Lidiya BAURÇULU hem Dimitri UZUN, gagauz filologiya kafedrasının baş üüredicileri; Diana NİKOGLU, istoriya bilgilerindä doktor; İgnat BABOGLU, pedagogika bilgilerindä doktor; Vitaliy SIRF, filologiya bilgilerindä doktor; Evgeniya LÜLENOVA, Gagauziya kultura Bakannıın baş zaametçisi; Todur ZANET, yazıcı.




#Article 129: Halklararası konferenţiya (360 words)


Halklararası konferenţiya

Moldova Prezidentinin Vladimir Voroninın teklifinä görä, Kırım ayın (dekabri) 22-dä Kişinövda halklararası bir konferenţiya oldu – “10 лет автономно-территориального образования Гагаузия и единство народа Республики Молдова”.

Moldova hem Gagauziya öndercilerindän kaarä, Konferenţiyada pay aldılar: Türkiyenin 9-cu Prezidenti Süleyman Demirel, Moldovada Türkiye Büükelçisi Fatma Fırat TOPÇUOGLU, Türkiyedä Moldova Büükelçisi Viktor ŢVİRKUN hem Moldovada bulunan diplomatik misiyaların başları, Evropa Sovetinin hem OBSE temsilcileri, Türkiyedän, Azerbaycandan, Rusiyadan, Biyaz Rusiyadan musaafirlär, Moldova hem Gagauziya deputatları, primarlar, yazıcılar, kultura hem bilim adamnarı.

Konferenţiya Moldovanın hem Gagauziyanın gimnalarınna başladı. Sora, açılış sözünü Moldova Parlamentin Predsedateli Evgeniya OSTAPÇUK tuttu ilri dooru da konuşannara söz verdi.

Konferenţiyeya katılannarın önündä söz tutarak, Prezident Vladimir VORONİN urguladı, ani Gagauzyaya avtonom statusu vermäk için karar almaa deyni büük sabur lääzım oldu. Bu kararlan, Moldova gösterdi, ani milli soruşları barış içindä çözmää var nicä.

Kendi sözündä Gagauziya Başkanı Georgiy TABUNŞÇİK Gagauziyanın büünkü ekonomika, cümne hem kultura durumunu annattı. G. TABUNŞÇİK şükür etti Türkiyenin 9-cu Prezidentinä Süleyman Demirelä Gagauziyanın kurulmasında yardımnar için.

Tribunaya çıkan Süleyman Demirel kutladı hepsini bu büük yortuylan. Urguladı, ani Moldovanın baamsızlıını tanıyan ilk devletlerin arasında Türkiye durardı. Sora da annattı o on-onbeş yıl geeri olan dünnä olayları için. Süleyman Demirel açıkladı, ani Moldova hem Türkiye arasında Gökoguz Yeri bir dostluk köprüsüdür.

Konferenţiya adına gelän Evropa Sovetinin Genel sekretarin telegramasını Moldovada bulunan Evropa Sovetinin temsilcisi Vladimir FİLİPOV okudu.

Sora söz tuttu Moldova Konstituşiya davasının Predsedateli Viktor PUŞKAŞ.

Gagauziya Halk Topluşun Başı Stepan ESİR kendi dokladında gagauzların devletlik istoriyasını annattı. Canabisi urguladı, ani, çekedip XIX üzyılın ortasından büünkü günädän, herbir etapta devletlik için çalışmalarda gagauzların kendi liderleri vardı. Stepan ESİR annattı, o olaylar için, ani oldular 1989-1994 yılları arasında: Gagauz Respublikasının 1990-da kurulması için, devleti tanınmasında çalışmalar için, volontörların Gagauziyaya örümesi için, Moldova öndercilerinin Gagauziyanın soruşunu barış içindä çözmesi için.

Kısa bir sözündä TÜRKSOY Predsedateli, Azerbaycan kultura Bakanı Palad BÜLBÜLOĞLU selemladı Konferenţiyaya katılannarı hem annattı, ani Gagauziya TÜRKSOYda başka Bakannarlan bir uurda bulunêr. Buna da Moldova öndercileri kayıllık verdi. 

Profesor Mihayıl GUBOGLU kendi dokladında umut etti, ani 2059-cu yılda Moldovada üç yortu birdän kutlanacek: Moldova devletinin 700-cü yıldönümü, Gagauz Respublikasının 70-ci yıldönümü hem Gagauz Yerinin 65-ci yoldönümü. Sora da Canabisi annattı o sebeplär için, angıları gagauz devletliin kurulmasına getirdilär.  




#Article 130: Türk kultura merkezi açıldı (123 words)


Türk kultura merkezi açıldı

Cumaa günü, Kırım ayın (dekabri) 24-dä Moldovada Türkiye Büükelçisi Fatma Fırat TOPÇUOGLU, Kişinöv Devlet Universitetin Rektoru G.RUSNAK hem TİKA Başkanı Hakan FİDAN birliktä Kişinöv Devlet Universitetindä bulunan Türk kultura Merkezinin ofişial açılışı yaptılar. 

İki taraf ta, açılışta yapılan konuşmalarda,  bu Kultura merkezinin Türkiye-Moldova arasında ilişkilerdä, dostluk kurulmasında, dil, kultura hem adetlerin üürenmesindä faydalı olduunu urguladılar.

Eridir sölemää, ani Kişinöv Devlet Universitetindä bulunanTürk kultura Merkezinä Türkiye İşbirlii Kalkınma Agenstvosu (TİKA) tarafından yaklaşık 10,000 Amerika Birleşik Devletläri doları yardım yapıldı. 

Bu paraya merkezin odasına remont yapıldı, kiyatlar, kompyuterlar, printer, televizor, masa, skemnä hem dolaplar alındı. Remont bittiktän sora hepsi bu mallar Kultura merkezindä erleştirildi.

Markezdä çalışacek Türk dilindä üüredici da Türkiyedän getirildi hem onunnan ilgili bütün harçları TİKA kendi üstünä aldı.  

 




#Article 131: Moldovayı çipleştirmeyin dedilär (177 words)


Moldovayı çipleştirmeyin dedilär

Bitki yıllarda industriya tehnologiyaları yaşamamıza pek hızlı girerlär. Etiştirämeersin gözünü kıpmaa – nesa eni peydalanmış. O tehnologiyaların çoyunu insannar bir lafsız kablederlär. 

Ama kimilerini, dinä izmet edän insannar, “antihristän” gelmiş olduunu sayarak, tepkilerlär. Eni tehnologiyanın arasında “personal kod” hem “elektronik çip” adlı enilikleri “antihristän” gelmä sayêrlar.

Buna karşı da protest ederlär.Taa ileri olan protestlar “personal koduna” karşı oldular. Protestları esaba alarak, Moldova büükleri ozaman izin ettilär, ani kimi din insannarına o kodları vermemää. Şindi protestlar genä başladılar. Sebep - bu yılın başından beeri pasportlara hem saalık strahovkalarına “saabisi için bilgi dolu çip” eklenmesi. 

Cumaa günü, Büük ayın (yanvar) 28-dä, Moldova prezidentinin binasının önündä üz kişiyä yakın popaz hem klisä adamnarı toplandılar. Onnarın ellerindä bulunan transporatlarda “Antihristsiz kanonnar isteeriz”, “Elektronikalı konţlagerlerä – yok!”, “Moldovayı çipleştirmeyin” yazılıydı.

Protestä katılan popazların birisi dedi, ani “insannar buradan daalmayaceklar bizi taa işitmeyincä hem çipları strahovkalara hem pasportlara eklemää vazgeçmeyincä”.

Sanmêêrız, ani devletin büükleri alınan kanonnarı diiştireceklär. Zerä o kanonnarın kabledilmesi Evropa tarafından istenildi. Moldova da, nicä kuvettä bulunannar açıkladılar, Evropaya dooru gider. Ama genä da bir kompromis bulunacek, sanêrız.

 




#Article 132: Nekadar kuvedimiz olacek yardım edecez (456 words)


Nekadar kuvedimiz olacek yardım edecez

Fondun yaptıklarını sıralamaa deyni çok vakıt lääzım. Yaptıkların arasında: gagauz kultura hem bilim adamnarına bu zor yaşamakta para yardımnarı; raametli olan bilim adamnarını Prof. Dr. Gavril GAYDARCIyı, Dr. Elena KOLSAyı, Doç. Dr. İon DRONu anmak toplantıları; anılmış insannarın yıldönüm günnerini kutlamaklar; kiyatların basılması.

Bundan kaarä, dört yılın içindä, çeşitli avtorların 10 bilim hem literatura kiyatlarını tipardan çıkardı.

Lübov Stepanovna, neredän sana bu fikir  insannara yardım vermää?
Bana diil, ani fikir gelsin  bu benim yaşamam. Bän 10 yıldan zeedä uşaklara, üüsüzlerä hem kusurlara yardım ederim. Bu yardımnar hepsi burada, Kişinövda, yapıldı. 

Ama ürääm bütün diildi, neçin zerä pek istärdim yapmaa yardım Gagauziyada da. Orada yardım beş-on kişiyä yapmaa deyni o aaz. Lääzım çok kişiyä yapmaa. Bölä bir neet koydum kendimä.
Nezaman?

Kalanını da sponsorlardan bulacam. Üç-dört ay gezdim, teklif ettim bizim iş adamnarına, gagauz karılar Birliinä, çeşitli kuruluşlara, Türkiye Büükelçiliinä, TİKAya yardım etsinnär. Ama yardımı toplayamadık. Vakıt mı aazdı? Bilmeerim. Ama yapamadık o işi.

Ama neetindän atılmadın. Diil mi?
Ölä. 2004-cü yılın ortasından genä bu işä giriştim. Genä çok erlerä danıştım. TİKA dedi, ani 30% biz üstümüzä alarsak, kalan 70% o bizä verecek.
Kaç bin dolar yardım için laf gidärdi?

Karar aldık 360 kişiyä yardım etmää. Laf gidärdi 9000dolar için: 6000$ TİKAnın tarafundan geldi; 3000$“Kaynak” fondu buldu. 
Bu paraylan angı küülerin uşaklarına yardım ettiniz?
Neetimizdä vardı Gagauziyanın herbir küüyündän, büük klaslarda üürenän, birkaç fıkaara hem üüsüz uşaa yardım etmää.

Uşakları kim ayırdı?
Taa dooru olsun deyni biz danıştık Komratta üürencilik hem okul işlerinä bakan zaametçiyä L.İ. JEKOVAya uşakların seçimindä bizä yardımcı olsun deyni.
Eminsin mi, ani en fıkaara uşaklara bu yardım verildi?
Bän yınanêrım bunu.
Yardım içindä ne vardı?

Vardı kışlık kurtka hem batnik - onnarı taa çok çocuklara verdik. Kızlara taa çok yapaa fistan, yapaa-kaşimir hem angora sviter verdik. 
Yardımı Gagauziyaya neylän götürdünüz?
Kendi paramnan kiraladım bir maşina da iki kerettä yardımı Gagauziyeya götürdük. Pek istärdim, ani etiştirelim yardımı Eni Yıla karşı daadalım. Ama pek uymadı. 

İlk payını, Komrat hem Valkaneş rayonunnarına, Eni Yıla karşı, Kırım ayın (dekabri)  24-dä verdik. İkinci payını da Koladaa karşı, Büük ayın (yanvar) 6-da, Çadır rayonuna verdik.
Verdiiniz yardıma uşaklar sevindilär mi?
Sevinmeyeceklär mi? Bilersin mi, Çadırda bana yaklaştı bir karı da yalvardı: “Yakışmêêr mı ruba erinä bizä iyecek veräsiniz?” 

Pek aar geldi, ani yoktu nicä bunu yapıym. Zerä belliydi, ani onnarda beki giimää da yoktu naşêy, ama imää da yoktu. Onuştan, nekadar kuvedimiz olacek - yardım edecez.
Büüklerä yardım ettiniz. E küçüklär için bölä bir yardım yapmaa düşünmeersin mi?

Büüklerdän çekettik - islää geçti. Benim umudum var hem pek isteerim, pek istärkän da, bekim, yapılacek küçüklerä da bir yardım. Ama onnara yardım yapmaa taa da zor. Neçin zerä hem razmerleri bulmaa taa zor, hem onnara uygun da olsun, hem da küçüklerin rubaları da taa paalı.
 




#Article 133: Onnar hepsi tülüküü insannarmış (254 words)


Onnar hepsi tülüküü insannarmış

Gagauziya okullarında “Gagauzların istoriya, kultura hem adetleri” urokları veriler. Üüredicilär aalaşêrlar, ani bu konuda aaz mateial varmış. Biz karar aldık, ani, nekadar kuvedimiz var, onnara yardımcı olmaa. 

Bakın – istoriya yanımızda. Kaç kişi biler bu anmak taşını? Bekim taa çok Tülü küüyündän hem Çöşmä küüyündän insannar. Bilmeerim. E kalanı? Bilerimbunda kabaatınız yok.

Açan yaklaşêrsın Valkaneş tarafından (diil Çöşmä küüyü tarafından) Tülü küüyünä sol tarafta, küüyä yakın, durêr bu anmak taşı. Neyi o annadêr? Sadä onu, ani I-ci Dünnä cengindä Valkaneş rayonundan insannar mı ceng etti? Osa, ani bölä bir ceng mi olmuş? Yok, sadä bunnarı annatmêêr! 

O annadêr onu, ani o cengtä GAGAUZLAR pay almışlar. Bu urêr onnarın zotkalarına, kim yalan yazêr bizim için, ani gagauz halkını askerä almazmışlar. Bu bir. 

İkinci da: bu anmak taşı gösterer, ani gagauzları diil salt askerä alarmışlar, ama onuda, ani gagauzlar geroyca ceng edärmişlär. Göster onu da, ani gagauzların arasında ofiţer da varmış! Deyeceniz - şaşılacek bir iş mi? Diil şaşılacek, ama bölä işleri dä bizdän saklardılar. (Osa kendimiz mi bilmää istemäzdik?). Okuyun ne yazêr tabloda: “Bu anmak taşını küülü ofiţer KARANFİL N.N,. koydu”. 

Taa bir iş. Bu yazıda laf “küülü” gösterer, ani bu anmak taşında laabları yazılı olan insannar hepsi tülüküülüymüş.
Saa olsun ofiţerin oolu KARANFİL A.N., ani eniletmiş bu anmak taşını.

Biz da I-ci Dünnä cengin geroylarının önündä başımızı iilderiz. Topracıklarınız ilin olsun. 

Not. Biz danışêrız hepsi okuycularımıza, üürencilerä, üüredicilerä: herliim küüyünüzdä varsaydı bölä meraklı materiallar yazın bizä. Utanmayın. Bölä işleri diil salt siz, diil salt gagauzlar – bütün dünnä bilsin lääzım!




#Article 134: Devleri öldürän çocuk (418 words)


Devleri öldürän çocuk

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından

Bir vakıt varmış boyarın üç kızı da o kızları kavramış devlär. Sora olmuş boyarın bir çocuu pek kaavi da demiş anasına: “Yok mu benim kardaşlarım?” Anası demiş:

Çocuk demiş anasına: “Yap bana bir pita da bän gidecäm onnarı aramaa”. Almış pitayı torbaya, pinmiş beegirä, gitmiş, etişmiş bir punara. İnmiş beegirdän, sulamış beegiri, baksa, ileri dooru görüner bir bina.

O punara da gelmiş bir dädu, sormuş Yuvan däduya: “Nası bina o orda görüner?” Dädu demiş: “Orda devlär yaşayor”. Yuvan demiş: “Bän gidecäm orayı”. Dädu demiş: “Gitmä, zerä onnar seni kaybedir”. Yuvan gitmiş, etişmiş orayı, girmiş aul içinä, baalamış beegirini dam içinä da gitmiş içeri. Baksa:

Başlamış Yuvan kakusunnan lafetmää, tanışmışlar, birda baksalar, geler topuz, gelmiş, sofralar kurulmuş. Almış Yuvan o topuzu, atmış geri, iki okadar gitmiş, taa geri. Topuz devin yanından geçmiş. Dev demiş: “Geldi Yuvan, bezbelli onun işidir bu”.

Gitmiş dev almış topuzu da demiş: “Gitmeli da görmeli nesoy adam o?” Gelmiş dev evä, baksa Yuvan iyer içer karıynan, o da oturmuş imää. İirkan, almış Yuvan buçaanı, kesmiş devi.

Kalmışlar kakusunnan ikisi, pinmiş Yuvan beegirinä da gitmiş ileri. Genä etişmiş bir punara, genä çıkmış bir dädu, sormuş: “Nereyi gidersin bä çocuk?” O da demiş: “Giderim devlerin evinä”. “Gitmä, - demiş dädu. – zerä seni dev kaybedir”.

Yuvan gitmiş, bulmuş ortanca kakusunu, otururmuş mindir üstündä. Gördüynän onu, kız demiş: “Ne arayorsun burda, dev gelirsa seni kaybedir”. Yuvan demiş: “Gelsin, korkmayorum”. Bir da lafedirkan, başlamış uuldamaa devin topuzu. Atmış dev üçüz yörs erdän, gelmiş topuz, öküzlär kesilmiş, mancalar pişmiş. Almış Yuvan topuzu, atmış geeri, gitmiş topuz taa iki okadar geeri.

Dev demiş: “Brä gidi, ne iş bu, allelem gelmiş Yuvan. Almalı topuzu da gitmeli nänı gözüm görüsä, zerä o beni kayıb edecek”. Genä düşünmüş dev da demiş: “Gitmeli da görmeli onu”. Gelmiş dev, oturmuşlar ekmek imää. İirkan Yuvan onu da kesmiş, ordan pinmiş genä beegirinä da gitmiş ileri.

Etişmiş bir punara, genä çıkmış bir dädu, sormuş: “Nereyi?” O da sölemiş. Dädu demiş: “Gitmä, o seni kaybedir”. O seslämemiş da gitmiş devin evinä, bulmuş küçük kakusunu, oturumuş mindirdä. Demiş kakusu: “Ne arayorsın burda? Gelirsa dev, seni kaybedir”.

Yuvan demiş: “Ne kuvedi var onun?” Kız demiş: “Dörtüz yörs erdän topuzunu atayor, bualar kesilsin, imeklär pişsin”. Atayor dev topuzu, geler topuz. Yuvan da alayor topuzu, atayor geeri, iki okadar gitmiş, geçmiş devin yanından. Dev demiş: “Geldi Yuvan, - demiş. – gideyim da göreyim onu”. Gelmiş da görmüş onu. Oturmuşlar imää. Yuvan kesmiş onu da almış kakusunu, gitmiş da almış öbürlerni da getirmiş evä.




#Article 135: Of adlı şeytan (352 words)


Of adlı şeytan

Varmış bir vakıtta bir adam da o adam fukaaraymış. Varmış o adamın bir çocuu. Şindi adam gideer çocuu çırak yannaştırmaa. Gidärkan, onnar etişerlar bir punara da punarın kofası yokmuş. 

Adam girer punar içinä. Girikän, adamın ayakları acımış da adam oflayor. Şindi adam ofladıynan, çıkayor şeytan. O sa şeytanın adı Of-muş. Şindi şeytan sorayor adama: “Nereyi götürersin sän bu çocuu?” 

Adam da deer: “Çırak yannaştırmaa”. Şindi şeytan deer: “Yannaştır bana”. Adam brayor çocuu şeytanda da geler evä. İki aftadan sora adam geler para için şeytana. Şindi şeytan çıkarayor üç buva da deer adama: “Tanı, angısı senin çocuun?” Şindi adam baksa birtürlü, tanıyamayor, zerem buvalar biri birinä benzärmişlär. 

Adam deer: “Ortakısı”. Şindi şeytan deer adama: “Tanıdın, senin oolun, ama git evä da gel bir aydan sora da ozaman verecäm oolunu hem parasını”. Şindi adam geler evä. Geçer bir ay, adam genä gider şeytana. Şindi şeytan çıkarayor üç guguş da deer adama: 

Tazı paysınayor kualamaa da kualayor bayırın ardından. Şindi tazı cingilip ta olayor çocuk, gider yolun boyunda da oturayor. Şindi o boyar geler çocuun yanına da sorayor: “Görmedin mi bä çocuk bir tazı, tauşamı kuarkan?” Çocuk ta deer: “Gormedim”. Boyar gitmiş aaramaa tazıyı. Şindi çocuk geler evä da deer : 

Adam vermiş beegiri da yuları vermäzmiş. Şeytan sa därmiş: “Ver bana yuları sadä”. Adam vermäzmiş. Şindi şeytan verer yulara sekizüz karbona, beegirä da iki bin karbona. Şindi adam verer beegirlän yuları, da geler evä. Şindi o yular sa olayor bir kuş da uçayor. Şindi o şeytan da olayor bir atmaca kuşu da kualarmış çocuu. 

Şindi çocuk göreyor, ani etişecek, düşer erä da olayor bir tauşan. Şeytan da olayor bir tazı da çekeder tauşanı kualamaa. Şindi tauşan görer, ani etişecek, atlayor su içinä da olayor bir balık. Şeytan da olayor bir som balıı, da çekeder çocuk kualamaa su içindä. 

Çocuk görer, ani etişecek, çıkayor sudan da olayor darı. Şeytan da olayor bir kloçka, da toplamış darıları. Toplayor hepsini salt iki tenäyi bulamazmış. O iki tenä darı olayor bir tilki da iyer kloçkayı. Şindi şeytan savaşırkan çocuu kaybetmää, çocuk kaybeder şeytanı da gider evä. Şindi bobası deer çocaa: “Neçin sän ölä geç geldin?”.
 

 
 
 




#Article 136: Uzun ömür sizä maestro (115 words)


Uzun ömür sizä maestro

Bu ay bütün dünneyä anılmış olan büük artist Palad Bülbüloglu altmış yaşını tamamnadı. 

Yok ölä bir er  toprak üzündä neredä bilmeerlär bu şen hem talantlı adamı, kultura zaametçisini, politikacıyı, cömert hem gülär üzlü insanı.

Onun çalışmalarınnan zenginnener diil salt türk dünnesinin kulturası, ama zenginnener bütün dünneyin kulturası. Zerä son on yılda Canabisi ÜNESKO gibi faydalı bir kuruluşun – TÜRKSOYun başkanıdır. Hem bu iştä çalışmaları pek faydalıdır. 

Ne saklamaa Palad BÜLBÜLOĞLU çok yardım eder gagauz kulturasına da. Hem diil lääzım unudalım, ani onun çalışmalarınnan Gagauziya, nicä da başka türk devletleri, TÜRKSOYa Bakannık statusunda girdi. Bu büük bir başarı.

Kutlêêrız Canabisini bu gözäl yıldönümünnän. Saalık hem uzun ömür Sizä, anılmış hem sevgili Maêstro!

 




#Article 137: Moldova seçimneri kim kazanacek acaba (399 words)


Moldova seçimneri kim kazanacek acaba

Merkez Seçim Komisiyası (MSK) açıkladı, ani Moldova Parlamentinä seçimnerindä pay almaa hak 11 partieya, bloka hem cümne-politika akıntılarına verildi. Bundan kaare seçimnerdä 12 baamsız kandidat da pay alacek.

Parlamentä geçmää zoor olacek. Kendiniz sayın: baamsız kandidatlar seçimnerdä pay alan insannarın en aazdan 3% oylarını kazansınnar lääzım, partiyalar – en aazdan 6%, çift partiyadan kurulan bloklar – 9%, üç yada üçtän zeedä patiyadan kurulan bloklar – 12%. 

Aklınıza getireriz, ani geçän sefer olan seçimnerdä Parlamentä sade iki partiya hem bir blok geçäbildiydi: Moldova komunist partiyası – 50,7%, blok “Bragiş Alyansı” – 13,36%, Hristian-demokratik partiyası (eski halk frontu) – 8,24%. Kalan 27,7% onnar aralarında payettilär. Nedän sora komunistlär Parla-menttä majoritar partiyası oldular.

Şindiki seçimnerä bir afta kaldı. Ortalık kaynêêr. Seçimnerdä pay alan kandidatlar biri-birlerinin üst-lerinä türlü kompramatlar dökerlär, kanonsuz adımnarda biri-birilerini kabaatlı bulêrlar. Yavaş-yavaş Moldovada büük bir seçim yangını kızışêr. O yangının kıvılcınnarı diil salt komşulara ama taa Amerikaya etişti artık. 

İlkin Moldovadan Rusiyaya birkaç rus vatandaşını kırlattılar, kabaatlı bulup, ani onnar, seçimdä pay alan bir partiyaya, izinsiz yardım ederlär.  Sora da Rusiyayı Moldovanın iç işlerinä karışmakta kabaatlı buldular. Rusiya, çok beklämedään, korkuttu, ani Moldovaya karşı ekonomika sankşiyaları kullanacek (gazı dünnä paalarına görä satacek, viza rejimı koyacek h.b.)

Bunun ardına Rusiyada işleyän Moldova vatandaşları Moskvada kendi Kongresını topladılar. Kongres danıştı Rusiya öndercilerinä ki sankşiyaları kullanmasınnar.  

Birkaç gündän sora Moldovada iki rus vatandaşını kapadılar. Onnarda yarım milion dolar yakın para bulundu. Sayılêr, ani bu parayı seçim için kullanaceydılar.

Bu afta Kişinövda iki kvartirada “Molotov kokteli” dolu şişelär buldular. O türlü şişeleri 1992-ci yılda olan Moldova–Pridnestrovye cengindä kullanardılar. İçişleri bakannıı açıkladı, ani Moldovada teraktlar hazırlanêr. Taa o avşam Moldovada ORT-1 kanalı bildirdi, ani teraktları kombatantlar (o cenktä pay alan veterannar) hazırlarmışlar. Ertesi günü kombatantlar, basın toplantısı yapıp, bu işin bir provokaşiya olduunu açıkladılar.

Kıvılcınnar Amerikaya da etiştilär. Amerika senatorları Moldovada seçimnerä hazırlanmak durumu için bir açıklama yaptılar. Amerika prezidentı Georg BUSH da kalmadı bir tarafta. Sloveniyanın baş kasabasında konuşmasında o dedi, ani “On gündän sora Moldova vatandaşları, gidip seçim bölümnerinä, kendi demokratik potenşialını kullanmaa deyni şans kabledeceklär”. 

Kalmêêr bir tarafta Evropa Birlii dä. Onnar birkaç üz kişi gözlemci olarak burayı yollêêrlar. Söz gelişi BDT-dan (Baamsız Devletlär Topluluu) seçimnerdä gözlemci olmayacek. Moskva deer, ani onnarı çaarmamışlar. Kişinöv deer, ani onnar akredetaşiya istämemişlär.

Nicä dä olsa bir iş belli: düüş keskin olacek. Kim kazanacek belli diil. Bir soruş açık: dört yıldan sora Moldovada durum diişti mi acaba? Cuvabını pazara alacez.




#Article 138: Mariya Maruneviç (109 words)


Mariya Maruneviç -  Mariya Maruneviçi andılar. Küçük ayın 15-dä tamamnandı bir yıl nicä raametli oldu Mariya MARUNEVİÇ, gagauzların anılmış bilim hem politika insanı.

