#Article 1: गोदावरी नगरपालिका(कैलाली) (173 words)


गोदावरी नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको सेती अञ्चल, कैलाली जिल्लामा अवस्थित नगरपालिका हो । अत्तरिया सुदुर पश्चिमको मुख्य नाकाका रुपमी रया छ । महेन्द्र राजमार्ग सित जोडिया अत्तरिया सुदुर पश्चिमको प्रबेशद्वार बन्या छ । यिसै बर्ष नेपाल सरकारले घोषणा गरेका ७२ नयाँ नगरपालिका मध्ये अत्तरिया लै एक हो। मालाखेती, श्रीपूर, बेलादेवीपुर र गेटा गा.बि.स. लाई मिलाएर २०७१ जेठ ४ मा अत्तरिया नगरपालिका बन्या हो । ये नगरपालिकामाइ हाल १३ वटा वडाअन रया छन् ।  हाल ये नगरपालिका नाउ गोदावरी नगरपालिका राखिया छ ।

अत्तरिया सुदूरपश्चिम नेपालको प्रवेशद्वारको रूपमी रया छ | महेन्द्र राजमार्ग रे महाकाली राजमार्ग दुबै अत्तरिया होइबटी गया छन | यो काठमाडौबठे करिब ६०० कि.मी. दुर, धनगढीबठे १५ कि.मी., महेन्द्रनगरबठे ४० कि.मी. र डडेल्धुराबठे १२० कि.मी. दुर रया छ | बस मुख्य यातायात साधनको रूपमी रया छ | म्याजिक गाडी, ट्याम्पो, ट्याक्सी, विद्युतिय अटो अादि स्थानीय यातायातकाे रूपमी सेवा दिन् लार्याका छन | नेपालो दोसरो ठूलो एयरपोर्ट; धनगढी एयरपोर्ट अत्तरिया वाडा नं ११ मी अवस्थित छ | यति एयर, बुद्ध एयर र नेपाल एयरलाइन्सले काठमाडौबठे नियमित हवाई सेवा उपलब्ध गरुन लार्यान |




#Article 2: युवा अवस्था रे ध्यान (1639 words)


मानव जीवन विभिन्न चरण पार अद्दै अन्त्य हुन्छ । बच्चा, बालक युवा, रे बृद्घ गरी प्रमुख चार प्रकारका चरणहरु मानव जीवनले पार अद्दु पडन्छ । यी चार चरणहरु मध्यको एक चरण युवा अवस्था हो । जो मानिसहरुका लागि भौत–भौत महत्वपूर्ण रे सम्वेदनशील पनि छ । किलाइकीे– त्यो अवस्था पार गर्दा खेरी विभिन्न किसिमका गुण–दोषहरुको समूह प्रवल भएको माणिन्छ । अथवा मानव मनमा अत्यधिक तनाव उत्पन्नहुने इसै समयमी हो । मानवको जन्म पाउँन भौतै कठिन छ । जन्म लिइसके पछा त्यै लाई निकेरी सदुपयोग रे संचालन अन्नु पनि उत्तिकोइ कठिन छ । जीवनको सुरुवाती अवस्था जति सजि हुन्छ , तिसोइ अरिबर युवा अवस्था कालो रे कठिन हुने गर्दछ ।  किलाइ भणे यै अवस्थामी मानवका हरेक विचार, चाहना रे अनुभुतिहरु माथि कालो छापको प्रवाह  पडि रहेको हुन्छ । यो अवस्था नै तिसो अवस्था हो जै भितर मानसिक तनावरुपि काला बादलहरु आईबर मडारीने अद्दाछन् रे ऊ चिफल्ले सम्भावना भया हुन्छ । इन् कुरा बाटाइहै बाँचन ठुलो चुनौती पार अद्दु पड्डे हुन्छ । तथापि कालो छापले प्रभाव पड्यो भन्णैमा उइको अस्तित्व भणे मेटिनैन । अस्तित्व अवस्थालाई यथावत् राखनको लागि सदाइका जसेरी संघर्षशील हुनु पडन्छ । त्यसैले युवा अवस्था संघर्षमय अवस्था हो । जहाँ जतिसुक्कै कालाछाप रे काला बादलहरु भएपनि तिनि माथि विजय पाउँन सकिन्छ । मानव बालकका रुपमा जन्मन्छ, हुर्कन्छ रे युवा अवस्था पार अरीबर बृद्घा अवस्थामा पुगन्छ । तर यी चरणहरुमी युवा अवस्था नै तिसो अवस्थाहो जहाँ जोस–होस ,जाँगर रे शक्तिको प्रवाह अधिकतम् रुपमी हुने अरन्छ ।
 इसा प्रकारको यो जोसिलो अवस्थाले जीवनमा या त सिर्जनशीलताको प्रवेश  अराउँछ , या त घनघोर पतन रे नैराश्य संक्रमणको । तबै युवा अवस्थालाई सफल बनाउन तथा चिरस्थायी समाधानात्मक मार्ग तर्फ डोर्याउनका लागि अहिलेको अवस्थामा ध्यान को भौत–भौत खाँचो पडन्छ । 
      (ध्यान) भण्णे वित्तिकै उपासना वा कर्मकाण्ड तर्फ कुरो मोड्ने  अरिन्छ । साथै अन्दाज पूर्ण भाषामी यैलाइ सामान्य रुपमा लौ लिने गरिन्छ । तर वास्तवमै भण्णु पड्डा ध्यान भणेको अहिलेको अवस्थामी मानव जीवनलाइ आमूल परिवर्तन अद्दे एक रहस्यमय पाटो हो ।  ध्यान भणेको असल जीवन जिउन सिकाउने एक उत्कृष्ट अध्यात्मिक शिक्षा पनि हो । जैलाइ संसारका सबै धर्म ,सम्प्रदाय ,संस्कृति रे वैज्ञानिकहरुले पनि एकमतले स्वीकार अरिसकेका छन् । यैको निरन्तर अभ्यासले जीवनलाइ तनाव मुक्त, रोग मुक्त, वा दुःख मुक्त बनाउँन सकिन्छ, रे यैले जीवनमी स्थिरता लगैै प्रदान अरन्छ । 
  नानाछन्ज्या मानिसकोे मन धैरै एकाग्र हुन्छ । किलाइभणे त्यै बेलामी उइका इच्छाहरु भौत कम हुनाहान रे पारिवारिक जिम्मेवारीको मानसिक बोझ पनि उइ माथि हँुनैन । मानव मन आफ्नो पूर्ण प्राकृतिक स्वरुपमा निमग्न रया हुन्छ । त्यैबेला मनमा सकारात्मक विचारहरु मात्रै आउँनाछन् । जस्तै ः म त्यो काम अवश्य पूरा अद्द सक्ने छु , मेरो जीवन सुनौलो छ , म जिन्दगीमा आँटेको काम अवश्य पूरा गर्न सकने छु , जीवन भनेको सुखको सागर हो, इत्यादी । विस्तारै–विस्तारै जव उइको उमेर बढ्ढैै जान्छ, अथवा ऊ ठुलो हुनै जान्छ, उइका इच्छा रे चाहनाहरु पनि बढ्दै जानाहान् रे थप जिम्मेवारीको बोझ पनि उइमाथि थपिदै जाना छन् । तब उइको मनमा तनाव सिर्जना हुँनै जान्छ । तनावको सिर्जनाले मन चञ्चल,विकृत, रे वेचैन हुँनै जान्छ । मन बेचैन भयो भणे उइको मानसिक शरीर पनि कमजोर हुँनै जान्छ । अथवा उ मानसिक रुपमी थकिसकेको हुन्छ वा हारिसकेको हुन्छ । अनि उइको मनमाइ विस्तारै–विस्तारै नकारात्मक विचारहरु आउने अद्दाछन् । जस्तै ः जिन्दगी भनेको सजाय हो, म यो जीवनमी सफलता प्राप्त गर्न सक्दैन, मैलै बाँचेर के गर्नु ,म त्यो काम पुरागर्न सक्दैन, संसार भनेको दुःखको सागर हो आदी । पछि गइबर यैले डिप्रेसन वा (चिड–चिड गरिरहने अर्ध पागल जस्तो रोग) रे अल्जाइमर (भयानक भुल्नेरोग)को स्वरुप लिन्छ । मनोवैज्ञानिकहरुले युवा आत्महत्याको मूलकारण इसै डिप्रेसन रोग लाइ नै माणेका छन् । डिप्रेसनको प्रमुख कारण भणेको आजको विकृत आधुनिक जीवनशैली हो । आजको जीवन पद्घतिमा चाहना ,इच्छाहरु रे विचारहरु भौत–भौत भैसक्या छन् । चाहना रे इच्छाहरु जति धेरै हुनाहान् , मन पनि त्यसै अनुपातमा दूषित रे विकृत हुने अरन्छ । उइका यी चाहनाहरु पूर्ति अरी मन लाइ संतुष्ट वा एकाग्र अद्द असम्भव छ । आजका युवाहरुको मन कस्तो छ भणे उइलाइ आफ्ना और साथीहरुको जस्तै थ्री–जी मोवाइल चाहियो , मोटरसाइकिल चाहियो ,आधुनिक फेसनका कपडाहरु चाहिए ,कार चाहियो, उनराइजसोे जागिर चाहियो, साथीहरु संगै महंगा होटलमा भोज–भतेर अन्ने, मोज–मस्ती गर्ने पँैसा चाहियो । अथवा जे आफ्ना दौतरीहरु संग छ त्यो सबै चाहियो । यी यावत् चाहनाहरु पुरा हुन सक्यैन भणेपछि तिनिहरुमाइ डिपे्रसन वा मनोरोग उत्पन्न हुन सकन्छ । जैले अद्दा शुरु–शुरुमा उनिहरु अर्धपागल जस्तै हुनाहान भणे पाछागइबर डिप्रेसन रोगले आत्महत्या समेत गराएको धेकिया छ । इसै मानसिक तनाव बाट बाँचन खिलाइ कतिपय युवाहरुले लागुऔषधि ,ड्रग्स रक्सी इत्यादीको सेवन अन्ने अरेका हुनाहान् । बढीजसो युवाहरुले तिनि बिगड्येका हुन्या देखासिकिमाइ कुलत सिकेका हुनाहान् । यो कुलतको रोग कहाँ सम्म छ भणे स्कूल नजाने , गए पनि राम्रोसंग पढाइ नअन्ने , गफ–गाफमै समय विताउने, तर परीक्षामा पास भयैन भणे आत्महत्या समेत अरिदिने प्रवृत्ति । यो आधुनिक जीवनशैलीको सबभण्णा ठुलो तिक्त उपज हो । यै समस्याको एकमात्र सर्वोत्कृष्ट उपचार पद्घति हो ध्यान |
     साधारण मानिसहरुले ध्यान भणेको कुनै पूजा वा उपसना पद्घति हो भणेर बुझेका हुनाहान् । तर ध्यानको परिभाषा यै भण्णा पनि ठुलो छ । हो ,ध्यान द्वारा पनि ईश्वरको उपासना अन्न सकिन्छ । तर यहाँ ध्यानको विज्ञान सम्मत परिभाषा अद्द खोजिएको हो । मनोवैज्ञानिकहरुले ध्यान गर्नाले मानसिक शक्तिहरुको समुचित विकास हुन्छ रे यै ले सबै मानसिक रोगहरुलाइ निर्मूल अरन्छ ,भणेर एकमतले स्वीकार अरिसकेका छन् । 
  ध्यान कसरी अन्ने भन्न्यै कुरडी अद्दु भन्दा अगाडी हाम्ले मनको चरित्र वा प्रकृति बुझ्नु आवश्यक छ । वास्तबमै मनतत्व पूर्ण अदृश्य छ । तर यै को अस्तित्व सर्ब स्वीकार्य छ । यै को अस्तित्व अनुभव मात्रै अद्द सकिन्छ । यो मन भण्णे अदृष्य तत्व चौविसौ घण्टा विविध प्रकारका इच्छाहरु, कल्पना , चिन्तन ,मनन, चिन्ता, डर, घृणा ,विचार, शोक इत्यादीमी घुमिरहेको हुन्छ । हाम् सिया बेला पनि मन सुइनाकोे माध्यम बाटाइहै यीनै कुराहरुमी घुमिरहेको हुन्छ । इसेरी यैले शरीरगत सूक्ष्म जैव विद्युत  खर्च अरीरहेको हुन्छ । तर उपर्युक्त सबै कुराहरु बाटाइहै मनलाइ अलग अरिदिने हो भणे मन पूर्ण विश्रामको स्थितिमा जान्छ । इसै स्थिति लाइ ध्यान भण्णहान् । पछि गइबर इसै स्थितिले समाधीको रुप लिन्छ । ओसो रजनीसले ध्यानको यै पराकाष्ठालाइ  बोधिसत्व भणेका छन् । यिसो स्थितिमा शरीरको जैवविद्युत खर्च हुन बाट रोकिन्छ रे त्यो बचत भएको ऊर्जाले शरीरका अन्य जरुरतहरु पुरा अद्दे गरन्छ वा शरीरलाइ रोग मुक्त पनि अरन्छ । ध्यानको अवधिमा कुनै एक प्रतीक, चित्र, विचार, वा ज्योति बिन्दुमा मनलाइ लगातार रोकिबर राखिने अभ्यास अरिन्छ । यै अवधिमा मनमा त्यै लक्ष बाहेकका और विचारहरु आउँन दिनु हुनैन ।
   मनलाइ एकाग्र अन्ने भौत तरिकाहरु छन् । पहिलो लोकप्रिय तरिका हो :खालीपेट भएका बेला पद्माशनमा बसीबर मेरुदण्डलाइ एकदमै सिधा राखिबर दुयैँ आँखा बन्द अरी दुयैँ आँखाको वीच भागमै पड्डे केन्द्रविन्दुमी सेतो ज्योतीको दर्शन अरिरहने अभ्यास । विविध योगशास्त्रहरुमी शरीरका यै केन्द्रलाइ आज्ञाचक्र वा भु्रकुटि भणिएको छ । ध्यानावस्थामी त्यै आज्ञाचक्रमी धेखिने ज्योतिको निरन्तर, अविच्छिन्न, रे निर्विकार भावले दर्शन अरि रहनु पडन्छ । त्यै बेला त्यो ज्योतिको दर्शन बाहेक मनमा कुनै और विचार आउँन दिनु हुनैन । मनको सब्बै शक्ति तिसै ज्योतिका दर्शनमी केन्द्रित अन्नु पडन्छ । शुरु–शुरुमी यो प्र्रव्रिmया मना–मनाई असजी लागे पनि पाछा अभ्यासको माध्यम बाटाइहै यो विस्तारै–विस्तारै सजी हुनैै जान्छ । ‘आमके आम गुठिलीके दाम’ भण्णे हिन्दी उखान जसै जब सम्म भु्रकुटिमा हामी ध्यान अरिरहेका हुनाँउ, वाँ सम्म हामरो शरीरको रहस्यमय दिव्य ऊर्जा खर्च हुन बाटी रोकिया हुन्छ रे ध्यान मार्फत थप ऊर्जा मिलि राख्या हुन्छ । यो प्राप्प्त उर्जाले मानसिक रे शारीरीक रोगहरु निर्मूल अन्नुका साथै मस्तिष्कको पनि उच्चतम विकास अन्ने अरन्छ । यैको निरन्तर लामो अभ्यासले मानिसमा अति मानवीय शक्तिको विकास हुन्छ भणिबर भौत–भौत योगशास्त्रहरुमी वर्णन अरियाको छ । यै आज्ञाचक्र ध्यानको ठिक–ठिक अभ्यास बाटाइहै १० /१५ दिनमै फाइदा पुगेको अनुभव अद्द सकिन्छ । यदी दिनमा २ घण्टा मात्तरै सही रुपमी ध्यान अद्द सकियो भणे त्यै व्यक्तिलाइ निनको खाँचो पड्डैन । ७ घण्टा निन्द्रा बाट प्राप्त हुने ऊर्जालाइ उइले ध्यान बाटाइहै प्राप्त अरिसक्या हुन्छ । हाल आएर यै रहस्यमयी तथ्यलाइ वैज्ञानिकहरुले पनि स्वीकार अरिसकेका छन् ।
अर्काे तुरन्त प्रभावकारी अभ्यास यिसो छ : खाली पेटमी आराम कुर्र्शी वा पद्मासनमी बसीबर मेरुदण्डलाइ सिधा राख्दै दुयै आँखाको सिधा चार फीटको दुरीमी बलिरहेको मैनबत्ती वा अन्य कुनै बिन्दुमा एकटक हेरीरहने अभ्यास । यै अभ्यासको समयमा पनि मनको पूर्ण ध्यान बलिरहेको ज्योती वा और जे प्रतिक छ तिसैमाइ मात्तरै हुनु पडन्छ । यै भण्णा बाहेक मन पूर्ण विचार रहित हुनु पडन्छ । नति अभ्यासको उद्येश्य प्राप्त अन्न सकिदैन । यो अभ्यास अद्दे बेला जव आँखामा आँसु आउँनाहान् तब यो अभ्यास बन्द अन्नु पडन्छ । शुरु–शुरुमा ५ मिनट मात्रै यो अभ्यास गर्नु पडन्छ । पछा–पछा आँसु पनि ढिला–ढिला आउँनाहान् रे अभ्यासको समय पनि स्वतः बढ्ढैै जान्छ । योगशास्त्रमी यै अभ्यासलाइ त्राटक भणिया छ । यो अभ्यास दिनका दुइफेर खाली पेटमी मात्तरै अन्न सकिन्छ । यो त्राटक ध्यान शरीर शुद्घ गर्ने योगशास्त्रका षट्कर्म अन्तरगत आउँछ । तर जैका आँखामी रोग छ , उइले यो अभ्यास अन्नु हँुनैैन् । उनरा लागी मल्तीर लेखिया दुबै आँखा बन्द अरीबर अरीने भृकुटी ध्यानको अभ्यास नै श्रेष्ठ छ । 
जो व्यक्ति जन्मेको बाह्रबर्षको उमेर बााइहैै ध्यानको अभ्यास गर्ने गरन्छ , त्यो व्यक्तिको मस्तिष्क अत्यन्तै उर्वरक हुन्छ रे उइको शरीर पनि रोगमुक्त  हुनेछ भणी ओशो रजनीसले भण्या छन् । त्यो निश्चित रुपमी असल बाटो तर्फ लाग्नेछ रे जीवनमी सफलता प्राप्त गर्नेछ । किलाइभणे जति–जति उमेर बढ्ढैै जान्छ , मन पनी उति–उति नै चञ्चल रे विक्षुब्द हुँनैै जान्छ । उमेर बढेसंगै मानव मनलाइ नियन्त्रण अद्द झन्–झन् कठिन हुनेइ कुरडी योगशास्त्रीहरु भण्णाहान् । आजका २० बर्ष भण्णा माथिका युवाहरुलाइ ध्यानको बर्ताइ खाँचो छ । किलाइ भणे पहिलो त यै अवस्थामी उनरा इच्छा रे चाहनाहरु धेरै बढिसक्या हुनाहान् , दोसरो उनिहरुमी परिवार प्रतिको जिम्मेदारीको बोध पनि भइसक्या हुन्छ । जैले अद्दा उनरोे मन अतिरिक्त तनावमा हुने गर्दछ । यो तनाव मुक्त अरिएन भणे केही समय पछा यो मानसिक रोगका रुपमी धेकिने अरन्छ । इच्छापूर्ति बाटाइहै मनलाइ तनाव मुक्त अराउनु प्रायः असम्भव छ ,तर ध्यान बाटाइहै मनलाइ सजिलै तनाव मुक्त अराउन सकिन्छ । तबै आजका यै दौड भागका जिन्दगी बाटाइहै विचलित भएको मनलाइ ऊर्जावान दिव्य रे ईश्वरीय बनाउनका लागि केही समय निकाली ध्यान  अन्ने अरौ । आफ्नो जीवनलाइ सफल पारौ रे और मान्स लाइ पनि यैका विषयमी बताऔं । यै युगका महान योगऋषि ओशो रजनीस जैले आफ्नो आधा भन्दा बर्ता जिन्दगी ध्यान  को प्रचार प्रसारमी लाए, उनरा दिव्य बाणीहरु पुस्तकका रुपमी जम्मा अरीया छन् । तिन् पुस्तकहरुको अध्ययन बाटाइहै ध्यान विषयक सब्बै जानकारी रे बौद्घ दर्शनको पूर्ण जानकारी पाउँन सकिन्छ ।




#Article 3: श्राद्ध (479 words)


 

आफना दिवंगत पितृहरुको सम्झनामी श्रद्धापूर्वक पिण्ड तर्पण अद्दु दान दक्षिणा आदि दिनु नै श्राद्ध हो । 

मुख्य रुपमि श्राद्ध २ किसिमका हुनाहान् । जस्तै : एकोदिष्टश्राद्ध रे पार्वणश्राद्ध। एकोदिष्टश्राद्ध भणेको कुनै एकजना दिवंगत पितृलाइ उदेश्य राखेर निजको मरण महिना र तिथिमा गरिने श्राद्ध हो भणे पार्वण श्राद्ध भनेको सबै पितृहरु लाइ उदेश्य राखेर हरेक वर्षको आश्विन कृष्णपक्ष वा पितृपक्षको सम्वन्धित मरण तिथिमा अरीने श्राद्ध हो । यस बाहेक श्राद्धका अरु पनि स्वरुप हुनाहान । जस्तै नान्दी मुखश्राद्ध, आभ्युदयिकश्राद्ध ,तीर्थश्राद्ध आदि । नान्दीमुखश्राद्ध घरमा गरिने हरेक पूजा, शुभकर्म, यज्ञ–याग, विबाह–ब्रतबन्ध आदि अद्दु भण्णा पहिले पितृ लाई निमन्त्रणा गर्नको निमित्त अरिन्छ भणे आभ्युदयिकश्राद्ध आफनो उन्नति रे प्रगतिलाइ ध्यानमा राखीवर जुन सुक्कै अवस्था रे दिनमा पनि अद्द सकिन्छ । तीर्थ श्राद्ध भनेको तीर्थमा गएको बेला तुरन्त अरीने श्राद्ध हो । आफना पितृको श्राद्धतिथि छुट भएमा तीर्थ बाट श्राद्ध अरेर घरमा आइ पुनः सोही तिथि अनुसार प्रत्येक बर्ष श्राद्ध अद्दखिलाइ पनि यो श्राद्ध अरीन्छ । यै लाइ तिर्थ बाट श्राद्ध ल्याउनु भण्डाहान ।

श्राद्धमा देव पूजन, पितृ पूजन, विश्वेदेवा पूजन, तर्पण, पिण्डदान, ब्राह्मण भोजन रे कन्या भोजन आदी अरिन्छ । तिसोइ अरिबर श्राद्धको अन्तमा (गाइ, कुकुर, कौवा, कमिला,देवादि) पञ्चवलि पनि अरिन्छ । बलि शब्दको अर्थ हिंसात्मक काटमार मात्तरै नभैबर भोज्य पदार्थको भाग लगाउनु  भण्णे पनि हो । श्राद्धमा तर्पण अद्देबेला आफ्ना र मावली तर्फका दिवंगत ३ पुस्ताका पितृहरुलाई  तर्पण अद्दु पडन्छ रे तर्पण अरिएकाहरुलाई अलग–अलग पिंडदान पनि अरिन्छ । पिंड अवश्य दिनुपर्ने आफ्ना र मावली तर्फका ३ पुस्ता बाहेकका और कुल कुटुम्बका सदस्यहरुलाइ पनि पिण्डदान अद्द सकिन्छ । पितृलाई दिएको तर्पण रे पिण्डले उनिहरु तृप्त भई श्राद्धकर्तालाइ शक्ति रे आशिर्वाद दिन्छन् जस्बाट पारिवारिक सुख शान्ति रे समृद्धि हुन्छ भण्णे विश्वास रहि आयाको छ । यदि आफ्ना दिवंगत पितृहरुलाई उनिहरुको मरण तिथी रे श्राद्धको पक्षमा तर्पण पिण्ड गरिएन भणे ती पितृहरु रुष्ठ भएर आफ्ना वंशजहरुको रक्त शोषण अद्दाहान् रे त्यस परिबारमी   सन्तान पिडा , कलह ,रे दुःख, हुन्छ भण्णेइ कुरणि शास्त्रमी लेखिएकी लौ छ । त्यसैले गृहस्थहरुले आफ्ना सबै पितृहरुको श्राद्ध अवश्य अन्नु पडन्छ । जै कसैलाई आफना पितृहरुको मरणतिथि थाहा नै हँुनो उईले आश्विन कृष्णपक्ष वा पितृपक्षको एकादशी रे औंसीका दिनमा श्राद्ध गर्दा पनि हुन्छ भन्ने कुरा शास्त्रमा लेखिएको छ । जुठो वा सुतक परेका कारणले श्राद्ध तिथिमा श्राद्ध गर्न नै सकियो भणे त्यसको लागि जुठो सुतकको समाप्ती पछि एकोदिष्ट श्राद्ध अद्द सकिन्छ तर पार्वण श्राद्ध भने पितृपक्षमा मात्रै अद्दु पडन्छ ।

साल–सालै शराद अद्द नसक्नेले पहिले गयाश्राद्धमा इजा सहित श्राद्ध अद्दु पडन्छ । यदि इजा छैनन् भने पनि इजाको फोटो साथमा लगेर विधिवत् गयाश्राद्ध अद्दु पडन्छ । आश्विन कृष्ण पितृपक्षमा , पौष महिनाको पिचाश मोचनी आमावश्या रे चैत्र कृष्ण आमावश्यामा इजाको गयाश्राद्ध हुन्छ । इजाको श्राद्ध गयामा भैसके पछा मात्तरै बुवाको लागि भारत उत्तराखण्ड बद्रीनाथधाममी रहेको ब्रह्मकपालीमा गएर पिण्डदान अद्दु पडन्छ । बद्रीनाथधाममा गएर पिण्डदान अरे पछा यद्यपि श्राद्ध नगर्दा पनि हुन्छ भन्ने शास्त्रमा लेखिएको छ , तथापि पिण्डदान बाहेक तर्पण रे ब्राह्मण–कन्याभोजन अद्द सकिन्छ । किनभने पितृपक्ष वा एकोदिष्ट तिथिमा श्राद्ध अरिएन भने आफ्ना पितृ प्रतिको श्रद्धा नभएको भण्णे बुझाउँछ ।




#Article 4: अङ्गूर (181 words)


अङ्गूर(संस्कृत: द्राक्षा / English: Grape) विटिस(Vitis) प्रजातिमी पड्या एक प्रकारो फल हो। यो एक कातक दिन्या रे सौन्दर्यवर्धक फल हो।  फलमी अङ्गुरलाई सर्वोत्तम माणिन्छ। एइमी भौत किसमा पोषक तत्व पाइनान। अङ्गूरा बारैमास बड्ड्या तथा पतझण बेला हुनान। अङ्गूर एइका बेलामी ठुला-ठुला झोक्कामी फलन्छ। सामान्यत: अङ्गूरा दाना: आकार गोल भयालै एइको आकार थोक्कोइ लामचोचणो हुन्छ। अङ्गूरलाई काचोइ लै खान सकिन्छ या जूस, जाम, जेली, वाइन, किशमिश तथा अङ्गूरा: ब्याँ को तेल बनाउना सङ्ङै खनाइमी लै मिसाइबर प्रयोग अद्द सकिन्छ। अङ्गूरमी भिटामिन, पोटाशियम, आइरन आदि पौष्टिक तत्व पाइनान। सय ग्राम अङ्गूरमी ६९ क्यालोरी शक्ति पाइन्छ भण्याँ १८.१ ग्राम कार्बोहाइड्रेट पाइन्छ। 

अङ्गूरमी भौत किसमा तत्व पाइन्या हुनाले स्वास्थ्यका नजरले लै अङ्गूर खानु निको माणिन्छ। अंगूरमी रेसवेराट्रोल तत्व टन्न पाइन्छ जो अल्जाइमर्स रोगमी लाभदायी हुन्छ। अङ्गुर नियमित खाया एइले छालाको सौन्दर्य बड़ाउँछ। रक्तस्रावो समस्यामी एक गिलास अंगुरा: जुसमी दुइ चम्मच म: गलाइबर खान्या हो भण्या नियन्त्रणमी आउँछ। अङ्गूरमी ग्लुकोज टन्न पाइन्छ जैले शरीरमी फुर्ति जगौन्या काम अरन्छ। अङ्गूरमी अर्गानिक एसिड, सुगर रे सेलुलोज पाइन्या हुनाले एइले कब्ज घटौनाइ लै मद्दत अरन्छ। एइले क्रोनिक कब्जलाई लै निको पाणन्छ। अपच हुन्या समस्यामी लै अङ्गूर ले लाभ अरन्छ।




#Article 5: अंशुवर्मा (182 words)


अंशुवर्मा नेपाला: लिच्छवीकालिन राजा थ्या। यिन नेपाला: राष्ट्रिय विभूति मध्ये एक हन्। यिन लिच्छवी कालमी राजा भया: भयालै ठकुरी वंशा थ्या। यिन राजा शिवदेब प्रथमा ज्वाईँ थ्या। यिनले वि.सं. ६६२ बठेइ ६७८ सम्म १६ वर्ष शासन अर्या:थ्यो। अंशुवर्मा शैव धर्म माणन्थ्या तर बौद्ध धर्ममैँलै यिन भौत श्रद्धा राखन्थ्या। प्रसिद्ध कैलाशकूट भवन यिनैले बनाया: हो। 

यिनले वि.सं. ६६२ बठे ६७८ सम्म १६ वर्ष शासन गर्या थ्या। अंशुवर्मा शैव धर्म माणन्थ्या रे बौद्ध धर्मप्रति लै यिनको ठूलो श्रद्धा रया थ्यो। प्रसिद्ध कैलाशकूट भवन यिनैले निर्माण गरया हुन्।

बालकअनको सालनाल काट्या, आफना नाममी सम्बत चलाउन्या रे सिक्का समेत निकाल्या काम यिनले गर्या थ्या। यिनले महाराजधिराज तथा महासामन्त जससा पद्वी धारण गरि राखीथ्या। तसोइ यिनले शब्द विद्या नामको ग्रन्थको रचना गरि राखीथ्या। तै समयमी भारत रे तिब्बत नेपाल है बलिया थ्या। अंशुवर्माले तिब्बत रे भारतसित निको सम्बन्ध कायम अरी राखिथ्यो। तै बेला भारतसितको सम्बध बलियो राख्दाई अंशुबर्माले आफनी बैनीको ब्या भारतका सम्राट हर्षवर्द्धनसित अरी मित्रता कायम राखी राखिथ्या भन्या तिब्बतका राजा स्रोङ्चन गम्पोसित आफनी 
चेली भृकुटीको ब्या गरिदिया थ्या। नेपालमी  अंशुवर्मा नेपालका राष्ट्रिय विभूति हुन्। 
भौती सामाजिक सुधारका काम गर्या हुनाले लिच्छवीकालिन युगलाई नेपालको स्वर्णयुग माणिन्छ। 




#Article 6: अकवर (175 words)


 तेस्रो मुगल सम्राट
जलाल उद्दीन मोहम्मद अकबर ( ) (१५ अक्टोबर, १५४२-२७ अक्टोबर, १६०५) तैमूर वंशका मुगल साम्राज्यका तेसरा शासक थ्या । अकबरलाई अकबर-ऐ-आजम (अर्थात अकबर महान), शहंशाह अकबर, अकबर बादशाह, महाबली शहंशाहको नामबठे लै चिनिन्छ। अकबर मुगल साम्राज्यका संस्थापक जहीरुद्दीन मुहम्मद बाबरका नाति र राजा नसिरुद्दीन हुमायूँ तथा रानी हमीदा बानोका छोरा थ्या ।

अकबरको जन्म पुन्युका दिन भया थ्यो । ये कारण उनरो नाम बदरुद्दीन मोहम्मद अकबर राखिया थ्यो । या बद्रको अर्थ पूर्ण चन्द्रमा हुन्छ र अकबर उनको हजुरबुबा शेख अली अकबर जामीको नामबाट लिइएको थियो। काबुलमा विजय प्राप्त भए पछि उनको पिता हुमायूँले नराम्रो दृष्टिबाट बचाउनको लागि अकबरको जन्म तिथि तथा नाम बदलेएका थिए भन्ने भनाई छ।  किम्वदन्ती अनुसार भारतको जनताले उनलाई सफल एवं कुशल शासनको लागि अकबर नामबाट सम्मानित गरेका थिए। अरबी भाषामा अकबर शब्दको अर्थ विशाल वा ठूलो हुन्छ।

अकबर एक मुसलमानी थिए तर पनि अन्य धर्म एवं सम्प्रदायहरूका लागि पनि उनको मनमा आदर थियो । अकबरले आफ्नो पूर्वजहरू भन्दा अलग भएर धेरै हिन्दू राजकुमारीहरूसँग विवाह गरे । यसका वाहेक अकबरले हिन्दुहरूलाई राज्यका विभिन्न ठूला पदभार दिया थ्या ।




#Article 7: अगरतला (192 words)


अगरतला भारत को त्रिपुरा प्रान्तको राजधानी हो। त्रिपुरा देशको दोस्रो सबैहै सानो राज्य हो। त्रिपुराको स्थापना १४ औं शताब्दीमा माणिक्य नामक इण्डो-मंगोलियन आदिवासी मुखियाले गरेका थिए, जइले हिन्दू धर्म अपनायाका थिए। सन् १८०८ मा यइलाई ब्रिटिश साम्राज्यले जित्यो रे यो स्व-शासित शाही राज्य बन्यो, १९५६ मा यो भारतीय गणराज्यमा शामिल भयो र १९७२ मा यइतिहासमै लाई राज्यको दर्जा प्राप्त भयो। यहाँ मुख्यत: बङ्गाली भाषा बोलिन्छ र होंडलूम बुनाई यहाँको मुख्य उद्योग हो । त्रिपुराको आधाभन्दा अधिक भाग जंगलले ढाकिएको छ, जसले प्रकृति-प्रेमी पर्यटकहरूलाई आकर्षित गर्छ, तर अहिले दुर्भाग्यवश यहाँ धेरै आतंकवादी संगठनहरूले जन्म लिएकाछन्। र जसले अलग राज्यको मांग समय-समयमा गर्दै राज्य प्रशासनसित लडाईं गरिरहेछन्।

त्रिपुराको राजधानी अगरतलाको स्थापना १८५० मा महाराज राधा कृष्ण किशोर माणिक्य बहादुरले गरेका थिए।

१९०१ मा निर्मित उज्जयंता पैलेस, अगरतलाको मुख्य स्मारक हो जो मुगल-यूरोपीय मिश्रित शैलीमा निर्मित भयाकोछ। ८०० एकडमा फलियाको यो विशालमािसर अहिले राज्यको विधान सभाको रूपमा प्रयुक्त भयाकोछ। यइमा बगैंचा रे मानव-निर्मित तालहरू छन्। खास गरेर यइलाई जनताको निम्ति खोलिंदैन यदि साँझ ३ देखि ४ बजेको बीचमा मुख्य द्वारमा गइयो भने यहाँ प्रवेश गर्न सकिन्छ।

प्यालेसको मैदानमा सुन्तला रङ्गको दुईवटा मन्दिर अर्थात् उम्मेनश्वर मन्दिर र जगन्नाथ मन्दिर स्थित छन् जसको दर्शन सबैले गर्न सक्छन्।




#Article 8: अछाम जिल्ला (886 words)


अछाम जिल्ला सुदूर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको एक जिल्ला हो। यो सेती अञ्चलमी पडन्छ। अछाम जिल्ला एक पहाडी  विकट जिल्ला मानिया पनि यो अाफ्ना ऐतिहासिक, धार्मिक रे प्राकृतिक सम्पदाले सम्पन्न रयाको जिल्ला हो। अछाम जिल्ला को सदरमुकाम सडक संजालमि जोडियासंगै यई ठउरको विकास क्रमले अग्रसरता लियाछ।

अछाम नामाकरण सम्वन्धमि विभिन्न आधारहरू पाइन्छन्। यी मध्ये केही आधारहरू निम्न अनुसार छन् ।

 

अछाम जिल्ला प्राचीन ईतिहास बोक्याको जिल्ला हो।प्राचीन कालमि अछाम जिल्ला स-साना राज्यमि बिभाजित रयाथ्यो । पूर्वी अछाममि अछामी राजाको राज्य रयाथ्यो।दक्षिणी क्षेत्रमाइ घुघुरकोटे राजाको राज्य रयाथ्यो । यस्तै मध्य अछाममि विमकोटी राजाको राज्य रयाथ्यो।हाल अछामा विभिन्न स्थानमि प्राचीन राजाका दरबारहरु भग्नावशेषका रुपमि रयाछन् ।

प्राचीनतम् नेपालको इतिहास सँगसँगै अछाम जिल्लाको इतिहास पनि जोडियाको छ । नेपालको सुदुरपश्चिम विकास क्षेत्र अन्तर्गत सेती अंचलमा पहाडी जिल्लाको रूपमस रयाको अछाम जिल्लाको ऐतिहासिक एवं सांस्कृतिक दृष्टिकोणले धेरै ठूलो महत्व रया छ। प्राचीन कालमा हालको अछामलाई नौखुवाको नामले चिनिन्थ्यो। नौखुवाको अर्थ नौ वटा खण्डहरू भन्ने वुझिन्छ। त्यइ समयमी अछामलाई विभिन्न नौ वटा खण्डहरूमा विभाजन गरी स-साना राज्यहरू संचालनमा रयाका थिए। नेपालको एकिकरणको समयमा अछाम बाईसी राज्य समुहको एउटा एकाई सदस्यको रूपमाई रया थियो। कर्णाली प्रदेशमा नागराजवंशीय मल्लहरूले शासन गर्नुपूर्व अछाममा पालहरूले शासन गर्याका थिए। त्यईपछि मल्लहरूको शासनकालमा अछाममा सभ्यताको विकास भयो। तत् पश्चात उनीहरूको शक्ति कम हुदै जादा कर्णाली रे गण्डकी प्रदेशमा स-साना राज्यहरूको उदय हुने क्रममा अछाम पनि स्वतन्त्र हिन्दू राज्यका रूपमी स्थापना भया थियो। अछाम क्षेत्र मध्य कालमा बिकसित भएको खस सभ्यताको उद्गम स्थलको रूपमी रया थियो।  

राणा कालमा अछामको कैलाश नदी पूर्वको भू-भाग दैलेख रे पश्चिम तिरको भू-भाग डोटी अन्तर्गत रयाको थियो। त्यई समयमा अछाम डोटीमा खाद्यान्न आपुर्तिको प्रमुख केन्द्रका रुपमि रही अाया थियो । बि.स. २०१४ सालमा अछामका दुवै भाग मिलाएर डोटी अन्तर्गत राखियाको थियो । पछि जब वि.सं. २०१८ साल वैशाख १ गते नेपाललाई १४ अञ्चल ७५ जिल्लामि विभाजन गरियो अछाम पनि छुट्टै जिल्लाका रूपमि अस्तित्वमा आयाको थियो। त्यई बखत अछालाई ३९ वटा गाउँ पञ्चायतमि विभाजित गरियाकोमा हाल अछामलाई ७५ वटा गा.वि.स. हरूमि विभाजित गरियाको छ ।

अछामी राजाको मुलथलो बड्ढी (बुढो) अछाम अर्थात हाल सेरा गा.वि.स.को कवालेख भन्ने ठाउँमा थियो। त्यई पछि बान्नी गढी, पुनः कवालेख रे मंगलसैनमा राज्य सर्याको पाइन्छ । मंगलसैनमा तत्कालीन समयमा बन्याको भब्य दरवार २०५८ सालमा द्वन्दका क्रममा ने.क.पा माओवादीको आक्रमणमा ध्वस्त भई हाल अवशेष विहिन रूपमि रया छ ।

अछामको इतिहास परापूर्व कालदेखि नै द्धन्द्ध खेप्दै आयाको छ। नेपाल एकीकरण भयाकै बेला वि.सं. १८४७ मा नै अछाम राज्य विशाल नेपालमा गाभिया पनि १८४८ को चैत्रे दशैका राती देवचन्द्र शाह (द्धितीय) ले विद्रोह गरी पुनः बान्नीगढी कब्जागरी अछाम राज्यको अस्तित्व राख्याका हुन् । त्यईपछि गएर मध्ये कालमा पनि अछामले अनेक युद्ध खेपेको इतिहास छ । यही मध्यकालयुद्ध खेपेको जयगढ नामक क्षेत्रमा शान्तिको सन्देशको रूपमा रयाको महामण्डलेश्वर यशोव्रह्मद्धारा लिखित सिलालेख यहाँको पुरानो अभिलेख हो। उक्त शीलालेखमा निम्न पङ्क्तिहरू उद्घृत गरियाका छन् । 

ॐ मपिद्मे हुँ। महामण्डलेश्वर
बुद्ध कुलावतार यशोव्रहमचिरंजयतु।। श्री श्वादे १२७६।।

अछाम एक पहाडी जिल्ला हो । यहाँ भौत साना ठुला पहाडहरु, खोचहरु, टारहरु रे बेसिहरु रयाछन् । अछाम जिल्लाको धेर‌ भुभाग हरियाली जंगलले ढाकिया छ । अछामको मध्य भई बग्न्या बुढीगंगा  रे मध्य पूर्वी अछाममि रया कैलाशखोला प्रमुख नदी हुन् । अछामको पूर्वी सिमाना कर्णाली नदीले छुट्याइयाछ।यस्तै अछामको पश्चिमी सिमना खप्तड सम्म फैलियाछ ।

अछाम जिल्लामि हिन्दु धर्मावलम्बी बसोबास गर्ने गर्छन।अछामी जनका अाफ्ना मौलिक रे सांस्कृतिक विशेषता रया छन।यई ठउरका जनता दशै, तिहार, बिसु, शिवरात्री, माघे संक्रान्ति,फागु, तिज, चैते दशै, पुसे पन्द्र लगायतका चाड पर्व मनाउछन् ।
अछाम जिल्लामि डेउडा नाच, ठाडी भाका, हुड्को नाच, भुअो नाच, पुतला नाच अादी प्रसिद्ध रयाछन् । यहाँ का जनता अछामी भाषा बोल्छन् ।

लोकगीतका माध्यमबठे ठौरकि पछायण दिन्या गरिन्छ । जैको केही उदाहरणअन यहाँ उल्लेख गद्दु सान्दर्भिक धेखिन्छ । 

यिस्या अछाम जिल्लाको पछायण ताका लोकगीत, लोकभाकाले रे लोकगीतको चिनारी अछाम जिल्लाले दिइवर अछामको साहित्यकोमात्रै नहोइ नेपाली साहित्यको लै सेवा गरि राखी छ।

साँफे अछामको सबैहै ठूलो व्यापारिक केन्द्र हो।यो बजार बुढीगंगा नदी का किनारमि रयाछ ।

कमलबजार पूर्वी अछामि इलाकाको व्यापारिक केन्द्रका रुपमि रयाछ ।

मंगलसेन अछामको सदरमुकाम तथा ऐतिहासिक ठउर हो।यो प्रमुख व्यापारिक केन्द्र का रुपमि रयाछ।

वयलपाटा साँफे बाट नजिक पर्ने ठउर हो । याताया सेवा पुग्यासंगै यो पनि व्यापारिक केन्द्र बन्दै गया छ ।

जयगढ साँफेबगर रे मंगलसेन जोड्ने सडकका मध्य भागमि रया व्यापारिक ठउर हो।

चौखुट्टे दक्षिणी अछामको प्रमुख व्यापारिक केन्द्रका रुपमि रयाछ।

 सामारोसन प्राकृतिक सुन्दरताले भरियाको रे प्रसिद्ध  रयाको क्षेत्र हो।रामारोसन चारैतिर हरियारी पहाहहरुले ढाकिया छ।यइ क्षेत्रमि १२ ताह रे १८ ठुल-ठुला हरियाली  फाँटहरु रया छन। यो क्षेत्र पर्यटकिय क्षेत्रका रुपमि स्थापित हुदैछ ।

मंगलसेन एक ऐतिहासिक ठउर हो । यइ ठउरमि अछामि राजाको दरबार रयाको थियो ।

साँफेबगर अाफ्नो भौगोलिक सुन्दरताले प्रसिद्ध रयाको छ।यो अछाम जिल्लाका मध्य भागमि रयाछ।वरिपरि पहाडहरुका बिच वेसि स्थित यो सहरका बिच भागभै बुढिगंगा नदी गया छ।  बाजुरा जाने रोड रे मंगलसेन जाने रोड  साँफेबगर मि  मिल्याछन् ।

अछामको गाजरा भन्ने ठउरमि रया यो एक प्रसिद्ध धार्मिक ठउर हो। वर्षको एक चोटि एई ठउर ठूलो मेला लाग्न्या गर्याछ।यई क्षेत्रमि  वरदादेवी माइको मन्दिर रयाछ ।

वैद्यनाथ थाम  साँफेबगर का दक्षिण स्थित एक पवित्र धार्मिक ठउर हो। बुढीगंगा नदीका किनारमि वैद्यनाथ बाबाको मन्दिर रया छ। यई ठउर भगवान शिवले वैद्य विद्या सिकेको धार्मिक विश्वास रयाछ।यइ ठउर शिवरात्रीका अवसरमि ठूलो मेला लाग्न्या गर्याकोछ।

विमकोटी राजाको दरबार, मन्दिर रे राजाका सेराहरु सहितको यो ठउर प्राकृतिक सुन्दरताले भरियाछ।पूर्व रे पश्चिम भै दुई नदि बग्न्या गर्या यई ठउरका बिचमि दरबार रयाछ।

जंगलका बिच पहाडका चुचुरामि रया प्राचीन राजाको दरबार रयाका ठउर हाल प्रसिद्ध मन्दिर रया छ ।

दर्ना गाविस मि रया यी प्राचीन देवलहरु प्रसिद्ध रयाछन् ।

विनायक गाविस स्थित एक गरामि लहर मिलाई राखियाका यी ऐसिहासिक देवलहरु हुन् ।




#Article 9: अजरबैजान (201 words)


अज़रबैजान (अज़ेरी: Azərbaycan Respublikası), ककाशस का पूर्वी भाग मी पूर्वी यूरोप रे एशिया का बीच मी रयाऽ यक गणराज्य हो। भौगोलिक रूप ले यो एशियाइ को भाग हो। येइ का सीमा मी रयाऽ देशअन हुन: अर्मेनिया, जर्जिया, रूस, ईरान, तुर्की और येइको तटीय भाग क्यास्पियन सागर सित जोड़ीरैछ। यो सन् १९९१ सम्म भूतपूर्व सोभियत सङ्घ को हिस्सा थ्यो। अज़रबैजान की राजधानी रे सबहै ठूलो नगर बाकु हो। अज़रबैजान कि राष्ट्रिय भाषा अज़रबैजानी हो भण्या याँ बस्स्या मान्सुनलाई लै अज़रबैजानी भण्णान।

अज़रबैजान यक धर्मनिरपेक्ष देश हो रे वर्ष २००१ बठेइ काउंसिल को सदस्य छ। ज्यादातर जनसंख्या इस्लाम धर्म का अनुयायी छन रे यो देश इस्लामी सम्मेलन संघ को सदस्य राष्ट्र लै हो। यो देश सद्दी-सद्दी औपचारिक तर सत्तावादी लोकतन्त्र बड्डाछ।

अज़रबैजान मी प्रारंभिक मानव बस्तीइन का चिह्न पाषाण युग पछा का दिन का छन। ५५० ईसापूर्व मी एक्यूमेनिडा राजवंश ले येइ क्षेत्र मी विजय प्राप्त अर्‍याऽ थ्यो, जै मी पारसी धर्म को उदय भयो रे पुइ यो क्षेत्र सिकंदर महान का साम्राज्य को भाग बन्यो रे पछा उइका उत्तराधिकारी, सेलियूसिडा साम्राज्य को। अल्बानियाई काकेशन मान्सुअन ले चौथी शताब्दी ईसापूर्व मी येइ क्षेत्र मी यक स्वतन्त्र राजशाही की स्थापना अर्‍यो, लेकिन ९५-६७ ईसापूर्व मी टिगरानीस २ महान ले येइ मी अधिकार अरी हाल्यो।




#Article 10: अञ्जु पन्त (232 words)


अन्जु पन्त यक नेपाली गजल रे पार्श्वगायक हुन्। नेपाली गायक क्षेत्र मी उन ले भौती चल्याऽ गीदअन गाइराइछन् जै मी है केयि चर्चित गीदअन न बिर्से तिमीलाई, म तिमी बिना मरीहाल्छु, सपुतोऽ भुन भुन बोल्यो भमरा, किस्मतोऽ दिल यो मेरो दिल, रे डरोऽ सुस्तरी सुस्तरी मनमा हुन्। पाँचथराऽ आठराई कि इजा मनु योञ्जन रे काठमाडौं नज्यूकाऽ फर्पिङाऽ विष्णु पन्तै चेलि अञ्जु पन्त ले ऐल तक्क १८ नेपाली चलचित्राऽ गीद गाइसकिराइछन् भँण्या शयौं साङ्गितिक एल्बमअन मैं आफुनि औवाज दीसकिराइछन्। येए का सङ्ङै उन सबै है बर्ती गीद गौनेइ, बर्ता पुरस्कार पौनेइ रे गीद बठेइ सबै है बर्ती कमौनेइ गायिकाऽ रूप मैं लगै गँणिन्छिन्। अञ्जु पन्त ले गायाऽ न बिर्से तिमीलाई न पाएँ तिमीलाई गीद उनरो सबै है बर्ता चल्याऽ गीदाऽ रूप मैं गँणिन्छ।

०५२/०५३ साल तिर कृष्णमान डङ्गोल सित औपचारिक सङ्गीत सिक्द पसी बतौनेइ पन्त ले तसै बगत गुरूइ का सङ्गीत मी रेडियो नेपाल मी 'मनवा मन नै योगी बनाऊ' बोलोऽ भजन रेकर्ड गराइराइथिन्। सन् २००२ मी उनरो मनोज राज शिवाकोटी सित ब्या भयो जो नेपालाऽ चर्चित आधुनिक रे शास्त्रीय गायक हुन्। यिनरि यक चेलि (परिशोतिका) छन्। आफुना बौस्या सित सम्बन्धविच्छेद भया पछा अञ्जु पन्त हिन्दु धर्म बठेइ बदेलीवर क्रिस्चियन धर्म माणन्छिन्। 

सन् २००९ का डिसेम्बर मैं भयाऽ क्लोज अप हिट्स एफएम म्युजिक अवार्डाऽ तेरौं संस्करण मैं उन ले उत्कृष्ट गायिका, बर्षोऽ उत्कृष्ट रेकर्डेड गीद नबिर्से तिमीलाई न पाए तिमीलाई का सङ्ङै और लै भौत पुरस्कारअन जितिराइथिन्। उन ले जित्याऽ पुरस्कारअन यिस्याँ छन्-




#Article 11: अटल बिहारी वाजपेयी (145 words)


अटल बिहारी वाजपेयी (जन्म:२५ डिसेम्बर, १९२४) भारतका पूर्व प्रधानमन्त्री हुन् । उन भारतीय जन सङ्घको स्थापना गर्नेमा एक जना हुन् रे सन १९६८ देखि १९७३ सम्म उन येका अध्यक्ष लै रया । उन जीवनभर भारतीय राजनीतिमा सक्रिय रया । उनले लामो समयसम्म राष्ट्रधर्म, पाँचजन्य रे वीर अर्जुन आदि राष्ट्रिय भावनाले ओत-प्रोत पत्र-पत्रिकाहरूको सम्पादन गरया । येका अतिरिक्त उन एक ओजस्वी एवं पटु वक्ता (ओरेटर) एवं प्रसिद्ध हिन्दी कवि लै हुन् । उन अविवाहित छन् ।

उत्तर प्रदेशको आगरा जनपदको प्राचीन स्थान बटेश्र्वरमा २५ डिसेम्बर, १९२४ का दिन ब्रह्ममुहूर्त्तमा उनरो जन्म भया थ्यो ।

उनी भारतीय जन सङ्घको स्थापना गर्नेहरूमा एक जना हुन् र १९६८ देखि १९७३ सम्म उनी त्यसको अध्यक्ष पनि रया । राप्त गर्‍यो र भाजपा विपक्षमा बस्न मजबूर भयो। अहिले उनले राजनीतिबाट संन्यास लिसकेका छन्।

श्री अटल बिहारी वाजपेयी राजनीतिज्ञ हुनका साथ-साथ एक कवि लै हुन् ।अभिव्यक्ति पाएकोछ।

उनका प्रकाशित रचनाहरू हुन् :




#Article 12: अनिल मण्डल (121 words)


अनिल कुमार मण्डल  (५ फेब्रुअरी १९९१) नेपाली क्रिकेट खेलाडी हुन।अनिल दाँयाहाते सुरुवाती ब्याट्सम्यान हुन।उनले फेब्रुअरी २०१० मी युएसए विरुद्ध को खेलमी अन्तर्राष्ट्रिय खेल सुरु गर्याका हुन।

अनिल मण्डल अन्तर्राष्ट्रिय शतक बनउन्या पाचौं नेपाली क्रिकेटर हुन।उनले २०१२ को आईसीसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग डिभिजन ४ मी डेनमार्क विरुद्ध १३४ बलमी ११३ रन बनाया हुन। उनी दुई पटक अन्तर्राष्ट्रिय शतक बनउन्या एकमात्रै नेपाली खेलाडी हुन।उनले २९ जुलाई २०१५ मी २०१५-२०१७ आईसीसी क्रिकेट लिग च्याम्पियन म्याचमी स्कटल्याण्डका विरुद्धको खेलमी शतक बनाया हुन। 

अनिल राष्ट्रिय लिगमी नेपाल आर्मी क्लब, नेपाल प्रिमियर लिगमी सगरमाथा लेजेण्ड्स रे एसपीए कपमी पेन्टनगन इन्टरनेशनल कलेजका खेलाडी हुन।  .

नेपाल लाइ प्रतिनिधित्व अरिबर खेल्याऽ अन्तराष्ट्रिय शृङ्खला/प्रतियोगिताअनै सुचि याँ तल्तिर दियीरैछ जनअन मी अनिल मण्डल ले म्यान अप द म्याचोऽ पुरस्कार पायाऽ थ्यो।




#Article 13: अन्टार्क्टिका (355 words)


अन्टार्क्टिका पृथ्वीयो दक्षिणतम महाद्वीप हो, जैमी दक्षिणी ध्रुव अन्तर्निहित छ। यो दक्षिणी गोलार्द्ध ओ अन्टार्कटिक क्षेत्र रे लगभग सङताइ अन्टार्कटिक वृत आ दक्षिण मी अवस्थित छ। यो चारै हण बठेइ दक्षिणी महासागर घेरीरैछ। अफना १४० लाख वर्ग किलोमीटर (५४ लाख वर्ग मील) क्षेत्रफल आ सङ्ङै यो, एशिया, अफ्रीका, उत्तरी अमेरिका रे दक्षिणी अमेरिका पछा, पृथ्वीया पाँचवाँ सब है ठूलो महाद्वीप हो, अन्टार्कटिका आ ९८% भाग औसतन १.६ किलोमीटर मोटी बरफ ले ढोकीरैछ।

औसत रूप मी अन्टार्क्टिका, धर्तीयो सब है ठण्ण, शुष्क रे तेज वयाल वालो महाद्वीप हो। अन्टार्क्टिकालाई यक रेगिस्तान लै माणीन्छ, क्याइ कि याँ को वार्षिक झण २०० मिमी (८ इन्च) छ रे उइ मी बर्ताअरीबर तटीय क्षेत्रअनमी हुन्छ। याँ को कोई लै स्थानीय निवासी नाइथिन पुइलै साल भर लगभग १,००० बठेइ ५,००० मान्सुअन विभिन्न अनुसन्धान केन्द्रअनमी जो कि सङताइ महाद्वीप मी फैलीर्याआन, मी उपस्थित रनाआन। याँ सिर्फ शीतानुकूलित बोटबट्यौला रे जीव बाँची सक्दाअान, जै मी पेन्गुइन, सील, निमेटोड, टार्डीग्रेड, पिस्सु, विभिन्त प्रकारआ शैवाल रे सूक्ष्मजीव आ अलावा टुन्ड्रा वनस्पति लै शामिल छन।

सन् १९५९ मी बारअ देशअनले अन्टार्कटिक सन्धी मी हस्ताक्षर अर्यो, आज सम्म छयालीस देशअनले येइ सन्धीमी हस्ताक्षर अरी सकिराइछ। सन्धी महाद्वीममी सैन्य रे खनिज उत्खनन गतिविधिइन लाई प्रतिबन्धित अद्दाआ सङ्ङै वैज्ञानिक अनुसन्धानलाई समर्थन अरन्छे रे येइ महाद्वीपआ पारिस्थितिक क्षेत्रलाई बचुनाइकि न्यूति प्रतिबद्ध छ। विभिन्न उद्देश्यअन आ सङ्ङै वर्तमान समयमी कैयौँ देशअनआ ४,००० है बर्ता वैज्ञानिक विभिन्न प्रयोग अद्दार्याअान।

अन्टार्क्टिका पृथ्वीयो सब है ठन्न ठौर हो। पृथ्वी मी सब है ठण्ण प्राकृतिक तापमान कभै २१ जुलाई १९८३ मी अन्टार्क्टिका मी रूसी वोस्तोक स्टेशन मी -८९.२ डिग्री सेल्सियस (-१२८.६ °F) दर्ज थ्यो। अन्टार्क्टिका विशाल विरानु वर्फीलो रेगिस्तान हो। ठण्ण मी येइका भित्तला भागअन ओ कम से कम तापमान -८० °C (-११२ °F) रे -९० °C (-१३० °F)आ बीच तथा गरम मी तटीय क्षेत्रअनको अधिकतम तापमान ५ °C (४१ °F) रे १५ °C (५९ °F)आ बीच मी हुन्छ।

अन्टार्क्टिका आ पूर्वी भाग, पश्चिमी भाग आ तुलना मी ज्यादा उच्चा मी भयाआ हुनाले अपेक्षाकृत बर्ता ठण्ण हुन्छ| येइ दूरस्थ महाद्वीप मी मौसम शायदै कभै प्रवेश अद्द्या होलो तबै येइको केन्द्रीय भाग सदान ठण्ण रे शुष्क रन्छ। महाद्वीप आ तटीय भागअन मी भारी हिमपात सामान्य कुरणी हो जाँ ४८ घण्टा मी १.२२ मीटर हिमपात दर्ज अरीरैछ|




#Article 14: अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र (143 words)


 
अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र पश्चिम नेपालको गण्डकी तथा धौलागिरी अञ्चलका उत्तरी क्षेत्रहरूमाई पर्ने नेपालको सबैभन्दा ठूलो संरक्षण क्षेत्र हो। यईको क्षेत्रफल ७,६२९ बर्ग कि.मी. छ। यई अन्तरगत ८,००० मि. भन्दा अग्ला हिमालहरू, संसारको सबैभन्दा गहिरो काली गण्डकी नदीको खोंच, नेपालको सबैभन्दा बढि तथा कम पानी पर्ने ठाउँहरू पर्दछन्। यो नेपालको सबैभन्दा महत्वपूर्ण पर्यटकीय गन्तब्य स्थल पनि हो।

नेपाल प्रकृति संरक्षण कोष अर्न्तर्गत स्थापना भयाको यई संरक्षण क्षेत्र आयोजनाले  कास्की,  लमजुङ्ग,  मनाङ,  मुस्ताङ रे  म्याग्दी गरी ५ जिल्लाका ५६ वटा गा.वि.सहरूमी काम गदै आईरहेको छ । २०४३ साल मंसीर देखि परीक्षण रूपमा कास्की जिल्लाको घान्द्रुकबाट काम गर्न शुरु गरी २०४९ साल श्रावणमी नेपाल सरकारले संरक्षण क्षेत्रको चार किल्ला तोकि सो क्षेत्रको ब्यवस्थापन गर्ने जिम्मा तत्कालिन श्री ५ महेन्द्र प्रकृति संरक्षण क्षेत्र आयोजनालाई दिएको थियो । हाल यई आयोजनाले आंशिक र पुरै गा.वि.स. गरी कास्की जिल्लाको उत्तरी क्षेत्रका १७ वटा गा.वि.स.हरूमा काम गदै आईरयाको छ ।




#Article 15: अन्नपूर्ण हिमाल (343 words)


अन्नपूर्ण हिमालय समूह हिमालयमा अवस्थित नेपालको उत्तर-मध्यमा रया छ । यईमा रयाको एक हिमालयको उँचाई ८,००० मिटर (२६,००० फिट) रहेको छ त्यस्तै यई समूहको तेह्र वटा हिमालको उँचाई ७,००० मिटर (२३,००० फिट) को छ े सोह्रभन्दा अधिक हिमालको उँचाई ६,००० मिटर (२०,००० फिट) रयाको छ । यो हिमालय समूह ५५ किलोमिटर (३४ माइल) लामो रया छ भने यईको पश्चिम भागलाई कालीगण्डकी खोंच त्यस्तै यईको उत्तर र पूर्वलाई मर्स्याङ्दी नदी तथा यईको दक्षिण भागलाई पोखरा उपत्यकाले सीमाबद्ध गर्या छ । यई हिमाल समूहको पश्चिमी अन्तमा अन्नपूर्ण अभयारण्य भनिने उच्च बेसिन रया छ । अन्नपूर्ण प्रथम हिमाल विश्वको दशौँ अग्लो रृ नेपालको नवौँ अग्लो हिमाल हो यो हिमालको उँचाई ८,०९१ मिटर (२६,५४५ फिट) रया छ ।

यो पुरै हिमाल समूह तथा यई आसपासका ७,६२९ वर्ग किलोमिटर (२,९४६ वर्ग माइल) क्षेत्र अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्रद्वारा संरक्षित गरियाको छ । यो नेपालको सबैभन्दा पहिलो रे सबैभन्दा ठुलो संरक्षण क्षेत्र हो । अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र विभिन्न पदयात्रीहरूको लागी घर हो जईमा अन्नपूर्ण सर्किट पनि रयाको छ ।

एैतिहासिक रूपमा अन्नपूर्ण हिमाल आरोहण गर्नका लागी विश्वको सबैभन्दा खतरनाक हिमाल मध्ये एक हो । सबैभन्दा नवीनतम इतिहासलाई हेर्दा सन् १९९० वा त्यईपछि कञ्चनजङ्घा हिमाल आरोहण गर्दा मृत्यु हुनेको संख्या बढी रयाको छ । मार्च २०१२ सम्ममा अन्नपूर्ण प्रथम हिमाल आरोहण गर्नेको संख्या १९१ रयाको छ भने हिमाल आरोहान गर्दा ६१ को मृत्यु भइसकेको छ ।यो शिखरसम्मको मृत्यु दर (३२%) रयाको छ जुन कुनै पनि आठ हजारी हिमालभन्दा बढी रहेको छ । समग्रमा हेर्दा दक्षिण धारबाट आरोहण सबैभन्दा कठिन रयाको छ । सन् २०१४ अक्टोबरमा हिमआँधी रे हिमपहिरोले गर्दा अन्नपूर्ण हिमाल आरोहण गर्न गयाका ३९ जनाको मृत्यु भयाको थियो जुन नेपालको पदयात्रा इतिहासको सबैभन्दा ठुलो आपदा रयाको थियो ।

अन्नपूर्ण संस्कृत भाषाको नाम हो जईको अर्थ खाद्यन्यको भण्डार हुन्छ ।

अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र (7962 किलोमिटर) एक प्रसिद्ध पदयात्रा क्षेत्र हो। अन्नपूर्ण क्षेत्रमी  तीनवटा प्रमुख ट्र्याकिङ मार्गहरू रया छन्:  | अन्नपूर्ण आधार शिविर ,  अन्नपूर्ण पदयात्रा मार्ग; र अन्नपूर्ण सर्किट, जुन अन्नपूर्ण हिमाललाई घेरंछ  | पोखरा बठेहै यो मार्ग सुरु भैबर अन्नपुर्ण हिमाल सम्म पुगंछ , र यो पनि घोरपानी वा घान्द्रुकका मार्गहरु जसेइ  एक बठेहै चार दिनो पदयात्रा गद्दैकिलाई निको माडीन्छ |




#Article 16: अन्ना हजारे (142 words)


किसन बाबुराव हजारे (; , चर्चित नाम: अन्ना हजारे, ; जन्म : १५ जुन १९३७) एक भारतीय समाजसेवी हुन् । सन् १९९२ मिनेट भारत सरकारले उनलाई  पद्मभूषणले सम्मानित गर्‍याको थ्यो ।  सूचनाको अधिकारको लागि कार्य गर्ने मध्येमि उनी प्रमुख व्यक्ति हुन् । जन लोकपाल विधेयक पारित गराउनका लागि अन्नाले १६ अगस्त २०११ देखि आमरण अनशन आरम्भ गर्‍याका थ्या ।

उनी भारत सरकारबठेई सन् १९९२ मि उनले आफ्नो गाउँको विकासको लागी गर्‍याको प्रयासको लागि नागरिकहरूले पाउने तेश्रो उच्च पुरस्कार पद्यम भुषणबठेई सम्मानित समेत भयाका थ्या ।

भारत सरकारलाई भ्रष्टाचार विरूद्ध कानून लागु गर्नको लागी दबाब दिनको लागि उनले सन् २०११ अप्रिल ५ मि भोक हडताल शुरू गर्‍याका थ्या । फरेन पोलिसी पत्रिकाले सन् २०११ को उच्च १०० विश्व विचारक मध्ये एकको रूपमि उनको नाम राखेका थ्या । साथै सन् २०११ मि नेशनल डेलि पत्रिकाले उनलाई मुम्बईको सबैहै प्रभावशालि व्यक्तिको सूचिमि राखेको थ्यो ।




#Article 17: अपिनाम्पा संरक्षण क्षेत्र (106 words)


अपि नाम्पा संरक्षण क्षेत्र नेपालको सुदुरपश्चिम विकास क्षेत्रको  दार्चुला जिल्ला माई अवस्थित संरक्षण क्षेत्र हो । २०६७ साल असार २८ गते दार्चुला जिल्लाका उत्तरी भेगका २१ गाविस समेटेर यई क्षेत्रको घोषणा गरियाको हो ।अपि क्षेत्रमा हिउ चितुवा, रेड पाण्डा, मृग, रतुवा, घोरल, नाउर, झरल, कालो भालु, दुम्सी, थार लगायत बन्य जन्तु पनि पाउने गर्दछन् । यई क्षेत्रमा डाँफे मुनाल, चिर, चिल, भ्याकुर, च्याखुरा लगायत दुई सय भन्दा बढी प्रजातीका चरा पाइने गर्दछन् । जैविक विविधाताले भरिपुर्ण यई संरक्षण क्षेत्र भित्र ७१३२ मिटर उचाई रयाको  अपि हिमाल तथा ६७५५ मिटर अग्लो नाम्पा हिमाल पनि पर्दछ। यईका साथै रिङरेपानी, कापाकोर, काली ढुंगा, बबई लगायतका चुलीहरु रयाका छन् ।




#Article 18: अमरगढी किल्ला (168 words)


अमरगढ़ी किल्लाडडेल्धुरा जिल्लाको एक पुरानो रे बहुत निको ठाउँ हो । जो डडेल्धुरा सदारमुकाम बठै १ कि. मी. दुर रहयाको छ । पुराना दिन मी अंग्रेज सित मार अरनज्या यीसै किल्ला मी बसिबेर नेपालका बीर सेनानले ठुलो मार अर्याहुन् । अईल ये किल्लामाइ नेपाली सेना बस्हान ।

ऐतिहासिक किल्ला अमरगढीको काखमी रया डडेलधुरा बजार जो डडेलधुरा जिल्लाको सदरमुकाम लै हो, तबै ये नगरपालिकाको नामाकरण राष्ट्रिय बिभुती अमरसिंह थापाले बनाया अमरगढीको किल्लाकै नाममी राखीया छ । यो किल्ला रह्या ठौरकि उचाई अन्दाजी ६५०० फिट छ । ये को निर्माण श्री रणबहादुर शाहका शासन काल रे राजकुमार बहादुर शाहको नायवी माइ संचालित नेपाल एकिकरणका शिलसिलामा बिक्रम सम्बंत १८४७ भदौ ३१ आइतबारका दिन सेती नदीको नारिदाङमाइ कप्तान रणबिर खत्रीका नेत्रित्वमाइ आया दश कम्पनिका गोरखाली सैनिक जवान रे डोटेली सैन्यका बीचमाइ घमासान युद्ध भयो । तै युद्धमा गोरखाली फौजका सामुन्ने डोटेली फौज पराजित भइसक्या पछा डोटी राज्यलै बिशाल नेपाल अधिराज्यमाइ मिसियो रे ये का भूभागको सु-शासनलाइ सुदृढ रे बिस्तार गद्दालाइ श्री अमरसिंह थापा ये क्षेत्रका पैल्ला प्रशासकका रुपमाइ नियुक्त होइबर आया ।




#Article 19: अरुणा लामा (108 words)


अरूणा लामा नेपाली गायन क्षेत्रै यक सुप्रसिद्ध गायिका थिन। सुमधुर स्वरै धनी अरूणा स्वर किन्नरीया रूप मी पछ्याणीन्छिन। अरूणा लामाऽ जनम सेप्टेम्बर ९, १९४५ मी दार्जीलिङा घूम पहाड मी भयाऽ हो। उनरा बुबा सूर्यबहादुर लामा रे इजा सानमाया लामा हुन। 
लामाऽ पैल्लो गीद ए कान्छा मलाई सुनको तारा खसाईदेउ न हो भँण्या किन यौवन उदास उदास छ मेरो भँण्ण्या गीद बठेइ उनरो गीदि यात्रा ऐतिर बड़िरैथ्यो। भारता पश्चिम बङ्गाल दार्जीलिङ मी सरकारी नोकरी अद्‍द्या लामा ले नेपाला प्राय: प्रमुख ठौरअनो भ्रमण अरीराइथ्यो। वेदना, पीडा, रे व्यथाऽ गीदअनै साम्राज्ञी लामाऽ पैल्लो गीद सन् १९५६ बठेइ रेडियो मी शुरू होइरैथ्यो। 

उन ले दार्जीलिङा सरकारी कलेज बठेइ बी.ए. परीक्षा पास अरीराइथ्यो।




#Article 20: अल्बर्ट आइनस्टाइन (106 words)


अल्वर्ट आइन्स्टाइन एक सैद्धान्तिक भौतिकविद थ्या ।  उन १४ मार्च १८७९ मी जन्म्या रे १८ अप्रिल १९५५ माई उनको निधन भयो ।  उनी सब है बढता सापेक्षताको सिद्धान्त रे द्रव्यमान-ऊर्जा समीकरण E = mc२ को लागि चिनिनान ।  उनलाई सैद्धान्तिक भौतिकी, खास गरी प्रकाश-विद्युत प्रभावको खोजको लागि १९२१ मी नोबेल पुरस्कार प्रदान गरियो ।

आइन्स्टाइनले सापेक्षता को विशेष र सामान्य सिद्धान्तसहित भौत योगदान दिया ।  उनरो और योगदानहरुमी सापेक्ष ब्रह्माण्ड, केशिकीय गति, क्रान्तिक उपच्छाया, सांख्यिक मेकानिक्सका समस्याहरु, अणुहरु को ब्राउनियन गति, अणुहरुलाई उत्परिवर्त्तन संभाव्यता, एक अणुयुक्त ग्याँसको क्वान्टम सिद्धान्त, कम विकिरण घनत्वयुक्त प्रकाशको ऊष्मीय गुण, विकिरणको सिद्धान्त, एकीकृत क्षेत्र सिद्धान्त र भौतिकीय ज्यामितीकरण समाविष्ट छ ।




#Article 21: अस्ट्रेलिया (319 words)


अस्ट्रेलिया सरकारी नाउ अस्ट्रेलियाली राष्ट्रमंडल अस्ट्रेलिया महादेश मि रयाको एक देश हो।अस्ट्रेलिया,  दक्षिणी गोलार्द्ध का महाद्वीप अर्न्तगतको एक देश हो जो दुनिया को सबहै सानो महाद्वीप लै हो और दुनिया को सबसे ठुलो द्वीप लै हो, जईमी तस्मानिया रे कई अन्य द्वीप हिंद और प्रशांत महासागर मि रयाछन।अस्ट्रेलिया एकमात्र यसो ठाउँ हो जइलाई एकै साथ महाद्वीप, एक राष्ट्र रे एक द्वीप मानिन्छ। छिमेकी देश उत्तर मि इंडोनेशिया, पूर्वी तिमोर और पापुआ न्यू गिनी, उत्तर पूर्व मि सोलोमन द्वीप, वानुअतु रे न्यू कैलेडोनिया रे दक्षिणपूर्व मि न्यूजीलैंड छन।

१८ अौँ शताब्दी का सुरुवातमि जब यूरोपियन अवस्थापन सुरु भयो यइका लगभग ४० हजार वर्ष पहिली, अस्ट्रेलियाई महाद्वीप और तस्मानिया की खोज अलग-अलग देशका करीब २५० स्वदेशी अस्ट्रेलियानले गर्याथे।तत्कालिक उत्तर है माछा मार्नेहरुको के छिटपुट भ्रमण रे  होलैंडवासि द्वारा १६०६, मि यूरोप की खोज का पछि,१७७० मि अस्ट्रेलिया को अर्द्वपूर्वी भाग मि अंग्रेजको कब्जा भयो। १६ जनवरी १७८८ मि न्यू साउथ वेल्स नगर बन्यो। इन वर्षमी जनसंख्या तीव्र गति मि वृद्धि भयो,१९ अौं शताब्दी का सुरुवातमी अरु पांच ठुला स्वयं-शासित शीर्ष नगर स्थापना गरिए।

१ जनवरी १९०१ मि, छ नगर महासंघ भए अस्ट्रेलियालअं राष्ट्रमंडल को गठन भयो। महासंघ गठन पछिको समय देखि अस्ट्रेलिया ले एक स्थायी उदार प्रजातांत्रिक राजनैतिक व्यवस्था को निर्वहन गर्यो रे प्रभुत्व संपन्न राष्ट्र बन्यो। जनसंख्या २१.७ मिलियन (दस लाख) बढी रयाछ, साथै लगभग ६०% जनसंख्या मुख्य राज्य सिडनी, मेलबर्न, ब्रिस्बेन, पर्थ रे एडिलेड मि केन्द्रित छ। राष्ट्र को राजधानी क्यानबेरा हो जो अस्ट्रेलियाको प्रधान प्रदेश (ACT) मि अवस्थित छ।

प्रौद्योगिक रूप मि उन्नत रे औद्योगिक अस्ट्रेलिया एक समृद्ध बहुसांस्कृतिक राष्ट्र हो। सरकारी हिसाबमी अस्ट्रेलियाई राष्ट्रमंडल कई राष्ट्र का तुलना मि उत्कृष्ट रया छ जसै स्वास्थ्य, आयु संभाव्यता, जीवन-स्तर, मानव विकास, जन शिक्षा, आर्थिक स्वतंत्रता और मूलभूत अधिकारों की रक्षा और राजनैतिक अधिकार। अस्ट्रेलियाली सहर को जीवन कुशलता, सांस्कृतिक प्रस्ताव रे जीवन-स्तरका क्षेत्र मी दुनिया मि उच्च स्थान दिइयाछ।यो कई संगठन जसै संयुक्त राष्ट्र, जी-२० मुख्य अर्थव्यवस्था, राष्ट्र मंडल, ANZUS, OECD रे विश्व व्यापार संगठन (WTO) को सदस्य हो।




#Article 22: अहमदाबाद (224 words)


अहमदाबाद वा अमदाभाद का नाउँले लै पछ्याणीन्छ गुजरात प्रदेशओ सब है ठूलो सहर हो । समस्त भारतमाई यो नगर सातौ स्थानमाई छ। ६३ लाख जनसंख्या भयाको यो सहर, साबरमती नदीया किनारमी रैरैछ। पैल्ली गुजरातको राजधानी लै याँ रयाको थ्यो, त्यई पछा राजधानी गान्धीनगरमी सारियो। अहमदाबादलाई कर्णावतीको नामबठेइ लै जाणीँछ। येइ सहरओ आधारशिला सन १४११ मा हालिया थ्यो। सहरओ नाउँ सुलतान अहमद शाहका नाउँमी राखीया हो।

अहमदाबादओ नाउँ सुल्तान अहमद शाहका नाउँमी राखीया हो। सुल्तान अहमद शाहले येइ सहरओ स्थापना १४११ ईस्वीमी अर्या हुन। येइ सहरलाई भारतओ मेनचेस्टर पनि माणीँछ। वर्तमान समयमी, अहमदाबादलाई भारतआ गुजरात प्रान्तआ राजधानी हुनुका सङ्ङै येइलाई यक मुख्य औद्योगिक सहरआ रूपमाई जानीन्छ।

ऐतिहासिक रूपमी, भारतीय स्वतन्त्रता सङ्घर्षआ समयमी अहमदाबाद प्रमुख शिविर आधार रयाथ्यो। इसै सहरमी महात्मा गान्धीले साबरमती आश्रम लै स्थापना अर्यो रे स्‍वतन्त्रता सङ्घर्ष सित जोडियाका भौत आन्‍दोलनअनओ शुरुवात लै यायीँ भयाथ्यो। अहमदाबाद बुँणाईखिलाई लै भौत प्रसिद्ध छ। येइका सङ्ङै यो सहर व्यापार रे वाणिज्य केन्द्रआ रूपमी भौतै विकसित हुन्नाछ। अङ्ग्रेजी शासनआ अबधिमी,येइ ठौरलाई फौजी रूपमा प्रयोग अरीन्थ्यो। अहमदाबाद येइ प्रदेशओ सबैहै मुख्य सहर हो।

पश्चिम भारतमी रयाऽ यो सहर, समुद्रबठेइ १७४ फुटआ ऊचाईमी छ। सहरमी दुई ताल छन - कंकरिया रे वस्त्रापुर ताल. साबरमती नदी गर्मी मौसममी सूक्द्या कारण, नदीकी ठौर साप माटो रन्छ। बर्खाआ महिनाअन बाहेक सङताइ साल भरी गरमओ माहोल रन्छ। सबहै ज्यादा तापमान ४७ डिग्री सम्म पुगन्छ रे कम से कम ५ डिग्री जाणीका मैना पुगन्छ।




#Article 23: आगरा (245 words)


आगरा उत्तर प्रदेश प्रान्तको एक प्रसिद्ध शहर हो। ताजमहल आगराको पहिचान हो र यो यमुना नदीका किनारमि रया छ आगरा २७.१८° उत्तर ७८.०२° पूर्वमा यमुना नदीका तटमा स्थित छ। समुद्र-तलदेखि यईश्वरीप्रसाद को औसत उचाई करीब १७१ मीटर (५६१ फीट) छ। यो उत्तरमा मथुरा, दक्षिणमा धौलपुर, पूर्वमा फिरोजाबाद, शिकोहाबाद, दक्षिणपूर्वमा फतेहाबाद रे पश्चिममाई भरतपुरले घेरिया छ। आगरा उत्तर प्रदेशको तेस्रो सबैभन्दा ठूलो शहर हो।

आगरा एक ऐतिहासिक नगर हो, जईका कारण यो सब‌ैतिर परिचित रयाछ।त्यस्तो त आगराको इतिहास मुख्य रूपले मुगल कालदेखि बड्याहो तर यईको सम्बन्ध महिर्शि अन्गिरासंग छ जो १००० वर्श ईसा पूर्व यई ठउर रयाका थिए। इतिहासमा आगराको विकास महाभारतका समयदेखि मानिन्छ, जब यईलाई अग्रबाण वा अग्रवनका नामले सम्बोधित गरिन्थ्यो। भन्दछन् कि पहिला यो नगर आयॅग्रहका नामले पनि जानिन्थ्यो। तौलमी पहिलो ज्ञात व्यक्ति थियो जईले यईलाई आगरा नामले सम्बोधित गरे।

आगरा शहरलाई सिकंदर लोदीले सन् 1506 ई.मा बसाया थियो। आगरा मुगल साम्राजयको मनप्रशंनको जग्गा थियो। आगरा 1526 देखि 1658 सम्म मुगल साम्राज्यको राजधानी रह्यो। आज पनि आगरा मुगलकालीन इमारतहरू जस्तै - ताज महल, लाल किला, फतेहपुर सीकरी आदिको रया कारण एक विख्यात पर्यटन-स्थल बन्या छ। यी तीनवटै धरोहरहरू यूनेस्को विश्व धरोहर स्थलको सुचीमाई सामेल छन्। बाबर (मुगल साम्राज्यको जनक) ले यहाँ चौकोर (आयताकार एवं वर्गाकार) बागहरूको निर्माण गराए।

सन् २००१ को जनगणनाका अनुसार, आगराको जनसंख्या १,२५९,९७९ छ। आगराको जनसंख्याको ५३% पुरूष र ४७% महिलाहरू छन्। यहाँको औसत साक्षरता दर ६५% छ, जसमा ७६% पुरुष रे ५३% महिलाहरू साक्षर छन्। यो राष्ट्रिय औसत ५९.५% भन्दा अधिक छ। आगराको ११% जनसंख्या ६ वर्षदेखि तलका बच्चाहरूको छ।




#Article 24: आत्मा (120 words)


अनेकौं दर्शन शास्त्र र धर्म शास्त्रहरू अनुसार आत्मा जीवनको एउटा अंग हो। मानव प्राणी जुन अलौकिक छन्, जो मरया पछा लै आत्माको मृत्यु हुँदैन। विज्ञानले आज सम्म ये बारे केही पनि पतो लगाउन सकेको छैन, किन भनें आत्माको जाँचको लागि कुनै पनि नियन्त्रण मार्ग छैन। मृत्यु पश्चात के हुन्छ? भन्ने बारेमा धेरै प्रकारका अनेकौं मान्छेहरूका आफ्नो आफ्नो विचारहरू छन्। धेरै नास्तिकहरू भन्नान आत्मा जस्तो कुनै वस्तु छैन, र ब्यक्तिको एकमात्र हिस्सा शरीर मात्र हो।

आत्माको बारेमा श्रीमद्भगवद गीताममा यसो भनिएको छ; किन व्यर्थ चिन्ता गर्छौ? को संग व्यर्थ डराउछौ? कसले तिमीलाई मार्न सक्छ ? आत्मा न पैदा हुन्छ, न त मारिन्छ नै ।

आत्मा भन्ने शब्दको प्रयोग अङ्ग्रेजीबाट बुझाउँदा : In popular culture, soul usually means deep feeling and commitment.




#Article 25: आनी छोइङ डोल्मा (246 words)


 आनी छोइङ डोल्मा  नेपाली  सांगीतिक जगतकी एक प्रसिद्ध गायिका हुन। उनले गाया फूलको आँखामा फूलै संसार भन्या बोलको गीत भौती चर्चित गीत हो। यिनले आर्य तारा स्कुल सञ्चालन गरेइ छन् जाँ उनी अनाथ बच्चाअनलाई पढाउँछिन्।

सन् १९७१ मी जन्मिएकी छोइङ्ग डोल्मा एक बौद्ध धर्म माण्या आनी हुन्। तब उनलाई आनी छोईङ्ग डोल्मा भणीवर चिनिन्छ। सामान्यत आनी रे लामाअन सामान्य ब्यक्तिको जिवन है फरक रन्या गरन्छ।  आफ्नो सांस्कृतिक रे धार्मिक महत्वलाई राख्दै नेपाली साङ्गितिक क्षेत्रमी उदाएकी एक फरक पृष्ठभुमिकी गायिका हुन् आनी छोइङ डोल्मा। उनलाई नेपालीले मात्रै न होइवर पूरै संसारका बौद्ध अनुयायीले पछेन्न्यान । उनले विशेषत धार्मीक भजन गाउन्या गरेकी छन्। उन एक तिब्बतीयन शरणार्थी परीवारकी सदस्य हुन्। काठमाडौंं मै जन्मिएकी उन अइल नागी गुम्बामी बसे छिन्। शारीरिक शोषण गरेका उनका बाबको हिंसा सहन नसकी १३ वर्षका उमेरमी नागी गुम्बा पुगेकी उन अइल लै तसै गुम्बामी सेवा गरन्छिन। वषौँसम्म उनलाई गुम्बामै बौद्ध भजनका ज्ञाताले सँगीतको तालीम दिया हुन्। सन् १९९४ मी अङग्रेजी गितार बादक स्टिभ टिब्बेटसले गुम्बा अवलोकनका लागि आउँन्ज्या आनी छोइङबठे प्रभावित होइवर दुई एल्बम समेत रेकर्ड गराया थ्या। तिब्बतीयन सँगीत रहेको छो रे सेल्वा नाम गरया दुई एल्बमलाई समिक्षकअनले भौत प्रसंशासमेत गरया थ्या। तिब्बतहै भाइर रया लै ताको सँगीतको प्रर्बद्धन अद्द्या मध्ये आनी छोइङ लै एक हुन्।

बलिउडका ठुला साहित्यकार गुलजारले आफलाई संसारभरमी मन पद्ड़े ५४ जनाका बारेमी मराठी भाषामी कविताको एक संग्रह प्रकाशित गर्या छन्। जिमी नेपालबठे आनी छोइङ डोल्मालै समावेस छन्। गुलजारले आनीमाथि लेखिया कविताको शिर्षकमी ‘फोमो– आनी छोइङ ड्रोल्मा’ भणीवर उल्लेख गरया छन्। फोमो आनीका बा आमाले उनलाई बोलाउन्या नाउ हो।




#Article 26: आन्ध्र प्रदेश (256 words)


आन्ध्र प्रदेश (तेलुगु :ఆంధ్ర ప్రదేశ్) भारत को दक्षिण-पूर्वी समुद्र तटमा स्थित एउटा राज्य हो । क्षेत्रको अनुसार यो भारतको चौथौ सबैभन्दा ठुलो तथा जनसंख्याको दृष्टिले पाँचौ सबैभन्दा ठुलो राज्य हो । हाल सम्म यईको राजधानी रे सबैभन्दा ठुलो शहर हैदराबाद रहेको छ । भारतको सबै राज्य मध्ये सबैभन्दा लामो समुन्द्र तट गुजरात(१६०० कि॰मी॰) माई रहेको छ , दोश्रो स्थानमा यसै राज्यको समुन्द्र तट (९७२ कि॰मी॰) रहेको छ ।

आन्ध्र प्रदेश १२°४१' तथा २२°उ॰ अक्षांश और ७७° तथा ८४°४०'पू॰ देशान्तर रेखा को बिचमा अवस्थित रहेको छ , रे यईको उत्तरमा महाराष्ट्र, छत्तीसगढ रे उडीसा, पूर्वमा बङ्गाल को खाडी, दक्षिणमा तमिलनाडु तथा पश्चिममा कर्नाटक ले घेरियाको छ । ऐतिहासिक रूपमा हेर्ने हो भने आन्ध्र प्रदेशलाई भारतको धानको का कचौरा भन्ने गरिन्छ । यहाँको प्रमुख खाधान्न मध्ये ७७% भन्दा बढी चामलले ओगटेको छ ।यई राज्यमा दुई प्रमुख नदिहरु, गोदावरी रे कृष्णा रहेको छ । पुदु्चेरी(पांडीचेरी) राज्यको यानम जिल्लाको छोटो अन्त:क्षेत्र (१२ वर्ग माइल (३० वर्ग कि॰मी॰)) यई राज्यको उत्तरी-पूर्व मा स्थित गोदावरी डेल्टा मा रहेको छ । ऐतिहासिक दृष्टिले यस राज्यमा सामेल क्षेत्र आंध्रपथ, आंध्रदेस, आंध्रवाणी र आंध्र विषय को रूपमा चिनिने गरिन्थ्यो ।आन्ध्र राज्य बाट आन्ध्र प्रदेशको गठन १ नोभेम्बर १९५६ मा गरियाको हो ।

सन् २०१४ फेब्रुअरीमा भारतीय संसदले छुट्टै तेलङ्गाना राज्यको मन्जुरी प्रदान गरेको छ । तेलङ्गाना राज्यमा दश जिल्ला तथा बाँकी आन्ध्र प्रदेश (सीमांन्ध्र) मा १३ जिल्ला रहने भएको छ । दश बर्ष सम्म हैदराबाद दुइटै राज्यहरुको संयुक्त राजधानी हुनेछ । नयाँ राज्य सीमांन्ध्र सन् २०१४ जुन २ देखि अस्तित्वमा आइसकेको छ ।[५]सन् २०१४ फेब्रुअरी देखि नै आन्ध्र प्रदेशमा राष्ट्रपति शासन लागु भैसकेको छ ।




#Article 27: आरजु राणा देउवा (150 words)


अारजु राणा देउवा नेपाली कांग्रेसकी नेतृ हुन्। डडेलधुरा, असीग्राम स्थायी ठेगाना भई काठमाडौंं, बुढानीलकण्ठ निवासी ४५ वर्षीया आरजु राणा देउवा हाल समानुपातिक तर्फबठे चुनिएर नेपाली कांग्रेसका सभासद छिन्। भारतबाट मनोविज्ञानमि विद्यावारिधि (पीएच्.डी.) गरेकी सभासद देउवा आफ्ना श्रीमान् पूर्व प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउबाको उत्प्रेरणाबाट राजनीतिमि सक्रिय रयाको बताउँछिन्। राप्रपा नेत्री आफ्नी आमा प्रतिभा राणा लामो समयदेखि राजनीतिमा क्रियाशील रूपमा  समेत राजनीतिप्रति आफ्नो चाख बढेको बताउने देउवा नेपाली काङ्ग्रेस, महासमिति सदस्य छिन्। राज्यका प्रत्येक अंगमि महिलाको उचित प्रतिनिधित्व भयापछि मात्र मुलुक विकासको मार्गमा द्रुत गतिले अघि बढ्न सक्ने उनको विश्वास रयाकोछ। राजनीति बाहेक गैरसरकारी संस्था संचालनमा संलग्न सभासद देउवाले साथी, समानता लगायत एनजीओहरूको संचालन गर्दै आयाकी छिन्। एक छोराकी आमा देउवा 'सुरक्षित मातृत्व संजाल'को संचालनमा समेत सक्रिय छिन्। समाजसेवा रे विशेष गरी महिला सशक्तीकरण उनको विशेष रुचिको क्षेत्र हो। 
समाजसेवा रे विशेष गरी महिला सशक्तीकरण उनरो विशेष रुचिको क्षेत्र हो । संविधानसभामाइ उनले प्रमुखतासाथ उठाउने अठोट गर्या दुई मुख्य मुद्दा हुन्― 

विद्यादेवी भण्डारी




#Article 28: आर्मेनिया (115 words)


आर्मीनिया (आर्मेनिया) यूरोपको काकेशस क्षेत्रमी स्थित यक देश हो । येइकि राजधानी येरेवन हो । १९९० पैली यो सोवियत संघको यक हिस्सा थ्यो जो यक राज्यका ‍रूपमी थ्यो । सोवियत संघमी यक जनक्रान्ति एवं राज्यअनकि स्वतन्त्रता संघर्षपछा आर्मीनियालाई २३ अगस्ट १९९०मी स्वतंत्रता प्रदान अरियो, पुइलै येइका स्थापनाको घोषणा २१ सेप्टेम्बर १९९१मी अरियो एवं येइलाई अन्तरराष्ट्रिय मान्यता २५ दिसेम्बरमी मिल्यो । येइका सीमाअन तुर्की, जर्जिया, अजरबैजान रे ईरानसित जोणीर्‍यान । याँ ९७.९ प्रतिशत है बर्ता आर्मीनियाली जातीय समुदायका अलावा १.३% यजिदी, ०.५% रूसी रे और अल्पसंख्यक बस्सान । आर्मेनिया प्राचीन ऐतिहासिक सांस्कृतिक धरोहर भयाऽ देश हो। आर्मेनियाका राजाले चौथी शताब्दीमी ईसाई धर्म ग्रहण अरीराइथ्यो । यिसै प्रकारले आर्मेनिया राज्य ईसाई धर्म ग्रहण अद्‍द्या पैल्लो राज्य हो।




#Article 29: आलिया भट्ट (205 words)


आलिया भट्ट (जनम १५ मार्च १९९३) एक भारतीय अभिनेत्री रे मोडल हन्। उन ले करण जौहरै: हाँस्य प्रेमकहानि फिलिम स्टुडेंट अफ द यियर (2012) बठेइ हिन्दी फिलिम माइ आफुना खुट्टा राख्या हो। येइ का पाछा उन ले इम्तियाज़ अली कि फिलिम हाईवे रे टू स्टेट्स रे हम्प्टी शर्मा की दुल्हनिया माइ अभिनय अर्यो। बलिवुड माइ उनरा प्रदर्शन कि लेखा: उन लाइ कतिब पुरुस्कार मिलिर्यान। उन ले सिद्धार्थ मल्होत्रा, वरुण धवन, ऋषि कपूर, रणदीप हुड्डा, अर्जुन कपूर, रोनीत राय, रितेश देशमुख, शाहिद कपूर, दिलजीत डासंज, रणबीर कपूर रे शाहरुख खान जसा कतिब लोकप्रिय कलाकारअन सित काम अरिराइछन्। यिन यक मोडल का रूप माइ लै अरन्छिन् रे कयौं मोडलिङ असाइनमेंट अरन्छिन्। येइ का अलावा, आलिया सित गायन कौशल लगै छ।

आलिया भट्ट को जनम १५ मार्च १९९३ का दिन  भारतीय फिलम निर्देशक महेश भट्ट रे अभिनेत्री सोनी राज़दान का घर माइ भया: हो। उनरा बुवा गुजराती मूल का हन् जबकि उनरि इजा जर्मन मूल कि कश्मीरि हन्। भट्ट कि यक बैनि शाहीन (जनम १९८८ ) रे दुइ सौतन्या सहोदर पूजा भट्ट रे राहुल भट्ट छन्। अभिनेता इमरान हाशमी रे निर्देशक मोहित सूरी यिनरि पुइजु बटा का भाइ हन् जबकि फिलम निर्माता मुकेश भट्ट यिनया क़का हन्। भट्ट ले जमनाबाई नरसी स्कूल  बठेइ अपनि शिक्षा प्राप्त अर्या: हो।




#Article 30: आसाम (246 words)


असम अथवा आसाम पूर्वोत्तर  भारत मा एउटा राज्यको नाम हो। आसाम अन्य पूर्वोत्तर भारतीय राज्यहरू ले घेरियाछ।आसाम भारतको एउटा सीमावर्तीय राज्य हो। भारत भूटान तथा भारत बंगलादेश सिमाका केही हिस्साहरू आसाम सँग जोडीया छन।गुवाहाटी आसामको ठूलो सहर हो।

प्राचीन भारतीय ग्रन्थहरूमी यई स्थानलाई प्रागज्योतिषपुरको नामबाट जानिन्थ्यो। पुराणहरूको अनुसार यो कामरूपको राजधानी थियो। महाभारत अनुसार कृष्णको नाती अनिरुद्धले यहाँको उषा नामको युवतीसित मोहित भै उईको अपहरण गरे। हालांकि यहाँको दन्तकथाहरूमा यस्तो भनिन्छ अनिरुद्धमाथि मोहित भै उषाले नै उसको अपहरण गरेकि थी। यई घटनालाई यहाँ कुमार हरणको नामबाट जानिन्छ।

मध्यकालमा सन् १२२८मा बर्माको एउटा चीनी बिक्रेता  चाउ लुंग सिउ का फाले यईमाथि अधिकार गर्‍यो। उ अहोम वंशको थियो जईले अहोम वंशको सत्ता यहाँ कायम गर्‍यो। अहोम वंशको शासन १८२९ पर्यन्त तब सम्म रही रह्यो जब सम्म अंग्रेजहरूले उईलाई हराई दियेन। भनिन्छ अहोम राजाहरूकै कारणले यई ठउरको नाउ आसाम पर्यो ।

आसामबाट नै भारतलाई सर्वाधिक खनिज तेल प्राप्त हुन्छ। यहाँ लगभग १००० किलोमीटर लामो पेटीमा खनिज तेल पाइन्छ। यो पेटी यई राज्यको उत्तरपूर्वी सीमाबाट आरम्भ भयेर खासी तथा जयन्तिया पहाडिहरूदेखि हुंदै कछार जिल्ला सम्म फैलिया छ। यहाँको मुख्य तेल क्षेत्र लखीमपुर तथा शिवसागर जिल्लाहरूमी पाइन्छ।

जिल्लाहरू	सम्पादन

आसाममा २७ वटा जिल्लाहरू छन

उत्तर कछर जिल्ला
करीमगंज जिल्ला
कामरूप जिल्ला
कार्बी औन्गलन्ग जिल्ला
कोकराझाड जिल्ला
गोलाघाट जिल्ला
कछर जिल्ला
ग्वालपाडा जिल्ला
जोरहट जिल्ला
डिब्रूगढ जिल्ला
तिनसुखिया जिल्ला
दारांग जिल्ला
धुबरी जिल्ला
धेमाजी जिल्ला
नलबाडी जिल्ला
नागांव जिल्ला
बारपेटा जिल्ला
बोंगाइगांव जिल्ला
मारिगांव जिल्ला
लखिमपुर जिल्ला
शिवसागर जिल्ला (सिबसागर)
शोणितपुर जिल्ला
हैलाकांडी जिल्ला
कामरूप जिल्ला
बक्सा जिल्ला
उडलगुडी जिल्ला
चिरांग जिल्ला




#Article 31: इजरायल (255 words)


इजराइल राष्ट्र (इब्रानी: , मेदिनत यिसरा'एल; دَوْلَةْ إِسْرَائِيل, दौलत इसरा'ईल) दख्खिन पश्चिम एशियामि स्थित यक देश हो। यो दक्षिणपूर्व भूमध्य सागराः पूर्वी किनारमी अवस्थित हो। येइका उत्तरमी लेबनन, पूर्वमी सिरिया लै जोर्डन लै तथा दख्खिन-पश्चिममी मिस्र छन।

मध्यपूर्वमी स्थित यो देश विश्व राजनीति रे इतिहासैः दृष्टि ले भौत महत्वपूर्ण छ। इतिहास रे प्राचीन ग्रंथअनाः अन्सारअ यहूदीइनोः मूल निवास रयाः येइ क्षेत्रोः नाउँ ईसाइयत, इस्लाम रे यहूदी धर्मअनमी प्रमुखता सित लियिन्छ। यहूदी, मध्यपूर्व रे यूरोपाः कइयौं क्षेत्रअनमी फैलीरैथ्या। उन्‍नीसौं सदीया छाड्‍डीचाल तथा दोसर्‍या बीसौं सदीया पूर्वार्ध मी यूरोपमी यहूदीइन उपर अरीयाः अत्याचाराः कारणले यूरोपीय (तथा अन्य) यहूदी आफुनी ठउर है भाजिबर जेरूशेलम रे एइका आसपासाः क्षेत्रअनमी आउन पस्या। सन् १९४८मी आधुनिक इजरायल राष्ट्रैः स्थापना भइ।

जेरूशेलम इजरायलैः राजधानी हो पुइलै अन्य महत्वपूर्ण शहरअनमी तेल अवीवोः नाउँ प्रमुखताले आउँछ। याँकि प्रमुख भाषा इब्रानी (हिब्रू) हो, जो दाइनहण बठेइ बाउँहण लेखीँछे। याँका निवासिइनलाई इजरायली भण्णान।

इजरायल आँखरोः प्रयोग बाइबल रे उइहै पैली बठेइ हुनोइ आइरैछ। बाइबलाः अन्सारअ ईश्वरका फरिश्ता सित युद्ध लण्या पछा जैकबोः नाउँ इजरायल राखीयाःथ्यो। येइ आँखरोः प्रयोग उसै बगत (या पैली) बठेइ यहूदीइनैः भूमिकि लेखा अरीनोइ आइरैछ। 

इजरायल दख्खिन पश्चिम एशियाः यक स्वतंत्र यहूदी राज्य हो, जो १४ मे १९४८ ई. का प्यालेस्टाइन बठेइ ब्रिटिश सत्ता सकिया पछा बन्यो। यो राज्य रूम सागराः पूर्वी किनारमी स्थित छ। येइका उत्तर तथा उत्तर पूर्वमी लेबनान लै सिरिया लै, पूर्वमी जोर्डन, दख्खिनमी अकाबा की खाणी तथा दख्खिन पश्चिममी मिस्र छन (क्षेत्रफल २०,७०० वर्ग किलोमीटर)। येइकी राजधानी तेल अवीब एवं हैफा येइको अर्खो मुख्य नगर हो।

इजरायलाः तीन प्राकृतिक हिस्सा छन यक दोसरा बठेइ समान्तर दख्खिन है उत्तरसम्म फैलीर्यानः




#Article 32: इटानगर (455 words)


अरुणाचल प्रदेश को राजधानी ईटानगर बहुतै खूबसूरत छ। यो हिमालय कोश तराई माई रया छ। समुद्रसतह है यइको ऊंचाई 350 मी. छ। यह अरूणाचल प्रदेश को राजधानी हो, तबै यासम्म आउनाकिलाई सडकको राम्रो ब्यावस्था छ। गुवाहटी रे ईटानगर का नाहरलागुन का बीच हेलीकॉप्टर सेवा को विकल्प लैछ। हेलीकॉप्टर का अलावा पर्यटक बसबाट पनि गुवाहटी है ईटानगर सम्म जान सक्दान। गुवाहटी है ईटानगर सम्म डीलक्स बस पनि चल्छन।

ईटानगर को खोज मायापुर संगै भयाहो। मायापुर 11 अौं शताब्दीमि जित्रि वंश को राजधानी थ्यो। ईटानगर मि पर्यटक ईटा किलालै हेर्न सक्दान। यई किलाको निर्माण 14-15 अौं शताब्दी मि गरियाहो। यइका नामले सहरको नाम ईटानगर राखिया हो। पर्यटक यई किलामि कैयौ सुन्दर दृश्य हेर्न सक्दान। अब यई किल्ला लाई राजभवन का नाम ले चिनिन्छ रे या राज्यपाल को सरकारी आवास रयाछ।

ईटानगर मि पर्यटक ईटा किला हेर्न सक्दान। यई किलाको निर्माण 14-15 अौ शताब्दी मि गरिया हो। पर्यटक किलाका सुन्दर दृश्य हेर्न सक्छन। किला घुमिसकेपछि पर्यटक त्याको पौराणिक गंगा झील हेर्न सक्दाछन।

यो ईटानगर है 6 किमी. की दूरीमि रयाछ। तालका नजिक सुन्दर जंगल रयाछ।पर्यटक यई जंगल मि सुन्दर पेड़-पौधे, वन्य जीव रे फूलका बगैँचा हेर्न सक्दान। यहां आउने वाला पर्यटक लाई यई झील रे जंगल की सैर जरूर अर्नु पडन्छ।

यहां  एक खूबसूरत बौद्ध मन्दिर रयाछ। बौद्ध गुरू दलाई लामाले लै यईको यात्रा गरिसक्याछन। यई मन्दिर को छत पहेलो ।यई मन्दिरको निर्माण तिब्बती शैली मप गरियाछ। यई मन्दिर का छतहैपूरा ईटानगर को खूबसूरत दृश्य हेर्नसकिन्छ। यई मन्दिर मि एक संग्राहलय निर्माण गरियाछ। यईको नाउ जवाहर लाल नेहरू संग्राहलय हो। यहांहै पर्यटक पूरा अरूणाचल प्रदेश की झलक हेर्नसम्दान।

यइका अलावा यहां  महिलाद्वारा बनाईया खूबसूरत वस्तु, वाद्ययंत्र, शानदार कपडा, हस्तनिर्मित वस्तु रे केन ले बन्या सुन्दर कलाकृति देखिन्छन। संग्राहलय मि एक पुस्ताकलय को निर्माण गरियाछ। यईका अलावा यहाँ पर पर्यटक कई शानदार पर्यटन स्थल को सैर गर्नसकिन्छ।

यि पर्यटन स्थलमा दोन्यी-पोलो विद्या भवन, विज्ञान संस्थान, इंदिरा गांधी उद्यान रे अभियांत्रिकी संस्थान प्रमुख छन।

अरूणाचल प्रदेश को पापुम पेर बहुतै खूबसूरत स्थान हो। यईको मुख्यालय युपिआ मि रयाछ। यो ईटानगर है 20 किमी. की दूरी मि रयाछ। पापुम पेर हिमालय का तराई मि रयाछ। यई कारण पर्यटक यहां अनेक अनेक जंगल, नदि रे पर्यटक स्थल हेर्न सक्दान।

यईका उत्तरी दिशा मि कुरूंग कुमे, पूर्व मि निचला सुबांसिरी, पश्चिम मि पूर्वी कमेंग रे दक्षिण मि असम स्थित छन। यहां निशी जाति का मान्छे बस्याछन। या उनलाई वीरता का लागि चिनिन्छ। निशी का अलावा यहां मिकीर जाति लै रया छन। निशी जाति हरू इण्डो-मंगोल प्रजाति संग संबंध राख्छन रे इनको भाषा तिब्बत-बर्मा भाषा परिवार संग संबंधित छ। निशी जातिहरू फरवरी का पहिला हप्ता उत्शव मनाउछन। यई उत्सव को नाउ न्योकुम हो। 

पापुम पेरमि कई खूबसूरत पर्यटन स्थल छन। यईका पर्यटन स्थल ईटानगर, दोईमुख, सिगेली रे किमीन मि रयाछन। इन पर्यटन स्थलको यात्रा गर्नाकिलाई पर्यटले अरूणाचल प्रदेश का सरकारी कार्यालयहै परमिट लिनु पड्डेहुन्छ।




#Article 33: इभा एन्जेलिना (105 words)


इभा एन्जेलिना (जन्म १४ मार्च १९८५) अमेरिकन अश्लिल चलचित्र अभिनेत्री तथा मोडेल हुन ।

एन्जेलिना क्यालिफोर्निया, हटनटन बीचमी जन्मिएकी थिईन। उनरा अनुसार उन क्यूबा, चिनियाँ, अंग्रेजी रे अाईरिस मूलकि हुन।

एन्जेलिनाले अखबारहरूमा विज्ञापनको जवाफ दिँदा दिँदै अश्लील उद्योगम् प्रवेश गरिन उनको पहिलो दृश्य उनी १८ बर्षको हुँदा सन्स वोल्ड श्रृंखलाको लागि थ्यो। उनरो स्टेज नाम एन्जेलिना थ्यो रे पईल्ली सुरुवाति क्यारियमी एन्जिनिना डेल मार्को र एवा थ्यो।

उनि प्रदर्शनका समयमी चश्मा लगाउन्या अभिनेत्रीका रुपमी परिचित छिन।

इभाले  सन् २००७ बठे २००९ सम्म अश्लिल चलचित्र अभिनेता ड्यानी माउन्टेन संग वैवाहिक जीवन बिताइन । यसै बेला ८ डिसेम्बर २००८ मा एक छोरी (सिल्भि माउन्टेन)लाई जन्म दिईन ।




#Article 34: इरफान खान (132 words)


 
साहबजादे इरफान अली खान (जन्म ७ जनवरी १९६७ - २९ अप्रिल २०२०), इरफान अली एक भारतीय चलचित्र अभिनेता हुन् जो हिन्दी सिनेमा, बेलायती चलचित्र रे हलिउडमी काम अद्दान । 

इरफानको जनम भारतका जयपुर, राजस्थानमी भयाः थ्यो। उनरा बाः साहबजादा यासिन अली खान उद्यमी थ्याः रे उनरी ईजा घरैमुणो काम अरन्थीन्। रुखसाना बेगम नाम अरेकी एक बैनी छन्।
उनले राष्ट्रिय नाट्य विश्वविद्यालयबठे प्रशिक्षण लियाः थ्या। सन् १९९५ मी इरफानले सुतपा सिकदरसँङ् ब्याः अर्योः। सुतपा लगै राष्ट्रिय नाट्य विद्यालयमी आवद्ध थिन्। तीनरा दुई चेलाअन जन्म्या, तिनरो नाउ अयान खान रे बबिल खान हो। उन जीवनका पूवार्धमी खान कार्टुन बनाउँन्या अरन्थ्याः।
इरफानले सन् १९८८ मी ‘सलाम बम्बे’ फिल्मबठे आफनो अभिनय यात्रा सुरु अर्या हन्।

बलिउड अभिनेता इरफान खानको न्यूरोएन्डोक्राइन ट्यूमर नाउको रोगका कारण भारतका मुम्बईस्थित कोकिलाबेन अस्पतालमी बैशाक १७ गते, २०७७ मी निधन भयाः थ्यो।




#Article 35: इलाम जिल्ला (673 words)


इलाम जिल्ला नेपालका ७५ जिल्ला मध्यको एक जिल्ला हो । यो जिल्ला मेची अञ्चलमी पड्डे एक जिल्ला हो । नेपालको वर्तमान प्रशासनिक विभाजन अन्तर्गत पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्रको मेची अञ्चलका चार जिल्ला मध्यको एक पहाडी जिल्ला इलाम नेपालका पचहत्तर जिल्लामध्ये सबैभन्दा पूर्वमी रया एक रमणीय जिल्ला हो। हालको इलाम जिल्ला नेपाल एकीकरण हुना है अगाडी राई र लिम्बु जातिहरूको किराँत राज्य थ्यो। तैमिलै उई समयमी लिम्बु जातिहरूकै बाहुल्यता भया हुनाले इलाम जिल्लाको नामाकरण लिम्बु भाषा है भएको मानिन्छ। महाभारत र शिवालिक पर्वत श्रृंखलाको पूर्व दक्षिण काखमी अवस्थित नेपालको सुदूर पूर्वी पहाडी जिल्ला इलाम बास्तवमै प्राकृतिक दृष्टिले रमणीय छ। याको चियाबारी, हरियाली, साना-ठूला नदी-नाला, पोखरी, मठ-मन्दिर, पर्वतीय शिखर तथा अन्य प्राकृतिक सुन्दरता पर्यटक आकर्षणका तत्त्व हुन। प्राकृतिक बरदानस्वरूप रहेको यहाँको उर्वर भूमि एवं पौरखी कृषकहरूको अथक मेहनतले गद्दा यो जिल्ला आर्थिकरूपले धनी मानिन्छ। साँस्कृतिक, प्राकृतिक तथा आर्थिक पक्षहरूमा समृद्ध रहेको यो जिल्ला पहाडकी रानी, नगदेबालीको खानी जस्ता उपनामले चिनिन्छ। इलाम जिल्लालाई विभिन्न 'अ'को जिल्ला भनेर पनि चिनिन्छ। यसै क्रममा यसलाई हाल ८ 'अ'को जिल्ला भनेर चिनिन्छ। जैमी 'अ'को अर्थ अलैंची, अदुवा, अर्थोडक्स चिया, अकबरे खुर्सानी, ओलन (दुध), अम्लिसो, आलु र अतिथि सत्कार हुन्छ। पूर्व-पश्चिम राजमार्गको चारआली है मेची राजमार्गमा ७८ किलोमिटरको दुरी पार गरे पछा इलाम सदरमुकाम पुगिन्छ। इलाम जिल्लाको क्षेत्रफल 1703 वर्ग किलोमिटर र जनसंख्या २०६८ को जनगणना अनुसार 290,254 जना रया छ।

हालको इलाम जिल्ला नेपाल एकिकरण हुना है लै आगा या राई र लिम्बु जातिहरूको किराँत राज्य थ्यो। तसैमी लै प्राचिन समयमी लिम्बु जातिहरूकै बाहुल्यता भया हुनाले इलाम जिल्लाको नामाकरण लिम्बु भाषाबठे भया मानिन्छ। लिम्बु भाषामी इलाम शब्द, दुई शब्दको संयोजन भइ भया मानिन्छ। जईमी इको शाब्दिक अर्थ घुमाउरो र लामको शाब्दिक अर्थ बाटो अर्थात इलामको अर्थ घुमाउरो बाटो हुन जान्छ। यै अर्थलाई पुष्टि गर्ने साँच्चै नै झापा है इलाम औन्ज्या भौत घुमाउरो बाटो तय गद्दु पडन्छ । यसरी हेर्दा यै जिल्लाको नाम इलाम राखिनु उपयुक्त भया माणीन्छ। तर इलामको पुरानो नाम खलङ्गा भया केही पुराना लेखबठे प्रमाणित हुन्छ तथा जो घुमाउरो बाटोको कुरा गरिन्छ त्यो बाटोको निर्माण विक्रम संवत् २०१५ तिर भएको पाइन्छ सो पूर्व नै इलाम शब्दको प्रयोग भया पाइन्छ। तबै ये है लै बर्ता  विश्वस्त प्रमाण यो पाइन्छ कि इलामको विभिन्न ठाउँमी रयाका भट्टराई ब्राह्मणका वंशज आदि गुरु शङ्कराचार्यको समयमी भारतको केरल प्रान्तबठे आया थ्या जई केरलमी भट्टतिरि भणीन्छ भट्टतिरि कोइ अपभ्रंश भट्टराई भएको पुष्टि भईसक्या छ तथा केरलमी ब्राह्मणहरूका घरलाई ईल्लम भन्ने गरिन्छ।  येई ईल्लम शब्द अपभ्रंश भएर इलाम भया र कालान्तरमी इलाम लेखिन थालिया हो भन्या भनाइ लै काई काई सुन्नामी पाइन्छ।

जसरी नेपालको हावापानीमी बिषमता पाइन्छ ठीक तसै गरि इलाम भित्रको हावापानीमी पनि बिविधता पाइन्छ। हावापानी बिषम हुनुमा याको धरातलीय स्वरूप नै हो। जिल्लाको बेंसी क्षेत्रमा उष्ण मध्य पहाडी क्षेत्रमा समशीतोष्ण र उच्च पहाडी क्षेत्रमा शीतोष्ण एवं लेकाली हावापानी पाइन्छ। जिल्लाको उच्च पहाडी क्षेत्रमा तापक्रम न्यूनतम शून्य डीग्री सेल्सियस सम्म र होचो बेसी क्षेत्रमा गृष्ममा अधिकतम ३१ डीग्री सेल्सियस सम्म पुगने गरेको तथ्याङ्क पाइन्छ। प्राय जसो २००० मिटर भन्दा माथिको चुचुराहरूमा यहाँ हिउँ पणन्छ। बङ्गालको खाडीबाट नजिक हुन्या र इलामको अधिकांश पर्वत श्रेणीहरू बंङ्गालको खाडी सँग सम्मुख ढाल बनाइ ठडिएकाले गुष्ममा अत्याधिक वर्षा हुन्या गरनछ।

लाप्चे, लिम्बू, राई, तामाङ, गुरुङ, शेर्पा,थामी, पहरी, क्षत्री, ब्राह्मण, नेवार आदि सम्प्रदायका मानिसहरू यस जिल्लामा बसोबास गद्दान। सन्तपुर (सन्दकपुर) ३०००मी., छिन्तापु, श्रीअन्तु, सिद्धिथुम्का जसा रमणीय पहाडहरू येई जिल्लामी रया छन, जहाँ सयौं प्रजातिका चराहरू तथा विश्वकै दुर्लभ मानिएका रेड पाण्डा, दुम्सी, सालक लगायतका जनावरहरू पाइनान्।

सेती देवी, पञ्चकन्या, सिंहवाहिनी, पाथीभरा, गजुरमुखी आदि धार्मिक तथा कन्याम, करफोक, मंगलबारे आदि पर्यटकीय स्थान इलामले समेटया छ। सबै भाग पहाडी भेकमी पद्डे ये जिल्लाको प्राकृतिक सौन्दर्यका कारण सल्दिले सल्दिले पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमी इलाम चिनीनाछ। नौ कुना भया माई पोखरी रे टोड्के झरना हेड्दाई पर्यटकको ओइरो लागने गरुन्छ। हरियाली युक्त चियाबारी भया कन्याम डाँडामा वनभोज खान्यान्को ताँती लाग्ने गरुन्छ।

खेतीपातीलै पशुपालन इलामको मुख्य पेशा भएलै व्यापारले मुख्य पेशा स्थान लिया छ। ईलाम बजार,बिब्ल्याँटे, फिक्कल, पशुपतिनगर, नयाँबजार, मङ्गलबारे, देउराली यहाँका मुख्य व्यापारीक केन्द्र हुन्। इलाम बजार जिल्ला सदरमुकाम हो, जो राजधानीबठेई करिब ८५० कि.मी.का दूरीमी छ। चिया पत्ती, अलैँची, अदुवा, आलु,अम्लिसो, अकबरे खुर्सानी, ईसकुस, दूध आदि याँका मुख्य कृषि उपज हुन्। इलाममी हाल १० हैलै बढ्ता चिया प्रशोधन कारखाना रया छन्। इलामको अर्थोडक्स चिया युरोप र अष्ट्रेलियाली बजारमी भौत लोकप्रिय छ।

इलामलाई विकसित पहाडी जिल्लाका रूपमी लिइन्छ।




#Article 36: इराक (181 words)


इराक पश्चिमी एशियामी स्थित यक जनतान्त्रिक देश हो जाँ का मान्स खासअरीबर मुस्लिम छन। येइका दख्खिनमी साउदी अरब रे कुवेत, पश्चिम मी जोर्डन रे सीरिया, उत्तर मी तुर्की रे पूर्व मी ईरान अवस्थित छन। दख्खिन पश्चिम हण यो फारसैः खाणी सित लै जोणीरैछ। दजला नदी लै फरात लै येइकि दुई मुख्य नदि हुन जो येइका इतिहासका ५००० वर्ष ऐतिर लैजनान। येइका दोआबेयीमी मेसोपोटामिया की सभ्यताको उदय भयाऽथ्यो।

इराकका इतिहास मि असीरिया को पतन भया पछा विदेशी शक्तिइनको प्रभुत्व रनोइ आइरैछ। ईसापूर्व छयौं सदी पछा फारसी शासन मी रया पछा (सताउँ सदी सम्म) येइ मी अरबीइनको प्रभुत्व रयो। अरब शासनका समयमी याँ इस्लाम धर्म आयो रे बगदाद अब्बासी खिलाफतकी राजधानी रै। तेरौं सदी मी मंगोल आक्रमण बठेइ बगदादोः पतन भयो रे पुइ उति पछा कि अराजकताका वर्षौं पछा तुर्कअन (उस्मानी साम्राज्य)को प्रभुत्व यामी बन्यो। २००३ है डिसेम्बर २०११ सम्म अमेरिकाः नेतृत्व मी नेटोकी सेनाइ याँ उपस्थिति बनिरैथि जै पछा याँ यक जनतान्त्रिक सरकारको शासन छ।

राजधानी बगदादका अलावा करबला, बसरा, किर्कुक तथा नजफ अन्य प्रमुख शहर हन। याँ की मुख्य बोलचालिकि भाषा अरबी लै कुर्दी लै हन रे दुएइलाई संवैधानिक दर्जा मिलिरैछ।




#Article 37: ईश्वर (113 words)


परमेश्वर(ईश्वर) तो सर्वोच्च परालौकिक शक्ति छ जईलाइ ये संसारको स्रष्टा र शासक माणीन्छ । नेपालीमाई परमेश्वरलाई भगवान, परमात्मा वा परमेश्वर लै भणीन्छ । प्रत्येक संस्कृतिमाई परमेश्वरको परिकल्पना ब्रह्माण्डको संरचनाबठे जोडी रै छ ।
संस्कृतको ईश् धातुको अर्थ छ- नियन्त्रित गर्नु र येमाइ वरच् प्रत्यय लाइबटि यो शब्द बनाएको छ। यस प्रकार मूल रूपमा यो शब्द नियंताका रूपमा प्रयुक्त भएको छ। यसै धातुदेखि समानार्थी शब्द ईश अनि ईशिता बनेका छन्।

वेदका अनुसार व्यक्तिका भित्र पुरुष ईश्वर नैं छ। परमेश्वर एक नैं छ। वैदिक र पाश्चात्य मतहरूमा परमेश्वरको अवधारणामा यो गहिरो अन्तर छ कि वेदका अनुसार ईश्वर भीतर र परे दुइटै छ जबकि पाश्चात्य धर्महरूका अनुसार ईश्वर केवल परे छ। ईश्वर परब्रह्मको सगुण रूप छ।




#Article 38: उत्तर प्रदेश (197 words)


उत्तर प्रदेश भारतको सबै भन्दा ठूलो (जनसंख्याको आधारमा) प्रान्त हो। लखनऊ यई प्रदेशको प्रशासनिक रे विधायिक राजधानी हो र इलाहाबाद न्यायिक राजधानी हो। यई प्रदेशको अन्य महत्त्वपूर्ण शहरहरू हुन: आगरा, अलीगढ, अयोध्या, बरेली, मेरठ, वाराणसी ( बनारस), गोरखपुर, गाजियाबाद, मुरादाबाद, सहारणपुर, फैजाबाद, कानपुर। यईको छिमेकी प्रान्तहरू हुन: उत्तराखण्ड, हिमाचल प्रदेश, हरियाणा, दिल्ली, राजस्थान, मध्य प्रदेश, छत्तीसगढ, झारखण्ड, बिहार। उत्तर प्रदेशको पूर्वोत्तर दिशामा नेपाल देश छ।

सन २००० मा भारतीय संसदले उत्तर-प्रदेशको उत्तर पश्चिमी (मुख्यतः पहाडी) भाग बाट उत्तराखण्ड प्रान्तको निर्माण गर्‍यो। उत्तर प्रदेशको अधिकांश हिस्साहरू सघन आबादी भएको गंगा रे यमुनाको मैदानहरू छन्। करीब १६ करोडको जनसंख्या भयाको उत्तर प्रदेश भारतको अधिकतम जनसंख्या भएको प्रदेश मात्र होईन अपितु यो विश्वकै सर्वाधिक आबादी भयाको उप राष्ट्रिय एकाइ हो। विश्वमा मात्र पाँच राष्ट्र चीन, स्वयं भारत, संयुक्त अमेरीका, इंडोनिशिया रे ब्राजीलको जनसंख्या उत्तर-प्रदेशको जनसंख्या भन्दा बढी छ।

उत्तर प्रदेश भारतको उत्तरमा स्थित छ। यो राज्य उत्तरमा नेपाल, तिब्बत दक्षिणमा मध्य प्रदेश, पश्चिममा हरियाणा, दिल्ली, राजस्थान तथा पूर्वमा बिहारले घेरियाको छ। उत्तर प्रदेशको राजधानी लखनऊ हो। यो प्रान्त २,३८,५६६ वर्ग किलोमीटरको क्षेत्रफलमी फैलियाको छ यहाँको उच्च अदालत इलाहाबादमा छ। झाँसी, लखीमपुर खीरी, वाराणसी, इलाहाबाद, फैजाबाद, आजमगढ, बरेली, मेरठ, मुज्जफरनगर, मुरादाबाद, गाजियाबाद, अलीगढ, गोरखपुर, सहारणपुर, मथुरा, नोएडा यहाँको मुख्य शहर हुन।




#Article 39: उत्तराखण्ड (318 words)


उत्तराखण्ड भारतको उत्तरमा स्थित प्रान्त हो । यई प्रान्तलाई ९ नोभेम्बर २००० मा उत्तर प्रदेशबाट छुट्याएर नयाँ प्रान्तको दर्जा दिइयो, रे यो प्रान्त गणतन्त्र भारतको २७ औं राज्य बन्यो। यईको सिमानाहरू उत्तरमा चीनको श्वशासित प्रदेश तिब्बतसँग जोडिया छ, पूर्वमा यो प्रान्त नेपाल सँग जोडियाको छ, दक्षिणमा यो प्रान्त उत्तर प्रदेश सँग जोडियाको छ, हरियाणा यई प्रान्तको पश्चिममा छ भने हिमाचल प्रदेश उत्तर-पश्चिममा स्थित छ।यईको राजधानी  देहरादून हो।

यो प्रान्त मानस खण्डको कुर्माञ्चल अथवा कुमाउँ नामबाट चन्द राजाहरूको शासन कालमा प्रचलित भयो। कुर्माञ्चल माथि चन्द राजाहरूको शासन कत्यूरीहरू पछि प्रारम्भ भयेर सन १७९० सम्म रह्यो। सन १७९० मा नेपालको गोर्खा सेनाले कुमाऊँ माथि आक्रमण गरेर कुमाऊँ राज्यलाई आफ्नो आधीन गर्‍यो। गोर्खाहरूको कुमाऊँ माथि सन १७९० देखि १८१५ सम्म शासन रह्यो। सन १८१५ मा अङ्ग्रेजहरू सँग युद्ध पराजित भये पछि गोर्खा रे अङ्ग्रेजहरू बीच सुगौली संधि भयो। सुगौली सन्धिमा उल्लेखित क्षेत्र अङ्ग्रेजहरूलाई सुम्पेर नेपाल फिर्ता भयो। तर अङ्ग्रेजहरूले कुमाऊँको शासन चन्द राजाहरूलाई न दियेर ईस्ट इण्डिया कम्पनीको अधीन गरि दियो। यई प्रकार कुमाऊँ माथि अङ्ग्रेजहरूको शासन १८१५ देखि आरम्भ भयो रे अन्तमा ब्रिटिशहरू गयापछि यो प्रान्त भारतको उत्तर प्रदेशमा गाभियो। सन २०००मा यस क्षेत्रलाई उत्तराखण्ड नाम दियेर छुट्टै प्रान्त बनाईयो।

भारतको तीन नयाँ प्रान्त झारखण्ड, छत्तीसगढ र उत्तराखण्ड ९ नवम्बर सन् २००० का दिन स्थापना भएका हुन्। पहिले यि प्रदेशहरू क्रमश: बिहार, मध्य प्रदेश र उत्तर प्रदेश प्रान्तमा थिए। उत्तराखण्डको पुरानो नाम उत्तराँचल राखिएको थियो। सन् २००५मा तत्कालीन मुख्य मन्त्री श्री नारायण दत्त तिवारीले जनता र प्रशासनीक विभाजकको माग अनुसार उत्तराँचलको नाम बदलेर उत्तराखण्ड बनाएका थिए।

उत्तराखण्ड राज्यलाई कुमाउ मण्डल र गढवाल मण्डल गरी दुई छुट्टा छुट्टै मण्डलहरूमा विभाजित गरिएको छ। उत्तराखण्ड राज्यमा जम्मा १३ वटा जिल्लाहरू छन्। तिनका नामहरू यस प्रकार रहेका छन्।

कुमाउ मण्डलका जिल्लाहरू
अल्मोडा जिल्ला
बागेश्वर जिल्ला
नैनिताल जिल्ला
पिथौरागढ जिल्ला
चम्पावत जिल्ला
उधमसिँहनगर जिल्ला
गढवाल मण्डलका जिल्लाहरू
पौडी जिल्ला
टिहरी जिल्ला
चमौली जिल्ला
रुद्र प्रयाग जिल्ला
उत्तरकाशी जिल्ला
देहरादुन जिल्ला
हरिद्वार जिल्ला
यि जिल्लाहरूमा हरिद्वार र उधम सिँह नगर बाहेक अरु सबै पहाडी जिल्ला हुन्।




#Article 40: उदयपुर उपत्यका (152 words)


उदयपुर उपत्यका लाई कमलामाई उपत्यका का नामले पनि चिनिन्छ। कमला नदीले सिंचीत यो उपत्यकाको मुख्य नदी पनि कमला हो। तर त्रियुगा लगायतका अन्य नदीहरू पनि यहाँ प्रवाहीत छन। उत्तरमा माहाभारत तथा दक्षीणामा चुरे पाहाडको सबैभन्दा होचो खण्डले घेरीया यो उपत्यका सगरमाथा रे जनकपुर अन्चल तथा  सिन्धुली रे  उदयपुर दुई जिल्लाको प्रशासनीक संरचनामी रया छ। सिन्धुली (कमलामाई) तथा गाइघाट (त्रियुगा) जस्ता नगरपालीका भयाको यई उपत्यकामी कटारी घुर्मी , भिमान लगायतका बजार समेत रयाछन। महेन्द्रराजमार्गको लाहानबाट गाइघाट हुदै माथी जाने निमार्णधीन सगरमाथा राजमार्गले तथा पश्चिम खन्डमा काठमाडौं जोडन बनाइदै गरेको वि. पि. कोइराला राजमार्ग (वर्दीवास धुलीखेलराजमार्ग)ले उपत्यकाको यातायत सुचारू छ। तर दुई महत्वपूर्ण नगरपालिका सिन्धुली माढी (कमलामाई) र गाइघाट (त्रियुगा ) जोडने पुरानो सडकमार्ग अझैपनी कच्ची नै रया छ। ६९,३४० जनसंख्या रहेको त्रियुगा नगरपालिका (गाइघाट) यो उपत्यकाको सबैभन्दा ठूलो नगरहरू हो भने ३६,४४० जनसंख्या भएको सिन्धुलीमाढी (कमलामाई) दोस्रो ठूलो नगरपालिका हो। फलफुल तथा खेतीपातीको उत्पादनका लागि प्रसीद्व यो उपत्यका द्रुत गतीमा विकास हुनला छ।




#Article 41: ऋतु (223 words)


ऋतु यक वर्ष है नानो कालखण्ण हो जै माइ मौसम कि दशाअन यक खास प्रकार कि हुन्छिन। यो कालखण्ण यक वर्ष लाइ विभिन्न भागअन माइ विभाजित अरन्छ जै बेला पृथ्वी ले सूर्य कि परिक्रमा का परिणामस्वरूप दिन कि अवधि, तापमान, वर्षा, आर्द्रता इत्यादि मौसमी दशाअन यक चक्रीय रूप माइ बदेलीनान। मौसम कि दशाअन माइ वर्ष भरि हुन्या येइ चक्रीय बदलाव को प्रभाव पारितन्त्र माइ पड़न्छ रे यिसै प्रकार ले पारितन्त्रीय ऋतुउन निर्मित हुनान। ऋतु मौसम लाई आधार मानिबर बनाइया को समय मापन एकाई हो। हिन्दू पंचाङ्गका अनुशार ऋतुउन लाइ ६ भाग माइ विभाजीत गरियाको छ भँण्या अंग्रजी माइ ४ भाग माइ विभाजित गरियाको छ। 

नेपाल तथा भारत माइ परम्परागत रूप बठेइ मुख्यतः छै ऋतुउन परिभाषित अरीर्याहान। -

ऋतु परिवर्तन को कारण पृथ्वी ले सूर्य का चारै तिर अद्द्या परिक्रमण रे पृथ्वी को अक्षीय झुकाव हो। पिर्थिवि को अक्ष येइ का परिक्रमा पथ ले बन्न्या वला समतल सित यक कोण बनौन्छ जै कारण ले परिक्रमा का बेला उत्तरी या दक्षिणि गोलार्ध मै है कोइ यक गोलार्ध सूर्जे कि तिर झुकन्छ। यो झुकाव सुर्जे का चारै तिर हुन्या परिक्रमा का कारण वर्ष का अलग-अलग समय माइ अलग-अलग हुन्छ जै माइ दिन-रात कि अवधि माइ घट-बड़ होइबरे यक वार्षिक चक्र निर्मित हुन्छ। योइ ऋतु परिवर्तन को मूल कारण हो।

पश्चिमी प्रचलन अथवा अङरेजि का अन्सारअ यक वर्ष माइ चार ऋतु हुनान तनरा नाउँ यई प्रकार छन्-




#Article 42: एड्स (322 words)


एड्स () एउटा यस्तो लक्षण हो, जुन एचआइभीले गर्दा शरीरमा उत्पन्न हुन्छ। यो एक यौन संक्रमित रोग हो। जथाभावी यौनसम्पर्क राख्दा मानिसहरू यो भाइरसका सिकार हुने गर्दछन। तर यो भाइरस संक्रर्मित व्यक्तिबाट स्वस्थ मानिसमा यौनसम्पर्कको माध्यमबाट मात्र नभइ निर्मलिकरण नगरियाका सिरिन्जको प्रयोगबाट , र्यालबाट, शरीरका अंगहरू प्रत्यारोपन गर्दा, संक्रमित आमाले गर्भधारण गर्दा उक्त गर्भमा रहेको बच्चा समेतलाई सजिलै सर्न सक्दछ। हाम्रो शरीरमा एच‍‍'आइ'भी' पसेपछि सर्वप्रथम T-Lymphocyte कोषमा आक्रमण गर्ने गर्दछ र त्यइपछि बिस्तारै उक्त भाइरस अन्य कोषहरूमा पनि प्रवेश गरि यइले शरिरको रोगसँग लड्ने क्षमतालाई कमजोर बनाउदै लैजान्छ। यसरी शरीरको प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर भयापछि मानिसको शरीरमा जुनसुकै रोगले सजिलै आक्रमण गर्न सक्दछ। यिनै बिभिन्न रोगहरूको लक्षणहरूको संगालोलाई नै एडस् भनिन्छ।

सन् २००४ सम्म लगभग ३,०००,००० मानिसहरू एड्सले गर्दा मृत्यु भइसकेको छ । यी मानिसहरूमा लगभग ५००,००० को संख्या बालबालिकाहरुको थियो। सन् २००४ सम्म विश्वभरीको लगभग ४०,०००,००० मानिसहरूमा एचआईभी संक्रमण थियो ।

विश्वमा सबैभन्दा धेरै एड्स भयाका मानिसहरू अफ्रिकामा बसोबास गर्छन र एड्सबाट मृत्यु हुने बालबालिकाहरु धेरै जसो अफ्रिकामा बस्छन् ।

धेरै यस्ता एचआईभी संक्रमित व्यक्तिहरुलाई आफ्नो सङ्कर्मण बारे ज्ञान हुदैँन । त्यसैले पनि एआईभी पिडित ब्यक्तिहरूको संख्या यकिनका साथ भन्न गाह्रो छ ।

एड्सका लक्षणहरु निम्न प्रकारका छन्:-

आजको दिनसम्म यइलाई पूर्णरुपमा निको पार्ने कुनै औषधीको विकास भएको छैन। हामीसँग भयातायातका का औषधीहरु(Anti Retroviral Therapy/ ART) ले शरीरमा एचआईभीको संख्यालाई नियन्त्रणमा राखी शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक शक्तिलाई सामान्य राख्न र एड्सको अवस्थामा पुग्नबाट बचाउने काम गर्छन्। आफ्नो चिकित्सकसँग सल्लाह गरी रगतको जाँच गरी कुन अवस्थामा औषधी शुरु गर्न सकिन्छ, आफ्नो शरीरमा भाइरसको मात्रा कति छ (Viral Load), रोग प्रतिरोधात्मक कोषहरुको संख्या कति छ (CD4 count) भनेर थाहा पाउन सकिन्छ।

बच्ने उपाय

आफ्नो यौनसाथीलाई पनि उपचार गराउने

साधारण सम्पर्क जस्तै अँगालो मार्ने, एउटै रुमालको प्रयोग गर्ने, जुठो खाने गर्नाले एचआईभी संक्रमण सर्दैन। साधारणतया रगत लिँदादिँदा पनि यो रोग सर्दैन किनकी त्यस्तो बेला एचआईभी लगायत हेपाटाइटिस बी जस्ता सर्नसक्ने रोगहरुको परिक्षण गरिएको हुन्छ। तर असुरक्षित यौनसम्पर्क, एउटै सई प्रयोग गरेमा, राम्ररी सफा नगरिएको सामानले टाटु गरेमा यो रोग सर्न सक्छ।

एचआइभी सर्ने माध्यम

यसरी सर्दैन




#Article 43: एन्जेला मर्केल (269 words)


एन्जेला डोरोथिया मर्केल (जनम सन् १९५४ जुलाई १७) जर्मनिः राजनीतिज्ञ तथा अच्यालै चान्सलर हुन्।  उन पैली कि शोध वैज्ञानिक लगै हुन्। मर्केल वर्ष २००० बठेइ क्रिस्टियन प्रजातान्त्रिक संघ (जर्मन्यो) नेतृत्व अद्दी आइरैछन्। उन जर्मनिः पैल्लि महिला हुन् जै यिन मी है कसै लै पदोः दायित्व समाल्लाछिन्। फोर्ब्स द्वारा प्रकाशित विश्व कि सबै है शक्तिशाली महिला वर्ष २०१४ का सूची मी एन्जेला मर्केल पैल्ला स्थान मी रैरैछन्। २०१३ मी निकालियाः सूची मी लगै उन पैल्ला स्थान मी रैरैथिन्। 

बर्लिन मूल का बुवा हार्स्ट केस्नर रे पोलिश मूलै इजा हर्लिण्डै सन्तानाः रूप मी मर्केलोः जनम भयो। बचपन मी उनरो नाउँ एन्जेला डोरोथी केज्नर राखियो। मर्केलै इजा जर्मनिः सोशल डेमोक्र्याटिक पार्टिः सदस्य रै सकिरैथिन्। मर्केलै केइ विरासत पोल्याण्ड सित लै जोड़ीरेछ क्याइ कि उनरा पर‍-बज्या, लुडविग क्याजमीर्जाक, पोलिश मूलाः जर्मन थ्या। उनरा बुवा होर्सट बरलिनै का स्थानीय थ्या, इजा अङरेजी रे लेटिनै शिक्षिका थिन्।

स्कूल छँन्ज्याँ उन ले रसियाली बोल्ल सिकिन्, उन ले आफुना गणीत रे रसियाली भाषिक प्रखररूप बठेइ पुरस्कार लगै पाइराथिन्। मर्केल ले लिपजिक विश्वविद्यालय मी सन् १९७३-७८ तक्क भौतिक विज्ञानोः अध्ययन अरिन्। सन् १९८९ मी मर्केल डेमोक्रेसी अवेकनिङ नाउँ अर्याः राजनीतिक पार्टि मी जोड़ियी हुन्।

सन् १९७७ मी उन ले अर्खा भौतिकशास्त्राः विद्यार्थी उलरिच मरकेल सँङ विवाह अरिन्। सन् १९८२ मी उनअन जुदा भया लै मर्केल थर भँण्या उन ले वाञि बठेइ लेयीहुन्। उनरा दोसरा श्रीमान् भँण्या जोएसिम सउर हुन् जो मिडिया बठेइ दूर रैर्यान्। उनअनै भेट सन् १९८१ मी भयी हो भँण्या  ब्या ३० डिसेम्बर १९९८ मी भयाः हो।

प्राथमिक तौर मी यक भौतिक रसायनज्ञाः रूप मी प्रशिक्षित मर्केल ले १९८९ का क्रान्त्याः प्रभाव स्वरूप, पूर्वी जर्मन सरकारै उप-प्रवक्ताः रूप मी छोटो सेवा अरिबर राजनीति मी प्रवेश अरिराइथिन।




#Article 44: एसिया (427 words)


एसिया सात महादेश मध्यनको एक महादेश हो । यो सबैभन्दा ठुलो महादेश हो। यईका दक्षिणमा हिन्द महासागर रयाछ। एसिया पृथ्वी को पूर्वी रे उत्तरी गोलार्ध मी अवस्थित सबैहै ठूलो रे बहुतै आवादी भयाको महादेश हो। युरोप महादेशसंग भुधरातत जोडिया छ।एसियाले ४४,५७९,००० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटिरैछ। जुन पृथ्वी को जमिनको ३० प्रतिशत रे जम्मा सतहको ८.७ प्रतिशत हो। यो महादेश बहुसंख्यक जनको बासस्थान हो।प्राचित आदि सभ्यताको उद्गम भूमि  हो।यो महादेश घना बस्ति संगै ठुला निर्जन भूभाग रयाको ठउर हो जहाको जनसंख्या लगभग ४.४ विलियन पुगिरैछ।

एसिया का पूर्वमी प्रशान्त महासागर दक्षिणमी हिन्द महासागर उत्तरमी उत्तरी महासागर ले घेरपया छ। पश्चिमी सिमाना ऐतिहासिक रे सांस्कृतिक हिसाबले सघन रुपमी यूरोप शीत जोडिया छ। त्याहा कोई भौगोलिक सिमाना छैन तबैलै पूर्वमी यूराल नदी रे यूराल पर्वत तथा दक्षिणमी कौकासस पर्वत, क्यास्पियन रे काला सागरलाई सिमानाका रुपमी स्विकारिया छ।
चिन रे भारत ई. सं. १ देखि १८०० सम्म विश्वका ठुला अर्थतन्त्र का रुपमी उदायाका थिया। चिन प्रमुख आर्थिक शक्ति का रुपमि सबैलाई पूर्वतिर आकर्षित गर्याथ्यो।भारतको प्रसिद्ध प्राचीन संस्कृति सम्पदा रे समृद्धि ले एसियामी युरोपियन वाणिज्य, अन्वेषण रे उपनिवेश लाई आकर्षित गर्याथ्यो। कोलम्बसले अमेरिका पत्ता लगायापछी भारतको आकर्षण बढ्याथ्यो।जुन प्रमुख पूर्व-पश्चिम व्यापार मार्गका रुपमी विकास भयो।२० अौं शताब्दी ताका एसियाको आर्थिक गतिशीलता संगै जनसंख्या वृद्धि मी तिव्रता आइरइथ्यो। यसिया विश्वका प्रमुख धर्महरु हिन्दु, इसाई, ईस्लाम, बौद्ध, ताओश, सिख लगायत अरु धेरै धर्मको जजनी हो।

एसिया नाममात्रको कुल गार्हस्थ उत्पादनका आधारमी यूरोप पछि दोस्रा स्थानमी छ पीपीपी अनुसार पहिलो स्थानमी छ। २०११ अनुसारएसियाका ठुला अर्थतन्त्र मी चीन, जापान,भारत,दक्षिण कोरिया रे इन्डोनेसिया रया छन। २०११ अनुसार  विश्वका प्रमुख ५ कार्यालय स्थानहङकङ, सिंगापुर, टोकियो, सोल रे सांघाई एसियामी रयाछन। लगभग ६८% अन्तर्राष्ट्रिय फर्मका अफिस हङकङमी रयाछन।२० अौ शताब्दी का सुरुवात देखि चीन रे भारतको अर्थतन्त्र तिव्र रुपमी बढ्नलाछ। आर्थिक वृद्धिदर ८% हैलै बढी रयाछ। अरु एसियाका उच्च आर्थिक वृद्धि भयाका देशहरू मी इजरायल, मलेसिया, इन्डोनेसिया, बंगलादेश, पाकिस्तान, थाइल्यान्ड, भियतनाम, मंगोलिया, उज्बेकिस्तार, साइप्रस, फिलिपिन्स आदि छन।साथैकाजकिस्तान, तुर्कमेनस्थान,इरान, ब्रुनई, यूएई, कतार, कुवेत, साउदी अरब, बहराइन रे ओमान खनिज स्रोतमी सम्पन्न छन।
एसिया पेट्रोलियम,जंगल, माछा, पानी, धान, तामा, चाँदी जसा प्राकृतिक सम्पदाले सम्पन्न रयाछ।पूर्वी रे दक्षिण एसियाली देशहरू चीन, ताईवान, दक्षिण कोरिया, जापान, भारत, फिलिपिन्स, सिंगापुर को अौद्योगिक उत्पादन मजबुत छ। जापान रे कोरिया बहुराष्ट्रिय संस्थाको क्षेत्रमी अगाडि रयाछन। भारत आणविक क्षेत्रमी अगाडि छ। यूरोप, अमेरिका, कोरिया रे जापानमी संचालित कम्पनी एसियामी उपलब्ध प्रयाप्त सस्तो श्रमका कारण पूर्वाधार विकासमी फाइदा लिन सफल रयाछन।

२०१० मी ३.३ मिलियन अरबपती थिया भन्या उत्तर अमेरिकामी ३.४ विलियन थिया। २०११ को अन्त्यमी दक्षिण एसिया प्रमुख रुपमी चीन रे जापान मी १८,००० जना संग १०० मिलियन डलर बराबरको  हस्तान्तरणिय सम्पत्ति रयाथ्यो जबकी उत्तर अमेरिका मी १७,००० जना रे यूरोपमी १४,००० जना संग मनत्रै थ्यो।




#Article 45: ई–पुस्तकालय (2212 words)


श्री ५ पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरणको क्रममी आफूले जितेका काठमाण्डौ, भक्तपुर, ललितपुर राज्यहरु तथा गोरखा रे नुवाकोट दरवारका मठ–मन्दिर आदी बाटाइ संकलित हस्तलिखित ग्रन्थहरु जम्मा अरिबर काठमाण्डौ हनुमान ढोका स्थित दरवारको पूजाकोठामा संकलन अद्द लगाएका रैछन् । केही वर्ष पछा तिसै पुस्तक संग्रहले अघोषित रुपमा सरकारी पुस्तकालयको दर्जा पायो । तिनै हस्तलिखित ग्रन्थहरुको निको प्रवन्धन मिलाउन भनि वि.स.१८६९ साल भाद्र १५ गतेका दिन  राजा श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाहको पालामा ‘पुस्तक चिताइ तहविल ’ भनि लालमोहर जारी भया रैछ । चिताइ भण्णाले रेखदेख र तहविल भण्णाले ढुकुटी संग्रह भण्णे बुझाउँछ । “पुस्तकहरुको रामणोे संरक्षण अद्दु रे विना हुकुम कसैलाइ पढ्न नैदिनु” भनि राजा गीर्वाणयुुद्ध विक्रम बाट हुकुम भैबर वार्षिक १२५/– रुप्पे खान्गी पाउने अरी पण्डित केदारनाथ झा लाइ तहविलदार वा (लाइब्रेरियन) नियुक्त अरी २ वटा थप टहलुवा/सहयोगीका साथ यै कामको जिम्मा दिईएको रैछ । यिसैलाइ नेपालमी औपचारिक रुपमी पहिलो पुस्तकालय भण्णा रै छन् । तिसै दिनको अवसर पारेर २०६५ साल भदौ १५ गते बाटाइ नेपाल सरकारले पनि औपचारिक रुपमै पुस्तकालय दिवश मनाउने निर्णय अरेको हो । हनुमानढोकामा रहेका तिन् पुस्तकहरु श्री ३ जंग बहादुर राणाले सम्वत् १९०४ सालमी थापाथली दरवारको जैसी कोठामा सारेका रैछन । वीर शमशेरले ती पुस्तकहरुलाई वि.स.१९५३ सालमी दरवार स्कूलमी सारीबर दरवार लाईब्रेरी नाम राखेका रैछन् । त्यहाँ सारिएका पुस्तकहरु हिनामिना हुनलागे पछा १९५७ सालमा पुनः त्यहाँ बाट सबै शैक्षिक सामग्रीहरु घण्टाघरमी सारी वीर पुस्तकालय नामाकरण अरिया रैछ । वि.स. १९५७ फागुन १५ गते वीर शमशेरको निधन भए संगै उसै दिन प्रधानमन्त्री बनेका देव शमशेरले गोरखापत्रको वर्ष १ र अंक २ को अंकमा एक विज्ञप्ति प्रकाशन अन्न लगाइ सो पुस्तकालय आजबाटाइ सर्वसाधारणको  लागि पनि खुल्ला भएको जानकारी अराएका रै छन् । शिक्षा प्रेमी देव शमशेरलाई केही समय पछि चन्द्र शमशेरले पदच्युत अराएर विस्थापित अराएपछा पुस्तकालय प्रवेशमा पुनः सर्वसाधारण जनतामाथि प्रतिवन्ध लगाइया रैछ । त्यी पठन सामग्री हरुलाइ पुनः रामशाह पथमा सारी २०२४ साल बाटाइ राष्ट्रिय अभिलेखालय नामाकरण गरिएको रै छ ।
        वि.स. १९०३ बाटाइ नेपालमा राणाहरुको निरंङ्कुश शाशन शुरु भए सगैं नेपालमी पुस्तकालयको स्थापना र विकास हुन सकेन । राणाहरुले १९८६ सालमा सामुदायिक पुस्तकालय खोलेको अभियोगमी महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा लगायत ४६ जना लाइ भीम शमशेरले देशद्रोहको आरोप लगाई जनही  १००/– रुप्पे जरीवाना अराएका थिए भण्णान् । तापनि २००७ साल भण्णा अम्ख राणाहरुले पुस्तकालय स्थापना अरेको पाइन्छ । जस्तै ः वीर पुस्तकालय, केशर पुस्तकालय, सिंह पुस्तकालय आदी । यीन् पुस्तकालयहरु राणाहरुले सर्वसाधारण जनताका लागि नभई आफना निजी प्रयोजनका लागि मात्तरै खोलेका थिए । २००७ साल पछिको राजनीतिक परिवर्तन पछा मात्तरै नेपालमी सर्वसाधारण जनताले पुस्तकालय खोल्न र खोलिएका पुस्तकालयमी प्रवेश अद्द पाएका रैछन् ।
नेपालको नयाँ संविधान २०७२ को भाग ४ को धारा ५१ को उपधारा (ज ४) मी नागरिकहरुको व्यक्तित्व विकासका लागि सामुदायिक सूचनाकेन्द्र , पुस्तकालय स्थापना रे प्रवर्धन अद्दे कुरा उल्लेख अरिया छ । हुनत पुस्तकालय सेवाको विकासका लागि सरकारले २०६४ सालमै पुस्तकालय तथा सूचना सेवा नीति पारित अर्याको थियो । त्यै नीतिमी सरकारी र गैरसरकारी संस्थाको संयुक्त सहयोगमी सवै विद्यालयहरु, गा.वि.स.हरु र नगरपालिकाहरुमा सार्वजनिक पुस्तकालय स्थापना र संचालन अद्दे अवधारणा राखिया थियो । तर काम भणे हुन सकेन । यो प्रयास प्रयासमै सिमित रह्यो भण्णान् ।
हाल नेपालमी निम्नानुसारका पुस्तकालयहरु रहेका छन् ः–

यो नेपालको एक्कै पूर्ण सरकारी स्वामित्व भएको पुस्तकालय हो । यै को स्थापना २०१३ सालमा भएको हो । यै को प्रधान कार्यालय ललितपुर जिल्ला पुल्चोक स्थित हरिहर भवनमा रया छ । २०७२ वैशाष १२ गते आएको विनाशकारी भूकम्पले यै पुस्तकालयमी भौत क्षति पुगेको पुस्तकालय प्रमुख श्री यादवचन्द्र निरौला भण्णान् । उनले भणे अनुसार नेपाल राष्ट्रिय पुस्तकालयमा विभिन्न विधाका गरी लगभग डेढ लाख पुस्तकहरु रयाका छन् । भूकम्प पछा पुस्तकालयका अधिकांश पुस्तकहरु नजिकैको विद्यालयमी प्लाष्टिका कट्टामा हालेर राखिएको अवस्था रै छ । नेपाल सरकारलाई दान बाटी प्राप्त भएको केशर पुस्तकालय रे डिल्ली रमण–कल्याण रेग्मी स्मारक पुस्तकालय पनि नेपालसरकार काई स्वामित्व भयाका पुस्तकालयहरु हुन् । यै का अलावा केही मन्त्रालय रे विभागमा पनि सरकारी पुस्तकालयहरु रहेका छन् भण्णान् । तिन् पुस्तकालय लाई नेपाल सरकारले नियमित बजेटको व्यवस्था अरिरहेको छ ।

विद्यालय वा शैक्षिक प्रतिष्ठानमी हुने पुस्तकालय लाइ शैक्षिक पुस्तकालय भणिन्छ । यिसा पुस्तकालयमा विशेष अरेर तिसै विद्यालयका कोर्श सम्वन्धी पाठ्यसामग्रीहरु राखिएका हुनाहान् । शैक्षिक पुस्तकालयहरु पनि ३ प्रकार का हुनाहान् ः– विद्यालय पुस्तकालय , महाविद्यालय पुस्तकालय रे विश्वविद्यालय पुस्तकालय । यि उपर्युक्त शैक्षिक पुस्तकालयहरुमा विशेष अरीबर तिनिहरुका आ–आफ्नाइ क्षेत्रका सम्वन्धित पुस्तकहरु राखिएका हुनाहान । शैक्षिक प्रतिष्ठानमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरु, पढाउने शिक्षकहरु, रे सम्वन्धित कर्मचारीहरु बाहेक और बाइरका पाठकहरु लाइ प्रवेश अराउने अनुमति नै  पनि हुन सकन्छ । यो प्रतिष्ठानको नियममी भर पड्ने कुराहो । हाल नेपालका सवै क्याम्पसहरु , उच्च मा.वि.हरु ,विश्वविद्यालयहरु रे और शैक्षिक प्रतिष्ठानहरुमी शैक्षिक पुस्तकालयहरु स्थापना भइरया छन् ।

स्थानीय जनताले चन्दा उठाइबर ,कुनै समाजसेवी व्यक्ति विशेषले , सामुदायिक संघ–संस्थाले, गैर सरकारी संघसंस्थाले वा अन्तराष्ट्रिय गैरसरकारी संघ–संस्था इत्यादी निकाय बाटाइ संस्थापन रे संचालन हुने वा भइरयाका पुस्तकालय लाइ सामुदायिक पुस्तकालय भण्णाहान् । यिसा पुस्तकालय संचालन गर्न सम्वन्धित निकायले नै आवश्यक स्रोत जुटाएको हुन्छ । सामुदायिक पुस्तकालयमा जुन सुक्कै व्यक्तिले सदस्यता लीबर वा नै लीबर आफनो रुचि अनुसारका पुस्तक र पत्र–पत्रिकाहरु पड्ड पाउने व्यवस्था मिलाइएको हुन्छ । नेपालमा यिसा लगभग १००० वटा पुस्तकालयहरु रयाका छन् । नेपालमा सामुदायिक पुस्तकालयहरुलाइ नेपाल सरकार बाटाई कहिले काँही मात्तरै सरकारी अनुदान मिलन्छ । नेपालको इतिहासमा विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला रे मनमोहन अधिकारी प्रधानमन्त्री भयाबेला  मात्तरै सार्वजनिक पुस्तकालयको लागि बजेट छुट्याया पाइन्छ । यै बाहेकका कुनै पनि प्रधानमन्त्रीहरुले सामुदायिक पुस्तकालयहरुको विकास र प्रवर्धनको लागि बजेट छुट्याउने तिर ध्यान दिएका नै रैछन् । नेपालका अधिकांश सामुदायिक पुस्तकालयहरु पुस्तकपे्रमी वा अध्ययनमी रुचि राखने केही विशिष्ट व्यक्तिको पहलमा खुलेका हुन् । केही पुस्तकालयहरु दान–दातव्य, चन्दा रसिद वा देउसी भैँलो इत्यादी बाट रकम संकलन अरी संचालनमा आएका लगै छन् । केही पुस्तकालयहरु कुनै व्यक्ति विशेषको स्मृतिमा उनाराइ आफन्तीद्वारा संचालनमा आएका हुन् । केही सामुदायिक पुस्तकालयहरु स्थानीय समाजसेवीहरुले निःशुल्क प्रदान गरेको कोठामी संंचालित छन् रे तिनरोे व्यवस्थापन पनि समाजसेवीहरु वा पुस्तकालय प्रेमी स्वयंसेवीहरुले अरिरहेका छन् । यी सामुदायिक पुस्तकालयहरुमा एक समस्या के छ भने ,संस्थापन कालमा पुस्तकालय खोल्ले बेला जति उत्साह, समर्पण र लगन थियो कालान्तरमा त्यो ह्रास भैवर गएपाछा भौतै पुस्तकालयहरु नाम मात्रमै सिमित भएका रै छन् । सामुदायिक पुस्तकालयको प्रमुख महत्व भणेको युवाहरुलाइ कुलत लागन बाट बचाउनु हो । १५ देखी २५ वर्ष उमेर समुहका युवाहरुले समयको सदुपयोग गर्न नैजाणे पछीे कुलतमा लागेर बिग्रिने समस्या हुन्छ । यो उमेरमा लाग्ने बानी प्रवल हुने रैछ । उनिहरुले समय खर्चने उपयुक्त माध्यम नैपाए पछा फिल्म तकन जाने ,जुवा–तास खेल्ने , रक्सी, चुरोट जाँड ,गाँजा सेवन अन्ने, ग्याङ बनाएर गुण्डागर्दीमा हिड्ने, कानमी मुन्द्रा हाल्ने, इत्यादी कुलतमा पड्डे सम्भावना हुन्छ । यिसा पुस्तकालयहरुले ती युवाहरुलाइ उनरो इच्छा अनुसारका पत्र–पत्रिका, पुस्तक, र ज्ञान बर्धक अडियो–भिडियो उपलब्ध अराएर कुलत बाट बचाउनुका साथै सकारात्मक बानीको विकास अरेर समयको उचित सदुपयोग गर्न सिकाउन सकन्छ । दोसरो फाइदा शिक्षित बेरोजगार युवाहरुलाई विभिन्न समयमा खोलिने  सरकारी वा गैरसरकारीे  रिक्त दरबन्दीहरुको  सूचनाकोे जानकारी प्रदान अराउनु हो । अहिले हामरो देश नेपालका अधीकांश दुर्गम क्षेत्रमा देशभित्र समय–समयमा खोलिने सरकारी र गैरसरकारी रिक्त दरबन्दीहरुको आधिकारिक जानकारी पाउने कुनै सूचनाकेन्द्र नैथिन् । इन्टरनेटको पहँुच पुराइ देशमा छैन । जहाँ छ , त्यहाँका सबै युवाहरुको पहँुच इन्टरनेट सम्म पुगन सक्या छैन । शिक्षित युवाहरुले आफनाइ गाउँघरमी बसेर देशभित्रको रिक्त दरबन्दीको सूचना पाउने आधार आथिन् । सरकारी सूचना आउने आधिकारिक समाचार पत्र गोरखापत्र सबै सरकारी कार्यालयमा आउने अरे पनि त्याँका कर्मचारीहरुले गोरखापत्र तक्द आउनेलाइ त्यो देखाउनै पडन्छ भन्ने नियम आथिन । साथै पुरानो गोरखापत्र लौ अनिवार्य संग्रह गरेर राखनु पडन्छ भण्णे पनि छैन । यिसो अवस्थामी शिक्षित युवाहरुले रिक्त दरबन्दीको सूचना पाउने स्रोत भणेकोे यात भन्सुन् हो या इन्टरनेट नै हो । भन्सुन्को भर हुँदैन भण्णान् । इन्टरनेट अँझै देशका सुगम मानिएका जिल्लाहरुमी समेत सर्वसुलभ भइसक्या आथिन । उदाहरणको लागी कञ्चनपुर जिल्लाको कुरा गर्ने हो भने यस जिल्लाको परासन ,अमरबस्ती रे त्रिभुवनवस्ती लगायतका गा.वि.स.हरु बाटाइ नयाँ सरकारी रिक्त दरबन्दीको सूचना हेद्द मोटरसाइकलमी १ घण्टा भन्दा बढी लाग्ने कैलाली जिल्लाको अत्तरियास्थीत श्री प्रतिभा सामुदायिक पुस्तकालयमा पाठकहरु पुगने अरेकोे यै पंङ्तीकारको संज्ञानमी रहेको छ । इन्टरनेटको पहुँच भएर मात्रै नहँुदो रहेछ । हामरो जसोे गरीब राष्ट्रमा सबै शिक्षितहरुको हात्मा स्मार्ट फोनहरु हुनाहान भण्णे पनि छैन  । यिसो अवस्थामी शिक्षित बेरोजगारहरुलाई नयाँ खुलने रिक्त दरबन्दीको सूचना प्रदान अद्द सकनु सामुदायिक  पुस्तकालयहरुको अर्को प्रमुख विशेषता होे । यै को तेसरो विशेषता भणेको बुढापाका रे रिटायर्ड भएका कर्मचारीहरुको भेटघाट अद्दे,भलाकुसारी अद्दे चौतारी हुनु लगै हो । सामुदायिक पुस्तकालयका भितर सबैले जान पाउन भया हुनाले याँ जोपनि आएर आफना साथिभाइ वा आफन्ती सित भलाकुसारी भेटघाट कुराकानी अद्द सकिन्छ । आफुलाइ मनलाग्याका पुस्तक पत्रपत्रिका पड्ड सकन्छ । यो समय सदुपयोगको भौतै रामडो ठौर हो । यै ठौरमी दारुखाने, जुवाखेल्ने, सिगरेट,गुट्का खाने रे और गलतकाम अद्दे लाई प्रबेश नैहुनदिने भया हुनाले याँ खराब पकृतिका मान्स नै आउना । याँ रामडोइ मान्स आउछ । त्यसैले यो निका मान्सन को चिनजान रे भेटघाट हुने ठौर पनि हो ।