İki gün içindä, cumêrtesi (12.02.2005) hem salı (15.02.2005), Komratta hem Kişinövda bu yaslı olaylan ilgili meropriyatiyalar oldu. 

Cumêrtesi Komratta Maria Marinoviçin mezarında toplandılar onnar, kim Canabisinnän barabar Gagauziyanın kurulması için çalıştılar, Komrat devlet Universitetindä işledilär.

Salı günü da, Moldova Bilim Akademiyasının Gagauzologiya bölümünün odasında kurulan sofrada toplandılar Maria MARUNEVİÇin dostları, bilim adamnarı, onun üürencileri, yazıcılar. 

İki saatlık yaslı toplantıda Mariya MARUNEVİÇin insannıı, bilimcilii, cümnä çalışmaları için annadıldı.

Not. Komrat primariyanın kararına görä, o evin duvarına, neredä son yıllarda yaşadı Mariya Vasilyevna MARUNEVİÇ, bir memorial taftası koyuldu.  




#Article 139: Gagauz dili hem literatura olimpiadası 16.-cı (158 words)


Gagauz dili hem literatura olimpiadası 16.-cı

Baba Marta ayın 24-25 günnerindä Komrat Devlet Universitetindä (KDU) XVI-cı Gagauz dili hem literaturası Olimpiadası oldu, nereiyi bütün Gagauziyadan yaklaşık elli üürenci katıldı.

Olimpiadanın konusu – Gagauziyanın 10-cu yıldönümü. Olimpiadanın sponsorları: TİKA, Komrat primariyası, Gagauziya alış-veriş Palatası.

Ayrıca Kişinöv Kaynak fondun başkanı Lübov Çimpoeş fondun hem kendisinin adından olimpiadaya katılannara 55 Gagauz halk türküleri kiyadı, 25 Gagauz dastannarı kiyadı hem kendi peet kiadından 10 kiyat baaşladı. Bundan kaarä herbir olimpiadacıya birär bluzka (kızlara) hem birär gölmek (çocuklara) baaşladı.

Açılış günü katılımcılara deyni gagauz dilindä N.GOGOLin “Evlenmäk” spektaklisi gösterildi. Auşamneyin da gagauz yazıcılarınnan buluşmak oldu. Buluşmakta uşaklar kendi peetlerini hem yaratmalarını okudular.

Olimpiada yarışları iki turda oldu: yazı hem aazdan annatmaklar. Yarışmakta 9-cu klaslar diktant yazdılar, 11-ci klaslar takrir (ilk cümlesi olan yaratmayı başardılar), 12-ci klaslar – literatura tekstı hem yaratma yazdılar.
Sora da olan viktorinada istoriya, kultura hem literatura soruşlarına cuvap ettilär.

XVI-cı Gagauz dili hem literaturası Olimpiadası da erlär bölä payedildi:




#Article 140: Gagauziyaya Türkiye İşbirlii Kalkınma Agenstvosu yardımnarı devam edecek (198 words)


Gagauziyaya Türkiye İşbirlii Kalkınma Agenstvosu yardımnarı devam edecek

TİKA (Türkiye İşbirlii Kalkınma Agenstvosu) çok yılar oldu Moldovaya hem Gagauziyaa yardım eder. Bu yıl yapılacek işlär için TİKA koordinatoru Nevzat EŞİLER annadêr.

Var üç önemli projemiz: su, saalık, GRT. Onnarın arasında en önemlisi, belli ki, – su projesi. Onun için Türkiye devleti büük yardımnar verdi hem verer. En tezdä 125 000 $ para geler. Arkadan taa 1 100 000 $ para gelecek.

Pek önemli projelerdän birisi da - Gagauziya Radio-Televiziyonu (GRT). Biz büük para hem teknik yatırımı GRTya yaptık. Bu uurda da çalışmalarımız devam edecek.
Saalık uurunda ypılacek en büük proje – Komratta bir diagnostika bölümü. Şindilik oradakı poliklinikada bir odayı düzennedik.

Saalık proektlarına Valkaneş ihtärlar evini ekleyäbiliriz mi? Valkaneştä düzülän ihtärlar evi taa çok sosyal işidir. Ama orada insannarın saalıını korumak için çok işlär yapılacek.
Kultura uurunda yardımnar devam edecek mi?

Belli ki. Kişinöv Devlet Universitetinin inglizçä-türkçä üürenmäk bölümünä üüredici yolladık. Onun harçlarını üstümüzä aldık. Valkaneşteki Gagauzlar ansamblisinä kostüm yardımı yaptıydık. Şindi 1500 $ instrument alacez. 

Ukraynada yaşayan gagauzlara yardım yapêrsınız mı?
Ukraynaya bakan başka bir koordinatorluumuz var. Ama bilerim, ani Odesadakı gagauzlara da TİKA yardım eder. Orada büük bir bilim toplantısı yapmaa deyni TİKA 3000 $ verecek.




#Article 141: Moldova seçimnerin en büük sürprizi (189 words)


Moldova seçimnerin en büük sürprizi

Baba marta ayın 6-da Moldova Parlamentinä seçimnär oldu. Nicä beklenilärdi seçimneri Moldova komunist partiyası kazandı – 46,1%; ikinci - blok “Moldova Demokratika” – 28,41%; üçüncü - Moldova Hristian-demokratik partiyası (eski halk frontu) – 9,07%. 

Başka bir partiya yada blok Parlamenta geçämedi. O üzerä mandatlar bölä pay edildi: 56  – komunistlär, 34 – blok “Moldova Demokratika” hem 11 – hristian demokratlar. 

Moldova Parlamentinä seçimnerin en büük sürprizi – Gagauziyada komunist partiyası seçimneri kaybetti. Açıklanan bilgilerä görä Gagauziyada komunist partiyası 30,7% aldı, blok “Patria-Rodina” – 51,5% kazandı. Küü-küü baktıynan komunist partiyası ensedi Avdarma, Rus Köselisi, Çok Meydan, Dizgincä, Feropontyevka, Svetlıy, Kitiet, Kıpçak, Karbalı küülerindä. 

Parlament çalışmaa başladıı günü eni spiker seçildi - Andrian LUPU. Sora taa bir sürpriz peydalandı. 

D. DYAKOVun bloktan çıkmasına komentariya yaparkana “Mol-dova Demokratika” blokun öndercisi dedi “taligadan babu indiinän, beygirlerä taa ilin gitmää”. 

Prezident seçimneri olsun deyni iki kandidatura çıkarılêr. Onnarı ikisini dä komunist partiyası çıkardı. 
Moldova kanonuna görä, herliim üç kerä koyulan kandidaturalardan birisi prezident seçilmäzsä Moldovada enidän Parlament seçimneri olsun lääzım. Bu işin olmasını sanmêêrız. Ama genä dä vakıt gösterecek. Beklemää az kaldı – Çiçek ayın 4-dä herşey belli olacek.
 




#Article 142: Valkaneş yaşlılar evi musaafirleri kabletmää hazır (104 words)


Valkaneş yaşlılar evi musaafirleri kabletmää hazır

Ana sözü gazetamızın sayfalarından  bildirdik artık, ani TİKA (Türkiye İşbirlii Kalkınma Agenstvosu) tarafında verilän yaklaşık 55bin dolarlık yardımnan Valkaneş kasabasında bir Yaşlılar Evi kurulêr. 

Büünkü gündä bu uurda işlär sonuna varêr: Valkaneş primariyası tarafından verilän bina enilendi, onun örtüsü diişti, binaya gaz çekildi, içinä lääzımnı mallar alındı. 

Gözäl donaklı hem tertipli içerlär iki kişiyä deyni kuruldu. Ayrıca duş hem kenef odaları var.

Var nicä demää, ani büünkü gündä Yaşlılar Evi ilk musaafirleri kabletmää hazır. 

Burada yaşayan insannar bütün pansiona devlet tarafından alınaceklar. Bundan kaarä onnarın saalık korumasınnan ilgili harçları da karşılanaceklar.İnanêrız, ani burayı düşän insannar artık çok raatlayaceklar.  




#Article 143: Katoliklerin büük kahırı (285 words)


Katoliklerin büük kahırı

Çiçek ayın (aprel) 2-dä bütün dünneyä haber oldu, ani katolik hristiannarın en büük adamı Papa Giovanni Paolo II-ci (Karol WOJTİLA) raametli oldu. Onu bitki yoluna geçirmää deyni milionnarlan insan Vatikana geldi. Sade Polşadan (Papa poläktı) yakın 4 milion. Papa Giovanni Paolo II-ci 26 yıl kuvettä bulundu.

Eni Papa seçmää deyni Çiçek ayın 18-dä Vatikanda Sikstanskaya kapellada konklav toplandı - bütün dünneydän 115 kardinal (hepsi kardinallar bilä toplanêrlar sade eni Papa seçmää deyni). İnsannara haber vererlär kapellanın bacasını tütüderäk. Kara tütün çıkarsa - Papa seçilmedi, biyaz tütün çıkarsa  eni Papa var demäk.

Diildi belli nekadar vakıt lääzım olacek eni Papa ayırmaa deyni. İlk iki oturuştan sora bacadan kara tütün çıktı. Çiçek ayın 19-da, saat 17-50 Sikstanskaya kapellanın bacasından biyaz tütün çıkmaa başladı. Sora çannarı düümää başladılar - ikinci nışan, ani Papa seçildi.

Benim kısmetim vardı o gün, o saat Vatikana yakın bulunmaa. Çan sesini işidip, insannar, avtobuslar-dan çıkıp, Vatikana, Ay Petri merkezinä kaçardılar. Onnarın üzlerindä sevinmelik vardı. Herbiri düşünärdi bu önemli oluşta pay almaa.

Üz binnän kişi Ay Petri merke-zindä bulunardılar, açan saat 18-43-tä kardinal Jorde Medina Estefez, balkona çıkıp, katolik devletlerin dillerindä insannara danışıp, haber etti, ani eni Papa seçildi “Habemus Papam”. Sora balkona eni Papa çıktı  

Benedetto XVI-cı (78 yasın-dakı Germaniyadan kardinal Jozeph RATZİNGER). Lääzım söleyim, ani Germaniyadan Vatikanda Papa sade 950 yıl geeri varmış.

Pazar günü, Çiçek ayın 24-dä, Papa Benedetto XVI-cı ilk mesayı Ay Petri merkezindä yaptı. Onun aşırıya ilk çıkması Germaniyaya olacek, Koloniya kasabasına. Burada Jozeph RATZİNGER gençliini geçirdi. 

Taa raametli Giovanni Paolo II-ci  bu kasbada gençlik günnerini düzennedi. Onnar Harman ayın 11-21 günneri arası olêr. Bu yıl orayı 1 mln. Genç toplansın lääzım, 600 klisä izmetçisi, 4 bin jurnalist. Bu Papa Benedetto XVI-nın gençlärlän ilk buluşması olacek.

 




#Article 144: Dünürcülüktä yuvana yardımcıları (315 words)


Dünürcülüktä yuvana yardımcıları

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Bir vakıt varmış bir babunun oolu. Deer anasına: “Yap bana bir pita da bän gidecäm kısmetimi aramaa”. 

Sanki kendinä karı araycek. Anası yapayor pita, o koyêr torbasına da çekeder gitmää. Çok mu gitmiş, az mı gitmiş, bulayor bir adam iki muntä mamaliga iyirmiş da hep därmiş: “Doyamaycam”. O çocuun adıymış Yuvan. Yuvan da deer ona: “Olmamısın bana bir kafadar hem düüncü?” O da deer: “Olurum”. 

Çekederlär bunnar ikisi gitmää, bulayorlar bir adam, doksan-dokuz kürk giimiş da hem da doksan-dokuz stıncın odun dolayanda yanarmış, da genä baarımış: “Dondum”. Yuvan deer o adama: “Olmamısın bana bir düüncü?” O da deer: “Olurum”. 

Çekederlar üçü gitmää. Gidärkän bulayorlar bir adam bıyıklarınnan tıynak tutmuş denizi da su akarmış aazına da baarımış: “Susadım”. Yuvan deer ona: “Olmamısın bana bir düüncü?” O da deer: “Olurum”. Bunnar şindi dört kişi olayor. (...)

Çekederlar bunnar gitmää, etişerlär bir babuya. O babunun varmış bir gözäl kızı. Da Yuvan isteer babunun kızını almaa karı erinä deyi. Babu da deer Yuvana: “Bendä var bir soba, yanayor kırk gün. Girisän o sobanın içinä düüncülerinnän, da bir horu oynarsan orada, ozaman verim kızımı. Ama her girmäsän kelleni alırım”. 

Yuvan çıkayor dışarı, kahırlanarak da deer dünürcülerä: “Babu dedi şutakım, butakım...” O, ani doksan dokuz kürk giimiş, deer Yuvana: “Korkma, kolaydır iş”. 

Açan gider da üfleer soba içinä, bir karış kraa düşeyor. Sabahlen babu deer kızına: “Git, kızım, da bak”. Açan kız gider, baksa, hepsi horu oynayorlar soba içindä. Şindi Yuvan genä gider babuya da deer: 

Yuvan çıkayor dışarı, söleer. Ani iki muntä mamaliga aazında varmış, o deer: “Korkma, iş kolay”. Paysınayor imää o ekmekleri da iyer hepsini. Yuvan sabaası gider genä babuya da deer: “Babo, ver kızını”. 

Babu deer: “Veririm, ama var bendä dokuzüz fıçı şarap. İçärsanız onnarı bu gecä, veririm kızımı”. Yuvan çıkayor dışarı da söleer. Ani bıyıklarınnan denizdä tıynak tutmuş, o da deer: 

Ozaman babu Yuvana kızını verer.
 

 




#Article 145: Son günadan raatlıkta bulunsunnar (436 words)


Son günadan raatlıkta bulunsunnar

Açılışa  Kişinöv kasabasından hem Gagauziyadan musaafirlär geldilär. Onnarın arasında TİKA Kişinêu koordinatoru Nevzat EŞİLER, Türkiye Büükelçisi ataşesi Rıfat YILDIRIM, GHT Başı yadımcısı Olga Petrovna RADOVA, Gagauziya Başkan yardımcısı Vadim BARBANÄGRA, Valkaneştä Gagauziya Başkanın temsilcisi Födor TERZİ, Komrat hem Çadır primarları h.b.

Açılışta Valkaneş kasabasının primarı Konstantin BOZBEY ilkin söz tuttu. O kısadan annattı İhtärlar Evin düzülmesi için. Söledi, ani şindi burada dört yalnız kalan ihtär yaşêêr hem, ani bu evdä var nicä birdän sade sekiz ihtär yaşasın. Konstantin BOZBEY söledi, ani bu ev olmayaceydı, herliim bütün ükü kendi üstünä almaydı TİKA kuruluşu, ani hem para verdi bu iş için, hem da iş başarılınca onu kontrol altında tuttu.

Sora söz verildi TİKA Kişinêu koordinatoruna Nevzat EŞİLERä. Canabisi annattı TİKAnın Gagauziyaya yaptıı yardımnar için: kiyatların basılmasında; gazetalara, radio hem televideniyeya; fıkaaralara hem okullara. 

Nevzat EŞİLER bildirdi, ani ertesi gün Çadırda su sistemasının açılışı olacek.

TİKA Kişinêu koordinatoru Nevzat EŞİLER annattı, ani TİKA bütün dünneydä yaşayan türk milletinä yardım eder. Gagauzlar da o büük türk milletinin bir parçasıdır. O üzerä da bu yardımnar hep ilerleyeceklär.

Sora Canabisi dedi: “İhtärlar Evinä” Türkiyedä “Huzur Evi” deerlär. Gagauzçaya çevirdiinän Raatlık Evi olêr. İsteerim, ani burada kalan insannar son günädän raatlıkta bulunsunnar”.

Sora söz alan GHT Başı yadımcısı Olga Petrovna RADOVA, saa ol etti TİKAya yardım için hem hepsi o işlär için, ani onnar yapêrlar gagauzlara deyni. Kutladı hepsini Raatlık Evin açılmasınnan. Hem umut etti, ani TİKA hem Türkiye halkı her zaman gagauzlara yardım edeceklär.

Bundan sora Valkaneş kasabasının primarı Konstantin BOZBEY hem TİKA Kişinêu koordinatoru Nevzat EŞİLER Raatlık Evin kapusunda gerili olan şiridi kestilär. Musaafirlerä da Ev içindä êkskursiya yapıldı.

Büünkü gündä Raatlık Evindä dört insan kalêr: MARİNOVA Anna Dimitrievna – 90 yaşında; TOPAL Mariya Nikolaevna – 70 yaşında; MAMEDOVA Vasilisa Afanasievna – 78 yaşında; ONUFREY Fedora Afanasievna - 80 yaşında.

Söz gelişi MAMEDOVA Vasilisa Afanasievnanın kendi büük evi vardı. Ama Canabisi karar aldı da baaşladı onu altı uşaa saabi olan bir ayleyä, kendisi dä Raatlık Evinä yaşamaa geçti. 

Bu insannar haliz raatlıkta yaşasınnar deyni Raatlık Evindä onnar için çalışêrlar: PAVLİOGLU P.M. - Raatlık Evin müdürü, NEKULSÄN V.D. - doktor, YANUL N.G. - medsestra, POPAZOGLU V.D. – medsestra yardımcısı, KİRÇU K.G. – aşçı, MARİNOVA M.G. – aşçı, UZUN V.Y. – sanitarka, BRATAN E.P. – sanitarka, ARNAUTOVA M.P. – zavhoz, SİRKELİ S.G., GERMEK P.B. hem ARNAUT K. – bekçilär.

Not. Raatlık Evin çalışma reglamentına görä burayı yalnız kalmayan ihtärlar da alınır. Ama ozaman onnarın senseleleri Raatlık Evinä para ödesinnär lääzım – ayda 900 ley.

PATRETLERDÄ: MARİNOVA Anna Dmitrievna, TOPAL Mariya Nikolaevna hem MAMEDOVA Vasilisa Afanasievna (oturêrlar, soldan saaya); 
Konstantin BOZBEY (solda) hem Nevzat EŞİLER şiridi keserlär; 
Raatlık Evin personalı.

 

 




#Article 146: İsteeriz gözäl bir iş yapmaa (295 words)


İsteeriz gözäl bir iş yapmaa

Onun gözäl gagauzçasını var nicä saatlarlan seslemää. O üzerä da, bezbelli, İvanka KOLun televizizada yaptıı programalar siiredicilär tarafından büük havezlän beklener.

Gagauziyanın Radio-Televiziyasında (GRT) çalışan speiialistlär sıkça Türkiyeda stajirovka geçerlär. O stajirovkalar herkere Türkiye devleti tarafından karşılanêr. Ama diil çoktan GRTnın iki jurnalistı İvanka KOL hem Galina MARESYEVA özel bir firmaya stajirovkaya çaarıldı. 

Nicä geçti o stajirovka annadêr  İvanka KOL. 

GRTya Türkiye devleti tarafından çeşitli yadımnar geler. Ama özel firmalardan yardım siirek olêr. Gagauziyaya dayma oldu geler Türkiyedän iş adamı, “İdil” özel firmanın saabisi Rafet KÖKSAL. 

O gördü, ani elektronik yazı uurunda GRTda gagauzlar için, gagauzların kultura uurunda çalışan adamnarı için aaz bişey var. Rafet KÖKSAL teklif etti bizä gagauzları annadan bir dokumental film yapmaa. O filmda gagauzların istoriya-sınınnan, köklerininnän ilgili dooruluu aaraştırıp, üzä çıkarmaa.

Bizä, gagauzları annatmaa deyni, Gagauziyaya çok devletlerdän jurnalistlär geler. Ama naşêy onnar annadêrlar? Gagauzları evlerindä, işlerindä çıkarıp göstererlär. Kimi adetleri annadêrlar. Bukadar.

İsteeriz gözäl bir iş yapmaa: Gagauzların istoriyasını aslıdan annadan bişey çıkarmaa üzä. Film üç bölümnü olacek.

Birinci bölüm: Gagauzlar neredän geldilär? Nasıl göç ettilär? Neredä durgundular, yapındılar? Nasıl burayı etiştilär?

İkinci bölüm: Sovet zamanında gagauzların yaşaması. Avtonomiyanın kurulması.

Üçüncü bölüm: Gagauzların büünkü yaşaması.

Türkiyeyä gittik bu neetlän. Orada teklif ettik türk istoriklerinä bu konuda aaraştırma bizä dokumental olarak versinnär. Bu işä gagauz istorikleri da katılacek. Filmdä bir kişinin bakışlarını açıklamaa istämeeriz. Bu iş en aazdan bir yıl sürtecek, lääzımsa taa da çok. Maasuz film için Türkiye tarafı eni, çok kaliteli kameralar aldı.

Bu işin okadar uzanmasını hiç beklemäzdim. Orada aylak durmamaa deyni, Türkiyedä çalışan gagauzlar  Stepan KURUDİMOV, Afanasiy KARAÇOBAN hem Dimitri SAVASTİN için programalar yaptım. 

O programalar burada çekettiim “Gagauzlar yaratma yolunda” programanın çerçevesindä yapıldı. Programaların üçü da CD disklarda yayınnandı. Bän bunu yalnız yapmadım. Bu GRT hem Türkiye “İdil” firmasının işbirlii oldu.

 




#Article 147: İvanka Kol (297 words)


İvanka Kol

İsteeriz gözäl bir iş yapmaa. Onun gözäl gagauzçasını var nicä saatlarlan seslemää. O üzerä da, bezbelli, İvanka KOLun televizizada yaptıı programalar siiredicilär tarafından büük havezlän beklener.

Gagauziyanın Radio-Televiziyasında (GRT) çalışan speiialistlär sıkça Türkiyeda stajirovka geçerlär. O stajirovkalar herkere Türkiye devleti tarafından karşılanêr. Ama diil çoktan GRTnın iki jurnalistı İvanka KOL hem Galina MARESYEVA özel bir firmaya stajirovkaya çaarıldı. 

Nicä geçti o stajirovka annadêr  İvanka KOL. 

GRTya Türkiye devleti tarafından çeşitli yadımnar geler. Ama özel firmalardan yardım siirek olêr. Gagauziyaya dayma oldu geler Türkiyedän iş adamı, “İdil” özel firmanın saabisi Rafet KÖKSAL. 

O gördü, ani elektronik yazı uurunda GRTda gagauzlar için, gagauzların kultura uurunda çalışan adamnarı için aaz bişey var. Rafet KÖKSAL teklif etti bizä gagauzları annadan bir dokumental film yapmaa. O filmda gagauzların istoriya-sınınnan, köklerininnän ilgili dooruluu aaraştırıp, üzä çıkarmaa.

Bizä, gagauzları annatmaa deyni, Gagauziyaya çok devletlerdän jurnalistlär geler. Ama naşêy onnar annadêrlar? Gagauzları evlerindä, işlerindä çıkarıp göstererlär. Kimi adetleri annadêrlar. Bukadar.

İsteeriz gözäl bir iş yapmaa: Gagauzların istoriyasını aslıdan annadan bişey çıkarmaa üzä. Film üç bölümnü olacek.

Birinci bölüm: Gagauzlar neredän geldilär? Nasıl göç ettilär? Neredä durgundular, yapındılar? Nasıl burayı etiştilär?

İkinci bölüm: Sovet zamanında gagauzların yaşaması. Avtonomiyanın kurulması.

Üçüncü bölüm: Gagauzların büünkü yaşaması.

Türkiyeyä gittik bu neetlän. Orada teklif ettik türk istoriklerinä bu konuda aaraştırma bizä dokumental olarak versinnär. Bu işä gagauz istorikleri da katılacek. Filmdä bir kişinin bakışlarını açıklamaa istämeeriz. Bu iş en aazdan bir yıl sürtecek, lääzımsa taa da çok. Maasuz film için Türkiye tarafı eni, çok kaliteli kameralar aldı.

Bu işin okadar uzanmasını hiç beklemäzdim. Orada aylak durmamaa deyni, Türkiyedä çalışan gagauzlar  Stepan KURUDİMOV, Afanasiy KARAÇOBAN hem Dimitri SAVASTİN için programalar yaptım. 

O programalar burada çekettiim “Gagauzlar yaratma yolunda” programanın çerçevesindä yapıldı. Programaların üçü da CD disklarda yayınnandı. Bän bunu yalnız yapmadım. Bu GRT hem Türkiye “İdil” firmasının işbirlii oldu.

 




#Article 148: Burada bir lelek yuvası vardı (123 words)


Burada bir lelek yuvası vardı

Nekadar tutêrım kendimi aklımda Kişinöv yolun üzerindä, Komrat demir yolu stanşiyasının yanında bu yuva vardı. Her yılın o yuvada leleklär yavru çıkarardılar, sevindirip insannarın gözünü.

Bilärdik: leleklär yuvada sa – dolayda raatlık. Otuz yıl bu yuva durdu. Da te şindi, kiminsä canabet kararına görä, onu yok ettilär. Sebep – eni elektrika direklerin koyulması.

Bekim teknik tarafından bu direklär lääzımdı burdan geçsin? Bekim iki metra bir tarafta? Önemli diil. Önemli o, ani lelekleri hiç biri düşünmedi. Ama bu ko kalsın kararı alan kişilerin esabında.
Neredä o leleklär kendi eni yuvalarını yaptılar acaba?

Yavrularını çıkardılar mı? Büüttülär mi? Çıkardılar mı acaba? Taman yavru çıkarmaa zamanında bu yuvayı daran-peran ettilär. Bekim yuvayı başka bir erä geçirdilär? Canımı sade bu düşüncä raatladêr.




#Article 149: Geboz aler zmeylärdan çalınma beygirleri (369 words)


Geboz aler zmeylärdan çalınma beygirleri

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Varmış bir vakıtta bir padişaa. O padişahın varmış üç oolu. O padişahtan sa hepsi zmeylär korkarmış, da o padişaa ecel edip, öler. Oolları götürerlar bobasını gömmää. 

Bir da beegir varmış o padişahın, güüsündä gün varmış. Oolları açan götürerlar gömmää bobasını, zmeylär gelip ta, çalayorlar o beegiri. Açan oolları geleyorlar evä, beegiri bulmayorlar evdä. Hem küçük kardaşları deer agalarna: “Agalar, hadi gidelim da bobamızın beegirlerni aaraylım”. 

Bunnar çekederlar gitmää. Çok mu gitmişlär, az mı gitmişlär, etişmişlär zmeylerin kurtälarna. Hem küçük kardaşının adı Gebozmuş. Şindi onnara, avşam olayor orda, agaları gereyorlar kurtänın içindä yatmaa. Geboz da gider damın tavanında yatayor. Gecenin bir vakıdı geler hem büük zmey bir kara beegirlän. Da o beegir istemäzmiş dama girmää. 

Zmey därmiş beegirä: “Neiçin sän girmersin dam içinä, o padişaa ölü, ani biz korkardık?” Geboz da demiş tavandan: “O öldüsä, onun oolu burada”. Zmey korkudan sıçmış çaaşırlarna. Geboz iner erä, baalayor beegiri dama. Zmey deer Geboza: “Nerdä istersin güreşmää?” Geboz da deer: “Bän isteerim taş üstündä güreşmää”. Bunnar giderlar taş üstündä güreşmää. 

Geboz keser zmeyin kafasını, gider tavana da yatayor. Sabaa karşı geler  ortanca zmey. Onun da beegiri girmäzmiş dama. “Hay köpeklär isin kafanı, neiçin sän girmersin dama, padişaa, ani biz korkardık öldü”. Geboz da demiş tavandan: “O öldüsa, onun oolu burada”. Zmey korkudan çaaşırlarna sıçmış. 

İner Geboz erä, baalayor beegiri dama, keser zmeyin kafasını, piner genä damın tavana da yatayor. Dan eri aarıkan geler hen küçük zmey bobalarnın beegirinnän, ani güüsündä gün varmış. Taa dama yaklaştıynan, beegir kişnemiş. 

Zmey üfkelener beegirä da deer: “Gargalar isin senin kafanı, sansın senin padişahın burda öldü?” Geboz da deer: “O öldüsä, onun oolu burada”. Geboz iner erä, baalayor beegiri dama. Çıkayorlar dışarı çekederlar güreşmää. Üç gün üç ta gecä düüşer-lar. Kılıçları tutuşayor da yok nicäl biri birini kessinär. 

Bir da garga onnarın yanında uçarmış. Zmey deer o gargaya: “Gel sündür benim kılıcımın ateşini da veriim sana üçüz yıllık ömür”. Geboz da deer: “Sündür benim kılıcımın ateşini, verecäm sana üç zmey leşi iyäsin”. 

Garga sündürer Gebozun kılıcının ateşini da Geboz keser zmeyin kafasını da verer gargaya üç zmey isin da gider kaldırayor agalarnı, verer agalarna o iki beegiri, kendi da alayor bobasın beegirni da gidip varayorlar evä.
 

 




#Article 150: Stepan Kurudimov hem onun dostları (108 words)


Stepan Kurudimov hem onun dostları

Kirez ayın (iyün) 6-10 günneri arası Moldovada Halklarası “Stepan KURUDİMOV hem onun dostları” opera festivali oldu. Fastivalin kurulmasına inişiator anılmış gagauz opera tenoru Stepan KURUDİMOV oldu. 
Bu inişiativaya Moldova hem Türkiye kultura hem turizma Bakannıkları hem da Gagauziya ispolkomu arka oldular. Çok yardım ettilär sponsorlar da.

Festivalin açılışı Komratta oldu. Sora iki konşert Moldovanın Belş hem Kiºinêu kasabalarında verildi.

Stepan KURUDİMOVdan kaare festivaldä pay aldılar: Mariya BİEŞU, soprano hem Mariya ŢONİNA, soprano (Moldova), Bülent ATEŞOĞLU, bas (Türkiye), Larisa AHMETOVA, mezzo-soprano (Rusiya), Arda AKTAR, bariton (Poyraz Kipra Türk Respublikası), Arêu MACİNOVA, mezzo-soprano (Ukrayna) hem da Mihayıl SEÇKİNin öndercilii altında bulunan Moldovanın Milli kamera orkestrası.
 

 




#Article 151: Latiniţiya kesin geçerlär (250 words)


Latiniţiya kesin geçerlär

Orak ayın (iyül) 1-2 günnerindä Ukraynanın Odesa kasabasında “Gaguz kultura, dil hem literatura problemaları” adlı Halklararası bilim-praktik konferenţiyası oldu. Burayı Ukraynadan, Türkiyedän hem Moldovadan bilim adamnarı katıldılar. 

Ani Ukrayna gagauzları artık hazır latinişaya geçmää belli oldu taa zala girdiynän. Konferenţiya plakatının gagauzça bölümü hem sşenada gagauzça yazı latin grafikasında yazılıydı. 

Konferenţiya gagauzların Odesadakı „Birlik” adlı  milli-kultura kuruluşun kurulmak günün 7-ci yıldönümü sebepiylän hazırladı. Onun hazırlanmasında pay aldılar: Odesa bölgesinin devlet administraţiyası, gagauzların Odesadakı „Birlik” adlı  milli-kultura kuruluşu, Kırım (Ukrayna) avtonom respublikasında TİKA koordinatorluu, AKB „İmexbank”, Odesanın M.Gorkiy adına devlet bibliotekası. 

Konferenţiyanın çalışmasında GHT Başı yardımcısı O.P.RADOVA başkannıı altında Gagauziyanın delegaţiyası, Türkiye Odesa Başkonsolosu Yaşar PINAR, TİKA Ukrayna-Kırım koordinatoru Kadriye İMAMOĞLU pay aldılar.

Bu adlı bir konferenţiya Ukraynada seftä olêr. İki günün içindä sesleycilerä irmiyä yakın bilim dokladı okunuldu. Dokladların çoyu pek meraklıydı. Ama, bir şüpesiz, en meraklı dokladı „Gagauzların peydalanması: Neoevropalı şkolanın versiyası” okudu Odesanın İ.İ.Meçnikov adına Milli Universitetin doktoru ŞKLÄEV İgor Nikolaeviç.

Konferenţiyanın sonunda kabledildi bir rezolüţiya. O rezolüşiyanın kararlarından birisi DANIŞMAA UKRAYNA RADASI-NA Kİ UKRAYNA GAGAUZLARIN GRAFİKASINI LATİNİŢAYA GEÇİRMÄÄ.

Bu iş olursa, Ukrayna gagauzların hem Moldova gagauzların arasında en büük perdelerdän birisi düşecek. Latiniţa verecek kolayını Moldovada Gagauziyanın şkolaları için basılan üürenmäk hem literatura kiyatlarını Ukrayna gagauzların şkolalarında kullanmaa. Karar Radaya (Ukraynanın Parlamenti) kalêr.

Taa bir kere isteeriz urgulamaa, ani konferenţiyanın hazırlanmasında büük çalışmalar düştü gagauzların Odesadakı „Birlik” adlı  milli-kultura kuruluşuna. Ama kuruluşun Başkanı Petr VOLKOV, onun yardımcıları Yuriy DİMÇOGLU, Viktor GARGALIK, Vasiliy KELİOGLU hem başkaları çok zaamet ettilär, ani konferenţiya halizdän üüsek uurda geçsin.

 




#Article 152: Dedelärden kalan at yarışı (143 words)


Dedelärden kalan at yarışı

Gagauzlar sade bitki birkaç üz yıl, geneldä, çiftçilklän beslenelär. 

Kendi derin istoriyasında Gagauz milleti uzun zamannar, kenarsız kırlarda göç edip, hayvancılıklan beslenirmişlär. Belli ki o kırları yayan gezmäzmişlär. Bunda onnara yardımcıymış beygirlär.

Küçüündän büünä kadar gagauzlar atlı gezmää becerärmişlär.  Neredä atlar orada yarışlar da. Dedelär atları kullanmakta kendi beceriklerini o yarışlarda gösterirmişlär. 

Bu bincä yıl atlı gezmäk ömürü boşuna geçmemiş, o artık milletimizin kanına girmiş.

Son yıllarda at yarışlarını gaga-uzlar dirilttilär. En önemli yarışlar Hederlez günü Çadırda olêr. Ama küülerdä dä kendi at yarışlarını yapêrlar – ya Todur Günü, yada küü kurbannarı günnerindä. 

Diil çoktan ölä bir at yarışı Gagauziyanın Avdarma küüyündä oldu. Atlılar bir kilometralık yolda yarıştılar. 

Yarışta ilk gelän Dmitriy GUNA oldu. Onu finişa getirän beygir – Orlik. Birinci er için Dmitriy GUNAya ödül olarak bir Keçi baaşladılar.

PATRETTÄ: Dmitriy GUNA ödülü kablettiktän sora.

Foto – V.TANASOVİÇin.
 




#Article 153: Kişinöva gecä yarısı gelän bela (198 words)


Kişinöva gecä yarısı gelän bela

Geçän yıl bu ayın 27-28 gecesindä olan yaamur, sellerä toplanıp, iki insanın canını aldı, ekonomikaya da 15 milion ley zarar getirdi. Bu yıl da seldän gelän belalar sürter.

İlkin Evropayı durmamayca yaamurlar, sellär bastı. Gelän haberlerä görä o yaamurlar milionnarca euro zarar getirdilär. Ama en büük zarar - o sular içindä insannarın kaybelmesi. Bu kara sayı da var. 

Yaamurlar, yavaş-yavaş, Moldovaya da etiştilär. İlktän onnar büük diildi. Ama genä dä onnar, en büük belayı hazırlayıp, kendi zararını yaptılar. Gölleri suylan doldurup, yolu en büük belaya açtılar. 

O bela da kendisini pek çok beklätmedi. Harman ayın (avgust) 18-19 günnerindä olan büük yaamur belada son noktayı koydu. 

Bela bir çıban gibi patladı: sular Gratiyeşty küüyünün gölünü taştırıp, bütün üklän Kişinêunun Çevkar tıynaana abandılar. Birkaç minudun içindä o tıynaa daadıp, binnärcä ton su Kişinêunun sokaklarına hem evlerinä taştı. Zararın sonucu böläydi – 62 ev, 200-zä yakın maaza, bir okul, tükän, 12 pınar, onnarca maşina, kiosklar su altına kaldılar.

İnsannarı bu beladan kurtarmaa deyni devlet orayı askerleri yolladı. Askerlerin kahramannıı da verdi kolayını, ani insan kayıbı olmasın...

Not. Son açıklamalara görä evleri enidän yapmaa deyni devlet yardımcı olacek. Laf var Canavar ayın (oktäbri) 14-dän bu iş başarılsın.




#Article 154: Çöşmä (130 words)


Dünneyin istoriyasını annadan çöşmä küüy

Valkaneş dolayının Çöşmä küüyün ortasında bulunêr bu derin hem uzun çukur. İlk bakışta çukur – çukur gibi. Ama bu diil ölä. Gagauziyanın, Moldovanın, kär Dünneyin da istoriyasının annatmasında bu çok önemli bir çukurdur. Bölä açık, er üzünä bölä yakın bulunan erlär dünneydä az var. Bilimcilär için onnar çok önemli, zerä vererlär kolayını ERİN KURULMASINNAN ilgili soruşlara cuvap vermää.

Üzlärlän milion yıl geeri, açan Er üzünü denizlär kaplarmış, açan topraan hamuru karılarmış, büünkü çukur deniz altıynış. Ozamannar, nicä da şindi, toz-toz, trofa-trofa olan kırıntılar, istoriyanın geleciindä iz brakıp, denizin dibinä çökärmişlär. Bu izleri büünkü gündä bilimcilär aaraştırêr.

Sovetlär vakıdında Çöşmä küüyünün çukuruna devlet tarafından korunan pamätnik statusu veril-diydi. Büün o status için hiç birinin aklısına da gelmeer. Ama, genä dä, saa olsunnan çöşmäküülülär, o çukuru koruyêrlar.

 




#Article 155: Gagauzlarda da respublika vardı (126 words)


Gagauzlarda da respublika vardı

Bizda da respublika vardı.Bu yıl Harman ayın (avgust) 19-nda Gagauz Respublikasının kuruluş günün 15-ci yıldönümü tamamnandı. 15yıl geeri, bu gündä, gagauz halkının 450 deputatı kendi Üstolan Kongresinä toplanıp, oy birliinnän, Gagauz Respublikasının kurulması için Karar alıp, kendi devletini dünneyä bildirdilär. Bu Kararı büünkü günädän, juridik olarak, hiç birisi silämedi.

Büün gagauzların 1994-cü yılın Kırım ayında (dekabri) Moldova tarıfından verilän Gagauziya (Gagauz Yeri) avtonom bölgesi var. Ama unutmayalım, ani olmaydı 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-zu olmayaceydı 1994-cü yılın Kırım ayı (dekabri) da. Bunu HİÇ BİR KERE unutmayalım lääzım.

Belli ki büün dünnää heptän diişti. Çok işlerä başka bakışlan bakêrlar, çok işlär unuduldu, çok işleri unutturmaa savaşêrlar. Ama gelecek vakıt ta hodulluklan, bekim dä yaş dolu gözlärlän gagauzlar deyäbileceklär: “Bizdä dä Respublika vardı!”

 




#Article 156: Kaavi adam küçük adam hem hırsızlar (312 words)


Kaavi adam küçük adam hem hırsızlar

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından

Bir adam kiracılık edärmiş. Bir kerä ükletmiş taligasını da çeketmiş yola. Gidärkän, battırmış bir deredä taligayı da beegirlär çıkaramamış.
 
O da kolvermiş beegirleri, brakayor onnarı da tutayor oktan, da çıkarayor ellän kenara taligayı. Komuşusu da koymuş neetinä çalsın onun beegirlerni, görer, ani o deredän geçecek. Da açan battırayor o erif taligayı, görer, ani onda kuvet çok. Gider yanına da deer ona: “Ne buuşêrsın, ha gel, gidelim benimnän bireri”. Çekederlar gitmää bir daa içinä. 

Dayın içi da çotmaklıkmış da yok nası taliga örüsün. Da deer o kiracı: “Na beegirleri da bän alayım taligayı kafama”. Koyêr taligayı kafasına da giderlär. Gidärkän, yolca bulayorlar iki boyar ölü, alayor onnarı da yattırayor taliga içinä da etişerlär bir bordeya. 

O bordeydä da kırk kişi hırsız varmış pay etmişlär kırk fes altın da oturarmışlar ateş başında. Onnar girdiynän, demişlär: “Kabul edin bizi bu gecä kalalım burda, zere para var üstümüzdä, sattık sürek”. Onnar da demişlär: “Kabul edäris”. Da därmişlär biri-birinä, ani gidecez gezmää, ayaamıza geldi para. 

Geldilär o öbürlär da, oturmuşlar ateş başında. O küçük adam demiş o kaavi adama: “Acıkmadın mı?” O da demiş: “Acıktım”. Küçük adam demiş: “Git getir taligadan bir balık da pişirelim da iyelim”. O da gider, da saplayor bir kazıklan o ölüyü. Başlamışlar onu ateştä kızartmaa. 

Hırsızlar da şaşmışlar da korkmuşlar: “Balık erinä adam pişirmişlär”. Pişmää başladıynan o küçüü demiş: “Ya bakalım pişmemiş mi?” Almış, dalamış bir kerä da demiş: “Bu kokmuş, getir başka”. Getirmiş başka, onu da pişirmiş, genä bakmış da demiş: “Bu da kokmuş”. 

O küçük adam da urmuş yanıı erä da demiş: “Ya tut bir taazesini da pişirelim”. O hırsızlar da kaçan kaçanın olmuş. Da demiş o küçüü: “Gel burayı, te burda var kırk fes Altın”. Da demiş: “Sendä bukadar kuvet varmış da buuşurdun kiracılıklan yaşamaa”. Payetmişlär altınnarı da küçük ta demiş: “Git, ta te şindi yaşa”.  

 




#Article 157: Kim taa islää düş görer (141 words)


Kim taa islää düş görer

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Varmış bir çengenäylän bir adam da onnar ikisi pek islää yaşarmışlar. 

Şindi onnar lafetmişlär keseceklär bir potmar. O adam demiş çingeneyä: “Angımız ne düş görüsaydı, o iyecek potmarı”. Şindi keserlär potmarı, yatayorlar o gecä, potmarı da atayorlar fırına. Adam kalkayor, da iyer o potmarı, çingenä sa uyurmuş. 

Şindi adam genä yatmış uyumaa, çingenä hep uyurmuş. Şindi çingenä kalkmış sabahlen da çingenä demiş adama: “Bän gördüm bir büük düş”. Adam da demiş: “Ne düş gördün?” 

Çingenä da demiş: “Bir büük merdiven yaptım da çıktım çak gökä, da Allahlan Allahka ekmek iyirdilär, da beni da teklif ettilär, da bän istämedim”. Adam da demiş: “Bän da gördüm, ani seni teklif ettilär, bän da kalktım da idim potmarı. 

Kendi-kendimä dedim: “Çingenä şindi tok olmalı. İdim da genä yattım”. Çingenenin sa barsakları guruldarmış aaç.  

 




#Article 158: Bizim Basarabiyamız (527 words)


Bizim besaribiyamız eni bir festival
 

Ukraynada  yaklaşık 50 bin gagauz yaşêêr. Onnarın taa çoyu erleşik Bolgrad hem Kiliya rayonnarında bulunan küülerdä: Çervonoarmeyskoe (eski adı Kubey), Vinogradovka (eski adı Kurçu), Aleksandrovka (eski adı Hacı Abdul), Bolboka, Jovtnevoe (eski adı Kara Kurt), Starıye Troyanı (eski adı Eski Troyan), Novosölovka (eski adı Eniküüyü), Dimitrovka, Tabaki, Krasnoe. 

Büünkü durumda bu küülerdän gençlerin çoyu Odesa, Kiev, Nikolaev, Harkov, Vinişa gibi büük kasabalara yaşamaa geçtilär, ya da kazanç için gittilär. Ama onnar köklerindän ayırılmêêrlar. Kulturalarını, adetlerini, dillerini korumaa deyni onnar derneklär kurêrlar. Şindi söz gider bu derneklär bütün Ukraynayı kaplayan bir kuruluş kursunnar. Bu ilerdä.

Şindi sa onnar, başka azınnıklarlan birliktä Bolgrad kasabasında “Naşa Basarabiya” (“Bizim Basarabiyamız”) adlı Milli kulturaları festivali Ceviz ayın 17-18 günneri arası yaptılar. Hazırladılar onu bütün Ukrayna “Naşa Basarabiya” (“Bizim Basarabiyamız”) adlı kuruluş hem Kievdakı gagauzların “Halk Birlii” dernää. Erindä festival gözäl geçsin deyni çok çalıştı İvan AKDERLİ, Bolgrad rayonu Başkanın birinci yardımcısı.

Festivaldä Ukraynada yaşayan Ukraynalılar, gagauzlar, bulgarlar, arnautlar (albannar), moldovannar, ruslar pay aldılar. Katıldılar burayı Moldovadan gagauzlar hem Bulgariyadan bulgarlar da.

Belliydi, ani bölä bir festival çoktan lääzımdı. Onun önemliini gösterer o, ani delegaşiyalardan hem erindeki adminis-traşiyadan kaarä festivalä çok büük musaafirlär da katıldılar: A. P. BARANOVSKİY, Ukraynanın agrar politikası Bakanı; İ. V. PLAÇKOV, Ukraynanın alış-veriş hem energetika Bakanı, Angel GANEV, Ukraynada Bulgariyanın Büükelçisi, Vasiliy KİLİOGLU, iş adamı, gagauzların Kievdakı “Halk Birlii” dernään öndercisi, Pötr VOLKOV, gagauzların Odesadakı “Birlik” dernään öndercisi, A. İ. KİSSE, Ukraynanın halk deputatı hem bütün Ukrayna bulgarların derneenin başkanı, A. İ. İVÇENKO, Ukraynanın “Nafta-Gaz” kompaniyasının başkanı, Plamen BABOKOV, Ukraynanın “Trista Oil” kompaniyasının Başkanı. 

Festivalin programası pek islää kurulmuştu. 

Fastivalä katılan herbir millet kendi “evini” hem “aulunu” kurdu. Orada tuzekmeklän musaafirleri karşılardı, kendi milli imeklerinnän konukladı. Festivalin programasında milli imeklär yarışı oldu. Belli ki, gagauzların kıırmasından, kaurmasından hem sarmalarından tatlı festivaldä bişey yoktu! “Turna gözü” şaraplarımız da gözäldi! Ama başkasında da islää şarap vardı.

İmeklerdän ayırı resim, foto hem el yaratmaları sergilenärdi. Ukrayna gagauzlarından bu sergidä resimcilär Pötr ÇAKIR (İsmail kasabası) hem onun kızı Larisa ÇAKIR-UZUN, hem da Veçeslav HACIMİTİ (Bolboka) kendi yaratmalarınnan katıldılar. Gagauziya resimcileri Petri VLAH hem Dimitri KARA insannarı gözäl el yarat-malarınnan sevindirdilär.

Vardı bu sergidä Komrat kasabasında yapılan kilimnär dä.

Ayrıca audio disklär hem kasetalar da sergilendi. Burada gagauz dilindä kasetalar da vardı. Kiyat sergisindä biz da başkasından aşaa diildik.

Festival içindä ayrı bir festival vardı – bulgar kinosu festivali. Bu festivalin çerçevisindä, başka kinoların arasında, gösterildi eni bir kino “Sedymoe koleso” (“Edinci tekerlek”).

Festivalin birinci günü Ukrayna hem Bulgariya artistlerinin Gala konşertinnän baºarıldı. Konşerttä gagauz türkülerini hem oyunnarını Kubeydän “Kadınca” ansamblisi hem Kurçudan türkücü İlya MALAKÇI gösterdilär. Katıldı bu işä Kurçu Kultura Evinin direktoru Valentina KIRÇEVA da.

Gecä büük bir salüt oldu.

Festivalin ikinci günü sport yarışları oldu.

Not. Bu festivaldä gagauzları ii taraftan göstermää deyni çok çalıştılar erindeki iş adamnarı hem “Birlik” dernään küülerdä temsilcileri: Vasiliy DİŞLİ (Bolgrad), Mihail DİŞLİ (Aleksandrovka küüyü), İvan KEMENÇECİ gagauz iş adamı, Olga KULAKSIZ, (Kurçu küüyü). İş adamnarı festivalä diil salt para yardımı yaptılar. Kimileri organizaşiya ükünü da omuzlarına aldılar. Ölä Vasiliy KİLİOGLU resimcilärlän ilgili bütün soruşları üstüna aldı: onnarın getirmesini, erleşmesini, resim sergilerini hazırlamasını.

Redakţiyadan: Gagauziya öndercilerinin biricii festivaldä yoktu. Aldıımız bilgilerä görä onnarı bu festivalä, ofişial olarak, birisi çaarmamış. 

 

 

Dimu ERİBAKAN.  




#Article 159: Çocuk hırsızlıı üürener (282 words)


Çocuk hırsızlıı üürener

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Varmış bir vakıtta bir dul karı da o karının varmış bir çocuu. Da o çocuk deer anasına: “Yap bana bir pita da bän gidecäm bu dünnäda, ne zanaat var, üürenmää”. 

Anası yapayor pitayı da çocuk gider, üürener hepsini, ne zanaat var bu dünnedä, salt unutmuş üürenmää hırsızlıı. Şindi gider üürenmää hırsızlıı da gidärkan görer bir adam gelirmiş atlı. Da çocuk deer kendi-kendinä: 

Her üürenmiş, olaydım hırsızlıı, te şindi çalardım bu adamdan bu beegiri”. Şindi adam etişer çocuu da sorayor: “Neyanı gidersin bä çocuk?” Çocuk ta deer o adama: “Giderim hırsızlıı üürenmää”. Şindi adam deer çocaa: “Git ta çal te o çobanın rubalarnı her çalarsan, ozaman üürenecän hırsızlıı”. 

Şindi çocuk gider çobanın yanına, seläm verer çobana, sora tutuşturayor lülesini da sora o çocuk koyêr çobanın saa yanına bir auç biyazlık, bir auç ta koyêr sol yanına da çekeder gütmää koyunnara dooru hem güdärmiş hem biyazlık ekärmiş yola. 

Da etişer koyunnara, da paysınayor atmaa seçi koyunnarı batak içinä. Şindi çoban kalkayor gütmää koyunnara, baksa yola, yol döşeli biyazlıklan. Şindi çoban çıkarayor rubalarnı da gider çıkarmaa koyunnarı. Da o çocuk gelip ta alayor çobanın rubalarnı da götürer o adama. 

Şindi adam verer o çocaa bir anahtar da deer: “Gidäsin falan boyarın yapısına da o yapı içindä o boyarın haznesi durayor. Açasın bu anahtarlan kapuyu da alasın haznesindän bir kalpak altın”. Gider o çocuk, da açayor boyarın yapısının kapusunu, da alayor haznesindän bir kalpak altın. 

Şindi boyar saabası baksa, haznedän alınmış altın. Şindi o boyar yazayor kihada: kim çaldı sa onun haznesindän altın, sadä sölesin, verecek kızını. Çıkayor o çocuk da deer boyara: “Bän çaldım haznendän altın”. Şindi boyar, yok nereyä bursun, verer kızını o çocaa.
 

 




#Article 160: Agasını öldürmäk isteyän kız (424 words)


Agasını öldürmäk isteyän kız

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Bir vakıt varmış iki kardaş, biri çocuk, biri kız. Giderlar ikisi bir pustiyalıkta yaşamaa. 

Yapayorlar bir bordey, yaşarmışlar ikisi. Kız oturumuş bordeydä, agası gidärmiş avlanmaa. Bir gün gitmiş uzak, da gecelemiş kırda. Gelmiş kıza bir dev adamı, da yatayor onunnan o gecä. Da demiş dev kıza: 

Ha öldürelim senin aganı da ikimiz yaşaylım”. Kız demiş: “Nası öldürelim onu, o pek kaavi?” Dev demiş: “Hasta et kendini da de ona, olsa canavar südü, alışacan”. Dev gitmiş, gelmiş kardaşı, bulmuş kızı hasta, sormuş kızkardaşına: “Ne canın isteer?” O da demiş: “Olsa canavar südü, içeyim, sansın alışacam”. 

Almış kardaşı tüfeeni, bir da şişä, da gitmiş, nerdä canavarın yavruları durudu.  He-nez da gelmiş ta canavar yavrularnı emzirmää. Kurulmuş Yuvan urmaa canavarı. Canavar demiş: “Ne istärsän, verim sana, salt öldürmä beni”. O da demiş: “Biraz süt ver bana”. 

Gitmiş Yuvan, almış bir az süt, vermiş canavar bir da pali ona. Gitmiş kızkardaşına da vermiş südü. Kızkardaşı almış südü, saklı dökmüş erä. Gider Yuvan genä avlanmaa. Geler dev, sorayor kıza: “Nası, geldi mi canavardan?” Demiş: “Geldi”. O dev demiş: “Yolla onu, gitsin, aslan südü getirsin da paralasın onu aslan”. 

Gelmiş Yuvan, kız genä demiş Yuvana: “Git kardaşım da getir bana aslan südü”. Almış Yuvan tüfeeni hem şişeyi da gitmiş. Taman gitmiş, aslan henez gelmiş yavrularnı emzirmää. Kurulmuş tüfeknän urmaa. Aslan demiş: “Ne istärsän verin sana, salt öldürmä beni”. O da demiş: “Biraz süt ver bana”. 

Aslan demiş: “Gel vereyim”. Gitmiş Yuvan, vermiş ona süt, vermiş bir da yavru. Almış Yuvan yavruyu hem südü, gelmiş evä, koymuş yavruyuyöbürün yanına. Südü vermiş kızkardaşına, o da almış südü, dökmüş erä. Genä gitmiş Yuvan avlanmaa, gelmiş dev da sormuş: “Ödürmemiş mi onu aslan?” Kız da demiş: “İyecek, onuçun vermiş ona bir da yavru”. Dev genä demiş: “Yolla onu, gitsin, ayı südü getirsin sana da belkim ayı iyir onu”. 