कुनै विशेष क्षेत्र, विधा, भाषा, माध्यम वा पाठकसंग सम्वन्धित पुस्तक पत्र–पत्रिका लगायतका पठन सामग्रीहरुको संकलन भएको पुस्तकालय लाइ विशेष वा विशिष्ट पुस्तकालय भणिन्छ । जस्तै मदन पुरस्कार पुस्तकालय, जेल पुस्तकालय, राष्ट्रिय बेल पुस्तकालय इत्यादी ।

सरकारले आफनाइ लगानीले स्थापना अरेर आफुइले संचालन र रेखदेख अद्दे अरी विभिन्न स्थानीय निकायहरुमा स्थापना अरेका पुस्तकालयलाइ सार्वजनिक पुस्तकालय भण्णाहान्् । हाल नेपालमी यिसा पुस्तकालयहरु आथिन्् । तर निकट भविष्यमा यस प्रकारका पुस्तकालयहरु स्थापना हुने तिर काम भइरहेको सुणियाछ । 
हाल संसारमी जम्मा ३ किसिमका पुस्तकालयहरु रहेका छन् । जुन यै प्रकार छन् ।

 एक्कीसौ शताब्दि रे ई– पुस्तकालय ः आफूलाइ मनपड्डे विभिन्न विषयका पुस्तकहरु रे विभिन्न ज्ञानवर्धक सूचनाहरु, इन्टरनेट प्रयोग गरेर वा नगरेर कम्प्युटर वा स्मार्टफोनको माध्यम बाटाइ  अडियो÷भिडियो द्वारा हेर्न रे सुन्न सकिने गरि व्यवस्था मिलाइएको पुस्तकालय लाई नै ई– पुस्तकालय भण्णाहान्् । अहिलेको युग भनेको इन्टरनेटको युग हो । संसारमा द्रुत गतिमा ई– लाईब्रेरीहरु स्थापना भइराख्या छन् । इन्टरनेट ज्ञान र सूचनाको भौत सस्तो ,सुलभ, रे शीघ्र प्राप्त हुने माध्यम भएको हुनाले आफनो १५/२० वर्षको सव्रिmय लघुयात्रामा यैले संसारका आधा भन्दा बर्ता जनसंख्यामा पहुँच बनाइ सक्या छ । अहिले संसारमा भएको जुनकुनै देशको भाषा, धर्म, संस्कृति,साहित्य,विषय र विधाको ज्ञान  इन्टरनेटमा छ, भण्ण अतिशयोक्ति नहोला । ई–लाइब्रेरीमा पुस्तकहरुलाइ कम्प्युटर वा स्मार्टफोन मोबाइल बाटाइ भिडियो वा दृष्य सामग्री तकिबर, गीत वा श्रव्य सामग्री सुणिबर रे भाषा तकिबर पढिन्छ, । लाइब्रेरीमा नभएको विषय वस्तुलाइ ई–लाइब्रेरीका पाठकहरु आफूलाइ चाहिएको सामग्रीको विषय, शीर्षक, लेखकको नाम वा उक्त पाठभित्र हुनसक्ने अनुमानित शब्दलाइ इन्टरनेटको माध्यम बाटाइ गुगल, याहु ,युट्यूब जसा सर्च इन्जनमी राखेर आफूलाइ चाहिने आवश्यक ज्ञान वा सूचनाहरु खोज्जाहान । यी सूचना र ज्ञानका सामग्रीहरुलाइ डाउनलोड अरी इन्टरनेट लाइन नभएको बेला वा अफ लाइनमा पनि हेद्द रे सुन्न सकिन्छ । यिसा भौतै सूचना सामग्रीहरु अनलाइनमा निःशुल्क पढ्न, सुन्न रे हेर्न सकिने खालका हुन्छन भने कतिपयलाई पैँसा तिरेर किन्नु पड्डे पनि हुन्छ । कतिपय सूचना रे ज्ञानका सामग्रीहरु निःशुल्क डाउनलोड अद्द मिलने खालका हुन्छन् भणे, कतिपय नैहुना । अर्थात ती ज्ञान रे सूचनाका सामग्री डाउनलोड अरे वाफत पैसा तिर्नु पड्डे हुन्छ । संक्षेपमी यो प्रविधि अत्यन्तै सस्तो , सरल ,छिटाइ रे जन उपयोगी लगै छ । जस्तै ः हामीले बजारमा कागतको शताब्दि पंञ्चाङ्ग (सय वर्षको पात्रो) किन्नुहो भणे लगभग २०००/– रुप्पे खचर्नु पडन्छ । तर ई–लाइब्रेरीमा १ जी.वि. मेमोरी कार्डमी १००० वर्षको पातडो अटाउँछ । १ जि.वि.मेमोरी कार्ड हाल  भारतमी रु ५०/– रे नेपालमी रु २५०/– सम्ममा आउँछ । तिसोइ अरेर कागजको पूmल भर्जन अक्सफोर्ड डिक्सनरी किन्न १२००/– रुप्पे खर्चिनु पडन्छ भणे यसलाइ मेमोरीकार्डमी हालीबर प्रयोग अद्दा आधा जि.वि.पनि नै लाग्दो । पुस्तककोे डिक्सनरी तकनु भण्णा ई–डिक्सनरी तकनु  झन् सजिलो रे छिटाई हुने अद्दछ । ई–लाइब्रेरी आफैमा माथि उल्लेख गरिएका पुस्तकालयका सबै ३ प्रकारहरुको मिश्रण स्वरुप हो । यसलाइ पुस्तकहरु राख्ने कोठा र ¥याक चाहिए जस्तै तिसो केही पनि चाँहिनैन् । कम्प्युटर भितरको १००० जि.वि.को हार्डडिक्स (मेमोरी)मी एक मिनि ई– पुस्तकालय अटाउन सकन्छ । 
      यिति फाइदा हुँना–हुँनै पनि इन्टरनेटका केही बेफाइदा लगै छन् । अहिले नेपालमी २ प्रकारले इन्टरनेटको दुरुपयोग भइरया अवस्था छ । पहिलो अवयस्क युवा–युवतीहरुले इन्टरनेटमा अश्लील सामग्री तकनु हो । यसले समाजमा  अश्लीलतालाई भौत बढी फैलाएको छ । जसले गर्दा बलत्कार, छेडछाड, र यौन मनोविकृतिहरु लाइ झन्बढी बढावा मिलि राख्या छ । यौन दुराचारका घटनाहरुमा भौत बृद्धि भएका छन् । कैयौं युवा युवतीहरुको भविष्य समेत बिग्रियाको छ । दोसरो अर्खाको नक्कली फेसबुक,यूट्यूव आई.डी.बनाएर चलाउनु हो । यहाँ पहिलो भन्दा दोसरो और बढी घातकसिद्ध भयाको छ । कसैको (विशेषतःजात्कीनहरुको) नक्कली फेसबुक आइ.डि. बनाएर अर्कैले चलाइ दिनाले पनि समाजमा धेरै विकृति र विसंगतीहरु जन्मायाको छ । नक्कली फेसबुक आइ.डि बाट पीडित यस्ता कैयौँ घटनाहरुमा महिलाहरुले आत्महत्या समेत अरि सकेका छन् । यो इन्टरनेट प्रविधिको चरम दुरुपयोग हो । चीनमा जस्तै नेपालले पनि अश्लील वेब–साइटहरुमा प्रतिवन्ध लगाउनु पडन्छ । नती यसले भविष्यमी विकराल रुप लिन सकन्छ । फेसबुकका नक्कली आइ.डि प्रयोगकर्ता खुरापाती मुलेहरुले आफू जोगिन अर्खाको सीम आई.डि. पनि प्रयोग अरिरहेका हुनाहान् । यसलाइ निर्मूल पार्न फेसबुकको अपराध रोक्ने फोनट्रेस प्रविधि भित्य्राउनु पर्दछ , जसले प्रहरीहरु लाई कुन फेसबुक आई डि. कहाँबाट ,कै स्मार्टफोन बाटाइ, कै कम्प्युटर बाटाइ चलन्छ भन्ने जानकारी दिन्छ । यो प्रविधिमा प्रयोकर्ताको सीम आई. डि. को पनि जरुरत पड्डैन । भारतले यो प्रविधि भित्य्राइ सकेको रैछ । यो प्रविधिमा फोन हराए पछा चोरले सिम निकालेर फाले पनि फोन पत्ता लगाउन सकिन्छ ।
     ई–लाइबे्ररीहरुमा यिसा अश्लील वेब–साइटहरु र फेसबुक , युट्यूब, ह्वाटसप जस्ता सामाजिक संजालहरुमा प्रतिवन्ध लगाइने हँुदा त्यहाँ युवा–युवतीहरु बिगड्डे समस्या हुँनैन । त्यहाँ नियन्त्रित वातावरणमा केवल ज्ञानवर्धक साइट मात्रै हेर्न स्वीकृत अरिएको हुनाले ज्ञानवर्धक सामग्रीहरु मात्रै अनलाइन तकन सकिने रे तिसाइ सामग्री मात्तरै डाउनलोड गरी पाठकहरुलाइ प्रदान गरिने व्यवस्था मिलाइएको हुन्छ । 
समग्रमा इन्टरनेट प्रविधि बाटाइ बेफाइदा भन्दा फाइदाहरुनै बर्ता हुनाहान् । इन्टरनेटको दुष्प्रभाव बाट बचाउन अभिभावकहरुले आफ्ना चेला–चेलिनलाइ पर्याप्त निगरानीमा राखनु पडन्छ । जथाभावी स्मार्ट फोन किनिदिनु हँुनैन । स्मार्ट फोनको प्रयोग कसरी अरिरहेको छ भण्णे निगरानी अरिरहनु पडन्छ । यो युग इन्टरनेटको युग हो । जसरी आजको यै संसारमी सवारी साधनहरु, बिद्युत , संचारका विविध साधनहरु इत्यादी दैनिक जीवन यापनका अभिन्न अङ्ग बनिसकेका छन् , तिसोइ अरीबर भविष्यमी इन्टरनेट पनि अभिन्न अङ्गबन्ने निश्चित छ । नयाँ पुस्ताले यसको तिरस्कार अद्द पनि सम्भव छैन । अतः यसबाट प्राप्तहुने फाइदा मात्रै ग्रहण अरी बेफाइदा बाट बचन सिकु रे सिकाऔँ भण्णे यै लेखको मूल उदेस्य हो ।




#Article 46: ओनसरी घर्तिमगर (214 words)


ओनसरी घर्ती नेपालकी राजनीतिज्ञ तथा रुपान्तरित व्यवस्थापिका संसदकी सभामुख हुन्। उनी नेपालको पहिलो महिला सभामुख हुन्। एकिकृत नेकपा माओवादीको तर्फबाट महिला जनजातिको प्रतिनिधित्व गर्ने ओनसरी घर्तिमगरको भूमिगत नाउ 'उषा' हो।घर्ती पूर्व अर्थमन्त्री बर्षमान पुन की जिवनसंगिनी हुन।

माओवादी जनयुद्धको क्रममा पूर्वी नेपाल रे राजधानी वरपरका काभ्रे, रामेछापमा बितायाकी घर्ती मगर जनमुक्ति सेनामा केही समय काम गरेकी थिइन्। जनयुद्धको थालनीको दिन होलेरी चौकी आक्रमणमा सहभागी दुई महिलामा उनी पनि एक थिइन्। उनीसँगै भयाकी अर्की महिला तारा घर्ती मगर पनि संविधान सभा सदस्य भइन्।

रोल्पाको जंकोट -१ माडीचौरमा निम्न मध्यम वर्गीय मगर परिवारमा जन्मनु भयाकी घर्ती मगरले औपचारिक रूपमि माध्यमिक तह सम्मको अध्ययन पुरा गर्नुभयाको छ । गीतसँगीत प्रति पनि रुचि राख्नुहुने घर्ती मगरका संस्मरण तथा लेखहरू विभिन्न पत्रिकामा प्रकाशित भइरहन्छन् ।

२०४६ साल देखि राजनीतिमा लाग्नुभयाकी घर्ती मगर माओवादीले गठन गर्याको पहिलो सुरक्षा दलमा रोल्पाका चार जना महिलामध्ये एक हुनुहुन्छ ।

माओवादीको राज्य समितिकी सदस्यसमेत रहनुभयाकी घर्ती मगरले पार्टीको एजेण्डाका साथ महिला रे जनजातिका मुद्दालाई संविधानमा सुनिश्चित गर्नु नै आफ्नो प्रमुख एजेण्डा भयाको बताउनुहुन्छ। 

एकीकृत माओवादीकी नेतृ ओनसरी घर्तीमगर नेपालको संविधान २०७२ जारी भया संगै नेपालको पहिलो महिला सभामुख हुनुभयाको छ । नेमकिपाकी उम्मेदवार अनुराधाका प्रस्तावक सभासद् सुनिल प्रजापतिले प्रस्ताव फिर्ता लियापछि ओनसरी निर्विरोध निर्वाचित हुनुभयाको हो । संविधानसभा निर्वाचनमा रोल्पा क्षेत्र नम्बर दुईबाट निर्वाचित हुनुहुन्थ्यो । यसअघि उपसभामुख पदमा रहेर कार्य गरिसक्नुभयाको छ ।




#Article 47: कञ्चनपुर जिल्ला (232 words)


कञ्चनपुर जिल्ला सुदूर पश्चिमाञ्चल को महाकाली अञ्चलमी पडन्छ । यो नेपालको सुदूरपश्चिमको को जिल्ला हो । ये जिल्ला माई ६ नगरपालिका र ४ गाबिस छन् ।

कञ्चनपुर जिल्ला पुर्वमि कैलाली जिल्ला, उत्तरमि डडेलधुरा जिल्ला, पश्चिममि भारतको उत्तराखण्ड रे दक्षिणमि भारतको उत्तर प्रदेश संग सिमाना जोडियाछ।यइका उत्तरमि चुरे पर्वत रया छ भन्या पश्चिम सिमानामि महाकाली नदी रयाछ।

कञ्चनपुर जिल्लामि प्रमुख रुपमि थारु रे पहाडी दुई समुदाय बसोबास रयाछ।यी दुबै समुदायका अा-अाफ्नै रितिरिवाज, जालचलन, सहनिहन रे संस्कृति छन।थारु समुदायमि माघि, अठवारी, होली बिशेष रुपमि मनाईन्द।थारुहरुको कौरा नाच रे साखिया नाच विशेष अाकर्षक रयाछ। थारु समुदायले थारु भाषा बोल्छन रे यिनिहरुको अाफ्नो विशेष परम्परागत पोषाक रयाछ।।यस्तै पहाडी सुुमुदायले दशै, तिहार, शिवरात्री, होली विशेष रुपमि मनाउने गर्याछन।

कञ्चनपुर जिल्लामी शिक्षाका लागि निजि तथा सरकारी बिद्यालय रया छन् | उच्च शिक्षाका लागि सुदूरपश्चिम विश्वविद्यालय समेत छ |

कञ्चनपुरको प्रमुख व्यापारीक केन्द्र महेन्द्रनगर  हो। दक्षिणी क्षेत्रमि रया बेलौरी बजार अर्को व्यापारिक केन्द्र हो। त्यस्तै दैजी बजार, झलारी बजार रे गुलरिया बजार पनि प्रमुख रयाछन।

कञ्चनपुर का प्रमुख अाकर्षक ठउरमि शुक्लाफाँटा क्षेत्र प्रमुख रया छ।यइ अारक्षमि हात्ती, बाघ, बार्हसिङ्गा, गोलि लगायल विभिन्न जिवजन्तु रे पंक्षी संरक्षित छन।

कञ्चनपुर को दैजी बजारहै ९ किमि उत्तरमि रया बेतकोट ताल रे यइका किनारमि अवस्थित मन्दिरको भर्मण गर्नाकी हजारौ स्थानीय रे वाह्य पर्यटक अथउने गर्याछन।यो ताल चुरेका फेदमि रया छ।

कञ्चनपुरका दोधारा रे चाँदनी दुई गाविस बिच महाकाली नदीमि रया नेपालको लामो झोलुङ्गे पुल दोधारा झोलुङ्गे पुल हेर्नाकी अाउने पर्यटकको संख्यामि वृद्धि हुदैछ।




#Article 48: कत्यूरी राजा (776 words)


कत्यूरी राजा अयोध्या है दक्षिण भारत उज्जैन गए त्यहाँ है  कुमौं गडवाल आएका हुन् । दक्षिण भारत है कुमाउमी आई ७औ शताब्दी बाटी १२८० सम्म भारतका चारै कुनाका राजाका राजा महाराजा भईवर कुमाउ कार्तिकेयपुरी भन्ने ठाउँमी राजधानी बनाई राज्य गर्यो । त्यहाँ कार्तिकेयपुरी राज्यका राजा भानिवर चिनिन्थे । कार्तिकेय  (मोहन्याल ) देवता कुलदेवता मान्न थे । राजा बासुदेव इनरा पुर्खा हुन् ।  पैल्लिका राजा लै हुन् । यिनु बासुदेवले कुमाउमी यो वंशको राज्यको सुरु अरेको हो । कुमाउमी जुम्ली राजा क्राचल्ल राजाले यिनु माथि जाई लागि यिनको राज्य बि.स १२८० मी लुट्यो तब त्यहाँ है यई वंशका राजा गडवाल गए त्यहाँ पनि नै बसे । त्यहाँ है डोटी आएका हुन् । डोटीमी राज्य गद्दे पाल राजा यै वंशका राजा हुन् । कुमौं गडवाल है डोटी आएका हुन् । यिनु अयोध्याका राजा रामका वंशज हुन् भानिबर इतिहासले पनि भनेको छ । सूर्यवंशी कुलका राजा भनिए पनि यिनुलाई रघुवंशी राजापनि भानिबर चिन्नाहन । डोटी आयका यहि कुलका राजाका मौ जौ लाई रघुवंशी राजा भन्ने चलन छ । यिनका देवता कार्तिकेय भनिने शिव (केदार) का जेठा चेला मोहन्याल हुन् । डोटीको यिनको राज्य जुम्ली राजाका सन्तान राज्पुरे( रैका राजवंशका नागिमल्ल)ले बि.स १४४१ मी लुटेपछि यिनु डोटी बोगटान क्षेत्रमी फैलिएर बसन गएका हुन् । यिनु राजाको गोत्र शौनक हो भने वंश रघुवंशी हुन् । यिनी राजाका सन्तान बैदिक बिधिबिधान भित्रको डोटेली भाषा संस्कृति मान्नाछन् । यिनको ब्याबरो यिनु संगै मिल्ले यिनका इस्ट भनिने और ठकुरी चन्द शाही,मल्ल, सिंह रे देउवासंग हुन्छ । देउवा रे चन्द यिनरासंगै आएका  पुराना इनरा इस्ट हुन्  । पल्ली देउवाको ठुलो मान थ्यो । जब तिनु भित्तरका ल्यईते बाट जन्मेकाहरुले ब्याबरो बिगाड़यो तब तिनु हेलाका भए । हेलाका भएपनि जान्ने चिन्ने मान्छले हेला अरेको नै थिन । 

अयोध्या बाटै दखिन जाई राज्य अर्यो । दखिन उज्जैन गई राज्य गरीवर उज्जैन बाटी पाटालीपुत्र हुनै कुमाउ गडवाल आएका हुन् । यिनु आफुलाई उज्जैन्का विक्रमादित्य राजाका सन्तान हुँ भन्नाहान । यिनु राजासंग तीन गोत्रका इनका ब्याबरो वाला इस्टमित्र पनि दखिन भारत बाटै संगै आएका हुन् ।  यिनु  रघुवंशी राजाका कुल्गुरु तीन गोत्रका छन् । कौडिन्य,भारद्वाज र कश्यप गोत्रका पनेरु (जोशी) ,जोशी (भण्डारी रे बडू बामन यिनका कुलका बामन हुन् । कौडिन्य गोत्रका भागेश्वर कुलदेवता मान्ने जोशी रे भारद्वाज गोत्रका भण्डारी बामन ,पासो कुलदेवता भएका बडू बामन सुर्यवंसी रघुकुलका रघुवंशी भनिने अयोध्याका राजाका सन्तानका कुलकै बामन भएका हुनाले, यिनु राजाका वंशज संग -संगै छन् । कार्तिकेयपुरी राजाका कुलदेवता शिव(केदार)का पुत्र कार्तिकेय (मोहन्याल) हुन् । मोहन्याल देवता अयोध्याका राजाको  कुमाउ गडवालको कार्तिकेयपुरी राज्यको राजधानी देखि लग्गै पडडे मन्दाकिनी नदिमी केदार नाथले बगायो । त्यहाँ यिनु राजाका कुलले पाएका हुन् भन्ने कुरा इतिहास मि सुनिन्छ । यिनु देवताको नामले कार्तिकेयपुरी राज्यको नाउँ राखिवर राज्य गद्दे यी राजा चक्रवती सम्राट थे , यिनैका सन्तान डोटी बोगटानका देव वाट पाल,पाल बाट ब्रहम वकोटी बाटी बम थर बनेका शौनक गोत्रका रघुवंशी राजाका पुर्खाको राज्य १४औ सताब्दी है पैलि डोटी पनि थ्यो । डोटी बाटै कान्छो दार्चुलाको लेकम तिर रजवारी चलाउन गयो भने जेठो हाँगाको सन्तान डोटी बोगटान मि फैलिबर बसेको हो । डोटी रैका राजाको राज्यमी यो जेठो हाँगो रैका राज्यको रजवार/प्रधान मन्त्री रे न्याधीसको पदमी बसेको थ्यो । डोटी रैका राजासंगै यिनको ब्याबरो थ्यो । प्राचीनकालका क्षत्रिय भनिने यिनै थे । आजका ठकुरी /राजा भानिवर चिनिने सबै साँच्चिकै प्राचीन कालका क्षत्रिय घरानाका हुन् । आजका क्षेत्री भनिने मध्ये भौतैत पुराना बैस्से भनिनेहरू छन्  । बैस्से भनिनेहरू मध्ये जनै पाउने जति अहिले क्षेत्री भन्न लागेका हुन् । पुराना क्षत्रिय भनिनेहरु ऐलका दिनमी आफूलाई ठकुरी /राजा/बाबुसाहेब /क्षत्रिय घरानाका भन्न निको मान्न्हान ।

शौनक गोत्र,अयोध्यापति मर्यादापुरुष रामका जेठा राजकुमार (चेला)  लवको सन्तान हुन  । रघुवंशी,कार्तिकेय (मोहन्याल) कुलदेवता भएका बागेश्वर कत्युरबाट डोटी बोगटान आएका हुन । कत्युरी राजाको जेठो शाखा/वंशजका नाउँ यिनु हुन । 

ईसो सम्झौतागराई चल्ल/मल्ल राजाकावंशज रैका रे कत्यूरी पालराजाका वंशजलाई राज्यस्तरको ठूलो कुरामी मिलापत्र गराएकोहुनाले डोटी क्षेत्रमी राजगुरु पन्त, पनेरु, भट्ट, भण्डारी भन्ने चलन चलेको हो ।

भूपाल बोगटी रजवारको बरयांत (ब्या/ बिबाह) डोटी रैकाराजवंश चोरेला शाही परिवार बाटी भया हो । चोरेलाबाट चिना हेराई ब्या अरेका दुई रानी थे । जेठीबाट कृतिसिंह भए भने कान्छी रानीबाट पितम सिंह भए । पितम सिंहका दुई राजकुमार जेठा केशर सिंह र कनिस्ट दिलिप सिंह भए । कृतिसिंहका भीमसिंह भए । यिनको ग्वानीमा अपुताली भयो । भूपालकी कान्छी रानी तर्फका पितम सिंहका दुई राजकुमार जेठा केशर सिंह र कनिस्ट दिलिप सिंह रिसेडी गाउँ मी बसेका हून ।

निगाली गाउँ गाउँ विकास समिति वार्ड न ६, निगालीको वंशज
कृतिसिंहकी कान्छी रानी तर्फका निगाली वाला ठकुरी रजवार हुन् ।

रंजित , गंगजित, दलजित, जमान सिंह, जंग बिर , धर्म सिंह , कृतिभान, लक्ष्मन
राम सिंह , नरसिंह ,ताप सिंह ,पदम सिंह, तारा सिंह , बहादुर , हरिलाल , रैभान, खडक बहादुर
यै कत्युरी वंशजका ठकुरी रजवारहरू अजेलका दिनमी बम (थर),बम रजवार, बोगटी रजवार थर लेख्दा हान । ठकुरी भनेर चिनिन्छन । डोटी र कैलालीका बहुत ठाउं  गाउँ मी बस्ताहन ।




#Article 49: कमल थापा (147 words)


कमल थापा () राप्रपा नेपाला अध्यक्ष हुन् । उनी पूर्व गृहमन्त्री लै हुन् साथसाथै टेबलटेनिस कुसल खेलाडी रे नेपाली फुटबल टिममैं पुर्व कप्तान लै हुन्, उनले अखिल नेपाल फुटबल संघको अध्यक्ष पद २६ वर्षको उमेरमैं नै सम्हाल्याका थ्या । उनी राजा जानेन्द्रकोका पालामैं श्री ५ को सरकारका तर्फबठेइ गृहमन्त्रि थ्या । उनलाई कुसल राजनीतिक खेलाडि लै माणिन्छ । उनी हाल् सम्म लै राजतन्त्रको वकालत् अद्दान । उनले राजनीति शास्त्र रे अर्थशास्त्रमैं त्रिभुवन विश्विविद्यालय बठेइ स्नातकोत्तर अर्या छन् ।

नेता थापा पुर्व राजा ज्ञानेन्द्र शाहसंगको विशेष सम्वन्धका कारण लै चर्चामैं छन् । नेपालमैं राजसस्थाको आवश्यक्तालाई जोडदार रूपमैं उठाइबर आया उनलाई दोसरो संविधानसभाको चुनावमैं ज्ञानेन्द्र शाहसंग करोडौं रकम लिया आरोप लै लगाइया छ । राप्रपा नेपाला असन्तुष्ट नेताअनले पर्चा नै प्रकाशन अरी थापाले पूर्वराजाबठेइ चुनाव खर्च लिया खुलासा अर्या समाचार यक राष्ट्रिया दैनिकमैं छापिया थ्यो । थापाले नेपालमै राज संस्था रे हिन्दुराज्य को माग विशेष रूपमैं उठाया थ्या ।




#Article 50: कम्प्युटर (203 words)


कम्प्युटर (अङरेजी: Computer) जैईलाई नेपालीमी 'सुशाङख्य' लै भणीन्छ । यो एक प्रोग्रामेबल यन्त्र हो। कम्प्युटर शब्द ल्याटिन शब्द Computare बठेई अायो: हाे । जैको अर्थ गण्णु हाे । यन्त्रको बनावट लगालग रे स्वचालित होइबर काम पुरा अद्द्या हुन्छ। निश्चित निर्देशना अन्सार: काम अरिबर नतिजा प्रस्तुत अद्द्या यन्त्रलाई कम्प्युटर भण्णान । जो एक विद्दयुतीय साधन हो। आज है करिब ६०/७० वर्ष पैली हिसाब अद्द्या मसीनलाई कम्प्युटर भण्ण पस्या हन।  सुरु सुरु मैँ कम्प्युटर भण्णाले यक मामली हिसाब अद्द्या विद्दयुतीय यन्त्र भण्ण्या बुजिन्थ्यो । तर आज आइबर कम्प्युटर जसैलै काम अद्द सक्द्या तगणो साधन बनिग्यो । विकासै न्यूति हरेक क्षेत्रमी कम्प्युटरो: प्रयोग हुन्नाछ ।

खास अरिबर कम्प्युटर दुइ तत्व मिलिबर बन्या हुन्छ । तन हन कम्प्युटर हार्डवेयर रे कम्प्युटर सफ्टवेयर । यिन दुइका बीच भौत गैलो सम्बन्ध रया हुन्छ। हार्डवेयर नभएइ सफ्टवेयरले केइ काम लै अद्द सक्दैन रे सफ्टवेयर नभएइ हार्डवेयरलेलै केइ काम चालु अद्द सक्दैन । यिन दुएइ हार्डवेयर रे सफ्टवेयरो मील भया पछा मात्तरी कम्प्युटरले काम चालु अद्द सकन्छ। तबै यिन दुइलाई एकै छिल्लरा दुइ हणा रूपमी वर्णन अद्द सकिन्छ।

कम्प्युटरमी हुन्या एक किसमो मेमोरिमी तथ्याङ्क जमा अरिन्छ। एइमी हुन्या बाइरा साधनले बाइल्ली जानकारीलाई भितरिउना: सङ्ङै परिणामलाई बाइऱ प्रयोगकर्ता: वाँ पुर्याउनान। कम्प्युटरो प्रोसेसिङ विभागले जानकारीनो पंक्ति पड्ड्या, चलाउन्या रे जमा अद्दया काम अरन्छ।




#Article 51: कराची (127 words)


कराची पाकिस्तानको सबैहै ठुलो शहर हो रे सिन्ध प्रान्तको राजधानी पनि हो । यो शहर अरब सागरको तटमा रयाको छ तथा पाकिस्तानको सबैभन्दा ठुलो बन्दरगाह पनि हो । यईको उपनगरहरु मिलाईयो भने यो बिश्वको तेश्रो सबैभन्दा ठुलो शहर हो । यो शहर ३५२७ वर्ग किलोमीटरमा फैलियाको छ रे करीब २.११ करोड मानिसको बसोबास क्षेत्र हो । यहाँको निवासी यस शहरको चमकको कारणले यई शहरलाई प्रकाशको शहर तथा कैद-ए-आजम जिन्नाको निवास स्थान भयाको हुनाले यस शहरलाई शहर-ए-कैद पनि भनेर चिनिन्छ । जिन्‍नाहको जन्‍मस्‍थलको लागि प्रसिद्ध कराची पाकिस्‍तानको सिंध प्रान्तको राजधानी हो । कराचीलाई पाकिस्‍तानको सांस्‍कृतिक, आर्थिक रे शैक्षिक राजधानी मानिने गरिया छ । यो शहर पाकिस्‍तान आउने सबै पर्यटकहरु माझ लोकप्रिय रयाको छ । पर्यटकहरु यस शहरमा समुन्द्र तट , संघ्राहालय तथा मस्जिद हेरेर रमाउने गर्याका छन् ।




#Article 52: कर्कट रोग (322 words)


कर्कट रोग वा क्यान्सर (चिकित्सकीय पद: घातक नियोप्लास्म) रोगहरूको एक वर्ग हो जइमा कोशिकाहरूको एक समूहको अनियन्त्रित वृद्धि (सामान्य सीमा भन्दा अधिक विभाजन), रोग आक्रमण (आस-पासको उतकहरूको विनाश आक्रमण) र कहिलेकाँही मेटास्टेसिस (लसिका या रक्तको माध्यमले शरीरको अन्य भागहरूमा फैलन्छ) को रूपमा देखिन्छ । क्यान्सर गम्भिर प्रकारको रोग हो। जुनसुकै क्यान्सर लागेपनि पैसा रे शरीर दुवैको क्षति हुन्छ । तर क्यान्सरलाई बेलैमा पहिचान गर्न सकियो भन्या रोकथाम पनि गर्न सकिन्छ । क्यान्सरका लक्षण देखियो भने पनि आत्तिइ हाल्नु हुँदैन तर नियमितरुपमा जाँच र चिकित्सकको परामर्स भने लिनु पर्छ ।

शरीरको कुनै पनि अंग वा भागमा निरन्तर दुखाइ महसुस भयो भने यइलाई वेवास्ता नगर्नुस् । पेन किलर खाएर दुखाइ कम गर्ने मुर्खता पनि नगर्नुस् । महिलामा हुने स्तन क्यान्सर शुरुमा पत्ता लगाउन निक्कै गाह्रो हुन्छ ।

ज्वरो आउनु पनि शरीरमा सञ्चो नभएको संकेत हो । नियमितरुपमा ज्वरो आउनु पनि क्यान्सरको लक्षण हुन सक्छ । क्यान्सर रोग लाग्ने समयमा विभिन्न प्रकारले लामो समय सम्म ज्वरो आउने समस्या हुन सक्छ । कहिले काँहि सिजलन ज्वरो आयाको भनेर लापर्वाही गर्दा गम्भिर समस्या पनि हुन सक्छ ।

यदि तपाइँ एकाएक दुब्लाउन थाल्नु भो वा शरीरको बजन १ वा डेढ सातामै १० प्रतिशत सम्म कम भएमा तत्काल जाँच गराउनुस्। कुनै शारीरक अभ्यास नै नगरीकन तौल घट्नु वा दुब्लाउनु राम्रो संकेत होइन। डाइटिङ नै गर्दा पनि एकाएक तौल घट्नु राम्रो संकेत होइन।

जतिबेला पनि थकान र कमजोर अनुभव गर्न थाल्नु भो भने बुझ्नुस् शरीर अस्वस्थ छ । क्यान्सरका शुरुवाती लक्षणमा थकान र कमजोर हुनु पनि पर्छन् । खासगरी चुरोट वा खैनी सेवन गर्नेहरुलाई यसमा विशेष ध्यान दिनु पर्छ । कतिपय अवस्थामा रक्तचाप कम हुँदा पनि थकाइ लाग्ने र कमजोर महसुस हुने हुन्छ ।

जतिबेला पनि तनाव हुन्छ । दिशा र पिसावको रंग बदलिएको छ भने सतर्क बन्नुस् । यस्तो अवस्थामा सके सम्म छिटो डाक्टरकोमा जानु राम्रो हुन्छ । अधिकाँश मानिस ब्यस्त जीवन नै तनावको कारण भन्ने ठान्छन् तर कहिले काँही यस्तो हुनु गम्भिर समस्याको संकेत हुन सक्छ । क्यान्सका लक्षण मध्ये अत्याधिक तनाव र शरीर चिलाइरहने समेत पर्छन् ।




#Article 53: कर्णाली चिसापानी (465 words)


कर्णाली चिसापानी कर्णाली नदीले पहाड छिचोलेर तराईमा निस्कने स्थान हो। यो स्थान कैलाली को सुँगरखाल गा.वि.स. रे बलिया गा.वि.स.को सिमानामाई रयाछ। चिसापानीको भू-भाग पनि आधा बलिया गा.वि.स.मा पर्छ भने आधा सुँगरखाल गा.वि.स.मा पर्दछ। कर्णाली चिसापानीलाई नेपालको सुदूर तथा मध्य पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रका जिल्लाहरू सुर्खेत जिल्ला, अछाम जिल्ला, बाजुरा जिल्ला, दैलेख जिल्ला र कर्णाली अञ्चलका पाँचवटै जिल्लाहरूको मुख्य व्यापारीक स्थलको रूपमाई लिइयाको छ।

कर्णाली चिसापानी कर्णाली नदी को किनारा चुरे पहाड सृंखलाको फेदीमाई अवस्थित छ। यईको सिमाना पूर्व रे दक्षिणमाई बर्दिया जिल्लाको बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज, पश्चिममाई कैलाली जिल्लाको बलिया गा.वि.स. उत्तरमा कैलाली जिल्लाकै सुँगरखाल गा.वि.स.सँग जोडियाको छ। चिसापानीको पूर्व, उत्तर रे दक्षिण तर्फ दुइवटा पहाडी शृंखला छन् भने पश्चिम तर्फ तराईको समथल फाँट छ।

यो ठाउँको नाम चिसापानी किन रहन गयाको हो भन्ने कुनै ठोस प्रमाण त छैन। अनुमानका आधारमा रे किँवदंतीहरूको आधारमा यो ठाउँको नामाकरणको लागि निम्न सुत्रहरूलाई लिन सकिन्छ।

चिसापानी तराइको भूभाग भया पनि बैशाख देखि भदौ सम्म मात्र केही गर्मी महसुस हुन्छ। अरु वर्ष भरि नै हावा चलि रहने भयाकाले रे कर्णाली नदीको किनारा भयाका कारण साह्रै चिसो हुन्छ। यसैले यईको नाम चिसापानी राखियाको हो।
पहिले पश्चिम नेपालका मानिसहरू आफुलाई चाहिने आवश्यक सामाग्री ल्याउन महिनौँ लगाएर राजापुर, नेपालगञ्ज, सति, भारतको पिलिभित, गोला, काशिपुर आदी ठाउँमा हाट गर्न जान्थे। पिठिउँमा डोको त्यसमा घिउका कनिस्तर, आफुलाई चाहिने आवश्यक सामाग्री (चामल, पिठो, दाल, तरकारी, पकाउने भाँडाकुडा, खाने भाँडाकुडा, आदी) साथमा बोकेर हिँड्ने ति पैदल यात्रीलाई स्थानिय भाषामा हटेरु (हाट जाने/हाटबाट फर्केका) भनिन्थ्यो। यि हटेरुहरू सुर्खेत जिल्लाको तातापानी गा.वि.स. पर्ने तातापानीबाट विहान हिडेर चिसापानी बेलुका वास बस्न जान्थे। चिसा पानी बजार नजीकै रहेको पानीको धारो (जसको पानी पनि केही चिसो छ) मा भात पकाएर खाने गर्थे। यिनै हटेरुहरूले यो ठाउँको नाम चिसापानी राखेको अनुमान लगाउन सकिन्छ।

एक किँवदंति अनुसार कालिकोट जिल्लाको चिलखाया गा.वि.स. पहिले कुनै राजाको राज्य थियो। त्यो राजाकी राजकुमारीको विवाह तराइमा भयाको थियो। उनी आफ्नो माइती भेट्न जाँदा माइतीहरूले दाईजो के लिने भनेर सोधेको बेला तराईको गर्मिबाट बच्न चिलखायाको चिसो बतास चाहियो भन्ने माग गरेकीले माईतीहरूले उनलाई चिलखायाबाट हावा पठाइदिए त्यो हावा चिसपानीमा छोडेकाले यो ठाउँको नाम चिसापानी रयाको हो। जे जति किँवदंतीहरू भया पनि चिसो बढी हुने कारणले चिसापानी नाम राखियाको अनुमान गरिन्छ।

पर्यटन दृष्टीकोणले चिसापानीलाई पश्चिम नेपालको एक प्रसिद्ध स्थलको रूपमाई लिन सकिन्छ। चिसापानीको सिमाना सँगै जोडियाको बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज रे विश्वकै दोस्रो पुलको नामले चिनिने कर्णाली पुल हेर्नको लागि यहाँ पर्यटकहरूको घुइँचो लागेको हुन्छ। यईका साथै चिसापानीलाई पिकनिक स्थलको रूपमा पनि लिइयाको छ। नेपालका विभिन्न क्षेत्रहरूबाट पिकनिक मनाउन आयाका विद्यार्थी तथा अन्य पिकनिक टोलीको आवागमन पनि दिन प्रतिदिन बढ्दै गयाको छ। नेपालको तराई भूभाग मध्य चिसापानी सबै भन्दा बढी हावा चल्ने ठाउँ भयाकाले यहाँ विभिन्न सुटिङ्ग कार्यक्रमहरूको पनि आयोजना गरियाको देखिन्छ। यईका साथै कर्णाली नदीमा राफ्टिङ गर्ने विदेशी पर्यटकहरूका राफ्टिङ् टोलीहरूको पनि यहाँ घुइँचो लागेको हुन्छ। पहिले यहाँ हटेरुहरूको पनि निकै घुईँचो हुन्थ्यो तर अब कर्णाली राजमार्ग लगायत धेरै जसो पहाडी सडकहरूको निर्माण भए यता भने हटेरुहरूको संख्यामा निकै कमि आयाको छ।




#Article 54: कर्णाली नदी (224 words)


कर्णाली नदि (भारत माइ घाघरा नदि लगै भँण्णान्) तिब्बत का समुद्र सतह बठेइ ३९६२ मिटर उचाइ माइ रया: माप्चोचोङ्गो नाउँ का हिमनदि बठेइ निकलिबरे मान सरोवर ताल नजिकै रया: रकोस सरोवर (जै लाइ राक्षस ताल लगै भँण्णान्) माइ मिसिन्छे। तै पाछा नेपाल माइ प्रवेश गर्या पाछा मुगु जिल्ला माइ यो करन खोला या मुगु कर्णाली सित मिसिन्छे। यिसै खोला का नाउँ बठेइ येइ नदि को नाउँ कर्णाली नदि रया: अनुमान लाउन सकिन्छ। यो नदि बाजुरा जिल्ला रे हुम्ला जिल्ला का ओड़ा होइबरे कालीकोट जिल्ला माइ पुगन्ज्याँ सम्म येइ का भौत सहायक नदिनालाअन ले अद्दा येइ ले खोला बठेइ नदि को रूप लीसक्या: हुन्छ। मुगु जिल्ला माइ रया: रारा ताल को पानी येइ नदि माइ मिसिन्ज्याँ येइ ले विशाल रूप लिइ सक्या: हुन्छ। तसोइ अरिबरे हुम्ला रे बाजुरा का ओड़ा माइ येइ लाइ हुम्ला कर्णाली रे बुढी गंगा मिसिया पछा येइ नदि आँजि ठुलि हुन्छे। कालीकोट का लालीघाट माइ आइबरे येइ नदि माइ जुम्ला जिल्ला बठेइ आयी तिला नदि मिसिन्छे। यिसोइ अरिबरे और नान-नाना खोलानालाअन सङ्ङ लाइबरे ‍यो नदि दैलेख जिल्ला रे अछाम जिल्ला का ओड़ाइओड़ाइ होइबरे अइतिर बढन्छे।

नेपाल कि सबै है लामि नदि माइ कर्णाली नदि आउँछे। येइ कि सहायक नदिइन : हुम्ला कर्णाली, मुगु कर्णाली, ठूली भेरी, सानीभेरी नदी, तिला, बुढीगंगा नदी रे सेती नदी हन्। कर्णाली नदि कि लम्बाइ नेपाल भितरि लगभग ५०७ कि.मी. रे जलप्रवाहित क्षेत्र ४९,००० वर्ग कि.मी. छ।




#Article 55: कर्णाली पुल (136 words)


 पार गर्ने :	 कर्णाली नदी
 स्थान	 : चिसापानी,कैलाली  नेपाल
 डिजाइन : 	कावासाकी हेभी इन्डसट्रिज लिमिटेड (जापान)
 जम्मा लम्बाई	 : ५०० मिटर
 चौडाई	 : १० मिटर
 खोलिएको	 : सन् १९९४
कर्णाली पुल नेपालको सबैभन्दा लामो पुल मध्येको एक हो जुन कर्णाली नदी  माथि  चिसापानी भन्ने स्थानमाई छ। यो पूर्व-पश्चिम राजमार्ग (महेन्द्र राजमार्ग)को भाग हो जईले नेपालको सुदुर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र लाई नेपालको अन्य भाग सँग जोड्ने गर्दछ। यईको निर्माण इ.सं. १९९३ मी पूरा भयाको हो। यो तार पुल (Cable-stayed bridge) हो जईको बिचमा ठूलो खम्बा (pylon) हुन्छ र त्यईमा स्टीलका तारहरू बाँधेर ट्रस (truss) लाई अड्याईयाको हुन्छ। यो ५०० मिटर लामो तथा १० मिटर चौडा छ। बिचको खम्बाको एक भाग तिर ३२५ मिटर छ भने अर्को भाग तिर १७५ मिटर छ। यईको निर्माणमा ३,८७० टन स्टील प्रयो गरियाको छ। यईको निर्माण जापानको कावासाकी हेवी इन्डस्ट्रिजले गरेको हो।




#Article 56: काठमाडौं जिल्ला (137 words)


काठमाडौं नेपालको राजधानी जिल्ला हो | यो जिल्ला बाग्मतीमी काठमाडौं उपत्यकामी रयाको छ |

काठमाडौं जिल्ला (नेपालभाषामा:येँ जिल्ला) नेपालको राजधानी जिल्ला हो । नेपाल अधिराज्यको भीतल्ला मदेश माईको जिल्ला जैका पूर्वमाई साँगा भञ्ज्याङ, पश्चिममाई वाडभञ्ज्याङ, उत्तरमाई पाँचमाने भञ्ज्याङ ले दक्षिणमा फर्पिङ गरी ४ भञ्ज्याङ भितर पड्या काठमाडौं उपत्यका भितरीका ३ जिल्ला मध्ये काठमाडौं एक हो । यै जिल्लाको पूर्वमाई भक्तपुर ले काभ्रेपलाञ्चोक, पश्चिममाई धादिङ ले नुवाकोट, उत्तरमाई नुवाकोट ले सिन्धुपाल्चोक ले दक्षिणमाई ललितपुर लै मकवानपुर जिल्ला पड्डान ।

यै जिल्लाको सीमाना उत्तरमाई जर्के खोलो, सिन्धु खोलो ठाडो खोलो र शिवपुरी लेकले सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोक ले नुवाकोट जिल्लाहरू सित, पूर्वमाई कात्तिके खोलो, मनोहरा खोलो ले बागमती नदीले भक्तपुर ले ललितपुर जिल्ला सित, पश्चिममा कोलफु खोलो, नागार्जुन डाँडा, दहचोक, चन्द्रागिरी पहाड आदिले नुवाकोट, धादिङ ले मकवानपुर जिल्ला लै दक्षिणमा महादेवटारका डाँडा, रातेमाटे खोलाले मकवानपुर जिल्ला सित छुट्याई राखी छ ।




#Article 57: काठमाडौं विश्वविद्यालय (357 words)


काठमाडौं विश्वविद्यालय (अङरेजी : Kathmandu University या KU) नेपाल ओ यक निजी स्रोत रे साधनबठेइ सञ्चालित सामुदायिक विश्वविद्यालय हो। यो विश्वविद्यालय काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला आ धुलिखेल मी अवस्थित छ। सन् १९९१ का डिसेम्बर मी स्थापित नेपाल ओ पैल्लो निजी स्रोत रे साधन बठेइ सञ्चालित सामुदायिक विश्वविद्यालय ओ मुख्य भवन धुलिखेल मी रयाआ भया लै और क्याम्पस तथा सम्बन्धन प्राप्त क्याम्पस देश आ और भागअन मी लै छन। मानविकी, व्यवस्थापन, वाणिज्य, विज्ञान, चिकित्साशास्त्र, इन्जिनियरिङ आदि की येइ विश्वविद्यालय मी पढाई हुन्छे। हाल काठमाडौं विश्वविद्यालयमी १५,००० जति विद्यार्थी अध्ययनरत छन्।

सन् १९९१ मी आदर्श वाक्य नेतृत्व खिलाई गुणस्तरीय शिक्षा अथवा Quality Education for Leadership सहित का.वि.वि. स्थापित भयाआ हो। विश्वविद्यालय आफुना सात विद्यालयअन आ माध्यम बठेइ धुलिखेल, भक्तपुर रे ललितपुरमी चलिरैछ।

विश्वविद्यालय आ स्थापना है पैली सन् १९८५ मी प्रवीणता प्रमाणपत्र तह विज्ञान (ISc) शिक्षा प्रदान अद्द्या उदेश्यले काठमाडौं भ्याली क्याम्पस (त्रिभुवन विश्वविद्यालय बठेइ सम्बन्धन प्राप्त निजी क्याम्पस) स्थापना भयाआ थ्यो। तसै समूहले विश्वविद्यालय स्थापना खिलाइ प्रस्ताव पेश अर्या पछा डिसेम्बर ११, १९९१ मी संसद बठेइ विश्वविद्यालय स्थापना को निर्णय पारित भयो।

नोभेम्बर १९९१ मी गैर नाफामुखी, स्वायत्त रे सामुदायिक विश्वविद्यालय आ रूपमी का.वि.वि. २०४८/१९९१ ऐन मार्फत स्थापना भया पछा का.वि.वि. निजी स्रोत बठेइ सञ्चालित उच्च शिक्षा दिन्या नेपाल ओ पैल्लो संस्था बन्यो।

काठमाडौं विश्वविद्यालयले आफुना शैक्षिक कार्यक्रम सन् १९९२ मी ISc. कार्यक्रम बठेइ शुरू अर्यो। सन् १९९४ मी विश्वविद्यालय ले स्नातक तह फार्मेसी, जीवविज्ञान तथा इन्जीनियरिङ (इलेक्ट्रिकल तथा इलेक्ट्रोनिक्ष, कम्प्यूटर रे मेकानिकल) कार्यक्रम शुरू अर्यो। पछा वातावरण विज्ञान लगायत और लै भौत विज्ञान संकाय का कार्यक्रम थपीया। एम.फिल. रे पीएचडी कार्यक्रम सन् १९९७ मी शुरू भयाआ हुन। सन् २०१४ मी कानुन विद्यालय अन्तर्गत कानुन कार्यक्रम लै सन्चालन अर्यो।

काठमाडौं विश्वविद्यालय आफुना सात विद्यालयअन बठेइ शिक्षा प्रदान अरन्छः

चिकित्सा विज्ञान विद्यालय (KUSMS) रे इन्जीनियरिङ विद्यालय मी विद्यार्थीइन ओ सङ्ख्या सब है बर्ता छ। चिकित्सा विज्ञान आ विद्यालयलाई पैली चिकित्सा विद्यालय आ नाउँले पछ्याणीन्थ्यो, तर सन् २००६ का यक निर्णयले तै को नाउँ आधिकारिक रूप मी परिवर्तन अरीबर चिकित्सा विज्ञान विद्यालय राख्यो क्याइ कि विद्यालयले चिकित्सा विधा मी मात्तरी स्नातक रे स्नातकोत्तर शिक्षा प्रदान नअरीबर प्यारामेडिकल क्षेत्रका विद्यार्थी लाई लै पढ़ाउछ। ईन्जिनियरिङ रे विज्ञान विद्यालय विश्वविद्यालय परिसर भितरी छन भण्या और विद्यालयअन रे सम्बन्धन प्राप्त कलेजअन देश आ चारै हण फैलीर्याआन।

 




#Article 58: काभ्रेपलान्चोक जिल्ला (218 words)


काभ्रेपलान्चोक जिल्ला नेपालका ७५ जिल्ला मध्यको एक जिल्ला हो । यो जिल्ला बाग्मती अञ्चलमी पड्डे एक जिल्ला हो ।

विक्रम संम्वत् २०१९ मी नेपाल अधिराज्यलाई १४ अञ्चल रे ७५ जिल्लामी विभाजन अद्दुहै पैल्ली हालको काभ्रे जिल्ला पूर्व १ नं. क्षेत्र अन्तर्गत तै बेला २८ वटा मौजाअनको सदरमुकाम चौताराबठे प्रशासित थ्यो। काभ्रे वर्तमान काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला भितरी पद्ड़े एक गा.वि.स. हो भण्या पलाञ्चोक साठीघर भगवती गाविसमी पद्ड़े एक डाँडोण हो जा प्रसिद्ध पलाञ्चोक भगवतीको माणूऊ छ।

देशको राजधानी काठमाडौंबठे काभ्रेपलाञ्चोक जिल्ला प्रवेशद्वार साँगा २१ किलोमिटर पूर्वमी पडून्छ भन्या सदरमुकाम धुलिखेल ३१ किलोमिटरको दुरिमी छ। यो जिल्ला ८५०२४' बठे ८५०४९' पूर्वी देशान्तर रे २७०२१' बठे २७०८५' उत्तरी अक्षांशका बिच १४०४ बर्ग कि.मि. क्षेत्रमी फैलिया छ। ये जिल्लाको पूर्वमी रामेछाप जिल्ला रे दोलखा जिल्ला, पश्चिममी काठमाडौं, ललितपुर जिल्ला रे भक्तपुर जिल्ला, उत्तरमी सिन्धुपाल्चोक जिल्ला, दक्षिणमी सिन्धुपाल्चोक जिल्ला,सिन्धुली जिल्ला रे मकवानपुर जिल्ला पड्डान्। पूर्वमी सुनकोशी, पश्चिममी नगरकोट डाडा एंव साँगा भञ्ज्याङ्ग, उत्तर इन्द्रावती एवं सुनकोशी नदी रे दक्षिण कोखाजोर रे एवं खानी खोलाले घेरिया यो जिल्ला भौगोलिक विषमता रे प्राकृतिक सम्पदायुक्त जिल्ला माणीन्छ। समुद्र सतह बठे ३१८ मिटर (कोखाजोर खोला) बठे ३०१८ मीटर (वेथान्चोक नारायण डाँडा) सम्मको उचाई रया ये जिल्लाको अधिकांश भाग पहाडी भू-धरातलले भरिया छ।

ये जिल्लाका खास व्यापारिक ठौरअनमी बनेपा, धुलिखेल (सदरमुकाम), पनौती, दोलालघाट, भकुण्डे वेंसी, पाँचखाल, ढांडखोला (सिपाघाट), लामीडाँडा, कुन्तावेसी, दाप्चा, मंगलटार, खोपासी, कात्तिके देउराली रे नगरकोट आदि हुन्।




#Article 59: कार्तिकेय ( मोहन्याल) देवता (1621 words)


कार्तिकेय (मोहन्याल) देवता कुमाऊ गडवालमी रयाका स्वामी केदारनाथ (शिव)का चेला हुन् । केदारनाथका दुई चेलाहरु गणेश रे कार्तिकेय(मोहन्याल) का बीचमी को ठुलहो भण्णे विषयमी विवाद भयो । त्यो विवाद चर्कदै गए पछा केदारनाथले थाहा पाएकी उनरा चेलाइ मौं आफूलाइ को ठुलो भण्णेमी विवाद अद्द लाग्या छन् । त्यो सुणे पछा केदारनाथले भण्यो की– तम् आफू–आफूमी विवाद जन् अर जैले सुमेरु पर्वतका सात फेरा परिक्रमा अरीवर पैह्ली याँ पुगन्छ, त्यै ठुलो हुन्छ भणे पछा तुरन्त कार्तिकेय ( मोहन्याल) मयुरमी बसिबर सुमेरु पर्वत परिक्रमा अद्द गए भणे उइतिर गणेश मुसामी बसिबर केदारनाथ (शिव)को मात्तरै परिक्रमा अद्द लागे । तिन् दुयैैले परिक्रमा अरिबर आएपछा केदारनाथका नजक आइबर बिन्तिअरे की– हाम्ले सुमेरु पर्वत परिक्रमा अरीबर आइसके, आब त्यै विषयको मूल्याङ्कन खिलाइ तमरो निर्णय पर्खेका छौ, भणे पछा शिवले गणेशको सुमेरु पर्वत परिक्रमा सम्बन्धकी ताकिर्क कुरडि सुणे । गणेशले भण्योकि – यै संसारमी सुमेरुपर्वत भणे पनि जे भणे पनि तमुइ केदार (शिव) हौ, । त्यसै कारण मैले तमरोे सात फेर परिक्रमा अरेको छु ्र गणेशकी यिसी कुरडिले केदारनाथ (शिव) गणेश धेकि खुशी भईबर तिसै दिन धेकि केदार (शिव)ले कार्तिकेय(मोहन्याल) रे गणेश (धिरकाणी) मध्ये गणेश बुद्दिको र कार्तिकेय शक्तिको जेठो (धनि) हुने छन् भन्ने निर्णय अर्यो । तबैे कुनै पनि वैदिक कार्य अद्दु भण्णा पैह्ली श्रीगणेशको पूजा अरिबर मात्तरै औरदेवताको पूजा हुन्छ  रे लेखनका सुरुवात माइ पनि श्री गणेशाय नमः भणिबर लेखिने भयाको होे । कार्तिकेय (मोहन्याल) शक्तिका बलवान भयाहुनाले दैत्य ,राक्षसको बध अद्द अगाडी जानाहान । इसैकारण यिनलाई ३३ कोटी देवताका सेनापति तथा ५२ गण देवताका राजालगै भणिया हो । लडाई, युद्घमी यीन् बाघ वा (सिंह) चलाउने अद्दाछन । बाघका सहयोगले दुश्मन ,बैरीको बर्बादी अद्दाछन् ।

कार्तिकेय (मोहन्याल) स्वामी केदारनाथ (शिव)का शुद्घ वीर्य बाटी जन्मेका हुन् । यिनले केदार्नी (पार्वती)का गर्भमी बस्नु पडयैन । केदारनाथ(शिव)ले उत्तेजित हुँदै आफ्नो वीर्य (तेज) धर्तिमी राखी दिया रैछन् । त्यो वीर्य देवताहरुले खाए , तर देवताले त्यैलाई सहन अद्द नै सक्यो रे आगामी फाल्दीयो । आगाले पनि सहन अद्द सकेन । अन्तमी तामाका ढोलमी हालीबर मन्दाकिनी नदीमी फालियो । मन्दाकिनीले पनि त्यो सहन अद्द नसके पछा त्याँ अयोध्याका राजाका वंशजलाई त्यो शिवको वीर्य प्राप्त भयो । अयोध्यका रघुवंशी (सूर्यवंशी) राजाले त्यै वीर्य लाई ल्याइबर कुमाऊ गडवालको कार्तिकेयपुर राज्यका शक्तिशाली देवता माणिबर कत्युरी राजा (कत्युरी राजवंश)को कार्तिकेयपुरी राज्य स्थापना अरेका हुन् । यो कथा शिव महापुराणमी कार्तिकेय देवताको तारकासुर दैत्यसंग भया युद्घको रुपमी व्याख्या अरियाछ भणे, हामरा समाजमी मोहन्यालको खापरे संगको युद्घ कथाका रुपी व्याख्या अरिया छ । पौराणिक कालका घटनाहरु पुनरुत्थान कालमा तिनै देवी देवाता लाई फरक नामले पुकार अरिएता पनि कथाका ,घटनामी एकरुपता पाइन्छ । कार्तिकेय भणिने यीन् देवता वैशाख शुक्ल मोहनी एकादशीका दिनमी कत्युरी नरेश राजा जगति पालको राज्यकाल शाके १२३५ (वि.स १३७०)मी वैशाख शुक्लपक्ष “मोहनी एकादशी“ का दिनमी डोटी बोगटानमाइ ल्याएपछा मोहनी एकादशीको नामले मोहन्याल भणिएका हुन् । यै देवताकी जाँत कार्तिक शुक्ल पक्ष दशमीका दिनमी हुन्छ । हरिबोधनी एकादशीमी यो देवता शुद्घ पूजा सामग्री सहित वैदिक विधिले पुजिंनाहान् । कार्तिक ,माघ रे वैशाख महिनाको शुक्लपक्षमा मोहन्याल देवता सम्बन्धी और देवकार्य अरिन्छ ।

स्वामी श्री मोहन्याल (कार्तिकेय) उत्पति भया माणिने मन्दाकिनी नदी पवित्र नदी हो । यो नदी भारत उत्तराखंड राज्य अन्तर्गत पड्डे गढवालमी रया केदारनाथको नारायण पर्वतमी भगवान विष्णुको चरणबाट निकल्यै छन् । मन्दाकिनी नदी हिन्दू तीर्थयात्रीहरु खिलाइ शुद्ध रे पवित्र माणिएकिछन् । यै नदीलाई हिन्दूधर्मशास्त्र तथा पुराणअनुसार स्वर्गमी बग्ने गङ्गाको धारा भणिबर बर्णन अरिया छ । रामचरित मानसमी पनि मन्दाकिनी नदीलाई 

भणिबर उल्लेख अरिया छ । श्रीमद्भागवतमी मन्दाकिनी नदी मोक्ष दिनेइ नदी मध्येकी एकनदी हुने भणिबर लगै लेखिया छ । यै मन्दाकिनी नदीको अर्खो नाउ पैसुनी नदी पनि हो । यो नदी ८२ किलोमिटर लामाी छ । हिमालयमी रएकोे चोरबारी दह÷तालबाटी उत्पन्न भएकी छ । यो नदी सोनप्रयागमा काली गंगासँग मिलन्छ भणे, बद्रीनाथबाटी बग्दै आउँने अलखनन्दा नदीसँग रुद्रप्रयागमी मिलन्छ । मन्दाकिनी रे अलखनन्दा नदी मिल्या यो दोभान वा संगमस्थल हिन्दू तीर्थयात्रीहरुकालागि भौत महत्वपूर्ण तीर्थका रुपमी लिने अरियाछ । यै संगमस्थलमी भौत धार्मिक तीर्थ स्थलहरु लगै छन् । याँँ चित्रकुट, रुद्रप्रयाग रे केदारनाथ यिसै संगम स्थलका तिरमी रया छन्् । यीन् यै ठाउँका धार्मिक स्थलहरु हुन् । मन्दाकिनी नदीको अर्को कथा अनुसार यै नदीमी भगवान राम रे सीता दिन्दिनै  नुहाउँने अरन्र्थे भणि भणिया छ । याँ सीताले न्वाउने ठाउँ जानकी कुण्डमै रया चट्टानमी सीताका पाईतालाका छाप लगै रयाका छन् । याँँबाटी जोशीमठ २२ कि.मी.को दूरीमी पडन्छ । तिसै जोशी मठका ज्योतिषलाई केदारनाथले मोहन्यालको जन्मकुण्डली धेखाउँदा मोहन्याल खुवै सुरवीर रया रे केदार देवताका मूल जन्मेको भण्णे रहस्य ज्योतिषहरुबाटी सुणे पछा त्यै मोहन्याललाइ केदारनाथले तामाका ढोलभितर हालीबर मन्दाकिनीमी बगाएका थे रे त्यैका गोविन्दघाटमी बसने गोडियाका जालमी मोहन्याल देवता लागेका थिए भण्यै कुरडि सुणिन्छ । ‘गोविन्दघाट, लक्षमणगँगा रे अलखनन्दा नदीका दोभान स्थलमा छ । जैलाई कंगनघाट लगै भण्णे अरिन्छ । गोविन्दघाट शिख धर्मावलम्विहरुको लगै पवित्र तीर्थस्थल हो । शिखहरुका इतिहास अनुसार यै क्षेत्रमी बालागुरु गोविन्दले सुनकी चुडी फालेका थिए त्यो सुनकी चुडी हराएपछा राजा गोविन्द दुःखित भए । उनलाई रामका परम भक्त तथा अवतार मानिएका शिवदत्त पण्डितले मानसिक शान्ति दिया थ्यो । गुरु नानक रे राजा त्रिलोकपाल सँग सम्बन्धित यै गोविन्द घाटकी कथा शिख समाजमा पनि पाईन्छ । यस सम्बन्धमी भौत किसिमका बयानहरु छन् ।

इजा–चेली, ऐंचो–पैंचो, बाबुचेला, लेखो–जोखो, जानैन मन्दालोक पापैको भार ।
इजा–चेली, गाबडि एकै गाव–दोइया, मामा–भान्ज एकै सौड्न सिया, जानैन् मन्दालोक पापैको भार ।
सासु पैरा धरै, वौरानी पाउ उछालै, जानैन मन्दालोक पापैको भार । जसा डोटेली फागले पनि मन्दालोक भणिने मन्दाकिनीको धार्मिक महत्व धेकाउँछ । 
यिनै कार्तिकेय (मोहन्याल)का नाउबाटी कत्युरी राजवंशको कार्तिकेयपुर राज्य बस्या थियो । मोहन्याल सम्बन्धि मंगल, फाग डोटी बोगटानमा गाउँने अरिन्छ । सूर्यवंशी राजाले पाएको मन्दालोक भणिबर मंगल गाउँनेहरु गाउँनाहान् ।

श्री स्वामी कार्तिकेय (मोहन्याल) बाबाकी जाँत डोटी बोगटानका भौतै ठाउँ ( सिंहासन , अलाड़ी, कोटकेना, मानिकोट, डुँगरी, लोली ,कठिउर, पाण्डौन ...) मी हुने अरन्छ । यीन मध्ये सिंहासन रे तल्लो बोगटानको अलाड़ी मुख्य ठाउँ हुन् । मोहन्यालका जाँतमाइ अलाड़ी कत्युरी राजवंशको प्रमुख शाखाको अनिवार्य उपस्थिति हुनु पड्डे माणिन्छ । कार्तिकेय (मोहन्याल)का धामी रे भणारी बोहरा, ताड़ी, कठायत, धामी थरका क्षेत्री जातिका हनाहान् । पुजारी कौडिन्य गोत्रीय जोशी(पनेरु) छन् । ठाउअनुसार उपमन्यु गोत्रीय बिनाड़ी, अत्रि गोत्रीय ओझा ,कश्यप गोत्रीय जोशी पनि पुजारी भयाछन् । कसै समयमी कश्यप गोत्रीय बडू लगै पूजारी थ्ये । कार्तिकेय (मोहन्याल) देवता पाउँनेबलामी समय कार्तिकेयपुरीका सूर्यवंशी राजा देवताका धामी भैवर नाचनलागे । वाँ पछा “नात्तेका चेला रामहेद्दा, राम हेर्नेका चेला नात्तो” भणिबर गिल्ली अद्द लागे पछा यो त निको नैभयो भणिबर कत्युरी राजाले आफनो गोत्र “शौनक” दान अरिबर क्षेत्री जातिलाई देवता सौपेको हो भन्ने किम्बदन्ति लगै छ । ठकुरी रजवारहरु निर्णयकर्ता रे सम्मान ग्रहण अद्द जाँतमी जानाहान् । केइ काम अद्दु पड्यो भणे त्यैको निस्कर्ष ठकुरीले दिनु पडन्छ । यी ठकुरी रजवारहरुका ठकुरानी (महारानी)हरु मोहन्याल देवताका अधेका (पर्दा) हुने अद्दीछिन् । यै कारण कत्युरी राजवंशका यीन् ठकुरीहरुका ठकुरानीहरु मोहन्यालका जाँतमी नैजाना । कार्तिकशुक्ल द्वितीयाका दिनमी मोहन्यालकी ठूली जाँत हुन्छ । तिसै पक्षका दशमीमाइ जात्रा लागन्छ भणे  भने हरिबोधनी एकादशीका दिन शुद्घ पूजन सामग्री बाटी पुजिन्छन् ।  वैदिक विधिले कथा ,सप्ताह लागन्छ । कार्तिकेय (मोहन्याल)का पुजारी आजीवन शाकाहारी हुनु पडन्छ । मांसहारीबाटी मोहन्याल देवता पुजिनाइन् । १२ बोटानका राजा मोहन्याल हुन् भण्णे चलन छ । 
मोहन्यालदेवताको देव कार्यको लागि जाँत पूजन अद्दाखिलाइ तल्तिर लेखियै तिथि उपयुक्त माणिन्छन् । जस्तै ः–

यिन् तीनै रे पक्षमी मोहन्यालको पूजा रे देवकार्य अद्दे अरिन्छ । मोहन्यालको फाग, मोहन्यालको मंगल गानले लगै भौत कुरडिकी पुष्टि गर्दछ ।

छल देखाउनु पडेमा मोहन्यालले गाउँ,ठाउँमा बाघ ल्याउने , अनकन्टार पहरोमा जाइबर नाचने , खुकुरीले ढुंगा काट्ने अद्दछ । ३३ कोटी ५२ गणमध्ये कसैले लौ नसकेको अन्तिम अवस्थामी मात्तरै मोहन्याल आफनो शक्ति प्रयोग अद्दाहान् ।

स्वामी मोहन्याल कुलदेवता भएका कत्युरी राजवंशका ठकुरी रजवारहरुबाटी मोहन्याल देवताको नाउमी गुठी चढाएको जग्गा सम्बन्धी जानकारी इसी छ ः–

 यिसोइ अरीबर मोहन्याल भितरका यैक्षेत्रमी रयेका सबै ५२÷५३ देवताहरुको नाम उच्चारण अरिन्छ । मचवाल, भैरव, समैजी, डुँडो, पासो,लाटो.........आदिको नाम उच्चारण अरिबर मागल गाईन्छ । 

 वर्ष ६२ ठेगाना वैर्छैन गाउँ विकास समिति वार्ड नं ७ रिसेडी (यसाइप्रकारले पुर्खाको थर दास रया बताउने वोगटानी रजवारहरुलाई नाँच–गाँन,मंगल,चांचरी गाइबर मनोरन्जन दिने पात्तरहरु पनि वोगटानमी छन् । यिनीहरु महोन्यालको मागल गाँउछन् भणे विवाहमी नाँचगान लगै अद्दाहान् ।)

डोटीका राजवंश भगवान शिवका भक्त भएका कारणले स्वामी कार्तिकेयको पूजा अद्दा छन् । तिनै कार्तिकेय स्वामीका नाउँ बाटी कार्तिकेयपुर रे त्याँका शासकहरुलाई कत्यूरी वंशीय भणिएकीकुरणि उल्लेख भईसकेकी छ ।

शौनक (शिवनाम)गोत्र, सिंह राशी भएका कार्तिकेय (मोहन्याल) शिवका जेठा चेला माणिन्छन् । समुन्द्रमी बगाएका मोहन्याल गोडीयाले जाल हाण्णेबेला गोडीयाकी जालमी लागेका रे त्यै समयमी अयोध्याका राजाका वंशज त्याँ घोडामा बसिबर सवार अद्लाथे । मन्दाकिनी भणिने नदीकोे मिना (पानी वहावको बीच भाग) बाटी मोहन्याललाई हालिएको तामाको ढोल वगिरहेको थ्यो । त्यै समयमी पाल्की (तापदान) माथि सवार भएका राजाले गोडीयालाई त्यै तामाकी ढोलमी जाल हाण् भण्या रैछन् । त्यो सुणे पछा गोडीयाले जाल हान्यो रे जालमी लागेको तामाको ढोल बाइर लेयो । पाल्कीमी सवार अद्दे राजाले  ओलिवर  त्यै भितरको वालकलाई समाइबर पानी वाहिर निकाल्यो । विश्वामित्रका सन्ततिले पूजाआजा गरेर ल्याएको कहाँनी वोगटानमा छ । गोडियाको नामले गोविन्दघाट नामाकरण भएको हो । तामाको ढोल बजाउँने कश्यप गोत्रीय ऐर मोहन्यालको ढोली भयो । यो ढोलीको सन्तान रिसेडीमा छ । त्यै समयमी यिसै पहाडी भूभागमी खापरे(तारकासूर)ले आतङ्ग मचायारैछ । वा पछि यै देवभूमिका देवताहरुले बडातडो देवतालाइ पुकार अद्दै भण्यो की ः–

देवताले अरेको पुकारलाई स्वीकार अद्दै बडातडो देवता मोहन्याल बोलाउँन माल थलि हुँदै कत्यूर (कार्तिकेयपुर,कुमाऊँगढवाल)गयो । तब भणियो की 

श्री मोहन्यालबाबा(कार्तिकेय)को आगमन भएपछि मोहन्यालले आप्mनो गणलाई निर्देशन दिनै भण्णाहान् की ः–

 वापछा खापरेसँग युद्ध हुन्छ । युद्धमा मोहन्यालगणका ५२ रे ५३ दल भएका वैदिक देवीदेवताहरुले श्री मोहन्यालबाबालाई सहयोग अद्दै खपरेलाई कुटी पिटी मारी सेतीनदी कटाएर लखेट्या रैछन् अनि भणिन्छ की ः–

यति भण्णा पनि इजाले भणेइ कुरडि नमाणिबर अठौती मल्ल भणिने खपरे स्वराड गड जान्छन् रे स्वराड गढमा रयेका देवताहरु खपरेलाई मारी दिनाहान् ।
 नोटः (चटौत)डोट्याली वृहत शब्दकोश पृष्ट १२ अनुसार ,मल्ल वंशीय एक प्रतापी र वीर राजा देवताको परीक्षा लिने शक्ति भएका राजा । राजा नागी मल्लकी महारानीले घटाल देवताको स्थानमा घोर तपस्या गर्दा जोर्तिमय घटालको दर्शन पायो । महारानी मौलाले गर्भधारण पनि गर्यो तथा अत्यन्त वलवान पुत्र पायो जसको नाउँ अठौती मल्ल राखियो भन्ने लोकोक्ति पाईन्छ । रैकाले वैतडी आएर ढिकगर्खा लुट्यो । ढिक गर्खा लुट्दा खेरी विभोगी चन्दको मन दुख्यो रैकाले रौला केदारको ठाँउमा बसी लोहाका आग्ला हाली ढोका बन्द गर्यो फेरि कटक लगेर चन्दहरु गए ।

भन्ने वैतडीमा खापरेको चैत नै रहेको छ ।




#Article 60: काला सागर (156 words)


कृष्ण सागर या काला सागर एक महाद्वीपीय समुद्र हो जो दक्षिण-पूर्वी यूरोप, कॉकेशस रे अनातोलिया को प्रायद्वीप (तुर्की) ले घेरियाछ। अंध महासागर मि यो भूमध्य रे एजियन सागर रे विभिन्न जलडमरूमध्यका माध्यम ले जोडिया छ। यइमि बोस्पोरसको जलसंयोजन मारमरा सागर को नाम उल्लेखनीय छ।

कृष्ण सागर, ४३६,४०० वर्ग किलोमीटर क्षेत्रफल को जलाशय हो, जइको अधिकतम गहराई २,२१२ मीटर छ। यइमि समाहित जल को आयतन लगभग ५,४७,००० घन किमी छ। कृष्ण सागर पश्चिम मि बुल्गारिया, रोमानिया, उत्तर-पूर्वमि रूस रे यूक्रेन, दक्षिण मि तुर्की का बीच स्थित छ। यइका पूर्व मि जॉर्जिया तथा कॉकेशस को पर्वतमाला छ जो यइलाई कैस्पियन सागर बाट अलग गरन्छ। पूर्व है पश्चिम क‍ो सबसे अधिक लंबाई लगभग १,१७५ किमी छ।

यइका तट मिरया महत्वपूर्ण शहर: 
कॉस्टैंटा , इस्तांबुल , ओडेसा , मंगालिया , बुर्गास, वार्ना , खेरसॉन , सेवास्टॉपॉल , याल्टा , कर्च , नोवोरोसीस्क , सोची , सूखुमी , नैवोदारी , पोती , बातुमी , ट्रैबज़ॉन , सैमसन, ओर्दू रे जोंगूल्दाक ।




#Article 61: कालो (125 words)


कालो रङ्ङ एकदमै अँनारो रङ्ङ हो। यो प्रकाशो: पूर्ण अनुपस्थितिलाई कालो रङ्ङ माण्णान्। CMYK रङ्ङ मोडेलमी कला रङ्ङलाई एक प्राथमिक रङ्ङा: रूपमी लियीन्छ। कालो रङ्ङ (अँनारो) सेता रङ्ङ (उजालो)को ठ्याक्कै उल्टो रङ्ङ हो। कला रङ्ङलाई सप्पै रङ्ङमैँ है प्रधान रङ्ङ माणिन्छ। यो रङ्ङ सप्पै रङ्ङ मिसाइबर बन्न्या रङ्ङ हो। एइ रङ्ङले प्रतिषोध, घृणा, द्वन्द्व, शोक, अन्त, रहस्य, जादू, शक्ति, हिंसा तिर सङ्केत अरन्छ।

एइ रङ्ङो: विशेषता प्रकाशलाई सोस्स्या भया हुनाले कला रङ्ङा: लत्ता विशेष अरिबर हिउना: मैना प्रयोग अरिनान जैले सूर्ज्या: प्रकाश सोशिबर हणलाई गरम राख्दाई मद्दत अरन्छ। हिन्दु रितीरिवाजमी एइलाई शनिदेवो: प्रिय माणिन्छ। इसोई अरिबर एइ रङ्ङलाई मृत्यु या शोक सित जोड़िबर हेरिन्छ भण्या भूत-प्रेत बठेइ शक्ति प्राप्त अद्द्या काला जादू सित जोणिबर लै हेरिन्छ। तबै यो रङ्ङ गम्भीरता या रहस्स्यो: प्रतीक लै हो।




#Article 62: कुष्ठरोग (398 words)


कुष्ठरोग, जसलाई हान्सेन्स् रोग (HD) पनि भनिन्छ, एक जीर्ण संक्रमण हो जुन माइकोब्याक्टेरियम लेप्रे र माइक्रोब्याक्टेरियम लेप्रोम्याटोसिसजीवाणु (ब्याक्टेरिया) को कारणले हुन्छ। संक्रमण हुँदा सुरूसुरूमा कुनै लक्षण देखा पर्दैन र सामान्यतया ५ देखि २० वर्षसम्म यस्तै रहिरहन्छ। देखा पर्ने लक्षणहरूमा स्नायुहरू, श्वासप्रश्वास मार्ग, छाला, र आँखामा ग्रेन्युलोमा हुनु पर्दछन्। यसको परिणाम स्वरूप पीडा महसुस गर्ने क्षमता कम हुन सक्छ र त्यसकारण बारम्बार चोटपटक लाग्नाले हात खुट्टाका भागहरू गुम्न सक्छन्। कमजोरी हुने र दृष्टि कमजोर हुने पनि हुन सक्छन्।

दुई मुख्य खालका रोगहरू छन् जुन कति सङ्ख्यामा जीवाणुहरू उपस्थित छन् भन्ने कुरामा आधारित हुन्छन्: पौसिबेसिलरी र मल्टिबेसिलरी।यी दुईवटा प्रकारलाई शरीरमा कतिवटा वास्तविक रङ गुमेको, लाटिएको दाग-धब्बा छ भन्ने कुराको आधारमा छुट्याइन्छ; पौसिबेसिलरीमा पाँच वा सोभन्दा कम हुन्छ भने मल्टिबेसिलरीमा पाँचवटाभन्दा बढी हुन्छ। निदानलाई छालाको बायोप्सीद्वारा एसिड-फास्ट बसिल्ली फेला पारेर वा पोलिमरेस चेन रिएक्सन मार्फत DNA पत्ता लगाएर निश्चित गरिन्छ। यो गरीबीमा रहने मानिसहरूलाई बढी हुने गर्छ र सास फेर्दा, बोल्दा, हाच्छिउँ गर्दा वा खोक्दा निस्कने मसिना थोपाहरूको माध्यमबाट सर्छ भनी विश्वास गरिन्छ। यो त्यति धेरै संक्रामक छैन।

कुष्ठ रोग उपचारद्वारा निको हुन्छ। पौसिबेसिलरी कुष्ठ रोगको उपचारको लागि ६ महिनासम्म ड्यापसोने (dapsone) र रिफाम्पिसिन (rifampicin) औषधिहरू सेवन गर्नुपर्छ। मल्टिबेसिलरी कुष्ठ रोगको उपचारको लागि १२ महिनासम्म रिफाम्पिसिन (rifampicin), ड्यापसोने (dapsone), र क्लोफेजिमाइन (clofazimine) सेवन गर्नुपर्छ। यी उपचारहरू विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनद्वारा नि:शुलक प्रदान गरिन्छ। केही सङ्ख्यामा अन्य एन्टिबायोटिहरू पनि प्रयोग गरिन सक्छ। सन् २०१२ मा विश्वभरमा, कुष्ठ रोगको १,८९,००० जना दीर्घकालीन र २,३०,००० जना नयाँ बिरामी विद्यमान थिए। दीर्घकालीन बिरामीहरूको सङ्ख्यामा सन् १९८० को दशकको तुलनामा धेरै गिरावट भएको छ जुन समयमा यो सङ्ख्या लगभग ५२ लाख थियो।धेरैजसो नयाँ बिरामीहरू १६ राष्ट्रमा देखा पर्ने गर्छन्, जसमध्ये भारतमा आधाभन्दा बढी नयाँ बिरामी रहेको पाइन्छ। विगत २० वर्षमा, १ करोड ६० लाख मानिसहरूलाई कुष्ठ रोगको उपचार प्रदान गरी निको पारिएको छ।

कुष्ठ रोगले मानव जातिलाई हजारौँ वर्ष देखि प्रभावित गर्दै अायाको को छ। यो रोगको अङ्ग्रेजी नाम ल्याटिन शब्द लेप्राको आधारमा राखिया को हो, जसको अर्थ हो कत्लादार, र हान्सेन्स् रोग नाम चिकित्सक जेर्हार्ड अर्मउर हान्सेन (Gerhard Armauer Hansen) को नामबाट राखियाको हो। कुष्ट रोग लागेका मानिसहरूलाई लेपर कोलोनीहरू मा राखेर छुट्याउने चलन अझैपनि भारत, हजारभन्दा बढी; चीन, सय वरपर; र अफ्रिका लगायतका ठाउँहरूमा प्रचलित छ। यद्यपि, धेरैजसो कोलोनीहरू (बस्ती) बन्द भएका छन्। कुष्ठ रोगलाई धेरै पहिले देखि सामाजिक कलङ्कसँग जोडिँदै आएको छ, जुन कारणले गर्दा बिरामी स्वयंले यो बारे जानकारी गराएर प्रारम्भिक चरणमै उपचार प्राप्त गर्न हिचकिचाउँछ। कुष्ठ रोगद्वारा प्रभावितहरू प्रति जागरुकता देखाउनको लागि सन् १९५४ देखि विश्व कुष्ठ रोग दिवस सुरू गरिएको थियो।




#Article 63: कृति सेनन (135 words)


कृति सेनन (जन्म २७ जुलाई १९९०) एक भारतीय मोडल तथा अभिनेत्री हुन् । उनले मोडलिङबठेइ आफनो करियरको शुरुआत अर्या हुन् । उनले आफनो अभिनयको पदार्पण सुकुमारद्वारा निर्देशित तेलुगु चलचित्र १:नेनोककाडीन बठेइ गरिन । उनको पैल्लो बलिउड चलचित्र सब्बिर खान निर्देशित हिरोपन्ती हो जैला उनलाई फिल्मफेयर उत्कृष्ट महिला पदार्पणको उपाधि दिलाएको थ्यो ।

सेनोनको जन्म २७ जुलाई १९९० मी नयाँ दिल्लीमी भया थ्यो । उनको बुवा राहुल सेनन एक चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट थ्या रे आमा गीता सेनन दिल्ली विश्वविद्यालयकी सहायक प्रोफेसर थिइन् ।  उनकी एक बहिनी छिन्, नुपुर । सेननले आफनो प्रारम्भिक शिक्षा दिल्ली पब्लिक स्कुलबठेइ अर्या हुन् भन्या स्नातक तह जेपी प्राविधिक संस्थानबठेइ अर्या हुन् ।

सेननले आफनो अभिनय जीवनको सुरुवात निर्देशक सुकुमारद्वारा निर्देशित २०१४ को मनोवैज्ञानिक थ्रिलर तेलुगु चलचित्र १:नेनोककाडीन बठेइ समीरा नामक पात्रको भूमिकाबठेइ गरिन् । यै चलचित्रले विश्लेषकअनद्वारा मिश्रित प्रतिक्रिया प्राप्त अरिराइथ्यो ।




#Article 64: कृष्णप्रसाद भट्टराई (176 words)


 

कृष्णप्रसाद भट्टराई (वि.सं.१९८१-२०६७) (राजनैतिक नाम किशुनजी) नेपालका बरिष्ठ राजनीतिज्ञ थिए। यिनी नेपालको पहिलो संसदका पहिलो सभामुख तथा बहुदलीय व्यवस्थाको पुनर्स्थापना पश्चातका पहिला प्रधानमन्त्री हुन। यिनी वि.सं. २००३ सालमि नेपाली काङ्ग्रेस गठन गर्दा देखि नै नेपालको राजनीतिमा संलग्न थिए। यिनले २००७ सालको सशस्त्र क्रान्तिमि जनकपुर―उदयपुर कब्जा गर्ने मुक्ति सेनाको कमाण्डरका रूपमि काम गर्या थिए। भट्टराई वि.सं. २०१५ सालमा संसदको तल्लो सदन प्रतिनिधि सभाका सभामुख भयाथे।

भट्टराई वि.सं. २०४६ को जनआन्दोलन पछि गठित अन्तरिम मन्त्रीपरिषदमा पहिलो पटक प्रधानमन्त्री बन्याका थिए। नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ (१९२४-२०११) निर्माण गरी लागू गराउने रे बहुदलीय प्रतिस्पर्धाको आधारमि संसदीय निर्वाचन गराउने महत्त्वपूर्ण दायित्त्व यिनले सफलता पूर्वक बहन गर्याथे। तर आफू प्रधानमन्त्री हुँदै गराएको २०४८ को आम निर्वाचनमा यिनी आफू भनें काठमाडौँबाट पराजित भायाका थिए। पछि २०५६ को आम निर्वाचनमि विजयी भयाका थिए।

गान्धीवादी सन्त नेता मानिन्या भट्टराई दृढ अठोट रे संकल्पका धनी व्यक्तित्व मानिन्थे। यिनी स्पष्टवक्ता रे सिद्धान्तनिष्ठ नेताका रूपमि चिनिन्थे। हरदम हँसिलो रहने भट्टराईको सेन्स अफ ह्युमर उच्च रयाको थियो। गम्भीर समस्यालाई हल्का रूपमि लिएर पचाउने क्षमता यिनमा रयाको थियो। पदमा बस्दा व्यक्तिगत लाभमा नमुछिएकाले यिनलाई स्वच्छ छवि भयाका नेताको रूपमि लिइन्छ।




#Article 65: के. एस. चित्रा (178 words)


कृष्णन नायर शान्तिकुमारी चित्रा (चल्याऽ नाउँ: के॰एस॰ चित्रा या चित्रा, जनम: २७ जुलाई १९६३) यक भारतीय पार्श्व गायिका हन्। उन भारतीय शास्त्रीय संगीत, भक्ति रे लोकप्रिय संगीत लै गौन्छिन्। उन ले मलयालम, कन्नड़, तमिल, तेलुगू, उड़िया, हिंदी, असमिया, बंगाली, बड़गा, संस्कृत, तुलु, उर्दू रे पंजाबी गीदअन मैं आफुनि आवाज दीराइछन्। उन ले छै राष्ट्रीय फिल्म पुरस्कार (महिला गायिकाअन मैं सब है जेदा), पाँच फ़िल्मफ़ेयर पुरस्कार-दक्षिण रे ३१ जुद-जुदाइ राज्य फिल्म पुरस्कारअन प्राप्त अरिराइछन्। उन ले सप्पै किसम का दक्षिण भारतीय राज्य फिल्म पुरस्कार जितिसकिराइछन्। उन नाइ दक्षिण भारत कि छोटी बुलबुल एवम केरल कि बुलबुल भँण्नान्।

संगीतकारअन कि यक मौ मैं केरल का तिरुवनंतपुरम मैं २७ जुलाई १९६३ मै जन्मी चित्रा कि प्रतिभा लाइ ननाइ उमर बठेइ उनरा बुवा स्वर्गीय कृष्णन नायर ले पोषित अर्यो। उनरा बुवा उनरा पैल्ला गुरू थ्या। चित्रा ले कार्नाटक संगीत मैं शिक्षा पाया पछा केरल विश्वविद्यालय बठेइ संगीत मैं स्नातक अर्यो। उन ले विजयशंकर नाउँ अर्या यक व्युपारि सित ब्याः अरिन। उनरि एक्कली चेलि नंदना को निधन आठ वर्ष का उमर मैं अप्रिल २०११ मैं दुबई मैं यक तालाउयिनी दुर्घटना मैं भयाऽ हो।




#Article 66: केदारनाथ (149 words)


केदारनाथ हिमालय पर्वतमाला मि रया भारत को  उत्तरांचल राज्य को एक प्रसिद्ध ठउर हो। यो रुद्रप्रयाग को एक नगर पंचायत हो। यो हिन्दू धर्म का अनुयाइका निउति एक पवित्र स्थान हो। यहाँ स्थित केदारनाथ मंदिर को शिव लिंग १२ ज्योतिर्लिंगमाईको एक हो और हिन्दू धर्म का उत्तरांचल का चार धाम और पंच केदार माई गिनिन्छ। श्रीकेदारनाथ को मंदिर ३,५९३ मीटर का ऊँचाई मि बनाईया एक भव्य एवं विशाल मंदिर हो। यति ऊँचाई मि यई मंदिर कसरी बनाइयो, यई बारे मि आज पनि पूर्ण सत्य ज्ञात पाईया छैन। सतयुग मि शासन गरन्या वाला राजा केदार का नाम मी यई स्थान को नाम केदार रया हो। राजा केदार ले सात महाद्वीप मप शासन गर्याहुन और उन एक बहुतै पुण्यात्मा राजा थे। उनकी एक पुत्री थीई वृंदा जो देवी लक्ष्मी की एक आंशिक अवतार थीई।वृंदा ले ६०,००० वर्षों सम्म तपस्या गर्याकी थिई। वृंदा का नाम ले यई स्थान लाई वृंदावन लै भनिन्छ।




#Article 67: केदारेश्वरको “झमक” (116 words)


को र तम्रो कारबारे को र तम्रो दानी ।
ढुँण्या छडी कारवारे जलको मसानी ।।
जान गोसाँई बडातोडा माल थली जान ।
मोहन्याल द्यौता कर दलुखेडी ल्यान ।।
गयो गोसाँई बडातोडो बतासै की छाँड ।
आयो गोसाँई मोहन्याल बादलै की ढीक ।
अचाकीला खपर्याको अरिहाल्यो ठीक  ।।
सबैद्यौता माझकर कसु दैत्य रोडु(सोधु) ।
सबै द्यौता माझकर सउँडी द्यौता रोडु(सोधु) ।।
अचाकिला खपर्याको सामाई ल्यायो घोडो
केदारैका चारैतिर हिउँवइ करी रेला ।
अचाकीला खपर्याका समाई ल्यायो चेला ।।
केदारैका दाइनीतिर तुड–तुड्या पानी  ।
अचाकिला खपर्या की समाई ल्यायो रानी  ।।
नारीका नर्याल वोहरा क्याउरो दिगो भयो  ।
अचाकिला खपर्याको दलु बुडी (सेतीनदीमा खपरेको दलडुब्यो)  गयो ।। 
नोट ः सौडी देवता मोहन्यालको प्रहरी हो । 
श्री मोहन्याल (कार्तिकेय)




#Article 68: केन्या (146 words)


केन्या अाधिकारिक रिपब्लिक अफ केन्या, अफ्रिका महाद्वीपमाई रयाको एक देश हो।केन्याको ठूलो शहर रे राजधानी नैरोबी सहर हो।केन्या इष्ट अफ्रिकन कम्युनिटी को संस्थापक सदस्य हो।यइको क्षेत्र लेक भिक्टोरिया देखि लेक तुरकाना सम्म रे दक्षिण पूर्वमि हिन्द महासागर सम्म फैलिया छ। दक्षिण-पश्चिम तान्जानिया, पश्चिम युगान्डा, उत्तर-पश्चिम दक्षिणी सुडान, उत्तर इथियोपिया, उत्तर-पूर्वमि सोमालिया छन। केन्या५८१,३०९ व.किमि (२२४,४४५ ब.माईलमि फैलिया छ।अनुमानित जनसंख्या ४५ मिलियन(जुलाई २०१४) छ।

केन्यामि हिन्दमहासाग किनाराको न्यानो अाद्रतायुक्त समसितोष्ण हावापानी पाइन्छ। राजधानी सहर नैरोवी वरपर सावान्ना ग्रासल्याण्ड मि शितल हावापानी पाइन्छ।विशेषगरी माउन्ट केन्या नजिक सधै हिउले ढाक्ने टाकुरा छन।न्यान्जा क्षेत्र भित्र तातो र शुष्क हावापानी पाइन्छ।विश्वक‍ ठूलो सफा पानी को ताल लेक भिक्टोरिया वरपर अाद्रतायुक्त हावापानी छ।केन्या सफारी, विविधतायुक्त हावापानी रे भुगोलका रुपमि जानिन्छ।फैलिया नेसनल पार्क रे वाइल्डलाइफ रिजर्भ हरु सावो नेशनल पार्क, मासई मारा
लेक नकुरु नेशनल पार्क,अबेर्दारेज नेशनल पार्क, रया छन। केन्यामि धेरै विश्व सम्पदा छन।लिमु, रे कैयौं विजहरु जसै डिअनी, बम्बुरी, किलिफी छन।




#Article 69: केला (155 words)


केला विश्वका प्राय: सबै ठौर पाइन्या फल हो। खास अरिबर केला भण्णाले मुसा (Musa) मौ मी पड्ड्या पोथ्रा वनस्पति रे एइका फललाइ बुजिन्छ। केला भौत रङ्ङ, आकार रे किसमा पाइनान। काचो केलो हरियो हुन्या भया लै पाक्या पछा पेऽलो या रातो रङ्ङो हुन्छ।

केला खेती खास अरिबर एइका फल खिलाइ अरिन्छ भण्या एइका बोट केइ केइ डोर रे सजावटि सामान बनाउनाइ काम औनान। केला: बोट २-८ मिटर उच्चा होइसक्दान । एइका पात ३.५ मिटर सम्म लमा हुनान। 

केला: फल नानाइ बठेइ एक झोक्का: रूपमी ठुला हुनान जैलाइ घणो भण्नान। केला: घणामी केला: कोसा पङ्ति बनाइबर लाग्या हुनान, तै पङ्तिलाई केला: हातो भण्णान। एक हतामी २० कोसा सम्म लै पाइनान। केला: घणो केला: बोऽटा टुपाइनि है टाङ्ङिया हुन्छ जैको तौल ३०-५० किलो सम्म हुन्छ। एक कोसा केला: तौल औसतमी १२५ ग्राम हुन्छ, जै मी ७५% पानी हुन्छ। केला: कोसा: बाइर एक सुरक्षा परत हुन्छ जै लाइ खोट्टो भण्णान। खोट्टो सोइरिबर भितरो गुदो खनाइ प्रयोग मी आउँछ।




#Article 70: केसरी (120 words)


केसरी यक रङ्ङ हो जो सुनहरो पेऽलो छनक दिन्छ। यो रङ्ङ केसरा: धर्सा: टुप्पा: रङ्ङ बठेइ नाउँ पण्या हो, जो केसर मसला बनौनाइ प्रयोग अरिन्छ। केसर लाई रङ्ङा: नाउँका रूप मी सब है पैल्ली अङरेजी मी सन् १२०० मी अर्या धेकिन्छ।

सनातन धर्म (हिन्दु धर्म) मी, केसरी रङ्ङ बलिदान, धार्मिक संयम, प्रकाश रे मोक्ष कि खोजी सित जोणिया छ। केसरी रङ्ङ हिन्दुअन खिलाई सब है पवित्र रङ्ङ हो रे खास अरिबर सन्यासी जो परम सत्य की खोजी खिलाइ घर छाणीबर जनान उन एइ रङ्ङा: लत्ता पैद्दान।

थेरवाद परम्परा मी बौद्ध भिक्षु खास अरिबर केसरी रङ्ङा: लत्ता लौनान (भलै कभै कभै वज्रयान बौद्ध भिक्षुअन रता रङ्ङा लत्ता लौनान)।

सिखअना निशान साहिबो: पृष्ठभूमियो रङ्ङ, सिख धर्मा: झण्डा खिलाइ केसरी रङ्ङो: प्रयोग अरिन्छ।




#Article 71: कैलपाल गाविस (120 words)


कैलपाल नेपालो सुदूरपश्चिम विकास क्षेत्रो महाकाली अञ्चलो बैतडी  मी रयाको एक गाउँ विकास समिति हो ।

कैलपाल गा.बि.स.मी ९ वडा छन् तन इस्याँ छन।

कैलपाल गाविस मी एक उच्च माध्यमिक विद्यालय तीन निम्नमाध्यमिक रे तीन प्राथमिक बिद्द्यालय छन् । गाविसो स्रोतकेन्द्र किम्तोली मी रयाको श्री उदयदेव उच्च माध्यमिक विद्यालय मी छ भण्या गाविसो १ नं. वडा उपल्लाबाटुला, भगौती रे डंसिली मी एक-एक निम्न माध्यमिक विद्यालय छन् । गेरडा, दनखोला, रे रुपल्ली मी प्राथमिक विद्यालय छन्।

एइ गा.वि.स. मी यातायात खिलाइ बाटो पुग्या आथिन । यातायात खिलाइ हिटिबर देवलदिव्यपुर, अनार्खोली या पाटन पुग्दु पड्ड्या हुन्छ। दशरथचन्द राजमार्ग मी पड्ड्या अनार्खोली बठेइ एइ गा.वि.स. जोड्ड्या सड़क बन्ना छ। इसोइ अरिबर पाटन बजार बठेइ एइ गा.बि.स.लाई जोड्ड्या ग्रामीण सडको लै निर्माणकार्य हुन्ना छ।




#Article 72: कैलाली जिल्ला (413 words)


कैलाली जिल्ला सुदूर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको एक जिल्ला हो ।  यो सेती अञ्चलमी पडन्छ । कैलाली जिल्लामी ६ नगरपालिका र ३६ गाविस लै छन् । इनको नाम सबै तल्तिर छ।

कैलाली जिल्ला सुदूरपश्चिमको सबैहै बढी जनसंख्या भया जिल्ला हो।यई जिल्को क्षेत्रफल पनि बढी रया छ।धनगढी , अत्तरिया,  लम्की रे टीकापुर जसा सहर भयाको कैलाली जिल्ला सुदूरपश्चिमको व्यापारिक क्षेत्र भया ठउर हो।पूर्वमी कर्णाली नदी रे पश्चिम मि मोहना नदी सम्म फैलिया कैलाली जिल्ला सुदुरपश्चिममि खाद्यान्न अापुर्ति बढि गर्न्या जिल्ला हो।सुदूरपश्चिमको एकमात्र क्षेत्रिय विमानस्थल धनगढी विमानस्थल कैलालीको गेटामी रया छ रे यो धनगढीहै ३ कि. मि का दुरिमि रया छ।महेन्द्र राजमार्गले छोयाको कैलाली जिल्ला सुगम जिल्ला मानियाछ।

कैलाली जिल्लामि सुदूरका पहाडी जिल्लाहै बसाइँसराइ अरि अायाका पहाडी समुदायको बाहुल्यता रया छ।थारू यई क्षेत्रका अादिबासी जाती हुन।यई जिल्लामि पुर्वका जिल्लाहै अाया समुदायलै रयाछन।खुटीया नदीलै कैलाली जिल्लालाई लगभग दुई भागमी बाड्याछ। टीकापुर अासपासमी थारु समुदायको बाक्लो जनसंख्या रया छ भन्या धनगढी अासपासमि पहाडी समुदायको उपस्थिति बाक्लो छ। कैलालीका पहाडी गाविसमि पहाडी समुदाय मात्रै रयाछन।

कैलाली जिल्ला सुदूरका सबै जिल्ला है अार्थिक रुपमि सबल रया छ।अत्तरीया सुदूरकै प्रमुख व्यापारिक केन्द्र हो भन्या धनगढी सुदुरकै ठूलो अौद्योगिक नगरी हो।व्यापार संगै कृषिमा  पनि कैलाली अगाडि रयाछ।उत्तरि भेगमि फलफूल खेती फस्टाइरइछ भन्या दक्षिण भेगमी अन्य खाद्य उत्पादन , तरकारी खेती, केरा खेती, माछापालन,बङ्गुर पालन, बाख्रापालन, कुखुरापालन, डेरी उद्योग फस्टायाछन।धनगढी को बनबासा नाका भारत है सामान अायात निर्यात हुन्या प्रमुख केन्द्र हो।

गोदावरी धाम कैलालीको प्रमुख धार्मिक ठउर हो। यई ठउरमि २०७२ मि ठूलो कुम्भ मेलाको अायोजना गरियाथ्यो। पहाडी भेगमी रया यई ठँउर अाउ्न्या भक्तजनको संख्या बड्दै गयाछ।

धनगढी बजारको उत्तर पश्चिमी दिशामी रया यई ठँउर नेपालै सबहै ठूलो शिवलिङ्ग स्थापना गरिया छ रे बिस्तारै यो ठउर लोकप्रिय बन्दै जान लाग्याछ।

धनगढी नगर भित्र नैनादेवी, वनदेवी, लक्ष्मीनारायण लगायत हिन्दु मन्दिरका संगै मुस्लिम समुदायकले प्राथना गर्ने मस्जिद रे इसाई धर्माबला्बीका चर्चहरु पनि रया छन।

बेहडाबाबा मन्दिरमि प्रत्यक वर्ष मेला लाग्ने गन्या छ। यो ठउर धार्मिक क्षेत्रका रुपमप चिनियाछ।

घोडाघोडी ताल वरपर रया विभिन्न मन्दिरमि थुप्पै भक्तजन दर्शन गर्नाकी जानेगर्याछन।

गोदावरी नगरपालिका बडी  को छेउमी रया ग्वाशी समैजीको थान लै एक महत्वोपूर्ण  धार्मिक स्थल हो , स्यालपाठा-कारा नाम ले लै चिनिन्या येइ ठउरमी देबी देवताका  पुजा रे बोका कि बलि लै दिइनछ ।

घोडाघोडी क्षेत्रको भर्मण, अवलोकन गर्नाकी थुप्रै मान्छे अाउने गर्याछन। यई क्षेत्रको पर्वर्दन गर्नाकी लाई घोडाघोडी महोत्सव अायोजना हुन्या गर्याछ।

रमणीय टीकापुर पार्क घुम्न अाउने पर्यटकको संख्या उल्लेख्य रया छ। पार्कको अवलोकन रे पिकनिक मनाउनाकी थुप्रै मान्छे याँहा अाउन्या गर्याछन।

जाखोर ताल को अवलोकन रे याँहा चल्न्या धार्मिक मेलामी सहभागी हुनाकी थुप्रै जनहरु अाउन्या गर्याछन।हाल स्थानिय यई क्षेत्रको सम्वर्दन रे संरक्षण मि जुट्याछन।




#Article 73: कैलाली बहुमुखी क्याम्पस (267 words)


कैलाली बहुमुखी क्याम्पस कैलाली जिल्ला को धनगढी मि रयाको एक शैक्षिक धरोहर हो। सुदूरपश्चिम मै सबहै बढी विद्यार्थी अध्यानरत यो क्याम्पस अग्रणी शैक्षिक संस्थाका रुपमि स्थापित रया छ। कैलाली बहुमुखी क्याम्पस सुदूरपश्चिमकै प्रमुख शैक्षिक गन्तव्य बन्याछ।सस्तो शुल्कमा स्तरिय शिक्षा प्रदान गर्दै अायाको यई क्याम्पसले धेरै राष्ट्रिय पुरस्कार पाईसक्याछ। विश्वविद्यालय अनुदान अायोगबाटी quality assurance accreditation (QAA) प्राप्त गर्न सफल सुदूरको एकमात्र क्याम्पस हो।

सुदूरपश्चिम मि उच्च शिक्षा हासिल गर्नका लागि कुनै क्याम्पस नभयाको अवस्थामा उच्च शिक्षा हासिल गर्न भारत रे काठमाडौं जानुपर्ने समस्यालाई मध्यनजर गरि वि.स. २०३७ सालमि कैलालीका धनगढीमि यई क्याम्पस को स्थापना भयाथ्यो।सुरुवात मि कैलाली वाणिज्य क्याम्पस का नाममि संचालन भया यो क्याम्पसको पछि विभिन्न संकाय थप गरियापछि कैलाली बहुमुखी क्याम्पस नाम राखिया हो । कैलाली बहुमुखी क्याम्पसका क्याम्पस प्रमुख डा. हेमराज पन्त रयाथिया।

हाल विभिन्न तह रे संकायका गरि लगभग ८,००० विद्यार्थी यई क्याम्पस मि अध्यानरत छन। स्थापना कालदेखि हालसम्म कैलाली बहुमुखी क्याम्पस ले उत्पादन गर्याका हजारौ जनशक्ति देश रे विदेशमि सम्मानजनक पदमि रही सेवा गरिरयाका छन।यो क्याम्पस धनगढको पूर्वी भागमी शान्त रे रमणीय स्थानमि अवस्थित छ।गुणस्तरीय शिक्षा, पर्याप्त भौतिक पुर्वाधार, सक्षम रे अनुभवी शिक्षक, सस्तो शुल्क रे सुविधायुक्त स्थान जस्ता विशेषताले गर्दा यो क्याम्पस सुदूरपश्चिमकै उच्च शिक्षाको गन्तव्य बन्या हो।

राष्ट्रिय स्थरमि स्थापित नेपालकै विशेष शैक्षिक संस्था बन्नाकी गुणस्तरीय शिक्षाका लागि अथक प्रयास गर्न्या, विद्यार्थीको सर्वोपरि विकासमि जोड दिन्या रे सधै समाजको सेवामि समर्पित रहन्या।

क्याम्पस को मिसन सुदूरपश्चिम रे नेपालै भरिका जनताको उच्च शिक्षामि पहुच पुर्याउन्या रयाछ।अाफ्नो मान्यता प्राप्त हैसियत कायम राख्न, समाजमा अाधारित विश्वविद्यालय बन्न मानव संसाधन विकास, गुणस्तरीय शिक्षा, भौतिक पुर्वाधार रे कार्यक्रम मा अाधारित क्रियाकलाप मा ध्यान दिन्या।

अाफ्ना भिजन रे मिशन पूरा गर्न क्याम्पस निम्न विशेष रणनीतिक लक्ष्य राख्न्याछ:




#Article 74: कैलाश सत्यार्थी (207 words)


कैलाश सत्यार्थी (जनम: ११ जनवरि १९५४) यक भारतीय बाल अधिकार कार्यकर्ता रे बाल-श्रमाऽ विरुद्ध पक्षधर हन्। उन ले सन् १९८० मैं बचपन बचाओ आन्दोलनै स्थापना अर्यो जै पछा बठै उन सन्सार भर्याऽ १४४ देशअन का ८३,००० है बर्ति नन्दिनाअनाऽ अधिकार कि रक्षा खिलाइ काम अरि सकिराइछन्। सत्यार्थ्याऽ कामअनाऽ कारण ले वर्ष सन् १९९९ मैं अन्तरराष्ट्रीय श्रम संघ बठेइ बाल श्रमै निकृष्टतम श्रेणिइन मैं संधि सं॰ १८२ लाइ अङ्गीकृत अरियो, जो आब दुनियाभरि का सरकारअन खिलाइ येइ क्षेत्र मैं यक प्रमुख मार्गनिर्देशक हो।

उनरा काम लाइ विभिन्न राष्ट्रीय रे अन्तरराष्ट्रीय सम्मानअन तथा पुरस्कारअन बठेइ सम्मानित अरीरैछ। इन पुरस्कारअन मैं वर्ष सन् २०१४ को नोबेल शान्ति पुरस्कार लगै शामिल छ जो उन लाइ पाकिस्तानै नारी शिक्षा कार्यकर्ता मलाला युसुफजई का सङ्ङ सम्मिलित रूप मैं प्रदान अरियाऽ हो।

भारताऽ मध्य प्रदेशाऽ विदिशा मैं जन्म्याऽ कैलाश सत्यार्थी 'बचपन बचाओ आन्दोलन' चलौनान्। उन पेशा ले वैद्युत इंजीनियर हन् पुइ लै उन ले २६ वर्षै उमर मैं पेशा छाड़िबरे नन्दिनाअन खिलाइ काम अद्द शुरू अर्याऽ थ्यो। अच्याल उन 'ग्लोबल मार्च अगेन्स्ट चाइल्ड लेबर' (बाल श्रमाऽ विरुद्ध वैश्विक अभियान) का अध्यक्ष लगै हुन्।

वर्तमान समय (अक्टुबर २०१४) मैं सत्यार्थी नयाँ दिल्ली मैं रनान्। उनरि मौ मैं उनरि घरवालि सुमेधा, चेला, ब्वारि तथा चेलि छन्। सामाजिक कामाऽ अलावा उन यक रामड़ा पाकशास्त्री (कुक) लगै हन्।




#Article 75: कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष (264 words)


कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष कोशी नदीको तटमाई रयाको संरक्षित क्षेत्र हो। यो वि.स. २०३२ (सन् १९७६) सालमी स्थापना भयाको हो। यो कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष १७५ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमी फैलियाको छ। यो आरक्ष सुनसरी, सप्तरी र उदयपुर गरेर तिनवटा जिल्लामी फैलियाको छ। सन् १९८७ मी रामसार सुचीमा सुचीकृत भयाको नेपालको पहिलो ठूलो रामसार क्षेत्रका रूपमी परिचित यई आरक्षमा विभिन्न ४८९ प्रजातीका चराहरू, २१९को संख्यामा दुर्लभ अर्ना रे ११/१२ वटा दुर्लभ डल्फीन समेत पाईन्छ।

नेपाल सरकारले जनसहभागितामा संरक्षण कार्य अगाडि बढाउने लक्ष्यले मध्यवर्ती क्षेत्रको घोषणा गरी, यई मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिको गठन २०६१ भदौ ३१ मा गरियाको हो। मध्यवर्ती क्षेत्रको क्षेत्रफल १७३ वर्ग कि.मी रही ३ जिल्लाको (सुनसरी, सप्तरी, उदयपुर) १६ वटा गाउँ विकास समितिहरू समेटियाको छ। मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिमा ९ जना समिति सदस्य, १ जना समिति अध्यक्ष तथा १ सदस्य सचिव संरक्षण अधिकृत लगायत १३ सदस्यीय व्यवस्थापन समिति रयाको छ। मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिलले विशेष गरेर आरक्ष वरिपरी रयाका प्राकृतिक श्रोतको संरक्षण रे सदुपयोग, स्थानीय सामुदायिक विकास लगायत आरक्ष संरक्षणमा सहयोग रे सल्लाहकारको भूमिका निर्वाह गर्ने गर्छन्।

यहाँ हरेक वर्षझैं विश्व सिमसार दिवस तथा दशौं राष्ट्रिय चरा महोत्सव मनाइन्छ। कोशी टप्पु वन्य जन्तु आरक्षण दक्षिण पूर्वी तराईको  सुनसरी जिल्लामी  सप्तकोशी नदी को तटमी अवस्थित छ। यो आरक्ष २०३२ साल (सन १९७६) मा लोपोन्मुख अवस्थामा रहेका अर्ना (जंगली भैँसी)हरूको संरक्षीत बासस्थानको रूपमाई स्थापना भयाको हो। कुल क्षेत्रफल १७५ वर्ग कि.मि. भयाको यो आरक्षण नेपालको सबैभन्दा सानो आरक्षण हो। यईको दक्षिणी सिमामा सप्तकोशी नदीको बाँध रहेको छ। राम्रो रे ठूलो सिमसार क्षेत्र भयाका कारण यई आरक्षमी र्साईवेरिया देखि घुमन्ते चराहरू आवत जावत गर्ने गर्दछन्, त्यति मात्र नभई यो आरक्ष दुर्लभ गिद्धको लागि पनि प्रसिद्ध मानिन्छ।




#Article 76: कोहिमा (594 words)


कोहिमा भारत को  नागालैंड प्रान्त को राजधानी हो। यो नागालैंड को भौत निको शहर हो। कोहिमा मि अधिकतर आदिवासी रयाछन। इन आदिवासिको संस्कृति बहुत रंग-बिरंगी छ जो पर्यटलाई बहुत अानन्द दिन्छ । उनलाई यई संस्कृति को झलक हेर्न आनन्द अाउछ। संस्कृति का अलावा पर्यटक यहां कई बेहतरीन रे ऐतिहासिक पर्यटक स्थलको सैर लै गर्न सक्दान। इनमि राज्य संग्राहलय, एम्पोरियम, नागा हेरिटेज कॉम्पलैक्स, कोहिमा गांव, दजुकोउ घाटी, जप्फु चोटी, त्सेमिन्यु, खोनोमा गांव, दज्युलेकी रे त्योफेमा टूरिस्ट गांव प्रमुख हुन।
	

द्वितीय विश्व युद्ध का दौरान जापानिहरुले नागालैंड मा हमला गरे। यई हमलामि बड़ी संख्या मि सैनिक रे अधिकारी मारियाथे। हमलामि मारिया सैनिकको गैरीसन हिल मि दफनाईया हो। त्याहा सैनिकलाई समर्पित गरि 1421 समाधि निर्माण गरियाथ्यो। स्थानीय निवासी शहीदलाई श्रद्धांजलि दिनाकि नियमित रूप यहाँ आउछन। स्थानीय निवासिका साथ-साथै पर्यटककामाझ पनि यो समाधिस्थल काफी लोकप्रिय छ। कोहिमा आउन्या पर्यटक इन समाधिको दर्शन जरूर गरिभर जान्छन्।

नागालैंड की राजधानी कोहिमा मि पर्यटक एशिया को सबसे ठुलो चर्च हेर्नसक्दान।यो चर्च एकदमै ठुलो छ रे यो कोहिमा को पहिचान बन सक्याछ। यई चर्च मि लगभग ३,000 जना सम्मलाई बस्ने व्यवस्था छ । यो लगभग २५,000 वर्ग फीट मि फैलिया छ।पर्यटकलाई याहाको आकार बहुत राम्रो लागन्छ किनकि यहां प्रार्थना गर्यापछी उनलाई शांति का महशुस हुन्छ।

नागा आदिवासिका संस्कृति संग जोडियाका विशेष दस्तावेज नाईमिल्ला तबैलै उनको संस्कृति और इतिहास काफी रोचक छ। नागालैंड सरकार ले बयावी पहाड़ी मि संग्राहलय को निर्माण गरायाछ। यई संग्राहलय मि नागालैंड की संस्कृति और इतिहास संग जोडिया अनेक वस्तुहरू देख्नसकिन्छ।। इन वस्तुमि कीमती रत्न, हाथी दांत रे मोतिहै बन्या हार, लकड़ी और भैंसिका सींगले बन्या वाद्ययंत्र तथा अन्य वस्तु प्रमुख छन। कला प्रेमिका लागि यई संग्राहलयमि आर्ट गैलरी लै बनाईयाछ। यईमि स्थानीय कलाकारले बनाया खूबसूरत पेंटिंग्स हेर्न रे खरिद गर्न सकिन्छ।

नागालैंड सरकार ले १ दिसम्बर २००३ मि यई कॉम्पलैक्स को उदघाटन गर्याहो। यहां प्रतिवर्ष हॉरनबिल उत्सव मनाईन्छ। उत्सव का अलावा यहां नागालैंड क‍ो छोटो प्रतिरूप हेर्नसकिन्छ। कॉम्पलैक्स मि द्वितीय युद्ध का घटनासंग जोडिया संग्रहालय, खरीदारी का लागि दुकान, खाने-पीने का लागि रेस्तरां रे सांस्कृतिक कार्यक्रमका लागि एम्फीथियेटर को निर्माण गरियाछ। इन सबका अलावा यहां फुलका बगैचाको मनोरम दृश्य हेर्न सकिन्छ। यो कॉम्पलैक्स बहुत खूबसूरत छ रे पर्यटकलाई बहुत आकर्षित गरन्छ।

कोहिमा गांव लाई एशिया को सबसे घना आबादी भयाको गांउ मानिन्छ। यईको स्थापना व्हिनुओ नामक व्यक्ति ले गरेका थिय। यई गांउ लाई भूतकाल रे भविष्यकाल को संगम मानिन्छ। यो भनिन्छकि प्राचीन काल मा यहां सात ताल रे सात द्वार थ्या। हाल एक द्वार लाई छोड़ेर अरु सब गायब भैसकेका छन। यो द्वार बहुतै सुन्दर छ रे यईलाई भैंसि का सींग रे विभिन्न आकार का पत्थरले सजाईया छ जो यईको सुन्दरतालाई बढाई राख्दान। पर्यटकलाई यो बहुत मन पडन्छ रे उनिहरू यईको सुन्दर तस्बिरहरु खिचायर लिन्छन।

कोहिमा का दक्षिण दिशामि 30 कि॰मी॰ की दूरीमाई रया दजुकोउ घाटी बहुत सुन्दर छ। आफ्नो सुन्दरताको भरमा यईले पर्यटकमाझमि खास पहिचान बनायाछ। यहां पर्यटक विभिन्न रङ्ग रे आकार का सुन्दर फूल हेर्नसक्दान। इन फूलमिहै एकोनिटम रे एन्फोबियस प्रमुख रयाछन। दजुकोउ घाटी को सुन्दर दृश्य हेरिसक्यापछि जप्फु टाकुरा को मनोरम दृश्य हेर्नसकिन्छ। यो टाकुरा सदाबहार जंगलले भरियाछ। इन जंगलमि सबसे उच्चो वृक्ष लाई हेर्नसकिन्छ। अपना यई विशेषता का कारण यई पेड़लाई गिनीज बुक ऑफ वल्र्ड रिकार्डसमि शामिल गरियाछ।

नागालैंड के दीमापुर विमानक्षेत्र में हवाई अड्डे का निर्माण किया गया है। यहां से कोहिमा तक पहुंचना काफी आसान है।

हवाई अड्डे के अलावा दीमापुर में रेलवे स्टेशन का भी निर्माण किया गया है। दीमापुर से कोहिमा मात्र 74 कि॰मी॰ की दूरी पर स्थित है।

कोहिमा बस अड्डा नागालैंड का सबसे व्यस्तम बस अड्डा है। यहां से नागालैंड के विभिन्न स्थानों के लिए बसों का परिचालन किया जाता है। बसों के अलावा राष्ट्रीय राजमार्ग 39 से निजी वाहनों द्वारा भी कोहिमा तक पहुंचा जा सकता है।




#Article 77: क्राइष्ट द रिडिमर (132 words)


क्राइस्ट द रिडीमर  ब्राजिलै राजधानी शहर रियो दी जेनेरियो मी अवस्थित क्राइष्टै मुर्ति हो जैलाई संसारोऽ दोसरो सबहै ठुलो आर्ट डे को स्ट्याच्यु माणीन्छ।   यो प्रतिमा ३० मिटर (९८ फिट) अल्को तथा येइ प्रतिमाऽ हातै लम्बाई २८ मिटर (९२ फिट) रैरैछ। येइ को तौल ६३५ टन रैरैछ रे यो प्रतिमा ७०० मिटर (२३०० फिट) का उचाई मी तिजुका फोरेस्ट नेशनल पार्क मी कोर्कोवाडो शिखराऽ टुपा मी अवस्थित छ जाँ है सङतोइ शहर धेकिन्छ। यो विश्व मी आफुना किसिमाऽ सबहै अल्का मूर्तिइम मध्ये को यक हो (बोलिभियाऽ कोचाबम्बा मी स्थित क्राइस्टो डी ला कोनकोर्डियाऽ प्रतिमा येइ है अल्को छ) । ईसाई धर्माऽ यक प्रतीकाऽ रूप मी यो प्रतिमा रियो रे ब्राजिलोऽ यक नमुना बनीरैछ।  यो प्रतिमा मजबुत कंक्रिट तथा सोपस्टोन बठेइ बनायीरैछ, येइ को निर्माण सन् १९२२ बठेइ सन् १९३१ का बीचमी अरियाऽथ्यो। 




#Article 78: क्रिकेट (114 words)


क्रिकेट ब्याट रे बलले खेल्ने सामुहिक खेल हो। यो हाल संसारकै सबैभन्दा रुचाइयाको खेल हो। यइ खेलका मुख्यत तीन प्रकार हुन्छन्: पाँच दिनको (टेस्ट) , एक दिवसीय (वान डे) रे २०-२० क्रिकेट । यइको मुख्य नियन्त्रक संस्था अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद हो । यो खेल खुला मैदानमा रहेको पिचमा खेलिन्छ । क्रिकेट एंग्लो स्याक्सन काल मानिने पाँचौं शताब्दीदेखि नै बेलायतबाट सुरु भयाको मानिन्छ। सडकमा केटाकेटीले भकुन्डोलाई लौराले हानेर खेल्ने खेलबाट सुरु भयाको क्रिकेटले सत्रौँ सताब्दीमा आएर मात्र प्रौढहरूको ध्यान खिचेको हो। इतिहासअनुसार भेडा चराउने क्षेत्रमा भेडाको ऊनको भकुन्डो फाल्न्या रे अर्कोले समात्ने खेलबाट सुरु भएको क्रिकेटमा पछि विकेटको प्रवेश भयो रे त्यइपछि स्टम्पमा बलले लाग्नबाट जोगाउन ब्याट्सम्यानले लट्ठीले छेक्ने प्रयाससँगै क्रिकेटले अहिलेको स्वरूप पायाको हो।




#Article 79: क्रिष्टियानो रोनाल्डो (132 words)


क्रिस्टियानो रोनाल्डो डस सान्तोस (जनम: ५ फेब्रुअरी १९८५, चर्चित नाउँ: क्रिस्टियानो रोनाल्डो) पोर्चुगल का राष्ट्रिय फुटबल टीम तथा युभेन्टस का अग्रपङ्क्ति का फुटबल खेलाड़ि हुन्। उन पोर्चुगल राष्ट्रिय फुटबल टीम का कप्तान लै हुन्। उन ले सन २००८ मी पैल्लि फेर फिफा बेलोन डी' ओर रे फिफा विश्व वर्ष खेलाड़ि कि उपाधि जि‍त्ताइ सफल होइरैथ्या। उन ले पाँच फेर बेलन डि'ओर जितिसकिराइछन। उन युरोप का उत्कृष्ट ५ लिग, युइएफए च्याम्पियन्स लिग रे युइएफए युरोकप का सर्वाधिक गोलकर्ता हुन, भँण्या युइएफए च्याम्पियन्स लिग का यक सिजन मी सर्वाधिक गोल गर्न्या को किर्तिमान लै उनराइ नाउ मी छ। उन चार फेर युरोपियन गोल्डेन शू जित्त्या पैल्ला खेलाड़ि हुन्। सन् २०१५ मी आफुना खेल जीवन को ५०० वाँ गोल गर्याका उन ले क्लब रे राष्ट्रिय टोलि बठे ऐल सम्म ६०० है बढ्ता गोल अरिसक्याः छन।




#Article 80: क्षयरोग (391 words)


क्षयरोग वा टिबी (अंग्रेजीमा ट्युबरक्युलोसिस, एमटिबी, थिसिस, कन्जम्प्सन) विश्वभर फैलियाको संक्रामक रोग हो। माइकोब्याक्टेरियाका विभिन्न स्ट्रेनका कारणले हुने भयापनि मुख्यतया माइकोब्याक्टेरियम ट्युबरक्युलोसिस नामको ब्याक्टेरियाको कारणले क्षयरोग लागेको पाइन्छ। साधारणतया क्षयरोगले फोक्सोमा आक्रमण गर्छ तर यइले शरीरका अन्य भागहरूमा पनि असर पुर्याउन सक्छ। यो रोग लागेका मानिसहरूमा यदि सक्रिय किटाणुहरू छन् भने उइले सास फेर्दा, हाच्छिउँ गर्दा वा खोक्दा निस्किने मसिना छिटाहरूको माध्यमबाट हावा हुँदै अर्को व्यक्तिमा सर्ने गर्दछ। प्राय संक्रमणहरूमा लक्षणहरू देखापर्दैनन् त्यस्तो अवस्थालाई निष्कृय क्षयरोग (लाटन्ट ट्युबरक्युलोसिस) भनिन्छ। करीब दसमा एक निष्कृय क्षयरोग बिस्तारै बढ्दै गएर सकृय हुन सक्छ। यदि समयमै उपचार नभएमा यसरी संक्रमित ५०% रोगीको क्षयरोगका कारणले मृत्यु हुन्छ।

लामो अवधिको खोकी, खकारमा रगत देखा पर्नु, साँझपख ज्वरो आउनु, राति सुतेको बेलामा पसिना आउनु र तौल घट्दै जानु आदि सकृय क्षयरोगका लक्षणहरू हुन्। अन्य अङ्गहरूको संक्रमण भयो भने अन्य धेरै लक्षणहरू पनि देखापर्छन्। यो रोग लागेपछि मानिसको तौल घट्दै जाने हुनाले यसलाई पहिले अङ्ग्रेजीमा कन्जम्प्सन र त्यसकै समानार्थी शब्दको रूपमा नेपालीमा क्षयरोग राखिएको हो। सकृय क्षयरोगको पहिचान गर्न रेडियोलोजी (साधारणतया छातिको एक्सरे), सुक्ष्म परीक्षण तथा शरीरका तरल पदार्थहरूको सुक्ष्मजैविक अनुसन्धान (माइक्रोबायोलोजिकल कल्चर) गर्ने गरिन्छ। त्यस्तै ट्युबरकुलिन स्किन टेस्ट (टिएसटी) र/वा रगत परीक्षण गरेर निष्कृय क्षयरोगको पहिचान गरिन्छ। लामो अवधिसम्म धेरै थरी एन्टिबायोटिक अौषधिको प्रयोग गरिने हुनाले यो रोगको उपचार केही झन्झटिलो छ। आवस्यकता परेको खण्डमा घर, काम गर्ने स्थान तथा सामाजिक सम्पर्कका व्यक्तिहरूमा पनि परीक्षण तथा उपचार गरिन्छ। हाल मल्टिपल ड्रग-रेजिस्ट्यान्ट ट्युबरक्युलोसिस (एमडिआर टिबी) संक्रमणमा एन्टिबायोटिक प्रतिरोधको खतरा बढ्दै गएको छ। यस रोगको रोकथाम तथा बचाउ छिटो पहिचान तथा उपचार, संकास्पद स्थानमा परीक्षण कार्यक्रमको सञ्चालन र क्षयरोगको विरुद्धमा दिइने बिसीजी खोप लगाउने जस्ता कुरामा भर पर्दछ।

विश्वको जनसङ्ख्याको एकतिहाइ मानिसहरू क्षयरोगबाट संक्रमित विस्वास गरिन्छ र प्रत्येक वर्ष यस जनसङ्ख्याको १ प्रतिसत मानिसहरूमा नयाँ संक्रमण देखिन्छ। सन् २००७ मा विश्वभर लगभग १ करोड ३७ लाख मानिसमा सकृय क्षयरोग रहेको अनुमान गरिएको थियो। त्यस्तै सन् २०१३ मा मात्रै करीब ९० लाख मानिसहरू यस रोगबाट संक्रमित भएको अनुमान छ। सन् २०१३ मा यस रोगका कारणले १ करोड ३० लाखदेखि १ करोड ५० लाख मानिसको मृत्यु भएको अनुमान गरिएको छ। मृत्यु हुनेमा धेरै जसो मानिसहरू विकासोन्मुख राष्ट्रका मानिसहरू थिए। सन् २००६ देखि विश्वभरका कुल क्षयरोगीको सङ्ख्यामा भने कमी आएको छ। त्यस्तै सन् २००२ देखि यस रोगको नयाँ संक्रमण हुने दर पनि घटेको छ। विभिन्न क्षेत्रहरूमा क्षयरोग संक्रमणको दर फरक-फरक हुने गरेको पाइन्छ। एसियाली तथा अफ्रिकी देशहरूका मानिसहरूमा ट्युबरकुलिन परीक्षण गर्दा ८०% मा रोग भएको पाइन्छ तर अमेरिकामा यो प्रतिसत ५-१० मात्रै छ।




#Article 81: खड्गप्रसाद ओली (230 words)


 

खड्गप्रसाद शर्मा ओली (जनम: वि.सं. २००८ साल फागुन ११, प्रख्यात नाउँ: केपी ओली) नेपालाः राजनीतिज्ञ तथा वर्तमान (४१ औं) प्रधानमन्त्री हुन्। राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी बठेइ संविधानाः धारा ७६ का उपधारा २ बमोजिम २०७४ फागुन ३ गते ओली प्रधानमन्त्री नियुक्त भयाः हुन्। येइ है पैली २०७२ मैं यिन पैल्ली कि फेर प्रधानमन्त्री होइरैथ्या। यिन पुर्व नेकपा (एमाले) रे हाल नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी  का वर्तमान अध्यक्ष हुन्। यिन विभिन्न समय मैं नेपालाः गृहमन्त्री, उपप्रधानमन्त्री एवं परराष्ट्रमन्त्री लै होइर्यान्। ओली विक्रम संवत् २०४८ साल मैं झापा क्षेत्र नम्बर ६ रे २०५९ साल मैं झापा क्षेत्र नम्बर २ बठेइ प्रतिनिधि सभा सदस्य मैं निर्वाचित होइरैथ्या। तसोइ अरिबर ओली विक्रम संवत् २०५१ बठेइ २०५२ तक्क गृहमन्त्री थ्या। विक्रम संवत् २०६४ बठेइ २०६५ तक्क ओली उपप्रधान एवम् परराष्ट्र मन्त्री होइरैथ्या। उन नेकपा एमाले को प्रतिनिधित्व अरिबर वि.सं. २०७२ असोज २४ गते नेपालाः ३८ औं प्रधानमन्त्री का रूप मैं निर्वाचित भयाः हुन्। 

केपी शर्मा ओली को जनम वि.सं. २००८ साल फागुन ११ गते शनिबार (२२ फेब्रुअरी १९५२) मैं पूर्वी नेपालाः तेह्रथुम जिल्लाः यक बामन परिवार मैं भयाः हो। उन मोहन प्रसाद रे मधुमाया ओली का जेठा चेला हुन्। ओली चार वर्षाः हुन्ज्याँ शितला विमार लागबिर उनरि इजा मर्या पछा ओली उनरि बजेइ का रेखदेख मैं ठुला भयाः हुन्।  उन ले प्राथविक विद्यालयोः शिक्षा तेह्रथुम बठेइ पायाः हुन् पछा उनरो परिवार दक्खिन झापा जिल्ला मैं बसाइ सर्या। उन आफुना प्रारम्भिक राजनीतिक जीवन मैं ज्यादातर झापा जिल्ला मैं बस्या।




#Article 82: खप्तड (तिर्थस्थल) (102 words)


खप्तड सुदूरपश्चिमको प्रसिद्ध धार्मिक तथा पर्यटकिय स्थलका रुपमी रया छ। साथै खप्तड बाबाले तपस्या गर्या पवित्र ठौर लै  हो। बाबाले खप्तडमी ५० वर्ष बिताया थ्या। यो चार जिल्ला बझाङ, बाजुरा, डोटी रे अछामका बीच मी पणन्छ।
ये ठाउँलाई भुस्वोर्ग लै भुणीन्छ । प्रचारप्रसारको कमी रे यातायातको उचित व्यवस्था लै नभयो हुनाले यो क्षेत्र ओझेलमा पडीरैछ । केही मात्त्रामाई आन्तरिक पर्यटक गया लै बिदेशी पर्यटकका नजरमा यो क्षेत्र नाई पडीर्यो ।

खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्जमी हर साल शैलेश्वरी कि जाँत हुन्छे। तै जाँत का दिन सुदुर पश्चिम भरिका मानछ्या जम्मा भैबर शैलेश्वरी देवी को पुजा रे जाँत हुन्छे। तै दिन भौत ठुलो मेला लागन्छ।




#Article 83: खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज (383 words)


खप्तड राष्ट्रिय निकुञ्ज पश्चिम नेपाल को सेती अञ्चलका ४ पहाडी जिल्लाहरू बझाङ, बाजुरा डोटी रे अछाम जिल्लाको संगम स्थलमाई अवस्थित छ। यइको क्षेत्रफल २२५ बर्ग कि.मी. छ। यो इ.सं. १९८४ माई स्थापना गरियाको हो। यो निकुञ्ज संसारकै राम्रो स्थानमाई पडन्छ। समुद्र सतहबाट २४०० देखि ३७०० मिटर उचाइमी फैलिएको खप्तड क्षेत्रको बीचमा उभियाको छ १२ हजार फिट अग्लो खप्तड लेक। यो ५० वर्ष पहिले खप्तडबाबाले तपस्या गरेको पवित्र ठाउँ हो। सुदूरपश्चिमको भूस्वर्ग भनिने खप्तड डोटी अछाम बझाङ रे बाजुराको संगमस्थल हो। खप्तडको त्रिवेणीमाई रयाको त्रिवेणी मन्दिर रे त्यसवरपर २२ वटा पाटन छन्। खप्तड बाबाको कुटी त्रिवेणी नदी खापर दह शिव मन्दिर सहस्रिलंग गणेश मन्दिर नागढुंगा केदारढुंगाजस्ता धार्मिक स्थल निकै प्रख्यात छन्। सदियौँदेखि खप्तडमा लाग्ने विविध सांस्कृतिक मेलामध्ये गंगा दसहरामा हजारौँ तीर्थयात्री भेला हुन्छन्। त्रिवेणी नदीमाई स्नान गर्नुका साथै सुदूरपश्चिमकै प्रसिद्ध हुड्के नाच हेर्न स्थानीयवासी जम्मा हुने गर्छन्। सुदूरपश्चिमको सबैभन्दा प्रसिद्ध गन्तव्यस्थल खप्तड घुम्नका लागि जेठ, असारदेखि मङ्सिरसम्मको समय उपयुक्त मानिन्छ। यहाँ २५ मैदान मात्र छैनन्, वरिपरि ५३ वटा थुम्काहरू छन्, जईलाई स्थानीय भाषामी झोती भनिन्छ। किम्वदन्ती अनुसार दोस्रो नम्बरका पाण्डव भीमले हलो जोत्दा फालीले फ्याँकेको माटोबाट यी थुम्का बनेका हुन्।

खप्तड़ राष्ट्रिय निकुञ्जै स्थापना सन् १९८४ मैं येइ क्षेत्राऽ पवित्र व्यक्ति खप्तड़ बाबाऽ सल्लाग मी भयाऽ हो। प्रसिद्ध खप्तड़ बाबा आश्रम, यक धार्मिक स्थल जाँ हिन्दु तीर्थयात्रिइन सर साल॒ जुलाई-अगस्तै पूर्णिमा मैं शिवै पुजा अद्दाइ खिलाइ औनान्, निकुञ्ज मुख्यालयाऽ नजिक॒ छ। सन् २००६ मैं २१६ वर्ग किमी (८३ वर्ग मील) क्षेत्रोऽ यक बफर जोन घोषित अरियाऽ थ्यो।

खप्तड़ बाबा सन् १९४० का दशक मैं ध्यान रे पूजा अद्दाइ खिलाइ ये क्षेत्र मी गयाऽ हन्। उन ले लगभग ५० वर्ष यक भक्ताऽ रूप मी येइ ठउर बितायो रे पुइ यक प्रसिद्ध आध्यात्मिक सन्त बन्या।

याँ भू-बनौट घाँसे मैदान, डँङा पऽड़, रे खोलारोड़ा मिलिबरे बनिरैछ। संरक्षित क्षेत्रे मैं ५६७ किसिमाऽ वनस्पति पायीर्याहान्। वनस्पति का प्रकारअन मैं चीड़, द्यार, बुराउँज, बाँज, कटाउँज, रे नदि का इलाकाअन मैं उदिस शामिल छन्।

अच्यालै सूची मी २३ प्रजाति का स्तनधारी, २८७ प्रजाति का चड़ा, रे २३ प्रजाति का उभयचर लै सरिसृप शामिल छन्। येइ निकुञ्जाऽ प्रतीकात्मक स्तनधारी चितुवा, हिमालयी कालो भालो, जङ्ङलि कुकुर, रे कस्तुरि हन्। याँ का प्रतीकात्मक चड़ा प्रतातिइन मैं मुनाल, बाज, रे डङ्गर गिद्ध शामिल छन्।

खप्तड़ बाबा आश्रम खप्तड़ राष्ट्रिय निकुञ्ज भितरि पड़न्छ। खप्तड़ बाबा यिसै राष्ट्रिय निकुञ्ज भितरि पड्ड्या त्रिवेणी मी बस्या: हन् रे उन यक महान् दार्शनिक, चिकित्सक, वैज्ञानिक, रे ज्योतिषी का रूपमी पछ्याणिन्थ्या।




#Article 84: खार गाउँका ५ भाइ भूतै कुरडी (2218 words)


डोटी जिल्लाको श्री घण्टेश्वर गाउँ विकास समिति वार्ड नं ६ र ७ मी २ गाउँ छन् जैको नाउहो – वारी खार रे पारी खार । उत्तरतिर पड्डे सुन्लेक गाँउ बाटी बग्दै आया एक नाना खोलाले खार गाँउलाइ दुई भागमी बाड्या छ । खोलाबाटी पश्चिमतिर पड्डे गाउँलाइ वारी खार रे  पूर्व पट्टीको गाउँ लाइ पारी खार भणिन्छ । ऐल दुयैँ खार गाउँमी मल्ल रजवार रे एक परिवार हमाल बस्दाहान् । तिसै खार गाउँका उत्तरतिर पड्डे सुन्लेक गाउँ बाटाइहै बग्दै आएका खोला रे खारगाउँकै पश्चिम तिर पड्डे तोली गाउँ बाटी बगी आउँने खोलो मिलिवर एक गाःड भयै छ । यिसैलाइ खार गाउँकी गाःड भण्णाहान् । लगभग सयवर्ष अम्ख पारी खार गाउँमी ओझा जातका बामनको बसोबास थ्यो । त्यै बखत त्याँका नागी ओझा नाउँ अरेका एकजना उपाध्ये बामनले तान्त्रिक विद्या सिकिबर पाँच भूत लाइ सिद्घ अरेका थ्ये । तिन् भूतको नाउ क्रमश ः झुर्रैँ, कुर्रै, विवरै, हालिसार रे फालीसार थ्यो ।
 
तिसै नदीका पूर्व तिरका किनारामी पड्डे नागी ओझाको घर नजिकै रया एक ‘एैँरे कतरे’ भन्ने काडाँ भया झाडिमुनी त्याँ एक ठूलो ढुङ्गो छ । पुराना समयमाइ तिसैै ढुङ्गा मुनी नागीओझाले सिद्घअरेका पाँचभाई भूत बसन्थ्ये । त्यै ढुङ्गा मथिमाइ हात रे खुट्टाका छाप लागेका जसा चिना आजै पनि प्रष्ट धेक्न सकिन्छ । तिन् छाप चिना पाँच भाइ भूतले ढुल्लो मुथ्थे बेला लाग्या छापहुन् भन्ने भणाइ छ । तिसै ढुङ्गाका किनार बाटी बगेकी खार गाउँकी त्यै गाःडमी थोक्काइ अगाडि गैसके पछा तिन् पाँच भाइ भूत नरभक्षी भइसकेपछा लुकिबर बसने अलग–अलग ५ तलाउ पनि रया छन् । तिन् ताल भौतै डरलाग्दा छन् । तिन् तालमी जाने बाटो लगै भौतै डरलाग्दो रे जान नसकिने किसिमको भयाहुनाले तिन् ताल लाई नजिकै बाटी हेद्द नैसकिनो, केही दूर बाटाइ है मात्तरै हेद्द सकिन्छ । आफ्नो बगने क्रममाइ तिन गाःड पाँचवटा ताल सकिए पछा थोक्काइ तलतिर पड्डे लक्ष्मीनगर गा.वि.स.को बगडी गाँउमी निकलन्छन् । बगडीगाँउमी तिसै नदीका किनारामी भौत निको सेरोखेत पनि छ । तिसै खेत नजिकैको गाःडको प्राकृतिक बनावट नेपालीका ‘ङ’ अक्षर जसो रया छ ।  त्याँँको भौगोलिक स्थिति भौत दुर्गम किसिमको छ । तिसै ‘ङ’ अक्षरका आकारमी उत्तर दक्षिण भैबर बगेकी गाःडका बीचमी ठूलो गोलो कोट(किल्ला) लगै छ । जैलाइ ‘द्वारकोट’ भणिन्छ । यो २२ से २४ से राजाका पालामी बन्या कोट हो भण्णे भणाइ छ । 

आज भण्णा भौत बर्ष पैह्लीे तिसै दुर्गम क्षेत्र भण्णा मल्तिरका डाँङामी एकजना गाउँको गोठालाको भैसा चराउँने बखतमी उइको एक भैसो पःड बाटी लोटीबर तिसै दुर्गम क्षेत्र भितर पडे पछा गोठालाले लामी रस्सीको सहायताले पःडबाट लोट्या भैसाको खोजी अद्दै जाँदा खेरी उइले तिन पाँच तलाउ पैह्लीखेप धेक्याथ्यो भण्णेइ भणाइ छ । त्यै पछि मात्तरै तिन् ताल और मान्छले धेकन पाएका हुन् ।
यो भूत सिद्घिको ठूलोइ तन्त्रविज्ञान ऐल  हराइ सक्या अवस्थामी छ । भूतसिद्घिका विषयमी एक प्रसङ्ग इसोे छ :- आज भण्णा २०७३ वर्ष अम्ख आफ्नाइ नाउबाटी ‘विक्रम सम्वत्’ चलाउने राजा विक्रमले पनि तन्त्रबाटी बेताल सिद्घ अरेको इतिहास पाईन्छ । उनले सिद्घ अरेको ‘बेताल’ राजालाइ आवश्यक हुँदा कुनै आलो मुर्दा भितर पसन्थ्यो रे राजाले भणेका सबै काम अद्दथ्यो । त्यै बेतालले मान्छले अद्द नसक्दे अनौठाकाम लगै अद्दे अरन्थ्यो भण्ण्यै कुरडी ‘बेताल पच्चिसी’ भण्ण्यै हिन्दी कितावमी लेखियै पाइन्छ । राजा विक्रमका आज्ञानुसार बेतालले भौत फेर राजालाइ उडाबर उनले चाह्याका ठाउँमी समेत  पुर्यायाथ्यो । उज्यालो भएपछि बेताल मुर्दालाइ छाडिबर आफ्ना बसनेठौर तिर जान्थ्यो रे मुर्दा आँज निर्जीव भइबर रुखमी झुणिन्थ्यो भण्ण्यै कुरडी तिसै कितावमी लेखिया पाइन्छ  । तिसोइ अरिबर शान्तिकुञ्ज हरिद्वारका संस्थापक युगपुरुष श्रीरामशर्मा आचार्यले पनि लगभग ७० वर्ष आम्ख लेखेकोे आफ्नो हिमालय यात्राको आत्मवृतान्तमी उन् भौतै दुर्गम रे कठिन ठाउँमी पुगेपछा उनराइ गुरु सत्ता बाटी पठाइएको एक अज्ञात व्यक्तिले पछाबाटाइ है समाइबर २ फुट मल्तिर उठाउँदै उडाइबर उनरा गुरुका सामुन्नेमी पुर्याइदियाथ्यो भण्ण्यै कुरडी लेखिराइ थ्यो । भारत पश्चिम बङ्गाल राज्यले दशवर्ष अम्ख यै विद्यालाइ लोप हुन बाटाइहै बचाउँन त्याँका तान्त्रिकलाइ दुर्घटनाबाटी मरेका ज्वान मान्छका मुर्दा उपलब्ध अराउने अर्या थ्यो भण्णे समाचार भारतका भौत–भौत पत्र–पत्रिकामी छापिया थे । 
यिसी कुरडिमाइ अचेलका वैज्ञानिक रे जाण्णे सुण्णे मान्छले पटक्कै विश्वास नअरे पनि यै को आफनोइ  एक गोप्य तान्त्रिक विज्ञान छ । विभिन्न तन्त्र शास्त्रमी उल्लेख अरिए अनुसार भूत–प्रेत साधन सम्वन्धी सबै काम खास अरीबर रातमी  अरिन्छन् । जसेरी हिंस्रक पशुको प्राकृतिक खाना शिकार हुन्छ , तिसोइ अरीबर भूत,प्रेत,मसान,डाइनी,राक्षस, भैरव इनरो आहारा भणेको रगत हो । कुकुरलाइ त नाज दिबर पनि पाल्न सकिन्छ, तर कुकुरको प्राकृतिक खाना भणेको शिकार हो । त्यै बखत कुकुरलाइ जसेरी भूतलाइ पनि नाज ख्वाइबर पालिया थ्यो । तिन् नागी ओझाले लगै आफुले सिद्घ अरेका पाँच भाइ भूतबाटी राता बखत आफ्ना आवश्यक काम अराउने अद्दथे । उनी तिन् भूतबाटी खेत जोताउने,मल(पर्सो) बोकाउँने, धान रोपाउँने, भारी बोकाउँने, ढुङ्गा बोकाउँने इसा–इसाइ काम अराउँथे । बेहान उज्यालो नहुनाइ तिन् भूतहरुलाइ कसार,लड्डु रोटा,फुलिखाजा,दही,मह इसा–इसाइ खानेकुरा दिनु पडन्थ्योे । त्यै पछि सबै भूत आफना–आफना बसन्यै ठौर जान्थ्ये । एक फेरा असोजका महिना नागी ओझा आफनी दिदी भिनाजु सित भेटघाट अद्द रे दशैको मेला हेद्द भणिबर डोटी जिल्लाका निरौली गाउँमाइ गए । दशैको मेला सकिया भोल बेहान भिनाजुको घर अगाडी रहेको पर्साको ठुलो खात धेकिबर नागी ओझाले आफ्ना भिनाजु सित “ यै पर्साको आधा खात मलाए दिया भए मेरा खेतमी यै पालीका लागी भौत मल होइजाने थ्यो भिनाजु ” भणिबर सोधेका रैछन् । उनरा भिनाजुले काँँको खार गाँउ, काँँको नीरौलि गाउँ, लगभग ५० कि.मि.को फरक । इति दूरबाटाइहै सालो कसेरी पर्सो लैजालो, हाँसो ठट्टा अर्या होलो भण्णे सम्झी “सकन्छौ भने सप्पै लैजाउ सालाजी” भणेका रैछन् । नागी ओझाले “ साँच्ची हो ! पछि जन् पस्ताया ” भणेर आँज सोधे । भिनाजुले “साँच्ची हो” भणे पिछ्यारी तिसै दिन साला नागी ओझा आफना घर खारगाँउ फर्किए । घर आइसके पछा उसइ दिनका रात निरौली मेरा भिनाजुका घर अगाडि रह्याको सब्बै पर्सो ल्याइबर आस भणिबर पाँचै भूतलाइ निरौली पठाए । त्यो सब्बै पर्सो चारजना भूतको मात्तरै भारी भयो । एक भूत लाइ लैजाने भारी पुग्यैन । उइले खाली हात फक्र्यो भणे वामन रिसाउने हुन् की भण्णे शंका अरिबर तिसै पर्साका खात नजीकै रह्या एक खुबनिको लत्ताधुने रे हड्धुने काम आउँने लगभग एकटनको ठुलो पाँजलो ढुङ्गो उचाइबर खार तिर लैयो । त्यै भूतभण्णा आम्ख आउने और चार भूतले पर्सो ल्यैबर नागी ओझाका खेतमी खण्याइ सके तर पाँचौं भूत भणे ढुङ्गाको भारी ठूली भयै हुनाले छिटाइ–छिटाइ आउँन सक्यैन । उ ‘डँडेतोला’ भण्णे ठाउँका मूलबाटोमी मात्तरै पुग्याथ्यो, उजालो हुन लाग्ग्यो । उजालो भइसकेपछा सूर्यका किरणले अद्दा भूतको शक्ति नष्ट हुने भया हुनाले त्यै भूतले त्यो ढुङ्गो तिसै मूल बाटोमाइ छाडिबर आफना रने ठाउँ तर्फ लाग्यो । दोसरा दिन नागी ओझाले आफनी दिदीको लत्ता धुने ढुङ्गो किलाइ ल्यै भणिबर त्यै भूतसंङ् रिसाए पछा त्यो ढुङ्गो पिछ्यारी ‘खार’ लगियैन । त्यो त्यैं रयो । ऐलसम्म लगै त्यो ढुङ्गो तिसै मुल बाटोमी रया धेकन सकिन्छ ।

एकदिन नागी ओझा लाइ घर बाइर अन्त कतै जानु पड्डे भयो । त्यै दिन घरमी लोग्ने मान्स कोइपनि नभया हुनाले जेठी ब्वारीलाइ रात भूतन्ले काम गरिसकेपछा खेतका किनारामी रया ठूला ढुङ्गामी खाना राखिबर आउँनु , तर घर फर्कने बेला भणे पछा फर्कीबर नहेद्दु भणिबर सचेत अराउँनै नागी ओझा घर बाहिर निकले । याँ सम्झनु पड्ड्यै कुरडि के छ भणे आँजैै पनि हामरा गाउँ समाजमी रात मसानी लाइ बोके दिए पछि घर फर्किबर आउनेबेला पछा नै तक्दा , उस्साइ फर्किबर आउँनाहान् । यो भूत साधन अद्दा भूतहरु संङ् हुने सहमति वा बाचा–कवुल जसोइ हो भणिबर बुझ्नु आवश्यक छ । यो सहमति भङ्ग भइबर भूतले जे पनि अद्द सक्दा रै छन् । इन्द्रजाल लगायत विभिन्न और तान्त्रिक ग्रन्थमी यिसा भौत–भौत रहस्यमय कुरडिको विस्तृत विवरण दिया पाइन्छ ।

तिसै दिन रात बाह«बजे तिर ब्वारीले पनि शसुुराले भण्या ढुङ्गामी भूतलाइ खाने कुराहरु राख्द गइन् । फर्कनेबेला उनलाइ मलाइ शसुुराले पछाडी फर्केर नहेद्दु किलाइ भण्या रैछन् भण्णे कौतुहल लागन लाग्यो । कौतुहल बड्डै गए पिछ्यारी उनलाइ एकफेरा सुटुक्क पछाडि फर्कीबर हेद्द मन लाग्यो । उनले इसो पछा फर्किबर नानु हेरेकी मात्तरै के थिइन् भूतले उन्लाइ घेरीहाल्यो । वाँ पछा तिन् पाँच भूतले नागी ओझाकी ब्वारीलाइ बेहोस बनाइबर उनरो रगत पिएका थ्ये भन्ने भणाइ छ । रक्तपान गरेपछा नागी ओझाकी ब्वारीको लगै मृत्यु भयो । इसोे दुःखद घटना सुने पछा नागी ओझा बौलाहाझा भए । उनले आफनी तान्त्रिक किताव पोली दिए रे तन्त्र मन्त्र अद्द पनि छाडी दिए । जैले अद्दा तिन्भूत नियन्त्रण भण्णा बाइर भए । नागी ओझाले तिन् पाँचै भूतबाटाइ है काम अराउने रे तिन् लाइ खानो दिने काम लगै बन्द अरदिए । थोक्काइ दिन पछ्यारी नियन्त्रण बाइर भएका तिन् पाँचभाइ भूत मान्छको रगत पल्केका हुनाले तिसै गाउँबाटाइ है दिन–दिनै एक जात्क लाइ लागीबर उइलाइ मारीबर खान् लागे । जै जात्क लाइ भूत लागन्थ्यो उ तिसै रातभरी मरी जान्थ्योे । जति उपाय अरे लगै भूत लागेका नान्का लाइ बचाउँन नै सकिन्थ्यो । जसेरी मान्सको रगत पल्क्या बाग मृगलाई नैखानो, मान्छ मात्तरै खान्छ ,तिसोइ अरीबर तिन् ५ भूत आब मान्स मात्तरै खान् लागे । यै समस्याले डरलाग्दो रुप लिए पिछ्यारी नागी ओझा लगायतका उनरा सब्बै कुल–कुटुम्ब ‘पारीखार गाउँ’ लाई छाडिबर अच्यालका डोटी लक्ष्मीनगर गा.वि.स.मी पड्डे धन्नास गाउँमी जाइबर बसे । ऐल पनि उनरा सन्तान तिसै धन्नास गाउँमा बस्या छन् । जोराइलका पिन्कादेवताका पुजारी दीर्घराज ओझा लगै नागी ओझाका सन्तान मध्येका हुन् । खार गाउँमी रह्या उनरा घरका खण्डहर लौै ऐल सम्म छनाइ छन् । तिन् नागी ओझाका परिवार पारीखार गाउँबाटाइ है विस्थापित भए पिछ्यारी तिन् ५भूतले वारीखार गाउँ बाटाइ है दिन्को एक जना मान्स खाइबर आतङ्क मचाउँन लागे । आतङ्कले ठूलोइ रुपलिए पिछ्यारी त्याँका गाउँले यै समस्याको समाधान कसरी अद्दे भण्णे विषयमी छलफल अद्द लागे । यै घटनाले डरलाग्दोरुप लियावर्ष  मैसिरो मैना पड्या थ्यो । खार, तोली, तल्लो बडाखेत, सुन्लेक रे भेटा गाउँका सबै मान्स यो समस्या समाधानका अद्दाखिलाइ यै क्षेत्रका देवताका राजा श्री घण्टेश्वर संङ्ग सामुहिक अनुरोध अद्दे निर्णय अर्यो । 
श्री घण्टेश्वरले पनि त्यै अनुरोधलाइ स्वीकार अद्दै समैजी,पिनाकेश्वर,अकड्काँजी,भूमे, कफ्लडो, बेताल, पासो, लङ्गरी, लगायतका आफना मातहतका सब्बै देवताहरुको सेना लैजाइबर तुरन्त खारगाउँ तिर लागे । देवतान्को दल्बल् खार गाउँमी रह्या घण्टेश्वरको ढुङ्गाको आसन (विँडी) भया ठौरमी पुगिबर रोकियो । तिसै दिन डडेलधुरा जिल्ला पस्सेगर्खा अन्तर्गत पड्डे रोःखोला जर्मनागाउँ घर भएका महता थरका दुइजना मान्स हालको कञ्चनपुर जिल्लाको कृष्णपुर गा.वि.स.मी पड्डे सिस्ने गोठमी आफना भैंसा पुकाइबर पहाड फर्किने वखत खार गाँउका मूलबाटामी पड्डे अङडे देवताका स्थान भण्णा थोक्काइ तल्तिर रह्या चौतारोमी आफना डोका बिसाइबर पटाइ माद्द लागे । तिन् दुईजना मध्येमाइ  एकजना रुवाखोलामै पड्डे असिउँ देवताका द्वारपाल माणिने मसानघाटमी स्थापना भएको मणालिङ्ग देप्ताका धामी थिए । भूतन्को खोजी अद्दै आइरह्या घण्टेश्वरको दलबल धेखे पछा मणालिङ्गका धामीमी लौ स्वतःस्फूर्तरुपमी देवताको प्रवेश भयो । तिन् धामी पनि कामन्लागे । घण्टेश्वर देवताका दलबलले ‘एैरे कतैरे’ को काँडेदार झाल भितर रह्या ठूलो ढुङ्गामुनी ती भूतहरु रह्या चाल पाए पनि तुरन्तै आक्रमण अद्द वा घण्टेश्वरलाइ त्यै को जानकारी दिन सक्या नै थे । तर कामीरहेका मणालिङ्गका धामीले “हे साँइ ! तिन् ५ भाइ रागस यिसै ढुङ्गा भितर रहेका छन् ” भणिबर घण्टेश्वरलाइ किटानी जाहेर अरे पछा मातहतका और सबै देवतान्लाइ त्यै ढुङ्गाभितर आक्रममण चढाइ अद्द कर लाग्यो । ति पाँच भूतको रे सब्बै देब्ताको घमासान युद्घ भयो । केही बेर पछा पाँचै भूत नियन्त्रण अरिए । त्यै युद्घमाइ मणालिङ्ग देवताले तिन् पाँचै भाइ भूतलाइ नियन्त्रण अद्दमी आफनो वीरता रे युद्घ कौसल धेकाएका हुनाले देवताका राजा श्री घण्टेश्वर उनीसंग भौत खुसीभए । युद्घ सकिए पछा श्री घण्टेश्वरले मणालिङ्ग देवतालाई युद्घमा सहयोग अरे वाफत के पुरुस्कार लिन चाहन्छौ ? भणीबर सोधनी अरे । मणालिङ्गले डँडेलधुरा जिल्लाको पस्से गर्खामी रह्या घण्टेश्वरको ईलाका भितर पड्डे बणालका लाटा देवताको स्थान भन्दा दक्षिण तिरपड्डे रुवाखोला, तिखातर, जर्मना रे भ्यौलाना गाँउको पूज–पोखल रे सिख  आफना स्वामी रुवाखोलाका असिउँ देवतालाइ दिलाइ पाउँ सरकार भनी विन्ती अरे । घण्टेश्वरले पनि खुसी हुँदै आफना जाँतमी जर्मना गाउँबाटी आउने भोक्कर बाहेक बाँकी उइले मागअरे अनुसारको साविक पूज–पोखल रे सिख रुवाखोलाको असिउँ देवतालाइ दिनु भन्ने आज्ञा आफना मातहतमा दिए । तिसै दिन बाटाइहै तिन् सब्बै गाउँको पुजपोखल असिउँ देब्तालाइ जाने भया हो । साथै माःल आउँने–जाँने बेला खार गाउँका मूलबाटामी पड्डे चौतारोमी त्यै मडालिङ्गा धामीले डोको बिसायाको जमीन समेत दिने बाचा अरेका घण्टेश्वरले त्यै चौतारामुनीको माटीकोे सट्टा पारी खारका खेतको बीचमा पड्डे आफना मन्दिर नजिकै पूर्वतिर रह्याको लामो ठुलोइ गःडा मणालिङ्गका धामीलाइ मधेस आउँदा–जाँदा डोको बिसाउँनु भनी बिर्ता प्रदान अरेका थिए । पैह्लीे त्यै गःडामी जोे खेती अरन्थ्यो त्यै मान्सले तिसै गडाको मालपोत स्वरुपको पूज–पोखल रे सिख लैयैबर कार्तिक शुक्लपक्ष चतुर्दशी तिथिका दिन हुने असिउँ देवताका जाँतमा चढाउन रुवाखोला जानु पडन्थ्यो । तर ऐल यो परम्परा नियमित हुन सक्या नैथिन् । रुवाखोला जर्मना गाउँबाटइ है घण्टेश्वरका जाँतमी भोक्कर त आउनैलाछन् । प्रत्येक वर्ष भाद्रशुक्ल अष्टमीका रात जब सम्म जर्मना गाउँबाटाइ है महता थरका भक्तहरु भोक्कर ल्यैबर नै आउँना वाँ सम्म महाभारत उच्च शिखरमी पड्डे श्री घण्टेश्वरका मन्दिरमी पूजा नै लाग्दो । प्राचीन कालधेखि चल्लै आएका यै परम्पराले निरन्तरता पाएक्वै छ । 