Geler avşamneyim Yuvan, kızkardaşı demiş ona: “Git, getir bana ayı südü”. Gitmiş Yuvan ayı südü getirmää. Açan gitmiş, ayı emzirimiş yavrularnı. Kurulmuş urmaa. Ayı demiş: “Ne istärsan, verim sana”. O da demiş: “Biraz süt bana ver”. “Verim – demiş. Gider, almış süt, ayı vermiş bir da pali. Almış paliyi da geler evä, vermiş südü, baksa, iki dev içerdä lafederlar. 

Girmiş içeri. Girdiynän içeri, tutmuşlar onu, baalamışlar ellerni aardına. Çıkarmış biri buçaanı kesmää. O da demiş: “Çıkarın beni dışarı da var bir-iki piidim söleyim”. Çıkarmışlar onu dışarı. Başlamış baar-maa: “Nä Vedi, nä Avdi, nä Grevan!” O saat gelmişlär onun o palileri, koparmışlar çatıyı ellerindän da hızlanayorlar devleri, paralamışlar. Brakmış çocuk kızkardaşını da gitmiş nänı gözü görüsa.
 




#Article 161: Türkiye cumhuriyetin 82-ci yıldönümü (128 words)


Türkiye cumhuriyetin 82-ci yıldönümü

Canavar ayın (oktäbri) 29-da Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş günü yortusu bakıldı. Seksän iki yıl geeri ATATÜRK Kemal Paşa Türkiyenin kurulmasını dünneyä bildirdi. Canavar ayın 29-zu türk halkı için en önemli yortu oldu. Bu yortu Türkiyedä devlet uurunda bir yortu olarak bakılêr.

Türkiye devleti dışında bulunan Türkiye diplomatik misiyaları bu günnän ilgili reçepşiya vererlär.
Canavar ayın (oktäbri) 28-dä ölä bir reçepşiya Türkiye Cumhuriyetinin Moldova Respublikasında Büükelçisi Fatma Fırat TOPÇUOĞLU tarafından Kişinêuda bulunan Dedeman otelindä verildi.

Reçepşiyaya Moldova Respublikasının hem Gagauziyanın politika, devlet, kultura adamnarı, diplomatlar hem halklararası misiya başkannarı, işadamnarı teklif edildilär.

Reçepşiyanın açılışımda duhovoy orkestra Türkiyenin hem Moldovanın gimnaların çaldı.

Sora Büükelçi Fatma Fırat TOPÇUOĞLU, romın dilindä konuşarak, reçepşiyanın açılış sözünü yaptı.

Moldova tarafından reçepşiyada Moldova üüredicilik, gençlik hem sport Bakanı Viktor ŞVİRKUN söz tuttu.




#Article 162: Neçin gagauzlar gagauzça lafetmää utenarlar (737 words)


Neçin gagauzlar gagauzça lafetmää utenarlar

Redakţyamıza internettän pek meraklı bir yazısı geldi. Sanêrız okuycularımıza deyni da o meraklı olacek. Büün onu bütününü tiparlêêrız. Sizdän da, bu yazıda açıklanan konular için, düşündüklerinizi bekleeriz.

Yazêrım Moskva’dan. Bän burada işleerim. Nicä da öbür çok gagauz göçmenneri, bän da geldim burayı kazanmaa ekmek parası hem aaramaa kendi kaderimi. Adımı yazmayacam, ama sizin için koyacam kendimä bir laab: KAYKAVUZ.

Savaşacam yazmaa bu yazıyı pak gagauzça. Savaşacam katmamaa rusça hem romınca laflarını. Sanmayın, ani üünmäk için, ama dilimizi sevdiim için hem ona acıdıım için!

Gagauzça büünkü türkçeyä en yakın dil. Nasıl türkçedä çok yabancı laf varsa gagauzçada da çok yabancı laf var. Bunnarın içindä en çok rusça, arapça, farsça, urumca hem bulgarca laflar bulunêr.

Bän ana dilimizä acıyêrım hem onun için korkêrım. Neçin deyni duyêrım, nicä yavaş-yavaş kaybederiz onu. Hem onunnan bilä kaybeler milletimiz. 

Pek çok olêr ölä, ani savaşêrım lafetmää bir gagauzlan kendi dilimizdä da dooru lafedämeerim. Hep girer arpça, rusça laflar. Bän ozaman düşünerim, ani taa islää o lafları, angılarını bilmeeriz gagauzça, sölemää türkçä da olacek en doorusu.

Bän Türkiyedä bitirdim Universiteti da onuştan türkçeyi taa islää bilerim nekadar gagauzçayı. Gagauzça bän hiç bir okul bitirmedim. 

Kimär kerä olêr ölä, ani bän gagauzlardan işiderim o lafları, angılarını taa ileri gagauzçada hiç yoktur işittiim. Ama bän bilerim o lafları türkçedän. 

Da onun için hep taa çok annêêrım, ani bizim dilimiz türkçenin bir parçasıdır. 

Var nicä sölemää, ani gagauzça trakiyalı türklerin lafettii türkçeylän 100% bir türlüdür.

Türkiyedä dä pek çok türkçä laflar sade sözlüklerdä var. Ama kasabalarda yaşayan türklär onnarı kullanmêêrlar. Örnek: “bıldır” erinä – “geçmiş yıl” deerlär.

Bu lafı bir kasabalı türkä sorsanız – bilmäz. Ama Türkiyenin dousundan birinä sorun, o “bu sözü kullanmayorum, ama dedemdän vardır işittiim” – deer.

Gagauzçada bunun gibi unuttuumuz laflar çok var. Pek çok ölä laf var, ani gagauzlar onnarı türkçä sayêr (onun için onnarı istämeerlär kullanmaa) da bilmeerlär, ani onnar varmış ileri gagauzçada da. Bu dooru diil. Gagauzça hem türkçä biri-birlerindän pek aaz ayırılêr. 

Bitrki vakıtlarda pek çok gagauz lafeder sade pak rusça. Bunnarın içindä taa çok gençlär hem bunnarın çoyu Komrat’ta hem Çadır’da yaşêêr. Bu insannar söleer, ani bilmäzmişlär gagauzça. Kimisi haliz bilmeer, ama çoyu sade yapılêr, ani bilmeer. Neçin zere utanêrlar lafetmää gagauzça.

NEÇİN GAGAUZLAR UTANÊRLAR LAFETMÄÄ GAGAUZÇA?
Savaşacam annatmaa kendi düşüncemi hem cuvap vermää bu soruya.

Bir insan yabancı dildä okulunda üürendii zaman, kendi ana dilini bilsä dä, okulda üürendii dildä düşünmää çekeder. O yabancı dildä çok laf üürener hem çekeder o dili kendi ana dilindän taa islää bilmää.

Açan bölä okullarda üürener bütün halkın uşakları, ozaman ana dilimiz çekeder geeri kalmaa. Okulda kullanılan yabancı dildä uşaklar çekeder taa kolay lafetmää. 

Ozaman olêr ölä, ani o insannar, angıları üürenmemiş okulda hem akıl tarafından biraz geeri kalmış, öbürlärlän lafeder gagauzça. Ama öbürlär, angıları üürenmiş okulda yabancı dildä, o dildä taa islää lafettii için, lafederlär yabancı dildä. 
Onnara deyni gagauzça başlêêr göstermää geeri kalmışlıı, yabancı dil sa gelişmelii göstermää başlêêr. Bu iş taa da hızlandırêr ana dilinin kaybelmeyä dooru gittii yolunu.

Gagauziya’da hem gagauların yaşadıı başka memleketlerdä gagauzça okullar en kısa zamannarda açılmarsa, bu durum taa da kötü bir görünüş alacek – taa gagauz dili dünneydän silininceyä kadar!

Onun için ilk yapılması lääzım olan iş – GAGAUZÇA OKULLARI AÇMAKTIR!

Bu zoor hem ilk başta çok para hem üürediçi isteyän bir iştir. Ama, untmayın, ani bizim ileri gitmiş bir büük agamız var - Türkiye. Türk politikacıları bizä yardım etmeyä hep hazırlar. 

Okulların açılmamasının sebeplerindän birisiymiş – gagauzların çoyu istemäzmiş gagauzça okulların açılmasını. Onnar hepsi korkêrlar, ani, bu olursa, unutaceymışık rusçayı. KORKMÊÊRLAR MI, ANİ GAGAUZÇAYI UNUDÊRİZ!

Çok dil bilmää pek islää: rusça, inglisça, türkçä, fransızça, h.b. Ama insanın ilk bilmesi lääzım olan dil – ANA DİLİDİR.
Neçin sa azerilär, armennar, gruzinnär h.b. hem kendi ana dilindä okulda üürenerlär. Hem da, Moskva’ya gelip, çok ta para kazanêrlar, gagauzlardan taa çok.

Gagauzlar sa rusça okullarda üürenerlär, rusça universitetları bitirerlär. Ama sora giderlär Moskva’ya da çırak olêrlar. Azerilär okullarında azeriycä üürenerlär, Ama sora giderlär Moskva’ya da tükän açêrlar, çırak olmêêrlar.

Bän savaşêrım annatmaa, ani rusça bimäk gagauzları kurtarmaz.

Anaları,bobaları Moskva’daykana, uşakları evdä boş kalıp, yannış yollara sapêrlar, kötü işlerä girerlär. Sora göreriz, ani gagauz gençlerinin pek çoyu kapana kapanmış.

Bir halkı var edän hem millet adını verän şey: ANA DİLİDİR. Bir gagauz kendinä GAGAUZ dediynän o GAGAUZ olmaz. Gagauz halkının saabi olduu milli paalılıklarına bu kişinin da saabi olması lääzım. Başka halklarda olduu gibi, gagauz halkının da belli paalılıkları var: ANA DİLİ, ADETLERİ, DİNİ, FOLKLORU, h.b.! Onnara saabi olalım!
Saygılarımla.
 




#Article 163: Şarap günü (274 words)


Şarap günü — Moldova Prezidenti Vladimir Voroninin isteyişinä görä, 2002-ci yıldan beeri Moldovada “Şarap günü” yortusu olêr. Bu iş için Moldova Parlamentı maasuz Karar aldı.

Hiç esaba almadaan onu, ani Parlamentın Kararına görä yortu Canavar ayın (Oktäbri) ikinci Pazar günündä bakılsın lääzım, Kişinêuda “SARAP GÜNÜ”nü iki gün kutlêêrlar – hem cumêrtesi, hem Pazar günneri. 

İleri bu yortu “Mold-Expo” sergi merkezindä olardı. Bu yıl karar alındı onu Kişinêunun merkez meydanında yapmaa. Ölä da oldu.

Meydanın Başbakannık binasına çıkan tarafında bir sşena kuruldu. Meydanın dolayına da Moldovadakı şarap fabrikaları kendi sergi tükännarını erleştirdilär. Vardı burada Gagauziyadan da üç fabrika “Vinı Komrata”, “TomayVineks” hem “Kazayak-Vin”.

Yortu çeketti cumertesi günü sabaalen. Sşenaya, baºta Prezident V.VORONİN olarak, Moldova öndercileri çıktılar. Bundan sora şarap fabrikaların teatrolu paradı başladı. Meydanda bulunan siiredicilär paradı kösteklämesinnär deyni, onnarı polişiya “duvarı” ikiyä böldü. Bu verdi kolayını buradan geçän atlılar hem maşinalar insannara zarar etmesin.
Paradtan sora Moldova öndercileri sergilenän içkilerin degustaşiyasını yaptılar. Degustaşiyadan sora da en islää şarap vabrikası seçildi hem “Altın fıçı” ödülleri verildi.

Pazar günü kendi “SARAP GÜNÜ” yortularını Moldova rayonnarı da yaptı. Oldu bu yortu Gagauziyada da.
Komtarın baş meydanında Gagauziya kasabalarından hem küülerindän şarap fabrikaları hem insannar kendi şaraplarını sergiledilär. 

Sora, burada kurulan sşenaya, baºta Baºkan Georgiy TABUNªÇİK olarak, Gagauziya öndercileri hem Kişinêudan musaafirlär çıktılar. İlkin, meydanda bulunan insannarın önündä, bir kısa dokladlan Gagauziya çiftçilik bakanı İvan GARGALIK nasaat etti. Kutlamak sözü Başkan Georgiy TABUNŞÇİK da tuttu. “SARAP GÜNÜ” yortusunnan komratlıları Moldova Bilim Akademiyasının Başı Georgiy DUKA kutladı.

Ofişial bölümündän sora, belli ki, ºarapların degustaşiyası oldu. Ona görä, çeşitli nominaşiyalarda, en isleelileri seçildi. Hepsinä onnara baaºış hem ödül verildi.

Yortu kutlaması geç vakıdadan sürttü. Şarap, çeşitli yarışlar, konşertlär insannarı şennendirdilär.




#Article 164: Kuş gripası (191 words)


Kuş gripası konkurenşiyeda eni silah mı

Bitki vakıtlar dünneyin her tarafından geler haberlär, ani kuşlarda, kimär kerä insannarda da, “kuş gripası” hastalıı bulêrlar. 

Dooru “kuş gripası” dediimiz hastalık var. Ama unutmayın, ani ona karşı vakşina da artık var. Hastaları var nicä yılaçlamaa.

Ama buna bakmadaan, masmediya milionnarca insannarın ölmesinnän korkudêr. Sansın büün medişina XIX-cu üzyılın uurunda bulunarmış gibi. Düünnedä panika başlamaya yakın. 

Hadiyin düşünelim kimä bu ajiotaj lääzım? En ilkin ilaç hem vakşina yapan fabrikaların hem aptekaların saabilerinä. Onnar bundan, kesinniklän, taa da çok zenginneyeceklär.

Tutêrsınız mı aklınızda, açan mileniumun başında kompyuterların bozulmasınnan korkudardılar? Kim kazandı bu yalandan hem nekadar kazandı bir yılın içindä belli oldu.

Saklı diil, ani büünkü gündä eski Sovetlär Birlii topraklarında yaşayan insannarın may 90% fıkaaralıkta yaşêêrlar. Onnarın iyeceklerin temelindä taa çok kuş (tauk, kaz, ördek hem pipi) eti hem yımırtaları er alêrlar. 

Bu iş gösterer, ani burası çok büük hem geniş bir paneerdır. O panerda da konkurenşiyayı yok etmä deyni türlü oyunnar oynanılêr. “Kuş gripası” hastalıı da o oyunnarın birisi olabilir.

Not. Bu hastalık halizdän büük beladır. Ondan kurtulmaa deyni devlet uurunda programalar kurulsun lääzım hem bu iş için devletin, diil vatandaşların, kesesindän, para verilsin lääzım.  

 




#Article 165: Çadırda gagauz türküsü festivali (129 words)


Çadırda gagauz türküsü festivali

Canavar ayın (oktäbri) 7-8 günnerindä Gagauziyanın Çadır kasabasında altıncı kere “GAGAUZ TÜRKÜSÜ” festivali oldu. Moldova hem Ukrayna gagauzlarından kaare bu festivalä, TİKAnın yardımınnan, Türkiyedän Kultura Bakannıın folklor muzıkası ansambli katıldı.

İlk günü, adetä görä, festivalä katılannarın paradı oldu. Paradın başında Gagauziyanın hem Moldovanın bayrakları dalgalanardı. Bütün yol, öndä gidän Çadırdakı Kultura Evinin duhovoy orkestrası gözäl havalar çaldı.

Paradtan sora, eni açılan “Randevu” diskoteka erindä festivalä katılannarın konşertı oldu. Konşerttän sora da, hepsi türkücülerä hem ansamblilerä baaºış verildi. İkinci günü dä, festivalä katılannar, Çadır Kultura Evindä dä konşert gösterdilär.

Festival “Çadır” türküsünnän başladı. Çaldı onu solist Mihail KULEV. Festivalin kapanışında hepsi türkücülär “Yaşa, Halkım!” türküsünü çaldılar. İki türkü dä maasuz bu festival için yazıldı hem “GAGAUZ TÜRKÜSÜ” festivalin gimnaları oldu.

PATRETLERDÄ: Türkiyedän ansambli (aşaada).
Festivalin kapanışı.

 




#Article 166: Ozaman bizi dizçä koyamadılar (519 words)


Ozaman bizi dizçä koyamadılar

Onbeş yıl geeri, 1990-cı yılın Canavar ayın (oktäbri)  25-29 günneri arası bizi, gagauzları, savaştılar, dizçä koyup, yok etmää bu er üzündän. 

Ozaman, Kişinövda kuvettä bulunan naţionalistlär gagauz halkının üstünä volontörları yolladılar. 

Ofiţial neet birdi: Gagauz halkının kurduu Gagauz Respublikasını yok etmää. Ama aslı neet başkaydı: gagauz küülerini yıkıp yakmaa, gagauz halkını da yok etmää bu dünnedän. Herliim ozaman Gagauz Republikasında yaşayan insannar (gagauzlar, bulgarlar, moldovannar, ruslar, ukrayinnär, çingenelär h.b.) birleşmäydilär,  kendi vatanını korumaa deyni bire-bir kalkmaydılar, bu iş aslıya çıkaceydı.

Moldova Pravitelstvosu 1990-cu yılın Canavar ayın (oktäbri) 23-dä kabletti bir Karar, angısına görä iki gündän sora gagauzların üstünä 30 bindän zeedä volontör askeri yollandı. Durum keskin bir kertä geldi. 

O volontörların önündä, yol açıp, miliţiya maşinaları gidärdilär. Volontörların yanında bizim evlerimizi yıkmaa deyni buldozerlar da vardı. 

Gagauzlar bire-bir kalktılar bu kara kuvetä karşı. Ozaman, Gagauziya dışında üürenän hem yaşayan gagauzlar, gagauz gençleri hem studentleri (kimileri trendä, kimileri maşinalarda, kimileri yayan, kimär kerä avtomatların ateşi altında) döndülär kendi küülerinä hem kasabalarına evleri, ana topraa, dedelerin mezarlarını korumaa deyni. 
Dört gün hem gecä, omuz-omuza durup, küülülär hem kasabalılar durguttular üstlerimizä gelän bu çirkin belayı. 
Durgudup ta genä kendi hergünkü işlerinä bakmaa başladılar: uşak büütmää, tarla sürmää, üürenmää. Kendi geroyluuu için bişey istämeyip.

E halkımızın inteligenşiyası (ani deeriz aydın adamnarı) ozamannar neredäydi bilersiniz mi? Gagauziyanın büünkü “şannı vatandaşları”, Gagauziya için büün deferamba çalannarın taa çoyu ozamannar kendi deliklerindä saklanmıştılar. Taa kötüleleri da vardı. 

Kimileri, nicä Nikolay BABOGLU, Kirtiyet hem Avdarma küülülerinä ateş atan moldovan OMONcuların başındaydılar. 
Kimileri, nicä Stepan BULGAR, uzlerini diiştirip, onnarı tanımasınnar deyni, Kişinövda saklandılar. Sora da, açan ortalık uslandı, Komrata gelip, “insannarı genä dooru yola koymaa başladılar”.

Kimileri da, açan milletimizin Kongresindä Gagauz Rspublikası kuruldu, onun simvolları - Bayrak hem Gimn kabledildi, Moldova Yazarlar Birliin binasında, kudurmuş gibi baarardılar: “A-a-a, Avtonomiya kurêrsınız! A-a-a, Gimna yazêrsınız! Bunun esabını vereceyniz!”

Sanêrım, ani sıra gelecek da satkınnık için milletimiz onnardan esabı soracek.

Ama şindi onnar, gagauz okulları için üürenmäk hem “istoriya” kiyatları hazırlarkana, o vakıtlar için yazmaa hem sölemää istämeerlär. Bezbelli yok ne yazsınnar hem sölesinnär. 

Olan işlär için yazmêêrlar, zerä korkêrlar, ani onnar için aslılar üzä çıkacek. Hem bilerlär, ani aslılar gömülü olduynan yalannar üst olêr. 

Yalannar üst olduynan, dünnä tersinä döner: satkınnar geroy olêr, yalancılar prorok olêr, sündüklär saabi olêr, istoriya diişer.

Da ozaman istoriya sayfalarından çok işlär siliner. Orada bulamêêrsınız artık romın hem rus vakıdında gagauzlara karşı olan baskılar hem soy kırımı (genoţid) için yazıları, gagauzlara karşı yapılan aaçlıı hem onnarın Sibirä kaldırılmasını, Romıniyada yaşayan gagauzların 100% asimiläţiya yapılmasını, gagauzların üstünä sarfoş volontörların örümesini...

Bilerim çoyu deyecek: Nesoy soy kırımı? Nesoy aaçlık? Nesoy Sibirä sürümäk? Nesoy asimiläţiya?

Onarra geeri sorêrım: 

Kim dirildecek o gagauzları, ani 1946-1947 yılların kışında, zorlan yapılan aaçlıktan, öldülär? 

Kim dirildecek o gagauzları, ani 1949-da Sibiriya kaldırıldılar da orada kurban oldular? 

Romıniyeda “kuzistlerin” tarafından zorlan asimiläţiya olan gagauzları kim enidän gagauzlaa çevirecek? 

Volontörların tarafından, salt gagauz olduu için, bir kabaatsız öldürülän SKEMBECİyi kim dirildecek?..

Bu hem taa çok başka soruşlar kendi cuvaplarını bekleer. 

Bu soruşları unudursak, onnara cuvap bulmarsak, te ozaman bizi halizdän dizçä koyaceklar. 

Da kalmayacek NE KÖKÜMÜZ, NE DİLİMİZ, NE MİLLETİMİZ, NE DEVLETİMİZ. BİZ DA KALMAYACEZ. 

Yalvarêrım, çorlan gibi olmayalım!!! 

 




#Article 167: Cendemä gidän adam (297 words)


Cendemä gidän adam

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Bir vakıt varmış bir adam fukaaraymış, gider kazanmaa da tutayor onu bir yaamur bir küüdä da o girer bir evin saçaana seperlenmää. 

Da o evä yakın varmış bir ev, zenginmiş da evin saabi ölmüş. Haciymış da kalmış karısı ihtiyar, da görer o adamı o evin saçaanda da çarayor onu, da sorayor ona: “Nerdän gelersin?” O da üfkäynan deer ona: “Cendemdän”. 

Karı da deer ona: “Çoktan mı gittin orayı sän?” “Üç ay oldu”. “Pı! – deer  o karı ona. – bizim Hacı da üç ay oldu öleli. Onu görmedin mi?” “Nası gömedim? O da orda”. “Ye nası yapayor orda?” “Nası! Yapmış kabak kapçıından terezi da alış-veriş yapayor, pek zor”. Babu deer: “Pıı! Kabak kapçıına mı kaldı, o burda altın terezisinnän satardı. 

Tez gidecän mi orayı?” “Te şindi giderim”. “Dur da yolayım ona biraz altın”. Da verer ona bir futa altın. Da gider adam. Avşam üstü geler oolu kırdan, babu çıkayor karşı ooluna da deer: “Oolum, geldi bir adam bizä da dedi, gelmiş cedemdän görüşmää da gidärdi geeri cendemä da verdim ona götürsün bobana biraz altın”. 

Oolu da demiş: “Çoktan mı gitti?” “Temin, - demiş. - gitti”. Da sormuş angı yolu aldı?  Göstermiş ona yolu, pinmiş beegirä, takışmış aardına, yaklaşmış ona. O da görmüş onu da gitmiş dermenä. Dermenci savaşarmış dermeni urmaa da deer o gidän adama: “Nası atlı geler senin aardına?” O da deer: “Padişahtan kihat gelmi, kellerin kafalarnı soysunnar da askerä daul yapaceklar”. Dermenci o saat girmiş dermen içinä o da kelmiş. 

Geler atlı, sorayor: “Görmedin mi bir adam?” “Gördüm, girdi dermenin içinä”. “Ya tut bu beegiri bän omu tutayım”. Gider, urayor kapuya, öbürü da piner beegirä da gider. O kalayor yayan, döner geeri evä. Da sormuş anası: “Etiştin mi?” “Etiştim, da verdim beegiri, tez etişsin cendemä”.  




#Article 168: Nikolay Rabov (162 words)


Rusiya büükelçisi N.Rabov valkaneşlan tanıştı

Kasım ayın 22-dä Rusiya Kişinöv Büükelçisi Nikolay RÄBOV Gagauziyanın Valkaneş kasabasına bir gezi yaptı. Bu gezidä hem politika, hem ekonomika hem da kultura işleri bireri örüldülär.

Valkaneşº kasabasına geldii zaman  Büükelçi Nikolay RÄBOV ilkin rayon administraţiya baºınnan Fedor TERZİylän hem Valkaneş primarı Konstantin BOZBEYlän buluştu. Burada Büükelçi N. RÄBOV açıkladı, ani  onun gelişi “tarafımızın soţial-ekonomika durumunnan tanışmak”. Buna bakmadaan taa sora Büükelçi Pridnestrovyeylan hem Moldova-Rusiya ilişkilerinnän ilgili politika konularını da açıkladı. O urgulada, ani bu ilişkilär herzaman dostluk hem birtakımnık çerçevesidä oldular hem ileri dooru da olaceklar.

Rayon hem kasaba insannarın-nan buluşmaktan sora Rusiya Büükelçisi Valkaneşin 3-cü nomaralı rus şkolasına bir vizit yaptı.  Burada onu tuz-ekmeklän karşladılar. Şkola öndercileri şkolaylan hem şkolada rus dilindä üürenmäk proşesinnän Canabisini tanıştırdılar. 

Kendi tarafından Büükelçi şkolanın biblioteksına bir takım şkola kiyadı baaşladı.

Gezi programasına görä N. RÄBOVa Valkaneşin yanında bulunan Rusiya-Osmannı imperatorluu arasında cenglän ilgili anmak taşını gösterdilär. 

Gezinin sonunda Büükelçi N. RÄBOV kasabada bulunan “Valkaneş” adlı serbest ekonomika bölgesinnän tanıştı.
 




#Article 169: Valkaneştä gagauzçaya karşı üçüncü dalga (258 words)


Valkaneştä gagauzçaya karşı üçüncü dalga

Valkaneştän gelän haberlerä görä, bu kasabada, gagauz dilin üürenmesinä karşı genä kiyatlar yazılêr. Kiyatları yazannar analar bobalar. Bunda bişey ters olmayaceydı herliim bu yazılar Valkaneş kasabasından gagauzçaya karşı çıkan artık üçüncü dalga olmaydı. 

Yazılan kiyatlarda al kannı bir kaç çizi geçer: DÖRT DİL (rusça, moldovanca, angliyca ya nemşeycä yada franşuzça, gagauzça) ÜÜRENMÄÄ UŞAKLARA ZORMUŞ! Onnarın arasında en zor GAGAUZ DİLİYMİŞ! Bu üzerä da ONUN ÜÜRENMESİNDÄN VAZGEÇMÄÄ! Ya da üürenmäk saatlarını aazaltmaa. Ya da şkolaları  genä FAKULTATİVA çevirmää!

Bu kiyatların peydalanmasında bir kural var – onnar herkerä peydalanêrlar ozaman AÇAN GAGAUZ DİLİN ÜÜRENMESİNİ ZAPAYA KOYMAA İSTEERLÄR. Hem herkerä onnar peydalanêrlar ilkin Vakaneştän.

Ölä oldu altmışıncı yıllarda, açan gagauz dilindä şkolaları kapadılar. Bu ilk dalgaydı.

İkinci dalga oldu seksenci yıllarda, açan gagauz dilindä şkolaları açmaa istedik. Ozaman da buna karşı oradan kiyatlar gelmää başladı (1988-1989 yıllarından “Ana Sözü” gazetalarını bakın).

Ölä olêr şindi da, açan gagauz dili yavaş-yavaş ayaa kalkmaa, kaavileşmää başladı, açan onu herbir şkolada predmet olarak üürenmää başladılar.

Acaba Valkaneşli gagauzlar  kendi ama dillerini sevmeerlär mi? Kendi dilindän atılan insannar deli mi acaba! Bunu inanmêêrım! 

İnanêrım bir işi - onnarı bu yan-nış yola sapıdan var? O sapıdannar kim? Bu soruş kendi cuvabını bekleer!

Bir iş belli - bunun altında nesa yatêr? Bu soruşun cuvabı nekadar çok susakta saklı kalacek, susak kırıldıynan, dolaya okadar çok koku yayılacek.

Açık mı, kapalı mı, pak mı, kirli mi yollarlan GAGAUZ DİLİNİ en aazdan zapaya koymaa, en çok ta DÜNNÄ ÜZÜNDÄN YOK ETMÄÄ savaşêrlar. Buna karşı nelär koyacez? Osa olan işlerä hep ölä saar hem dilsiz mi bakacez?
 

 




#Article 170: Gagauziyada sekond hand olmaydı halk ne giyeceydi (115 words)


Gagauziyada sekond hand olmaydı halk ne giyeceydi

Saklı iş diil, ani insannarın çoyu bir buka ekmek kazanmaa deyni yabancılaa (Rusiya, Türkiye, İtaliya, Portugaliya h.b.) giderlär. 

Büük ayleleri bakmaa deyni o kazançlar da etmeer. Hadi imäk için para var. Ama eni rubalar için? Da te ozaman SEKOND HAND (ikinci el) malları kurtarêr.

Bir şüpesiz var nicä açıklamaa, ani insannarın çoyu SEKOND HAND mallarını alêr hem kullanêr. Bunda ayıp bişey yok. Bütün düneydä bu iş var. Ama genä dä durmamayca dürter bir soruş: SEKOND HAND olmaydı halk ne giyeceydi? 

Dedelerdän kalan giyimnäri mi? Onnar genä modaya girer. Haliz keptarlar hem kürklär! Kürklerä şindi “dublönka” deerlär.

Belli ki insannar çarıklara, sargılara hem çukmannara bekim dönmeyeceydilär. Ama kim biler? 




#Article 171: Kim duudurdu kuliyi (129 words)


Kim duudurdu kuliyi

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
Toplanmışlar dört mujık: olmuşlar kafadar: gideceklär panayıra. Birinin varmış bir kısıraa: birinin varmış bir taligası: birinin da varmış hamudu: birinin da varmış bir iiri aacı. 

Toplanmışlar, koşmuşlar bir taliga dört kişi, giderlär. Bir gün gitmişlär, avşam olmuş. Kalmışlar kırda, yatmışlar uyumaa. O gecä kulunêr o kısırak. Biri därmiş: “Kuli kısıraan”, biri därmiş: “Kuli taliganın”, biri därmiş: 

Kuli hamudun biri da därmiş: “Yok, kuli iiri aaçın”. Kısıraan saabisi demiş: “Hadi gidelim kadıya, ne därsa, o olacek”. Gitmişlär bunnar.

Kadı demiş: “Koy sän orayı kısıraa, koy sän da taligayı, koy sän da orayı hamudu, koy sän da iiri aacı, da kolvereyim kuliyi, da kuli nereyi gidärsa, onun olacek”. Kuliyi kolverdiynän, gitmiş dooru kısıraa. Almış adam kuliyi da gitmiş. Öbürlär kalmış etiklerinnän.
 




#Article 172: Çözülmäz davalar (183 words)


Çözülmäz davalar

V.MOŞKOVun: Наречие Бессарабских гагаузов (1904 yıl) kiyadından
İki adam gitmişlär alış-veriş yapmaa. Yolda gidärkän, gitmişlär bir babuya, da o babuda gecelemişlär.
 
Sabahleyin pişirtmişlär babuya dört yımırta, imişlär da babuya ödämedän yımırtaları gitmişlär. Yımırtaların paası sekiz kopeykaymış. O adamnar da başlamışlar alış-veriş sekiz kopeykadan o babunun kısmetinä, ani yıkram etmiş onnarı. İrmi yıl oluncasına, onnar kazanmışlar sekiz kopeykadan sekizüz karbona. 

Da gelmişlär o babuya yımırtaların parasını ödemää. Babu üürenmiş, nası iş olduunu, aalaşmış o iki adam için sultana daava etmää da istemiş onnardan zarar ettii parasını. “Her bän sizä pişirmeyäydim o dört yımırtayı, o yımırtalardan çıkaceydı dört piliç. Her bir piliç yımırtlayaceydı irmişär yımırta. 

O yımırtaların piliçleri da yımırtlayaceydılar irmişär yımırta, taa ileri dooru”. Vardı bir şiret adam, adı Nastradindi. Yollamışlar onu çaarsınnar, görsün bu işlerin daavasını. Nastradin getirmiş bir büük çüven, koymuş onun içinä booday, da başlamış pişirmää. 

Çok vakıt kaynatmış o boodayı, sora yollamış o adamnarı, eksinnär o boodayı. Sormuşlar ona: “Acaba büüyär mi bu pişmiş booday?” O da demiş onnara: “Sanki olmuş mu bölä iş, pişmiş yımırtadan çıksın piliç? Alın, - dedi boyarlara, - paranızı, ama babuya bişeycik vermeyin 




#Article 173: Gagauziya renkleri tablolarda (112 words)


Gagauziya renkleri tablolarda

Türkiye Büükelçiliin yardımınnan Kişinövdakı DEDEMAN otelindä Gagauziyadan resimcilerin sergisi açıldı. Sergiya beş anılmış resimci katıldı: Mihail ARABACI, Petri FAZLI, Dimitri NOVAK (Ayoglu), Grigoriy DEÇEV hem Födor DULOGLU. 
Serginin açılışında Türkiye Büükelçisi Fatma Fırat TOPÇUOĞLU pay aldı.

Bu sergi Kişinövda gagauz resimcilerinin ilk sergisi diildir. Ama, doorusunu lääzım sölemää, ani ilk kerä Gagauziyanın resimcileri Moldovanın baş kasabasında birliktä sergi yapêrlar, bukadar  tablo insan arasına çıkarêrlar. 

Çeşitli tehnikada yazılı olan (realizma, avangard, kosmologiya, kubizma) irmi altı tabloda Gagauziyanın ruhu hem gözellii gösteriler.

Otelä gelän musaafirlär hem resim sevän siiredicilär diil salt tanışaceklar resimnärlän, ama kolayı var onnarı satın alsınnarda. Paa listesi erindä bulunêr. Tabloların paaları 90 - 1400 EURO arasında bulunêr. 
 




#Article 174: Moldova kadetlerin arasında serbest güreş çempionatı (119 words)


Moldova kadetlerin arasında serbest güreş çempionatı

Komratta olan Moldova kadetlerin arasında serbest güreş çempionatında Gagauziya sportsmenneri kendilerini en islää taraftan göstedilär: 4 altın, 3 gümüş hem 5 bronz medali aldılar. Bu açıklêêr onu, ani dedelerimizdän kalan güreş adetlerini gençlär, nicä bir bayraa, ileri, üüsek erlerä, götürerlär. 

Te onnarın adları:

Altın medalileri alannar: Vasiliy ESİR (46 kg), Oleg POMETKO (69 kg), Mihail FRANJEV (76 kg), Mihail MOLLA (85 kg).

Gümüş medalileri alannar: Nikolay GERÇOGLU (50 kg), Mihail YALANCI (76 kg), Andrey ROMANOV (100 kg).

Bronz medalileri alannar: Andrey GARÇU (46 kg), Vitaliy KURDOV (63 kg), Mihail TEZEK (69 kg), Sergey FRANJEV (76 kg), Aleksandr ROMANOV (85 kg).

Bu erleri kazanmaa deyni onnara trenerleri, başta olan baş trener D.KUZNEŞOV, yardım ederlär.
 

 




#Article 175: Hederlez festivali (189 words)


Hederlez festivali hoş geldin

İki yılda bir kere Komratta “Hederlez” adına gagauz êstrada türküsü hem oyunnarı yarışmak Festivali olêr. Bu yıl Festivaldä Gagauziyadan hem Ukraynanın Bolgrad rayonundan ansamblilär hem türkücülär pay aldılar. Festival pek meraklı geçti. Katılannarın ustalıı büüktü. Onuştan sık-sık erlär ikiyä payedilärdilär.

Festivalin en Büük ödülünü – Granpri – Çadırdan “Çayır” ansamblisi (önderci – Mihail KULEV) aldı .
Kalan erlär bölä payedildi:

Solistlerin arasında ilk eri kongazlı Andrey PALİK hem valkaneşli Dimitri NEDOV payettilär. 

İkinci erdä kongazlıyka Mariya İKİZLİ hem Ukraynanın Bolgrad rayonun Bolboka küüyündän Natalya NEÇEVA bulunêrlar. 

Üçüncü eri jüri bolbokalıykaya Sofiya BOGDANOVA-ŞONKOVAya hem baurçuluykaya Lüdmila TUKANa verdi.

VİA ansamblilerin arasında birinci eri payettilär Kongazdan “Gül” (önderci – Födor MİNKU) hem Komrattan “Serin Su” (önderci - Födor RADİONOV) ansamblileri.

Kalan erleri Kazayktan “Milenium” hem Ukraynanın Bolgrad rayonun Dimitrovka küüyün “Zümbül” ansamblileri kapladılar.

Oyun ansamblilerin arasında ödülleri Valkaneştän “Gençlik” (önderci – Vera ÇİFLİKLİ) hem Komrattan “Vdohnoveniye” (önderci – Svetlana GAYDARCI) ansamblilerinä verdilär.

En islää kompozitorlar olarak Födor RADİONOV (Komrat) hem Leonid URUM (Çöşmäküüyü) tanındılar.

Verildi ödül peetçilerä dä: Todur MARİNOGLUya, Andrey PALİKä hem Födor KİROVİÇä.

Jurü genç türkücüleri kongazlıykayı Marina NİKOLAEVAyı  hem aydarlıyı Georgiy KURDOGLUyu da nışannadı.

 




#Article 176: Kiyatlarda üüredicilär ortak olsunnar lääzım (301 words)


Kiyatlarda üüredicilär ortak olsunnar lääzım

Hepsi biler, ani üüredici zanaatı en zor zanaatlardan birisidir. Ama gagauz dili üüredicilerin zanaatı iki okadar taa da zor. Zor zerä üürenmäk kiyatları yufka, metodika kiyatları etişmeer, yardımcı material yok... (Bu sıraya var nicä dizmemää zarplatayı da. Ama bu ayırı bir konudur). 

Bakmadaan bu zorluklara, gagauz dili üüredicileri genä da kendi işini islää yapmaa savaşêrlar. Bu uurda da onnara yardımcı olêr o seminarlar hem toplantılar, angılarını onnar için sıkça hazırlêêrlar RUNOların zaametçileri.

Geçennerdä, RUNO zaametçisi Liliya Födorovna NADEJDAnın öndercilii altında, ölä bir seminar Çadır rayonun Kazayak küüyün lişeyindä oldu. Seminarda bütün rayondan gelän gagauz dili üüredicilerin çoyu pay aldılar. 

Musaafirlär Kazayak lişeyin gagauz dili üüredicileri tarafından verilän açık uroklarda bulundular. Sora bu uroklarlan ilgili incelemelär yaptılar. 

Seminarda gagauz dilin üürenmesindä kimi problemalar incelendi hem onnarın çözülmesindä yollar aaraştırıldı. Üüredicilerin tarafından koyulan soruşlara L.F. NADEJDA cuvap verdi. 

Seminar bittiktän sora üüredicilär Ana sözü gazetasının baş redaktorunnan Todur Zanetlän buluştular. Üüredicilär gazetadan nelär bekleerlär açıkladılar. Buluşmakta “Ana Sözü” gazetanın üüredicilerä hem şkolalara nesoy yardım yapacaa konuşuldu.

Gagauz dilindä üürenmäk kiyatları için da soruşlar kaldırıldı. 

Üüredicilär sayêrlar, ani büünkü gagauz dilindä üürenmäk kiyatları gagauz dilini üüretmää deyni eterli diil. Onnarın çoyunda, yıldan-yıla, hep o materiallar tekrarlanêr. Çoyu gagauz yazıcıları için aaz hem obyektivsiz materiallar veriler.

Uşaklar klastan klasa hep o yaratmaları üürenerlär. Halkın istoriyası için hem aaçlık için aaz material var. 

Kiyatların enidän hazırlamasında üüredicilerin fikirleri esaba alınsın lääzım. Yada, taa doorusu, üüredicilär kiyatların hazırlanmasında ortak olsunnar lääzım. Ozaman kiyatlar halktan, üüredicilik proşesından kopmamış olaceklar.

Kazayakta buluşmak gösterdi, ani bölä seminarlar faydalıdır. Hem taa da faydalı olacek onnar ozaman, açan bütün Gagauziyanın gagauz dilindä üüredicileri, en aazdan, yılda iki-üç kerä bireri toplanaceklar. Da o toplantılarda diil salt NE YAPMAA konuşulacek, ama bu iş için para kabledennär bu uurda NE YAPILDI konusunda cuvap tutaceklar. Ozaman işlär taa hızlı ileri örüyeseklär.

 




#Article 177: Referendum için ilk adımı Kongazçık yaptı (252 words)


Açan Moldovada “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” zakonunu diiştirmää deyni  Moldova Yustiţiya Ministerliin kanadı atında Moldova pravitelstvosunun çalışmak grupası kuruldu, Gagauziya Halk Topluşu buna karşı kendi tepkilerini aldı.

İlktän konuylan ilgili Hederlez ayın (may) 23-dä 17-dä Gagauziya Halk Topluşun üstolan toplantısı oldu. Orada bir soruş incelener: Moldova Respublikasının öndercilerinin Gagauziya (Gagauz Yeri) avtonomiyasının yok etmesinä denemelerinä bakış. (Söz gelişi o üstolan toplantıda ne Gagauziya başkanı, ne da İspolkom başkanın yardımcıları vardı). 

Bu arada, Leonid DOBROV öndercilii altında, kuruldu bir iniţiativa grupası, angısı topladı 6 bin imza “Gagauziyanın Moldova Respublikasından çıkması hem 1990-cı yılın Harman ayın (avgust) 19-da kurulan Gagauz Respublikasına dönmää  deyni” Gagauziyada referendum yapmak için.

Sora, Orak ayın (iyül) 17-dä, GHTnın İnsan hakları hem zakonculuk komisiyasının teklifinä görä, Halk Topluşunda açık bir cümne toplantısı oldu. Orada Moldova Respublikasının içindä ya dışında Gagauziyanın gelecää için konuşmalar oldu.
Bu proţeslara ön vermää deyni hem onnar zakon çerçevesindä yapılsınnar deyni, Orak ayın 26-da Gagauziya Halk Topluşun Başı Dimitriy KONSTANTİNOV yolladı Gagauziyanın hepsi primarlarına hem sovetniklerinä bir kiyat hem GHTnın İnsan hakları hem zakonculuk komisiyasının Kararını, angılarında teklif ediler herbir küüdä hem kasabada bu konuyu incelesinnär hem 2013-cü yılın Ceviz ayının (sentäbri) 25-dän küü toplanrılarında, sobraniyalarda hem sovetlerin toplantılarında incelemää üç soruş:

Bu kiyatlan ilgili ilk haber Kongazçıktan geldi. Harman ayın (avgust) 21-dä Kongazçıkta küü Sovetinın toplantısı oldu. Ona katıldılar GHT deputatları Zahar MİTUL hem İvan BURGUCU, GHTnın İnsan hakları hem zakonculuk komisiyanın predsedateli. Toplantıda incelendi soruşlar: Gagauziya seçicilerin Halk Topluşun deputatlarına danışmaları hem konuylan ilgili GHTnın İnsan hakları hem zakonculuk komisiyasının Kararı.




#Article 178: Skandal çorbacıların gagauziyada yaptıkları uzä çıker (133 words)


Moldovanın üüsek uurda çorbacıların Moldova Baş vergi bölümünü başkanının Nikolae VİKOLunan telefonda lafetmelerin yazılarını presaya sızdırdılar.

O yazıların arasında var bir, ani doorudan Gagauziyanın Halk Topluşu seçimnerindä yapılmış. Orada işidiler nicä Moldova primyer-ministrusu Vlad FİLAT üfkelener, ani vergi bölümü (büünkü Gagauziya Halk Topluşu başının Dimitriy KONSTANTİNOVun firmalarının) banka esaplarını kapatmamış. Nikolae VİKOL deer, ani esapları kapatmışlar, ama sud onnarı açtırmış. Ozaman primyer-ministru emir verer o esapları enidän kapatmaa da ona raport vermää. (Vlad FİLAT: Bän sana Gagauziyaylan ne dedim.
Nikolae VİKOL: Hepsi erli-erindä. İlk akt 1,5 miliona (ştraf için) hazır. Arkadan ikinci akt geler.
Vlad FİLAT: Ye esaplar? Neçin onnarı açtınız?Nikolae VİKOL: Onnar danışma yaptılar. Suda.
Vlad FİLAT: Da ne danışma yaptısalar?
Nikolae VİKOL: Şindi çalışêrız esapları kapatmaa. İkinci akt 9 milion (ştraf için) yapıldı.
Vlad FİLAT: Nezaman esapları kapadacenız?
Nikolae VİKOL: Yaarına.




#Article 179: Falcılık hem farmazonnuk (307 words)


Taa ilerdän Gagauziya öndercileri bildirdiydilär, ani Rusiyadan bu yıl parasız yardım olarak gelän 5 BİN TON solärka insannara parasız da daadılacek. Ama taa sora, kendi kararlarına görä, açıkladılar, ani solärka parasız verilmeyecek, ama insana paraylan daadılacek hem solärkanın 2 BİN TONU (büünkü paalara görä 2 MİLİON AMERİKAN DOLARINDAN ZEEDÄ) Gagauziya Başkanın rezervasına koyulacek.

Harman ayın (avgust) 19-da GRTda olan cannı yayında, gazetamızın baş redaktoru Todur ZANETin soruşuna: “Neçin insana solärka paraylan daadılacek? Litrası yaklaşık 9 leydän. Hem ne o solärkadan Başkanın fonduna 5% ödenecek?” Gagauziya Başkanın birinci yardımcısı Valeriy YANİOGLU ilktän dedi, ani bölä bişey yok. Ama sora, açan ona argumentlar getirildi, Canabisi açıkladı, ani bölä bir durum var. Solärka geeri dönän yardım gibi veriler. Bu “geeri dönän yardım” ne annamına geler?

Valeriy YANİOGLUnun sölediinä görä solärka insannara parasız veriler, ama bir vakıdadan. Sora onnar o solärkayı geeri çevirsinnär läzım. Herliim solärkayı çevirämärselär, ozaman onnar läzım olacek ödesinnär o paayı, ani şindi koydu İspolkom hem o 5%.

Ne düşer sölemää 2 bin ton Başkan rezervası için, Canabisi ölä da cuvap verämedi neçin bu rezerva yapıldı. Başka kaynaklardan da doorusunu üürenämedik. Onuştan o dooruluu üürenmää deyni bizä kalêr sadä fal atmaa. Neylän falı attık önemli diil: fasülaylan mı, kiyatlarlan mı, taşlan mı! Önemli o, ani fal Gagauziyada olan birkaç pek fasıl iş gösterdi.

İlkin, onu ani Gagauziya öndercileri büük FARMAZONNAR.

İkinci: Gagauziya öndercileri Farmazonnuk (fokuslar) oyunnarınnan PARASIZ solärkayı PARALI yaptılar.
Üçüncü: bir imzaylan olmayan erdän, var nicä demää havadan, kendileri için, bankalar gibi, % yarattılar. 
Dördüncü: solärkanın ACI dadını TATLI yapıp, bir parmak oynamasınnan Gagauziya Başkanının fonduna (acaba fonduna mı?) 2 MİLİON AMERİKAN DOLARI koydular.

Bunnarı fal gösterdi. Fala küsmää diil läzım. O sade gösterer onu neyi gösterer. Bizä sa kalêr sormaa (ama kimä soracez?): SOLÄRKA KİMÄ VERİLDİ, BAŞKANA MI OSA GAGAUZİYEYA MI?

Başkana sa - açıktan sölesinnär. Gagauziyaya sa - ozaman iş başka. Ozaman burada FARMAZONNUK geçmeyecek.




#Article 180: Vatan (videoklip) (176 words)


Ceviz ayın (sentäbri) 15-dä Komrat restorannarın birisindä Moskvada yaşayan Gagauziyanın Tomay küüyündän duumalı Evgeniy KAPSAMUNun rock stilindä yazılı “Vatan” adlı gagauzça türküsünün hem bu türküyä videoklipın prezentaţiyası oldu. Türkü avtorunun Rusiyada büük biznesı var hem o Rusiyanın Dumasının deputatının yardımcısı olarak da işleer.

Prezentaţiyaya teklif edildi hem katıldılar politiklar, muzıka zanaatçıları, yazıcılar hem poetlar, jurnalistlär, kulturamızı sevän insannar.

İki saatlık prezentaţiyada ilktän annadıldı türkü hem türkünün avtoru için, videoklipı hazırlayan insannar için hem o klipın hazırlanması için. Söz gelişi eridir sölemää, ani klipın ideya hem yaratmak anası GRTnın predsedateli Ekaterina JEKOVA. Onun çalışmalarınnan bu klip dünneyi gördü hem klipın prezentaţiyası oldu.

Belliki klip insansız olmêêr. Klipı hazırlayan kollektiv da işin ustasıydı: prodüsor – Boris BEKKET, Moldovanın kıymetli artistı; rejisör – Teodor GUŢU, montaj – Lilian SKUTELNİK. Bundan kaarä klipta pay alan Kazayak “Sevda” ansamblisinin artistleri, gagauz küülerin sıradakı insannarı hem uşakları becerdilär göstermää dünneyä gagauzluumuzu, Vatan sevgimizi, patriotizmamızı.

Evgeniy KAPSAMUNun klipı gagauzça yapılan seftä klip diil. İlk klipı yaptı Gagauziyanın anılmış kultura adamı, kompozitoru hem türkücüsü Vitaliy MANCUL. Ama rock stilindä yapılan “Vatan” türküsünün klipı ilktir.




#Article 181: Karacaoglan şelale şiir avşamnarı (376 words)


Ceviz ayın (sentäbri) 21-24 günnerindä Türkiyenin Tarsus kasabasının belediyesi (primariya) tarafından hazırlanılan “9. Geleneksel Uluslararası Karacaoğlan Şelale Şiir Akşamları” oldu.

Bu şiir avşamnarına Türkiyedän kaarä katıldılar, aşıklar (saz instrumentında çalannar hem türkü söleyennär), poetlar hem kultura adamnarı Azerbaycandan, Bulgariyadan, Greţiyadan, İraktan, İrandan, Kazahstandan, Kirgizistandan, Makedoniyadan, Moldovadan (Gagauziya, Todur ZANET) hem Rusiyadan (Başkurdistan, Tatarstan, Balkar). Türkiye dışından poetların çaarılmak organizaţiyasını KİBATEK onursal Başkanı Feyyaz SAĞLAM düzennedi.

Şiir avşamnarın programası pek meraklı hem pek gözäl bir yortuydu. Yortunun birinci günündä ofiţial programa vardı. Yortunun açılışı hem delegaţiyalarlan tanışma toplantısı Tarsus belediyasının topantı salonunda oldu. Tarsus belediye Başkanı Burhanettin KOCAMAZ açılış sözünü yaptıktan sora, hepsi delegaţiyalar, kendilerini tanıdarak, belediyeyä baaşışlarını verdilär. Todur ZANET baaşladı Tarsus belediyesinä Gagauziyanın bayraanı hem eni çıkan “GAGAUZLUK: Kultur, Ruh, Adetlär” kiyadını.

Açılış toplantısından sora hepsi katılımcılar Atatürk pamätniinä çiçek koydular. Bundan sora da kasabanın teatrosunda “Karacaoğlan” pyesası siiredildi. Nedän sora ev saabileri da, musaafirlär da pay aldılar Tarsusun bir sokaana başkır Prof. Dr. Zeki Velidi TOGANın adının verilmesinnän ilgili toplantıda. Bundan sora da, Şelale Şiir Avşamnarı çerçevesindä, Tarsusun resim galereyasında Kipradan resimcinin Hatice Aygün SELVİTOPU hem Bulgariyadan resimcinin Aynur AÇIKGÖZün resim sergileri açıldı. Bu ofiţial programadan sora, dört avşam sıravardı, Tarsusun “Şelale Karacaoğlan Parkın” sţenasında şairlär kendi şiirlerini okudular, aşıklar da, saz çalıp, türkü söledilär. Ama şiirlär hem türkülär konţerttän sora bitmäzdilär. Zerä uyumaa hiç birisi istemäzdi. Otelin foyesında toplanıp, poetlar da, aşıklar da taa sabahlaradan kendi şiirlerini okuyardılar hem türkü çalardılar.

Şiir Avşamnarından kaarä katılımcılara, Tarsusu tanımaa deyni, gözäl bir kultura programası da hazırlanmıştı: kasabanın hem bölgenin istoriyadan kalma kultura hem din pamätniklerinä êkskursiyalar. Tarsus 10 bin yıllık yazılı istoriyasına saabi olan bir kasaba olduu için vardı neleri görmää: 7 uyuyan marasını, aposrol Daniyılın mezarını, Senpol Klisesini (dünneyin en eski kliselerindän birisi), antik yolunu, Kleopatra Kapısını (burada Egipet korolevası Kleopatra buluşmuş kendi sevgilisinnän Mark Antoniylän), Osmannı parkını hem taa çok-çok erleri.

Tarsus belediye Başkanı Burhanettin KOCAMAZ kendisi da büük kultura adamı hem şair, kasabasını hem milletini sevän birisi olarak, çok kuvet koyêr, ani Tarsusu zenginetmää hem burada bulunan kultura nışannarını korumaa hem zeedeletmää. Onuştan tarsuslular Canabisini artık dördüncülää belediye Başkanı (primar) ayırêrlar.

Not. Karacaoğlan sayılêr türk melletinin en saygılı halk poetlarından birisi. Belgelerä görä o yaşamış XVII-ci yılın ilk payında (1606-1679 yıllarında) Adana hem Mersin arasında bulunan Çukurovada. Ama tarsusulular onu tarsuslu sayêrlar.