तिन् ५ भूतन्लाइ नियन्त्रणमा लिइ सकेपछा आब इन्लाइ के सजाय दिने भण्णे विषयमी छलफल भयो । श्री घण्टेश्वरले आफना मन्त्री समैजी देवता संङ्ग यैका विषयमै विचार–विमर्श अद्दे बेला, पाँचै भूतले हे साइँ ! हाम्लाइ एकफेरका लागी क्षमा अर्दिय । हाम् भूत–पे्रत भणेका स्वभावैले रक्त भोगी हौ । हाम्ले खान नपाएर मात्तरैै इसो काम अरेका थ्यौंैंैं । तमले हामरोे गास रे बासको प्रवन्ध मिलाइदिएबर हाम् आइन्दा इसो अपराधि काम अन्ने छैनौ भणिबर हार गुहार अद्द लागे । एक्कै फेरा हाम्लाइ माफी दिनुपड्यो । हाम् हजुरका आज्ञाकारी सेवक भइबर जैै बेला पनि तमरोे आज्ञा माण्ण तत्पर रौंःला ,भण्णे वाचा कसम समेत अरेकाले घण्टेश्वरले पनि एक्फेरका लागी इन्लाइ माफ अन्नु मनासिवै हो भण्णे सम्झीबर तीन् ५भूत लाइ मेरो इलाकामा आइन्दा इसेरी निर्दोष मान्छे मारेर जन् खाया, मेरा प्रजाहरुको रेखदेख अद्दै कल्याण अरिबर बस्या रे आज बाटाइ है जोराइल क्षेत्रका स्थानीयबासी मान्स बाटा है  वर्षको एक फेरा पुजिबर पूजा खानु भणीबर खान्की रे इलाकाको समेत प्रवन्ध मिलाइ दिएका थ्ये । वाँ पछा तिन् भूत खारगाँउमी भणे बस्न नपाउँने भए । तिसैै दिन बाटाइहै  तिन् पाँच भाई भूत डोटीका जोरायल क्षेत्रमी पड्डे १ः बगेस्थी गाउँको मट्टे देवता ,२ ःबगडी गाउँको मट्टे देवता, ३ ःगोल्ला गाउँको मट्टे देवता, ४ ः काफली गाउँको मट्टे देवता, रे ५ः फलेणी गाउँको मट्टे देवता भइबर पुजिदै आइरह्या छन् ।  प्रत्येकवर्ष धूमधामले यिन् मट्टे देवताकी जाँत हुन्छ । वामन बाटाइ है हवन अराइन्छ । यिन् मट्टे देवताहरुका आ–आफ्ना धामी लगै रह्या छन् ।




#Article 85: गगन थापा (203 words)


गगन थापा नेपालका राजनीतिज्ञ तथा नेपाली काँग्रेसका नेता हुन्। प्रखर वक्ता थापा जनआन्दोलन-२ बाट राजनीतिक बृत्तमि चिनियाका हुन्।

थापाको जन्म २०३३ सालमि काठमाडौंको प्रसूति गृहमा भया हो। उनका मातापिता महेन्द्रकुमार थापा रे रामेश्वरी थापा हुन्। गगनको बाल्यकालको केही समय सिन्धुपाल्चोक जिल्लामि बित्यो। उनका पिता महेन्द्र नेपाल विद्युत प्राधिकरणमा इन्जिनियर थिए। गगनका एक दाजु रे दुई भाइ छन्। दाजु पवन हुन् भने भाइहरू सुमन रे जीवन। गगनले सिर्द्धार्थ वनस्थली हाइस्कूलमा पढे। त्यहाँ पढुञ्जेल उनको इच्छा डाक्टर-इन्जिनियर बन्ने नै थियो। परिवारमा पनि त्यही सिकाइन्थ्यो, विद्यालयमा पनि। २०४६ सालको जनआन्दोलनमा गगन सक्रिय भए। त्यतिबेला उनी कक्षा ९मा पढ्थे। तर, राजनीतिमा लाग्ने सोचाइ थिएन।

दोस्रो सविधान सभामा कृषि तथा जलस्रोत समितिको सभापति को प्रभावशाली भूमिका निवाह गरेका थापा नेपाली काग्रेसका युवा नेता गगन थापा एक सभासद को रुपमा सदा चर्चाको शिखर मा रहे ।

समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर अध्ययन गरेका थापाले २०५९ साल देखि २०६१ सालसम्म नेविसंघको महामन्त्री भएर काम गर्नुभयाको थियो। नेपाली काँग्रेसका महाधिवेशन प्रतिनिधि थापा राजाको सक्रिय शासनका बेला काङ्ग्रेस पार्टी गतन्त्रको आवाज प्रखर रूपमा उठाउने युवाको रूपमा परिचित हुन्। दर्जनौ पटक हिरासतमा परेका थापा चलचित्र हेर्ने, अध्ययन रे घुमफिर आफ्नो रुचि भयाको बताउनु हुन्छ।

संविधान सभामा नेपाली काङ्ग्रेस नामक पुस्तकका लेखक थापाले नेपाली काग्रेसका नेता अर्जुन नरसींह केसी की छोरी अञ्जनाके.सी सँग २०६५ वैशाखमि विवाह गर्नुभयो।




#Article 86: गणेशमान सिंह (239 words)


गणेशमान सिंह (वि.सं. १९७२-२०५४) नेपाल का बरिष्ठ राजनीतिज्ञ, प्रजातन्त्रको योद्धा तथा २०४६ सालको जनआन्दोलनका सर्वोच्च कमान्डर थिए। काठमाडौंको खानदानी परिवारमा जन्म्याका गणेशमान सिंहले १९९७ सालमि स्थापना भयाको नेपालको पहिलो राजनीतिक पार्टी प्रजा परिषद्को सदस्य भई राणा शासन हटाउने राजनीतिमि आफूलाई होम्याका थिए। भद्रगोल जेल फोरी भागेका जोशिला तन्नेरी गणेशमान प्रबास जानुअघि नै तत्कालीन राणा हटाऊ आन्दोलनका एक नायक भैसक्याका थिए। भारतमा अर्का नेता बीपी कोइरालासँग राजनीतिक सम्बन्ध विकसित हुनासाथ अन्य केही सहयोगीसाथ २००३ सालमा स्थापित नेपाली कांग्रेसलाई आजीवन जुझारू नेतृत्व दिन गणेशमानको उल्लेखनीय भूमिका रयाको छ। २००७ सालको क्रान्तिका एक अगुवाका रूपमि उनले बीरगञ्ज मोर्चामा सशस्त्र संघर्ष गर्याका थिए। संर्घषका हिसाबले बीपी कोइरालाभन्दा बढी समयसम्म देशमा प्रजातन्त्र बहाली रे पुर्नबहाली लागि समर्पित गणेशमान सिंह सैद्धान्तिक हिसाबले बीपीका अनुयायी रे सबैभन्दा ठूला समर्थकका रूपमि नेपाली कांग्रेसलाई लोकप्रिय बनाउन सदा क्रियाशिल रहे। पहिलो जननिर्वाचित सरकारमि वरिष्ठ मन्त्री रयाका गणेशमानले २०१७ सालमा प्रजातन्त्र अपहरण भयापछि आठ वर्ष निरन्तर काराबास भोगे। त्यइपछि पुनः प्रबासमा राजनीतिक संगठन विस्तार गरी २०३३ सालमा बीपीसँगै राष्टिूय मेलमिलापको नारा लिई स्वदेश फर्केर तत्कालीन पञ्चायती ब्यबस्थाका बिरूध्द सक्रिय रहे।

तत्कालीन पञ्चहरूबाट बीपीसँगै मृत्युदण्डको माग गरियाका गणेशमानले २०३६ सालको बिद्यार्थी आन्दोलन रे जनमत संग्रहमा उत्तिकै नेतृत्वदायी भूमिका निर्वाह गर्याका थिए। बीपीको निधनपछि कांग्रेसका सर्वोच्च नेताका रूपमि गणेशमानले २०४२ सालको सत्याग्रह आन्दोलन आरम्भ गरेका थिए। १९९७ सालदेखि अनवरत राजनीतिमा समर्पित कडा स्वभाव रे जुझारू व्यक्तित्वका सर्वप्रिय नेता गणेशमानको अर्को महत्वपूर्ण योगदान २०४६ सालमा रयाको थियो। राष्टिूय जनआन्दोलनका लागि कम्युनिष्टहरूसँग मिलेर पञ्चायत बिरूध्द आन्दोलनको घोषणा गर्ने गणेशमानसिंह उक्त आन्दोलनका सर्वोच्च कमाण्डर थिए।




#Article 87: गहुँ (231 words)


गहुँ विश्वको एक प्रमुख अन्न बाली हो । यो विश्वका प्राय सबै देशमाई खेती गरिन्छ । विश्वमा बालीको क्षेत्रमा गहुँ (ट्रिट्रिकम एसपीपी.)-ले पहिलो स्थान ओगट्याको छ। विश्वमा गहुँ उत्पादन तथा खपत गर्ने देशहरूमाई भारत एक प्रमुख देश हो। भारतीय कृषिमा धानपछि लगत्तै दोस्रो स्थानमी गहुँको महत्त्व रहेको छ। गहुँ पीठोजनित उत्पाद हो। खासगरी पूर्वीय भारतसहित देशको अधिकांश भागमा गहुँको पीठोको रोटी बनाएर खाइन्छ, जो एक प्रमुख खाद्य हो। गहुँको नल वा छ्वाली पशुआहारमा पनि प्रयोग हुन्छ। १९६०को दशकको अन्ततिर गरियाको हरित क्रान्तिले गहुँको उत्पादन वृद्धिमा धेरै प्रभावकारी असर पारेको थियो। १९९१ यता गहुँबाट चामलको उत्पादन अनुपातमा १:३ देखि ४:५ –को वृद्धि भयाको छ। देशमा यईको उत्पादन वृद्धि गर्नका लागि कृषि मन्त्रालयले व्यापक जोड दिइरयाको छ। वर्तमानमा उत्तर प्रदेश, पञ्जाब र हरियाणा प्रमुख तीन गहुँ उत्पादक राज्य हुन्। यी तीन राज्यले देशमा उत्पादन गरिने कुल गहुँको करिब ७० प्रतिशत स्थान ओगटेका छन्। अधिक उत्पादनमा उत्तर प्रदेश पहिलो भए तापनि उत्पादकता (उत्पादन गर्ने क्षमता) –मा यो पञ्जाब र हरियाणाभन्दा पछि परेको छ। राम्रो सिँचाइ व्यवस्थाका कारण यी राज्यहरूमा अत्यधिक गहुँ उत्पादन भयाको हो। हरियाणामा गहुँ बालीअन्तर्गत रहेको ९८ प्रतिशत क्षेत्र सिँचित छ अनि पञ्जाबमा यसको अनुपात ९६ प्रतिशत छ। यद्यपि, उत्तर प्रदेशमा ८८ प्रतिशतमात्र गहुँबाली अन्तर्गतको क्षेत्र सिँचित रहेको छ। सिक्किमसहितका गैर-पारम्परिक राज्यहरूमा पनि गहुँको उत्पादन लोकप्रिय हुन थालेको छ। सिँचाइ सुविधा र यस क्षेत्रको लागि अनुकूल हुने बीजको विकास गरेर यी क्षेत्रहरूमा गहुँको लोकप्रियता बढाइँदैछ।

नेपालमा गहुँको अनुसन्धान केन्द्र भैरहवामा छ ।




#Article 88: गांधीनगर (124 words)


गाँधीनगर भारत के गुजरात प्रान्त को राजधानी हो। यो भारत को दोस्रो यस्तो शहर हो जो पुरारुपमि आयोजन गरि बसाया हो। यईलाई 'हरित नगर' (ग्रीन सीटी) भनिन्छ। सचिवालय और मंत्रिका निवास पनि याछन।

महात्मा गाँधी को याद मा यई शहर को नाम 'गांधीनगर' राखिया हो। यहाँ का अधिकांश मान्छे सरकारी एवं प्राइवेट नौकरी गर्छन। यहाँ का मान्छे एकदमै शांत छन। गांधीनगर अहमदाबाद शहर है 35 किलोमीटर पूर्वोत्तर मि साबरमती नदी का दायाँ  तट मिछ। साबरमती नदी को पश्चिमी तटमा स्थित गुजरात को राजधानी गांधीनगर को नाम राष्ट्रपिता महात्मा गाँधी का नाम मि राखिया हो। 649 वर्ग किलोमीटर मि फैल्या गांधीनगर लाई चंडीगढ़ पछि भारत को दोस्रो नियोजित शहर मानिन्छ। चंडीगढ़ को डिज़ाइन गर्नेवाला फ्रेंच वास्तुशिल्प ली कोरबुसियन ले यई शहर को पनि डिज़ाइन गर्याहुन।




#Article 89: गाई (570 words)


गाई एक प्रकारको घर पालुवा साकाहरी जनानर हो । गाई दूध खानाका निउती पाल्न्या गद्दान् । गाईको भाले बच्चा (बाछो)लाई बहड अथवा बहर भणिन्छ रे पोथी बाछोलाई बाछी भनिन्छ । गाईको बहर ठुलो भयो भन्या बल्ल भणिन्छ । बल्ललाई खेत जोत्ने काममी प्रयोग गद्दान् । गाईको गोबरको मल बणाइवर खेतमी हाल्नाले खेती रामडो हुन्छ । कतै कतै गाईको गोबरको गोइठा बणाइवर आगो बाल्न प्रयोग गद्या गरेको लै पाइन्छ । गाई नेपालको राष्ट्रिय जनावर लै हो । हिन्दू धर्ममी गाइलाई गौमाता भणिन्छ र पूजा लै गरिन्छ । गाइको गोबर, गौमुत्र, दूध, दही रे घिउ एकै जग्गा मिलाईबर पञ्चगोव्य बणाइन्छ । पञ्चगोव्य हिन्दू धर्मका अनुसार अति पवित्र चिज हो । गाईको चार खुट्टा रे पुछुड दुईटा सिंग हुन्छ । यो जनावरले घाँस खान्छ । गाइ एक स्तनधारी वर्गमी पड्या जनावर हो । गाइका चारवटा थुन हुनान् ।

गाईका पिसाबलाई गौमुत्र अथवा गहुँत भणीन्छ ।

गाइ हिन्दुहरुको राष्ट्रिय जनावर हो । साथै यो तेत्तीसकोटी देवताको जिउँनोइ प्रतीक पनि हो । हाम् सवैले आ–आफ्नो घरमाइ गाइ पालेका हुनाउ । गाइको गौंत, गोबर, दही, दुध रे घी लाइ पञ्चगव्य लगै भण्णाहान् । हिन्दुहरुका प्रत्येक कर्मकाण्ड रे पूजाका काममाइ यो नभइबर नै हुनो । पञ्चगव्यले कतिपय असुद्घीहरु लाइ सुद्घ अद्द रे त्य लाइ पान अरेमा आफुपनि सुद्घ हुने तथा कतिपय रोगहरु समेत निवारण हुने काममाइ प्रयोग अरिन्छ । गाइको गौंत सय मिलिग्राम जति कपडछान अरिबर ब्यहान भोक्यै पेटमी पियोभणे कब्जियत,ग्यास्ट्रीक,मन्दाग्नी क्यान्सर लगायतका सबै पेटका रोगहरु बाटी पनि मुक्त हुन सकिन्छ भण्णेइ कुरडी आयुर्वेद शास्त्रहरुमाइ लेख्यै पाइन्छ । तिसोइ अरिबर गाइका गोबरले लिपपोत अर्यो भणे घर भितर रया आँखाले धेक्न नसकिने किटाणुलगै नाश हुनका संगैै घर भितर पनि शुद्घताको आभास हुन्छ । गाइको गोरस बाटाहै देवतामी चढाइने पञ्चामृत, अभिषेक आदी बनाउनुका संगै देवताहरुको संतुष्टीका लागी अरिने हवनकार्य लगै गाइको घी बाट मात्रै अद्द सकिन्छ  । घरमी गाइ पालिनु रे गाइको सेवा अन्नु भणेको तेत्तीसकोटी देवतालाइ पाल्नु रे तिनरीे सेवा अन्नु बराबर हो ।  ‘गावो विश्वस्यमातरः’ अर्थात् गाइनै सबै विश्वकी आमा हुन् भण्णेइ कुरडी पनि वेदमी लेखियै छ । तिसोइ अरिबर हिन्दु जनमानसमी केइ लगै धार्मीक कार्य , यज्ञ–यज्ञादी तथा मृतकहरुको अन्त्येष्टिका काममाइ लगै गाइको दान अद्दाले जीवित रे मर्या मान्छकोे सजिलैसंग उद्घार रे तारण हुन्छ भण्णे विश्वास अरीन्छ । बैतरणी जसा घोर नरकहरु पार अद्द खिलाइ समेत गौदानको भौत ठूलो महत्व छ । प्राचीन कालमी भगवान श्री कृष्ण आफुइ गाइका प्यारा गो सेवक थे । उन् बाल्यकालमी बृन्दावनमाइ गाई चराउथे । त्यै बाटी यो जाणिन्छ की गाई तेत्तीसकोटी देवताको जीउनो मुर्ति, मानिसहरुको लागी उपयोगी रे देव शक्तिहरुको भौत प्रिय जनाबर माणियाको छ । आज–भोल कतिपय गाऊँ–शहरका मान्छेले आफ्ना गोठमी पालिएका गाइहरुलाइ धपाइबर आश्रयहीन बनाएका छन् । गौ माताकी यो पीडा तिन् दयानभएका मान्छे लाइ के थाहा छ ? जब गाइहरु इसरी अपहेलित भइबर घरबाटी निकालिनाहान् , तिनले आफ्नो ओत आश्रय रे आहारा नपाएका वखत आफनाइ रिथी लाइ जे श्राप दिनाहान् , त्यै बाटा कुनै किसिमले पनि मुक्ती नैपाइनी । गाइलाई छाडा अद्दे मान्छ जतिसुकै धर्मात्मा भए पनि , जति सुक्कै धनी भए पनि , मरे पिछ्यारी तिन् तिसै गाइका पापले सत्ताइस किसिमका डरलाग्दा नरकमी पड्डाहान् भण्णेइ कुरडी श्रीमद्भागवत महापुराणमी समेत वर्णन अरियाको छ । गाइलाइ दुःख दिनु, मार पिट गर्नु, गोठबाटी निकाल्नु भणेको आफुलाइ जन्माएकी आमा लाइ घर बाटाहै निकाल्नुजत्तीकै घोर अपराध हो । तबै जाणी–जाणी वा अन्जानमाइ लगै यदि कोही गृहस्थ गाइ प्रति तिसोे दुव्र्यवहार अरन्छ भणे त्यै भण्णा निन्दित पशुतुल्य नराधम और कोही पनि हुन सक्दैन । धार्मीक तथा राष्ट्रीय पहिचान बोकेको सोझो गाइ प्रति यदि कोही मान्छे अमानविय व्रmुर व्यबहार अरन्छ भणे त्यैले चौरासीलाख योनी सम्म पनि त्यै पापको भागी बन्नुपड्डे अवश्यम्भावी छ ।




#Article 90: गान्तोक (946 words)


गंगटोक या स्थानीय नाम गान्तोक (अंग्रेजी: Gangtok) भारत को उत्तर-पूर्वी राज्य सिक्किम को राजधानी हो।यो एक बहुतै आकर्षक शहर हो जो रानीपूल नदी को पश्चिम मि रयाछ। कंचनजंघा शिखर को संपूर्ण शृंखला का सुंदर दृश्यावली यहां है देखिन्छन्। गंगटोक का प्राचीन मंदिर, महल रे मठ सबैलाई सपनाकी दुनिया मि डुबाईदिनाज।

यहां देख्ने लायक कई स्‍थान छन गणेश टोक, हनुमान टोक तथा ताशि व्‍यू प्‍वांइट। यदि तमि गान्तोक घुम्याको भरपुर अानन्द लिन चाहन्छौ भन्या पैदल घुम्या। यहां है कंचनजंघाको दृश्य  बहुतै आकर्षक प्रतीत हुन्छ। यईलाई देख्याले यसो लागन्छकि मानौ यो पर्वत आकाश मि जोडिया छ रे बारबार अापनु रङ्ग फेर्नुलाछ।

यदि तमलाई बौद्ध धर्म मि रुचि छ भन्या तमले इंस्‍टीट्यूट ऑफ तिब्‍बतोलॉजी जरुर घूमनु पड्यो। यहां बौद्ध धर्म संग संबंधित अमूल्‍य प्राचीन अवशेष तथा धर्मग्रन्‍थ राखियाछन। यहां अलग रुपमि तिब्‍बती भाषा, संस्‍कृति, दर्शन तथा साहित्‍य को शिक्षा लै दिईन्छ। इन सबका अलावा तम प्राचीन कलाकृतिकि निउति पुराने बाजार, लाल बाजार या नया बाजार भी घूम सकन्छौ

(कंचनजंघा चोटी)
गंगटोकहै 40 किलोमीटर की दूरी मि यो झील रयाछ। यो ताल चारै तिर हिउले ढाकियाका पहाडनले घेरियाछ। ताल एक किलोमीटर लामो तथा 50 फीट गहिरो छ। यो अप्रैल मईना मि सब्बै बरफमि बदलिन्छ। सुरक्षा कारणले यई ताललाई एक घण्टा ज्यादा घुम्द सकिदैन। जाडो समयमि यई तालमि बासकि निउति बहुत विदेशी पक्षी अाउनान। यई तालहै अगाडि  केवल एक सड़क जान्छ। यही सड़क अगाडि नाथूला दर्रे सम्म पुगन्छ। यो सड़क आम जनताकि निउति खुला छैन। तबैलै सेना की अनु‍मति लिई यासम्म जान सकिन्छ।

आरिटार झील, रिनाक
पूर्व सिक्किम
लाम्पोखरी, गंगटोक है लगभग 70 किलोमीटर की दूरी मि स्थित एक ताल हो। गंगटोक है यहाँ पाक्योंग अथवा रम्फू हुदै टैक्सी बाट जान सकिन्छ। ताल चारै तिर पहाडले घेरियाछ। ताल एक किलोमीटर लामो तथा 50 फुट गईलो छ। यहाँ वरपर अनेक दर्शनीय स्थल रयाछन।

रूमटेक मठ
रुमटेक नघुमि गंगटोक को घुमाई अधूरा मानिन्छ। यो मठ गंगटोक है 24 किलोमीटर की दूरी मि स्थित छ। यो मठ 300 वर्ष पुराना हो। रुमटेक सिक्किम को सबसे पुरानो मठ हो। 1960 का दशक मि यई मठको पुननिर्माण गरिया हो। यई मठ मि एक विद्यालय तथा ध्‍यान साधना कि निउति एक अलग खण्‍ड छ। यइ मठ मि बहुमूल्‍य थंगा पेंटिग तथा बौद्ध धर्म का कग्‍यूपा संप्रदाय सित संबंधित वस्‍तु सुरक्षित अवस्‍था मि छन। यई मठ मि बिहानबेर बौद्ध भिक्षु द्वारा गरिन्या प्रार्थना बहुतै कर्णप्रिय हुन्छ।

यो गंगटोक को प्रमुख आकर्षमिको एक हो। यईकि सिक्किम को सबसे महत्‍वपूर्ण स्‍तूप मानियाछ। यईको स्‍थापना त्रुलुसी रिमपोचे ले 1945 ई. मि गर्याथे। त्रुलुसी तिब्‍बतियन बौद्ध धर्म का नियंगमा सम्‍प्रदाय का प्रमुख थ्या। यई मठ को शिखर सुनले बन्याछ। यई मठ मि 108 प्रार्थना चक्र छन। यई मठ मि गुरु रिमपोचे का दुई प्रतिमा स्‍थापित गरियाछन।

इनहेंची को शाब्दिक अर्थ हन्छ निर्जन। जुन समय यई मठ को निर्माण हुनलाथ्यो उई समय यई पुरा क्षेत्रमि सिर्फ यही एक भवन थ्यो। यई मठ को खास आकर्षण जनवरी महीनामि यहां हुन्या विशेष नृत्‍य हो। यई नृत्‍य लाई चाम भनिन्छ। मूल रुप मि यई मठ को स्‍थापना 200 वर्ष पहले भयाहो। वर्तमानमि रया  मठ 1909 ई. मि बन्याहो। यो मठ द्रुपटोब कारपो लाशई समर्पित अरियाछ। कारपो लाई जादुको शक्‍ित का लागि सम्झिइन्छ।

यई अभ्‍यारण्‍य मि ऑर्किड क‍ो सुंदर संग्रह छ। यहां सिक्किम मि पाईन्या 454 किस्‍म का ऑर्किडलाई राखियाछ। प्राकृतिक सुंदरता मन पराउन्या ले यो जरुर देख्नु पड्याहुन्छ।

ताशी लिंग मुख्‍य शहर है 6 किलोमीटर की दूरी मि रयाछ। यहां है कंचनजंघा श्रेणी बहुत सुंदर देखिन्छ। यो मठ मुख्‍य रुपमिएक पवित्र 'बर्त्तन बूमचू' का लागि प्रसिद्ध छ। भनियाछकि यई बर्त्तन मि पवित्र जल राखियाछ। यो जल 300 वर्षों देखि यईमि राखियाछ रे एैलसम्म सुक्या छैन।

या बौद्ध धर्म संग संबंधित प्राचीन ग्रंथको सुंदर संग्रह छ। यहां को भवन लै काफी सुंदर छ।यई  भवन का भित्तामि बुद्ध तथा संबंधित अन्‍य महत्‍वपूर्ण घटना का प्रशंसनीय चित्र छन। यो भवन आम मान्छे रे पर्यटकका निउति 'लोसार पर्व' का दौरान खोलिईन्छ। लोसार एक प्रमुख नृत्‍य त्‍योहार हो।

यो स्‍थान गंगटोक को पश्‍िचम मा 145 किलोमीटर को दूरी माई छ। यहां केई घर तथा अधिक संख्‍या मि होटल छन। यहांहै कंचनजघांको अदभूत दृश्‍य देखिन्छ। यहां है पर्वत टाकुरा नजिकै लागन्छ मानौकि यो मेरा छेउमि छ रृ मु यईलाई छुन सक्न्याहु। यहां मौसम एकदम अनुकुल भैराखन्छ।

पिलींग है नजिकै सिक्किम को दोसरो सबसे पुरानो मठ 'सांगो-चोलिंग' छ। यो सिक्किम का महत्‍वपूर्ण माईको एक हो। इस मठ का भित्तामि बहुत ही सुंदर चित्र कोरियाछन। पिलींग आउने वालालेयई मठ लाई अवश्‍य घुम्नुहो।

यो मठ पिलींग है थोडा पैदल दूरी मि छ। ग्‍यालसिंग है यईको दूरी 6 किलोमीटर छ। यो सिक्किम को सबसे महत्‍वपूर्ण रे प्रतिष्‍िठत मठ हो। यहां बौद्ध धर्म को पढ़ाईलै हुन्छ। यहां बौद्ध धर्म को प्राथमिक, सेकेण्‍डरी तथा उच्‍च शिक्षा प्रदान गरिन्छ। यहां 50 बिस्‍तराभया एक विश्राम गृह छ। पर्यटक लाई यहां बस्ने सुविधा प्रदान गरिन्छ। इन मठमि कई प्राचीन धर्मग्रन्‍थ तथा अमूल्‍य प्रतिमा सुरक्षित अवस्‍था मि छन। पेमायनस्‍ती मठ को विशेष आकर्षण यहां लागने वाला बौद्ध मेला हो। यहां हर वर्ष फरवरी महीनामि मेला लागन्छ।

शाही पूजा स्थल, जो बौद्धों का लागि पूजा को मुख्य स्थान हो। यो एक सुंदर रे आकर्षक भवन हो, यहां भगवान बुद्ध का प्रतिमा रे काठमि नक्काशी कार्य का ठुलो संग्रह छ।

निगमापा शैलीमि बन्या यो मोहक गोम्पा शहरका मध्य है 3 कि॰मी॰ उत्तर पूर्व मि छ।

सिक्किम स्थित यई सेंचुरी मि 450 दुर्लभ किस्मका ऑर्किड छन।  यहां अाउन अप्रैल और मई को प्रारंभ रे सितंबर है दिसंबर का बीच को समय सर्वश्रेष्ठ हो। गंगटोक है 12 कि॰मी॰ दक्षिण स्थित एक अर्को उत्कृष्ट ऑर्किड सेंचुरी ऑर्किडेरियम लै हेर्न सकिन्छ।

सुंदर कोपिला और फू ललाई यहां खेलेको-मगमगायाको देख्न सकिन्छ। पुष्प प्रदर्शनी केंद्र मि प्रकृति का विविध रङका विभिद दृश्य को आनंद लिन सकिन्छ, यहां ऑर्किड रे फूलका अन्य प्रजाति पनि देख्नसकिन्छ।

यो विशाल सेतो चोर्टन 108 प्रेयर-व्हील्स (ले घेरियाछ।

बच्चा  यई स्थान लाई अवश्य पसंद गर्छन। प्राकृतिकवातावरण विभिन्न प्रकार का हिरणहरु देख्न सकिन्छ। यदि बिहान: 7.30 बजे है 8.00 बजे को आसपास पार्कमि पुग्यापछी हिरण चर्दैगरेक‍ देखिन्छ।




#Article 91: गायत्री मन्त्र (1165 words)


गायत्री मन्त्र हिन्दू धर्मओ सब है महत्त्वपूर्ण मन्त्र हो।

ये को महत्व  ॐ  बराबर माणीँछ। यो यजुर्वेदओ मन्त्र ॐ भूर्भुवः स्वः रे ऋग्वेदओ छंद ३.६२.१०ओ सयोजन बठेई निर्माण भया बिश्वास अरीरैछ|

ॐ भूर्भुव स्वः। तत् सवितुर्वरेण्यं। भर्गो देवस्य धीमहि। धियो यो नः प्रचोदयात् ॥

   (क) शिव गायत्री
      ॐ महादेवाय विद्महे, रुद्रमुर्तय धीमहि तन्नो शिव: प्रचोदयात
   (ख) रूद्र गायत्री मन्त्र
      ॐ तत्पुरुषाय विद्महे महादेवाय धीमहि, तन्नो रूद्र: प्रचोदयात!
      ॐ पञ्चवक्त्राय विद्महे, सहस्राक्षाय महादेवाय धीमहि तन्नो रुद्र प्रचोदयात्

 (दत्तात्रेय हरे कृष्ण उन्मत्तानन्ददायक दिगंबर मुने बाल पिशाच ज्ञानसागर ॐ गुरु दत्त नमो नम:) 
 ॐ दत्‍तात्रेयाय विद्महे अवधूताय धीमहि. तन्‍नो दत्‍त: प्रचोदयात्‌
 ॐ दत्‍तात्रेयाय विद्महे योगीश्वराय धीमहि. तन्‍नो दत्‍त: प्रचोदयात्‌
 ॐ दिगम्बराय विद्महे योगीश्वराय धीमहि. तन्‍नो दत्‍त: प्रचोदयात्‌
 ॐ दत्‍तात्रेयाय विद्महे दिगम्बराय धीमहि. तन्‍नो दत्‍त: प्रचोदयात्‌
 ॐ दत्‍तात्रेयाय विद्महे अत्रीपुत्राय धीमहि. तन्‍नो दत्‍त: प्रचोदयात्‌

 ॐ तत्पुरुषाय विद्महे वक्र तुन्डाय धीमहि, तन्नो दन्ति प्रचोदयात!

 ॐ तत्पुरुषाय विद्महे महासेनाय धीमहि, तन्नो षन्मुख: प्रचोदयात!

 ॐ तत्पुरुषाय विद्महे वक्र तुन्डाय धीमहि, तन्नो नन्दी: प्रचोदयात!

 ॐ अदित्याय विद्महे भास्कराए धीमहि तन्नो भानु: प्रचोदयात
 ॐ आदित्याय च विद्महे प्रभाकराय धीमहि, तन्नो सूर्य: प्रचोदयात
 ॐ आदित्याय विद्महॆ दिवाकराय धीमही तन्नॊ सूर्यः प्रचॊदयात्
 ॐ भास्कराय  विद्महे महातेजाय धीमहि !तन्नो  सूर्य:  प्रचोदयात  !
 ॐ अश्वध्वजाय विद्महे  पासहस्थाया धीमहि तन्नो  सूर्य:  प्रचोदयात  !

 ॐ अमृतंग अन्गाये विद्ममहे कलारुपाय धीमहि,तन्नो सोम प्रचोदयात
 ॐ अत्रि पुत्राय विद्महे सागरोद्भवाय धीमहि तन्नो चन्द्रः प्रचोदयात्
 ॐ क्षीरपुत्राय विद्महे अमृत तत्वाय धीमहि, तन्नो चन्द्र: प्रचोदयात!

 ॐ अंगारकाय विद्महे शक्तिहस्ताय धीमहि, तन्नो भौम: प्रचोदयात
 ॐ क्षिति पुत्राय विद्महे लोहितान्गाय धीमहि तन्नो भौमः प्रचोदयात्

 ॐ सौम्यरुपाय विद्महे वानेशाय च धीमहि, तन्नो सौम्य प्रचोदयात
 ॐ चन्द्र पुत्राय विद्महे रोहिनि प्रियाय धीमहि तन्नो बुधः प्रचोदयात्

 ॐ अन्गिर्साय विद्महे दिव्यदेहाय धीमहि, तन्नो जीव: प्रचोदयात
 ॐ अंगिरोजाताय विद्महे वाचस्पतये धीमहि तन्नो गुरुः प्रचोदयात्
 ॐ गुरु देवाय विद्महे परब्रह्माय धीमहि, तन्नो गुरु: प्रचोदयात!

 ॐ भृगुजाय विद्महे दिव्यदेहाय, धीमहि तन्नो शुक्र: प्रचोदयात
 ॐ भृगुपुत्राय विद्महे श्वेतवाहनाय धीमहि तन्नः शुक्रः प्रचोदयात्

 ॐ भग्भवाय विद्महे मृत्युरुपाय धीमहि, तन्नो सौरी:प्रचोदयात
 ॐ कृष्णांगाय विद्महॆ रविपुत्राय धीमही तन्नॊ सौरिः प्रचॊदयात्

 ॐ शिरोरुपाय विद्महे अमृतेशाय धीमहि, तन्नो राहू:प्रचोदयात
 ॐ नील वर्णाय विद्महे सौंहिकेयाय धीमहि तन्नॊ राहुः प्रचोदयात्

 ॐ पद्मपुत्राय विद्महे अम्रितेसाय धीमहि तन्नो केतु: प्रचोदयात
 ॐ धूम्र वर्णाय विद्महे कपोत वाहनाय धीमहि, तन्नो केतुः प्रचोदयात्

 ॐ वेदात्मने च विद्महे हिरण्यगर्भाय धीमहि, तन्नो ब्रह्मा प्रचोदयात!

(क) नारायण गायत्री
      ॐ नारायाणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि । तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् ।
      ॐ श्री विष्णवे च विद्महे वासुदेवाय धीमहि, तन्नो विष्णु: प्रचोदयात !
      ॐ नारायण: विद्महे वासुदेवाय धीमहि, तन्नो नारायण: प्रचोदयात !
      ॐ नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि तन्नो नारायण प्रचोदयात् ।
(ख) श्रीनिवास गायत्री
      ॐ निरन्जनाय विद्महे निरापासाय धीमहि तन्नो श्रीनिवास प्रचोदयात् ।
(ग) कृष्ण गायत्री
      ॐ देवकिनन्दनाय विद्ममहे, वासुदेवाय धीमहि तन्नो कृष्ण:प्रचोदयात
      ॐ दामोदराय विद्महे वासुदेवाय धीमहि। तन्नः कृष्णः प्रचोदयात्।
(घ) गोपाल गायत्री
      ॐ गोपालाय विद्महे गोपीजन वल्लभाय धीमहि, तन्नो गोपाल: प्रचोदयात
(ङ) परशुराम गायत्री
      ॐ जामदग्न्याय विद्महे महावीराय धीमहि, तन्नो परशुराम प्रचोदयात
(च) नृसिंह गायत्री
      ॐ उग्रनृसिंहाय (नरसिंहाय) विद्महे वज्रनखाय धीमहि, तन्नो नृसिंह: (नरसिंह) प्रचोदयात
      ॐ वज्रनखाय विद्महे तीक्ष्णदंष्ट्राय धीमहि। तन्नो नृसिंहः (नरसिंह) प्रचोदयात
      ॐ नरहसिंहाय विद्महे वज्रनखाय धीमहि। तन्नो विष्णु प्रचोदयात
      ॐ नरहसिंहाय विद्महे वज्रनखाय धीमहि। तन्नो सिंह प्रचोदयात
(छ) हयग्रीव गायत्री
      ॐ वाणीश्वराय विद्महे हयग्रीवाय धीमहि तन्नो हयग्रीव :प्रचोदयात
(ज) राम गायत्री
      ॐ दाशरथये विद्महे सीतावल्लभाय धीमहि, तन्नो राम: प्रचोदयात!
(झ) त्रैलोक्य गायत्री
      ॐ त्रैलोक्य मोहनाय विद्महे आत्मारामाय धीमहि, तन्नो विष्णु: प्रचोदयात!
(ञ) हंसा गायत्री
      ॐ परम्ह्न्साय विद्महे महा हंसाय धीमहि तन्नो हंस: प्रचोदयात
      ॐ वागीश्वराय विद्महे हयग्रीवाय धीमहि। तन्नो हंसः प्रचोदयात्।
(ट) सुदर्शन गायत्री
      ॐ सुदर्शनाय विद्महे हेतिराजाय धीमहि। तन्नश्चक्रः प्रचोदयात्।
(ठ) वराह गायत्री
      ॐ धनुर्धराय विद्महे वक्रदंष्ट्राय धीमहि तन्नो वराह प्रचोदयात्।
      ॐ भू: रक्षकाय विद्महे श्रीकराय धीमहि तन्नो वराह प्रचोदयात्
      ॐ भू-वराहाय विद्महे हिरण्यगर्भाय धीमहि तन्नो क्रोध प्रचोदयात्
(ड) मत्स्य गायत्री
      ॐ तत्पुरुशाय विद्महे माहा-मीनाय धीमहि तन्नो विष्णु प्रचोदयात ।
(ढ) वेङ्कटेश गायत्री
      ॐ श्रीनिलायाय विद्महे वेङ्कटेशाय धीमहि तन्नो हारि: प्रचोदयात् ।
(ण) राजागोपाल गायत्री
      ॐ तत्पुरुशाय विद्महे सन्तान पुत्राय धीमहि तन्नो विष्णु प्रचोदयात् ।
(त) कूर्म गायत्री
      ॐ कच्छपेसाय विद्महे माहाबलाय धीमहि तन्नो कूर्म प्रचोदयात् ।
(थ) वामन गायत्री
     ॐ तप रूपाय विद्महे श्रृष्टिकर्ताय धीमहि तन्नो वामन प्रचोदयात् ।
(द) बलराम गायत्री (बुद्ध अवतारओ गायत्री मन्त्र नाइभेटियो - दशावतार विकिपेडियामी बलरामलाई ९औ अबतार बताइराइछ)
     ॐ अश्त्रहस्ताय विद्महे पीताम्वराय धीमहि तन्नो बलराम प्रचोदयात् ।
(ध) कल्कि गायत्री
     ॐ भूमि नेत्राय विद्महे माहापुरुशाय धीमहि तन्नो कल्कि प्रचोदयात् ।

   (क) लक्ष्मी गायत्री
      ॐ महालाक्ष्मये विधमहे, विष्णु प्रियाय धीमहि तन्नो लक्ष्मी:प्रचोदयात
      ॐ नमो भाग्य लक्ष्मी च विदमहे, अस्ट लक्ष्मी च धीमहि तन्नो लक्ष्मी प्रचोदयात
   (ख) राधा गायत्री
      ॐ वृषभानु: जायै विद्महे, कृष्णप्रियाय धीमहि तन्नो राधा :प्रचोदयात
      ॐ वृषभानुजायै विद्महे कृष्णप्रियायै धीमहि, तन्नो राधिका प्रचोदयात!
   (ग) तुलसी गायत्री
      ॐ श्री तुलस्यये विद्महे, विष्णुप्रियाय धीमहि तन्नो वृंदा:प्रचोदयात
      ॐ त्रिपुराय विद्महे तुलसीपत्राय धीमहि, तन्नो तुलसी प्रचोदयात!
   (घ) लक्ष्मी गायत्री
      ॐ महादेव्यै च विद्महे विष्णु पत्न्ये [यै] च धीमहि, तन्नो लक्ष्मी: प्रचोदयात!
   (ङ) जानकी गायत्री
      ॐ जनकजायै विद्महे राम प्रियायै धीमहि, तन्नो सीता प्रचोदयात!
   (च) सीता गायत्री
      ॐ जनक नंदिन्ये विद्महे भुमिजाय धीमहि तन्नो सीता :प्रचोदयात

 ॐ दासरथये विद्महे अलाबेलाय धीमहि, तन्नो लक्ष्मण प्रचोदयात!

 ॐ अन्जनीजाय विद्महे वायु पुत्राय धीमहि, तन्नो हनुमान प्रचोदयात!

 ॐ तत्पुरुषाय विद्महे सुवर्ण वरणाय धीमहि, तन्नो गरुड़: प्रचोदयात!

 ॐ वाग देव्यै विद्महे काम राज्या धीमहि तन्नो सरस्वती: प्रचोदयात|
 ॐ ऐं वाग्देव्यै च विद्महे कामराजाय धीमहि, तन्नो देवी प्रचोदयात!

 ॐ गिरिजाये विद्महे शिवप्रियाय धीमहि तन्नो दुर्गा :प्रचोदयात
 त्वरिता गायत्री मन्त्र–
  (या श्री: स्वयम स्वकृतिनां भवनेष्वलक्ष्मी:
  पापात्मनां कृतधियां हृद्येशु बुद्धि: |
  श्रृद्धा शतां कुलजन प्रभवस्य लज्जा,
  ता त्वां नतास्म परिपालय देवि विश्वं ||)
 ॐ त्वरिता देव्यै च विद्महे महानित्यायै धीमहि, तन्नो देवी प्रचोदयात!
 महिष मर्द्दिनी गायत्र मन्त्र—
 ॐ महिषमर्द्दियै च दुर्गायै च धीमहि, तन्नो देवी प्रचोदयात!
 मातंगी गायत्री मन्त्र—-
 ॐ मातं गये मतंग्ये [यै] च उच्छिष्ट चाण्डाल्यै च धीमहि, तन्नो देवी प्रचोदयात!
 बागला मुखी गायत्री मन्त्र—-
 ॐ बागला मुख्यं च विद्महे स्तंभिन्यै च धीमहि, तन्नो देवी प्रचोदयात!
 धूमावती गायत्री मन्त्र—-
 ॐ धूमावत्यै च विद्महे संहारिन्यै च धीमहि, तन्नो धूमा प्रचोदयात !
 छिन्नमस्ता गायत्री मन्त्र—-
 ॐ वैरोचन्यै च विद्महे छिन्नमस्तायै धीमहि, तन्नो देवी प्रचोदयात!
 भैरवी गायत्री मन्त्र—-
 ॐ त्रिपुरायै च विद्महे भैरव्यै च धीमहि, तन्नो देवी प्रचोदयात!
 भुवनेश्वरी गायत्री मन्त्र—-
 ॐ नारायन्यै च विद्महे भुवनेश्वर्यै धीमहि, तन्नो देवी प्रचोदयात!
 त्रिपुर सुंदरी गायत्री मन्त्र—–
 ॐ त्रिपुरा दैव्यै विद्महे क्लीं कामेश्वर्यै धीमहि, तन्नो देवी प्रचोदयात!
 तारा गायत्री मन्त्र–
 ॐ तारायै च विद्महे महोग्रायै च धीमहि, सौस्तन्न: क्लिन्नै प्रचोदयात!
 काली गायत्री मन्त्र—
 ॐ कालिकायै च विद्महे श्मशान वासिन्यै धीमहि, तन्नो अगोरा प्रचोदयात!
 अन्नपूर्णा गायत्र मन्त्र–
 ॐ भगवत्यै च विद्महे माहेश्वर्यै च धीमहि, तन्नो अन्नपूर्णा प्रचोदयात!
 गौरी गायत्री मन्त्र—
 ॐ सुभगार्यै च विद्महे काम मालायै धीमहि, तन्नो गौरी प्रचोदयात!
 देवी गायत्री मन्त्र—
 ॐ देव्यै विद्महे महाशक्त्यै च धीमहि, तन्नो देवी प्रचोदयात!
 शक्ति गायत्री मन्त्र—
 ॐ सर्व सम्मोहिन्यै विद्महे विश्वनन्यै धीमहि, शक्ति प्रचोदयात

 ॐ सहस्त्र नेत्राए विद्महे वज्रहस्ताय धीमहि तन्नो इन्द्र:प्रचोदयात
 ॐ तत्पुरुषाय विद्महे सहत्राक्षाय धीमहि, तन्नो इंद्र: प्रचोदयात

 ॐ महाज्वालाय विद्महे अग्नि मध्ये धीमहि, तन्नो अग्नि प्रचोदयात!

 ॐ जलबिंबाय विद्महे नील पुरुषाय धीमहि, तन्नो अम्बु: प्रकोदयात!

 ॐ आकाशाय च विद्महे नभो देवाय धीमहि, तन्नो गगनं प्रचोदयात!

 ॐ पवन पुरुषाय विद्महे सहस्त्र मूर्त्ये च धीमहि, तन्नो वायु: प्रचोदयात!

 ॐ सुर्यपुत्राय विद्महे महाकालाय धीमहि तन्नो यम् :प्रचोदयात

 ॐ जल बिम्बाय विद्महे नील पुरु शाय धीमहि तन्नो वरुण :प्रचोदयात

 ॐ मन्मथेशाय विद्महे काम देवाय धीमहि, तन्नो अनंग प्रचोदयात!

 ॐ पृथ्वीदेव्यै विद्महे सहस्र मूरतयै धीमहि तन्नो पृथ्वी :प्रचोदयात
 ॐ पृथ्वी देव्यै च विद्महे सहस्र मूर्त्ये च धीमहि, तन्नो मही प्रचोदयात!

हिन्दू धर्म




#Article 92: गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह (109 words)


वि.सं. १८५४मा पिता रणबहादुर शाह रे माता कान्तिमतिका सुपुत्रका रूपमा जन्म्याका श्री ५ गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह आफ्ना बाबु जीवित हुँदाहुँदै पनि डेढ वर्षको अल्पायुमै नेपालका राजा भयाका थिए ।उनी नेपालका चौथो शाहवंशीय राजा हुन। वि.सं. १८५५ मा राजा भयाका यिनको अल्पायु मै २० वर्षको उमेरमा वि. सं.१८७३ मा निधन भयाको थियो । यिनको पालामा नेपालको सिमाना, रणबहादुर शाहको हत्या रे सुगौली सन्धी भयाका थिए। बेलायती शक्ति रे भोटर्फको शक्तिमा व्यापक रूपमा विस्तार भयाको अवस्थामा पनि भीमसेन थापा जस्ता मुख्तियार भयाका कारण यिनले शासन गर्न सके । यिनको शासनकालमा भयाको सुगौली सन्धि नेपालको इतिहासमा प्रसिद्ध छ । यिनले वीर विक्रम को उपाधि धारण गर्याका थिए।गीर्वाणयुद्ध राजा राजेन्द्र  का पिता हुन।




#Article 93: गुवाहाटी (305 words)


गुवाहाटी असम राज्यको ठूलो सहर हो।  ब्रह्मपुत्र नदी को किनारमी बसेको यो सहर, पूर्वोत्तर भारतको मुख्य सहर हो। प्राचीन हिंदू मन्दिरहरूको दर्शनार्थ धेरै मानिसहरू यहाँ आउने गर्छन्। पिकक आइलैंडमा बन्याको सुन्दर शिव मन्दिर पनि आकर्षणको केन्द्र हो।

देशक अन्य मन्दिरको जस्तै यस मन्दिरको पनि आफ्नै महत्व छ। भनिन्छ कि सती पार्वतीले आफ्ना पिताद्वारा आफ्नो पति, भगवान शिवको अपमान गर्दा हवन कुंडमा हाम फालेर ज्यान दिएकिइ थिइन्। भगवान शिव आउन केही ढिलो भयो, तब सम्ममा उनको अर्धांगिनीको शरीर जलीसकेको थियो। उनले सतीको शरीर आगाबाट निकाले र तांडव नृत्य आरंभ गरे। अन्य देवतागण उनको नृत्य चाहन्थे, अत: उनीहरूले भगवान विष्णुसित शिवलाई मनाउने आग्रह गरे। भगवान विष्णुले सतीको शरीरलाई ५१ वटा टुकुरा पारी दिएपछि मात्र भगवान शिवले नृत्य रोके। भनाई छ कि सतीको योनि (सृजक अङ्ग) गुवाहाटीमा खस्यो। यो मन्दिर देवीको प्रतीकात्मक ऊर्जाको रूपमा समर्पित भएको हो।

गुवाहाटीदेखि ७ कि.मी. टाडा पश्चिमपटि नीलाचल हिलमा स्थित यो मन्दिर आसामको वास्तुकलाको एक उदाहरण हो, जसको गजुर मौरीको चाका जस्तो छ। यहाँ देवीलाई बोकाको बलि दिइन्छ।

यहाँ धार्मिक श्रद्धा र विश्वासपूरवक मुख्य रूपले दुई पर्व मनाइन्छन्। जून/जुलाई महिनाको अंतमा पृथ्वीको मासिक चक्रको समाप्तिमा अम्बूची पर्वको आयोजन गरिन्छ। सेप्टेम्बरमा मनासा पर्वको बेला श्रद्धालुहरू पारंपरिक वेशभूषामा नृत्य गरेर देवीसित बर माग्नेगर्छन्।

गुवाहाटी शहरको जीवनरेखा- ब्रह्मपुत्र नदी
चित्राचल हिलमा स्थित यो मन्दिर नवग्रहहरूलाई समर्पित छ, किनभनें देशमा नवग्रहको धेरै विश्वास गरिन्छ। यो मान्यता छ कि ग्रहले मानिसहरूको भाग्यलाई प्रभावित गर्छ।

नदीको बीचमा पिकक हिलमा स्थित यो एक सुंदर मन्दिर हो। भगवान शिवको यस मन्दिरहरूको निर्माण १५९४मा भएको थियो। यस मन्दिरमा नाउबाट जानुपर्छ, जो बिहान ७.०० बजे देखि बेलुकी ५.३० बजे सम्म चल्छ।

यो आश्रम वशिष्ठ मुनिको स्मृतिम बनिएको हो, जो एक प्रसिद्ध सन्त र विचारक थिए। उनले महान धर्मग्रन्थ रामायणको रचना गरेका थिए।

असम जू एवं बोटानिकल गार्डन्स	सम्पादन
आसामको चिडियाघरमा धेरै प्रकारका जानवरहरू र पक्षीहरू देख्न पाइन्छ।

कसै-कसैको भनाई अनुसार गुवाहाटीदेखि २७ कि.मी. टाडा हाजो नामक स्थानमा नैं भगवान बुद्धले निर्वाण प्राप्त गरेकाथिए।




#Article 94: गोकर्ण बिष्ट (131 words)


गोकर्ण विष्ट () नेपालि राजनीतिज्ञ रे नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनिस्ट) का सचीव हुन्।। उन ले झलनाथ खनाल प्रधानमन्त्रि भया: बेला ऊर्जा मन्त्री का रूप माइ काम गरिराखिथ्यो भँण्या अच्याल खड्ग प्रसाद ओली नेतृत्व का सरकार माइ श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रि का रूप माइ काम गद्दलार्यान्।. यिन गुल्मी जिल्ला क्षेत्र नम्मर ३ बठेइ नेपाल का संविधान सभा का सदस्य माइ चुनीरैथ्या। नेपाला: ऊर्जा क्षेत्र माइ उन ले अर्या क्रान्तिकारि फेरबदेल पछा बिष्ट को नाउँ भौती चल्या हो रे सप्पै का जिबड़ा माइ बस्स सफल होइरैथ्या। बिष्ट ले आफु ऊर्जा मन्त्री रह्या बेला सरकारी निकायअन ले दिन पड्डया सप्पै बक्यौता रकम उठाउन लाया: थ्यो; विद्युत महसुल लगभग १० है जेदा वर्ष बठेइ नतिरबरे बस्या: सरकारि कार्यालयअन लै थ्या। उन ले आफुना कार्यकाल माइ ऊर्जा क्षेत्र माइ भौतै सुधारात्मक काम गरिरइथ्या।




#Article 95: गोदावरी (कैलाली) (2284 words)


गोदावरी सुदूरपश्चिममी रया एक पमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थल हो । यो कैलाली जिल्लाको गोदावरी गा.बि.स.मी रया छ । यहाँ शिव मन्दिर, गोदावरी भगवतीको मन्दिर, हनुमानको मुर्ति(४३ फीट अग्लो) तथा अन्य देवी, देवताका मुर्ति र मन्दिरलै छन्। प्रत्येक वर्ष मकर संक्रान्तिका दिन गोदावरीमी मेला लाग्ने गर्छ । मेलामी स्वदेश तथा भारतबठेई ठुलो संख्यामी भक्तजनहरुको उपस्थिति रहने गर्छ । ये मेलामी बिबाह, ब्रतबन्ध, मीत लगाउने लगायत अन्य धार्मिक कार्यहरु पनि गरिनान।

गोदावरीका बिषयमी स्कन्द पुराणको मानस खण्डका अन्तरगत फलादीपर्वत उपख्यानमी गोदावरीको महिमा लेख्या छ । फलादीपर्वत भन्या गोदावरी नजिकै पडडे फल्टूणे क्षेत्र हो । उईबेला ये क्षेत्रलाई फलादीपर्वत भनिन्थ्यो, पछा आइबर फलादरि शब्द अपभ्रश भएर फल्टूणे भया हो भन्ने भनाई छ । गोदावरी क्षेत्रमी दूइ नदी छन भनिया छ । एक नदी गाईका मुखबठेई जो आशुका रुपमी बाहिर आई । सती देवीका मायाले आएका आशुबठेई त्यो नदीको उत्पत्ति भयो । तबै त्यो नदी आशु जसी संग्लो छ । दोसरो नदी सती देवीलाई सम्झेकाबेला गाईका थुनबठेई बगेका दुधको धाराबठे उत्पत्ति भयो । यसरि उत्पन्न भएका यी दूई नदीलाई एकको नाम रौप्या र दोस्रोलाई स्वर्णा भनि पुरणमी लेखिया छ। पछी यै ठाउँमी भगवान श्रीकृष्णले रौप्या र स्वर्णाको संगमी स्नान गरया ता रया स्वर्णा देबीको पूजागरि कलिनिको दर्शन गरेको कुरा पुराणको मानसखण्डमा लेख्या छ। तिनै भगवान श्रीकृष्णले ता रया सिद्दीकि मौलाई गोदावरीका बिषयमी सोधेपछा सिद्दीकि मौले माथिको चट्टानमी एक ठुलो गुफा रया र भगवान शिव आएर त्यहाँ ताण्डब नृत्य गरया कुरा सुनायो रे यै गोदावरी नदीमी स्नान गरेर भगवान शिवको दर्शन गरेपछा त्यो साधकपनि ताण्डब नृत्य गर्नमी निपुर्ण भएको कुरा उल्लेख गरीया छ।

यै पूजामी जल चढाउने मन्त्रका अनुसार :- गंगा, यमुना, गोदावरी, सरस्वती, नर्मदा, सिन्धु, रे कावेरी नदीलाई म यै जलमी आवाहन अद्दछु , भण्णे मन्त्रका अनुसार प्राचीन भारतवर्षकी पवित्र ७ नदीहरु मध्येकी ‘गोदावरी’ लगै एक हुन् । पौराणिक कालमी गौतम ऋषिले भगवान शिवको लामो तपस्या अरिबर परम पावन गोदावरी नदीलाइ पृथ्वीलोकमा ल्याउँन सफल भएका थिए भणीबर विभिन्न पौराणिक ग्रन्थहरुमी उल्लेख अरिया छ । ब्रह्मपुराणका १०६ अध्यायहरुमी इसै गोदावरी नदीको रे यै का तटवर्ती क्षेत्रमी पड्डे तीर्थका विषयमी वर्णन अरिया छ । इसी अनन्त महिमा बोकेकी गोदावरी नदी भारत रे नेपालमी अरी ५ ठाउँमी रयै पाइन्छन् । जो यै प्रकार छन् :-
   भारत महाराष्ट्र राज्यको नासिक जिल्लाको त्रिम्वक भण्णे गाउँ नजिकैको पहाडबाटी भूमिगतरुपमी उत्पन्न भैबर बगने नदीलाइ सप्त गोदावरी भण्णाहान् । इन् दक्षिण भारतकी सब्बै भण्णा ठूली नदी हुन् । भारतको नासिक शहर नजिकै प्रसिद्घ त्र्यम्वकेश्वर महादेवको मन्दिर पडन्छ । यो भगवान शिवका द्वादश ज्योतिर्लिङ्ग मध्येको एक माणिन्छ । तिसै मन्दिरका नजिकमी रया पहाड बाटी उत्पन्न भैबर बगने नदी नै सप्त गोदावरी हुन् । प्रत्येक बाह«वर्षमी ज्योतिषीय गणना अनुसार बृहस्पति रे सूर्य ग्रह जब संङ्गै सिंह राशिमी प्रवेश अद्दाहान् ,तब इसै गोदावरीको तटवर्ती क्षेत्र पंचवीमा महाकुम्भ लागन्छ । समुद्र गामिनी इन् नदी आफनो यात्राका क्रममी सात धारामी बाँडिएकि छिन् । जो यै प्रकार छन् :- गौतमी, वसिष्ठा,कौशिकी, आत्रेयी, बृद्घगौतमी,तुल्या रे भारद्वाजी । त्यसैले इन् नदीलाई सप्तगोदावरी पनि भण्णाहान् । इसैका तटमी पड्डे पंञ्चवटी नामक क्षेत्रमी भगवान श्री रामले आफना चौधवर्ष वनवास कालका केइ समय बितायाथ्ये भण्णेइ कुरडी रामायणमी लेखियै पाइन्छ । दक्षिण भारतका पश्चिम क्षेत्र बाटाइ है उत्पन्न भइबर पूर्व दिशातिर बगने इन् नदी महाराष्ट्र,तेलङ्गना,आन्ध्र प्रदेश राज्य हुँदै अन्तमी बंगालका खाडीमै मिल्लिछिन् । इन् गोदावरी नदी १४५० कि.मी लामी छिन् ।
यै नदीका पौराणिक महत्वका विषयमी विभिन्न पौराणिक ग्रन्थहरुमाइ इसेरी उल्लेख अरियाको पाइन्छ :-

 भारतवर्षका महाकवि कालीदाशले पनि आफना रघुवंश भण्णे महाकाव्यमी गोदावरी नदीका विषयमा भौत–भौत उल्लेख अर्या पाइन्छ ।

 स्कन्दपुराणका अनुसार नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल क्षेत्र मानसखण्ड भितर पडन्छ । यै क्षेत्रको सबै भणा ठूलो रे परम पवित्र तीर्थ भणेको मानसरोवर हो । इसै मानसरोवरबाटी उत्पन्न भैबर भूमिगत रुपमी जमीन भितर बाटाइहै बग्दै आइबर कैलाली जिल्लाको गोदावरी गा.वि.स.मी पड्डे फलाद्री पर्वतका मूलमी प्रकट हुनेइ नदीलाइ मानस गोदावरी भणिन्छ । यै क्षेत्रमी इन् गोदावरी नदीलाइ प्राचीनकाल बाटाइहैै विभिन्न देवी–देवताको निवास क्षेत्रका रुपमी चिनिने अरिया छ । स्कन्दपुराण मानसखण्डको अध्याय १५७ का अनुसार याँ भगवान श्री कृष्ण लगै आउँनु भयाथ्यो भण्यै कुरडि यै श्लोकले स्पष्ट अद्द छ ।

 अर्थातः सारा संसारका अन्तर्यामी भगवान श्रीकृष्णले यो कुरडी थाहा पाएपछा उन् पनि कौतुहलवस त्यै (राक्षस जरासन्धको) चिरा मिल्काइएको ठाउँ हिमालय पर्वत तिर आउँनु भ्यो रे उनले दोफरीका बेला पवित्र फलाद्री पर्वतका छेउ बाटाइहै भैबर बगने सिद्घ–गन्र्धव बाटाइहै सेवित गोदावरी नदीमी स्नान अन्नु भयो । (२२–२३)

(स्कन्दपुराणमी वर्णित यिसै गोदावरी नदीका उद्गम क्षेत्र फलाद्री पर्वतका आसपासमी बसेका स्थानीय निवासीहरु इसो भण्णाहान् : “यै दुर्गम रे निर्जन क्षेत्रमी वर्षमी भौत पटक विशेष अरिबर नौराताका समयमी राःत दाइन–दमाउ बज्या आवाज आउँछ । जैलाइ याँःका स्थानीय भाषामी ‘देवताकी घाई’ भणिन्छ । दूर बाटाइहै राःत आगाका राँका बलेका जसा धेकिनाहान्, विस्फोट  भया जसो आवाज लै समय–समयमी आइरन्छ  ।” यो अत्यन्तै पवित्र रे रहस्यमय क्षेत्रमी त्याँ बस्ने सिद्घ वा देवी–देवताको आज्ञा विना सर्वसाधारणले जानु हुनैैन भण्णे भणाइ पनि छ । जवरजस्ती गएबर त्यैको उल्टो प्रभाव पड्डे स्थानीय जनजिब्रो बाटाइहै सुण्ण सकिन्छ । यो क्षेत्र सिद्घ रे देवी–देवताहरुको लागी मात्तरैै जान सकिने ठाउँ हो । यै युगका सिद्घपुरुष योगी नरहरिनाथ रे खप्तड स्वामी इसै दिव्य एवं रहस्यमय क्षेत्रमी २ दिन सम्म बसीबर आयाहुन् भणिबर यै ठौरका स्थानीय मान्स भण्णाहान् । )
    स्कन्दपुराणको हिमवत्खण्ड अनुसार काठमाण्डौ क्षेत्र नेपालखण्ड भितर पडन्छ । जैको विस्तार वर्णन स्कन्दपुराणको नेपाल महात्म्यमी अरिया छ । तिसै काठमाण्डौ उपत्यकाको ललितपुर जिल्लाको दक्षिणी भेगमी पड्डे प्राचीन पवित्र तीर्थ गोदावरी कुण्ड रह्या छ । तिसै कुण्डका नजिकैलाइ सिद्घेश्वर महादेवको पुरानो सुन्दर मन्दिर लगै छ । अगन सत्यजुगमी गौतम ऋषिलाई अनजानमी गौहत्याको पाप लाग्यो रे त्यै पापबाटाहै उन्लाइ मोक्ष दिलाउँन भणिबर गोदावरी नदी सूर्य रे बृहस्पती ग्रह संङ्गै सिंह राशीमा प्रवेश अर्या बखत नासिकका साथ–साथै यै क्षेत्रमी लगै प्रकट भयै हुनाले यै कुण्डलाई नेपाल गोदवरी भणिया हो भन्ने प्राचीन इतिहास छ । याँ पनि नासिकको जस्सोइ प्रत्येक बाह«वर्षमी कुम्भ मेला लागन्छ । याँ गतवर्ष २०७२ सालमी महाकुम्भ लाग्या थ्यो । 

 इन् गोदावरी भारतको उत्तरप्रदेश राज्यमी पड्डे चित्रकुट जिल्लामी छिन् । मन्दाकीनी नदिका किनारामी बसेको चित्रकुटको कर्वी रेलवे स्टेसनबाटी १८ कि.मि.मात्तरै दुर पड्डे चारैतिर विन्ध्य पर्वत श्रृङ्खलाले घेरिया कामदगिरी पर्वतनजिकै इन् गोदावरी छिन् । इसै स्थानमी भगवान श्री रामले आफना १४ वर्षे वनबास काल मध्येका ग्यारह वर्ष बिताएकाथे भण्णेइ कुरडी रामायणमी लेखियै छ । इसै पवित्र स्थानमी ऋषि अत्री रे सती अनुसुइयाले लगै तपस्या अरयाथ्ये भन्ने शास्त्रीय प्रमाण पाईन्छ । याँ दुइवटा गुफा छन् । एक गुफा लामो रे साँणो छ । त्यै गुफा भितर २/३ फुट गहिरो स्वच्छ निलो रंङ्गको पानी सदाइँ बगिरन्छ । पानी तिसै गुफा भित्रबाटाहै उत्पन्न भइबर भितरै भितर हराउँछ । इसै भूमिगत जलस्रोतलाइ चित्रकुट गोदावरी भण्णाहान् । यै गुफाका अन्तमी भगवान श्रीरामले वनबास कालमी आफनो दरवार लायाथ्ये भण्णेइ भणाइ पनि छ । अर्खो गुफा चौडा रे मनाइ उँच्चो लगै छ । त्यै को प्रवेशद्वार साँणो भया हुनाले भितर पसनेबेला थोक्काइ असजी हुन्छ । त्यै गुफाका अन्तमी एक नानोे तलाउ छ त्यै तलाउलाई लगै गुप्त गोदावरी भण्णा रैछन् ।  

   जमीनभितर भौत गहिराइमी बगने हुनाले इन्लाइ पाताल गोदावरी भणिया हो । इन् नदी प्रसिद्घ पाताल भुवनेश्वरका गुफाभितर बगन्छिन् । पाताल भुवनेश्वर गुफाको एकमुख भारत उत्तराञ्चल राज्यकोे पिथौरागढ जिल्लामी पड्डे गंगोलीहाट भन्ने ठाउँमी छ भणे अर्खो मुख नेपालको बैतडी जिल्लाको स्वराड सम्म फैलिया विश्वास अरिया छ । नेपालमी यो सबै भन्दा गैलो गुफा माणिन्छ । भारत तर्फको यै गुफा भितर असंख्य देवी–देवताका मूर्ति रह्या छन् । त्याँ पाताल गोदावरीको प्रत्यक्ष दर्शन अद्द सकिन्छ । त्याँ को व्यवस्थापन सन् २००७ देखी भारतीय पुरातत्व विभागले अरिराइ छ , भणे नेपाल तिराका भागको पुरा खोज अनुसन्धान हुन सक्या आथिन् । नेपालतर्फको गुफामी ८०० मी. लम्बाइमी १६० मी. गहिराइ सम्म मात्तरै खोज अन्वेषण भया छ । ऐतिहासिक कालमा लुप्त यै गुफाको खोज आदि शंकराचार्यले अरेका थिए भण्णे भणाइ लै छ । यै गुफाका सब्बै भागमी सामान्य मान्सले प्रवेश अद्द नै सक्दा भणिबर पनि स्कन्द पुराणमी उल्लेख भया पाइन्छ । यै का स्थितिका विषयमी स्कन्द पुराणमा इसो उल्लेख अर्या पाइन्छ ;-

अर्थात :- सरयु रे रामगंगा नदीका बीचमी पाताल भुवनेश्वरको गुफा छ । त्याँ देवी–देवता ,दानव, यक्ष, नाग, अप्सरा, इत्यादी बाटी पूजित महादेव शिव विराजमान छन् । स्कन्दपुराणका मानसखण्डमी यै गुफालाइ भूतलको सबैभन्दा पवित्रतीर्थ भणिबर इसेरी उल्लेख अरिया पाइन्छ । जसै :-

अर्थात :- यै भूतलका पवित्र तीर्थ काँशी, सेतुवन्ध ,केदार, वैद्यनाथ, भण्णा पनि पाताल भुवनेश्वर तीर्थ अतिनै उत्तम रे रामडो छ । इसै पाताल भुवनेश्वरको गुफाभित्र बगने पाताल गोदावरीमी नागराज ऋतुपर्णले समेत स्नान अरेका थे भण्णे पौराणिक इतिहास पनि पाइन्छ ।  इन् पाताल गोदावरी सिद्घ रे देवताका लागी मात्तरै स्नान इत्यादिका लागी विहित हुन् भण्णेइ कुरडी पौराणिक ग्रन्थमी उल्लेख अरियै छ  ।

 इसेरी यै पृथ्वीतलकी पाँच गोदावरी मध्ये तीन गोदावरी हामराइ देश नेपालमै पडन्छन् । तीन् मध्ये पनी दुई गोदावरी सुदूरपश्चिममी छिन् । कैलालीमी पड्ड्यै गोदावरी लौ हाम् सबै हिन्दुन्की धार्मिक आस्थाकी धरोहर हुन् । यहाँ सदाइका बर्ष मकर सकराती, शिबरात्रि, जनैपूर्णिमा रे बिसौका दिन ठुलो मेला लौ लागन्छ । यै गोदावरीक्षेत्रको निको संरक्षण, संवर्धन रे प्रचारप्रसार हुन सके पुराइ सुदूरपश्चिमभरीको धार्मिक पर्यटनमा उल्लेख्य टेवा पुगने निश्चित छ ।

गोदावरीमा माघ १ गतेदेखि एक महिनासम्म गोदावरी अृमत महास्नान दिव्य शहश्र कुम्भ दर्शन मेला २०७२ संचालन हुने भएको छ |
कैलाली जिल्लाको पवित्र गोदावरी धाममी पैल्लो कुम्भ मेला सम्पन्न भएको एक वर्ष पुग्या छ । त्यै पैल्ला आयोजनाका सफलताबाटी हउसाइबर इसै २०७३ साल गया माघ १ गते बाटाहै १२ गते सम्म आज ः बाह«राशी रे सत्ताइस नक्षत्रको वेदविज्ञ बामन बाटाइहै विधिवत् थापना अरीबर पूजा–आजा रे हवन कार्यक्रमको समेत व्यवस्था मिलाइया थ्यो । त्यै अनुष्ठानको उद्येश्य नेपालको ग्रहस्थिति अनुकुल बनोस, समाजमा सुखशान्ति छाओस, हामी सबै सुदूरपश्चिम बासीन्लाइ नवग्रहले सद्बुद्घी प्रदान अरुन् रे यै तीर्थ स्थानको लुकेको महत्व आँज जागोस् भण्णे पनि हो । वास्तबमी भण्णे हो भणे मानस गोदावरी तीर्थ आफुइमी भौत ठूलो महत्व बोक्या तीर्थ स्थान लगै हो । यै तीर्थको महिमा भारतमी भएका और कतिपय तीर्थहरु भण्णा कम नैथी । द्वापर युगमी महाबली भीमले राक्षस जरासन्धको बध गरे लगत्तै भगवान श्री कृष्ण समेत याँँ आयाथे रे उनले पनि यिसै गोदावरी नदीमी स्नान अर्याथे भण्णेइ कुरडी स्कन्द पुराणमी विस्तारले लेखियै छ । यिसी महान महिमा बोकेकी यो नदी आज सम्म पौराणिक जानकारीका आभावमी  महिमा विहिन अवस्थामी रयै छ । आँजै पनि यै पवित्र ठाउँकोे उचित सम्वर्धन रे विकास हुन सकेको नै थी । पैल्लीका महाकुम्भले ढिलाइ भएपनि यै पवित्र तीर्थ क्षेत्रकोे प्रचार–प्रसार रे विकासका निम्ति उल्लेख्य टेवा पुर्याइराइ छ ।
पैल्लीका महाकुम्भ मेला २०७२ सालमी बन्या व्यवस्थापन समितिका कमी–कमजोरी रे भविष्यका चुनौती यिसा छन् :-

  १ –  २०७२ साल माघ १ गते महाकुम्भका पैल्लाइ दिन यातायातको एकमात्तरै विकल्प धनगढी डडेलधुरा राजमार्गमी आवत–जावत पुराइ रोकियो । आबका महाकुम्भहरुमी यिसो समस्या दोसर्याँ जन्आउ भणिबर वसन्तपुर लाइहै बास्कोटा भइबर वनदेवी जोड्ने पक्की सडक बनाउनु पड्ड छ । मेला प्रवन्धनको मुख्यकार्यालय पनि वनदेवीमी राखिनु पड्ड छ । तिसोइ अरिबर चौकीडाडाँ हुँनै खमौरा भइबर गोदावरी निकल्ले अर्खो बाईपास बाटो लगै बनाउन उत्तिक्वै आवश्यक छ । हाम्ले आवको ६ वर्ष भितरै यिसो अद्द नैसक्यो भणे यैले आवका अर्धकुम्भ मेलामी आउँने भक्तजनलाइ आउँन–जान निक्कै कठिन हुने हो । 

२ – २०७२ सालकोे पूराइ कुम्भ अवधिभरी पिने पानीको रे शौचालयको खुव आभाव रह्यो । आबको अर्धकुम्भ सुरु हुनु भण्णा आम्खै मेलामी आउँन सक्ने सबै भक्तजनलाइ लक्षित अद्दै खानेपानी रे शौचालयको निको प्रवन्ध मिलाउनु पड्डे हुन्छ ।
 
 ३ – गएका कुम्भमेलामी नक्कली नागा जोगी भैबर आएका , बामन भैबर आएका, साधुसन्त भैबर आएका लुटाहा–फटाहाले याँ आया भक्त जनहरुलाइ भ्रम फैलाइबर लुट्टे काम अरे । अकबका मेलामी यिसा कु–कर्म रोक्द रे नक्कली फटाहालाइ किनारा लाउने उपाय अद्दु पड्डे हुन्छ ।

४ – मेलामी आउँने ठूलोइ जनसमूहलाइ लक्षित अद्दै ठाउँ–ठाउँमी तिन्लाइ बत्थ्ये मैदान लगै बनाइदिनु पड्डे हुन्छ ।

 ५ – भारतबाटी आउने साधु–सन्तहरु, जगत्गुरु रे महामण्डलेश्वरको अतिथि सत्कार खिलाइ लागी विशेष निको व्यवस्था मिलाउनु पड्डे हुन्छ ।

६ – ठाउँ–ठाउँमी राखिने दानपेटीको निको रेखदेख रे प्रवन्ध अरिनु पड्डछ तिसोइ अरीबर मेला अवधि भरका सबै आर्थिक गतिविधिलाइ पारदर्शी रुपमी राख्न सक्दे योग्य आर्थिक उप–समितिको चयन अरिनु पड्ड छ । 

 ७ – मुर्दाको दाह संस्कार अद्दे ठाउँ , ब्या, ब्रतबन्ध, होम, इत्यादी अद्दे ठाउँ ,देवताका भणार धुने ठाउ, सार्वजनिक मान्छले स्नान अद्दे तलाउ इत्यादी ठाउँको अलग–अलग किटानी व्यवस्था मिलाइदिनु पडन्छ । त्यैका लागी सम्वन्धित काम अन्ने भण्णे उल्लेख अरिएका साइन बोर्ड लाइबर उचित प्रवन्ध अन्नु पड्डे धेखिन्छ ।

८ – विगतमी स्नान अद्दे भक्तजनले आफूले लाएका अधोवस्त्र (कट्टु पेटिकोट आदी) ,मुन्डन अरिएका रौं रे बाँकी रहेका खाद्यपदार्थ जसा दूरफल्नुपड्डे फोहर तिसै नदीमी फाल्ले अर्या पाइयाथ्यो आब तिसो नअरीबर त्यै काममी पूर्ण रोक लाउना खिलाइ समयसमयमी माइकिङ्गको व्यवस्था अरीराखनु पण्णे धेकिन्छ त्यैका संङ्गै नदी किनार तिर नाना प्लेट कार्डमाइ सूचनालै लेखिदिनु पडन्छ । 

 ९ – त्यै पटकको मेला व्यवस्थापन समिति लगभग ५० प्रतिशत निस्व्रिmय अवस्थामी रया पाइयो । समिति भितरका विशिष्ट सदस्य मानार्थ सदस्य जसा मात्तरै रहे । तिनुले केही काम पनि नै अरे । इसरी विशिष्टलाइ सदस्यता दिनै पर्ने प्रथाको अन्त्य अरिनु पड्ड छ । आवका समितिमी आफ्नो समय दिन नसक्ने ,आफ्नो स्वार्थ मात्तरै तक्दे, काम अन्ने इच्छा नराख्ने रे पूर्वाग्रही ढंङ्गले काम अन्ने व्यक्तिलाइ ल्याउँनु हुँनैन तथा कामको बाँडफाँड वैज्ञानिक तरिकाले अरिनु पड्ड छ । जै काममी जै को निको अनुभव छ, त्यो काम तिसै मान्छ लाइ मात्तरै दिइनु पड्ड छ । यिसो नैअरियो भणे आबको कुम्भमेला व्यवस्थित हुन सकने नै हो । त्यसो भया हुनाले गएका कमी कमजोरी बाटाइहै सबैले नयाँ पाठ सिक्दु पड्डे जरुरी धेकिन्छ ।

१० – चन्दा उठाउने ठेलीलगै उइला जसेरी जथाभावी वितरण अरिनु हुँनैन । त्यै बेला कुम्भमेला सकिएपछा भौत दिनसम्म पनि चन्दा ठेली फिर्ता नै आया थे । जै ले अद्दा आम्दानी खर्चको हिसाव–किताव सार्वजनिक अद्द भौत असजि भया थ्यो । इसा किसिमका आयोजनाको हर हिसाव मेला अवधि भितरै सार्वजनिक अद्दु पड्डे जरुरी हुन्छ । दुइ तिन ढाउ बाटी ऐलसम्म ठेली फीर्ता आएकी नै थिन् ।

 अन्तमी मथि लेखिया सबैकुरालाइ मनन अरिबर आउने कुम्भमेलालाइ व्यवस्थित रे मर्यादित् बनाउन हाम् सबैले सचेत हुनुपड्डे धेखिन्छ । नती कुम्भमेला रे त्यै को आयोजनको केइ औचित्य रहने छैन ।ं आबका दिनमी यै क्षेत्रको समुचित विकास खिलाइ गोदावरी क्षेत्र विकासका लागी विज्ञ इन्जीनियर, शिक्षक, साधुसन्त, प्राविधिक, महिला, दलित सबै वर्गलाई समेटीबर नयाँ समिति बनाउनु अति आवश्यक धेकिया छ । विशेष अरिबर यै क्षेत्रका नजिक बस्ने मान्छले आफनो बढी भन्दा बढी समय दिन सकने स्थानीय निवासीलाइ यो अवसर दिइनु पडन्छ । तिसै समिति बाटी गोदावरी क्षेत्र विकास खिलाइ तयार अरिया नक्साअनुसारका  गुरुयोजनाका गतिविधि अगाडी बढाइनु पड्ड छ । यै मिसनले कर्णाली लाइहै महाकाली सम्मका सब्बै जिल्लाको पर्यटन विकासमी उल्ल्येख्य टेवा पुर्याउने निश्चित छ । यै मिसनले धर्मान्तरण जसा खराव कामलाइ रोक्नुका संङ्गै यै क्षेत्रको धार्मीक, सांस्कृतिक, रे भौगोलिक महत्वलाइ पुराइ संसारमी फैलाउने छ । यै गतिविधिले कैयौं बेरोजगार लाइ रोजगारको अवसर लगै मिल्ने धेखिन्छ ।




#Article 96: गोवा (163 words)


गोवा क्षेत्रफलको हिसाबले भारतको सबै भन्दा सानो रे जनसँख्याको हिसाबले दोस्रो सबै भन्दा सानो प्रान्त हो। विश्वमा गोवा आफ्नो सुन्दर समुन्द्री किनारा र प्रशिध्द स्थापत्यको लागि जानिन्छ। गोवा पहिला पोर्चुगलको एक उपनिवेश थियो। पोर्चुगलीहरूले गोवामाथि लगभग ४५० वर्ष सम्म शासन गरेँ र दिसंबर १९६१मा यो भारतीय प्रशासनलाई सुम्पयो।पणजी गोवाको राजधानी हो।

महाभारतमा गोआको उल्लेख गोपराष्ट्र अर्थात गाई चराउनेवालाहरूको देशको रूपमा पाइन्छ। दक्षिण कोंकण क्षेत्रको उल्लेख गोवाराष्ट्रको रूपमा पाइन्छ। संस्कृतको केही अन्य पुरानो स्त्रोतहरूमा गोआलाई गोपकपुरी र गोपकपट्टन भनियेको छ जसको उल्लेख अन्य ग्रन्थहरूको अलावा हरिवंशम र स्कंद पुराणमा पाइन्छ। गोवालाई पछि काही काही गोअंचल पनि भनियेको छ। अन्य नामहरूमा गोवे, गोवापुरी, गोपकापाटन, र गोमन्त प्रमुख छन्। टोलेमीले गोआको उल्लेख ईसवी सन 200को आस-पास गोउबाको रूपमा गरेको छ। अरबक मध्य युगीन यात्रिहरूले यस क्षेत्रलाई चंद्रपुर र चंदौरको नामबाट इंगित गरेको छन जुन मुख्य रूपमा एक तटीय सहर थियो। जुन स्थानको नाम पोर्चुगलको यात्रिहरूले गोआ राख्यो त्यो आजको सानो समुद्र तटीय शहर गोअ-वेल्हा हो। पछि त्यो पूरै क्षेत्रलाई गोआ भनिन थाल्यो जसमाथी पोर्चुगलिहरूले कब्जा गर्‍यो।




#Article 97: गोसाइँकुण्ड (502 words)


नेपालको रसुवा जिल्लामी ४,३८० मिटरको उचाईमी रयाको गोसाइँकुण्ड चौथाइ माइल फराकिलो नीलो पानीको सरोवर हो। यईका वरिपरि अरू १०८ वटा कुण्ड रयाका छन्। जईमध्ये यक पार्वती कुण्ड रयाको छ भने मुख्य गोसाइँकुण्ड लाइ चाहिँ शिवकुण्ड मानिन्छ। यहाँको प्राकृतिक वनावट रे कुण्डहरूले नै यई लाइ आकर्षक गन्तव्यस्थल बनाइदियाः छ। साथमी यात्रामी भेटिने तामाङ संस्कृति रे प्रकृतिका छटाले लै मन तान्छन्। गोसाइँकुण्ड लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र रया छ। यई ताल लाइ सन् २००७ सेप्टेम्बरमी रामसार क्षेत्र भित्र समावेश गरियाः छ।

काठमाडौंको सुन्दरीजलदेखि गोसाइँकुण्डसम्मको यात्रा धार्मिक, ऐतिहासिक रे मानवशास्त्रीय हिसाबले राम्रो पदयात्रा मानिन्छ । गोसाइँकुण्ड जाने विद्यार्थी , शिक्षक रे अन्वेषकहरू सुन्दरीजल (१८९५मि.) बाट यात्रा आरम्भ गर्छन्। हुनत धेरैजसो यात्रीहरू त्रिशूलीबाट जान्छन् तर सुन्दरीजलको बाटो छोटो मानिन्छ। सुन्दरीजल कट्नासाथ कतै पहेँलो त कतै रातो र कमेरे माटोको चिप्लो बाटो पार गर्नुपर्छ, अनि आउँछ, तामाङ वस्ती, मूलखर्क। गुराँस र दियार सल्लाका वनमा वैशाख-जेठमा गुराँससँग प्रीति लगाउँदै उक्लियापछि आइपुग्छ, बोड्लाङ भन्ज्याङ। यो भञ्ज्याङ काटेर अझै उकालो लागेपछि पहिलो बास चिसापानी पुगिन्छ।

दोस्रो दिनको यात्रा गेग्य्रानको बाटोबाट शुरु हुन्छ, जहाँका जुका नयाँ यात्रीलाई जिस्क्याउने मुडमा बसिरयाका हुन्छन्। अनि पुगिन्छ उत्तर-पूर्वबाट आउने-जाने मुख्य मार्ग-पाटीभन्ज्याङ। यहाँबाट ठाडै उकालो हिँडेपछि साँझ् बास बस्न कुटुम्साङ पुगिन्छ। कुटुम्साङबाट हिँडेको दिन लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज प्रवेश गरिन्छ रे साँझ् थारेपाटी पुगिन्छ।

यहाँबाट पूर्वतिर लागे मिर्चौले खोला हुँदै हेलम्बू पुगिन्छ तर गोसाइँकुण्ड जान उत्तर-पश्चिमको बाटो समाउनु पर्छ। साउन-भदौमा यो बाटोमा कोकलेका नीला फूल फक्रिइरहेका हुन्छन्। बिहानको खाना लसुन पकाउँदा जात जान्छ भन्ठान्ने, तामाङहरूको वस्ती गोल्फू छेपार पुगेर खान सकिन्छ। त्यईपछि पुगिन्छ गोलभन्ज्याङ। कुनैबेला यहाँका हिमालकन्याहरू दरबार पस्ने निहुँमा राणाहरूका महलमा पुर्‍याइन्थे भने अहिले भारततिर लगिन्छन्। पैदलयात्रीलाई भने यहाँबाट लेक लाग्न सक्छ। त्यईपछि पाटीभन्ज्याङ हुँदै थारेपाटी चौथो रातको बास बस्न पुगिन्छ। यहाँबाट भेडीगोठ सार्दै हिँड्ने तामाङ, शेर्पा रे चौंरी गाई तमरा साथी बन्न आइपुग्छन्। एउटा बाँदर लड्ने भीर काटेपछि पुगिन्छ, स्याउको गाउँ तार्केघ्याङ। कुनैबेला भोटसितको युद्धका बेला जङ्गबहादुरका भाइ धीर शमशेरको नेतृत्वको फौजको यहाँ किल्ला थियो। त्यईपछि ठाडेपाटी हुँदै उत्तरको 'रालो र्झ्नु पर्छ। अनि तेर्सो हिँडेपछि शुरु हुन्छ लौरीविनाको उकालो। यात्रीहरूले टेकेर आयाको लौरो ढुङ्गाको थुप्रो बीचमा रयाका गणेशलाई चढाउनुपर्छ। भनिन्छ, लिएरै जानेसँग गणेश रिसाउँछन्।

पाँचौं दिन पुगिन्छ, गोसाइँकुण्ड क्षेत्रको पहिले कुण्ड, सूर्यकुण्ड। यहाँबाट केही तल झरेपछि आइपुग्छ, गोसाइँकुण्ड। यो कुण्डमा शिवको आकृतिको मूर्ति जस्तो गेरु रङको चट्टान देखिन्छ। गोसाइँकुण्डका वरिपरि नौ कुण्ड छन् भने त्योभन्दा माथि पश्चिमपट्टि पाँच कुण्ड छन्। गोसाइँकुण्ड त्रिशूली नदीको उद्गम हो। विषले निस्लोट भयाका शिवले जमीनमा गाडेको त्रिशूलबाट तीनवटा जलधारा निस्केको विश्वास गरिन्छ, जुन पानीको नदीलाई त्रिशूली भनिन्छ। गोसाइँकुण्डमा सबैभन्दा ठूलो मेला जनैपूर्णिमामा लाग्छ।

गोसाइँकुण्ड स्नान गरेर तल र्झ्दै गर्दा भैरव/नाग कुण्ड देखिन्छ। गोसाइँकुण्डबाट झरेपछी त्रिशूली नदीको छङ्छङ् आवाजसँगै सानो स्याब्रुतिर पुगिन्छ । वैशाख-जेठमा जाँदा चोल्याङ र तेन्जे डाँडाको काखैकाख हिँड्दा सेतो गुराँसका फूलहरू देखिन्छ। लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जको मज्जा पनि लिन सकिन्छ। अनि पाँचौं दिन चन्दनबारी घ्याङलाई बिदाइ गरेर धुन्चे पुगिन्छ। धुञ्चेबाट उत्तरतिर लागे तातोपानी पुगिन्छ। कात्तिकमा मेला लाग्ने यहाँको तातोपानीमा नुहाए वाथ रे कुष्ठरोग निको हुने विश्वास गरिन्छ। तर यहाँसम्म पुग्नका लागि थप तीन दिन लाग्छ। चिलिमे जलविद्युत् योजना बाटैमा पर्छ। धुञ्चेबाट गाडी र वेत्रावतीतिरको पैदल यात्रा दुई विकल्प छन्। तपाईं दुई हप्ताको यात्रामा हिँड्नुभएको हो भने धुञ्चेबाट त्रिशूली बजार, नुवाकोट दरबार रे देवीघाटतिर लाग्नोस्, होइन भने गाडी चढेर काठमाडौं आउनुस्।




#Article 98: गौतम बुद्ध (2099 words)


भगवान् गौतम बुद्ध बौद्ध धर्मका प्रणेता हुन् ।गौतम बुद्ध विश्व शान्ति का दुत माणीनान् । बुद्ध भन्णाले बोधिप्राप्त वा अन्तिम सत्यको साक्षात्कार गरेको महामानव बुझिन्छ । बुद्ध कहलाईनु आघा यिनरो नाउ सिद्धार्थ गौतम थ्यो । यिनलाई शाक्य मुनि गौतम बुद्ध लै भणीन्छ ।
गौतम बुद्धको जन्म रे मृत्यु कब भयो भनी यकिनका साथ भण्नु नसकिए लै बिसौं शताब्दिका भौतजसो इतिहासकारअन उनको जीवनकाल ५६३ ईशापूर्व बठे ४८३ ईशापूर्व रहेको भन्या कुरामी एकमत धेखिनान् ।

रानी मायादेवी कुमार सिध्दार्थलाई जन्म दिन्ज्या रे उनले चाल्या सात कदमअन याे तस्विर स्वयम्भु मन्दिर परिसरमी खिचिया हाे
सिद्धार्थ गौतमका बा सुद्धोदन तइबेला तिलौराकोट राज्यमी शाक्य बंशका राजा थ्या । यिनरि इज्या नाउ मायादेवी थ्यो । भणीन्छ रानी मायादेवी आफणा माइत देवदह जान्या क्रममी बाटामी पद्दे लुम्बिनी भन्या ठाउँमी पुग्द्या बेला प्रसव व्यथा लाग्या पछा आरामकि लाइ बसिन् । ताइ उनलाई पुष्करिणी सरोवरका किनारमी एक रुखका फेदमी सुस्ताउँदै लाग्दा बालक सिद्धार्थको जन्म भया थ्यो । असित ऋषिले बालकको नाम सिद्धार्थ नामकरण गरया थ्या । सिद्धार्थको अर्थ हुन्छ– सबै मनोकामनाले पूर्ण ।

उन केही ठूला भए पछा उनको विधिवत् यज्ञोपवीत संस्कार गरिया रे सिद्धार्थलाई गायत्री मन्त्र सुणाउन स्वयं विश्वामित्रलाई नै आह्वान गरिया कुरा आर्नोल्डले द लाइट अफ् एशिया पुस्तकमी उल्लेख गरया छन् । 

सामान्य राजकुमारा जसो यिनरो लै उमेर पुग्या पछा यशोधरा नामकी कन्या सित ब्या भया थ्यो । यशोधराबठे राहुल नामका एक उनारा चेलाको जन्म भया थ्यो । गौतम बुद्ध युवा छंज्या बिरूढक नामका एक राजासित यिनले युद्ध लै लड्या इतिहासले बताउँछ ।

नानाइ छंझ्याबठे गम्भीर स्वभावका सिद्धार्थ गौतमलाई सबै कुराले चिन्तनशील बनुनथ्यो।

बैराग्यका कारण भौत ठाउँमी भौंतारिँया सिद्धार्थ गौतम भारतको बोधगया पुगीबर ता तपस्या गर्या इतिहासले धेखाउँछ ।

भगवान श्रीकृष्णले आफनो लीला पुरा अरी यै पृथ्बीलोक बाटाइ आफना गोलोकधाम गइसके पछा  पृथ्बीमी कलियुग लागेको २५५७ बर्ष पुगिसक्या थ्यो । हामरो देश नेपालको लुम्बिनी अञ्चल, कपिलवस्तु जिल्ला अन्तरगत तौलिहवा भण्णे ठाउँमी उइबेला शाक्यबंशका महाप्रतापी राजा शुद्धोधन राज्य अरन्थे । उन भौत धर्मात्मा पनि थे । उनरी दुई वटी रानी लौ रैछन् । जेठी रानीको नाउ मायावती रे कान्छीको नाउ प्रजापति गौतमी थ्यो । भौत बर्ष सम्म उनरी दुयै रानी बाटाहै सन्तान नैभया रैछन् । एकदिन रात सियाबेला जेठी रानी मायावतीलाई अचम्मको सुइना भया रै छ । त्यै सुइना धेकीबर डराएकी रानीले ब्यहानै आफना पतिदेव महाराज शुद्धोधनका सामु गइबर सुइनामी भया  सब्बै कुरडी भणीन् । राजाले आफना दरवारमी रया चौसठ्ठी जना बामनलाइ बोलाइबर रानीलाई भएको सपनाको भाव के होलो भणिबर सोधे । बामनैमौले भौत विचार विमर्स अरी बिन्ती चढाय “महाराज  महारानीले धेकेको यो सुइनाको लक्षण भौतै शुभ छ , यै ले त निकट भविष्यमै,महारानीका कोखबाटी एक ठूलै महापुरुषको जन्म हुने संकेत अरन्छ । त्यो जात्क गृहस्थी भयो भणे सम्पूर्ण पृथ्बी भरीको चक्रबर्ती सम्राट हुने हो रे गृहस्थ हुन नैसके पनि संसार त्यागिबर अवतारी सन्यासी महापुरुष हुनेहो । तिन् बामनकोे तिसो किसिमको उत्तरले राजा रानी हर्षले बिभोर त भए ,तर हुने जात्क गृहस्थी हुनेकी नहुने भण्णे शंका भणे छनाइ रयो । सुइना धेकेको थोक्काई दिन पाछा रानी मायावती गर्भवती भईन् । 

रानी गर्भवती भएको पुरा नौ महिना पुगेको थ्यो । उसै दिन बैशाख पूर्णिमाको दिन थ्योे । तिसै दिन रानीलाई माईत जाने रहर लाग्यो । उन्ले राजा बाटाहै माइतजाने आज्ञा मागिन् । राजाले आज्ञादिए पछा केही अंगरक्षक रे दास दासीका संग पाल्कीमै बसिबर माईतका बाटातिर लागिन् । बाटोमी एक रामडो बगैचा धेकीयो । तिसै बगैचामी बसिबर केइबेर आराम अद्दे मन्लागे पछा रानी पाल्की बाटाहै उतरीबर बगैचाका एक रुखका मुनी बसिन् । थोक्काइ बेर पछा रानीलाई प्रसव पीडा लाग्यो ।  प्रसव पीडा बर्ता भए पछा तिसै रुखमुनी धाईन्ले कपडाको घेरा लगाईन् । रानी मायावतीले एक बत्तिस लक्षणले युक्त भयाको पुत्ररत्न पाइन् । यो खवर चारैतीर आगो लाग्यै जनी फैलियो । राजालाइ पनि खवर पठाइयो । जन्म लिनालिनाइ नवजात बच्चाले उत्तर दिशातिर फर्किबर सात कदम अगाडी बढाई “अग्गो हमस्मि लोकस्य ” अर्थात संसारको अग्रपुरुष  ‘म’  नै हुँ भणि सिंहनाद अर्याथ्यो भण्णेइ भणाइ पनि छ ।  यद्यपि शाक्यबंशी राजाहरु पनि त्यै वखत कट्टर हिन्दूधर्मालम्वी नै थ्ये । किलाइ भणे मत्स्य अवतार धेखी कृष्ण अवतार हुना सम्म तिनै जुगमी कसैले पनि भगवान सित जति विद्रोह अरी लडाई अरे पनि धर्ममी भणे भिन्नता थियैन । पुराई पृथ्वमी ऐलका हाम्हिन्दु लाइ आर्य भणन्थ्ये । धर्मका नाममी यै एकमात्तरै वैदिक सनातन धर्म थ्यो । जैलाइ ऐल हिन्दुधर्म भण्णाहान् । संसारका और–और भागमी विविध धर्म नभए पनि त्याँ न्याराइ–न्याराइ जीवन पद्घती थ्या । जैलाइ आर्यहरु म्लेच्छ्य भणेर भणन्थ्ये ।

शाक्य राजबंशीहरुको कुल परम्परा रे रीति अनुसार उइबेला पांच दिनमाइ नामकरण अन्ने चलन भया हुनाले पचाँउ दिनमी बालकको नामकरण अरियो । ज्योतिष बाटाइ है राजकुमारको नाम ‘सिद्धार्र्थ’ राखियो । संयोगवश सिद्धार्थ गौतम जन्मेकै दिन कपील बस्तु रे त्यैका वर–परका क्षेत्रमी उनलाई भविष्यमी काम आउने औरु सात वटा मनुष्य, जीब, बनस्पति रे धनको पनि उत्पन्न भएको थ्यो भण्णे इतिहास छ । जो व्रmमश ः  १– यसोधरादेवी, २– सारथी छन्न, ३– कालुदायी आमात्य, ४– मंगल नामको हात्ती ५– कन्थक नामक घोडा , ६– बोधीबृक्ष रे ७– धनले भरी भराऊ भएका चारवटा घडा । कालान्तरमी मथि जन्म्येका जीवहरु गौतमका केहीकाल परम सहयोगी पनि रये । 

इसेरी बैशाख शुक्ल पूर्णिमाका पवित्र दिनमी सिद्धार्थ गौतमको जन्म भयाथ्यो । दुःखमय कुरा के भयो भणे राजकुमार सिद्घार्थ जन्म भएको सताउँ दिनमी महारानी मायावती मरिगइन् । पछि बालक सिद्धार्थको पालन पोषण कान्छी रानी गौतमीले अरिन् । त्यै बेलाका राजा–महाराजाहरु पनि कहिलेकाइँ आफ्ना प्यारा प्रजाबर्गका साथ रमाइलाका लागी हलो पनि जोतन्थे । जस्तै त्रेतायुगमी राजा जनकले हलो जोतेका थ्ये । तिसोइ अरीबर राजा शुद्धोधनले पनि सुनको हलोले बल्लको सिंग पनि सुनले मोडिबर रोपाई अद्देबेला चार महिने शिशु सिद्धार्थ पनि आफुले सिएको पलंग बाटाइहै जुरुक्क उठिबर चौपाडि मेडेर बसीबर आफ्ना बाले सुनका हलाले खेत जोतन्लाग्या रएको मंगलोत्सव हेद्द ध्यान अरेर बसेका थ्ये भण्णेकुरा पनि बुद्धको जीवनीमी उल्लेख अरिया पाईन्छ । सिद्धार्थले नानाइछन्ज्या इसा भौत–भौत आश्चर्य लाग्दा बाललीला गर्नु भयो भणिबर उनरा जीवनिमा लेखिया छ । राजकुमार सिद्धार्थ १६ वर्षका भए । राजा शुद्धोधनले सुप्रबुद्धकी चेली यसोधरादेवी नाम अरेकी परमसुन्दरी सित राजकन्या सित उनरो ब्या अरिदिए । राजा शुद्धोधनको चाहना के थ्यो भणे उनरो चेलो सन्यासी न भैबर  पुरा पृथ्बीभरीको चव्रmवर्ती सम्राट होस् । राजा सुद्घोधन लाइ राजकुमार सिद्र्घार्थको न्वारन अद्खेबेला ज्योतिषिहरुले भण्यै कुरडी की फाम छनाइ थी । तबै उनले राजकुमार सिद्धार्थलाइ दरवारको सुख वैभव मै लम्पट बनाइबर राखना खिलाइ आफना दरबारमी सकेसम्मको पुरा व्यवस्था मिलाइबर राख्या थ्ये । राजकुमारको कुनै दुःखदायी ,आश्चर्य तथा अप्रिय बस्तुमा कह्ल्यै पनि दृष्टि जन्पडौ भणिबर प्रवन्ध मिलाइया थ्यो । राजकुमारका मन्मी दरबार बाहिर जाने सोच सम्म जन्आउ भणिबर दरवार भितर सदा एक नासको वातावरणको सृजना अराइया थ्यो । राजकुमारको सुख–स्वागतमा रहन तमामौ परम सुन्दरीको व्यवस्था मिलाइया थ्यो । राजाले उनरालागी विलासी रे ऐेयासी को इसो पुरा प्रवन्ध मिलाया भए पनि राजकुमार सिद्घार्थ भणे इसा राजकीय सुख बिलास बाटाहै स्वतन्त्र तथा दूर रहन चाहन्थे । उन् मन–मनै दरवारको सुखलाई दुःख माणन्थे ।

एकदिन राजकुमार सिद्घार्थको उनरी धर्मपत्नी यसोधरादेवीको कोखबाट पुत्ररत्न पैदा भयो । राजा शुद्घोधनले नवराजकुमार (नाति) प्राप्त भयो भण्णे समाचार राजकुमार सिद्घार्थलाई सुणाए । तर उनले खुसी हुनुको साटो दुःखी जस्तै भैबर ‘लौ राहु आयो’ भण्दिए । राजकुमारले राहु आयो भणेको सुणेपछा राजा शुद्धोधनले नातीि कुमारको नाउ नै ‘राहुल’ राखिदिए । एकदिन युवराज सिद्धार्थ आफ्नो प्रिय सारथी जो बाल सखा पनि थिए उसैका संग शहर बाहिर गएका बखत बुढो मानिसलाई धेकिबर सारथीलाई सोधे   “ऐ छन्न , यो कसा किसिमको जीव हो ? ” सारथी छन्न ले उत्तर दिए “राजकुमार यो पनि हामी झो मनुष्य हो” । “ छन्न यो हामी झो  हट्टा कट्टा रे रामडो किन भयैन” ? राजकुमारले आँज प्रश्न अरे ।  छन्नले भण्यो ः “हे कुमार ! बृद्धा अवस्थामा पुगेपछा हाम् सबै मनुष्यले एक दिन इसोइ बुढो भइबर, चाउरी पडिबर कमजोर अवस्थामा पुगनु पडन्छ ” ।  “छन्न , तिसो भए के म पनि एक दिन इसोइ हुनेहुँ व ?” सिद्घार्थले आँज प्रश्न अरे । छन्नले उत्तरदिए ः “हे कुमार संसारका सब्बै मनुष्य एकदिन इसाइ अवस्थामी पुग्दाहान”। सिद्घार्थले आँज प्रश्न अरे ः “ छन्न, यै को छुटकाराको कुनै बाटो आथिन् ” ? छन्नले उत्तरदिए ः “आथिन् , कुमार कुनै बाटो आथिन् ”  । तिसोइ अरीबर अर्खादिन राजकुमार सिद्घार्थले मरणसन्न रोगी धेके । वा पछा मरेको लासलाई श्मसान तिर लयन्लाग्या पनि धेके । उन्ले आँज आफना सारथी छन्न लाई सोधे  “इसेरी मान्छेलाई बादीबर काँ लयन्लाग्या हुन्ना ”? सारथी छन्नले जो उत्तर दियो त्यै सुणिबर उन झन् मर्माहत भए । तिसोइ अरीबर एक दिन जोगी धेके । त्यै जोगीका विषयमी सारथि छन्न बाट बुझ्दा  छन्न भणे “ कुमार यिनी एक् संन्यासी जोगी हुन्, यिन्ले घरवार, जहान, बाल–बच्चा सबै त्याग अर्या हुन् , तिन् सित यिन्को कुनै सम्बन्ध आथिन् । यो संसार भणेको दुःखै दुःखको समुद्र हो भण्णे जाणिबर मायाजाल छाडिबर यिन् सन्यासी भएका हुन् ”। पटक–पटक हुने भ्रमणमा इसाइ–इसा अप्रिय कुराले राजकुमार सिद्घार्थ लाई बैराग्य बनायो । 

उइबेला युवराज सिद्घार्थको उमेर २९ बर्ष पुगि सक्या थ्यो । सुरा–सुन्दरीको भोगले, राज्यको सुख–वैभवले महापुरुषहरुमी प्रकटहुने बैराग्यतालाई रोक्न नसक्ने रै छ । एकदिनै कुरडि हो , रातकाबेला युवराज्ञी यसोधरादेवी रे नवजात पुत्र राहुल आफना कुण्टामी मस्त सियेको मौका छोपीबर कसैले थाहा नपाउने अरी सारथी छन्न रे तबेलामा बाँधिएकोे ‘कन्थक’ नाउँ भएको सुन्दर घोडामी सवार भैबर युवराज सिद्घार्थ दरवार बाटाहै खुसुक्क बाहिर गए । याँ स्मरणिय के छ भणे राजकुमार सिद्धार्थको जन्म बैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिन, राजभवन त्याग अषाढ शुक्लपूर्णिमामा, ज्ञान प्राप्त पनि पूर्णिमामा, देह त्याग पनि बैशाख पूर्णिमाका दिनमा  भया इतिहास छ । इसो संयाग पड्डु अचम्म लाग्द्यै कुरडि हो । दरवार देखी धेरै टाडा पुगे पछा  राजकुमारले सारथी छन्न लाई भणे  “छन्न  यो मेरो राजबस्त्र रे मैले सवार गर्ने गरेको कन्थक नामक घोडालाई  दरवार फिर्ता पठाई दिनु पड्यो । आब म दरबार छाडिबर ज्ञानको खोजीमा जान्लाछु ” भण्यो । उनले दरबार छाडिबर जाने पक्का इरादा बनाइ सक्या रैछन् । घोडा, कुकुर, रे हात्ती, भौतै स्वामी भक्त हुनाहान् । आफना स्वामी दरबार न फर्कने चाल पाइबर कन्थक नामको घोडा बिरहले शोक थामन नसकी त्यैँलाइ लोट्यो रे हृदय फुटिबर उइको प्राणन्त भयो । सारथी छन्नलाई पनि  राजकुमार र कन्थक घोडाको बिछोडले धेरै दुःखी बनायो । राजकुमार इसेरी दरबार छाडीबर जाने हुन् भण्णे चाल पाया भए छन्न उनरा संग नै आउन्थ्यो । उ रुनो–रुनो दरबार फिर्ता गयो रे राजा लाइ बेली विस्तार सुणायो ।
दोसरा दिन राजकुमार काँ गए भणीबर दरवारमाइ ठुलोइ खैला–बैला माचियो ।  । उनरो भौत खोजी पनि भयो । तर पाउँन सकियैन । २९ बर्षको उमेरमी उनले दरवार छाडेपछा भारतको बोधगया भण्णे ठाउँमी ध्यानमी बस्या बेला ३५ बर्षको युवा अबस्थामै बुद्धत्व प्राप्त अरेको इतिहास छ । भणिन्छ  सिद्धार्थ गौतमले बुद्धत्व प्राप्त गरिसकेपछा एक दिन लुम्बिनी दरवारमा आइबर यसोधरा देवी रे कुमार राहुलको कुन्टामी पसिबर दर्शन रे ज्ञान दिया थ्ये भण्णे इतिहास छ । बुद्ध जन्मेको ठाउं लुम्बिनी , बुद्धत्व प्राप्त अरेको ठाउं बोधगया, भारत, धर्मचव्रm चलाएको ठाउँ सारनाथ भारत रे महा परिनिर्वाण भएको ठाउँ कुशीनगर भारत हो । उन्ले सुख भणेको के हो ? भण्णे कुराको इसो व्याख्या अर्याथ्ये ः– १ सन्तोषी भएर बसनु नै सुःख हो । २ आफनो स्वधर्म चिनेर जातीगत बृत्ती बाटाहै मात्तर जीवनयापन अद्दु पनि सुःख हो । ३ सबै प्राणी उपर संयम राखी दया रे अहिंसाको भावना राखनु सुख हो । ४ कामादि राग आदीबाट पूर्ण मुक्त भइबर  बैरागी भएर बसनु पनि सुखै हो । ५  ‘म’ भन्ने अहंकार बाट रहित भइबर बाँचन सकनु सब भण्णा ठूलो सुख हो । तिसोइ अरीबर  सत्य बोल्नु ,दया गर्नु, कसैको पनि निन्दा नअन्नु , कसै प्राणिको पनि हिंसा न अन्नु । कुनै प्राणीलाई कुनै प्रकारले पनि दुःख नदिनु भण्णे उनरा दिव्योपदेश हुन् । 

भगवान गौतमबुद्ध बुद्धधर्मका प्रवत्र्तक, यै युगका महान इतिहास पुरुष,  शान्तिका अग्रदूत रे  अहिंसा परमो धर्म का पनि प्रवर्तक थ्ये । उनरो हरेक वर्ष वैशाख पूर्णिमाको दिन बुद्धजयन्ति स्वदेश तथा संसारका कुना कुनामी ठुलाइ धुमधाम सीत मनाईन्छ । बुद्ध धर्मका समर्थकहरु पुरा संसार भरी रहेका छन् । इसरी जब–जब पृथ्वीमा अधर्मीहरुको बोलबाला हुन्छ, धर्मको नाश भइबर जान्छ , तब–तब यै ब्रमाण्डका नायक महाबिष्णु नै बिभिन्न स्वरुप बाटाहै पृथ्वीमा अवतार लिनाहान् रे धर्मको रक्षा अद्दाहान् भण्णेइ कुरडि गीतामी लौ लेखियै छ । हामरा हिन्दुधर्मका धार्मिक ग्रन्थहरुमाइ श्री बिष्णु भगवानका मत्स्य अबतार बाटाहै कल्की अवतार सम्मका १० अवतार लाई दशावतार भणिया छ । जै मी बुद्ध भगवानलाई नवौं अवतार माणिया छ । धर्मसिन्धु भण्णे प्राचीन हिन्दु आचार संहिताको ग्रन्थ अनुसार दशअवतार मध्येका भगवान बुद्धको जन्म जयन्ति आश्विन शुक्ल दशमीका दिन हो , भणेर लेखिया हुनाले यै कुराले थोक्काइ भ्रम सिर्जना हुन्ला छ । भ्रम के हो भणे कपिलवस्तु–लुम्बिनीमी जन्मेका राजा शुद्धोधनका छोरा सिद्धार्थ गौतम जो अहिले गौतम बुद्धका नामले सारा संसारमी प्रसिद्ध छन् , उनरोे जन्म–जयन्ति त पुरा संसारमी वैशाख शुक्ल पूर्णिमाका दिन मनाईन्छ । काँइ धर्मसिंधुमी उल्लेख भएका बुद्ध अर्खा त नै हुन् ? यै कुराको अनुसन्धान हुन आवश्यक छ ।  हाम् हिन्दू सनातन धर्मावलम्बीको पूजा–आजा अद्दे बेला पनि सर्बप्रथम बोलीने संङ्कल्पमी लौ बौद्धावतारे, कलि युगे, कली प्रथम चरणे... आदि  भणेर उच्चारण अरीबर भगवान बुद्धलाई नै स्मरण गर्ने परम्परा रहि आया छ । यो हाम् हिन्दुनको उहाँ प्रतीको विश्वास ,श्रद्घा, पे्रम रे समर्पण हो । आज संसारमी हिन्दुधर्म भण्णा बुद्घधर्म माण्णे मान्स बर्ता छन् । जै का प्रवर्तक शाक्यमुनी सिद्घार्थले यिसै हामरा देश नेपालमी जन्म लिया हुनाले सारा संसारमी हामरो देश नेपाल लाइ न पछ्याण्ये कोई आथिन् । हामरो देशको गौरब रे महिमा धेरै बर्ता भया छ । याँ को हिन्दु रे बौद्घ धर्मावलम्बीको भाइचारा पनि उदाहरणीय छ । बुद्धं शरणं गच्छामी । संघं शरणं गच्छामी । धम्मं शरणं गच्छामी ।




#Article 99: गौरा पर्व (1988 words)


गौरा या गोःरा सुदुर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको महत्वपूर्ण धार्मिक एवं साँस्कृतिक पर्व हो । यै पर्व भदौ महिनामी मणाइन्छ। सुदूरपश्चिम भाषा–साहित्य–कला–संगीत–संस्कृति–पर्यटन तथा मान्सुको लगै उत्पत्ति थलो भया माणिने मानसखण्ड भितर रया यै सुन्दर रे पवित्र भूमि हो, जैले आफना हरेक क्षेत्रबाटी राज्यको गौरव गरिमालाई बढाउने काम अरिराइ छ । यै लाइ आँज फरक किसिमले भण्णु पड्डा– सुदूर पश्चिम उठ्यो, भणे सुदूर पश्चिम जुट्यो भणे तथा सुन्दर सुदूर पश्चिमले उन्नति अद्द सक्यो भण्या मात्तरै सम्तोइ राज्य उठ्न सकन्छ भण्णे सम्भावना लाई कसैले भुल्लु हुनैन । यै अर्थमी समग्र राज्यका अगाडि सुदूरपश्चिम हरेक क्षेत्रबाटी माउ थलोको यक बलियो आधार हुनै आया छ । 

धार्मिक बर्गीकरणका आधारमै भण्णु पड्डा एशिया महादेश लाई– नेपाल खण्ड, काश्मिर खण्ड,जालन्धर खण्ड, रे केदार खण्ड अरि जम्मा चार खण्डमी बाँडिया पाइन्छ भणे नेपाल खण्ड भितर पड्डे सुन्दर सुदूर पश्चिमको सेती काली रे कर्णालीको भौगोलिक एवं सांगीतिक रे सांस्कृतिक भाव रे भावना समान भया क्षेत्र कैलाश पर्वतका अगाडि रया अर्थात कैलाशको सुन्दर प्राङ्गणका रुपमी रयाको छुट्टै सुदूरपश्चिम मानसखण्ड यै क्षेत्रको त्यो देव भूमि हो जाँ सुदूरपश्चिमले आफनो रयाड् बनाया मात्तर नभै राष्ट्रको बडप्पन समेत लाइ साँचिबर राख्या छ । महामानव मनु की तपस्थली तथा नेपाली भाषाकी पुराना स्वरुपकी उद्गम थली कला साहित्य संगीत संस्कृृति रे दिव्य धार्मिक तीर्थ पर्यटनको बेजोड गन्तव्य बोक्याको मानसखण्ड नेपाल भरीकै भू–स्वर्गका रुपमी माणिनै रे भणिनै आया छ । 

भाषिक बोली–चालीका हिसावमै – अगाडि नेपाल भण्णाले ने मुनीले तपस्या अर्‍या ठाउँ–काठमाण्डौ उपत्यका रे तिसैका वल्तिर–पल्तिर रया भूगोलको सेरोफेरोलाई मान्तर नेपाल भण्णे भण्न्थ्यिो–बुजिन्थ्यो । काठमाण्डौ भण्णा बाइर लै नेपाल छ भण्यै कुरडी नेपाल एकिकरणका अभियानमी राष्ट्रनिर्माता पृथ्वीनारायण शाहले रे उनरा और उत्तराधिकारीले सावित अरे । यिसोइ अरीवर राज्यको सुदूर एवं सुन्दर प्रान्तको मानसखण्डमी रया यै सुदूरपश्चिमको सबै परिचयात्मक विषयले भणे यक अलग्गै खोज–अनुसन्धान माग्या छ । त्यो खोज अनुसन्धान भितर सुदूरपश्चिमका भाषा, कला, साहित्य, संगीत, संस्कृति, तीर्थ, पर्यटन सम्पदा, प्राचिन परम्परा रे मान्यता हुन सकन्छन् । तिनुइ सांस्कृतिक सम्पदा रे लोक प्रचलित परम्परा भितर रया भौत–भौत पुरानो धरोहर गोःरा पर्व लगै यक हो ।

मूलतः गौरापर्वका अधिष्ठाता – आधार रे अभीष्ट पूजित देवता भणेका शिव रे पार्वती हुन् । शिव जी  रे पार्वतीलाइ मान्तरै पुज्ने देवता माणिबर गौरा पर्व की उत्पत्ति कसेरी भै भण्ण्यै कुरडी स्कन्द पुराणका मानसखण्डमी उल्लेख भयै पाइन्छ । जै अनुसार– यै मानसखण्डमी पड्डे मानसरोवर कैलाश पर्वतका एक कन्दरामी अगाडी हिमालय पर्वतकी चेली गौरीले महादेव शिवलाइ मान्तर पति पाउँन सकु भणिबर बालुङ्गाको शिवलिङ्ग बनाइबर १२ बर्ष सम्म तिसै निर्जन हिमालयका कन्दरामी भौत कष्टपूर्ण तपस्या रे पूजा अरिवर बस्याका प्रतिफलमै उनले श्री महादेवलाइ पति पाया हुनाले हिमालयकी पुत्री गौरीले त्यही शिव पार्वती सम्वन्धी विवाह विधीरे पूजन अर्चन अरेको विषयलाइ आधार बनाइबर तिसै बेला धेकी सुदूर पश्चिमेली लोक जीवनका नारीहरूले हिमालयकी पुत्री गौरी लाइ गोःरा–गौरा–गमराको प्रतिमूर्तिका रुपमी थापीबर शिवपार्वतीको पुजा आजा रे ब्रत उपवास अद्दै आयाका छन् भणे, महादेवलाइ नै पति पाउँ भण्णे गौरीको हट् लाइ हिन्दु संस्कृति अनुसारको वैदिक विवाह लाई व्यवहारमै उतारिया पाइन्छ ।
तिसै अरिवर विवाह उत्सवमी लोक जीवनले मनाउने अरेको हर्ष खुसियाली रे नाच मनोरंजन लाई गौरा पर्वमी लगै सामुहिक खेलमाल रे मनोरंजनका रुपमै माण्णै आया पाइन्छ । वास्तवमै भण्णेहो भणे गौरा पर्वमी शिव पार्वतीको वैवाहिक कृया पद्घति सांङ्केतिक रुपमै भए लगै त्यैको पूजनार्चन तथा सामुहिक खेल मनोरंजनको प्रकृया रे पाटो भणे प्रत्यक्ष रे मूर्तमान हुन्छ । हामरो देश नेपाल विशेष अरिवर शैव भूमि भया हुनाले लगै याँ खास अरिवर शिव सम्वन्धी पूजा उपासना समय समयमी हुनाइ रनाहान् । जै क्रममी–शिवरात्री–तिज रे गोःरापर्व मै विशेष रुपमै शिव पार्वतीको पूजा हुन्छ । शिवरात्री रे तीज भण्णा पनि न्याराइ किसिमले मनाइने गौरा पर्वकी प्रणेता रे प्रादुर्भाव कर्ता हिमालयकी पुत्री गौरी अर्थात पार्वती हुन् । उनले अरेको १२ वर्षसम्मको कष्ट पूर्ण तपस्या रे पूजा उपासनाको सम्मान अद्दै महादेव जसो नैतिक चरीत्र भएको पतिदेव भैबर घरगृहस्थी सुख चैनले बितौ भण्णे सुदूपश्चिमेली नारीको गोःराको ब्रतरे उपासनाको उद्येश्यहो ।

सुदूरपश्चिमेली भेगमी मनाइने भौत–भौत चाड पर्व माइको गोःरा लगै एक हो । यो खास अरिवर धार्मिक भावना बोकेको गीती पर्व लगै भया हुनाले सुदूरपश्चिमको धर्म संस्कृती रे याँ को गीत संगीतलाइ लगै बढाउने काम यैले अर्या छ । पारिवारिक सुख सम्वृद्धि , सन्तति रे आफनो अटल सौभाग्यको कामना अद्दे सुदूरपश्चिमेली क्षेत्रका–डोटी, डडेलधुरा, बैतडी,दार्चुला तथा भारत उत्तराञ्चल कुमाउ क्षेत्र तिरका आस्थावान नारीले लगै यै गोःरा पर्वको ब्रतानुष्ठान अद्दीछन् भणे पुख्र्यौली बस्ती रे थात थलो छाडिबर अच्याल कैलाली कंञ्चनपुर बसाइ सराइ अरेका तिन् पहाडी क्षेत्रका पश्चिमेली समुदायमै लगै गोःरा पूजन, ब्रत, अनुष्ठान रे खेल मनोरंजनको प्रचलन रहि आयाको छ । किलाइ भणे – मान्छे बसाइँ सरिवर जाँ–जाँ जान्छ उइले आफ्नो संस्कृति, सभ्यता रे चाल–चलनलाई आफुसितै लैया हुन्छ । 
 भविष्योत्तर पुराणको हेमाद्रीगत खण्डमी उल्लेख भए अनुसार हरेक वर्ष भाद्रकृष्ण औंसी लाइ है तिसै पक्षका पुनिउँ सम्म आफनो फुर्सद अनुसार एक डेड हप्ता सम्म मनाइने यो पर्व कैले–कैले भदौ शुक्ल पक्षमी लै पडन्छ । शुक्ल पक्षमी आउन्यै गोःरा लाइ गाउँले बोली चालिमी उजाली गोःरा रे कृष्ण पक्षमी आउन्यै गोःरा लाइ अनारी गोःरा लगै भणिया छ । जेभए लगै ब्रत उपासका हिसावले अनारी गोःरा भण्णा उजाली गोःरा आँज फलदायी माणिएकी छन् । ज्योतिषिय पंञ्चाङ्ग अनुसार यै ब्रतको तिथि रे नाउँ अमुक्ताभरणसप्तमी हो । अर्खा दिन पड्डे दुर्वाष्टमी माइ तिसै गोःरा महेश्वरका जग्ये माइ ब्रतालु नारीले दुब्धागो लगै लाउनी छन् । खास अरीवर गोःरा ल्याउने दिन लगै त्यै अमुक्ताभरणसप्तमी हो भणे दुर्वाष्टमीमै गोःराकी सौता सञ्जा ल्याउने चलन पनि काइँ कतै छ । गोःरा महेश्वरको विधिवत् पूजा रे विवाह पद्धति अमुक्ताभरणसप्तमी काइ दिन भैसक्या भएलै अर्खा दुर्बाष्टमीका दिन् पनि सञ्जा गोःरालाइ महादेव सित चार भ्रमर परिक्रमा अराइबर दुयँै गोःरा लाइ पैं एकै माइ मिलाइबर संयुक्त गोःराको मुर्ति बनाइन्छ भणे कर्ममाण्ड रे विवाह प्रकृया वैदिक विधी अनुसार छोटकरी मै अन्ने चलन छ ।

खास अरिवर गोःरा पर्व सुरु हुनु भण्णा एक हप्ता पैल्ली बठि है त्यैका लागि चाइने सबै व्यवस्थाकी तयारी अन्नु पडन्छ , जै अन्तरगत् घरको लिपपोत रे गाउँ घरको पर्यावरणीय सर–सफाइ संगै भदौ शुक्ल वा कृष्ण चतुर्दशीका दिन बिरुडा बनाउनाखिलाइ पाँच किसिमका गेडागुडी – गहत, गुराउँस, चना, केराउ, बोडी आदिको खोजमेल अरिबर त्यैलाइ केलाइबर ठिक्क अद्दे काम अरिन्छ भणे अर्खा दिन अर्थात बिरुडा पंचमीका दिन विहान विधिवत् तिनरो कर्मकाण्ड दिप गणेश कलश को पूजा अराइबर त्यै सम्वन्धी फाग मांगलका ध्वनी सितै कुनै तामा वा पितलका भाँडामी विरुडा भिजाउना छन् । ये लाइ पन्च बिरुड़ी लै भणीन्छ।  जै बखत गाउने सगुन, फागको नमुना इसो छ :- 

पंचमीका दिन तिसेरी विधिवत् भिजाया बिरुडालाइ अर्खा षष्टीका दिन विहान गाउँँका पवित्र जलासयमी गाउँकी सबै ब्रतालु नारी संगै जाइबर त्यै सम्वन्धि फाग मांगल गाइबर बिरुडा पखालन्छिन । त्यै बेला गाइने फागको नमुना इसो छ :-

वाँ पछि तिसै दिन गोःरा महेश्वर आउने घरका आगनमी रया तुलसी स्थान लाइ जम्मा भैबर एक किसिमको स्थानीय वनस्पति बलु को पूजा अद्दिछिन् भणे काँई–काँई विरुडा धोएका जलासयमै गोःराका जसो मुर्ती बनाइबर तिसैको पूजा अरिवर बिरुडा पनि चढाउनाँ छन् । जैलाइ सम्बन्धित ठौरका मान्स नोलाइ गोःरा लगै भण्णाछन् भणे बलु पुजने ठौरका मान्छ कर्मकाण्डकी विधिले बलु नाउँ भयाको अलग्गै वनस्पतिको पूजा अद्दाछन् । त्यैबेला तिसै सम्बन्धका रे गोःराका ब्रत सम्वन्धका फाग गाउँना छन् । परन्तु सबै गाउँ ठौरमी नोलाइ गोःरा पुजन रे बलु पूजनको चलन एकै नैथिन् । बलुपूजा अन्ने बेला गाइने फागको नमुना इसो छ :-

इसेरी बलु पूजा वा नोलाइ गौराको पूजा रे फाग मांगलको काम सके पछा त्यैका भोलिम्बार अर्थात् अमुक्ताभरणसप्तमी गौरा ल्याउन्या दिन गाउँका सबै ब्रतालु नारी गाउँ नजिकैका खेत जाइबर त्यै धानाखेतमी उमर्या साउँ भण्णे धानका जसो बोट उचेडिबर त्यैमी मनाइ धानाबोट, कुश–काँस रे तीलका बोट मिसाइबर पंच वनस्पती बाटी गौराको मूर्ति बनाइबर विभिन्न त्यै सम्वन्धी फाग गाइवर गोःरा ल्याउँछिन् रे गौरा राख्ने घरमी बिसाउँछिन् । वाँ पछी सबै संगै पूजा सामानका साथ तयार भैबर आउँछिन् रे ब्राह्मण बाटी विधि अनुसार अराइने गोःरा –महेश्वरका पूजामी सहभागी हुन्छिन् । त्यै बेला गाइने फागको नमुना इसो छ :-
.*....लिपी–लापी देउरडी, अँखरी गै,

इसेरी पूजा अन्नेबेला यज्ञ मण्डप जसो बनाइ त्यैमी बत्ती, गणेश, कलश नवग्रह षोडषमातृका आदिको पूजा अरिबर पैं गोःरा महेशवरको पूजा–विवाह प्रकृया रे हवन समेत हुन्छ । महेश्वरको प्रतिकात्मक मूर्तिका लागि कुनै काठको हलुको पिर्का वा महादेवको आकार प्रकार कोरिएको काठ विशेषको मूर्तियुक्त वस्तुमी शिवयोग्य बस्त्रालंकारले सजाइवर राख्या हुन्छ रे व्यासडो लगै बादिया हुन्छ । तिनै गोःरा महेश्वरका प्रतिकात्मक मूर्तिमी प्राण प्रतिष्ठा अरिबर मान्तर गोःरा महेश्वरको षोडषोपचार पूजन रे विवाह पद्धतिको काम हुन्छ । यो त भयो अमुक्ताभरणसप्तमीका दिनको काम । तिसै अरीबर अर्खा दिन जैलाइ दुर्वाष्टमी भण्णाछन्,त्यैदिन ब्रतालु नारिन्ले त्यै यज्ञमण्डपमी दुब्धागो लगाइ ब्राह्मण बाटी अभिमन्त्रित अराइवर गमराको यज्ञ सूत्र प्रसाद स्वरुप आ–आफ्नो घाँटीमा बाद्दाछन् रे त्यै सम्बन्धी विशेष जप लगै अद्दाछन् ।
इसेरी अमुक्ताभरणसप्तमी रे दुर्वाष्टमी अरी २ दिन सम्म गोःरा महेश्वरको विधिवत् पूजा, अर्चना, विवाह, फाग, मांगल, अठ्वाली, गोःरा महेश्वर सम्वन्धी नृत्य अभिनय अरिबर गोःराको ब्रत समापन अद्दीछन् । प्रसादका रुपमी सबैलाइ बिरुडा बाणीबर आशीर्वाद लिने – दिने चलन पनि गोःरा पर्वको अवधी भरी नै अरिन्छ । गोःरा महेश्वर लाइ नचाउने बेलाको फागको नमुना इसो छ ः–
.*.............    नाच–नाच महेश्वर, तमुइ बठी नाच,

इसेरी गोःरा महेश्वरलाइ आफ्ना रोचक अभिनय रे प्रस्तुति बाटी नचाइसके पछि दुर्बाष्टमीका दिनलाइ है आफ्नो सुविधा समय रे रुचि अनुसार वरपर गाउँघर बाटी नर–नारीहरु जम्मा भइबर गोःरा भएका घरका आगनमी गोःरा महेश्वर सम्बन्धी गाया गीत रे पुराना राजा रजौटा रे वीर पैकेलाका संगै देवी–देवताका कार्यगत चरित्र चित्रण हुने किसिमका चैत, चाँचरी ढुस्को रे खुल्ला मनोरंजनका रूपमी उमेर समूह अनुसारका रोचक डेउडा लगै खेलिना छन् । यो क्रम जनरुचि रे चाहना अनुसार एक डेड हप्ता सम्म पनि रहन्छ । मूलरूपले भण्णु पड्डा सुदूरपश्चिमेली लोक जीवनमी गोःरा पर्वको विशेषता, पूजा परम्परा रे मनोरंजन समेत प्रमुख भया हुनाले यो धार्मिक मान्तरै नभैबर सांगीतिक पर्व लगै हो । भदौका महिना लोक जीवन जगतमी खेती पाती सम्बन्धी काममी त्यती चाप नपड्यै हुनाले पनि गौरा पर्व लामो समय सम्म अनुष्ठानका रूपमी मनाइन्छ । जै क्रममी वयस्क नागरिकहरु गोःरा सम्बन्धी गीत रे खेलमी रमाउना छन् भणे और युवा युवती भणे आ–आफ्नो उमेर समूहका साथी – संगाती सित डेउडा सम्बन्धी खेल खेलिबर आ–आफ्नो मनोरंजन अद्दा छन् ।
शास्त्रीय सम्मति अनुसार हिमायलकी पुत्री पार्वतीको अर्को नाउ गौरी हो । इनरो गोरो अनुहार भया हुनाले इनलाइ गोरी वा गौरी भणिया हुन सकन्छ । तिसै गोरी या गौरी शब्दको फरक उच्चारण भैबर यिन् पार्वती लाइ सुदूरपश्चिमेली फरक जनबोलीका आधारमाइ काँई गोःरा, गौरा, गमरा वा लोली गोःरा भणिनै आया हुन सकन्छ । जे भएलगै आफ्नो सु–सौभाग्य सुख शान्ति सन्तति रे सम्पत्तिको चाहना राख्ने जो कसै सुदूरपश्चिमकी नारी यो ब्रत अरन्छिन् भणे धार्मिक–सांस्कृतिक रे सांगीतिक पर्व गोःरा सुदूरपश्चिमका ६÷७ जिल्लाको त्यो बेग्लै धरोहर हो । जै भितर याँ को सबै लोक जीवन रे लोक साहित्य खुलेर बोल्याको पाइन्छ ।
सुदूरपश्चिम संस्कृतिका दृष्टिले आफुइमी समृद्घ छ । याँ का लोक साहित्य रे लोक संस्कृतिका धरोहरहरु सबै अनुपम रे बेजोड छन् । सुदूरपश्चिम भणन्ज्याँ – गोःरा रे कर्णप्रिय डेउडाको सम्झनाहुने रे तिसैका राग रुन्काको झझल्को आउने भया हुनाले लगै सुदूरपश्चिम लाइ प्राकृतिक रे सांगीतिक स्वरुपमै सुन्दर सुदूर पश्चिम भणिया हुन सकन्छ । समग्रमै गोःरा पर्व नारी विशेषको पर्व भए लगै खेल–माल रे मनोरंजन तर्फ पुरुषजनको लगै उल्लेख्य साथ रे सहभागिता रने यो पर्व आन्तरिक रुपमी धार्मिक संस्कार सित सम्बद्घ भएलगै बाह्य बृहत्त रुपमी शिष्टता सभ्यता, परम्परागत मान्यता रे संस्कृति दर्शाउने– जगाउने पर्व भया हुनाले यै पर्वले सुदूरपश्मिाञ्चल विकास क्षेत्रको सभ्यता संस्कार रे संस्कृति लगै उजागर अर्या छ । इसेरी एक डेड हप्ता सम्म खेलमाल अरिबर कुनै शुभ दिन्को साइँत हेरीबर गोःरा सेलाउने काम अरिन्छ , जैबेला गाइने गीतको नमुना इसो छ :-

तिसोइ अरीबर गोःराले विदाइका बेला आफ्ना सबै भक्तजन् लाइ दिने आशीर्वाद गीतको नमुना इसो छ :-

गौरा' पर्वका पैला दिन गौरापर्व मनुन्या समुदायका महिलाहरू ब्रत बसी आ-आफ्ना घरमी तामा वा पित्तलको भाँडामी बिरुडाअर्थात् पाँचथरीका गेडागुडी भिजाउन्या गद्दान। गौरापर्वमाइ व्रतालु  तथा श्रद्धालु महिलाहरू गोरया घर गई गरिन्या शिव र गौरीको पूजाअर्चनामी बिरुडालाई अक्षता र प्रसादका रूपमी प्रयोग गर्न्या गरिन्छ। बिरुडा भिजाएका केही दिनपछा महिलाहरू सबै मिलिवटि धान, साउँ, तिल, अपामार्ग आदि बिरुवाका बोट बठेई गौराको प्रतिमा (मूर्ति) बनाई गोरयाघरमाई भित्र्याउँनान्। धार्मिक अनुष्ठान एवं पूजाआजाका साथै गौरालाई गोरयाघरमा भित्र्याइसक्यापछा श्रद्धालु महिलाद्वारा शिव र गौरी (गौरा)को पूजाआजा गर्न्या गरिन्छ। गौरा भित्र्याइसकेपछि विसर्जन नगरयासम्म गौराघरमा पुरुष तथा महिलाहरू छुट्टाछुट्टै रूपमी गोलबद्ध भई स्थानीय लोक भाषामा देउडा, चैत, धमारी,ढुस्को आदि खेल खेलेर आनन्द लिनान। अनुकूल तिथि हेरी विसर्जन गरिन्या गौरापर्वले मानिसमी धार्मिक, आस्था, आपसी सद्भाव बढाउन्या मद्दत पुर्‍याउन्या मात्र नभई शिव र गौरीको पूजाआजा गर्नाले सुखशान्ति प्राप्त हुन्या, ईष्ट र कुलदेवता प्रसन्न हुन्या जनविश्वास छ।

प्राचीन हैह्यवंशी राजामध्येका सहस्त्रार्जुनले भृगुवंशी ब्राह्मणहरूबाट आफ्नो धन फिर्ता माग्न्या क्रममी ब्राह्मणहरू मारिदियापछि विधवा भएकी ब्राह्मणीहरूले आफ्नो सतित्व बचौनालाई निराहार रही वर गरेका उपासनाका फलस्वरूप एक ब्राह्मणीले तेजिलो पुत्र लाभ गर्यापछा सोही पुत्रको तेजले अन्धा हुन पुगेका सहस्त्रार्जुन नाम गरेका ती राजाले माफी माग्नुपरेकाले गौरीलाई सर्वशक्तिमान सम्झी उनैका सम्झनामा गौरा पर्व मनाउन थालिएको किंवदन्ती छ।




#Article 100: गौरादह (155 words)


गौरादह नेपालाः मेची अञ्चलाः झापा जिल्लाः यक नगरपालिका हो। गौरादह  दमक नगरपालिका रे गौरीगञ्जाः मध्यभागमैं रयाः छ। यो नगरपालिका झापा क्षेत्र नम्बर ६ मैं पड़न्छ। गौरादह जनाइ खिलाइ दमक बठेइ २ कि.मि. पूर्व पड़ाजुगी बठेइ १० कि.मि. दख्खिन जानु पड़न्छ। गौरादह बजारमैं सुन्नर पोखरीअन छन। स्थानीय विकास मन्त्रालय ले २०७२ आस्विन १ गते थप २६ नौला नगरपालिका थपन्ज्याँ झापा जिल्लामैं महारानीझोडा, जुरोपानी, कोहवरा रे साबिकोः गौरादह अरिबर यिन ४ गाउँ विकास समितिअन लाई मिसाइबर गौरादह नगरपालिका घोषणा गर्याः हो। गौरादह नगरपालिकाः केन्द्र भँण्या साबिक गौरादह गाउँ विकास समित्याः धोबिनिया चोक नज्युक वडा नं ४ रे ७ का बीचमैं रयाः छ। नगरपालिकाः घोषणा रे क्षेत्रविस्तार सङ्ङै मुलुकमैं १ महानगरपालिका, १२ उपमहानगरपालिका रे २ सय १७ नगरपालिका कायम भयाः छन।

महारानीझोडा, जुरोपानी, कोहवरा रे साबिकोः गौरादह अरिबर यिन ४ गाउँ विकास समितिअन लाई मिसाइबर गौरादह नगरपालिका बनाइयाः हो। तबै राष्ट्रिय जनगणना २०६८ का जनगणना अन्सारअ यिन ४ ठउरोः जनसंख्या लाई जोड़िबर गौरादह नगरपालिकाः जनसङ्ख्या ४७,३९३ रयाः छ।




#Article 101: ग्रह (177 words)


सुर्य वा कुनै अन्य ताराहरूको चारै तिर परिक्रमा गर्न्या खगोल पिण्डहरूलाई ग्रह भनिन्छ। को परिभाषा अनुसार हाम्रो सौरमण्डलमी आठ ग्रहहरू छन - बुध, शुक्र, पृथ्वी, मंगल, बृहस्पति, शनि, अरुण रे बरुण। यस बाहेक अतिरिक्त तीन शिशुग्रहहरू छन - सीरिस, प्लूटो र एरीस। प्राचीन खगोलशास्त्रिहरूले तारा रे ग्रहहरू बीचमाई अन्तर यस प्रकार स्पष्ट गरे - राति आकाशमाई चमकने धेरै पिण्डहरू सधै पूर्ब दिशाबाटाई उठछन, एक निश्चित गति प्राप्त गर्छन रे पश्चिम दिशामाई अस्त हुने गर्छन। यस पिण्डहरूको आपसमा एक अर्काको सापेक्ष कुनै पनि परिवर्तन हुंदैन। यस्ता पिण्डहरूलाई तारा भनियाको छ।

तर केही यस्तो पनि पिण्ड छन जुन बाकी पिण्डहरूको सापेक्षमा कहिले अगाडि रे कहिले पछाडि हुन्थ्यो - यानी कि ति ग्रहहरू घुमक्कड थिये। Planet एक ल्याटिन शब्द हो जईको अर्थ यता-उता घूम्ने हुन्छ। तबई यिन पिण्डहरूको नाम Planet रे नेपालीमी ग्रह राखियो। शनिग्रहको टाढाको ग्रह दूरबीनको बिना हेर्न सकिन्न, यसैले प्राचीन वैज्ञानिकहरूलाई मात्र पाँच ग्रहहरूको ज्ञान थियो, पृथ्वीलाई त्यति बेला ग्रह मानिन्दैन थियो।ज्योतिषहरू को अनुसार ग्रहको परिभाषा अलग्गै छ। हाम्रो देशको ज्योतिष रे पौराणिक कथाहरूमी नौ ग्रह गनिन्छन, सूर्य, चन्द्रमा, बुध, शुक्र, मंगल, गुरू, शनि, राहु रे केतु।




#Article 102: ग्रीस (130 words)


ग्रीस या यूनान (यूनानि माइ Ελλάδα), Romanization of Greek|), आधिकारिक नाउँ हेलेनिक गणतन्त्र (, ) यूरोप महाद्वीप माइ अवस्थित यक देश हो। याँ का मान्स लाइ यूनानी अथवा यवन भँण्णान्। अङरेजि तथा और पश्चिमा भाषाअन माइ यिन लाइ ग्रीक भँण्णान्। यो भूमध्य सागरा: उत्तर पूर्व माइ स्थित द्वीपअनो: समूह हो। प्राचीन यूनानी मान्स येइ द्वीप बठेइ और भौत ठउर गया जाँ उन अच्याल सम्म लै अल्पसंख्यका: रूप माइ मौजूद छन्, जस्याँ कि - टर्की, मिस्र, पश्चिम यूरोप आदी।

यूनानि(ग्रीक) भाषा ले आधुनिक अङरेजि तथा और यूरोपि भाषाअना: भौत आँखरअन दीराइछ। प्राविधिक क्षेत्रअन माइ यिनरि श्रेष्ठता: कारण प्राविधिक क्षेत्रा: भौत यूरोपि‍ आँखरअन ग्रीक भाषा: मूल बठेइ बनिर्याहान्। यिसै कारण ले यिसा आँखरअन और भाषाअन माइ लै आयिगया।

याँ कि राजधानि एथेंस हो। प्राचीन मन्दीरअन माइ पार्थेनान रे डेल्फी मन्दीरअन हेद्दलायक छन्।




#Article 103: घोडाघोडी ताल (548 words)


घोडाघोडी ताल सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको कैलाली जिल्ला अन्तर्गत पर्ने एक रमणीय ताल हो । यो स्थल कैलाली जिल्लाको वनबहेडा र सुखडको विचमा पर्ने जंगलमाई पडन्छ । पूर्व पश्चिम राजमार्गको छेउमै अवस्थीत यो ताललाई पर्यटकीय तथा पौराणिक दृष्टीकोणबाट नेपालको एक प्रसिद्ध स्थलको रूपमाई लिईयाको छ । योगी नरहरी नाथले यो तालबाट पौराणिक काललाई स्मरण गराउने केही चिन्हहरू पत्ता लगाएर यो ताल महाभारत काल भन्दा पनि पहिलेबाट नै एक पवित्र तिर्थस्थल थियो भन्ने सावित गरेका थिए । यो तालको इतिहास थारू समुदायसँग गाँसियाको छ । स्थानीय किम्बदन्ती अनुसार यो ताल सातवटा थारू जातिको बसोबास रयाको गाउँ डुबिबर बन्या माणीन्छ रे ये तालको आकर मान्सा हात जसो छ ।

किम्बदन्ती अनुसार प्राचिनकालमा यो स्थानमा एउटा सुन्दर गाँउ थियो । तर पछि एक रातभर परेको पानीले उक्त स्थानलाई तालमा परिणत गरायो । त्यईपछि त्यहाँका राजाले पहिला भाले र केही समय पछि पोथी घोडालाई त्यस क्षेत्रको अनुगमन गर्न पठाएछन । तर दुबै घोडाहरू गन्तव्यमा नपुगि मरेछन । त्यसपछी ती राजाले उक्त स्थानमा कुनै दैवीशक्ति भयाको बिचार गरी त्यस स्थानमा मन्दिर निर्माण गर्न लगाए । तिनै मृत घोडाघोडी सम्झनामा त्यो मन्दिर र ताललाई घोडाघोडी भन्न थालियो ।

पूर्व-पश्चिम राजमार्गमाई पर्ने धनगढी बजारबाट करिब ५३ किलोमिटर पूर्वमी पर्ने यो ताल कैलाली जिल्लाका दरख, रामशिखरझाला रे साँडेपानी गाविसहरूको सिमानामी रयाछ।  क्षांस र ८०°५६'४५ पूर्वी देसान्तरमा पर्ने यो ताल समुन्द्री सतह देखि २०५ मिटर उचाइमी रयाको छ । करिब ४ मिटर औसत गहिराइ भयाको घोडाघोडी तालको क्षेत्रफल करिब १३८ हेक्टर छ । यो ताल १९ वटा औंला भयाको हत्केला आकारको छ । यस आसपासमा रहेक अन्य १३ वटा ससाना तालहरू समेत गरेर उक्त सिमसार क्षेत्रमा तालैतालले ओगटेको क्षेत्रफल मात्र दुइसय ४८ हेक्टर रयाको छ ।यईको कुल क्षेत्रफल दुई हजार ५६३ हेक्टर रयाको छ ।

हवाई दृश्यबाट अवलोकन गर्दा एउटा तालको सीमा टुङ्गिन नपाउँदै अर्को ताल सुरु हुने तालै तालको माला झैं लाग्छ, घोडाघोडी क्षेत्र । पूर्व पश्चिम राजमार्गको छेऊमै रयाको यो ताल क्षेत्र दुर्लभ चराचुरिङ्गीले विचरण गर्ने शान्त भूमि अनि सुरक्षित बासस्थान हो । विश्व जलचर इतिहासमा सङ्कटपूर्ण अवस्थामा पुगेका दर्जनौ जातका रैथाने माछाका प्रजाति, पुतली तथा अन्य दुर्लभ मानिने चराचुरुङ्गीहरूलाई अझसम्म पनि यो तालले संरक्षण दिइरहेका पाइयापछि सन् २००३ अगस्त १३ गते विश्व रामसार सूचीमा सूचिकृत भयाको छ । यूरोप, अमेरिका तथा दक्षिण एसियाली मुलुकका कतिपय प्रकृति संरक्षणविद्, अनुसन्धानकर्ताका लागि यो क्षेत्र ज्यादै महत्वपूर्ण भयापनि नजीकको तीर्थ हेला भनेझैं घोडाघोडी ताल वरिपरिका बासिन्दाको क्रियाकलापबाट दिनदिनै क्षतविक्षत हुँदै गयाको छ ।

नेपालको सन्दर्भमा भन्नुपर्दा तराई क्षेत्रमा पाइने प्राकृतिक तालहरूमध्ये सबैभन्दा ठूलो क्षेत्रफल ओगटेको ताल क्षेत्र यो नै हो । विश्वभरका एक हजार ३१४ वटा रामसार क्षेत्र मध्ये केही विशेष स्थानीय प्रजातिका माछा रे पुतली यो ताल क्षेत्रमा मात्र पाइन्छन् । त्यसैले पनि विश्वका सङ्कटापन्न जलचर, स्थलचर तथा जैविक विविधताको दृष्टिले यो ताल क्षेत्रको संरक्षण गर्नु जरुरी भयाको हो । हालसम्मको अध्ययन अनुसार यहाँ ४५० प्रजातिका वनस्पति मात्र पाइने गरेका छन । सालका प्रजातिमा निकै बहुमूल्य मानिने रे औषधिका रूपमा पनि प्रयोगमा आउने सतिसाल, साज, खयरको घना जङ्गल यहाँको विशेषता हुन । ताल क्षेत्रमाई पाइने जङ्गली धानको संरक्षणका लागि अध्ययन, अनुसन्धान रे वीऊ जोगाऊ कार्यक्रम सञ्चालन गरियाको छ ।

घोडाघोडी तालको छेउमा भगवान शिवको मन्दिरका कारणले यो क्षेत्र धार्मिक दृष्टिले समेत आस्थाको केन्द्रका रूपमी रया छ । माघे सङ्क्रान्ति, शिवरात्री, मङ्सिर पञ्चमीका दिनमा यो क्षेत्रमा ठूला धार्मिक मेला समेत यहाँ धार्मिक पर्यटनको महत्व बढ्नु स्वभाविक हो । धार्मिक अनुष्ठानमा प्रयोगमा आउने रातो कलमको बासस्थानको संरक्षणका लागि स्थानीय बासिन्दासँग मिलेर ताल सरसफाई कार्यक्रम नियमित रूपमा हुँदै गरेको छ ।




#Article 104: चण्डीगढ (167 words)


चण्डीगढ, (पंजाबी: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ) भारतको एउटा केन्द्र शासित प्रदेश हो, जुन दुई भारतको राज्य,  पञ्जाब रे हरियाणाको राजधानी पनि हो । येईको नाउनको को अर्थ हो चण्डीको किला । यो हिन्दू देवी दुर्गाको एउटा रूप चण्डिका वा चण्डीको एउटा प्रसिद्ध मन्दिरको कारण राखिएको हो । यो मन्दिर अझै पनि यस शहरमा अवस्थित छ ।यस शहरलाई सिटी अफ ब्यूटीफुल पनि भनिने गरिन्छ । चण्डीगढ राजधानी क्षेत्रमा मोहाली, पन्चकुला र जीरकपुर आउछन्, जसको सन् २००१ को जनगणना अनुसार जनसंख्या ११,६५,१११ (१ करोड १६ लाख) रहेको छ । भारतको लोकसभामा प्रतिनिधित्व गर्नका लागि एउटा सिट आरक्षित गरिएको छ । वर्तमान सोह्रौ लोकसभामा भारतीय जनता पार्टीको श्रीमति किरण खेर यहाँबाट सांसद छानिएकी छिन् ।

अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा शहरी योजनाबद्धता र वास्तु-स्थापत्यको लागि प्रसिद्ध यस शहर आधुनिक भारतको प्रथम योजनाबद्ध शहर हो ।चण्डीगढ शहरको मुख्य वास्तुकार फ्रान्सेली वास्तुकार ली कार्बूजियर हुन् । यस शहरलाई भारतको समृद्ध राज्यहरू र संघ शसित प्रदेशहरूको सूचीमा अग्रणी नाम आउछ, जसको प्रति व्यक्ति आय ९९,२६२ रु (वर्तमान मूल्य अनुसार) तथा स्थिर मूल्य अनुसार ७०,३६१ (२००६-०७) रु रहेको छ ।




#Article 105: चन्द राजा (340 words)


चन्द राजा चम्फावतका गौतम गोत्रीय चन्द्रवंशी राजाका सन्तानलाई भन्नाहान । यिनका सन्तान कुमाउ बैतडी रे डोटी बोगटानमी बस्ताछन् । यिनु लाई रानादेव, भानादेव रे उदयदेवका हंगाबिन्गा भनिबर पनि चिन्नाहन । हिन्को गोत्र ,वंश रे देवता बाटी हिनु चिनिन्छन । यिनको गोत्र गौतम हो वंश चन्द्रवंश हो । देवता केदार हो । यिनलाई ठकुरी भनिबर चिनिन्छन । यी प्राचीन कालका क्षत्रिय राजपुत हुन् । कत्यूरी राजाका ब्याबरोका इस्टमित्र हुन् ।चम्फावतको राजा यिनकै जेठो हाँगो हो । 
जेठो - चम्फावतमा राज्य गद्द लग्यो अरु डोटी बैतडी आएर बसे । डोटी बैतडी आउने मी १) रानादेव बैतडी सदरमुकाम बसे ,२) भानादेव पूर्व आएर डोटी बोगटान मी फैलिए ,३) उदयदेवका तल्लो रे मल्लो सोराडमी छन् । यिनको ब्याबरो यिनु संगै मिल्ले यिनका इस्ट भनिने और ठकुरी शाही ,बोगटी,मल्ल, सिंह बम देउवासंग हुन्छ । अजेल त् ठेग टुप्पो नैमिल्ले जातका मान्छ पनि गोत्र मिल्यो भानिबर हामीपनि एकै हुँ भन्न लाग्यका छन त्यो निको नैहो । किन भने गौतम गोत्रका त बैतडीमि मार्कंडे (राउल), डडेल्धुराका प्वाली (अजेलाका खस्से पाल) मलासे साउन, डडेल्धुराका बोहरा, अछामको बटालो जसा भौति जातका माञ्छ छन् ।

बैतडी डेमानडु(देमाडू)का भारद्वाज गोत्रका बोहराका मौ जौं सन्तान बैतडीबाट भागेर कर्णाली पुर्व मगरात क्षेत्रामीजाई मंगरका गाउँतिर बस्तलागेपछि त्यहाँ चन्द लेखिवर आफु बैतडीबाट आएका चन्द हौँ भन्न हान । यिनु मंगरका चलन बढेकाले मामाकी चेली ब्या अद्द हान । यिनारो अनुहार पनि अर्कै देखिन्छ । तिनु त्यहाँ मस्टो कुलदेवता पुज्दछन । बैतडीका चन्द भाई भाईमी ब्याबरो अद्द्लागे तब हामी त्यहाँ है यहाँ आएको भानिबर भन्न हान । यो भन्ने कुरोमी सत्य नैथी । बोहरा बाटी चन्द लेखेको हुनाले तिनी तिसो नाटक अरिवर बोल्ला हान । कर्णाली क्षेत्रका भारद्वाज गोत्रका चन्द रे बैतडी डेमाडुका बोहरा एकै सन्तान हुन् । यो भनेवर दुख्ख मानेपनि सत्य यै हो । निग्लासैनी देवताका करले बैतडी ठकुरी गौतम गोत्रीय चन्द संगै बसेका भारद्वाज गोत्रीय बोहरा निग्लासैनी देवताका करवाला /देवताका रजवार भएका छन् । देवताका करले यिनु पूर्व नै गे यिनका और मौ जौ बैतडीमि ठकुरीले सतायो भनि भागीवर पुर्व प्युठान ,बाग्लुंग ,दैलेख दुल्लु तिर जाई चन्द लेखिवर बसेका हुन् । आइले पनि त्यहाँ जान्ने मान्छ तिनुलाई बोहरा चन्द हुन् भन्न हान ।




#Article 106: चिकित्सा (111 words)


चिकित्सा विरामिलाई जांचेर अौषधी खुवाएर रोग निको पार्ने काम हो।औषधि त्यो पदार्थ हो जइको निश्चित मात्रा शरीर मप निश्चित प्रकार को असर देखाउछ। इनको प्रयोजन चिकित्सा मि हुन्छ। कुनै पनि पदार्थ लाई औषधि का रुप मि प्रयोजन गर्नाकि लाई उई पदार्थ को गुण, मात्रा अनुसार को व्यवहार, शरीर मि विभिन्न मात्रामि हुन्या वाला प्रभाव आदि को जानकारी अपरिहार्य छ।

औषधि रोगको इलाज मि काम अाउन्छ। प्रारंभ मि औषधि पेड़-पौधा, जीव जंतुबाट प्राप्त गरिन्थ्यो, जसै रसायन विज्ञान को विस्तार हुँदै गयो, नयाँ तत्वको खोज भयो तथा त्यइबाट नयाँ औषधि कृत्रिम विधि ले तैयार गरिए।
यसरी बिरामी को रोग पत्ता लगाई रोगका लागि सिफारिस गरियाका अौसधी दिएर रोग निको पार्ने व्याक्तिलाई चिकित्सक भनिन्छ।




#Article 107: चितवन उपत्यका (633 words)


नेपालका मध्य भागमी पडन्या चितवन उपत्यकालाई नारायणी पूर्वी राप्ती उपत्यका पनि भनिन्छ। पूर्वमी मकवानपुर जिल्लाको हेटौडा देखि पश्चिममी दाउन्ने पहाड तथा दक्षीणमी माडी उपत्यका छुटयाउन्या चुरे श्रृङखला सम्म फैलीयाको यो उपत्यका नेपालको केन्द्र भागमी रयाछ। दुई मुख्य नदीहरू नरायणी उत्तरबाट पश्चिम तर्फ बग्याको छ भन्या राप्ती पूर्वबाट मध्यभाग हुदै पश्चिम पुगेर नारायणीमा मिल्न पुग्याको छ। यी दुई प्रमुख नदी बाहेक उपत्यकाको पूर्वमा लोथर रे मनहरी खोलाहरू प्रवाहीत भई राप्ती नदीमा मिसीयाका छन। त्यसै गरी मध्य भागमी बुढी राप्ती खगेरी अदी खोलाहरू प्रवाहीत हुदै राप्तीनदीमा मिसियाका छन। त्यसै गरी पश्चिम क्षेत्रमी केरूङगा खोला राप्तीमा मिसीयाको छ भन्या भरतपुर नगर क्षेत्रको जंगलबाट निस्केर नारायणगढ बजार हुदै पुंगी खोला नारायणी नदीमा मिसीयाको छ। जुगेडी खोला लब्धीखोला लगायतका अरू खोला पनि नारायणी नदीमा मिसियाका छन। त्यसै गरी नारायणी नदी पारी पट्टीको क्षेत्रमा बढी नदी खोला चितवन उपत्यकामा रयाकाछन। राम्रै जल प्रवाह भयाका विनयी खोला,अरूण खोला,गीरवारी खोला साथै साना खोला जयश्री, झरे, बहुलाह, ज्यामीरे लगायत पनि पश्चिमबाट पूर्व बगी नारायणी नदीमा मिल्दछन। चितवन उपत्यकामा नन्द भाउजु, बिस हजारी ताल लगायतका सानठुला थुप्रै ताल तथा पोखरी समेत रयाका छन। याको बिसहजारी ताल बिश्व प्रसिध्द सिमसार क्षेत्र समेत हो। ठूलो भूभाग जंगलै जंगलले ढाकीयाको चितवन उपत्यका जैवीक बिबिधतामी धनी मानीन्छ। चितवन राष्ट्रिय निकुन्जको मुख्य संरक्षीत क्षेत्र समेत यसै उपत्यकामी रयाकाले चितवन काठमाडौं रे पोखरा पछि नेपालकै तेस्रो ठूलो पर्यटक गन्तव्य हो।

बर्तमान नेपालमी चितवन उपत्यकाको भूभाग दुई अञ्चल नारायणी रे लुम्वीनी तथा तिन जिल्ला चितवन,नवलपरासी तथा मकवानपुर नामका प्रशासनीक बिभाजनमा पड्याका छन। पूर्वको हेटौडा बाट शुरू भई पश्चिम दाउन्ने पहाडको फेदी दुम्कीवास सम्म तथा उत्तरमा माहाभारत रे दक्षिण चुरे सम्म कहि चाक्लो  कतै सांगुरो हुदै यो उपत्यका फैलीयाको छ। नारायणी नदी पश्चिमको भूभाग लुम्वीनी अञ्चल तथा नवलपरासी जिल्ला तथा नारायणी नदीको पूर्वपट्टी चितवन जिल्ला तथा सुदुर पूर्वी क्षेत्रमा मकवानपुर जिल्ला का रूपमा रयाको छ। अत्यन्त उव्जाउ जमीन तथा पर्याप्त जलक्षेत्र रयाको चितवन उपत्यकाको मुख्य केन्द्रीय चितवन जिल्लाको भूभाग जंगल कटान गरी २०१४ सालदेखि मानव बसोवास का लागि खुल्ला गरीयाको हो। चितवन उपत्यकामा मुख्य दुई नहर प्रणाली खगेरी रे नारायणी लिफ्ट सिंचाइ योजना वाहेक अन्य साना ठुला नहर तथा कुला प्रणालीहरू खेत बारी सिंचित गर्न उपयोग गरीयाका छन। कृषि उद्यममा उपत्यका अग्रणी मानिन्छ।

नेपालको पूर्वपश्चिम जोड्न्या महेन्द्र राजमार्गको लामो खण्ड (झण्डै १४० कि.मी) यई उपत्यकाको हेटौडा देखि दुम्कीवास सम्म पर्दछ। हाल चल्तीमा कम रहेपनि नेपालकै पुरानो उत्तर दक्षिण राजमार्ग त्रिभुवन राजपथ यसै उपत्यकाको पूर्वीक्षेत्र हेटौडा हुदै काठमाडौं गयाको छ भन्या उपत्यका लाई काठमाडौं रे पोखरा उपत्यका तथा देशको पहाडी क्षेत्र जोडने अत्यन्त चल्तीको नारयणगढ मुग्लिङ सडक रयाको छ। साथमा भरतपुर रामपुर भरतपुर माडी सडकको भरतपुर पटीहानी खण्ड हेटौडा हर्नामाडी टांडी (रत्ननगर) सौराह लगायतका साहायक मार्ग पक्की रयाका छन। त्यसै गरी भरतपुर हेटौडा तथा रत्ननगर नगरपालिका भित्रका शहरी सडक संजालको ठूलो हिस्सा पक्की रयाको छ। त्यसवाहेक कावसोती पहाडी क्षेत्र सडक भरतपुर शक्तिखोर उपरदांग गढी सहायक सडक मार्ग टाडी विरेन्द्रनगर शक्तिखोर सडक भरतपुर मेघोली सडकको केही खण्ड हेटौडा फापरवारी सडक कान्ती राजपथ लगायत ठुला कच्ची सडक मार्गले उपत्यका अन्य क्षेत्रसँग जोडीयाको छ।

सञ्चारका सबै (फोन,फ्याक्स,इमेल,इन्टरनेट) सुबिधा यई उपत्यकाको सहरी क्षेत्रमी उपलब्ध छ। चितवन उपत्यकामा ठुला सना थुप्रै वाणीज्य केन्द्र रयाका छन। उद्योग वाणीज्यको राम्रै विकास भयाको यई उपत्यकामा तिन नगरपालिका भरतपुर, हेटौडा रे रत्ननगर रयाका छन। भरतपुर हेटौडा लगायतका ठुला वाणीज्य तथा उद्योग क्षेत्र मध्यम खालका रत्न नगर, पर्सा (खैरहनी) मनहरी रामपुर , गितानगर पार्वतीपुर , गैडाकोट रजहर,कावासोती , चोरमारा ,अरूण खोला , तथा दुम्कीवास लगायतका केन्द्रले उपत्यका तथा त्यई वरपरका अञ्चल जिल्ला का जनतालाई वाणीज्य सेवा दिई रयाका छन। उपत्यकाको झन्डै केन्द्रमा रयाको भरतपुर नगरपालिका उपत्यकाको सबै भन्दा ठूलो सहर हो। १२५१११ जनसंख्या भयाको यो सहर नेपालकै काठमाडौं, पोखरा, ललीतपुर, विराटनगर, विरगंज तथा धरान पछिको सातौ ठूलो सहर हो।

त्यसैगरी चितवन उपत्यकाको पूर्वी छेउमा अवस्थीत हेटौडा चितवन उपत्यकाको दोस्रो तथा ८४,८०० जनसंख्याका साथमा काठमाडौं, पोखरा, ललीतपुर, विराटनगर, विरगंज धरान भरतपुर महेन्द्रनगर तथा बुटवल पछि नेपाल कै दस नं. सहरका रूपमी रयाको छ। उद्योग कलकारखानाले भरीपूर्ण हेटौडा देशकै प्रमुख औद्योगिक सहर हो। उपत्यकाको तेस्रो केन्द्र रत्ननगर पयर्टकहरूको चितवन राष्ट्रिय निकुन्ज पस्ने प्रवेशद्वार हो।




#Article 108: चितवन जिल्ला (142 words)


चितवन नेपालओ मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रमी नारायणी अञ्चलआ पश्चिमी भागमी अवस्थित यक जिल्ला हो। येइ जिल्लाआ भौत जसो भू-भाग चितवन उपत्यकामी रैरैछ भण्याँ येइका उत्तरी भागमी महाभारत पर्वत श्रृङ्खला छ। भरतपुर नेपालओ यक ठूलो बजार रे चितवनको सदरमुकाम हो। भरतपुर नेपालओ मध्य पश्चिम क्षेत्रओ व्यापारिक नगर हो। येइ क्षेत्रमी ठूला-ठूला व्यापारिक तथा सेवा संस्थाअन छन। भरतपुर मध्यक्षेत्रमी बसोवास अद्द्या नेपाली जनताअन खिलाइ उच्च शिक्षा, व्यापार रे यातायातओ केन्द्र बिन्दु माणीँछ। नारायणघाट नारायणी नदीया किनारमी रयाआ चितवनओ अर्खो ठूलो बजार हो। चितवन जिल्लाआ क्षेत्रफल २२३८.३९ वर्ग किलोमिटर रैरैछ। तै क्षेत्रफलमध्ये ९०८.७९ वर्ग किलोमिटर चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले ढोकीरैछ क्षेत्रफल बाहेक बाँकी क्षेत्रफल १३२९.६० वर्ग किलोमिटरलाई गाउँ विकास समितिइन रे सात नगरपालिका भरतपुर उप महानगरपालिका, रत्ननगर नगरपालिका, खैरहनी नगरपालिका, चित्रवन नगरपालिका, माडी नगरपालिका, नारायणी नगरपालिका, कालिका नगरपालिका, राप्ती नगरपालिका मी विभाजन अरीरैछ।

चितवन मध्यमाञ्चल  विकास क्षेत्रमी पड्या एक जिल्ला हो ।  यो नारायणी     अञ्चलमी पडन्छ ।




#Article 109: चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज (194 words)


चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज पईले (शाही चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज) नेपालको सबैहै पहिलो रे सबैभन्दा पुरानो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो । यइको स्थापना सन् १९७३ मी गरियाको हो । यईलाई १९८४ मा विश्व सम्पदा क्षेत्रमाई सूचीकृत गरियाको हो । येइको क्षेत्रफल ९३२ किमी2 (३६० वर्ग माइल) छ । यईको अवस्थिति उचाई तल्लो नदी उपत्यकामा १०० मी (३३० फिट) देखि चुरे पहाड क्षेत्रमा ८१५ मी (२,६७४ फिट) सम्म रया छ ।चि.रा.नि. नेपालको मध्य तराईमाई अवस्थित छ जुन जैविक विविधताको लागि धनी छ । यई निकुञ्जको मुख्य कार्यालय कसरामाई रह्या छ । सबै प्रकारका प्रशासनिक कामहरू कसरा बाटाई नै हुने गर्दछन् ।

सन् १९५१ सम्म चितवन उपत्यका तत्कालीन शासकहरूका बीचमी सिकार खेल्नको लागि निकै प्रचलित थियो । जईले पछि गएर चि.रा.नि.को रूप लियो । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मुख्य द्वार नजिकैको सहर भरतपुर बाटाई १० किलोमिटरको दुरीमाई रयाको छ। यो निकुञ्जको भ्रमण गर्नाकी सडकमार्ग हुँदै भरतपुर भएर टाँडीबाट भित्र पस्दै जान सकिन्छ भन्या भरतपुर विमानस्थलमाई दैनिक उडान उपलब्ध छन् ।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपाला सबैहै रामड़ो पर्यटन स्थल मध्येको एक हो | । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमी  दुई मुख्य प्रवेशहरूराय छन्: पूर्वमी  सौराहा र पश्चिममी  मेघौली गाँउ।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमी  सौराहा हात्ती सफारी रे जीपमी  जंगली सफारीकीलाई  लै लोकप्रिय माडीन्छ ।




#Article 110: चीन देश (108 words)


चीन  अधिकारिक नाम जनवादी गणतन्त्र चीन (PRC) पूर्वी  एशिया मी रयाको देश हो । १.३ अरब मान्छेको बसोबास भया यो विश्वको सबहै ज्यादा जनसंख्या भया देश हो र ९६,४१,१४४ वर्ग किलोमीटर क्षेत्रफलको भयाको रूस पछाको ठुलो देश हो ।

चीनको जम्मा २३ प्रान्त वटा छ । तिनिहरूको नाम यस प्रकार छ :- अनहुइ, फुजियान, ग्वागंसु, ग्वागंडुगं,ग्वीझिउ, हुवेइ, हाइनान, हेलीज्यंग, हेनान, हेवेइ, हुनान, ज्यागंसु, जिलीन, लियानिंग, कांगाहाइ, साहंगसी] सांनडोग, सिचुवान, साय्यांसी, ताइवान, युनान र झियाझिगं

तिब्बत, ग्वागंसी, निंगस्या, सिगंज्याग, भित्री मंगोलीया

बेजीगं, सघांइ, चुगंकिंग, तिनजिन

हंग कंग,मकाउ

बुद्ध, कन्फुसियस र तावो चीनका मुख्य धर्म हुन र पश्क्षिमी थोकाइ  क्षेत्र तथा पूर्वका हाइनान टापुमी लै केई मुसलमान हरूको बसोबास पाइन्छ।




#Article 111: छत्तीसगढ (216 words)


छत्तीसगढ भारतको एउटा राज्य हो। छत्तीसगढ राज्यको गठन १ नोभेम्बर २००० मा भाको थियो।यईको राजधानी रायपुर हो। यो भारतको २६औँ राज्य हो। भारतमा दुई क्षेत्र यस्तो छन जईको नाम विशेष कारणले गर्दा फेरियो - एउटाचै हो 'मगध' जुन बौद्ध विहारको अधिकताले गर्दा बिहार बन्यो र दोस्रो 'दक्षिण कौशल' जुन छत्तीस गढहरूलाई आफूमा समाहित राख्नले छत्तीसगढ बन्यो। छत्तीसगढ वैदिक र पौराणिक कालदेखि नै विभिन्न संस्कृतिको विकासको केन्द्र रहेको छ। यहाँको प्राचीन मन्दिर तथा त्यसको भग्नावशेषहरूको अध्ययनले थाह हुन्छ कि यहाँ वैष्णव, शैव, शाक्त, बौद्ध सितै अनेकौँ आर्य तथा अनार्य संस्कृतिहरूको विभिन्न कालहरूमा प्रभाव रहेको छ।

छत्तीसगढको उत्तर र उत्तर-पश्चिममा मध्यप्रदेशको रीवां संभाग, उत्तर-पूर्वमा उडीसा र बिहार, दक्षिणमा आन्ध्र प्रदेश र पश्चिममा महाराष्ट्र राज्य स्थित छन्। यो प्रदेश अग्लो सानो पर्वत श्रेणिहरूले घेरियेको घना जंगलहरू भयेको राज्य हो। यहाँ साल, सागौन, साजा र बीजा र बाँसको रुखहरूको अधिकता छ। छत्तीसगढ क्षेत्रको बीचमा महानदी र उसको सहायक नदिहरूले एउटा विशाल र उपजाऊ मैदानको निर्माण गर्छन, जुन लगभग ८० कि.मी. चौडा र ३२२ कि.मी. लामो छन्। समुद्र सतहदेखि यो मैदान करीब ३०० मीटर अग्लो छ। यस मैदानको पश्चिममा महानदी तथा शिवनाथको दोआब छ। यस मैदानी क्षेत्र भीत्र छन रायपुर, दुर्ग र बिलासपुर जिल्लाहरूको दक्षिणी भागमा। धानको भरपूर पैदावारकै कारण यसलाई धानको बटुको पनि भन्छन्।

आदिवासी कला धेरै पुरानो छ। हिन्दी लगभग सबै ठाँउमा बोलिन्छ तर मूल भाषा चैँ छत्तीसगढीनै हो।




#Article 112: जनक (132 words)


राजा जनक (Sanskrit: जनक, Khmer: Janak, Telugu: జనకుఁడు, Tamil: ஜனகன், Thai: ชนก (Chanok), Malay: Maharisi Kala) अथवा Raja Janaka (राजा जनक, rājā janaka) प्राचीन राज्य मिथिलाऽ ऐतिहासिक राजा थ्या। यिनरी राजधानी अच्यालाऽ नेपाल मी पड्‍ड्या जनकपुर शहर मी भण्ण्या जनविश्वास छ।

नेपाल मी अवस्थित मिथिला नगरी जनकपुराऽ राजा जनक वैदेही सीताऽ बुबा रे भगवान रामाऽ ससुरा थ्या। राजा जनक सीताऽ मूल बुबा नाइथ्या क्याइकि हिन्दू धर्मशास्त्रअनाऽ अन्सार खेत जोतन्ज्याँ सीता जी उनलाई यक बगस मी बन्द मिलीहुन। राजा जनक आफना प्रजाऽ बीच भउतै लोकप्रिय थ्या। यो भँणाइ छ कि यक फेर मिथिला मी भयानक रुणा पण्या रे जनता मी हाहाकार माचीगै, तसै बेला ऋषि-मुनिइन ले राजा ले आफुइले खेत जोत्याबर रुणा सकिन्या हुन भँणीबर अपील अर्‍यो। ऋषि-मुनिइनै कुरड़ि माणीबर राजा जनक ले खेत जोतन्ज्याँ धरती मी सीताऽ प्रादुर्भाव भयाऽहो भण्णेइ जनश्रुती छ।




#Article 113: जम्मू कश्मीर (169 words)


जम्मू र कश्मीर भारतको सबैभन्दा उत्तरमा स्थित राज्य हो । जम्मू रे श्रीनगर जम्मू कश्मिरका राजधानी हुन। पाकिस्तानले यइको उत्तरी इलाका (पाक अधिकृत कश्मीर) वा तथाकथित आजाद कश्मीर को क्षेत्रमाई आफ्नो कब्जामी निहित राखेको छ, जबकि चीनले अक्साई चिन माथि आफ्नो कब्जा राखेको छ । भारत सरकारले यी कब्जाहरुलाई गैरकानूनी मान्दै आयाको छ भने पाकिस्तान भारतीय जम्मू रे कश्मीरलाई एउटा विवादित क्षेत्र मान्दै आयाको छ। यई राज्यको आधिकारिक भाषा अङ्ग्रेजी तथा उर्दू रया: छ।

'जम्मू र कश्मीर' मा जम्मू (पुँछ सहित), कश्मीर, लद्दाख, बल्तिस्तान तथा गिलगित को क्षेत्र सम्मिलित रया छ। यई राज्यको पाकिस्तान अधिकृत भागलाई जोडेर यईको क्षेत्रफल २,२२,२३६ वर्ग कि.मी. रया छ। यहाँको निवासीहरु अधिकांश मुसलमान रया: छन्, तर उनरानको रहन-सहन, रीति-रिवज तथा संस्कृतिमाथि हिंदू धर्मको पर्याप्त छाप रया: छ। कश्मीरको सिमान्त क्षेत्र पाकिस्तान, अफगानिस्तान, सिंक्यांग तथा तिब्बत सँग जोडिया छ। कश्मीर भारतको एकदमै संवेदनशील तथा महत्वपूर्ण राज्य हो। कश्मीर भारतको उत्तरी क्षेत्रमाइ अवस्थित छ। भूगोलको हिसाबमी यो पहाडी रे हिमाली क्षेत्र हो। यहाँ अर्थात् यई क्षेत्रमाइ बर्षौबठे भूमिका बिषय माइ भारत रे पाकिस्तानको युद्ध चलि रैछ।




#Article 114: जयपुर (265 words)


जयपुर  जईलाई गुलाबी नगरका नामबाटी पनि जानिन्छ, भारतमा  राजस्थान राज्यको राजधानी हो। यो जयपुर नामबाट प्रसिद्ध प्राचीन रजवाडेको पनि राजधानी रहेको छ। यई शहरको स्थापना १७२८मा आंबेरका महाराजा जयसिंह द्वितीय ले गर्याहुन। जयपुर आफ्नो समृद्ध भवन निर्माण-परम्परा, सरस-संस्कृति अनि ऐतिहासिक महत्वको लागि प्रसिद्ध छ। यो शहर तीन पटिबाट अरावली पर्वतमालाबाट घेरियाको छ। जयपुर शहरको चिन्हारी यहाँका महलहरू अनि पुराना घरहरूमा लगायाका गुलाबी धौलपुरी पत्थरहरूहुन जुन यहाँका स्थापत्यको खूबी मानिन्छन। १८७६मा तत्कालीन महाराज सवाई मानसिंहले इङ्गल्याण्ड कि महारानी एलिजाबेथले प्रिंस अफ वेल्स युवराज अल्बर्टका स्वागतमा पुरा शहरलाई गुलाबी रङ्गबाट आच्छादित गरिया थियो। त्याबाट शहरको नाम गुलाबी नगरी रयाहो। पूरा शहर करीब छ भागहरूमा छ अनि यो १११ फुट (३४ मी.) चौडी सडकहरूबाट विभाजित छ। पाँच भाग मध्य प्रासाद भागलाई पूर्वी, दक्षिणी एवं पश्चिमी पटिबाट भएका छन्, अनि छैठा भाग एकदम पूर्वमा स्थित छ। प्रासाद भागमा हावा महल परिसर, व्यवस्थित उद्यान एवं एक सानो पोखरि छन्। पुराना शहका उत्तर-पश्चिमी पटि पहाडीमा नाहरगढ दुर्ग शहरका मुकुटका समान देखिन्छन। यई बाहेक यहाँ मध्य भागमा नैं सवाई जयसिंहद्वारा बनाईया वेधशाला, जन्तर मन्तर, जयपुर पनि छन्।

जयपुरलाई आधुनिक शहरी योजनाकारहरू द्वारा सबै भन्दा नियोजित अनि व्यवस्थित शहरहरूमा बाट गिनिन्छ। शहरका वास्तँकोर विद्याधर भट्टाचार्यको नाम आज पनि प्रसिद्ध छ। ब्रिटिश शासनका बेला यसमा कछवाहा समुदायका राजपूत शासकहरूको शासन थियो। १९औं सताब्दीमा यस शहरको विस्तार शुरु भयो तब यसको जनसंख्या १,६०,००० थियो जुन अब बढ गर २००१का आंकडहरूका अनुसार २३,३४,३१९ छ चुकी छ। यहाँका मुख्य उद्योगहरूमा धातु, संगमरमर, वस्त्र-छपाई, हस्त-कला, रत्न तथा आभूषणको आयोत-निर्यात तथा पर्यटन आदि शामिल छन्। जयपुरलाई भारतको पेरिस पनि भनिन्छ। यस शहरको वास्तुका बारेमा भनिन्छ , कि शहरलाई सूतबाट नाप लीजिये, नाप-जोखमा एक बालका बराबर पनि फर्क न मिल्नेछ।




#Article 115: जानकी मन्दिर (168 words)


जानकी मन्दिर पवित्र हिन्दू धर्मस्थल हो । जानकी अर्थात् सीताको यो मन्दिर उनको जन्मस्थल जनकपुरमाई अवस्थित छ। यई मन्दिरलाई मुगल शैलीमी बनाइयाको छ। नेपालको ख्यातीप्राप्त यई मन्दिरलाई कलाको उत्कृष्ट नमुना माणीन्छ। प्राचिन मिथिलाको राजधानी जनकपुरमाई अवस्थित जानकी मन्दिर विश्वभरका हिन्दुको आस्थाको केन्द्र हो। हिन्दु धर्ममाई लोकप्रिय रयाको रामायणकी सीताको जन्मस्थलमी बन्या यो मन्दिर भव्य रे आकर्षक छ। भारत मध्यप्रदेशस्थित टिकमगढकी राजकुमारी वृषभानु कुँवरीले ९ लाख चाँदीका असर्फी खर्चिभर निर्माण गरायाको मन्दिर भयाकाले यईलाई नौलखा मन्दिर पनि भनिन्छ| सन् १८९४ मा शिलान्यास भई सन् १९११ मी मन्दिर निर्माण पूरा भया थ्यो। मन्दिर मिथिलाञ्चलबासीका लागि सांस्कृतिक धरोहर लै हो। मन्दिरको वाषिर्क क्यालेन्डर अनुसार जन्मदेखि मृत्युसम्म प्रायः सम्पूर्ण क्रियाकलाप मिथिला विधिअनुरूप हुन्या गर्याको छ। राम जन्मको अवसरमी हरेक चैत्र रामनवमी, वैशाखमी जानकी नवमी, मंसिरमी रामजानकी विवाह महोत्सव, असोज पूणिर्मामी कोजाग्रत, साउन-भदौमी झुला, फागुनमी परिक्रमालगायत मनाइनु यईका उदाहरण हुन्। प्रत्येक महिनाका पूनिउमाई हजारौ श्रद्धालु भक्तजन सहभागी हुनान। यई मन्दिरलाई नेपाल सरकारले विश्व सम्पदा क्षेत्रमाई सुचिकृत अद्धाइ प्रयास जारि राख्याको छ। धार्मिक रे सास्कृतिक हिसाबले सम्पन्न मैथिली सभ्यताको धरोहरको रुपमाई रयाको छ जानकीधाम।




#Article 116: जितु नेपाल (200 words)


जितु नेपाल नेपालाः यक चर्चित हाँस्य कलाकार हुन। उनलाई मुन्द्रे भणीबर लगै पछ्याड्डान। उन हाँस्य टेलिश्रिङ्खला बठेइ दर्शकअन लाई मनोरन्जन दिन्या अद्दान। जितु नेपालले ट्वाक्क टुक्क नामक हाँस्य टेलिशृङ्खला बठेइ चलचित्र जीवनोः सुरूवात गर्याः हुन। तै पाछा जितु नेपालले लगभग तीन दर्जन चलचित्रमी अभिनय लै अरिसकिराइछन पुइलै उन लाई चलचित्र तिर तति मोह आथिन। उनलाई अच्याल दर्शकसामु मुन्द्रे भणिबर पछ्याणाउन्या टेलिश्रिङ्खला भँण्या जिरे खुर्सानी हो। जितु नेपाल रे शिवहरि पौडेलले जिरे खुर्सानी टेलिश्रिङ्खला सन् २००३ बठेइ नेपाल टेलिभिजन बठेइ सञ्चालनमी ल्यायाः हुन। येइ टेलिचलचित्रमी जितु नेपाल लाई चेलाः भुमिकामी धेक्द पाइन्छ।

जितु नेपालोः जनम बि. सं. २०३२ असार १ गते भयाः हो। जितु नेपालले बि. सं. २०४८ सालमी सिन्धुपाल्चोकाः जाल्पा मावि बठेइ एसएलसी परिक्षा दियाः हुन। एसएलसी परिक्षामी उनरो सिम्बोल नम्बर ३७९५५'यु' थ्यो। जितुले एसएलसी दोसरा श्रेणीमी अरिराइथ्यो। तै वर्ष उनरो विद्यालय बठेइ ४०/४५ जनाले एसएलसी परिक्षा दियाबरलै उन सुद्दाँ ५ जना मात्तरी उत्तीर्ण भयाः थ्या। जितु नेपालले बि. सं. २०५९ फागुन १३ गते मुना नेपाल सित मागी ब्या अर्याः हुन। उनरो ब्या तुलसी घिमिरे, शिवहरि पौडेल, दीपकराज गिरी, दीपाश्री निरौला जसा और भउतै चर्चित कलाकारअनैः उपस्थिति थि। जितु रे मुना नेपालाः दुइ सन्तान छन्। उनरि चेली समृद्धिको बि.सं. २०६१ सालमी रे चेला सक्षमको बि.सं. २०६३ सालमी जनम भयाः हो।




#Article 117: जीवनी (178 words)


जीवनी जीवनको वृतान्तलाई भणीन्छ। यो साहित्यको एक पुरानो विधा पनि हो। 

केहि प्रमुख व्यक्ति जईको जीवनीमाई मानिसहरूको भौत रुचि छ सूचीमाई तल दिइया छ -

अकबर | 
अकिरा कुरोसावा |
अटिला |
आटो स्टर्न |
अनवर अल-सदात
अब्राहम लिन्कन |
अमर्त्य सेन |
अर्नेस्ट टी एस वाल्टन |
अर्नेस्ट रदरफोर्ड |
अर्नेस्ट लारेन्स |
अब्दुस सलाम |
अर्विन श्रोडिन्गर |
अलेक्जांडर ग्राहम बेल |
अलेक्जांडर फ्लेमिङ |
अलेक्जांडर महान |
अलेक्सान्द्र एम प्रोखोरोफ |
अलेक्सी ए एबृकोसोफ |
अल्फ्रेड केस्लर |
अल्फ्रेड नोबेल |
अल्फ्रेड हिच्कक् |
अल्बर्ट आइन्स्टाइन |
अल्बर्ट ए मिकेल्सन |
फ्रान्ज फर्डिनान्ड

आगस्टस् |
ऐजक न्युटन |
आजे एन बोह्र |
आर्किमिडिज |
आर्थर एच काम्पटन |
आर्थर एल शालो |
आर्नो पेन्जियस |
आवेरोस

इ एम पर्सेल |
इगोर वाइ टाम |
इग्नेसी ल्युकसिविक्ज |
इंगमार बर्गमान |
इमान्युएल काण्ट |
इसिडोर ऐजक रबि

ईमिली डर्खीम

एडवार्ड गिबन |
एडवार्ड जेनर |
एडवार्ड वी एप्पलटन |
एडोल्फ हिटलर |
एन्रीको फर्मी |
ए जे लेगेट |
एमा गोल्डमन |
एमिलिया प्लेटर |
एमिलियो सेग्र |
एलेन ट्यूरिंग |
एलेनोर रोजवेल्ट |
एवा पेरोन




#Article 118: जुका (191 words)


जुका एक परजीवी किरा हो । हाम्रा भाषामी जुका दुई प्रकारका किरालाई भन्ना छन् । एक मान्छे तथा चौपायाका पेटमी पैदा हुन्या किरालाई जुका भन्ना छन् भण्या अर्को पानीमी बस्न्या मान्छे तथा चौपायाको रगत खान्या परजीवी किरालाई पनि जुका भनिन्छ । पानीमी बस्द्या जुका पनि तिन थरीको हुन्छ । एक थरीको जुका पानीमा नै बसन्छ र त्यो जुकाले मान्छे तथा चौपायाले पानी पिन लाग्याका बेला नाखमी प्रवेस अरिबर मैथै दिनसम्म रगत चुसन्छ । यो जुका पहिला नानो हुन्छ नाखमी पसिबर रगत खाइबर निकै ठुलो हुन्छ । यो जुका नाखमी तिन चार महिना सम्म बस्न सकन्छ । अर्को पानी जुका पानीको आसपास अथवा ओसिलो ठाउँमी वर्षाको समयमी पाइन्छ । यो जुका पहाडमा मात्र हुन्छ । यो जुका मान्छे अथवा चौपाया हिड्या बाटामी कुरी बसन्छ । मान्छे अथवा चौपाया बाटामी हिड्ड्या देख्यो भण्या उनरा खुट्टा अथवा जमिनमा लाग्याको अंगमी टाँसिन्छ । यै जुकाले मान्छे अथवा जनावरको बाहिरी अंगमी घाउ बनाइबर रगत खान्छ । रगत खाइबर मोटो हुन्छ तब आफै झडन्छ । जुकाले खायाको रगत भन्दा मैथ रगक घाउबाट बगन्छ । अर्को पानी जुका तराइमी पाइन्छ । यो पानी जुका धेरै पानी भयाको ठाउँमी बसन्छ । यो जुका पहाडी जुका भन्दा खतरनाक हुन्छ । 




#Article 119: जेट ली (228 words)


ली लियाञ्जी (, ), जनम २६ अप्रिल १९६३), या जै लाइ उनरा अर्खा नाउँ जेट ली ले पछ्याणियिन्छ, यक चलचित्र अभिनेता, चलचित्र निर्माता, चीनियाँ मार्शल आर्टिस्ट, वुशू च्याम्पियन रे अन्तर्राष्ट्रीय तारा हुन् जो बेइजिङ मैं जन्म्याः हन्। उन ले सन् २००७ मैं चीनियाँ राष्ट्रीयता त्याग अरिराइथ्यो।

तीन वर्ष सम्म वू बिन मैं प्रशिक्षण पछा ली ले आफुनो पैल्लो राष्ट्रिय च्याम्पियनशिप बेइजिङ वुशू टोलि खिलाइ जित्यो। १७ वर्षै उमर मैं वुशू बठेइ निवृत्ती पछा उन चीन मैं शाओलिन टेम्पल (१९८२) चलचित्र बठेप शुरुवात अरिवर यक लोकप्रिय अभिनेता बनिग्या। उन ले अइतिर जाइबर कैयौं सफल मार्शल आर्ट्स चलचित्रअन मैं अभिनय अर्यो, जन मैं मुख्य रूप ले वन्स अपोन अ टाइम इन चाइना शृंखला शामिल छ जै मी उन ले लोककथाः नायक वोङ फेई-हङ कि भूमिका निभाइराइथ्यो।

ली का हलिवुड चलचित्रअन मी पैल्लि भूमिका लीथल वेपन ४ (१९९८) मी यक नकारात्मक भूमिकाः रूप मी थि पुइ लै उनरा मुख्य पात्राः रूप मी भूमिका रोमियो मस्ट डाई (२०००) मी थि। एइ का पछा उन ले कैयौं हलिउड चलचित्रअन मी काम अर्यो जन मी किस  अफ द ड्र्यागन रे अन्लिश्ड शामिल छन्। उन ले द फरबिडन किङडम (२००८) मी ज्याकि च्यान सित, द एक्पेन्डेबल्स (२०१०) मी सिल्वेस्टर स्टेलोन सित रेद ममी: टम्ब अफ द ड्र्यागन एम्परर (२००८) मी ब्रेडन फ्रेजर सित अभिनय अरिराइथ्यो। उन हङकङ कि फिल्म ओशियन हेवन (२०१०) मी लै नजर आइरैथ्या जै को लेखन रे निर्देशन कक्सु क्सिआओलू ले अरिराइथ्यो।




#Article 120: जेरुशलम (128 words)


जेरुशलम (इब्रानी : जेरुशलयिम, अरबी : अल-क़ुद्स) इजरायल देश को राजधानी हो, जो केही देशद्वारा विवादित छ। यो यहूदी धर्म, ईसाई धर्म रे इस्लाम धर्म, तिनै को पवित्र नगरी हो। इतिहास हेर्दा जेरुशलम प्राचीन यहूदी राज्य को केन्द्र रे राजधानी रहयाथ्यो। यहाँ यहूदिहरूको परमपवित्र सुलैमानी मन्दिर पनि थियो, जईलाई रोमन ले नष्ट गर्याको थियो। यो शहर ईसा मसीह को कर्मभूमि थियो यही बाटी हजरत मुहम्मद स्वर्ग गयाका थिए।

राजधानी का अलावा यो एक महत्‍वपूर्ण पर्यटन स्‍थल पनि हो। यई शहर मा 158 गिरिजाघर तथा 73 मस्जिद रयाका छन। यि गिरिजाघर रे मस्जिद का अलावा यहाँ देखन लायक धेरै चिज छन। द इजरायल म्‍यूजियम, याद भसीम, नोबेल अभ्‍यारण, अल अक्‍सा मस्जिद, कुव्‍वत अल सकारा, मुसाला मरवान, सोलोमन टेंपल, वेस्‍टर्न वाल, डेबिडस गुम्‍बद आदि यहाँ का प्रमुख दर्शनीय स्‍थल हुन।




#Article 121: ज्ञानेन्द्र शाह (173 words)


ज्ञानेन्द्र वीर विक्रम शाह नेपालको इतिहासमा दुई पटक राजा हुने पहिला व्यक्ति होइबक्सन्छ।  २००७ मा मौसुफका आफूबुवा त्रिभुवन र बुवा महेन्द्र भारतबाट भारत सवारी भए पछि  राणा शासकहरूबाट मौसुफलाई राजा बनाई श्रीपेच पहिराइएको थियो। त्यसको पचास वर्ष पछि  राजा वीरेन्द्र को स्वर्गे पश्चात्  मौशुफबाट  पुनः नेपालमा आफ्नो परम्परा  र धर्मको रक्षाका निम्ति नेपालको अभिभावकत्व ग्रहण गरिबक्सेको थियो   ।

 राजा महेन्द्रका छोरा ज्ञानेन्द्र राज परिवारको परम्परा अनुसार राजा हुने रोलक्रममा होइबक्सन्न थियो। २०५८ जेठ १९ गते नारायणहिटी दरवारभित्र भएको नरसंहारमा राजा बीरेन्द्र लगायत तत्कालीन राज परिवारका अधिकांश सदस्यको मृत्यु भएपछि राजा बीरेन्द्रका भाई ज्ञानेन्द्र राजा  होइबक्सेको थियो।

मौसुफ सरकारले देशमा भई रएको माओबादी अराजकतालाई अन्त गर्न राजा भए लगत्तै २०६१ माघ १७ गते आफ्ना प्रजाको रक्षा र मुलुकमा देखा परेको अराजकतालाई समाप्त पारी सुन्दर शान्त नेपाल निर्माणका उदेश्यले जनतालाई शान्ती प्रदान गरिबक्सियो । 
तर बिदेशी चलखेल र नेपाललाई आफ्नो अधिनमा राख्ने मनसयले ग्रस्त मुलुकबाट यहाँको धर्म संस्कृति र परम्परालाई ध्वस्त गरि आफ्नो प्रभुत्व बढाउन अनेक प्रयास गरियो जसले गर्दा आफ्नो गौरवशाली र बहादुरु पुर्ण ईतिहास बोकेको शाहबंशिय राजसंस्था विरुद्ध बिदेशी पैसामा मानिसहरु बोल्न थाले।  




#Article 122: ज्वालामुखी (157 words)


ज्वालामुखी पृथ्वीका सतह मि उपस्थित यस्तो दरार या मुख हो जसबाट पृथ्वीकन भीतर को गर्म लावा, गैस, राख आदि बाहिर अाउन्छ। वस्तुतः यो पृथ्वी का माथि पत्रमि एक विभंग (rupture) हो जईबाट भितरको पदार्थ बाहिर निकल्छ। ज्वालामुखी द्वारा निस्किया इन पदार्थ जम्मा भई निर्मित शंक्वाकार स्थलरूप लाई ज्वालामुखी पर्वत भनिन्छ।

ज्वालामुखी को सम्बंध प्लेट विवर्तनिकी संग छ किनकि यो पाइयाछ की धेरैजसो यो प्लेटका सीमा का नजिक पाइन्छ किनकी प्लेट सीमा पृथ्वी का माथिल्लो पत्रमि विभंग उत्पन्न हुनाका कारण कमजोर स्थल उपलब्ध गराउन्छ। यइका अलावा केई अन्य स्थमि लै ज्वालामुखी पाइन्छ जसको उत्पत्ति मैंटल प्लूम है  हुन्या मानिन्छ रे यस्ता  स्थललाई हॉटस्पॉट को संज्ञा दिइन्छ।

भू-आकृति विज्ञान मि ज्वालामुखी लाई आकस्मिक घटना का रूपमि हेरिन्छ रे पृथ्वी का सतह मि परिवर्तन ल्याउनेवाला बलमि यइलाई रचनात्मक बल का रुपमि वर्गीकृत गरिन्छ क्याएकी यईले कैयौं स्थलरूप को निर्माण हुन्छ। अर्कातर्फ पर्यावरण भूगोल यिनको अध्ययन एक प्राकृतिक आपदा का रूप मि गर्छ क्याएकी यइले पारितंत्र रे ज्यान-माल मि नोक्सान हुन्छ।




#Article 123: झलारी-पिपलाडी नगरपालिका (106 words)


झलारी-पिपलाडी नगरपालिका नेपालको सुदूरपश्चिमाञ्चल अन्तर्गत महाकाली अञ्चलमा इ पर्ने कञ्चनपुर जिल्लामि अवस्थित एक नगरपालिका हो । झलारी बजार रयाको ठाँउलाई नगरपालिकाको केन्द्र बनाइयाको छ ।यो नगरपालिका २०६८ साउन १ देखि लागू हुने गरी बनाइएको हो तर कार्यन्वयनमा हाल २०७१ जेष्ठ ४ देखि आएको हो । झलारी-पिपलाडी नगरपालिका घोषणा गर्दा झलारी रे पिपलाडी गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरियाका हुन् । आर्थिक वर्ष २०६८/६९को बजेटमार्फत् मुलुकमा ४१ नयाँ नगरपालिका थपिंदा झलारी-पिपलाडी पनि नगरपालिका बनेको हो ।

झलारी रे पिपलाडी गाविसहरूलाई मिलाइ झलारी-पिपलाडी नगरपालिका बनाइयाको हो । त्यसैले बि.स.२०६८ को जनगणना अनुसार यी ठाउँहरूको जनसंख्यालाई जोडेर झलारी-पिपलाडी नगरपालिकाको जनसङ्ख्या ४२,०२६ रया छ । झलारी-पिपलाडी नगरपालिकामाइ ८,०२५ घरधुरि छन ।




#Article 124: टिकापुर पार्क (188 words)


टिकापुर पार्क नेपालकै सबैहै ठूलो पार्क हो।यो पार्क कैलालीको टीकापुर नगरपालिको को दक्षिण पुर्वमाई अवस्थित छ। यो पार्क पर्यटकहरूको गन्तव्यका रूपमाई विकसित हुनलाछ।

टीकापुर पार्क लाई टीकापुर बृहत उद्यान नामले लै चिनिन्छ।यो पार्कको वास्तबिक नाउ बङ्गला हो।यो पार्क राजा महेन्द्रका पालामी स्थापना भयाको थियो।कुनैबेला यइ पार्कमाई राजामहाराजा आउने रे बस्ने गर्दथे। राजा बीरेन्द्र पनि रानी ऐश्वर्य रे अन्य राज परिवारका निकटहरूसंग यो पार्क माइ आउने गरेका थिए।वर्षेनी लाखौको संख्यामाइ पर्यटकहरू यो पार्क घुम्न आउछन।प्रयटकको संख्या कार्तिक मंसिरमी बढी हुने गर्दछ।

पार्कका प्रमुख पथका बिचमाइ एउटा स्तम्भ रया छ।पार्कमाइ धेरै थरिका फुलहरू रया छन।पार्कलाई तिनचार ओटा समुहमी बाडीयाको छ। प्रत्येक समुहहरू फरक किसिमबाट सजिएका छन।उत्तर तर्फको बाटीकाको बिचमा बिश्राम स्थल रया छ।त्यसैको आगाडी पानिको फोहरा निर्माण गरियाको छ।पार्क भित्र फोटो खिच्नेहरू प्रसस्तै भेटिन्छन।

टीकापुर वाटीका बाहिर उत्तर पूर्वतिर बनभोज स्थल छुट्याईयाको छ। त्याहाँ मानिसहरू बनभोज आयोजना गर्दछन।यइका लागि पानिको समेत व्यावस्था गरियाको छ।मानिसहरू बनभोज संगै नाचगान गरेर रमाईलो गर्छन।प्राय तिहारमा देउसी भैलो खेल्ने समुहहरू पिकनिक आयोजना गर्ने भएकाले असोज, कार्तिक र मंसिर महिनामाई यो क्षेत्र मानिसहरूले ढाकियाको हुन्छ।बनभोज स्थलबाट पूर्वतर्फ कर्णाली नदीबाट छूट्टिएर आएको नदी छ जहाँ र्याफ्टिङ खेलेर रमाईलो गर्न सकिन्छ।साथै मानिसहरू पौडी खेलेर समेत रमाईलो गर्ने गर्दछन।




#Article 125: टोकियो (167 words)


टोकियो (जापानी: 東京, उच्चारणः तोउक्योउ) जापान को राजधानी रे सबैहै ठुलो नगर हो। यो जापान को होन्शू द्वीप मा रयाको छ। यईको जनसंख्या लगभग ८६ लाख छ, टोक्यो क्षेत्र को १.२८ करोड रे उपनगरीय क्षेत्रलाई मिलाईभर यहाँ अनुमानित ३.७ करोड मानस बस्दाछन जो यई दुनिया मी सबैहै बढी जनसंख्या भयाको महानगरीय क्षेत्र हो। टोकियो लगभग ८० किमी को क्षेत्र माई फैलियाको छ। रे यो क्षेत्रफल का हिसाबमाई लै विश्व को सबैहै ठुलो नगरीय क्षेत्र हुन आउछ।

टोकियो विश्व को सबैहै विकसित नगरमाईको एक हो। यो जापान को राजनीतिक, आर्थिक रे सांस्कृतिक गतिविधिहरूको प्रमुख केन्द्र हुनाका संगै विश्व को एक प्रमुख आर्थिक केन्द्र पनिहो। यो विश्व को सबैहै ठुलो महानगरीय अर्थव्यावस्था पनि हो जईको कुल घरेलू उत्पाद, क्रय शक्ति का आधारमी २००५ माई १,१९१ अरब डलर रयाको थियो। न्यूयोर्क नगर रे लण्डन का साथ मिलबर यो विश्व अर्थव्यस्था लाई संचालित गरने वाला इंजन हो रे यईलाई अल्फा+ नगर को दर्जा प्राप्त छ। विभिन्न संस्थाहरू द्वारा गराईया सर्वेक्षणमाई टोकियो लाई विश्व को सबैहै महँगो महानगर भया गौरव प्राप्त छ।




#Article 126: डोटी बोगटान (276 words)


डोटी बोगटान डोटी जिल्लाको दक्षिण रे कैलाली जिल्लाको पूर्वको सबै भूगोलमी फैलिएको क्षेत्र हो । बोगटान बोगटीको , स्वराड स्वराडीको भन्ने चलन छ । बोगटानका राजा पाल बाटै बोगटी भएका ठकुरीको राज्य हो । यिनु आइलेका दिनमी बम ,रजवार लेख्दा हान । कोई कोई मातरी बोगटी रजवार लेख्दछन । मोहन्याल देवता बोगटानका ठूला देवता हुन् ।  यहाँ केदार ,मोहन्याल ,कालिकादेवी ,औखोरे भगवती ,मसुर्खेते जसा भौत देवता छन् ।  यहाँका राजा देवता मोहन्याल हुन् । मोहन्याल केदारका जेठा चेला हुन् । यिनु देवता अयोध्याका राजाका कुलले पाएका उनका कुलले ल्याएका देवता हुन् ।  कत्यूरी राजाका सन्तानका त् यिनु कुलकै देवता भएपनि बोगटानमी बसोबास गद्दे चन्द राजाका सन्तान पनि मोहन्याल देवता बहुत मान्न हान । यिनु मात्तरी नै बोगटान मै बस्ते सबै जातका मान्छ यिनु देवता मान्न हान । यिनु सबै बैदिक देवता हुन् । बैदिक बिधिले पुजनु पडड छ । कार्तिक शुक्लमी केदार रे मोहन्याल ,बेताल ,अलडा, बडातड़ो देवताको जांत हुन्छ ।बोगटान जाने बाटो आत्तारियाहै गयो । सहजपुर पुगेपछि सहजपुर है बाटो छुट्टिन्छ । सहजपुरहै पुर्व जाने बाटो बोगटान जान्छ । बोगटान जानलाई बिपी नगर (घोल्डास) है बाटो जान्छ । यो बाटो है बस हिट्टी छ । यहाँ बीबी नगर तिर तीन गाड मिल्ला छन् । गड्सेरी गाड, काबडी गाड ,मस्सेई गाड रे खोला मिलि वर ठूली गाड बनेकी छ । बोगटान मी बामन जोशी ,भट्ट ,बिनाड़ी, पाठक ,मिश्र ,ओझा ,उपाध्याय,भण्डारी बस्तछन । पुर्बे बामन सापकोटा ,आचार्य, भुसाल, रेग्मी पनि छन् । ठकुरी मी बोगटी ,बम ,चन्द ,देउवा ,मल्ल ,शाही, कलेल बस्तछन । क्षेत्री /बैस्से जातमी ताड़ी, बोहरा ,धामी ,मन्नी(मौनी), कोटकेनी,छेड़ाल,ठगुन्ना, गद्सेला,सिंगाल, बिष्ट, खड्का ....बहुत जात छन् । मंगर जातका गुरुङ , लामा, सिजाली ,बुढा पनि छन्  ।  तल्जाती मी ढोली, भूल, ल्वार ,कामि ,मिजार ,बादी ओड,सार्की बस्तछन ।




#Article 127: डोटेली वातै (कथा) (1502 words)


एकदेशमी एक राजाकी सातरानी थिइन् । सातरानी भईबरपनि राजाको सन्तान नईथ्यो । एकदिन एकजोगी राजाकाकोट÷दरवारमी आयोछ त्यई जोगीलाई देखीबर राजालेभन्यु मेरासातरानी भईबरपनि सन्तान नईथिन् । केहीउपाए जानेका छौकी योगी÷मुनीवर भनेपछि जोगीले राजालाई भन्यो हजुर फलफूलका बगैचामी गई बक्सेला रे एक लफेतो जुनफलको झुप्पामी मन लागन्छ । त्यईमी हाँणी बक्सेला जति फलका दाना भुँङ्गीना झड्डाहान तिनु सबै लैजाई बर सबैरानीलाई बाँडी दिईबक्सेला रे खान भनीबक्सेला राजालेपनि त्यसै गरिवर आप्mना आँमका बगैचामी जाई आँमका रुखमा एक लफेतो हाँण्यो रे ६ दानाआँम झडेछन् । ती आँम आपूmलाई मनपड्डे ६ रानीलाई बाँण्यो रे रानीलाई तम खाए भन्यो तर रखौटी जसि भएकी कान्छी रानीलाई आँमको दानो खान नईदिओछ । त्यो बाँडेका आँपको दानो तिनु ६ जनी रानीलेखायोछ । तर कान्छीरानी बाहीर बहुत कामअद्देथिईन उनलाई राजाले रखौटी नौकर्नी जसी बनाएको थियो । त्यसैले ती रानी गन्धी मैली फोहर थिइन् । ती रानीले आँपको फालेको खोसडो (भित्रकोगुदी) बाहीर आँगनमी फालेको पाईछन् रे खुब आँम खाने मन लाग्योछ र आँम नईपाई त्यईगुदी चुस्योछ । त्यईपछि आँमका दाना खानेरानी गर्भवती नईभईन तर दानाको गुदी चुचेड्डे (चबउने) तिनु कान्छीरानी केही दिनपछि गर्भवती भईछन् । ती गर्भवती भएको देखेर अन्य रानीलेपनि आप्mना पेटमुडो कपडा बाद्योछ । गर्भवती भएकोजस्तै पेटठूलो ठूलो बनायोछ । यसै क्रममा ९ महिना पुगेपछि साँच्चिकै गर्भवती भएकी कान्छीरानीलाई सुत्क्यारोको व्यथालागेछ । सुत्क्याराको ब्यथालागेपछि तिनुऔर ६ रानीले तिनलाईभित्र मल्थडा (घरको माथिल्लोतला) लैगैन जब ती कान्छीरानी सुत्केराको व्यथाले छटपटाउन थालिन तब तिनका आँखामा औररानीले सल्लाह अरि कपडाले पट्टीबाँधी दियोछ । ती कान्छी रानीबाट सन्तान जन्मने बेला त्यई तलाको तल झड्डे (खस्ने) रौन बनाई दियाकोरहेछ । उनबाट जन्मेका एक रौतेलो र एक रौतेली गरी २ सन्तान तल गाईका गोठमा झडायो छ रे उनका कोखलाइनु ढुङ्गा र सिलौटो रगतमा लतपतायर राख्योछ । ती लाटी÷सोझी रानीलाई ती ६ रानीले भन्योछ तैले यहीपाई (जन्माईस) ती रानीपनि ढुङ्गा र सिलौटो देखेर दंङ्ग भईन । जब बसाईतक (साँझ) राजा सिकार खेलेर दरवारमी आएपछि ती ६ रानीले राजालाई पनिढुङ्गा र सिलौटो जन्माएको कहाँनी सुनाएछन् । राजापनि दंङ्गभएछन् । ती ६ रानीले सल्लाहगरी ती कान्छी रानीका बालबालिकाको मृत्यु होस् । भनी पहिले गाईका गोठमा गाईले चेपेर (कुचेर) मार्लान भनि फालिदियोछ । त्यहाँ तिनु झडेपछि गोठकी एक कलडी गाईको दुध फुटेछ । त्यही दुधखाएर ती बाँचेछन् । एहे यी त जिउनाई छन् । दुरफाल्नु पर्योभनि दुरलगेर सिसनाका झालमी फालेछन् । सिसनाका झालमा फालेपछि सिसनाका जडामा दुध फुटेछ । त्यो दुध खाएर ती अझै ठुूला हुदै गए र बढी रुनथाले । त्यहाँ पनि नमरेपछि । यो त भएनभनि तिनलाई तौडका गहिलो खातामा फालिएछ । त्यहाँ तौडकी जिलिमा दूध पूmटेछ । त्यो दूध खाएर ती दुवै बाँचेछन् र अझै जोर–जोरले रुनलागे । त्योपनि भएन यहाँपनि मरेनन् भनी तिनलाई घनघोर सुनसान चराचुरुङ्गी नभएको अन्धकार गर्मीले बोट–विरुवा नभएको तातो विन्द्रावनको जंगलमा लगेर फालेछन् । त्यहाँ ती दाजु–बहिनी मध्ये दाजु बाँसको कलेलो र बहिनी पूmलको घूतडो भईबसे।  ती बाँसको कलेलो र पूmलको घूतडो अति सुन्दर थिए । एकदिन राजाका मन्त्रीहरु सिकार खेल्न गएका बेला सिकार लखेट्दै त्यस स्थानमा पुगेछन् । त्यहाँ रहेका बाँसको कलेलो र पूmलको घूतडोलाई मन्त्रीहरुले अतिसुन्दर देखेछन् । उता पूmलको घूतडो रे बाँसको कलेलोलेपनि ती मन्त्रीलाई देखेपछि बहिनी रुपी त्योपूmलको घूतडोले र दाजुरुपी बाँसको कलेलोलाई भनेछ ः–“हम्रा बबाका मन्त्री आए, पूmलमगन्ता बाटो दिऊकी नाई दाजी पूmलमगन्ता” दाजुरुपी बाँसको कलेलोले भनेछ ः–”हम्रा बबाका मन्त्री भए बैना पूmलमगन्ता बाटो जनदिए बैना पूmल मगन्ता ”अनी ऐरेकतरेका काँडाले बाटो पुरै जेलिन्छ । मन्त्री अगाडी बढ्न सक्दैनन् । फेरी पूmलको घुतडो भन्छ ः–”बबाका मन्त्री आए पूmलमगन्ता ढोग दिऊकी नाई दाजी पूmल मगन्ता ” बाँसको कलेलो भन्छ ः–”हम्रा बबाका मन्त्री भए पूmलमगन्ता ढोग जनदे बैना पूmलमगन्ता”मन्त्रीहरु हेरेका हेरेई रहन्छन् । फूलको घूतडो भन्छ ः–”बबाका मन्त्री आए पूmलमगन्ता पानी दिऊकी नई दाजी पूmलमगन्ता” बाँसको कलेलो भन्छ ः–”हम्रा बबाका मन्त्रीभए पूmलमगन्ता पानी जनदे बैना पूmलमगन्ता” भनेको सुनेर ती मन्त्रीहरु ओहो के हो या,े भनि जबर जस्ती ती स्थाननजिक जानखोज्छन् । काँडाले कोतरिन थालेपछि मात्र पछि हट्छन् । 
अति सुन्दर रहेका ती बाँसको कलेलो र पूmलको घूतडोले भनेका कुराहरु साँझ दरवारमा फर्केपछि मन्त्रीहरु राजालाई सुनाउछन् । राजा अर्को दिन जेठी रानीलाई मन्त्रीका साथमा त्यहाँ पठाउनाहान् । ती जेठी रानीलाई देखेपछि पूmलको घूतडो रुपी बैनीले दाजुलाई भन्छीन ः–”हमरी सर्तुनी आईन् दाजी पूmलमगन्ता बाटो दिऊकी नई दाजी पूmलमगन्ता” दाजुरुपी बाँसको कलेलो भन्छ ः–”हमरी सर्तुनी भए पूmलमगन्ता बाटो जनदेबैना पूmलमगन्ता”अनी ऐजेरुका काँढाँले बाटो पुरैजेलिन्छ, फेरी पूmलको घूतडो भन्छः–”हमरी सर्तुनी आईन दाजी पूmलमगन्ता ढोग दिऊकी नाईदाजी पूmलमगन्ता” बाँसको कलेलो भन्छ ः–”हमरी सर्तुनी भए पूmलमगन्ता ढोग जनदे बैना पूmलमगन्ता ”यस प्रकारको क्रियाकलापहरु ती रानी हेरेको हेरेई रहन्छन् , फेरी पूmलको घूतडो भन्छः–”हमरी सर्तुनी आईन दाजी पूmलमगन्ता पानी दिऊकी नाई दाजी पूmलमगन्ता” बाँसको कलेलो भन्छ ः–”हमरी सर्तुनी भए पूmलमगन्ता पानी जनदे बैना पूmलमगन्ता” ती रानीलाई अत्यधिक रिस लागेर ती दुवैलाई उखेली फाल्न जबर जस्तगरी ती नजिक जान खोच्छन् । तर काँडाले कोतरिन्छन् तिनका कपडाच्यातिन्छन् र नसकिएपछि ती जेठी रानी दरवारमा फर्किआउँछिन् र साँझ राजाले के भयो भन्दा ती जेठी रानी भन्छिन् । के भन्नु महाराज हमूलाई त सर्तुनी आई भन्नाहान हाम्रा कपडा च्यातिए । केही थाहाभएन भनि रानी चुपचापबस्छिन् । अर्कोदिन अर्की रानीलाई पठाउँदा पनि जेठी रानी जस्तै भयो । यसप्रकार ६ वटै रानी गए र त्यसै भएपछि अन्तमा राजा दँङ्ग हुन्छन् र राजा आफै त्यहाँ जान्छन् । राजा त्यहाँपुग्दा पूmलको घूतडो भन्छ ः—”हम्रा बबा ज्यूकी सवारी भईछ पूmलमगन्ता बाटो दिऊकी नाई दाजी पूmलमगन्ता”बाँसको कलेलो भन्छः–”हम्रा बबा ज्यूकी सवारी भए पूmलमगन्ता बाटो दे बैना पूmलमगन्ता”अनी बाटो सफा हुन्छ । जंगल झलमल्ल उज्यालो हुन्छ । फेरी पूmलको घूतडो भन्छ ः—”हम्रा बबा ज्यूकी सवारी भईछ पूmलमगन्ता ढोग दिऊकी नाईदाजी पूmलमगन्ता” बाँसको कलेलो भन्छ ः–”हम्रा बबा ज्यूकी सवारीभए पूmलमगन्ता ढोगदे बैना पूmलमगन्ता”भनेपछि पूmलको घूतडो र बाँसको कलेलो निहुरिएर भुई छुनेगरी ढोग दिन्छन् । फेरी पूmलको घूतडो भन्छः–”हम्रा बबा ज्यूकी सवारी भईछ । पूmलमगन्ता पानी दिऊकी नाई दाजी पूmलमगन्ता”दाजु रुपी बाँसको कलेलो भन्छ ः–”हम्रा बबा ज्यूकी सवारी भए पूmलमगन्ता पानीदे बैना पूmलमगन्ता” भनेपछि पानीको लोटा राजाका हातमा आउँछ । राजा त्यो पानी पिउनाहान र राजा ती दुवैलाई लैजान तिनरा लग्गै जानाहान उखेल्न खोज्छन् । उखेल्न सक्दैनन् र  ती उखेलिदैनन् सारा राज्यका मान्छे लगेर फेरी उखेल्न खोज्दा पनि उखेलिदैनन् । यो के अचम्म भयो भनि राजाले गाउँका जन्ता लवालस्कर दरवारका कुकुर विराला सबैलाई लगेर जान्छन् । तर पनि ती उखेलिदैनन् मन्त्रीहरुले राजालाई पुनः अनुरोध गर्छन् । सबै आए महाराज कान्छी रानीको सवारी भएन, भनेपछि राजा भन्छन् । त्यो त गन्धी छ १२ पाथी मैल त्यईका हडमी छ १२ पाथी जौडाका गोला छन् । त्यई जन ल्याए, मेरो लाज हुन्े हो, भनी राजा मन्त्रीलाई जवाफदिन्छन् । मन्त्रीहरुले कान्छीरानीलाई त्यहाँ ल्याउनु पर्ने भनि निकै जिद्दी गरेपछि मात्र राजाले मन्त्रीहरुको अनुरोधलाई स्वीकार गरेर भन्नाहान । त्यसलाई नुहाई धुवाई सिगाँर पटार गरेर ल्याउनु । भन्ने राजाको हुकुम हुन्छ । राजाको हुकुम भएपछि ती मन्त्रीहरु कान्छी रानीलाई नुहाई धुवाई गहनाले सिँगार पटारगरी नयाँ–नयाँ कपडाको पहिरन लगाउन लगाई कान्छी रानीलाई त्यस स्थानमा ल्याउछन् । कान्छी रानी यसरी सिगार पटार भएपछि साँच्चै अन्य रानी भन्दा सुन्दर भएर त्यहाँ आईन । ती बालबालिका साँच्चिकै कान्छी रानीका सन्तान थिए । कान्छी रानीका सौताहरुले खेलेको खराव नियतको कारण ती बालबालिकाहरुले त्यो अवस्थामा पुग्नु परेको थियो । जब ती कान्छी रानी त्यस स्थानमा पुग्दा पूmलको घूतडो भन्दछ ः–”हमरी जीयाकी सवारी भईछ । पूmलमगन्ता बाटो दिऊकी नाई दाजी पूmलमगन्ता ”दाजु रुपी बाँसको कलेलो भन्छ ः–”हमरी जीयाकी सवारी भए पूmलमगन्ता बाटो दे बैना पूmलमगन्ता”अनी बाटो सफा हुन्छ । सारा जंगल उज्यालो हुन्छ । फेरी पूmलको घूतडो भन्छ ः—”हमरी जीयाकी सवारी भईछ पूmलमगन्ता ढोग दिऊकीनाई दाजी पूmलमगन्ता”दाजु रुपी बाँसको कलेलो भन्छ ः–”हमरी जीयाकी सवारी भए पूmलमगन्ता ढोगदे बैना पूmलमगन्ता ”भनेपछि पूmलको घूतडो र बाँसको कलेलो निहुरिएर जमिनै छुने गरी ढोग दिन्छन्” पूmलको घूतडो भन्छ ः— हमरी जीया की सवारी भईछ पूmलमगन्ता पानी दिऊकी नाई दाजी पूmलमगन्ता ”दाजु रुपी बाँसको कलेलो भन्छ ः–”हमरी जीयाकी सवारी भए, पूmलमगन्ता पानीदे बैना पूmलमगन्ता” भनेपछि पानीको लोटा ती रानीका हातमा आउँछ । रानी त्यो पानी पिउछिन् र रानी ती दुवैलाई देखेर दँङ्ग हुन्छन् । ती रानी नजिक पुग्दा बाँसको कलेलो मान्छेको रुपमा राजकुमार र पूmलको घूतडो मान्छेको रुपमा राजकुमारी हुन्छन् र ती दुवै राजा र कान्छी रानीका काखमा बस्छन् । त्यतिकैमा कान्छी रानीलाई दूध फुट्छ । ती दुवै दूध खान थाल्छन् । यो देखेर राजा दँग हुन्छन् र कान्छी रानीलाई सोध्न थाल्छन् । यी त तेरा बालबालिका (बच्चा) रहेछन् । यसो कसरी भयो भन्दा कान्छी रानी भन्छिन् – मलाई सुत्केरी ब्यथा लागेको समयमा ती मेरा सौता ६ रानीले मेरा आँखामापट्टी बाँधेका हुन् । मलाई ढुङ्गाको लोडो रे सिलौटा जन्माईस भनेका हुन्ु । म बेहोस थिए । थाहा नईपायपछि के गरे थाहा भएन भने पछि राजा ती ६ वटी रानीदेखि रिसले चूर भएर घरफर्के र अर्को दिन ती अन्य ६ रानीलाई दण्ड दिने गरी एक दच्के (एक चोटमा काटेको ऊखुको धार) काटेका लिखुको खेतमा मै मुडी बादीवर खैला बल्ल जुटाई मैलाउन नौकरलाई पठाएछन् । जब बल्ल मचमच हिट्ट लागे, तव ती रानी एक दच्के लिखुले गदगद गोदिन लागिन् । यसरी गोदिए पछि रुँदै रानीहरुले बल्ल (गोरु) लाई अनुरोध गर्न थालिन् । हमरा पालेका खैला बल्ल लस्की लस्की (सुस्त सुस्त) हिड भनेपछि बल्लको उत्तर हुन्छ । हमु कईले घाँस हाल्थेकी, हमु पानी तिस (तिर्खा) लागेका बेला पानी दिथेकी कान्छी रानी घाँस काटेर नआउदासम्म हामी पानीतिसले (तिर्खाले छटपटिन्थ्यौ) मद्दथे तमु ले के गुन लाउने कुरा गरेका छौ रे तमुलाई ईसै अद्दु हो । भनी झन जोरले हिड्छन् । यसप्रकार ती अपराध गर्ने ६ वटै रानी एक दच्के लिखुले गोदी गोदी मारिन्छन् । सुन्नेलाई सुनको माला, भन्नेलाई पूmलको माला यो सुन्ने वातै घट घट जाला । भन्न्ने बेला मुखैमी आई जाला । यस कथाको मुख्य शन्देश हो ः— अपराध छिप्दैन, अपराध गर्ने ले सजाय पाउँछ ।




#Article 128: डोनाल्ड ट्रम्प (1374 words)


डोनाल्ड ट्रम्प अमेरिकी व्यावसायी तथा राजनीतिज्ञ हुन। उनले  अमेरिकाको ४५ अौं राष्ट्रपतिय चुनावमी हिलारी क्लिन्टन लाई पराजित गरेका थ्या।

थोक्काइ दिन अम्ख अमेरिकाका रियलस्टेट विलिनियर तथा टी.भी. रियालिटी स्टार डोनाल्ड ट्रमले अमेरिकाको ४५ औं राष्ट्रपतिको सपथग्रहण अरेका छन् । आजभण्णा ७० वर्ष अम्ख अर्थात् १५ जून १९४६ मी अमेरिकाको क्विन्स न्यूयोर्क सिटिमी डोनाल्ड ट्रम्पको जन्म भयाथ्योे । उन् धनाढ्य परिवारमी जन्म्या हुन् । उनरा ‘बा’ फ्रेड ट्रम्प रे इजा मरियम ऐनी ट्रम्प हुन् ।  इन् प्रेस्बिटेरियन ईसाई धर्म माण्णे मान्स रैछन् । ट्रम्पको परिवार मूलतः जर्मनीबाटी आएको आप्रवासी परिवार हो । डोनाल्ड ट्रम्पको मुख्य निवास स्थान भणेको ट्रम्प टावर मैनहट्टन हो । इन् प्रसिद्घ अरवपति अमेरिकीहरु मध्येका एक मान्स लगै हुन् । ऐल सम्म इनको कुल सम्पत्ति ४०० करोड डलर पुगिसक्या छ । डोनाल्ड ट्रम्प प्रसिद्घ रियलस्टेट कारोवारी, बिजनेस मेन, अमेरीकी टि.वि पर्सनालिस्ट, राजनेताका संङ्गै लेखक लगै हुन् । 
 न्यूयोर्क स्थित क्यू फोरेष्ट स्कूलमी डोनाल्ड ट्रम्पले प्राथमिक शिक्षा प्राप्त अरेका थ्ये । उनरा बाः तिसै स्कूलका ट्रष्टीथे । १३ वर्षका उमेरमी ट्रम्पले त्यो स्कूल छाडिबर न्यूयोर्ककै अर्खो मिलिट्रि एकेडेमीमी भर्ती भए रे त्यैँबाटाइ उनले हाईस्कूल पास अरे । पछि सन् १९६४ मी डोनाल्ड ट्रम्पले फोर्डहैम यूनिभर्सिटीमी प्रवेश लिए । केहीवर्ष पछा उनरा बाःले उनलाइ युनिवर्सिटी अफ पेन्सिलवेनियामी पठायोे । त्यैँबाटाइ उनले सन् १९६८ मी बेचलोर साइन्स इन् इकोनोमिक्स बाटी ग्रेजुएट अरेका थे । 

ट्रम्पले ऐले सम्म तीन ब्या अर्या छन् । उनरो पैल्लो विवाह १९७७ मी पूर्व ओलम्पिक खेलाडी इवाना संङ्ग भया थ्योे । डोनाल्ड ट्रम्पको इवाना संङ्ग  सन् १९९१ सम्म मात्तरै पारिवारिक सम्बन्ध रयो । त्यै पछा उनले १९९३ मी अभिनेत्री मार्ला संङ्ग दोसरो ब्या अर्या थ । मार्लाले पनि १९९९मी ट्रम्प संङ्गसम्वन्धविच्छेद अरे पछा उहाँको तेसरो ब्या २००५ मी मोडल मेलानिया संङ्ग भया थ्योे । जो आज सम्म निरन्तर छ । ट्रम्पका सन्तानहरुमी एउटा चेली रे ४ चेला छन् । ट्रम्पकी पैल्लीकी स्वहानी इवाना बाटी २ चेला– डोनाल्ड ट्रम्प जुनियर, रे एरिक ट्रम्पका संङ्गै एक चेली इवांका ट्रम्प छन् । तिसोइ अरिबर दोसरो ब्या अरयै मार्लाबाटी १ चेलो टिफनी ट्रम्प रे तेसरोब्या मेलानिया बाटी १ चेलो विलियम ट्रम्प जन्मेका छन् । 
  डोनाल्ड ट्रम्पले २००१ लाइहै २००८ सम्म डेमोव्रmेटिक पार्टीबाटी तथा २००९ लाइहै रिपब्लिकन पार्टीबाटी आफ्ना राजनीतिक गतिविधिहरुमी सव्रिmय रहनु भया थ्योे । केही महिना अम्ख रिपब्लिकन पार्टीबाटी राष्ट्रपतिका उमेद्वार भएका डोनाल्ड ट्रम्प आफ्नो जीत पछा सन् २०१६ नबम्बर ९ तारिख मी संयुक्त राज्य अमेरिकाका ४५ औं राष्ट्रपति बनेका थे । उनले डेमोव्रmेटिक पार्टीका उम्मेदवार आफ्ना प्रतिद्वन्दी हिलेरी क्लिंटनलाइ कडा प्रतिस्पद्र्घामी हराया थे । संस्थापन राजनीति विरुद्वको उनरो जीतलाई अमेरिकी राजनीतिका इतिहासमी एक आश्चर्यजनक घटनाका रुपमी व्याख्या अरिया छ । यै घटनालाइ अमेरिकाका प्रमुख दुईपार्टी डेमोव्रmेटिक रे रिपब्लिकन आवद्घ श्वेतवर्णका अधिकांश मतदातान्को ऐतिहासिक गठबन्धनका रुपमी लगै व्याख्या अरिया छ । डेमोव्रmेटिक पार्टीकी उम्मेद्वार हिलारी रोदम क्लिन्टन विरुद्व  ७० वर्षीय ट्रम्पले २७९ ईलेक्ट्रोरल मत पाइबर विजयी भया थे । पैल्लीकी विदेशमन्त्री लगै रहनु भएकी हिलेरी रोदम क्लिन्टनले भणे २१८ ईलेक्ट्रोरल मत मात्तरै पाएकी थिन् । अमेरिकामी राष्ट्रपतीय चुनावको जीतका लागि कुल ५३८ ईलेक्ट्रोरल मत मध्ये बहुमत संख्या अर्थात् २७० मतको आवश्यकता पडन्छ । 
इसरी अमेरिकाका राष्ट्रपतीय इतिहासमै पैल्लो पटक ट्रम्पले नयाँ कीर्तिमान स्थापित अरेका छन् । तर उन्लाइ ऐलसम्म कुनै पनि किसिमको राजनीतिक एवं सार्वजनिक पद धारण गरेको वा त्यस् किसमको नेतृत्व अरेको अनुभव नैथी । ट्रम्प अमेरिकाका इतिहासमी पैल्लो गैर सैनिक अमेरिकी राष्ट्रपति लगै बनेका छन् । यै भण्णा अगाडी सन् १९५३ मी सैनिक जनरल डोईट आईजनहाउर, गैर राजनीतिज्ञका रुपमी राष्ट्रपतिका चुनावमी निर्वाचित भएका थे । 

 राष्ट्रपतिका चुनावमी आप्रवासन, आतंकवाद रे आयात–निर्यात जसा विषयमी संस्थापन राजनीतिको लाईन भण्णा एकदमै फरक किसिमको रे कडा अभिव्यक्ति दिएका ट्रम्पको जीत हुनुमी मूलतः अमेरिकाका ग्रामीण क्षेत्रमी वसोबास अद्दे कामकाजी श्वेतवर्ण समुदायका मान्सले उल्लेखनीय रुपमी मत दिनु हो । वासिङ्टनको राजनीतिले बहुसंख्यक जनताको मागलाई सम्बोधन अद्द सफल नभया रे त्याँ आमूल परिवर्तन आवश्यक रहेको भण्णे ट्रम्पको चुनावी भाषण थ्योे । आप्रवासन एवं शरणार्थी व्यवस्थापनले अमेरिकामी आतंकबाद भित्रिएको रे त्यैका रोकमी कडाई गर्ने ट्रम्पको भाषणलाई अमेरिकाका मूलआदिबासी श्वेतवर्णका मतदाताहरुबाटी अत्यधिक मनपराईया थ्यो । हुनात उनरी प्रतिद्वन्दी महिला उम्मेद्वार हिलारी क्लिन्टन लगै श्वेत समुदाय भितरकी थिन् । तर उनी अमेरीकाको सुदूर ग्रामीण भेगमी तिति लोकप्रिय हुन नै सकिन् । अमेरीकाका निवर्तमान राष्ट्रपति बाराक हुसेन ओबामा ,त्याँका अधिकांश सञ्चार माध्यम ,त्याँका आप्रवासी, अल्पसंख्यक, रे विशेष अरिवर मुश्लिमवर्गको जोरदार समर्थन भैबर पनि हिलेरी क्लिन्टनले ट्रम्पसंङ्ग हार व्यहोर्नु पड्या थ्यो ।

लगभग अठारौं शताब्दि लाइहै विश्वशक्ति राष्ट्रको नामले कहलिएको अमेरिका ऐल आइबर पुराइ संसारभरी आफ्नो प्रभाव जमाउन सफल भया छ । संसारमी घट्ने कुनैपनि घटनाप्रति हुने अमेरिकी दृष्टिकोणले भौत महत्व राखन्छ । आजको युग भणेकोे विज्ञान–प्रविधि रे संचारको युग हो । विश्वव्यापीकरण व्यापारका यै युगमा पुराइ संसार भोकमरी, गरिवी, अशिक्षा , रोग, आतङ्कवाद् रे शरणार्थी व्यवस्थापन् समस्या जसा आधारभूत आवश्यकताको उन्मुलनका लागि प्रयत्नशील रह्या छ । तिसोइ अरिबर पुरै संसारमा डढेलो जसोइ भैबर गइरया आतंकवाद ,मानव बेचविखन रे ड्रग्स तस्करी संङ्ग लड्ड संसारका सबै राष्ट्रहरु एकजुट भइरया छन् । ठिक इसै बेला अमेरिकाका नव निर्वाचित् राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प जो पुराइ विश्वको एउटा शक्तिशाली राष्ट्रका प्रमुख भया छन् ,जैका हरेक शब्दले पुराइ संसारलाइ प्रभावित अरन्छ , उनले हरेक क्षेत्रमी विश्वका सबै समस्याहरुलाई उन्मुक्ति दिलाउन समसामयिक घटनाहरुमी चासो धेखाउनुका संङ्गै सबै राष्ट्रहरुलाई आफ्नो साथ, सान्त्वना रे सहानुभूति दिनु पड्डे हो , तथा त्यै प्रति सकारात्मक लगै हुनु पड्डे हो, तर त्यैको ठिक उल्टो उनले विश्व व्यापारका विरुद्घ रे आप्रवासी विरोधी नीति सम्वन्धी दिया आफ्नो बयानले पुराइ विश्वलाइ हैरान रे चिन्तित बनाइराइ छ ।  विश्व शक्ति राष्ट्र अमेरिकाका राष्ट्रपतिले आफ्नो देशबाटी विश्व व्यापारीकरणलाई रोक्द खोजेकाइ हुन् त ? के उनले यै पटक पुराइ संसारलाइ १०० वर्ष पछाडीकै अवस्थामा पुर्याउन चाहेकै हुन्ना त ? इसा प्रश्नको उत्तर आउन आजै केही पर्खनु पड्डे हुन्छ । तर ट्रम्पले राष्ट्रपति हुनाहुनाइ आफ्नो पूर्वघोषित नीति अनुसार विदेशबाटी अमेरिकामी आयातीत बस्तुहरुमी अस्वाभाविक कर लाउने निर्णय अरे  । साथै ७ वटा मुस्लीम राष्ट्रका नागरिकन्लाई अमेरिका प्रवेशमी पूर्ण प्रतिवन्ध लाउने निर्णय अरे । इसेरी भविष्यमी नेपालका नागरिकलाइ पनि इसोइ प्रतिवन्ध नैलगाउँन्ना भणिबर भण्ण नै सकिनो । आफ्नो नजिकको छिमेकीराष्ट्र मेक्सीको बाटी समेत अमेरिकामी आयात हुने बस्तुमी २० प्रतिशत कर लाउने रे त्यै करबाटी उठ्या पैंसाले मेक्सीको रे अमेरिकाका सीमानामी पक्का पर्खाल लाउने उनरा निर्णयले मेक्सीकोमी तीब्र विरोध भयाथ्योे । यै विभेदकारी निर्णयले अमेरिकाको मित्रराष्ट्र मेक्सीको अमेरिकासंग अति रुष्ट भया छ भणे ,चीनले त भविष्यमी अमेरिका संग युद्घहुन सक्ने भणी आफ्ना विभिन्न संञ्चार माध्यबाटी अभिव्यक्ति समेत दिईसक्या छ । तिसोइ अरी डोनाल्ड ट्रम्पको अर्को विवादास्पद नीति भणेको आप्रवासी रे शरणर्थीलाई विशष अरिबर मुसलवानराष्ट्रका नागरिकलाई अमेरिका प्रवेशमी रोक लाउनु हो । हुना त यो अवैज्ञानिक रे एकल निर्णयलाइ ऐल त्यहाँको अदालतले लगै रोक लाया अवस्था छ ,तर भविष्यमी यो नीति कानुन बनिबर पास हुने होे भणे, यैले पुराइ विश्वलाइ नराम्रो संग प्रवाभित अन्ने निश्चित धेखिन्छ । किलाइकी ऐल पुराइ विश्व विश्वव्यापीकरण व्यापारका अवधारणामी लम्की रह्या छ । यैको नेतृत्व स्वयं अमेरिकाले नै अरिरह्या थ्यो । यै अवधारणा अनुसार प्रत्येक राष्ट्रले एक–अर्को राष्ट्र संङ्ग सहजरुपमी अन्तराष्टिय व्यापार–व्यवसाय अद्द पाउँनु पड्ड छ । विश्वका भौत राष्ट्रले यै नीतिलाइ अनुमोदन अद्दै आफ्ना देशका आयात–निर्यात नीतिलाई प्रसस्त खुकुलो बनाउने तर्फ काम अरिरहेका थे । साथ–साथै आवश्यक सहयोगको आदान–प्रदान लगै अरिरहेका थे । विश्वव्यापीकरण व्यापारलाइ सहज बनाउन प्रत्येक राष्ट्रले आफ्नो आव्रजन नीति (आफ्नो देशमा प्रवेशगर्ने अन्यराष्ट्रका नागरिकहरुलाइ दिइने भिसा नीति) पनि खुकुलो बनाउने तर्फ काम अरिरह्याथ्ये । तर विश्व शक्ति अमेरिकामी भणे डोनाल्ड ट्रम्पको जीत संङ्गै यो अवधारणा सकिने सम्भावना बढ्या छ । यिसोे हुन गए भविष्यमी विश्वका और कैयौ धनी राष्ट्रले समेत यैको अनुकरण अद्दे हुने रे अमेरिकाको जसै आफू अनुकुल व्यापार नीति रे आब्रजन नीति बनाउँने हुन्  । यैले धनी रे गरीब राष्ट्रका झिक् बर्ती अन्तर रे तिक्तता पैदा हुने जसो छ । नेपालमी पनि यैले फुचेरो असर पुर्याउने निश्चित छ । प्रत्येक वर्ष डि.भि. व्यापार ,पर्यटन, स्टुडेन्ट, तथा अन्य भिसा पाइबर अमेरिका जाने भौत नेपालीको अवसर गुम्ने धेकिन्छ । तिसोइ अरिबर नेपालले अमेरिकामी सहुलियत निर्यात शुल्क तिरी बेच्दै आया सामानको व्यापार लगै ठप्प हुने छ । 
  संसारमा एक राष्ट्रले अर्खोराष्ट्र संङ्ग् आफ्नो व्यापार व्यवसाय अद्द पाउँने पुरानो परम्परा र अधिकार ऐल धरापमी पड्या छ । शिक्षा ,ज्ञान, सीप, प्रविधि, संस्कृति, कला, मनोरञ्जनका विषयहरु रे व्यापार, जसा आधारभूत कुराको एक–अर्खा राष्ट्रमी आदान–प्रदान अद्दपाउँनु भणेको पुरानाइ कालधेकी चल्लै आइरह्या विश्व परम्पराको अनुपम उदाहरण हो । अमेरिका जसो पुराइ विश्वको अग्रणी नेता राष्ट्रका राष्ट्रपतिका यिसा कदमले यी यावत् कुराका प्रचार–प्रसारमी रोक लाग्दे हो भणे यैले ऐलेसम्मकै कैले नभया नौलो इतिहास कायम अन्नेछ । जो पूराइ विश्वका लागि दुःखदायक रे पीडादायक हुने निश्चित छ । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका यिसा अदूरदर्शी ,पक्षपाती रे अयोग्य निर्णयले अद्दा पूराइ विश्व भोकमरी,वेरोजगारी, अशिक्षा, विभेद, छुवाछुत रे मानवाधिकारको हनन जसा समस्या बाटी झन् बढी ग्रस्त हुनै जानेछ । करोडौं रोजगारीका अवसर गुम्नेहुन् , लाखौं शरणार्थी भोक–भोकै मन्नेहुन् ,रे यैले पूराइ विश्व परिवेशको शान्त वातावरणलाइ खोदल्न्या धेखिन्छ ।




#Article 129: ढाका (143 words)


ढाका (बंगला भाषामा: ঢাকা) बंगलादेश को राजधानी हो । यो शहर बूढी गंगा नदीको तटमी रया यो देशकै सबैभन्दा ठुलो शहर हो । राजधानी हुनु बाहेक यो बांग्लादेशको औद्यौगिक रे प्रशासनिक केन्द्र पनि हो । ढाकामा मुख्य रुपमी धान, उखु तथा चियाको ब्यापार गरिन्छ । ढाकाको जनसंख्या लगभग १.४३ करोड रयाको छ जुन कि संसारकै सहरहरु मध्येको ११ औ सबैभन्दा बढी हो । ढाकाको आफ्नो बेग्लै इतिहास रयाको छ तथा यईलाई संसारमा मस्जिदको शहरको नामले पनि चिनिने गरिन्छ । मुगल सल्तनतको समयमा यस शहरलाई १७ औ शताब्दिमा जहांगिर नगरको नामले चिनिने गरिन्थ्यो। यो शहर त्यस समयमा पनि एउटा प्रादेशिक राजधानी हुने गर्दथ्यो रे यहाँ निर्मित हुने मखमलको ब्यापारमा यस शहरको नाम पुरै विश्वमा रयाको थियो । आधुनिक ढाकाको निर्माण तथा विकाश ब्रिटिश शासनको समयमी उन्नाइसौ शताब्दीमा भयो रे यो शहर चांडैनै भारतको कोलकाता पछि पुरै बङ्गालको दोश्रो ठुलो शहरको रुपमा बिकशित भयो ।




#Article 130: ढाका टोपी (121 words)


ढाका टोपी ढाकाका कपडाबठे बन्या बैगान(ब्यौस्या)ले लाउन्या पहिरन टोपी हो।
ढाका टोपी ढाकाको कपडाबठे बन्या  बैगान(ब्यौस्या)ले लाउन्या पहिरन टोपी हो। यो मुख्य रूपले नेपालको पहाडी भू-भागमी बसोबास ग्द्ध्या प्राय सबै थरीका मान्सुनले परम्परागत रूपमी लाउन्या गद्धान् । ढाका टोपी नेपालको राष्ट्रिय पोशाक लै हो । ढाका टोपी घरेलु तानमाइ हातले बुन्या कपडाबठे बनाइया हुन्छ । ढाका टोपी बैगान(ब्यौस्या)ले मात्र प्रयोग गद्धान् । प्राय दौरा सुरूवालका साथमाइ ढाका टोपी लाउन्या गरिन्छ । ढाकाटोपीले नेपाली जातीको पहिचान जणून्छ । पाल्पाली ढाकाटोपीलाई देशकै उत्कृष्ट ढाकाटोपी माणीन्छ ।

के बर्षबठे अंग्रेजी पात्णा अनुसार नयाँ वर्ष जनवरी १ तारिकका दिन नेपालमिउ अन्तर्राष्ट्रिय टोपी दिवस मनाउन थालिया छ | ये बर्ष ‘नेपाली पोशाक लगाऔ, राष्ट्रियता जोगाऔं’ भन्ने नाराका साथ राजधानीसहित विश्वभर तेस्रो अन्तर्राष्ट्रिय टोपी दिवस मनाइया छ।




#Article 131: ढोरपाटन शिकार आरक्ष (290 words)


ढोरपाटन शिकार आरक्ष नेपालको एक मात्ररी शिकार आरक्ष हो। यो आरक्ष पश्चिम नेपालमी धौलागिरी हिमश्रृंखला भितर  रुकुम,  म्याग्दि रे  बाग्लुङ गरी तीन जिल्लामाई फैलियाको छ, जईको क्षेत्रफल १,३२५ वर्ग किलोमिटर रयाः छ। ढोरपाटन शिकार आरक्ष बि. सं. २०४० (सन् १९८३)मी स्थापित भयो रे येको बि. सं. २०४४ (सन् १९८७)मी मात्ररी सरकारी मान्यता प्राप्त गर्‍यो। यईको उत्तरी सिमामी पुथा, चुरेन र गुर्जा हिमालअन रयाः छन्। यो आरक्ष समुन्द्री सतहबठे २,८५० मिटर(९,३५० फिट) बठे ५,५०० मिटर(१८,००० फिट) उचाईमी अवस्थित छ।

ढोरपाटन शिकार आरक्ष क्षेत्रमी आश्विन महिनाको शुरुवात सम्म वर्षात मौसम रहन्छ। यहाँ हिउँद मौसम दिनको तापक्रम न्युन रहने तथा जोडसँग हावा चल्ने गर्छ। माथिल्लो भेगमा बिहानी समयमा बादल तथा कुहिरोले ढाकिरहन्छ तर पछि हावा चलेर बादलहरू हट्न गई मौसम सफा हुने गर्छ। माघ तथा फाल्गुण महिना तिर यई क्षेत्रको तल्लो भेग सम्म नै हिउँ पर्ने गर्छ तर यो चाडै पग्लेर जाने गर्छ।

यो ठाऊ बाग्लुङगको पश्चीम दिशामी पणन्छ। बाग्लुङगको नाम चलेको बजार बुर्तिवागबाट पैदल १ दिन हिडेपछि ढोरपाटन पुग्न सकिन्छ। ढोरपाटन सम्म यातायातको सुबिधा छैन, तत्काल भने बुर्तिवागबाट केही माथी बोबान्ग सम्म जीप जाने गरेको छ।

ढोरपाटन शिकार आरक्षमी गोब्रे सल्ला, सल्ला, भोजपत्र, लाली गुराँस, ठिँग्रे सल्ला, सिंदूर, धुपी तथा देबदारु लगायतका वनस्पतिहरू पाइन्छन्। अधिक मात्रामी जैविक सम्पदाको खानी मानियाको ढोरपाटन क्षेत्रमा १ सय ८५ थरीका दुर्लभ वनस्पति उच्च पहाडी सिमसार क्षेत्र ३२ थरीका स्तनधारी वन्यजन्तु, १ सय ३० प्रजातीका चराचुरुङ्गी ८ सय ५२ नाउर, २ सय झारल, हिउँ चितुवा, चित्तल, थारल, घोरल, भालु, बँदेल, लंगुर लगायतका जंगली जनावर र पंक्षीहरू रयाका छन्।

सिकारको लागि प्रख्यात यई आरक्षमी पेशेवर सिकारीको लाईसेन्स प्राप्त सिकारीले ९ नाउर र ११ झारलको सिकार गर्न पाउने प्रवधान रयाको छ। पछिल्लो जनगणना अनुसार आरक्षमा करिब ८ सय ५२ नाउर छन्। आरक्षमा रहेका हिउँ चितुवा, घोरल, हिमाली कालो भालु, भुक्ने मृग, लुंगुरलगायत लोपोन्मुख वन्यजन्तुको सिकार गर्न निषेध गरियाको छ।




#Article 132: तमिलनाडु (356 words)


तमिलनाडु (तमिल:  தமிழ்நாடு , तमिलनाटु) भारत को एउटा दक्षिणी राज्य हो । तमिलनाडुको राजधानी  चेन्नई हो । तमिल नाडुका अन्य महत्त्वपूर्ण नगर मदुराय, त्रिचि, कोयम्बतूर, सलेम, तिरूनेलवेली छन् । यईका छिमेकी राज्य आन्ध्र प्रदेश, कर्नाटक रे केरल हुन्। तमिल नाडुमा बोलिने प्रमुख भाषा तमिल हो । तमिलनाडुको वर्तमान मुख्यमन्त्री जयललिता र राज्यपाल सुरजीत सिंह बरनाला हुन् ।

ब्रिटिश शाशनकालमा यो प्रान्त मद्रास प्रेसिडेन्सीको भाग थियो । स्वतन्त्रताका पछि मद्रास प्रेसिडेन्सीलाई विभिन्न भागहरूमा बाँट दिइयो, जईको परिणति मद्रास तथा अन्य राज्यहरूमा भयाको हो । १९६८ मा मद्रास प्रान्तको नाम बदली तमिल नाडु राखियो ।

तमिलनाडु शब्द तमिल भाषाका तमिल तथा नाडु (நாடு) अथवा देश वा वासस्थान,देखि मिलेर बनायाको छ जईको अर्थ तमिलहरूको घर वा तमिलहरूको देश हुन्छ।

तमिलनाडुको इतिहास धेरै प्राचीन छ।आरम्भदेखि यो तीन प्रसिद्ध राजवंशहरूको गर्मभूमि रहेको छ- चेर, चोल तथा पांड्य। तमिल नाडुका प्राचीन संगम साहित्यमा, यहाँका तत्कालीन राजाहरू, राजकुमारहरू तथा तिनको प्रशंसक कविहरूको बारम्बार विवरण मिल्दछ। विद्वान तथा विशेषज्ञ यस्तो मान्दछन् कि, यो संगम साहित्य यस ोत्तर (इसा-पश्चात) को आरम्भिक केही सताव्दीहरूको छ। आरम्भिक चोल, पहिलो शताव्दीदेखि लिएर चौथो शताव्दीसम्म सत्ताका मुख्य अधिपति रहे। यिनमा सर्वप्रमुख नाम करिकाल चोल (तमिल - கரிகால சோல (तमिल हिज्जेको शुद्धता अपूर्ण हुन सक्छ )) हो, जईले आफ्नो साम्राज्यलाई कांचीपुरम्सम्म फैलाय। चोलाहरूले वर्तमान तञ्जावुर तथा तिरुचिरापल्लीसम्म आफ्नो साम्राज्य विस्तृत गरे तथा सैन्य गर्महरूमा महारत प्राप्त गरे।आफ्नो यौवन कालमा चोलाहरूले दक्षिणमा श्रीलंका तथा उत्तरमा धेरै सौ कि.मी.सम्म आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गरे। तेस्रो शताव्दीसम्म कालभ्रहरूका आक्रमणदेखि चोलाहरूको पतन आरम्भ भयो। कालभ्रहरूलाई छठी शताव्दीसम्म उत्तरमा पल्लवों तथा दक्षिणमा पांड्यहरू ले हराएर बाहिर गरिदिए।

५८० ई०का नजिन पांड्य शाशक, जो मन्दिर निर्माणमा निपुण थिए, सत्ताका प्रमुख भए र अर्को १५० वर्षहरूसम्म राज समाले। कांचीपुरम् तिनको प्रमुख केन्द्र थियो। द्रविड स्थापत्य यस समय आफ्नो चरममा थियो।

९औं शताव्दीमा चोलाहरूको पुनरोदय भयो। राजाराजा चोल तथा त्यईको पुत्र राजहरूद्र चोलका नेतृत्वमा चोल एसियाका प्रमुख साम्राज्यहरूमा गनिन थाल्यो। तिनको साम्राज्य बङ्गालसम्म फैल्यो। राजहरूद्र चोलको नौसेनाले बर्मा (म्यानमार ), अंडमान र निकोबार द्वीप समूह, सुमात्रा, जावा, मलय तथा लक्षद्वीप तकमा अधिपत्य जमाए। चोलाहरूले पनि भुवन (मन्दिर) निर्माणमा प्रवीणता हासिल गरे।तंजावुरको वृहदेश्वर मन्दिर यसको सुंदरतम उदाहरण छ। १४ औं शताव्दीका आरम्भमा पांड्य फेरि प्रभुत्वमा आए र अधिक दिनहरूसम्म टिक्न सकेनन्। तिनलाई उत्तरका मुस्लिम खिलजी शाशकहरूले हराई दिए। मदुराईलाई लूटे।




#Article 133: तान्जानिया (192 words)


तान्जानिया (),This approximates the Kiswahili pronunciation . However,  is also heard in English. आधिकारिक रूप मैं तान्जानिया: संयुक्त गणराज्य (), अफ्रिका महाद्वीपा: पूर्वि हिस्सा मैं स्थित यक देश हो, जै का सिमाअन, उत्तर मैं केन्या रे युगाण्डा, पश्चिम मैं रुवाण्डा, बुरुण्डि रे कङ्गो, दक्खिन मैं जाम्बिया, मलावि रे मोजाम्बिक सित जोड़ीर्याहान्, तथा देशो: पूर्वि सिमा हिन्द महासागर द्वारा निर्धारित हन्छ।

तान्जानिया: संयुक्त गणराज्य, २६ प्रदेशअन जन लाइ मिकाओ भँण्णान् बठेइ मिलिबर बनिरैछ, जै मैं  स्वायत्त क्षेत्र लगै शामिल छन्। सन् २००५ मैं चुनिया: राष्ट्रपति जकाया किकवेते म्रिशो देशा: वर्तमान राष्ट्रप्रमुख हन्। सन् १९९६ बठेइ, तान्जानियाइ सरकारि राजधानि दोदोमा हो, जाँ संसद रे केयि सरकारि कार्यालय स्थित छन्। स्वतन्त्रता प्राप्ति बटि है सन् १९९६ का बीच॒, तटीय शहर दार अस सलाम देशै राजनीतिक राजधानि थि। अच्याल, दार-एस-सलाम तान्जानिया: सबै है प्रमुख वाणिज्यिक शहर हो रे बर्ता अरिबरे सरकारि कार्यालय यायिँ स्थित छन्। यो देशो: रे येइ का स्थलरुद्ध पड़ोसि देशअन खिलाइ सबै है प्रमुख बन्दरगाह हो।

तान्जानिया नाउँ दुइ राष्ट्रअन तङ्गानयिका रे जान्जिबार मिलिबरे बन्या: हो, जनरो विलय स्वरूप सन् १९६४ मैं तङ्गानयिका रे जान्जिबारो: संयुक्त गणराज्य अस्तित्व मैं आया: थ्यो जै को नाउँ उसै वर्ष पछा बदेलिबरे तान्जानिया: संयुक्त गणराज्य अरि दियो। 




#Article 134: तान्या दुबाश (130 words)


तान्या दुबाश (पुरा नाउँ: तान्या अरविंद दुबाश) यक भारतीय महिला उद्यमी हन्। यिन गोदरेज समूह कि कार्यकारी निर्देशक रे अध्यक्ष (विपणन) हन्। यिन अइल गोदरेज इण्डष्ट्रिज लिमिटेड, गोदरेज कन्जुमर प्रोडक्ट्स लिमिटेड, गोदरेज एग्रोभेट लिमिटेड का बोर्ड मी छन् रे गोदरेज न्याचर्स बास्केट कि अध्यक्ष हन्। यै का सङ्ङै उन भारतीय महिला बैंक का निर्देशक मण्डल कि सदस्य रे ब्राउन विश्वविद्यालय कि यक ट्रस्टी लगै हन्। यिन भारतीय उद्योगी आदि गोदरेज कि जेठि चेलि हन्

दुबाश ले ब्राउन विश्वविद्यालय बठेइ अर्थशास्त्र रे राजनीति शास्त्र मी उच्च शिक्षा रे हार्वर्ड बिजनेस स्कूल बठेप व्यवसाय प्रबन्धन कि शिक्षा प्राप्त अरिराइछ। वर्ष सन् २००८ मी विश्व आर्थिक मञ्च ले उन लाइ यङ ग्लोबल लीडर कि मान्यता प्रदान अर्यो। उन ब्राउन विश्वविद्यालय कि ट्रस्टी हन् रे ब्राउन - इण्डिया सल्लाहकार परिषद् कि सदस्य लगै हन्।




#Article 135: तापसी पन्नू (194 words)


तापसी पन्नू (जन्म १ अगस्ट १९८७) एक भारतीय अभिनेत्री रे मोडल हुन् जो दक्षिण भारतीय सिनेमा रे बलिउडमी आफनो कामकि लेखा जानिन्छिन् । तापसी एक सफ्टवेयर पेशेवरकि रूपमी काम अरिन् रे अभिनेत्री हुनु अघि मोडलिङ करियरकि लै पिछा अरिन् । आफनो मोडलिङ करियरकि दौडान, उनी भौत विज्ञापनअनमी देखा परिन् रे २००८ मी पैन्टालून्स फेमिना मिस फ्रेश फेस रे साफी फेमिना मिस ब्यूटिफुल स्किन जस्याँ टाइटल जितिन् ।

मोडलिङ साथै छोटो समय पछा, तापसीले राघवेन्द्र रावद्वारा निर्देशित २०१० की तेलुगु चलचित्र झुम्मान्दी नादामबठेइ आफनो अभिनय करियर सुरुवात अरिन् । तब देखि, उनी समीक्षकअन द्वारा भौत प्रशंसक चलचित्रअन जस्याँ आदुकलम, वस्तदु ना राजू रे मिस्टर परफेक्टमी देखिएकी थिइन् । उनको तमिल चलचित्र आदुकलमले ५८औं राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कारमी ६ राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार जित्यो । उनले मलयालम चलचित्रमी लै काम अरिराइछन रे तीन तेलगु चलचित्रअन रे एक हिन्दी चलचित्रकि लेखा हस्ताक्षर अरिराइथ्यो । तमिल चलचित्र अररामबाम (२०१३) मी उनको प्रदर्शनकि लेखा उनलाई २०१४ एडिसन पुरस्कारमी सर्वाधिक उत्साही कलाकार-महिला पुरस्कार बठेइ सम्मानित गरिया थ्यो । सन् २०१५ मी, उनले आलोचनात्मक रे व्यावसायिक रूपमी सफल चलचित्र बेबीमी अभिनय अरिन् । २०१६ मी, उनले पिङ्क मी प्रमुख भूमिका निभाइन् । २०१७ मी, उनले बेबीकि प्रिक्वेल नाम शबानामी प्रमुख भूमिका निभाइन् ।




#Article 136: तामाकोशी नदी (198 words)


तामाकोशी नदी मध्यपूर्व नेपाल ऐ यक प्रमुख नदी हो। तामाकोशी नदी सुनकोशी की सहायक नदी मात्तरी नहोइबर यो यक, शक्तिशाली प्रमुख नदी हो जो भोटेकोशी है दुई गुना ठुली छ। तामा कोशी नदी भौति हिमनदी रे हिम शिखर पगलीबर तिब्बत बठेइ बग्द शुरू अरन्छे। तामा कोशीयो शाब्दिक अनुवाद तमा इ नदी भण्ण्या हुन्छ। येइ नदीलाई दुख ऐ नदीया नाउँले लै जाण्णाआन। राजा रनबहादुर शाहका पाला मी ठेउला ई महामारी फैलिया हुनाले तन अस्क्वारीइन लाई काठमाडौँ बठेइ निकालीबर तामाकोशीया किनार मी पठायिया रे तसै क्रम मी तन धपायिया नेवार समुदायका नन्दिनाअन तै रोगले मर्‍याआ हुनाले उनअन ले अर्याआ विलौनाला‌ई सितलामाजु नाम दियियाआथ्यो जैले उनराअन ऐ असजी यात्रा रे दुःख वर्णन अरन्छ। गौरीशङ्कर हिमाल ऐ हिमनदीले छोरोल्पा ताल बनिरैछे जैबठेइ यो नदी उत्पन्न भयी हो। यै नदीया पानी ई गति भौत उच्च छ। येइ नदीया पानीया बहाबलाई ग्रेड ४-६ दियीरैछ। तामाकोशी नदी सप्तकोशी नदीया सात मध्ये यक सहायक नदी हो। भौति उच्चो बहाब भयाआ कारणले येइको व्यवसायिक प्रयोग कठिन भया लै र्‍याफ्‍टिङ्ग रे क्याकिङ्ग खिलाइ येइ नदीयो प्रयोग हुनोइ आइरैछ। यो नदी दोलखा, रामेछाप, सिन्धुली होइबर बग्देइ नदी हो एवम् नेपाल ओ बहुप्रतिष्ठित माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत आयोजना ४५६ मेगावाट बिजुली लै इसै नदी बठेइ निकालीन्या होइरैछ जो अइल निर्माणाधीन छ।




#Article 137: तारा (223 words)


ताराको अर्थ हुन्छ नक्षत्र। किन्तु प्रयोगका अनुसार यईका भिन्न अर्थ पनि हुन सक्छन्।

रातमा आकाशमा धेरै पिण्ड चम्किरहन्छन्, यिनमाईका अधिकतर पिण्ड सधैं पूरबको दिशाबाट उठ्दछन् रे एक निश्चित गति प्राप्त गर्दछन् र पश्चिमको दिशामा अस्त हुन्छन्। यी पिण्डहरूको आपसमा एक अर्काका सापेक्ष पनि कुनै परिवर्तन हुँदैन। यी पिण्डहरूलाई तारा (Star) भनियाको छ।ब्रहमाण्डमा मा केही यस्ता पनि पिण्ड छन् जो बाकी पिण्डका सापेक्षमा कहिले अघि जान्थे र कहिले पछि - अथवा ती घुमक्कड थिए। Planet एक ल्याटिनको शब्द छ जईको अर्थ यता-उता घूमने वाला छ। यस कारण यी पिण्डहरूको नाम Planet र नेपालीमा ग्रह राखियाको छ।

हाम्रो लागि आकाशमी सबैहै चम्किलोपिण्ड सूर्य छ, पछी चन्द्रमा रे त्यईको पछि रातका ताराहरू वा ग्रह। ताराहरू स्वयंमा एक सूर्य छन्। ज्यादातर, हाम्रो सूर्यहै ठूला रे चमकिला, तर यति टाडा छन् कि तिनको प्रकाश हाम्रो छेउ आउँदै आउँदै धेरै क्षीण भइहाल्छ यई कारण दिनमा देखिंदैनन् तर रातमा देखिन्छन्। केही प्रसिद्ध ताराहरू यस प्रकार छन्:

ग्रह रे चन्द्रमा, सूर्य हैनन्। यो आफ्ना प्रकाशमी चम्कदैंन तर सूर्यको प्रकाशलाई परिवर्तित गरेर चमक्दछन्।, ताराहरू टिमटिमाउँछन् तर ग्रह होइन। ताराहरूको प्रकाश टिमटिमाउनु, हावामी प्रकाशको अपवर्तन (refraction) को कारण हुन्छ । ताराहरूको प्रकाशमा नैं हुन्छ किनभनें ताराहरू हामीदेखि धेरै टाडा छन् र यी द्वारा आउने प्रकाशको किरणहरू हामीसम्म आइपुग्दा समान्तर भइहाल्छन् तर ग्रहहरूको हुँदैन।

धेरै ताराहरू मिलेर तारा समूह बनाउँछन् रे केही खास तारा समूहलाई राशि भनिन्छ। केही प्रसिद्ध तारा समूह यई प्रकार छन्।




#Article 138: तृषा (अभिनेत्री) (371 words)


तृषा कृष्णन (जनम ४ मे १९८३), जो तृषा नाउँ ले पछ्याणिन्छिन, उन यक भारतीय अभिनेत्री और मोडल हुन, रे खासअरिबर दक्षिण भारत का सिनेमा मी काम अरन्छिन जाँ इन ले यक सफल पेशा बनाइराइछ। चेन्नई मी जन्मी तृषा, मिस चेन्नई और इसा-इसाइ सुंदरता प्रतियोगिता जित्या पछा समाचार मी आयिन। तमिल फिलम सामी, गिल्ली रे तेलुगू फिलम वर्षम बठेइ उन लाई सफलता मिलि। तृषा ले प्रियदर्शन कि फिलम खट्टा मीठा बठेइ हिंदी फिलमअन मी प्रवेश अर्या थ्यो। तृषा पेटा|पशुअन का सङ्ङ नैतिक व्यवहार का पक्षधर मान्सु]अन का संस्था की समर्थक हुन और उन जनावरअन का सङ्ङ हुन्या अन्याय का खिलाफ भया लगै बतायिया छ। 

तृषा १९८३ मी चेन्नई का तमिल अय्यर परिवार मी जन्मी अाफुना इजा-बबा कि एकलि संतान हुन। इन ले आफुनि पढ़ाइ सेक्रेड हार्ट म्याट्रिकुलेशन स्कूल, चेन्नई बठेइ पूरा अर्या थ्यो, पाछा ऐतिर जाइबर इन ले इतिराज कलेज फर विमेन बठेइ व्यवसाय प्रशासन मी स्नातक (BBA) अर्यो। सन् १९९९ मी तृषा ले मिस सलेम रे सन् २००० मी मिस चेन्नई सौंदर्य प्रतियोगिता जितिराइथ्यो जै पाछा उन लाइ फिलमअन रे विज्ञापन मिल्ल शुरू भया। उन ले सन् २००१ मिस इंडिया मी सुंदर मुस्कान पुरस्कार लै जितिराइथ्यो। 

सब है पैल्ली उन फाल्गुनी पाठक को गीद मेरी चुनर उड़-उड़ जाए मी आयशा टाकिया कि साथीसङ्ङी का रूप मी धेकियी हुन। उनरो सब है पैल्लो फिलम जोड़ी नाउँ को तमिल फिलम थ्यो जै मी उनरो भूमिका श्रेयरहित थ्यो। पाछा प्रियदर्शन ले आफुना तमिल फिलम लेसा लेसा मी यक अभिनय भूमिका खिलाइ तृषा सित कुरड़िकाआनी अर्या थ्यो। पुइ लै यो फिलम बनौन्या काम लमिया पाछा सन् २००२ को तमिल फिलम मौनम पेसीयाडे' उनरो मुख्य भूमिका वालो पैल्लो फिलम बन्यो। सन् २००३ को फिलम सामी जै मी उन ले यक तमिल ब्राह्मण केटी को भूमिका खेलिराइथ्यो, तृषाको सबहै पैल्लो सफल फिलम थ्यो।

२००४ मी उन ले तेलुगू सिनेमा मी खुट्टो राख्यो, बर्षम् बठेइ जै ले उन लाइ रातारात चर्चित बनाइदियो। उन हताँ खेलियी भूमिका, यक मध्यमवर्गीय केटी जो आफुना बबा का आग्रह मी यक फिलम स्टार बनन्छिन लाइ खुब चर्चा मिलि। तृषा लाइ आफुना प्रदर्शन कि न्युति औरअन का सङ्ङै फिल्मफेयर पुरस्कार दख्खिन मी सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री (तेलुगू) को पुरस्कार मिल्यो। तै पाछा को उनरो फिलम गिल्ली तमिल फिलम थ्यो जै मी उन विजय सित भूमिका मी थिन, सन् २००४ को सब है चर्चित साबित फिलम भयो। 




#Article 139: तेलङ्गाना (244 words)


तेलङ्गाना (तेलुगु : తెలంగాణ, तेलंगाणा), भारत को आन्ध्र प्रदेश राज्य बठेइ छुटीबर बन्याऽ भारत को नौलो राज्य हो। हैदराबाद लाई दश बर्ष सम्म खिलाइ तेलङ्गाना रे आन्ध्र प्रदेश को संयुक्त राजधानी बनौन्या प्रस्ताव अरीरैछ। यो भारत को हैदराबाद नामक राजवाडाअन को तेलुगुभाषी क्षेत्रअन मिलीबर बनीरैछ। 'तेलंगाना' आँखर को अर्थ हुन्छ - 'तेलुगुभाषीइन कि भूमि'।

५ डिसेम्बर २०१३ का दिन मन्त्रीसमूह हताँ बनाईयाऽ ड्राफ्ट बिल लाई क्याबिनेट ले मन्जुरी प्रदान अरीसकिराइछ। १८ फेब्रुअरी २०१४ मी तेलङ्गाना बिल लोक सभा बठेइ पास भयो तथा दुई दिन पछा येई लाई राज्‍य सभा बठेइ मन्जुरी दिइयो। राष्ट्रपति को दस्तखत सङ्ङै तेलंगाना औपचारिक रूप मी भारत को २९वाँ राज्य बन्यो। लोक सभा बठैइ बिल लाई पास अरौन्या बेला मी हंगामा हुन्या कारण ले लोक सभा टेलिभिजन को प्रसारण रोक्दु पण्याऽ थ्यो।

अइल जै क्षेत्र लाई तेलङ्गाना भणीन्छ, तई मी आन्ध्र प्रदेश का २३ जिल्ला मध्ये १० जिल्ला पड्‍डान। तन हुन्: हैदराबाद, अदिलाबाद, खम्मम, करीमनगर, महबूबनगर, मेडक, नलगोंडा, निजामाबाद, रंगारेड्‍डी तथा वारंगल । येई क्षेत्र बठेइ आंध्र प्रदेश को २९४ मध्ये ११९ विधानसभा सिट रैर्‍यान। तेलंगाना लाई ४२ लोकसभा सिट मध्ये १७ सिट प्राप्त होइरैछ।

तेलङ्गाना लाई यक जुदोइ राज्य बनाउन्या माग पैली बठेइ अरीनोइ आइरैथ्यो, रे येइ खिलाइ समय समय मी आन्दोलन लै हुनाइ आइरैथ्या। छाड्‍डीचाःल येइलाई २ जून २०१४ नौलो राज्य घोषणा अरीयो।

तेलङ्गाना को जनसंख्या ८४% हिन्दू, १२.४% मुसलमान रे ३.२% सिख, ईसाइ रे अन्य धर्म का अनुयायी रयाऽ छ। तेलङ्गाना का ७६% समुदायका मान्सुन तेलुगु भाषा बोल्लान। १२% मान्स उर्दू तथा १२% मान्स अन्य भाषा बोल्लान।




#Article 140: तेहरान (181 words)


तेहरान (फारसी: تهران) ईरान को तेहरान प्रान्त को एक शहर रे ईरान को राजधानी हो।यई शहर को जनसंख्या वर्ष २००६ का जनगणना अनुसार ७,७९७,५२० छ।

स्थिति : 35°44' उo अo तथा 51°30' पूo देo। यो नगर ईरान देश तथा तेहरान प्रदेश को राजधानी रे एक महत्वपूर्ण औद्योगिक, सांस्कृतिक एवं रेल, सड़क तथा वायुमार्ग को केन्द्र हो। समुद्रटतहै 1,175 मीटर की ऊँचाई मी कैस्पियन सागर है 105 किलोमीटर दक्षिण तथा एलबुर्ज पर्वत श्रेणी है 16 किलोमीटर दक्षिण स्थित छ। यहाँ का दर्शनीय भवनमी राजभवन, संग्रहालय, मस्जिद इत्यादि छन।

कजार वंश का संस्थापक आग़ा मुहम्मद खान ले 1788 ईo मी यई नगर की अपनो राजधानी बनायो। तत्पश्चात्‌ नगर की विकास तीव्र गति ले भयो। यो उपजाऊ खेति भया प्रदेश मी छ, जहाँ गेहूँ, चुकंदर, फल तथा कपास उत्पादन महत्वपूर्ण छन। कपड़ा, सीमेंट, धातु का सामान, रासायनिक पदार्थ, काच, चीनी, दियासलाई, सिगरेट, साबुन इत्यादिका उद्योग मुख्य छन। यो फारसकी खाड़ी तथा कैस्पियन सागर संग रेलमार्ग द्वारा जोडियाछ। नगर है 5.6 मिलोमीटर पश्चिम मी हराबाद हवाई अड्डा छ, जहाँ बाट कई विदेशी वायुमार्ग चलन्छन। 1935 ईo मी स्थापित तेहरान विश्वविद्यालय उच्च शिक्षा को केन्द्र हो।




#Article 141: त्रिपुरा (159 words)


त्रिपुरा भारत को एक राज्य हो। अगरतला त्रिपुराको राजधानी हो। बङ्गाली र त्रिपुरी भाषा (कोक बोरोक) यहाँका मुख्य भाषाहरू हुन्।

यसो भनिन्छ राजा त्रिपुर, जो ययाति वंशको ३९औं राजा थिए उनको नाममा यई राज्यको नाम त्रिपुरा भएको हो।
अर्को मत अनुसार स्थानीय देवी त्रिपुरा सुन्दरीको नाममा योाँको नाम त्रिपुरा भयाको हो। यो हिन्दू धर्मको ५१ शक्ति पीठहरूमध्येमा एक हो।
इतिहासकार कैलाश चन्द्र सिंहको भनाई अनुसार यो शब्द स्थानीय कोकबोरोक भाषाको दो शब्द मिश्रण हो - त्वि र प्रा। त्विको अर्थ हुन्छ पानी र प्राको अर्थ निकट। यस्तो पनि मानिन्छ कि प्रचीनकालमा यो समुद्र (बङ्गालको खाडी )को यति नजीकसम्म फैलिएको हुदा यही नामले जानिन्छ।

त्रिपुराको उल्लेख महाभारत, पुराणहरू तथा अशोकको शिलालेखहरूमा भेटिन्छ। स्वतन्त्रतापछि भारतीय गणराज्यमा विलय पूर्व यो एक राजशाही थियो। उदयपुर यईको राजधानी थियो जईलाई अठारौं शताव्दीमा पुरानो अगरतलामा ल्याइयो र उन्नाइसौं शताव्दीमा नयां अगरतलामा। राजा वीर चन्द्र माणिक्य महादुर देववर्माले आफ्नो राज्यको शासन ब्रिटिश भारतको इशारामा चलाए। गणमुक्ति परिषदद्वारा चलाईएको आन्दोलनले यो सन् १९४९मा भारतीय गणराज्यमा शामिल भयो।




#Article 142: त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल (104 words)


त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल नेपालको राजधानी काठमाडौंमा रयाको विमानस्थल हो। यो नेपालको प्रमुख रे हालसम्म चालु एक मात्रै अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल हो।

त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलले गौचरण विमानस्थलको नामबाटी बिसं २००६ देखि नागरिक उड्डयन सेवा शुरु गर्‍यो। बिसं २०१२ मा तत्कालिन राजा महेन्द्रले यई विमानस्थलको आधिकारीक रूपमा उद्घाटन गरेर आफ्ना बुवा राजा त्रिभुवनको नामबाटी नामाकरण गरी त्रिभुवन विमानस्थल राख्न लगायाका हुन।

यो विमानस्थल काठमाडौं महानगरपालिका को पूर्वी क्षेत्रको चक्रपथ भन्दा बाहिरी मनहरा नदीको पश्चिममाई अवस्थित छ। यो विमानस्थलको दक्षिण पट्टी कोटेश्वर, उत्तरमा गौरीघाट र पश्चिममा चक्रपथ रयाका छन।

त्रिभुवन विमानस्थल बाट उडान गर्ने विमानसेवा हरू निम्न छन।

यो विमानस्थलबाट हुने प्रमुख हवाई सेवा तलका सहरसम्म बिस्तारित छ-




#Article 143: दक्षिण एशियाली सहयोग संगठन (595 words)


दक्षिण एसियाली सहयोग सङ्गठन वा छोटो नाम सार्क सन १९८०मा दक्षिण एसिया  क्षेत्रमा विकसित भयाको क्षेत्रीय एकताको भावनालाई बंगलादेशका राष्ट्रपति जियाउर रहमानले विशेष पहल गर्याका थिए । यसअघि नेपालका राजा वीरेन्द्र वीरबिक्रम शाहले सन १९७७ ताका कोलोम्बो योजना परामर्शदातृ सम्मेलनमा नेपालको नदी-नालाहरूलाई यई क्षेत्रका मुलुकहरूको हितको लागि प्रयोग गर्न आह्वान गर्याका थिए ।

बङ्गलादेशमा ७-८ डिसेम्बर १९८५ मा ढाकामी प्रथम शिखर सम्मेलनको आयोजना गरी औपचारिक रूपमी सार्कको बडापत्रमी हस्ताक्षर गर्न बङ्गलादेश, भूटान, भारत, मालदिभ्स, नेपाल, पाकिस्तान रे श्रीलंकासहित सात राष्ट्रले सहमति जनायाका थिए। जई अनुरूप १६ जनवरी १९८६ मा काठमाडौँमा सार्क सचिवालयको स्थापना गरियो। सार्कको कान्छो सदस्यको रूपमा अफगानिस्तानले नयाँ सदस्यता हासिल गरेर्याको छ। यइपछी सार्क सदस्य राष्ट्रहरूको सङ्ख्या ८ पुग्याको छ।

सार्कको बडापत्र अनुसार यसका उद्देश्यहरू निम्न अनुसार रहेका छन :

सार्क सचिवालय नेपालको काठमाडौँ मा रह्याको छ । यईको उद्घाटन नेपालका तत्कालीन राजा वीरेन्द्र शाहबाट सन् १९८७ जनवरी १६मा भया हो ।

वर्तमान सदस्य राष्ट्रहरू	
 १) अफगानिस्तान
 २) बंगलादेश
 ३) भूटान
 ४) भारत
 ५) माल्दिभ्स
 ६) नेपाल
 ७) पाकिस्तान
 ८) श्रीलंका
पर्यवेक्षक राष्ट्रहरू	
 १) अष्ट्रेलिया
 २) चीन
 ३) युरोपेली संघ
 ४) जापान
 ५) इरान
 ६) मौरिसस
 ७) म्यान्मार
 ८) दक्षिण कोरिया
 ९) संयुक्त राज्य

अन्य	
 दक्षिण अफ्रिकाले चर्चामा भाग लिंदै आएको छ ।

दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन -सार्क) स्थापना सन् १९८५ डिसेम्बर ८मा भया हो । नेपाल, पाकिस्तान, बंगलादेश, भारत, भुटान, माल्दिभ्स रे श्रीलंका मिलेर स्थापित सार्कको पछिल्लो राष्ट्रको रूपमा अफगानिस्तान रह्या छ । सन् २००७ अप्रिलमा भारतमा सम्पन्न १४ औँ शिखर सम्मेलनले अफगानिस्तानलाई सदस्यता प्रदान गर्या हो ।

सार्क स्थापनामा बङ्गलादेशका तत्कालीन राष्ट्रपति जियाउर रहमानको योगदान महìवपूर्ण रह्या छ । रहमानले सन् १९७० को दशकमा दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरूको एउटा व्यापारीक समूह गठनको प्रस्ताव राख्नुभयाथ्यो । उहाँले सन् १९८० मे २ मा 'दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग' को अवधारणालाई अगाडि सार्दै दक्षिण एसियाली राष्ट्रहरूका राष्ट्र/सरकार प्रमुखहरूको शिखर बैठकको आहृवान गरी पत्राचार गर्नुभयो । सन् १९८१मा सात देशका विदेश सचिवहरूको पहिलो बैठक श्रीलङ्काको कोलम्बोमा बस्यो । शृङ्खलावद्ध बैठकहरूको आयोजनापछि सन् सन् १९८५ डिसेम्बर ७-८मा बङ्गलादेशमा आयोजित शिखर भेलाले दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठनको बडापत्रलाई औपचारिक रूपमा स्वीकार गरेको हो ।

सन् १९८६ नोभेम्बर १६ र १७ मा भारतको बेंगलोरमा भएको दोस्रो सार्क सम्मेलनले बङ्गलादेशका अबुल अहसनलाई सार्कको पहिलो महासचिब बनाउने निर्णय गर्‍यो । उनी जनवरी १६, १९८७ देखि १५ अक्टोबर, १९८९ सम्म सार्कको महासचिब रहे । त्यसपछि भारतका किशोरकान्त भार्गव अक्टोबर १७, १९८९ देखि डिसेम्बर ३१, १९९१ सम्म सार्कको दोस्रो महासचिब बने । माल्दिभ्सका इब्राहिम हुसेन जाकी सार्कको तेस्रो महासचिब बने । उनको कार्यकाल जनवरी १, १९९२ देखि डिसेम्बर ३१, १९९३ सम्म रह्यो । सार्कको चौथो महासचिबको जिम्मेवारी नेपाल यादवकान्त सिलवालले निभाए । उनी  जनवरी १, १९९४ देखि डिसेम्बर ३१, १९९५ सम्म सार्कका महासचिब रहे । यादवकान्त पछि पाकिस्तानका नइम हसन सार्कको पाचौँ महासचिब नियुक्त भए ।  नइम हसनले जनवरी १, १९९६ देखि डिसेम्बर ३१, १९९८ सम्म सार्कको महासचिब पद सम्हाले । श्रीलङ्काका निहाल रोड्रिगो जनवरी १, १९९९ देखि जनवरी १०, २००२ सम्म सार्कको छैठौं महासचिब बने । उनी पछि बङ्गलादेशका क्यु.ए.एम.ए रहिम सार्कका सातौं महासचिबको रूपमा नियुक्त भए । उनको कार्यकाल जनवरी ११, २००२ देखि फेब्रुअरी २८, २००५ सम्म रह्यो । सार्कको आठौँ महासचिब भुटानका चेनकायब दोर्जी बने । उनले मार्च १, २००५ देखि फेब्रुअरी २९, २००८ सम्म सार्क सचिवालयको नेतृत्व गरे । त्यस पछि भारतका शिलकान्त शर्मा सार्कका नवौं महासचिबको रूपमा नियुक्त भए । उनी मार्च १, २००८ देखि फेब्रुअरी २८, २०११ सम्म सार्क महासचिब रहे । माल्दिभ्सका फथिमथ धियाना शइद र माल्दिभ्सकै अहमद सलिम सार्कको १० औँ र ११ औँ महासचिव बने । शइद मार्च १, २०११ देखि मार्च ११, २०१२ सम्म पदमार रहे भने सलिम ज्मार्च १२, २०१२ देखि फेब्रुअरी २८, २०१४ सम्म पदमा रहे । १ मार्च २०१४ देखि सार्क सचिवालयको नेतृत्व नेपालका अर्जुन बहादुर थापाले गरेका छन् ।




#Article 144: दर्शन (163 words)


दर्शनशास्त्र (अङ्ग्रेजी: Philosophy) भण्णाले मानव सित सम्बन्धित मन, ज्ञान, भ्रम, वास्तविकता, कारण या और यिसाई मानव जीवन-जगतका विषयमाई धारणाको अध्ययन गद्दे शास्त्र हो। साधारणत: दर्शन भण्णाले कसै व्यक्ति या विशेष समूहको विचार, सोच रे मानसिकता भण्ण्या बुझिन्छ, तसैको अध्ययन दर्शन शास्त्र हो।

मानव सभ्याताको विकासक्रमै बठेइ शुरूवात भयाऽ दर्शन आज विकसित अवस्था मी पुग्याऽ हो। मानव विकासका क्रम मी जो जसा वातावरण मी रनोइ आयो उसै वातावरणलाई पहिचाल अद्द्या रे समायोजन अद्द्या प्रयत्न अर्‍यो। समाज मी भयाऽ विभिन्न वस्तु, व्रह्माण्डको काँ बठेइ शुरू होइबर काँ जाई अन्त हुन्छ? समाज गतिशील क्याइ बन्यो? गतिशीलताका कारण कि क्या हुन? व्रह्माण्ड, सत्य, खोज, मान्सु, आत्मा (सोसा), चेतना, विश्वास, संस्कृति, म आदि विभिन्न विषयको शुरुवात रे अन्य कि हो? जसा प्रश्नअनको उत्तर खोज्ज्या क्रम मी दर्शनको शुरुवात भयाऽ पाइन्छ। दर्शनको उत्पत्ति मानवजगत, विचार, वातावरण, जिज्ञासा, कौतुहलता, सन्देह, आश्चर्य, दु:ख जसा कारण बठेइ भयाऽ माणीन्छ। येइ को उत्पत्ति काल येइ को भणीबर तोकीबर भण्ण नाइ सकिनो तर मानव विचार को उत्पति सङ्ङै दर्शनको शुरुवात भयाऽ हो भण्ण सकीन्छ।




#Article 145: दशरथ चन्द (390 words)


दशरथ चन्दको जन्म बैतडी जिल्लाका बस्कोट गाउँमि विक्रम सम्वत् १९६० असाड १९ गते भयाः हो । यिनरा बाःको नाउँ शेरबहादुरै रे इजाको नाउँ पार्वती चन्द हो । यिनरा बाः सेनाका लप्टन भयाः हुनाले सुर्खेतमि खटियाः थ्या । यिन लै आफना बाःसङ सुर्खेत गया । सुर्खेतबटा यिनरा बाः नेपालगन्ज सरुवा भया । यिन लै नेपालगन्जै गया । पछि बाःको सरुवा बैतडी भयाः हुनाले यिन आँज बैतडी फक्र्या । तसै बखत यिनरी इजाको स्वर्गे भयो । तैपछि यिन भारतका पिथौरागढ, अल्मोडा, बनारस जसा भौत ठाउँ पड्ड् गया । अल्मोडाबटा यिनले हाइस्कुल पास अ¥यो । बनारस आई.ए. पड्डापड्डाई यिन काठमाडौँ गया । काठमाडौँमि यिनरी पछ्याःण टङ्कप्रसाद आचार्यसौँ भै । अल्मोडाइ रे बनारस पड्ड्या बखत महात्मा गान्धीका नेतृत्वमि भारतको स्वतन्त्रता सङ्ग्राम चलिरैथ्यो । यिन तै सङ्ग्रामबटा प्रभावित भया । ‘आन्दोलन अद्द् सक्यो भण्या स्वतन्त्रता पाइन्छ’ भण्ण्यै कुरडी यिनले बुजिसक्याः थ्यो । टङ्कप्रसाद आचार्यै रे और भौत साथीसौँ मिलिबर यिनले ‘नेपाल प्रजा परिषद्’ भण्ण्या संस्थाको थापना अ¥यो । टङ्कप्रसाद आचार्य अध्यक्ष यिन तैका उपाध्यक्ष भया । नेपालमि प्रजातन्त्रको थापना अरिबर सबै जनतालाई हिट्ट्, डुल्ल्, बोल्ल्, लेख्द्, समर्थन वा विरोध अद्द्, शान्तिसङ् बत्थुइ रे बाँत्त पाउन्या मौलिक अधिकार दिलाउन्या उद्देश्य तै दलको हुन्या निनो लै तिनले अ¥यो । आफना दलको उद्देश्य पुरा अद्दाई रे देशविदेशको समर्थन सहयोग दिलाउनाइँलाई कैले भारतका कसै कुना त कैलै बर्माका कसै कुना यिन पुग्द लाग्या । पटनाबटा छापिन्या ‘जनता’ भण्ण्या पत्रिकामि यिनले सेवासिंह भण्ण्या नाउँबटा लेख छपायो । ‘सेवासिंह यिनरोइ नाउँ हो’ भण्ण्यै बात जाणिन लाग्यापिछ्यारी यिन सुशील भण्ण्या नाउँबटा लेख छपाउन लाग्या । भारतै रे बर्माबटा हतियारै रे बम ल्यैबर राणा शासकै मौको एकै चेःडो पाड्ड्या यिनरो योजना भौतबर पुरा हुन पायैन । जनताको शोषण, मनपडी शासन, लुटपाट, अन्याँअत्याचार जसा काम अरेको रे जनतालाई दास जसा बनायाः हुनाले यिन राणाशासन खतम अद्द्या काममि लाग्याः हुन् । तैखिलाई यिनले भौत दुःख सयो । राणाशासकले धेकायाः पैसाका लोभमि पडिबर यिनरा क्यै लोभी साथीले यिनरोइ रे यिनरा पार्टीका गोप्य योजना राणाशासकलाई सुणाइँदियो । के न्यूँ पाउँ कनिका बुकाउँ भण्णा झाः राणाशासकले तत्ति सुण्यापछि के थ्यो रे गङ्ङालालसमेत यिनलाई समायो रे काठमाडौँको विष्णुमतीका किनारका शोभाभगवती मन्दिरका छेउमि १९९७ माघ १५ गते छातीमि गोली ठोकिबर मारिदियो । नेपालका मुख्ख्या सहिदमि यिनरो नाउँ गणिन्छ । यिनराइ त्यागले राणाशासन ढलिबर प्रजातन्त्र आयाः हो । देशदेशान्तरका नेपाली बŒथा भौत ठाउँमि यिनरा सालिक बनेका छन् । हाम सबै डोट्यालका गौरव यिन अमर सहिदलाई अर्खो सलाम !

बिक्रम सम्बत १९९७ माघ १५ गते काठमाडौँको विष्णुमतीका किनारका शोभाभगवती मन्दिरका छेउमि |




#Article 146: दशरथचन्द नगरपालिका (131 words)


दशरथचन्द न.पा. बैतडी जिल्ला मा पडन्छ। ये नगरपालिकाको नउँ शहिद दशरथचन्दका नाम बठे राखिएको हो । ये नगरपालिकाका पैल्ला मेयर गोकर्ण लेखक हन् । यो नगरपालिका भया पछा एक फेर मात्तरी स्थानिय निकायको चुनाव भयो । जनसंख्याका हिसाबले यो नानो नगरपालिका हो । आजभोल ये नगरपालिका झानाकिलेखा रोड पिच होइरैछ ।

ये नगरपालिका नाउ शहिद दशरथ चन्द का नाउ बठे राखिया हो ।

ये पाला गुरुखोला, देहीमानडु, दुर्गाभवानी, ग्वाल्लेक रे नागार्जुन लै थपी बरे यो नगरपालिका ठूलो होइ रैछ । सप्पै गरिबरे ११ वडा छन् । ये का पूर्वमा पाटन नगरपालिका र सुर्नाया गाउँपालिका, पश्चिममा भारत, उत्तरमा दोगड़ाकेदार गाउँपालिका रे दार्चुला जिल्ला तथा दक्षिणमा मेलौली नगरपालिका अवस्थित छन् । आब ये को क्षेत्रफल जम्मा १३५.१५ वर्गकिलोमीटर होइरैछ । नगरपालिकाको जम्मा जनसंख्या ३४५७५ छ । 

ये नगरपालिकामाइ जम्मा जनसंख्या ३४५७५ छ ।




#Article 147: दशैं (152 words)


दशैं हिन्दू धर्म मान्न्या मान्सुनको मुख्य चाड हो । ९ दिनमी चल्न्या यै चाडमी हिन्दूनकी शक्तीकी देवी दुर्गाको पूजा हुन्छ । १० दिनसम्म चल्न्या यो चाड आश्विन महिनाको शुक्ल पक्षको प्रतिपदा देखि पुर्णीमासम्म चलन्छ । प्रतिवदा देखि नवमीसम्म प्रत्यक दिन देवीका क्रमशः नौ स्वरुपहरू शैलपुत्री,ब्रह्मचारिणी,चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा,स्कन्धमाता,कात्यायनी,कालरात्री,महागौरी र सिद्धिदा को पूजा हुन्छ । यसरी नौ दिनसम्म नौ देविनको पूजा अरिबर दशमीका दिन टिका लगाइबर विजया दशमी मनाइन्छ । विजया दशमीमी आफू भन्दा ठुला बडाबाट टिका लगाइबर आशिर्वाद लिन्या गरिन्छ । विजया दशमीका दिन आफूभन्दा ठुला बडाबाट टिका लगाउन नपाउने मान्सु पूर्णिमासम्म पनि टिका लगाइबर दशैं मनाइन्छ । नेपालमा त यै चाडका १५ दिनसम्म सरकारी छुट्टी लै पडन्छ ।

आश्विन शुक्ल प्रतिपदा (घटस्थापना)मी जोरा राखी नवमीसम्म नवरात्र विधिले प्रत्येकदिन फरक देवीहरूको पूजा हुन्छ|प्रतिपदाबठे क्रमशः शैलपुत्री, ब्रह्मचारिणी,चन्द्रघण्टा, कुष्माण्डा, स्कन्दमाता,कात्यायिनी, कालरात्री,महागौरी,सिद्धिदात्री गरी नवदुर्गाको पूजा गरि सप्तशती(चण्डी) पाठ गरी नव दुर्गा रे तृशक्ती महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वतिको विशेष पूजाआजा र आराधाना गरिन्छ ।

टीका लौन्ज्या दिन्या आशिषः-




#Article 148: दाङ उपत्यका (271 words)


दाङ उपत्यका को मुख्य नदी बबई हो रे दाङको भुगोल बबई उपत्यका भनेर पनि चिनिन्छ। स्योर लगायतका अन्य साना ठूला नदी हरू पनि यई उपत्यकामी प्रवाहीत हुदै वहने गर्दछन। दाङ जिल्ला  मा पर्ने यो सबै भन्दा ठूलो उपत्यका संपूर्ण राप्ती अञ्चलकै अन्न भण्डारका रूपमी रया छ साथै दुई नगरपालिका (त्रिभुवननगर रे तुल्सीपुर)रयाको यो उपत्यकाकामा बाणीज्यकेन्द्र हरू समेत विकास भइसक्या छन, खास गरी त्रिभुवननगर रे तुल्सीपुरले राप्तीका संपूर्ण पहाडी क्षेत्रमा सामान पैठारी गर्दछन। नेपालको दोस्रो पुरानो महेन्द्र संस्कृत विश्वविद्यालय (हाल, नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय वनाइयाको)समेत यसै उपत्यकामा रयाको र महेन्द्र क्याम्पस त्रिभुवननगर तथा अन्य क्याम्पस तथा विद्यालय समेत यई उपत्यकामी रयाको तथा जनरल तथा अन्य अस्पताल समेत रयाकाले यो उपत्यका पुरै राप्तीको पहाडी क्षेत्रको शिक्षा,श्वास्थ तथा वाणीज्य केन्द्र समेत हो।

विकासिल भएर पनि राप्ती अञ्चल र पश्चिम नेपाल र राप्ती अञ्चलको बिकसीत जिल्लाका रूपमी दाङलाई गनिन्छ। सडक यतायतमा दाङ उपत्यकालाई देउखुरी उपत्यकामी पर्ने लमही बजार अवस्थीत महेन्द्र राजमार्ग सँग एक पक्की सहायक राजर्मागले जोडदै त्रिभुवन नगर देखि तुल्सीपुर सम्म तथा बिचका अन्य ग्रामीण गाँउ तथा बजारलाई यातयात सेवा प्रदान् गरन्छ। साथमी दाङ राप्ती अञ्चलको पहाडी क्षेत्रको पनि मुख्य ब्यावसायीक स्थल हो। रोल्पा,रूकुम, सल्यान सँग यई उपत्यकाको त्रिभुवन नगर रे तुल्सीपुर नगरको कच्ची सडक मार्फत यातायात सम्पर्क रयाको छ । त्यसै गरी त्रिभुवन नगर देखि सुर्खेतको बिरेन्द्रनगर सम्म अर्को सडक खनियाको छ भन्या तुल्सीपुर बाटै पनि एक कच्ची सहायक मार्गले उपत्यका बाहिर पश्चिमी खण्डको महेन्द्र राजमार्ग सँग जोड्याछ। स्थानीय सडकहरू कच्ची नै छन तर त्रिभुवन नगर क्षेत्रका केही सडक पिच गरियाका पनि छन। दुर सञ्चारमा टेलीफोन एस टि डि , आई एस टि डि तथा इमेल इन्टरनेटको सुविद्या पाउन सकिन्छ स्थानीय यातायातका साधन हरूमा मुख्य दुई शहरमा थोरै टयाक्सी तथा रिक्साको सुविद्या रयाको छ।




#Article 149: दार्जिलिङ (2793 words)


दार्जिलिङ (अङरेजी: Darjeeling; /dɑːrˈdʒiːlɪŋ/) भारतओ  पश्चिम बंगाल राज्यमी रयाआ यक नगर हो । यो दार्जिलिङ जिल्लाआ सदरमुकाम हो । यो नगर महाभारत पहाड भागमी पणन्छ । याँको औसत उचाई २,१३४ मिटर (६,९८२ फिट) छ । दार्जिलिङ शब्दओ उत्त्पत्ति दुई तिब्बती शब्द, दोर्जे (बज्जुर) रे लिङ्ग (ठउर) भठेइ भयाआ हो । येईको माने बज्जुर पड्ड्या ठउर हो । भारतमी बेलायती शासनआ बगत अनुकूल मौसमआ कारण ले येइ ठउर लाई हिल स्टेसन बनाइयो । बेलायती रेसिडेन्ट्स याँ ग्रीष्म मौसमआ बेला गरम बठेइ छुट्कारा पाउनायि आउन्या अरन्थ्या।

दार्जिलिङ अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमी चाहा खिलाइ प्रसिद्ध छ । दार्जिलिङमी रयाआ दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे युनेस्को का विश्व सम्पदा सूचीमा पणिरैछ। याँ को चाहाखेती सन् १८०० का मध्य बठेइ शुरु भयाआ हो। याँ का चाहा उत्पादकअनले कालो चाहा रे फर्मेन्टिंग प्रविधियो एक मिसेल तयार पाणिराइछ जो विश्वओ सर्वोत्कृष्टमी है यक हो। दार्जिलिङ हिमालयन रेलवे जो दार्जिलिङ नगरलाई समथर ठउर सित जोणन्छ, येइलाई १९९९ मी विश्व सम्पदा स्थलमी सुचीकृत अरियाआ थ्यो। यो वाफबठेइ चल्ल्या यन्त्र भारतमी भौति कम धेक्द पाइँछ।

दार्जिलिङमी बेलायती शैलीया केयि सार्वजनिक विद्यालय लै छन्, जो भारत रे नेपालआ भौत विद्यार्थीइन लाई आकर्षित अद्दान। यो शहर रे येइका नज्युकओ कालिम्पोङ शहर सन् १९८० मी गोर्खाल्याण्ड राज्यओ माग अद्द्या खास ठउर लै थ्या। यक स्वायत्त शासन पार्वत्य परिषदओ स्थापना पछा केयि साल शान्त रयाआ यो ठउर आजि गोर्खाल्याण्ड राज्यओ माग अरिबर आन्दोलनरत छ । याँको वातावरण जेदा पर्यटक रे अव्यवस्थित शहरीकरणआ कारणले केयि बिगड्डाछ।

येइ ठउरै खोजि तै बेला भै जै बेला आंग्‍ल-नेपाल लणैँ का समयमी यक ब्रिटिश सैनिक टुक‍डी सिक्किम जनाइ छोटो बाटो खोज्जाथि। येइ बटा बठेइ सिक्किम जनाइ भौती सजि हुन्या हुनाले यो ठउर बेलायितीइन खिलाइ रणनैतिक रूपमी भौत महत्‍वपूर्ण थ्यो। येइका अलावा यो ठउर प्राकृतिक रूपमी लै भौत धनी थ्यो। याँको ठण्‍ण वातावरण तथा हिमपात बेलायतीइनओ आकर्षण थ्यो। जैले अद्दा बेलाइति सद्दी-सद्दी अरिबर याँ बस्स पस्या।

शुरूमी दार्जिलिङ नेपालओ हिस्सा थ्यो। पछा भूटानले येइमी कब्जा अर्यो। थोक्काइ समय पछा सिक्किमले येइमी कब्जा अर्यो। १८औँ शताब्दीमी आजि नेपालले येइमी कब्जा अर्यो रे दार्जिलिङ नेपालओ हिस्सा बन्यो। तर नेपालले जेदा बगत सम्म दार्जिलिङमी आफनु अधिकार जमाउन सकेइन। सन् १८१७मी अङरेज-नेपाल लणैँ हार्या पछा नेपालले येइ हिस्सा ईस्ट इण्डिया कम्पनीलाई सौँप्दु पण्यो।

आफनु रणनैतिक महत्व तथा तत्‍कालीन राजनैतिक स्थितिया कारण सन् १८४० तथा ५०आ दशकमी दार्जिलिंग यक युद्धस्थलमी बदेली सकिया थ्यो। तै बेला यो ठउर भौत देशअन ओ शक्ति प्रदर्शन अद्द्या ठउर बनीसकीया थ्यो। पैल्ली तिब्बतआ मान्स याँ आया। तै पछा यूरोपी मान्स आया। येइ पछा रूसी मान्स आयिबर याँ बस्या। यिन सप्पैलाई अफगानिस्तानआ अमीऱ ले ताँ बठेइ धपायाआ थ्यो । यो राजनैतिक अस्थिरता तै बेला सकियी जब अफगानिस्‍तानआ अमीर अङरेजअन सित भयाआ लणैँमी हार्या। येइ पछा येइमी अङरेजअनओ कब्जा थ्यो। पछा यो जापानी, कुमितांग तथा सुभाषचन्द्र बोसओ इंडियन नेशनल आर्मीयो लै कर्मस्‍थल बन्यो । स्‍वतन्त्रता पछा ल्हासाबठेइ भाज्याआ बौद्ध भिक्षु याँ आयिबर बस्या ।

अच्याल, दार्जिलिंग पश्चिम बंगालओ एक हिस्सा हो । यो शहर ३१४९ वर्ग किलोमीटर क्षेत्रमी फैलीयाआ छ। येइ को उत्तरी हिस्सा नेपाल रे सिक्किम सित जोणीयाआ छ। याँ शरद ऋतु अक्टोबर बठेइ मार्चसम्म हुन्छ । येइ मौसममी याँ भौत ठण्ण हुन्छ। याँ ग्रीष्म ऋतु अप्रिल बठेइ जून सम्म रन्छ । येइ बगतओ मौसम हल्‍का ठण्ण हुन्छ । याँ झण जून बठेइ सेप्टेम्बरसम्म पड्डान। ग्रीष्‍म कालमी याँ जेदा पर्यटक आउनान।

यो शहर पहाणआ टुपामी अवस्थित छ। याँ सडकओ जालो बछायीरैछ। यिन सडक यक अर्खा सित जोडीर्‍यान। यिन सडकमी घुमन्ज्याँ औपनिवेशिक कालमी बनायीयाआ भौति घर धेकीनान। यिन घरअन आज लै भौत आकर्षक धेकीनान। यिन घरअनमी लायाआ झ्याल तथा धुकाँ निकल्लायि बनायीयाआ ध्वाँघरले पुरना दिनअनओ झल्को दिनान। याँ तम च्याहान, पुरानो स्कूल तथा चर्च लै धेकि सकन्छ। पुरना जमनाआ घरअनआ सङ्ङै वर्तमान कालमी कङक्रिट ले बनायाआ घरलै तम याँ धेकलाआ। पुरना रे नौला घरअनआ मेलले येयि शहरलाई यक विशेष सुन्दरता दिन्छ।

यो मठ दार्जिलिङबठेइ आठ किलोमीटरआ दूरीमी स्थित छ। शाक्‍य मठ शाक्‍य सम्‍प्रदायो भौति ऐतिहासिक रे महत्‍वपूर्ण मठ हो । येयि मठओ स्‍थापना सन् १९१५ मा आरियाआ हो। येयिमी यक प्रार्थना कक्ष लै छ । येयि प्रार्थना कक्षमी ६० जना बौद्ध भिक्षु सङ्ङै प्रार्थना अद्द सक्दान्।

११ औ गेलवांग द्रुकचन तेंजिन खेनरब जिलग वांगपोको मृत्‍यु सन् १९९९ मि भया थ्यो । यिनरा सम्झनामि ये मठको स्‍थापना सन् १९७१ मी गरिया थ्यो । ये मठको बनावट तिब्‍बतियन शैलीमि गरिया थ्यो। पाछा ये मठको पुननिर्माण सन् १९५३ मि गरियो । ये अनावरण दलाई लामाले गर्या थ्या ।

यो मठ चौरास्‍ता है तीन किलोमीटरै दूरीमी आलूबरी गाउँमी छ । यो मठ बौद्ध धर्मओ योलमोवा संप्रदाय सित सम्बन्धित छ । येइ मठओ स्‍थापना श्री संगे लामाले अर्‍याआ थ्यो । संगे लामा योलमोवा सम्प्रदाया मौण्या थ्या । यो यक नाआनो सम्‍प्रदाय हो जो पैली नेपालआ पूवोत्तर भागमी बसन्थ्या । पछा येइ सम्‍प्रदायआ मान्सअन दार्जिलिङमी आइबर बस्या । येइ मठओ निर्माण कार्य सन् १९१४ मी पूरा भयाआ थ्यो । येइ मठमी योलमोवा सम्‍प्रदाया मान्सअनओ सामाजिक, सांस्‍‍कृतिक, धार्मिक पहिचानलाई दर्शौन्या पूरा प्रयास अरीरैछ ।

विश्‍वमी शान्ति ल्यूनायि येइ स्‍तूपओ स्‍थापना फूजी गुरुले अर्‍याआ थ्या । उन महात्मा गान्धीया मित्तुर थ्या । भारतमी जम्मा ६ शान्ति स्‍तूप छन्; तै मैँ है यक निप्‍पोजन मायोजी बौद्ध मन्दिर दार्जिलिङमी छ । येइ मंदिरओ निर्माण कार्य सन् १९७२मी चालु भयाआ थ्यो । यो मन्दिर १ नोभेम्बर १९९२ मी सर्वसाधारणै खिलाई खोलियाआ थ्यो । येइ मंदिरबठेइ सङती दार्जिलिङ रे कञ्चनजङ्घा हिमालओ भौति रुबस दृश्य धेक्द सकीँछ ।

टाइगर हिलओ मुख्‍य आनन्द येइको आरोहण अद्दामी छ । तम हर परभात पर्यटक येइमी चड्डार्‍याआ धेकला । सन् १८३८ बठेइ १८४९ सम्म यिसैलाई विश्‍वओ सब है अल्को चुचुरो माणिन्थ्यो। तर सन् १८५६मी अरायीया सर्वेक्षणबठेइ यो स्‍पष्‍ट भयो कि कंचनजंघा नहोइबर नेपालओ सगरमाथा जैलाई अङ्ग्रेजअनले एवरेस्टओ नाम दीरायिथ्यो, विश्‍वको सब है अल्को चुचुरो हो । यदि तम भाग्‍यशाली छअ भण्या टाइगर हिलबठेइ कञ्चनजङ्घा तथा एभरेस्‍ट दुयेइ चुचुराअन धेक्द सकलाआ । यि दुयेइ चुचुराअनओ ऊचाईमी मात्तरी ८२७ फीटओ अन्तर छ। अइल कञ्चनजङ्घा विश्‍वको तेसरो सब है अल्को चुचुरो हो। कञ्चनजंघालाई सब है रोमांटिक हिमालओ उपाधिबठेइ सम्मानित अरीयाआ छ। येइका सुन्दरताआ कारणले पर्यटकअनले येइलाई येइ उपाधिबठेइ सम्मानित अर्‍याआ हुन्। येइ चुचुराआ सुन्दरतामी भौत कविता लै लेखीर्‍यान। येइका सङ्ङै सत्यजीत रायका चलचित्रमी येइ चुचुरालाई भौत फेरा धेकायीरैछ।

हेद्दाइखी मात्तरी नि: शुल्‍क, टावरमी चड्डाइ खिलाइ शुल्‍क रु. १०, टावरमी बस्सायि शुल्‍क रु. ३० । याँ सम्म तम अफना जीपबठेइ जाइसकन्छअ। दार्जिलिंगबठेइ याँ सम्म औन्या रे जन्या भाणो रु.६५ बठेइ ७० का बीचमी पणन्छ ।

टाइगर हिलआ नज्यूक ईगा चोइलिंग तिब्‍बतियन मठ छ। यो मठ जेलूग्‍पा संप्रदाय सित सम्बन्धित छ। योइ मठ घूम मठाआ नाउँले लै चिनिन्छ। इतिहासकारअनआ अनसाऱ येइ मठओ स्‍थापना धार्मिक काज्येन खिलाइ नहोइबर राजनैतिक बैठकअन खिलाइ अरियाआ थ्यो।

येइ मणओ स्थापना सन् १८५० मी यक मंगोलियन भिक्षु लामा शेर्पा याल्तसू बठेइ अरीयाआ थ्यो। याल्तसू आफना धार्मिक इच्छाअनओ पूर्ति अद्दाइ सन् १८२० तिर भारतमी आइरैथ्या। येइ मठमी सन् १९१८ मी गौतम बुद्धओ १५ फीट उच्चो मूर्ति स्थापित अरीयाआ थ्यो। तै बेला यो मूर्ति बनौनाइ रु. २५००० खर्च लाग्याथ्यो। यो मूर्ति यक मूल्यवान् ढुँवा बठेइ बनिरैछ रे येइ मथिमी सूनओ लेप लाइराइछ। यो मठमी बहुमूल्‍य ग्रन्थअनओ संग्रह लै छ । यिन ग्रन्थअन संस्‍कृतबठेइ तिब्‍बती भाषामी अनुवादित छन् । यिन ग्रन्थअनमी कालीदासओ [मेघदूत लै सामिल छ। हिल कार्ट रोडआ नज्यूक़ समतेन चोलिंग हताँ स्‍थापित यक अर्खो जेलूग्‍पा मठ छ। समय: सप्पै दिन खुल्ला। मठआ बायिर फोटो खिच्चाइ अनुमति छ।

यो दार्जिलिङओ सब है पुरानो मठ हो। यो मूल रूपमी औब्‍जरबेटरी हिलमी सन १७६५मी लामा दोरजे रिंगजे हताँ बनाईयाआ थ्यो। येइ मठलाई नेपालीअनले सन १८१५मी लुट्याआ थ्या। येइ पछा येइ मठओ पुनर्निमाण सन्त एण्ड्रूज चर्चआ नज्यूक सन १८६१मी अरियो। छाड्डीचाआल: यो आफना वर्तमान स्‍थान चौरासताआ नज्यूक, भूटिया बस्‍तीमी १८७९मी स्‍थापित भयो। यो मठ तिब्‍बती-नेपाली शैलीमी बनिरैछ। येइ मठमी लै बहुमूल्‍य प्राचीन बौद्ध सामाग्री राखीर्‍यान।
याँ को मखाला मन्दिर भौति आकर्षक छ। यो मन्दिर तसै ठउऱ स्‍थापित छ जाँ भूटिया-बस्‍ती-मठ पल्लीकिमिन्ज्याँ बन्याथ्यो । यो मन्दिऱ लै तक्दुयि पड्ड्या ठउर हो। समय: सप्पै दिन खुल्ला। मठआ बायिर मात्तरी फोटो खिच्चाइ अनुमति प्रदान अरीरैछ ।

हिमालय माउन्टेनिङ संस्‍थानओ स्‍थापना सन १९५४ मी अरीयाआ थ्यो । फाम अरअ सन् १९५३ मी पैल्ली कि मिन्ज्याँ सगरमाथाआ सफल आरोहण अरीयाआ थ्यो। तेंजिंग भौत बर्षसम्म येइका निर्देशक पदमी रया। याँ यक पर्वतीय संग्रहालय लै छ। येइ संग्रहालयमी हिमाल चड्डाइ अरीयाआ भौती ऐतिहासिक अभियानअन सित सम्बन्धित वस्‍तुअन राखीर्‍याआन। येइ संग्रहालयआ यक ग्यालरीलाई सगरमाथा (एवरेस्‍ट) संग्रहालयआ नाउँले पछ्याणिन्छ। येइ ग्यालरीमी सगरमाथा सित सम्बन्धित वस्‍तुअन राखीर्‍याआन। येइ संस्‍थानमी पर्वतारोहणओ प्रशिक्षण लै दिइँछ।

प्रवेश शुल्‍क: रु. २५ (येइमी जैविक उद्यानओ प्रवेश शुल्‍क लै समाबेश छ) टेली: ०३५४-२२७०१५८ समय: परभात १० बजेबठेइ राआत ४:३० सम्म (बीचमी अधा घण्‍टा बन्द)। बीपैबार बन्द।

पदमाजा-नायडू-हिमालयन जैविक उद्यान माउंटेंनिग संस्‍थानआ दाइन हण रैरैछ। यो उद्यान हिमाली चितुवा तथा रता पान्डाआ प्रजनन कार्यक्रम खिलाइ प्रसिद्ध छ। तम याँ साइबेरियन बाघ तथा तिब्‍‍बतियन भेडा लै धेकिसकन्छअ।

मुख्‍य बस पार्कआ तल्तिर पुरना बजारमी लियोर्डस वनस्‍पतिक उद्यान छ। येइ उद्यानओ यो नाउँ मिस्‍टर डब्‍ल्‍यू. लियोर्डआ नाउँ बठेइ राखीयाआ हो। लियोर्ड याँ का यक प्रसिद्ध बैंकर थ्या जैले सन् १८७८मी येइ उद्यान खिलाइ जमीन दान दियाआ थ्यो। येइ उद्यानमी और्किटआ ५० प्रजातिइनओ बहुमूल्‍य संग्रह छ। समय: परभात ६ बजे बठेइ राआत ५ बजेसम्म।

येइ वनस्‍पतिक उद्यानआ नज्यूकै न्याचुरल हिस्‍ट्री म्‍यूजियम छ। येइ म्‍यूजियमओ स्‍थापना सन् १९०३मी अरीयाआ थ्यो। याँ चणा, सरीसृप, जन्तुअन तथा कीणा-पटिङ्ङाअनआ विभिन्‍न प्रजातीइनलाई संरक्षित‍ अवस्‍थामा राखीरैछ।

समय: परभात १० बजे बठेइ राआत ४:३० बजे सम्म। बीपैबार बन्द।

तिब्‍बती शरणार्थी स्‍वयं सहायता केंद्र (टेली: ०३५४-२२५२५५२) चौरास्‍ताबठेइ ४५ मिनटआ पैदल दूरीमी रयाआ छ । येइ क्याम्पओ स्‍थापना सन् १९५९मी आरीयाआ थ्यो। येइका यक वर्ष पैली १९५८मी दलाई लामाले भारत सित शरण माग्याआ थ्यो। येइ क्याम्पमी १३औ दलाई लामा (ऐल १४ औँ दलाई लामा छन्)ले सन् १९१० बठेइ १९१२ सम्म आफुनो निर्वासनओ समय व्‍यतीत अर्‍याआ थ्यो। १३ औँ दलाई लामा जै भवनमी बसन्थ्या तो भवन अच्याल भग्नाशेषआ अवस्‍थामी छ।

अच्याल तिब्‍बती शरणार्थी क्याम्प ६५० तिब्‍बती परिवारओ आश्रय स्‍थल हो। यिन तिब्‍बतीअन याँ विभिन्‍न प्रकारआ सामान बेच्चाआन। यिन सामानअनमी कार्पेट, ऊनी लत्ता, काठआ कलाकृतिइन, धातुले बन्याआ खेलौना लगायत छन्। तर तम येइ तिब्‍बती शरणार्थी क्याम्प घुमीबर आनन्‍द लिन चाहन्छअ भण्या यिन सामानअन बनौन्या कार्यशाला पक्काइ लै हेर्याआ। यो कार्यशाला पर्यटकअन खिलाइ खुल्ला रन्छ।

दार्जिलिङ हिमालयन रेल्वेइ, यक अच्चम्मआ ट्रेनओ निर्माण १९औँ शताब्‍दीया उतरार्द्ध (सन् १९२१)मी भयाआ थ्यो। दार्जिलिङ हिमालयन रेलमार्ग, इन्जीनियरिङओ यक आश्‍चर्यजनक नमूना हो। यो रेलमार्ग ७० किलोमीटर लामु छ। यो सङतोइ रेलखण्‍ड समुद्र सतह बठेइ ७५४६ फीट उचाईमी रयाआ छ । येइ रेलखण्‍डआ निर्माणमी इन्जीनियरअनले भौति मेहनत अद्दु पण्याआ थ्यो। यो रेलखण्‍ड भौत जसा बङा-टिङा तथा वृताकार बटाअन होइबर जान्छ। तर येइ रेलखण्‍डओ सब है रुबस भाग बताशिया लूप हो। येइ ठउर रेलखण्‍ड अङरेजी आठ अंकआ आकारमी छ।

तर ट्रेनबठेइ सङती दार्जिलिङ घुम्द्या नभया रेलबठेइ दार्जिलिङ स्‍टेशनबठेइ घूम मठ सम्म जान सकीँछ। येइ रेलबठेइ यात्रा अरञ्याँ येइका चारै हणआ प्राकृतिक दृश्यओ आनन्द लिन सकीँछ। येइ रेलमी यात्रा अद्दाइ कि त परभात कि त बसा उपयुक्त हुन्छ। और समय याँ भौत भीण-भाण हुन्छे।

दार्जिलिङ यक बखत मसलाअन खिलाइ भौतै प्रसिद्ध थ्यो। चाहायि खिलाइ दार्जिलिङ विश्व स्तरमी पछ्याणिन्थ्यो। दार्जिलिङ एक समय मसालारुको लागि प्रसिद्ध थियो । चियाको लागि नै दार्जिलिंग विश्‍व स्‍तरमा जानिन्थ्यो । डा. कैम्‍पबेल दार्जिलिंगमी ईस्‍ट इण्डिया कम्पनिले नियुक्‍त अर्‍याआ पैल्ला निरीक्षक थ्या, उनले पैल्लीकिबर लगभग १८३० रे ४०आ दशकमी आफुना बघैँचामी चाहाको बोट लायाआ थ्यो। ईसाई धर्मप्रचारक बारेनस बंधुअनले सन १८८०या दशकमी औसत आकारआ चाहाका बोट लायाआ थ्यो। बारेन बंधुअनले येइतिर अर्‍याआ थ्यो। बारेन भौल्याअनले लाया चाहाको बगान अच्याल बैनुकवर्ण चिया बगान ( टेली: ०३५४-२२७६७१२)आ नाउले पछ्याणिँन्छ।

चाहाको पैल्लो बोट चिनिया जिङ्ङओ थ्यो रे येइलाई कुमाऊँ हिलबठेइ ल्याइयाआ थ्यो। तर समयका सङ्ङै दार्जिलिङ चाहाका नाउँले प्रसिद्ध भयो। सन् १८८६मी टी.टी. कपरले यो अनुमान लायो कि तिब्बतमी हर साल ६०,००,००० lb चिनियाँ चाहा खपत हुन्थ्यो। येइको उत्पादन खास अरिबर सेजहवान प्रान्तमी हुन्थ्यो। कपरको विचार थ्यो कि यदि तिब्बतआ मान्सले चिनियाँ चाहा कि ठउऱ भारतआ चाहाको उपभोग अर्‍यो भँण्या भारतलाई यक मुल्यवान बजार प्राप्त हुन्थ्यो। येइ पछा इतिहास सप्पैलाई थायी छ।