#Article 182: Rock festival jem gagauzça 2010 (250 words)


Kirez ayın (iyün) 12-dä Gagauziyanın kultura yaşamasında eni bir basamak alındı – gagauzların hem Gagauziyanın istoriyasında seftä Rock muzıkasının “JEM GAGAUZÇA – 2010” adlı rock festivali oldu. 

Belliki festival oldu Çadır kasabasında, neredä bulunêr Gagauziyanın anılmış rock grupası “Çayır” hem yaşêêr bu grupanın öndercisi Mihail KULEV.

Rock muzıkası hem festivalin hazırlanması için Mihail KULEV ölä dedi: “Ani bölä bir muzıka dünnedä var, sanêrız, ani sadä gagauz gençleri hem orta yaşlı insannar bilerlär. Kalanı bilmeer hem, annamadıkları için, onu şeytan muzıkası sayêrlar. Ama bu diil ölä. Bu muzıka da, öbür muzıkalar gibi hem nicä hepsicii bu dünneydä, Allahtan.
Biz çok erlerdä rock festivallerinä katıldık: Moldovada, Ukraynada, Rusiyada, Türkiyedä, Golandiyada, Başkurdistanda, Biyazrusiyada. Ama düşündük, ani sıra geldi artık biz da ölä bir festival hazırlayalım. Büük zorluklarlan, ama becerdik. Festivalä altı devlettän 30 rock muzıkasını çalan insan katıldı. Gözäl oldu!”

Demää ani gözäl – bu bişeycik dememää. Festival en üüsek uurda geçti. Bakmadaan ona, ani festivaldä er payedilmedi, muzıkantlar, ani var bir laf, ter-su içindä kalıp, biri-birlerini ustalıkta geçmää savaşardılar. Yarışmanın sonu yoktu. Jürinin erinä da zalda bulunan siiredicilerin şamar düülmeleri nota koyardılar.

Birkaç laf isteeriz festivalin adı için da sölemää. Rock muzıkasında var ölä termin “JEM muzıkası”. Gagauzçaya çevirdiinän: karma-karışık. (JEM halizdän bir tatlılık nicä povidla. Yaparkana onu karıştırêrlar türlü meevaları: şefteli, alma, kirez, zerzeli, erik h.b.) Burada da oldu gagauzça jem – “JEM GAGAUZÇA – 2010”.

Söz gelişi, bu festivaldä, başka türkülerin arasında Çadır kasabasının kultura Evinin sţenasından halizdän gagauzça rock türküleri da çalındı. Belli ki çaldı onnarı “Çayır” rock grupası.




#Article 183: İki iş birdän yok nice islää yapmaa (211 words)


İki iş birdän yok nice islää yapmaa

Gagauziyanın Başküüyündä (Kirsova) yaşêêrlar karı-koca Stefanida Zaharovna hem Födor Födoroviç TANASOGLUlar. Onnar duudurdular hem büüttülär sekiz uşak – bir çocuk hem edi kız. 
Hepsini ayaa kaldırdılar, üürettilär, yola koydular. Artık var 14 unukaları hem 6 pravnukları.

Pek meraklı hem kısmetli bir aylä.
Biz buluştuk onnarın kızınnan –  Zoya Födoravnaylan. Kendisi pedagog. Çok yıllar şkolada işledi. Şindi artık on yıl turistlik biznesında kendi başına işleer.

 
Mariya bitirdi Benderdeki ekonomika tehnikumunu da çok yıllar Komratta kolhozda buhgalter işledi. Aleksandra da Benderdä “tehnikum lögkoy promışlennosti” bitirdi. Nikolaev kasabasının trikotaj kombinatında tehnolog işledi. Domnika bitirdi Kişinevdakı çiftçilik institutunu, Komrat “Mayak” kolhozunda baş-ekonomist işledi. Şindi buhgalter işleer.

Tatyana bitirdi Kişinövdakı kooperativ tehnikumunu. Şindi yaşêêr Doneţk oblastindä. İvanka bitirdi Kişinevdakı politehnik institutunu. O da ekonomist. Ama işleer şindi Kıpçak kolhozunda baş-buhgalter. Bän bitirdim Tiraspoldakı pedagogika institutunu. Nina da Kişinevdakı mediţina institutunu baitirdi. O farmakolog.

İkinci kızçaazım – Tanä. Bitirdi burada şkolayı. Şindi üürener Angliyada, Londonda.

Hem soţial tarafını da, soţial sistemasını almaa lääzım. 
Bakın, bizdä ihtärlar bütün yaşamaları işledilär, ama şindi pensiyaları çok aaz. Bu iş diil läzım olsun. İslää, açan o insannarın uşakları var da bakêrlar onnarı. E kimdä yok.
Biz naşêy yapacez hiç aklım da vermeer. Hepsindä var ikişär uşak, onnar da şindi daanık. Bizä taa zor olacek.




#Article 184: Moldovanın 650-ci yıldönümünä karşı (151 words)


Moldovanın 650-ci yıldönümünä karşı

Moldovanın kurulmasından 650-ci yldönümünü kutlamaa deyni Moldova pravitelstvosu meropriyatiyalar planını hazırladı. 

Plana görä otuz sekiz meropriyatiye yapılacek. Yıldönümünü kutlamak Devlet komisiyası kanadı altında, o meropriyatiyeları bakannıklar hem agenstvolar hazırlayaceklar.

Yortu meropriyatiyaların arasında – “Bogdan I Intemeietorul” (Bogdan I-ci Kurucu) ordenın hem “650 de ani de la intemeirea Statului Moldovenesk” (Moldova devletinin kurulmasından 650 yıl) yıldönümü medalisinin kurulması, yıldönümü meropriyatiyaların simvolların hem lozungların kabledilmesi.

Kutlama programasına görä resim sergileri olacek, seminarlar hem konferenţiyalar yapılacek, Moldova devletinin büümesinnän ilgili konkurslar Moldova televideniyasında hem radiosunda olacek. Plana görä Moldova devletinin kaavileşmesinnän ilgili olarak, istoriya teması için hazırlanacek bir kinofilm hem birkaç dokumentalnıy film, literatura hem muzıka konkursları. Yıldönümü tematikasınnan çıkarılacek poçta markaları, konvertlar, otkrıtkalar.

Moldova gospadarlarının Aleyası dikilecek hem 650 meşa fidanı ekilecek.

Moldova devletinin kurulmasının istoriyada önemli olmasınnan ilgili bilim konferenţiyaları olacek, angılarına bütün dünneydan bilim adamnarı katılacek.

Bu meropriyatiyaların ödenmesi devlet hem erindeki bücet hem başka kaynaklardan olacek.

 




#Article 185: Gagauz ekonomikası (111 words)


Gagauz ekonomikasına karşı köstek

Onbeş yıl geeri Moldovanın ilk Prezidentı Mirça SNEGUR hem Türkiyenin 9-cu Prezidentı Suleyman DEMİREL Komratta tula fabrikasının temelinä ilk taşı koydular. Fabrika büük bir tula fabrikası olaceydı.

Bu iş için Moldo-Türk ortak firması kurulduydu. Aaraştırılmalar yapıldı. Fabrika için 100 yıllık toprak rezervası bulundu. Firmanın Moldova tarafı fabrikanın temelini kurdu, birkaç êşelon ateş tulası sımarladı. Türkiye tarafı maşinaların zakazını yaptı. İşlär hızlı gitmää başladılar. Ama...

Moldovanın ozamankı premyer-ministrusu, Leuşen tarafında sel maanasınnan, ortak firmanın parasını aldı. Fabrikada işlär durgundu. O premyer-ministru da, Moldovanın ilk Prezidentı da parayı geeri çevirmää adadılar. Çevirmedilär.
Bu arada komşu bulgar küüyündä pek hızlı bir tula fabrikası kurdular. Bizimkisi sa ölä da yarım kaldı.
 

 

  




#Article 186: Kart kısıraan düşleri (400 words)


Kart kısıraan düşleri

Açan sıra geler seçimnerä, bakmadaan ona erindeki mi onnar, Parlamenta mı, Moldovayı sansın er tepremesi sarsılêêr. O tepremenin merkezindän, Kişinövdan, türlü boklukları üzä çıkarıp, sansın gölä atılan taştan dalgalar, küülerä hem kasabalara dooru yayılêrlar. Parlamenta seçim günü belli olduktan sora hem partiyaların Merkez Seçim Komisiyasında (MSK) registraţiyalarından sora, o bokluklar seçim propagandasınnan bilä üstümüzä gelmää çekettilär.

Propagandada partiyalar biri-birlerini türlü işlerdä kabaatlı bulêrlar, biri-birlerini seçimnerdän çıkarılmasını MSKya teklif ederlär, insannra altın yaşamak adêêrlar. Bir partiyanın lideri adêr ayda  500 EUROlık zarplata, öbür partiyanın lideri, bezbelli bunu geçmää deyni, 600 EUROluk aylık zarplata adêr. Başkaları da geeri kalmêêrlar.

Açan bakêrsın o partiyaların kandidatlarına, annêêrsın, ani onnarın çoyu kuvettä çoktan bulunêrlar, ama bu günä kadar, neçin sa, büünkü tekliflerini üzä çıkaramadılar da te şindi, onnarı ayırarsanız yapaceklar.

Bu adamaklar kart kısıraan düşleri-nä benzeerlär. Onnarı inanan var mı acaba? Sanmêêrım. İnsan bizdä akıllı, onu pek aldadamaycan.

Ama ne yapsın insannar? Kimi seçsin? Bu – soruşların soruşu!

Ani seçimnerdä pay almaa läzım – bu bir şüpesiz iş! Ama kimä kendi sesini vermää – bu problemanın probleması! 
Da te burada insannarın seslerini kazanmaa deyni (bän Gagauziyanın seçimcileri için söleerim) partiyalar başka bir şalvirlää banêrlar – kendi kandidat listelerinä bir-iki gagauz ya Gagauziyadan insannarın adlarını koyêrlar.

Parlamenttä bu insannar, bekim bişey yapamayaceklar, ama partiyaya läzımnı proţentları getireceklär. Sora da, eni seçimnerädan, partiyalar, kendi esaplarını düşünüp, seçimcilär için unudaceklar. Parlamenta seçildiktän sora, partiyalar için bu önemli diil.

Dört yıl geçtiinän insannara genä var nicä annatmaa kart kısıraan düşünü: neçin adamakları aslıya çıkaramadılar, neçin işsizlik hem krizis var, neçin yaşamak zor. Ama bu artık başka bir statyanın konusu.

Gagauziyanın öndercileri da seçimnerdän bir tarafa kalmêêrlar. Unudup aralarında birlii, unudup Gagauziyanın işlerini, onnar başka-başka partiyalar için ses vermää teklif ederlär. Olsa kendi adlarından agitaţiya yapsınnar. Yok – doljnostlerin adlarından. Da, seslediynän onnarı, annêêrsın, ani diil filan-fişman kişi, ama gagauzlar onnarın söledii partiyalarda taraftar olaceklar. Biraz düşünselär, liderlär bekim bölä yapmayaceklar.

Onnar (partiyalar) bizi koyun erinä kullanêrlar. Sora unudêrlar. Ama saamaktan vazgeçmeerlär. Vergileri alêrlar, ilaçlanmak için ödederlär, iş vermeerlär: çoyularımız Moskvalarda, İstanbullarda, Madridlarda iş aarêrlar.

Kuvedä gelennerin sa bu hiç umurlarında da diil. Onnar salt kendi cöplerini düşünerlär. Parlamenta fıkaara olarak girerlär, seçim vakıdı insannarın önnerinä eski rubalarlan hem eski maşinalarlan çıkêrlar, ama deputat olduynan “mersedes”larda hem “BMW”larda gezinerlär, milionnar hem miliardlar saabileri olêrlar. İnsana sa dört yılda bir kerä, kart kısıraan düşlerini annadıp, genä onnarın oylarına saabi olmaa savaşêrlar. Ama insannarı ölä kolay aldatmaa artık zor.




#Article 187: Komrat müzeyi (104 words)


Komrat müzeyi

Gagauziyanın Komrat istoriya hem tarafı aaraştıran Regional muzeyi bu afta kendi 40-cı yıldönümünü kutladı. Sevindirän hem kahıra sokan bir yubiley.

Sevindirän, zerä bu 40 yılın içindä Komrat muzeyi halizdän istoriyayı annadan hem koruyan bir merkez oldu. Muzeyi, muzeylän bilä bizi da, gagauzları, ilktän Sovetlär Birlii, sora da bütün dünnä tanıdı. 

Şindi da, 2008-ci yılın Kasım (noyabri) 23-24 günnerindä,   Halklara-rası B.I.D. kuruluşu, Londonda olan (Büük Britaniya) kendi XX-ci Halklararası konvenţiyasında Komrat muzeyin işini en üüsek uurda tanıdı...

Yubileyin kazıra sokan tarafı da o, ani Komrat muzeyini, reorganizaţiya maanasınnan, yok etmää savaşêrlar. Reorganizaţiya için Kararı Gagauziya ispolkomu 2008-ci yılın Kırım ayın (dekabri) 25-dä kabletti.  




#Article 188: Reorganizaţiya maanasınnan hırsızlık (1012 words)


Reorganizaţiya maanasınnan hırsızlık

Geçän yılın Kırım ayın (dekabri) 25-dä bizdän Komrat regional muzeyini çaldılar. Diil gecä yarısı, diil karannıkta, açan insannar görmeer, dinnener. Ama genä da saklıdan. Yıl sonunda, açan hepsicii kendi işlerinä bakmaa başlêêrlar, açan hepsicii dinnenmää hazırlanêrlar, Gagauziyanın İspolkomu gagauzlara eni bir “enilik getirdi” – Komratta bulunan Gagauziyanın Regional muzeyinin reorganizaţiyasını. O reorganizaţieya baktıynan fasıl işlär ortaya çıkêr.

Bunu annamaa deyni läzım birkaç işi derindän incelemää. Başlêêrım. Siz da, paalı okuycum benimnän bilä savaşın bu incelemekleri annamma, zerä onnar sizä da zarar getirer. Göreceniz nicä saklıdan bizi hepsimizi aldadêrlar hem gözümüzün önündä bizdän muzeyi, muzein fondlarını hem binasını çalêrlar.

Çekedelim baştan – balık baştan kokmaa başlêêr. Bu kerä baş Gagauziyanın İspolkomunda (Bakannık Komitetında) bulunêr. Zerä reorganizaţiya için Kararı kabledän – İspolkom. Kırım ayın (dekabri) 25-dä o kableder “Komratta bulunan Gagauziyanın istoriya hem tarafı aaraştıran Regional muzeyin reorganizaţiyası için” bir Karar Nr.19/3. Reorganizaţieya görä muzeyin temelindä “Gagauziyanın istoriya, kultura hem etnografiya Evi” açılacek hem orada 13,5 ştat (işçi eri) olacek. O Kararın altında yazılmışlar: M. FORMUZAL, Gagauziyanın Başkanı; N. STOYANOV, Gagauziyanın Başkan yardımcısı; M. GREKU, Gagauziyanın finanslar upravleniyanın Başı; 

V. KÜRKÇÜ, Gagauziyanın ekonomika ilerlemesi, alış-veriş, izmetlär hem dış ekonomika ilişkileri upravleniyanın Başı; D. KAMBUR, Gagauziyanın kultura hem turizma upravleniyanın Başı. Neçin sa bu Kararın altında yustiţiya upravleniyanın Başının imzası yok? Ya o üzerä, ani Kararı imzalayannar taa baştan bilärdilär, ani bu Karar yustiţiyaya ters gider da yustiţiya upravleniyasından bir kimseyä imzalatmadılar. Osa bu dokumenti gösterdilär da yustiţiya upravleniyasının temsılcisi Kararın yustiţiya tarafından yannış olduunu görüncä imzalamaa mı istämedi.

Peydalanêr taa bir soruş: Neçin bukadar imza läzım? Diil mi “kolektıvnaya otvetstvennosty” için? “Kolektıvnaya otvetstvennosttä” kabaatlıyı hiç bir kerä bulmêêrlar.

Ani Karar zakona ters gider taa ilk bakıştan belli. Bakın Kararın alınmasında «Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için» Zakonu ortaya koyêrlar, ama 19/3 Kararı imzalayan insannar, nicä deerlär Odestä “bir minutçaa” unudêrlar Zakonun angı statyasına görä muzeyä reorganizaţiya yapılêr. 

İkinci zakonu, angısını çiinedilär Gagauziya İspolkomunda – Moldova Respublikasının «Muzeylär için» Zakonu. Bu Zakona temelä alarak Komrat muzeyin reorganizaţiyası läzım yapılsın.

Bu işi vardı nıcä bilmesinnär M. FORMUZAL, N. STOYANOV, M. GREKU, V. KÜRKÇÜ. Ama D. KAMBUR hem İspolkomun yuristleri yoktu nicä bilmesinnär. Belli, ani bu insannar Kararı hazırlarkan o Karara MAASUZDAN yannışlık koydular hem zakonnara ters gidän yazıları yazdılar. Bu böläsaydı o insannar boşuna devlettän para alêrlar.
İspolkomun Kararına görä Gagauziyanın «Kultura Departamentın»a reorganizaţiya yapmaa deyni iki ay taa doorusu 9 afta hem 2 gün veriler. Bunda bişey fena yok, bekim, herliim o reorganizaţiya için işlär açıktan olaydı. Bölä sa saklıdan, taa doorusu “maana açıktan” yapılêr.

Nezaman İspolkon kendi Kararını alêr? Dooru 2008-ci yılın Kırım ayın (dekabri) 25-dä. Taman ozaman, açan hepsi insannar Eni Yıl yortularına çıkêrlar. Kararı alannar annêêrlar, ani yortu vakıdında muziydä işleyennär yok neredä dooruluk aarasınnar. Bölä Gagauziyanın “kultura upravleniyası” kendi “kara işi için” 3 afta kazanêr.
İspolkomun Kararını esaba alarak, Gagauziyanın “kultura upravleniyası” Kırım ayın (dekabri) 26-da kendi Emirini çıkarêr. Ama muzeyin direktorunu 2009-cu yılın Büük ayın (yanvar) yarısında tanıştırêr. 

İspolkomun Kararına görä Gagauziyanın “kultura upravleniyası” reorganizaţiya için Polojenie hazırlasın läzım. Onu da geççä hazırlêêr. Buradan da vakıt kazanêr. Polojeniye büünkü gündä “çernovoy varianta” sade var. Ona görä Merkezin başkanı konkursta seçilecek. O konkurs saklıdan mı yapılacek? Bu aslıdan olsun deyni, büünkü zakonnara görä, o Polojeniyeyı Gagauziyanın “kultura upravleniyası” läzım ilerdän cümneyä tanıtsın. Büünkü günädän bu iş yapılmadı. Ama buna bakmadaan “kultura upravleniyası” “Gagauziyanın istoriya, kultura hem etnografiya Evi” iş erleri için konkurs açêr. 

Ne Emirdä ne da Polojeniyada muzeyin FONDLARI için bişey yazılı yok. Büünkü gündä fondlarda 64 bindän zeedä  eksponat var. O eksponatlarlan ne olacek. Nereyi hem kimä (oku kimin cöbünä) onnar girecek?
Muzeyin dolayında bütün bu eşinmenin altında Gagauziyanın “kultura upravleniyasının” kultura için zaametleri görünmeer, sade zararları görüner. Zerä belli, ani bu reoganizaţiya sadä bir perdä. Reorganizaţiyanın haliz maanası – MUZEYİN BİNASINA EL KOYMAK.

Bina Komratın merkezindä bulunêr, standartlara görä taa eni sayılêr. Gagauziyanın İspolkomunun Kararına onulirovaniye olmazsa bir şüpesiz, en kısa vakıtlarda Muzeyin Binasına priHvatizaţiya olacek. İnanêrım, ani Komrat muzeyin binasının eni saabisini da yakınnarda üürenecez.

Gagauziya Başkanı hererdä urgulêr, ani o Allahı inanêr hem bu inancı göstermäk için kendi iş odasında  ikonaları tutêr. Allahı inanan insan mutlak BİBLİYAYI okuyêr. Bibliyada sa yazılı – ÖLDÜRMÄ, ÇALMA. Ama Kararı imzalayan insannar Bibliyanın bu kesin kuralına bakmêêrlar. Kim onnarı yannış yola sokêr. Acaba o «kuyruklu» mu? Komrat muzeyin reorganizaţiyası – onun ÖLDÜRÜLMESİ demeli.  Komrat muzeyin reorganizaţiyası – onun bizdän çalınması demeli.

Bir şüpesiz, ani “Gagauziyanın istoriya, kultura hem etnografiya Evi” kurulması läzım. Onun kurulması için Komratta toprak ta verildi. Evi yapmaa kaldı. Ama neçin eni bişey yapmaa? Açan taa kolay, eski işleri bozup, eni bişey da yapmamaa.

Bir muzey kurmaa hem açmaa pek zor bir iş. Ama onu yok etmää, darma-daan etmää, öldürmää bir minutluk iş. Bunu Allahı inanan hem Gagauziyeya, gagauz halkına “izmet edennär” annamêêrlar. Osa annamaa mı istämeerlär?
Herliim Gagauziyeya halizdän läzımsa bu Ev o ayozlu bir Ev läzım olsun. Çünkü kultura halizdän ayozlu bir iş. Ayozlu iş iki büük günahtan, “muzeyin öldürülmesindän” hem “muzeyin çalınmasından” başlanırsa ozaman bu işin içindä şeytan var. Gagauziya Başkanı bu Kararı odasında imzaladı sa, ozaman o odayı läzım günnüklemää hem ayazma serpmää, zerä orada bulunan ikonalar kuyrukludan korumêêrlar artık.

Muzeydä işleyennär çannarı düüyelär. Ama işidän yok! Vakıt sa gider. Muzeyi kurtarmaa deyni muzeycilär imza topldılar, yazdılar kiyat Gagauziya Halk Topluşun Başı Anna HARLAMENKOnun, GHT deputatların, Komrat primarı Nikolay DUDOGLUnun, Komrat sovetniklerin hem cümnesinin adına. Kiyatta annadêrlar muzeyin önemli olduunu, urgulêêrlar, ani muzeyin pek paalı ekspoziţiyaları hem fondları var. Söleerlär, ani “etnofrafiya Evi” Gagauziya için önemli, ama o ayırı bir erdä läzım olsun. GHTdan hem Komrat muniţipiyindan yardım isteerlär. Ama yardım yok. GHT, nicä da başkası, Moldova Parlamentınına seçimnerin peşindä. Kimä läzım “muzeyin ufak işleri”?

Neçin sa GHT hem Komrat primariyası susêrlar. Başkannan pazarlık mı yapêrlar? Herliim bir halkın içindän hem halk tarafından seçilän deputatlar susarsalar, demeli halk çoktan kendi politikacılarına esir kalmış. Esirlerä sa, bilersiniz, ne kultura ne da istoriya läzım. Onnara kalêr sade katır gibi işlemää. Bunu yukarda islää bilerlär. O bilgilerä görä da Nr. 19/3 gibi Kararları alêrlar. Alannar da sanêrlar, ani hiç birinin önündä cuvap etmeyeceklär. Yanılêrlar. Istoriya hepsindän büük esabı soracek: susannardan da, maana halkın “istoriyası, kulturası hem etnografiyası” için çalışannardan da, hepsimizdän da.

 




#Article 189: Bahtiyar Vahabzade (106 words)


Bahtiyar Vahabzade — Azerbaycan hem Türk dünnasının büük poetı
 
Azerbaycandan, Baku kasabasindan yaslı bir haber geldi Küçük ayın 13-dä Azerbaycan hem Türk dünnasının büük poetı Bahtiyar Vahabzade raametli oldu. Büük bir kahır, geeri dönmeyän büük bir kayıp.

Türk dünnasının büük poetı Bahtiyar VAHABZADEnın raametli olması canıma aar taş ükünnän girdi. Azerbaycan hem Türk literaturasının fidanının bir dalı yapraksız kaldı.
O gagauzları pek sevärdi, gazetamızı pek sevärdi, herkerä yardımda bulunardı.
Gözlerimdän yaş döküler. Canımı kahırlar basêr. Yaslıyım.

Beni literatura zanaatını üüredän Büüklerimizdän birisi, literatura ustası, poet Bahtiyar VAHABZADE sonsuzlaa vardı. Allaa onu yanına kabletsin, raamet etsin.
Azerbaycan halkına, Türk dünnäsına, poetın aylesinä hem yakınnarına kendi acımaklarımı bildirerim.




#Article 190: Bilersiniz mi nesoy insandı o (316 words)


Bilersiniz mi nesoy insandı o

Vardı Başküüyündä bir gençecik hem islää çocuk Mişa TANASOGLU – kıvrak boylu, şen üzlü, gramotnıy, muzıkalnıy, şkolada hepsi konkurslara, festivallerä, serovnovaniyalara katılardı, kompaniyanın canıydı, pek aktiv bir insan. O ölä da gençicik kaldı. Mişa hiç bir kerä ihtärlamayacek, zerä 1982-ci yılın Büük ayın (yanvar) 15-dä vertolötçik, starşiy leytinant Mihail TANASOGLU genç canını geroyca kurban verdi o uzak Afganistan cengindä.

Mişa TANASOGLU şindi da var, şindi da yaşêêr. Ama var hem yaşêêr senselesinin, yakınnarın, dostlarının, odnoklasniklerinin, şkolanın hem küü insannarını cannarında, aklılarında, anmaklarında. Bu anmaklar unudumasın deyni Başküüyün (Kirsovo) № 2 gimnaziyasında her yılın Mihail Kiriloviç TANASOGLUnun adına sport turniri geçer. Turnir kışın olêr. Artık 17-ci yıl sıravardı.

Turnirı yapmaa deyni fikir Mişa TANASOGLUnun klasnıy rukovoditelinä Födor İlyiç SİRKELİya geldi. Belli ki o ilkin danıştı Mişanın odnoklasniklerinä, zerä bilärdi, ani onnar hepsi, nicä şkoladaydılar, ölä şindi da kafadar kaldılar hem biri-birlerinä her kerä yardım ederlär.

Ozaman klasta 30 kişidän zeedä üürenärdilär. Hepsi islää üürenärdilär, birleşiktilär. Şkolayı bitirdiktän sora kim nereyi daaldı. Geçti 33 yıl nicä şkolayı bitirdirdilär, ama her yıl savaşêrlar bir kerä şkolaya toplanmaa. Bu yıl da toplandılar, zerä yubiley - hepsi 50 yaşını doldurêrlar.

Başlêêrlar Büük aydan (yanvar) beeri haberleşmää. Turniri katlanıp ta yapêrlar: kim organizaţiyaylan, kim maşinaylan, kim paraylan, kim masaylan yardım eder. Ama, belliki, en büük kuvedi Födor İlyiç SİRKELİ koyêr.
Turnira bütün Gagauziyadan üürencilär katılêrlar, Başküüyündän insannar toplanêr. Turnirn açılışında torjestvennıy lineyka olêr. Bu yıl da ölä oldu.

Lineykayı gimnaziyanın direktoru Födor İlyiç SİRKELİ açtı. Sora uşaklar peet annattılar. Lafetti GHT (Gagauziya Halk Topluşu) başı Anna HARLAMENKO. Gagauziyanın asker komendantı nasaat etti. Afganeţlar lafettilär. Odnoklasniklerin adından Zoya TANASOGLU söz tuttu.