स्थानीय माटि तथा हिमालयी हवापानीया कारणले दार्जिलिङओ चाहा उच्च कोटिको हुन्छ। ऐल दार्जिलिङ तथा येइका आसपास लगभग ८७ चाहाका बगान छन्। यिन बगानअनमी लगभग ५०,००० मान्सअनले काम पायिराइछ। हर चाहा बगानओ आफनु‍-आफनु इतिहास छ। यिसोइ अरिबर प्रत्येक चाहा बगानफ चाहाको किसिम लै अलग-अलग हुन्छ। तर यिन सप्पै चाहा सामूहिक रूपमी दार्जिलिङ्या चाहाका नाउले पछ्याणीनान। यिन बगानअनमी घुम्दाइ सब है निको समय ग्रीष्मकाल हो जै बेला चाहाका पात टिपिनान। हैपी-वैली-चाय बगान जो शहर बठेइ ३ किलोमिटर टणा छ, सजी अरिबर पुग्द सकीँछ। याँ तम मजदूरअनले चाहाका पात टिप्दार्या धेक्द सकन्छअ। तम आला पातलाई चाहामी बदेलिन्नार्या लै धेकि सकन्छ। तर चाहा बगान घुम्दाइ यिन बगानआ व्यवस्थापकअनलाई पैली जानकारी दिन आवश्यक हुन्छ।

बिना कोइ शङ्का याँ बठेइ किनमेल खिलाइ सब है निको वस्तु चाहा हो। याँ तम भौत किसिमआ चाहा पाइसकन्छ। तर उत्तम प्रकारओ चाहा प्राय: विदेश निर्यात अरीँछ। तर तमले उत्तम किसिमओ चाहा पायाआ भँण्या येइको भाउ ५०० बठेइ २००० रु. प्रति किलो सम्म हुन्छ।

चाहाका अलावा दार्जिलिङमी हस्तकलाआ निका सामान लै पायीनान।

यो ठउर देशआ सप्पै ठउर सित हवाई सेवाबठेइ जोणीरैछ। बागदोगरा (सिलगढी) याँ को सब है नज्यूकओ विमानस्थल (९० किलोमीटर) हो। यो दार्जिलिङ है २ घण्‍टा टणा छ। याँ बठेइ कलकत्ता रे दिल्‍लीयो दैनिक उडान सञ्चालित अरीँछ। येइका अलावा गुवाहाटी तथा पटनाबठेइ लै याँ खिलाइ उडान सञ्चालित अरीँछ।

याँको सब है नज्यूकओ रेल जोन जलपाइगडी हो। कलकत्ताबठेइ दार्जिलिङ मेल तथा कामरूप एक्‍सप्रेस जलपाइगडी जान्छ। दिल्‍लीबठेइ गुवाहाटी राजधानी एक्‍सप्रेस याँ सम्म आउँन्छ। येइका सङ्ङै ट्वाय ट्रेन चणीबर जलपाईगडीबठेइ दार्जिलिङ ८/९ घण्टा मी जान सकीँछ।

यो सहर सिलगुडी है सडक मार्गबठेइ लै निक्केरी जोणीरैछ। दार्जिलिङ सडक मार्ग बठेइ जन्ज्याँ सिलिगुडीबठेइ २ घण्‍टा टणा पणन्छ। कलकत्ताबठेइ सिलिगुडी खिलाइ भौत सरकारी रे निजी बस चल्लान।

सन् १८८०को दार्जिलिङ
दार्जिलिङको इतिहास नेपाल, भुटान, सिक्किम र बंगालसँग जोडिएको छ। दार्जिलिङ शब्द तिब्बती भाषाको दुई शब्द दोर्जे, जसको अर्थ आसीना हुन्छ, तथा लिंग जसको अर्थ ठाउँ हुन्छ, सँग मिलेर बनेको छ । यसको अर्थ भयो असिनावृष्टि हुने ठांँउ जसले यसको अपेक्षाकृत चिसो वातावरणको चित्र प्रस्तुत गर्दछ। १९औ शताब्दीको पूर्वसम्म यो ठाउँ माथि नेपाली र सिक्किमी राज्य गर्दथे; केही लेप्चा समुदायको पनि बसोबास थियो । सन् १८२८मा एक बेलायती इस्ट इन्डिया कम्पनीको अधिकारीहरूको टुकडी सिक्किम जांँदै गर्दा दार्जीलिंग पुगे र यस ठाउ मै वेलायती सेनाको लागि एउटा अस्पताल (स्यानिटरियम) बनाउने निश्चय गरियो । आर्थर क्याम्पबेल, कम्पनीको एउटा शल्य चिकित्सक र लेफ्टिनेन्ट नेपियर (पछि रोबर्ट नेपियर, मग्दालाको प्रथम बेरोन) लाई यहाँ हिल स्टेसन बनाउने जिम्मेवारी दिईयो।

सन १८४१मा बेलायतीहरूले यहाँ एक प्रायोगिक चिया कृषि कार्यक्रम सञ्चालन गरे। यस प्रयोगको सफलताको कारण यहाँ १९ औ शताब्दीको दोस्रो भागमा यस सहरमा चिया बगान लगाउन लागे। दार्जीलिंगलाई बेलायतीहरूले सिक्किमसंँग सन १८४९मा मे खोसेर लिएका थिए । यस समयमा प्रवासी विषेश गरेर नेपालीहरूलाई बगान, खेती, निर्माण आदि कार्य सञ्चालनको लागि भर्ती गरीको थियो। स्कटिश मिसिनरीहरूले यहाँ विद्यालयको स्थापना र बेलायतीहरूको लागि वेल्फेर सेन्टरको स्थापना गरे र यो ठाउलाई विद्याको लागि प्रसिद्ध गरे । दार्जीलिंग हिमालयन रेल्वेको सन १८८१मा स्थापना पछि यहांको विकास उच्च गतिबाट भयो। सन १८९८मा दार्जीलिंगमा एउटा ठूलो भूकम्प आयो (जसलाई दार्जीलिंग डिज्यास्टर पनि भनिन्छ) जसले सहर र मनिसहरूको ठूलो क्षति गर्‍यो।

बेलायती शासनको अधीनमा दार्जीलिंग पहिला त नन-रेगुलेसन जिला थियो तर सन १९०५को बंगाल बिभाजन के पछिदेखि यो राजशाही विभागको अन्तर्गतमा सम्मिलित भएको थियो।

कंचनजंघा र दार्जीलिंग टाइगर हिलबाट दार्जीलिंगको औशत उंचाई २,१३४ मिटर अथवा ६,९८२ फिट हो। यो ठाउँ दार्जीलिंग हिमालयन हिल क्षेत्रमा दार्जीलिंग-जलपहर श्रृंखला मा अवस्थित छ जो दक्षिणमा घुम, पश्चिम बंगालबट उठ्द छ। यो श्रृंखला Y-आकारको छ जसको जग कतपहर तथा जलपहरमा छ र दुई हातमा उत्तरमा अब्जर्भेटरी हिल को उत्तरबाट जान्छ । उत्तर-पूर्वी हात लेबोङमा अन्त्य हुन्छ। उत्तर-पश्चिमी हात नर्थ पोइन्टबाट गएर तक्भेर चिया बगानको नजिकै अन्त्य हुन्छ।

दार्जिलिङको मौसममा ५ ऋतु हुन्छ: बसन्त, गृष्म, शरद, शीत, र मनसून । यहाँको वार्षिक औषत तापक्रम १५.९८ °से (६०.७६ °फे) हुन्छ जबकि यहाँको सबभन्दा कम तापक्रम ८.९ °से (४८.० °फे),हुन्छ । यहाँको मासिक औषत तापक्रम ५ °से (४१ °फे) हुन्छ । सबैभन्दा न्यून तापक्रम −२४ °से (−११ °फे) १९०५ फेब्रुअरी ५ मा भएको थियो । यहाँ लगभग वर्षमा ३०९.२ सेमी (१२१.७ इन्च) वर्षा हुन्छ, जुन औषत वर्षमा १२६ दिन हुन्छ । वर्षमा सबैभन्दा बढी वर्ष जुलाई महिनामा हुन्छ ।

दार्जीलिंग चिया बगान दार्जिलिङको अर्थतन्त्रको दुई प्रमुख क्षेत्र पर्यटन र चिया उद्योग हो। दार्जीलिंग चिया संसारको सर्वोत्कृष्ट कालो चियामा एक मानिन्छ र धेरै प्रख्यात छ, विशेष रूपमा संयुक्त अधिराज्य र अन्य देशमा जहाँ बेलायतीहरूने शासन गरेका थिए। यो चियाको उद्योगमा हालको समयमा भारतको अरु भाग तथा नेपालको चिया बगानले कडा प्रतिस्पर्धा गरेरहेका छन्।

दार्जीलिंग सहर ८० कि.मि. (५० मील) लामो दार्जीलिंग हिमालयन रेल्वे (उपनाम: टोय ट्रेन)को माध्यमबाट सिलिगुडीबाट वा हिल कार्ट रोड भारतीय राष्ट्रिय राजमार्ग (जो रेलमार्गको साथ जादछ) बाट जान सकिन्छ। दार्जीलिंग हिमालयन रेल्वे ६० से.मि. वा २ फिटको नैरो गज रेल्वे हो। यसलाई युनेस्कोले विश्व सम्पदा स्थलको सूचीमा सन् १९९९मा सूचीकृत गरेको छ, यो विश्वको दोस्रो रेल्वे हो जसलाई यो सूचीम राखिएको छ ।

दार्जीलिंगका विद्यालय या त राज्य सरकार, निजी, तथा धार्मिक सङ्घ-संस्थाहरूद्वारा सञ्चालित छन्। विद्यालयहरूमा पढाउने माध्यम भाषा अङ्ग्रेजी तथा नेपाली हो, तर राष्ट्रिय हिंदी र राज्य भाषा बांग्लालाई पनि जोड दीइन्छ। विद्यालय या त आइसीएसइ, सीबिएसई, वा पश्चिम बङ्गाल बोर्ड अफ सेकेन्डरी एजुकेसन सँग आबद्ध छन्। बेलायतीहरूको समर रिट्रिट हुने कारणले दार्जिलिङमै इटन कलेज, ह्यारो स्कूल र रग्बी स्कूलको ढाँचाको पब्लिक विद्यालयको स्थापनाको ठाउँको रूपमा छानिएको हो । यो ठाउँमा भारत स्थित बेलायती अधिकारी आफ्नो बाल-बच्चालाई शिक्षा दिनको लागि पठाउँदथे। विद्यालय जस्तो कि सेन्ट जोसेफ कलेज , लोरेटो कन्भेन्ट,सेन्ट पलज स्कूलर माउन्ट हर्मन स्कूल दक्षिण एसियाको धेरै ठाउँहरूबाट विद्यार्थीहरूलाई आकर्षित गर्ने गर्दछन । धेरै विद्यालयले (केहि सय वर्षभन्दा पनि पुरानो रहेका छन्) अहिले पनि बेलायती र उपनिवेशिय सम्पदालाई जिबन्तता दिइरहेका छन्। दार्जिलिङमा ३ वटा कलेज रहेको छ — सेन्ट जोसेफ कलेज, साउथफिल्ड कलेज (पहिले लोरेटो कलेजको नामले चिनिथ्यो), लोरेटो सरकारी कलेज र सेन्ट पाउल्स स्कूल,दार्जिलिङ रहेका छन्। यी सबै उत्तर बङ्गाल विश्वविद्यालय, सिलिगुढीसँग आबद्ध छन्।




#Article 150: दासढुङ्गा घटना (211 words)


दासढुंगा दुर्घटना का नामले चिनियाको दासढुंगा घटना नेपाली राजनीति मी ऐतिहासिक रे अविस्मरणीय घटना हो।विसं २०५० जेठ ३ (सन् १६ मे १९९३) मी चितवन जिल्ला  को दासढुङ्गा भन्या ठउर यो घटना घट्याथ्यो। दासढुंगा दुर्घटनामी जनप्रिय नेता एमाले का तत्कालीन महासचिव कमरेड मदन भण्डारी  रे उनका निकट राजनीतिक सहयात्री जिवराज आश्रित को रहस्यमय ढंगले ज्यान गयाथ्यो।

यई घटनामी जननेता जनताका प्रिय नेता मदन भण्डारी  सहित जिवराज आश्रितको मृत्यु भयाथ्यो। कोई गवाही नमिल्याको यो रहस्यमय घटनालाई जिप दुर्घटना को नाम दिइयाथ्यो।मदन भण्डारी पोखरा मी कार्यक्रम सकेर काठमाडौं फर्किन्या बेला यो घटना घट्या हो। कारमी रयाका तीन जना यात्री मध्ये ड्राइभर अमर लामा बाच्न सफल भयाथे भन्या मदन भण्डारी संगै जिवराज आश्रित ले ज्यान गुमाइरइथ्यो। 

मदन भण्डारी को शव तीन दिन पछि त्रिशूली का किनारमी मिलिरइथ्यो भन्या जिवराज आश्रित जिप भित्र मृत अवस्थामी थिया। त्यई पछि सर्वसाधारण लाई भण्डारीको श्रद्धाञ्जली का लागि उनको पाथृक शरिरलाई  दशरथ रंगशाला मी राखियाथ्यो।जनतालृ दिन रे रातभर मृत शरिरलाई सम्मान दियाथे। 

यई घटनाका एकमात्र जिवित ड्राइभर अमर लामाको १० वर्ष पछि हत्या गरियो।  एक हतियारधारी समुहलृ लामालाई ताजाखबर साप्ताहिक को कार्यालयबाटी करिब १३:४५ बजे अपहरण गरि ट्याक्सी मी राखिभर कृतिपूर तिर लियाथ्यो। रे पछि गोली हानी हत्या गर्याथ्यो।हत्या पछि हत्याराहरू पंगा गाउँ तिर भागिरइथ्या।

यई घटनाले दासढुङ्घा घटनालाई अझै रहस्यमय बनायाथ्यो। तबइलै आजसम्म यई घटनाको सत्यतथ्य बाहिर आउन सक्याछैन।




#Article 151: देहरादून (228 words)


देहरादून, देहरादून जिल्ला को सदर मुकाम हो जो भारत को राजधानी दिल्ली बाट २३० किलोमीटर टाढा दून घाटीमा बसेको छ। ९ नवंबर, २००० को उत्तर प्रदेश राज्यलाई विभाजित गरेर जब उत्तराखण्ड राज्यको गठन गरिएको थियो, त्यस समय यसलाई उत्तराखण्ड (तब उत्तरांचल) को अंतरिम राजधानी बनाया गया। देहरादून नगर पर्यटन, शिक्षा, स्थापत्य, संस्कृति र प्राकृतिक सौंदर्य को लागी प्रसिद्ध छ। यसको विस्तृत पौराणिक इतिहास छ।
	

देहरादूनको स्थापना १६९९ मा भएको थियो । भनिन्छ सिखहरूका गुरु रामराय किरतपुर पंजाबबाट आएर यहाँ बसेका थिए । मुगल सम्राट औरंगजेबले उनलाई केही गाउँ टिहरी नरेशबाट दानमा दिलाई दिएका थिए । यहाँ उनले १६९९ ई. मा मुगल मकबराहरूसँग मिल्दो-जुल्दो मन्दिर पनि बनाउन लगाए जो आजसम्म प्रसिद्ध छ । शायद गुरुको डेरा यस उपत्यकामा भएका कारणले नै यस स्थानको नाम देहरादून भएको हुनसक्छ । यसका अतिरिक्त एक अत्यन्त प्राचीन किंवदन्तीको अनुसार देहरादूनको नाम पहिले द्रोणनगर भनिन्थ्यो । पाण्डव र कौरवहरूको गुरु द्रोणाचार्यले यस स्थानमा आफ्नो तपोभूमि बनाएका थिए र उनैको नाममा यस नगरको नामकरण भएको थियो । एक अन्य किंवदन्तीका अनुसार द्रोणपत्रको औषधी हनुमानजीले लक्ष्मणलाई शक्तिबाण लाग्दा लंकामा लिएर गएका थिए, त्यो देहरादूनमा थियो, तर वाल्मीकि रामायणमा यस पर्वतलाई महोदय भनिएको छ । 

देहरादूनको जलवायु समशीतोष्ण छ। यहांको तापमान १६ देखी ३६ डिग्री सेल्सियसको बीच रहन्छ जहां शीतको तापमान २ से २४ डिग्री सेल्सियस को बीच रहन्छ। देहरादूनमा औसत २०७३.३ मिलिमीटर वर्षा हुदछ। अधिकांश वर्षा जून र सितंबरको बीच हुदछ। अगस्तमा सबभन्दा धेरै वर्षा हुदछ।




#Article 152: दैलेख जिल्ला (599 words)


दैलेख जिल्ला मध्यपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमी पड्या एक जिल्ला हो ।  यो भेरी अञ्चलमी पडन्छ । दैलेख जिल्ला भेरी अञ्चलको सब है नानो जिल्ला हो । नेपालको एक मात्र सम्भावित पेट्रोल ग्याँसको खानी यै जिल्लामी रह्याको छ । दैलेख जिल्लामी पञ्चकोशी नामको तिर्थस्थल रह्याको छ । तैइ तिर्थस्थल अन्तर्गत 'पादुकास्थान', 'शिरस्थान', 'नाभिस्थान', 'धुलेश्वर' रे 'डुङ्गेश्वर' नामका पाँच स्थान रह्याका छन् । नाभिस्थान र शिरस्थानमी जमिनबठे आगा: ज्वाला निकल्लान । पैल्ली पादुकास्थानमी लै ज्वाला बल्लो थ्यो । वि.सं. २०२८ सालमी पादुका खोलामी आयाको बाढीले ज्वालकुंडका साथै मन्दिर बगाईबरे लैग्या हुनाले अब पादुकास्थानमी ज्वाला बल्लु छाड्यो । धुलेश्वरमी जमिनबठे धुलो निकलुन्छ ।

ये जिल्लाको नाउ दैलेखको उत्त्पत्ति बारे निम्नानुसारका किंवदन्तिअन पाइनान,

 

दैलेख जिल्ला कालमी  राज्यको शीतकालीन राजधानीको रूपमी परिचित दुल्लु र  दुई राज्यमी विभाजित छियो । प्राचीन र मध्यकालमी दुई राज्यमी विभाजित यै जिल्लालाई शाहकालीन नेपालको पुर्नएकीकरण अभियानमी ले सन १७८९ तिर नेपालमी गाभेको तथ्य ऐतिहासिक वर्णनहरूमी पाइन्छ ।  जिल्लाका विभिन्न ठांउमी रह्याका मन्दिर, देवल, शिलालेख आदिले यै जिल्लाको ऐतिहासिक परिचय दिइरहेका छन् । सदरमुकाम स्थित पुरानो बजारमी रह्याको प्रसिद्ध कोतगढी पुरानो युद्धकिल्लाको रूपमी छियो भन्न्या विश्वास गरिन्छ । बि.सं.२००९ साल अघि अछाम, सुर्खेत र जाजरकोट जिल्लाका केही क्षेत्रहरू यै जिल्लामी गाभिएका छिया ।  राजा रजौटा उन्मुलन ऐन २०१६ पछि आधुनिक नेपालको प्रशासनिक ढाँचा बमोजिम गौंडा र २०१८ सालपछि यो जिल्ला पूर्वमी भैरीलेक र कट्टीभञ्ज्याङ्ग उत्तरमी महाबुलेक, पश्चिममी कर्णाली नदी, दक्षिणमी तीनचुला भित्रको भूभागलाई दैलेख जिल्लाको सिमाङ्कन गरियाको थियो।  दैलेख जिल्लाको दुल्लु क्षेत्रलाई राणा कालका पहिला प्रधान मन्त्री जंग बहादुर राणाको बाल्यकाल बितेको ठाउँ भनिबर पनि चिनिन्छ । दैलेख जिल्लाले  पश्चिम नेपालको लागी अग्रीम स्थान हासिल गरेको छ । तत्कालीन भुमीगत नेपाली काँग्रेसका दैलैख नाउले कटुवालका शेर सिंह खड्काले कालिकोट, जुम्ला, अछाम, डोटी आदी पश्चिमी जिल्लाहरू कब्जा गरेको कुरा ऐतिहासिक वर्णनमी उल्लेख गरियाको छ । २०३६को जनमत संग्रहमी र २०४६ जन आन्दोलनमी पनि दैलेखका रंग बहादुर शाही, बिनोद कुमार शाह, मणी राज रेग्मी गणेश बहादुर खड्का, शिव राज जोशी, रंग नाथ जोशी गोविन्द बन्दी, हेम बहादुर शाही, हर्क बहादुर शाही, पुर्ण ब. शाही, भद्र ब. शाही, तर्क ब. बडुवाल, बजिर सिंह बि.क. चिदानन्द स्वामी जसा अधिकांश नेताअनले साथ दियाका थ्या ।

कर्णाली प्रदेशमि राया दश जिल्लाअन मध्ये दैलेख जिल्लालै एक पहाडी जिल्ला हो । यो जिल्ला 28° 35' 00 N बठे 29 ° 08' 00 'N अक्षांश रे 81 ° 25' 00 E बठे 81 ° 53 '00 E
देशान्तरमि अवस्थित छ । सबहै कम उचाई ५४४ मिटर रे सबहै बढ्ती उचाई ४,१६५ मिटर छ । जिल्ला सदरमुकाम १,१४८ मिटर उचाईमि अवस्थित छ । जिल्लाको ८०% भू-भाग मध्य पहाडी रे २०% भू-भाग उच्च पहाडी भूमिले ओगट्या छ । जिल्ला कूल क्षेत्रफल १,५०५ वर्ग किलोमीटर (५८१ वर्ग मील) रया छ ।

उचाइका आधरमि यो जिल्ला ४ विभिन्न उप श्रेणीमि बाणी राखी छ ।

दैलेख जिल्ला विरेन्द्रनगर (कर्णाली प्रदेशै राजधानि) सित सडक यातायात (F-48) ले जोड़ीरैछ जै लाइ दैलेख सड़क भण्णान। दैलेख सड़क विरेन्द्रनगर (सुर्खेत) जाइबरे रत्न राजमार्ग (NH-12) माइ मिलन्छे। रत्न राजमार्ग महेन्द्र राजमार्ग (NH-1) सित कोहरपूर माइ जोड़िया: छ।

सड़क यातायात बठेइ दैलेख लाइ दुल्लु होइबरे कर्णाली राजमार्ग (NH-13) सित जोड्ड्या अर्खो बाटो लगै छ। 

नेपालै: राजधानि काठमाण्डौं दैलेख बठेइ  टड़ा: छ।

दैलेख बठेइ सबहै नजिक को विमानस्थल सुर्खेत विमानस्थन हो जो लगभग  टड़ा: छ।

नेपाल का नौला संविधान, नेपाल को संविधान २०७२ अन्सारअ येइ जिल्ला लाइ ४ नगरपालिकाअन रे ७ गाउँपालिकाअन माइ बाँड़िराइछ ।

नेपाल का नौला संविधान, नेपाल को संविधान २०७२ अन्सारअ येइ जिल्ला लाइ ४ नगरपालिकाअन रे ७ गाउँपालिकाअन माइ बाँड़िराइछ ।

दैलेख जिल्लामी पल्ली ६० गा.वि.स. रह्या थ्या: । ति मध्ये ५ वटा गाविसअनलाई जोडीबर वि. सं. २०५३ मी नारायण नगरपालिका बनाइया हो, भण्या वि. सं. २०७१ सालमी ६ गाविसलाई जोडीबर दुल्लु नगरपालिका बनाइँया हो । तै पाछा ये जिल्लामी ४९ गाविस रे २ नगरपालिका रह्या: थ्या ।




#Article 153: दोधारा-चाँदनी नगरपालिका (104 words)


दोधारा-चाँदनी नगरपालिका नेपालको सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र को महाकाली अञ्चल, कञ्चनपुर जिल्लामी रयाको एक नगरपालिका हो । दोधारा बजार रयाको ठाँउलाई नगरपालिकाको केन्द्र बनाइयिया छ । यो नगरपालिका २०६८ साउन १ देखि लागू हुन्या अरी बनाइया हो तबैलै कार्यन्वयनमा २०७१ जेष्ठ ४ बाटाई आया हो । दोधारा-चाँदनी नगरपालिका घोषणा गर्दा दोधारा र चाँदनी गाउँ विकास समितिहरू समावेश गरिएका हुन् । आर्थिक वर्ष २०६८/६९को बजेटमाई मुलुकमी ४१ नयाँ नगरपालिका थपिन्ज्या दोधारा-चाँदनी लै नगरपालिका बन्या हो । दोधारा-चाँदनी नगरपालिका बनुन्ज्या सम्म नेपालमी महानगरपालिका, उपमहानगरपालिका रे नगरपालिका गरी कूल १९१ भएका थिया भन्या गाविसको संख्या ३ हजार ९ सय १५ बाटाइ घटिवर ३ हजार ६ सय ३३ पुगिरइथ्या।




#Article 154: दौलतविक्रम बिष्ट (307 words)


दौलत विक्रम विष्ट (वि.सं. १९८३- वि.सं. २०५९) प्रसिद्ध नेपाली उपन्यासकार दौलतविक्रम हन्। उनले वि.सं. २०४५ सालको मदन पुरस्कार पाया थ्या।

सोमराज विष्ट रे मानकुमारी विष्टका जेठा चेला दौलतविक्रम विष्टको जन्म वि.सं. १९८३ साल असोज ६ गते प्रतिपदा तिथिमी भोजपुरका बजारमी भया थ्यो। यिनरो पुर्ख्यौली थलो लमजुङको चितीमी हो। रे यिनरा बा तै ठौर छाडीवर काठमाडौंका निवासी ब हुनाले यिनरो लै स्थायी बसोबास काठमाडौं हुन पुग्यो। यिनका बुबु रेशमी राज विष्ट अदालतका डिठ्ठासम्म भया थ्या। दौलतविक्रमका जेठा बा पद्मराज लै सरकारी सेवामी प्रवेश गरी काठमाडौंमै घरजम अरिवर बस्या थ्या। तोई पारिवारिक पृष्ठभूमिले गद्दा बा सोमराज लै १६ वर्षको उमेरमै काठमाडौं आइ खरीदार जागीरमी लाग्या थ्या। बा जागीर खान जाने क्रममै दौलतविक्रमको जन्म भोजपुरमी भया हो। बाको जागीर सरुवा भइ रन्या हुनाले यिनको बाल्यकाल लै भौती ठौर (भोजपुर, सल्यान, रक्सौल, झापा, काठमाडौं)मी बित्तोई गयो रे मातृस्नेहबाट यी नानाइँ उमेरमी वञ्चित भया। नान नाना भाँइन रे यिनलाई छाडीवर इज्या वि.सं. १९९६ सालमी परलोक गइन्। तइ घटनाको प्रभाव विष्टमी पछासम्म पडी रह्यो। आफ्नी आमाको मृत्युपछि उनारा बाले दोसरो ब्या गर्या। सानीमाबठे एक चेली मिठु रे तिन भाइ छोरा (क्रमशः शङ्कर, गोपाल र मदन) जन्म्या। आफनो ठूलै परिवार भया लै सोमराज विष्ट जागीरे हुनुका साथै झापामा अढाइ सय बिघा जग्गा जोड्द सफल भया थ्या। उनरा सम्पन्नताले दौलतविक्रमलाई लै टड्कारो आर्थिक कठिनाइ झेल्नु पडेनु।

सम्पन्न परिवारका दौलतविक्रमको ब्या १९ वर्षका उमेरमी सुब्बा प्रेमलाल पाण्डेकी छोरी लिचुसँग भयो रे ब्या भया तीन मैना लै न हुन्जे लिचुले चेलो जन्माएकी हुनाले उसलाई माइतीकै जिम्मा लाइयो। तैइ पछा काठमाडौँ इन्द्रचोक निवासी भक्तमान बस्नेतकी चेली नुतन कुमारीसँग विष्टको दोसरो ब्या भयो। उनबठे विष्टका चार चेला (क्रमशः श्रीविक्रम, ओमविक्रम, कैलाशविक्रम रे अनन्तविक्रम) रे दुई चेली (क्रमशः इन्दिरा रे निरु) जन्मिया। विष्टको गृहस्थी कटनी तिनै श्रीमती रे छोराछोरीसँग हुनोइ गयो। जीवनको उत्तरार्धमी आएर श्रीमतीको लै देहावसान २०५४ सालमी भयो। यिनी लै जीवनको अन्तिम प्रहरतिर आएर पक्षाघातको बिमारले कुँजिदै गया रे देहावसान वि.सं. २०५९ साल पुस १३ भया थ्यो ।




#Article 155: द्वितीय विश्वयुद्ध (109 words)


१९३९ देखि १९४५ सम्म युरोप, अफ्रिका रे मध्य पूर्व (आंशिक रुपमा चीन र प्रशान्त द्विप समुह) मी चल्याको लडाईंलाई द्वितीय विश्वयुद्ध भनि जानिन्छ। यी क्षेत्रहरुमा यो लडाईं जल, थल तथा आकाशमा लडिया थियो। यई युद्धमी अभूतपूर्व ज्यान-मालको क्षति भया थियो तबई यई युद्धलाई विश्वयुद्ध भनिया हो ।द्वितीय विश्वयुद्ध प्रथम विश्वयुद्ध को निरन्तरता हो।द्वितीय विश्वयुद्ध का कारण विश्व समुदाय, सभ्यता रे संस्कृति मी संकट आयाथ्यो।

द्वितीय विश्वयुद्धमी बेलायतको उच्च सैनिक सम्मान पदवी भिक्टोरिया क्रस पाउन्या १० जना नेपाली वीर सैनिकहरु: 
१) गजे घले
२) थमन गुरुङ 
३) गन्जु लामा 
४) लालबहादुर थापा 
५) नेत्रबहादुर थापा 
६) तुलबहादुर पुन 
७) शेरबहादुर थापा 
८) अगमसिंह राई 
९) भानुभक्त गुरुङ 
१०) लछिमन गुरुङ




#Article 156: धनगढी प्रिमियर लिग (110 words)


धनगढी प्रिमियर लिग नेपालमा सर्वाधिक पुरस्कार राशि को क्रिकेट प्रतियोगिता हो । यो प्रतियोगिता नेपालमी क्रिकेटको सहर भनी चिनिन्या धनगढी को फाप्ला मैदानमी संचालन हुन्याछ। यई अन्तर्गतको पहिलो प्रतियोगिता २०१७ धनगढी प्रिमियर लिग हो।
टिम चौराहा धनगढी ने यी प्रतियोगिता लगातार दुई पटक जित्याकोछ।

नेपालमी पहिलोपटक राष्ट्रिय स्तरमि प्रत्येक टिमली खेलाडी लिलाम प्रक्रिया मी खरिद गरि प्रतियोगिता सञ्चालन गरिन्या थ्यो । यई प्रतियोगिता मि नेपाल का विभिन्न सहरका ६ टीम सहभागी भयाथ्यो । यइ प्रतियोगिताका लागि पुस २१ गते लिलाम प्रक्रिया बाटी खेलाडी छनोट गरियाथ्यो ।

धनगढी क्रिकेट लिगमी नेपालका विभिन्न सहरका निम्न ६ टीम छनौट गरियाछन:

१.सीवाईसी अत्तरिया  
२.  बिराटनगर किङ्स
३.काठमाडौं गोल्ड्न्स
४.रुपन्देही च्यालेन्जर्स
५.कञ्चनपुर आईकोनिक
६.धनगढी चौराहा




#Article 157: धन्दो चैत्य (136 words)


धन्दो चैत्य (तिब्बती: , सल्हाग दोल्हाग) काठमाडौं महानगरपालिकाआ चाबहिलमी रह्याः यक प्राचीन चैत्य हो। प्राप्त प्रमाणआ आधारमी यै चैत्यलाइ स्वयम्भू रे बौद्धनाथहै पुरानु चैत्य माणीन्छ।

देवमाला वंशावलिआ अन्सारअ सूर्यवंशी राजा वृषमदेवले आफुना कूलमी चल्याः शैव धर्म छोड़िबर बौद्ध धर्ममी लाग्याः रे उनलाए सुइनामी भगवानले दर्शन दीबर तै ठउर रह्याः तलाउ भितरि धन भयाः रे तसै धन निकाइबर चैत्याकार भितरि गर्भ राखिबर मन्दीर बनाः भँण्ण्या आदेश दिया पछा जाइबर हेरन्ज्याँ भँण्याइका जस्याँ धन फेला पड्या पछा कलिगत सम्बत् २८१० मी येइ चैत्यओ निर्माण अरियाः हो। उसै समयमी मञ्जुविहार भँण्ण्या बहाल बनाइबर ३०० घरओ शहर लगै निर्माण गरियाःथ्यो। राजा वृषमदेवले बनौन लायाः तै चैत्यलाइ धन्दाडयो रे शहरलाइ चाबहिल नामाकरण गरियो। राइट वंशावलिआ अन्सारअ सम्राट अशोकले चेलि चारुमतीओ व्याः देवपत्तनआ देवपाल सित गरायाः रे उनइ चारुमतिले पछआ भिक्षुणी बनिबर बनायाः बिहारआ नाम बठेइ चाबहिल भयाः भँण्ण्या उल्लेख भयाः पायीन्छ।




#Article 158: धरहरा (284 words)


धरहरा नेपालको राजधानी काठमाडौंको सुन्धारामाई अवस्थित ९ तल्ले स्तम्भ आकारको भवन हो। विसं १९९० भन्दा पहिला यईमा ११ तल्ला थियो यईको बार्दली नवौ तलामा रयाको थियो तर १९९० माघ २ मा आयाको महाभुकम्पको कारणले बार्दली भन्दा माथीको १०-११ तला भत्कियाको थियो रे ९ तल्लामी सिमित रया थियो। पुनः २०७२ वैशाख १२ गते आयाको ७.८ रेक्टरको महाभूकम्पले यो पूर्णरूपले नष्ट भै इतिहास बन्न गयो ।धरहराको निर्माण विसं १८८२ सालमा तत्कालिन प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाले निर्माण गर्न लगायाका थिए। उनले यसको निर्माण महारानी त्रिपुरासुन्दरीदेवीको सम्झना स्वरूप गर्न लगायाका थिए। भीमसेन थापा प्रधानमन्त्री भयाको बेलामा निर्माण गरियाकाले धरहरालाई भीमसेन स्तम्भ पनि भनिन्छ। सामाजिक तथा प्रशासनिक सूचना रे जानकारी दिन तथा भेला गराउन पहिले धरहराको टुप्पोबाट बिगुल बजाउने गरिन्थ्यो। बिगुल बजेको सुनेपछि जङ्गी निजामती कर्मचारीहरू कोतमा वा टुँडिखेलमा जम्मा हुनु अनिवार्य थियो ।

धरहराको निर्माण विसं १८८२ सालमी तत्कालिन प्रधानमन्त्री भीमसेन थापाले महारानी त्रिपुरासुन्दरीदेवीको सम्झना स्वरूप निर्माण गर्न लगायाका थिए । त्यस समयमा यईको उचाई ११ तल्ला थियो । ९० सालको भूकम्पले धरहरा पनि भत्कियाको थियो । दुई वर्षपछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री जुद्ध शमशेर जंगबहादुर राणाले साबिक बमोजिम नौ तल्ला नै कायम गरी पुनः निर्माण गरेका थिए पुनः विसं २०७२ को महाभूकम्पले यो पूर्ण नष्ट भयो ।

हाल ध्वस्त भयाका धरहराको सातौं तल्लामाई बार्दली थियो । धरहराको उचाइ ६१.८८ मिटर (२०३ फिट) थियो । धरहरा भित्र २१३ सिँढी रे बाहिर २५ सिँढी थिए । धरहराको १८८ सिँढी उक्लियापछि बार्दली आउँथ्यो बार्दलीबाटी काठमाडौं उपत्यकाको अधिकांश भाग सजिलैसँग देखिन्थ्यो । धरहराको सबैभन्दा माथिल्लो तलामी शिवलिङ्ग थियो । टुप्पोमा गजुर रयाको ऐतिहासिक स्मारक धरहरा धार्मिक तथा पर्यटकीय दृष्टिले समेत महत्वपूर्ण रयाको थियो । धरहराको निर्माण मुगलशैलीमा गरियाको थियो भने वरिपरिको पर्खाल पनि सोहि शैलीमा निर्माण गरियाको छ । धरहराको निर्माण ईटा रे बज्र (सुर्की, चून, मास रे चाकुको मिश्रण) बाटी गरिया थियो ।




#Article 159: धान (207 words)


धान विश्वको एक प्रमुख अन्न बाली हो। वैज्ञानिक नाउँ ओरिजा सेटिभाले परिचित यो वनस्पति वैदिक साहित्य एवं पुरातात्विक उत्खननमी सबहै पुरना उत्पादित बालीइन मद्धे यक भयाऽ प्रमाण पायीरैछ। हजारौं वर्ष ऐतिरै बठेइ भारत रे चीनमी येइकी खेती अरीन्थि। धान उत्पादन क्षेत्रमी विश्वको करिब ९० प्रतिशत क्षेत्र एसियामी पणन्छ रे विश्वको लगभग ९० प्रतिशत धान एसियाइमी उत्पादन रे खपत अरिन्छ। भारत रे चीन दुएइ लागीबर विश्वको लगभग आधा धान इलाका ओगट्टान रे ६० प्रतिशत है बर्ता मान्सुउन चामल खनान। चामल एसियाऽ यक प्रमुख खाद्य पदार्थ हो।

धानओ पैल्लो बी काँ उत्पत्ति भयो भण्ण्या विषयमी कसैले लै ठ्याक्कै भण्ण नाइसकिराख्यो। सम्भवत: १०,००० वर्ष पैली एसियाआ गर्मी क्षेत्रमी धानऐ खेती भै। भारतमी हस्तिनापुर (उत्तर प्रदेश)मी उत्खनन (१०००-७५० इसापूर्व)आ समयमी धानओ सबहै पुरानु नमूना बल्याऽ अवस्था या अङारआ स्वरूपमी पाइयाथ्यो। जङ्ङली धान प्रचुरमात्रामी पाइया हुनाले भारतमी भौत ऐतिरै येइको उत्पादन भयाऽ होइसकन्छ। येइलाई घरेलुकरण अद्द्या प्रक्रिया पैली चीनमी भयो रे तै पछा यो दक्षिण-पूर्वी एसियामी सऱ्यो। जङ्ङली धान पैली बङ्लादेश, आसाम, उडिसा रे एइका वल्तिरपल्तिरआ इलाकाअनमी उब्जाउ अरियाऽ विश्वास छ। पश्चिम रे उत्तर अफ्रिका (इजिप्ट), पूर्व रे मध्य अफ्रिकाआ अधिकांश देशअनमी लै धान उब्जनी अरीन्थ्यो। तै पछा धानऐ खेती दक्षिण रे मध्य अमेरिकी मुलुकअन (ल्याटिन अमेरिका), अष्ट्रेलिया, संयुक्त राज्य अमेरिका पुइ स्पेन, इटाली रे फ्रान्स जसा दक्षिणी युरोपेली मुलुकअनमी विस्तार भयो।




#Article 160: नन्दकिशोर पुन (151 words)


नन्दकिशोर पुन पासाङ्ग गणतन्त्र नेपालाः दोसरा उपराष्ट्रपति तथा एकीकृत नेकपा माओवाद्याः स्थायी समिति सदस्य हुन्। उन माओवादीका १० बर्षे जनयुद्धमी माओवादीले तयार अर्याऽ जनमुक्ति सेना, नेपालका कमान्डर लै भयाऽ थ्या। उन संसद भवनमी भयाऽ निर्वाचनमी नेपाली काँग्रेसका सांसद् अमियकुमार यादवलाई हराइबर उपराष्ट्रपतिमी निर्वाचित भयाऽ थ्या। उपराष्ट्रपति चुनउमी ५४७ मत मीहै उनलाई ३२५ मत प्राप्त होइरैथ्या। संसद भवनमी सभामुख ओनसरी घर्तिमगरले उनलाई उपराष्ट्रपति भयाऽ घोषणा अर्याऽ थ्यो

यिनरो जनम वि.सं. २०२२ साल कात्तिक ७ गते रोल्पामी भयाऽ हो। यिन इजा मनसरा पुन रे बुबा रामसुर पुनका माइला चेला हुन्। यिन गाउँमी यक सामान्य परिवारमी जन्म्याऽ हुन। उनले तीन कक्षा सम्म गाउँइमी रयाऽ प्राथमिक विद्यालयमी अध्ययन अर्याऽ हो। ६ कक्षामी पड्डापड्डाइ वि.सं. २०३७ सालमी मोहन विक्रम सिंहले नेतृत्व गर्याऽ उइबेलाका नेकपा चौथो सम्वद्ध अखिल छैठौंका इकाई अध्यक्ष होइबर उनले काम अरिराइथ्यो। उनरो राजनीतिक यात्रा यिसै बगत बठेइ शुरू भयाऽ हो।

२०३९ सालमी अध्ययन गद्दे क्रमैमी उनले हस्तमाली पुन सित प्रेम विवाह अर्याऽ थ्यो।




#Article 161: नारायणगोपाल गुरूवाचार्य (222 words)


नारायणगोपाल गुरुवाचार्य (वि सं १९९६ असोज १८ - २०४७ मैंसिर १९)(इ.सं. १९३९ अक्टोबर ४ - इ.सं. १९९० डिसेम्बर ५), जो नारायणगोपाल का नाउँ ले नेपालि आधुनिक गीत सङ्गीत क्षेत्र माइ प्रख्यात छन्। नारायणगोपाल नेपाली भाषा का पैल्ला पुस्ता का गायक हुन् जन ले गायन लाइ पेशा का रूप माइ लियो। उन ले लगभग १ सौ ३६ नेपालि गीतअन गाइ राखिछन्। उनरा गीतअन नेपालि चलचित्र रे नाटकअन माइ लगै प्रयोग गरिया छन्। नारायणगोपाल गुरुवाचार्य को जनम वि.सं. १९९६ असोज १८ गते बा आशागोपाल गुरुवाचार्य रे इज्या रामदेवी गुरुवाचार्य का सन्तान का रूप माइ काठमाडौं का किलागल माइ भया: हो। वि.सं. २०२७ साल फागुन माइ पेमाला सित यिनरो ब्याबरि सम्पन्न भया लै नन्दिदा नाइभया। चार जना दाइ-भाइ रे ३ जना दिदइ-बैनइ मध्ये का यक नारायण गोपाल ले मानविकी शास्त्र माइ स्नातकोत्तर सम्मै पड़ाइ पुरि अरिराइथ्यो। 

नारायणगोपाल ले सब है पैल्ली त्रि-चन्द्र कलेज का चालीसवाँ वार्षिकोत्वस माइ आफुना परमप्रिय मित्रुउन का आग्रह माइ मञ्च माइ उतद्दया आँट अर्यो। जइ माइ उन ले पैल्लि फेर तबलाबादक होइबरे प्रस्तुत भया।

नारायण गोपालले २०२३ सालमी सर्वोत्तम संगीतकार (रेडियो नेपाल), २०२४ सालमी सर्वोत्तम गायक (रेडियो नेपाल), २०३९ सालमी रत्न रेकर्ड पुरस्कार, २०३३ सालमी गोरखा दक्षिण बाहु, चौथो, २०४० सालमि इन्द्रराज्यलक्ष्मी पज्ञा पुरस्कार, २०४३ सालमी लायन्स अवार्ड, २०४४ सालमि छिन्नलता पुरस्कार, २०४५ सालमी जगदम्बाश्री पुरस्कार, २०४७ सालमि उर्वशी रङ पुरस्कार र २०४८ सालमी त्रिशक्तिपट्ट, तेस्रो (मरणोपरान्त) जसा पुरस्कारबठेई सम्मानित भया।




#Article 162: नारायणहिटी दरवार संग्रहालय (777 words)


नारायणहिटी दरवार काठमाडौं माइ रया: यक दरवार हो, जो लमा समय सम्म नेपाल अधिराज्य का राजाअन को मुख्य निवास रे कार्यस्थल थ्यो। राजधानि काठमाडौं माइ भया: हुनाले यो दरवार राज्य व्यवस्था रे शाही आतिथ्य को केन्द्र थ्यो। यो दरवार नेपाल का अन्तिम राजा को राजदरवार हो। नेपाल का राजा का निवासस्थल का रूप माइ १३५ वर्ष सम्म रया: येइ दरवार लाई नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल घोषणा भया: पाछा वि.सं. २०६५ अषाड़ १ गते राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय बनौन्या खटन अरिबरे तत्कालीन प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइराला ले दरवार का मूल ख़मा माइ नेपाल को झण्डोत्तोलन गरिबरे नारायणहिटी दरवार संग्रहालय को घोषणा अरिराइथ्यो। त्यई आघा दरवार का मुल ख़मा मी नेपाल का राजा को विशेष झण्डा फहरिन्थ्यो। त्यइ का ठीक ८ महिना पाछा प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड ले सङ्ग्रहालय सर्वसाधारण कि निउती खुल्ला गरायाको थ्यो।यो संग्रहालय ७५३ रोपनी क्षेत्रफल माइ फैलियाको छ रे दरवार ले ३१८ रोपनी क्षेत्रफल ओगट्याको छ।

पृथ्वी वीर विक्रमलाई सुरक्षाका वहानामी रणोद्दिप सिँह बहादुर राणाले आफ्नो दरवारको उत्तरी मोहडामा ल्याएर राखे पछि दरवार वाटाई राजदरवारमाई परीणत उक्त खण्डको बिभिन्न काल खण्डमाई निर्माण तथा पुनर्निर्माण हुँदै आयाता पनि वि.सं. २०२६ सालमाई अमेरिकी वास्तुकार बेन्जामिन पोल्कको नक्सामी पुनर्निमाण गरियाको हो । बेन्जामिन पोल्क त्यतिखेर कलकत्ता स्थित एसियाकै सवैभन्दा ठुलो वास्तु कम्पनी चटर्जी एण्ड पोल्कका संचालक थिए । उनी वि.सं. २०२० ताका अमेरिकी सहयोगमाई नेपालमाई संचालित विभिन्न परियोजनाहरूको भवन निर्माणमा संलग्न रयाका थिए । रणोद्दिप सिँह बहादुर राणाले नारायणहिटी हत्याउनु अघि सम्म (कोतपर्वको दिन सम्म) नारायणहिटी भवन चौतरिया फत्तेजंग शाह तत्कालिन प्रधानमन्त्रीको निवास रयाको थियो । त्यसभन्दा अघि त्यहाँ काजी धौलसिंह बस्नेतको विशाल भवन थियो भन्ने उल्लेख भेटिन्छ । त्रिभुवन, महेन्द्र, वीरेन्द्र, दीपेन्द्र र ज्ञानेन्द्रसम्मका राजाहरू रे अन्य धेरै राजपरिवारका सदस्यहरू नारायणहिटीमै जन्म्याका हुन। सबै शाहवंशीय राजाहरू वसन्तपुरस्थित हनुमानढोका दरवारमाई बस्ने गर्दथे ।

नारायणहिटी दरवारमाई जम्माजम्मी ५२ वटा कक्षहरू-बैठक छन् । तीमध्येमी बि.स. २०६८ सम्म १९ वटा मात्रै सर्वसाधारणकी लागि खुला गरियाका छन् । दरवारको मुख्य मोहडामा अवस्थित निकै अग्लो गौरीशङ्कर नाम दिईयाको प्रवेशद्वारबाटाई भित्र प्रवेश गरेपछि कास्की बैठकमी पुगिन्छ । कास्की बैठकमाई राजकीय भ्रमणमाई नेपाल आयाका विदेशी राष्ट्राध्यक्षहरूको स्वागत, प्रधानमन्त्री, संवैधानिक अङ्गका प्रमुखहरूको सपथ ग्रहण समारोह, पूर्वराजा राजदूतहरूले ओहोदाको प्रमाणपत्र चढाउनेजस्ता महत्वपूर्ण समारोहहरू हुन्थे । त्यईको ठीक सामुन्ने गाढा रातो गलैँचा बिछ्याइएको घुमाउरो भर्‍याङ उक्लियापछि तनहुँ बैठक पुगिन्छ । भर्‍याङको ठीक माथि काँचको विशाल झल्लर राखियाको छ । म्याग्दी कक्षमाई संवैधानिक अङ्गका प्रमुख रे राजदूतहरूलाई जलपान गराइन्थ्यो भन्या पर्वत कक्षमाई विभिन्न हस्ताक्षर समारोह गर्ने गरिन्थ्यो । रुकुम कक्षलाई विदेशी राष्ट्रप्रमुखलाई भेट गर्न आउन्या विशिष्ठ व्यक्तिहरूले प्रतीक्षालयका रूपमाई प्रयोग गर्थे भने रोल्पा कक्षमाई उनीहरूले भेटघाट गर्ने गर्थे । रोल्पा कक्षदेखि बैतडी कक्षसम्मको कोरिडोरमी विगतमा दरवारमी रात बितायाका विदेशी राष्ट्रप्रमुखहरूसित तत्कालीन राजा वीरेन्द्र रे रानीऐश्वर्यले खिचाएका तस्बिरहरू झुण्ड्याइयाका छन् । दैलेख कक्षमाई राखियाको भव्य पलङमी विदेशी राष्ट्राध्यक्षले सयन गर्थे भने उनका पत्नीका लागि बैतडीकक्ष रे नजीकका नातेदार अछाम कक्षमाई सुत्ने गर्थे । विदेशी प्रमुखहरूका लागि भोजन गर्न बाजुरा कक्षको व्यवस्था गरियाको थियो भने जुम्ला कक्षमाई खानपानपछि उनीहरू आराम गर्थे । डोल्पा कक्ष चाहिँ गोरखा बैठकमी विशेष कार्यक्रम हुँदा अनुमति नपाएका राजपरिवारका अन्य सदस्यहरूले अवलोकन गर्न मिल्ने गोप्य कक्षका रूपमाई प्रयोग हुने गर्दथ्यो । तनहुँ कक्षमाई गोरखा बैठकमी विशेष समारोह हुँदा मन्त्रीगण, राजप्रासादसेवाका उच्च पदाधिकारीहरूलगायत बसेर कार्यक्रम अवलोकन गर्थे भने गोरखा बैठकमाई सुशोभन समारोह, युवराज उमेर पुगेको घोषणा गरिन्थ्यो । राजा वीरेन्द्रले २०४७ सालको संविधान सोही कक्षमा रहेको सिंहासनमी बसिबर घोषणा गर्याका थिए ।

यसैगरी, मुगु कक्षमाई राजा त्रिभुवनले प्रयोग गर्याका सामग्रीहरूलाई सङ्कलन गरी राखियाको छ । लमजुङ कक्षमाई रात्रीभोजको आयोजना गरिन्थ्यो भने गुल्मी कक्ष पूर्वराजाको निजी कार्यालयको रूपमाई रहेको थियो । धादिङ कक्ष राजाको आराम गर्ने कक्ष थियो भन्या धनकुटा कक्ष राजाको सयनका रूपमाई प्रयोग हुन्थ्यो । धनुषा कक्षमी विजयादशमीका दिन टीका लगाउने स्थानका रूपमाई प्रयोग गरिन्थ्यो । त्यई कक्षमाई २०५५ भदौ ४ गते र २०५९ माघ १० गते राजपरिवारका सदस्यहरूको सामूहिक तस्बिर राखियाको छ । तस्बिरको मुनि सम्पूर्ण सदस्यहरूले हस्ताक्षर गर्याका थिए ।

हाललाई खुला गरियाकोमध्ये त्रिभुवन सदन अर्को आकर्षणको केन्द्र हो । राजा त्रिभुवनको निवासका रूपमाई रयाको यई भवनमा २०५८ साल जेठ १९ गतेको दरवार हत्याकाण्ड भयाको थियो । २०६१ सालमी त्यो भवनलाई पूर्ण रूपमा भत्काइयो । अहिले त्यस भवनको जगमा इँटको गारो लगाइयाको छ । त्यहाँ वीरेन्द्र, ऐश्वर्य, दीपेन्द्र गोली लागी ढलेको स्थानहरू उल्लेख गरियाका छन् ।

नारायणहिटी दरबारको ठीक पछाडि रयाको फोहरा बगैँचा पनि आर्कषक छ । त्यो बगैचा त्रिभुवनले बनाउन लगायाका थिए । त्यई बगैँचाको बीचमा सानो पानीको कुण्ड बनाइयाको छ । त्यहाँ घुम्ने र गोल घर छन् । नेपालमाई भयाको पहिलो दक्षिण एसियाली सम्मेलनमी विदेशी राष्ट्रप्रमुखहरूको सम्मानमाई त्यसै बगैँचामी भोजको आयोजना गरियाको थियो । पछिल्लोपटक ज्ञानेन्द्र शाहले विशेष चाडपर्वका अवसरमाई त्यस बगैँचामी अपरान्हको भोज आयोजना गर्ने गर्याका थिए । तत्कालीन राजा महेन्द्र मञ्जिलमाई बस्थे भने वीरेन्द्र श्रीसदनमाई बस्थे तर आयाका विदेशी राष्ट्रप्रमुखहरू दरबारमाई रात बिताउन बसेका बेला उनीहरूले अप्ठेरो नमानुन् भन्नका लागि ती राजाहरू आफ्नो घरमा नबसी दरबारको धनकुटा बैठकमी रात बिताउन आउने गर्थे तर ज्ञानेन्द्र चाहिँ निर्मल निवास छाडेपछि धनकुटा बैठकमी सर्या थिए ।




#Article 163: निङ्गलाशैनी भगवती मन्दिर (177 words)


निङ्गलासैनी मन्दिरबैतडी जिल्लाको देहिमाण्डौं गा.वि.समी अवस्थित छ । निङ्गलासैनी मन्दिर शुदुरपश्चिमको को भौत ठुलो मन्दिर माणिन्छ । यै मन्दिरमी सालसालको बडा दशैं और चैते दशैँमी कम्मैमा ९०० बठे १३०० सम्म रांगानको बलि चढाउन्या अरिन्छ भण्या ३०० बठे ५०० सम्मा बोक्यानको पन बलि दिइन्या अरिन्छ । यै मन्दिरमी टाढा टाढा बठे भक्तजनहरुआउन्या गर्याका छन । यो मन्दिर नेपालको सूदूरपश्चिमका नौ भगवतीनका मन्दिरन मध्ये एक मन्दिर माणियाको छ । यै मन्दिरमी बडादशैँका बेलामी बलि चढाउन्या राङा,बोक्यान लाई चढौन्या मन्सुनले आफ्ना-आफ्ना घरमी षष्ठीका दिन तर्पन्या और मन्दिरमा लैझानाइ तयार अद्दान । टाढा-टाढाका भकलबाला तसै दिन और नजिक-नजिकका सप्तमीका दिन मन्दिरमी लैझान्या अद्दान । अष्टमीका दिन मन्दिरमी पुजा आजा गरिबरे तसैदिन राङा बोका काटिन्या अरिनान । अष्टमीका दिन निङ्गलाशैनी मन्दिरमि भौत ठूलो जात लाग्या अरिन्छ । जातमी भारतको उत्तराखण्ड,कुमाउ,गढवाल,धार्चुला और नेपालका भौत-भौत ठौरबठे जात हेद्दाकी औन्या अद्दान । निङ्गलाशैनी मन्दिरको जातमी कम्मैमा ४०,००० बठे ६०,००० मान्सु आउन्या अर्याका छन । तसोइ अरिबरे चैते दशैँमी लै राङा और बोक्याको बलि चढाउन्या साथै भौत ठोलो जातलै लाग्या अरियाको छ ।

नेपालको सुदूरपश्चिममि नौ भगवती रयाका छन। यिन नौ भगवती बैनि-बैनी माणिन्या अरिन्छ ।




#Article 164: निर्मलकुमार भण्डारी (416 words)


पिता स्वर्गीय भानदत्त भण्डारी रे माता स्वर्गीय धर्मादेवी भण्डारीका कोख बठेई वि.स. २०१३ साल माघ १२ गते का दिन सरस्वतीनगर–६ बेल्टुक्रा, जोरायल डोटीमा वरिष्ट साहित्यकार निर्मलकुमार भण्डारी 'तिरस्कृत' सामान्य परिवारमि जन्म्या हुन ।

 नानाई देखि धेरै लगनशील, मेहिनेती र मिलनसार भण्डारीले प्राथमिक तहको शिक्षा गाउँकै श्री शिवपुर प्रथमिक विद्यालय चन्कट्टेमा वि.स. २०२१ सालमा भर्ना भएर कक्षा ५ सम्मको पढाई गरेका थिए । वि.स. २०२६ सालमा श्री रघुनाथ मा.वि. निरौली डोटीमा कक्षा ६ मा भर्ना भएका भण्डारीले श्री घण्टेश्वर मा.वि. जोरायल, डोटी बाट वि.स. २०३० सालमा एस. एल. सी पास गरेका थिए । एस.एल.सी. दिईसके पछि घरका विविध समस्याका कारणले उच्च शिक्षा हासिल गर्न नसकिने अवस्था सिर्जना भयो । विभिन्न दुःख–कष्ट सहेर घरमै बस्नु पर्ने बाध्यता भयो । त्यस पछि ३ वर्ष सम्म गाई,भंैसी हेर्ने, र गोठालो जाने काम सिवाय अर्को कुनै विकल्प रहेन । भण्डारी संग गाई गोठालो जाँदा होस् या पानी पधेरो जाँदा होस् उनको साहित्यिक यात्रा त्यतिखेर देखिनै सुरु भैसकेको आभास हुन्थ्यो । विभिन्न कठिनाई संग जुझ्दै अघि बढेका भण्डारीले वि.स. २०३३ साल देखि २०३५ साल सम्म श्री घण्टेश्वर साधारण मा.वि. जोरायल डोटीमा अस्थायी रुपमा शिक्षण कार्य गरेकाथिए । उनले वि.स. २०३६ सालमा स्थायी शिक्षकमा नाम निकालेपछि उनलाई थप उर्जा मिल्यो । त्यसपछि उनी वि.स. २०३९ सालमा श्री शिवपुर प्रा.वि. चन्कट्टे (जोरायल) डोटीमा स्थानान्तरित भएका थिए । उत्कृष्ट शिक्षण सेवाकार्य गरेवाफत नेपाल सरकार शिक्षामन्त्रालयले उनलाई २०४८ सालमा राष्ट्रीय शिक्षा पदकले सम्मानित गरेको थियो । विभिन्न बाध्यताका कारण आफ्नो पढाइ विचमै छोडेका भण्डारीले वि.स. २०३० सालमा एस.एल.सी. पास गरिसके पछि पुनः पढ्ने मनसाय बनाएर २० वर्षको अन्तराल पछि वि.स.२०५० सालमा कैलाली बहुमुखी क्याम्पस धनगढी (कैलाली) बाट इन्टर पास गरेकाथिए । वि.स. २०३९ साल देखि श्री शिवपुर प्रा.वि. चन्कट्टेमा कार्यरत रहेका भण्डारीलाई अकस्मात ठूलो बज्रपात प¥यो । उनका पिताको स्वर्गारोहण भयो र घरको सम्पूर्ण जिम्मेवारी उनकै टाउकोमा आईप¥यो । त्यसपछि उनको पढाई प्रमाणपत्र तहमै सीमित भयो । २०४६ सालबाट उनि गायत्रीतीर्थ शान्तिकुञ्ज हरिद्वार बाट प्रकाशन हुने विशुद्ध धार्मिक पत्रिका अखण्डज्योति हुलाक बाट मगाई पठन–पाठन गर्नथाले । तत्कालिन स्थानीय पंचेहरुले उनलाइ वि.पि.कोइरालाका साहित्यहरु हुलाक बाट मगाई पढ्नेगरेको आरोप लगाई जि.प्र.का.डोटीमा थुनाई दिनुसम्म दुःख दिएका थिए । त्यतिमात्र होइन त्यस पछिका दिनमा उनले अझ धैरैठूलो समस्याको समाधान गर्नुपर्ने परिस्थितिको सिर्जना भयो । देशमा ठूलो परिवर्तन लयाउने भनेर ने.क.पा. माओवादीको १० वर्षे युद्ध चल्यो । जनताका पक्षमा बोल्ने भनेर गाँउ घरमा ठूलाठूला नारा घन्किन्थे , तर विद्यालयमा पढाउने शिक्षक भएर गाँउका विद्यार्थी लाई शिक्षाको ज्योति दिने शिक्षकलाई तिनै जनताका नेता हूँ भन्ने हरुले नौकरीको अवधिको १२ वर्ष बाँकी रहैकै बेला बाध्यात्मक परिस्थितिमा नौकरी छाड्न विवस बनाए ।

यी डयौडा गीतका हरफले अहिले पनि भण्डारीका जीवन सित मेलखाएका छन् ।

 

        

                                               

  




#Article 165: निलो (119 words)


निलो रङ्ङ धेक्द सकिन्या प्रकाशा: अप्टिकल स्पेकट्रममी वैजनी रे हरिया रङ्ङा: बीचमी पड्ड्या रङ्ङ हो। ४५० रे ४९५ नानोमिटर तरङ्ग लम्बाइ भया: प्रकाश हेरन्ज्याँ अँखा निला रङ्ङो अनुभव अद्दान। तरङ्ग लम्बाइ घट्टा ङ्ङै निलो रङ्ङ जेदा-जेदा वैजनी धेकिनोइ जान्छ भँण्या तरङ्ग लम्बाइ बड्डोइ गया निलो रङ्ङ हरियो धेकिनोइ जान्छ। सुद्द निला रङ्ङो: तरङ्ग लम्बाइ ४७० नानोमिटर हुन्छ। रङ्ङा: RGB मोडलमी पड्डया प्राथमिक रङ्ङ मध्ये निलो रङ्ङ एक हो।

निलो रङ्ङ कला, सजावट रे रङ्ङीन लत्ता बनौनाइ पुरना जमनाइ बठेइ प्रयोग अरिनोइ आइरैछ। निला रङ्ङ लाई सद्भाव, विश्वसनीयता, विश्वास, दूरी, अनन्त, ठण्ण, रे कभै कायिँ दु:ख सित सम्बन्धित रङ्ङ माणीन्छ। एइ रङ्ङलाई बुद्धि, ज्ञान, शान्ति रे एकाग्रता: सङ्केत अद्द्या रङ्ङ लै माणीन्छ। यो रङ्ङ महिला रे पुरुष दुएइलाई बराबरी मनपड़न्छ।




#Article 166: नेदरल्यान्ड (357 words)


नेदरल्यान्ड युरोप महादेशो यक प्रमुख देश हो। यो उत्तरी-पूर्वी यूरोप मी अवस्थित छ। येइ का उत्तरी तथा पश्चिमी ओणा मी उत्तरी समुद्र अवस्थित छ, दक्खिन मी बेल्जियम तथा पूर्व मी जर्मनी छन। नेदरल्यान्डै राजधानी एम्सटर्डम हो। द हेग लाई प्रशासनिक राजधानीयो दर्जा दियीन्छ।

नेदरल्यान्ड लाई अक्सर हल्यान्ड का नाउँ ले लै सम्बोधित अरीन्छ। सामान्यतः नेदरल्यान्डवासी रे याँ कि भाषा दुएइ खिलाइ डच शब्दो प्रयोग अरीन्छ।

नेदरल्यान्ड यूरोपाऽ उत्तर-पश्चिम मी समुद्राऽ किनार मी रयाऽ देश हो। येइ लाई हल्यान्ड लै भण्णान्, पुइलै येइ को राष्ट्रिय नाउँ 'नेदरल्यान्ड' हो। येइ को अधिकांश क्षेत्र समुद्रतल है लै निच्चो छ, जै ला कारण ले येइ को नामकरण भयाऽ हो। येइ का पूर्व मी पश्चिमी जर्मनी, दक्षिण मी बेल्जियम, पश्चिम रे उत्तर मी उत्तरी सागर छन। येइ को क्षेत्रफल ३३,५९१ वर्ग किलोमीटर छ। येइ देशै सर्वाधिक लम्बाई ३०४ किलोमीटर (उत्तर-दक्षिण) तथा अधिकतम चौणाई २५६ किलोमीटर (दक्षिणपश्चिम है उत्तर-पूर्व) छ।

नेदरल्यान्ड पैल्ला संसदीय लोकतान्त्रिक देशअन मी है यक हो। यो यूरोपीय संघ (ई.यू.), नर्थ एटलांटिक ट्रीटी अर्गनाइजेशन (ना.टो.), आर्थिक एवं विकास संगठन (ओ.इ.सी.डी.) तथा विश्व व्यापार संगठन (डब्लू.टी.ओ.) को संस्थापक सदस्य हो। बेल्जियन तथा लक्जमबर्ग का सङ्ङ यो देश बेनेलक्ज आर्थिक संघो रूप लिन्छ।

येइ देश मी पाँच अन्तर्राष्ट्रिय अदालतअन छनः स्थायी मध्यस्थता अदालत (पी.सी.ए), अन्तर्राष्ट्रीय अदालत, पूर्वी युगोस्लावाकिया खिलाइ अन्तराष्ट्रीय अपराधिक ट्रिब्यूनल (आई.टी.सी.वाई), अन्तर्राष्ट्रीय अपराधिक अदालत (आई.सी.सी) तथा ट्रिब्यूनल फर लेबनान। यीन मी है पैल्ला चार अदालत, यूरोपियाली संघै खुफिया एजेन्सी (यूरोपोल) तथा न्यायिक सहयोगी एजेन्सी (यूरोजस्ट) नेदरल्यान्डाऽ द हेग शहर मी छन। योइ कारण हो कि द हेग शहर लाई विश्वयि 'न्यायिक राजधानी' लै भण्नान। १५७ देशै आर्थिक स्वतन्त्रतायि सूची मी नेदरल्यान्डो स्थान १५ छ।

नेदरल्यान्ड भौगोलिक हिसाब ले यक निच्चो देश है। येइ को लगभग २०% क्षेत्र समुद्रीतल है निच्चो छ। लगभग २१% बसोबास समुद्रीतल है निच्चा क्षेत्र मी छ तथा लगभग ५०% बसोबास समुद्रीतल है केवल यक मीटरै उचाई मी छ।

याँ यातायातोऽ भउत विस्तार होइरैछ। नौगम्य नदीइन तथा नहरअनै कूल लम्बाई ६,७६८ किलोमीटर छ जै मी है १,७१० किलोमीटर सम्म १०० या तै है जेदा मेट्रिक टनै क्षमतावला ज्याहाज जाइसक्दान। रेल मार्गअन मी लै भउती उन्‍नति होइरैछ।

सप्पै रेलअनै व्यवस्था 'दि नेदरल्यान्ड रेलवेज' (एन. वी.) नामक यक संयुक्त कम्पनी द्वारा हुन्छ। रोटरडम, ऐम्सटरडम, हेग नेदरल्यान्डाऽ प्रसिद्ध हवाईअड्डा हुन।




#Article 167: नेपाल (372 words)


नेपाल वा आधिकारिक नाम संघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल एक भूपेरोवेष्ठित देश हो । यो देश एसिया महादेशमी पडन्छ। ये देशका उत्तरमी चीन, और तीन तीर भारतदेशको सिमाना पडनछ । नेपालमी १४ अञ्चल रे ७७ जिल्ला रैर्यान  ।

नेपाल हिमालयका काखमी रया एक पहाडी राष्ट्र हो। भौगोलिक हिसाबले नेपाललाई तीन भागमी बाडिया छ।नेपालका उत्तरमी हिमालले ढाकिया हिमाली प्रदेश, मध्य नेपालमी पहाससंगै फैलिया पहाडी प्रदेश रे दक्षिणमी फैलिया समतल भुभागलाई तराई प्रदेशमी राखियाछ।नेपालको सिमाना पुर्वमी मेची नदी रे पश्चिममी महाकाली नदीसम्म फैलिया छ। नेपालको जम्मा क्षेत्रफल १,४७,१८१ व कि मि रयाछ। नेपालको सरदर लम्बाई ८८५ कि मि रया छ भन्या सरदर चौडाइ १९३ कि मि रया छ।उच्च हिमालमि सुख्खा उपत्यका रयाछन। काठमाडौ, चितवन, दाङ लगायतका ठुलठुला उपत्यका लै नेपालमि रयाछन। ठुला तीन नदिनले नेपालाई उत्तर दक्षिण तीन भागमी छुट्याया छन। कोशि नदी वरपर रया कोशि प्रदेश, गण्डकी नदी वरपर फैल्या गण्डकी प्रदेश रे कर्णाली नदी वरपर को कर्णाली प्रदेश छन।

नेपाल क्षेत्रफलमी सानो मुलुक भयापनी प्राकृतिक सम्पदाले सम्पन्न छ। नेपाल जलस्रोतको दोस्रो धनी देश मानिया छ। संसारको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा लै नेपालमि रया छ। नेपालमि अग्ला हिमालहरु, हरियाली फाँटहरु, उर्वर उपत्यका, बेशी, ठुलाठुला नदीनाला, झरना, हरियाली बनजंगल अादि रयाछन।नेपालका प्राकृतिक सम्पदाको सम्बर्द्धन का निम्ति वन्यजन्तु अारक्ष, संरक्षण क्षेत्र अादी छुट्याईयाछन।नेपालको हावापानी विभिधताले भरियाछ।फरक ठउर फरक फरक किसिमका बोटविरुवाहरु, फरक जीवजन्तू रे फरक चराचुरुङ्गी पाईन्छन।नेपालको विभिन्न भुभागमि फलाम, कोईला, ग्यास, तामा अादीका खानि रया अध्यानले पुष्टि अर्याछ।हिमालको माटोमी जडिबुटी प्रसस्तै पाइनाछन, तसोई अरि पहाडको माटो फलफुल रे तरकारी खेति का निउति उपयुक्त छ। तराईको मलिलो माटो खाद्यान्नको भण्डार मानिन्छ।
नेपालका बनजंगलमि डाँफे, मुनाल, कालिज, कोईली, मयुर लगायका पंक्षी संगै बाघ, भालु, गैडा, हात्ती, अर्ना, चित्तल, जरायो लगायतका जनावरको बासस्थान रयाछ।

नेपाललाई पाँच विकास क्षेत्रमा बिभाजन गरिएको छ।

प्रदेश नम्बर १

प्रदेश नम्बर २

वागमती

गण्डकी

प्रदेश नम्बर ५

कर्णाली 

सुदूरपश्चिम

नेपाल एक बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक मुलुक भया हुनाले यहाँको संस्कृति विभिधताले भरियाछ।प्रत्यक जातिका अाअाफ्ना मौलिक रहनसहन, भेषभुषा, चालचलन, खानपान, भाषा, लोकसंस्कृति छन।

यहाँ हिन्दु धर्मावलम्बीको संख्या बढी भएपनि, मुस्लिम, बौद्ध, इसाईलगायतका धर्मावलम्बी समेत रया छन।कुनै जातजातिको संस्कृति चिनसंग मिल्दोजुल्दो छ भन्या कुनै जातिको भारत संग मिल्दोजुल्दो छ।प्रत्यक जातजाति रे समुदायका अा-अाफ्ना लोक बाजा, लोकनृत्य, नाचगान, चाडपर्व छन।

नेपालीहरु दसै, तिहार, माघि, होली, तिज लगायत अन्य धेरै चाडबाड मनाउनाछन।नेपालमी बसोबास गर्न्या सय भन्दा बढी जातिका सयभन्दा बढी भाषा छन।

नेपालला राष्ट्रिय चिन्हअनको सूची यईप्रकार रया छ :




#Article 168: नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एकीकृत मार्क्सवादी-लेनिनवादी) (216 words)


नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले)  नेपालको एउटा कम्युनिष्ट पार्टी हो। २००६ सालमि स्थापित नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी विभाजन रे एकता तथा उपलव्धि रे कमजोरीको लामो इतिहास पार गर्दै आज नेकपा (एमाले) लगाएत अन्य विभिन्न ससानादलहरूका रूपमि अस्तित्वमा रया छन्।यई पार्टीका वर्तमान अध्यक्ष  क. केपि ओली रयाछन।नेकपा एमालेको विद्यार्थी भातृ संगठनअखिल नेपाल राष्ट्रिय स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियन हो। यो नेपालको लोकतान्त्रिक रे कम्युनिष्ट आन्दोलनको मुख्य शक्ति रे मूल प्रवाहको रूपमि स्थापित छ। सामन्तवाद, दलाल– नोकरशाही पुँजिवाद तथा साम्राज्यवादका शोषण उत्पीडनबाट नेपाली जनता तथा नेपाल राष्ट्रलाई मुक्त गर्न्या तथा जनताको बहुदलीय जनवाद रे समाजवाद स्थापनाद्वारा न्यायपूर्ण, समानतायुक्त रे समृद्ध नेपाल स्थापना गर्न्या यइको उद्देश्य छ।

निरङ्कुश राणाशाही विरोधी जनआन्दोलनको पूर्वसन्ध्यामा २२ अप्रिल, १९४९ का दिन नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको स्थापना भयाको थियो। राणाशाही विरोधी आन्दोलनलाई सही दिशावोध गर्दै सामन्तवाद रे साम्राज्यवाद विरोधी आन्दोलनको रूपमि अगाडि बढाउन रे राष्ट्रिय स्वाधीनताको आन्दोलनलाई अगुवाइ गर्न स्थापित यई पार्टीका संस्थापक महासचिव कमरेड पुष्पलाल हुनुहुन्थ्यो भने अन्य संस्थापकहरूमा नरबहादुर कर्माचार्य, नारायणविलास जोशी, निरञ्जन गोविन्द वैद्य रे मोतिदेवी श्रेष्ठ हुनुहुन्थ्यो।

स्थापनाकालदेखि नै राणाशाही विरोधी आन्दोलनको झण्डा उठायाको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीले ३० वर्षे पञ्चायती तानाशाही विरुद्ध होस् चाहे निरङ्कुश राजतन्त्र विरुद्ध– हमेशा लोकतन्त्रका निम्ति अनवरत, अथक रे बलिदानी सङ्घर्ष गर्दै आयाको छ। नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीको सहभागिता रे नेतृत्वबिना नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलन यई उचाइसम्म आउनु सम्भव थिएन। २०४६ साल र २०६२/६३को लोकतान्त्रिक आन्दोलनको अग्रमोर्चामा रहेर पार्टीले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्याको थियो।




#Article 169: नेपाल टेलिकम (208 words)


 नेपाल टेलिकम    नेपाल को राष्ट्रिय टेलिफोन सेवा प्रदायक संस्था हो।

नेपाल टेलिकमको वित्तीय अवस्था निम्नानुसारको रया छ । 

कम्पनीका अन्तर्गत कार्यालयअन

निर्देशनालय

कम्पनी सचिवालय, केन्द्रीय कार्यालय,

दूरसञ्चार तालीम केन्द्र, बबरमहल,

मोवाइल सेवा निर्देशनालय, पुल्चोक,

वायरलेस सेवा निर्देशनालय, छाउनी,

सूचना प्रविधि निर्देशनालय, जावलाखेल,

स्याटेलाईट सेवा निर्देशनालय, त्रिपुरेश्वर,

काठमाडौं क्षेत्रीय निर्देशनालय, सुन्धारा - अन्तर्गतका ४० दूरसञ्चार कार्यालयअन

पूर्वाञ्चल क्षेत्रीय निर्देशनालय, विराटनगर - अन्तर्गतका ५६ दूरसञ्चार कार्यालयअन

मध्यमाञ्चल क्षेत्रीय निर्देशनालय, बीरगञ्ज - अन्तर्गतका ४३ दूरसञ्चार कार्यालयअन

पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय निर्देशनालय, भैरहवा - अन्तर्गतका ४० दूरसञ्चार कार्यालयअन

मध्य पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय निर्देशनालय, नेपालगञ्ज - अन्तर्गतका ३२ दूरसञ्चार कार्यालयअन

सुदुर पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय निर्देशनालय, धनगढी - अन्तर्गतका २४ दूरसञ्चार कार्यालयअन

केन्द्रीय कार्यालयस्थित विभाग

अर्थ विभाग, 

आर्थिक योजना तथा व्यवस्थापन विभाग, 

आलेप तथा निरिक्षण विभाग, 

जनशक्ति व्यवस्थापन विभाग, 

ट्रान्समिसन योजना विभाग, 

पदपूर्ति सचिवालय, 

मर्मत सम्भार तथा सञ्चालन विभाग, 

मेटेरियल म्यानेजमेन्ट विभाग, 

राजश्व विभाग, लेखा विभाग,

विकास विभाग, 

व्यापार व्यवस्थापन विभाग, 

सिभिल विभाग, 

स्वीचिङ योजना विभाग

अन्य विभाग

अन्तर्राष्ट्रिय सेवा विभाग, त्रिपुरेश्वर,

अप्टिकल नेटवर्क आयोजना विभाग, बबरमहल,

एक्सेस नेटवर्क विभाग, छाउनी, 

ट्रान्समिसन विभाग, त्रिपुरेश्वर, 

नेटवर्क आयोजना कार्यान्वयन विभाग, 

कुपण्डोल, पावर विभाग, छाउनी, 

स्वीचिङ योजना कार्यान्वयन विभाग, कुपण्डोल, 

स्वीचिङ् मर्मत विभाग, जावलाखेल

नेपाल टेलिकमले हाल निम्नानुसारका मुख्य सेवा तथा तैमी आधारित भ्यालु एडेड सर्भिसअन उपलब्ध गराउँनो आया छ।

हरेक वर्ष माघ २२ गते नेपाल टेलिकमले आफ्नो बार्षिकोत्सव मनाउन्या गरुन्छ।




#Article 170: नेपाल भाषा (138 words)


 

नेपालभाषा :: नेवार भाषा वा नेवार समुदायले बोल्या प्रादेशिक भाषा (नेवारीमी नेपालभाषा वा नेवाःभाय्) नेपालको एक प्रमुख समृद्ध भाषा हो। नेपालभाषा भन्या नेवारी साहित्यको ऐतिहासिक, सामाजिक, साँस्कृतिक एवं साहित्यिक उपनाउँ हो।
चिनी-तिब्बती भाषा परिवार अन्तर्गत तिब्बती-बर्मेली समूहमी पडडे यो भाषा किराँत भाषामी भौत भाषाअन मिसिबरी विकसित भई मल्लकालबठे साहित्यिकरूपमी फल्दैफुल्दै आया छ । आफ्नै विभिन्न लिपि भया यो भाषा /देवनागरी लिपिमी लै लेखिने एक मात्र चिनी-तिब्बती परिवारको भाषा लै हो।

यो भाषा चिनी-तिब्बती भाषा परिवार अन्तर्गत तिब्बती-बर्मेली समुहमी पडन्छ।

नेपालभाषा भौत लिपिहरूमी लेखिन्छ। ती मध्ये प्रमुख लिपिहरू रञ्जना लिपि, प्रचलित, /ब्राह्मि, भुजिमोल हुन्। यीन सबै लिपिहरू देब्रेबाट दायाँतर्फ लेखिनान्, रे कुटिला लिपि लिपि भन्या माथिबठेई तल लेखिन्छ। यी सबै लिपिमाई स्वरमाला र व्यंजनमाला गरी दुई प्रकारका अक्षरहरू हुनान्। नेपाल भाषाका चौधवटा लिपि छन्:-

नेपालभाषाका व्यञ्जन वर्णहरूको उच्चरण नेपालीमी जसो हुन्छ। नेपालभाषामी नेपली है बढ्ता व्यञ्जन वर्णहरू हुनान्।

अथवा  




#Article 171: नेपाल राष्ट्र बैंक (153 words)


नेपाल को आर्थिक क्षेत्रको व्यवस्थापन गर्न्या उद्देश्य सहित केन्द्रिय बैंकका रूपमी नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन १९५५ अन्तर्गत नेपाल राष्ट्र बैंक को स्थापना २०१३ साल वैशाख १४ गते (सन् १९५६ अप्रिल २६) मा भयाथ्यो । तत्कालिन ऐन को ठाउँमी नयाँ नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन २०५८ परिचालन गरी त्यईमा बैंकको स्वायत्तता, स्वतन्त्रता रे सुनिश्चिता गरिया छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले विदेशी मुद्र विनियम दर रे देशमा रया विदेशी मुद्र भण्डार को संरक्षण , विदेशी मुद्रा नीति नियन्त्रण गरन्छ।

यईका उद्देश्य हुन् -

नेपाल राष्ट्र बैंकमा एकजना गभर्नर रे दुईजना डेपुटी गभर्नर रन्या व्यावस्था छ। हालसम्मका गभर्नरहरूको नाम तल दिइया छ -

१. हिमालयशमशेर ज.ब.रा.

२. लक्ष्मीनाथ गौतम

३. प्रद्युम्नलाल राजभण्डारी

४. डा. भेषबहादुर थापा

५. डा. यादवप्रसाद पन्त

६. कुलशेखर शर्मा

७. कल्याणविक्रम अधिकारी

८. गणेशबहादुर थापा

९. हरिशंकर त्रिपाठी

१०. सत्येन्द्रप्यारा श्रेष्ठ

११. डा. तिलक रावल

१२. दिपेन्द्र पुरुष ढकाल

१३. डा. तिलक रावल

१४. विजयनाथ भट्टराई

१५. युवराज खतिवडा

हाल : डा.चिरञ्जिवी नेपाल




#Article 172: नेपालको राष्ट्रिय गान (124 words)


'सयौं थुँगा फूलका हामी' बोलको गीतलाई सबहै निको भणि १४ सदस्यीय राष्ट्रिय गान छनौट कार्यदलले १,२९२ रचनाहरू मध्यबाट नेपालको राष्ट्रगानको रूपमी छनौट गरया हो। ये गानका रचनाकार कवि व्याकुल माइला हुन् भन्या संगीतकार अम्बर गुरुङ हुन्। ये गीतमी २० भन्दा बढती चर्चित गायक/गायिकाहरूले स्वर दिया छन्। २०६२/६३ सालको लोकतान्त्रिक आन्दोलनबठे निरंकुश शाही शासन अन्त्य भए पछा यो गीतलाई राष्ट्रिय गानको रूपमी अन्तरिम संसदले स्वीकृत गरया हो। यो गान राष्ट्रिय गान छनोट समितिले २०६३ मंसिर १४मा नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गरया हो जो २०६४ वैशाखमा राष्ट्रिय गानका रूपमा छानिएको छ।

English Translation

सन् १९६२ देखि गाउन लाग्या राष्ट्रिय गान नेपालका राजा र देशको लागि समर्पित छ। येको संगीत सन् १८९९मी भक्त बहादुर बुढापिर्थीले रचना गरया थ्यो। येको शब्द रचना श्री चक्रपाणि चालिसेले सन् १९२४मी गरया हुन्। 




#Article 173: नेपालको संविधान (166 words)


नेपालको संविधान  नेपाल को मुल कानुन हो। नेपालको अन्तरिम संविधान २०६३ लाई प्रतिस्थापन गरि नेपालको संविधान २०७२ जारी गरियापछी प्रभावमी आया हो।

 नेपालको संविधान नेपालको विद्यमान संविधान हो। यो जनताका प्रतिनिधिले पारित गर्याको पहिलो रे नेपालको सातौं संविधान हो। यो संविधान नेपालको संविधानसभाले बनायाको हो। संविधान सभाको दोश्रो निर्वाचनबाटी निर्वाचित संविधान सभाले २०७२ साल भदौ ३० गते यो संविधान २ तिहाई भन्दा बढी मतले पारित गर्या हो। साथै नेपालकै इतिहासमा जनता माझ गएर मस्यौदा तयार गरियाको यो पहिलो रे विश्वको सबैभन्दा पछिल्लो संविधान हो । तराई भागका केही जिल्लाहरूमी यसविरूद्द आवाज उठाइए पनि यो संविधान नब्बे प्रतिशतभन्दा बढीको बहुमतमा राष्ट्रपतिबाट घोषणा गरियाको हो। यो संविधान २०७२ असोज १ गते संविधानसभाका बहुमत सदस्यहरूबाट हस्ताक्षर भयापछि सभाध्यक्ष बाटी प्रमाणित गरियाको थियो। संविधान २०७२ असोज ३ गते नेपालका राष्ट्रपति रामवरण यादव ले  नेपालको संविधान २०७२  मा हस्ताक्षर गर्दै संविधान जारी भयाको घोषणा गरी लागू गरियाको हो।

यस संविधानमा ३५ भाग ३०८ वटा धारा र ९ वटा अनुसूचीहरू रयाका छन्। संविधानले नेपाललाई पहिलो पटक धर्म निरपेक्ष राज्य घोषित गर्याको छ।




#Article 174: नेपालको संविधान २०७२ (1079 words)


नेपालको संविधान २०७२ नेपाल को दोस्रो संविधान सभाले २०७२ असोज ३ गते पारित गर्याको नेपालको संविधान हो।नेपालको संविधान नेपालको विद्यमान संविधान हो। यो जनताका प्रतिनिधिले पारित गर्याको पहिलो रे नेपालको सातौं संविधान हो। यो संविधान नेपालको संविधानसभाले बनायाको हो। 

संविधान सभाको दोश्रो निर्वाचनबाटी निर्वाचित संविधान सभाले २०७२ साल भदौ ३० गते यो संविधान २ तिहाई भन्दा बढी मतले पारित गर्या हो। साथै नेपालकै इतिहासमा जनता माझ गएर मस्यौदा तयार गरियाको यो पहिलो रे विश्वको सबैभन्दा पछिल्लो संविधान हो । तराई भागका केही जिल्लाहरूमी यसविरूद्द आवाज उठाइए पनि यो संविधान नब्बे प्रतिशतभन्दा बढीको बहुमतमा राष्ट्रपतिबाट घोषणा गरियाको हो। यो संविधान २०७२ असोज १ गते संविधानसभाका बहुमत सदस्यहरूबाट हस्ताक्षर भयापछि सभाध्यक्ष सुवासचन्द्र नेम्वाङ  बाटी प्रमाणित गरियाको थियो। संविधान २०७२ असोज ३ गते नेपालका राष्ट्रपति रामवरण यादव ले  नेपालको संविधान २०७२  मा हस्ताक्षर गर्दै संविधान जारी भयाको घोषणा गरी लागू गरियाको हो।

हामी सार्वभौमसत्तासम्पन्‍न नेपाली जनता नेपालको स्वतन्त्रता, सार्वभौमिकता, भौगोलिक अखण्डता, राष्‍ट्रिय एकता, स्वाधीनता र स्वाभिमानलाई अक्षुण्ण राखी जनताको सार्वभौम अधिकार, स्वायत्तता र स्वशाासनको अधिकारलाई आत्मसात गर्दै राष्ट्रहित, लोकतन्त्र र अग्रगामी परिवर्तनका लागि नेपाली जनताले पटक–पटक गर्दै आएका ऐतिहासिक जन आन्दोलन, सशस्त्र संघर्ष, त्याग र बलिदानको गौरवपूर्ण इतिहासलाई स्मरण एवं शहीदहरू तथा बेपत्ता र पीडित नागरिकहरूलाई सम्मान गर्दै;सामन्ती, निरंकुश, केन्द्रीकृत र एकात्मक राज्यव्यवस्थाले सृजना गरेका सबै प्रकारका विभेद र उत्पीडनको अन्त्य गर्दै बहुजातीय, बहुभाषिक, बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक तथा भौगोलिक विविधतायुक्त विशेषतालाई आत्मसात् गरी विविधताबीचको एकता, सामाजिक सांस्कृतिक ऐक्यबद्धता, सहिष्णुता र सद्भावलाई संरक्षण एवं प्रवर्धन गर्दै; वर्गीय, जातीय, क्षेत्रीय, भाषिक, धार्मिक, लैंगिक विभेद र सबै प्रकारका जातीय छुवाछूतको अन्त्य गरी आर्थिक समानता, समृद्धि र सामाजिक न्याय सुनिश्चित गर्न समानुपातिक समावेशी र सहभागितामूलक सिद्धान्तका आधारमा समतामूलक समाजको निर्माण गर्ने संकल्प गर्दै; जनताको प्रतिस्पर्धात्मक बहुदलीय लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली, नागरिक स्वतन्त्रता, मौलिक अधिकार, मानव अधिकार, बालिग मताधिकार, आवधिक निर्वाचन, पूर्ण प्रेस स्वतन्त्रता तथा स्वतन्त्र, निष्पक्ष र सक्षम न्यायपालिका र कानूनी राज्यको अवधारणा लगायतका लोकतान्त्रिक मूल्य र मान्यतामा आधारित समाजवादप्रति प्रतिबद्ध रही समृद्ध राष्ट्र निर्माण गर्न;
संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक शासन व्यवस्थाको माध्यमद्वारा दिगो शान्ति, सुशासन, विकास र समृद्धिको आकांक्षा पूरा गर्न संविधान सभाबाट पारित गरी यो संविधान जारी गर्दछौं ।

(१)संविधान मूल कानून
(२)सर्वभौमसत्ता
(३)राष्ट्र
(४)नेपाल राज्य
(५)राष्ट्रिय हित
(६)राष्ट्र भाषा
(७)सरकारी कामकाजको भाषा
(८)राष्ट्रिय झण्डा
(९)राष्ट्रिय गान इत्यादि 

(१०).नागरिकताबाट बञ्चित नगरिने
(११).नेपाली नागरिक ठहर्ने
(१२).वंशीय आधार तथा लैङ्गिक पहिचान सहितको नागरिकता
(१३).नागरिकता प्राप्ति, पुनः प्राप्ति र समाप्ति
(१४).गैर आवासिय नागरिकता प्राप्त गर्न सकिने
(१५).नेपाली नागरिक76 r

(१६)सम्मानपुर्वक वाच्न पाउने हक 
(१७)स्वतन्त्रताको हक
(१८)समानताको हक          
(१९)सञ्चारको हक
(२०)न्याय सम्बन्धी हक
(२१)अपराध पीडितको हक
(२२)यातना विरूद्धको हक
(२३)निवारक नजरबन्द विरूद्धको हक
(२४)छुवाछुत र भेदभाव विरूद्धको हक
(२५)सम्पत्तिको हक
(२६)धार्मिक स्वतन्त्राको हक
(२७)सूचनाको हक
(२८)गोपनीयताको हक
(२९)शोषण विरूद्धको हक
(३०)स्वच्छ वातावरणको हक
(३१)शिक्षा सम्बन्धी हक
(३२)भाषा र संस्कृतिको हक
(३३)रोजगारको हक
(३४)श्रमको हक
(३५)स्वस्थ्य सम्बन्धी हक
(३६)खाद्य सम्बन्धी हक
(३७)आवासको हक
(३८)महिलाको हक
(३९)बालबालिकाको हक
(४०)दलितको हक
(४१)ज्येष्ठ नागरिकको हक
(४२)सामाजिक न्यायको हक
(४३)सामाजिक सुरक्षाको हक
(४४)उपभोक्ताको हक
(४५)देश निकाला विरुद्धको हक
(४६)संबैधानिक उपचारको हक
(४७)मौलिक हकको कार्यन्यायन
(४८)नागरिकका कर्तब्य

(४९)मार्ग निर्देशनका रूपमा रहने
(५०)निर्देशक सिद्धान्त 
(५१)राज्यका नीतिहरू
(५२)राज्यको दायित्व
(५३)प्रतिवेदन पेश गर्ने
(५४)अनुगमन सम्बन्धी व्यवस्था
(५५)अदालतमा प्रश्न उठाउन नसकिने

(५६)राज्यको संरचना
(५७)राज्य शक्तिको बाँडफाँड
(५८)अविशिष्ट अधिकार
(५९)आर्थिक अधिकारको प्रयोग
(६०)राजश्व स्रोतको बाँडफाँड

(६१)राष्ट्रपति
(६२)राष्ट्रपतिको निर्वाचन
(६३)राष्ट्रपतिको पदावधि
(६४)राष्ट्रपतिको योग्यता
(६५)राष्ट्रपतिको पद रिक्त हुने अवस्था
(६६)राष्ट्रपतिको काम, कर्तव्य र अधिकार
(६७)उपराष्ट्रपति
(६८)उपराष्ट्रपतिको पद रिक्त हुने अवस्था
(६९)उपराष्ट्रपति सम्बन्धी अन्य व्यवस्था
(७०)राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति फरक फरक लिङ्ग वा समुदायको हुने
(७१)राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको सपथ
(७२)राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुबिधा
(७३)राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको कार्यालय

(७४) शासकीय स्वरूप
(७५)कार्यकरणी अधिकार 
(७६)मन्त्रीपरिषद गठन 
(७७)प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रीपरिषद रिक्त हुने अवस्था 
(७८)संघीय संसदको सदस्य नभाको व्यक्ति मन्त्री हुने 
(७९)प्रधानमन्त्री र मन्त्रीको पारि श्रमिक तथा अन्य सुविधा 
(८०)शपथ 
(८१)राष्ट्रपतिलाई जानकारी दिन 
(८२)नेपाल सस्कारको कार्य सञ्चालन

(८३)संघीय व्यवस्थापिका 
(८४)प्रतिनिधि सभाको गठन 
(८५)प्रतिनिधि सभाको कार्यकाल 
(८६)राष्ट्रीय सभा को गठन र सदस्यहरुको पदावधि 
(८७)सदस्यको लागि योग्यता 
(८८)शपथ 
(८९)स्थानको रिक्तता 
(९०)सदस्यताको लागि अयोग्यता सम्बन्धी निर्णय 
(९१)प्रतिनिधि सभाको सभामुख र उपसभामुख 
(९२)राष्ट्रीय सभाको अध्यक्ष र उपाघ्यक्ष 
(९३)अधिवेशन आहवन र अन्त्य 
(९४)गण पूरक संख्या 
(९५)राष्ट्रपतिबाट सम्बोधन 
(९६)उपप्रधानमन्त्री, प्रधानमन्त्री, राज्य मंत्री र सहायक मन्त्रीले दुबै बैठकमा भाग लिन पाउने 
(९७)समितिको गठन 
(९८)सदस्यको स्थान रिक्त रहेको अवस्थामा सदनको कार्य सञ्चालन 
(९९)मतदान 
(१००)बिस्वासको मत र अबिस्वाशको  प्रस्ताब सम्बन्धी व्यवस्था 
(१०१)महाअभियोग 
(१०२)अनधिकार उपस्थित भएमा वा मतदान गरेमा सजाय 
(१०३)बिशेषाधिकार 
(१०४)कार्य सञ्चालन बिधि 
(१०५)बहसमा बन्देज 
(१०६)संघीय संसधको महासचिब र सचिब 
(१०७)संघीय संसदको सचिबालय 
(१०८)पारिश्रमिक 

(१०९) संघीय संसदको व्यवस्थापिकीय अधिकार 
(११०) बिधेयक प्रस्तुत गर्ने बिधि 
(१११) बिधेयक पारित गर्ने बिधि 
(११२) बिधेयक फिरता लिने 
(११३) बिधेयकमा प्रमाणीकरण 
(११४) अध्यादेश

(११५) कर लगाउन वा ऋण लीन नपाउने
(११६) संघीय संचित कोष 
(११७) संघीय संचित कोष वा संघीय सरकारी कोषबाट व्यय 
(११८) संघीय संचित कोषमाथि व्ययभार 
(११९) राजस्व र व्ययको अनुमान 
(१२०) बिनियोजन ऐन 
(१२१) पूरक अनुमान 
(१२२) पेस्कि खर्च 
(१२३) उधारो खर्च 
(१२४) संघीय आकस्मिक कोष 
(१२५) आर्थिक कार्य बिधि सम्बन्धी ऐन 

(१२६) न्याय सम्बन्धी अधिकार अदालत बाट प्रयोग हुने
(१२७) अदालतहरु 
(१२८) सर्वोच्च अदालत 
(१२९) नेपालको प्रधान न्यायाधीस तथा सर्वोच्च अदालत्को नियुक्त र योग्यता 
(१३०) प्रधान न्यायाधीश तथा न्यायाधीश को सेवाका सर्त र सुविधा 
(१३१) प्रधान न्यायाधीश वा सर्वोच्च अदालत को न्यायाधीश को पद रिक्त हुने 
(१३२) प्रधान न्यायाधीश तथा सर्वोच्च अदालत को न्यायाधीश लाइनमा अन्य कुनै काम मा लगाउन नहुने 
(१३३) सर्वोच्च अदालत को अधिकार क्षेत्र 
(१३४) मुद्दा सार्न सक्ने 
(१३५) बहस,पैरवी गर्न नपाउने 
(१३६) प्रधान न्यायाधीश को जिम्मेवारी 
(१३७) संबैधानिक इजलास को गठन 
(१३८) बार्षिक प्रतिबेदन 
(१३९) उच्च अदालत 
(१४०) उच्च अदालत का मुख्य न्यायाधीश तथा न्यायाधीश को नियुक्त्ति र योग्यता 
(१४१) मुख्य न्यायाधीश तथा न्यायाधीश को सेवाका सर्त तथा सुबिधा 
(१४२) मुख्य न्यायाधीश  वा न्यायाधीश को पद रिक्त हुने 
(१४३) मुख्य न्यायाधीश तथा न्यायाधीस लाई अन्य कुनै काममा लगाउन नहुने र सरुवा सम्बन्धी व्यवस्था 
(१४४) उच्च अदालत को अधिकार क्षेत्र 
(१४५) मुद्दा सार्न सक्ने 
(१४६) बहस र पैरवी गर्न पाउने 
(१४७) न्यायाधीश को जिम्मेवारी 
(१४८) जिल्ला अदालत 
(१४९) जिल्ला अदालत को न्यायाधीश को नियुक्ती, योग्यता तथा पारिश्रमिक र सेवाका अन्य सर्त 

महान्यायाधिवक्ता 
महान्यायाधिवक्ता को काम कर्तव्य र अधिकार 
बार्षिक प्रतिवेदन 
मुख्य न्यायाधिवक्ता 
सेवाका सर्त र सुबिधा सम्बन्धी व्यवस्था 

प्रादेशिक कार्यकाराणी अधिकार 
प्रदेश सम्बन्धी व्यवस्था 
प्रदेश प्रमुखको योग्यता 
प्रदेश प्रमुख्को पद रिक्त हुने अवस्था 
प्रदेश प्रमुखको काम,कर्तब्य र अधिकार 
प्रदेश प्रमुख्को शपथ 
प्रदेश मन्त्रीपरिषदको गठन 
मुख्य मन्त्री तथा मन्त्रीको पद रिक्त हुने अवस्था 
प्रदेश सभाको सदस्य नभएको व्यक्ति मन्त्री हुन सक्ने 
मुख्यमन्त्री र मन्त्रीको पारिश्रमिक र अन्य सुबिधा 
शपथ 
प्रदेश प्रमुख लाई जानकारी दिने 
प्रदेश सरकार को कार्य सञ्चालन 

प्रदेश व्यवस्थापिका
प्रदेश सभा को गठन 
प्रदेश सभाको कार्यकाल 
प्रदेश सभाको सदस्य का लागि योग्यता 
प्रदेश सभाका सदस्य को शपथ 
प्रदेश सभाका सदस्य को स्थान रिक्त हुने 
प्रदेश सभाको सदयका अयोग्यता सम्बन्धी निर्णय 
प्रदेश सभाको सभामुख र उपसभामुख 
प्रदेश सभाको अधिबेशन आव्हान र अन्त्य 
प्रदेश प्रमुखबाट सम्बोधन 
प्रदेश सभाको गुण पुरक संख्या 
प्रदेश सभाको मतदान 
प्रदेश सभाको बिषेशाधिकार 

 

 

भ्रस्टाचार तथा पदीय दुरूपयोगको अनुसंधान गरी कारबाही गर्ने संस्था

 

 

 

 




#Article 175: नेपाली खनाइ बनौनाइ प्रयोग अरिन्या भँणाकुड़ा (111 words)


नेपालमी घरै खनाइ बनाइबर ख़न्या चलन छ। भन्सा हरेक घरमी भौति आवश्यक ठौर हो। यो तसो ठौर हो जाँ मौ परिवार खिलाइ जीवनदाता खनाइ तयार अरिन्छ। प्राय: घरा टुप्पाइका तलामी (पाँणमी) भन्सा बनौन्या चलन छ। भन्सालाई साप सुग्गण राख्दाइ चप्पल रे पौला भितर लैन्न पाइनैन।

नेपालमी खनाप बनौनाइ हात रे औँला: प्रयोग बर्ता हुन्छ। हातले खनाइ खानुमा अलग्गै मजा हुन्छ जो नेपाली खनाप चम्चारे खनामी आउनैन। प्राय: मान्स्या भँइयाइनि एक काठा: चौकुन्या बस्स्या, ठेला (बैसुनु)मी या फिनामी बसिबर खनाइ खनान। खनाइ पकौनाइ भौत किसिमा भँणा प्रयोग हुनान। विभिन्न आकारा: मात्तरी नहोइबर भौत प्रकारा: धातु रे काठा: भँणालै हुनान जस्याँ ल्वाखर, तामु, पितल आदि।

नेपाली खनाइ बनौनाइ प्रयोग अरिन्या भँणाकुड़ा इस्याँ छन।




#Article 176: नेपाली भाषा (102 words)


नेपाली भाषा  नेपालको राष्ट्रिय भाषा हो । यै भाषाको उद्गम नेपालको पश्चिमी जिल्ला जुम्लाको सिंजा भन्ने ठाउँबठे भयाको हो । तसताक सिंजामी खस राजाहरूको राजधानी रह्याको छियो । त्यै भैबर यै भाषाकन खस भाषालै भणिन्छ ।

नेपाली भाषा भारोपेली भाषा परिवार समूहको भाषा हो, जो नेपाल लगायत भारत, भुटान र बर्माका केही भागमी बोलिन्छ । ये भाषाको विकास 'संस्कृत' र ये को अपभ्रंस रूप 'पाली' होईबटि भया माणीन्छ ।  नेपाली भाषा उत्पत्ति थलोका रूपमी हालको कर्णाली अञ्चल स्थित जुम्ला सिंजा उपत्यका लाई मानिया छ ।

नेपाली साहित्य लाई नेपाली उखान-टुक्का तथा गाउँ खाने कथा आदिले एकदमै रोचक र धनी बनाया छ ।




#Article 177: नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टिम (194 words)


नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टिम नेपाल को प्रतिनिधित्व गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट प्रतियोगितामी भाग लिन्या क्रिकेट खेलाडीहरूको समूह हो ।हाल नेपाली टिमका कप्तान  पारस खड्का रयाका छन। नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टिम सन् १९९६ देखि आईसीसी एसोसियेट सदस्य राष्ट्रको समूहमा रहदै आयाको छ ।नेपाली राष्ट्रिय टिमको प्रशासनिक निकाय नेपाल क्रिकेट संघ

नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टिम सन् १९९६ देखि प्रत्येक एसीसी ट्रफी टुर्नामेन्ट, एसीसी टि-ट्वान्टी कप,२००१ आईसीसी ट्रफी मा भाग लिंदै आयाको छ तथा दुई वटा आइसीसी इन्टर कन्टिनेन्टल कप मा भाग लिइसक्या छ ।

सन् १९२० तिर नेपालमा राज गरि रयाका राणा वंश बाट भयाको हो । सन् १९२० तिर जब बेलायतबाट राणाहरु पढाइ सकेर फर्के तिनीहरुलाई यई खेलले आकर्षित गर्याको हुँदा उनीहरुले नेपालमा पनि यई खेलको सुरुवात गर्याका हुन् । सन् १९४६ मा नेपालमा क्रिकेटलाई उकास्नका लागि क्रिकेट असोसियेसन अफ नेपाल को स्थापना भयो ।

सन् १९५१ मा आएर जब नेपालमा राणाहरुको अन्त्य भयो त्यई बेला देखि क्रिकेट साधारण जनतामाझ पुग्न सफल भयो । क्रिकेट असोसियेसन अफ नेपाल नेपालको राष्ट्रिय खेलकुदमी समावेश गरियो जइले क्रिकेटलाई झन् सम्पूर्ण नेपालीमाझ पुग्न सरल बनाइदियो । सन् १९८० को दशक सम्म क्रिकेट काठमान्डौ उपत्यकामा मात्र सिमित थियो । सन् १९९० देखि क्रिकेट पुरै नेपालमा खेल्न तथा यईको पहुच भयो ।




#Article 178: नेपाली साहित्य (166 words)


नेपाली साहित्य नेपाली भाषामी लेखियाका साहित्यिक रचनाहरू हुन्। नेपाली भाषा नेपालको राष्ट्रभाषा हो रे भारतको सरकारी मान्यता प्राप्त भाषा लै हो । यी देशहरू बाहेक भूटान, बर्मा वा नेपाल भाईरका लाखौंको संख्यामी रहेका नेपालीहरूको मातृभाषा हो । नेपाली भाषा भारतीय प्रान्त सिक्किम रे पश्चिम बंगालको पनि राज्यभाषा (अधिकारिक भाषा) लै हो । नेपाली साहित्यका प्रमुख लेखकहरू अरु देश बठेई छन्, मुख्य रूपमी भारतबठेई जस्तै पारिजात, पारसमणि प्रधान, शिवकुमार राई आदि।

नेपाली भाषा संस्कृतबठेई विकसित भया एक भाषा हो रे नेपाली साहित्यको प्राचीन इतिहासको पत्ता लगाउनु धेरै मुस्किल छ क्या भन्या भौत विद्वानले संस्कृतमी लेख्या छन्, विशेष रूपमी धार्मिक साहित्य।

नेपाली साहित्यलाई पाँच अवधिहरूमी बाँड्न सकिन्छ।

नेपाली साहित्य सैकडौं वर्ष सम्म अवश्य नैं मौखिक र लोकगीतको रूपमी मात्र अस्तित्वमा रहेको थियो होला । यद्यपि भानुभक्त आचार्य भन्दा पहिला नेपाली साहित्यमी साहित्यिक कामको प्रकाशनको कुनै प्रमाण उपलब्ध छैन भने धेरैको मत रह्याको छ।

केहीले भानुभक्तलाई नेपाली भाषाको आदिकवि भनेर सम्मान गर्छन् तर यसमी मतैक्य छैन । नेपाली साहित्यमी भानुभक्तको आफ्नो सबैभन्दा महत्वपूर्ण योगदान रामायणलाई नेपालीमी उल्था गर्नु हो। 




#Article 179: नेपोलियन बोनापार्ट (170 words)


नेपोलियन बोनापार्ट (जन्म: नेपोलिओनी दी बुओनापार्ते, अगस्ट १५, १७६९ – मे ५, १८२१) एक फ्रान्सेली सैनिक तथा राजनीतिक नेता थिए जसले पछिल्लो फ्रान्सेली क्रान्ति तथा यइसँग सम्बन्धित युद्धका समयमा ख्याति कमाए । उनी नेपोलियन प्रथमको रूपमा सन् १८०४ देखि १८१४ सम्म तथा सन् १८१५ मा र फेरी दोस्रो पटक फ्रान्स  को सम्राट भए । क्रान्तिकारी युद्ध तथा उनका समयमा भएका सबै युद्धमा उनले फ्रान्सलाई नेतृत्व गर्दै सम्पूर्ण युरोपलाई आफ्नो अधिनमा राखेर विभिन्न देशका संयुक्त फौजको विरुद्ध उभिए। सन् १८१५ को पराजयपूर्व उनले प्राय सबै लडाइँहरू जितेर युरोप महादेशका लगभग पूरै भूभाग आफ्नो कब्जामा राखे। उनी एक महान ऐतिहासिक कमान्डर हुन् जसले सञ्चालन गरेका अभियानहरू विश्वभरका सैन्य विद्यालयहरूमा अध्ययन गरिए। उनी युरोपको इतिहासमा लगातार रूपमा सबभन्दा मानिएका तथा विवादमा आएका नेता रहेका छन्।सर्वसाधारणको हकमा नेपोलियनले युरोपभर धेरै मात्रामा उदारवादी सामाजिक सुधारहरू लागू गरे। जनतामाथि महाजनहरूको आधिपत्यको उन्मुलन, सबै वर्गका जनताका लागि समान कानुन, धार्मिक सहिष्णुता तथा सम्बन्धबिच्छेदलाई कानुनीमान्यता उनले गरेका प्रमुख सामाजिक सुधारहरू हुन्। उनले प्राप्त गरेका कानुनी उपलब्धिहरू नेपोलियोनिक कोडका रूपमा विश्वका दर्जनौं देशमा विभिन्न तहका पाठ्यक्रममा समावेस गरिएका छन्।




#Article 180: नैनीताल (132 words)


 
नैनीताल भारत को उत्तराखण्ड राज्य को एक प्रमुख पर्यटन नगर हो। य‍ नैनीताल जिल्ला को मुख्यालय हो। कुमाऊँ क्षेत्र मि नैनीताल जिल्लाको विशेष महत्व छ। देश का प्रमुख क्षेत्रोंमि नैनीताल को गणना हुन्छ।  यई अंचल मि पहिले साठ मनोरम ताल थे। यसैले यई क्षेत्र लाई 'षष्टिखात' भनिन्थ्यो। आज यई अंचल लाई 'छखाता' नाम ले अधिक जानिन्छ। आज पनि नैनीताल जिल्लामि सबसे अधिक ताल छन। यईलाई भारत को लेक डिस्ट्रिक्ट भनिन्छ, किनकि यो पुरै तालहरुले घेरियाछ। 'नैनी' शब्द को अर्थ हो आँखें और 'ताल' को अर्थ हो झील। तालको शहर नैनीताल उत्तराखंड को प्रसिद्ध पर्यटन स्‍थल हो। बर्फ़ ले ढाकिया पहाड़ों का बीच रया यो स्‍थान तालले घेरियाछ। इनमिहै सबसे प्रमुख ताल नैनी ताल हो यईनामले यो ठउरको नाम नैनीताल रयो। यईलाई तालको िहर पनि भनिन्छ। नैनीताल लाई जईतिरहै हेरेपनि अति सुन्दर देखिन्छ।




#Article 181: नोबेल साहित्य पुरस्कार (110 words)


साहित्यमाइ नोबेल पुरस्कार () वार्षिक रूप माइ साहित्य माइ उल्लेखनीय योगदान गद्द्या साहित्यकारअन लाइ स्वीडीश एकेडमी ले प्रदान गरन्छ। यो पुरस्कार ५ नोबेल पुरस्कारअन साहित्य, रसायन विज्ञान, भौतिक शास्त्र, शान्ति रे क्रिया विज्ञान तथा चिकित्सा मध्ये यक हो जै लाइ सन् १८९५ माइ  इच्छा अन्सारअ स्थापना गरिया: थ्यो। यो पुरस्कार नोबेल फाउण्डेशन बठेइ प्रशासित छ रे पुइ साहित्य खिलाइ नोबेल समिति का प्रस्ताव माइ स्वीडिश एकेडमि हताँ सम्मानित गद्दया अरीन्छ। यो पुरस्कार हर साल डिसेम्बर १० (नोबेलै मृत्यु भयी तिथि) माइ नोबेला: सम्झना माइ यक वार्षिक समारोह माइ स्टकहोम माइ प्रस्तुत गद्द्या गरीन्छ। साहित्यो: पैल्लो नोबेल पुरस्कार सन् १९०१ माइ फ्रान्सेलि कवि तथा निबन्धकार सुलि प्रुधोम लाइ प्रदान गरिया: थ्यो।




#Article 182: पटना (2406 words)


पटना भारत गणराज्यको बिहार प्रान्तको राजधानी हो। प्राचीनकालमी यईश्वरीप्रसाद लाई पाटलीपुत्र भणिन्थ्यो। आधुनिक पटना दुनियाका गण्या चुन्या  ती विशेष प्राचीन नगरअनमी यक हो। जो अति प्राचीन कालबठे आजसम्म आबाद छ। आफैंमी लै यो शहरको यक अत्यन्तै ऐतिहासिक महत्व रयाः छ।

ईसा पूर्व मेगास्थनीज(३५० ईपू-२९० ईपू)ले आफ्नो भारत भ्रमण पश्चात लेखेको आफ्नो पुस्तक इंडिकामा यईश्वरीप्रसाद  नगरको उल्लेख गरेका छन। पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र)जो गंगा र अरेन्नोवास (सोनभद्र-हिरण्यवाह)को संगममा बसेको थियो। त्यो पुस्तकको आकलनको हिसाबबाट प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि.मी.) लामो तथा १.७५ मील (२.८ कि.मी.) चौडा थियो।

आधुनिक पटना बिहार राज्यको राजधानी हो रे गंगा नदीको दक्षिणी किनारामा अवस्थित छ। जहाँ गंगा घाघरा, सोन र गंडक जस्तो सहायक नदिहरूसँग जोडीन्छ। यहाँ पबित्र गंगा नदीको स्वरूप नदीको जस्तो न भएर सागर जस्तो विराट देखिन्छ - अनन्त र अथाह! मनलाई प्रसन्न गरेर गर्ने एक विशाल प्रवाह!

बारह लाख (१२,००,०००) को आवादी भयाको यो शहर, लगभग १५ कि.मी. लम्बा र ७ कि.मी. चौडा छ।

प्राचीन बौद्ध रे जैन तीर्थस्थल वैशाली, राजगीर या राजगृह, नालन्दा, बोधगया रे पावापुरी पटना शहरको छेउछाउ मै अवस्थित छ। पटना सिक्खहरूको लागि एक अत्यन्त नै पवित्र स्थल हो। सिक्खहरूको १० औं तथा अन्तिम गुरू गुरू गोबिंद सिंहको जन्म पटनामा नै भयाको थियो। प्रति वर्ष देश-विदेशबाट लाखौ सिक्ख श्रद्धालु पटनामा हरमन्दिर साहबको दर्शन गर्न आउछन् तथा मत्था टेकदछन।

पटना एवं यईको आसपासको प्राचीन भग्नावशेष/खंडहरहरू नगर भयाको ऐतिहासिक गौरवको मौन गवाह हुन् तथा नगरको प्राचीन गरिमालाई आज पनि प्रदर्शित गर्छन।

एतिहासिक रे प्रशासनिक महत्वको अतिरिक्त, पटना शिक्षा रे चिकित्साको लै एक प्रमुख केन्द्र हो। दिवालाअनबठे घेरियाको नगरको पुरानो क्षेत्र, जैलाई पटना सिटीका नाउले जाणिन्छ, एक प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हो।

पटना नाम पटनदेवी (एक हिन्दू देवी) देखि प्रचलित भएको छ। एक अन्य मतका अनुसार यो नाम संस्कृतको पत्तन बाट आएको हो जईश्वरीप्रसाद को अर्थ बन्दरगाह हुन्छ। मौर्यकालको यूनानी इतिहासकार मेगास्थनिजले यस शहरलाई पालिबोथरा तथा चीनीयात्री फाहियानले पालिनफूको नामले संबोधित गरेका छन्। यो ऐतिहासिक नगरले पछिल्लो दुई सहस्त्राब्दियहरूमा धेरै नाम पाई सकेको छ - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद र पटना। यस्तो सम्झिउछ कि वर्तमान नाम शेरशाह सूरीको समय देखि प्रचलित भयो।

प्राचीन पटना (पूर्वनाम- पाटलिग्राम या पाटलिपुत्र) सोन रे गंगा नदीको संगममा स्थित थियो। सोन नदी आज भन्दा दुई हजार वर्ष पूर्व अगमकुँआ भन्दा अगाडी गंगामा मिल्दथ्यो। पाटलिग्राममा गुलाब (पाटलीको फूल ) ठूलो मात्रामा उपजाईन्थ्यो गुलाबको फूलबाट बिभिन्न प्रकारकोको इत्र, दबाइ आदि बनाएर त्यसको व्यापार गरिन्थ्यो यसैले यसको नाम पाटलिग्राम भयो। लोककथाहरूको अनुसार, राजा पत्रकलाई पटनाको जनक भनिन्छ। उनले आफ्नो रानी पाटलिको लागि जादूबाट यस नगरको निर्माण गर्‍यो। त्यहि कारण नगरको नाम पाटलिग्राम भयो। पाटलिपुत्र नाम पनि त्यहिको कारण भयो। संस्कृतमा पुत्रको अर्थ बेटा तथा ग्रामको अर्थ गांउ हुन्छ।

पुरातात्विक अनुसंधानहरूको अनुसार पटनाको इतिहास ४९० ईसा पूर्वबाट हुन्छ जब हर्यक वंशको शासक अजातशत्रुले आफ्नो राजधानी राजगृह या राजगीर बाट बदलेर यहाँ स्थापित गरे। यो स्थान वैशालीको लिच्छविहरूसँग संघर्षमा उपयुक्त भएको कारण राजगृहको अपेक्षा सामरिक दृष्टिले धेरै महत्वपूर्ण थियो। उनले गङ्गाको किनारमा यो स्थान चुने र आफ्नो किल्ला स्थापित गरे। त्यही समयबाट यस नगरको इतिहास निरन्तर बदलिदै गएको छ। २५०० वर्ष भन्द धेरै पुरानो शहर भएको गौरव विश्वको धेरै कम नगरहरूलाई हासिल छ। बौद्ध धर्मका प्रवर्तक गौतम बुद्ध आफ्नो अन्तिम दिनहरूमा यहाँबाट गएका थिए। उनको यो भविष्यवाणी थियो कि नगरको भविष्य उज्जवल हुनेछ, बाढि या अग्नीको कारण नगरलाई खतरा भई रहने छ। मौर्य साम्राज्यको उत्कर्ष पछि पाटलिपुत्र सत्ताको केन्द्र बन्यो। चन्द्रगुप्त मौर्यको साम्राज्य बंगालको खाडी देखि अफगानिस्तान सम्म फैलिएको थियो। मौर्य कालको आरंभमा पाटलिपुत्रका अधिकांश राजमहल काठहरूबाट बनेका थिए, तर सम्राट अशोकले नगरलाई ढुंगाको संरचनामा परिवर्तन गरे। चीनको फाहियान ले, जो सन् ३९९-४१४ सम्म भारत यात्रामा थिए, आफ्नो यात्रा-वृतांतमा यहाँको शैल संरचनाहरूलाई जीवन्त वर्णन गरेको छन। मेगास्थनीज, जो ग्रीक इतिहासकार र चन्द्रगुप्त मौर्यको दरबारमा एक राजदूतको नाताले आएका थिए,ले पाटलिपुत्र नगरको प्रथम लिखित विवरण दिए। त्यस पछि, ज्ञानको खोजमा धेरै चीनीया यात्री यहाँ आए र उनीहरूले पनि यहांको बारेमा आफ्नो यात्रा-वृतांतहरूमा लेखएको छ।
यस पश्चात नगरमा गुप्त वंश सहित धेरै राजवंशहरूको राज रहयो। यि राजाहरूले यहींबाट भारतीय उपमहाद्वीपमा शासन गरे। गुप्त वंशको शासनकाललाई प्राचीन भारतको स्वर्ण युग भनिन्छ। तर यसपछि नगरलाई त्यो गौरव मिलेन जुन एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशको समय प्राप्त थियो।

गुप्त साम्राज्यको पतन पछि पटनाको भविष्य एकदम अनिश्चित रहयो। १२ औं सताब्दीमा बख्तियार खिलजीले बिहारमा आफ्नो अधिपत्य जमाए र धेरै आध्यात्मिक प्रतिष्ठानहरूलाई ध्वस्त गरे। पटना देशको सांस्कृतिक र राजनैतिक रहेन।

मुगलकालमा दिल्लीका सत्ताधारिहरूले आफ्नो नियन्त्रण यहाँ बनाए राखे। यस कालमा सबै भन्दा उत्कृष्ठ समय तब आयो जब शेरशाह सूरीले नगरलाई पुनर्जीवित गर्ने कोशिश गरे। उनले गङ्गाको तीरमा एक किला बनाउनलाई सोचे। उनले बनाएको किल्ला त अझै छैन, तर अफगान शैलीमा बनाएको एक मस्जिद अझै पनि छ।

मुगल बादशाह अकबरको सेना १५७४ ईसवीमा अफगान सरगना दाउद खानको दबाउन पटना आए। अकबरलाई राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीको लेखक अबुल फजलले यस ठाउँको कागज, पत्थर तथा शीशाको सम्पन्न औद्धोगिक केन्द्रको रूपमा वर्णित गरेको छन। पटना राइसको नामले यूरोपमा प्रसिद्ध, पटनामा उमारिएको विभिन्न किसिमको उच्चस्तरको चामल उल्लेख गरेका छन्। मुगल बादशाह औरंगजेवले आफ्नो प्रिय नाती मुहम्मद अजीमको अनुरोधमा १७०४ मा, सहरको नाम अजीमाबाद गरे, तर यस कालखंडमा नामको अतिरिक्त पटनामा केही विशेष बदलाव आएन।अजीम त्यस समय पटनाको सूबेदार थियो। मुगल साम्राज्यको पतनसँग नै पटना बंगालको नबाबहरूको शासनको अधीनमा गयो जसले यस क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा कर लगाए तर यसलाई वाणिज्यिक केन्द्र बनिरहन छूट दीए। १७ औं शताब्दीमा पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको केन्द्र बन्यो। अंग्रेजहरूले १६२०मा रेशम तथा छिटको व्यापारको लागि यहाँ फैक्ट्री खोले। चाँडै नै यो सल्ट पीटर (पोटेशियम नाइट्रेट)को व्यापारको केन्द्र बन्यो जसको कारण फ्रेंच र डचहरूसँग तेज प्रतिस्पर्धा भयो। बक्सरको निर्णायक युद्ध पछि नगर इस्ट इंडिया कम्पनीको अधीन गयो र वाणिज्यको केन्द्र बनिरह्यो।

ईसवी सन १९१२मा बंगाल विभाजन पछि, पटना उडीसा तथा बिहारको राजधानी बनयो। आए एफ मुन्निंगले पटनाको प्रशासनिक भवनहरूको निर्माण गरे। संग्रहालय, उच्च अदालत, विधानसभा भवन इत्यादि बनाउने श्रेय उनलाई नै जान्छ। केही मान्छेहरूको बिचार यो छ कि पटनाको नयाँ भवनहरूको निर्माणमा हासिल भएको अनुभब दिल्लीको शासनिक क्षेत्रको निर्माणमा धेरै काम आयो। सन १९३५मा उडीसा बिहारबाट अलग गरेर एक राज्य बनाई दिइयो। पटना राज्यको राजधानी बनिरह्यो।

भारतीय स्वतन्त्रता संग्राममा नगरले आफ्नो महत्वपूर्ण भूमिका निभायो। नीलको खेतीको लागि १९१७मा चम्पारण आन्दोलन तथा १९४२को भारत छोड आन्दोलनको समय पटनाको भूमिका उल्लेखनीय रहर्‍यो। स्वतन्त्रता पछि पटना बिहारको राजधानी बनिरह्यो। सन २०००मा झारखंड राज्यको अलग भए पछि पनि पटना बिहारको राजधानी पूर्ववत बनिरह्यो।

पटनाबाट देखिएको गंगा नदीको दृश्य
पटना गङ्गाको दक्षिणी तटमा अवस्थित छ। गंगा नदीनगरसँग एउटा लामो तट रेखा बनाउद छ। पटनाको विस्तार उत्तर-दक्षिणको अपेक्षा पूर्व-पश्चिममा धेरै अधिक छ। नगर तीन तर्फबाट गंगा, सोन नदी र पुनपुन नदी नदिहरूबाट घेरिएको छ। नगरको ठीक उत्तर हाजीपुरको नजीकै गंडक नदी पनि गङ्गामा आएर मिल्दछ। हालको दिनमा पटना शहरको विस्तार पश्चिम तिर धेरै भएको छ र यो दानापुरसँग गएर मिलेको छ।

महात्मा गांधी सेतु जुन कि पटनाबाट हाजीपुरलाई जोडनको लागि गंगा नदीमा उत्तर-दक्षिणको दिशामा बनाएको एक पुल हो, दुनियाको सबै भन्दा लामो सडक पुल हो। दुई लेनवाला यस लामो सिमेन्टी पुलको लम्बाई ५५७५ मीटर छ।

समुद्रतलबाट ऊँचाई: ५३ मीटर
तापमान: गर्मी ४३ °C - २१ °C, सर्दी २० °C - ६ °C
औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर

बिहारको अन्य भागहरूको सरह पटनामा पनि गर्मीको तापक्रम उच्च रहन्छ। गृष्म ऋतुमा सीधा सूर्यातप तथा उष्ण तरंगहरूको कारण असह्य स्थिति हुन्छ। गर्म हावाले बन्ने लूको असर शहरमा पनि महशुस हुदछ। देशको शेष मैदानी भागहरू (यथा - दिल्ली)को अपेक्षा हलाँकि यो कम हो। चार ठूलो नदिहरूको नजीक भएको कारण नगरमा आर्द्रता साल भर धेरै रहन्छ।

गृष्म ऋतु अप्रिलबाट शुरु भएर जून- जुलाईको महिनामा चरममा हुन्छ। तापक्रम ४६ डिग्री सम्म पुगछ। जुलाईको मध्यमा मनसूनको झरीबाट राहत पुग्दछ र वर्षा ऋतुको श्रीगणेश हुन्छ। शीत ऋतुको शुरु छठ पर्व पछि अर्थात नोभेम्बरबाट हुन्छ। फेब्रुअरीमा वसंतको आगमन हुन्छ तथा होली पछि मार्चमा यसको अवसानसँग नै ऋतु-चक्र पूरा हुन्छ।

पटनाको जनसंख्या वर्ष २००१को जनगणनाको अनुसार १२,८५,८५,४७० छ, जुन १९९१मा ९,१७,२४३ थियो। जनघनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति वर्ग किलोमीटर तथा स्त्री पुरूष अनुपात छ - ८३९ महिला प्रति १०,००० पुरूष। साक्षरताको दर पुरूषहरूमा ६२.९% तथा महिलाहरूमा ५०.८% छ। (स्रोत -जिला प्राथमिक शिक्षा रिपोर्ट २००४, राष्ट्रिय शैक्षणिक नियोजन र प्रशासन संस्थान, नयाँ दिल्ली)[१]

पटनामा अपराधको दर अपेक्षाकृत कम छ। मुख्य जेल बेउरमा छ।

पटनामा धेरै भाषा तथा बोलिहरू बोलीईन्छ। हिन्दी एवं उर्दू राज्यको आधिकारिक भाषा हो। अङ्ग्रेजीको पनि प्रयोग हुन्छ। मगही यहाँको स्थानीय बोली हो। अन्य भाषाहरू, जुन कि बिहारको अन्य भागहरूबाट आएका मान्छेहरूको मातृभाषा हो,मा अंगिका, भोजपुरी, बज्जिका र मैथिली प्रमुख छन्। आंशिक प्रयोगमा आनवाली अन्य भाषाहरूमा बंग्ला र उडियाको नाम लिन सकिन्छ।

पटनाको मेमनलाई पाटनी मेमन भन्छन् र उनिहरूको भाषा मेमनी भाषाको एक स्वरूप हो।

पटनाको मुख्य जनजीवन अंग तथा मिथिला प्रदेशहरूबाट एकदम प्रभावित छ। यो संस्कृति बंगाल सँग मिल्दो जुल्दो छ। महिलाहरूको परिवारमा सम्मान हुन्छ तथा पारिवारिक निर्णयहरूमा उनको कुरा पनि सुनीन्छ। यद्धपि स्त्रिहरू अझै सम्म घरको कमाऊ सदस्यहरूमा छैनं, तर उनको दशा उत्तर भारतको अन्य क्षेत्रहरूभन्दा राम्रो छ। भ्रूण हत्याको खबर शायद नै सुनीन्छ तर कही कहीं स्त्रिहरूको शोषण पनि हुन्छ। शिक्षाको मामलामा महिलाहरूको तुलनामा पुरूषहरूलाई तरजीह मिल्दछ।

धेरै जसो बिबाहहरू माता-पिता द्धारा नै निर्धारित-निर्देशानुसार हुन्छ। विवादमा सन्तानको इच्छाको मान्यता परिवारमा निर्भर गर्दछ। विवाहलाई पवित्र मानिन्छ र छोडपत्रको कुरा सोच्नु (मुस्लिम परिवारहरूमा पनि) एक सामाजिक अपराध सम्झीइन्छ। बिबाहहरू उत्सव सरह आयोजित हुन्छ र यस समयमा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको भरमार रहन्छ। केही पर्वहरूलाई दिदा वास्तवमा विवाह अवसरमा नै लोक-कल्याको सर्वोत्तम झांकी दिखिन्छ। यस अवसरमा गरियो खर्च र भोज भतेर अधिकता धेरै परिवारहरूमा विपन्नताको कारण बन्दछ। दाईजो चलन ज्यादाजसो हिंदू एवं मुस्लिम परिवारहरूमा रहेको छ।

दीवाली, दुर्गापूजा, होली, ईद, क्रिसमस, छठ आदि लोकप्रियतम चाड पर्वहरूमा मध्येका हुन।

दशहरामा सांस्कृतिक कार्यक्रमहरूको लामो तर क्षीण हुदै गरेको परम्परा छ। यस परम्पराको शुरुवात वर्ष १९४४मा मध्य पटनाको गोविंद मित्रा रोड गल्लीबाट भएको थियो। धुरंधर संगीतज्ञों सँग सगै ठूला कव्वाल र मुकेश वा तलत महमूद जस्ता गायक पनि यससँग जुडीदै गए।

१९५० देखि लिएर १९८० सम्म त यही लागिरह्यो कि देशको शीर्षस्थ संगीतकारहरूको तीर्थ-जस्तो बन्यो पटना। डीवी पलुस्कर, हरू कार नाथ ठाकुर, भीमसेन जोशी, अली अकबर खान, निखिल बनर्जी, विनायक राव पटवर्धन, पंडित जसराज, कुमार गंधर्व, बीजी जोग, अहमद जान थिरकवा, बिरजू महाराज, सितारा देवी, किशन महाराज, गुदई महाराज, बिस्मिल्ला खान, हरिप्रसाद चौरसिया, शिवकुमार शर्मा ... ठूलो लामो सूची छ। पंडित रविशंकर र उस्ताद धनी खानलाई छोडेर बाकी प्रायः सबै नामी संगीतज्ञ त्यस दिनहरू पटनाको दशहरा संगीत समारोहको शोभा बनिसकेका थिए।

६० वर्ष पहिले पटनाको दशहरा र संगीतको जुन सम्बन्ध सूत्र कायम भएको थियो त्यो ८०को दशकमा आएर टूटेर छिन्न भिन्न भयो। त्यसै परम्परालाई फेरि कायम गर्न एक तथाकथित सरकारी कोशिश वर्ष २००६को दशहराको मौकेमा भए तर नाकाम रहर्‍यो।

यहाको जनताको मुख्य भोजन भात-दाल-रोटी-तरकारी-अचार हो। तोरीको तेल पारम्परिक रूपले खान तैयार गर्नमा प्रयुक्त हुन्छ। खिचडी ,जोकि चावल तथा दालको साथ केही मसालहरूलाई मिलाएर पकाईन्छ, पनि भोज्य व्यंजनहरूमा एकदम लोकप्रिय छ। खिचडी, प्रायः शनिवार, दही, पापड, घिउ, अचार तथा चोखा संग-साथ पस्किइन्छ।

पटनालाई केन्द्रीय बिहारको मिष्ठान्नहरू तथा मीठो पकवानहरूलाई लागि पनि जानिन्छ। यिनीहरूमा खाजा, मावाको लड्डू,मोतीचूरको लड्डू, काला जामुन, केसरिया पेडा, परवलको मिठाई, खुबीको लाई र चना मर्कीको नाम लिन सकिन्छ। यिनी पकवानहरूको मूल यिनको सम्बन्धित शहर हुन् जुन कि पटनाको निकट छन्, जस्तै कि सिलावको खाजा, बाढको मावेको लाई,मनेरको लड्डू, विक्रमको काला जामुन, गयाको केसरिया पेडा, बख्तियारपुरको खुबीकोलाई (???)को चना मर्की, बिहियाको पूरी इत्यादि उल्लेखनीय छ। हलवाईहरूको वंशज, पटनाको नगरीय क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा गएर बसे यस कारणले यो नगरमा नै राम्रो पकवान तथा मिठाईहरू उपलब्ध हुन्छ। बंगाली मिठाईहरूबाट, जो कि प्रायः चाशनीमा डूबि रहछन, भिन्न यहांको पकवान प्रायः सुकेका हुन्छन्।

यसको अतिरिक्त यि पकवानहरूको प्रचलन पनि एकदम छ -

चिवडा या च्यूरा' - चावललाई कूटेर या दबाएर पतलो तथा चौडा गरेर बनाइन्छ। यसलाई प्रायः दही वा अन्य चाजहरूसँग नै पस्किइन्छ।

सडक यातायात राष्ट्रिय राजमार्ग संख्या ३१ तथा १९ नगरबाट भएर जान्छ। राज्यको राजधानी भएको कारण पटना बिहारलाई सबै प्रमुख सहरहरूबाट सडक मार्गद्धारा जोडीएको छ। बिहारको सबै जिल्ला सदर मुकाम तथा झारखंडको केही सहरहरूको लागि नियमित बस-सेवा यहाँबाट उपलब्ध छ। गंगा नदीमा बनेको महात्मा गांधी सेतुद्धारा पटना हाजीपुरसँग जोडिएको छ।

भारतीय रेलको नक्सा मा पटना एउटा महत्वपूर्ण जंक्शन हो। भारतीय रेलद्धारा राष्ट्रिय राजधानी दिल्लीको अतिरिक्त यहाँबाट मुम्बई, चेन्नई, कोलकाता, अहमदाबाद, जम्मू, अमृतसर, गुवाहाटी तथा अन्य महत्वपूर्ण सहरहरूको लागि सीधा रेल उपलब्ध छ। पटना देशलाई अन्य सबै महत्वपूर्ण सहरहरूबाट रेलमार्गद्धारा जोडिएको छ। पटनाबाट जाने वाला रेलवे मार्ग हुन- पटना-मोकामा, पटना-मुगलसराय' तथा पटना-गया। यो पूर्व रेलवेको दिल्ली-हावडा मुख्य मार्गमा स्थित छ।

प्राचीन कालमा व्यापारको केन्द्र रहेको यस शहरमा अब निर्यात गर्न लायक कम उत्पादन नै बन्छन, जबकी बिहारको अन्य हिस्साहरूमा पटनाको पूर्वी पुरानो भाग (पटना सिटी) निर्मित मालको मांग भएको कारण केही उद्योग धंधा विकास भै रहेका छन।

कुम्रहेर - चंद्रगुप्त मौर्य, बिन्दुसार तथा अशोक कालीन पाटलिपुत्रको भग्नावशेष हेर्नको लागि यो सबै भन्दा राम्रो ठाउँ हो। कुम्रहेर परिसर भारतीय पुरातत्त्व सर्वेक्षण विभागद्धारा संरक्षित तथा सञ्चालित छ र सोमवार छोडेर हप्ताको हरेक दिन १० बजे देखि ५ बजे सम्म खुला रहन्छ।
बेगू हज्जामको मस्जिद सन् १४८९मा बंगालको शासक अलाउद्दीन शाह द्धारा निर्मित
'पत्थरको मस्जिद - जहाँगीरको छोरा परवेजद्धारा १६६१मा निर्मित यो सानो मस्जिद अशोक राजपथमा सुलतानगंजमा स्थित छ।
शेरशाहको मस्जिद अफगान शैलीमा बनेको यो मस्जिद बिहारको महान शासक शेरशाह सूरीद्धारा १५४०-१५४५को बीच बनाईएको थियो। पटनामा बनेको यो सबै भन्दा ठूलो मस्जिद हो।
पादरीको महल - सन १७७२मा निर्मित बिहारको प्राचीनतम चर्च बंगालको नवाब मीर कासिम तथा ब्रिटिस ईस्ट इंडिया कम्पनीको बीचको मनमुटाबको साक्षी हो।।
खुदाबख्श ल्याएब्रेरी अशोक राजपथमा स्थित यो राष्ट्रिय पुस्तकालय १८९१मा स्थापित भएको थियो। यहाँ केही अतिदुर्लभ मुगल कालीन पांडुलिपिहरू छन्।
किला हाउस (जालान हाउस) दीवान बहादुर राधाकृष्ण जालानद्धारा शेरशाहको किल्लाको अवशेषमा निर्मित यस भवनमा हीरा जवाहरात तथा चिनिया वस्तुहरूको एक निजी संग्रहेलय छ।

तख्त श्रीहरमन्दिर पटना सिखहरूको दसौं र अन्तिम गुरू गोविन्द सिंहको जन्मस्थल हो। नवम गुरू श्री तेगबहादुर पटनामा रहेको बेला गुरू गोविन्दसिंहले आफ्नो बाल्यकालको केही वर्ष पटना सिटीमा बिताए थिए। बालक गोविन्दरायको बाल्यकालको पंगुरा (पालना), फलामको चार तीर, तरवार, पादुका तथा 'हुकुमनामा' यहाँ गुरूद्धारमा सुरक्षित छ। यो स्थल सिक्खहरूको लागि अति पवित्र छ।

गांधी मैदान वर्तमान सहरको मध्यभागमा स्थित यो विशाल मैदान पटनाको दिल हो। जनसभा, सम्मेलन तथा राजनैतिक र्‍यालिहरूको अतिरिक्त यो मैदान पुस्तक मेला तथा दैनिक व्यायामको पनि केन्द्र हो। यसको चारैतिर अति महत्वपूर्ण सरकारी भबनहरू र प्रशासनिक तथा मनोरंजन केन्द्र बनेका छन्।
गोलघर १७७० ईस्वीमा यस क्षेत्रमा आएको भयंकर अकाल पछि खाद्यन्न भंडारणको लागि बनायाइयो यो गोलाकार भबन आफ्नो खास आकृतिको लागि प्रसिद्ध छ। १७८६ ईस्वीमा जन गार्स्टिनद्धारा निर्माण पछि देखि गोलघर पटना सहरको प्रतीक चिह्न बन्यो। दुई तर्फ बनेको सीढिहरू देखि माथि गएर नजीकै नै बहने गंगा र यसको परिवेशको शानदार अवलोकन संभव छ।
गाँधी संग्रहालय गोलघरको अगाडी बनेको बाँकीपुर बालिका उच्च विद्धालयको छेउमा महात्मा गाँधीको स्मृतिसँग जोडीएको चीजहरूको नायाब संग्रह देख्न सकिन्छ। हालमा त्यहि परिसरमा स्थापित चाणक्य विधि विश्वविद्धालयको अध्ययन केन्द्र पनि अवलोकन योग्य छ।
श्रीकृष्ण विज्ञान केंद्र गाँधी मैदानको पश्चिम भागमा बनेको विज्ञान परिसर स्कूली शिक्षामा लगेका बालकहरूको लागि ज्ञानवर्धक केन्द्र हो।
पटना संग्रहेलय जादूघरको नामले पनि जानेनिने यस म्यूजियममा प्राचीन पटनाको हिन्दू तथा बौद्ध धर्मको धेरै निशानि छन्। लगभग ३० करोड वर्ष पुराना रुखको मुल भागको फसिल यहाँको विशेष धरोहर हो।
ताराघर संग्रहालयको नजीकै बनाइएको इन्दिरा गाँधी विज्ञान परिसरमा बनेको ताराघर देशमा वृहत्तम छ।

अनुग्रह नारायण सिँह कलेज पटनाको प्रशिद्द कलेज हो। यसले शिक्षाको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान दिएकोछ। प्रायः बिहार बोर्ड तथा सीबीएसईका स्कूलहरू छन्। हालमा अनिं बिहार कलेज अफ इंजीनियरिंगलाई एनआईसुइहरू दर्जा दिइएको छ। पटना यूनिभर्सिटी, मगध विश्वविद्धालय तथा नालन्दा ओपेन यूनिभर्सिटी यी तीन विश्वविद्धालय हुन् जसका शिक्षण संस्थान सहरमा छन्।




#Article 183: पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पस (162 words)


पद्मकन्या बहुमुखी क्याम्पस (पुरानो नाउ पद्मकन्या कलेज) नेपालो पैल्लो महिला कलेज हो। केटीले मात्र पढ्या यो क्याम्पस काठमाडौंका बागबजारमी अवस्थित छ। यो त्रिभुवन विश्वविद्यालयको आंगिक क्याम्पस हो। 
ये क्याम्पसो स्थापना २००८  सालमी  राणा प्रधानमन्त्री पद्म शम्शेरले  गर्या थ्या। याँ प्रमाणपत्र तह बठे स्नातकोत्तर तहसम्म विभिन्न विषयमी पठन पाठन हुन्छ।

बागबजारमी अवस्थित छ ये क्याम्पसमी अइल चार भवन रया छन् एक पुस्तकालय भवन एक छात्रावास र दुई भवन  कक्षा कोठाको लागि छुट्टाईएको छ साथै एक चमेना गृह रहेको छ तेइ मध्ये एउटा भवनो नाम रत्नदिप र अर्को भवनको नाम मैत्री भवन रया छ। मैत्री भवनमा पाँच तला रहेको छ जेइ बनाउन डेनमार्कले सरकारले आर्थिक सहयोग गरया थ्यो । 

ये क्याम्पसमी  स्नातक बठे स्नाकोत्तरसम्म मानविकी, व्यवस्थाप, विज्ञान संकाय अन्तर्गत पढाई हुन्छ ।

ये क्याम्पसमी ब्यानल रे दिनमी कक्षा संचालन हुनान । ये क्याम्पसमी अइल रमेश श्रेष्ठ क्याम्पस प्रमुख रया छन् भन्या करिव ५ सौ शिक्षक शिक्षिकाले अध्यापन गद्यान ।

नेपाला शैक्षिक क्षेत्रमी खासगरी महिलान शिक्षित गदया कार्यमी ये कलेजलो ठूलो योगदान दिया छ ।




#Article 184: पाकिस्तान (271 words)


इस्लामी जम्हूरिया पाकिस्तान () या पाकिस्तान इस्लामी गणतंत्र या सिर्फ़ पाकिस्तान भारताः पश्चिम मी रयाऽ यक इस्लामी गणराज्य हो। २० करोड़ैः आबादी का सङ्ङै यो दुनिया को छयाउँ बर्ती जनसङ्ख्या वालो देश हो। याँ कि मुख्य भाषाअन उर्दू, पंजाबी, सिंधी, बलूची रे पश्तो लै हुन। पाकिस्तानैः राजधानी इस्लामाबाद रे और महत्वपूर्ण नगर कराची लै लाहौर लै हुन। पाकिस्तानाः चार सूबाअन छन: पंजाब, सिंध, बलोचिस्तान रे ख़ैबर​-पख़्तूनख़्वा। कबाइली इलाकाअन रे इस्लामाबाद लै पाकिस्तान मी शामिल छन। इनरा अलावा आजाद कश्मीर लै गिलगित-बल्तिस्तान लै पाकिस्तानमी पड्डान हालाँकि भारत इन क्षेत्रअनलाई आफुनो माणन्छ।

पाकिस्तानोः जनम सन् १९४७ मी भारताः विभाजनाः फलस्वरूप भयाऽ थ्यो। सबहै पैल्ली सन् १९३० मी कवि (शायर) मुहम्मद इकबाल ले द्विराष्ट्र सिद्धान्तोः जिक्र अरिराइथ्यो। उनले भारताः उत्तर-पश्चिम मी सिंध, बलूचिस्तान, पंजाब तथा अफ़गान (सूबा-ए-सरहद) लाई मिलाइबर यक नया राष्ट्र बनौनेइ कुरड़ि अरिराइथ्यो। सन् १९३० मी क्याम्ब्रिज विश्वविद्यालयाः छात्र चौधरी रहमत अलीले पंजाब, सिन्ध, कश्मीर तथा बलोचिस्तानाः मान्सुअन कि लेखा पाक्स्तान (जो पछा पाकिस्तान बन्यो) शब्दोः सृजना अर्यो। सन् १९४७ बठेइ १९७० सम्म पाकिस्तान दुइ हिस्सा मी बाणियाऽ थ्यो - पूर्वी पाकिस्तान लै पश्चिमी पाकिस्तान लै। डिसेम्बर, सन् १९७१ मी भारत सित लणै भयाऽ पछा पूर्वी पाकिस्तान बङ्ग्लादेश बन्यो रे पश्चिमी पाकिस्तान पाकिस्तान रयो।

 नाउँको शाब्दिक अर्थ उर्दु रे पर्सियन भाषामी पवित्र मान्सुअनैः भूमि भँण्ण्या हुन्छ। यो नाउँ  आँखर बठेइ बन्या हो जै को माने पर्सियन रे पस्तो भाषामी पवित्र भँण्ण्या हुन्छ; -स्तान प्रत्यय पर्सियन आँखर हो जै को माने ठउर हुन्छ, संस्कृत आँखर  (देवनागरी:  ) समान।

पाकिस्तान ८ हिस्साअनमी बाणीरैछ:

हकी याँ को राष्ट्रीय खेल हो। ट्वेन्टी-ट्वेन्टी विश्व कप २००८ मी जित्याऽ थ्यो तबै क्रिकेटैः लोकप्रियता भउतै जेदा छ। देशैः क्रिकेट टीम ले एक बर विश्व कप (सन् १९९२ मी) जितिराइछ।




#Article 185: पाटन दरवार क्षेत्र (275 words)


पाटन दरवार क्षेत्र ललितपूर जिल्लामी रयाछ।पाटन दरवार  नेपालको मल्ल कालिन एक दरवार हो । यई क्षेत्रमाई रयाको कृष्ण मन्दिर जयस्थिति मल्ल्ले निर्माण गर्याका हुन । काठमाडौँ उपत्यकाका प्रसिद्ध ३ शहरहरूमाई पाटन सबैभन्दा पुरानो शहर मानिन्छ। प्राचीनकालमी यईलाई युपग्राम, यल, मनिङ्ल, ललितपत्तन, ललितापुरी आदि नामले पुकारिन्थ्यो। पाटन शहर बरदेवले स्थापना गरायाका हुन्। प्राचीन पाटनको बीचमाई रयाको पाटन दरबारक्षेत्र एक प्राचीन स्मारकको धरोहरका रूपमा छ। सत्रौँ शताब्दीदेखिका कला र सांस्कृतिक सम्पदाले यो क्षेत्र सिँगारियाको छ। यो दरबारक्षेत्र केवल राजपरिवारको बासस्थानका रूपमा मात्र नरईभर तैबेलाको प्रशासनको मूलकेन्द्र पनि थियो। पाटन दरबारको जग यसैले हालेको भनी हालसम्म कसैले पनि ठोकुवा गर्न सक्याको पाइँदैन। तथापि सन् १०२४-१०४० सम्मको अवधिमा लक्ष्मीकामदेवले गरेको भन्ने किंवदन्ती भन्या भेटियाछ। वि. सं. १६७५ तिर पाटनका स्वतन्त्र राजा भयाका सिद्धिनरसिंह मल्लले तत्कालीन मनिङ्गल राजप्रासादलाई विस्तार गर्नुका साथै कलाकृतिले सिँगारेका कुरा इतिहासले देखाउँनाछन्। उनले नै आफ्ना इष्टदेवता तलेजु भवानी (तुलजा भवानी)को सानो मन्दिर पनि त्यहाँ बनाए। साथै देगुतले मन्दिरको पनि निर्माण गराए। पाटन दरबारको महत्त्वपूर्ण अंग सुन्दरीचोक पनि एक हो। यसको निर्माण पनि सिद्धिनरसिंह मल्लले नै गरायाका थिए। सुन्दरीचोक नजीकैको तुसाहिटी धारा ज्यादै आकर्षक छ। सन् १६९३माई मुख्य दरबारको पश्चिमपट्ट निर्माण गरियाको शिखरशैलीको २१ गजुर भयाको विशुद्व प्रस्तरजडित कृष्णमन्दिर यई क्षेत्रको आकर्षणको केन्द्रबिन्दुका रूपमाई रैरैछ। कृष्णमन्दिरकै छेउमी रयाको नेपाली वास्तुकलाको उत्कृष्ट नमुनाका रूपमाई रयाको भीमसेनको मन्दिर श्रीनिवास मल्लले बनायाका हुन्। यसै क्षेत्रमाई रयाको प्रसिद्ध मणिमण्डपको निर्माण वि. सं. १७५८मा योगनरेन्द्र मल्लले गरायाका थिए। यी राजालाई आजसम्म पनि जीवित राजाका रूपमाई मानिन्छ। दरबारको उपल्लो तलाको पश्चिमपट्टीको एक कोठाको झ्याल खुला राखी उनका लागि एउटा शयनकक्ष अद्यापि तयार नै राखियाको छ। दरबार अगाडि रयाको आफ्नो शालिकको टाउकोमी एउटा चरा पनि रयाछ। उनले आफू मर्ने बेलामा त्यो मानवनिर्मित चरा उडेर नगयासम्म आफूलाई ज्युँदै छ भन्ठान्नू भन्या थिए भन्ने भनाइ रैरइछ।




#Article 186: पारस खड्का (125 words)


पारस खड्का  नेपाली क्रिकेट टिम का कप्तान हुन।अलराउण्डर पारस दाँयाहाते ब्याट्सम्यान दायाँहाते मध्यम तिव्र गतिका बलर हुन। उनले २००४ मा मलेसिया विरुद्धको खेलमा डेब्यू गर्याका हुन।
१७ जुलाई २०१५ रेटिङ अनुसार विश्वमा ७४ अौं स्थानका टिट्वान्टी ब्याट्सम्यान हुन।

पारस खड्का अन्तर्राष्ट्रिय शतक बनाउन्या छैठौं नेपाली क्रिकेटर हुन।उनले अक्टोबर २०१२ को एसीसी ट्रफीमि कुवेत विरुद्ध ७७ बलमी १०६ रन बनायाका हुन।

उनी राष्ट्रिय लिगमी एपीएफका कप्तान हुन रे नेपाल प्रिमियर लिग मी विशाल वारियर्सका कप्तान हुन।

उनको कप्तानीमी नेपालले २०१० मी नेपालमी आईसीसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग डिभिजन ५, २०१२ मी मलेसियामी आईसीसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग डिभिजन ४, २०१२ मी दुबई मी एसीसी ट्रफी, २०१३ मी ब्रमुडामी आईसीसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग डिभिजन ३ जित्यासंगै, २०१४ मी बंगलादेश मी आईसीसी वर्ल्ड २०-२० भाग लिई २०-२० अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता पायाहो।




#Article 187: पासाङ ल्हामु शेर्पा (253 words)


पासाङ ल्हामु शेर्पा सर्वोच्च शिखर सगरमाथा अारोहण गर्न्या प्रथम नेपाली महिला हुन्। उनले २०५० साल बैशाख १० गते सगरमाथाको सफल आरोहण गर्याकी थिईन्। त्यो भन्दा पहिले उनको सगरमाथा चढ्ने प्रयास तीन पटक सम्मको असफल भयाको थियो। उनले सगरमाथाको दक्षिणी मोहडाबाट आरोहण गर्याकी थिईन्। सगरमाथाको शिखरबाट श्रीमान् सोनाम छिरिङसँग फर्कदै गर्दा उनको मृत्यु भयो।

सगरमाथा चढ्नु भन्दा पहिले उनले मोन्ट ब्लाङ्क, चो यू तथा अन्य हिमालहरू चढिसक्याकी थिईन्। उनको जन्म सोलुखुम्बु जिल्ला  को चौरीखर्क, लुक्ला सुर्के-४ मा २०१७ साल मंसिरमा भयाको थियो। पिता फूर्वा कितार शेर्पासंग १४ वर्षको कलिलो उमेरदेखि नै सानो कुम्लो बोकेर हिँड्न थाल्याकी थिइन्। दुई दाजु, दुई भाइकी एकमात्र चेली पासाङ सन् १९७९ मा पूर्णरूपमा ट्रेकिङ पेशामा लाग्याकी हुन्। सन् १९९० र त्यसपछि लगातार दुई वर्ष सगरमाथा आरोहण गर्ने जमर्को असफल भइन।

पासाङ ल्हामुको सहासको सम्मान गर्दै नेपाल सरकारले उनलाई नेपालको राष्ट्रिय बिभूती घोषित गर्याको छ। सरकारले २०५९ साल वैशाख १० गते शेर्पालाई राष्ट्रिय विभूति घोषणा गर्याको हो। उनको मृत्युपछि नेपाल सरकारले नेपाल तारा अलंकारले पुरष्कृत गर्‍यो। यसका साथै उनको पूर्ण कदको शालिक र उनको फोटो सहितको हुलाक टिकट पनि प्रकाशित भयाको छ। उनको नाममा पासाङ ल्हामु पर्वतारोहण फाउण्डेसन पनि सञ्चालित छ।

२०५० साल वैशाख १० गते दिउँसो २.१५ बजे सगरमाथाको चुचुरोमा नेपालको झण्डा गाडी सगरमाथा आरोहण गर्ने विश्वकी सत्रौँ र नेपालकी प्रथम महिला हुन पुगिन। आरोहणपछि फर्कने क्रममा पासाङको निधन भयो। मृत्यु पश्चात् पासाङलाई 'सुप्रदिप्त मान्यवर नेपाल तारा'को विभूषण मिल्यो। उनको तस्वीर अङ्कित हुलाकटिकट प्रचलनमा ल्याइयो। पूर्वी नेपालको नाम्चे गाउँ विकास समिति अन्तर्गत रहेको ७ हजार ३ सय ५१ मिटर अग्लो 'जासम्बा' नामको चुचुरोलाई 'पासाङ ल्हामु चुली' नामकरण पनि गरियो।




#Article 188: पुष्प कमल दाहाल (प्रचण्ड) (100 words)


पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड) नेपाला कम्युनिष्ट राजनीतिज्ञ और पुर्व  नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) रे हाल नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी  का अध्यक्ष हन् । झण्डै १३ वर्ष भूमिगत जीवन बिताया उन २०६२-६३को जनआन्दोलन पछा खुला राजनीतिमी प्रवेश गरया हुन्। संविधानसभा निर्वाचन २०६४ माई २ ठाउँबठेई निर्वाचित उन तैई पछा नेपालका प्रधानमन्त्री बन्न पुग्या थ्या। 
२०७३ साल साउन १९ गते दोसरा फेर प्रधानमन्त्रीको पद सम्भालेका छन् । संविधान सभाको चुनावमा उनी एकला उम्मेदवार भए लै संसद्को बहुमतको आधारमी प्रधानमन्त्री घोषणा गरिया थ्यो ।

प्रचण्ड २०७३ श्रावण १९ गते प्रधानमन्त्री हुन्ज्याको मन्त्रीमण्डल श्रावण २० गते गठन भयाथ्यो रे भाद्र १० गते विस्तार गरिया हो।




#Article 189: पृथ्वी (126 words)


पृथ्वी सौर्यमण्डलको तेस्रो ग्रह हो। यईलाई विश्व पनि भनिन्छ। यो सौर्य परिवारका ग्रहहरू मध्ये जिवावाशेष भेटियाको एक मात्रै ग्रह हो । यो ग्रह करिव ४.५७ अर्ब (४.५७×१०९) बर्ष अगाडि उत्पन्न भयाको हो। त्यईको केही पछि यसले एकमात्र प्राकृतिक उपग्रह, चन्द्रमा, प्राप्त गर्याको हो।

पृथ्वीको आकृति केही चेप्टो अण्डाकार रयाको छ, यईको व्यास करिब् १२,७४२ किमि छ। यईको अधिकतम झुकावका कारण पृथ्वीमा सबैभन्दा अग्लो स्थान (८,८४८ मिटर उचाई भएको सगरमाथाको चुचुरो ) रे सबैभन्दा होचो स्थान (समुन्द्री सतह भन्दा १०,९११ मिटर मुनी मारियाना ट्रेन्च) रयाको छ।

पृथ्वीमा भएका तत्वहरू: 

 is:

पृथ्वीको औशत् घनत्व ५,५१५kg/m3 छ त्यसैले यो सौर्य परिवारको सबैहै बढी घनत्व भएको ग्रह हो। पृथ्वीको सतहमा रयाका पदार्थहरूको घनत्व करीब् ३,००० kg/m३, मात्र हुन्छ यईले पृथ्वीको केन्द्रमा अत्याधिक् घनत्व भएका पदार्थहरू पाइन्छन् भन्ने कुरालाई पुष्टी गर्छ। 




#Article 190: पृथ्वी वीर विक्रम शाह (104 words)


पृथ्वी वीर विक्रम शाह नेपाल का सताउँ शाह वंशीय राजा हन्। यिनरो वि.सं. १९३२ मी युवराज श्री ५ त्रैलोक्य विक्रम शाह का जेठा सुपुत्र का रूप मी जन्म भयाको हो। यिन ६ वर्ष का उमर मी यिनरा बज्या श्री ५ सुरेन्द्र कि मृत्यु पछा वि.सं. १९३८ का साउन मैना मी राजा भया का थिया। यिनरो मृत्यु वि.सं. १९३८ मी २९ वर्ष का शासनकाल पाछा भयाको थियो। उन राजा त्रिभुवन का बुवा हन्।

यिनरा पाला मी भयाका प्रमुख केयि घटनाअन तथा निर्माण कार्यअन

वीर अस्पताल, घन्टाघर निर्माण, गोरखापत्र प्रकाशन, नारायणहिटी राजदरबार मी राजा को बसोबास
यिनरा शासनकाल मी प्रधानमन्त्री बन्याकाअन कि सूची यई प्रकार छ:




#Article 191: पृथ्वीनारायण शाह (104 words)


पृथ्वीनारायण शाह(वि.सं.१७७९-१८३१) शाहबंशीय राजा थ्या ।पृथ्वीनारायण शाह गोर्खाका राजा नरभूपाल शाहका छोरा हुन। उनी नेपालका प्रथम शाहवंशीय राजा हुन। नान ना राज्य रजौटामाई बाँडिएया बाईसे रे चौबिसे राज्यहरुलाई एकत्रित गरी एक देशको सृजना गर्ने यिन आधुनिक नेपालका राष्ट्रनिर्माताका रूपमाइ चिनिनान । यिनरो सम्झनामाई पुष २७ गते नेपालमि राष्ट्रिय एकता दिवस मनाउन्या गरिन्थ्यो । यिनको मृत्यु पश्चात यिनका छोरा प्रतापसिंह शाह नेपालका राजा भया।

वि.सं. १८३१ (स.न् १७७४) मंसिरका मध्यतिर जाडो छल्लाई नुवाकोट गया पृथ्वीनारायण शाह नुवाकोट दरबारमी बिमारी भया । स्वास्थ्य झिक झिक बिगणा पछा उनका इच्छाअनुसार  देवीघाट लगियो । नौ दिनसम्म घाटमी रही पुस २७ गते बिहान सात बजे उनको निधन भयो ।




#Article 192: पेरिस (107 words)


पेरिस फ्रान्सको राजधानी रे सबैभन्दा ठूलो सहर पनि हो। यईको क्षेत्रफल १०५ वर्ग किमि छ रे करिब २० लाख मानिसहरू त्यहाँ बसोबास गर्दाछन्। नगर छेउछाउको समेत गणना गर्दा पेरिसको जनसङ्ख्या करिब १ करोड रयाको छ।

सेन नदी पेरिसका पुराना भागहरूबाट बग्दोछ रे यईलाई दुई भागमी बाँड्दछ, जईलाई बायाँ किनारा रे दायाँ किनारा नामले चिनिन्छ। यईका वरिपरी थुप्रै जङ्गलहरू छन्।

पेरिस फ्रान्सको अर्थतन्त्र, राजनीति, यातायात र संस्कृतिको केन्द्र पनि हो। पेरिसमा थुप्रै कला, सङ्ग्राहलय रे ऐतिहासिक भवनहरू छन्। यातायातको केन्द्र भयाकाले, पेरिसमा धेरै राम्रा जमीनमुनि चल्न्या रेल्वे प्रणाली, बिमानस्थल रे स्टेसनहरू रयाका छन्। मेट्रोको निर्माण सन् १९०० मा गरियाको थियो, यईको लम्बाई २०० किलोमिटरहै बढि छ।

पेरिसका आकर्षणहरू




#Article 193: पोखरा उपत्यका (265 words)


पोखरा उपत्यका मध्य नेपालमी पडन्छ । यईलाई सेती उपत्यका पनि भनिन्छ । नेपालकै दोस्रो ठूलो पोखरा नगर का साथ लेखनाथ नगरपालिकाका रे धेरै गाउं विकास समिती समेत रयाको पोखरा उपत्यका बाट बिजयपुर कोत्रे, लगायतका खोलाहरू सेती नदी को जलधारामा मीसीएर उपत्यका बाहीर निस्कन्छन् । पोखरा उपत्यका तालहरूका लागि धनी उपत्यका हो, फेवा, बेगनास, रूपा खास्टे लगायतका ठुला तथा मैदी दीपाङ, कमलपोखरी लगायत साना तालहरू यो उपत्यका भित्रै रह्या छन ।

वर्तमान नेपाल एकीकरण हुनु अगाडी पोखरा कास्की राज्य अन्तर्गत थ्यो । ऐतिहासीक कास्कीकोट उपत्यकाको उत्तरी छेउमी रयाको छ । पृथ्वी नारायण शाहका माहिला छोरा नायव बहादुर शाहका समयमा पोखरा उपत्यका बर्तमान नेपालमा मिलाईयाको हो । पोखरा उपत्यकाको पोखरा उपमहानगरपालिका १८६,४१० रे लेखनाथ नगरपालिका मा ४६,२२१ जनसंख्या रह्या छ । साथै उपत्यकाका अन्य गांउहरूमा ३५०,००० जती जनसंख्या रह्या छ । पोखरा तथा लेखनाथ को मुख्य व्यवसाय पर्यटन हो । यहाका रमणीय तालहरू रे सेती नदी हिमाली छायां तथा झरनाहरू प्रमुख पर्यटकीय स्थल हुन । फेवा ताल मा पर्ने माछापुछ्रे को छांया तथा बेगनासमा गरीने डुङगा सवारी बिर्सिनसक्नुका छन । साथै अन्नपूर्ण पदयात्रामार्ग पनि यंही बाट शुरू हुन्छ । साथ साथै पोखरा उपत्यका पश्चिमान्चल नेपालको प्रमुख शिक्षा तथा श्वास्थ केन्द्र लै हो, नेपालकै प्रख्यात पृथ्वी नारायण क्याम्पस, जनप्रिय क्याम्पस, पोखरा विश्वविद्यालय तथा अन्य क्यापस तथा विद्यालय रह्याको पोखरामा पश्चिमान्चल क्षेत्रीय अस्पताल पोखरा, मणीपाल मेडीकल कलेज शिक्षण अस्पताल सहित थुप्रै श्वास्थ संस्था रह्या छन्।

पोखरा उपत्यका पूर्वमा पृथ्वी राजमार्गका माध्यमले मध्य पहाडी क्षेत्र, काठमाण्डौ उपत्यका मध्य दक्षीणको चितवन उपत्यका तथा पूर्व रे पश्चिम नेपालको तराइसँग जोडिया छ भने सिदार्थ राजमार्गले पोखरालाई पश्चिम तराई, रे केही पहाडी जिल्लासंग तथा धवलागिरी राजमार्गले पश्चिम उत्तरी पहाडी हिमाली क्षेत्रसँग जोड्या छन ।




#Article 194: पोल्याण्ड (128 words)


पोल्याण्ड (पोलिस: Polska, पोल्स्का) लाई आधिकारिक रूप मी गणतन्त्र पोल्याण्ड भण्णाआन। यो मध्य युरोप को यक देश हो, जै को सिमाना पश्चिम मी जर्मनी, दख्खिन मी चेक गणतन्त्र और स्लोभाकिया, पूर्व मी युक्रेन और बेलारुस, रे उत्तर मी बाल्टिक सागर, लिथुवानिया, और रुस सित जोड़ीरैछ। बाल्टिक सागर को येइ को जल सिमाना डेनमार्क रे स्विडेन सित को साझाो छ। पोल्याण्ड को कूल क्षेत्रफल ३१२,६८५ वर्ग किमि (१२०,७२८ बर्ग मिल) छ। पोल्याण्ड संसारै को ७०औं ठूलो  राष्ट्र हो। याँ को जनसङ्ख्या ३ करोड ८५ लाख (अनुमानित जुलाइ २०१६) है बर्ता छ। जातीय समूह का हिसाब ले याँ पोलिस ९६.६%, सिसेलियन १.१%, जर्मन ०.२%, यूक्रेनियन ०.१%, रे और अपछ्याँण का १.७% बस्साआन। याँ भाषागत हिसाब ले पोलिस (आधिकारिक भाषा) ९८.२%, सिसेलियन १.४%, अन्य १.१%, रे अपछ्याँण का १.३% मान्सुअन बस्साआन।




#Article 195: प्रतापसिंह शाह (132 words)


प्रताप सिंह शाह पृथ्वीनारायण शाह का जेठा छोरा थिया।उनी नेपालका दोस्रो शाहवंशीय राजा हुन। २७ वर्षको उमेरमा राजा भयाका यिनी पनि पिता झैं चरम महत्त्वाकांक्षी रे तेजस्वी थिया । यिनको समयमा भुवनेश्वर, कविलासी, विजयपुर, तनहुँ , सुमेस्वर जस्ता ठाउँहरू नेपाल राष्ट्रमा गाभियाका थिया । वि.सं. १८३२ मा नेपाल-तिब्बत व्यापारमा वृद्धि गरे । २ वर्ष १० महिना करिब ३ वर्षको छोटो शासन अवधि बित्न नपाउँदै यिनको देहान्त भयो । यिनले सोच-विचार नै नगरी गद्दी ताक्ने आरोपमा भाई बहादुर शाह रे दलमर्दन शाहलाई नजरबन्दमी राखे । बहादुर शाहलाई विश्वास गर्न नसक्नु यिनको ठूलो भूल थियो । पृथ्वी नारायण शाहको देहान्तपछि नेपालका राजा भयाका थिए तर दुई वर्ष तीन महिनामा नै यिनको देहान्त भयापछि यिनका छोरा रण बहादुर शाहलाई राजा बनाई रानी राजेन्द्र लक्ष्मी रे राजकुमार बहादुर शाह ले नायब भई राज्य सञ्चालन गर्याका थिए।




#Article 196: फुटबल खेल (159 words)


एसोसिएशन फुटबल जइलाई प्राय: फुटबल (अङरेजी: फुट: गोला, बल: गीर) वा सकर भणीँछ, यो संसारआ लोकप्रिय खेलअन मध्ये यक हो। यो सामुहिक रूप मी खेलिन्या खेल हो। येइलाई ११/११ खेलाडीइनआ दुई समूह बीच खेल्ल्या अरीन्छ। फुटबललाई सामान्यत: यक आयताकार घास वा कृत्रिम घास भयाआ मैदान मी खेलिन्छ जइका छाड्डीचाल मी यक गोलपोस्ट हुन्छ। खेलाडीइन हताँ विरोधी समूहआ गोलपोस्ट मी आफुना चलाँकी ले गीऱ लाई गोल अद्दु यई खेलओ उद्देश्य हो। खेल़ मी गोलरक्षक मात्तरि यक इसो खेलाडी हो जो गीऱ लाई रोक्दाइ अथवा बचाउनाइ आफना हात प्रयोग अद्द पाउँछ। समूहआ बाँकी खेलाडी प्रायजसो गीऱ लाई हाण्णाइ आफना गोड़ा प्रयोग अद्दान। कभैकाँइ हवा मी गीर रोक्दाइ आफनी छाती या मुण्डआ प्रयोग अद्दान। जो समूह खेलआ छाड्डीबाऱ सम्म बर्ता गोल अद्दाइ सफल हुन्छ उइ समूह जितन्छ। खेलआ समाप्ति सम्म यदि स्कोर बराबर रयाबर तइ खेललाई बराबर वा ड्र घोषित अद्द सकिन्छ अथवा खेललाई अतिरिक्त समय मी लैजाइबर जानु रे पेनाल्टी शूट आउट बठेइ जितहारओ निर्णय अद्दु प्रतियोगिताआ स्वरुप मी निर्भर अरन्छ।




#Article 197: फेवा ताल (213 words)


फेवा ताल नेपालको पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको गण्डकी अञ्चल, कास्की जिल्लामाई अवस्थित अत्यन्तै प्रसिद्ध ताल हो । पोखरा उपत्यकामाई रयाको यो ताल आन्तरिक तथा वाह्य पर्यटकहरूमाझ लोकप्रीय छ । 'फेवा' गाउँको छेउमा रयाकाले यो तालको नाउ फेवा ताल रहन गयाको हो। 'वैदाम' गाउँको छेउमा पर्ने हुँदा वैदाम ताल पनि भनिने गरिन्छ। र यईको बीचमा 'बराही मन्दिर'को अबस्थितिले यईलाई बराह मन्दिरमा पनि चिनाउन सफल भयातायात को छ । यो तालमा माछापुछ्रे र अन्नपूर्ण हिमालको मनोरम दृश्य देख्न सकिन्छ ।

डुङ्गा र तालबाराही मन्दिरको लागि प्रशिद्ध फेवा ताल नेपालको दोश्रो सबैभन्दा ठुलो ताल हो । यो ताल भन्दा ठुलो गण्डकीमा पर्ने बेगनास ताल हो । फेवा ताल ७४२ मिटर (२४३४ फिट) को उचाईंमी स्थित रयाको छ । यस तालले लगभग ५.२३ बर्ग किमी (२ बर्ग माइल) क्षेत्रफल ओगटेको छ जई मध्ये यईको पानीको औषत गहिराइ ८.६ मिटर (२८ फिट) रयाको छ भने अधिकतम गहिराइ २४ मिटर (७९ फिट) रयाको छ । यई तालको अधिकतम जल क्षमता लगभग ४,३०,००,००० क्यूबिक मिटर (३५,००० एकड फिट) छ । यई तालको उत्तर दिशामा अन्नपूर्णा श्रृंखला रहेको छ जुन २८ कि.मि.को दुरीमा छ । यो ताल माछापुच्छ्रे ,अन्नपूर्णा र धवलागीरी तथा अन्य पर्वतको टाकुराको प्रतिबिम्बको लागि पनि प्रसिद्ध छ जुन यस तालको पानीमा स्पष्ट देखिन्छ ।अहिले तालमा जलकुम्बी झार र विभिन्न ठाउँ बाट बगाएर ल्याएका मुढा, दाउरा, कागज आदि देख्न सकिन्छ।

 




#Article 198: फोक्सुण्डो ताल (183 words)


फोक्सुण्डो ताल लाई शे-फोकसुण्डो ताल को नामले लै चिनिन्छ । यो ताल शे-फोक्सुण्डो राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र अवस्थित हिमाली सफापानीको ताल हो । यो ताल ३६११.५ मिटरको उचाईंमाई डोल्पा जिल्लामी अवस्थित छ । फोक्सुण्डो ताल नेपालको सबैहै गहिरो ताल हो। यो ताल नेपालको डोल्पा जिल्ला मी पर्छ। यो ताल समुद्री सतहभन्दा करिब ३९०० मिटरको उचाइमाइ छ। यई तालको लम्वाइ ४.८ कि.मी., चौडाइ १.६ कि.मी. रे गहिराई ६५० मीटर छ। कान्जिरोवा हिमालका काखमी अवस्थित यो ताल 'वाई' आकारको छ। फोक्सुण्डो तालबाटी सुलिगाँड झरना निस्केको छ। फोकसुण्डो तालको पानीको घनत्व ४०,९०,००,००० घनमिटर रयाको छ भने पानीको बहाव ३.७१५ घनमिटर प्रति सेकेन्ड रयाको छ । सन् २००४ मा नेपालको जल तथा मौसम विज्ञान विभागद्वारा एउटा सर्वेक्षणमा यई तालको अधिकतम गहिराइ १४५ मिटर (४७६ फिट) रयाको पाइयाको थियो । सन् २००७ सेप्टेम्बरमा फोकसुण्डो ताललाई रामसार क्षेत्रमा सुचिकृत गरियो ।

यई तालको दक्षिणी छेउमा स्थित रिंग्मो गाउँमा ३०,००० देखि ४०,००० बर्ष पहिला भयाको पहिरोको कारण यई तालको उत्पति भयाको देखिन्छ ।

यई तालको वरिपरीको क्षेत्रमा २० वटा बौद्ध स्तुप रयाका छन भने पुर्व दिशामा एउटा गोम्पा रयाको छ बौद्ध धर्मावालाम्बीहरु बार्षिक रुपमा यहाँ आएर पुजा पाठ गर्ने गर्छन ।




#Article 199: बगदाद (125 words)


बगदाद (अरबी: بغداد‎) विश्व को एक प्रमुख नगर रे ईराक को राजधानी हो। यो नगर चार हजार वर्ष पईले पश्चिमी यूरोप रे सुदूर पूर्व का देशका बीच, समुद्री मार्ग को आविष्कार हुनाहै पईली कारवाँ मार्ग को प्रसिद्ध केंद्र थियो। तथा नदी को किनारा यईको स्थिति व्यापारिक महत्व राखन्थ्यो। मेसोपोटेमिया को उब्जाऊ भाग मी स्थित बगदाद वास्तव माई शांति रे समृद्धि का केंद्र थ्यो। नवौं शताब्दी का सुरूवाती वर्षमी यो आपनु चरमोत्कर्ष माई थ्यो। उई समय यहाँ प्रबुद्ध खलीफा का छत्रछाया मी धनी व्यापारी एवं विद्वान मान्छे फले-फूले। रेशमी वस्त्र एवं विशाल खपरैल का भवनका लागि प्रसिद्ध बगदाद इस्लाम धर्म को केन्द्र रहयो। यहाँ को औसत ताप लगभग 23 डिग्री सें. तथा वार्षिक वर्षा सात इंच हुन्छ, अत: यहाँ खजूर तथा झाडिका कुंज अधिक मात्रामी पाईनाछन।




#Article 200: बडिमालिका (687 words)


बडिमालिका बाजुरा जिल्लाका कैलाशमाडौ गा.बि.स. वाड न. ९ का पैया गाउँ भितर रयाको १४६०० फीट अल्का डाँडाका टुप्पामी बडिमालिकाको मन्दिर स्थापना छ ।
बडिमालिका नेपालका खास मन्दिरहरूमि एक हो । या सब्बै बर्ष मालिका चतुर्दशीका दिनमि खास पूजा हुन्छ । बडिमालिकाी २ पूजारीनले पूजा गद्दान । यि मध्ये १ जना कालिकोट बठे औनान् भण्या अर्को १ जना बाजुराका पूजारी छन् । 

पौराणिक कथा अनुशार महादेवकी पत्नी सतिदेवीका पिता दक्ष प्रजापतिले यज्ञा गरन्ज्या महादेव ले सतिलाई बोलायोनाइ । सतिदेवि दक्ष प्रजापतीको यज्ञा स्थलमि झाइबरे पितासित आफ्ना पति महादेवलाई नबोलायाको कारण सोध्यो । दक्ष प्रजापतीले महादेव भाङ,धतुरो खान्या, श्मसानमा वास गद्य्या, गलामी स्यापको माला लगाउन्या, जटाधारी भेषमी रहन्या, शरिरभरी खरानी घस्या, बाधको छालाको पहिरन गद्य्या हुनाले यो यज्ञामी बसन्ज्या शोभा नहुन्या हुनाले नबोलाएको भणि उत्तर दियो । आफना पतिको इसो अपमान सअन नसकिबरे सतिदेविले यज्ञाकुण्डको अग्नीमी हाम फालिबरे प्राण त्याग गरिन् । तैपाछा महादेव रिसाइबरे विरभद्रादी शिवगणलाई पठाइबरे दक्षलाई मारी दक्षको यज्ञा तहस नहस पाड्डु लगायो । तैपाछा महादेव पत्नी वियोगमी पागल भैबरे सतिदेवीको मर्‍या शरिर बोकिबरे पुरा विश्व घुम्मु पस्या । यसै बेला भगवान बिष्णुले आफ्नो चक्र सुदर्शण प्रहार गरीबरे किडा पाडिबरे सतिदेविको मृत शरिर कुहाए । यसरी ठौर-ठरमी सतिका अंगहरू पतन हुना-हुनै गया ।  यसरी ठौर-ठरमी सतिका अंगहरू पतन हुना-हुनाइ गयापाछा जा-जा सतिका अंग पतन भया त्यहाँ त्यहाँ एक एक सिद्ध पिठ बन्नाइ गया । यसै क्रममी मल्लागिरी प्रवतमी सतिको बायाँ कुम पतन भयो । त्यसै मल्लागीरीलाई ऐल मालिका भण्णु पसियो । रे या मल्लिका और मालिका देवी शक्ति स्वरुपले रन पस्या तबै यै स्थानमी बडिमालिका मन्दिर स्थापना गरिबरे पूजा गद्य्यु पसियो । 

यो मन्दिरमी सरकारका तर्फबठे एक जना पूजारी बनाइएका छन् । अच्याल कालिकोट जिल्ला फुकोट गा.वि.स.का श्री शिवराज उपाध्याय और उनका भाईन,चेलान कोइ एकले सरकारी पूजा गरौनान । डोटी, अछाम, बाजुरा, कालिकोट र जुम्लाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी रे और कर्मचारीनको हातबठे देविको सरकारी पूजा आराधना गाद्य्या गरिन्छ ।

बडिमालिका धार्मिक मात्तरै नभइबर पर्यटकिय हिसावले लगै खास माणिन्छ । नजिकै धेखिन्या सुन्दर हिमाल, हिउँ कुल्चन पाउन्या सौभाग्य रे मनोरम प्राकृतिक दृश्यहरू बडिमालिकाका गहना हन् । बडीमालीकाको सौन्दर्य भणेकोइ विशाल फाँटहरू हन् । तबिलै अच्यल यीन फाँटहरू सदि-सदि मासिँनाइ आयाका छन् । यी फाँटमी नचाइन्या-नचाइन्या चरन रे जडीबुडी चोरी निकासीका कारण यसको सौन्दर्य मासियाको जिल्लाबानसीको गुनासो छ । स्थानीय समाजसेवी गोपीराज पाध्याय बडीमालिका क्षेत्रलाई राष्ट्रिय निकुञ्ज घोषणा गरिबरे यैलाई संरक्षण गद्दुबड्या बतौनान । बडीमालीका मन्दिर और फाँटसम्म खाण्याको बाटो भौत अप्ठ्यारो छ । बाटोको सुविधा नभएयाका कारण जतिलै पर्यटकको आगमन हुनुपड्या हो, तति हो हुन सक्या नाइथी । बडिमालिकामी प्रत्येक वर्ष जनै पूर्णीमाका दिन ठूलो मेला लाग्या गर्‍याको छ । त्यो समयमी केइ स्थानीय व्यापारीनले दोकान राख्या गद्द्यान । और बेलामी त्य दोकान खासै नाइ भेटिना । बडिमालिका मन्दिरमी दर्शन गर्‍यापाछा आफनो मनोकांक्षा पूरा हुन्या जनविश्वास छ । मन्दिर परिसरबठे आँखै अगाडि देखिन्या सैपाल हिमालको मनोरम दृश्यले याको सौन्दर्यलाई और तिखार्‍याको छ । बडीमालीका पुग्गाइ लेखा निको बास बस्या नभयालो हुनाले भक्तजन और पर्यटकले खानपिन रे बासको जोहो आफै गद्दुपड्या हुन्छ । मन्दिर व्यवस्थापनले भक्तजननलाई बास बस्सुकिलेखा एक धर्मशाला बनाइदियाको भक्तजनन ताइ बास बस्याया गद्दान । मन्दिर व्यवस्थापन समितिका पैल्लिका अध्यक्ष भण्णान बडिमालिकामी सरकारको पहुँच नभयाका कारण ताबठे जडीबुडीको चोरी निकासी हुन्या गर्‍याको छ । सरकारले बडीमालीका झान्या ठौरमी चेकपोष्ट राख्नुपड्ड्या उनरो माग छ । हरेक वर्ष भदौमी याँ मेला लागन्छ । मुलुकका औत-भौत जिल्लाका रे भारत लै तीर्थालुन यै ठौर मेला भद्दाकी औनन । भक्तजननले आफूले मागेको वरदान पूरा हुन्छ भण्न्या विश्वास गद्दान । यैलसम्म गंगा दशहरा रे जनैपूणिर्मा अरी वर्षको दुईफेर मात्र चल्लै आएको औपचारकि मेलाका कारण बडीमालिकाको महत्त्व सीमित छ । गाडीबठे बडीमालिका जानाकि धनगढी और नेपालगन्जबठे अछामको साँफेबगर पुग्गुगुपडन्छ । ताबठे ब्रह्मतोलाको शेराबजारसम्म गाडीको सुविधा छ । बर्खायाममा भण्या सम्भव नाइथी । साँफेबगरबठे हिँड्डुको विकल्प नाइथी । हवाईमार्गको प्रयोग गद्य्या जो भण्या नेपालगन्जबठे बाजुरा विमानस्थल कोल्टी पुगिन्छ । कोल्टीबठे एक दिनको बाटो हिँडिबरे सदरमुकाम मार्तडी पुगिन्छ । सुदूूर-पश्चिमका पयर्टकीय स्थानहरूमी अति खास स्थलको रुपमी चिनिन्या बडिमालिका धार्मीक रे ऐतिहासिक दृष्टीले महत्वपुर्ण माणिन्छ । मन्दिरमी पुग्गाकी बाजुरा जिल्लाको सदरमुकाम मार्तडी बजारबठे पैदल हिंडिबरे झान्ज्या २ -३ दिनमी पुग्गु सकिन्छ । या पुग्गाकी जो कोईलाई लगै धो-धो हुन्छे । आफुलाई चाइयाका सर-समान चामल पिठो, ओड्या ओछाउन्या रे लगाउन्या कपडा, पकाउन्या रे खान्या भाँडाका सङै और सरसमान बोकिबरे दुर्गम बाटो, उकाली ओराली, भिर पहरा रे भञ्ज्याङहरू पार गरिबरे यै ठौर पुग्गाकि कम्ताको गाड्णो भण्या नाइथी ।




#Article 201: बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज (142 words)


बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपालको बर्दिया जिल्ला  माई रयाको छ। बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जले करिब ९६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ । बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको प्रमुख कार्यालय ठाकुरद्वारामा रयाको छ, जुन पुर्व-पश्चिम राजमार्गको अम्रेनी बाट दक्षिण तर्फ बाटो छुट्टियाको छ । यो निकुञ्ज नेपालको पश्चिममा कर्णाली नदीको पूर्व तिरको तराइ प्रदेशमी अवस्थित छ । सन् १९६८मा शाही शिकार आरक्षको रूपमी स्थापना गरियापनि सन् १९६७ मा करिब ३६८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलको उक्त आरक्षणलाई शाही कर्णाली वन्यजन्तु आरक्षको रूपमी घोषणा गरियो । पछि सन् १९८२ मा यईलाई शाही बर्दिया वन्यजन्तु आरक्ष नामाकरण गरियो रे सन् १९८४ मा पुनः बबई नदी आसपासको क्षेत्रलाई समेटियो । सन् १९८८ मा आएर बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जको रूपमाई यई क्षेत्रलाई घोषणा गरियाको थियो । पूर्णरूपमाई तराइ क्षेत्रमी रयाको यई राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापनाको प्रमुख उद्देस्य बाघ रे यईको शिकारको संरक्षण भयापनि गैंडा, घडियाल गोही, डल्फिन जस्ता अत्यन्तै लोपोन्मुख वन्यजन्तुहरू यइमाई संरक्षित छन ।




#Article 202: बिका पनेरू (483 words)


अचेलको डडेल्धुरा जिल्लाको नौलाकोट गाउँमि १७५० विक्रम सम्वत्तिर बिका पनेरू जन्म्या हुन् । यिनरा बाःको नाउँ पुरी पनेरू हो । नान्काइबटि यिन भौतै साहसी थ्या । ठुला भया पछ्यारि ठौर ठौरका पैकेलासौँ लट्टाउज अद्द् लाग्या रे मैँ हुँ भण्ण्या वीरसौँ लै जित्त् लाग्या । तै बखतका डोट्याल राजा पहाडी साइकी मौका राजकुमारलाई लै यिनले हराइदियो । राजा पहाडी साइ यिनसौँ भौत रिसाया । राजाले रिसाइबर ईख साद्द्या न्यूँ खोद्द् लाग्यापिछ्याःरि यिन आफनी मौजौ लैजाइबर कुमाउँका चम्पावतमि बस्या । डोट्याल राजाले यिन फिर्ता बोलाउनाइँलाई मान्स लायो । ईख भयाः चेलो बिख भयाः स्याःप भण्यै आहानकी भणाइजसा अनख भयाः यिन नैफक्र्या । खाली लै रिसाउन्या तिन राजालाई यिनले मुखभरिको जबाफ लाइबर इसो भण्यो— जाँःसम्म राजा, तेरा तै अजैमिरकोःट उदारिबर चम्पावतमि आफनो कोःट लाउन नैसक्दो ताँःसम्म तेरी डोटी फर्किबर नैआउनो । बिकाकी ठोकी जबाफ सुणिबर पहाडी साइ राजा लै डराइग्या । डोटीमि तसेरी राजाका मुख लागिबर दोहरो जबाफ दिन्या रे अनख राखिबर अर्खाः मुल्क जाइबर बस्न्या पैल्ला वीर बिका पनेरूइ थ्या । कुमाउँ गै सक्यापिछ्यारि लै यिनलाई ताँःका दरबारिया क्यै नक्यै नेहरो पाःडिबर पिरोल्ल लाग्या । बिका पनेरूइ बखत नान्नाना मुलुक भौत थ्या । तिनरा राजा लै भौत थ्या । आफना पितापुर्खाका पालाधेकि रनिबस्ती भयाका डोटीका राजा जसा मान्सलाई क्यै नगण्ण्या यिन कुमाउँका राजालाई क्या माण्णथ्या । तसो भया लै मौपरिवारकी खाँतीखिलाइ कुमाउँका राजाका रौतेलाले ज्या अरे लै यिन स चाना भणिबर सःन लाग्या । कुमाउँमि जसी अचाक्ली भया लै चुप्पै लाग्द्या भया । क्यै दिनपाछा घरका हुन्या सबैले यिनरा मनकी बाःत जाणिहाल्यो । और त चुप्पै लागिरैथ्या, सैरैथ्या । यिनरी बौरानी भण्या नसै सक्द्द्यै भैन । तिनले आफना घरका सबै खेड्यो रे इसो भण्यो— तम सबै डर माण्णाः छौ त बैकाःन जति छौ चुणी लाः रे दाःरम्वाःल ढोकिबर घरभितर बसि रः, म चेली एकली जानाउँ रे राजा जगि चन्नै रे तैका रौतेलासङ्ङ लड्डाउ । छौ तम मन्जूर ? बौरानीले भणेकी कुरडी बिका पनेरूकी लोःल भिजिगै । आब बिकाले मनमनै भण्यो— हत्तेरा छाउनाका झोल खाना, इसी नाकमुसाइँ लै धिक्कारै हो । इसेरी बाँत्तुभण्णा त घाःट फाःल हालिबर मद्दु भौत रामडो हो । बौरानी तसो भण्णा छन् । मर्द ह्वैबर लै म इसेरी नाकमुसाइँ अरिबर बसिरैछु । मलाई धिक्कार छ ! बिकाले आब काःख लागिबर बस्न्यै रे सैबर बस्न्यै कुरडी छुटुक्क् छाडिदियो । आफना चेला चन्द्रभान सङ्ङ लैग्या रे बिका त राजा जगि चन्नका रौतेलाकी सेखी झाड्डाइलाई निसिग्या । बाबुभण्णा चेलो जाण्ण्या भण्यै जन्नरी बिका पनेरूइका मुखाःजी चन्द्रभानले राजाका रौतेला हुर्रेइबर मै झाडाइ अरिदियो । ततिपाछा हौसराःम अरिबर बिकाइ मौ क्यै दिन खुसी भया । आब तिनरा दुश्मन त झिक्झिक् बड्ड् लाग्या । बैरीका बीच नबत्थु गङ्ङाका मिना नपत्थु भण्णाहान् । बिकाले लै सबैतिरबटा बैरी पाछा लाग्द लाग्यापछि दुश्मनका हातहै मरु हुनाहै त दन्तजीब खाइबर मद्दु रामडो भण्यो रे पैल्ली आठदस वर्षका दुई नाति बालाइ रे धनाइँलाई धनुषबाण खेल्ल सिकाउन्या नेहरो पाड्यो रे मारायो । तैपिछ्याःरि सबै मौजौले दन्तजीब खायो रे एकै चेःडो पाःड्यो । डोट्यालको स्वाभिमान राख्दाइलाइ बिकाले मौजौकी जिन्दगी फाल्यो मुन्टो न्यूडाउन्या काःम अ¥यैन । हाम डोट्यालका स्वाभिमानका निसान यिन बिका वीरलाई पैलो सलाम !




#Article 203: बिज्ञान (129 words)


बिज्ञान त्यो व्यवस्थित ज्ञान अथवा विद्या हो जैले विचार, अबलोकन, अध्ययन, र प्रयोगले पाउन सकिन्छ, जो कि कुनै अध्ययनको विषयको प्रकृति वा सिद्धान्तहरू जान्नाइ लाई गरिन्छ।
कसै विषय वा वस्तु को प्रयोग र अवलोकनमा अाधारित क्रमिक अध्ययन ज्ञानलाई नै विज्ञान भणीन्छ। 

प्राकृतिक विज्ञान प्रकृति र भौतिक संसारको व्यवस्थित ज्ञान हुन्छ, अथवा येको अध्ययन गर्ने येको कुनै शाखा। वास्तवामा विज्ञान शब्दको उपयोग प्रायः सधैं प्राकृतिक विज्ञानहरूको निम्ति गरिन्छ। येका तीन मुख्य शाखाहरू छन्: भौतिकी, रसायन शास्त्र र जीव विज्ञान।

सामाजिक विज्ञान मानव समाजको बनावट र यसका सदस्यहरूका क्रियाकलापहरूसित सम्बन्धित अध्ययन हो। यैमी इतिहास, अर्थशास्त्र, समाजशास्त्र, आदि शामेल छन्।

निगमनात्मक प्रणाली यो यिसा विद्याहरूको समूह हो जो दर्शन र विज्ञानका विषयहरूमाथि तर्क र गणनाको सिद्धान्तको अनुप्रयोग अद्दान। येमी गणित र तर्क सामेल छन्।

प्रायः सामाजिक विज्ञान र निगमनात्मक प्रणालीहरूलाई विज्ञान मन्नानन्।




#Article 204: बिराटनगर (223 words)


बिराटनगर उपमहानगरपालिका नेपालको ठूलो सहर हो, जो कोशी अञ्चल माईको मोरङ जिल्ला को दक्षिण भागमाई अवस्थित छ। यो नेपालको सबैहै ठूलो औद्योगिक नगर लै हो। यो नगर रे आसपासका क्षेत्रमाई ठूलो संख्यामी कलकारखाना, उद्योग रे व्यवसायअन रया: छन्। बिराटनगर एक पारवहन रे वाणिज्य केन्द्र लै हो। या बठे भारत तथा तेसरा मुलुकसँग ब्यापारिक बस्तुअन आयात निर्यात गरिन्या गरिन्छ।

नेपालको वि. स. २०६८ को जनगणना अनुसार बिराटनगरको जनसंख्या २,६१,१२५ रया: छ। जइमी पुरुष ५३% रे महिला ४७% रया: छन्। यई शहरमी नेपालका प्राय: सबै जातजातिका मानिसअन बसोबास गद्दान।

बिराटनगरलाई पूर्वाञ्चलको शैक्षिक केन्द्रको रूपमी लै लिने गरिन्छ। अरनिको +२ कलेज विज्ञान विधामी रे मेरिल्यान्ड कलेज व्यवस्थापन विधामी राष्ट्रिय उत्कृष्ट पदक पाउने कलेजअन हुन्। बाल कल्याण विद्या मन्दिर (बिकेभीएम) र सगरमाथा उच्च माध्यमिक विद्यालय माध्यमिक स्तरको उत्कृष्ट विद्यालयमी गणना हुन्छ।

विराटनगरका विभिन्न कलेज रे विद्यालयअन:

बिराटनगर नेपालको महत्वपूर्ण औद्योगिक स्थल हो रे नेपालको पैल्लो औद्योगिक नगरी लै हो जाँ नेपालको पैल्लो उद्योग बिराटनगर जुट मिल सन्चालनमी आया: थ्यो। क्रमस रघुपति जुट मिल, असोक टेक्सटाइल जस्ता उधाेग याँ खोलिया: थ्या। अईल याँ लगभग ५०० वटा उद्योगअन संचालनमी छन् ।

विराटनगरमी फुटबल खेल भौती रुचाइन्छ। याँ एक राष्ट्रिय स्तरको रंगशाला सहिद रंगशालामी खेलकुदका गतिविधि हुन्छ। बर्षेनि ये रंगशालामी जिल्लाभरिका विद्यालयको खेलकुद प्रतियोगिता गरुन्छ जो अत्यन्त लोकप्रिय छ।

बिराटनगरमा भौत धार्मिक स्थलअन छन्। ती मध्ये बिराटनगर मेनरोडमी रया: सत्यनारायण मन्दिर, विराटेश्वर शिवमन्दिर, कालीमन्दिर, सन्सारी माई स्थान प्रमुख हन् ।

  




#Article 205: बिहार (285 words)


बिहार भारतओ यक प्रान्त हो। बिहारओ राजधानी पटना हो। बिहारआ उत्तरमी नेपाल, पूर्वमी पश्चिम बङ्गाल, पश्चिममी उत्तर प्रदेश रे दक्षिणमी झारखण्ड राज्यअन पड्डान। यईको नाउँ बौद्ध विहार शब्दओ विकृत रूप माणीँछ। पैली यो राज्य विशाल साम्राज्यअनओ गढ थ्यो, वर्तमान कालमी देशआ अर्थव्यवस्थामी सबहै कम योगदान दिन्या राज्यमी गणीँछ।

बिहारओ ऐतिहासिक नाउँ मगध हो। बिहारऐ राजधानी पटनाआ ऐतिहासिक नाउँ पाटलिपुत्र हो।

भौती प्राचीन कालमी मगध साम्राज्य भारतवर्षओ सबहै शक्तिशाली साम्राज्यअनमी गणीन्थ्यो। याँ बठेइ मौर्य वङ्श, गुप्त वङ्श तथा अौर भौत राजवङ्शअनले देशआ भौत जसा क्षेत्रअनमी राज अर्‍‍यो। मौर्य वंशआ शासक सम्राट अशोकओ साम्राज्य पश्चिममी अफगानिस्तान सम्म फैलियाऽ थ्यो। मौर्य वंशओ शासन ३२५ ईसा पूर्वबठेइ १८५ ईसा पूर्वसम्म चल्याऽथ्यो। छटवाँ रे सातवाँ इसापूर्व तिर याँ बौद्ध तथा जैन धर्मअनओ उद्भव भयो। अशोकले बौद्ध धर्मआ प्रचारमी महत्वपूर्ण भूमिका खेल्याऽथ्या रे उनले आफुना चेला महेन्द्रलाई बौद्ध धर्मआ प्रसार खिलाइ श्रीलंका पठायो। उनले आफुना चेला महेन्द्रलाई पाटलिपुत्र (वर्तमान पटना)आ यक घाटबठेइ विदा अर्‍याऽथ्यो, जै घाटलाई आज लै महेन्द्रू घाट भणीँन्छ। पछा बौद्ध धर्म चीन पुइ इसै बटा होइबर जापानसम्म पुग्यो।

बारवाँ शताब्दीमी बख्तियार खिलले बिहारमी आधिपत्य जमायापछा मगध देशओ प्रशासनिक राजधानी नायिरयो। जैबेला शेरशाह सूरीले, सोह्रौं शताब्दीमी दिल्लीया मुगल बाहशाह हुमायूँलाई हराइबर दिल्लीयो सत्ता कब्जा अर्यो तैपछा बिहारओ नाउँ दोसर्‍याँ प्रकाशमी आयो तर यो भौत दिनसम्म नाइर्‍यो। अकबरले बिहार कब्जा अरीबर बिहारलाई बङ्गालमी विलय अरायो। तैपछा बिहारओ सत्ता बङ्गालआ नबाबअनआ हातमी गयो।

सन् १८५७ मी सिपाही विद्रोहमी बिहारआ बाबु कुँवर सिंहले महत्वपूर्ण भूमिका खेलिराइथ्यो। १८५२ मी बङ्गाल विभाजनआ कारण येई राज्यओ नाउँ बिहार बन्यो। सन् १९३५ मी उडीसालाई येईबाट अलग अरियो । स्वतन्त्रता सङग्रामआ बेला बिहारआ चम्पारणआ विद्रोहलाई अङ्ग्रेजअनआ बिरुद्ध बिद्रोह फैलौन्या बिद्रोहअनमी प्रमुख माणीँन्छ। देश स्वतन्त्र भयापछा बिहारओ अाँजि यक अर्खो विभाजन सन् २००० मी भयो, जईको फलस्वरूप झारखण्ड राज्य बन्यो। भारत छाणऽ आन्दोलनमी लै बिहारओ ठुलोइ भूमिका थ्यो।




#Article 206: बुधग्रह (172 words)


बुधग्रह सौर्यमण्डलमाई सूर्यको सबै है नजीकको ग्रह हो। यो धेरै सानो छ जैको भूमध्यरेखीय अर्धव्यास् २,४३९.७ किमि रहेको छ। यईको बाहिरी सतह ज्वालामुखी पहाडहरुले ढाकियाको छ।यई ग्रहमी हरेक दिन धेरै गर्मी हुन्छ रे हरेक रात धेरै जाडो हुन्छ।

सौर्यमण्डलको सबहै सानो ग्रह हो। अरू ग्रहभन्दा सूर्यनजीक भयाकोले, सबभन्दा छिठो ग्रह हो। सूर्यको वरिपरि घुम्न करिब ८८ दिन मात्रै लाग्छ।

यो ग्रह सौर्यपरिवारको धेरै घनत्व भयाका ग्रहहरू मध्य दोस्रो ग्रह हो। यइको सतह फलामबाट निर्माण भयाको छ जुन् अत्यन्त धेरै घनत्वको हुन्छ। यद्यपी, यईको चुम्बकीय क्षेत्र एकदम कम्जोर छ।

बुधग्रहमा अहीलसम्म पुगेका दुईअन्तरीक्षयान, मध्य म्यारिनर १० ले १९७४ देखि १९७५ सम्म यईको ४५% सतहको नक्शांकन् गर्याको थियो। त्यईपछी दोस्रो पटक प्रक्षपण गरियाको अन्तरीक्षयान मेसेन्जरले जनवरी १४ २००८मा थप् ३०% सतहको नक्शांकन् गर्याको थियो। मेसेन्जरले २००९ को सेप्टेम्ब‍रमा अन्तीम उडान् भर्याको थियो रे अब सन् २०११ मा यओले बुधग्रहलाई पूर्ण परिक्रमा गरी बाँकी भागको नक्शांकन् गर्नेछ भनियाथ्यो। यो ग्रह सूर्यको वरिपरि धेरै छिटो घुमिरयाकाले, धेरै भाषामा यईलाई रोमाली धर्ममा पखेटा भयाको देवदुत मेर्कुरियुसको नामले चिनिन्छ। अङ्ग्रेजीमा Mercury भनिन्छ। नेपालीमा यइलाई चन्द्रको छोरोको नामले जानिदछ।




#Article 207: बेगनास ताल (151 words)


बेगनास ताल कास्की जिल्ला को लेखनाथ अन्तर्गत पर्ने रमणीय ताल हो । यो ताल नेपालका ठूला तालमाईको एक ताल मानिन्छ । लेखनाथ नगरपालिकाको सबैभन्दा ठूलो तालको रुपमा रयाको यई तालको क्षेत्रफल ३.७३वर्ग कि. मि. (३७३ हेक्टर ) रयाको छ । यई तालले लेखनाथ नगरपालिकाको कुल क्षेत्रफलको ४.७% रे सम्पुर्ण ताल क्षेत्रको ८१% भाग ओगटेको छ । ७.५ देखि १०.६ मिटर गहिराइ भयाको यई तालमा बि.स. २०४४ सालमा बाँधबाधेपछि २२० हेक्टरबाट बढि ३७३ हेक्टर पुगेर कूल क्षेत्रपल १५३ हेक्टर बृद्धि भयाको छ । यहि बाँधबाट निकालियाको नहरले नगरपालिकाको खुदी फाँट रे मालमूल फाँटमा सिंचाइ सुबिधा हुँदै आयाको छ ।

बेगनास ताल संगै रयाको रिसॉर्ट क्षेत्रमा पोखरा आउने पर्यटकको लागि एउटा लोकप्रिय गन्तब्यको रुपमा रयाको छ । यई तालको पानीलाई सिंचाईको लागि प्रयोग गर्ने गरिन्छ रे तालको केहि हिस्सामा माछा पालन गरेर सो क्षेत्रको उपयोग गर्ने गरिन्छ । बेगनास तालको कयों क्षेत्रमा दलदल रयाको हुनाले सो क्षेत्रमा हाल धानको खेति गर्ने गरिन्छ ।




#Article 208: बेल्जियम (103 words)


बेल्जियम युरोप महादेशमी स्थित यक देश हो जैकि राजधानी ब्रसेल्स हो । बेल्जियम इतिहासमी यक प्रमुख यूरोपीय युद्धक्षेत्र बनिरैथ्यो । पुइलै गयाः शतकमी प्राप्त आर्थिक समृध्दिका कारणले यो पश्चिमी यूरोपको यक उदाहरणीय राजतन्त्रात्मक लोकतान्त्रिक राष्ट्र बनिरैछ । ब्रसेल्स यूरोपीयन युनियन रे उत्तर अटलान्टिक संधि संगठन (नाटो)को मुख्यालय हो । जैला लाग्दा बेल्जियमकी राजधानी ब्रसेल्स अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिको प्रमुख चलखेल अद्‍द्या स्थान बनिरैछ । पुइलै, प्रमुख रूपमी उत्तरी क्षेत्रका डच भाषी रे दक्षिणी भागका फ्रेंच भाषीको आपसी तनावले बेल्जियमकी राष्ट्रिय राजनीति विभाजित छ । बेल्जियमको आन्तवर्प सहर हीरा विश्वब्यापारको प्रमुख केन्द्र हो । मीठो चकलेट रे स्वादिष्ट बियरनकि लेखा लै बेल्जियम संसार प्रसिध्द छ ।




#Article 209: बैतडी जिल्ला (159 words)


बैतडी सुदूरपश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रमाइ  पड्ड्या एक जिल्ला हो । यो जिल्ला महाकाली  अञ्चलमाइ पडन्छ ।

बैतडी जिल्लाको नाम बतायड नाम गर्याका पहाडका नाम बठे राखियाको हो । बतायड पहाड आजभोल अस्तित्वमा नभ्यालै परापूर्व कालमाई यो पहाड थ्यो भुन्नाया विश्वास गरिन्छ । अर्खी महत्वपूर्ण कुरड़ी कि हो भुणया ये पहाडमाई बतायड नाम गर्याका महान ऋषिले लामो समय कठोर तपस्या गर्याकी जनुक्ति पाईन्छि । ती ऋषिका नाम बठे पहाडको नाम राखियो पछा बतायड अपभ्रंश होइबरे बैतडी नाम रनग्यो ।

जगन्नाथ मन्दिर गडी
इश्वरी गंगा धाम
त्रिपुरासुन्दरी भगवती
निग्लासैनी भगवती
मेलौली भगवती
जगन्नाथ मन्दिर माडला
श्रीकृष्ण मन्दिर पाटन
सिगाश धुरा
रौलाकेदार
देवलहाट
ग्वाल्लेक
डिलाशैनी भगवती

स्थानीय तह पुनरसंरचना आयोगले बैतडी जिल्लामाइ चार नगरपालिका लै छ गाउपालिका लै गरिबरी जम्मा दश स्थानीय तह सिफारिस गरी राखिछ | इनरो कार्यान्वयन बाँकी छ तब लै पाठकुनकी जानकारी की लेखा ये महत्वपूर्ण कुरड़ीलाई अध्यावाधिक गरीरैछ |

दशरथचन्द नगरपालिका
पाटन नगरपालिका
मेलौली नगरपालिका
पुर्चौडी नगरपालिका

सुर्नाया गाउँपालिका
सिगाश गाउँपालिका
शिवनाथ गाउँपालिका
पंचेश्वर गाउँपालिका
दोगड़ाकेदार गाउँपालिका
डिलाशैनी गाउँपालिका




#Article 210: बोहरा (140 words)


भारद्वाज गोत्रका बोहरा  बैतडी जिल्लाको डेमाडु, डोटी निरोली मा छन् । यी छेत्री बोहरा बैतडी देमंडूमा निग्लाशैनी देवताका कारवारे (राज्वार)छन् । डोटी निरोलिमा निरोला भण्डारीका रैती भैवर बसेका छन् । यिनको पुर्खा बाटै छुट्टिएर गएक एक बजेका सनातन प्युठान जिल्ला, बाग्लुंग ,रोल्पा ,रुकुम ,सुर्खेत ,सल्यान तिर छन् । त्यहाँ चन्द थर लेख्छन | बैतडी देमंडूका बोहराका सन्तान हुँन । एक शाखा बजुरातिर फैलियो त्यहाँ गएको  भारद्वाज गोत्रको बोहरा अहिले खड्का थर लेख्छन कैलाश देवताका धामी छन् | यिनलाई देवताहरु डाङ्गर भन्ने गर्छन | यिनको एक शाखाले जनै नैपायो त्यो त्यहाँ राउत लेख्छ |भारद्वाज गोत्रका बोहरा (खड्का) हरु त्यहाँ कुमाल भनिने अहिले देउवा थर लेख्दे पहिलेका कुमाल रे त्यहाका कश्यप गोत्रका  बोगटी , धामी ,साउन संग बिबाह गर्छन | अछामका दानी भनिने पहिलेका देवता अर्पण गरेका देवता दानगरेका अहिले दानी बाटै देउवा लेख्दे  बैस्से संग पनि यिनको बयाबरो हुनु छ |




#Article 211: ब्याटिङ (क्रिकेट) (208 words)


क्रिकेट खेलमी ब्याटिङ एक कला वा शैली हो जुन क्रिकेट बललाई क्रिकेट ब्याटद्वारा प्रहार गर्‍यार रन बनाउन वा एक विकेट बचाउनका लागि गरिन्छ । एउटा खेलाडी जो वर्तमानमी ब्याटिङ गरिरह्याको छ त्यसलाई ब्याट्सम्यान भणिन्छ भन्या बललाई हिर्काउन्या कलालाई शट वा स्ट्रोक भन्ने गरिन्छ । विशेसज्ञ ब्याट्सम्यान पदल्या सामान्य रूपमी त्यस्तो खेलाडीको वर्णन गर्छ जो ब्याटिङ गर्न विशेसज्ञ हुन्छ (जस्तै बलर जो बलिङ गर्न विशेसज्ञ हुन्छ) ब्याटिङ गरिरह्याको अवस्थामी खेलाडीलाई ब्याट्सम्यान पदको पनि प्रयोग गरिन्छ । पछि यो पद आफ्नो पालोमी ब्याट गर्न्या कुनै पनि खेलाडीको लागि प्रयोग गर्न सकिन्छ । महिला क्रिकेटमी कहिल्याकाही ब्याटिङ गरिरह्याको महिला खेलाडीलाई ब्याट्सवुमन पदको प्रयोग गर्न्या गरिन्छ तर पुरुष शब्दावली पुरुष तथा महिला क्रिकेटमी बढी प्रयोग गर्न्या गरिन्छ ।

एक इनिङको समयमी ब्याटिङ गर्न्या समूहको दुई खेलाडी पिचमी सदैव रहन्छ । बलरको वर्तमान बल सामना गर्न्यालाई स्ट्राइकर रे अर्कोलाई नन-स्ट्राइकर भणिन्छ । जब कुनै ब्याट्सम्यान आउट हुन्छ त्यस समय उसको कुनै टिमको सदस्यले उसलाई स्थानान्तरित गर्छ । यो निरन्तर चलिरहन्छ जब सम्म एउटा टिमको इनिङको समाप्ति हुदैन वा सो टिमको १० खेलाडी आउट हुदैन वा अर्को टिमले ब्याटिङ गर्न्या अवसर पाउदैन ।

ब्याटिङ शैली वा योजना म्याचको प्रकार रे म्याचको वर्तमान स्थिति माथि निर्भर गर्दछ । ब्याट्सम्यानको मुख्य उद्देश्य आफ्नो विकेट नगुमाउनु रे सम्भव भया सम्म चाँडो है चाँडो रन बनाउनु हो ।




#Article 212: ब्रह्मपुत्र नदी (119 words)


ब्रह्मपुत्र (असमिया - ব্ৰহ্মপুত্ৰ, बंगाली - ব্রহ্মপুত্র) एसिया महादेशका ठूला नदीहरु मध्यमाईको एक हो। यो नदी तिब्बत, भारत तथा बंगलादेश हुँदै बग्दछ। ब्रह्मपुत्र को उद्गमस्थल (चीन) को स्वायत्त शासित प्रदेश तिब्बतको दक्षिण-पश्चिम क्षेत्रमा मानसरोवर निकट चेमायुंग दुंग नामक हिमवाहबाट भयाको हो, तिब्बतमा यसलाई यार्लुंग छंग्पो(सांग्पो) नदी भनिन्छ । यो नदी भारतको अरुणाचल प्रदेशमा डिहांग(दिहांग) नामले चिनिन्छ र असम राज्यमा ब्रह्मपुत्र नामले। बंगलादृेश पुगेपछि यसलाई जमुना भनिन्छ। यस नदीले २९०० कि.मी. लामो यात्रा पूरा गर्दछ र यसको पथमा पर्ने सम्पूर्ण क्षेत्रहरुलाई सिंचाई, विद्युत् उत्पादन, यातायात, पेयजल, निर्माण सामाग्रीहरु( ढुंगा, बालुवा आदि) प्रदान गर्ने एक मात्र नदी हो। यो नदी बंगलादेशमा पुगेपछि गंगा नदीको मूल शाखा पद्मासित मिलेर बंगालको खाडीमा गएर टुङ्गिन्छ। संस्कृत मा ब्रह्मपुत्रको शाब्दिक अर्थ ब्रह्माको पुत्र हुन्छ ।




#Article 213: भागेश्वरको चैत (1007 words)


भागेश्वर देवताको चैत 
काँ फुटी उबजी गैन जलथल भूमि, जलै फुटी उबजी गैन जलथल भुमि, जलै फुटि जनमी गया चनन सुरज, काँ फुटी उबजी गया बड न पिपल, माल थली जनमी गया बडन पिपल, काँ फुटी जनमी गैन काली कैलु गाई, काँ फुटी जनमी गया वेदुवा बामन, काँ फुटी जनमी गया जटाधारी शिव, काशी फुटी जनमी गया वेदुवा बामन, कैलाश जनमी गया जटाधारी शिव, काँ फुटी जनमी गैन भागरथी गँगा, शिव जटा जनमी गैन भागरथी गँगा, काँ फुटी उबजी गया भागेश्वर देउ, गयाँ फुटी उबजी गया भागेश्वर देऊ, ......, गुणाकर जोइशी करुणाकर भाट, तन दुएइ मीते भाइ गयाँ अद्द गया, साइत अरयो गुसाइ पालुङोकि स्वाडी, भोल बियाउनी गुसाँइ चलबल कियो , गया पुगिवर असनान अरयो , सूरज अरध्यो गुसाइ जोला अँजुल, गयाँइका पन्डाले प्रसाद दियो , प्रसाद आयो गुसाइ सुनैका प्याउलो, सुनको प्याउलो शिरै माथि राख्यो , तन दुएइ मीते भाइ घर लौटी आया , घर लौटी आया गुसाइ घरलौटी आया , ....., भागेश्वर देउका सिङऔर देउ लै आया, दुइभाइ परशुराम रात बासा बस्या, भोल वियाउनी गुसाँइ असनान अरयो , असनान अरयो गुसाइ जपध्यान अरयो , सूरज अरध्यो गुसाँइ सूरज अरध्यो , तन दूएइ मीते भाइले चलवल कियो, तन दुएइ मीते भाइ घर पौची गया, सुनैको खाली प्याउलो सङङ ल्याइ आया, ......., परशुराम तीरथमी पञ्च देउ बस्या, पञ्चरात्री अरयो गुँसाइ पञ्च रात्री अरयो , सब, देउ बसीवर छलफल अरयो , भण भौल्या भागेश्वर तमै वटि भण , जनमैको जेठो भौल्या म अशिग्राम, करमैको जेठो भौल्या तम भागेश्वर, भण भौल्या अशिग्राम तमै बटि भण , तम भान्ज बैजनाथ मालै थली बस, सब देउ आ आफना रोज्या ठौर गया, पैलो वास देउले अरयो लटयारोडा घाडी, ताहै गोसाइ ज्यु ले सारी पाइलो लिइछ, बुङा नङर आइ बेलीबासो लिइछ , भागेश्वर भाजिवर शिखर धुरी पौच्या, .......
भागेश्वर आया भनी कसैले नैजाण्यो , भागेश्वर आया भणि कैलु गाईले जाण्यो, किरोडीको कैलु गाई उमल्लेकी ग्वालो, ग्वन्नी किरोडकि गौल फुक्यान
और गाई किरोडकी दावा चरन्नी , धाइनी धुइनी कैलुगाई शिखर धुरा गैन, दुई पाउ गाथ वर दुई पाउ पर, शिवलिङ्ग गाथ गाई बर्सन लागिन, ........, वनजानी कैलु गाइका केला कोसी थुन, घरआउनी कैलु गाईका खोसमडा थुन, गाईकि रिथनी ग्वाला गाली दिन्छे , हाणी कुच्चाको ठुटो, यै मूलया ग्वालाले गाई दोई खाइछ , गोठको बछुरया भोक मारी, तै ग्वाला मूलयाका हिया लागिगैछ, गोठ वादी कैलु गाई देलि आपूm सिइछ, व्यान्निलका पहरैमि गाई फुकि गैछ , आघा आघा कैलु गाई पाछा ग्वालो मूलया , हात छ कोथल आँसी वोदलाको गाँठो, कैलु गाई शिखर धरा पौची गैन, वाइ धेग्यो कैलु गाई शिवलिङ्गगाथ, शिवलिङ्ग गाथ गुसाई वर्सन लागिन, यै काली ढुङ्गाले गाई दोई खाइछ, बछुरया भोक मारी, हाणी कोथल, आँसी शिवलिङ्ग गाथ, शिवलिङ्ग गाथ फुटी रगतकी धार, ग्वालो उमल्लेकी घर लौटी आयो, द्धारीका ओरालाइमी  ग्वालो औलेक भयो, किरोडीकि  केलु गाईको पत्तालैन लाग्यो, रगतकि गाड रति घाट पौची , ..........................., गुणाकर जोशी कमलाकर भाट, हात कछाल्या समाइ असनान चल्या, टाटुकी जनेउ पुजि वाउली अनन्त, सूरज अरध्यो गुँसाई अँजुल रगत , गुणकर जोइशी वोलन लागि गया, हरिदेवो नारायणौ कोन भिसो भयो , की मार भैछ भौल्या देउवा वोगटी, की मार भैछ भौल्या पन्त पनेरु, की मार भैछ भौल्या भट्ट भण्डारी, की मार भैछ भौल्या साउन कठायत, भात बटि, खाउ की ददा मार बटि जाँउ, हिट भौल्या मीते भाइ मारै बटि जाँउ, म त ददा आव आउनाउ तम वटि हिट, गुणाकर जोइशी दादै वटि गया , कमलाकर भाट घर फर्कि आया , बटुली पकाया भात सेतीकिडा भया, तसला पकाया दाल रगतानी भइ, ता हाँ रे है त कमलाकर धादै बटि गया, रगतको पाइलो, लिइ शिखर धुरी पौच्या , वाई धेक्यो शिवलिङ्ग रगतकि धार, शिखर धुरी जाइ तपोयी निउतो दिइछ, पैलो निउताउनी न्यूतो उदया सूरज , दोसरी, निउत्याउनी न्यूतो भागीरथी गँगा, तेसरी निउत्याउनी न्यूतो भरिया कलश, चौथो निउयुत्याउनी न्यूतो वडन पिपल, पाँचौ निउत्यउनी न्युतो दुई जोला नाग, गणाउनी अद्धा भागेश्वर देउ, छयौ न्युत्याउनी भागेश्वरै देउ, गुणाकर जोईशी वोलन लागि गया, सुण भौल्या कमलाकरौ गयाँ नाउन गइथ्या , गयाँ मैत भागेश्वर सिङ कसवास भइथ्या, कसवास भइथ्या गुसाइ कसवास भइथ्या, सोई हुन् भागेश्वर शिखर धुरी पुग्या, सुन गोसाई भागेश्वर तेरी मेरी शाख भाख, सुन गोसाई भागेश्वर तेरी मेरी शाख, रैजा गोसाई भागेश्वर रगतकी धार, थुन गोसाई भागेश्वर रगतकि धार, प्वारीका ढुङ्गाले नारङ चिणाउलो, तमरो मण्डप गुसाँई तामाले छाउलो, थु गोसाई भागेश्वर रगतकि धार, जजोलाका सालैको खम्म रोपाउलो, वाईस द्धारको मण्डप चिणाउलो, थुन गोसाई भागेश्वर रगतकि धार, तुषारीका पात्थरैले वाइस खाम छयाँउलो, गरङडा सालैको भित्तो मगाउलो, थुन गोसाई भागेश्वर रगतकि धार, किरोडी ल्वार हाँता किलो कटाउलो, दुदिले रावल हाताँ किल्लो ठोकाउलो, थुन गोसाई भागेश्वर रगतकि धार, कालि कूलु गार्इृको दान हराउलो, रावल देउकी हाताँ चौर ढलाउलो, थुन गोसाई भागेश्वर रगतकि धार, बुडाचाडी भाटा हाताँ डोली वोकाउलो , रैजा गुँसाई भागेश्वर तेरी, मेरी शाँख, वाईस पाटा कुमाऊँकी शिख उगाउँलो, चौधसय डोटीकी सिख उगाउँलो, वाईस मान अच्छेताको पूजा लगाउलो, वाईस मन घी को होम होमाउलो, थुन गुसाँई भागेश्वर रगतकि धार, बाईस मन जौ तीलको होम होमाउलो , वाईस मान अच्छेताको पूजा लगाउलो, थुन गुसाँई भागेश्वर, रगतकि धार, बाईस मन जौ तीलको होम होमाउलो , सगत(सिराडी) पूजाराहात पूजा लगाउँलो, थुन गुसाँई भागेश्वर रगतकि धार, रैजा गुसाइ भागेश्वर, तेरी मेरी शाख, धामी गाँई (डुङरी) चटौत हाताँ घी होमाउलो, थुन गुसाँई भागेश्वर रगतकि धार, औरकि कलु गाई बाईस खम्म डाउँलो, किराडोकि कलुगाई गाथ चढाउलो , थुन गुसाँई भागेश्वर रगतकि धार, तम गुसाई भागेश्वर दुधैले नुहाउलो , रैजा गुसाई भागेश्वर तेरी मेरी शाख, थुन गुसाँई, भागेश्वर रगतकि धार, जव नइरया रगतकि धार, गुणाकर जोईशीले आउँली घाउ दियो, जब औली घाउ दिया रैगयो भागेश्वर देउ, ......................., मै ठुलो ठाकुर नागी मल्ल राजा, तै नानो देवता भागेश्वर देउ, मैं ठुलो देवता भागेश्वर देउ, तै नानो ठाकुर नागी मल्ल राजा, नागी मल्ल भागेश्वर जिद्दी वाद्यी भईछ, भागेश्वर देवताले छल अरि हाल्यो, दश मैना गर्भिणी रानी बाह्मैना पुगि, बाह्मैना व्याउने घोडा चौध मैना पुग्यो, नागी मल्ल राजाको कोट चिणाईछ, हात भरि चिणाएको कोट वेतै भरि रन्छ, कन्न कन्न चिनाएको कोट रातै घुणा रन्छ, वार्साई हाल्यो मन मनकोृ डासी ढुङ्गा, तै ठुलो देवता भागेश्वर देउ, मै नानो ठाकुर नागी मल्ल राजा, राख गुसाँई भागेश्वर मेरो शाख भाख, मानन भोकर गुसाँई तै वटि चढाउलो, जोलान निसान (दमाहा) गोसाँई तै वटि चढाउलो, जुमला ठकुरीकी केटी तै वटि चढाउँलो, रावल देउकी हाताँ चोरी हलाउँलो, मै नानो ठाकुर, नागी मल्ल राजा, तै ठुलो देवता भागेश्वर देउ, राख गुसाँई भागेश्वर तेरी मेरी शाख, राख गुसाँई भागेश्वर देवता मेरी शाखा भाख, .....................




#Article 214: भानुभक्त आचार्य (244 words)


भानुभक्त आचार्य (वि. सं. १८७१ असार २९ – वि सँ १९२५ असोज ६) नेपाली साहित्य का प्राथमिक काल का प्रतिनिधि कवि हुन। उन वाल्मीकि रामायण का अनुवादक का रुप मी प्रख्यात छन। मोतिराम भट्ट ले उनलाई पैल्ली कि मिञ्‍ज्याँ नेपाली भाषा का आदिकवि को उपाधि दियाऽ थ्यो। उनले प्रश्नोत्तर (वि.सं. १९१० ), भक्तमाला (वि.सं. १९१०), वधूशिक्षा(वि सं १९१९) लगायतका कृतिइन लेखीराइछन। उनरा पाण्डुलिपि लाई संग्रह अरीबर मोतिराम भट्टले पुस्तकाकार मी प्रकाशित अर्‍या पछा उन नेपाली साहित्य मी पछ्याणीया हुन।

भानुभक्त को जन्म धनञ्‍जय आचार्य रे धर्मावतीदेवी का पुत्रका रूप मी तनहूँ का रम्घा मी विक्रम सम्वत १८७१ असार २९ गते भयाको थ्यो। बज्या श्रीकृष्ण आचार्य बठेइ शिक्षा पाया का यिन ले यक घासी को घास काटिबर पाटी पौवा बनौन्या इच्छा बठेइ केइ न केइ अरीबर नाउँ कमौन्या प्रेरणा पाया को थ्यो भण्ण्या भुँणाई छ।

अठारौं शताव्दी मी उदायाका नेपाली बाङ्ग्मय का ज्योति भानुभक्त आचार्य राणाकालीन संकटपूर्ण, अस्थिर वातावरण भितरि राम को आदर्श सृष्टि अद्द्या यक मार्गदर्शक हुन। उनले राजमहल होऊ या वनबास यात्रा, लोकहित की न्यूति जसोइ लै काम अद्दु पणन्छ भण्णया भगवान राम का आदर्श को प्रचार अद्दाऽ सङ्ङै हजारौ वर्ष बठेइ पूर्वीय जगत मी उपजीव्य बन्याऽ प्रतिनिधि ग्रन्थ रामायण को नेपाली मी पुनर्जन्म अरौनाइ भानुभक्त सफल भया।

नेपाली जगत मी एकैबर भाषा, साहित्य, संस्कृति, धर्म, दर्शन, परम्परा, चरित्र, मर्यादा, पितृप्रेम, भ्रातृत्त, दाम्पत्य, कर्तव्य, देशप्रेम, जनवात्सल्य जसा सप्पै विषयअन को समन्वय एवं समष्टि भाव प्रदान अर्‍या हुनाले भानुभक्तले आदिकवि तथा नेपाल का राष्ट्रिय विभूति जसा सम्मान पाया हुन।

प्रकाशित कृतिहरु:-

रामायण १.बाल काण्ड

 




#Article 215: भारत (245 words)


भारतवा गणतन्त्र भारत (हिन्दी: भारत गणराज्य), पौराणिक जम्बुद्वीप,  एसिया महादेशमी रह्याको एक देश हो। यो भारतीय उपमहाद्वीपको सबैभन्दा ठूलो देश हो। भारतको समुन्द्र किनार ७,५१६ किलोमीटर लामो छ। भौगोलिक दृष्टिले विश्वको सातौं ठूलो रे जनसँख्याको दृष्टिले दोस्रो ठूलो देश भारतको पश्चिममा पाकिस्तान, उत्तर-पूर्वमा चीन, नेपाल, रे भुटान अनि पूर्वमा बंगलादेश रे म्यानमार छन्। हिन्द महासागरमा यइको दक्षिण-पश्चिममा मालद्वीप, दक्षिणमा श्रीलंका रे दक्षिण-पूर्वमा इण्डोनेशिया छन्। भारत उत्तर-पश्चिममा अफगानिस्तान सँग सीमाना जोडियाको दावी अरन्छ। यइको उत्तरमा हिमालय पर्वत श्रृखला रे दक्षिणमा हिन्द महासागर छन्। पूर्वमा बंगालको खाडी रे पश्चिममा अरब सागर छ। भारतमा थुप्रै ठूला नदीनालाहरू छन्। गंगा नदी भारतको सबैभन्दा ठूलो नदी हो रे भारतीय सभ्यतामा यइलाई निकै पवित्र मानिन्छ। यइ देशका अन्य ठूला नदीहरू ब्रह्मपुत्र, यमुना, गोदावरी, कावेरी, कृष्णा, चम्बल, सतलज, बियास आदि हुन्।

भारतको जनसंख्या १ अरब भन्दा बढि छ जुन चीन पछिको विश्वको दोस्रो सबैभन्दा धेरै हो। बालिग मताधिकारको आधारमा निर्वाचन पद्धतिबाट सरकार छानिन्या देशहरूमध्ये सबैभन्दा बढी जनसंख्या भयाको देश भयाकाले भारतलाई विश्वको सबैभन्दा ठूलो लोकतन्त्र भनिन्छ। यहाँ ३०० भन्दा धेरै भाषाहरू बोलिनाछन। भारत एक सिन्धु घाटी सभ्यताको भूमि हो। विश्वका तिन प्रमुख धर्म: हिन्दू, जैन तथा शिखको उत्पत्ति भारतमा भया हो। भारत विश्वको दशौं ठूलो अर्थव्यवस्था हो, तर हालै गर्याको आर्थिक प्रगतिका कारण भारत आफू विश्वमा तेस्रो अथवा चौथो ठूलो अर्थव्यवस्था भयाको मान्दछ। सन् १९४७ मा स्वतन्त्रता प्राप्तिभन्दा पहिले ब्रिटिश भारतको रूपमा बेलायती साम्राज्यको प्रमुख अङ्ग भारतले विगत २० वर्षमा सार्थक प्रगति हासिल गरिरइ छ। उक्त प्रगति विशेषत: आर्थिक रे सैनिक क्षेत्रमा एक क्षेत्रिय शक्ति रे विश्वव्यापी शक्तिको रूपमा देखिन थाल्याको छ।




#Article 216: भिम शमशेर जङ्गबहादुर राणा (137 words)


भिम शमशेर जङ्गबहादुर राणा (वि.सं १९२२ बैशाख ०५-वि.सं १९८९ भाद्र १७) राणा शासन का छयाउँ श्री ३ महाराज तथा नेपाल का १४ वाँ प्रधानमन्त्रि हुन्।

लाइब्रेरी पर्व ले भीमशमशेर कि अनुदार छवि प्रस्तुत अरन्छ। खास गरिबरे उन ले सार्वजनिक सूचना जारि गरिबरे जनहित कि न्युति सुझाव माग्द्या बेला लक्ष्मीप्रसाद देबकोटा रे ४० जना ले नेपाल माइ सार्वजनिक पुस्तकालय खोल्ल पाउन पड्ड्या माग राख्यो। तै पाछा सार्वजनिक पुस्तकालय खोल्लौ भण्ण्या लाइ उन ले जेल हाल्या: हनाले उन इतिहास माइ बदनाम छन्।

भीमशमशेर का प्रधानमन्त्रीकाल का दोसरा वर्ष माइ राणा शासन का विरुद्ध ठुलो षड्यन्त्र भयो, जै लाइ प्रचण्ड गोरखापर्व भँणिन्छ। प्रचण्ड गोरखा को उद्देश्य नेपाल बाटि राणाशासन खत्तम गद्द्या थ्यो। श्री ५ राजेन्द्र का वंश का लक्ष्मण राजा ले येइ षड्यन्त्र को पोल भीमशमशेर लाइ खोलिदिया: पछा येइ माइ सहभागि खण्डमान सिंह बस्न्यात, मैनाबहादुर लगायत सप्पै गिरफ्तार भया।




#Article 217: भीमदत्त पन्त (1091 words)


भीमदत्त पन्तको जन्म विक्रम सम्वत् १९८३ मङ्सिर १० गते अचेलको डडेल्धुरा जिल्ला अमरगढी नगरपालिकाको कारिगाउँमि भयाः हो । गर्ग गोत्रका यिनरा बाःको नाउँ पण्डित तारानाथै रे इजाको नाउँ सरस्वतीदेवी हो ।

 पन्त ब्याः कारिगाउँका पराशर गोत्री दामोदरै रे बिस्नाकी माइली चेली पार्वतीसौँ भयाः हो । पार्वतीबटा यिनरा चेला सुदाम, चेली रेवती रे चेला लीलाधरको जन्म भयाः हो । तीनै चेलाचेली एकै मैनाभितरी रे बाः पण्डित तारानाथको स्वर्गे यिनरा कलिलाइ उमेरमि भएपछि यिन भौत निराश भयाः हुन् । भीमदत्तकी पडाइलेखाइ भारतका सिँगाहीमि भयै हो । ताँः पड्ड्या बखत महात्मा गान्धीका नेतृत्वमि भारतको स्वतन्त्रता सङ्ग्राम चलिरैथ्यो । यिन तै सङ्ग्रामबटा प्रभावित भया । महात्मा गान्धीभण्णा लै सुभाषचन्द्र बोसबटा यिन भौतै प्रभावित भयाः थ्या । जनताको हिट्ट्, डुल्ल्, बोल्ल्, लेख्द्, समर्थन वा विरोध अद्द, शान्तिसङ् बत्थुइ रे बाँत्त पाउन्या मौलिक अधिकार राजनीतिबटाहै सुरक्षित पाड्ड् सकिन्या विश्वास भयाः हुनाले यिन राजनीतिका बाटामि लाग्याः हुन् । महात्मा गान्धी, जवाहरलाल नेहरू, सरदार वल्लभभाइ पटेल, गोविन्दवल्लभ पन्त, धर्मभक्त माथेमा, शुक्रराज शास्त्री, दशरथ चन्द, गङ्ङालाल श्रेष्ठ, डा.के.आई.सिंह जसा व्यक्तिबटा यिन भौत प्रभावित भयाः हुन् । पछि भारतका वामपन्थी नेता महाराज गुरु अयङ्करबटा लकै प्रभावित भैबर यिनले माक्र्सवादी दर्शन लै पड्याः हुन् । श्रीमद्भगवद्गीता यिनलाई भौत मन पड्ड्या किताप हो । तैभितरको यो सिल्लोक यिन ठाउँ ठाउँ सुणाउँथ्या— जातस्य हि ध्रुवो मृत्युध्रुवं जन्म मृतस्य च तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ।। (श्रीमद्भगवद्गीता, २।२७) अर्थात् शरीरलाई सदाइँँ जन्मन्याइँ रे मद्द्या तत्त्व माण्णै हो भण्या लै जन्मन्याकी मरु रे मद्द्याको जन्म त निश्चित छ । इसा किसिमकी उपाय नभयै बातकी चिन्ता अद्दु बेकार हो ।

नेपाली काङ्ग्रेसका नेता भया लै राणा, नेपाली काङ्ग्रेसै रे राजा मिलिबर दिल्लीमि भयाः सम्झौताको विरोध यिनले डा.के.आई.सिंहका जसेरी अर्‍यो । २००७ सालकी क्रान्ति हुन्या बखत नेपाली काङ्ग्रेसले जे भण्याः थ्यो तैभण्णा फरक बाटो हिट्ट लाग्यापछि यिन छटपटायाः हुन् । हुना त २००७ सालकी क्रान्तिपिछ्यारि यिन डडेल्धुरा शासन छेत्रका गभर्नर बनाइयाः लै हुन् । क्रान्ति अद्द् जाण्ण्या क्यै मान्स शासन चलाउनामि असफल लै हुनाहान् । चीनमि सनयात्सेनकी डौल तसी भयै थी । यिनले लै सोच्याः जसो शासन चलाउन पायैन । अनेक किसिमका झन्झट यिनले शासन समाल्ल्या बखत बेहोद्दु पड्यो । यिनले अनेक कोसिस अद्दा लकै सोच्याः जसो भयैन । ठुलाठालू, सामन्त, व्यापारी, कर्मचारी, साहू, महाजनै रे धूर्तसौँ मिलिबर तिनरा सबै फुचेरा कामका होमि हो मिलाउनु यिनलाई ठिक लाग्यैन । सदाइँभरि बदमासी अद्द्या तसाइ मान्सका दाउपेःचका सिकार यिन भया । धनीमानी, साहू, व्यापारी, शोषक, सामन्तबटा जम्मा अर्‍याः धन गरिबमि बाँड्ने काम अरे लै यिनले जस पाउन सक्यैन केलाइ भण्या यिनरा नजिकका क्यै मान्स फटाहा थ्या । सही मान्स पछ्याण्ण नसक्दु लै यिनरी कमजोरी धेक्किन्छे । यै बाःतको उदाहरण नजिक माणिएका मान्सले यिन बसेको ठाउँ यिनलाई पक्डाउ अद्द् आएका सरकारी सैनिकलाई भण्णुइँ रे आफनाइँ मित लालबहादुर मगरले यिनलाई गोली हाणिबर माःद्दु हो । क्रान्ति अन्न्या बेलाकी थोकाभौत संयमै रे आनिबानीकी कमीकमजोरी लै यिनमि रयैकी थी ।।

प्रजातन्त्रको स्थापना भयापछि लै गरिब निमुखा जनता माःरिबर ठुलाठालू, सामन्त, व्यापारी, कर्मचारी, साहू, महाजनै रे धूर्तैले जसेरी आफनो दुनो सोज्याउने काम अद्द् लाग्या तैको विरोध यिनले अर्‍याः हो । हुना त यिन जसा त्यागी नेताले अरेका कामबटा व्यक्ति व्यक्तिको स्वतन्त्रताइ रे प्रजातान्त्रिक मूल्यको स्थिरता हुनोइँ गयाः त हो । तसो भया लै समता, शोषणको अन्त्य, विभेदको अन्त्य, जनताका मौलिक अधिकारको सुनिश्चय जसा प्रश्न आँज लै यै देशमि जसाःतसाइ छन् । यिन राजनीतिक तीव्र विचार भयाः नेता हुन् । यिनले जे सोच्यो त्यो परम्पार अद्दाइलाइ इमान्दार भैबर काम अर्‍यो । विचारका हिसाबले शक्तिशाली, क्रान्तिकारी, जनाधारयुक्त, प्रतिभाशाली, इमान्दार, लगातार समर्पित, त्यागी महान् राननेता यिन हुन् । गरिबकी खातिरी अद्द्या मान्स थोकाइ हुनाहान् । माछा जन् माःरु गरिब जन् माःरु को भण्णछ रे ? तसी कुरडी यिनै अद्दथ्या । कुरडी चलाउन्या मात्तर नभैबर तै बमोजम काम पनि यिनले अरेको हो । जे भण्यो त्यो अद्द्या यिन जसा नेता मात्तर नभैबर मान्सै पाउन लै मुस्किल छ । जै बखत यिनले डोटीका ठाउँ ठाउँ गैबर “कि त जोःत हलो कि त छोड थलो, यदि हैन भने अब छैन भलो” भण्ण्या नारा दियाः थ्यो तै बखत समाजका गण्यमान्य भणीन्या मान्स यिनलाई बौलाहा, बेसुर्‍या, सन्की, बेकुफ, विवेकहीन भणिबर तथानाम गाली अद्दथ्या । आज तिनै मान्स हलो जोत्त बाध्य भै रैछन् । साठी वर्षपछिको समाज यिनले उसै बखत धेकिसक्याः थ्यो । यिनले जे भण्याः थ्यो आज त्यै लागू हुन्नाः छ ।

सत्ताइस वर्ष मात्तर यिन बाँच्याः हुन् । हिसाब लाउन्या हो भण्या सत्ताइसमि पन्द्र वर्ष त शैशव र किशोरावस्थामि बित्तछ । तैपछिका क्यै वर्ष पडाइलेखाइमि लै लाग्दाहान् । क्यै वर्ष मालपर्बत अद्दामि लै बिते हुन् । बाँकी रयाः समयमि अरेकी राजनीति यिनरी राजनीति हो । तति कम समयमि सय वर्ष बाँचेका नेताले अद्द् नसक्न्या काम यिनले अरिदियो । गरिबमारा फटाहाको अन्त्य, ब्याजखोर साहूको अन्त्य, गरिब, भूमिहीन, निमुखा, कमजोर, दलित, पिछडिएका, दुर्गम क्षेत्रका बासिन्दाको उद्धारै रे समुन्नति, समान न्याय यिनरो चाहना थ्यो । यिनले तसै उद्देश्यखिलाई क्रान्ति अरेका हुन् । स्थिर विचार, दृढ गन्तव्य, अडिग अठोटका धनी यिनले कैलै बिसद्द नसकिन्या योगदान दीबर आफनो नाउँ नेपालका इतिहासमि स्वर्णाक्षरले लेखायाः छन् । भीमदत्तको जीवन आँधीबेरीको जसो धेकिन्छ । थोक्काइ बेरमि ढाइँढुइँ आइबर उड्न्या जति उडाई, भाँच्चिन्या जति भाँची उनीताःर सामसुम हुन्या आँधीबेरीका वातावरणकी नक्कल उनले अरेको धेकिन्छ । भीमदत्त छिटाइँ जन्म्या, छिटाइँ नेता भया, छिटाइँ चल्यौ लाग्या । समयभण्णा पैल्ली उनले राजनीतिक विचार पोख्यो । उनले उठाएको मुद्दा भणेको तल्लो तहका जनताले लै बाँत्तु, सामान्य नागरिक भैबर अवसर पाउनु, उन्नति अद्दु, सामन्तका शोषणबटा उन्मुक्ति पाउनु, जोत्त सकिन्या जग्गा पाउनु, गुजारा अद्द पुग्न्या आर्थिक अवस्था हुन्या आधार पाउनु पड्डछ भण्ण्या हो । इत्ति भण्णु क्या थ्यो यिनलाई देशद्रोही, डाँका, आतङ्ककारी, फटाहा, असामाजिक, विप्लवी रे नहुना नहुना दोष लाइबर भारतीय सेनाको मद्दत मागिबर राज्यले माद्द लायो । त्यो लै प्रजातन्त्रको स्थापना भयापिछ्यारिकी बात हो ।

साँच्चि भण्णे हो भण्या जनताको कल्याण हुन्या काम यिनले अरेका हुन्। त्यै काम क्रुर शासककी डीठमि अपराध लाग्यो । न्याय अन्धा हुन्छ, शासक अन्धा हुनाहान्, भौतजसो निसाफ निर्दोषीका विरुद्ध लै अरिन्छ भण्ण्यै कुरडीका उदाहरण लै यिन हुन् । हुना त लणैँमि, राजनीतिमि रे मायापिर्तीमि जे अरे लै मुनासिब हन्छ भण्णाहान् । व्यक्तिले अरेको गल्तीको डण्ण त राज्यले दिन्छ । भीमदत्त जसा जनताका नेता माद्द्या राज्यले अरेको गल्तीको डण्ण कसेरी को दिन्या हो ? यो प्रश्न पनि प्रश्नै बनिबर रै रैछ । २०१० साउन १७ गते पर्भातको खानु नखानाइँ मारिएका भीमदत्तका हडबटाहै मुन्टो काटिबर डडेल्धुरा बजार घुमाउन्या उइ बखतका शासकका दुर्बुद्धितिर जति धारे हात लाए लै जसेरी थोका हुन्छ उसेरी अमर सहिद राजनेता भीमदत्तको जति बयान लाए लै थोका हुन्छ।

सुदूर पश्चिमाञ्चलमी गाइन्या चैतमी भीमदत्तको चैत भाैती प्रख्यात माणिन्छ। चैतमी भीमदत्तलाई प्रमुख पात्र बनाईवर उनरा जीवनमी घट्या प्रमुख घटनाको उल्लेख गर्या पाइन्छ। 

भीमदत्त पन्तलाई फाँसी दियिया: थेऽन तर उनराइ साथीले फसाया: थ्यो। उनलाई डड़ेलधुरा जिल्ला: जोगबुढ़ा: बिर्खमा जङ्ङलमी गोली हाणिबर मा:र्‍या हो। पन्त लुग्या: ठौर उनराई साथीले धेकाया हो। उनलाई माद्दाइ भारत बठेइ सेना बोलायिया थ्या। 

उनलाई वि.सं. २०१० साल साउन १७ गते पकोणिबर भोल्का दिन स्थानिय सामन्तीना: मद्दत ले सिपाइन हँता मुण्डो कटाइबर मारिया: हो। पछा उनरो मुण्डो डड़ेल्धुरा: चोकमी टाङ्या थ्यो।




#Article 218: भीमसेन थापा (452 words)


भीमसेन थापा (सन् १७७५ अगस्ट – सन् १८३९ अगस्ट ५) नेपाल का दोसरा तथा सबै है लमा समय सम्म पद मी रयाऽ नेपाल का मुख्तियार (प्रधानमन्त्री सरह) तथा राष्ट्रिय विभूति हुन्। राजा रणबहादुर शाह का हजुरिया (शाही सचिव तथा सल्लाहकार) भया पछा भीमसेन थापा को उदय भयाऽ हो। सन् १८०० मी रणबहादुर गद्दीत्याग अरीबर निर्वासित जीवन बितौनाइ भारत का वाराणसी जन्ज्याँ भीमसेन थापा लै सङ्ङै जाइरैथ्या। इसै कृतज्ञता का कारण, रणबहादुर शाह ले भीमसेन थापा लाई नोला विस्तारित सरकार मी काजी (मन्त्री सरह को पद) का पद मी नियुक्त अर्‍यो । सन् १८०६ मी रणबहादुर शाह को हत्या उनराइ सौतेला भाइ शेरबहादुर शाह हताँ भया पश्चात भीमसेन थापा ले ९३ जना को हत्या अरीबर स्वयं आफुइ मुख्तियार (प्रधानमन्त्री सरह को पद) बन्या।

भीमसेन थापा को जनम वि.सं. १८३२ नौ गते का दिन गोरखा का बोर्लाङ का पीपल थोक गाउँ मी क्षेत्री परिवार मी भयाऽथ्यो। अमरसिंह थापा (सानुकाजी) रे सत्यरूपा माया का जेठा चेला थ्या। उन बगाले थापा हुन भँण्णेइ भुणाइ छ। उनरा भाइन सहोदर मी नैनसिंह थापा, अमृतसिंह थापा, भक्तवर सिंह थापा, रणवीर सिंह थापा तथा सौतेला मी रणजावर सिंह थापा रे रणबम सिंह थापा थ्या। ब्रतबन्ध का क्रम मी सर्वप्रथम भीमसेन थापा को भेट रणबहादुर शाह सित भयाऽथ्यो। तै बगत उनरी उमर १० बर्ष को थ्यो। यकै उमेर मी शाह रे थापा की मित्तुराइ का जग मी तसै बगत तयार भयाऽथ्यो। उनरो बचपन गोर्खा मी भउतै सुखमय रूपमी बित्याऽथ्यो। उनरी पढ़ाइ को व्यवस्था तसै बगत का परिस्थिति अनुरुप मिलाइयाऽथ्यो।

भीमसेन थापा का प्रधानमन्त्रीकाल मी नेपाल साम्राज्य को भउतै विस्तार भयाऽ थ्यो । येइ को प्रमाण येइ बठेइ लाउन सकिन्छ कि तै समय मी येइ साम्राज्य को सिमाना पश्चिम मी सतलज नदी रे पूर्व मी टिस्टा नदी सम्म पुग्याऽ थ्यो। तर, सन् १८१४-१८१६ सम्म नेपाल विनासकारी अङरेज-नेपाल लणै मी फस्यो, जै का फलस्वरूप नेपाल ले सुगौली सन्धि अरीबर आफुनो यक तिहाइ जमीन इस्ट इन्डिया कम्पनी लाई सौँप्दु पण्यो। येइ लणै मी हार का कारण नेपाल मी ब्रिटिस रेसिडेन्सी को स्थायित्व कायम भयाऽ थ्यो।

सन् १८१६ मी युवावस्थाइ मी राजा गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह को मृत्यु तथा उनरा उत्तराधिकारी राजा राजेन्द्र विक्रम शाह ननाइ भयाऽ कारण तथा रानी ललितत्रिपुरसुन्दरी (रणबहादुर शाह की कान्सी स्वाआनी) तथा केइ दरबारिया का समर्थना कारण नेपाल-अङरेज लणै मी हार्‍या लै भीमसेन थापा शक्ती मी रैेरैथ्या।

सन् १८३२ मी उनरी ठुली समर्थक रानी ललितत्रिपुरसुन्दरी को मृत्य तथा राजा राजेन्द्र विक्रम शाह युवावस्था मी पुग्या पछा भीमसेन थापा को शक्ति स्थिर भयाऽ थ्यो। खास अरीबर पाण्डेइन भीमसेन थापा लाई दामोदर पाण्डे को सन् १८०४ मी भयाऽ हत्या को योजनाकार माणन्थ्या। अनेक षड्यन्त्र रे विरोधी दरबारियाअन का गतिविधि का कारण छाड्डीचाआल भीमसेन थापा सन् १८३९ मी जेल हालीया रे उन ले वाइँ आत्महत्या अर्‍यो। तर, उनरी मृत्यु पछा लै भितल्ली कल शान्त नाइभै रे तैे का फलस्वरूप राणा शासनकाल को उदय भयो।




#Article 219: भूकम्प (118 words)


भुँइचालो वा भूकम्प भू गर्भीय गडबडीबठे आउन्या पृथ्वीको कम्पन हो।

जमीनबठेई ८० देखि एक सय किलोमिटर तलसम्मको पृथ्वीको माथिल्लो भाग धेरै टुक्रामी विभाजित छ। प्राविधिकहरू यीन टुक्रानलाई 'टेक्टोनिक प्लेट' भन्णान। यिसा प्लेटहरू समुद्रमी डुंगा तैरिरया जस्या एस्थेनोस्फेएर मी तैरिएर निश्चित दिशामी हिँट्या हुनान। यिसरी हिँट्या क्रममी यिसा प्लेटहरू कभइ एक अर्काबठेई दुर जानान भन्या कभइ नजीक आईबरि ठोक्किनान। यसरी प्लेटहरू ठोकिँदा, एक प्लेट अर्खाका मुनि घुस्दा वा घोटिने क्षेत्रमा दबाब सिर्जना हुँन्ज्या शक्ति सञ्चय हुँनोई झान्छ। केही समयसम्म यिसो शक्ति सञ्चित भएर रहन्छ, तर जब यिसो शक्ति उक्त क्षेत्रमी रया चट्टानले थाम्ने क्षमता है बर्ति हुन्छ, तब पृथ्वीको मल्तिरका तहमी रया चट्टानसमेत फोणी बरी भएभरको ऊर्जा एकैफेर भाईर निकलन्छ। यसरी सयौँ वर्षबठे सञ्चित ऊर्जा एकैफेर निस्कँदा भूकम्प जान्छ।




#Article 220: भूपरिवेष्ठित राष्ट्र (110 words)


भूपरिवेष्ठित राष्ट्र वा राज्य यक सार्वभौम राष्ट्र हि जो चारै हड़ बठेइ सङताइ रूप ले जमीन ले घेरियाः हुन्छ। साधारण भाषा माइ भँणन्ज्याँ जै राष्ट्र को सीमा वा तटीयरेखा मात्रै स्थल वा कसै बन्द सागर सित भेटन्छ तसा राष्ट्र लाइ भूपरिवेष्ठित राष्ट्र भँणीन्छ। आंशिक रूप ले मान्यता प्राप्त राष्ट्रअन लगै जोड्याबर विश्व मी जम्मा ४८ भूपरिवेष्ठित राष्ट्र रयाः छन। प्रमुख महादेशअन मी उत्तर अमेरिका रे अस्ट्रेलिया भितरि कोइ लै भूपरिवेष्ठित राष्ट्र आथिन।

तीनवटा यस्ता राष्ट्रहरू छन जो चारै तिरबाट एउटै राष्ट्रले घेरिएका छन:

सात इसा राष्ट्रअन छन जो मात्तरी दुइ राष्ट्रअन ले घेरियाः छन-

To this group could be added two de facto states with no or limited international recognition:




#Article 221: भूमध्य सागर (454 words)


भूमध्य सागर (Mediterrajean sea) पृथ्वी को एक सागर जो उत्तरी अफ्रीका, यूरोप, अनातोलिया तथा मध्य-पूर्वका बीच अवस्थित छ। यइको क्षेत्रफल लगभग २५ लाख वर्गकिलोमीटर छ। प्राचीन काल मी यूनान, अनातोलिया, कार्थेज, स्पेन, रोम, जेरुशलम, अरब तथा मिस्र जसा प्रदेश तथा नगरका बीच स्थित भयाका कारणले यइलाई भूमध्य (धरती का बीच को) सागर भन्थे। य‍ो अटलांटिक महासागर संग जिब्राल्टर द्वारा जोडिया छ जो केवल १४ किलोमीटरका चौडाइ मी रयाछ।

भूमध्य सागर जमिनले घेरियाका  सागरहरू मध्ये  महत्वपूर्ण एवं सबहै ठूलो सागर हो। यो दक्षिण मि अफ्रीका, उत्तर मि यूरोप एवं पूर्वमि एशिया महाद्वीले घेरियाछ। यइको लंबाई जिब्रॉल्टर देखे लिएर सिरिया तट सम्म २,२०० मील तथा उत्तर देखि दक्षिण को चौड़ाई १,२०० मील छ। यो पश्चिम मि लगभग नौ मील चौडा जिब्रॉल्टर, उत्तर-पूर्व मि एक मील चौडा मारमरा जलडमरू ले तथा दक्षिण-पूर्वमि १०३ मील लामो स्वेज नहर द्वारा लाल सागर संग जोडियाछ। यसो मानिन्छ कि कुनै समय यो मोरॉको, स्पेन तथा यूरोप रे एशिया मि स्थित टर्की का दुबै भाग आपसमि जोडियाथे, जो कुनै कारणले अब एक अर्काबाट अलग अलग भयाका छन। सागर का पश्चिमी भाग को औसत गहराई ४,६९२ फुट छ। अधिकतम गहराई मॉल्टा एवं क्रीट द्वीपका मध्ये १४,४०० फुट तथा कम गहराई ऐड्रिऐटिक सागर मि ७९४ फुट छ।

भूगर्भ विद्या का विशेषज्ञका अनुसार यो प्राचीन टीथीज सागर को एक अङ्ग हो। भारत रे मध्य पूर्व को सभ्यता यई सागर द्वारा यूरोप महाद्वीप मि फैलीया हो। यई सागर मि अनेक द्वीप छन, जइमि पूर्व देखि पश्चिम साइप्रस, रोड्ज, क्रीट, कार्फू, मॉल्टा, सिसिली, सार्डिनिया, कॉर्सिका रे बैलिएरिक द्वीप प्रमुख छन। यइमि द्वीप एवं प्रायद्वीपका बिच भिन्न भिन्न नाम का सागर साथ छन जसै सार्डिनिया रे इटली का बिच टिरहेनियन सागर, इटली एवं बॉल्कन प्रायद्वीप का बिच ऐड्रिऐटिक सागर एवं यूनान तथा टर्की का बिच इजिऐन सागर। यसै प्रकार यइमि कई खाडी पनि छन।

यई  सागर को उत्पत्ति तृतीय महाकल्प (Tertiary era) मि भयाथ्यो, जब दक्षिण यूरोप का नवीन पर्वतश्रेणि को निर्माण भयो। यई कारण समुद्रतटीय भागमि भूकंप अाउन्या गर्छ। ज्वालामुखी पर्वतका पेटी पूर्व देखि पश्चिम फैलिया छन। सागर का पश्चिम को जल पूर्व का जल है अलि ठंडा तथा स्वच्छ रन्छ, एवं पूर्व को जल पश्चिम का भन्दा अधिक क्षारीय छ। पश्चिमी भाग को जल को सतह को ताप लगभग ११.७ डिग्री सें० तथा पूर्वी भाग को जल को सतह को ताप फरवरी मा १७ डिग्री सें० देखि अगस्त मा लगभग २७ डिग्री सें० का बीच रन्छ। काला सागर को मीठे पानीका कारण निकटवर्ती समुद्र को खारापन कम छ। यइमि खस्न्यावाला नदिमि एब्रों, रोन, सोन, डूरांस, आर्नो, टाइबर, बेल्टूर्नी, पो, वारडार, स्ट्रूमा एवं नील आदि प्रमुख छन। यइका समीपवर्ती भागमि लंब, गरम, शुष्क तथा स्वच्छ गरमि एवं अलि, ठंडा तथा जाडो रन्छ। यद्यपि भूपध्यसागर प्राचीन काल देखि व्यापारिक महत्व को रयाछ, तथापि १८६८ ई० मि स्वेज नहर खुल्याका कारण यो एक महत्वपूर्ण अंतरराष्ट्रीय व्यापारिक मार्ग बन्या छ।




#Article 222: भेगुतो (207 words)


भेगुतो  - एइलाई नेपाली मी भ्यागुतो हिन्दी मी मेंढक रे अङरेजी मी Frog भण्णान।  भेगुतो पानी रे जमीन दुएइ ठौर बस्स सक्द्या उभयचर प्राणी हो। यो एक ठण्ण रकत भया: प्राणी हो अर्थात् एइका हणो: तापक्रम वातावरणा: अन्साऱ घट्ट्या रे बड्ड्या हुन्छ। हिउना: मैना ठण्ण बठेइ बच्चाइ ताल या खालीका ढकना माटी खणीबर माटीका मिनिमणी बसन्छ । याँ सम्म कि खनाइ लै केइ खानैन । एइ क्रियालाई शीतनिद्रा भण्णान। इसोइ क्रिया गरमा: दिन लै हुन्छ। यो एक मांशाहारी जीव हो। एइको जीवनचक्र और प्राणीका है भौत फरक छ। भेगुता: छौनानलाई चेट्ट्या भण्णान। चेट्ट्या तकन्ज्याँ मछाइ झा हुनान रे पानी मी बस्सान। पछा जाइबर चेट्टया: खुट्टा औँद्दान रे पुछणि झणन्छे। तै पछा भेगुतो बनन्छ। चेट्टया है पैली भेगुता: अँणा डोऱ झो धेकिन्या जाल ले ढोकिया: हुनान।

भेगुता: चार खुट्टा हुनान। पछिल्ला दुइ खुट्टा अगिल्ला खुट्टा है ठुला हुनान। जैका कारणले यो लामी फट्टाक हाली सकन्छ। अगिल्ला खुट्टा मी चार-चार रे पछिल्ला खुट्टा मी पाँच-पाँच जालिदार औँला हुनान, जो भेगुतालाई पानी मी तैद्दाइ मद्दत अद्दान। भेगुता: आकार ९.८ मिलिमिटर बठेइ लेइबर ३० सेण्टिमिटर सम्म हुन्छ। साधारणत: भोल्या भेगुतो पोथी है आकार मी नानो हुन्छ। भेगुता: छला मी विषग्रन्थि हुनान। भेगुता प्राय: सबै ठौर पाइनान। एइका ५००० है बर्ती जातै अइलसम्म खोज होइसकिरैछ। बरिखा इनरि संख्या सब है जेदा हुन्छे।




#Article 223: भेनेजुयला (184 words)


भेनेजुयला, अाधिकारीक बोलिबरियन रिपव्लिक अफ भेनेजुयला (Spanish: República Bolivariana de Venezuela), संघिय लोकतन्त्र  दक्षिण अमेरिकाको दक्षिणी कोष्ट मि रयाको एक देश हो।. यो पश्चिम कोलम्बिया, दक्षिण ब्राजिल, पूर्व गायना, उत्तर-पूर्व त्रिनिदाद रे तोबागोले घेरिया छ।भेनेजुयलाको क्षेत्रफल ९१६,४४५ व.किमि  (३५३,८४१ व. माइल छ) जनसंख्या ३१०२८३३७ अनुमान छ।भेनेजुयला उच्च भौगोलिक विविधता भया राष्ट्र हो विश्वमि ७ अौं स्थानमि रयाछ। बासस्थान  एन्डेज माउन्टेन अमेजन बेशिका पश्चिम मिरे  दक्षिणमि रेन फोरेष्ट छ,  मध्यमी ईलानोज प्लेन्स रे क्यारेवियन कोष्ट अौर पुर्वमी अओरिनोको रिभर डेल्टा छ। भेनेजुयला १५२२ मि स्पेनको उपनिवेश बन्यो।१८११ मि स्पेनिस अमेरिकन उपनिवेश है स्वतन्त्र भयो।१८२१ सम्म यो स्थापिन हुन सकेको थिएन।फिडरल रिपब्लिक अफ ग्रान कोलम्बियाको विभाग रयाथ्यो।१८३० मि स्वतन्त्र राष्ट्र बन्यो। १९ अौं शताब्दीमि राजनीतिक संकट अायो।२० अौ शताब्दी को मध्यसम्म निरंकुशतन्त्र चल्यो। 

भेनेजुयला ल्याटिन अमेरिकाको तिव्र शहरिकरण भया देश हो।धेरै जनसंख्या उत्तरी शहरहरुमि विशेषगरी राजधानी काराकास छ जो सबहै ठूलो शहर लै हो।

२० शताब्दी का सुरुमि भेनेजुयला मी विश्वको बढी तेल सञ्चिती थ्यो रे निर्यातकर्ता पनि।  १९८०को तेल रिक्तता वाह्य ऋणको संकट भयो यइ कारणले १९९७ मि मुद्रास्फीति १००% पुग्यो।१९९५ मि गरिबी ६६% भयो।

विश्वको सबहै अग्लो एञ्जेल झरना (९७९ मिटर) भेनेजुयलामी रया छ।




#Article 224: भैरव अर्याल (181 words)


भैरव अर्याल (वि. सं. १९९३ - वि. सं. २०३३) प्रसिद्ध हास्यव्यङ्ग्यकार हुन्। उनका हास्यव्यङ्ग्यका निबन्ध भौत चर्चित छन्।

उनको जन्म वि. सं. १९९३ असोज ५ गते ललितपुर जिल्लाको कोपुण्डोलमी भया हो। उनकी ईजा नाम खेमकुमारी अर्याल र बुवा नाउ होमनाथ अर्याल हो।

नेपालीमी एम्. ए., साहित्यरत्न र संस्कृतमा मध्यमा गरया अर्यालले पत्रकारिता गरया। उनले ‘हालखबर’ दैनिकबाट पत्रकारिता सुरु गरे। उनी ‘हालखबर’ दैनिकका सम्पादक दाताराम शर्माले प्रोत्साहित गरेपछि २०१४ सालमी ताई पत्रकार नियुक्त भया हुन्। पछा गोरखापत्रको सम्पादन समूहमी रया। ‘मधुपर्क’ लाई स्तरीय बनाउन भौत खट्या। ‘रचना’ पत्रिका प्रकाशनमी लै उनरो भूमिका महत्त्वपूर्ण रह्यो।

उनले नेपालका विभिन्न स्थान, भारत, जर्मनी, बङ्गलादेशको भ्रमण गरया।

उनले सर्वप्रथम वि. सं. २००९ सालमा 'नयाँ जीवन’ शीर्षक कविता रचेर लेखनयात्रा सुरु गरया हुन्। उनको पहिलो रचनाका रूपमी वि. सं. २०१३मी 'नव निर्माण' शीर्षकको कविता प्रकाशित भया थ्यो। उनले हाँस्यव्यङ्ग्य, काव्य आदिमी कलम चलाया।

१) साझा कथा - कथा संग्रह- २०२५ -

२) छ्याकन - कविता संग्रह -

३) रत्नश्री - सम्पादन

४) गोरखापत्र -स. सम्पादक

५) विभिन्न पत्र-पत्रिकाहरुमा कविता, लेख समालोचना, हास्य व्यंग्यात्मक रचनाहरु प्रकाशित
 

निधन - वि. सं. २०३३, आश्विन, गोकर्ण काठमाडौ|

उनका केही चर्चित निबन्धहरूः




#Article 225: भैसो (112 words)


भैसो एक घर पालुवा जनावर हो तर एइका अर्ना लगायाता: जंङ्ङली प्रजाति लै छन् । दक्षिण रे पूर्वी एसिया, अफ्रिका, युरोपओ दक्षिणी भाग रे दक्षिण अमेरिका: केइ देशन मी भैसा पालिनान। भैसो एक दुदालु पशु हो। भौत जसा मान्स भैसा: दुदलाई गाइका दुद है जेदा मन पणौनान। यो ग्रामीण क्षेत्र मी भौत उपयोगी पशु हो। 

प्राय: नेपाला: किर्सान दूद उत्पादन खिलाइ भैँसी पालन अद्दान। भैसा: भोल्या लाई राँङो भण्नान। तराई तिरा: किर्सान रँङालाई जोत्या रे गाडा तान्न्या काम मी प्रयोग अद्दान। भैसो किर्सानन खिलाइ भौत उपयोगी जनावर हो। एइको दुद, दै, घी, छाँच, लगायत गोबर लै किर्सानन खिलाइ भौत उपयोगी वस्तु हो। नेपाल लगायत विश्वका भौत ठौऱा: मान्स भैसा: शिकार लै खनान।




#Article 226: भोकमरी (106 words)


विटामिन, पोषक तत्व रे ऊर्जा अंतर्ग्रहण को गंभीर कमी लाई भुखमरी भनिन्छ। यो कुपोषण को सबसे चरम रूप हो। अधिक समय सम्म भुखमरी का कारण शरीर का केहअं अंग स्थायी रूप ले नष्ट हुनसक्छन्  र अंततः मृत्यु पनि हुन सक्छ। अपक्षय शब्द भुखमरीका लक्षण रे प्रभाव का तर्फ  संकेत गर्छ।

विश्व स्वास्थ संगठन का अनुसार, विश्व को संपूर्ण स्वास्थका लागि भोक स्वयं मा एक गंभीर समस्या हो। डब्लूएचओ (WHO) पनि भन्छ कि अाज सम्म शिशु मृत्यु को कुल मध्ये अाधा मामलाका लागि कुपोषण उत्तरदायी छ।एफएओ (FAO) का अनुसार, वर्तमान मा १ बिलियन भन्दा ज्यादा मानिस, या विश्वका प्रति छः मध्ये एक व्यक्ति, भुखमरी ले प्रभावित छ।




#Article 227: भोपाल (140 words)


भोपाल भारत देशको मध्य प्रदेश राज्यको राजधानी हो रे भोपाल जिल्लाको प्रशासनिक मुख्यालय पनि हो। भोपाललाई तालहरूको नगर पनि भनिन्छ किनभनें यहाँ धेरै ठूला-साना तालहरू छन्। यो सहरको नाम प्रमुखताका साथ तबदेखि लिन थालियो जब १९८४मा अमरीकी कंपनी यूनियन कार्बाइड बाट मिथाएल् आइसो साइनेट ग्यास चुहियो र हजारौं मानिसहरू मारिए। भोपाल ग्यास काण्डको कुप्रभाव आजसम्म वायु प्रदूषण, भूमि प्रदूषण, जल प्रदूषणका अतिरिक्त जैविक अपाङ्गता आदिको प्रभाव आज पनि उत्तिकै छ। यसको कारणले भोपाल सहर आंदोलनको केंद्र बनेकोछ।

भोपालमा भारत हेवी इलेक्ट्रिकल्स लिमिटेड (भेल)को एउटा कारखाना छ। हालैमा भारतीय अंतरिक्ष अनुसंधान केंद्रले आफ्नो दोस्रो 'मास्टर कंट्रोल फैसिलटी' स्थापित गरेकोछ। भोपालमा भारतीय वन प्रबंधन संस्थान पनि छ जो भारतको वन प्रबंधनको एकमात्र संस्थान हो। साथै भोपाल ती छः नगरहरू मध्येको एक हो जहाँ भारतीय आयुर्विज्ञान संस्थान खोल्ने निर्णय गरिएकोछ। यसका अतिरिक्त यहाँ एक विश्वविद्यालय, अनेक इंजीनियरिंग महाविद्यालय तथा अनेक पब्लिक स्कूलहरू छन्।




#Article 228: मकालु बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज (136 words)


मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज को स्थापना बि. सं. २०४९ (सन १९९२) मी भयाको हो, जईको नामाकरण मकालु हिमालको नामबाटी गरियाको हो। यईको प्रशासनिक तथा ब्यबस्थापनका कार्य नेपाल सरकार, राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागबाटी हुने गर्छ भने सहयोगिको रूपमा द माउन्टेन ईन्टिच्युटस The Mountain Institute's initiative (संरक्षित क्षेत्र तथा समुदाय विकासलाई समाहित गराई लग्ने नविन संरक्षण नमुना) ले कार्य गर्दै आयाको छ।

अरुण नदी को छेउछाउका उष्ण जंगल देखि हिमालयको उच्च भाग सम्म फैलियाको मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज बिश्वको सबैभन्दा अग्लो स्थानमा रयाको संरक्षीत क्षेत्र हो, जुन समुन्द्री सतहबाट ८,००० मिटरको उचाईमी अवस्थित छ। मकालु-बरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज २३,३० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमी फैलियाकोछ। यई निकुञ्ज भित्र मकालु हिमाल ( ८,४६३ मिटर) बिश्वको पन्ध्रौ अग्लो हिमाल, चाम्लाङ्ग हिमाल ( ७,३१९ मिटर) नेपालको चौंथो अग्लो हिमाल, बरुन्त्से हिमाल ( ७,१२९ मिटर), मिरा पिक(Mera Peak) ( ६,६५४ मिटर) लगायतका हिमालहरू रयाका छन।




#Article 229: मकै (188 words)


मकै (अङ्ग्रेजी:Maize) (/ˈmeɪz/ mayz) ऐतिहासिक अमेरिकाली महाद्दिपमाई बिभिन्न प्रकारको घासे बालीको वर्णशंकर स्वरूपमी विकास भयाको विश्वास गरिन्छ । यो संसारमा सबैहै धेरै क्षेत्रफलमी लगाईने तथा सबै भन्दा धेरै खपत हुने बालीमा पर्दछ । बहु उपयोगि ,यो बाली बाट , बिभिन्न परिकार, तेल, इन्धन, चीनी ,रक्सी आदि बनाउने गरिन्छ । धेरै मानिसहरुले उसिनिएका मकै वा पोलिएका मकै खान मन पराउंछन् । यस किसिमका मकै खायामा स्वास्थ्यका लागि के के फाइदा हुन्छ । मकैमा प्रशस्त्र पोषण तत्व हुन्छ । मकै खाएर मानिसका अनुहारमा हुने चाउरी हटाउन र बुढोपनबाट अलग्ग गराउन सहायक मिल्नुका साथै मुटु , रक्त नली र क्यान्सरको रोग निवारण गर्न पनि सकिन्छ । मकैमा भिटामीन बी , पोटासियम , फसफोरस र फलाम निहित रहेको हुन्छ । ती मध्ये मुटुको क्षमता बढाउने पोटासियमको क्षमता छ । मकैमा भिटामिन यी र सेलेनिअम पनि छ । क्यान्सर निवारण गर्ने सेलेनिअमको क्षमता हुन्छ । यति मात्र हैन मकैको अरु क्षमताहरु पनि छन् । जीवकोषलाई पतन हुने अवस्थाबाट जोगाउन सक्ने तथा रगतभित्रको कोलेस्टरोलको मात्रालाई कम पार्न सक्ने ताजा कलिला मकै को क्षमता हुन्छ ।

विशेषत: नेपालमा मकै भुटेर वा पिठो बनाई ढिंडो बनाई खाइन्छ । नेपालमा मकै अनुसन्धान केन्द्र रामपुर,चितवनमाई रेहेको छ ।




#Article 230: मक्का (167 words)


मक्का (IPA: / mɛkə /, अरबी: مكة المكرمة, शाब्दिक आदरणीय मक्का) इसलामको पवित्रतम शहर हो जहाँमा काबा तीर्थ रे मस्जिद-अल-हरम (पवित्र या विशाल मस्जिद) मक्का स्थित रयाछन। मकै शहर वार्षिक हज तीर्थयात्रा का लागि प्रसिद्ध रयाछ, जुन इसलामका पाँच स्तंभहरूमा एक को लागि प्रसिद्ध छ। हरेक साल करीब ३ लाख हजयात्री मकै आउँछन्।

इसलामी परम्पराका अनुसार मक्काको शुरुवात इश्माइल वंश नेको थियो। ७ औं शताब्दीमी, इसलामी पैगम्बर मोहम्मदले शहरमा (जुन एक महत्वपूर्ण व्यापारिक केन्द्र थियो) इसलामको घोषणा गरे रे यई शहरले इसलामका प्रारम्भिक इतिहासमा एक महत्वपूर्ण भूमिका निभायो। सन ९६६ बाटाई लिएर १९२४ सम्म, मकै शहरको नेतृत्व स्थानीय शरीफ द्वारा अरिन्थ्यो। १९२४ मी यो साउदी अरबका शासनका अधीनमी आ्यो। आधुनिक कालामा, मकै शहरको आकार रे बुनियादी संरचनामी एक महान विस्तार देखियाको छ।

आधुनिक मक्का शहर साउदी अरब को मक्काह प्रांतको राजधानी हो रे यो ऐतिहासिक हेजाज क्षेत्रमा स्थित छ। शहरको आबादी करिब १७००००० (२००८)  छ रे यो जेद्दाबाट ७३ किमी (४५ मील) को दुरीमाई एक संकरी घाटीमी समुद्र तलबाटी २७७ मीटर (९१० फीट) को ऊँचाईमी रया छ।




#Article 231: मणिपुर (183 words)


मणिपुर भारतको एउटा राज्य हो। यईको राजधानी   इंफाल हो। मणिपुरका छिमेकी राज्य हुन: उत्तरमा नागालैंड रे दक्षिणमा मिजोरम, पश्चिममा असम; रे पूर्वमा यईको सीमा म्यांमारबाट मिल्दछ। यईको क्षेत्रफल २२,३४७ वर्ग कि मी (८,६२८ वर्ग मील) हो। यहाँका मूल निवासी मेइती जनजातिका मानिस हुन, जो यहाँका घाटी क्षेत्रमा रहन्छन्। यिनको भाषा मेइतिलोन हो, जईलाई मणिपुरी भाषा पनि भनिन्छ। यो भाषा १९९२ मा भारतको संविधानको आठौं अनुसूचीमा जोडीयाछ, रे यई प्रकार यईलाई एउटा राष्ट्रिय भाषाको दर्जा प्राप्त भयो। यहाँका पर्वतीय क्षेत्रहरूमा नागा अनि कुकी जनजातिका मानिस रहन्छन्। मणिपुरीलाई एउटा संवेदनशील सीमावर्ती राज्य मानिन्छ।

मणिपुरको शाब्दिक अर्थ ‘आभूषणहरूको भूमि’ हो। राज्योमा प्राकृतिक संसाधनहरूको प्रचुर भण्डार छ। यहाँको प्राकृतिक छटा हेर्न योग्य छ। यहाँ तरोताजा गर्ने वाला जल-प्रयाप्त छ; रंग-बिरंगे फूलहरू भयाका फुलहरु छन्, दुर्लभ वनस्पतीहरू अनि जीव जंतु छन्, पवित्र जंगल छन्, सधैं बहने नदीहरू छन्, पर्वतहरू-पहाडिहरूमा हरियाली छ र कलकल बग्ने झरना छन्। लोकटक झील यहाँको एउटा महत्वपूर्ण ताल हो। भौतिक आधारमा राज्य-लाई दुई भागहरूमा बाँड्न सकिन्छ, पहाडीहरू अनि घाटीहरू। चारतर्फ पहा‍ड छन् र बीचमा घाटी छ। यस प्रकार प्रकृतिको प्राचीन गौरव हो। राज्यको कला अनि संस्कृरति समृद्ध छ जो विश्व मानचित्रमा यईको समृद्धिलाई दर्शाउछ।




#Article 232: मध्यपहाडी लोकमार्ग (459 words)


मध्यपहाडी लोकमार्ग नेपाल पूर्व देखि पश्चिम सम्म का मध्य पहाडी जिल्ला जोड्ने राजमार्ग हो । यो राजमार्ग पुष्पलाल मार्ग का नामले पनि चिनिन्छ । यो राजमार्ग पाँचथर को चियोभञ्ज्याङ भन्ने ठाउँबाट  सुरु भै बैतडी  का झुलाघाट सम्म रहेको छ ।यो राजमार्ग को पूर्व पश्चिम लम्बाइ १८७९ कि.मि. रहेको छ।

नेपालका पहाडी जिल्लाहरुमि अावागमन सहज गरि त्याहाँको विकास मि तिब्रता ल्यनउनाकी मध्यपहाडी लोकमार्गको अबधारणा ल्याईया हो। मध्यपहाडी ल‍कमार्ग अधिकांस पहाडी जिल्ला, तिनका सदरमुकाम रे प्रमुख सहरहरु छोएर जान्या भयाका कारण।त्याहाको अावतजावत रे मालसामान ढुवानी मी सहजता अाउन्या छ।यो सडकका केही भाग निमार्ण कार्य जारी छ।यो राजमार्ग निमार्ण सम्पन्न पछि त्याहाँको व्यापार व्यावसाय समुन्नतको अवसर मिल्न्याछ।यो राजमार्गका विभिन्न स्थान मी अाधुनिक १० सहरहरु को विकास गरिन्या भावी योजना रयाछ। विकास गरिन्या ती सहरहरु निम्न छन :

१) फिदिम-(पाँचथर) 
२) वसन्तपुर-(तेर्हथुम जिल्ला )
३) खुर्कोट-(सिन्धुली जिल्ला) 
४) बैरेनी-(धादिङ जिल्ला)
५) डुम्रे-(तनहुँ जिल्ला) 
६) बुर्तिबाङ-(बागलुङ जिल्ला)
७) चौरजहारी-(रुकुम जिल्ला)
८) राकमकर्णाली-(दैलेख जिल्ला )
९) साँफेबगर-(अछाम जिल्ला )
१०) पाटन-(बैतडी जिल्ला )

सन् २०११ भित्र राजमार्गको ट्रयाक खोल्न्या काम सक्न्या योजना रह्याको यो राजमार्गले कावेली, तमोर, अरुण, सुनकोशी, तामाकोशी दुधकोशी, सेती, कालीगण्डकी, माथिल्लो कर्णाली, नरसिंहगाड, बुढी गंगा रे पश्चिमसेतीलगायत आयोजनालाई पनि जोड्न्या छ। पहिलोपटक यो राजमार्गको ट्रयाक खोल्दा विस्फोटक पदार्थ प्रयोग नगरी वातावरणमैत्री शैली अपनाइया छ। राजमार्गले सुदूर पूर्वको चियोभन्ज्याङ - गणेशचोक, गणेशचोक -जोरसल, जोरसल- तमोर- सक्रान्ति, सक्रान्ति -म्याङलुङ, म्याङलुङ - बसन्तपुर - हिले, हिले- लेघुवाघाट - भोजपुर, भोजपुर - दिक्तेल, दिक्तेल -घुर्मी, घुर्मी - खुर्कोट, खुर्कोट - नेपालथोक, नेपालथोक - धुलिखेल, धुलिखेल - काठमाडौ, काठमाडौं - पोखरा, पोखरा -बाग्लुङ, बाग्लुङ -बुर्तिवाङ, बुर्तिवाङ -बाग्लुङ - मुसिकोट, बाग्लुङ - मुसिकोट -रुकुमकोट - मुसिकोट -चौरजहारी, चौरजहारी -दैलेख, दैलेख- दुल्लु - लैनचौर, लैनचौर -सतला -सैजुला, सैजुला - बेलखेत - मंगलसेन, मंगलसेन - सिलगडी, सिलगडी - स्याउले, स्याउले - सतबाँझ रे सतबाँझ हुदै सुदूर पश्चिम बैतडीको झुलाघाटसम्म जोड्नेछ। 

यो राजमार्गले पार गरेर जाने पूर्वाञ्चलका बस्तीमध्ये च्याङथापु, गोपेटार, संक्रान्ति बजार, वसन्तपुर, हिले, जरायोटार, हलेसी रे घुर्मी बढी परिचित छन् भने मध्यमाञ्चलमा खुर्कोट, नेपालटार, -भकुन्डेबेसी, दाप्चा, नौबिसे, गजुरी, बैरेनी, कुरिनटार, मुगलिन आदि बस्तीहरू नामी छन् । यसैगरी पश्चिमाञ्चलका आबुखैरेनी, डुम्रे, दुलेगौँडा, खैरेनीटार, बुर्तिबाङ उल्लेख्य बस्ती हुन् भने मध्यपश्चिमाञ्चलका उल्लेख्य बस्तीहरूमा काँक्री, रुकुमकोट, चौरजहारी, दुल्लु, राकम, कर्णाली आदि पर्छन् । सुदूरपश्चिमाञ्चलका विनायक, साँफेबगर, खोड्पे, पाटनजस्ता बस्तीहरू यही राजमार्गमा पर्छन् । यइका साथै मध्य पहाडी राजमार्गले थुप्रै अन्य ससाना बस्तीलाई जोड्छ । त्यसमध्ये कुनै अन्य सडक वा राजमार्गका 'जक्सन'मा समेत रया छन् । आर्थिक वर्ष ०६४/६५ मा भौतिक योजना तथा निर्माण मन्त्रालयले तयार गर्याको मध्य पहाडी राजमार्गको रेखांकन प्रस्ताव विसं २०६५ फागुन २६ को मन्त्रिपरिषद् बैठकले अनुमोदन गर्याको थियो । सरसर्ती हेर्दा यो रेखाङ्कन पूर्ण रूपमा नयाँ नभई पहाडी जिल्लामा हाल सञ्चालनमी रयाका विभिन्न राजमार्ग वा सडकका थुप्रै खण्डलाई समेट्ने गरी गरियाको देखिन्छ । यईको उद्देश्य सकेसम्म चाँडो पूर्वी-पहाडदेखि पश्चिम पहाडसम्म पहाडै-पहाड पहुँच पुर्‍याउने देखिन्छ । यसो गर्दा कुनैकुनै ठाउँमा बढी नै घुमाउरो गरी रेखाङ्कन भएको जस्तो पनि देखिन्छ ।( -वसन्तपुर-हिले-जरायोटार-भोजपुर) ।




#Article 233: मन (129 words)


मन शरीर भितरको तो अदृश्य भाग हो जईबठेइ विचारको उत्पत्ति हुन्छ। यो मस्तिष्कै कार्यशक्तिको द्योतक हो। यो कार्यशक्ति भौत तरिकाको हुन्छ, जसो चिन्तन शक्ति, स्मरण-शक्ति, निर्णय शक्ति, बुद्धि, भाव, इन्द्रियाग्राह्यता, एकाग्रता, व्यवहार, परिज्ञान (अंतर्दृष्टि), इत्यादि।

फ्रायड नामक मनोवैज्ञानिका बनावटा अन्सार मनलाई तीन भागअनमी वर्गीकृत अरीयाथ्यो:

यो चिकित्सा विज्ञान ऐ यक महत्वपूर्ण शाखा हो जो मनोरोगअनओ उपचार, निदान एवम् निवारण सित राखन्छ।

विज्ञान ऐ तो शाखा जै मी मन ऐ सामान्य क्रियाआ अध्ययन अरीन्छ। मनोवैज्ञानिकअन कि प्रशिक्षण खिलाइ चिकित्सा आ ज्ञान जरूरी नाइथिन, तबै मनोवैज्ञानिक अक्सर केवल मनोरोगअन ऐ जाँच-पड़ताल (न कि उपचार)मी सहयोग दिनाआन।

मनोविश्लेषण मनोरोगअन ऐ उत्पत्तिया कारणअन ओ पत्ता लौनेइ यक विधि जो केइ प्रकार आ मनोरोगअन ओ, जस्याँकि हिस्टीरिया आदि का उपचार मी लै सहायक हुन्छे। येइ खिलाइ मनोरोग चिकित्सा या मनोविज्ञान ऐ जानकारी हुन पणन्छे।




#Article 234: मनकामना केबलकार (121 words)


मनकामना केबलकार नेपाल मी विसं २०५५ मंसिर ८ गतेदेखि सञ्चालनमी रयाको पहिलो केबलकार हो । नेपालमा यईभन्दा अघि विभिन्न स्थानमा रज्जुमार्गहरू सञ्चालनमा लयाका भयापनि हाल सञ्चालनमा छैनन् । प्रत्येक वर्ष हजारौं भक्तजनहरू चितवनको कुरिनटारको चेरेसबाट यो केबलकार हुँदै गोरखाको  मनकामना पुग्ने गर्दाछन । मनकामना दर्शन प्रा. लि.द्वारा सञ्चालित ३.०२ किलोमिटर लामो यो केबलकार अष्ट्रेलिया को डोपल मायर कम्पनीको प्रत्यक्ष निगरानीमा निर्माण गरियाको थियो  । कुल २० वटा टावर प्रयोग गरियाको यो केबलकारको तल्लो स्टेशन उचाइ २५८ मिटर रयाको छ भने माथिल्लो स्टेशनको उचाइ १,३०२ मिटर रयाको छ । १० मिनेटमा माथिल्लो स्टेशनसम्म पुग्ने यो केबलकारको गति क्षमता ०.६ मिटर प्रति सेकेन्ड रयाको छ । ६ व्यक्ति प्रति डब्बा यात्रु क्षमता भयाको यो केबलकारले प्रति घण्टा ६०० यात्रु ओसारपसार गर्न सक्छ ।




#Article 235: मनमोहन अधिकारी (196 words)


मनमोहन अधिकारी (जून १९२०- २६ अप्रिल¸१९९९) नेपालका पूर्व प्रधानमन्त्री¸ प्रजातान्त्रिक योद्धा तथा राजनीतिज्ञ थिए। यिनी विश्वकै इतिहासमि पहिलो निर्वाचित कम्युनिष्ट प्रधानमन्त्री थिए। उनी नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीका संस्थापक सदस्य थिए। वि.सं.२०४६ को जनआन्दोलन ताका नेकपा मार्क्सवादीका अध्यक्ष रयाका अधिकारी २०४७ मि नेकपा माले सित पार्टी एकीकरण भयापछि नेकपा एमालेको समेत संस्थापक अध्यक्ष बन्न पुगे।

२०५१ को मध्यावधि निर्वाचनमि कुनै पार्टीको स्पष्ट बहुमत नआयापछि सबैभन्दा ठूलो दल नेकपा एमालेको तर्फबाट उनी प्रधानमन्त्री बन्याका थिए। उनको सरकार बनेको ९ महिनापछि अन्य पार्टीले समर्थन नदियाका कारण ढल्यो जुन नेपालको इतिहासमा ‘’’९ महिने सरकार’’’को रूपमि चिनिन्छ।

काठमाडौंको लाजिम्पाटमामि जन्म्याका अधिकारीले बाल्यकाल बिराटनगरमा बिताए। उनलाई १९३८मा वाराणसी अध्ययन गर्नको लागि पठाइयो। उनको बि. एस्सी.को अध्ययन सकिन लाग्याका बेला १९४२ मा, मनमोहन भारत छोडो आन्दोलनमा सहभागी भए। उनलाई ब्रिटिश सरकारले गिरफ्तार गर्यो र अन्य नेताहरू संगै जेल पठायो। यहाँबाट उनको अध्ययन पनि पुरा हुन पाएन।

भारत बसाईमा नै मनमोहन कम्युनिस्ट आन्दोलनमा लाग्याका थिए। यिनी भारतीय कम्युनिस्ट पार्टीमा शामिल थिए। भारतबाट विराटनगर फर्केपछि उनी त्यहाँ एक कारखानामा काम गर्न थाले र ट्रेड यूनियनको नेता बने।

१९४९मा नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीको स्थापना गर्नेमध्ये यिनी पनि एक थिए।

बांग्लादेशको स्वतन्त्रता आन्दोलनको क्रममा पनि यिनी पक्राऊ परेका थिए। 

उनको मृत्यु पछि, माधवकुमार नेपाल उनको पार्टीको नेताको रूपमा आए।




#Article 236: मनाली (129 words)


मनाली भारत को हिमाचल प्रान्त को एक शहर हो। मनाली कुल्लु घाटी का उत्तर मि स्थित हिमाचल प्रदेश को लोकप्रिय हिल स्टेशन हो। समुद्र तल है 2050 मीटर की ऊंचाई मि स्थित मनाली व्यास नदी का किनारे रयाछ। गर्मिहै पाउनाकिलाई यई हिल स्टेशन मि हजारों मान्छे अायाहुन्छन। ठण्डीमि याको तापमान शुनणय भन्दा तल झर्छ। यहां का खूबसूरत प्राकृतिक दृश्यों का अलावा मनाली मि हाइकिंग, पैराग्लाइडिंग, राफ्टिंग, ट्रैकिंग, कायकिंग जसा खेलको आनंद लिन सकिन्छ। यहां का जंगली फुल और स्याउ का बगैचाहै घुमि अाउन्या सुंगंधित हवा दिलो दिमाग को ताजगी ले भरिदिन्छ।

पौराणिक ग्रंथमि मनाली कि मनु का घर भनिन्छ। भनिन्छ कि जब सारा संसार प्रलय मि डुब्याथ्यो तब एकमात्र मनु जीवित बचेथे। मनाली मि अायर उनले मनुष्य को पुर्नरचना गरे। यसैले मनाली लाई हिन्दु को पवित्र तीर्थस्थल पनि मानिन्छ।




#Article 237: मनिषा कोइराला (117 words)


मनिषा कोइराला १६ अगस्ट १९७० मी नेपालका राजधानी काठमाडौंमी जन्मेइ नेपालकी एक अभिनेत्री हन्। उन हिन्दी चलचित्रमी काम गरनर्छिन्। साथै उन यूएनएफपीए सद्भावना राजदूत रे सामाजिक कार्यकर्ताका रुपमाइ लै परिचित छिन्। उनरा बा प्रकाश कोइराला रे आमा सुष्मा कोइराला हन्। उन विश्वेश्वर प्रसाद कोइरालाकी नातिनी हन्। उनले बसन्त कन्या महाविद्यालय भी.के.एम. माइ १० कक्षासम्म पढीवर वाराणसी गईन् रे उनको चाहना डाक्टर बन्नु भया लै उन मोडेलिंगमी आफ्नो जीवनको सुरुवात अद्दु गिइन्। सुरुमी मनिषा कोइरालाले हिन्दी चलचित्रमी काम गरिन् पछा तमिलका कयौं चलचित्रअनमी लै धेका पणीन्। मनिषा कोइराला भारतनाट्यम रे मणिपुरी नृत्यमी परिपूर्ण एउटा नृत्यांगना हन्। उनले नेपाली चलचित्रमी लै काम गरेइ छन्। उनले नेपाली चलचित्र 'फेरी भेटौँला' (१९८९)मी अभिनय गरेइ थिइन्। उनरो पैल्लो हिन्दी चलचित्र सौदागर हो।




#Article 238: महाकाली अञ्चल (111 words)


महाकाली  अञ्चल नेपालको सुदूर पश्चिमाञ्चल  विकास क्षेत्र तथा हाल कि राजनीतिक व्यस्था अनुसार प्रदेश नम्बर ७ मा पडन्छ  । तर हालका संबिधानमा अंचलको प्रावधान नाइ राखिराख्यो।  महाकाली अञ्चलमि  चार जिल्ला रैर्यान । तिनरा नाम निम्न प्रकार रह्याका छन्।

महाकाली अञ्चलको नाउ महाकाली नदिका नाउले राखिया हो।महाकाली अञ्चल को पश्चिम रे दक्षिण तिर भारतले सिमाना छोयाछ।पश्चिम सिमानामी महाकाली नदी रया छ। महाकाली अञ्चल तराई देखि हिमाल सम्म फैलिया छ। ये अंचलका दार्चुला, बैतडी र डडेल्धुरा पहाडी जिल्ला तथा कन्चनपुर तराई माइ रयाको जिल्ला हो । महाकाली अंचलको दार्चुला जिल्लाले भारत लै चीन लै दुवै देशका सीमानालाई छोएको छ । ये अंचलका कन्चनपुर जिल्लाले भारतका उत्तरप्रदेश र उत्तराखण्ड दुवै राज्यलाई छोएको छ ।




#Article 239: महागुरु फाल्गुनन्द (162 words)


महागुरु फाल्गुनन्द(वि.सं. १९४२-२००५) (अन्य नाम फाल्गुनन्द लिङदेन, मुहिङगुम अङसीमाङ) किराँत धर्मका महान गुरु तथा समाज सुधारक हन। उनको समाजसुधारको कदमलाई समाज सुधार दिवसको रुपमी समेत मनाइन्छ।

नाम : नरधोज, फलामसिं र फाल्गुनन्द लिङदेन।

जन्म : वि.सं. १९४२ कात्तिक २५ गते आइतबार (इलाम जिल्ला, इभाङ गाविस, चुक्चिनाम्बा।

उपनाम : ध्यानी, तपस्वी, सत्यहाङमा, महागुरु, मुहिङगुम अङसीमाङ।

ज्ञान प्राप्त : ८ वर्षको उमेरमा (जितपुर ८, खत्रक्पा खोल्सी, माईखोला किनार)

जीवनशैली : आजीवन ब्रम्हचारी, महिलाको भेषभूषा र गहनामा सज्जित, कम बोल्ने, मसिनो स्वर, शाकाहारी भोजन, हिँडीरहने, सादा जीवन।

देहत्याग : वि.सं. २००५ चैत २२ गते सोमबार (हाङयक, पान्थर)

सतगत र समाधिस्थल : सिलौटी, पान्थर।

सत्य धर्म मुचुल्काः विक्रम सम्बत् १९८८ साल बैशाख २४ गते पाँचथर जिल्लाको सिलौटीमा १० लिम्बुवान र १७ थुमका ततकालीन हाङहरुको जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएका सुब्बा, सुभाङी, अमाली लगायतका सबै अगुवा बुद्धिजीवि बोलाई (महाचुम्लुङ गरी) धर्मिक सुधारकालागि १० बुँदा जारी गर्नु भएको थियो।

राष्ट्रिय विभूतिः बि. स. २०६६ साल मङ्सिर १६ गते नेपाल सरकारले महागुरु फाल्गुनन्द लिङदेनलाई १६औं राष्ट्रिय विभूति घोषणा गरि विभूषीत गरियो।




#Article 240: महात्मा गान्धी (2103 words)


मोहनदास करमचन्द गान्धी  (जन्म: २ अक्टोबर १८६९ - ३० जनवरी १९४८) भारत तथा भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनका एक प्रमुख राजनीतिक तथा आध्यात्मिक नेता थ्याः। उन विश्वका महापुरूषहरू मध्ये गणिनान्। बेलायती सरकारको उपनिवेशका रूपमी रयाः दक्षिण अफ्रीकाको रङ्गभेद अन्त्य अद्दाइ तथा भारतलाई स्वतन्त्र अराउनाइ यिनरो ठूलो योगदान रयाः थ्योः। अहिंसावादी नेता महात्मा गान्धीका सम्मानमी उनरो जन्मदिवस २ अक्टोबरलाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घले विश्व अहिंसा दिवसको रूपमी मनाउन्या अद्दान्। उन सत्याग्रहका अग्रणी नेता थ्याः जइको अवधारणालाई अहिंसात्मक आन्दोलन भणिया छ। उनलाई मान्सअन महात्मा गान्धीको नामले पछेण्नान् जो नाम उनलाई विश्वकवि साहित्यकार रवीन्द्रनाथ ठाकुरले दियाः थ्याः। जइको संस्कृत भाषामी महात्मा अथवा 'महान आत्मा' एक सम्मान सूचक शब्द हो। उनलाई सबहै पैल्ली रवीन्द्रनाथ ठाकुरले महात्मा भणि सम्वोधित गरयाः थ्याः। महात्मा गान्धीलाई भारतमी बापू नामले लै चिनिन्छ गुजराती भाषामी (બાપુ) बापू को अर्थ पिता हुन्छ। उनलाई सरकारी रूपमी भारतको राष्ट्रपिताको सम्मान दिइयाको छ रे २ अक्टोबरको दिन अथवा उनरो जन्म दिनमी भारतमी बिदा दिइन्छ। यो दिन गान्धी जयन्तीको रूपमी मणाइन्छ रे संसारभरी ये दिनलाई अन्तर्राष्ट्रिय अहिंसा दिवसको रूपमी मणाइन्छ। सन् १९१५ मी भारत फिर्तीपछा उनले किसानअन, कृषि मजदुरअन, सहरी श्रमिकअनलाई अत्यधिक भूमिका रे भेदभावविरूद्ध आवाज उठाउन एकजुट गरयाः थ्याः। सन् १९२१ मी भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको बागडोर सम्हालेपछा गान्धीले देशभर गरीबीबठे राहत दिलाउन्या, महिलाका अधिकारअनको विस्तार, धार्मिक रे जातीय एकताको निर्माण, आत्म-निर्भरताको लागि छूवाछूतको अन्त्य आदिको लागि धेरै आन्दोलन चलायाः थ्याः। गान्धीले ब्रिटिस सरकारद्वारा भारतीयअन माथि लगाइया नुन करको विरोधमी सन् १९३० मी नुन सत्याग्रह रे तइ पछा सन् १९४२ मी भारत छोड आन्दोलन सुरुवात अरिवर भारतीयअनको नेतृत्व अरी लोकप्रियता प्राप्त अरयाः थ्याः। उनले दक्षिण अफ्रिका रे भारतमी विभिन्न समयमी कयौँ वर्षसम्म कारागारमी बस्सु पण्या थ्योः। गान्धीले सबै परिस्थितिअनमी अहिंसा रे सत्यको पालन अरयाः रे सबैलाई येको पालन अद्दाइलाइ उत्साहित लै अरयाः थ्याः। उनले साबरमती आश्रमको आत्म-निर्भरता आवासीय समुदायमी आफ्नो जीवनको बढति समय व्यतित अद्दाइ परम्परागत भारतीय धोती रे सूतबठे बन्या गम्छा लाईवर जसलाई उन स्वयंले चर्खामी सूत कातिवर हातैले बनायाः थ्याः।

मोहनदास करमचन्द गान्धीको जनम २ अक्टोबर १८६९मी पश्चिमी भारतका अइलका गुजरातमी रयाः पोरबन्दर नाउ अर्या एक तटीय सहरमी भयाः थ्यो। उनरा बा करमचन्द गान्धी हिन्दू धर्मका मोध समुदायसँग सम्बन्धित थ्याः रे अङ्ग्रेजको अधीनस्थ भारतको काठियावाडमी एक नानो रियासत पोरबन्दर प्रान्तका प्रधानमन्त्री थ्याः। परनामी वैष्णव हिन्दू समुदायकी उनरि ईज्या पुतलीबाई करमचन्दकी चौथी स्वानी थिन्। सन् १८८३ मेमी जब उन १३ वर्षका थ्याः तब उनको ब्याः १४ वर्षकी कस्तूरबा माखनजीसँग भयाः थ्योः। जईको पईल्लो नाउ छोटकरीमी कस्तूरबा थ्योः रे उनलाई मान्सु प्रेमले बा भणिवर पछेणन्थ्या। सन् १८८५ गान्धी १५ वर्षका छँन्ज्या उनरो पहिलो सन्तानको जन्म भयाः थ्यो रे तो बच्चा केही दिन भितरै मृत्यु भयाः थ्यो भण्या उनरो बाको लै तसै साल निधन भयाः थ्यो। मोहनदास रे कस्तूरबाका चार चेलाअन थ्याः। हरिलाल सन् १८८८ मी जन्मिया थ्याः भण्या सन् १८९२ मी मणिलाल, सन् १८९७ मी रामदास रे सन् १९०० मी देवदास जन्मिया थ्याः। गान्धीले पोरबन्दरमी मिडिल रे राजकोट माध्यमिक विद्यालयमी अध्ययन अरयाः थ्याः। उनले आफनो प्रवेशिका परीक्षा भावनगर, गुजरातको समलदास कलेजबठे अरयाः जाँबठे उनलाई उत्तीर्ण अद्दाइ भाैति कठिनाई भयाः थ्यो।

आफनो १९औँ जनम दिन आउन एक महिना पैल्लि ४ सेप्टेम्बर सन् १८८८ मी गान्धीले युनिभर्सिटी कलेज अफ लन्डनमी कानुन सङ्काय पढ्या रे वकील बन्नाखि लाइ इङ्ल्यान्ड, लण्डन गयाः थ्याः। उनले शाकाहारी समाजको सदस्यता ग्रहण अरिवर तै संस्थाको कार्यकारी समितिखि लाइ चयन लै भयाः थ्याः। उनले जो शाकाहारी मान्सुनसित भेट गरयाः तैमी केइ थियोसोफिकल समाजका सदस्य थ्याः जै को स्थापना सन् १८७५ मी विश्व बन्धुत्वलाई प्रगाढ अद्दाखि लाइ गरियाः थ्योः जइलाई बौद्ध तथा हिन्दू साहित्यको अध्ययनकी लाइ समर्पित गरिया; थ्योः। त्यसै संस्थाका सदस्यअनले गान्धीलाई श्रीमद्भगवद गीता पढ्याइलाइ प्रेरित गरयाः थ्याः। हिन्दू धर्म, ईसाई धर्म, बौद्ध धर्म, इस्लाम रे और धर्मअनका बारेमी पड्डु सुरुमि गान्धीले विशेष रूची धेखाएका आथिइनन् । इङ्ल्यान्ड तथा वेल्स बार सङ्घका मागमि उन भारत फर्किया तर मुम्बईमा वकालत गर्नमा उनलाई खासै सफलता प्राप्त भएन। त्यसै समयमी एउटा उच्च विद्यालय शिक्षकका रूपमी अस्थायी जागीर लागि अस्वीकार गरिएपछा उनले जाहेरीवालाअनको लागि मुद्दा लेख्खाइ राजकोटलाई नै आफनो स्थल बनायाः थ्याः।

सन् १९०६ मी जुलु दक्षिण अफ्रिकामी नयाँ चुनाव कर लागु अरिया पछा ता दुई अङ्ग्रेज अधिकारीअनलाई मारिया थ्याः जइको फलस्वरूप अङ्ग्रेजले जुलु विरूद्ध युद्ध घोषणा अरिः राखिथ्यो। गान्धीले भारतीयअनलाई भर्ती अद्दाइलाइ ब्रिटिश अधिकारीअनलाई सक्रिय रूपमी प्रेरित अरिः राखिथ्यो। २१ जुलाई सन् १९०६ मी गान्धीले भारतीय जनमतमी लेख्या कि २३ भारतीय निवासीअनको विरूद्ध चलाइया अपरेशनका सम्बन्धमी प्रयोगद्वारा नेटाल सरकारको भणाइमा एक कोरको गठन गठन अरियाः छ।  गान्धीका विचारमी सन् १९०६ को मस्यौदा अध्यादेश भारतीयअनको स्थितिमी कोइलै निवासीको निम्नस्तरो सामान ल्याउन्या जसा थ्याः। येकारण उनले सत्याग्रहको तर्ज मथि काफिर (जातीय कलङ्क)को उदाहरण दिबर भारतीयअनबठे अध्यादेशको विरोध अद्दाखि लाइ आग्रह अरिः राखिथ्योः।

गान्धीले असहयोग, अहिंसा तथा शान्तिपूर्ण प्रतिकारलाई अङ्ग्रेज विरुद्ध शस्त्रका रूपमी उपयोग अरयाः थ्याः। पञ्जाबमी अङ्ग्रेजी फौजद्वारा भारतीयअन माथि जलियांवाला बाग नरसंहार गरयाः कारण देशलाई ठूलो आघात पुगीरै थ्योः। उनले पार्टीको प्रारम्भिक विरोधपछआ दङ्गाको भर्त्सना गरिराखि थ्याः।

सन् १९२१ डिसेम्बरमी गान्धीलाई भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको कार्यकारी अधिकारी नियुक्त गरियाः थ्योः। उनरा नेतृत्वमी काङ्ग्रेसको स्वराजको नाममी एक नयाँ उद्देश्यसित सङ्गठित अरियाः पार्टीमी साङ्केतिक सदस्यता शुल्क भुक्तान अरी सबैका लागि खुला थ्योः। गान्धीले आफ्नो अहिंसात्मक मञ्चको स्वदेशी आन्दोलनमी सामेल अद्दाइलाई विस्तार गरयाः जइमी विदेशी वस्तुअन विशेष गरी अङ्ग्रेजी वस्तुअनको बहिष्कार अद्दु थ्योः। ये प्रकारको आन्दोलानबाहेक गान्धीजीले ब्रिटेनका शैक्षिक संस्थाअन तथा अदालतअनको बहिष्कार रे सरकारी नोकरीअन छाड्डाइ तथा सरकारबठे प्राप्त तक्मा रे सम्मान फिर्ता अद्दया लै अनुरोध गरयाः थ्या।

असहयोग आन्दोलनलाई तइ समयमी गजबको सफलता मिल्यो जइ बठे समाजको सबै बर्गका जनतामी जोश रे सहभागिता बढ्या थ्योः। यो आन्दोलन जइ प्रकार उत्कर्षमी पुग्यो त्यसै प्रकार सन् १९२२ फेब्रुअरीको चोरी-चोरा, उत्तर प्रदेशमी भयानक कलङ्कको रूपमा अन्त्य भयाः थ्योः। ये आन्दोलनद्वारा हिंसाको स्वरूप लिनसक्ने कुरालाई ध्यानमी राखी गान्धीले व्यापक असहयोग आन्दोलनलाई फिर्ताले लिने घोषणा गरयाः थ्याः। गान्धीमाथि राजद्रोहको मुद्दा चलाएर सन् १९२२ मार्च १० मा गिरफ्तार गरी उनलाई ६ वर्ष कैदको सजाय सुणाइबर जेलः पठाइयाः थ्योः। सन् १९२२ मार्च १८ बठे उनले २ वर्ष कारागारमी बिताया थ्याः। उनलाई सन् १९२४ फेब्रुअरीमी एपेन्डिसाइटिसको शल्यक्रिया अद्दाइ लाई रिहा गरियाः थ्योः।

गान्धीका कारण एक भएका भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस उनरो दुई वर्षको कारागार बसाइमी दुई दलमा विभाजित भयाः थ्योः। जइ मध्ये एक दलको नेतृत्व सदनमी पार्टीको भागीदारीको पक्ष चित्तरञ्जन दास रे मोतीलाल नेहरूले गरयाः भण्याः दोसरो दलको नेतृत्व येको विपरीत चल्ल्या चक्रवर्ती राजगोपालाचारी रे सरदार वल्लभ भाइ पटेलले गरयाः थ्याः। ये बाहेक हिन्दूअन रे मुसलमानअन बीच अहिंसा आन्दोलनको चरम सीमामी पुग्या बेला सहयोग टुटिरह्या थ्योः। उनले सन् १९२४ का बसन्तमी सीमित सफलता दिलाउका लागि तीन हप्ताको उपवास लै गरयाः थ्याः।

गान्धी सक्रिय राजनीतिबठे टाढाई रयाः भण्या सन् १९२० को अधिकांश अवधिसम्म उनी स्वराज पार्टी रे भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको बीचको असमानता टुङ्गाउनाकि लाइ थ्याः। उनले पैल्लि सन् १९२८ मी फरक्या एक वर्ष पैल्ली अङ्ग्रेजी सरकारले सर जोन साइमनको नेतृत्वमा एउटा नयाँ संवैधानिक सुधार आयोग बनाए जइमी एकजना सदस्य लै भारतीय थियानन्। सन् १९२८ डिसेम्बरमी गान्धीले कोलकातामी आयोजित काङ्ग्रेसको अधिवेशनमी एक प्रस्ताव राख्याः जैमी भारतीय साम्राज्यलाई सत्ता प्रदान अद्दाइलाइ भणिया थ्योः। अथवा यिसो नगरेले आफनो उद्देश्यका रूपमी सम्पूर्ण देशको स्वतन्त्रताको लागि असहयोग आन्दोलनको सामना अद्दाइलाइ तयार बस्सु भणि भण्या थ्याः। गान्धीले युवावर्ग सुभाषचन्द्र बोस रे जवाहरलाल नेहरू जसा पुरूषअनद्वारा तत्काल स्वतन्त्रताको माग अद्दयाः विचार फलिभूत अरयाः थ्याः। सन् १९२८ डिसेम्बर ३१ मी लाहौरमी भारतको झण्डा फहराइएया थ्योः। १९३० जनवरी २६ को दिन काङ्ग्रेसले लाहौरमी भारतीय स्वतन्त्रता दिवसको रूपमी मनाया थ्योः। तै दिन लगभग भारतमी रयाः प्रत्येक भारतीय सङ्गठनअन द्वारा लै मनाइया थ्योः। तै पछा गान्धीले मार्च १९३० मी नूनमाथि कर लगाइया विरोधमी नयाँ सत्याग्रह चलाया जईलाई १२ मार्चबठे ६ अप्रिलसम्म नून आन्दोलनको सम्झनामी ४०० किलोमीटर (२४८ माइल) सम्मको पदयात्रा अहमदाबादबठे दाण्डी, गुजरातसम्म चलाइयो ताकि स्वयं नून उत्पादन अद्दु सकियोस्। समुन्द्रतर्फको ये यात्रामी हजारौँको सङ्ख्यामी भारतीयअणले भाग लियाः। भारतमी अङ्ग्रेजको पकडलाई विचलित अद्दया यो एक सर्वाधिक सफल आन्दोलन थ्योः जइमी अङ्ग्रेजले ८०,००० भण्या बढति मान्सअनलाइ जेल पठाइयाः थ्योः।

लर्ड एडवर्ड इरविनद्वारा प्रतिनिधित्व भयाः सरकारले गान्धीजीसित विचार विमर्श अद्या निर्णय लियाः थ्योः। यो इरविन गान्धीको सन्धि सन् १९३१ मार्चमी हस्ताक्षर गरियाः थ्योः। सविन्य अवज्ञा आन्दोलन बन्द अद्दाइलाइ ब्रिटिश सरकारले सबै राजनीतिक कैदीअनलाई रिहा अद्या सहमति दियाथ्योः। ये सम्झौताको परिणामस्वरूप गान्धीलाई भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेसको एकमात्र प्रतिनिधिका रूपमी लन्डनमी आयोजित हुन्याः गोलमेच सम्मेलनमी भाग लिनाकि लाइ आमन्त्रित गरियाः थ्योः। येको अतिरिक्त लार्ड इरविनको उत्तराधिकारी लार्ड विलिङ्गटनले राष्ट्रवादीअनको आन्दोलनलाई नियन्त्रित अद्दया रे मत्थर पाड्डे उद्देश्यले एक नयाँ अभियान आरम्भ गरयाः थ्योः। गान्धी आजि गिरफ्तार भयाः रे सरकारले उनका अनुयायीअनलाई उनबठे पूरारुपमि टाढा राखिबर गान्धीजीद्वारा प्रभावित हुनबठे रोक्क्या कोसिस अरयाः थ्याः। सन् १९३२ मी दलित नेताको चुनाव प्रचार प्रसारको माध्यमबठे बाबासाहेब आम्बेडकर सरकारले दलितअनलाई एक नयाँ संविधान अन्तर्गत अलग निर्वाचन स्वीकार गरयाः थ्याः। येको विरोधमी गान्धीजीले सन् १९३२ सेप्टेम्बरमी ६ दिनको अनशन बस्याः थ्याः। जइले सरकारलाई दलित क्रिकेट खेलाडीबठे राजनीतिक नेता बन्न्या पलवङ्कर बालूद्वारा गरियाः मध्यस्ततामी एक समान व्यवस्था अपनाउन बल दियाः थ्योः। यो नयाँ अभियान दलितअनले मन पणाया थिएनन् तथापि उन एक प्रमुख नेता बन्नारयाः थ्याः। भीमराव अम्बेडकरले गान्धीजीद्वारा गरियाः हरिजन शब्दको उपयोगको आलोचना अरयाः थ्याः। यिसैका फलस्वरूप सन् १९३४ का गरममी उनरो ज्यान लिन्या उद्देश्यले तीन असफल प्रयास भयाः थ्योः। जब काङ्ग्रेस पार्टी चुनाव लड्डु तयार भयो रे सङ्घीय योजना अन्तर्गत सत्ता स्वीकार गर्‍यो तब गान्धीजीले पार्टीको सदस्यताबठे राजिनामी दिन्या निर्णय लियाः थ्याः। उन पार्टीको ये कदमबठे असहमत थिएनन् तर इसो अरेले अहिलेसम्म कम्युनिष्ट, समाजवादीअन, व्यापार सङ्घअन, विद्यार्थीअन, धार्मिक नेताअन बठे लिइबर व्यापार सङ्घअन लगायतका जे जति आवाज विद्यमान थ्याः तिनीअनको माझ पार्टीको सदश्यता मजबूत अद्दामी सजि हुन्या थ्यो। गान्धी काङ्ग्रेसको लाहौर अधिवेशनसँङै सन् १९३६ मी भारत फर्किया थ्याः। सन् १९३८ मी राष्ट्रपति पदका लागि चुनिएका सुभाष बोससित गान्धीको मतभेद थ्योः। बोससँगको मतभेदमी गान्धीको मुख्य विन्दू बोसको लोकतन्त्रमी प्रतिवद्धताको कमी रे अहिंसामा विश्वासको कमी थ्योः। बोसले गान्धीजीको आलोचना अरेले लै दोसरी फेेर जीत प्राप्त अद्दु सफल भयाः तर उनले काङ्ग्रेसलाई तै समय परित्याग गरे जब सबै भारतीय नेताअनले गान्धी  जीद्वारा लागू गरियाः सबै सिद्धान्तअनको परित्याग अरयाः थ्याः।

सन् १९३९ मी जब दोस्रो विश्वयुद्ध आरम्भ भयो तइ बेला नाजी जर्मनीले पोल्यान्डमथि सुरूमी आक्रमण गरयाः थ्योः। गान्धीले अङ्ग्रेज प्रयासअनको अहिंसात्मक नैतिक सहयोगको पक्ष लिया तर अर्का काङ्ग्रेसको नेताअनलाई ये युद्धमी जनताको प्रतिनिधिअनको परामर्श नलिई एकहोरो रूपमी निर्णय गरेकाले ये निर्णयको विरोध अरियाः थ्योः। काङ्ग्रेसको सबै निर्वाचित सदस्यअनले सामूहिकरूपमी  आफना पदबठे राजिनामा दिया थ्याः। लामो चर्चापछा गान्धीले घोषणा गरयाः कि जब स्वयं भारतको स्वतन्त्रताबठे अस्वीकार गरियाः हुनाले आफ्नो लोकतान्त्रिक स्वतन्त्रताको लागि भाइरबठे भारत कोइ लै युद्धकी लाइ तयार हुन्या आथिन्। जब युद्ध बढ्ढोइ गयो गान्धीजीले स्वतन्त्रताको लागि आफनो माग अङ्ग्रेजलाई भारत छोड आन्दोलन नामक एक विधेयक ल्याइबर येलाई तीव्र बनाया थ्याः। यो गान्धी तथा काङ्ग्रेस पार्टीको सर्वाधिक स्पष्ट विद्रोह थ्योः जुन भारतीय सीमा  बाट अङ्ग्रेजलाई लखेट्न लक्षित थियो। भारत छोड आन्दोलन सङ्घर्षको एउटा सर्वाधिक शक्तिशाली आन्दोलन बन्यो जति धेरै यसमा व्यापक हिंसा र गिरफ्तारी भएको थियो।  प्रहरीका गोलीबठे हजारौँको सङ्ख्यामी स्वतन्त्रता सेनानी मारिया तथा घाइते भया रे हजारौँ सेनानीलाई गिरफ्तार अरियाः थ्यो। गान्धी रे उनका समर्थकअनले भारतलाई स्वतन्त्रता नदियासम्म लडाईं नछोड्या स्पष्टता जाहेर अर्या थ्याः।

गान्धीजी रे काङ्ग्रेस कार्यकारणी समितिका सबै सदस्यअनलाई अङ्ग्रेजद्वारा मुम्बईमी सन् १९४२ अगस्त ९ मी गिरफ्तार अरियाः थ्योः। गान्धीलाई पुणेको आगा खान प्यालेसमी दुईवर्ष सम्म बन्दी बनाइबर राखियाः थ्योः। गान्धी १८ महिना जेलमी बस्पा पछा सन् १९४४ फेब्रुअरी २२ मी उनरि श्रीमती कस्तूरबा गान्धीको लै मृत्यु भयाः थ्योः। येको ६ हप्तापछा गान्धी लै महामारी मलेरियाको शिकार हुनु पड्याः थ्योः। उनरो खराब स्वास्थ्य रे आवश्यक उपचारको कारण सन् १९४४ मे ६ मी युद्धको समाप्ति भण्णा पैल्लि नै उनलाई जेलबठे रिहा गरियाः थ्योः। यद्यपि भारत छोड आन्दोलनलाई आफ्नो उद्देश्यमी आशिंक सफलता प्राप्त भयो रे आन्दोलनको निरङ्कुश दमनले सन् १९४३ को अन्त्यसम्म भारतलाई सङ्गठित अरयाः थ्योः। समयको मागको आधारमी गान्धीले आन्दोलन बन्द अरयाः जसमी काङ्ग्रेसी नेताअन सहित लगभग एक लाख राजनीतिक बन्दीअनलाई रिहा अरियाः थ्योः।

गान्धीले सन् १९४६ मी काङ्ग्रेसको ब्रिटिश मन्त्रीमण्डल मिसनको प्रस्ताव अस्वीकार अद्या परामर्श दिया क्याखिलाइ कि उनलाई मुस्लिम बाहुलता प्रान्तकी लाइ प्रस्तावित समूहीकरण प्रति उनरो गहन अविश्वास थ्योः। तब लै केही समय गान्धीसँग काङ्ग्रेसद्वारा मतभेदको घटनाबठे यो लै एक घटना बन्या (यद्यपि तइका नेत्त्वका कारण नाइ हो) थ्योः रे नेहरू रे पटेल सोचन्थ्या  कि यदि काङ्ग्रेस ये योजनाको अनुमोदन नगरेले भण्या सरकारको नियन्त्रण मुस्लिम लिगमी जान्छ। सन् १९४८ का बीच लगभग ५,००० है बढति भाैत मान्कोसअन हिंसाका क्रममी मारिया थ्याः। भारतमी बसोबास अद्या भाैत हिन्दूअन तथा सिख रे मुस्लिमअनको भाैत बहुमत देशलाई विभाजन अद्या पक्षमी थ्योः। येका अतिरिक्त मुहम्मद अली जिन्ना मुस्लिम लीगका नेताले पश्चिम पञ्जाब, सिन्ध, उत्तर पश्चिम सिमान्त प्रान्त रे पूर्वी बङ्गालमी व्यापक सहयोगको परिचय दियाः। व्यापकस्तरमी फैलिन्या हिन्दू मुस्लिम लडाईं रोक्काइ खिलाइ नै काङ्ग्रेस नेताअनले विभाजनको ये योजनामी मञ्जुरी दियाः थ्याः। गान्धीका नजीकका सहयोगीअनले बिभाजनलाई एक सर्वोत्तम उपायका रूपमी स्वीकार गरयाः रे सरदार पटेलले गान्धीजीलाई सम्झाउने प्रयास लै गरयाः कि नागरिक अशान्ति युद्धलाई रोक्क्या यो एक उपाय हो। गान्धीले वाध्य होइवर येमी अनुमति दिया; थ्याः।