Lineykadan sora turnir başladı. Turnirdä şaşki, şahmatı tenis hem futbol uurlarında yarışmak oldu. Turnirdä enseyennär belli oldu. Ama, bana kalsa, enseyän hepsiciydi. Zerä hepsicii ayozlu bir anmaya dokundular, annadılar bu yaşamada ne türlü insan olmaa läzım.

Mihail TANASOGLU duudu 1959-cu yılda Küçük ayın (fevral) 28-dä Başküüyündä, Gagauziya.

 

 

 




#Article 191: Çiçek ayı 2009 Moldova Parlamentına seçimner (171 words)


Gagauziyadan 2009 seçimnerine kaç kişi katılacek

Merkez Seçim Komisiyası (MSK) açıkladı, ani Çiçek ayın (aprel) 5-dä Moldova Parlamentına seçimnerdä var nicä pay almsın 2 549 804 kişi. Bunnarın içindä 106 843 – Gagauziyadan. Gagauziyaylan ilgili ţıfraları Gagauziya Başkanı Mihail FORMUZAL yannış buldu.

Gagauziya Başkannıı bildirdi, ani Baba Marta ayın 24-dä Gagauziya Başkanı bir pres-konferenţiya topladı, neredä bu konuylan ilgili açıklamalar yaptı.

Bildiriyä görä pres-konferenţiyada açıklandı, ani Gagauziyadan 128 bin kişi seçim listelerinä koyulmuş. Mihail FORMUZAL urguladı, ki “bu ölçülerä görä oy vermäk var nicä seçimnerin bozulmasına yada sonuçların falisifikaţiyasına getirsin”. 

Başkan bildirdi, ki Gagauziyada seçimnerdä pay almak için sayıya alınan 94 bin insandan sade 50-60 bin kişi oy atmakta pay alêrlar. M. FORMUZAL söledi, ani listelerdä var insannar, angıları beş yıldan zeedä nicä vatandaşlıklarını diiştirdilär da yok nicä oy versinnär, ölän insannar da var.

Pres-konferenţiyada Gagauziya Başkanı çaardı hepsi insannar seçimnerä katılsınnar.

Baba Marta ayın 26-da MSK sekretari Yuriy ÇEKAN açıkladı, ani seçim listelerini erindeki organnar hazırlêêrlar da onnar läzım baksın ki o listelerä raametlilär hem oy hakları olmayan insannar düşmesinnär.




#Article 192: Gagauziyanın üüredicilik upravleniyası topladi (176 words)


Gagauziyanın üüredicilik upravleniyası topladi

Küçük ayın (fevral) 24-dä Gagauziyanın Üüredicilik upravleniyası topladi şkola, liţey hem kolec direktorlarını bir toplantıya. O toplantıda Gagauziyada üüredicilik proţesınnan ilgili önemli soruşlar incelendi hem şkoladakı, rayondakı hem regional olimpiadalara bir analiz yapıldı.

Bundan kaarä Gagauziya Başkan yardımcısı Nikolay STOYANOV açıkladı bir soruş, angısına görä teklif etti, ani Gagauziyanın Üüredicilik upravleniyası hem üüredicilik kuruluşları Komrat Devlet Universitetınnan (KDU) taa sıkı işbirlindä bulunsunnar.

Toplantıda Moldova üüredicilik hem gençlik Bakannıından temsilci vardı. İncelenän soruşlar Kişinevu ölä ilgilendirdi, ani bir aftadan sora, Baba Marta (mart) ayın 3-dä, Moldova üüredicilik hem gençlik Bakannıından Gagauziya Başkanın hem KDU rektorun adına kiyat geldi.

Kiyadın altında bakan yardımcısı Galina BULAT yazılmış. Orada urgulanêr, ani Gagauziyada “olimpiadalar üüsek uurda geçer hem üürencilär islää bilgi göstererlär”, bu üzerä da bakannık sayêr, ani “respublika olimpiadalarında regional olimpiadaların prizörlarına deyni kvotaları zeedeletmää”.

Kiyatta açıklanêr, ani “Gagauziya Başkan yardımcısı Nikolay STOYANOVun teklifini bakannık dooru bulêr  da ona görä hepsi kaldırılma soruşlarda:

ATO Gagauziya “Gagauz Yeri”ndä üüredicilik hem terbiedicilik proţesını kaliteli aslıya çıkarılması için, Moldova üüredicilik hem gençlik Bakannıı hepsi kaldırılma soruşlarda hazır yardımcı olmaa”.




#Article 193: İlkyaz resim sergisi 2009 (119 words)


İlkyaz resim sergisi 2009

Her yılın Komrat “Atatürk” bibliotekasında “İlkyaz resim sergisi” olêr. Sergi gagauz kultura ömüründä artık yortu gibi bir adet sayılêr.

Bu yıl da Baba Marta (mart) ayın 11-dä Komrat “Atatürk” bibliotekasında açıldı sıradakı sergi, angısını bibliotekanın zaametçileri hem Gagauziyanın resimcilär Birlii azaları barabar hazırladılar.

Serginin açılışında salon insannan doluydu. Çünkü insanar her zaman eni resimnär bekleerlär. Beklemäk ta onnarı aldatmadı – halizdän pek çok gözäl, türlü konularda hem çeşitli tehnikada yapılan eni resimnär sergilendi. Onuştan da bu resimnär gelenneri hiç birini duygusuz brakmadı.

Serginin açılışında vardı may hepsi resimcilär, kimin resimneri burada sergilendi: Mihail Arabacı, Vitaliy Manjul, Dmitri Novak (Ayoglu), Födor Duloglu, Praskovya Bejenar, Grigoriy Deçev, Georgiy Andrieş, Födor Novakov, Nina Peeva, Andrey Kopça, Andrey Yuvarlak.




#Article 194: TİKA koordinatorlarınnan ofiţial buluşma (173 words)


TİKA koordinatorlarınnan ofiţial buluşma 

Kişinöv TİKA koordinatoru Yaver Demirin Ankara TİKA ofisinä dönmesinnän hem Moldovaya TİKA koordinatoru olarak Özlem Güvençin gelmesinnän ilgili olarak, Gagauziya Başkanı Mihail Formuzal büün, Çiçek ayın (aprel) 16-da, Kişinöv TİKA koordinatorlarınnan bir ofiţial buluşma yaptı.

Gagauziya Başkanı Mihail Formuzal paalı musaafirleri Gagauziya Başkannıı binasının önündä karşladı. Nedän sora TİKA koordinatorlarına büük saygı hem hatır için gagauz gençleri onnara tuz-ekmek verdilär. 

Paalı musaafirlär için halk ansamblisi “Düz Ava” gagauz oyunnarını gösterdi. Bu karşılaşmaktan sora Başkan Mihail Formuzal paalı musaafirleri gagauz avtonomiyasının başkannarın stendınnan tanıştırdı. Nedän sora da kendi odasına teklif etti.

Gagauziya Başkanın odasında buluşmaya Başkan yardımcısı Hikolay Stoyanov hem Gagauziya kultura departamentın başı Dimitriy Kambur katıldılar.

Buluşmada Gagauziya Başkanı Mihail Formuzal şükür etti Yaver Demirä onun üç yıllık çalışmaları için. Eni gelän koordinatora Özlem Güvençä dä danışıp, umut etti, ani Gagauziya hem TİKA arasında işbirlii hep ölä büük dinamizmaylan ileri dooru gidecek.

Buluşmaktan sora Özlem Güvenç hem Yaver Demir Komrattakı “ATATÜRK” bibliotekasını hem Gagauziya resim galereyasını gezdilär.

PATRETTÄ: (saadan) koordinator Özlem Güvenç, koordinator Yaver Demir, Gagauziya Başkanı Mihail Formuzal.  




#Article 195: Moldova parlamentının binası yandı (146 words)


Moldova parlamentının binası yandı

Avşam hem bütün gecä Moldova Parlamentının binası yandı. Parlament binasından poliţiya çıktıktan sora, Parlamentın içinä bir sürü erif girdi. Onnar, barbar gibi, kapuları-pençereleri, odaları, kompyuterları, masaları, dolapları kırmaa hem çalmaa başladılar. Binanın alt katında hem da beşinci katın saa hem sol taraflarında yangınnar peydalandı.

Alınan haberlerä görä, bu şabaşı durgutmaa deyni, gecä yarısından sora poliţiya, rezinalı kurşunnarı kullanıp, 193 kişiyi tutup kapadı.

Moldovada Romıniya büükelçisi persona Non-grant açıklandı. Moldova-Rumıniya graniţası beş günä kapandı. Moldova pravitelystvosu kabletti karar, ani Romıniya vatandaşlarına deyni Moldovaya girmäk için viza almaları läzım.

Şindi Kişinövun merkezindä yaklaşık iki bin mitigçı var. Ama onnarın sayısı büüyer. Mitingçilär seçimnerin olmasını isteerlär hem kuvettä bulunan komunist partiyasına karşı slogannar baarêrlar.

Komunistlerdän kaarä Moldova parlamentinä seçilän üç partiyanın liderleri bu saada kaadar durumnan ilgili hiç bir açıklama yapmadılar. Neredä onnar bulunêr biz bilmeeriz.Sabaalän Parlament binasına jurnalistleri kolverdilär. Prezidenturayı sadä dışardan çıkarmaa braktılar. 




#Article 196: Kişinövda kan döküldü (136 words)


 

Moldova Parlamentına seçimnerin sonuçlarınnan kayıl olmayan partiyalar iki gün sıravardı Kişinevın merkezindä mitiglar toplêêrlar. Büün mitinglarda kan döküldü.Prezidentura hem parlament yaner 

Prezidentura hem parlament binalarına protestlan gelän mitingçileri poliţiya savaştı bir tarafa kuumaa. İlktän poliţiya becerdi bunu yapmaa. Ama sora mitngçilär, yol taşlarını söküp, başladılar o taşları poliţiyanın üstünä atmaa. İki taraftan da yaralılar peydalandı.

Kan dökülmää başladıynan mitingçilär enidän prezidentura hem parlament binalarına kaçarak yollandılar. Parlamenta girämedilär, ama kapuları hem pençereleri kırdılar. Pençerelerä “molotov kokteli” attılar. Prezidentura hem parlament binaları yanmaa başladılar. Mitingçilär prezidenturanın içinä girip, onu elä geçirdilär. 

Prezidentura pençerelerindän kompyuterleri, faksları hem dokumentleri atmaa başladılar. Prezidentın bayraanı patredini hem tribunasını dışarı çıkardılar.Prezidentura binasına “Romıniya mare” kartasını astılar. 

Prezidentura binasının en üüsek erindä, Moldovanın bayraanın yanına, Evropa Birliinin hem Romıniyanın bayraklarını taktılar.Doktorların açıklamalarına görä 200 kişidän zeedä yaralı var. Onnarın aralarında poliţiya da var.

 
 




#Article 197: Dünnää gagauzların II-ci kongresi (342 words)


Dünnää gagauzların II-ci kongresi — 2009-cu yılın Harman ayın (avgust) 18-19 günnerindä oldu.

Gagauziya ispolkomu kendi toplantılarında durmamayca Kongreslan ilgili soruşlar inceleer, meropriyatiyalar plannarı hazırlêêr. Neetä var, dünnä gagauzlarından kaarä, aşırıdan başka paalı musaafirleri da çaarmaa, Gagauziya kurulması istoriyası için 5-6 kiyat çıkarmaa.

Belli ki Kongreslan ilgili harçlar beş-on bin olmayacek, üz-ikiüz bin da olmayacek. Harçlar milion leyi geçäbilir. Şindi smeta yapılêr.Bu para neredän alınacek: bücetniklerin zarplatasından mı, üüredicilik kuruluşlarından mı, soţial sferasından mı? Bekim sadä sponsorların cöbündän? Bunu büün taa birisi bilmeer.

Ama ani bu para neredän sa buralardan çekilecek var nicä annamaa ondan, nelär açıktan söledilär Gagauziya Başkanı Mihail Formuzal hem Gagauziya Başkan yardımcısı Nikolay Stayanov universitettän öncä üüredici kuruluşların direktorlarının önündä.

Hederlez ayın (may) 5-dä direktorlar Komrattakı “G.Gaydarcı” adına rayon teoretik liţeyindä toplandılar. Toplantıda şkolalarlan hem üürediciliklän ilgili soruşlar incelendi.

Soruşlara taa geçmedään söz aldı Gagauziya Başkanı Mihail Formuzal. Nasaatında Canabisi urguladı, ani “finans krizisı gelmedään öncä, Gagauziya İspolkomu üüredicilik uurunda iki yıllık finans borçlarını kapattı. Bakmadaan ona da, ani Moldova büceti I-ci kvartal için 7 milion 541 bin ley Gagauziyaya borçlu kaldı... Çiçek ayından (aprel) beeri Moldova Pravitelstvosu zarplataları genä kaldırdı, ama Gagauziyaya merkez bücettän gelän paralardan 26 milion ley kesti... Bundan kaarä her ay biz läzım ödeyelim 1 milion ley kredit için, ani öbür İspolkom 2006-cı yılda almıştı”.

Gagauziya Başkanı urguladı ki dünneydä hem Moldovada finans krizisı var, ama açıktan söledi, ani “herliim Moldova Pravitelstvosu zarplataların kaldırılması için kararını finans yardımınnan kaavileştirmärsa, ozaman pedagoglar otpusk için hepsi parayı vakıdında kabletmeyeceklär”. Bundan sora o teklif etti, iç rezervalarına analiz yapıp, harçları aazaltmaa hem erinä erleştirmää.

Başkan yardımcısı Nikolay Stoyanov kendi sözündä açıkladı, ani “Gagauziyanın bütün bücetindän, 256 milion leydän, 155 milionu üüredicilik sistemasına deyni ayırılı. O üzerä merkezdän bütün paranın gelmemesi ilkin üüredicilik sferasına urêr”.

Hepsi krizistan baseder. Ama bu arada unutmêêrlar Dünnä gagauzların II-ci Kongresi için da lafetmää. Olêr, ani Kongres bir tarafta, krizis ta öbür tarafta.

Bekim onnarı birleştirelim da, krizis beterinä Dünnä gagauzların II-ci Kongresini ileriyä brakalım, Kongres için hazırlanan hem harcanan paraları üüredicilerä verelim. Zerä üüredicilär daalarsalar olmayacek kimim için hem kimä Kongresi yapmaa.




#Article 198: Moldovada presa (212 words)


Moldovada presa serbestlii yok

Bölä sözlerin altında geçti Kişinövın opera teatrusunun önündä bir miting, ani Hederlez ayın (may) 3-dä presa serbestliin Bütündünnä gününü kutlamsınnan ilgiliydi. Onu Moldova jurnalistlär Birlii (UJM), Baamsız presanın asoţiaţiyası (API), elektronnik presanın asoţiaţiyası (APEL) hem Baamsız jurnalistika merkezi (CIJ) hazırladılar. Burayı toplandı üzdän zeedä vatandaş hem jurnalist.

Moldova jurnalistlär Birlii başkanı Valeriu Saharneanu kendi açılış konuşmasında urguladı, ani mitingın uuru – Moldovada olan presa serbestliinä baskıya erindeki hem halklararası cümnenin bakışını çekmää.“Bu meropriyatiye hazırlandı Çiçek ayın 5-dä olan parlament seçimnerindän sora jurnalistlerä hem basın kuruluşlarınn karşı yapılan korkutma çerçevesindä... 

API izmet direktoru Petru Makovey açıkladı, ani beenmeer o jurnalistlerin işini, angıları, kuvettä bulunannarın baskısına verilip, olayları dooru açıklamêêrlar. “Jurnalist läzım olsun demokratiyanın koruycu köpää. Pek önemli, ani jurnalistlär, haliz onnar angıları cümne televideniyasında işleerlär, hakikatlı olsunnar, olayları ölä göstersinnär, nicä o var hem yalandırmasınnar cümneyi. Zerä küülülär, angılarında başka haber kaynarcaları yok, sık dezinformaţiya içindä bulunêrlar” – nasaat etti Petru Makovey.

Mitingta Moldova liberal-demokrat partiyasının liderı Vlad Filat söz alıp, urguladı ani “sadä serbest presanın yaşaması var nicä getirsin demokratiyalı hem evropalı devletin ilerlemesinä”. Vlad Filat hem “Bizim Moldova” alyansından deputat Leonid Bujor mitingta adadılar, ani demokratiyalı kuvedi hem serbest presayı kazanmaa deyni, parlamentı eni seçimnerä getireceklär.

Jurnalistleri yortularınnan kutlamak sözlerinnän mitingta çok yazıcılar hem publiţistlär nasaat ettilär.
 




#Article 199: Kırbaalı (127 words)


Kırbaalı (Moldovan dili: Carbalia, Rus dili: Карболия) — Avtonom Territorial Bölümlüü Gagauz Yerindä,  Valkaneş dolayında küü.

Kırbaalı küüyü bulunêr Gagauziyanın üülen-batı tarafında, bir kenarda. Gagauziyanın kartasına bakarsanız Karbalı sadä bir incecik yollan, sansın bir incecik damarlan, baalı Gagauziyaylan. Ama bu damar verer kolayını karbalıların ürekleri bütün Gagauziyanın üräännän bir düülsün, bir takım atışları yapsın.

Küüyün primarı Konstantin Gaydarcı. Büünkü gündä küüdä sayıda var 533 kişi. Belli ki onnar hepsi küüdä yaşamêêrlar. Sovet vakıtlarında burada sovhoz-zavod varmış. Ozaman küülülerä hepsinä erindä iş vardı. Şindi çoyu onnarın aşırıda kazançta bulunêrlar. Küüdä kalanar da evlerini, kuşlarını hem hayvannarını bakmaa savaşêrlar.

Küüyün var kendi şkolası.

Karbalı küüyü kurulmuş 1806-cı yılda. Eski zamannardan beeri küü çeşitli adlar taşımış: Karpaul, Kırbaoglu, Kurbaul, Kırbalı, Karbaliya, Karboliya. Sayılêr, ani Karpaul küüyü kuruldu Korboliya küüyündän gelennerdän.




#Article 200: Dimitriy Çakusta (163 words)


Dimitriy Çakusta — gagauz güreşçisi.

Orak ayın (iyül) 8-20 günneri arasında Slovakiya Respublikasında kadetlar arasında serbest güreştä dünnä çempionatı oldu. Orada gagauz Dimitriy ÇAKUSTA, üçüncü eri alıp (100 kg kadar kategoriyasında), bronza medaliyi kazandı.

Dünnä çempionatına katılmaa hakkını Dimitriy ÇAKUSTA kazandı bu yıl Hederlez (may) ayında, açan Bulgariyada gençlär arasında Evropa çempionatında ikinci eri aldı. Hep ozaman gagauz güreşçisi kazandı kendisinä deyni dooruluk Moldova adından Kitay Halk Respublikasında gençlär arasında II-ci Olimpiadaya katılmaa (Nankin kasabasında olacek).

Olimpiada geçecek Harman ayın (avgust) 16-28 günnerindä. Burada 26 uurda 184 komplekt medali için 14-18 yaş arasında genç sportçular yarışaceklar.

Moldova bu olimpiadaya 4 kvota kazandı, da  Harman ayın (avgust) 15-dä Moldovanın komandası Nankin kasabasına yollanacek.

Nicä açıkladı bu komandanın şannı güreşçisi Dimitriy ÇAKUSTA, onun için diil salt hazırlanmak önemli, ama önemli o da, ani “ lääzım kendini inanmaa hem istemää kendi memleketinä hem aylenä enseyişi kazanmaa”.

Not. Dimitriy ÇAKUSTA onedi yaşında. Duudu hem büüdü Avdarma küüyündä. Üürendi sport liţeyindä. Şindi bulunêr Tiraspoldä. Trenerı – Vladimir GOTİŞAN.




#Article 201: Nikolay Grahmez (141 words)


Slovakiyanın Snin kasabasında kadetlar arasında serbest güreştä dünnä çempionatının beşinci günü gidärdi. O günü Moldova komandasının sportsmenı, “Vekil” güreş klubun güreşçisi Nikolay GRAHMEZ bronza medalisini kazandı. Nikolay GRAHMEZ bu çempionatta tarattı sade bir kerä.

Açan Kongaz “Vekil” güreş klubun güreşçisi Nikolay GRAHMEZ döndü evä Slovakiyadan, onu küü kenarında karşladılar anası-bobası, dostları, trenerlar hem başka güreşçilär. Belli ki, patladıldı şampanskiy da, taazä dünnä prizörunu, baştan-aşaadan şampanskiydä yıkadılar. Unudulmadı medali da.

Annadarkana nicä bronzayı kazandı, Nikolay unutmadı şükür etmää kendi trenerlarına da: Genadiy TULBAya hem Vladimir GOTİŞANa.

Nikolay GRAHMEZ 15 yaşında. Duudu hem üürener Kongazda. 10 yaşından beeri “Vekil” güreş klubunda serbest güreş sekţiyasında trenirovka yapêr. Pay aldı Moldova çempionatlarında. 2012-ci yılda Ankarada “Bütündünnä uşakların Olimpiadasında” çempion oldu.

Not. “Vekil” güreş klubun öndercileri açıkladılar, ani danışêrlar cümne insannara toplamaa para, baaşlamaa deyni o parayı kadetlar arasında serbest güreştä dünnä çempionatının prizörüna Nikolay GRAHMEZä. 




#Article 202: Çalışmak grupada Gagauziya tarafını korkudêrlar (407 words)


Baba Marta ayında Moldovada Gagauziyaylan ilgili ortak bir çalışmak grupası (komisiyası) kurulduydu. Çalışmak grupa lääzımdı aaraştırsın nekadar uygun biri-birinä Moldova Konstituţiyanın statyaları hem “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonu, hem da ne uurda bulunêr merkez hem Gagauziya kuvetlerin arasında ilişkilär. Soruşların arasında vardı Moldova Konstituţiyasını hem başka Moldovanın Zakonnarını “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakona görä doorutmaa hem uygulamaa.

Geçti üç ay da annaşıldı, ani bu komisiyanın çalışması “kör sokaa” dayandı. Ani bu iş olacek belliydi taa baştan. Zerä komisiya taa ilk toplantısından beeri “Komisiyalar zakonuna” (komisiyalar kurulêr sadä işi battırmaa deyni) görä  işledi. Bu da heptän belli oldu çalışmak grupasının Gagauziyadan azalarının Orak ayın 16-da Gagauziya Halk Topluşunda pres-konferenţiyasında. Orada pay aldılar GHT deputatları (fotoda soldan) Anatoliy TOPAL, Georgiy LEYÇU, İvan BURGUCU, Sergey ÇİMPOEŞ hem İvan TOPAL.
Onnarın açıklamasına görä grupanın önünä koyuldu tekliflär Moldovanın 20 zakonunu diiştirmäk için. Ama, nicä urguladı İvan TOPAL “o tekliflär devlet dilindä yazılıydı, da bu vermedi kolayını onnarı incelemää… Onnar teklif ederlär diiştirmää zakonnarı kultura için, bibliotekalar için, sport için… Bunnar bizim için hiç önemli diil”.
Pres-konferenţiyada annaşıldı, ani Moldova tarafından çalışmak grupanın azaları “istämeerlär annaşmaa”, “inadına dialoga açılmêêrlar”. Nicä var bir laf “Ne suvan imişlär, ne suvana kokêrlar”.

Pres-konferenţiyada belli oldu, ani çalışmak grupasında “Gagauziya tarafını korkudêrlar”. Bunu bildirdi deputat İvan BURGUCU. Canabisi söledi, ani “bizä deerlär, ani biz kayıl olmarsak onnarın tekliflerinnän, parlament hiç bişey incelämeyecek. Halizdän bu korkutmak!”

Bakmadaan ona, ani taa baştan bu çalışmak grupası kuruldu Moldova (!!!) Konstituţiyanın statyalarını hem Moldova (!!!) zakonnarını “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakona görä doorutmaa hem uygulamaa deyni, bunu başaşaa devirip, Moldova tarafı “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonunu diiştirmää kalktı. Bu işi çalışmak grupanın  taa ilk buluşmasından sora, Çiçek ayın (aprel) 15-dä, Moldova parlamentın spikerı İgor KORMAN açıkladı: «Члены совместной комиссии парламента страны и Народного собрания Гагаузии обсуждали 15 апреля вопрос приведения закона об особом правовом статусе автономии в соответствии с законодательством Молдовы.» (bak statyayı “Komisiya angı yımırtayı yımırtlayacek: biyazı mı, karayı mı?”, “Ana Sözü”, No. 7-8 (602-603), 30.04.2014).

Şindi da, pres-konferenţiyada bildirildi, ani çalışmak grupanın başı Moldova parlamentın deputatı Dumitru DYAKOV teklif etmiş, ani “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakonda diiştirmeklär yapılsın.

Neyä GHT deputatı İvan BURGUCU cuvap vereräk tekrar urguladı, ani “komisiyanın en büük uuru Moldovanın Zakonnarını hem norma aktlarını “Gagauziya (Gagauz Yeri) özel hak statusu için” Zakona görä doorutmaa hem uygulamaa”.

Canabisi genä dedi, ani “Grupanın faydalı çalışması için 3 iş lääzım yapılsın:

Dimu ERİBAKAN




#Article 203: Osman Çeviksoy (915 words)


Osman Çeviksoy duudu 1951-ci yılda Türkiyenin Çorum kasabasına baalı Feruz küüyündä. Proza, roman hem peet yazêr. İki roman, onüç proza kiyadı hem üüredicilik kiyatların avtoru.

Bir minut yalnızça kaldıynan başım auçlarım arasına girer, gözlerim da herbir işä, bir çiçek,  bir aaç ya da boşlukta annamsız bir nokta… gibi her bir işä  takılıp kalêr. Dalêrım. Brakêrım kendimi içimin korkunç hem karannık derinniklerinä. Düşerim. Düştükçä derinniklär büver, karannıklar yıvılêr, küçülerim. Bir toz trofacaa kadar, “hiç”lii bulunca kadar küçülüncä. Nedän hiçlik? Boşluk, karannık, annamsızlık nedän?.. Bunalêrım. Sora savaşêrım kendimdän kaçmaa. Kaçış kurtuluş mu? İnsanın kendisindän, içindä taşıdıklarından var nicä mi kaçsın? Düşünmedään kaçmaa savaşêrım. Kurtulamêêrım. İçimdä taşıdıym ikiliklär, kayılsızlıklar, “Bän”lär, “bana”lar açmêêrlar yakamı. Ölä nicä içimin karannıklarına, güçsüz, sebepsiz, umutsuz brakêrım kendimi, ölä da güçsüz, sebepsiz, umutsuz verilerim. Bilerim, çözüm diil. Bilerim, bu da kurtaramaz beni. Derinniklerdän, karannıklardan, uçurumnardan düzä çıkışın yolunu bulamêêrım…

Sabah…
Taa döşektän kalkmadaan kendimi inandırêrım, ani büünkü günü bunalımsız geçirecäm. İki filcan haşlak çaylan birkaç parçacık peynir ekmek iyerim. İnandırêrım kendimi, ani sabaa ekmeeni havezlän idim. Dişleri yıkamak, sıklık çalark giinmäk, ayna karşısında galstuu baalamak, saç taramak, en eni ayakkablarını giyip çıkarmak… Hep havezlän…

Kasaba avtobusunda hiç birisinin üreeni kırmêêrım. Yaşlılara gülär üzlän er vererim. Boşalan erleri kollayıp, karılara buyur ederim. En yımışak, en incä kımıldamaklan, sesimin en tatlı tonunnan, önümdekilerdän izin isteyip, iniş kapusuna yaklaşêrım. Kimseyi tepelämedään, kimseyi sakatlamadaan, herkezä saygılı bir yolcu yaptıımı inanarak hem bu durumu ilerledeciimä söz vereräk, inerim avtobustan.