उनले उत्तर भारत सँङ-सँङ्गै बङ्गालमी लै मुसलमान रे हिन्दू समुदायका नेताअनबीचको कडा रवैयालाई शान्त अद्दाखि लाइ गहन विचार विमर्श गरयाः थ्याः। सन् १९४७ मी भारत-पाकिस्तान युद्ध पछा लै उनलाई तै समय घचघचाइयो जब सरकारले पाकिस्तानको विभाजन परिषददबठे बनाइया सम्झौता अनसार ५५ करोड रूप्प्या नदिने निर्णय अरयाः थ्योः। जब यो माग उठ्न लाग्यो कि सबै मुसलमानहरूलाई पाकिस्तान पठाइयोस् तर मुसलमान र हिन्दू नेताअनले ये मथि असन्तोष व्यक्त अरयाः रे एक दोसरो  सित सम्झौता नअद्या अडान लिया। ये कामले गान्धीजीलाई गइरो आघात पुग्या थ्योः। उनले दिल्लीमी आफनो पल्लो आमरण अनशन आरम्भ गरयाः जैमी सबै साम्प्रदायिक हिंसा तत्काल समाप्त अद्या रे पाकिस्तानलाई ५५ करोड रूपैयाँ भुक्तान अद्दाकि लाइ माँग हरयाः थ्याः। 

 सन् १९४८ जनवरी ३० का दिन नाथुराम गोड्सेले गान्धी को हत्या अरयाः थ्याः।




#Article 241: महाशिवरात्री (304 words)


महाशिवरात्रि हिन्दुअनको प्रमुख त्यार हो । यो भगवान शिवको प्रमुख त्यार हो । शिवजी उत्पत्ति भया रातका नामबठे नामकरण भया यो त्यार कालरात्रि मोहरात्रि सुखरात्रि रे शिवरात्रि नामक चार प्रमुख रात्रिमध्ये एक पवित्र त्यारका रूपमी पुराणअनमी वर्णित छ । फागुन कृष्ण चतुर्दशीका दिन मनाइँन्या ये पर्वलाई सबै दीनदुःखी रे कष्टपूर्ण अवस्थामि रया प्राणीअनका हृदयमी धर्मको उदय गराउन्या आशुतोष भगवान् शिवको भौती प्यारो दिनका रूपमी लै लिन्या गरिन्छ । व्रतोत्सवरूमध्ये सर्वोत्तम मानिया महाशिवरात्रिका दिन आज भक्तजनअनले शुद्ध भई शिव मन्दिरमा पूजा-अर्चना गरी व्रत बस्स्या रे भगवान् शिवको प्यारो वस्तु दूध धतुरो रे बेलपत्र चढाउन्या अद्धान् । ये त्यारका दिन उपवास गरी  ऊँ नमः शिवाय मंत्र जप्ने गर्या सर्वसिद्धि लाभ भई यमलोक जानु नपद्द्या धार्मिक विश्वास रया छ । ब्रह्माले रूद्ररूपी शिवजीलाई उत्पन्न गरया दिन, शिव पार्वतीको ब्या: को दिन शिवरात्री पर्व कृष्ण चतुर्दशीमी मनाइन्छ । निर्जल व्रत, रात्रि जागरण, चार प्रहरको पूजा, शिवलिंगमा दुग्धाभिषेक रे शिव महिमा कीर्तन शिवरात्रीको पूजा अर्चनाका मुख्य अङ्ग माणीनान । शिवरात्री पर्वलाई पर्वको राजा भणीन्छ रे शिवरात्रीको पालनाले भोग रे मोक्ष दुवैको प्रप्ति हुन्छ भणीन्छ । शिवरात्रीमी ठूला नाना मन्दिरअनमी धुमधामसित श्रद्धा भावना व्यक्त अद्द्या परम्परा रया छ । शिवरात्री पूजामी व्रतकालमा भगवान शिवको ध्यान, पूजन रे जप गरिन्छ, जागरणकालमी भक्तको सम्पूर्ण सत्ता जागरणबाट शिवमय बनुन्छ । पूजन वा शिवार्चनमी इशानमूर्तिलाई दूधले स्नान गराइन्छ । अघोरमूर्तिलाई दहीले स्नान गराइन्छ, वामदेवमूर्तिलाई घिउले स्नान गराइन्छ, सद्योजात लिंगोद्भवमूर्तिलाई महले स्नान गराइन्छ । कसैले शिवरात्रीलाई ऋषि बोधोत्सवका रूपमी मनाउन्या गरि  राछन् ।

तीन सय वर्ष अघा माघ कृष्णपक्षको चतुर्दशीका मध्यरात महाशिवरात्रीको रुपमी मनाइएया बताइए लै यकिनका साथ बताउन नाइँ सकिनो ।

महाशिवरात्रिसँग संबधित भौत पौराणिक कथाहरू छन्।

बिल्वपत्र चढाउने मंत्रः-

हिन्दूहरूको धार्मिक आस्थाका रूपमा रहेको रुद्राक्ष अलौकिक शक्ति प्रदान गर्नुका साथै आर्युवेदिक औंषधिमा पनि उत्तिकै महत्वका साथ प्रयोग गर्ने गरिन्छ । महाशिवरात्रिको दिन आफ्नो राशि अनुसार धारणीय रुद्राक्ष धारण गरेमा फलिफाप हुने धार्मिक विश्वास पनि रहेको छ ।

बाह्र स्‍थानहरूमा बाह्र ज्‍योर्तिलिंग स्‍थापित छन्।




#Article 242: महिना (128 words)


मैना या मइना सङताइ बर्षका १२ भागको यक भाग भँण्ण्या बुझीन्छ। सामान्यतया नेपालि मैना २९ बठेइ ३२ दिनको हन्छ भँण्या अङ्रेजि मैना २८ बठेइ ३१ दिनको हन्छ। सङताइ बर्षभरि १२ मैना हुनान।

विक्रम सम्बतका अन्सारअ वैशाक मैनालाइ पैल्लो मैना माणीन्छ रे चैत मैना छाड्डीबारको मैना हो। नेपाल का सङ्ङै हिन्दू धर्मावलम्बीको वसोवास रयाका क्षेत्रमाइ विक्रम सम्बतका मैनाअन चलनमाइ छन। हिन्दू प्रचलनमाइ रयाका विक्रम सम्बत अन्सारअ १२ मैना का नाउँ इस्याँ छन-

क्रिश्चियन धर्मका धर्म प्रवर्तक इशु जन्मियाको आधारमी इस्वी संवत अथवा सन् प्रचलनमाई ल्याइयाको थियो । इ. सं.माई अङ्ग्रेजी महिनाहरूका नाम प्रचलनमाई छन् । आज भोली यत्र तत्र जहाँ सुकै पनि अङ्ग्रेजी महिनाका नामहरू नै प्रचलनमाई रयाछन । अङ्ग्रेजी महिनामा जनवरी वर्षको पहिलो महिना हो रे डिसेम्बर अन्तिम महिना हो । अङ्ग्रेजी महिनाका नामहरू यई प्रकार छन् ।




#Article 243: महेन्द्र राजमार्ग (151 words)


महेन्द्र राजमार्ग नेपाल को पूर्व पश्चिम जोड्न्या प्रमुख राजमार्ग हो।यईको अर्को नाउ पूर्व-पश्चिम राजमार्ग हो।यो राजमार्ग झापा को काँकडभिट्टा देखि सुरु भै कञ्चनपुर  का महेन्द्रनगर सम्म फैलिया छ।यई राजमार्ग को जम्मा लम्बाइ १०२७.६७ कि.मि. (६३८.५६ माईल) छ।

चितवन उपत्यकाको नवलपरासी जिल्ला खण्डमी पर्ने गैडाकोटमा राजा महेन्द्र बाट यई राजमार्गको बि.स. २०२२ सालमा उदघाटन गरीया थियो।

महेन्द्र राजमार्ग का प्रमुख ५ खण्ड रया छन:

१) मेची-ढल्केश्वर खण्ड : (भारत सरकार)
२) ढल्केश्वर-पथलैया खण्ड : (सोभियत संघ)
३) हेटौंडा-नारायणघाट खण्ड : (एशियाली विकास बैंक)
४) नारायणघाट-बुटवल खण्ड : (बेलायत सरकार)
५) बुटवल-कोहलपुर-बनबासा खण्ड : (भारत सरकार)

महेन्द्र राजमार्ग ले तराईका २० जिल्ला मध्ये पर्सा बाहेकका सबै जिल्ला छोयाछ।साथै पहाडी २ जिल्ला अर्घाखाँची  रे मकवानपुर  लाई समेत छोयाछ।

त्रिभुवन राजमार्ग  (हेटौंडा)
पृथ्वी राजमार्ग  (भरतपुर)
सिद्धार्थ राजमार्ग  (बुटवल)

इटहरी (भक्ति मार्ग) उत्तर-धरान दक्षिण-बिराटनगर 
 हेटौंडा (त्रिभुवन राजपथ) उत्तर-काठमाडौं दक्षिण-वीरगन्ज  नारायणगढ (मदन अाश्रित मार्ग) उत्तर-मुगलिन दक्षिण-भरतपुर    बुटवल (सिद्धार्थ राजमार्ग) उत्तर- पोखरा दक्षीण-लुम्बिनी 
 कोहलपुर (रत्न राजमार्ग) उत्तर-बिरेन्द्रनगर दक्षिण-नेपालगन्ज




#Article 244: माछापुच्छ्रे हिमाल (106 words)


माछापुच्छ्रे हिमाल या  फिसटेल माउन्टेन धौलागिरी अञ्चल  मी अवस्थित यक हिमाल हो। येइ हिमाल लाई भगवान शिव ओ पवित्र स्थान माणीन्या हुनाले अारोहण खिलाइ नाइ खुलीर्यो। येइ हिमाल ओ उचाइ ६,९९३ मिटर रयाको छ।

माछापुछ्रे हिमाल यक लामी प्रेणदायक श्रेणीया छाड्डीचााल, अन्नपूर्ण हिमालय आ मुख्य भागमी दख्खिन हण बाहिर निकलीरैछ, पूर्वी सीमालाई अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र ओ रूप प्रदान अरन्छ। यो संरक्षण क्षेत्र पर्यटकअन ओ यक मन पड्ड्या पैदल यात्रा गन्तव्य हो। यो मनमोहक शिखर मुख्य शहर पोखरा बठेइ लगभग २५ किलोमिटर ऐ दूरी मी छ।

मछा आ पुछड़ जसो भयाआ हुनाले येइ हिमाल ओ नाउँ माछापुच्छ्रे रयाआ हो। येइ लाई अङरेजी मी फिस टेल लै भण्णाआन।




#Article 245: माडी उपत्यका (615 words)


माडी उपत्यका मध्य नेपालको चितवन जिल्ला  को दक्षीणी भागमी अवस्थित छ। यईलाई रिउ उपत्यका पनि भनिन्छ। यई उपत्यकाको प्रमुख नदी रिउ हो। क्षेत्रफलमा सारै सानो यई उपत्यकाको ठूलो भूभाग चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमी रयाछ। पूर्व उत्तर तथा पश्चिममा चुरे पाहाड दक्षीणमा सोमेस्वर पहाडले घेरीयाको माडी उपत्यका प्रशासनीक संरचनामा चितवन जिल्ला अन्तर्गत पडन्छ रे यहाँ चार वटा गाँउ विकास समिती रयाका थिए।अहिले चारैवटा गा बि स हरुलाई समेटेर समग्र माडी लाई माडी नगरपालिका घोषणा गरियाको छ ।

राष्ट्रिय निकुन्ज काटेर भित्र पस्नु पड्न्या भयाकाले पनि यो उपत्यकाको समुचीत विकास हुन सक्या छैन। तर केही विद्यालय, उच्च माध्यामीक विद्यालय तथा एक क्याम्पस समेत रयाको यई उपत्यकाको केन्द्र बसन्तपुर बजार हो। भरतपुर लाई जोड्न्या सडकको बिचमा पड्न्या राप्ती तथा रिउ नदीमा पक्की पुल बनेपछी यो उपत्यकाको यातायात केही सहज भयाको छ भन्या अन्य साना ठूला खोलामा पनि पुल बनाउन बाकी नै छ। यई उपत्यकाको पूर्व दक्षीण तर्फ जीतपुर ठोरी तथा भारतीय सिमा सम्म जोडने अर्को एक कच्ची सडक समेत रयाको छ।

नेपालको ७५ जिल्ला हरूमा एउटा अत्यन्त रमणीय, सुगम तथा बिकसित जिल्लाहरू मध्यको चितवन जिल्ला पनि एक हो। यसै जिल्ल्ला अन्तर्गत भरतपुर सदरमुकाम बाट ४० कि .मी. दक्षिणमा माडी उपत्यका  रयाछ । माडी उपत्यकाको दक्षिण तिर सोमेश्वर चुरे डांडा जुन भारतसंग जोडियाको छ भन्या यईको पुर्ब, पश्चिम रे उत्तरमा राष्ट्रिय निकुन्ज पर्दछ । माडी उपत्यका भित्र गर्दी, बघौडा, कल्याणपुर रे अयोध्यापुरी आदि ४ गा बि स हरू पडन्छन । यी ४ गाबिस का उर्बर एबम सुन्दर भू -भाग चारै तिर बाट चुरे डांडा अनि राष्ट्रिय निकुन्जले घेरियाको रे पुर्ब पश्चिम लम्पसार रयाको क्षेत्र नै माडी उपत्यका  हो । यो क्षेत्रमा थुप्रै स -साना खोला, नाला रे खोल्साहरू दक्षिणबाट उत्पन्न भै उत्तरतिर बग्याका छन । जुन खोला नालाहरूले माडीबासी किसानहरू लै सिंचाईको लागि सजिलो बनाई दियाछ । मरोट खोला, देउता खोला, घोसरी खोला, मगोई खोला, रौतने खोला, बादरमुडे खोला, रिमाल खोला, घाघर खोला, बघाई खोला आदि यहाका प्रमुख खोलाहरू हुन् । त्यस्तै रेवा नदि माडीको प्रसिद्ध नदि हो । यो रेवा नदि माडी क्षेत्रको दक्षिण पुर्बबाट उत्पति भै माडीको ४ वटै गाबिस उत्तर तिर रे राष्ट्रिय निकुन्ज संग जोडिएर पुर्ब पश्चिम नागबेली परेर निरन्तर बगिरयाको छ । बिगत देखि नै यो नदिमा बर्षाको बेलामा बाढीभेल आउने हुदा माडीबासि लाई सदरमुकाम आवत जावत गर्न निकै नै अप्ठेरोमा पड्या छ। हाल यो नदीमा पक्कि पुल निर्माण कार्य पुर्णरुपमा सम्पन्न भया छ। नेपालको राजधानीसंग जोड्ने छोटो दुरीको नाका भिखाना ठोडीलाई येही भरतपुर- माडी-ठोडी सडक खण्डले जोड्या छ । हाल माडी क्षेत्रको ४ गाबिस लाई जोड्ने बाटोमा ग्रामिण बिकास योजना अन्तर्गत कालो पत्रे कार्य सम्पन्न हुनला छ । त्यस्तै अब छिटै नै बिधुतिकरण कार्यको लागि आवश्यक पूर्वाधारहरूको निर्माण हुनलाछ ।

माडी क्षेत्रको बसन्तपुर बजार लाई माडीको मध्य बिन्दुको रूपमा लिइन्छ । यही बसन्तपुर बजारमा माडीको हेल्थ सेन्टर, क्याम्पस, माडी एफ एम, त्रिबेणी विकास बैंक, पुस्पान्जली हस्पिटल आदि संघ सस्थाको साथै किनमेलकोलागि किराना तथा फेन्सी पसलहरू खुलेका छन। तेस्तै बरुवा बजार, बसन्तपुर बजार, कल्याणपुर, किर्तनपुर. देबेन्द्रपुर, खर्कटा आदि माडी का प्रमुख बजार हरू हुन् । यई क्षेत्र का मानिसहरूको प्रमुख पेशा कृषि नै हो । कृषि अन्तर्गत खेतीपाती, माछापालन, कुखुरापालन, पशुपालन आदि कार्य गरेर याका मानिसहरूले आय आर्जन गर्याका छन । यईका अलावा ब्यापार व्यवसाय, गरेका र केहि युवा हरू बैदेशिक रोजगारीमा गएको कुरा पनि तथ्यांकहरू बाट स्पष्ट हुन्छ। हाल माडी क्षेत्रको जनघनत्व बढ्दो छ । हाल करिब १ लाखको हाराहारीमा माडी क्षेत्रको जनसंख्या रहेको अनुमानित् तथ्यांक छ । माडी प्राकृतिक हिसाबले पनि अत्यन्त सुन्दर, रमणीय ठाउँ हो। येहको प्रमुख हेर्नलायक ठाउँ हरू मध्ये चैते दशैँमा लाग्ने गोदक मेला तथा परशुराम कुण्ड स्नान तिर्थ यात्रा, पाच पाण्डव गुप्त वास बसेको क्षेत्र, सोमेश्वर कालिका मन्दिर, बैकुण्ठ ताल, कल्याणपुर गोपलनगरको माछा खेति आदि हुन् ।

त्यस्तै नेपालको द्वन्द कालको अत्यन्त हृदय विदारक बाँदरमुढे घटनाको स्मारक पनि माडी बासि जनसमुदाय कै तीतो सत्य हो । यई घटनाको कारण बाट पनि यो माडी क्षेत्र राष्ट्रिय अन्तराष्ट्रिय रूपमा परिचित छ।




#Article 246: मानव विकास सूचकाङ्क (167 words)


मानव विकास सूचकांक (HDI) मान्सो जीवन अपेक्षा, शिक्षा रे आय सूचकांक लाई प्रयोग अरीबर निकालियाऽ समग्र तथ्यांक ले कसै लै देशो मानव विकास निकाल्ल्या अरीन्छ। मानव विकास सूचकांक लाई सन् १९९० मी पाकिस्तानी अर्थशास्त्री महबुब उल हक रे भारतीय अर्थशास्त्री अमर्त्य सेन बठाइ सिर्जना अरियाऽथ्यो रे संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय विकास कार्यक्रम मी प्रकाशित होइरैथ्यो।

सन् २०१० मी मानव विकास प्रतिवेदन मी असमान-समायोजित मानव विकास सूचकांक (IHDI) लाई शुरू अरियो। सरल मानव विकास सूचकांक लै उपयोगी छ, तर IHDI का उपयोग ले मानव विकासो वास्तविक तह रे क्षमता मानव विकास सूचकांक निकाल्ल सकिन्छ।

मानव विकास सूचकांक निरपेक्ष नहोइबर सापेक्ष हुन्छ। येइ सूचकांको गणना अरन्ज्याँ मुख्य तीन सूचकअन औसत आयु, साक्षरता रे प्रति व्यक्ति आय लाई समावेश अरीन्छ। स्वास्थ्या बारेमी सप्पै सूचनाअन समेट्टाइ असजी हुन्या हुनाले स्वास्थ्या सारांशा रूप मी प्रत्याशित आयु लाई समावेश अरीन्छ। शिक्षाऽ मापन खिलाइ औसत साक्षरता दर रे विद्यालय भर्ना दराऽ औसतलाई समावेश अरीन्छ। जीवनयापनो स्तर मापन अद्दाइ प्रति व्यक्ति कुल गार्हस्थ उत्पादन बठेइ उपलब्ध औसत क्रयशक्तिया आधार मी प्रति व्यक्ति आय गणना अरीबर समावेश अरीन्छ।




#Article 247: मानसिक रोग (285 words)


मानसिक रोग मान्छेको मनलाई सताउने वा मन अशान्त पार्ने रोगहरु हुन।सामान्यतया स्वास्थ्य परिक्षण बाट मानसिक रोग पत्ता लगाउन गार्‍हो हुन्छ।एउटा सक्षम रे अनुभवी मनो चिकित्सकले रोगिका लक्ष्यण हेरेर पत्ता लगाउन सक्छ।भनिन्छ संसारका अधिकांश मानिसहरु जीवनको कुनै न कुनै समयमा कुनै न कुनै किसिमको मनोरोग बाट गुजर्याका हुन्छन।मनोरोगको समयमै समाधान गर्न सकियन भन्या पछि गएर शरीर नै कमजोर हुन्या हुन्छ र यईले पछि अन्य रोगहरु निम्त्याउन्या गर्छ। रिसाउने, टोलाउने, बर्बराउने, झर्किने, नसा प्रयोग गर्ने, एकान्तमा बस्ने , खाना नरुच्ने, कपाल झर्ने, अात्तिने, निन्द्रा नपर्ने, कसैले मानसिक सन्तुलन गुमाउने वस्ता लक्षण मनोरोगले सिर्जना गरन्छ।

मनोरोगका धेरै कारणहरु रयाछन अाधुनिक जिवनशैलि, कुनै दुखद घटना, विकृति जन्य बाताबरण, अरुले गर्ने नराम्रो व्यावहार, नराम्रो संगत, अार्थिक समस्या, अातङ्क, कामको बोझ, बेरोजगारी, माया ममता र साथको अभाब, कसैको अत्याधिक नियन्त्रण, यातना, अभाव, असफलता जस्ता कारणले मानसिक रोग निम्त्याउन सक्छन।

मनोरोग लागेमा मानिस मानिसिक र शारीरिक रुपले कमजोर हुँदै जान्छ, उसको मन सधै अस्थिर हुन्छ, सामान्य काम गर्न पनि समस्या अाउन सक्छ, कसैले चुरोट, ड्रग्स अादिको नसा प्रयोग गर्न सक्छन, कोहि हत्या, लुटपाट, बलात्कार, चोरी जसा सामाजिक अपराध अंगाल्न सक्छन, कोहि रिसाउने, झर्किने र तनाव मा बस्ने गर्छ, कोहि अात्महत्या गर्न सक्छन, अन्तिम अवस्थामा माज्छे अाफ्नो मानसिक सन्तुलन समेत गुमाउन्या अवस्था अाउन्छ।मनोरोगले यस्ता अन्य धेरै विकृति निम्त्याउन सक्छ।

मनोरोगले कुनै अवस्थामा ठूलो विकृति ल्याउन सक्न्या भयाका कारण मान्छे ले यइको सिकार हुनबाट सकभर बच्न्या कोसिस गर्नुपर्छ।यईका लागि एक्लै नबस्ने , गितसंगित सुन्ने, खेलकुदमा सरिक हुने, ध्यान गर्ने, कहिलेकाही मनपर्ने ठउर घुम्न जाने, तनाबमा नबस्ने, मनमा नकारात्मक कुरा प्रवेश हुन नदिने, राम्रा साथिसंगको संगत बढाउने, पर्याप्त अाराम गर्ने, मन असन्तुलित हुन्या काम नगर्ने, योगा गर्ने, अाफ्ना अाफन्तमन कोहप त्यस्तो समस्यामा भएको थाहा पाए उसलाई राम्रो व्यावहार गर्ने र कारण पत्ता लगाउने कोसिस गर्ने, अावश्यक भए मनोचिकित्सकको परामर्श लिने जस्ता उपायहरु अपनाउन सकिन्या हुन्छ।




#Article 248: मिजोरम (330 words)


मिजोरम (अंग्रेजी उच्चारण: /ˌmɪzoʊrəm/) भारतको एउटा उत्तर पूर्वी राज्य हो । सन् २०११ मा यहाँको जनसँख्या लगभग ११ लाख रहेको थियो । मिजोरममा साक्षरताको दर भारतमा तेश्रो सबैभन्दा बढी ९१.५८% रहेको छ । यहाँको राजधानी आईजोल हो ।

मिजोरम एउटा पर्वतीय प्रदेश हो। फरवरी, १९८७ मा यो भारतको २३ औं राज्य बन्यो। १९७२ मा केन्द्रशासित प्रदेश बन्नु भन्दा पहिलासम्म यो असमको एउटा जिल्ला थियो। १८९१ मा ब्रिटिश गयापछी केही बर्षसम्म उत्तरको लुशाई पर्वतीय क्षेत्र असमका रे आधा दक्षिणी भाग बंगालका अधीन रह्यो। १८९८मा दुइटैलाई मिलाएर एउटा जिल्ला बनाईयो जईको नाम पडा-लुशाई हिल्स जिल्ला राखियो र यो असमका मुख्य आयुक्तका प्रशासनमा आयो। १९७२ मा पूर्वोत्तर क्षेत्र पुनर्गठन अधिनियम लागू भयर मिजोरम केन्द्रशासित प्रदेश बन्यो। भारत सरकार रे मिजो नेशनल फ्रंटका बीच १९८६ मा भयाको ऐतिहासिक समझौताका फलस्वरूप २० फरवरी, १९८७ मी यसलाई पूर्ण राज्यको दर्जा दिइयाको हो। पूर्व रे दक्षिणमा म्यांमार र पश्चिममा बंग्लादेशका बीच स्थित भयाका कारण भारतका पूर्वोत्तर कुनामा मिजोरम अत्यधिक महत्वपूर्ण राज्य हो। मिजोरममा प्राकृतिक सौंदर्य छरिएकोछ तथा यई क्षेत्रमा प्रकृतिको बिभिन्न छटाहरू हेर्न मिल्दछन्। यो क्षेत्र विभिन्न प्रजातिहरूका प्राणिहरू तथा वनस्पतिहरूबाट संपन्न छ।

मिजो’ शब्दको उत्प‍त्तिका बारेमा ठीकसित ज्ञात छैन। मिजोरम शब्दको स्थानीय मिजो भाषामा अर्थ छ, पर्वतनिवासीहरूको भूमि। १९ औं शताब्दीमा यहाँ ब्रिटिश मिशनरीहरूको प्रभाव फैल्यो र यस समय त अधिकांश मिजो मानिस ईसाई धर्मलाई नैं मान्थे। मिजो भाषाको आफ्नो कुनै लिपि छैन। मिशनरीहरूले मिजो भाषा रे औपचारिक शिक्षाका लागि रोमन लिपिलाई अपनाए। मिजोरममा शिक्षाको दर तेजीले बढिरहेकोछ। वर्तमानमा यो ८८। ८ प्रतिशत छ, जोकि पूरा देशमा केरलका पछि दोस्रो स्थानमा छ। मिजोरम शिक्षाका क्षेत्रमा सबैभन्दा पहिला स्थानमा आउनका लागि ठुलो प्रयास गर्दैछ ।

मिजोरमको अधिकतर जनसंख्या मिजो मानिसहरूको हो। मिजो स्वयं धेरै अन्य प्रजातिहरूमा बाँडिएका छन जईमा लुशाई मानिसहरूको सँख्या सब्भन्दा अधिक छ जो राज्यको जनसंख्याको दुई तिहाईभन्दा अधिक हो। अन्य प्रमुख प्रजातिहरूमा राल्ते, म्हार, पोई र पवाई छन्। गैर मिजो प्रजातिहरूमा सबैभन्दा प्रमुख चकमा प्रजाति हो।

राज्यको लगभग ८५% बाट अधिक जनसंख्या ईसाई छन् रे ईमध्ये अधिकतर प्रेसबिटेरियन र बैप्टिस्ट छन। राज्यको चकमा प्रजाति बौद्ध हुन्छन्। राज्यमा हिन्दूहरू र मुसलमानहरूको संख्या लगभग नगण्य छ।




#Article 249: मिस नेपाल २००७ (103 words)


डावर वाटिका मिस नेपाल २००७, मिस नेपाल अन्तर्गतको १३औँ संस्करण वीरेन्द्र अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन सभा केन्द्र, काठमाडौंमी सन् २००७ अप्रिल ७ मी सम्पन्न भयाको हो । यस प्रतियोगिताको विजेता पाटनकी सिताश्मा चन्द भइन ।

यस प्रतियोगिता हुँदैगर्दा माओवादी तथा नारीवादी सङ्गठनहरूले खुबै हो-हल्ला गर्‍याका थ्या ।  यस प्रतियोगिताको प्रत्यक्ष प्रसारण नेपाल टेलिभिजनबठेई गरियाको थ्यो । यस प्रतियोगिताका मुख्य सञ्चालकमी अभिनेता राजेश हमाल रह्याका थ्या ।

यस प्रतियोगिताको विजेता सिताश्मा चन्द भइन जसले नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै जनवादी गणतन्त्र चीनको सान्यामी सम्पन्न मिस वर्ल्ड २००७मी सहभागिता जनाइन । त्यसैप्रकार पहिलो उप-विजेता बन्दना शर्माले नेपालको प्रतिनिधित्व भियतनामको हा ट्राङमी सम्पन्न मिस अर्थ २००७ मी सहभागिता जनाइन । 




#Article 250: मिसिसिपी नदी (253 words)


मिसिसिप्पी नदी (अंग्रेज़ी: Mississippi river, मिसिसिप्पी रिवर) उत्तर अमेरिका का महाद्वीप को सब से ठुलो नदी मंडल हो। यो पूरा रुपमि संयुक्त राज्य अमेरिका का क्षेत्र भीतर बगन्छ।यई नदी को स्रोत मिनेसोटा राज्य का इटास्का ताल मि छ जहाँ बा यो घुमावों का साथ दक्षिण तिर जान्छ। २,३२० मील (३,७३० किमी) को यात्रा तय गरि यो मेक्सिको को खाड़ीमि नदीमुख (डॅल्टा) बनाई विलय हुन्छ। मिसिसिप्पी लाई धेरै उपनदि पानी प्रदान गरन्छन और यइलो जलसंभर मि ३१ अमेरिकी राज्य और दक्षिणी कनाडा का केई भूभाग अाउन्छन। यो नदी विश्व को चौथो सब से लामो नदी हो और पानी को प्रति-घण्टा बहाव का मात्रा मि दसौं सब से ठूलो हो।

मिसिसिप्पी ले संयुक्त राज्य अमेरिका का इतिहास मि बहुत अहम भूमिका निभाया छ। मिसिसिप्पी का किनारका मूल अमेरिकी आदिवासी क़बीले १०,००० सालदेखि रहन्थे। धेरैजसो शिकार-जुगाड़ को जीवन बिताउथे, यिनमि केहि कृषि आधारित समाजमि रहन्थे। यूरोपियन उपनिवेशीकरण पछि धेरैजसो यूरोपीय मूल का मान्स यहाँ अाएर बसे और ज़्यादातर मूल आदिवासिलाई लखेटे वा मारिदिए। केही समयका लागि यो महान नदी यूरोपियान मान्सलाई यई अघाडी पश्चिममि फैलनमि बाधा बनी रयो पछि बिस्तारै यो नावी यातायात का लागि प्रयोग गरिन थालियो।

यो नदी अपना बहाव ले अपनु जलसंभर क्षेत्रमि यति उपजाऊ माटो थुपारन्छ कि यइलाई विश्व को सबसे अधिक उपजाऊ क्षेमि गिनिन्छ। यई नदी लाई अमेरिका का पूर्वी और पश्चिमी भागका बीच को सीमा रेखा मानिन्छ। अमेरिकी संस्कृति मि कुनै वस्तु का बारेमि कुरा गर्दा अाम रुपमि यो भनिन्छ फ़लानो कारख़ाना मिसिसिप्पी का पश्चिम मि सब से ठूलो हो या फ़लानो पर्वत मिसिसिप्पी का पूर्वमि सब से उचो हो।




#Article 251: मेक्सिको सिटी (120 words)


मेक्सिको नगर, जईलाई स्थानीय स्पेनी भाषा मी सिउदाद दे मेहिको (Ciudad de México) रे अंग्रेज़ी मी मेक्सिको सिटी (Mexico City) भनिन्छ, उत्तर अमेरिका को मेक्सिको देश को राजधानी रे सबहै ठुलो शहर हो। सन् २०१५ को अनुमान का अनुसार यहाँ ८९ लाख मान्सु बस्दथे। यई संख्या का अनुसार यो पृथ्वी को पश्चिमी गोलार्ध (हेमिसफ़ियर) को सबहै ठुलो नगर हो रे विश्व का स्पेनी भाषा बोलने वाला सबहै विशाल शहर पन हो।

भौगोलिक रूप मी मेक्सिको नगर विश्व को सबहै ऊँचो राष्ट्रीय राजधानिमाई एक हो - यो २,२४० मीटर (७,३५० फ़ुट) माई मेक्सिको को मध्य को उच्च पठारी क्षेत्र मी एक घाटी मी स्थित छ।तुलना का लागि भारत को शिमला शहर २,२०६ मीटर (७,२३८ फ़ुट) को औसत ऊँचाई मी रया छ।




#Article 252: मेघालय (267 words)


मेघालय भारतको उत्तर पूर्वमा एउटा राज्यको नाउ हो। मेघालयको क्षेत्रफल लगभग २२,३२९ वर्ग किलोमीटर छ। यहाँको जनसंख्या २,१७५,००० छ २०००। यईको उत्तरमा आसाम, जुन ब्रह्मपुत्र नदीसित विभाजित हुन्छ, रे दक्षिणमा बंगलादेश छ। यईको राजधानी सुन्दर शहर शिलोंग हो जईको जनसँख्या लगभग २६०,००० छ। मेघालय पहिला आसाम राज्यको अभिन्न अंग थियो जईलाई २१ जनवरी १९७२ मा विभाजित गरि नयाँ प्रान्त बनाईयो।

मेघालयको जलवायु उपोष्ण (उष्ण र शीतको मध्य) तथा आर्द्र छ। वार्षिक वर्षा १२०० से.मी. सम्म हुन्छ जसले गर्दा यो राज्य देशकै सबै भन्दा गीलो राज्य भनिन्छ। चेरापूंजी, जुन राजधानी शिलांगदेखि दक्षिणमा छ, ले एउटा कैलेंडर महीनामा सर्वाधिक बर्षाको विश्व कीर्तिमान स्थापित गरेको छ। जबकि यसै शहरको नजीकको गाँउ मावसिनरामको नाम सर्वाधिक सालाना बर्षाको रेकर्ड दर्ज छ। राज्यको लगभग एक तिहाई हिस्सा वनाच्छादित छ। राज्यको गारो, खासी र जयंतिया पहाडहरू त्यति अग्ला छैनन्। शिलांग शिखर, जसको उँचाई १९६६ मीटर छ, सर्वोच्च शिखर हो। कतिपय गुफाहरूमा चूना जलको विभिन्न आकृतिहरू छन् जसमा स्टेलैक्टाईट र स्टेलैग्माईट जस्तो आकृतिहरू विख्यात छन्।

जनजातीय आबादी कुल जनसंख्याको लगभग ८५ प्रतिशत छ। लगभग ५०% खासी छन त्यस पछि गारो छन जईको जनसंख्या एक तिहाई छ। यईका अतिरिक्त जयंतिया तथा हजोंगहरू पनि छन। लगभग १५ प्रतिशत आबादी अजनजातीय छ जसमा बंगाली तथा शेख शामिल छन। यो देशको तीन राज्य मध्यबाट एउटा हो जहाँ ईसाई बहुमत छन, अन्य दुई राज्य - नागाल्याण्ड र मिजोरम पनि पूर्वोत्तर भारतमा नै छ। खासीहरू क्याथोलिक हुन जबकि गारोहरू बाप्टिस्ट।

राज्य सरकारले हालांकि पर्यटनलाई बढावा दिई रहेको छ तर आतंकवादी संगठन उल्फा र बोडो राष्ट्रिय लोकतांत्रिक मोर्चा, गारो पहाडहरूलाई आफ्नो गतिविधिहरूको थलो बनाई रहेको छन्। घना जंगल र बंगलादेशको सीमा नजीक भएको हुनाले यो ठाउ एउटा राम्रो लुक्ने स्थान बनेको छ।




#Article 253: मारिया क्युरी (205 words)


मारिया क्युरी () (वाल्यकालको नाम: मारिया सालोमिया स्कोलोडोवस्का) (; ; (१८६७ नोभेम्बर ७ - १९३४ जुलाई ४) एक विख्यात भौतिकविद रे रसायनशास्त्री थिइन । उनले रेडियम तत्व पत्ता लगाएकी थिइन् । विज्ञानको दुई शाखामा (भौतिक शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार तथा रसायन शास्त्रमा नोबेल पुरस्कार)मी नोबेल पुरस्कार बठे सम्मानित हुन्या पल्लो वैज्ञानिक हुन । वैज्ञानिक आमा मेरीका दुबै छोरीहरूले पनि नोबल पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए। जेठी छोरी आइरीन लाई १९३५मी रसायन विज्ञानमी नोबेल पुरस्कार प्राप्त भया थ्यो भन्या कान्छी चेली ईव लाई १९६५मी शान्तिका लाई नोबेल पुरस्कार जितेई थिइन।
म्याडम क्युरी आधुनिक विज्ञान जगत्लाई महत्वपूर्ण योगदान दिइवर गौरवमय स्थान राख्दु सफल साधिका हुन्। एउटै वंशमी पहिलो रे दोस्रो पुस्ताका गरी पाँच जना सदस्यले नोबेल पुरस्कार भित्र्याउन सक्दु विश्वकै लागि उदाहरण भया छ। आफ्नो जीवनकालमी म्याडम क्युरी दुईपटक नोबेल पुरस्कारबठे विभूषित भइन् भण्या यिनका पति पियरे क्युरी,छोरी इरेने क्युरी एवम् ज्वाई फ्रैकरिक जुलियटले लै नोबेल पुरस्कारबठे विभूषित हुन्या अवसर पाए।

म्याडम क्युरीको जन्म ७ नोभेम्बर १८६७ मी पोल्यान्डा राजधानी वार्सामी भया थ्यो। यिनको बाल्यकालको नाउ मारियासालोमिया स्कोलोडोवस्का थ्यो। यी दस वर्ष पुगंज्या यिनरि इज्याको क्षयरोगले मृत्यु भयो। उनकी एक दिदीको लै अल्पायुमै मृत्यु भया थ्यो। उनि, उनकी एउटी दिदी रे दाइ तीनैजनाले बिद्यालयमी उत्कृस्ठ स्थान प्राप्त गर्या थ्या। उनीकी दिदी रे दाइ दुब्वै स्थापित योग्य चिकित्सक भया ।  




#Article 254: मैथिली भाषा (179 words)


मैथिली (; Maithilī)  भारोपेली भाषा हो जो मुख्य रूप मी भारत का उत्तरी बिहार रे नेपाल का पूर्वी तराई का क्षेत्रअन मी बोलीन्छे। यो प्राचीन भाषा समूह भारोपेली भाषा परिवार अन्तर्गत पड़न्छे रे भाषाशास्त्र का हिसाब ले बङ्गाली, आसामी, उडिया रे नेपाली सित येइ को भौत नजिक को सम्बन्ध छ  येइ भाषा कि आफुनी तिरहुता लिपि भया लै येइ को प्रयोग अच्याल न्यून छ। अच्याल मैथिली भाषा देवनागरी मी लेख्ख्या गरिन्छ।

सन् २००२ मी मैथिली भाषा लाइ भारत को संविधान का अठाउँ धारा मी समावेश गरिया३ हो। जै ले गद्दा येइ भाषा लाइ शिक्षा, सरकारी निकाय रे और आधिकारिक प्रयोजन मी प्रयोग गद्दु सकिन्छ। सन् २०१५ मी मैथिली लाइ नेपाल को संविधान २०७२ का भाग १, धारा ५ मी आधिकारिक भाषा का रूप मी राखिया३ हो। भारत कि यो भाषा भारत कि सब है ठुलि भाषा अन्तर्गत पडुन्छे भन्या नेपाल कि दोसरि ठुलि भाषा हो।  सन् २०११ तक्क यो भाषा लगभग ४ करोड ४७ लाख मानिस हताँ बोलीनेइ अरिन्छे जै मध्ये नेपाल मी मात्तरै २८ लाख रे भारत मी ३ करोड ४७ लाख मान्स मातृभाषा का रूप मी बोल्लाहान्।




#Article 255: युरोप (204 words)


युरोप महादेश एसिया महादेश को पश्चिममा रे अफ्रिका महाद्वीप को उत्तरमाई रया छ।

यूरोप यूरेसियाको पश्चिमी भाग हो।यूरोप का उत्तरमी उत्तरी सागर, पश्चिममी एटलान्टिक सागर, दक्षिणमी भूमध्यसागर रयाछन भन्या पूर्वी सिमाना एसिया संग जोडिया छ जुन युराल पर्वतले छुट्टिया छ।

यूरोप ले करिब १०,१८०,००० वर्ग किलोमिटर वा पृथ्वीको २% भूभाग (६.८% क्षेत्रफल) ओगट्या छ। राजनैतिक रुपमी यूरोपमी ५० सार्वभौम राष्ट्र छन।रसिया सबैहै ठूलो रे सबैहै बढी जनसंख्या भयाको देश हो।जहाँ महादेशको ३९% जमिन रे  १५% जनसंख्या रया छ। यूरोपमी ७४० मिलियन (११% विश्वको) जनसंख्या रया छ।

यूरोप पश्चिमी सभ्यता प्राचीन ग्रिकको जन्मभूमि हो ।स्थानान्तरण कालमी रोमन राम्राज्यको समाप्ति संगै प्राचीन इतिहास को समाप्ति भइ नयाँ युगको सुरु भयो जइलाई मध्य युग भनिन्छ। मानवताको पुनर्जीवन, अन्वेषण, कला रे विज्ञानले नयाँ युगको गति लियो। अन्वेषण युगपछि यूरोप ले विश्व मामिलामा श्रेष्ठ भूमिका खेल्यो। १६अौं रे २०अौं शताब्दी का बिच यूरोपियन शक्ति ले अमेरिका, अधिकांश अफ्रिका, ओसिनिया रे अधिकांश एसिया माथि आफ्नो नियन्त्रण जमायो। 

१८ अौं शताब्दी का अन्त्तिरको ग्रेट ब्रिटेनको अौद्योगिक क्रान्ति ले पश्चिम यूरोप को आर्थिक, सांस्कृतिक, रे सामाजिक क्षेत्रमी आमुल परिवर्तन ल्यायो जुन विश्वभर फैलियो। दुबै विश्वयुद्ध धेरैजसो यूरोप का भूभाग मी भया ।जसले पश्चिम यूरोप को विश्व प्रभुत्व कमजोर भयो रे २० अौ शताब्दी को मध्यमी सोभियत संघ रे अमेरिका शक्ति मी आया।

 




#Article 256: रङ्ङ (161 words)


रङ्ङ हमरा चारैहण छ। यो एक अनुभूति हो जो हमरा जिन्नगीमी जिज्ञासा रे भावना थपन्छ। हमले लौन्या लत्ता भठेइ लीबर हमले बनौन्या चित्र सप्पै रङ्ङा वल्तिरपल्तिर घुम्दान। रङ्ङ नभया भयाले सायद यो सन्सार यिति रुबस हुनेइथेन। रङ्ङ भावनालाई वर्णन अद्दाइ प्रयोग अद्द सकिन्छ; हम निलो महसुस अद्द सक्दाउँ, रातो तातो हुन्छ।

रङ्ङ प्रकाशो एक गुण हो। जब प्रकाश हमरा अँखामी पणन्छ तै बेला हमलाई रङ्ङो अाभास हुन्छ। आधारभूत रङ्ङ तीन हुनान - रातो, निलो, रे हरियो। और सप्पै रङ्ङ यिन तीनै रङ्ङ फरक-फरक अनुपातमी मिसाइबर बनाउन सकिन्छ।

लिनियर भिजुयल स्पेक्ट्रम:

रङ्ङ हज्जारौँ साल पैली बठेइ प्रयोग अरिन पस्या हो। अच्याल कृतिम रङ्ङो प्रयोग हुन पस्या लै पैली प्राकृतिक रङ्ङलाई प्रयोग अरन्थ्या। हरियो रङ्ङ बनाउनाइ हरिया वनस्पतिको, पेऽलो रङ्ङ बनाउनाइ हल्दो, तस्याइँ और लै भौत चीजो प्रयोग अरिन्थ्यो।

RGB रङ्ङ मोडलमी रता, हरिया रे निला रङ्ङलाई प्राथमिक रङ्ङ भण्णान जो कम्प्यूटर या टिभीका पर्दामी हर प्रकारा: रङ्ङ बनौनाइ काम औनान। तन तल्तिर टेबुलमी दियिया छन्।

बर्ता प्रयोगमी औन्या रङ्ङ तल्तिर दियिया छन्।




#Article 257: रवीन्द्रनाथ ठाकुर (337 words)


रवीन्द्रनाथ ठाकुर वा रवीन्द्रनाथ टेगोर (बङ्गला: রবীন্দ্রনাথ ঠাকুর रोबिन्द्रोनाथ ठाकुर) (७ मे, १८६१ कोलकाता, भारत – ७ अगस्ट, १९४१) विश्वविख्यात कवि, साहित्यकार, दार्शनिक रे भारतीय साहित्यका एकमात्र नोबेल पुरस्कार विजेता हुन् ।

उनको काव्यरचना गीताञ्जलि का लागि उनलाई सन् १९१३मा साहित्य तर्फको नोबेल पुरस्कार प्रदान गरिया थ्यो। 

गीताञ्जलि बठे एक लोकप्रिय रचनाः

एक अर्को लोकप्रिय रचनाः 

धोने धान्ये पुष्पे भोरा, आमादेईर बसुन्धरा 
ताहार माझे आछे देशेक सकोल देशेर शेरा 
ओ जे स्वप्नों दिये तोइरी शे देश स्मृति दिये घेरा 
ऐमोन देशटि कोथाये खुंजे पाबे नाको तुमि 
सकोल देशेर रानी शे जे आमार जन्मोभूमि - २ ॥धृ॥ 

चन्द्रो सुरजो ग्रोहो तारा कोथाये उजलो ऐमोन धारा 
कोथाये ऐमोन खालेय तोरीर ऐमोन कालो मेघेय 
ओ तार पाखिरे डाके घूमिये पोडी पाखिर डाके जागेय || १ || 

एतो स्निग्धो नदी काहार कोथाये ऐमोन धूम्र पाहाड 
कोथाये ऐमोन होरित खेत्रो, आकाश तौलेय मेशे 
ऐमोन धानेर ओपोर ढेऊ खेलेय जाय बाताश काहार देशे || २ ||
 

पुष्पे पुष्पे भोरा साखी कुंजेय कुंजेय गाहेय पाखी 
गूंजरिया आशेय ओली पूंजेय पूंजेय धेये 
तारा फोलेर उपौर घूमिये पावरेय फुलेर मोधु खेये || ३ || 

ओ माँ तोमार चरोन दूटी बोक्खे आमार धोरी 
आमार एई देशेतेय जन्मो जेनो एई देशेतेय मोरी || ४ ||

उपर्युक्त रचना बंगाली फोंट्स मा :

ধানা-ধান্যে-পুশ্পে ভারা আমাদেরা এ,ই বসু.ন্ধারা
তাহারা মাঝে আছে ডেসা ঐকা সকলা দেশেরা সেরা
ও যে স্বপ্নো দিয়ে তো,ইরিই সে ডেসা স্ম্঱^ইতি দিয়ে ঘেরা
আইমনা দেশটি কথা,ও খু.ঞ্জে পাবে নাকো তুমি-
সকলা দেশেরা রানীই সে যে আমারা জন্মভূমি ..ধ..

চা.ন্দ্রা সুর্য়া গ্রহা তারা কোথায়া উজলা আইমনা ধারা
কোথায়া আইমনা খেলে টোরীরা আইমনা কালো মেঘে
ও তারা পাখিইরা ডাকে ঘুমইয়ে পোডী পাখিইরা ডাকে জেগে ..१..

এতো স্নিগ্ধো নদীই কাহারা কোথায়া আইমনা ধুমরা পাহাড
কোথায়া আইমনা হরিতা খেট্রও আকাসা তলে মেসে
আইমনা ধানেরা উপোড়া ধে,অযূ খেলে জায়া বাতাসা কাহারা দেশে ..२..

পুষ্পে-পুষ্পে ভারা শাখিই কু.ঞ্জে-কু.ঞ্জে গাহে পাখিই
গু.ঞ্জারিয়া আসে আলী পূ.ঞ্জে-পূ.ঞ্জে ধেয়ে
তারা ফুলেরা উপোড়া ঘুমইয়ে পোডে ফুলেরা মধু খেয়ে ..३..

ভায়েরা-মায়েরা ঐইতো স্নেহা কোথায়া গেলে পাবে কেহা
ও মযা.ন তোমারা কারাণা দুউটি বাকখে আমারা ধরিই
আমারা এ,ইই দেসেতে জন্মা জেনো অ,ইই দেসেতে মরিই ..४..

रवीन्द्र सङ्गीत इन्टरनेट वेवसाइटमाइ सुन्नयाई




#Article 258: राँची (538 words)


राँची भारत को एक महानगर हो र यो झारखण्ड प्रदेशको राजधानी हो। पहिले जब यो बिहार राज्यको हिस्सा थियो तब गर्मिमा आफ्नो अपेक्षाकत ठण्डा मौसमका कारण प्रदेशको राजधानी हुने गर्दथ्यो। झारखंड आंदोलनका बेला राँची यईको केन्द्र हुने गर्थ्यो। राँची एक प्रमुख औद्योगिक केन्द्र पनि हो। जहाँ मुख्य रूपबाट एच. ई. सी. (हेवी इंजिनियरिंग कारपोरेशन), स्टील अथारटी अफ इंडिया, मेकन इत्यादिका कारखाना छन्। राँची साथ साथ जमशेदपुर रे बोकारो यई प्रान्तका दुई अन्य प्रमुख औद्योगिक केन्द्र हुन।

झारखंडको राजधानी रांचीमा प्रकृतिले आफ्नो सौंदर्यलाई खुलेर लुटायाको छ। प्राकृतिक सुन्दरताका बाहेक रांचीले आफ्नो सुन्दर पर्यटक स्थलहरूको दममा विश्वका पर्यटक मानचित्रमा पनि यथेष्ट चिन्हारी बनायाको छ। गहरूडा हिल रे रक गार्डन, माछा घर, बिरसा जैविक उद्यान, टैगोर हिल, मैक क्लुस्किगंज र आदिवासी संग्राहलय यसको प्रमुख पर्यटक स्थल हुन। यी पर्यटक स्थलहरूको भ्रमण गर्न बाहेक यहाँ प्रकृतिको बहुमूल्य देन झरनाहरूको छेउ राम्रो पिकनिक पनि मनाउन सक्दछन्। रांचीका झरनाहरूमा पांच गाघ झर्नु सबै भन्दा सुन्दर हो किन भने यो पांच धाराहरूमा झर्दछ। यो झरना र पर्यटक स्थल मिलेर रांचीलाई पर्यटनको स्वर्ग बनाउँछन् र पर्यटक शानदार छुट्टिहरू बितानेको लागि हरेक वर्ष यहाँ आउँछन्।

गहरूडा हिलमा पिकनिक मनानेका बाहेक पर्यटक रांचीमा माछाघर र मूटा गोही प्रजनन केन्द्र हेर्न जान सक्दछन्। माछाघरमा पर्यटक विभिन्न प्रजातिनीहरूको रंग-बिरंगी माछाहरूलाई हेरेर र खरीद सक्दछन्। जबकि गोही प्रजनन केन्द्रमा लगभग ५० गोहीहरूलाई हेर्न सकिन्छ। यो दुइटै धेरै सुन्दर छन् र पर्यटकहरूलाई धेरै पसंद आउँछन्। ती माछा र गोहीहरूका सुन्दर चित्रहरूका फोटो खींचेर पनि लान्छन्।

टैगोर हिलको गणना रांचीको प्रमुख पर्यटक स्थलहरूमा गरिन्छ। यो पर्यटकहरूका बीच राम्रो पर्यटक स्थलका रूपमा प्रसिद्ध छ। तिनिहरूलाई पहाडमा आएर धेरै राम्रो लाग्दछ किन भने यस पहाडीबाट पूरा रांचीको मनोरम दृश्य हेर्न सकिन्छ। पहाडीमा पत्थरहरूबाट बनेको शांतिधामलाई पनि हेर्न सकिन्छ। यसको निर्माण गुरुदेव रविन्द्रनाथ टैगोरका ठूलो भाइले गराएका थिए।

यूरोपि‍यन शैलीका भवनहरू र आदिवासी संग्राहलयको लागि मैक क्लुस्किगंज स्थानीय निवासीहरू सहित पर्यटकहरूमा पनि धेरै लोकप्रिय छ। यहाँमा धेरै सुन्दर भवन हेर्न सकिन्छ। भवनहरूका बाहेक यहाँ आदिवासी संग्राहलयको स्थापना पनि गरिएको छ जसमा आदिवासीहरूका इतिहास र संस्कृतिसँग जोडिएका धेरै महत्वपूर्ण तथा ऐतिहासिक वस्तुहरूलाई हेर्न सकिन्छ।

प्रकृतिका अनमोल उपहार झरनाहरूलाई रांचीका पर्यटन उद्योगको आत्मा मानिन्छ। यी झरनाहरूमा हुन्डरू, जोन्हा, दसम र पांच गाघ झरना प्रमुख छन्। यो झरना त सुन्दर छन् नैं किन भनें यिनका छेउ-छाउ का दृश्य पनि धेरै सुन्दर छन् जुन पर्यटकहरूलाई मन्त्र-मुग्ध गरिदिन्छन्। यी सबै झरनाहरूमा जोन्हा झरना प्रमुख हो किन भने यस झरनाको छेउ भगवान बुद्धको मन्दिरको दर्शन गर्न सकिन्छ। पर्यटकहरूलाई यो झरना खासतौरबाट आकर्षित गर्दछ किन भने यहाँ तिनलाई बस्नको लागि रेस्ट हाऊसको निर्माण गरिएकोछ।

रांचीमा पर्यटकहरूको सुविधाको लागि हवाई अड्डाको निर्माण गरिएको छ। अत: राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय वायुसेवाहरू द्वारा सजिलै सित रांचीसम्म पुग्न सक्दछन्।

रांचीमा हवाई अड्डाका बाहेक रेलवे स्टेशनको निर्माण पनि गरिएको छ। रांची रेलवे स्टेशन भारतका प्रमुख स्थानहरूबाट रेलगाडीहरू द्वारा राम्रो तरिका जोडिएको छ।

राष्ट्रिय राजमार्ग २३ र ३३द्वारा बसहरू र निजी वाहनहरू द्वारा सजिलै सित रांचीसम्म पुग्न सकिन्छ।

राँचीमा धेरै नाम चलेका शैक्षिक संस्थान छन्।

जेवियर इंस्टीट्यूट अफ सोशल सर्विस

पुरानो राँचीमा धेरै सिनेमा घर हुने गर्थे, किन भनें शहरीकरणका बढते दवाबको कारणबाट र सिनेमा जाने मानिसहरूको संख्यामा आएको गिरावटको कारणबाट पछिल्लो केही बर्षहरूमा राँचीमा धेरै सिनेमा घर बन्द भइ सकेका छन्। पछिल्लो वर्ष (२००६)मा पनि उपहार एवं प्लाजालाई बन्द गरियो। अब त्यस ठाउमा आधुनिक मल्टीप्लेक्स माल बनाई रहेको छ। महाराष्ट्र एवं दिल्ली जस्तै विकसित राज्यहरूको रूपमा झारखंड सरकारले पनि मल्टीप्लेक्स बनाउनेहरूको लागि धेरै किसिमको कर-छूटको पनि घोषणा गरेको छ।




#Article 259: राजनाथ सिंह (232 words)


राजनाथ सिंह (जनम १० जुलाई, १९५१ वाराणसी, उत्तर प्रदेश, भारत) भारता: यक प्रमुख राजनीतिज्ञ रे अच्याल  तथा वर्तमान सत्ता दल भारतीय जनता पार्टी का पूर्व अध्यक्ष हन्। उन पैली भाजपा: युवा स्कंधैं तरफ भाजपा: उत्तर प्रदेश (जो उनरो गृह राज्य लगै हो), ईकाई का अध्यक्ष थ्या। प्रारम्भ माइ उन भौतिकी का व्याख्याता थ्या, पुइ लै छँटाइ जनता पार्टी टित जोड़ीनाइ खिलाइ उन ले राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ सित आफना दीर्घ सम्बन्धअनो: उपयोग अर्यो, जै ले अद्दा उन उत्तर प्रदेश माइ कतिब पदअन माइ विराजमान भया।

 
राजनाथ सिंहो: जनम  उत्तर प्रदेश राज्या:  यक ना:ना गाउँ, भाभोरा माइ भया: हो। उनरा बुबा: नाउँ राम बदन सिंह रे इजा: नाउँ गुजराती देवी हो। यिन तै क्षेत्रा: यक साधारण कृषक परिवार माइ जन्मिया: हन् रे पछा जाइबरे उन ले गोरखपुर विश्वविद्यालय बठेइ प्रथम क्ष्रेणी माइ भौतिक शास्त्र माइ आचार्यै उपाधि हाँसिल अर्यो। उन १३ वर्षै उमर बठेइ (सन् १९६४ बठेइ) संघ परिवार सित जोड़िर्यान् रे मिर्ज़ापुर माइ भौतिकी व्याख्यताइ नौकरी लग्या पाछा लगै संघ सित जोड़िरया। सन् १९७४ माइ, चानि माइ यक चमकदार रता तिलका: सङ्ङ, उन लाइ  सचिव नियुक्त अरियो।

राजनाथ सिंह ले आफुना राजनैतिक जीवनै शुरुवात उत्तर प्रदेश बठेइ शुरू अर्या: हो, उन सन् २००० बठेइ सन् २००२ सम्म उत्तर प्रदेशा: मुख्यमन्त्री तथा राष्ट्रीय जनतान्त्रिक गठबन्धना: शासन माइ कृषि मन्त्री रया। राजनाथ सिंह दुइ फेर पार्टी का अध्यक्ष लगै होइरैथ्या। येइ है पैली यो उप‍लब्धि केवल अटल बिहारी वाजपेयी रे लाल कृष्‍ण आडवाणी मात्तरी थि।




#Article 260: राजविराज नगरपालिका (329 words)


नेपालोऽ पैल्लो शहरी योजना गरिबर बसालियाऽ सप्तरी जिल्लाऽ सदरमुकाम राजविराज तराई को सप्पै है पैल्लो रे अधिराज्योऽ चौथो ठुलो नगरपालिका हो। वि.सं. १९९४ तिर सप्तकोशी नदी ले पुरना सदरमुकाम हनुमाननगर लाइ कटानि अद्द पस्या पाछा सदरमुकाम अर्खि ठउर साद्दाइ उपयुक्त जग्गाइ खोजि हुन पसि। तत्कालीन बडाहाकिम प्रकाश शमशेर जबरा ले उपयुक्त ठउर खोजिबर शहर बसौनेइ जिम्मेवारी ख्याति प्राप्त इन्जिनियर डिल्लीजङ्ग थापा लाई सौँपिराइथ्यो। उन ले आफुनो जमिनन्दारि मौजा रयाऽ जोलहरी मलेठ गाउँ नजिकै का राजपुर मौजा मी सदरमुकाम बसौन्या पक्का अर्यो। तै बगत सुन्दर शहराऽ रूप मी प्रसिद्धि पायाऽ भारत जयपुराऽ नक्शा बमोजिम शहरी योजना गरिबर वि.सं.१९९८ मी राजविराज शहर बसाइयो। राजदेवी भगवती लाइ सेन राजाऽ इष्टदेवी माणिन्छ। राजदेवी मन्दिर याँ अवस्थित हुनु हो कारण याँ सेन राजाअनैऽ कचहरी गद्देरइ ठउर, दरवार, किल्ला रनु हो। शहर विकास खिलाइ चायिन्या आधारअन भयाऽ हुनाले २०१६ साल मी राजविराज लाइ नगरपालिका घोषणा गरियाऽ थ्यो। नगरपालिकाऽ पूर्व मी खाँड़ो खोला, पश्चिम मी जमुनी मधेपुरा, उत्तर मी मलेठ रे दक्षिण मी बोरिया गाविस छन्। योजनाबद्ध किसम ले व्यवस्थित राजबिराज छाँटोइ व्यवसायिक रूप मी ऐतिर बड़िबर २०१० साल तिर पूर्वी नेपालाऽ तराई रे पहाड़ी जिल्लाऽ व्यापारिक केन्द्राऽ रूप मी विकसित भयो। नगरपालिका मी ऐतिहासिक राजदेवी, दुर्गा भगवती, वागेश्वरी भगवती, हनुमान, रामजानकी, राधाकृष्ण, विष्णु, बैष्णवी काली, महादेव लगायताऽ मठ मन्दिर तथा मुस्लिम समुदायोऽ जामे मस्जिद रे जैन धर्मावलम्ब्याऽ मन्दिरअन छन्।

नगरपालिका मी बामन, क्षेत्री, थारू, हरिजन, यादव, मुस्लिम, जैन, मारबाडी, दास, डुम, मण्डल, देव, साह, हलखोर जाति को बसोबास छ। हिन्दु, मुस्लिम, जैन, बुद्ध धर्म माण्ण्या आपस मी मिलिबर बसिर्याहान्। हर धर्मावलम्बीइन को आफुना-आफुना रीतिरिवाज तथा काजवार रे कला-संस्कृति छ। कामकाजाऽ रूप मी नेपाली भाषा प्रयोग अद्द्या अर्या लै येइ ठउर बर्ती अरिबर मैथिली भाषा बोलिन्छे। वि.सं. २०६८ का जनगणना अन्सारअ १९ हजार ६ सय ८४ पुरूष रे १८ हजार ५४ महिला गरिबर ३७ हजार ७ सय ३८ जनसंख्या रयाऽ नगरपालिका मी ७ हजार ७ सय ४३ घर संख्या रयाऽ छ। 

राजविराज नगरपालिका मी बिभिन्न शैक्षिक संस्थाअन रैर्याहान्। याँ को सबै है पुरानु कलेज महेन्द्र विन्देश्वरी कलेज हो जै ले त्रिभुवन विश्वविद्यालय बठेइ सम्बन्धन प्राप्त गरिराइछ।




#Article 261: राजस्थान (132 words)


राजस्थान (उर्दू:سکستان انڈیا) भारत को उत्तर-पश्चिममा एक प्रान्त हो। यो भारतको एउटा ठूलो प्रान्त हो जईको क्षेत्रफल १३२,१५० मी² वा ३४२,२६९ किमी² छ। यई प्रान्तको ठूलो भू भागमा थार मरुस्थलको फैलाव छ।राजस्थानलाई राजाहरुको भूमि को रूपमा चिनिन्छ। क्षेत्रफलको आधारमा भारत गणराज्यको सबभन्दा ठुलो राज्य, राजस्थान, भारतको उत्तर पश्चिममा स्थित छ। जयपुर यई राज्यको राजधानी एवं राज्यको सबभन्दा ठुलो शहर हो।

विश्वको सबभन्दा पुरानो पर्वत श्रृंखला, अरावली रेंज, बाट नै सुरु भयाको राजस्थानको एकमात्र हिल स्टेशन, माउंट आबू, दिलवाडा मंदिरकोनिम्ति प्रसिद्ध छ रे जैन धर्मावलम्बिहरुको पवित्र तीर्थस्थलहरुमध्ये एक हो।विश्व प्रसिद्ध केवलादेव राष्ट्रिय उद्यान पूर्वी राजस्थानको एक विश्व विरासत स्थल , आफ्नो पक्षी जीवनकोनिम्ति चिनिने, भरतपुर नजिक स्थित रहेको छ। यई ठाउंमा दुइवटा राष्ट्रिय टाइगर रिजर्व, रणथंभौर रे सरिस्का टाइगर रिजर्व, एवं भगवान श्री खाटू श्यामजीलाई समर्पित एक प्रसिद्ध मंदिर, खाटू, पनि रहेको छ।




#Article 262: राजेन्द्र विक्रम शाह (145 words)


राजेन्द्र विक्रम शाह गीर्वाणयुद्ध विक्रम शाह को जेठ सुपुत्रका रूपमा वि.सं. १८७०मा जन्म्याका हुन।राजा राजेन्द्र नेपालका पाँचौं शाहवंशीय राजा हुन। श्री ५ राजेन्द्र तीन वर्षको उमेरमा वि.सं. १८७३ मा नेपालका राजा भया।यिनको पालामा सत्ताप्राप्तिका लागी संघर्षको स्थिती चरम उत्कर्षमा पुग्याको थियो । यिनकै पालामा भिमसेन थापा ले आत्महत्या गर्नुपर्न्या बाध्यता, माथवर सिंह थापा रु गगन सिंहको हत्या भयाको थियो । दरबारिया भाइ-भारदारहरू बीचको सत्तासंघर्षको चरमोत्कर्षले यसै समयमा कोत पर्व, भण्डारखाल पर्व, अलौ पर्व जस्ता कुख्यात् पर्वहरू भए रे कैयौं निर्दोष मानिसहरू मारिया। यी राजा आफ्नो जीवनको लामो समयसम्म (वि.सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म) शाही बन्दीका रूपमा जेलमा रहन पुग्या। जंगबहादुरको विरोध गर्याका कारण नै त्यसो हुन गयाको थियो । यिनि काशी बस्दा जंगबहादुर विरोधी काम गर्याको अभियोगमा राज्यच्युत हुनुका साथै वि. सं. १९०४ देखि १९३८ सम्म शाही बन्दीका रूपमा हनुमानढोकामा थुनिइ बन्दी अवथामा नै पछि १९३८ वि.सं.मा बित्या।श्री ५ सुरेन्द्र राजा राजेन्द्र का छोरा हुन।




#Article 263: रातो (191 words)


रातो रङ्ङ अँखाले धेक्द सकिन्या प्रकाशा: स्पेक्ट्रममी छाड्डीचाऽल़ो रङ्ङ हो। रता रङ्ङा: प्रकाशो: तरङ्ग लम्बाइ ६२०-७४० नानोमिटर सम्म हुन्छ। रता रङ्ङा प्रकाशो आवृत्ति ~४८०-४०० THz सम्म हुन्छ। रता रङ्ङा: है बर्ता तर टेराहर्ज रेडिएसन रे माइक्रोवेभ है कम तरङ्ग लम्बाइ भया: प्रकाशलाई अधोरक्त (infrared) भण्णान।

रङ्ङा: RGB मोडलमी रातो रङ्ङ हरिया रे निला रङ्ङा: सङ्ङै प्राथमिक रङ्ङ हो जो टिभी या मोनिटरमी हर किसिमा रङ्ङ बनौनाइ प्रयोग हुनान। इसोइ अरिबर YRB रङ्ङ मोडमी लै यो रङ्ङ प्राथमिक रङ्ङ हो।

प्रकृतिमी, रकतो: रातो रङ्ङ हेमोग्लोबिन बठेइ आउँछ, सप्पै जीवा: रता रक्तकोशमी पाइन्या फलामयूक्त प्रोटिन। सूर्ज्या अस्तान्या बगत़ हुन्या Ryleig Skattering भणिन्या अप्टिकल प्रभावले शर्क रातो धेकिन्छ। शरद ऋतुमी पात anthocyanins भणिन्या pigment ले अद्दा रता धेकिनान जो गरमा: मैना: अन्यसम्म धेक्द सकिनान, जो कि हरिया रङ्ङा: chlorophyll ओ उत्पादन नहोइबर हुन्छ। विश्वमी १-२% मान्सा: रौँ रता छन; यो रङ्ङ pheomelanin भणिन्या pigment को मात्रा eumelanin भणिन्या कला pigment है बर्ता होइबर धेकिन्छ।

रातो रङ्ङ रकतो भया हुनाले पैली बठेइ एइ रङ्ङलाई बलिदान, साहस रे खतरा सित जोणिबर हेद्द्या अरिन्छ। इस्याइँ एइ रङ्ङलाई गरम, तातो, आवेग, कामुकता, रीस, प्रेम, आवेग रे आनन्द सित लै जोणिया छ। एइलाई खुसियाली का रङ्ङा: रूपमी लै माणिन्छ।




#Article 264: रानीमहल (305 words)


रानीमहल वि. सं १९५० माई शिलान्यास भई चार वर्षमी दरबार, मन्दिर, पाटीपौवा सहितको निर्माण कार्य पूरा भयाको ऐतिहासिक भवन हो। पाल्ला जिल्ला माई अवस्थित रानीमहल दरबार नेपालकै ताजमहलका रूपमी कालीगण्डकी नदीको उत्तरतर्फ हानिने मोडमाई विशाल चट्टानमाथि रयाछ। पश्चिमी कलाशैलीमी रयाको रानीमहल दरबारको बायाँतर्फ शीत्तलपाटी दरबार परिसरमा फोहराका लागि कुँदिएका ढुङ्गाले निर्मित दुईवटा पोखरी दाहिनेतर्फ पहरा दिने स्थल छ भने खुड्किलोको बायाँतर्फ एकै किसिमको शिव रे गङ्गाका दुई मन्दिर छन् । यो महल युयानी शैलीमाई बेलायती इन्जिनियरको डिजाइनमाई बनाइयाको हो। यई महलको पूर्व तिर खड्ग शमशेरको पूजा गर्ने कोठा, माथिल्लो तलामा बैठक कोठा रे मध्य तलामाई खड्ग शमशेरका कोठाहरू रया छन्। त्यस्तै वरिपरि रयाको बगैंचा रे रानी पोखरीले महल आकर्षक देखायाको छ।

दरबारको मूलढोकाबाटाई कुँदियाको ढुङ्गा रे इँट्टाबाटी बनाइयाको खुड्किलो तल सिधा कालीगण्डकी नदी कुण्डमा जोडियाको छ । प्रसिद्ध मुक्तिनाथ तिर्थ जाने मुख्यद्वार भयाकाले तिर्थालुहरूलाई बस्ने सुविधा सहितका पौवासमेत निर्माण गरियाको थियो । आफ्नी दिवङ्गत रानी तेजकुमारीको सम्झनामाई दरबारको निर्माण गरिया भयालेलै पाँच वर्षसम्म मातरै राज गर्न पायाको जानकारहरूको भनाइ छ ।

जनरल खड्ग शमशेर आफ्नी अति प्यारी रानी तेजकुमारीको सम्झनामाई इस १८९३ मि यईको निर्माण गर्याथे।  एकातर्फ बुर्जाको जग काली गण्डकी नदीमी गईरयाको महल भित्र पानी पोखरी, मन्दिर, बगैंचा आदि रयाको अत्यन्त मनमोहक ५६ फिट चौडाई ११२ फिट अग्ल्याई भएको चारतले भवन रे त्यईको वरिपरिको वातावरणले सबैको मनमा जित्याछ । पाल्पाको सदरमुकाम तानसेनबाटाई उत्तरपश्चिम २/३ घण्टा पैदल यात्राबाटी पुग्न सकिने रानीमहलको हाल पर्यटकीय सन्दर्भमाई अत्यन्त महत्व राख्या छ ।

विसं १९६० मी खड्ग शमशेरले श्री ३ को पदसहित शासनसत्ताको बागडोर आफूले सञ्चालन गर्न खोज्याको षड्यन्त्रको छनक पायापछि चन्द्र शमशेरले पाल्पामा थप सेना पठाइ तैनाथी आफनो हातमा लियाका थिए । खड्गशमशेरले आफूमाथि थप खतरा उत्पन्न हुने त्रासमाई दरबारमी रयाका सबै बहुमुल्य बस्तु छाडेर तीन साँचो रे सरकारी ढुकुटी लिई भारत पलाएन भयापछि प्रेमको प्रतिक ठानिने रानीमहल बेवारिसे बन्न पुग्याको स्थानिय वासिन्दाहरू बताउँछन् । दिवङ्गत रानीको सम्झनामाई बनाइयाकोले रानीमहल दरबारलाई 'प्रेमको प्रतिक' का रूपमाई लिइने गरिन्छ ।




#Article 265: राप्ती नदी (102 words)


राप्ती नदीका प्रमुख सहायक नदी माडी खोला रे झिम्रुक खोला भया: हुनाले यो जल सम्पदाका दृष्टिले भौती सम्पन्न छ। रोल्पा जिल्लाका महाभारत पर्वतबठे उत्पन्न भया: माडी नदि प्युठान जिल्ला होइबरी आइ रैछ। प्युठान जिल्लाको गौमुखी भण्या ठौर बठे उत्पन्न भया: झिम्रुक खोलामा (गर्दन खोला, छोपेखोला, खप्रङखोला) आदि नाना नदी नालाअन मिसिया छन्। प्युठान जिल्लाको ऐरावती भण्या ठौर माइ माडी खोला रे झिम्रुक खोला मिसिवर पछा राप्ती नदीले आफ्नो बृहत स्वरुप प्राप्त गरन्छ। ६,५०० वर्ग कि. मि. जलधार क्षेत्र भया: पश्चिम राप्ती नदीको कुल लम्वाई २५७ कि. मि. रया: छ। ये नदीबठे दाङ्ग देउखुरी उपत्यका रे बाँके जिल्ला माइ सिचांई सुविधा पुगि रैछ। 




#Article 266: रामवरण यादव (265 words)


डा. रामवरण यादव (जनम २००४ साल माघ २२ गते) नेपालआ पयिल्ला तथा भूतपूर्व राष्ट्रपति हुन। उन २०६५ साउनमी चुनीयाआ नेपालआ पयिल्ला राष्ट्रपति हुन । उनले येइ है पैल्ली स्वास्थ्य मन्त्रीया रूपमी रे नेपाली काँग्रेस पार्टीया महासचिवआ रूपमी काम अर्‍या हो। 

यादव वि.सं. २०४७ बठेइ २०५० सम्म नेपाली कांग्रेसआ सरकारमी स्वास्थ्य राज्यमन्त्री थ्या । उन वि.सं. २०५६ सालआ चुनावमी नेपाली कांग्रेसआ उम्मेद्वारआ रूपमी प्रतिनिधि सभा खिलाइ चुनीया थ्या। उइ चुनाउ पछा उन स्वास्थ्यमन्त्री भयाआ हुन्। वि.सं. २०६४ चैतआ मैना भया संविधान सभाआ चुनावमी यादव ले धनुषा ५ संसदीय क्षेत्रमी प्रतिस्पर्धा अर्‍यो । १०,३९२ मत पाइबर तै ठउर बठेइ चुनावमी उनले जित्यो। २०६५ साउन ६ मी राष्ट्रपति खिलाइ दोसर्‍याँ भयाआ चुनावमी नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (माओवादी)या उमेद्वार राम राजा प्रसाद सिंहलाई २८२ हराइबर उन नेपालआ पैल्ला राष्ट्रपतिया रूपमी चुनिया हुन। उनले संविधान सभामी पण्याआ ५९० मत मध्ये ३०८ मत पायाआ थ्यो । उनले वि.सं. २०६५ साउन ८ गते नेपालआ पैल्ला राष्ट्रपतिया रूपमी शपथ खायो । प्रधान न्यायाधीश केदारप्रसाद गिरीले उनलाई राष्ट्रपति भवन शीतल निवासमी पद रे गोपनीयताआ शपथ ख्वयया थ्यो । शपथ ग्रहण समारोहमी उइबेलाआ प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइराला लगायतआ और लै भौत पौना उपस्थित थ्या। तै पछा उनले उपराष्ट्रपति परमानन्द झालाई शपथ ग्रहण अराया थ्यो ।

रामबरण यादवकाको जनम २००३ माघ २२ गते थानी यादव र राम रति यादवका सन्ताना रूपमी भया थ्यो । उनरो विवाह जुलेखा यादव सित भया हो। यादवकि श्रीमतीको १९८३ मी मृत्यु भया हो । उनका सन्तानहरूमी दुई छोरा (डा. चन्द्रमोहन यादव र ई.चन्द्रशेखर यादव) र एउटी छोरी (अनीता यादव) हुन । यादव अहिले शीतलनिवासमा छोरा (चन्द्रमोहन यादव) र छोरी (अनीता यादव)का साथ बस्सान। उनका कान्छा छोरा (चन्द्रशेखर यादव) संयुक्त राज्य अमेरिकामी छन ।




#Article 267: रामायण (282 words)


रामायण आदि कवि वाल्मीकि द्वारा लेखिया संस्कृत को एक अनुपम महाकाव्य हो। यईका २४,००० श्लोक छन। सीता को निर्वासन, राजा नृग, राजा निमि, राजा ययाति रे रामराज्य मा कुकुर का न्याय को उपकथाअन, लवकुश को जन्म, राम का द्वारा अश्वमेघ यज्ञ को अनुष्ठान रे उई यज्ञ माइ उनरा चेला लव रे कुशले महाकवि वाल्मीकि रचित रामायण गायाको, सीताको धर्ति भितरि प्रवेश, लक्ष्मण लाई परित्याग, ५१५ ५१८ को लै वर्णन अरिया: छ। वाल्मीकि रामायणमी उत्तरकाण्ड को समापन राम का महाप्रयाण पछा भया हो।

सनातन धर्म का धार्मिक लेखक तुलसीदास जी का अनुसार सर्वप्रथम श्री राम को कथा भगवान श्री शंकर ले माता पार्वती जी लाई सुनायाथे। जहाँ भगवान शंकर पार्वती जी लाई भगवान श्री राम को कथा सुनाउनलाथ्या त्याहाँ काग (कौवा) को एक बस्न्या ठउर थ्यो और उइका भितर बस्याको काग पनि त्यो कथा सुन्नलाथ्यो। कथा पूरा हुनुभन्दा पइला माता पार्वती निदाइन तर उई पक्षी ले सप्पै कथा सुनिहाल्यो। उई पंक्षी को पुनर्जन्म काकभुशुण्डि का रूपमि भयो। काकभुशुण्डि जीले यो कथा गरुड़ जी लाई सुनाय। भगवान श्री शंकर का मुख है निस्किया श्रीराम को यो पवित्र कथा अध्यात्म रामायण का नाममी प्रख्यात छ। अध्यात्म रामायण लाई विश्व को सर्वप्रथम रामायण मानियाछ।

हृदय परिवर्तन भयाकाले एक डाकु बाट ऋषि बनेर तथा ज्ञानप्राप्ति पछि वाल्मीकि ले भगवान श्री राम का यई वृतान्त लाई पुनः श्लोकबद्ध गरे। महर्षि वाल्मीकि द्वारा श्लोकबद्ध भगवान श्री राम को कथा लाई वाल्मीकि रामायणका नाम ले जानिन्छ। वाल्मीकि लाई आदिकवि मानिन्छ तथा वाल्मीकि रामायण लाई आदि रामायण का नाम ले लै जानिन्छ।

रामायण भातृ-प्रेम को भी उत्कृष्ट उदाहरण हो। जहाँ ठुला भाई को प्रेम का कारण लक्ष्मण उनका साथ वनबाँस जान्छन् वहीं भरत अयोध्या को राज गद्दीमा बस्छन, दाईको को अधिकार भयाका कारण, स्वयं नबसेर राम का पादुका लाई प्रतिष्ठित गर्छन।




#Article 268: रामारोशन क्षेत्र (295 words)


रामारोशन क्षेत्र अछाम जिल्ला को रामारोशन गा.वि.स.माई अवस्थित पर्यटकीय क्षेत्र हो।बाह्र बण्ड, अठार खण्डका नामले चिनिने यो क्षेत्रमा बाह्रवटा ताल रे अठारवटा ठुलाठुला चउर छन। प्राकृतिक दृष्टीकोणले अत्यन्तै रमणीय यो ठाउँमाई बाह्र प्रकारका राष्ट्रीय फूल लालीगुराँस रे नेपालको राष्ट्रीय चरा डाफे पाइन्छ।बाह्रवटा तालहरुमाई सबैहै ठुलो ताल जिगाले ताल हो।जईको आकार अंग्रेजी अक्षर सि जसो छ।जुन बाटुले ताल भन्दा अली माथी छ। यहाँको सानो तालमा ताउने ताल हो। यो हाल पुरिने अवस्थामाई छ।जिगाले ताल भन्दा माथीपनि धेरै तालहरु छन।यो ताल भन्दा केहि परपट्टी ठुलाठुला चउर छन।जून अठार खण्ड का नामले प्रख्यात छन।यस्ता चउरहरु मध्येमा किनेमिने चउर सबैभन्दा ठुलो चउर हो।जईको बिच भएर कैलाश खोला बग्दछ।यो सम्भवत अछामकै ठुलो चउर हो।यईको केहि माथी पट्टी रोशन चउर छ।यो पनि धेरैनै ठुलो छ।

महादेव र पार्वतीको वासस्थानका रुपले चिनिने यो क्षेत्रमाई प्राचीन समयमा रमा रे रोशन नाम भयाका आमा रे छोरा बस्थे।उनीहरु यही बसेर गाई, बाख्रा पाल्ने गर्थे। एक दिन रमा रे रोशन दुवै गोरु बाध्ने छाना बाट बेलुका अध्यारो भइसकेको बेला घर फर्कि रयाका थिए। बाटोमा एउटा ठुलो राक्षस कराई राखेको थियो।जून अतिनै भयानक र हिंस्रक थियो र भेट्यो भने मान्छे मारेर खान्थ्यो र मानिसहरुलाई सधैजसो दुःखदिई राखथ्यो।सो राक्षसको आवाज सुनी डरले काप्न थाले र छिटोछिटो उनीहरु माथी शिव रे पार्वती बस्ने ठाउँ गए रे राक्षस पछाडि उनीहरुलाई पच्छायाउदै थियो।उनिहरुले शिव पार्वतीको धेरै ठूलो पुकार गरे । जसबाट प्रसन्न भै महादेव प्रकट हुनु भयो रमा, रोशनलाई किन मलाई पुकारेको मनुष्य भनेर सोध्नु भयो।महादेवलाइ देखेर रमा रे रोशन खुसी भए  हाम्रो ज्यान खतरामा छ, एउटा राक्षसले हामीलाई पच्छायाउदै छ।हजुरले हामि लाई बचाई दिनु पर्यो भनेर बिन्ति गरे।सो बिन्ति सुनी महादेवले प्रसन्नभै सो राक्षसलाई समाती ठुलो फलामको डोरीले ठुलो चउरमा बाधि दिनुभयो र त्यसचौरमा पानीभरी दिनु भयो।जईले गर्दा त्यो राक्षस हलचल गर्न पाएन र रमा रे रोशनले सदाकालागि सो राक्षसबाट मुक्ति पाए र कालान्तरमा सो ठाऊँ रमारोशन भनेर चिनिन थाल्यो।




#Article 269: रायपुर (172 words)


रायपुर  छत्तीसगढ को राजधानी हो। यो देश को २६ अौ राज्य हो। ०१ नवम्बर २००० मि यईलाई मध्यप्रदेश मिहै विभाजित गरि छत्तीसगढ़ को निर्माण भयाहो।

पुराना भवन एवं किलाका अवशेष मा आधारित केई इतिहासविदका मान्यतानुसार यो शहर वीं सताब्दिमि अस्तित्व मा अायाहो। ज्यादातर जनता यो १४ अौ शताब्दीमि बस्याको मान्छन

रायपुर खारुन नदी का तट मि रया छत्तीसगढ को सबसे ठुलो शहर हो। रायपुर एक ठुलो मैदान (छत्तीसगढ़ का मैदान) का मध्य मि स्थित छ जो धान का कटोरा का नाम लेलै जानिन्छ। रायपुर का पूर्व मि महानदी नदी बग्छ। उत्तर-पश्चिममि मैकाल को पहाड़ियां छ। उत्तरी तिर छोटा नागपुर को पठार और दक्षिण मि बस्तर को पठार छ। रायपुर मुम्बई-हावड़ा रेल लाइन मि है और यो सबै मह्त्वपूर्ण शहरों संग जोडियाछ। राष्ट्रीय राजमार्ग ६ शहरलाई गुज़रतासंग जोड्छ और ४३ शहर ले विशाखापट्नम संग जोड्छ। रायपुर मुम्बई, दिल्ली एव्म अन्य शहरसंग हवाई मा‍र्ग ले जोडियाछ। रायपुर को हवाई अड्डा 'माना माई रयाछ।

तापमान: गर्मी मि ४५ है २९ सेल्सिअस ठण्डि मि २७ है १० सेल्सिअस वर्षा लगभग १२० से मी (जुलाई से सितम्बर)




#Article 270: रारा ताल (367 words)


रारा ताल (अङ्ग्रेजी: Rara Lake) नेपालको कर्णाली अञ्चला मुगुमी अवस्थित नेपालो सबहै ठूलो रे प्रसिद्ध ताल हो । यै ताल समुद्र सतहबठेइ २,९७२ मिटर उचाईमी अवस्थित छ । जिल्लाको सदरमुकाम गमगढीबठेइ परिश्चम तर्फ करीब ३ घण्टाको पैदल यात्रा गरया पछा राराताल पुगिन्छ । १०.८ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमी फैलिया रारा तालको अधिकतम लम्वाई ५ किलोमिटर रे अधिकतम चौडाई ३.२ किलोमिटर छ भन्या गहिराई १६७ मिटर छ । प्रकृतिको उपहारको रूपमी श्रृजित राराताललाई रारा राष्ट्रिय निकुञ्ज को मनोरम हरियाली येइमी पाइन्या कस्तुरी, रतुवा जसा जन्तुनका साथै नेपालको राष्ट्रिय चरो डाँफे रे और चरा चुरुङ्गीअनले समेत थप शोभा पुर्याएका छन् । ये का वरिपरि विस्तारित राष्ट्रिय निकुञ्ज १०६ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमी फैलिया छ ।

दिनभरीमी आफ्नो रुप फेरिरन्या राराताल जेष्ठ बठे आश्विन महिना सम्म विभिन्न फुलुनले सजिएर स्वर्गकी अप्सरा जसो देखिन्छ। रारातालको दोसरो एक थप विशेषता के छ भन्या यई तालमी विश्वका और तिर काइ लै नपाइने असला (हिमाली) माछा पाइनान। रारातालबठे करीब ३ घण्टाका पैदल यात्रा पछा यईको पश्चिमतर्फ रया मुर्माटपमी पुग्दु सकिन्छ । जा बठे रारातालको मनमोहक दृष्यका साथै सैपाल हिमालको श्रृङखलाको मनोरम अवलोकन गग्द्दु सकिन्छ । यई तालमी सिस्ने हिमाल र कान्जिरोवा हिमालको मनोरम दृश्य धेखिनाको साथै और ठाउँमी कहीं नपाइने 'असला' जातो माछा पाइन्छ ।
रारा तालका बारेमी म. बि. बि. शाहका शब्द

राजा महेन्द्र शाहले बि. स. २०२० सालमी येई क्षेत्रको भ्रमण गरया पछा पल्लीका दिनुनमी रारा दह भणीबर चिनिबर आया यैल ये तालको नाम महेन्द्र ताल राख्या थ्या ।

रारा ताल समुन्द्र सतह देखि २,९९० मी.(९८१० फिट)उचाईमी अवस्थित छ । पानीको सतह १०.८ बर्ग मी.(४.२ बर्ग मील), १६७ मीटर (५४८ फीट) की अधिकतम गहराईन रया यो ताल ५.१ किमी(३.२ मिल) लामो रे २.७ किमी(१.७ मिल) चौडा छ ।

गर्मीमी या निको सुखद रहन्छ भन्या जाणीमी ठण्डी हुन्छ । घुम्दाई उत्कृष्ठ समय  सेप्टेम्बर/अक्टोबर रे अप्रिल देखि मे सम्म हो । डिसेम्बर बठे मार्च सम्म तापक्रम बरफका बिन्दु है लै तलतिर हुन्छ रे एक मिटर सम्म हिउँ पणीबर ताल जान्या बाटो बन्द हुन्छ । अप्रिल बठे जुन सम्म तातो हुन्छ ।

रारा ताल जानाकी हवाई रे सडक बठे जान सकिन्छ । नेपालगन्जबठे जुम्लासम्म रे जुम्लाबठे मुगुसम्म  सडक यात्रा सम्भव भएपछा आब मुगुका प्रमुख पर्यटकीय गन्तव्य दुर्गम्य नाइँरया । काठमाडौंबठे बढीमी ३० घण्टामी जुम्ला सदरमुकामसम्म पुग्दु सकिन्छ भन्या जुम्लाबठे ६–७ घण्टाका यात्रापछा निकरी रारा पुग्दु सकिन्छ । 
 




#Article 271: राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी (416 words)


वि.सं. २०४७ वैशाख २३ गते नेपाल राष्ट्रिय जनमुक्ति मोर्चा: नाउँ ले येइ पार्टीयो जन्म भयाः हो। इसै नाउँ बठेइ पार्टीले वि.सं. २०४८ साल का संसदीय निर्वाचन मी 'मान्स' चुनाव चिन्ह लीबर चुनाउ मी भाग लियो। तै पछा वि.सं.२०४८ माघ ६ गते राष्ट्रिय जन पार्टी सित एकीकरण भया पछा राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टीयो नामकरण भयाः हो। येइ पछा भयाः २०५१ साल का मध्यावधि  निर्वाचन, २०५६ को संसदीय निर्वाचन रे २०६४ को संविधान सभाः निर्वाचन मी 'घर' चुनाव चिन्ह लीबर पार्टीले चुनाउ मी भाग लीसकिराइछ। 'जनमुक्ति विचारधारा' लाई मार्गदर्शक सिद्दान्ता रुप मी आत्मसात अरीबर 'बहुजातीय लोकतान्त्रिक समाजवाद' स्थापना कि न्यूति निरन्तर अग्रसर राष्ट्रिय जनमुक्ति पार्टी सामुहिक नेतृत्व रे कार्यकर्ता मी आधारित संगठन प्रणाली अन्सारअ सञ्‍चालन मी रैरैछ।

पार्टीयो सर्वोच्च निकाय राष्ट्रिय महाधिवेशन हो रे तै पछा राष्ट्रिय भेला हो। महाधिवेशन पाँच वर्ष मी यक फेर रे राष्ट्रिय भेला वर्षो यक फेर हुन्या व्यवस्था छ। संघीय परिषद (केन्द्रीय समिति) महाधिवेशन बठेइ निर्वाचित निकाय हो। केन्द्रीय तह मी संघीय परिषद कार्यकारी निकाय हो भण्या तै का मातहत मी स्थायी समिति रन्या व्यवस्था रैरैछ। संघीय सभा पार्टीयो अर्खो केन्द्रीय निकाय हो जो स्थायी संरचनाः रूप मी रैरैछ। संघीय सभा संघीय परिषद बठेइ मनोनित हुन्या सदस्यअनो निकाय ह। मातहता पार्टी संरचना अन्तर्गत राज्य परिषद, जिल्ला कार्य समिति, निर्वाचन क्षेत्रीय समिति, इलाका समिति, गाउँ/नगर/उप वा महानगर समिति रे वडा समिति रन्या व्यवस्था छ ।

पार्टीया भातृ सङ्गठनअन लाई जनसंगठन भण्ण्या व्यवस्था रैरैछ। इसा जनसंगठनअन राष्ट्रिय युवा मोर्चा, नेपाल विद्यार्थी मोर्चा, राष्ट्रिय महिला मोर्चा, राष्ट्रिय भूतपूर्व सैनिक संगठन, राष्ट्रिय मजदुर मोर्चा, राष्ट्रिय किसान मोर्चा, राष्ट्रिय आदिवासी जनजाति महासंघ, राष्ट्रिय दलित मोर्चा, राष्ट्रिय मुस्लिम परिषद, राष्ट्रिय भूमीहीन-सुकुम्वासी मोर्चा रैर्‍यान। इन बाहेका सङ्गठनअन राष्ट्रिय यातायात व्यवसायी परिषद, राष्ट्रिय शिक्षक परिषद, राष्ट्रिय कर्मचारी संगठन, राष्ट्रिय खेलकुद संगठन, राष्ट्रिय पत्रकार परिषद, राष्ट्रिय वुद्धिजीवि परिषद, बहुजातीय सांस्कृतिक मोर्चा येइ पार्टी सित वैचारिक रूप मी नज्यूक रयाः सङ्गठनअन हुन।

पार्टीले जातीय जनसंख्याः आधार मी समानुपातिक प्रतिनिधित्व रे हक अधिकार दिलाई तसै आधार मी शिक्षा, सरकारी या गैरसरकारी सेवा, रोजगारी रे औद्योगिक व्यवसायअन मी संवैधानिक रे कानूनी रूप मी आरक्षणो व्यवस्था अरीबर सप्पै जाति, भाषा रे धर्मावलम्बीइन लाई राज्या नीति निर्माण मी सहभागी अराइबर उनराअनो राष्ट्रिय पहिचान कायम राखीबर राज्या मूल प्रवाह मी एकताबद्ध अरीबर राष्ट्रिय एकता, स्थायी शान्ति रे दिगो विकासो आधार, जातीय समानुपातिक प्रतिनिधित्व रे संघात्मक सरकार को मूल मन्त्र सहित जनमुक्ति विचारधारा लाई मार्गदर्शक सिद्धान्ता रूप मी आत्मसात अरीबर संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल मी बहुजातीय लोकतान्त्रिक समाजवाद स्थापना कि न्यूति निरन्तर अग्रसर रे कृयाशील रैरैछ।

२०६४ साल का संविधानसभाः निर्वाचन बठेइ २ जना सभासद निर्वाचित होइरैथ्या। २०४८ सालै बठेइ येइ पार्टीयो नेतृत्व एम.एस. थापा (मलवरसिं थापा) ले अद्दाइ आइर्यान। 




#Article 272: राष्ट्रिय जनमोर्चा (136 words)


राष्ट्रिय जनमोर्चा नेपालो यक राजनीतिक दल हो। येइले संविधान सभा निर्वाचन २०६४ मी भाग लीराइथ्यो। तै निर्वाचन मी येइ दल भठेइ ४ जना सभासदअन निर्वाचित होइरैथ्या। तन सभासदअन –चित्रबहादुर के.सी., सन्तबहादुर नेपाली, रश्मिराज नेपाली रे मिना पुन हुन। २०७० साल का संविधान सभाः निर्वाचन मी यो मोर्चा, गिलास चुनाव चिन्ह लीबर मैदान उतर्‍याः थ्यो। तै निर्वाचन मी येइ मोर्चाको “गणतन्त्रलाई संस्थागत गरौं, राष्ट्रियताको रक्षा गरौं, संघीयताको विरोध गरौं” भण्ण्या मूल नारा थ्यो। येइ दला अध्यक्ष चित्रबहादुर के.सी. तथा महासचिव सन्तबहादुर नेपाली हुन्। यो मोर्चा, नेपाल कम्युनिष्ट पार्टीयो(मसालो) वैधानिक मोर्चा हो। संघीयता ले नेपालो राष्ट्रियता, सार्वभौमिकता तथा अखण्डता मी हानी पुग्द्या मोर्चायि भणाइ छ। विदेशीइना इशारा मी नेपाल मी संघीयता भितरीया हो भण्या येइ मोर्चाः मान्यता रैरैछ। अतः संघीयता नाइचाइनो, देश टकुण्याउन नाइपाइनो भणीबर येइले लगालग संघर्ष अद्दोइ आइरैछ। येइ मोर्चाः केन्द्रीय कार्यालय कपन, काठमाडौं मी छ।




#Article 273: रियो दी जेनेरियो (271 words)


रियो डि जेनेरो (पुर्तगाली:Rio de Janeiro यानि जनवरी को नदी) ब्राजिल को रियो डी जेनेरो राज्य को राजधानी एवं देश को दोस्रो सबबहै ठुलो नगर हो। यो शहर दक्षिण अमेरिका को तेसरो सबहै अधिक जनसंख्या भयाको सहर हो। रियो डि जेनेरो शहर करीब दुई शताब्दि सम्म ब्राजील को राजधानी बना रहा, 1763 देखि 1822 सम्म पुर्तगाली औपनिवेशिक काल का दौरान १८०८ देखि १८२१ सम्म यो पुर्तगाली साम्राज्य को राजधानी थ्यो। आमरूपमी यो रिओ का नाम ले जानिन्छ, शहर को दोसरो उपनाम A Cidade Maravilhosa यानि अद्भुत शहर पनि प्रचलित छ।

रियो डि जेनेरो आपनु प्राकृतिक अवस्थिति, आपनु संगीत रे पर्यटककी निमती समुद्र मी रया पंक्तिबद्ध होटलवाला कोपाकबाना रे इपानेमा टत प्रसिद्ध छन। समुद्र तट का अलावा यहां को सबहै प्रसिद्ध आकर्षणमी कोरकोवाडो पर्वत मी स्थित ईसा मसीह को विशाल मूर्ति क्राईस्ट द रीडिमर ('क्रिस्टो रिडेंटॉर'), जईकी आधुनिक युग को विश्व का सात आश्चर्य मी एक मानिन्छ; केबलकार युक्त शुगरलोफ पर्वत (Pão de Açúcar); सांबोद्रोमो नामक एक विशाल स्थायी कार्निवल परेड मंच रे दुनिया को सबहै ठुलो फुटबल स्टेडियम माईको एक माराकाना (Maracanã) स्टेडियम।

विश्व को दोसरो ठुलो शहरी वन क्षेत्र: फ्लोरेस्ता दा तिजुका, या तिजुका वन पनि रिओ मी छ, जो दुनिया को सबहै ठुलो शहरी वन क्षेत्र Parque Estadual da Pedra Branca, वा व्हाइट स्टोन स्टेट पार्क संग लगभग जोडियाछ। गैलिआओ-अंतोनियो कार्लोस जोबिम अंतर्राष्ट्रीय हवाई अड्डा, जईलाई (Galeão) पनि भनिनोछ ब्राजील का सहरहरूलाई रियो डि जेनेरो संग जोडन्छ रे कैयौ अंतरराष्ट्रीय उडानलै संचालन गरन्छ।

आपनु आकर्षण रे सौंदर्य का बावजूद, रियो को गिनती विश्व सबहै अधिक हिंसाग्रस्त सहरमाई हुन्छ। हिंसक अपराध का घटना प्राय झुग्गी बस्तिमी घटन्छन तबैलै यईको असर यहाँका मध्यम वर्गीय रे उच्च वर्गीय इलाका मि लै देखिन्छ।




#Article 274: रुवान्डा (150 words)


रुवाण्डा (Rwanda) मध्य-पूर्व अफ्रिका मी स्थित यक देश हो। येइ को क्षेत्रफल २६,३३८ वर्ग किलोमिटर छ। यो देश अफ्रिका महाद्वीपै मुख्यभूमि मी स्थित सबहै नना देशअन मी है यक हो। रुवाण्डा पृथ्वी का भूमध्य रेखा (इक्वेडर) है थोक्काइ दक्खिन माइ स्थित छ रे महान अफ्रिकि तालअन का क्षेत्र को भाग हो। येइ का पश्चिम माइ पहाड़ि रे पूर्व माइ घासभूमि छ।

रुवाण्डा माइ तीन मुख्य जाति का मान्स बस्सान्। त्वा मान्स (Twa) जङ्ङलअन माइ बस्स्या वला पिग्मी हन्। टुटसि (Tutsi) रे हुटु (Hutu) दुएइ बाँटु जातिइन हन्। ऐतिहासिक रूप बठेइ टुटसि अल्पसंख्यक भया लै उन ले शासन अरिराइछन् जबकि हुटु बहुसंख्यक होइबर लै टुट्सिइना: अधीन रया: छन्।

रुवाण्डा माइ रन्या वला लगभग सप्पै मान्स किन्यारुवाण्डा भाषा बोल्लाहान् जो यक बाँटु भाषा परिवार कि सदस्य हो रे जै लाइ रुवाण्डा कि यक राजभाषा हुन्या दर्जा प्राप्त छ। येइ का अलावा फ्रान्सेलि भाषा रे अङरेजि भाषा लाइ लै राजभाषाइ मान्यता प्राप्त छ।




#Article 275: लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा (295 words)


लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा
जन्म वि. सं. १९६६ (सन् १९०९), मृत्यु वि. सं. २०१६ (सन् १९५९)) नेपाली साहित्यका महाकवि हुन्। उन नेपाली साहित्यका महाकविका रूपमी सुप्रसिद्ध छन्। देवकोटा नेपाली साहित्यका कबिता, आख्यान, नाटक रे निबन्ध गरि साहित्यका चारै विधामी कलम चलाउन्या बहुमुखी प्रतिभाका धनी थ्या। उनले कविता रे निबन्ध विधामी गरया योगदानअन उच्च कोटिको माणीन्छ। उनले मुनामदन, सुलोचना, शाकुन्तल जस्ता कृतिअन लेख्या छन्। विशेष गरी मुनामदन कृतिका लागि उनी सबैभन्दा प्रख्यात छन्।

देवकोटा पण्डित तीलमाधव रे अमर राज्यलक्ष्मी देवीका तेसरा चेला थ्या। उन डिल्लिबजार, धोबीधारा, काठमाडौंमी तिहारका लक्ष्मी पूजाका दिन जन्मिया हुन्। विक्रम सम्वत् १९६६ साल कार्तिक २७ गते गाई त्यार औंशी लक्ष्मीपूजाका दिन जन्मेका हुनाले यिनरो नाऊ लक्ष्मीप्रसाद राखिएको हो, रे उनको न्वारानको नाउँ तीर्थमाधव देवकोटा हो।

१. कविता संग्रह: पहाडी पुकार ( वि.सं. २००५)bull;पुतली(वाल कविता)bull; वि.सं. २००९)bull; भिखारी ( वि.सं. २०१०) bull;सुनको विहान ( वि.सं.२०१०) bull;छहरा (वि. सं २०१२)bull; जन्मोत्सव र मुटुको थोपा ( वि.सं.२०१५) bull; मृत्युशैयाबाट ( वि.सं.२०१६) bull;चिल्ला पातहरू ( मृत्युपश्चात प्रकासित, वि.सं. २०२१) bull;गाईने गीतहरू (मृत्युपश्चात प्रकासित, वि.सं. २०२४) bull;मनोरञ्जन 
(मृत्युपश्चात प्रकासित, वि.सं. २०२४) bull; भावना गाङ्गेय (मृत्युपश्चात प्रकासित, वि.सं. २०२४)bull; आकाश बोल्छ (मृत्युपश्चात प्रकासित, वि.सं. २०२५) bull; छाँगासँग कुरा (मृत्युपश्चात प्रकासित, वि.सं. २०२६), bull;लक्ष्मी कविता संग्रह ( मृत्युपश्चात प्रकासित, वि.सं. २०३३) bull; लक्ष्मी गीत संग्रह ( मृत्युपश्चात प्रकासित, वि.सं. २०४०) 

२.खण्डकाव्य : मुनामदन ( प्रकासन वर्ष, वि.सं. १९९१) , राजकुमार प्रभाकर ( वि.सं. १९९७), कुञ्जिनी ( वि.सं. २००२), वसन्ती गीतीकाव्य( वि.सं. २००९), मैना ( वि.सं. २००९), सुन्दरी जर्पिना ( वि.सं. २००९), रावण जटायु युद्ध ( २०११) , म्हेन्दु ( २०१५), लुनी ( २०२३), सीताहरण ( २०२४), मायाविनि सर्सी ( २०२४), नवरस कोश काव्य ( २०२५), मैना ( पुन: सम्पादन २०३९)।

३.निबन्ध: आषाढको पन्ध्र(१९९३,शारदा), भलादमी, फूल, पहाडी जीवन, हाई हाई अंग्रेजी, के नेपाल सानो छ, कला र जिवन, कल्पना, साधुको महात्म्य, निद्रा श्रीपञ्चमीको दिन २०१०, सॉढे,मेरो पाल्पा तानसेन तर्फको यात्रा आदी । 




#Article 276: लखनऊ (184 words)


लखनऊ भारत को सर्वाधिक आबादी वाला राज्य उत्तर प्रदेश को राजधानी हो।यई शहर मि, लखनऊ जिला और लखनऊ मंडल का प्रशासनिक मुख्यालय छन। लखनऊ शहर बहुसांस्कृतिक खूबी, दशहरी आम का बग‌चा तथा चिकनका कढ़ाई का काम का लागि चिनिन्छ। २००६ मि यईको जनसंख्या २,५४१,१०१ तथा साक्षरता दर ६८.६३% थ्यो। भारत सरकार को २००१ को जनगणना, सामाजिक आर्थिक सूचकांक और बुनियादी सुविधा सूचकांक संबंधी अाँकडा अनुसार, लखनऊ जिला अल्पसंख्यक को घना आबादी वाला जिला हो।कानपुर पछि यो शहर उत्तर-प्रदेश को सबसे ठुलो शहरी क्षेत्र हो। शहर का बीच है गोमती नदी बग्छ जो लखनऊ को संस्कृति को हिस्सा हो।

लखनऊ ऐतिहासिकअवध क्षेत्र मि अवस्थित छ । लखनऊ लाई नवाबों को शहर का रूप मिलै जानिन्छ।यईलाई पूर्व को स्वर्ण नगर (गोल्डन सिटी) और शिराज-ए-हिंद का रूपमि जानिन्छ। आज को लखनऊ एक जीवंत शहर हो जहाँ एक आर्थिक विकास देखिन्छ और यो भारत का तेजी मि बढ़ि रहे गैर-महानगरका शीर्ष पंद्रह मिह एक हो। यो हिंदी और उर्दू साहित्य को केंद्रों मि एक हो। यहां अधिकांश जनता हिन्दी बोल्छन। यहां को हिन्दी मि लखनवी अंदाज़ हो, जो विश्वप्रसिद्ध छ। यईका अलावा यहाँ उर्दू और अंग्रेज़ी लै बोलिन्छ।




#Article 277: लस एन्जलस (193 words)


लस एञ्जेल्स  अमरीका को कैलिफोर्निया प्रान्तको सबैहै ठुलो शहर एवं पुरा देश को दोसरो सबहै ठुलो शहर हो। शहर लाई प्राय बोलचाल मा एल ए, भनिनो छ । यईको अनुमानित जनसंख्या ३.८ मिलियन एवं क्षेत्रफल ४६९.१ वर्गमील (१,२१४.९ वर्ग किमी) छ। यदि यईमी ग्रेटर लस एंजेल्स को आबादी मिलाया पछि यईको आबादी लगभग १२.९ मिलियन पुगन्छ। यई सहरमी पूरा दुनिया बाट आयाका मानस शामिल छन ।यहाँ २२४ अलग-अलग भाषाहरू बोलिनाछन। लस एंजेल्स शहर लस एंजेल्स काउंटी को प्रशासनिक मुख्यालय मनी हो । जो अमरीकामी अत्यन्त सघन बस्याको एवं धेरै विविधता भयाको काउंटी है। यई काउंटीमी रहने वालालाई एंजीलियंस भनि संबोधित गरिनोछ।

लस एंजेल्स को स्थापना १७८१ मी स्पैनिश गवर्नर फेलिपे दे नेवे द्वारा गरिया हो। स्पेन बाटाई आजाद भया पाछा यो शहर १८२१ मी मेक्सिको को हिस्सा बन्यो रे १८४८ माई मेक्सिकन अमरीकी युद्ध को समाप्त पछी, अमरीका एवं मेक्सिको का बीच भयाको एक संधि का अनुसार अमरीका द्वारा खरीद गरिया हो। १८५० मी  कैलिफोर्निया पूर्ण राज्य घोषित हुनाहै पांच महिना पूर्व ४ अप्रैल मी यसलाई नगर निगम को दर्जा हासिल भयाहो।

आज लस एंजेल्स पुरा दुनिया को संस्कृति, टेकनीक, मीडिया, व्यापार को क्षेत्र मा एक प्रमुख शहर का रूप मा स्थापित छ।




#Article 278: लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज (161 words)


लाङ्टाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज नेपाला मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्रका नुवाकोट, सिन्धुपाल्चोक रे रसुवा जिल्ला माइ पड्ड्या यक राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। यै निकुञ्जको स्थापना वि. सं २०३३ मी भया: थ्यो। यो राष्ट्रिय निकुञ्ज राजधानी काठमाडौं बठेइ नजीक माइ पड्ड्या दोश्रो राष्ट्रिय निकुञ्ज हो। प्रसिद्ध धार्मिक कुण्ड गोसाइँकुण्ड लै यिसै राष्ट्रिय निकुञ्ज माइ पडन्छ।

सन् १९७० मी तैबेला शाही सरकारले हिमाली क्षेत्रमी रया: पैल्लो संरक्षित क्षेत्रका रुप माइ लाङ्टाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज लाइ स्थापना गर्‍या थ्यो। यै राष्ट्रिय निकुञ्ज सन् १६७६ मी राजपत्रांकित भया: थ्यो रे मध्यवर्ती क्षेत्रका रुप्मी सन् १९९८ मी ४२० वर्ग किलोमिटर (१६० वर्ग माइल) क्षेत्र बिस्तारित गरियो। मध्यवर्ती क्षेत्र, व्यवस्थापन दिशानिर्देशन अन्तरगत वन, वन्यजन्तु रे सांस्कृतिक संसाधनको संरक्षणलाई प्राथमिकता दिइयो, त्यै पछा और प्राकृतिक स्रोतअनको संरक्षण रे वैकल्पिक उर्जाको विकास लाइ अघा बढियो।

लाङ्टाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज मैं १८ पारिस्थितिकी तन्त्र किसमअन का १४ वनस्पति प्रकारअन कि उच्च विविधता पायीन्छे। जो मल्ला उष्णकटिबन्धीय जङ्ङल का तल्ला बिन्दु  मि कि उचाइ बठेइ लीबर उच्च पहाड़ि जिङ्ङ रे बरमस्या बरफ का इलाका मी फैलियाः छ।




#Article 279: लामपुच्छ्रे तारा (161 words)


लामपुछ्रे तारा सौरमण्डलीय निकाय हो जो दुङ्गा, धुलो, हिउँ र ग्याँसका बनेका साना-साना खण्ड हुन्छन्। यो ग्रहका समान सूर्यको परिक्रमा गर्दछन्। साना पथ भयाका लामपुछ्रे तारा सूर्यको परिक्रमा एक अण्डाकार पथमा लगभग ६देखि २०० वर्षमा पूर्ण गर्दछन् । केही लामपुछ्रे ताराको पथ परबलयाकार हुन्छ र त्यो मात्र एक पल्ट नैं देखिन्छन्। लामा पथ भयाका लामपुछ्रे तारा एक परिक्रमा गर्नमा हजारौं वर्ष लगाउँछन्।

कहिलेकाही सफा आकाशमा उज्यालो टाउको भयाका कुचो आकारका चहकिला देखिने वस्तुहरु नै लामपुछ्रे तारा हुन। यिनैलाई पुच्छ्रेतारा वा धूमकेतु भनिन्छ। यिनीहरू केहि वर्षको अन्तरालमा सूर्यदयभन्दा केहि अघि पूर्वी आकाशमा वा सूर्यास्तपछि पश्चिमी आकाशमा देखिन्छ्न्। पुच्छ्रेताराहरु वास्तवमा ग्यासिय बरफका डल्लाहरु हुन्। यिनीहरूको केन्द्र ठोस बस्तुले बनेको हुन्छ भने चारैतिर बरफ र धुलकण मिश्रित ग्यासिय वायुमण्डल हुन्छ। पुच्छ्रेतारा घुम्दै सूर्यको नजिक आईपुग्छ । त्यईका सतही बरफहरु बाफमा बदलिन्छ्न्। यसरी बन्याको ग्यास रे बरफका कणहरु सौर्यबतासले गर्दा उल्टो दिशातिर उडेर जान्छ्न् र पुच्छर बन्छ्न्। अघिकतर लामपुछ्रे तारा हिउँ, कार्बन डाईअक्साइड, मीथेन, अमोनिया तथा अन्य पदार्थ जस्तै सिलिकेट र कार्बनिक मिश्रणका बनेका हुन्छन्।




#Article 280: लाली गुराँस (130 words)


लाली गुराँस नेपाल तथा भारतका पहाडी भू-भागमी पाइन्या एक वनस्पति हो । प्रायः माघ फागुन तिर यैमा फूल निस्कन्छ । यैको फूल रातो रंगको हुन्छ । यो फूल नेपालको राष्ट्रिय फूल हो ।

विश्वमा लालिगुराँससँग मिल्दोजुल्दो प्रजातिका और ५ गुराँसहरू पाइनान। यसै वर्गमा पद्द्या सेतो गुराँस अर्थात चिमाली ३ हजार मीटर हैलै मथि उचाइमी पाइन्छ।

ये फूललाई जुस बनाउने काममा प्रयोग गरिन्छ। यो पतझड अर्थात् decidious वर्गमी पणन्छ। येको रूख होचो झ्याम्म पणया हुन्छ जो धेरजसो भीरालो ठाउँमी उम्रन्छ। उच्च पहाडी भेकमा पाइने यो वनस्पति चैत्र-बैशाख महिनामा फूल्ने गर्दछ। नेपालमा पाइने लाली गुराँसका दुवै प्रजातिहरू औषधि मानिन्छन्। नेपालमा गुराँसको सर्वत बन्दछ। विश्वको सबैभन्दा अग्लो लालीगुराँसको बोट नेपालमी रया छ। इलाम जिल्लाको मंगलबारे गाविसमा रहेको १६.१ मीटर अग्लो सो लाली गुराँसलाई गिनिज बुकले विश्वको सबैभन्दा अग्लो गुराँसको रूपमा अङ्कित गरेको छ।




#Article 281: लुपुड गाँउ (165 words)


लुपुड गाउँ नेपाल को सुदुर पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्रको महाकाली अंचल अन्तर्गत बैतडी जिल्ला को शिवलिंग गाउँ विकास समिति को वडा नम्बर १ हो । जहाँ को अवस्था प्राकृतिक, संस्कृतिक, धार्मिक तथा अन्य दृष्टिले महत्वपूर्ण छ । वडा नम्बर १ बठे ३ सम्म फैलिया यो क्षेत्र लाइ समग्रमा लुपुड भनिन्छ । यो गाउ एकदमै रमणीय ठाउमा रहेको छ,जहाँ माथि तिर बाक्लो बस्ति छ, तल तिर बैतडी जिल्ला कै दोश्रो ठुलो खेति योग्य जमिन रहेको छ जसलाई लुपुडसेरो भनेर चिनिन्छ ।यहाँ ठुलो मात्रामा धान तथा गहुको उत्पादन हुन्छ । यो लुपुड सेरो को मुनि एक नदी छ जहाँ बाट गाउमा सितल हावा आउने गर्छ र गाउका मान्छेहरु माछा मार्न जान्छन र पौडी खेल्छन । यो अति नै सुन्दर बस्तीमा ब्राह्मण, क्षेत्री, कामी, लुहार, दमाई बस्ने गर्दछन । ति मध्ये क्षेत्रीहरुमा बोहरा र ब्राह्मण मा अवस्थी हरु बस्ने गर्छन ।यो गाउका युवाहरु दैनिकीको बारेमा भन्नुपर्दा धेरै जसो अध्ययन तिर ब्यस्त हुन्छन, र आफ्नो ब्यबशाय तिर लागि रहन्छन । शैक्षिक अवस्थाको बारेमा कुरा गर्दा यो गाउ भौत अगाडी छ।




#Article 282: लुम्बिनी (507 words)


लुम्बिनी भगवान बुद्ध की जनमथली हो। अच्याल यो ठौल नेपाल का पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र का लुम्बिनी अञ्चल, रूपन्देही जिल्ला मी पड़न्छ। लुम्बिनी अञ्चल महात्मा बुद्धै का नाउँ बठेइ नामकरण अरीयाऽ हो। यो क्षेत्र भारत का बिहार राज्य का उत्तरी सीमा सित जोड़ीरैछ। बौद्ध धर्मावलम्बीइन को विशेष ऐतिहासिक तीर्थ का नाउँले विश्व मी चर्तित भयाऽ हुनाले लुम्बिनी लाई युनेस्को विश्व सम्पदा क्षेत्र मी सूचीकृत अरीरैछ। याँ युनेस्को को आधिकारिक स्मारक लगायह विश्वका सप्पै बौद्ध सम्प्रदायअन (महायान, बज्रयान, थेरवाद आदि)ले अफनी संस्कृति अन्सारअ बनायाऽ मन्दिर, गुम्बा, बिहार अवस्थित छन। येइ ठौर सम्राट अशोक हताँ स्थापित अशोक स्तम्भ मी ब्राह्मी लिपिकृत प्राकृत भाषा मी बुद्ध की जनमथली भयाऽ वर्णन अरीयाऽ शिलापत्र अवस्थित छ।

ई.पु ६२३ मी याँ का यन सुन्दर बघैँचा मी इजा मायादेवी का गर्भ बठेइ राजकुमार सिद्धार्थ गौतम को जनम भयो। उन जनमञ्‍ज्याँइ सात कदम हिट्याको भण्ण्या किम्वदन्ती छ। लुम्बिनी को मुख्य आकर्षण को केन्द्र भण्याको मायादेवी मन्दिर हो। येइ मन्दिर मी बुद्ध का जन्मदृश्य सहित को प्राचीन मायादेवी मूर्ति स्थापित छ। मन्दित भितरी का भग्‍नावशेष ई.पू. पचाउँ शताब्दी बठेइ सातौं शताब्दी तक्क का छन।

चौथी शताब्दी मी निर्मित मायादेवी मूर्ति ले बुद्ध का जनमदृश्य लाई प्रतिविम्वित अरन्छ। इजा मायादेवी ले सहारा खिलाइ दाइन हात ले रुख को हाँङो समाइराइछ। दाइन हण उनरी बैनी प्रजापति कलियाको धेकिन्छ भण्या दुई देवगणअन बुद्ध का स्वागत कि न्यूति तयारी अवस्था मी धेकीनाआन रे नवजात बुद्ध को मूर्ति बीचैनी धेकिन्छ। तसोइ अरीबर मायादेवी मन्दिर प्राङ्गण मी अशोक स्तम्भ रे पवित्र खालि रैर्याआन। 

ई.पू. २४९ मी सम्राट अशोक ले स्थापना अर्‍याऽ येइ स्तम्भ मी बुद्धका जीवन सम्बन्धी लेखीयाऽ शिलालेख छन। यो स्तम्भ ढुवाँ भठेइ बनायियाको छ। अशोक स्तम्भ का दख्खिन मी पवित्र खालि छ। मायादेवीले राजकुमार सिद्धार्थ गौतम (बुद्ध) लाई जनम दिना है पैली यिसै खालि मी नायेको रे नवजात शिशु (बुद्ध)लाई लै यिसैनी प्रथम स्‍नान अराइबर शुद्ध अरायाको भण्णया जनविश्वास छ। सन् १९९७ बठेइ लुम्बिनी विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत छ।

मन्दिर प्राङ्‍गण मी यक बोधीवृक्ष लै रैरैछ। लै वृक्ष का शेल मायादेवीले बुद्धलाई जमन दियाको भण्णेइ भुँणाइ छ। लुम्बिनी औन्या पर्यटकअन तै पवित्र वृक्षका पात लै लैजनाआन।

यो क्षेत्र बौद्धमार्गीइन को मात्तरी नहोइ बर शान्तिप्रेमी स्वदेशी रे विदेशी पर्यटकअन का मन मी बसीरैछ। बौद्ध धर्मावलम्बीइन को धार्मिक केन्द्र मात्तरी नाइ हो, लुम्बिनी बौद्ध दर्शन को अध्ययन रे अनुसन्धान अद्याअन खिलाई लै महत्वपूर्ण ठौर हो। शान्त वातावरण, फूलैफूल का बघैचा, विभिन्‍न किसिम का चणा का सङ्ङै चारै अण रयाका नेपाली रे विदेशी कला संस्कृति धेकौन्या विहार, चैत्य, गुम्बा पर्यटकअन का आकर्षणका केन्द्र हुन। याँ करीब २५० प्रजाति चणा पाइनान जै मी दुर्लभ सारस लै पड़न्छ। याँ को जैविक विविधता रे मनोरम प्राकृतिक दृश्य का सङ्ङै चणा अबलोकन लै अर्खो अाकर्षण हो। याँ बर्षेनी विश्वभरी का लाखौं तीर्थालू, पर्यटक तथा अध्येता याँ औनाआन।

याँ बौद्ध धर्मावलम्बीइन खिलाइ ध्यान केन्द्रअन भया लै मायादेवी मन्दिर परिसरका फूलैफूल का बघैंचा का शान्त वातावरण मी ध्यान अद्दाअान। तसोइ अरीबर मन्दिर का बाइब बटा उत्तर तिर शान्तिदीप छ जो २४सै घण्टा बलिरन्छ। अद्‍भुत माणीन्या यो दीप पानी पणञ्‍जाँ लै निमानैन। दीपै सित रयाका नहर मी लुम्बिनी औन्या पर्यटकअन नाउ चणीबर रमाइको अद्दाआन। लुम्बिनी गुरुयोजना अन्‍तर्गत लुम्बिनीलाई रुबस बनौनाकि न्यूति करीब १ किलोमिटर टणा सम्म बनायिया नहर मी नाउ चलन्छे।




#Article 283: लोमान्थाङ (123 words)


 

लोमान्थाङ या ल्हो मन्थाङ नेपालाऽ पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्राऽ धौलागिरी अञ्चल भितर्याऽ मुस्ताङ जिल्ला मी अवस्थित यक गाउँ विकास समिति हो। लोमान्थाङ क्षेत्राऽ छाड्डीचालाऽ रजौटा जिग्मे दोर्जे पलवर विष्ट थ्या। यो ठउर जोमसोम  बाटी १०५ कि.मि. उत्तर तर्फ समुन्द्री सतहदेखि १२,००० फिटका उँचाइमी अवस्थित छ। यई ठउरलाई किल्ला वा पर्खाल भित्रको सहर भनी चिनिन्छ।यई ठउरका प्रमुख अाकर्षणहरूमी पुरानो दरबार रे ३ वटा गुम्बा रयाछन।

लोमान्थाङ मुस्ताङ जिल्लाऽ उत्तरी भाग मी रयाऽ यक विशेष संरक्षण क्षेत्र हो। येइ लाइ नेपाल अन्तरगत यक विशेष अधिराज्योऽ स्थान प्राप्त छ। येइ क्षेत्र मी स्थानीय राजा छन् जै लाइ याँ को मुख्ख्या माणिन्छ।

नेपालाऽ राष्ट्रिय जनगणना २०६८ का तथ्याङ्क अन्सारअ लोमान्थाङ गाँउ विकास समित्योऽ कूल जनसङ्ख्या ५६९ मध्ये २७६ पुरुष रे २९३ महिलाअन १७२ व्यक्तिगत घरधुरी मी बसोबास अद्दान्।




#Article 284: वरुणग्रह (130 words)


वरुणग्रह सौर्यमण्डलको सूर्यबाटहै आठौं ग्रह हो। यो ग्रह पनि एक ग्यास् पिण्ड हो जइको वरिपरि चारवटा मुस्किलले देखिने खालका घेराहरू छन। Urbain Le Verrier र John Couch Adams लाई वरुण ग्रहको आविश्कारकको रूपमा चिनिन्छ। यो ग्रहलाई पृथ्वीबाट बाइनाकुलर र दूरदर्शकयन्त्रको मद्दतले सजिलै हेर्न सकिन्छ। भोयजर २ नामक अन्तरिक्षयानले १९८९ माई पत्तालगाया अनुसार यईमा The Dark Spot नाम गर्याको आँधी रयाको छ। यद्यपी १९९४ मा उक्त आँधी देखिराको थिएन। बरुण ग्रहका १३ वटा उपग्रहहरू छन। ती मध्ये सबैभन्दा ठूलो उपग्रह Triton हो ,जुन् उपग्रह वरुणग्रहको एकमात्र गोलो उपग्रह हो। Trition पृथ्वीको चन्द्रमा भन्दा केही सानो छ। अङ्ग्रेजीमा यईलाई नेप्च्युन भनिन्छ, नेप्च्युन, प्राचीन रोमन धर्मको प्रमुख देवताहरू मध्ये एउटा थिए। उनी समुद्रको देवता थिए। उनकै समतुल्य प्राचीन यूनानी धर्मको देवता थिए पोसाइडन। उनकै नामबाटाई सौर्य परिवारको आठौँ ग्रहको नाम नेप्च्युन राखियाको हो।




#Article 285: वर्ष (130 words)


बर्ष समय मापनको एक एकाई हो। ६० सेकेँडको एक मिनेट हुन्छ। ६० मिनटको एक घण्टा हुन्छ। यसै अरी २४ घण्टाको एक दिन हुन्छ भन्या ३६५ दिनको एक पुरा बर्ष हुन्छ। पुरा बर्षमाई १२ वटा महिनाहरू हुन्छन्। एक महिना सरदर ३० दिनको मानियाको छ तर हिन्दू महिना २९ - ३२ दिनको हुन्छ भने अङ्ग्रेजी महिनाहरूमा फेब्रुअरी २८ दिनको हुन्छ। लिप बर्षमाई फेब्रुअरी २९ दिनको हुन्छ। लिप बर्ष प्रत्यक ४ बर्षमाई आउँनोछ। अन्य महिनाहरूमाई जनवरी, मार्च, मई, जुलाई, अगस्ट, अक्टुबर र डिसेम्बर ३१ दिनका हुन्छन् भने बाँकिका महिनाहरू अप्रेल, जुन, सेप्टेम्बर, नवम्बर ३० दिनका हुन्छन्। हिन्दू पञ्चाङ्गका अनुशार एक बर्षमाई ६ वटा ऋतु र २ वटा अयन हुन्छन्। अङ्ग्रजीमा ऋतुहरू ४ वटा मात्रो हुन्छन्। खगोल विज्ञानका अनुशार पृथ्वीलाई सूर्यको परिक्रमा पुरा गर्न ३६५ दिन ६ घण्टा लागन्छ। यही समयलाई बर्ष भनिया छ।




#Article 286: वसन्त ऋतु (287 words)


वसन्त ऋतु शिशिर ऋतु रे गृष्म ऋतु का बीच मी आउन्या तथा ६ ( पश्चिमि सभ्यता मी ४) ऋतुउन माइ मनमोहक ऋतु हो। वसन्त भण्णा ले बहार (यौवनावस्था) भण्ण्या बुझिन्छ। यिसो माणियाऽ छ कि माघ मैना कि शुक्ल पञ्चमी बठै बसन्त ऋतु को शुरू हन्छ। वर्ष को यक ऋतु जै मी वातावरण को तापमान प्राय: सामान्य (सन्तुलित मौसम) हन्छ; यो ठउर रे देश अन्सारअ जुद‍जुदाइ बगत मी औन्छ। नेपाल मी चैत रे बैसाक मैना बसन्त ऋतु का माणीनान् भँण्या उत्तर भारत तथा और केइ ठउर फागुन रे चैत मैना लाइ बसन्त ऋतु माण्ण्या चलन छ। यिसै प्रकार ले हिन्दु पञ्चाङ्ग अन्सारअ वर्ष को अन्त रे शुरू वसन्त ऋतु बठै हुन्छ (नेपाल मी बैसाक रे भारत का मी चैत मैना बठै नौला वर्ष शुरू हुन्छ)। बसन्त माइ न गरम न ठण्ण, ठिक्क को मौसम हन्छ। प्रकृति नौलि काँचुली बदेलन्छे। बसन्त ऋतु सबै है रामड़ो, रमाइलो रे मनमोहक ऋतु हो। बसन्त ऋतु माइ सप्पै बोटबट्यौलाअन का पुरना पात झड्डान् रे नौला पात औनाहान्। बसन्त ऋति माइ जाइँताइँ हरियाली हन्छे रे रङ्ङिविरङ्ङि फूल ले मनमोहक वातावरण हुन्छ जै कारण ले येइ ऋतु लाइ उत्सब मनौनाइ खिलाइ सर्वश्रेष्ठ माणीरैछ रे यै ऋतु लाइ ऋतुराज को लगै भँणिन्छ।

हिन्दू धर्म का महान ग्रन्थ गीता माइ भगवान श्री कृष्ण ले अर्जुन लाइ मुइ ऋतुउन माइ वसन्त ऋतु हुँ भँणिराइछन्। पौराणिक तथा आधुनिक कविइन ले बसन्त ऋतु मथि सयौँ कविताअन लेखिराइछन्। वसन्त ऋतु तथा येइ का आगमन काल मी वसन्त पञ्चमी, शिवरात्रि तथा  लगायत काजवार मनायीनान् भारतीय सङ्गीत साहित्य रे कला मी येइ लाइ महत्वपूर्ण ठउर दियीरैछ। सङ्गीत मी यक विशेष राग वसन्त का नाउँ मी लगै बनायीरैछ जै लाइ राग बसन्त भँण्णाहान्। वसन्त राग मथि चित्र लगै बनायीर्याहान्।

नेपाल तथा उत्तर भारत मी ६ ऋतुउन हुनान्- वसन्त, ग्रीष्म, वर्षा, शरद, शिशिर रे हेमन्त।




#Article 287: विकिपिडिया (1327 words)


विकिपिडिया बहुभाषी वेबमी आधारित  रे  ज्ञानकोष हो । विकिपीडिया शब्द विकि (wiki, भौतजनाले सहकार्यमी वेवसाइट तयार गद्य्या प्रविधि) रे इन्साइक्लोपीडिया (encyclopedia) जोडिबरे बन्यो हो । विकिपीडियामी स्वयंसेवकन्बठे लेख लेखिनान । यैका भौतैझा लेखन् मी पहुँच भया जो कोइलै बदल्लु सक्कान । विकिपीडियाका मुख्य सर्भरन् को फ्लोरिडा राज्यमी रयाका छन् । और सर्भरन् एम्स्टर्‍ड्याम रे सउलमी छन्।  नाउँको एक गैर-नाफामुखी (नाफा नकमौन्या) संस्थाबठे सञ्चालित विकिपीडियाका प्रायझो सबै पृष्ठन्लाई विकिपीडियामी पहुँच भया जो कोइलै परिवर्तन गद्द सक्कान् । सन् २००१ मी जिम्मी वेल्स रे लारी स्यान्गरले यैको शुरुवात गर्या थ्या । अच्याल यो ईन्टरनेटमी सबैहै ठूलो रे प्रख्यात सन्दर्भ सामग्री हो । नेपालमी लै विकीपिडीया स्थापनाकालबठे प्रयोग हुनाइ आयाको पाइन्छ । खासगरबरे कोइलै विषयको जानकारी पौन्या रे आफूलाई थाहा भयो विषयमी जैले लै लेख लेख्न और सम्पादन गद्दु कक्कु भया हुनाले विकिपीडियाको लोकप्रियता बढ्यो हो । अच्याल विश्वमी सबैहै झिक हेरिन्या ६ इन्टरनेट साइटहै यो लै एक हो । 

सबहै खास कुरणी कि छ भणभण्या विकिपिडियाले ऐलसम्म आफनो पेजमी कोइलै कमर्सियल विज्ञापन राख्याको नाइथी । विना विज्ञापनका सामाग्री निःशुल्क रूपमी पढ्न पाउनु अहिलेको युगमी आश्चर्यकै विषय हुन पुग्याको छ । विकिपीडियामी लेख रचनाहरू योगदान दिन्या सबै व्यक्तिहरू स्वयंसेवी (Volunteer) हुन्। विकिपीडियामी विना कुनै पारिश्रमिक लेख रचना लेख्ने स्वयंसेवीको संख्या अहिले दशौं लाख पुग्याको छ ।

नेपालमी सन् २००२ मी विकिपीडियाको नेपाली संस्करण सुरू गरियो हो । अच्याल नेपाली भाषामी २५ हजार है झिक नानाठूला लेख छन्। यैमी भया जम्मा नेपाली पेजन्को संख्या भण्या ५० हजार है बढी छन् । नेपाली विकिमी अच्यालसम्म १८ हजार प्रयोगकर्ता (Users) दर्ता भइर्यान् जइमाई सरदर ११० जना सक्रिय रनान् । ऐल नेपाली विकिपीडियामी १४ जना  छन् जइ है ५ जना विदेशमी र ९ जना नेपालमी बसबरे नेपाली विकिपीडियाका सामग्रीन् सम्पादन रे व्यवस्थित गद्या कार्यमी सरिक रइर्यान् । विकिपीडियामी नेपाली बाहेक नेपाल भितर बोलिन्या और भाषामी लै पेज उपलब्ध छन् । जस्या की , , ।

विकिपीडिया सहित और विकि परियोजनान्लाई प्रवर्द्धन गद्द रे तनुन्लाई सहयोग गद्द और अन्य स्रोत सामग्रीन्को व्यवस्था गद्दके लेखा विकिमिडीया फाउण्डेसन नामोँ संस्था कार्यरत रयो छ। तैको नेपाल च्याप्टरो रूपमी  नाउँको संस्था स्थापना भया छ । यैले नेपालमी बोलिन्या सबै भाषान्का विकिन्को प्रवर्द्धन रे विकासका लेखा सहयोग गद्याछ । यै संस्थाले कोइलै लेखमी नेपाल सम्बन्धि विवाद आइपडन्जा तैको निवारण गद्या काम गरन्छ ।

العربية • Deutsch • English • Español • Français • Polski • Italiano • Nederlands • ガンからジョー • Português • Русский • Sinugboanong Binisaya • Svenska • Українська • Việt / 越南語 • Winaray • 中文

Afrikaans • Shqip • Armãneashce • Azərbaycanca / Азәрбајҹан / آذربایجان دیلی • Asturianu • Български • Bân-lâm-gú / Hō-ló-oē / 闽南语 • Беларуская (Акадэмічная) • Català • Нохчийн • Česky • Dansk • Eesti • Ελληνικά • Esperanto • Euskara • فارسی • Filipino • Galego • Հայերեն • မြန်မာဘာသာ • देवनागरी और हाउस • Hrvatski • Indonesia • עברית • Latina • Latviešu • Lietuvių • Lumbaart • Македонски • Malagasy • Magyar • Melayu / بهاس ملايو • Minangkabau • Norsk (bokmål • nynorsk) • Nnapulitano • Occitan • Oʻzbekcha / Ўзбекча / اوزبیکچه • Қазақша / Qazaqşa / قازاقشا • Română • Cymraeg • Simple English • Slovenčina • Slovenščina • Српски / Srpski • Srpskohrvatski / Српскохрватски • Suomi • Tagalog / ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔ • தமிழ் • Татарча / Tatarça • Тоҷикӣ / تاجیکی / Tojikī • تۆرکجه • Türkçe • اردو • Volapük • ภาษาไทย • Ślůnski • Zazaki • 한국어 • ქართული

Acèh / بهسا اچيه • Alemannisch • አማርኛ • Aragonés • Kreyòl Ayisyen • বাংলা • Banyumasan • Башҡортса • Беларуская (Тарашкевіца) • भोजपुरी • Bikol Central • Boarisch • Bosanski • Brezhoneg • Буряад • Чӑвашла • Chavacano de Zamboanga • Corsu • Diné Bizaad • Emigliàn–Rumagnòl • Fiji Hindi / फ़िजी बात • Føroyskt • Frysk • Gaeilge • Gàidhlig • ગુજરાતી • Hak-kâ-fa / 客家話 • Hmoob • Hornjoserbsce • Ido • Ilokano • ইমার ঠার/বিষ্ণুপ্রিয়া মণিপুরী • Interlingua • Иронау • Íslenska • Jawa / ꦧꦱꦗꦮ • Kapampangan • ಕನ್ನಡ • Kurdî / كوردی •  • کوردیی ناوەندی Кыргызча / qırğızça / اوزبیکچه • Мары • Kotava • Lëtzebuergesch • Limburgs • Malti • मैथिली • 古文 / 文言文 • മലയാളം • मराठी • مصرى • / Mäzeruni مازِرونی • მარგალური • Mìng-dĕ̤ng-ngṳ̄ / 閩東語 • Монгол • Молдовеняскэ • Nāhuatlahtōlli • नेपाल भाषा • नेपाली • Nordfriisk • Марий • ଓଡି଼ଆ • ਪੰਜਾਬੀ (ਗੁਰਮੁਖੀ) • پښتو • Piemontèis • Plattdüütsch • Ripoarisch • Runa Simi • संस्कृतम् • Саха Тыла • شاہ مکھی پنجابی (شاہ مکھی) • Scots • Sesotho sa Leboa • Сибирской говор • Sicilianu • سنڌي / सिनधि • Melayu sareng Buku / ᮘᮞ ᮞᮥᮔ᮪ᮓ • Kiswahili • Tarandíne • བོད་ཡིག • తెలుగు • Türkmençe / түркмен / تۆرکمنچه‎ • ᨅᨔ ᨕᨙᨁᨗ / Basa Ugi • Vèneto • Walon • 吳語 • ייִדיש • Yorùbá • Žemaitėška • 粵語 / 粤语 • ភាសាខ្មែរ • සිංහල

Адыгэбзэ • Аҧсуа • արեւմտահայերէն • अंगिका • Arpitan • ܐܬܘܪܝܐ • asụsụ bekee maọbụ asụsụ oyibo • Atikamekw • Avañe’ẽ • Авар • अवधी • Aymar • Ænglisc • Bali / ᬩᬲᬩᬮᬶ • Banjar • Bislama • црногорски / crnogorski • Vahcuengh / Vaƅcueŋƅ / 話僮 • Deitsch • Dolnoserbski • डोटेली • Эрзянь • Estremeñu • Ἑλληνική ἀρχαία • Eʋegbe • Furlan • Viti • Gaelg • Gagauz • Gĩkũyũ • گیلکی • 贛語 • ГӀалгӀай мотт • गोंयची कोंकणी / Gõychi Konknni • gwiyannen • Хальмг • Hausa / هَوُسَا • ʻŌlelo Hawaiʻi • Hulontalo • Interlingue • Iñupiak • Kalaallisut • كشميري • Kaszëbsczi • Kabɩyɛ • Kernuack / Kernewek / Kernewek / Kernowek • کهووار • Kinyarwanda • Kinaray-a • K’iche’ • Koyraboro Senni • Коми • Kongo • Krio • Dzhudezmo / לאדינו • Лакку • لکی • Ladin • Latgaļu • ພາສາລາວ • Лезги • Líguru • Lingála • līvõ kēļ • Livvinkarjala • Lingua franca nova • lojban • لۊری شومالی • Luganda • Saro Mandailing • Maaya t'aan • Reo Mā’ohi • Māori • ꯃꯩꯇꯩꯂꯣꯟ • Mirandés • Мокшень • Naoero • isiNdebele saseNyakatho • Nedersaksisch • Normaund / Nouormand / Normand • Novial • Oromoo • অসমীযা় • पाऴि • Pangasinán • Pangcah / 阿美族 • Papiamentu • Patois • Перем Коми • Pfälzisch • Picard • Къарачай–Малкъар • Qaraqalpaqsha • Qırımtatarca • Rumantsch • Runyankore • Русиньскый Язык • سرائیکی • Sakizaya / 撒奇莱雅 • Sámegiella • Sāmoa • ᱥᱟᱱᱛᱟᱲᱤ • Sardu • Seeltersk • ChiShona • Soomaaliga • Sranantongo • kerol seselwa • ၵႂၢမ်းတႆးယႂ် • Taqbaylit • Tayal / 泰雅 • Толыши • Tetun • Tok Pisin • faka Tonga • ತುಳು • chiTumbuka • Tsėhesenėstsestotse • ᏣᎳᎩ • Тыва дыл • Удмурт • Uyghur / ئۇيغۇرچه • Võro • Vepsän • West-Vlams • Wolof • Хакас • isiXhosa • Zeêuws • isiZulu • ދިވެހި

Acholi • Akan • Адыгэбзэ • Langue des Signes Américaine • Bamanankan • Ichibemba • Bewtai • ဘာသာ မန် • Chamoru • Ciluba • Chichewa • Dusun Bundu-liwan • Fulfulde / 𞤆𞤵𞤤𞤢𞤪 • Gã • ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ / Inuktitut • jysk • Lazuri • Lingít • Lozi • Lwo • Maarrênga'twich • ᠮᠠᠨᠵᡠ ᡤᡳᠰᡠᠨ • kreol morisien • isiNdebele seSewula • Ñhähñu • Nēhiyawēwin / Nehithawewin / Nehinawewin / ᓀᐦᐃᔭᐍᐏᐣ • Nigerian Pidgin • Ko e vagahau Niuē • Norfuk / Pitkern • ߒߞߏ • Ποντιακά • Prūsiskan • Toba Qom • къумукъ тил • རྫོང་ཁ • Romani • Kirundi • Sängö • Ganda ke Lava • Setswana • Словѣ́ньскъ / ⰔⰎⰑⰂⰡⰐⰠⰔⰍⰟ • SiSwati • Chaouïa • ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ • Thuɔŋjäŋ • ትግርኛ • Xitsonga • Tshivenḓa • Twi • Vaďďa • Yugtun • 𐌲𐌿𐍄𐌹𐍃𐌺

Afar • Choctaw • Ebon • Hiri Motu • Kanuri • Kuanyama • Muskogee • Oshiwambo • Otsiherero • tlhIngan Hol /   • tokipona • ꆇꉙ

विकिपिडियामी भौतै शाखान् छन् । जसो की

नेपालीमी अच्यालै विक्सनरी और विकीपुस्तक मात्तर सञ्चालनमी छन् । यद्यपि बाँकी विषयमी लै योगदान गद्दु सकिन्या अवस्था छ । तम लै विकिपिडियामी सम्पादक बन्या नाइँ हौ? हो भण्या तमलाई जानकारी भया लै तमरा रूचिका विषयन्मी लेख लेख्न वा भया लेखन्लाई सम्पादन गद्द निउतो छ ।




#Article 288: विद्यादेवी भण्डारी (144 words)


विद्यादेवी भण्डारी गणतन्त्र नेपाला दोसरो और अच्याला राष्ट्रपति हन सङै नेपाला पपैल्ला महिला राष्ट्रपति लै हन। विद्यादेवी भण्डारी स्वर्गीय नेता मदनकुमार भण्डारी कि धर्मपत्नी हन।

विद्या भण्डारीको जनम भोजपुर जिल्लामी आमा मिथिला पाण्डे तथा बा रामबहादुर पाण्डेका कोख बठे बि.सं. २०१८ साल असारमी भया हो।

मदन भण्डारी सहकर्मी नेता अशोक राईसित भोजपुर घुम्मु झंन्ज्या विद्यासित पैल्लो भेट भया थ्यो। पछा विद्या उच्च शिक्षाका लागि विराटनगर आइन। महेन्द्र मोरङ आदर्श बहुमुखी क्याम्पस तैबेला राजनीतिको एक केन्द्र थ्यो। मदन भूमिगत राजनीति गरुन्थ्या। तैइ भूमिगत राजनीतिकै सिलसिलामी विद्या र मदनको सम्बन्ध और बढ्यो। कठोर भूमिगत कालमी वि.स. २०३९ सालमी  विद्या रे मदन वैवाहिक बन्धनमी बाँधिय्या।

बेहेरेश्वर प्राथमिक विद्यालय भोजपुरबठेई प्राथमिक शिक्षाको शुरुवात गर्‍याकी विद्याले विद्योदय व्यवसायिक सेकेन्डरी स्कुल, भोजपुर बठेई एस एल सी उत्तिर्ण गरेकी हुन्। भोजपुर क्याम्पस, भोजपुरम बठे आइ ए को अध्ययन पुरा गरीबरे महेन्द्र मोरङ्ग बहुमुखी क्याम्पस विराटनगरमी बि.ए. अध्ययन गरेकी हन्।

रामवरण यादव




#Article 289: विवेक ओबेरोय (111 words)


विवेक ओबेरोय (जनम ३ सेप्टेम्बर १९७६) यक भारतीय चलचित्र अभिनेता हुन् जो बलिउड मी काम अद्दान्। राम गोपाल वर्मा का चलचित्र कम्पनी (सन् २००२) बठेइ चलचित्र क्षेत्र मी उन ले आफुनि पेशा कि शुरूवात अर्याऽ हो। येइ चलचित्र मैं निका प्रदर्शन खिलाइ उन लाइ फिल्मफेयर बेस्ट मेल डेब्यू खिलाइ रे सर्वश्रेष्ठ सहायक अभिनेता खिलाइ पुरस्कृत अरियाऽ थ्यो। चलचित्र रक्त चरित्र रे क्रिश ३ का अभिनय खिलाइ उनरा अभिनयै प्रशंसा भइ।

२९ अक्टोबर २०१० मैं विवेक ले कर्नाटक का मन्त्री जीवन अल्वा कि चेलि प्रियङ्का अल्वा सित ब्या अर्यो। ६ फेब्रुअरी २०१३ उनरा चेला वीवान वीर ओबेरोय को जनम भयो। करिना कपूर बठेप प्रेरणा पाइबर विवेक ले शाकाहारी भोजन सदान् खिलाइ अपनायो।




#Article 290: विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला (289 words)


विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला (इ.सं. १९१४ - २१ जुन १९८२) नेपाल का पैल्ला जन निर्वाचित प्रधानमन्त्री तथा नेपाली, हिन्दी भाषा का साहित्यकार हन। उन ले आफुना जीवन का लमा समय सम्म नेपाली कांग्रेस को नेतृत्व, सन् १९५९ बठेइ १९६० सम्म नेपाल का प्रधानमन्त्रि, रे नेपाल मैँ प्रजातन्त्र स्थापना गद्दाइ खिलाइ राजनीतिक नेतृत्व प्रदान अर्यो। नेपाली भाषा साहित्यमा मैँ उन ले मनोवैज्ञानिक कथाअन को नौलो प्रयोग अर्यो। कोइराला का बा को नाउँ कृष्णप्रसाद कोइराला हो।

विश्वेश्वरप्रसाद को राजनीतिक जीवन उति बेला भारत मैँ चलिरयाका भारत का स्वतन्त्रता आन्दोलन बठेइ भयो। आन्दोलन मैँ लाग्याः कारण ले विश्वेश्वरप्रसाद रे उनरा भाइ मातृकाप्रसाद कोइराला लाइ इ.सं. १९३० मैँ तीन मैना सम्म बेलायती सरकारले कैद गर्‍यो। तसै पछा उनरा राजनीतिक जीवन को शुरुवात भयाः हो। सन् १९३२ मैँ उन ले आफुनि उच्च माध्यमिक शिक्षा बनारस बठेइ पुरि गर्यो। त्यइ पछि बनारस हिन्दु विश्वविद्यालय बाटि राजनीति तथा अर्थशास्त्र विषय मी स्नातक तथा कलकत्ता विश्वविद्यालय बाटि कानून मी स्नातकोत्तर पुरा गर्यो। अध्ययन पुरा गर्या पछा दार्जिलिङ मैँ बसिबर भौत समय सम्म कानून पेशा मैँ काम अर्यो। विद्यार्थी हुन्ज्याँ लै उन राजनीति का नजिक रयाका थ्या। इ.सं. १९४२ बठेइ १९४४ सम्म दोसरा विश्वयुद्ध का बगत मी उन लाइ बेलायती सरकार ले जबरजठ्ठि सैनिक मी भर्ति गर्‍यो। ताँ बठेइ छुट्या पछा उन ले इ.सं. १९४७ मी नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेस को स्थापना अर्यो जो पछा जाइबर नेपाली काँग्रेस बन्न पुग्यो।

सन् १९४७ मैँ बिराटनगर मजदुर आन्दोलन को नेतृत्व गर्याः अभियोग मी उन लाइ नेपाल सरकार ले यक वर्ष कैद गर्‍यो। इ.सं. १९५१ मैँ उन ले नेपाल मी राणा शासन का अन्त्य खिलाइ सैनिक संघर्ष शुरू गर्यो। अक्टोबर १९५१ मैँ राणा शासन को अन्त्य भयो रे नेपाल मैँ बहुदलीय प्रजातन्त्र को स्थापना भयो। त्यइ पछि मोहन शमशेर जबरा का नेतृत्व मैँ नौलो सरकार बन्यो रे कोइराला तै सरकार का गृहमन्त्री बन्या।




#Article 291: विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प (100 words)


 विसं २०७२ वैशाख २९ को भूकम्प २०७२ को महाभूकम्प को महाभूकम्प पछिको अर्को विनाशकारी भूकम्प हो। यई भूकम्पको ठुलो झड्का विसं २०७२ (सन् १२ मे २०१५) नेपालको स्थानीय समय अनुसार दिउँसो १२:५०:१९ बजे ७.३ म्याग्निच्युड रेक्टर स्केल सहित कोदारी को १८ किमि (११ माइल) दक्षिण मी रयाथ्यो। यई भूकम्पको केन्द्रविन्दु दोलखा जिल्ला  रे सिन्धुपाल्चोक जिल्ला  का सिमानामी रैरइथ्यो।यई भूकम्प लाई वैशाख १२ गतेको महाभूकम्पको सबैहै ठुलो  पराकम्पका रुपमि लिइयाथ्यो।यई भूकम्पको तिव्रताको गहिराई १८.५ किमि (११.५ माइल) थ्यो।यई भूकम्पको झड्का उत्तरदक्षिण भारत का उत्तर प्रदेश, विहार तथा पश्चिम बंगाल मी महसुस भैरइथ्यो।केन्द्रविन्दु देखि २४०० किमि टाठा चेन्नई सम्म यईको कम्पन पुगिरइथ्यो।




#Article 292: वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणा (186 words)


वीर शमशेर जङ्गबहादुर राणानेपाल का राणा शासन बखत का सताउँ तथा नेपाल का ११ वाँ प्रधानमन्त्री हन्। यिन आफुनाइ जेठाबुवा श्री ३ रणोद्धीप को षड्यन्त्रपूर्वक हत्या गरिबरे श्री ३ का पद मी विराजमान होइरैथ्या। रणोद्धीप काे हत्या खिलाइ खडग शमशेर ज.ब.रा. ले विशेष मद्धत अरिराइथ्यो। उन ले भादगाँउ रे काठमाडौँ मी वीरधारा को व्यवस्था, पूल को निर्माण, वीर अस्पताल (वि.सं.१९७४), वीर पुस्तकालय को स्थापना, घण्टाघर को निर्माण आदी अरिराइथ्यो।

धीर शमशेर का १७ भाइ चेलाअन मध्ये का वीर शमशेर का प्रधानमन्त्रीत्व काल मी खड्ग शमशेर कमाण्ड ईन चिफ तोकिया। अठार मैना पाछा उन पदच्यूत अरिया। निर्वासित जीवन बाँच्चाइ पाल्पा गया। पाछा उन लाई वि.सं. १९४५ मि पश्चिम नेपाल का रुपन्देही, कपिलवस्तु, बाग्लुङ रे पर्वत कि जिम्मेवारी का सङ्ङै पाल्पा का गौंडा मी पश्चिम कमाण्डर को दोसर्याँ जिम्मा दियियो। तसै बखत वि.सं. १९४९ मी रानी तेजकुमारी को कालगतिले मरु भयो। मरु का अन्तिम क्षण मी खड्ग शमशेरले रानी लाइ उनरा सम्झना मी भारत का आगराइ का झो ताजमहल निर्माण गरिबरे स्मृति लाइ आलोइ राख्द्या वचन दियाऽ रैेछन्। वचन अन्सारअ उन ले बेलायत बठेइ इन्जिनियर मगाइबरे रानीमहल निर्माण अद्द लायो रे यिसेरि बन्यो भयो ‘रानीमहल’ अर्थात् नेपाली ताजमहल।




#Article 293: वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह (159 words)


वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह (वि.सं. २००२-२०५८) नेपालका दशौं शाहवंशीय राजा थिए ।राजा वीरेन्द्र राजा महेन्द्र  का जेष्ठ सुपुत्र हुन। वीरेन्द्रको जन्म बि.सं. २००२ साल पुष १४ (सन् १९४५ डिसेम्बर २८) गते भयाको थियो भने, विवाह २०२२ सालमा ऐश्वर्य शाह का साथ भयाको थियो । बि.सं. २०५८ साल जेठ १९ गतेको शुक्रवार नारायणहिटी दरवारभित्र हत्या गरियाको थियो । जइलाई नारायणहिटी दरवार हत्याकाण्डको रूपमि चिनिन्छ ।

उनका तीन जना सन्तान युवराज दिपेन्द्र शाह, अधिराजकुमारी श्रुती शाह तथा अधिराजकुमार निराजन शाहको रूपमा जन्मियाका थिए । वीरेन्द्रका दुई भाइ थिए धिरेन्द्र शाह र ज्ञानेन्द्र शाह। धिरेन्द्रको राजदरवार हत्याकाण्डमा मृत्यु भयाको थियो । राजा बीरेन्द्रकै समयमा २०३७ सालमि जनमत संग्रह रे जनआन्दोलन २०४६ बाट नेपालमा प्रजातन्त्रको पुनर्वहाली भयाको थियो । पहिलो पटक बि.सं. २०३६ सालमा पञ्चायत वा बहुदल के रोज्ने भनेर जनतालाई व्यवस्था रोज्न जनमत संग्रहको घोषणा गरियाको थियो। नेपाललाई शान्ति क्षेत्र बनाउने प्रस्ताव विश्व सामु राखेर शान्तिवादी राजाको छवी बनाउनुभयाका उहाँको मृत्यु भने रहस्यमय ढंगले एउटा कहालीलाग्दो शुक्रवारे पारिवारिक जमघटका बेलामा भयो ।




#Article 294: शतक (क्रिकेट) (101 words)


क्रिकेटको खेलमी जब एक इनिङमी एक वा कयौँ ब्याट्सम्यानले १०० अथवा त्यसहैस बढी रन बनाउन सक्छ भन्या त्यसलाई शतक भणिन्छ । यो शब्द शतकीय साझेदारी को रूपमी पनि काममी ल्याउन्या गरिन्छ जब दुई ब्याट्सम्यान सँग-सँगै ब्याटिङ गर्दै टिमको जम्मा स्कोरमी १०० रनको स्कोर थप्न्या गर्छन । एउटा शतक एउटा ब्याट्सम्यानको लागि ठुलो उपलब्धि मानिन्या गरिन्छ रे एउटा खेलाडीको शतक सामान्यतया क्रिकेट तथ्याङ्कहरूमी रेकर्ड गर्न्या गरिन्छ । शतक बनाउनु रे बलरद्वारा ५ विकेट एक इनिङमी लिनु लगभग उस्ता उस्तै माणिन्छ । ब्याट्सम्यानद्वारा बनाइयाको शतकलाई टन वा हन्ड्रेड पनि भन्ने गरिन्छ । 

त्यसैअनुसार, ५० रन एक इनिङमी बनाउनुलाई अर्ध शतक भन्ने गरिन्छ ।




#Article 295: शनिग्रह (152 words)


शनिग्रह सौर्यमण्डलमा सूर्यहै छैटौं ग्रह हो। यो यौटा ग्यासको पिण्ड (अङ्ग्रेजीमा gas giant), हो जईमा ग्यास नै ग्यास रया छ रे शायद यइमा ठोस सतह नै छैन। यईको वरिपरी एकदमै ठूलो ग्रहीय चक्का छ जुन बरफ रे खनिज चट्टानले बन्या छ।

शनि ध्रुव तिर चेप्टो रे भुमध्यरेखातिर फैलेको छ किन भनें यो एकदम तिब्र गतिले घुम्छ। शनि सौरमण्डलको एउटामात्र त्यस्तो ग्रह हो जईको घनत्व पानीको भन्दा कम छ। त्यसैले यदि शनिलाई ठूलो पोखरीमा राख्‌ने हो भने पोखरीमा शनि तैरने छ।

शनिका धेरै चन्द्रहरू छन्। ३० वटा चन्द्रका नामाकरण गरीयाका छन्। बाँकीका चन्द्रका नाम छैनन्। १९८० भन्दा पहिले भेटाइयाका वा पत्ता लगाइयाका चन्द्रलाई टाइटन, रिया, , डायोनी, टिथिस, एन्सेलडस, माइमस, हाइपेरियन, फिबी रे ज्यानस भनिन्छ। टाइटन शनिको सबैभन्दा ठूलो चन्द्र हो। डिसेम्बर २००४ र जनवरी २००५मा शनिका नजीकैबाट खिचिएका धेरै फोटाहरू लिइयाका थिए। यईको श्रेय जान्छ त्यो मानव निर्मित भू-उपग्रह जईलाई भनिन्छ। त्यस भू-उपग्रहको एउटा भागले त अझ टाइटनमा अवतरण पनि गरेको थियो।




#Article 296: शनिवार (104 words)


छञ्चरवार या शनिश्चर‍‍वार विक्रम संवत् पातणाआ अन्साऱ हप्‍ताआ सताउँ दिन और शुकवार रे आइतवारआ बीच मीको दिन हो। तर युरोप रे और केयि देशअन मी भण्या छञ्चरवारलाई हप्ताआ छयाउँ दिन माण्णान। आइ.एस.ओ. ८६०१ मापदण्डआ अन्साऱ लै यो हप्ताआ छयाउँ दिन हो। येईको नामाकरण शनि देपता, जईलाई शनि ग्रहको रूप माणिन्छ,को नाउँबठेइ अरिया हो। हिन्दु धर्मआ किवदंती अन्साऱ छञ्चरवार या शनिवारआ देपता/स्वामी काली हुन् । नेपाल मी छञ्चरवार मात्तरि सप्ताह अन्तको रूप मी एक दिन सार्वजनिक छुट्टी हुन्छे। नेपाल मी राणा प्रधानमन्त्री भीम शमशेर ले छञ्चरवार सार्वजनिक कार्यालयअन मी साप्ताहिक विदा दिन्या चलनओ शुरूवात अर्‍या: हुन्। नेपाल बाहेक इजरायल मी लै छञ्चरवार सार्वजनिक छुट्टी हुन्छे।




#Article 297: शिमला (619 words)


शिमला (पंजाबी: ਸ਼ਿਮਲਾ)  हिमाचल प्रदेश को राजधानी हो। स.न् १८६४मा, शिमलालाई भारतमा ब्रिटिश राजको ग्रीष्मकालीन राजधानी घोषित गरियाको थियो। एक लोकप्रिय पर्यटन स्थल, शिमलालाई प्राय ' पहाडकी रानी 'का रूपमाइ जानिन्छ। स.न् १८६४मा शिमलालाई अंग्रेजहरूको राजधानी बनाइएको थियो। शिमला एक पर्यटक स्थलका रूपमा पनि प्रसिद्ध छ।