Kapucunun hatırını sorarak iş erinä girerim. Merdivendä, koridorlarda karşladıım odacılara seläm  vereräk, gülücüklär daatarak, dönär kreslolu masamı bulêrım. Masam ter-temiz. Üstündä ne varsa – erli-erindä. Odam tertipli. Arkama dönüp, odacıyı çaarmak zilin knopkasına basêrım. İçeri girän, dönär kresloma saygılı odacıya, ilktän komplementlar yaadırêrım, metetmeklär daadêrım. Sora bir çay sölemesini “buyur” ederim. Havezlän içerim. Ilık çayı hazezlän içtiimi kendimi inandırêrım. Dokumentlerä dalêrım. Kimisi iisiksiz, imzalêêrım. Kimisinin iisiklerini bulup, bir tarafa ayırêrım. Kimseye tutuşmêêrım. “İnsandırlar, yannışlık yapabilirlär.”- aklımca deerim. Zilä basêrım. İmzaladıım iisiksiz dokumentleri yukarı, iisikli olannarı, enidän hazırlanması için, aşaa yollêêrım…

Boşluk…
Dirseklerim masaya dayanêr, başım auçlarım arasına girer. Gözlerim, başçadakı orta yaşlı üç salkım aacına kayêr. Kıpmadaan, boş bakışlarlan aralıksız bakêrım. İlktän hiç bişeycik düşünämeerim. Sora fikirim işlemää başlêêr. İçimdä bunalım yaratan karannık, derin kuytuları işlemää başlêêr. Döşektän kalktıımdan beeri, şindiyä kadar kendimi aldattıımı, yalnızça oyun oynadıımı annêêrım. Üç çinardan birisi meşa, birisi gürgen, birisi da fındık aacı. Meşa çoklaşêr. Gürgen, fındık çoklaşêr. Daa kavaa, yaban süütü gibi da başka aaçlar başlêêr görünmää aralarda. Aaçlar büük bir hızlılıklan çoklaşêrlar. Gideräk önümdä bir daa oluşêr. Tilki, kuniţa, canavar, tavşan, yılan, böcek hem kuş sesleri geler kulaama. Eşilin çeşitli tonnarında taazä daa kokuları burnuma dolêr. Uzaklarda çoban köpekleri havlêêr. Yanık bir kaval sesi, yaralı üreemdän teklifsiz dalêr içeri. Ayaanda rezina ayak kaplarınnan bir çoban çocuk, türkülär mırıldanarak, punar başına iner. Öncä, güneştä yanmış üzünä avuç-avuç sular çarpêr. Bu ona etmeer, eski şapkasını çıkarıp, kısa saçlı başını holluun altında tutup, ürektän serinneer. Sora kapanêr hollaa, kanıncaya kadar su içer. Eni Türkülär mırıldana-mırıldana hayvannarın başına döner. Bir taşın üstünä oturup, belindän kavalı çıkarıp, kavalına üflemää başlêêr. Hep o çocuk, avşam sofrasında, çifttän dönmüş yorgun bobasının yorgun gözlerinä bakarak “Üürenmää gidecäm, boba!” deer. “Üürenip büük adam olacam. Bu bayırlardan bıktım…” Bobası ensesini büker. “Üüren, oolum” deer. “Üüren…”

Bunalêrım…
İçimdän geler boynumdakı galstuu çıkarıp fırlatmaa, sora tepedän tırnaa kadar soyunmaa, çoban çocuun yamalı rubalarınnan enidän donanmaa, ayaama bir çift rezina ayak kabı geçirmää, kreslomun altına, içindä iki yufka yavan pita bulunan çantayı, sumkayı takmaa, kayışımın arasına bir kaval sıkıştırmaa, sora,  çıkarıp fırlattıım rubaları rezina ayak kaplarımnan çiinemää, sora bürodan çıkmaa, uşaklıımın küüyünä, çobannık yaptıym bayırlara gitmää. Enidän dönmää uşaklaa, enidän dönmää çobannaa, enidän dönmää bayırlara, daalara, suuk sulu punarlara, enidän dönmää tabiata… Akıntılarda islanmak, kaya taşlarında ateş yakmak, yısınmak, mantara pişirmäk, sürüdän ayırılan hayvannarı aaramak, bulamayıp aalamak, bulup sevinmäk, bekçidän azar işitmäk, kimär kerä şamar imäk, gölgelerdä yatıp uyumak, derelerä tıynak yapıp üzmäk.. Hem taası…

Olur mu? Dönäbilirim mi? Bunu yapabilirim mi? Poetın dedii gibi, insan halizdän istärsa bayırları yıkabilir mi? Kasabadakı baalılıklarımdan sıyırabilirim mi?..

Odacı, kapuyu tıkladıp, saygıylan içeri girer. Taazä çay isteyip istämediimi sorêr. Getirmesini emir edeerim. Birlerinä emir etmäk için, üürenip, büük adam olmadık mı?

Telefon zırlêêr.
Elvide…

Elvide, halizdän dooru, temiz, islää, üreenin bütün kuvedinnän beni sevän bir kız. Bu epohada bölä bir kızın varlıı da ayırı bir kontrast. Her zamankı pak duygularlan, tatlı, mutlu bir gülümsemäylän karşlêêr beni. Halımı, hatırımı sorêr. Eni işimin yoruldan olduunu olmadıını sorêr. Sesi ölä tatlı, ölä gözäl ki, seslemää doyamêêrım. Gözleri bir sekunda da ayırılmêêr üzerimdän. Elvedenin sevmesi, sevmektän ötää da bişey. Çok geçmedään annêêr bendeki diişiklii. Sormadaan edämeer:

Bir vakıt susêr. Benizi uçêr. Bakışlarını korku gölgeleer. Raatsızlık duumaa başlêêr. Hep o soruşu enidän sorêr.

Benizin rengi büs-bütün uçêr. Üresinin düülmesi hızlanêr.  İçinin birdän-birä dayanılmaz bir korkuylan dolduunu duyêrım. Titirer. Bu kerä titirek bir seslän sorêr:

Aalamaa başlêêr. Uçuk renkli yanakları islanêr. Sumkacıından mendilini çıkartarkan, kalkêrım.

Hınçkırıklarını tutup “var saalıcaklan” deyämeer. Titirär hınçkırklı, buuluk seslän “bekleyecäm” gibi bir laf söleer, ama annayamêêrım. İçimin burukluunu, güüsümdä bişeylerin kopuk-kopuk olduunu, üreemin sızladıını kuvetlän duyêrım.

Büroya vardıımda odacı söleer, ani baş direktor iki kerä telefonda aaramış. “Boş ver.”- deerim içimdän. “Bütün baalantılarımı koparmalıyım, küüyümä, tabiata dönmeliyim, gündän-günä kirlenän, çürüyän, kokan kasabalarda kaldıım eter…”

Baş direktoru aarêêrım. İştän çıkmamı, yaarından beeri işä gelmeceemi sölerim. İlk kerä bana bir paa koyêr baş direktor. “İştän çıkmaydın, bän seni uuradaceydım, akıllılık ettin.”- deer. Şükür edip, telefonu saygılı kapatêrım.

İştän çıkmak için zayavleniyayı yazdırmaa deyni işçiyi çaarêrım. “Yaz, kardaş!”- deerim. Daktilo maşinkasının sesi iş odamı doldurêr.

Taa aazıma ne gelirsa söleerim. Hepsini yazêr işçi. Altını imzaladıktan sora, baalılıklardan kurtuluşumun uuruna çay söleerim…

Osman ÇEVİKSOY




#Article 204: Türkiyedä iki üüredicilik ministruları buluştular (344 words)


Türkiyedä iki üüredicilik ministruları buluştular
Harman ayın (avgust) 11-12 günnerindä Moldova Üüredicilik ministerliin ministrusu Maya SANDU ofiţial bir vizitlan Türkiyedä bulundu. Vizit zamanında Canabisi buluştu Türkiye Milli üüredicilik Bakanı Nabi AVCIylan. Bundan kaarä buluşmaklar oldular TİKA Başkanı Serdar ÇAMnan, Türkiyenin Üüsek üürediciliktä Sovetinin Predsedatelinnän, İnovaţiya hem tehnologiya üürediciliindä Baş direkţiyasının direktor yardımcısınnan hem Ankaranın alış-veriş palatasının direktorunnan.

Türkiye Milli üüredicilik Bakanı Nabi AVCI buluşmada Moldova Üüredicilik ministerliin ministrusuna danışarak dedi: “Üüredicilik uurunda Moldovaylan ilişkilerimiz çok gözäl gider. Ama, belli ki taa da islää olabilir. 1996-cı yılında “Üüredicilik uurunda işbirlii Annaşması” imzalamışız. O gündän bu günä kadar çok işlär diişti. Zaman içindä iki devlet ilişkilerindä, üüredicilik dışında başka uurlarda da pek çok gözäl gelişmelär oldu. Bundan soradakı dönemdä, sizin de önderciliinizdä, ilişkilerimizi, özelliklän üüredicilik uurunda taa yukarı basamaklara taşırız.”

Sora, iki devlet arasındakı ilişkilerin çok üüsek kertiklerä taşınması için, Moldova hem Türkiye arasında gözäl bir köprünün da bulunduunu anarak, Bakan Nabi AVCI, konuşmasını bölä sürdürdü: “Gagauz Özel Bölgesi hem oradakı Gagauz soydaşlarımız, aramızdakı ilişkilär için çok gözäl bir dostluk köprüsü oluşturêrlar. Sadecä Gagauz Özel Bölgesi diil, bütüm Moldova için ilişkilerimizin çok yukarı kertiklerä taşınmasını arzu ederiz. Orada bulunan bir iki şkolaylan ilgili yardımnarımız taa öncä konuşulmuştu. Sizin da yakından bildiiniz kuruluşlarımızdan biri olan Türk İşbirlii hem Koordinaţiya Ajansı Başkanlıı (TİKA) da orada çalışmalar örüder. Bildiim kadar Gagauz Bölgesindä bir liţeyimiz bulunêr. Söz konusu şkolamız, önümüzdeki vakıtlarda bir üüredicilik kompleksı biçimindä olacek hem Komrattakı eni binası TİKA tarafından yapılacek.”

Moldovada bir zanaatlar liţeyin yapılması için söleyeräk Bakan Nabi AVCI dedi: “Önceliklän türkçenin Moldova genelindä üürediciliktä üüretmäk dili olarak kullanılmasındakı zaametleriniz dolayı teşekkür ederim. Bu zaametlerin yanı sıra orada gözäl hem örnek bir zannatlar liţeyi da yapalım. Bu zannatlar liţeyi, Moldovadakı gençlerimiz için ii bir kapu olacaktır.”

Moldovadan gelän üürencilär için verilän burslar (stipendiyalar) için Nabi AVCI dedi: “Moldovadan gelän üürencilär için verdiimiz burslar var hem bu bursları taa çok da arttırabiliriz. Bu vizitınız, konuştuumuz bütün bu konularda eni bir başlangıç olacek.”

Moldova Üüredicilik ministerliin ministrusu Maya SANDU da buluşmada, Türkiyedä olmaktan duyduu mutluluu açıklayarak, üüredicilik başta olmak üzerä, herbir uurdakı işbirliin artarak ilerlemesini arzu ettiklerini urguladı.




#Article 205: Gagauziya Radio Televizionu (246 words)


Gagauziya Radio Televizionu  (GRT) — dünnedä seftä hem yalnız gagauz dilindä televidenie.

	
Enilikleri, diişilmekleri açiklamak için sınırlar genişlendi. Oldu kolaylık diil sade Komrat kasabasında geçän olayları göstermää, ama bütün Gagauziyadan da. 1996-ci yılda, avgust ayinda Komrat televideniyası temelindä Regional televidizionu Gagauz TV kuruldu. Televideniyanın personalı da büüdü, açildılar TV bölümleri Çadır hem Valkaneş kasabalarında. Programlar dört dildä çikmaa başladılar: gagauz, rus, bulgar hem moldovan.

Aftada bir kera haberlär Gagauziyadan, Moldovanın üülen tarafında yayinlanmaa başladılar. Ankara kasabasında geçän toplantıda Türkiyänın prezidentı Süleyman Demirel hem Gagauziyanın temsilcileri imzaladılar annaşmak: information, üretmek hem tehnik yardımları için.Bu annaşmaya görä 2000 yılda, fevral ayında TİKA (Türk İşbirliği Kalkınma İdaresi Başkannıı), Türkiyä uzmannarın yardımınnan büünkü Gagauziyanın Teleradio Regional kompaniyasını tehnik tarafından enilemää başladılar. Yardımnar televizionun yayın radiusun genişlenmesi için ilerler, enin proektlär işlettiriler. Gagauz televizionun işçileri katılêrlar telefestivallerä, teleforumlara, yarışmalara geçän respublka uurunda hem aşırı devletlär aralarında, gösterip kendi profesional becermeklerini hazırlanan programalarda.

Gagauziyanın radio hem televideniye işlerinä bakan Komitetın kararınnan, konkurs temelinä görä, Ekaterina Födorovna Jekova Gagauziya Radio hem Televideniyası (GRT) başı seçildi. Kendisi Valkaneş rayonun Çöşmä küüyündä 1971-ci yılda dünneya geldi. Ana küüyündä orta şkolayı başarıp, Kişinêu İncäzanaat İnstitutunda aktör fakultetında üürendi. 1993-ci yılda Komrat Devlet Universitetindä (KDU), teatru zanaatlarında pedagog olarak, çalışmaa başladı. 1995-tä KDUnun “İncäzanaat hem kultura kafedrasının” başı oldu. Pedagogika zanaatını brakmadaan, ikibuçuk yıl Gagauziya kultura Upravleniyasında teatru zanaatların speţialisti olarak işledi. Komrat regional sport liţeyindä direktor yardımcısı çalıştı. Gagauziya İspolkomunun Kararına görä, 2007-ci yılın Büük ayın (yanvar) 25-dän GRT başı olarak çalışêr. Evli. İki uşak anası.




#Article 206: Aşkın Ayrancıoğlu (170 words)


Aşkın Ayrancıoğlu

İlkokulu köyde, ortaokul ve liseyi Eskişehir’de parasız yatılı okulda tamamladı.

İlk kişisel resim sergisini 1990 yılında; “büyük kentlerden ayrılmayan sanatçıları protesto etmek için” Bağlıca köyünde açan ve serginin açılışını bir köylü çocuğuna yaptıran sanatçı resim, karikatür ve fotoğraf alanlarında pek çok kişisel ve karma sergiler açtı.

Karikatüre 1987 Abdi İpekçi karikatür yarışmasına katılarak başlayan ve bu güne kadar katıldığı karikatür yarışmalarından 30’u uluslararası 80’in üzerinde ödül kazanan Ayrancıoğlu’nun karikatürleri yurtiçi ve yurtdışında kişisel ve karma sergilerde, albümlerde, gazete ve dergilerde yer aldı. Ayrıca Yugoslavya, Kıbrıs, Türkiye, Romanya, ABD, Japonya ve İtalya’da karikatür müzelerinde de eserleri bulunmaktadır. 

Karikatürün bir silah olduğu düşüncesinden hareketle 1987-2000 yılları arasında yurdun pek çok yerinde on dört karikatüristin katılımıyla oluşan “Ondörtlü” karikatür sergilerini düzenledi. Bir dönem Özgür Bakış ve Yedinci Gündem gazetelerinde çizdi. 

Karikatürlerinden dolayı iki yıl boyunca yargılandığı davadan 2004 yılında beraat eden ve halen Özgür Düşün dergisinde “Çizdüşün” köşesinde çizen sanatçı 2003 yılında yayımlanmaya başlayan ve 4 sayı çıkan “yeryüzü mizahı” dergisi İnat’ın yayın yönetmenliğini de yaptı.

Son Yıllarda Kazandığı Ödüllerden Bazıları:




#Article 207: Süleyman Demirel (169 words)


Süleyman Demirel (; 1 Kasım ay 1924, Isparta, Türkiye - 17 Kirez ay 2015, Ankara, Türkiye) — Türkiye politika adamı. Türkiyenin 9-cu prezidentı; 5 kerä Türkiye premeyr-ministru.

Türkiyenin Isparta kasabasında 1924-cü yılda duudu.

Süleyman Demirel 40 yıldan zeedä politikadaydı.

Süleyman Demirel Kirez ayın 17-dä, gecä saat 02:05-tä Ankarada raametli oldu.

Suleyman Demirel, Moldovanın hem Gagauziyanın da büük dostu, çünkü Gagauzlar için önemni 90-cı yıllarda çetin adımnar attı.

Süleyman Demirel 1994-cü yılda Moldovaya ofiţial vizit yaptı. O vizitın çerçevesindä ofiţial vizitlan Komrata da geldi. O vizittä Gagauziyalan tanıştı, onu bu marşrutta gezip: Komrat-Ferapontievka-Tomay-Çadır-Baurçu-Kongaz-Başküüyü-Komrat. Taa sora da, artık prezident olmadıynan, Süleyman Demirel taa birkaç kerä Gagauziyaya geldi.

Süleyman Demirel çok çalıştı, ani gagauzlar avtonomiya kazansınnar. Sora da, Canabisinin kanadı altında, büük yardımnar Gagauziyaya gelmää başladılar. O yardımnarın arasında en büükleri oldular su proektları hem Komrat Devlet Universitetina yardımnar.

Süleyman Demirel Gagauziyayı hem gagauzları hiç yalnız brakmadı. Gagauziyanın 10-cu hem 15-ci yıldönümündä geldi. Kendi Ankaradakı evindä herkerä Gagauziyadan delegaţiyaları kabledärdi, Gagauziyanın problemalarını incelärdi hem o problemaları çözmäk için, son soluunadan, zaametlerini koydu.




#Article 208: Ardabil (140 words)


ardəbil — İranda şəhər.ardəbil ostanının mərkəzidir.

ardəbilin 5000 ilə yaxın tarixi vardır. Bu şumer abidələrində qeyd edilib. [1]

Ərdəbil özünün xalı, xalça, ipək və s. məhsulları ilə şöhrət qazanmışdır. Həmçinin, İranın kartof becərilən ən böyük bölgələrindən biridir. Məşhur Şeyx Səfiəddin və Şah İsmayıl məqbərələri bu şəhərdə yerləşir. Ərdəbilin digər tarixi abidələrinə gəldikdə, Cümə məscidini və şəhərin Kəhralan adlanan hissəsindəki Şeyx Cəbrayıl məzarlığını qeyd etmək olar.

Şəhərin cənub-qərb hissəsində yerləşən Şorəbil gölü və gölün ətrafındakı əyləncə məkanı Ərdəbilin yüksək turizm potensialının göstəricisidir. Bundan əlavə şəhər kənarında yerləşən Səreyn yaşayış məntəqəsi müalicə əhəmiyyətinə malik isti suyu ilə şöhrət qazanmışdır. İstisu özünə həm ölkə daxilindən, həm də ölkə xaricindən hər il minlərlə turist cəlb edir. Savalan dağı isə yay fəslində yerli və xarici alpinistlərin maraq obyektinə çevrilir. Ərdəbil şəhərinin səfalı yerlərindən biri də Fındıqlıq adlanan ormanlarıdır ki, Azərbaycanla sərhəddə, Talış dağlarının ətəklərində yerləşir.[2][3]




#Article 209: Brumado (124 words)


Brumado (Wetter) is in Braziliaanske stêd yn Bahia, Brazylje fan Noardeast regio, 555 km fan 'e steat haadstêd, Salvador. Syn oerflak maatregels 2 207.612 kante kilometer, de steedlik gebiet med 2174 km ² en hichte fan 454 meter. Neffens de Braziliaanske Ynstitút fan Geografy en Statistyk (IBGE), yn 2016 syn befolking waard rûsd op 69,473 minsken. De Human Development Index (HDI) is 0.656 (gemiddeld).

De stêd is bekend as de Ore Haadstêd (Capital do Minério) troch it hawwen yn dyn sub-grûn soad mineralen, dat is de basis fan har ekonomy en host grutte mynbou bedriuwen dy't hâlde harren extractive aktiviteiten yn Sierra de Mares (Serra das Éguas), dat troch de wei, ek it is ien fan 'e stêd fan sights, te foarmjen lânskippen montanhosas. 




#Article 210: Mihail Kolsa (249 words)


Mihail Kolsa (d. 1938) — gagauz pedagog, muzıka hem folklor araştırmacısı, kompozitor, Gagauz Milli Gimnasını muzakısının avtoru.

Mihail Kolsa 1938-ci yılda duudu Komratta.

Açan 11 yaşını doldurdu, aylesi represiya dalgalarınnan Kurgan oblastına kaldırıldı; onun aylesini 1949-cu yılda Sibirä, Kurgan bölgesinä kaldırdılar. 1956-ci yılda aylesinnän döndülär geeri, Bucak topraklarına; 1956-cı yılda Çaşa küüyündä o başardı şkolayı. Kolsa aylesi o yılda Moldovaya döndü.

Mihail Kolsa 1968-ci yıldan beeri başladı gezmää gagauz küülerindä, yıllarlan yaşardı küülerdä, tanışardı gagauz muzıkacılarınnan, solistlerinnän. Aniki toplamaa hem aaraştırmaa gagauz folklor türkülerini, halk muzıkasını.

Muzıka derslerini verdi hem Tiraspol, hem Kişinöv muzıka uçilişçelerindä.

Mihail Kolsa 1982-ci yılda hem SSRB, hem Moldova Kompozitorlar Birliin azası oldu. 1991 yılında Moldova Filarmoniyasında “Kadınca” ansamblisindä işlemää başladı. 1993-1996 yıllarında ansamblinin başı oldu – geçti çalışmaa gagauz halk oyun hem türkü ansamblisinä «Kаdınca» nicä önderci. O zamannar kompozitor hep neetlenärdi, plannaardı Komratta ana-bobasının evindä açmaa gagauzların İncäzanaat muzıka muzeyini.

Çok yıllar gagauz muzıka folklorunu topladı. 1980 yılında Moskvadakı «Мелодия» firmasında o çıkardı bir plastinka «Музыка гагаузов». Plastinkada yazılıydı hem 21 gagauz halk avası, hem 16 türkü. 2002 yılında artık CD diskla o genä çıkardı bu yaratmaları.

Mihail Kolsa kompozitor olarak pek çok muzıka yarattı. O, siyutalar, hem hor için türkülär, gagauz poetların peetlerinä türkü yazdı.

Hazırladı hem çıkardı 1989-cu yılda “Türkülär”, hem 1995-ci yılda “Türkülär. Korolar” kiyatlarını. Çok muzıka araştırma yazıları yazdı ve hem tiparladı.

Mihail Kolsa Taa Sovet vakıdında çok yıllar Gagauz Avtonomiyası için çalıştı. O, avtonomiyanın lääzımnıı işin annadardı genç gagauz yazıcılarına. Bunun üzerä da KGB tarafından baskı altında bulundu.




#Article 211: Holodomor (127 words)


Holodomor — Ukraynada genoțid . Ukrayna halkının XX üzyılda baş-başa karşılaşan en büük tragediyalardan birisi.

Birinci zorlan yapılan aaçlık, 1921-1923 yıllarda, Ukrayna SSRın üülen taraflarını kapladı. Ozaman aaçlıktan zarar gördü 8 milion çiftçi. Sebep – sovet pravirelstvosu tarafından Ukraynadan Rusiyaya ekinnerin alınması.

Sayılêr, ani ikincisindä, 1932-1933 yıllarında zorlan yapılan aaçlık genoțindan Ukraynada 3-3,5 milion insan aaçlıktan öldü. Bu genoțid 17 ay sürttü hem kapladı Ukraynanın Harykov, Kiev, Poltava, Suma, Çerkask, Dnepropetrovsk, Jitomir, Vinița, Çernigov hem Odesa bölgelerini.

Üçüncü zorlan yapılan aaçlıkta, 1946-1947 yıllarında, en çok zarar gördülär Üülen Ukrayna hem Moldaviya. Buralarda bulunan gagauz küülerindä insannarın yarısı aaçlıktan öldü. Aaçlıın sebepi – Sovetlär Birliin bu taraflardan zorlan ekinneri alıp, o ekinneri “dost soțialaist devletlerinä” yollaması: 1946-da – Romıniyaya 350 bin ton; 1947-dä – Çehoslovakiyaya 600 bin ton.




#Article 212: Ruslan Holban (200 words)


Ruslan Konstantin oglu Holban (26.04.1981, Valkaneş — 13.05.2009, Hasavyurt rayonu, Dagıstan) — rusiyalı ofiţeri, kapitan, speţnaznın Alfa grubu işleyci, görev sırasında öldü. 

Ruslan Holban 26 çiçek ayı 1981, gagauz bobası hem başkurt anası, Konstantin Pötr oglu hem Gülise Näzif kızı ayläsindä. Boşandıktan sonra o anne ile birlikte anne taşındı Başkurt Avtonom Sovet Soţialistik Respublikasıya. Aayidel kasabasında yaşadı, №1 Aayidel şkolasında üürenmäädi. Aktiv olarak sport meşgül olmaadı, defalarca çeşitli yarışmalarda kazandı. Gecä Neftekama Maşina düzmäälii tehnikum üürenmäädi.

В ходе очередной командировки на Северный Кавказ, уже после завершения Второй чеченской войны, поступила оперативная информация, что в районе населённых пунктов Эндирей Хасавюртовского района, а также селения Дылым Казбековского района Дагестана скрывается незаконное вооружённое формирование, руководимое известными террористами Арсеном Асульбеговым и Умалаха Магомедовым, подчинявшимся в свою очередь Доку Умарову. Утром 13 мая 2009 года около десятка боевиков было блокировано «Альфой». Холбан со своими товарищами обнаружил их укреплённый лагерь и атаковал позиции сепаратистов. В разгар штурма он был убит выстрелом в голову. В результате того штурма бандформирование было разгромлено, среди погибших был опознан и полевой командир Асульбегов. Холбан стал первым офицером «Альфы», погибшим после теракта в Беслане.

Rusiya Federaţiyası Prezidentin kararnamesiyle, Kapitan Ruslan Konstantin oglu Holban, ölümünden sonra Anavatan'a 4. derece Liyakat Nişanı ile kılıçlarla ödüllendirildi.




#Total Article count: 212
#Total Word count: 70759