शिमलाको खोज अंग्रेजोंले सन १८१९मा गरे चार्ल्स कैनेडीले यहाँ पहिलो ग्रीष्‍मकालीन घर बनाए। चाँडै नैं शिमला लर्ड विलियम बेन्टिन्कको नजरहरूमा आए, जो कि १८२८से १८३५सम्म भारतका गवर्नर जनरल थिए।

शिमला हिमालयको पश्चिमी सीमाहरूका उत्तरमा स्थित छ। २३९७.५९ मीटर (मतलब समुद्रको स्तरदेखि माथि ७८६६.१० फुट)को एक औसतदेखि कम ऊंचाई, शहरको एक टिलामा फैलेकोछ।

यहाँ विभिन्न पर्वहरूलाई मनाइन्छ। शिमला समर फेस्टिवल, पीक पर्यटन सीजनका बेला प्रत्येक साल रिजमा आयोजित गरिन्छ। यसको मुख्य आकर्षण सबै देश भरदेखि लोकप्रिय गायकहरू द्वारा प्रदर्शन सामेल छ।

हिमाचल प्रदेशको राजधानी र ब्रिटिश कालीन समयमा ग्रीष्‍म कालीन राजधानी शिमला राज्‍यको सबैभन्दा महत्‍वपूर्ण पर्यटन केन्‍द्र हो। यहाँको नाम देवी श्‍यामलाका नाममा राखिएको छ जो कालीको अवतार हो। शिमला लगभग ७२६७ फीटको ऊंचाईमा स्थित छ र यो अर्ध चक्र आकारमा बसा भएकोछ, जहाँ पूरा वर्ष चिसो हावा बहने वरदान हो। यहाँ घाटीको सुन्दर दृश्‍य देखिन्छ र महान हिमालय पर्वतीको चोटीहरू चारहरूतर्फ देखिन्छ। यसका उत्तरमा बर्फ मानौं क्षितिजसम्म जमेकोछ। यहाँ चिसो हावा बहन्छ र ओक तथा गुँरासका वनहरूदेखि गुजर्दछन्। शिमलाको सुखद मौसम, सजिलैसित पहुंच र थुप्रोहरू आकर्षण यसलाई उत्तर भारतको एक सर्वाधिक लोकप्रिय पर्वतीय स्‍थान बनाई दिन्छन्।

शहरका मध्यमा एक ठूलो र खुला स्थान, जहाँदेखि पर्वत श्रंखलाहरूको सुन्दर दृश्य हेर्न सकिन्छ। यहाँ शिमलाको पहचान बनिसकेको न्यू-गोथिक वास्तुकलाको उदाहरण क्राइस्ट चर्च र न्यू-ट्यूडर पुस्तकालयको भवन दर्शनीय छ।

शिमलाको मुख्य शपिंग सेन्टर, जहाँ रेस्तरां पनि छन्। गेयटी थियेटर, जो पुरानो ब्रिटिश थियेटरको नैं रूप छ, अब सांस्कृतिक गतिविधिहरूको केन्द्र हो। कार्ट रोडदेखि मलका लागि हि.प्र.प.वि.नि.को लिफ्टदेखि पनि जाया जा सक्छ। रिजका समीप स्थित लक्कड बाजार, लकडीदेखि बनी वस्तुहरू र स्मृति-चिह्नहरूका लागि प्रसिद्ध छ।

यो मंदिर स्कैंडल प्वाइंटदेखि जनरल पोस्ट अफिसले गरिंदै तर्फ केही गजको दूरीमा स्थित छ। मानिन्छ कि यहाँ श्यामला देवीको मूर्ति स्थापित छ।

(२.५ कि.मी.) २४५५ मी. : शिमलाको सबैभन्दा ऊंची चोटीदेखि शहरको सुन्दर नजारा हेर्न सकिन्छ। यहाँ भगवान हनुमानको प्राचीन मंदिर हो। रिजमा बनेका चर्चका नजीकदेखि पैदल मार्गका अतिरिक्त मंदिरसम्म जानका लागि पोनी वा टैक्सी द्वारा पनि पुग्न सकिन्छ।

(३ कि.मी.): यहाँ हिमाचल प्रदेशको प्राचीन ऐतिहासिक वास्तुकला र पेन्टिङ्ग्स हेर्न सकिन्छ। यो संग्रहालय प्रात: १० बजेदेखि सायं ५ बजेसम्म खुल्दछ तथा सोमवार र राजपत्रित अवकाशहरूमा यो बंद राखिन्छ।

(४ कि.मी.) १९८३ मी. : अङ्ग्रेजी पुनर्जाकरण कालमा बनाएको यो शानदार भवन पूर्व वायसरायको आवास हुने गर्थ्यो। यसका लन र पेड यहाँको शोभा र बढाई दिन्छन्।

(५ कि.मी.) २१५५ मी. : कामना देवी मंदिरलाई समर्पित यो हिल शिमला-बिलासपुर मार्गमा बालुगंजदेखि १५ मिनटको पैदल दूरीमा छ। हिलदेखि यस क्षेत्रको विहंगम दृश्य देखिन्छ।

(७ कि.मी.) १९८३ मी. : शिमला-कालका रेलमार्गमा एक सुन्दर स्थान छ। यहाँका शान्त वातावरणमा रुखहरूले घेरिएका बाटाहरू छन्। आफ्नो शिमला यात्राका बेला राष्ट्पिता महात्मा गांधी राजकुमारी अमृत कौरका शानदार जार्जियन हाउसमा बसेका थिए। यहाँ हिमाचल प्रदेश विश्वविद्यालय छ।

(७ कि.मी.) १५८६ मी. : बाक्लो जंगलहरूदेखि घिरा यो स्थान समर हिल चौकदेखि लगभग ४५ मिनटको पैदल दूरीमा छ।

(७ कि.मी.) १९७५ मी. : शिमला-कालका सडक मार्गमा (रा.राज.-२२)मा भगवान हनुमानको प्रसिद्ध मंदिर हो। यहाँदेखि शिमला शहरको सुन्दर दृश्य देखिन्छ। यहाँ बस/टैक्सी द्वारा पुग्न सकिन्छ।

(११ कि.मी.) १८५१ मी. : शिमला-कालका सडक मार्गमा (रा.राज.-२२)मा यो पवित्र स्थानका लागि रेल, बस र कार सेवा उपलब्ध छ। स्टेशन/सडकदेखि पैदल अथवा जीप/टैक्सी द्वारा यहाँ पुग्न सकिन्छ।

शहरमा १४ आंगनबाडी र ६३ प्राथमिक विद्यालय छ । धेरै ब्रिटिश युगका स्कूल छन् । शहरमा लोकप्रिय स्कूलहरूमा बिशप कटन स्कूल, शिमला पब्लिक स्कूल, सहरूट एडवर्ड स्कूल, तारा हल, डीएवी स्कूल, डीएवी न्यू शिमला, दयानंद पब्लिक स्कूल, अकल्याण्ड स्कूल, लालपानी स्कूल प्रमुख छन् । केन्द्रीय विद्यालय, शिमलामा बेहतरीन स्कूलहरू मध्येको एक छ । पहिला यो हरकोर्ट बटलर स्कूलका नामले जानिन्थ्यो । शिमलामा मेडिकल संस्थानहरूमा इंदिरा गांधी मेडिकल कलेज र दंत चिकित्सा महाविद्यालय छन् ।




#Article 298: शिलोङ (265 words)


शिलांग भारत के उत्तर-पूर्वी राज्य  मेघालय को राजधानी हो। भारत को पूर्वोत्तर मी रया शिलांग हमेशा पर्यटकों को आकर्षण को केन्द्र रयाछ। यइलाई भारत को पूरब को स्कॉटलैण्ड मानियाछ। पहाडमी रया सानो रे सुन्दर शहर पहिले असम को राजधानी थ्यो। असम को विभाजन पछी मेघालय बन्यो और शिलांग त्याकी राजधानी। लगभग १६९५ मीटर की ऊंचाई मि रया यई शहर मि मौसम हमेशा अनुकुल रयाहुन्छ। मानसून मि जब या बारिस हुन्छ, तब पुरा शहर की सुन्दरतामि और निखार अउन्छ रे शिलांग चारै तिरका झरना जीवंत भई झर्छन।

शिलांग एक सानो शहर हो जइकि पैदल घूमिभर देख्न सकिन्याछ। अपना सुविधा का अनुसार सिटी बस या दिनभर किलाइ ऑटो या टैक्सी किराए लिभर लै घुम्न सकिन्छ। शिलांग और एइका आसपास अनेक दर्शनीय स्थल छन-

यो शिलांग को सबसे उचो बिन्दु हो। यइकी ऊंचाई १९६५ मीटर छ। यहां है पुरि शहर का बृहत दृह्यावलोकन गर्न सकिन्छ । रात का समय यहां है पुरा शहर की लाईट असंख्य तारा जसि चम्किरनान।

यो लगभग हर प्रकार का फूलले सुसज्‍जित सुन्दर पार्क हो। यईमी एक नानको चिड़ियाघर रे अनेक प्रजाति का तितलिको संग्रहालय हो।

मेरंग-नोखलॉ रोड मि ग्रेनाइट को एक अग्लो रे विशाल चट्टान छ जो कैलांग रॉक के नाम लृ जानिन्छ। यो एक गोलाकार चट्टान हो जइको व्यास लगभग 1000 फुट छ।

यो कृत्रिम ताल हो जो घना जंगलले घृरियाछ।

हैप्पी वैली स्थित यो झरना बहुत अग्लो और बिलकुल सीधा छ। मॉनसून मप यईकि खूबसूरती हेर्न लायक हुन्छ।

यो माथिल्लो शिलांग स्थित छ, जहां वायुसेना को पूर्वी वायु कमान पनिछ। यहां कई सानसाना झरना एक साथ झर्छन। यहां एक साना बाटाका सहारामि झरना तल पनि जासकिन्छ, जहां एक सानो झील बन्याछ।




#Article 299: शुक्रग्रह (290 words)


शुक्रग्रह सौर्यमण्डलमी सूर्यहै दोस्रो ग्रह हो। यई ग्रहको सतह चट्टानले बन्याको छ रे यइको वायूमण्डल कार्बन्डाईअक्साइड् रे बिषालू सल्फ्युरिक् एसिडले बन्याको हुन्छ। पृथ्वीको सामान्य तापक्रममा सल्फ्युरिक् एसिड तरल् अवस्थामा हुन्छ तर शुक्रग्रह यती  तातो छ की शुक्रग्रहमा भयाको सल्फ्युरिक् एसिड वाष्पीकरण भएर ग्यासको रूपमा पाइन्छ। हरितगृह प्रभावका कारण यो ग्रह सौर्य परिवारको सबै भन्दा तातो ग्रह बन्याको छ जईका कारण पृथ्वीमा बस्ने कुनै पनि सजिव वस्तु त्यहा जीवित रहने कल्पना समेत् गर्न सकिदैन। यईको वायूमण्डलमा रयाको बाक्लो बादलका कारण यई ग्रहको सतह राडारको सहायताले मात्र पहिल्याउन सकिन्छ।शुक्र ग्रह आकारमा पृथ्वीभन्दा अलिकति मात्र सानो छ । पृथ्वीको व्यास १२ हजार आठसय किलोमिटर छ भने शुक्रको व्यास १२ हजार १०२ किलोमिटर छ । शुक्र ग्रह सूर्यहै १० करोड ८२ लाख आठ हजार नौ सय किलोमिटरको दूरीमा रहन्छ । यओले सूर्यलाई एक पटक घुम्न आठ महिना अथवा २२४ दिन १६ घण्टा लगाउँछ । सूर्यबाट नजीक भयाको हुनाले यईको सूर्यपट्टि फर्केको सतह निकै तातो हुन्छ । यो ग्रहको सतहमा चार सय डिग्री सेल्सियससम्म तापक्रम हुने कुरा वैज्ञानिकहरूले पत्ता लगायाका छन् ।

यई ग्रहलाई अङ्ग्रेजीमा विनस (Venus) भनिन्छ जुन् रोमन माया र सुन्दरताकीदेवी विनसको नामबाट राखियाको हो।

शुक्रग्रह पृथ्वीको आकाशहै प्रायजसो सधैं देखिन्छ तर बिहान सबेरै रे सूर्यास्तको केहीक्षण पछि राम्रो सँग देखिन्छ। यो ग्रह पृथ्वीबाट आकाशमा देखिने वस्तु मध्ये सूर्य र चन्द्रमा पछिको सबै भन्दा चम्किलो वस्तु हो। यईलाई कहिले काहिं प्रात तारा र the Evening Star पनि भनिन्छ किन भनें यो ग्रह प्रायजसो यीनै समयमा देखापर्छ र जबसम्म बाइनाकुलर् वा दूरदर्शकयन्त्रको प्रयोग गरिंदैन तब सम्म यो ग्रह तारा जस्तै देखिन्छ।साँझमा पश्चिम दिशातर्फको आकाशमा अलिक माथि हेरेको खण्डमा निकै चम्किलो आकाशीय पिण्ड देखिने छ । एकनासले प्रकाशित भइरहेको त्यो पिण्ड नै शुक्र ग्रह हो । यसरी नै यो ग्रह कहिले सूर्योदयभन्दा अगाडि पूर्वी आकाशमा पनि देखिन्छ । त्यसैले लोकबोलीमा यसलाई बिहानीतारा पनि भनिन्छ ।




#Article 300: शेरबहादुर देउवा (538 words)


शेरबहादुर देउवा नेपालका प्रधानमन्त्री  तथा देउवा नेपाली कांग्रेस का वर्तमान सभापति हुन्। नेपाली काँग्रेसको संसदीय दलको समेत नेतृत्व गर्दै वि.सं. २०५२ सालमि पहिलोपटक नेपालको प्रधानमन्त्री बन्या थ्या। नेपाली काँग्रेसको बिभाजन पछि उनी नेपाली कांग्रेस (प्रजातान्त्रिक)का सभापति भया । शेर बहादुर देउवा चारचार फेर प्रधानमन्त्री भैसक्याका छन। वि.सं. २०४८,२०५१ र २०५६ का संसदीय निर्वाचनहरूमी डडेलधुरा जिल्ला क्षेत्र नं.१ बाट विजयी देउवाले गृहमन्त्रीको समेत जिम्मेदारी सम्हालिसक्या छन्। उहाँ माओवादी समस्या समाधानका लागि गठित उच्चस्तरीय समितिका अध्यक्ष हुनुहुन्थ्यो । प्रजातान्त्रिक विद्यार्थी आन्दोलनबाट राजनीतिमा होमियाका देउवा ने.वि.संघका प्रथम सभापति हुनुहुन्छ रे सुदूर पश्चिममा नेपाली कांग्रेसका सर्वाधिक प्रभावशाली व्यक्तित्व मानिनुहुन्छ । राजनैतिक संघर्षका क्रममि उहाँले नौ वर्ष जेलजीवन बिताउनुभयाको थियो । देउवाले नेतृत्व गरेको जननिर्वाचित सरकारलाई तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले २०५९ सालमा असक्षमको आरोप लगाई विघटन गरेका थिए भने उनैले दुई वर्ष पछि २०६१ सालमा देउवालाई पुनः प्रधानमन्त्री नियुक्त गरेका थिए । पार्टीको अन्तरिक द्वन्द्वका क्रममा देउवाले आफ्नो नेतृत्वमा २०५९ सालमा नेपाली कांग्रेस (प्रजातान्त्रिक)को गठन गर्नुभयाको थियो भने २०६४ सालमा सो पार्टीको नेपाली कांग्रेससँग एकीकरण भयो र उहाँ वरिठ नेतामा स्थापित हुनुभयो । प्रजातन्त्र प्रतिको अटुट लगाव रे तदनुरूप संघर्ष तथा व्यक्तित्व तथा आचरणका कारण जनताले आफूलाई सधै विजयी गराउँदै आयाको मान्ने देउवा संविधान सभामा लोकतन्त्रको संस्थागत विकासका लागि क्रियाशील हुने बताउनुहुन्छ। त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट राजनीतिशास्त्रमा एम्. ए. गर्नुभयाका देउवा सोही विषयमा लन्डन स्कूल अफ इकोनमिक्सका रिसर्च फेलो रहिसक्नुभयाको छ । ६० वर्षीय देउवा एक छोराका पिता हुनुहुन्छ र उहाँकी श्रीमती अारजु राणा पनि संविधान सभा सभासद् हुनुहुन्छ।

प्राचीन क्षत्रिय कुलका यी ठकुरी देउवा कत्यूरी राजाका रे चम्फावतका चन्द राजाका  इस्टमित्र थिए | कत्युरी राजासंगै डोटी आयका यी डोटी राज्य साक़िया पछि यिनु देउवा कुलमी सबैभन्ना ठूला मान्छ भयका हुनाले शेर बहादुर देउवा लाई देउवा भानिबर पनि मान्छ  चिह्न हाँन ईनु ठकुरी कुलका देउवा हुन | इनका पित्तर सबै सूरबीर लड़ मदद केहि नमान्ने भानिबर चिनिनथये | इनका कुलका देउवाका मौ जौ कुमाऊ र डोटी गडसेरा तिर पनि छन | कुमाऊ, डोटी गडसेरा, रोखोला गरिबर इनका मौ जौ ४००/५०० जति छन | उच्चा सरीर भएका लामो नाक भएका कड़ा स्वभावका देउवाहरुको इतिहास नीको छ | डोटी रे डडेल्धुराका बूढा जानने मान्छ चैत, भारत मि देउवाको इतिहास भन्ना हाँन | इनुलाई कोही सूर्यवंशी भन्नाहन त कोही चंद्रवंशी भन्नाहन | इतिहास अनुसार देउवा भगवान कृष्णको वंशज हो यी कश्यप गोत्रका चन्द्रवंशी क्षत्रिय राजपुत(ठकुरी)हुन् | यिनको ब्याबरो यिनु संगै मिल्ले यिनका इस्ट भनिने और ठकुरी चन्द शाही,बोगटी,मल्ल, सिंह, पाल, बम संग हुन्छ |

शेर बहादुर देउवा आफ्ना स्कुले दिन्मी कांग्रेसका नेता बनिबर राजनीति गद्दे थे । यो कुरा पंचायतका मान्छ लाई मन नै पढ्यो रे यिनुलाई पंचायतका नेताले पुलिश लगाई २०३६ सालमी  पकडन  लायो । काठमानडु(नेपाल) को नक्खु जेल्मी हाल्यो । बहुत बोल्ला हान भानिबर यिनका जिबडा मि करेन्ट लाई दियो तब यिनु बोल्लादिक निकरी बोल्न नैसक्द । यिनरो बोलेको निकरी प्रस्ट नैहुनु | यिनले आफ्ना जवानिमी राजनीतिले गद्दा दुख्ख पाएको हो ।

देउवा कांग्रेसका संस्थापक नेता विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाका प्रेरणाबठेई राजनीतिमी हाेमिया हुन् । खासगरी वि. सं. २०१७ को राजनीतिक घटनाक्रमपछि नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमी निरन्तर रुपमी सक्रिय उन नेपाल विद्यार्थी संघका प्रथम निर्वाचित सभापति एवम् संस्थापक सदस्य हुन् । वि. सं. २०२८ मी उन नेपाल विद्यार्थी संघको सभापतीमा चुनिएका थ्या ।  वि. सं २०४८, २०५१ र २०५६ का संसदीय निर्वाचनमी डडेल्धुरा जिल्लाबठे निर्वाचित उन वि. सं २०६४ र वि. सं  २०७० सालमी भया संविधान सभाको निर्वाचनमी डडेल्धुराका संगै कञ्चनपुर जिल्ला रे कैलाली जिल्लाबठे समेत विजयी भया थ्या ।




#Article 301: श्री कृष्णावतार (अतिको अन्त भएको अध्यात्मिक प्रसंङ्ग ) (1762 words)


 अगन द्वापर युगमी मथुराको राजा कंशलाई पुरा संसारको सबभण्णा शक्तिशाली मान्स बन्ने चाहना थ्यो । चाहना पनि कसो खालको भणे, जाँ सम्म पृथ्बी, चन्द्र सूर्य, रे तारा रनाहान् वाँ सम्म यै धर्तिमी कंशले अरेका कामको कसैले नक्कल अन्न नसकुन रे कल्पौं–कल्प सम्म  कंश नाउँ निको भए पनि फुचेरो भए पनि संसारका सब्बै मान्सले पछ्याण्ण सकुन भण्ण्ये चाहना थ्यो । 

अगन द्वापर युग सकिनेबेला मथुरामी आहुक बंशका राजा उग्रसेनको राज्य थ्यो । महाराज उग्रसेन अजातशत्रु थ्ये । जइको कोइ पनि शत्रु नै हुनो उइलाई अजातशत्रु भण्णाहान् । उनरा राज्यका चारैतिर रया सबै राज्य संङ् निको सम्वन्ध थ्यो । उनरा सबै मित्र थ्ये । राजा उग्रसेनले पंचालदेश ( यमुना रे गंगा का बीचमी रया राज्य )का राजा द्रौपदसित, रे गान्धार (अचेलको अफगानिस्तानमी पड्डे कान्धार ) का राजा सुबलसित मित्रसम्वन्ध स्थापित अर्या थ्ये । उइबेला मगधदेश ( ऐले भारतको दक्षिण बिहार बोधगयाँ ) का राजा जरासन्ध, जैका डरले उइबेला पुरा भारतवर्ष थरथरी कामन्थ्यो,  उइकी दुयैँ चेली अस्ती रे ख्याती राजा उग्रसेनले आफना जेठा चेला कंशसंग ब्या अर्दिया थ्ये । यै को कारण जरासन्धबाटी आफनो राज्यलाइ सुरक्षित राखनु थ्यो । तिसोइ अरिवर राजा उग्रसेनले कोशल राज्य ( हालको अयोध्या  उत्तरबिहार ) बिराटनगर ( हालको नेपालको विराटनगर ) संग पनि दौत्य संवन्ध स्थापना अर्याथ्ये । उइबेलाको भोट राज्य (ऐलको तिब्बत) मी महापराक्रमी राजा भगीदत्त संङ्, कन्नौज राज्य, (कानपुर) बैशाली राज्य, (पटना)  उज्जैन ( हालको ग्वालियर मध्य प्रदेश ) संङ् लगै राजा उग्रसेनले भौत रामडो सम्वन्ध स्थापना अर्या थ्ये । 

   मथुराराज्य रे बृजराज्य छुटिएको भौत बर्ष भया थ्यैन, किलाइकी  मथुरा रे गोकुल राज्यका राजा एकै गोत्रका यदुबंशी राजा थ्ये । उग्रसेनले गोकुल राज्यका राजा सुरसेनका चेला वशुदेव रे देव लाई आफनी रे आफना भाईकी चेली दिबर उनसंङ् लगै नजिकको मित्रता कायम अरया थ्ये । उइबेलाको भौत शक्तिशाली  राज्य हस्तिनापुर ( ऐलको नयां दिल्ली ) का कार्यवाहक राजा भिष्म संङ् पनि उनरो गैलो मित्रता सम्बन्ध थ्यो । केकय देशका राजा शिशुपाल लगायत और आसपास रह्या सब्बै राजाहरु संङ् मथुरा राज्यको भौत निको सम्वन्ध थ्यो । इसेरी मथुरा राज्य एक प्रकारको शान्तिक्षेत्र जसो भैसक्या थ्यो । राजा उग्रसेनले भण्या कुरा रे आग्रह अर्या कुरा आसपासका सबै राजा माणि हालन्थे  । कसैले नमाण्णे कुराइ थियैन् , किलाइकी उन् आसपासका सब्बै राजाका आत्मीय मित्र थ्ये ।

विधिको विधान कोइ जाण्णैन् । “म ताकन्छु मुणो बञ्चरो ताकन्छ घुणो” भण्णे उखानै जनी तिसा महान प्रतापी अजातशत्रु राजा उग्रसेनको चेलो कंश निको भयैन । कंशमी कुपुत्रमाइ हुने गुणहरु मात्तरै थ्ये । निको गुण भणेको एक् पनि नै थ्यो । उ कुपुत्र मात्र भयेन की , आफनोइ भयानक शत्रुको रुप लिबर आयो जेठो चेलो युबराज कंश । उ कसेरी आफनाई बाःउग्रसेन लाइ गद्दी बाटी उताद्दे रे आफुबस्ने भण्णे कुराको षडयन्त्र अरन् लाग्यो । कंशले, राजा उग्रसेनले थाहा नपाउने अरी  आफु जसाइ आसुरी स्वभाब भएका शक्तिशाली मुल्यानको भौत ठूलो जमात बनायो । तिन् मुल्यानको सल्लाहबाटी शक्तिसंचय अरेका कंशले मौका पाएबर एक्कैफेरा प्रहार अद्दे सोचीबर आफनाइ बाःलाई कमजोर पाड्डे षडयन्त्र अरन्लाग्यो । उइले मथुरा राज्यको सुशासनमी कमी कमजोरी आएको, कपोल कल्पित झुटी कुरडि फैलायोे । यो मथुराबासी खिलाइ दुर्भाग्य थ्यो । कुनै कुराको कमी नभएको बाह्य आव्रmमण बाटी पनि सुरक्षित मथुराराज्य आन्तरिक षडयन्त्रमी फसिसक्या थ्यो । बाइरी राज्य बाटी त क्यै खतरा थियैन । खतरा त भितरै बाटी हुन् लाग्यो ।  त्यै षडयन्त्रको चाल राजा उग्रसेनले पाए पिछ्यारी राजा रे युवराज कंश बीच तिक्तता झन्–झन् बड्डै गयो । ऊ हरेक कुरामी राजालाइ असहयोग मात्तरै अरन्लाग्यो । 

   एक दिनै कुरडी हो , राजा उग्रसेनका भाई देवककी सबैभन्दा कान्छी चेली देवकीको ब्या गोकुल राज्यका राजा वशुदेव जी सित अद्दे भणिबर एक् ज्योतिषी लाई लगन  हेद्द राजा उग्रसेनका सभामी जानुपड्डे भयो । तिन् ज्योतिष् बाटाइहै त्यो  ब्याको कुरडि थाहा पाइबर कंश भौत खुसी भ्यो । किलाइ भणे ऊ कान्छी बहिनी देवकीलाइ भौत निको माणन्थ्योे । ज्योतिषलाई कंश दरवारमी लैयो रे आफना बा संग भेट अरायो । देवकीका ब्या की कुरडी पक्का भै । यै कुरामी राजा उग्रसेन पनि भौत खुसी भए । ब्या लगै भैयो । बिदाई भैसके पछा प्यारी बहिनी देवकी रे नये ज्वाई वाशुदेव लाइ उनराइ घर गोकुल पुकाइदिने भणिबर कंश आफूइ रथको सारथी भैबर रथ हाँकन्लाथ्यो । बीच बाटामाइ एक् आकासबाणी भै । “हे कंश जैलाइ त घर पुकाउन्लाछै, तिसै देवकीका आठौ गर्भ बाटाहै जन्मने बालक बाटी तेरो मृत्यु हुनेहो ” । त्यो आकाशबाणीले भण्यै कुरडी सुणिबर कंश रिशले आगोे भयो । उइले आफनी तरवार निकालीवर देवकीलाइ काट्टाइ बटियो । देवकीका श्रीमान् वाशुदेवले हात् जोडिबर भौत हारगुहार अरे रे आठौं गर्भको बच्चा कंशलाइ दिने सर्त अरे पछा मात्तरै बैनी देवकीलाइ छाड्या थ्यो । केइ दिनपछा नारद ऋषी मथुरा नगरीमी आए । नारदले कंशलाइ एक गुलाफको फूल धेकाइबर सोधे हे कंश ! यै गुलाफका फूलमी आठ पख्यार छन् , इन् सब्बैमी को एक हो का,े आठ हो थाहा पाउँछौ ? कंशले था नैपाउनो भण्यो । नारद ऋषीले तिसेरी देवकीको आठौ गर्भको हो भण्णे थाहा पाउन सक्देहै ? भणेर सोधे पिछ्यारी कंशलाइ और शंका लाग्यो । नारदले कंशसित इसो भण्णा कारण कंश बाटाइ है झन् बर्ता पाप् अराइबर उइका बाँचने दिन और छोटा अराउनु थ्यो । नारदसितका कुराकानी बाटाइहै झन् शंकित कंशले भविष्यमी देवकीका गर्भ बाटाइ है जन्मने  सबै वालकन् लाई आफनाइ हातले जेलका बाननमी ताडिबर मान्ने भणिबर देवकी रे वशुदेव दुयै लाई नेलहथकडी लगाइबर कडा पहरा भएका जेलमी हाल्यो । राजा उग्रसेनले यै को विरोध अरे पछा आफना बा उग्रसेनलाई लगै झ्यालखानामी कोचीबर मथुरा राज्यको सबै बागडोर तथा शक्ति संचालन आफना हातमी लियो । तिसै दिनबाटाइहै कंशले ठूलोइ उग्र रुप लियो । अपदस्त भएका राजा उग्रसेनले भण्या माण्णे कोई थियैन । कंशले राजा उग्रसेनलाइ लगै देवकी रे वाशुदेव राखिएका कोठा नजिकैका अर्खा कोठामी कैद अर्या थ्यो ।  इसेरी आफानाइ बा लाई लगै झ्यालखानामी कोचीबर  कंश मथुरा नगरीको निरंकुश सर्वेसर्वा भयो । राजा भएको  थोक्काइ दिन पछा हर्षले गदगद भयाको कंशले आफना राष्ट्रका नाममी सम्बोधन लगै अर्यो । त्यै सम्वोधनमी कंशले  “आफना बा उग्रसेन भौत बुढा ,असक्त  सुस्त रे असक्षम भया हुनाले राज्यको सुशाशन निकेरी राख्ने अवस्थामी नभया हुनाले अब उप्रान्त बाटाइ है मथुराराज्यको राजपाट हाम्ले आफना हातमी लिएका छौ” भणिबर अचेलको मन्त्रि मण्डलजसो ८ सदस्सीय सल्लाहकार भयाको मन्त्रीमण्डल गठन अर्यो । पहलवान चाणुरलाई प्रधानसेनापति बनायो रे रक्षा मन्त्रीको समेत पदभार उसैलाइ दिईबर सन्तुष्ट बनायो । पूतना लाई महिला तथा बालकल्याण मन्त्री  बनायो । कंशले आफ्नो बाल्यकालमी  पूतनाको दूध पियाहुनाले ऊ उइकी धाईआमा लगै भयै हुनाले त्यै बाटी कंश उऋण हुन चाहन्थ्यो । पूतनालाई खुसी पाड्डा लागी उइलाई पनि मन्त्री बनाया थ्यो । केहि वर्ष पछा पूतनाले कंशको आज्ञानुसार मथुरा राज्यका सब्बै बाल–बालिकालाइ मारीबर राज्यभरी बालक बिहिन बनाउने काममी लाग्यै थी । पूतनाका अघासुर, रे बकासुर दुइ सहोदर  दाइ–भाइ थ्ये ।  कंशको खाद्य मन्त्री भणेको धेनुक थ्यो ।  ऊ पैल्ली बाटाहै  कंशको प्यारो थ्यो । कंशले जे भण्योे जायज–नाजायजको मतलब नअरीवर एकोहोरो कंशको आज्ञा पालन अरिबर नूनको सोझो हुनु रे, आफनी नौकरी बचाइ राख्नु मात्तरै ऊ आफनो कतव्र्य ठानन्थ्यो । मुष्ठीक गृहमन्त्री थ्यो । पुलिस रे देशको और सब्बै प्रशासन चलाउनु उइका जिम्मामी थ्यो । कंशले प्रलम्बासुरलाई व्यवसाय मन्त्री, द्विबिधलाई  कृषिमन्त्रीको जिम्मेवारी दियाथ्यो । द्विबिधले मथुरामी हुने पशुपालनको काम लगै  हेद्दु पडन्थ्यो । कंशका दरवारमी दूध, दही, मख्खन,घ्यू ,इत्यादीको केइ कमी जन् आउ, जसेरी भएपनि दूध, दही ,घ्यू मख्खन लस्सी इत्यादीलाइ दरवारमी पुगाउनै पड्डे उइको जिम्मेवारी थ्यो । बकासुर भण्णे एक अर्खो महामूर्ख राक्षस कंशको सल्लाहकार थ्यो । उइका जिम्मामी अपदस्त महाराजा उग्रसेनका पालाका इमान्दार राष्ट्रसेबक कर्मचारीन्लाइ तह लगाउने ,उन्लाई दुःखदिने रे कमजोर पाड्डे कामको जिम्मा दिइया थ्यो । कंश रे उइका साथीकोे भण्या काम न अद्दे, अङ्गीटङ्गी अद्दे, रे राजा उग्रसेनको पक्ष लिने कर्मचारीन्लाइ कित कंशले भण्या माण्णु पड्डे, न माणे तिन्लाइ आत्मसम्पर्ण अराइबर जेल हाल्लु पड्डे कंशको कडा आज्ञा थ्यो । बकासुर राजा उग्रसेनका पालाका सेनामी अति तल्लो स्तरको कर्मचारी थ्यो । अर्थमन्त्री अघासुरको अर्खो काम कंशले काइँ जानु पड्डे भएमा रथ इत्यादि सवारीको बन्दोवस्त मिलाउन २४ सै घण्टा तम्तयार हुनु पडन्थ्यो । राज्यको मूल ढुकुटी हेर्ने जिम्मा पनि उसैलाइ दिया थ्यो । उइले लुटीबर भएलगै कंशका दरवारमी आवश्यक पड्डे सबै आर्थिक प्रवन्ध मिलाउनु पडन्थ्यो । केशी नाउ अरेको एक अर्खा राक्षसलाई कंशले आफनो स्वकीय सचिव जसो बनाया थ्यो । उइले राजदरबार भितरको सबै प्रवन्ध हेद्दु पडन्थ्यो । 

इसेरी इन् राक्षसन्का जिम्मा मथुरा राज्यको बागडोर आए पछा इन्ले मथुरामा निरंकुश राज्य प्रणाली सुरु अरे । अनाज उब्जनीमा धेरै चर्को ३३ प्रतिसत् अर्थात एक तिहाइ कर लगाए । सर्व साधरणले उचित न्याय पनि नपाउने भए । गुण्डाराज चलन् लाग्यो । यहाँसम्मकी किसानहरुले आफूलेपालेका गाइ भैसीको दूध,दही,घ्यू, नौनी पनि कंशका दरवारमा बुझाउनु पड्डे भ्यो । अत्याचारको सीमा नै रह्यैन । केइपनि सिकायत अद्दन पाइने भ्यो । केइबोल्यो कि सिधै मृत्य दण्ड दिइन्लाग्यो । स्वतन्त्ररुपमी आफनो व्यवसाय अरिबर बाँच्न नपाइने भयो । राज्य प्रशासनमी लगै फटाहा राक्षसी स्वभावका मान्स आया हुनाले चोरी,घुसखोरी रे लुटखोरी खुब हुन्लागी । यहाँ सम्मकी स्वहानीमौ रे कन्यान्को बलात्कार लग हुन् लाग्यो । यै आतङ्कले चरमरुप लिए पिछ्यारी राज्यका सर्वसाधारण मथुरा राज्य छाडिबर अन्त जान्लागे । 
  यै विथितिका विषयमी आसपासका सबै राजान्ले थाःपाएपनि कंशलाइ सम्झाउने रे यै मामिलामी हस्तक्षेप अन्ने हिम्मत कसैमी थियैन । किलाइ भणे कंशको शशुरो जरासन्धले आसपासका हजारौंै राजान्लाइ जितिबर उन्लाइ अपहरण अरी बन्दी बनाया थ्यो । त्यै की डर सबै माणन्थ्ये । तिसोइ सयकडौ कन्याहरुलाइ बन्दी बनाइबर बलत्कार अन्ने भौमासुर तिसै भौमासुरको मन्त्री मोर, सुतललोक (हालका अरव राष्ट्रहरु) को राजा बलीपुत्र , शोणितपुर ( हालको असम ) को राजा बाणासुर जस्ता भयंकर डरलाग्दा राक्षसराजाहरु कंशका अत्यन्तै प्रिय मित्र थ्ये । 

इसेरी मथुराराज्य अत्यन्तै त्रासपूर्ण वातावरणमा चलन लाग्यो । जाँ का तानाशाह कंशले आफनाइ बाः लाइ नेलहतकडी लगाइबर जेल हाल्याथ्यो भण,े सर्वसाधारण जनतान्को कसो हाल भया हुन हो ? उइबेला गोकुल राज्यमी भगवान श्रीकृष्णका बा वाशुदेवको राज्य थ्यो । राज्यको सबै कोष आफनो रे आफना आसे पासेन्को मोजमस्तीमी सकिए पिछ्यारी कंशले छिमेरीराज्य गोकुल राज्यमी पड्डे बृज गाऊँ बाटाइ है त्याँ रने सब्बै मान्सन्का घर बाटाइहै दूध, दै घी, नौनी, अनाज, सुन इत्यादि जे पायो त्यै जबरदस्ती लुटीबर ल्याउन भणि आफना मातहतका राक्षसन्लाइ खटायोे । कंशका यै अभियानले मथुरा राज्य भण्णा बाइर गोकुल राज्यमी लगै आतङ्ग फैलियो । यै को प्रतिकार अन्ने आँट कसैमी थियैन । कंशका इसा फुचेरा दुष्कार्य बाटाहै  कंश की इजा राजमाता पबनरेखा ( पद्माबति ) लगै भौत दुखित भयै थ्यैन । उन् आफना देशका निका मान्सन्लाइ गोप्य रुपमी राजा उग्रसेन सित भेट अराउथिन् रे यै विकराल समस्या बाटाइहै कसेरी उन्मुक्ति पाउँने भण्णे विषयमी राजाउग्रसेन सित सल्लाह अराउँथिन् । 
एक्दिन् नारद ऋषीले कंशसित देवकिका आठौ गर्भ बाटाइ है जन्मने भगवान बिष्णुको अवतार हो भणे पिछ्यारी कंशले आफना राज्यमी भगवानश्री बिष्णुको पूजा हुन बन्द गरायो । कसैले श्री बिष्णुको नाउँ लिए पनि उइलाइ मृत्यु दण्ड मिलन् लाग्योे । जसेरी पानीको घँैटो भरिए पिछ्यारी पोखिन्छ तिसोइ अरीवर “अतिको लगै अन्त हुन्छ” भण्णे मान्यता अनुसार कंशका इसा अत्याचर बाटाइहै पीडित सर्वसाधारणले भगवान श्री बिष्णु संङ् यै समस्या बाटी मुक्ति पाउँनकालागी प्रार्थना अद्द लागे । विधिको विधान अनुसार पापको घडा टम्म भरिए पिछ्यारी अवश्य फुटन्छ । कसैले आफनो शक्तिको दुरुपयोग अरिबर अर्काको मन ,आत्मा रुलाउँछ भणे एकदिन त्यैको साँवा–ब्याज सहित को एकमुष्ट पाप उइले अवश्य भोग्नु पडन्छ भण्णे छ । जो निर्दोष बालक, पतिव्रता नारी, निरपराध प्राणी ,साधुपुरुष,ब्राह्मण इत्यादी लाइ पीडादिन्छ, उइको पुण्य छिटाइ–छिटाइ सकिन्छ रे, ऊ पनि विपत्तीको भुमरीमाइ पडन्छ  भण्णे पुरानो मान्यता छ ।




#Article 302: संख्या (106 words)


संख्या हामरा जिन्दगीका हरेक काम मी प्रयोग मी आौनान । कसै धावक (दौड्ड्या मान्स) खिलाइ ०.००१ सेकेण्डको फरक उइलाई स्वर्ण पदक दिलाइ सकन्छ या त उइलाई स्वर्ण पदक पौना बठेइ रोकिसकन्छ । कसै घड़ीका घुरा: व्यास मी एक सेन्टिमिटरो एक हजारौँ हिस्सा मी फरक पड्या लै तो घड़ी बिकाम होइसकन्छे । इस्याइँ कसै मान्सइ पछ्याण खिलाइ उइको फून नम्मर, बैङ्क खाता नम्मर या त परिक्षा: रोल नम्मर सहयोगी हुनान।

संख्या मानव सभ्यताइ जति: पुराना छन । संख्या: विकास प्राकृतिक संख्या बठेइ भया भयाले लै अच्याल आइबर संख्या: क्षेत्र फैलिबर पूर्णाङ्क, परिमेय संख्या, वास्तविक संख्या हुनोइ समिश्र संख्या सम्म पुगिग्यो ।

संख्यानका बिचमी यो सम्बन्ध रया छ: 




#Article 303: संयुक्त राष्ट्र सङ्घ (173 words)


संयुक्त राष्ट्र संघ यक अन्तराष्ट्रिय संस्था हो। येइको स्थापना २४ अक्टोबर १९४५ मैं भयाको हो। येइमा हाल १९३ राष्ट्रअन सदस्य छन्, जइ मैं संसार का सप्पै जसा देशअन पड्डान। सप्पै सदस्य राष्ट्रअन लाई अन्तर्राष्ट्रिय कानून, अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा, आर्थिक विकास रे सामाजिक निष्पक्षता मी आपसी सहयोग मिलौ भण्ण्या उद्देश्य का सङ्ङै संयुक्त राष्ट्र संघ को स्थापना भयाऽ हो। मुलत: अन्तर्राष्ट्रिय संघर्ष मैं हस्तक्षेप अद्दाइ सजि होउ भँणिबर दोसरा विश्वयुद्ध का विजयी राष्ट्रअन मिलिबर येइको स्थापना भयाऽ हो। तिनरा सोचाई मैं दोसरा विश्वयुद्ध मैं भोगियाऽ विध्वंस संसार ले दोसर्‍याँ भोग्दु जनपड़ौ भँण्ण्या थ्यो।

संयुक्त राष्ट्र संघाः औपचारिक कामकाज मैं अङरेजी, चिनियाँ, फ्रान्सेली, रुसी, स्पेनी (स्पेनिश) रे अरबी भाषा को प्रयोग हुन्छ।

संयुक्त राष्ट्र मैं ६ प्रमुख अङ्गअन छन्। तन हुन् - 

संयुक्त राष्ट्र संघका धेरै कार्यक्रम र एजेंसिहरूको अतिरिक्त १४ स्वतंत्र संस्थाहरूसित यसको व्यवस्था गठित हुन्छ। स्वतंत्र संस्थाहरूमा  विश्व बैंक ,  अन्तरराष्ट्रिय मुद्रा कोष  र  विश्व स्वास्थ्य संगठन शामिल छन्। यी संस्थाहरूको संयुक्त राष्ट्र संघसित साथ सहयोग समझौता छ। संयुक्त राष्ट्र संघका आफ्ना केही प्रमुख संस्थाहरू र कार्यक्रम छन्।  यो यसप्रकार छ:

आधिकारिक वेबसाइड

अन्य




#Article 304: सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज (116 words)


सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज पूर्वी नेपालको सोलुखुम्बु जिल्लाको उत्तरी भागमाई छ। यईले सगरमाथा, ल्होत्से, नुप्त्से, चोयु, आमादब्लम हिमालहरू रे यई वरिपरिको क्षेत्रओगटिरइ छ। यईको क्षेत्रफल ११४८ वर्ग कि.मि. छ । यो इ.सं. १९७६माई स्थापना गरियाको हो। यई निकुञ्ज क्षेत्रलाई इ.सं. ११७९ देखि विश्व सम्पदा सूचीमी सूचिकृत गरियाको छ । यो निकुञ्ज १८०० मि. देखि ४०४८ मि. सम्मको उचाईमा फैल्याको छ । यहाँ कस्तुरी मृग, थार, घोरल, लङ्गूर बाँदर ,मोनाल,हॉइटे उइङ्ग्ड ग्रस बिक्ड,हर्न लार्क,टिबेटन स्नो कक, चुग आदि पक्षी पाइन्छन्। यई क्षेत्रभित्र बसोबास गर्ने मानिसहरूको सङ्ख्या करिब ३,००० छ । जसमा मुख्य रूपमी शेर्पा जातीको मानिसहरुको बसोवास रह्याको छ । यहाँको मुख्य बसोबास क्षेत्रहरू नाम्चे बजार, खुम्जुङ, थामे, थेङ्बोचे, स्याङ्बोचे आदि हुन्।

यई राष्ट्रिय निकुञ्जका केई चित्रहरु :-




#Article 305: समय् बजि (109 words)


समय् बजि () नेवारी समुदायको पारम्परिक पकवान हो। विदेशीअन बीच येइ ख़नाइको नेपालमैं आकर्षण लगै रयाऽ छ। यो परिकार नेपालीअनोः विशेष परिकार हो। यो ख़नाइ भउतै पुस्ताअन बठेइ सद्दोइ आयाऽ भयाबर लै येइको लोकप्रियता आँजि लै उसोइ छ। यो परिकार मौजौकि जमघट तथा नेवारी काजबारअनमैं विशेष रूपले बनौन्या रे खोयुन्या चलन छ।  यो परिकार शरादमै लगै खोयाइन्छ। येइ परिकार खोयुनाइ कोइ विशेष काज्जे हुनुइ पड़न्छ भँण्ण्या नाइथिन, यो परिकार बनौनाइ सजि भयाऽ हुनाले वर्षै भरि ख़नाइका रूपमैं प्रयोग अरिन्छ। समय् बजि नेवारी समुदायका हर कार्यक्रममैं प्रयोग हुन्छ। 

समय् बजिको नेवारी शाब्दिक अर्थ कल्यार(नास्ता)का रूपमी खाइन्या चिउड़ाको परिकार हुन्छ। पैली-पैली पौना आयाऽ बगत कल्यारका रूपमी पस्कद्या परिकार समय् बजि हो। 




#Article 306: साँचो यशु गिर्जाघर (123 words)


साँचो यशु गिर्जाघर एक स्वतन्त्र गिर्जाघर हो जो पैल्लीफेर चीनका वेइजीङमी १९१७मी भया थ्यो। तैई पछा तो गिर्जाघर १९३२मी भारतमी लाई स्थापना गरियो। हाल येका सदस्यहरू ४५ वटा देशमी झन्डै १५ लाख देखि २५ लाख जति छन्। ये गिर्जाघरलाई बिसौं शताब्दिमी प्रोटेस्टेन्टहरूको प्रादुर्भाव भया स्रोतस्थानका रूपमी लै लिइन्छ। ये गिर्जाघर १९४५मी चीनमी कम्युनिस्ट शासन सुरु हुनाहै पैल्ली स्थापित तीन गिर्जाघरहरू मध्येको एक हो। यिन यशुको दोस्रो जन्म हुन्छ भन्न्या सन्देश सवै देशहरूलाई दिन चाहनान। यिनुन यशुका तिन अवतार छन् भन्न्या नियम मान्नान बरु यिन यशुको नामका नियमहरू मात्र मान्नान।
ये चर्चका १० प्रमुख विश्‍वासहरू यस प्रकारका रया छन्: 
१.१ पवित्र आत्मा 
१.२ बाप्तिसम 
१.३ खुट्‍टा धुन्या 
१.४ पवित्र सम्बन्ध 
१.५ सब्बाथ दिन (छन्चरवार/शनिवार) 
१.६ यशु क्राइस्ट 
१.७ पवित्र बाइबल 
१.८ मोक्ष 
१.९ गिर्जाघर




#Article 307: सातौं राष्ट्रिय खेलकुदमी क्रिकेट (115 words)


सातौं राष्ट्रिय खेलकुदमा क्रिकेट प्रतियोगिता २०७३ पौष ८ गते बठे बिराटनगरमि संचालन भयाको छ । यो प्रतियोगितामी पाँच विकास क्षेत्र रे तीन बिभागिय टिम अरि जम्मा ८ टिमले सहभागिता जनायाका छन । सातौं राष्ट्रिय खेलको खास उद्घाटन पौष ८ गते बठे भयाको छ ।

सातौं राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ पुरुष क्रिकेट विधामि पाँच विकास क्षेत्र रे तीन बिभागिय टिम अरि कुल ८ टिमले सहभागीता जनायाका छन । तन इसा छन ।

मिति २०७३ पौष ०८ गते(सहिद रंगशाला,बिराटनगर)

एपिएफ
१४५/४ (२० ओभर)

मध्य-पश्चिमाञ्चल
११९/६ (२० ओभर)

एपिएफले २६ रनले जित्यो

सातौं राष्ट्रिय खेलकुद २०७३ महिला क्रिकेट विधामी पाँच विकास क्षेत्र रे एक बिभागिय टिम अरि कुल ६ टिमले सहभागीता जनायाका छन । यिन खेल इसा छन ।




#Article 308: सामन्था अक्किनेनी (191 words)


सामन्था अक्किनेनी () (जन्म २८ अप्रैल १९८७) यक भारतीय अभिनेत्री तथा मोडल हुन् । अक्किनेनीको तेलुगु रे तमिल चलचित्र उद्योगमैं स्थापित करियर छ रे उनले अहिले सम्म ४ वटा फिल्मफेयर अवार्ड जितिराइछन ।

सामन्थाको जन्म तमिलनाडु राज्यको चेन्नईमैं तेलुगु रे मलयाली परिवारमैं भयाऽ थ्यो । उनले व्यवस्थापन विषयमैं स्नातक अरि नानोबडो मोडलिङ क्षेत्रमैं सक्रिय भेयाऽ थ्या । 

उनलाई चाडै चलचित्रमैं काम अद्द मौका मिल्यो रे उनले आफनो चलचित्र करियरको सुरुवात गौतम मेननको समीक्षकद्वारा प्रशंसित तेलुगु प्रेममिलनमैं आधारित चलचित्र ये माया चेसाव (२०१०) बठेइ अद्द्या हुन् । यै चलचित्र खिलाइ उनलाई फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री-दक्षिण पुरस्कार रे नन्दी अवार्ड मिल्यो ।  निथाने एन पुनवसन्तम (२०१२) रे इगा (२०१२) नामको चलचित्रमैं बलियो अभिनय खिलाइ सामन्थालाई एकै वर्ष फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ तमिल अभिनेत्री रे फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ तेलुगु अभिनेत्रीको पुरस्कार मिल्यो । दुवै पुरस्कार एकै वर्ष जित्न्या उनी इतिहासकी दोसरो अभिनेत्री बनिन् । सामन्थाहै पैल्ली  यै काम रेवतीले अर्याऽ थिइन् । सन् २०१२ मैं मिल्या भव्य सफलता पछा सामन्था अभिनेता केन्द्रित चलचित्रमैं मुख्य महिला कलाकारको रूपमैं प्रस्तुत भइन् । तेलुगु चलचित्र डोकुडु (२०११), पारवारिक नाट्य चलचित्र सितम्मा वकिट्लो सीरीमल्ले चेट्टु (२०१२) रे तमिल चलचित्र कठ्ठी (२०१४) थेरी (२०१६) रे २४ बक्स अफिसमैं निको साबित भयाऽ थ्यो ।




#Article 309: सार्वभौम भयाऽ राष्ट्रअन (132 words)


यो सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रअनको सुची ले सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रअनको विश्व मानचित्र माइ स्थिति रे तिनरोको अवस्थाको बारेमाई जानकारी प्रदान गरन्छ। तल दिइया: २०६ राष्ट्रअनको सुची दुईभागमाइ विभाजित छ :-

तलका श्रेणी संयुक्त राष्ट्र संघको सदस्य प्रणाली अनसार ३ भागमी बाँडिया: छ जइ माइ: १९३ संयुक्त राष्ट्र सदस्य,  २ पर्यवेक्षक राष्ट्र, रे ११ अन्य सदस्य राष्ट्रअन रया: छन्।
सीमाक्षेत्र बिबाद श्रेणीले जइ राष्ट्रको सीमा बिबाद (१९० राष्ट्र) नाइँथिन रे सीमा बिबाद रया: (१६ राष्ट्र)अनलाई अंकित गरुन्छ।
ए किसिमको सूचीलाई निर्धारण गद्दाइ केही कठिनाई तथा बिबादास्पद प्रक्रिया हुन सकन्छ क्याइ भण्या राष्ट्रको दर्जाकि लाइ कोइ मापदण्ड निर्धारण नगरिया हुँना समुदायमी रयाः सम्पूर्ण सदस्य राष्ट्र बाध्य छ । यस सूचीको सामाग्रीलाई निर्धारण गर्ने मापदण्ड माथि विशेष जानकारीको लागि तल दिइएको समावेशीको लागी मापदण्ड हेर्या:। सार्वभौम सम्पन्न राष्ट्रको सुची वास्तविक स्थितिलाई दर्साउछ जइको पहिचान भइसक्या छ।




#Article 310: सिंहदरवार (170 words)


सिंहदरबार नेपालका प्रधानमन्त्रीको कार्यालय रे अन्य सरकारी कार्यालयहरू भयाको परिसर हो। यो काठमाडौंको मध्य भागमाई अवस्थित छ। यहाँ नेपालका सबैभन्दा महत्वपूर्ण सरकारी कार्यालयहरू रयाका छन्।

सिंहदरबार राणा प्रधानमन्त्री चन्द्र शमशेरले आपनु निजी निवासको रूपमाई इ.सं. १९०३ मा बनाउन लगायाका थिए। यईको निर्माण कार्य सुरू भयाको एक वर्ष भित्र नै पूरा भयाको थियो। निर्माण पूरा हुँदा यईमा १,७०० वटा कोठाहरू थिए जुन त्यई बेलाको एसिया भरिको सबैभन्दा ठूलो दरवार थियो। यईको निर्माणमाई त्यई बेलाको पच्चीस लाख रूपैयाँ खर्च भयाको थियो।

२००७ सालमी राणा शासनको अन्त्य भया पछि सिंहदरवारमाई नेपाल सरकारको कार्यालय राखियो। त्यतिबेला यो दरवारमी प्रधानमन्त्रीको कार्यालय देखि लिएर सम्पूर्ण मन्त्रालयहरू अवस्थित थिया।

२०३० साली यहाँ ठूलो आगलागी भयाको थियो। त्यकबाटी यओको पछाडि पट्टिको धेरैजसो भाग नष्ट भयिको थियो। त्यई आगलागी पछि थुप्रै सरकारी कार्यालयहरू अन्त सारिया हो। हाल सिंहदरबार परिसरमाई थुप्रै नयाँ भवनहरू बन्याका छन्।

यो भवन युरोपेली शैलीमाई बन्याको छ। चन्द्र शमशेर शिकार तथा कलाका सौखिन भयाकाले त्यई बेला उनले यईका भित्ताहरू शिकार गरियाका जनावरहरू तथा युरोपेली शैलीका चित्रकलाहरूले सजायाका थिए। बत्ती तथा अन्य श्रृंगारका वस्तुहरू युरोपबाटाई मगाईयाको थियो।




#Article 311: सिक्किम (248 words)


सिक्किम भारत को एक पहाडी राज्य हो। सिक्किम सबैभन्दा कम जनसंख्या भया को भारतको राज्य हो तथा क्षेत्रफल गोआ पछि न्यूनतम छ। सिक्किम नामग्याल राजतन्त्रद्वारा शासित एक स्वतन्त्र राज्य रयाथ्यो, तर प्रशासनिक समस्याका कारण तथा भारतमि विलयको जनमतको कारण सन १९७५ माई एक जनमत-संग्रहको आधारमी भारतमाई विलीन भया हो।यसै जनमत संग्रहपछि राजतन्त्रको समाप्ति रे भारतीय संवैधानी व्यवस्था अन्तर्गत सिक्किमको सम्प्रभुता समाप्त भयो।बुढी औंलाको आकारको यो राज्य पश्चिम तिर नेपाल, उत्तर रे पूर्वमी चीन तिब्बत स्वायत्त क्षेत्र रे दक्षिण-पूर्वमी भूटानसंग जोडियाको छ। भारतको पश्चिम बंगाल राज्य यइका दक्षिणमी रयाछ।

अङ्ग्रेजी, नेपाली, लेप्चा, भूटिया, लिम्बु रे हिन्दी सरकारी कामको लागि मान्यता प्राप्त भाषा हुन् तबैलै सरकारी कामकाजमी अङ्ग्रेजी भाषा ज्यादा प्रयोग भया पाइन्छ। आपसी बोलाचालको निम्ति नेपाली भाषाको प्रयोग गरिन्छ रे यहाँका सबै नागरिकहरूले नेपाली बोल्छन्, यहाँको बोलचालको प्रमुख माध्यम नै नेपाली भाषा हो। हिन्दू तथा बज्रयान बौद्ध धर्म सिक्किम का प्रमुख धर्महरू हुन्। गान्तोक राजधानी रे सबेैहै ठूलो सहर हो।सानो आकार भयाता पनि सिक्किम भौगोलिक दृष्टिले धेरै नै विभिन्न छ। नेपालको पूर्वी भागमाई रया कञ्चनजङ्घा जो विश्वको तेस्रो सबभन्दा उच्च शृङ्खला हो, सिक्किमको उत्तरी पश्चिमी भाग बठाई सजिलै देख्न सकिन्छ। सिक्किमको विशेषताहरूमी यईको सरसफाई हुनु, प्राकृतिक सुन्दरता एवं राजनैतिक स्थिरता शामिल छन्, यो राज्य भारतमी पर्यटनको प्रमुख केन्द्रका रुपमी चिनियाछ।

सिक्किममा चार जिल्लाहरू छन्। जिल्लाका प्रमुख प्रशासक जिलाधिकारी हुन्। चीनको सीमामा सटिएकोको कारण धेरै क्षेत्रमा भारतीय सेनाको बाहुल्यता देखिन्छ। धेरैजसो क्षेत्रमा प्रवेश निषेध छ र त्यहाँ घुम्न जानको लागि कुनै पनि विदेशीले विदेशी (संरक्षीत क्षेत्र) आदेश १९५८ अन्तरगत अनुमतिपत्र लिनु पर्दछ। सिक्किममा जम्मा आठ नगर र नौ महकुमा छन्। 




#Article 312: सिन्धु मल्ल (174 words)


 सिन्धु मल्ल नेपाली आधुनिक तथा लोक गायिका हन्। यिनले आधुनिक, लोक, दोहोरी रे पप गीत समेत गाएकी छिन् भण्या चलचित्रका लागि पार्श्व  गायन लै अरेकी छन्। नानाबठे नै गीत गाउन रूचि राख्खे मल्लले २०५८ सालमी गायक बद्री पंगेनीसित गाया ससुरालीमा ख्यालख्यालमा दिल बस्यो कान्छी सालीमा भन्ने दोहोरी गीतबठे लोकप्रियता हासिल अद्दु सुरु अरेकी हन् फुलमाया गितबठे ब्यबसायिक गायनयात्रा सुरु अरेकि थिइन। पैल्लो रेकर्डेड गित रेडियाे नेपालमी रेकर्ड भया गित पढ्नु भनेकाे के हाे? भण्या रयाः छ।

सिन्धु मल्लको जनम पिता डम्बर बहादुर मल्ल रे माता जनक कुमारी मल्लका कोखबठे बि. सं. २०३८ पुष १५ गते दाङ जिल्लाको श्रीगाउँमी भयाः हो। यिनरो माध्यमिक शिक्षा रत्न राज्यलक्ष्मी मा. वि. नयाँ बानेश्वरबठे भयो। पछा ललितकला क्याम्पस हुनाइ कलानिधि इन्दिरा महाविद्यालयबठे सङ्गीतमी स्नातक गरेकी छन्।

ससुरालीमा, चिटिक्कै भाछु रे, कहाँ?, टुङना रे डम्फू, काफल गेडी, माया धरानी, लाहुरे दाइले, लाइछाै बेसन, लाठीचार्ज, लाइछौ बेसन, चुरा पोते रातो, छिनको छिनमा, तीज आयो, पिरतीको जाल, अहिलेकाे तिज,दिलैकाे राजा,पिरतिकाे जाल(चैर मुसि चैर ),  आदि रयाः छन्। हालसम्ममी भाैत राष्ट्रिय स्तरका अवार्ड जित्या गायिकाअन मध्ये गायिका मल्ल लै अग्र स्थानमी रयेई छन्।




#Article 313: सिपोरा गुरुङ (100 words)


सिपोरा गुरुङ नेपाल कि राष्ट्रिय स्तर कि भलिबल खेलाड़ि हुन्।नेपाल का तर्फ बठेइ सबे है नना उमर मैं अन्तर्राष्ट्रिय खेलकूद मैं भाग लीबर पदक जित्तेइ सिपोरा २०६७ साल को पपुलर प्लेयर अफ दी इयर उपाधि विजेता हुन् भँण्या उन चलचित्र द घलेक-द साइन अफ लभ कि नायिका लहै हुन्। उन ले मिस नेपाल प्रतियोगिता - २०१३ मै लै भाग लीराइथ्यो।

सिपोराः जनम २०५० साल पूस १४ गते दुधपोखरी, लमजुङ मैं भयाः हो। उनरि इजा सेती घिसीङ गुरुङ हुन् भँण्या बुवा मोतिलाल गुरुङ हुन्। उनअन अच्याल राष्ट्रबैंक चोक, पोखरा नगरपालिका-१७ मैं बस्सान्। सिपोरा गुरूङ फिस्टेल उच्च मावि, पोखरा कि विधार्थी हुन्।




#Article 314: सुकरात (114 words)


सुकरात विश्व विख्यात दार्शनिक हुन। उनको जन्म इशापूर्व ४७० मा ग्रीस को एथेन्स सहरमा भयाको थियो। सुकरातका शिष्य हरु प्लेटो रे जेनोफन हुन।सुकरातलाई हेमलक नामक बीस दिएर मृत्युदण्ड दिइयाको थियो। सुकरातका अनुसार शिक्षाका वैज्ञानिक रे नैतिक गरि दुई पक्ष हुनान। सुकरातको एक प्रसिद्ध भनाणाइ रयाो छ: धर्म नै ज्ञान हो र ज्ञान नै धर्म हो। सुकरातको मुख्य संदेश 'आफुलाई चिन' हो।

सुकरातको जन्म एथेन्समाइ भया थ्यो। उनरा बा नाऊ साफ्रानिस्कस र इज्या नाऊ फिनरिट थ्यो। सुकरातका बा जो शिल्पकार थ्या रे इज्या सुडेनीको काम गरन्थींन्। सुरुमाइ सुकरातले लै आफ्ना बाको पेसा अपनाउँनाइँ शिल्पकारको काम उद्द्दु लाग्या।

१) सुकरात एथेन्सका देउताअनको पुजा नगर्न्या भयाकाले उ नास्तिक हो।
२) ऊ नवयुवाअनलाई आफ्ना बराल्ने कुराले पथभ्रष्ट पाणन्छ।




#Article 315: सुदुर पश्चिमाञ्चलका सहिद (2135 words)


हामरा क्यै सहिद
डोटी छेत्रबटि है सहिद भयाः हामरा क्यै पैकेलाकी पछ्रयाःण अद्दाइलाइ यो लेःख लेखिन्नाः छ । जन्मकी जेठाकान्सिमि हामरा तिन सहिदको गन्त अरियाः हो । तबैजार हामरा सहिद बिका पनेरू, दशरथ चन्दै रे भीमदत्तकी क्यै बात याँः भण्ण लागियै छ । हुना त हामरा सबै सहिदकी बाःत अद्द्या हो भण्या डोटीका सहिद भौत धेक्किनाहान । हामरा समाजमि भारत, हुड्केली, पैकेलो, बफौल, चैतेलो, बाःत, चैत, चाँचरी, भैनी, सवाई जसा भौत चलन आँज लै चल्यैका छन् । तिनमि सकराम कार्की, रनि राउत, उदा कठाइत, छापलो प्युलो, सोबा कठाइत, रनि बिठ्ठ, कालो साउन, लाली साउन, पिरि बोःरो, बाँका वीर, निलु कठाइत, तिलु रौतेलो, बिर्मा साउन, कालो भणारी, काशीराम, दुना ऐर, बिमा राउत, छियाँ कठाइत, भियाँ कठाइत, अज्ज्वा बोःरो, रŒवा मःर, सुर्जु कुँवर, जिŒवा रमौल, नर्सिङ्याँ धौनी, पुर्खु पन्थ सुद्दा भौतको बयान लाइबर गाउन्या बजाउन्या काम ढोली, भाट, हुड्क्या मात्तर नभैबर हाम सबै आँज लै अद्दै लाछौँ । इनमि भौत जसा वीर सहिदै हुन् । तिनले मर्धाइँ धेकाइबर आफ्ना जमानामि अभाचक्रको काम अ¥यैका हुन् । तिनरो नाउँ हामरा इतिहाँसमि नलेखिए लै लोकसाहित्यमि भण्या रयैको छ । आब त तसा लोकसाहित्यकी हरिखबरी अरिबर हामले पुरानो इतिहास बचाउनु छ । बि. स. २००७, २०३६, २०४२, २०४६, माओबादीले चलायाः दस बस्र्या सशस्त्र जनक्रान्ति रे २०६२÷२०६३का जनआन्दोलनमि भौत मान्स सहिद भै रैछन् । तिन सबै हाम सबैखिलाइ भौतै श्रद्धाइ रे सम्मानका पात्र हुन् । थोकाइ समय, थोकोइ ठाउँ, सीमित स्रोतै रे साधनैमि रैबर तयार अद्दु पड्ड्या नानो लेख भयाः हुनाल्यै रे यै लेखमि हामरा तिन जम्माइँ सहिदै बाःत लेख्द नसकिन्यै हुनाले छोटकरीमि बिका पनेरू, दशरथ चन्दै रे भीमदत्त पन्तै पछ्याःण मात्तर अरियै छ ।

	अचेलको डडेल्धुरा जिल्लाको नौलाकोट गाउँमि १७५० विक्रम सम्वत्तिर बिका पनेरू जन्म्या हुन् । यिनरा बाःको नाउँ पुरी पनेरू हो । नान्काइबटि यिन भौतै साहसी थ्या । ठुला भया पछ्यारि ठौर ठौरका पैकेलासौँ लट्टाउज अद्द् लाग्या रे मैँ हुँ भण्ण्या वीरसौँ लै जित्त् लाग्या । तै बखतका डोट्याल राजा पहाडी साइकी मौका राजकुमारलाई लै यिनले हराइदियो । राजा पहाडी साइ यिनसौँ भौत रिसाया । राजाले रिसाइबर ईख साद्द्या न्यूँ खोद्द् लाग्यापिछ्याःरि यिन आफनी मौजौ लैजाइबर कुमाउँका चम्पावतमि बस्या । डोट्याल राजाले यिन फिर्ता बोलाउनाइँलाई मान्स लायो । ईख भयाः चेलो बिख भयाः स्याःप भण्यै आहानकी भणाइजसा अनख भयाः यिन नैफक्र्या । खाली लै रिसाउन्या तिन राजालाई यिनले मुखभरिको जबाफ लाइबर इसो भण्यो—
जाँःसम्म राजा, तेरा तै अजैमिरकोःट उदारिबर चम्पावतमि आफनो कोःट लाउन नैसक्दो ताँःसम्म तेरी डोटी फर्किबर नैआउनो ।
बिकाकी ठोकी जबाफ सुणिबर पहाडी साइ राजा लै डराइग्या । डोटीमि तसेरी राजाका मुख लागिबर दोहरो जबाफ दिन्या रे अनख राखिबर अर्खाः मुल्क जाइबर बस्न्या पैल्ला वीर बिका पनेरूइ थ्या । कुमाउँ गै सक्यापिछ्यारि लै यिनलाई ताँःका दरबारिया क्यै नक्यै नेहरो पाःडिबर पिरोल्ल लाग्या । 
	बिका पनेरूइ बखत नान्नाना मुलुक भौत थ्या । तिनरा राजा लै भौत थ्या । आफना पितापुर्खाका पालाधेकि रनिबस्ती भयाका डोटीका राजा जसा मान्सलाई क्यै नगण्ण्या यिन कुमाउँका राजालाई क्या माण्णथ्या । तसो भया लै मौपरिवारकी खाँतीखिलाइ कुमाउँका राजाका रौतेलाले ज्या अरे लै यिन स चाना भणिबर सःन लाग्या । कुमाउँमि जसी अचाक्ली भया लै चुप्पै लाग्द्या भया । क्यै दिनपाछा घरका हुन्या सबैले यिनरा मनकी बाःत जाणिहाल्यो । और त चुप्पै लागिरैथ्या, सैरैथ्या । यिनरी बौरानी भण्या नसै सक्द्द्यै भैन । तिनले आफना घरका सबै खेड्यो रे इसो भण्यो—
तम सबै डर माण्णाः छौ त बैकाःन जति छौ चुणी लाः रे दाःरम्वाःल ढोकिबर घरभितर बसि रः, म चेली एकली जानाउँ रे राजा जगि चन्नै रे तैका रौतेलासङ्ङ लड्डाउ । छौ तम मन्जूर ?
बौरानीले भणेकी कुरडी बिका पनेरूकी लोःल भिजिगै । आब बिकाले मनमनै भण्यो—
हत्तेरा छाउनाका झोल खाना, इसी नाकमुसाइँ लै धिक्कारै हो । इसेरी बाँत्तुभण्णा त घाःट फाःल हालिबर मद्दु भौत रामडो हो । बौरानी तसो भण्णा छन् । मर्द ह्वैबर लै म इसेरी नाकमुसाइँ अरिबर बसिरैछु । मलाई धिक्कार छ ! 
	बिकाले आब काःख लागिबर बस्न्यै रे सैबर बस्न्यै कुरडी छुटुक्क् छाडिदियो । आफना चेला चन्द्रभान सङ्ङ लैग्या रे बिका त राजा जगि चन्नका रौतेलाकी सेखी झाड्डाइलाई निसिग्या । बाबुभण्णा चेलो जाण्ण्या भण्यै जन्नरी बिका पनेरूइका मुखाःजी चन्द्रभानले राजाका रौतेला हुर्रेइबर मै झाडाइ अरिदियो । ततिपाछा हौसराःम अरिबर बिकाइ मौ क्यै दिन खुसी भया । आब तिनरा दुश्मन त झिक्झिक् बड्ड् लाग्या । बैरीका बीच नबत्थु गङ्ङाका मिना नपत्थु भण्णाहान् । बिकाले लै सबैतिरबटा बैरी पाछा लाग्द लाग्यापछि दुश्मनका हातहै मरु हुनाहै त दन्तजीब खाइबर मद्दु रामडो भण्यो रे पैल्ली आठदस वर्षका दुई नाति बालाइ रे धनाइँलाई धनुषबाण खेल्ल सिकाउन्या नेहरो पाड्यो रे मारायो । तैपिछ्याःरि सबै मौजौले दन्तजीब खायो रे एकै चेःडो पाःड्यो । डोट्यालको स्वाभिमान राख्दाइलाइ बिकाले मौजौकी जिन्दगी फाल्यो मुन्टो न्यूडाउन्या काःम अ¥यैन । हाम डोट्यालका स्वाभिमानका निसान यिन बिका वीरलाई पैलो सलाम !

	दशरथ चन्दको जन्म बैतडी जिल्लाका बस्कोट गाउँमि विक्रम सम्वत् १९६० असाड १९ गते भयाः हो । यिनरा बाःको नाउँ शेरबहादुरै रे इजाको नाउँ पार्वती चन्द हो । यिनरा बाः सेनाका लप्टन भयाः हुनाले सुर्खेतमि खटियाः थ्या । यिन लै आफना बाःसङ सुर्खेत गया । सुर्खेतबटा यिनरा बाः नेपालगन्ज सरुवा भया । यिन लै नेपालगन्जै गया । पछि बाःको सरुवा बैतडी भयाः हुनाले यिन आँज बैतडी फक्र्या । तसै बखत यिनरी इजाको स्वर्गे भयो । तैपछि यिन भारतका पिथौरागढ, अल्मोडा, बनारस जसा भौत ठाउँ पड्ड् गया । अल्मोडाबटा यिनले हाइस्कुल पास अ¥यो । बनारस आई.ए. पड्डापड्डाई यिन काठमाडौँ गया । काठमाडौँमि यिनरी पछ्याःण टङ्कप्रसाद आचार्यसौँ भै । अल्मोडाइ रे बनारस पड्ड्या बखत महात्मा गान्धीका नेतृत्वमि भारतको स्वतन्त्रता सङ्ग्राम चलिरैथ्यो । यिन तै सङ्ग्रामबटा प्रभावित भया । ‘आन्दोलन अद्द् सक्यो भण्या स्वतन्त्रता पाइन्छ’ भण्ण्यै कुरडी यिनले बुजिसक्याः थ्यो । टङ्कप्रसाद आचार्यै रे और भौत साथीसौँ मिलिबर यिनले ‘नेपाल प्रजा परिषद्’ भण्ण्या संस्थाको थापना अ¥यो । टङ्कप्रसाद आचार्य अध्यक्ष यिन तैका उपाध्यक्ष भया । नेपालमि प्रजातन्त्रको थापना अरिबर सबै जनतालाई हिट्ट्, डुल्ल्, बोल्ल्, लेख्द्, समर्थन वा विरोध अद्द्, शान्तिसङ् बत्थुइ रे बाँत्त पाउन्या मौलिक अधिकार दिलाउन्या उद्देश्य तै दलको हुन्या निनो लै तिनले अ¥यो ।
	आफना दलको उद्देश्य पुरा अद्दाई रे देशविदेशको समर्थन सहयोग दिलाउनाइँलाई कैले भारतका कसै कुना त कैलै बर्माका कसै कुना यिन पुग्द लाग्या । पटनाबटा छापिन्या ‘जनता’ भण्ण्या पत्रिकामि यिनले सेवासिंह भण्ण्या नाउँबटा लेख छपायो । ‘सेवासिंह यिनरोइ नाउँ हो’ भण्ण्यै बात जाणिन लाग्यापिछ्यारी यिन सुशील भण्ण्या नाउँबटा लेख छपाउन लाग्या । भारतै रे बर्माबटा हतियारै रे बम ल्यैबर राणा शासकै मौको एकै चेःडो पाड्ड्या यिनरो योजना भौतबर पुरा हुन पायैन । जनताको शोषण, मनपडी शासन, लुटपाट, अन्याँअत्याचार जसा काम अरेको रे जनतालाई दास जसा बनायाः हुनाले यिन राणाशासन खतम अद्द्या काममि लाग्याः हुन् । तैखिलाई यिनले भौत दुःख सयो । 
	राणाशासकले धेकायाः पैसाका लोभमि पडिबर यिनरा क्यै लोभी साथीले यिनरोइ रे यिनरा पार्टीका गोप्य योजना राणाशासकलाई सुणाइँदियो । के न्यूँ पाउँ कनिका बुकाउँ भण्णा झाः राणाशासकले तत्ति सुण्यापछि के थ्यो रे गङ्ङालालसमेत यिनलाई समायो रे काठमाडौँको विष्णुमतीका किनारका शोभाभगवती मन्दिरका छेउमि १९९७ माघ १५ गते छातीमि गोली ठोकिबर मारिदियो । नेपालका मुख्ख्या सहिदमि यिनरो नाउँ गणिन्छ । यिनराइ त्यागले राणाशासन ढलिबर प्रजातन्त्र आयाः हो । देशदेशान्तरका नेपाली बŒथा भौत ठाउँमि यिनरा सालिक बनेका छन् । हाम सबै डोट्यालका गौरव यिन अमर सहिदलाई अर्खो सलाम !

	भीमदत्त पन्तको जन्म विक्रम सम्वत् १९८३ मङ्सिर १० गते अचेलको डडेल्धुरा जिल्ला अमरगढी नगरपालिकाको कारिगाउँमि भयाः हो । गर्ग गोत्रका यिनरा बाःको नाउँ पण्डित तारानाथै रे इजाको नाउँ सरस्वतीदेवी हो । यिनरो ब्याः  कारिगाउँका पराशर गोत्री दामोदरै रे बिस्नाकी माइली चेली पार्वतीसौँ भयाः हो । पार्वतीबटा यिनरा चेला सुदाम, चेली रेवती रे चेला लीलाधरको जन्म भयाः हो । तीनै चेलाचेली एकै मैनाभितरी रे बाः पण्डित तारानाथको स्वर्गे यिनरा कलिलाइ उमेरमि भएपछि यिन भौत निराश भयाः हुन् ।  
	भीमदत्तकी पडाइलेखाइ भारतका सिँगाहीमि भयै हो । ताँः पड्ड्या बखत महात्मा गान्धीका नेतृत्वमि भारतको स्वतन्त्रता सङ्ग्राम चलिरैथ्यो । यिन तै सङ्ग्रामबटा प्रभावित भया । महात्मा गान्धीभण्णा लै सुभाषचन्द्र बोसबटा यिन भौतै प्रभावित भयाः थ्या । जनताको हिट्ट्, डुल्ल्, बोल्ल्, लेख्द्, समर्थन वा विरोध अद्द्, शान्तिसङ् बत्थुइ रे बाँत्त पाउन्या मौलिक अधिकार राजनीतिबटाहै सुरक्षित पाड्ड् सकिन्या विश्वास भयाः हुनाले यिन राजनीतिका बाटामि लाग्याः हुन् । महात्मा गान्धी, जवाहरलाल नेहरू, सरदार वल्लभभाइ पटेल, गोविन्दवल्लभ पन्त, धर्मभक्त माथेमा, शुक्रराज शास्त्री, दशरथ चन्द, गङ्ङालाल श्रेष्ठ, डा.के.आई.सिंह जसा व्यक्तिबटा यिन भौत प्रभावित भयाः हुन् । पछि भारतका वामपन्थी नेता महाराज गुरु अयङ्करबटा लकै प्रभावित भैबर यिनले माक्र्सवादी दर्शन लै पड्याः हुन् । श्रीमद्भगवद्गीता यिनलाई भौत मन पड्ड्या किताप हो । तैभितरको यो सिल्लोक यिन ठाउँ ठाउँ सुणाउँथ्या—
जातस्य हि धु्रवो मृत्युध्र्रुवं जन्म मृतस्य च 
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ।। (श्रीमद्भगवद्गीता, २।२७) 
अर्थात् शरीरलाई सदाइँँ जन्मन्याइँ रे  मद्द्या तŒव माण्णै  हो भण्या लै जन्मन्याकी मरु रे मद्द्याको जन्म त निश्चित छ । इसा किसिमकी उपाय  नभयै बातकी चिन्ता अद्दु बेकार हो ।
	नेपाली काङ्ग्रेसका नेता भया लै राणा, नेपाली काङ्ग्रेसै रे राजा मिलिबर दिल्लीमि भयाः सम्झौताको विरोध यिनले डा.के.आई.सिंहका जसेरी अ¥यो । २००७ सालकी क्रान्ति हुन्या बखत नेपाली काङ्ग्रेसले जे भण्याः थ्यो तैभण्णा फरक बाटो हिट्ट् लाग्यापछि यिन छटपटायाः हुन् । हुना त २००७ सालकी क्रान्तिपिछ्यारि यिन डडेल्धुरा शासन छेत्रका गभर्नर बनाइयाः लै हुन् । क्रान्ति अद्द् जाण्ण्या क्यै मान्स शासन चलाउनामि असफल लै हुनाहान् । चीनमि सनयात्सेनकी डौल तसी भयै थी । यिनले लै सोच्याः जसो शासन चलाउन पायैन । अनेक किसिमका झन्झट यिनले शासन समाल्ल्या बखत बेहोद्दु पड्यो । यिनले अनेक कोसिस अद्दा लकै सोच्याः जसो भयैन । ठुलाठालू, सामन्त, व्यापारी, कर्मचारी, साहू, महाजनै रे धूर्तसौँ मिलिबर तिनरा सबै फुचेरा कामका होमि हो मिलाउनु यिनलाई ठिक लाग्यैन । सदाइँभरि बदमासी अद्द्या तसाइ मान्सका दाउपेःचका सिकार यिन भया । धनीमानी, साहू, व्यापारी, शोषक, सामन्तबटा जम्मा अ¥याः धन गरिबमि बाँड्ने काम अरे लै यिनले जस पाउन सक्यैन केलाइ भण्या यिनरा नजिकका क्यै मान्स फटाहा थ्या । सही मान्स पछ्याण्ण नसक्दु लै यिनरी कमजोरी धेक्किन्छे । यै बाःतको उदाहरण नजिक माणिएका मान्सले यिन बसेको ठाउँ यिनलाई पक्डाउ अद्द् आएका सरकारी सैनिकलाई भण्णुइँ रे आफनाइँ मित लालबहादुर मगरले यिनलाई गोली हाणिबर माःद्दु हो । क्रान्ति अन्न्या बेलाकी थोकाभौत संयमै रे आनिबानीकी कमीकमजोरी लै यिनमि रयैकी थी । 
प्रजातन्त्रको स्थापना भयापछि लै गरिब निमुखा जनता माःरिबर ठुलाठालू, सामन्त, व्यापारी, कर्मचारी, साहू, महाजनै रे धूर्तैले जसेरी आफनो दुनो सोज्याउने काम अद्द् लाग्या तैको विरोध यिनले अ¥याः हो । हुना त यिन जसा त्यागी नेताले अरेका कामबटा व्यक्ति व्यक्तिको स्वतन्त्रताइ रे प्रजातान्त्रिक मूल्यको स्थिरता हुनोइँ गयाः त हो । तसो भया लै समता, शोषणको अन्त्य, विभेदको अन्त्य, जनताका मौलिक अधिकारको सुनिश्चय जसा प्रश्न आँज लै यै देशमि जसाःतसाइ छन् । यिन राजनीतिक तीव्र विचार भयाः नेता हुन् । यिनले जे सोच्यो त्यो परम्पार अद्दाइलाइ इमान्दार भैबर काम अ¥यो । विचारका हिसाबले शक्तिशाली, क्रान्तिकारी, जनाधारयुक्त, प्रतिभाशाली, इमान्दार, लगातार समर्पित, त्यागी महान् राननेता यिन हुन् । गरिबकी खातिरी अद्द्या मान्स थोकाइ हुनाहान् । माछा जन् माःरु गरिब जन् माःरु को भण्णछ रे ? तसी कुरडी यिनै अद्दथ्या । कुरडी चलाउन्या मात्तर नभैबर तै बमोजम काम पनि यिनले अरेको हो । जे भण्यो त्यो अद्द्या यिन जसा नेता मात्तर नभैबर मान्सै पाउन लै मुस्किल छ । जै बखत यिनले डोटीका ठाउँ ठाउँ गैबर “कि त जोःत हलो कि त छोड थलो, यदि हैन भने अब छैन भलो” भण्ण्या नारा दियाः थ्यो तै बखत समाजका गण्यमान्य भणीन्या मान्स यिनलाई बौलाहा, बेसु¥या, सन्की, बेकुफ, विवेकहीन भणिबर तथानाम गाली अद्दथ्या । आज तिनै मान्स हलो जोत्त बाध्य भै रैछन् । साठी वर्षपछिको समाज यिनले उसै बखत धेकिसक्याः थ्यो । यिनले जे भण्याः थ्यो आज त्यै लागू हुन्नाः छ ।
	सत्ताइस वर्ष मात्तर यिन बाँच्याः हुन् । हिसाब लाउन्या हो भण्या सत्ताइसमि पन्द्र वर्ष त शैशव र किशोरावस्थामि बित्तछ । तैपछिका क्यै वर्ष पडाइलेखाइमि लै लाग्दाहान् । क्यै वर्ष मालपर्बत अद्दामि लै बिते हुन् । बाँकी रयाः समयमि अरेकी राजनीति यिनरी राजनीति हो । तति कम समयमि सय वर्ष बाँचेका नेताले अद्द् नसक्न्या काम यिनले अरिदियो । गरिबमारा फटाहाको अन्त्य, ब्याजखोर साहूको अन्त्य, गरिब, भूमिहीन, निमुखा, कमजोर, दलित, पिछडिएका, दुर्गम क्षेत्रका बासिन्दाको उद्धारै रे समुन्नति, समान न्याय यिनरो चाहना थ्यो । यिनले तसै उद्देश्यखिलाई क्रान्ति अरेका हुन् । स्थिर विचार, दृढ गन्तव्य, अडिग अठोटका धनी यिनले कैलै बिसद्द नसकिन्या योगदान दीबर आफनो नाउँ नेपालका इतिहासमि स्वर्णाक्षरले लेखायाः छन् । 
	भीमदत्तको जीवन आँधीबेरीको जसो धेकिन्छ । थोक्काइ बेरमि ढाइँढुइँ आइबर उड्न्या जति उडाई, भाँच्चिन्या जति भाँची उनीताःर सामसुम हुन्या आँधीबेरीका वातावरणकी नक्कल उनले अरेको धेकिन्छ । भीमदत्त छिटाइँ जन्म्या, छिटाइँ नेता भया, छिटाइँ चल्यौ लाग्या । समयभण्णा पैल्ली उनले राजनीतिक विचार पोख्यो । उनले उठाएको मुद्दा भणेको तल्लो तहका जनताले लै बाँत्तु, सामान्य नागरिक भैबर अवसर पाउनु, उन्नति अद्दु, सामन्तका शोषणबटा उन्मुक्ति पाउनु, जोत्त सकिन्या जग्गा पाउनु, गुजारा अद्द् पुग्न्या आर्थिक अवस्था हुन्या आधार पाउनु पड्डछ भण्ण्या हो । इत्ति भण्णु क्या थ्यो यिनलाई देशद्रोही, डाँका, आतङ्ककारी, फटाहा, असामाजिक, विप्लवी रे नहुना नहुना दोष लाइबर भारतीय सेनाको मद्दत मागिबर राज्यले माद्द् लायो । त्यो लै प्रजातन्त्रको स्थापना भयापिछ्यारिकी बात हो । साँच्चि भण्णे हो भण्या जनताको कल्याण हुन्या काम यिनले अरेका हुन् । त्यै काम त्रूmर शासककी डीठमि अपराध लाग्यो । न्याय अन्धा हुन्छ, शासक अन्धा हुनाहान्, भौतजसो निसाफ निर्दोषीका विरुद्ध लै अरिन्छ भण्ण्यै कुरडीका उदाहरण लै यिन हुन् । हुना त लणैँमि, राजनीतिमि रे मायापिर्तीमि जे अरे लै मुनासिब हन्छ भण्णाहान् । व्यक्तिले अरेको गल्तीको डण्ण त राज्यले दिन्छ । भीमदत्त जसा जनताका नेता माद्द्या राज्यले अरेको गल्तीको डण्ण कसेरी को दिन्या हो ? यो प्रश्न पनि प्रश्नै बनिबर रै रैछ ।  २०१० साउन १७ गते पर्भातको खानु नखानाइँ मारिएका भीमदत्तका हडबटाहै मुन्टो काटिबर डडेल्धुरा बजार घुमाउन्या उइ बखतका शासकका दुर्बुद्धितिर जति धारे हात लाए लै जसेरी थोका हुन्छ उसेरी अमर सहिद राजनेता भीमदत्तको जति बयान लाए लै थोका हुन्छ । जनताका प्यारा नेता भीमदत्तलाई अर्खो सलाम !




#Article 316: सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र (184 words)


नेपाललाई ५ विकास क्षेत्रमा बाँडियाको छ । सूदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र लै नेपालको एक विकास क्षेत्र हो । यो विकास क्षेत्र नेपालको पश्चिम भू-भागमा पडन्छ । यै विकास क्षेत्रमी २ अञ्चल छन।सेती अञ्चलका ५ रे महाकाली अञ्चलमा ४ गरि जम्मा ९ जिल्ला सुदूरपश्चिममी रयाछन।

सुदूरपश्चिम अार्थिक रुपमि केही पछाडि भयालेलै सामाजिक/सांस्कृतिक रे प्राकृत सम्पदाले सम्पन्न छ।सुदूरपश्चिमको पूर्वी भाग  कर्णाली नदि सम्म रे पश्चिमी भाग महाकाली नदि सम्म फैलिया छ।सुदूरपश्चिम दक्षिण मि तराई को समतल भुभाग देखि उत्तरमि हिमनलय सम्म फैलिया छ कैलाली रे कञ्चनपुर दुई तराईका जिल्ला, डडेल्धुरा, बैतडी, डोटी रे अछाम गरि ४ पहाडी जिल्ला,  दार्चुला, बझाङ रे बाजुरा अरि ३ हिमाली जिल्ला रयाछन।

सुदूरका तराईका जिल्लामि प्रयाप्त खाद्यान्न उत्पादन हुन्छ। पहाडी रे हिमाली जिल्लामि फलफुल, तरकारी खेती रे पशुपालन को राम्रो सम्भावना रया छ।

सुदूरका प्रमुख प्राकृतिक धरोहर मि खप्तड राष्ट्रिय  निकुञ्ज, शुक्लाँफाटा वन्यजन्तु अआरक्ष, घोडाघोडी ताल, रामारोशन क्षेत्र, अपि हिमाल, सैपाल हिमाल, टिकापुर पार्क लगायत छन।

सांस्कृतिक रे धार्मिक धरोहरमि गोदावरी धाम,  उग्रतारा मन्दिर, शैलेश्वरी मन्दिर, बडीमालिका क्षेत्र, गोकुलेश्वर, बरतादेवी लगायत रया छन। यइका संगै सुदूरपश्चिमका देउडा, गौरा पर्व, भुओ नाच, छलिया, हुड्को नाच, सखिया नाच रे मेला महोत्सवको विशेष महत्त्व रयाछ।




#Article 317: सुनामी (128 words)


सुनामी (जापानी: 津波, /suːˈnɑːmi/ अथवा /tsuːˈnɑːmi/) भण्याआ समन्दर या ठुला ताल मी पानीया विस्थापन ले अद्दा औन्या छालअन ओ शृङ्खला हो। भूकम्प, ज्वालामुखी, पानीया भितरि हुन्या बिस्फोट, हिमनदी क्षयीकरण रे पानीया मथिमी या पानीया भितरि हुन्या हर किसिमआ गणबणी सामान्य समुद्री छालआ विपरित सुनामी उत्पन्न अद्द सक्द्या क्षमता राख्दान। बतास या जून रे सूर्ज्याआ गुरुत्वाकर्षण शक्तिले पैदा हुन्या सामान्य छालआ विपरित सुनामी पानीया विस्थापनले पैदा हुन्छ।

सुनामी तरङ्गलाई सामान्य समुद्री तरङ्ग माण्ण सकिनैन क्यायिकि सुनामी तरङ्गओ लम्बाइ भौत भौत भौत जेदा हुन्छ। टुट्टार्या छाल नधेकिबर सुनामीयो छाल झट्टझट्ट झिकझिक ठुलो हुन्नार्या धेकिन्छ। ठुल्ठुला घटना मी दसौँ मिटर उच्चा छाल लै बन्न सक्दान। खासखरिबर सुनामी छालअनओ शृङ्खला हो जो मिनट बठेइ लीबर घण्टाआ फरक मी हुनान। येइको गति ४२० किलोमिटर प्रतिघण्टा सम्म होइसकन्छ। प्राय: समुद्री भूकम्पआ कारणले सुनामी आउँछ।




#Article 318: सुनिधि चौहान (123 words)


सुनिधि चौहान (जनम निधी चौहान, १४ अगस्त १९८३) यक भारतीय पार्श्वगायिका हन जो हिन्दी गीद गौनाइ लोकप्रिय छन। उन ले मराठी, कन्नड़, तमिल, तेलुगु, बंगाली, असमिया रे गुजराती चलचित्रन मी २००० है बर्ती गीद गाइराइछन।

चौहान ले गायनै शुरुवात चार वर्षै उमर बठेइ अर्‍याःहो उन लाई प्रसिद्धी टेलिविज़न गायन प्रतियोगिता मेरी आवाज़ सुनो बठेइ मिली जै मी जित्या पछा उन ले पार्श्वगायन क्षेत्र मी शस्त्र चलचित्र बठेइ पदार्पण अर्‍यो।

उन लाई लोकप्रियता राम गोपाल वर्माः चलचित्र मस्त बठेइ मिली जै मी उन ले रुकी रुकी सी ज़िंदगी गीद गाइराइथ्यो जो यक हिट गीद साबित भयो। उल लाई कुल चौद्द फ़िल्मफ़ेयर पुरस्कारनो नामांकन रे तीन मी जित हासिल भै। उन ले दुई स्टार स्क्रीन पुरस्कार, दुई आइफा पुरस्कार रे एक ज़ी सिने पुरस्कार जितिराइछन।




#Article 319: सुन्तला (रङ्ङ) (189 words)


सुन्तला रङ्ङलाई हिन्दी भषा मी नारङ्गी रंग, अङरेजी मी Orange color रे संस्कृत मी नारङ्ग भण्णान। धेकिन्या प्रकाशा: स्पेक्ट्रम मी रता रङ्ङ रे पेऽला रङ्ङा: बीचा: रङ्ङलाई सुन्तला रङ्ङ भणिन्छ। पाक्या: सुन्तला: बोकणा झो धेकिन्या भया: हुनाले एइ रङ्ङलाई सुन्तला रङ्ङ भणिया: हो। यो रङ्ङ खास अरिबर मनोरञ्जन, गरम, आगो, उर्जा, खतरा, शरद ऋतु, रे गतिबिधि सित जोणिया: रङ्ङ हो। एसिया मी यो रङ्ङ बौद्ध रे हिन्दु धर्मो: एक महत्वपूर्ण प्रतीकात्मक रङ्ङ हो।

विज्ञाना: अन्साऱ लगभग ५८५-६२० नानोमिटर तरङ्ग लम्बाइ भया: प्रकाशलाई तकन्ज्याँ सुन्तला रङ्ङो: अनुभव हुन्छ। RGB रङ्ङ मोडल मी सुन्तला रङ्ङ बनौनाइ बर्ता तीब्रता वालो रातो प्रकाश रे थोको तीब्रता भया: हरियो रङ्ङ मिसाइन्छ, एइ मिश्रण मी निला रङ्ङा: प्रकाशलाई मिसाइनैन।

परम्परागत हिसाब ले यो रङ्ङ शरद ऋतु, अन्न बाली रे शरद ऋतुका पात सित सम्बन्धित छ। फूल, सुन्तला रङ्ङा: फलफूल रे सागपात, शरद ऋतु मी धेकिन्या पात क्यारोटिन (carotene) नाउँ अर्‍या: प्रकाश संश्लेषक पिगमेंट (photosynthetic Pigments) का लाग्दा यो रङ्ङ पाउनान।

मान्सन केइ-केइ रङ्ङनलाई स्वाद सित जोड्डान तबै खान्या चीऽजा: रङ्ङले स्वाद मी भौति प्रभाव पाड़न्छ। सुन्तला रङ्ङ निका स्वाद सित बर्ता जोडिया हुनाले भौत जसा कम्पनी टौफी लगायता: खान्या चीज मी यो रङ्ङ राख्द्या अद्दान।




#Article 320: सुरत (145 words)


सुरत भारतको गुजरात प्रान्त को एक प्रमुख शहर हो। यो शहर सुरत जिल्ला को प्रशासनिक मुख्यालय लै हो। तापी नदी सूरत शहर का मध्य है बगेर सूरत मुख्यत: कपड़ा उद्योग और डायमंड कटिंग  पोलिशिंग का लागि प्रसिद्ध छ, यसैले यई शहर लाई सिल्क सिटी और डायमंड सिटी का नाम ले जानिन्छ|

यस्तो विश्वास गरिन्छकि आधुनिक सूरत शहर की स्थापना पन्ध्रौ सताब्दिका अंतिम वर्षहरुमि भया हो। भनिन्छ कि 1516 मि एक हिन्दू ब्राह्मण गोपी ले यई सहरलाई बसाया थे। 12 अौ है 15 अौ शताब्दी सम्म यो शहर मुस्लिम शासकोंक, पुर्तग़ालिहरु, मुग़ल और मराठ का आक्रमण को शिकार भयाथ्यो। 1514 मि पुर्तग़ाली यात्री दुआरते बारबोसा ले सूरत को वर्णन एक महत्त्वपूर्ण बंदरगाह का रूप मि गर्याथे 18 अौ शताब्दी मि बिस्तारै सूरत को पतन सुरु भयो। उस समय अंग्रेज़ और डच, दुबैले सूरत माथि नियंत्रण को दावा गरे, 1800 मि अंग्रेज़ों को यई माथि अधिकार भयाथ्यो।




#Article 321: सुरेन्द्र विक्रम शाह (128 words)


श्री ५ सुरेन्द्र विक्रम शाह को जन्म वि.सं. १८८३ आश्विन २० गते  श्री ५ राजेन्द्र का सुपुत्रका रूपमा भयाको थियो ।उनी नेपालका छैठौं शाहवंशीय राजा हुन। यिनलाई सानै उमेरमा राजप्रतिनिधिको रूपमा राजगद्दीमा राखेर उनका पिता श्री ५ राजेन्द्र विक्रम शाह काशी गया । 

राजा सुरेन्द्रको मृत्यु पश्चात् यिनका नाति पृथ्वी विक्रम शाह नेपालका राजा भया। भनिन्छ एक समय यिनले पागल जस्तै भएर काठमाडौंका मानिसलाई असाध्यै दुःख दियाका थिए । श्री ५ राजेन्द्र काशिमा बस्दा षड्यन्त्र गर्याको अभियोगमा तत्कालीन प्रधानमन्त्री  जंगबहादुर ले श्री ५ राजेन्द्रलाई सत्ताच्युत गरि वि.सं. १९०४ वैशाख ३ गतेका दिन जबर्जस्ती यिनलाई जंगबहादुरले राजसिंहानसमा बसाए । पञ्जापत्र बनाई सम्पूर्ण अधिकार श्री ५ बाट श्री ३ मा सारी शुरूका दिनमा बेलायती रे राणाहरू विरूद्ध रह्याका यी राजापछि असहाय भया रे वि.सं. १९३८ मा यिनको निधन भयो ।




#Article 322: सुर्खेत उपत्यका (233 words)


सुर्खेत उपत्यका पश्चिम नेपालको पहाडी क्षेत्रमा पर्छ। पहाडी क्षेत्रका काठमाण्डौ रे पोखरा उपत्यका पछि क्षेत्रफलमा तेस्रो ठूलो मानिन्छ । वीरन्द्रनगर शहरी क्षेत्र सहीत थुप्रै गांउ विकास समिती रयाको सुर्खेत उपत्यकाबाट झुप्रा निकास खोला आदी खोला प्रवाहीत छन् । यी खोलाहरू उपत्यका बाहिर निस्केर भेरी नदीमा मिल्दछन ।  सुर्खेत मा वुलवुले ताल, कार्के दह लगायत साना ठूला ताल पोखरी समेत रह्या छन ।

सुर्खेत उपत्यका बर्तमान नेपाल एकीकरण हुनु अगाडी लामो समय जुम्लाको सिंजा राज्य तथा जाजरकोट राज्य द्वारा शासीत थ्यो । ऐतिहासीक लाटीकोइली देउती बज्यै तथा काक्रे विहारले सुर्खेतको ऐतीहासीकता झल्कायाछन । झन्डै ४०,००० हजार जनसंख्या रह्याको वीरेन्द्रनगर मुख्य सहरी क्षेत्र रहेको यस उपत्यका का अन्य गांउमा समेत गरी झन्डै दुई लाख जनसंख्या रह्या छ । यो उपत्यकालाई बाकी नेपाल संग रत्न राजमार्गले तथा सिंजा उपत्यका संग कर्णाली राजमार्गले र दाङ उपत्यकाको त्रिभुवननगर संग एक कच्ची सडक मार्गले जोड्या छन । उपत्यकाको वीरेन्द्रनगर सहरी क्षेत्र तथा अन्य गांउहरूमा स्थानीय सडक संजालले जोडीयातायात का छन ।

सुर्खेत उपत्यकाको वीरेन्द्रनगर समस्त मध्यपश्चिम नेपालकै प्रमुख वाणीज्य केन्द्र हुनुका साथै शिक्षा तथा श्वास्थको केन्द्र समेत हुनलाछ । यहा सुर्खेत बहुमुखी क्याम्पस, वीरेन्द्रनगर बहुमुखी क्याम्पस, सामुदायीक श्वास्थ क्याम्पस, तथा प्रस्तावीत मध्यपश्चिमाञ्चल विश्वविद्यालय अवस्थीत छन भने , मध्यपश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय अस्पताल, सुर्खेत जिल्ला अस्पताल तथा नेत्र उपचार केन्द्र समेत सञ्चालित छन, वीरेन्द्रनगर मध्यपश्चिमान्चल विकासक्षेत्रको क्षेत्रीय सदरमुकाम पनि भयाकाले यहा सबै क्षेत्रीय स्तरीय कार्यालय तथा सुर्खेत जिल्ला स्तरीय कार्यालय रह्याका छन । सुर्खेतमा भर्खर पिच गरीयाको विमास्थल समेत रह्या छ ।




#Article 323: सुर्ती (105 words)


सुर्ती एक प्रकारको निकोटिन प्रजातिको वनस्पति सुर्तीको पातलाई सुकाई तयार पारिन्छ । चुरोट¸तमाखू¸हुक्का¸चिलिममा हालेर यईको धुवाँ बाट नशा लिने प्रचलन विश्वभर चलेको छ। विश्वका कयौं मुलुकमा सुर्तीलाई अन्य विभिन्न पदार्थ मिसाई सीधा मुखमा राखेर चुसी नशा लिने पनि प्रचलन छ । सुर्ती एक विष हो, एक मन्दविष जईले विस्तार विस्तार मानिसको ज्यान लिन्छ। सरकारले सुर्तीजन्य उत्पादनबाट उल्लेख्य राजश्व प्राप्त गर्दछ यद्यपि सुर्ती देखि उत्पन्न रोगहरूको उपचारमा जति खर्च गरिन्छ, राजस्व त्यो भन्दा धेरै कम हुन्छ। सुर्तीको सेवनले जीवन शक्तिमा पनि ह्रास हुन्छ। सुर्तीले मुखको क्यान्सर लगायतका भयंकर रोगहरू निम्त्याउँछ यद्यपि मानिसहरू यसको प्रयोग गरिरहन्छन् ।

नेपालमी विभिन्न तरिकाले सुर्ती प्रयोग गरिन्छ।
 

धुवाँरहित सुर्ती

 

ध्रूमपानयुक्त सुर्ती




#Article 324: सुवर्ण शमशेर राणा (209 words)


सुवर्ण सम्शेर राणा नेपालका एक बरिष्ठ राजनीतिज्ञ हुन्। यिन २०१५ साल माइ १ वर्ष नेपालका प्रधानमन्त्री भया: थ्या। राणा परिवारमी जन्म्या यिन राणा शासन विरूद्धका आन्दोलनमी व्यापक रूपमी लाग्या थ्या। यिन नेपाली कांग्रेसका कोषाध्यक्ष रे पछा पञ्चायतकालमी बी. पी. जेलमी हुन्ज्या कार्यवाहक सभापति बन्या थ्या। यिन नेपालका विद्वान राजनीतिज्ञ कहलाउँनान्।

२३ वर्षका उमेर माइ स्नातकोत्तर गरया सुवर्ण शमशेर राणा परिवारका प्रथम स्नातकोत्तर थ्या। थोकोइ समय राजा महेन्द्रलाई राजदरबारभित्र झाई बटी पढाउन्या काम गरया सुवर्णको स्वभाव और राणाको है भौती फरकथ्यो।

बि. सं. २००४ चैत ३१ गते श्री ३ मोहन शमशेरले नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसलाई अवैध घोषणा गरया पछा नेपाल जसा मुलुक माइ राणाशासन फाल्ल्या सशस्त्र संघर्षमात्रै उपयुक्त औजार हो भण्या तर्क माइ बि. सं. २००६ सालसम्म वीपी लै सहमत भया:। बि. सं. २००६ चैत २७ गतेबठे कलकता माइ दुवै दलको संयुक्त अधिवेशन बोलाइयो। दुवै पार्टीले 'राष्ट्रिय' रे 'प्रजातन्त्र' शब्द नराख्द्या सहमतिपछा पार्टी एकीकरण भयो रे एकीकृत पार्टीको नाउ नेपाली कांग्रेस बन्या पछा सुवर्ण कोषाध्यक्ष बन्या। 

राजा महेन्द्रले बि. सं. २०१७ पुस १ गते प्रजातन्त्रको घाँटी निमोठ्या पछा बीपीसहित भौती नेताअनलाई सुन्दरीजल माइ नयाँ जेल बनाइवर थुनियो। उपप्रधानमन्त्री सुवर्णशमशेर भण्या अघिल्ला दिन कलकत्ता गया: हुनाले जोगिया थ्या। महेन्द्रले उनलाई आफना कदममाइ साथ दिनाइँ भन्या पछा प्रजातन्त्र विरुद्धका काममाइ सहयोग गद्दु असमर्थता धेखाएपछा उसो भया देश बाइर जान संकेत गरया थ्या ।




#Article 325: सुशीला कार्की (116 words)


सुशीला कार्की  (जनम जुन ७, १९५२ विराटनगर मी) नेपाल का सर्वोच्च अदालत कि पूर्व प्रधान न्यायधीश तथा नेपाल कि पैल्लि महिला प्रधान न्यायाधीश हन्।

शुरुवात मी सन् १९८५ मी कार्की ले महेन्द्र बहुमुखी क्याम्पस, धरान मी शिक्षण कार्य अर्यो। सन् १९७९ मी उन ले विराटनगर बठै वकालत को अभ्यास अरिन् रे पछा सन् २००९ मी वरिष्ठ अधिवक्ता बनिन्। उन विराटनगर स्थित पुनरावेदन अदालत बार कि अध्यक्ष लगै थिन्। वि.सं. २०३५ साल बठै वकाल अरी उन ले सन् २००९ जनवरी २२ मी सर्वोच्च अदालत मी अस्थायी न्यायाधीश मी नियुक्ति पाइन्भँण्या १८ नोभेम्बर २०१० मी स्थायी न्यायाधीश बनिन्।कार्की ले अप्रिल १३, २०१६ बठै जुलाइ १०, २०१६ सम्म नेपाल का सर्वोच्च अदालत का प्रधानन्यायाधीश का रूप मी काम अर्यो।




#Article 326: सूर्य (139 words)


सूर्य हमरा सौर्यमण्डलआ केन्द्रमाइ रयो तारो हो। येईलाई घाम या सुर्जे लै भण्णान। पृथ्वी लगायत भौत ग्रह, ग्रहिका, उल्कापिण्ड, पुच्छ्रेतारा आदि येईको परिक्रमा अद्दान। पृथ्वीमी रयाआ सप्पै जीवन सूर्यइका कारणले सम्भब भयाआ हो।

सूर्यओ तौल करिब २×१०३० किलोग्राम छ, जो सामान्य है केइ बर्ता हो। येईका तौलओ करीब ७४% हाइड्रोजन, २५% हिलियम रे बाँकी अन्य गरुवा पदार्थअन रैर्याअान। येइको आयु करिब ५ अर्ब वर्ष रयाआ अनुमान अरिन्छ। सूर्यले आफुना जीवनओ आधा यात्रा तय अरिसक्याआ अनुमान अरिन्छ। येई समयमी सूर्यले परमाणवीय सन्धि प्रतिक्रियाद्वारा केन्द्रमी रयाआ हाइड्रोजनलाई हिलियममा परिणत अरन्छ। करिब ५ अर्ब बर्ष पछा यो तारो ग्रहीय नेबुलामी परिणत होलो।

पृथ्वीया सबै है नजीकओ तारो होइबर रे बैज्ञानिकअन बठेइ गैलो अध्ययन हुनाहुनाइ लै, येईका बारेमी भौती प्रश्नअन अनुत्तरित छन् - जस्याँकि, क्याइ येईका बाइल्ला बायुमण्डलओ तापक्रम दशलाख केल्भिन है बर्ता छ जबकि येइका धेक्द सकिन्या सतहओ तापक्रम ६,०००के. मात्तरी छ।




#Article 327: सूर्यबहादुर थापा (226 words)


सूर्य बहादुर थापा (बि.सं.१९८४-२०७२) नेपालका राजनीतिज्ञ तथा पूर्व प्रधानमन्त्री थिए। उनी धेरै पटक प्रधानमन्त्री हुनेहरू मध्येमि पडन्छन जो आफ्नो जीवनमा पटक पटक गरी ५ पटक नेपालको  प्रधानमन्त्री भयाथे। थापा राजा महेन्द्र, राजा बीरेन्द्र रे राजा ज्ञानेन्द्र गरी तीन राजाको शासनकालमि प्रधानमन्त्री भया थिए। धनकुटा जिल्लाको मुगा गा. बि. स.माई जन्मेका थापा काठमाडौंको मालीगाउँमि बस्न्या गर्याथे ।

२०१५ सालमि राजा महेन्द्रबाट संसदको निर्वाचन घोषणा भयापछि गठीत सल्लाहकार सभामि सूर्यबहादुर थापा अध्यक्ष भयातायातका का थिए। २०१७ साल पुस १ गते राजा महेन्द्रले संसदीय व्यवस्था अन्त्य गरेर निर्दलीय पञ्चायत व्यवस्था स्थापना गरेपछि यिनी मन्त्री, मन्त्रीपरिषद्को उपाध्यक्ष हुँदै अध्यक्ष सम्म बन्याका थिए। पञ्चायतको पहिलो प्रधानमन्त्री (भनिने) यिनै बनेका थिए। राजनीतिक व्यवस्था जस्तोसुकै भया पनि सूर्यबहादुर थापाले उदारवादी राजनीतिक अवधारणालाई सधैँ आफ्नो प्राथमिकतामा राखे। २०३६ सालको जनमत संग्रहअघि नै थापाले नेपालमा चलिरयाको राजदरबार रे सिंहदरबारको द्वैध शासन अन्त्य हुनुपर्ने माग गर्याका थिए। २०३६ सालको जनमत संग्रहलाई निर्दलीय पञ्चायतको पक्षमि ल्याउन साम, दाम, दण्ड, भेदको नीति अख्तियार गरेर चर्चाको शिखरमा रयाका थापाले तत्कालीन राजा वीरेन्द्रसँग समन्वय स्थापित गर्न सकेनन्। राष्ट्रिय पञ्चायतमा उनका विरुद्ध ल्याइयाको अविश्वासको प्रस्तावमा नाटकीयरूपले उनी पराजित भए। प्रजातन्त्र पुनर्स्थापनापछि नेपाली काँग्रेसको समर्थनमा प्रधानमन्त्री बन्याका थापा ज्ञानेन्द्रको शासनकालमि पनि प्रधानमन्त्री भयाका थिए। छर-छिमेकका राजनीतिमि सुझबुझपूर्ण समझदारी राख्ने थापा नेपालका केही परिपक्व राजनीतिज्ञमध्ये एक मानिन्छन्।

थापाको बि.स. २०७२ वैशाख २ गते राति निधन भयो। ८८ वर्षको उमेरमि उनको भारतको मेदान्त अस्पतालमाइ निधन भयाथ्यो। क्यान्सर पिडित थापाको उपचारका क्रममि निधन भयाको हो।




#Article 328: सेन्ट पिटर्सबर्ग (236 words)


सेन्ट पिटर्शवर्ग रुस को एक ठुलो सहर हो।  मे १६, १७०३ मा तत्कालिन रुसी शासक (जार) पिटरले अहिले पिटर-पल फोट्रेस भनेर चिनिने स्तम्भको पहिलो ढुंगा बिछ्याएर सेन्ट पिटर्सवर्गको निर्माण शुभारम्भ गरेकाले यो शहर तत्कालिन जारको संरक्षक सेन्ट पिटरको नाउँबाट राखिएको थियो।फ्रान्सेली, जर्मन र इटालेली वास्तुकारहरूले दक्ष रूसी समकालीनहरूसित मिलेर निर्माण गरियाको यस शहर लाई विश्वकै उत्कृष्ट शहर मानिन्छ।

सत्रौं शताब्दीको अन्तसम्म रूसको समुद्रतिर जाने बाटो नभयाकाले यसको विकासमा बाधा पुगेको थियो। रूसको जवान जार, पिटर द ग्रेट अर्थात्‌ महान्‌ पिटरको सपना समुद्रको बाटो खोलेर रूसको “युरोप हेर्ने झ्याल” स्थापना गर्ने थियो। दक्षिणमा ब्ल्याक सी जाने बाटोलाई ओटोमान साम्राज्यले रोकेको थियो। त्यसकारण पिटरले बाल्टिक समुद्रको सिमानामा स्वीडेन अधीनस्थ उत्तरी इलाकातर्फ ध्यान दिन थाले।आफ्नो सपना साकार पार्न अगस्त १७०० मा पिटरले स्वीडेन विरुद्ध युद्ध घोषणा गरे। तिनका सैन्य प्रयासहरूको सुरुमा प्रतिरोध गरिया तापनि तिनले हार खाएनन्‌। नोभेम्बर १७०२ सम्ममा पिटरले लेक लाडोगाबाट स्वीडेनीहरूलाई फर्कन बाध्य बनाइसकेका थिए। यो युरोपको सबैभन्दा ठूलो ताल, नेभा नदीबाट ६० किलोमिटर पर बाल्टिक समुद्रमा जोडियाको छ। स्वीडेनीहरू उक्त तालबाटी बग्ने नेभा नदी नजिकैको सानो टापुको गढीमा कडा पहरा दिएर बसिरहेका थिए। पिटरले यसलाई स्वीडेनी नियन्त्रणबाट आफ्नो कब्जामा लिएर शलुशेलवर्ग नामाकरण गरे। पछि, बाल्टिकमा नेभा नदी बग्ने ठाउँ नजिकैको निनशान्ट्स भनिने गढीमा स्वीडेनीहरूले आफ्नो अडान लिए। मे १७०३ मा स्वीडेनी फौजको पूरै पराजय भयो। यो विजयले गर्दा सम्पूर्ण नदीमुख-भूमि रूसीहरूको नियन्त्रणमा भयो। तुरुन्तै पिटरले नेभाको मुखमा सुरक्षा दिन नजिकैको जायाशी टापुमा गढी बनाउन थाले र यो शहर को निर्माण विधिवत रुप मा शुरु भयो।




#Article 329: सोनू निगम (111 words)


सोनू निगम (जनम: ३० जुलाई १९७३, फरीदाबाद, हरियाणा, भारत) हिन्दी फिल्माः यक यक प्रसिद्ध गायक हुन। उनले हिन्दी का अलावा कन्नड़, उड़िया, तमिल, असमिया, पंजाबी, बंगाली, मराठी और तेलुगु फिल्मअनमी लै गाइराइछन। इनले भउत इन्डि-पप एल्बम बनाइराइछन रे केइ हिंदी फिल्मअनमी लै काम अरिराइछन।

सोनू निगम चार सालैः उमर बठेइ गौनाइ आइर्यान। उनले सबहै पैल्ली आफुना बुवा सित मञ्चमी मोहम्मद रफीको गीद क्या हुआ तेरा वादा गायाऽ थ्यो। तसै बेला बठेइ पार्टीइनमी आफुना बुवा सित गाउन लाग्या। थोक्काइ ठुला भया पछा उन संगीत प्रतियोगिताअनमी भाग लिन पस्या। १९ वर्षैः आयुमी गायन लाई व्यवसाय बनौनाइ आफुना बुवा सित मुम्बई आया। उनले शास्त्रीय गायक उस्ताद ग़ुलाम मुस्तफा खान बठेइ शिक्षा ग्रहण अर्याऽ हुन।




#Article 330: सौगात ओझा (414 words)


सौगात ओझा एक ख्यातिप्राप्त रे चर्चित देउडा और लोग गायक हुन । उनको जन्म २०४३ माघ १० गते डोटी जिल्लाको सरस्वतीनगर गाविसमि भयाको हो । छोटा समयमि सफलताको शिखर चुम्म सफल गायक ओझा एक सानतिना परिवारमा हुर्केका मान्सु हुन। उनका बाको नाम भोजराज ओझा रे आमाको नाम भागरथी देवि ओझा हो ।

गायक ओझा फिल्मी क्षेत्रमि उदयमान कलाकार हुन । ठुलठुला आशा बोकिबरे काठमाडौं छिरेका थिया । पैल्लि पटक काठमाडौं पसेका ओझाको कोहि आफन्त पन नभएका रे काठमाडौँ जसो शहरमि आफुलाइ अनुभव पन भयाको नाइथ्यो । का खाना खाने,बस्ने भन्ने अलमलमि पर्दा दुई दिन रत्नपार्कमि भोकै सुतेका थिया । त्यैपाछा चितवन का एकजना   नृत्य प्रशिक्षक छिरिङ लामा ले आफना अफिसमि काम गर्न लगाएका थिए । त्यहा काम गर्दागर्दै ओझा अकस्मात बिरामी पड्यापाछा अस्पताल झाइ जाँच गराउन्ज्या मुटुको रोग देखाइएको थियो । नृत्य,मोडल र अभिनेता गद्दाकी भणी राजधानी छिरेका ओझाको सपना चकनाचुर भयो । गहभरी आशु र मनभरी पीडा बोकिबरे उहीँ आफ्नै जन्मथलो फर्किएका थिथिया ।

डोटीको जोरायलमि भएको भयानक सडक दुर्घटनामा पडिबरे बाँच्च सफल भएका गायक सौगात ओझाले आफनो गायन पेसालाई आजि दोसर्‍या निरन्तरता दिन पसेका छन् । ओइ बस दुर्घटनामा ३१ जनाले ज्यान गुमाउँन्ज्या ओझाले पनि आफनि आमा रे छोरी लै गुमाउनु पड्याको थ्यो । इति मात्तरै नभैबरे उन स्वयंम ओइ दुर्घटनामा पडिबरे २१ दिन अस्पतालको सैय्यामा उपचार गराउनु पड्यो । उनले ओइ घटनाको विश्लेषण गरिएको घटना गीत पन गाएका छन् ओइ गीत सुणिबर्व धेरैले गायकको पीडामा साथ दिएबरे आँशु झाड्याछन । अब भने सो पीडालाई भुलाउन उनले नयाँ गीत लेबरे बजारमि आएका छन् । ऐलकी चर्चित गायिका रे मोडल ज्योती मगरको साथमा ओझाले इशारा के गरी गरी... मलाई त यहि काली मोरी मन परी बोलको निक्कै रमाइलो गीत सार्वजनिक गरेका हुन् । ओइ गीतमि सौगात ओझा रे ज्योती मगरको स्वर रयाको छ भण्या शब्द रचना रे लय संकलन पन गायक ओझाले गरेका हुन् । दोहोरी प्याट्रनको यो गीतको भिडियो पन निर्माण भइसकेको गायक ओझाले भण्याका छन । भिडियोमा बिनोद बोहरा (बोक्टानी किङ) र ज्योती मगरको मोडलिङ्ग रहने जनाइएको छ । बि स्टार फिल्म प्रा.लि.को प्रस्तुती रहेको यो भिडियोको निर्देशन भने विक्रम चौहानले गरेका छन् । निक्कै रमाइलो गीत भयो हुनाले भिडियोलाई पन त्यस्तै रमाइलो बनाउने प्रयास गरिएको निर्देशक चौहानले बताए । यो गीतको म्युजिक भिडियो झट्टै युट्युव बठे सार्वजनिक गर्ने तयारी भएको छ भने अडियो गीतलाई देशभरका एफएम रेडियोमा पठाइ सकिएकोले हाललाई रेडियो बठे सुन्न सकिने बताइएको छ । नेपालमा पछिल्लो समय सवारी दुर्घटनामा पडिबरे हजारौले अकालमै ज्यान गुमुन्नार्‍यान जैले गद्दा आफ्ना आफन्त, साथीभाई रे शुभचिन्तकहरु गुमाउन बाध्य कयौं नेपाली मनहरुलाई शान्त्वना दिइबरे आफ्नै पिडा व्यक्त गर्दछन् लोक गायक सौगात ओझाले ।




#Article 331: सौर्यमण्डल (175 words)


सौर्यमण्डल एक खगोलिय प्रणाली हो, जईको केन्द्रमा रयाका तारालाई ग्रहहरू तथा उल्का पिण्डहरू धूमकेतुले परिक्रमा गर्दछन। सबै भन्दा प्रशिद्ध सौर्यमण्डल त्यो हो जहाँ मानवहरू रयाका छन, पृथ्वी रयाको छ। पृथ्वीले सूर्यको वरिपरि एक अण्डाकार कक्ष, जुन लगभग चक्राकार छ, मा परिक्रमा गर्दछ। अरु ग्रहहरूले पनि सूर्यको वरिपरि अण्डाकार कक्षमा परिक्रमा गर्दछन। सौर्यमण्डलको बिचमा सूर्य रयाको छ।

सूर्यको वरिपरि घुम्ने सबैहै ठुला पिण्डहरूलाई ग्रह भनिन्छ। दुरविनका सहायताले गहन खोज गरि ग्रहहरू पत्ता लगाउन मानिसहरूलाई कयौँ वर्ष लाग्याको थियो। कुनै ठुला ग्रहहरू पत्ता नलागेको धेरै वर्ष भईसक्यो, तर साना पिण्डहरू भने हरेक वर्ष धेरै पत्ता लाग्ने गर्याका छन्। सन् २००६ मा चेक गणतन्त्रको राजधानी प्रागमी भयाको इन्टरनेसनल एस्ट्रोनोमिकल युनियन (IAU) को सम्मेलनले ग्रहहरुलाई परिभाषित गर्दै यम ग्रहलाई छुद्र ग्रहको सुचीमाई सुचीक्रित गर्याको थियो। यईपछी सौर्यमण्डलमा ग्रहहरुको सङ्ख्या आठ पुग्याको छ। सौर्यमण्डलको सबैहै ठुलो ग्रह बृहस्पति ग्रह, सबैहै सानो ग्रह बुध ग्रह, सबैहै चम्किलो ग्रह शुक्र ग्रह रे सबैभन्दा टाढाको ग्रह बरुण ग्रह हो।

हामरो सौर्यमण्डलमी जम्मा ८ ग्रह, ३ नाना ग्रह र और ठूला पिण्डहरू सूर्यको परिक्रमा गद्दान। सूर्यबठेई दुरिको आधारमी क्रममा पिण्डहरू ये प्रकार रया छन्:




#Article 332: स्याप (109 words)


स्याप सरीसृप वर्ग ओ प्राणी हो। यो पानी तथा जमीन दुयेइ ठौर पाइन्छ। येइको शरीर लामी रस्सी जसो हुन्छ जो सङतोइ काँचुली ले ढोकियो हुन्छ। स्यापआ खुट्टा नाइ हुना। यो आफुना शरीरआ तल्ला हिस्सा ले घसाड़ीबर हिटन्छ। स्यापआ मल्ला रे तल्ला जबड़ाइ बनावट इसी हुन्छे कि खाआप ठुला आकार मी खुलन्छे। स्यापआ मुख भितरी बिष थैली हुन्छे जै सित जोड़ीया दाँत तेज तथा खोक्कल हुनान, काटन्ज्याँ यिनै दाँतअन बठेइ विष हालन्छ। दुनिया मी २५००-३००० प्रजातिया स्याप पायीनाआन। येइका केइ प्राजातिइनओ आकार १० सेण्टीमिटर हुन्छ भण्या अजङर नाउँ अर्याआ स्यापऐ लम्बाई २५ फिट सम्म हुन्छे। स्याप भेगुता, छेपणा, चणा, मुसा तथा दोसरा स्यापअन लाई खान्छ। कभै कभै ठुला जनावरअनलाई निलिदिन्छ।




#Article 333: स्वयम्भूनाथ (122 words)


स्यवम्भूनाथ काठमाण्डौ उपत्यकाको पश्चिममी अवस्थित एक प्रसिद्ध बौद्ध मन्दिर (स्तूप) हो। यईलाई महाचैत्य पनि भनिन्छ । उपत्यकामा पानी भरियाका बेलामी यहाँ बिपस्वी बुद्ध आएर तीनपल्ट वरिपरीको पहाडमाई घुमेर नागार्जुनको टुप्पोमी बसि तपस्या गर्याका थिए 'त्यसपछि बैशाख पूर्णिमाको दिन कमलको बीउ दक्षिण फर्कि 'मन्त्र गरि दहमा रोप्याका थिए । अर्को सालको बैशाख पूर्णिमाको दिन कमलको फूल उम्रेको जईमाई पञ्चरश्मि सहित स्वयम्भु महाचैत्यको उत्पति भयाको मानिन्छ। स्वयम्भूनाथको स्तुप काठमाडौँमी अवस्थित छ।

संस्कृतबाटी स्वयम्भूको अर्थ स्वयं उत्पत्ति भयाको भूमि भन्ने बुझिन्छ। काठमाडौं उपत्यकाको स्थापना रे नेपालको ईतिहासमाई पनि यईको ठूलो भूमिका रया छ। भगवान मन्जुश्रीले पनि काठमाडौंको स्थापना गर्नु अघि यो भूमिमाई बसेर तपस्या गर्नु भयाको उल्लेखित पुरानो ग्रन्थहरूमी पाईन्छ। नेवारीबाटी स्येँको अर्थ स्वयं,गुँको अर्थ वनबाट स्येँगु रे यसै शब्दलाई पछि स्वयम्भू भनि आयाको हो।




#Article 334: हरियाणा (210 words)


हरियाणा उत्तर भारतको एक प्रांत हो जईलाई पंजाबबाट १९६६ मा अलग गरियाको थियो। यईको सीमानाहरू उत्तरमा पंजाब रे हिमाचल प्रदेश, पश्चिम तथा दक्षिणमा राजस्थानसित, रे पूर्वमा उत्तराखण्ड, उत्तर प्रदेश र यमुना नदी छन्। भारतीय राजधानी दिल्लीको तीन तर्फ हरियाणाको सीमानाले छुन्छ जईले गर्दा राष्ट्रिय राजधानी क्षेत्र दिल्लीको एउटा ठूलो हिस्सा हरियाणामा शामिल छ। हरियाणा प्रदेशको राजधानी चण्डिगढ हो जुन केंद्र शासित प्रदेश सँग संगै पंजाबको पनि राजधानी हो।

प्रति व्यक्ति आयको हिसाबले हरियाणा पूरै भारतमा मात्र गोआ रे दिल्ली भन्दा पछि छ। हरियाणाको प्रति व्यक्ति औसत आय २९,८८७ रूपियाँ/वर्ष (वर्ष २००६) छ। हरियाणालाई पूरै भारतको विकासको अग्रदूत समझिन सकिन्छ।हरियाणा औद्योगिक उत्पादनको मामिलामा देशको सबैभन्दा अग्रणी राज्यहरू मध्य एउटा हो जईको बानगी तल दिईयेको उद्योगहरूमा हरियाणाको भागीदारी सहजै हेर्नु सकिन्छ:

५०% प्यासेन्जर कार
५०% मोटरसाइकल
३०% रेफ्रीजरेटर
२५% ट्रयाक्टर
२५% साइकल रे सफाईको सामान
२०% देशबाट बाहिर निर्यात हुने वैज्ञानिक उपकरण
तेस्रो स्थान देशको सफ्टवेयर निर्यातमा
गुडगांउ शहर सूचना प्रबिधि रे अटोमोबाइल उद्योगको एउटा प्रमुख केंद्रको रूपमा बढ्दै छ। यो निर्माण क्षेत्रको पनि एउटा प्रमुख केंद्र हो यो मारुति उद्योग लिमिटेड, जुन की भारतको सबैभन्दा ठूलो अटोमोबाइल निर्माता कम्पनी हो, र हीरो होंडा लिमिटेड, जुन दुईचक्के वाहनहरूको दुनियाको सबैभन्दा ठूलो निर्माता हुनको घर हो। पानीपत, पंचकूला रे फरीदाबाद पनि औद्योगिक केन्द्र हुन, पानीपत रिफाइनरी दक्षिण एसियामा दोस्रो सबैभन्दा ठूलो रिफाइनरी हो।




#Article 335: हरियो (160 words)


हरिया रङ्ङलाई अङरेजीमी Green, संसकृतमी हरितः तथा हिन्दीमी हरा भण्णान। धेकिन्या प्रकाशा: स्पेक्ट्रममी निला रे पेऽला रङ्ङा: बीचा: रङ्ङलाई हरियो रङ्ङ भण्णान। एइ रङ्ङा: प्रकाशो: तरङ्ग लम्बाई ४९५-५७० नानोमिटर सम्म हुन्छ भण्या आवृति ~५७५–५२५ THz हुन्छ। पेन्टिङ या छपाईमी प्रयोग हुन्या हरियो रङ्ङ पेऽलो रे निलो रङ्ङ मिसाइबर या पेऽलो रे क्यान (cyan) रङ्ङ मिसाइबर बनाइन्छ। RGB मोडलमी यो रङ्ङ  रता रे निला रङ्ङा: सङ्ङै प्राथमिक रङ्ङ हो जो हर किसिमा: रङ्ङ बनौनाइ प्रयोग अरिनान।

यो रङ्ङ घासपात रे बोटबट्यौला: रङ्ङ हो। नौला पलाँ आया बेला खास अरिबर बसन्त ऋतुमी प्रकृतिमी यो रङ्ङ खूब धेक्द पाइन्छ; ड़ङाकँणा सब हरिया भया: हुनान एइ बेला। यो हरियाली क्लोरोफील (chlorophyll) नाउँ भया: पातमी पाइन्या रसायनले अद्दा धेकिन्छ। प्रकाश संश्लेषण प्रक्रिया बठेइ प्रकाशलाई रसायनिक शक्तिमी बदेल्लाई क्लोरोफीलो: प्रयोग हुन्छ।

हरियो रङ्ङ प्रकृति, जीवन, स्वास्थ्य, युवा, आशा, बसन्त रे ईर्ष्या सित जोणिबर हेद्द्या अरिन्छ। एइ रङ्ङले सुरक्षित रे अनुमति प्राप्त भया: लै सङ्केत अरन्छ। चीनमी हरिया रङ्ङलाई उत्पादन रे खुसीका प्रतीका: रूपमी हेद्द्या चलन छ।




#Article 336: हरिवंश आचार्य (144 words)


हरिवंश आचार्य (वि.सं. २०१५) एक अभिनेता हुन्। उन सबै भन्दा बढि सफल नेपाली हाँस्य कलाकारहरूमध्येमी हुन्। यिन अभिनय तथा गायनमा धेरै कुशल छन्। उनी मह जोडी नामको जोडी मध्येका जोडी हुन्। उनका जोडी मदन कृष्ण श्रेष्ठ हुन्।

हरिवंश आचार्य एक ब्राह्मण परिवारमी जन्म्या थ्या। उनरो जन्म वि.सं. २०१४ कार्तिक २७ गते (सन् १९५८ अक्टोबर ९) काठमाडौंको गैरीधारामी भया हो। उनका पिताका नाम होमञ्जय आचार्य र माताको नाम गणेशकुमारी हो।

उनरो विवाह बिक्रम संवत २०४०मा मीरा आचार्य सँग विवाह गरे। उनको परिवारको कुरा गर्दा, उनका दुई छोराहरू त्रिलोक आचार्य र मोहित आचार्य छन्। हरिवंश कि श्रीमतीमीरा आचार्य २०११ अप्रिल २०मा ह्रृदयघातबाट मृत्यु भयो। उनी लामो समय देखि हृदय रोगबाट पिडित थिइन।
उनले वि.सं. २०६९ असारमा रमिला पाठकसँग दोस्रो बिहे गरे। 

उनि नेपाल टेलिभिजनको शुरुआती दिनहरूमा सक्रिय रूपले प्रसस्त रूपमा हास्य सृंखलाहरूमा जोडिएका थिए। यी मध्ये उल्लेख गर्नको लागि केही सफल हास्य कृतिहरू तल छन् :




#Article 337: हिन्दू धर्म (262 words)


हिन्दू धर्म वा सनातन (धेरै समयदेखि चलिआयाको)  विश्वकै पहिलो धर्म मानिन्छ, जुन हालसम्म चलिआयाको छ । हिन्दू धर्मको विशेषता यै भित्रका विभिन्न आस्था र विश्वासका श्रोत हुन् । यसको उत्पति पुरातन वैदिक संस्कृतिबाट, इशापूर्व २००० भन्दा पहिले भयाको मानिन्छ ।
सङ्ख्याको हिसाबले यो विश्वको तेस्रो ठूलो धर्म हो जसका अनुयायीहरूको सङ्ख्या करिब १.०५ अर्ब छ । जस मध्ये ९६% दक्षिण एशियामी छन्।

हिन्दू धर्मको इतिहास सबै धर्महरू है भौत पुरानो छ । सायद पृथ्वीको उत्पति संगै हिन्दू धर्मको इतिहास जोडिया छ ।
यी धार्मिक पुस्तकहरूमी हिन्दू धर्मको इतिहास लुकेको छ ।

भारत (र आधुनिक पाकिस्तानी क्षेत्र)को मी हिन्दू धर्मका कतिपय निशानहरू पाइयाका छन् । यैमी एक अज्ञात मातृदेवीको मूर्ति,   आदी जस्तो देवताहरूको मुद्राहरू, लिंग, पीपलको पूजा, इत्यादि प्रमुख छन् । इतिहासकारहरूको एक दृष्टिकोण अनुसार यस सभ्यताको अन्त तिर मध्य एशिया बठे एक अर्को जातिको आगमन भयो, जुन स्वयंकन आर्य भन्ना छिया, र संस्कृत नामको एक  भाषा बोल्न्या गर्थ्या । एक अन्य दृष्टिकोण अनुसार सिन्धु घाटी सभ्यताको मान्छेहरू स्वयं आर्य छिया र उनिहरूको मूलस्थान भारत उपमहाद्वीप नै थियो।
आर्यहरूको सभ्यतालाई वैदिक सभ्यता भन्नाछन् । पहिलो दृष्टिकोण अनुसार लगभग १७०० ईसा पूर्वमी आर्य अफगानिस्तान तथा भारतको कश्मीर, पंजाब र हरियाणामी बसो बास गर्न थाले । त्यै बेला देखि नै उनीहरू (उनिहरूका विद्वान् ऋषि) आफ्ना देवताहरूलाई प्रसन्न गर्नलाई वैदिक संस्कृतमी मन्त्र रचना गर्न थाले । पहिला चार वेद रचियो, जसमी ऋग्वेद प्रथम छियो । त्यै पछि यजुर्वेद, सामवेद ,यथर्ववेद र उपनिषद जस्ता ग्रन्थहरू आया । बौद्ध र जैन धर्महरू अलग भई सक्या पछा वैदिक धर्ममी धेरै परिवर्तन आयो । नयाँ देवताहरू र नयाँ दर्शन पता लगाइयो । यसै प्रकार आधुनिक हिन्दू धर्मको जन्म भयो ।




#Article 338: हिमालय (280 words)


हिमालय एक पर्वत शृङ्खला हो जो भारतीय उपमहाद्वीप को मध्य एशिया रे तिब्बत लाई अलग गरन्छ। यो पर्वत शृङ्खला मुख्य रूप मि तीन समानांतर श्रेणि- महान हिमालय, मध्य हिमालय रे शिवालिक ले मिलभर बन्याछ जो पश्चिम देखि पूर्व तिर एक चाप का आकृति मि लगभग २५०० कि॰मी॰ का लम्बाई मि फैलीया छ। यई चाप को उभार दक्षिण तर्फ अर्थात उत्तरी भारतका मैदान तर्फ छ रे केन्द्र तिब्बत का पठार तिर छ। यि तीन मुख्य श्रेणिका आलावा चौथो रे सबसे उत्तरी श्रेणी लाई परा हिमालय या ट्रांस हिमालय भनिन्छ जइमि कराकोरम तथा कैलाश श्रेणि शामिल छ। हिमालय पर्वत पाँच देशका सीमासम्म फैलियाछ। यी देश हुन- पाकिस्तान, भारत, नेपाल, भूटान रे चीन।

संसार का अधिकांश उच्च पर्वत टाकुरा हिमालय मै अवस्थित छन। विश्व का १०० सर्वोच्च शिखरमि हिमालयका अनेक टाकुरा छन। विश्व को सर्वोच्च शिखर सगरमाथा (माउंट एवरेस्ट) हिमालय को एक शिखर हो। हिमालय मि १०० है ज्यादा पर्वत शिखर छन जो ७२०० मीटर है उच्चा छन। हिमालय का केई प्रमुख शिखरमि सबहै महत्वपूर्ण सागरमाथा हिमाल, अन्नपूर्णा, गणेय, लांगतंग, मानसलू, रॊलवालिंग, जुगल, गौरीशंकर, कुंभू, धौलागिरी रे कंचनजंघा हुन।

हिमालय श्रेणीमि १५ हजार है ज्यादा हिमनद छन जो १२ हजार वर्ग किलॊमीटर मि फैलिया छन। ७२ किलोमीटर लामो सियाचिन हिमनद विश्व को दोसरो सबहै लामो हिमनदी हो। हिमालय का केहि प्रमुख नदिमि - सिंधु, गंगा, ब्रह्मपुत्र रे यांगतेज रयाछन।

भूनिर्माण को सिद्धांत अनुसार यो भारत-आस्ट्र प्लेटों को एशियाई प्लेट मि टकराएर बन्याहो। हिमालय को निर्माण मि प्रथम उत्थान ६५० लाख वर्ष पूर्व भयाथ्यो रे मध्ये हिमालय को उत्थान ४५० लाख वर्ष पूर्व भयाथ्यो

हिमालयमि केई महत्वपूर्ण धार्मिक स्थल पनि छन। इनमि हरिद्वार, बद्रीनाथ, केदारनाथ, गोमुख, देव प्रयाग, ऋषिकेश, कैलाश, मानसरोवर तथा अमरनाथ प्रमुख छन। हिन्दु ग्रंथ गीता मि पनि यइको उल्लेख भयाछ (गीता:१०.२५)।




#Article 339: हिरादेवी वाइवा (280 words)


हिरा देवी वाइबा (English: Hira Devi Waiba) भारताऽ दार्जीलिङ बठेइ नेपाली लोक गायिका हन्, रे उन लाइ नेपाली लोकगायन क्षेत्र मी अग्रणी व्यक्ति का रूपमा लियिन्छ। उनरो चुरा त होइन अस्तुरा बोलोऽ गीद रिकर्ड अरियाऽ तामाङ सेलो गीदअन मध्ये पैल्लो माणीन्छ। हिरादेवी वाइबा एचएमभी, कोलकाता सित कट एल्बम (सन् १९७४ रे १९७८) भयी यक मात्तरी नेपाली लोक गायिका हन्। अल इण्डिया रेडियो मी उन यक मात्तरी ग्रेड ए नेपाली लोक गायिका थिन्। खर्साङाऽ अम्बोटियाऽ यक सङ्गीतकार मौ कि सदस्य उन ले भारत मी नेपाली गीदअन मी उचाइ हाँसिल अरिराइथिन्। उन ले आफुना ४० बर्ष्या गायन अवधि मी हाराहारि ३०० गीद गाइराइछन्।

गायनाऽ क्रम मी उन भारत रे नेपालाऽ विभिन्न पुरस्कारअन बठेइ पुरस्कृत होइरैथिन्। हिरादेवी लाइ सन् १९८६ मी नेपाली अकादमी अफ दार्जीलिङ ले मित्रसेन पुरस्कार, सन् १९९६ मी सिक्किम सरकार ले मित्रसेन स्मृति पुरस्कार ले पुरस्कृत अरिराइथ्यो। तस्याइ उनले सन् २००१ मी वर दौडी जाँदा, पर दौडी जाँदा के को रङ्ग लाग्यो मलाई लोकगीद खिलाइ दार्जिलिङ गोरखा पार्वत्य परिषद् (दागोपाप) बठेइ अगम सिंह गिरि पुरस्कार रे गोर्खा सहीद सेवा समित्योऽ लाइफटाइम अचिभमेन्ट अवार्ड लगै पाइराइथिन्। नेपाल सरकार ले उन लाइ गोर्खा दक्षिण बाहु, वि.सं. २०६६ साल मी ५१ हजार नेपाली रुप्प्याऽ मधुरिमा फूलकुमारी महतो सम्मान, रे साधना सम्मान बठेइ सम्मानित अरिराइथ्यो।

दार्जिलिङ मी हिउँ पड़्या हनाले सिलगुढी मी शीतलहर चलिबरे जाड़ि बड़िरैथि। तसै बेला सन् २०११ जनवरी १८ का दिन परभात आगो ताप्द्या क्रम मी हड़ आगो लाग्या पछा अगा ले उन गम्भीर घाइत्या होइरैथिन्। उनरा घुँड़ा लै मल्लो अदा है बर्ता हड़ जल्याऽ थ्यो तै बेला उन घर मी एकली थिन्। स्थानीयवास्याऽ सहयोग मी तत्काल उन लाइ नजिकै का उत्तर बङ्गाल मेडिकल कलेज पुरेइराइथ्यो पुइ लै जनवरी १९ का ब्याहान अस्पतालै मैं ७१ वर्षाऽ उमर मी उनरो निधन भयो।




#Article 340: हृदय रोग (146 words)


हृदयको रोग वा मुटुको रोग मानिसको मुटुमा समस्या अाएर यसले अाफ्नो नियमित क्रिया सञ्चालन गर्न नसक्नु हो। अाजभोली धेरै मानिसहरु यईबाट ग्रसित भया पाईन्छ। मुटुरोग लाग्यामा मुटुको धड्कन असामान्य हुने, स्मरण शक्ति कमजोर बन्या सास फेर्न गार्‍हो हुने, शरिरमा पानी भरिन्या, दुब्लाउन्या,  मुर्छा पर्ने, कहिलेकाहि विरामिको मृत्युु समेत हुन्या गर्याको पाईन्छ।मुटु रोगले मान्छेको शरिमा भयाका रक्त नलिहरु कमजोर बनाउछ। शरिरलाई चाहिन्या रगत, अक्सिजन रे अन्य पदार्थ को प्रवाह हुन नसकि मुटुको भल्भ हरु रोकिनाले मान्छे मुर्छा पर्छ। 

अस्वस्थ वातावरण, अाधुनिक जिवनशैलि, दिर्घ रोग,मानसिक रोग, अस्वस्थ खानपान, व्यस्त जीवनशैली, अत्याधिक मदिरापान र धुम्रपाज, शारीरिक अभ्यासको कमि जस्ता कारणले मनरोग सिर्जना हुन्या गर्छ।

मुटुको रोगबाट राहात पाउनाकी नियमित अभ्यास गर्ने, स्वस्थकर खाना र स्वच्छ पानी पिउने, बेलाबेला स्वास्थ्य परिक्षण गराउने, कम क्यालोस्ट्रोलयुक्त खाना खाने, मानशिक तनाबमा नबस्ने, रक्सि, चुरोटको कुलतबाट बच्ने, दिर्घरोगिलृ अाफ्नो स्वास्थ्य को विशेष ख्याल गर्ने, सरसफाईमा ध्यान दिने, पर्याप्त अाराम गर्ने जस्ता उपाय अपनाउन सकिन्छ।




#Article 341: हैदराबाद (364 words)


हैदराबाद (तेलुगु: హైదరాబాదు,उर्दु: حیدر آباد) भारत का राज्य तेलंगाना तथा अान्ध्रप्रदेश को संयुक्त राजधानी हो, जो दक्कन को पठार मि मूसी नदी का किनारमि छ। यईको अर्को नाम भाग्यनगर हो। भनिन्छ कुनै समय यई सुन्दर शहर लाइ क़ुतुबशाही परम्परा का पाँचवें शासक मुहम्मद कुली क़ुतुबशाह ले अापनी प्रेमिका भागमती लाई उपहार स्वरूप भेंटि दिया भे, उस समय यो शहर भागनगर का नामले जानिन्थ्यो। भागनगर समय का साथ हैदराबाद नाम ले प्रसिद्ध भयो। यईलाई 'निज़ामको शहर' तथा 'मोतियों को शहर' पनि भनिन्छ।

यो भारत को सर्वाधिक विकसित नगरमिको एक हो और भारतमि सूचना प्रौधोगिकी एवं जैव प्रौद्यौगिकी को केन्द्र बनिरयाछ। हुसैन सागर है विभाजित, हैदराबाद और सिकंदराबाद जुड़वां शहर हुन। हुसैन सागर को निर्माण सन १५६२ मि इब्राहीम कुतुब शाह का शासन कालमि भयो रे यो एक मानव निर्मित झील हो। चारमीनार, यई क्षेत्र मी प्लेग महामारी को अंत को यादगार का अवसरमि मुहम्मद कुली कुतुब शाह ने १५९१ मि, शहर का बीचों बीच बनायाथे। गोलकुंडा का क़ुतुबशाही सुल्तान द्वारा बसाया यो शहर ख़ूबसूरत इमारत, निज़ामी शान-शौक़त और लजीज खानि का कारण मशहूर छ और भारत का मानचित्र मि एक प्रमुख पर्यटन स्थल का रूप मि अापनु अलगगौरव राख्छ। निज़ाम को यई शहर मि आज पनि हिन्दू-मुस्लिम सांप्रदायिक सौहार्द्र मि एक-अर्का का साथ रयर उनका खुशिमि शरीक हुन्छन। अापनु उन्नत इतिहास, संस्कृति, उत्तर तथा दक्षिण भारत को स्थापत्यको मौलिक संगम, तथा अापनु बहुभाषी संस्कृति का लागि भौगोलिक तथा सांस्कृतिक दुबैमि जानिन्छ। यो स्थान यस्तो छ जहां हिन्दू और मुसलमान शांतिपूर्वक शताब्दियोंहै साथ साथ रयाछन।

निजामी ठाठ-बाट को यो शहर का मुख्य आकर्षण चारमीनार, हुसैन सागर झील, बिड़ला मंदिर, सालारजंग संग्रहालय आदि हुन, जो देश-विदेश यई शहर लाइ एक अलग पहचान दिन्छन। यो भारतीय महानगर बंगलौर है 574 किलोमीटर दक्षिण मि, मुंबई है 750 किलोमीटर दक्षिण-पूर्व मि तथा चेन्नई है 700 किलोमीटर उत्तर-पश्चिम मि छ। कुनै समय नवाबी परम्परा को यो शहर मि शाही हवेलियाँ और निज़ामों को संस्कृति का बीच हीरे जवाहरात को रंग सामने अायो त कबै स्वादिष्ट नवाबी भोजन को स्वाद। यई शहर को ऐतिहासिक गोलकुंडा दुर्ग को प्रसिद्धि पार-द्वार सम्म पुग्यो रे यईलाई उत्तर भारत और दक्षिणांचल का बीच संवाद को अवसर सालाजार संग्रहालय तथा चारमीनारले प्रदान गर्यो। वर्ष २०११ को जनगणना अनुसार यई महानगर को जनसंख्या ६८ लाख है अधिक छ।




#Article 342: होःरी (566 words)


होःरी (:) हिन्दू संस्कृतिमी प्रत्येक वर्षको फागुन शुक्ल पुन्यु अर्थात होली पूर्णिमाका दिन मनाइन्या गरिन्छ । यो नेपाल, भारत तथा और देशमी रया हिन्दूहरूको एक महत्वपूर्ण चाड हो । यो चाड वसन्त ऋतुमाई फागुनका महिनामी मनाइन्छ । होली रङ्गहरूको चाड हो । होलीको दिन मान्स्सु एक अर्कामाथि विभिन्न प्रकारका रङ्गहरू झरीबटी एक अर्कालाई रङ्गिन बनाउनान् । सुदूर पश्चिममी होलीलाई 'होरी' भन्यालै गरिन्छ | रंग, अविर, फालीवर, होलीका गीत गाईवर समुह समुह बनाई घर–घरमा गई होली गीत गाईवर होली खेल्लहान ।  होली खेल्लका वखत सेतो वस्त्रको हल्का खाले एकै आकार–प्रकारले सिलाएका लुगा लगाउने चलन छ ।  एक हातमी रुमाल, घाँटीमा फुलका माला लगाई ढोल, मजुरा, बाँसुली बजाई बजाई  समुहमा गोलो भई घुमी घुमी हात हल्लाई हल्लाई निकै हर्षोल्लासका साथ एकले भन्ने त्यसै वाक्यलाई सबले दोहर्यादै रंग अविर फाल्दै रमाई रमाई राम,सीता, कृष्णका कथा व्यथा हालेर अउरका घर, घरमा गई खेल्ले गद्दाछन् ।  रहडियाहरु फागुन शुक्लपक्ष एकादशीदेखि पूर्णिमासम्म होली खेल खेलन्छन् । होली पर्व मनाउनुको एउटा कारण रे इतिहास छ ।

होलीको बारेमा पौराणिक भनाइ अनुसार प्राचीन समयमी नास्तिक हिरण्यकशिपुनामक राक्षसले भगवान् विष्णुका भक्त तथा आफ्नै छोरा प्रह्लादलाई अग्निकुण्डमा हालेर मार्न आफ्नी बहिनी होलिका(जईलाई अग्निले लै पोल्लु नसक्ने वरदान पाएकी थिइन्)लाई जिम्मा दिया थिए । दाजुको आदेशानुसार होलिका प्रहृलादलाई काखमा लिएर अग्निमा बस्ता आगोले धर्मको साथ दिएकोले होलिका जलेर नष्ट भइन् तर प्रहृलादलाई केही भएन । होलिका दहनकै खुसियाली मनाउन आपसमा रङ्ग र अविर छरेर होली पर्व मनाउने परम्परा चलेको धार्मिक मान्यता रहिआया छ भन्या अर्को एक प्रसङ्ग अनुसार द्वापरयुगमा श्रीकृष्णलाई मार्ने उद्देश्यले दूध खुवाउन गएकी पुतना नामकी राक्षसनीलाई उल्टै कृष्णले मारया हुनाले तैको शवलाई ब्रजवासीहरूले यसैनी जलाएर आपसमी रङ्ग र अबिर छरी खुसियाली मनाएकोले त्यसैको सम्झनामी आजभोल चीरदाह गरी होली खेल्या परम्परा चल्या भनाइ रया छ । 
होली हिन्दूहरूको अत्यन्त प्राचीन पर्व हो ।  ये पर्वको वर्णन अनेक पुरातन धार्मिक पुस्तकहरूमी पाइन्छ । नारद पुराण र भविष्य पुराण जस्तो प्राचीन हस्तलिपीहरू र ग्रन्थहरूमा पनि ये पर्वको उल्लेख छ। विंध्यक्षेत्रको राम गढ स्थानमा स्थित ईसा भन्दा ३०० वर्ष पुरानो एउटा अभिलेखमी पनि यसको उल्लेख गरिया छ। संस्कृत साहित्यमा वसन्त ऋतु र वसन्तोत्सव अनेक कविहरूको प्रिय विषय थ्यो ।

सुदूर पश्चिममी खेलिन्या होलीका के झलक 

पारम्परिक होली

कुमाँऊमी खेलिन्या होलीका के झलक

गौरी प्यारो लगो तेरो झनकारो - २ तुम हो बृज की सुन्दर गोरी, मैं मथुरा को मतवारो चुंदरि चादर सभी रंगे हैं, फागुन ऐसे रखवारो। गौरी प्यारो… सब सखिया मिल खेल रहे हैं, दिलवर को दिल है न्यारो गौरी प्यारो… अब के फागुन अर्ज करत हूँ, दिल कर दे मतवारो गौरी प्यारो… भृज मण्डल सब धूम मची है, खेलत सखिया सब मारो लपटी झपटी वो बैंया मरोरे, मारे मोहन पिचकारी गौरी प्यारो… घूंघट खोल गुलाल मलत है, बंज करे वो बंजारो गौरी प्यारो लगो तेरो झनकारो -२...

अहा, इस व्योपारी को भूख बहुत है, पुरिया पकै दे नथ-वाली, जोगी आयो शहर में व्योपारी। अहा, इस व्योपारी को प्यास बहुत है, पनिया-पिला दे नथ वाली, जोगी आयो शहर में व्योपारी। अहा, इस व्योपारी को नींद बहुत है, पलंग बिछाये नथ वाली जोगी आयो शहर में व्योपारी -२...

जबसे पिया परदेश सिधारे, आम लगावे बागन में, बलमा घर… चैत मास में वन फल पाके, आम जी पाके सावन में, बलमा घर… गऊ को गोबर आंगन लिपायो, आये पिया में हर्ष भई, मंगल काज करावन में, बलमा घर… प्रिय बिन बसन रहे सब मैले, चोली चादर भिजावन में, बलमा घर… भोजन पान बानये मन से, लड्डू पेड़ा लावन में, बलमा घर…' सुन्दर तेल फुलेल लगायो, स्योनिषश्रृंगार करावन में, बलमा घर… बसन आभूषण साज सजाये, लागि रही पहिरावन में, बलमा घर...




#Article 343: २०१७ धनगढी प्रिमियर लिग (141 words)


२०१७ धनगढी प्रिमियर लिग धनगढी प्रिमियर लिग को पइल्लो संस्करण हो । ९ जुन २०१७ बठे धनगढी  मि आयोजना भैरइथ्यो । येई प्रतियोगितामी देश भरिका विभिन्न सहरका ६ टिम सहभागी भयाथ्या । २०१७ धनगढी प्रिमियर लिग धनगढी क्रिकेट लिगको परिमार्जित नाम और धनगढी प्रिमियर लिगको पैलो संस्करण हो रे समग्रमि धनगढीमि सञ्चालन हुन्नारया धनगढी क्रिकेट लिगको चौथो संस्करण लगै हो । नेपालमि पैल्लिबार यहीँ क्रिकेट प्रतियोगितामा खेलाडीको लिलामी लै भयाको छ ।
२०१७ धनगढी प्रिमियर लिगको उपाधी पहिलो उपाधि टिम चौराहा धनगढी  जित्त्यु सफल भैरइथ्यो ।

पैल्लिकोको धनगढी क्रिकेट लिगको नाम परिमार्जित गरिबरे धनगढी प्रिमियर लिग नाम राखिबरे यो प्रतियोगिता संचालनको तयारी गरियाछ। प्रतियोगिता मी लिलाम प्रक्रिया बठे (७ जनवरी पुस २४ गते) खेलाडी छानियाछन। प्रतियोगिता २०७३ चैत २७ देखि २०७४ बैशाख ९ सम्म चलिरैथ्यो ।

धनगढी क्रिकेट लिगका सहभागि टिमअन

धनगढी क्रिकेट लिग - ३ मा विभिन्न टिमबाट  सहभागी खेलाडीहरू




#Article 344: अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस (103 words)


अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस मे १ तारिखका दिन विश्वमी अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक आन्दोलनको उत्सवका रूपमी मनाइन्या पर्व हो। ये दिन विश्वका ८० है बढ्ता देशुनमी आधिकारिक रूपमी सार्वजनिक विदा हुन्छ भन्या कतिपय देशुनमी सामान्य रूपमी मनाइन्छ। विश्वका भौत देशुनमी ये दिनलाई आधिकारिक मजदुर दिवसका रूपमी मनाइन्छ भन्या केही देशुनमी ये दिन बसन्त ऋतुका पर्व मे दिवसका रूपमी मनाइन्छ। त्यसोइ अमेरिका लगायिता केही देशुनमी मजदुर दिवस जुदाई दिनमी मनाइने गरिन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस ४ मे १८८६ मा शिकागोमी भया हेमार्केट मामलाको स्मृतिमी मनाइन्या गरिन्छ। तैइ दिन प्रहरीले आठ-घण्टे कार्यदिनका लागि साधारण आन्दोलन गद्दुलार्याका श्रमिकुनलाइ तितरवितर पाडडे कोसिस गरया बेलामी को नपक्षन्या मान्सुले उनुन माथी बम फालिदियो।




#Article 345: अक्षय तृतीया (469 words)


अक्षय तृतीया बैशाख मासको शुक्ल पक्षको तृतीया तिथिलाई भणिन्छ । पुराण ग्रन्थअन अनुसार यै दिनमी जो पनि शुभ कार्य गरिन्छ त्यैको अक्षय फल पाइन्छ भण्ने लोक विश्वास छ । यिसै कारण अक्षय तृतीया भणियाको हो। सबै बाह्र महिनाका शुकल पक्षीय तृतीया शुभ छन् तर बैशाख महिनाको तिथि स्वयंसिद्ध मुहूर्तअनमी मानिन्छ । भविष्य पुराण अनुसार यै तिथिको युगादि तिथिअनमी गणना हुन्छ, सत्य युग रे त्रेता युगको प्रारम्भ यिसै तिथिबठे भयाको थ्यो । भगवान विष्णुले नर-नारायण, हयग्रीव र परशुराम को अवतरण लै यसै तिथिमी भयाको थ्यो।

हिन्दुशास्त्रअनका अनुसार वर्षभरीमी कैंयौं विशेष योग पड्डान । ती मध्ये एउटा महायोगको नाउँ हो अक्षय तृतीया (Axaya Tritiya)। यो महायोग वर्षमी केवल एक पटक मातरै पडन्छ । ज्योतिषअनका अनुसार यै दिनमी गरियाका सबै सत्कर्मअनको अक्षय पुण्य प्राप्त हुन्छ । वर्षको सबभन्दा पवित्र दिन हुनाले अक्षय तृतीयालाई ‘बिघ्नविनाशक दिन’ पनि भणिन्छ । गर्मी महिनाको यै दिन भगवानको पूजा, आराधना, दान गद्दे रे सातुसर्वत खुवाउने, खानेपानीको व्यवस्था गर्नेजसा काम सुस्वास्थ्य रे परोपकारका दृष्टिबठे उपयोगी र महत्वपूर्ण मानिन्छ ।
हिन्दु कालगणनानुसार चार स्वयं सिद्ध मुहूर्तअन छन् ती मध्य एक हो ‘अक्षय तृतीया’ । बैशाख महिनाको शुक्ल पक्षको तृतीया तिथिलाई नै अक्षय तृतीया भनिन्छ । अक्षयको अर्थ हुन्छ कहिल्यै क्षय नभएर स्थायी रहने । पौराणिक कथाअनुसार विष्णुले परशुराम अवतार लियाकाले यै दिनलाई परशुराम जयन्तीका रुपमी लै मनाइन्छ । परशुरामलाई विष्णुका दशावतारमध्ये एक मानिन्छ । परशुराम चिरन्जीवी छन् । उनको आयुको क्षय भएन त्यसैले यै तिथिलाई चिरन्जीवी तिथि लै भणिन्छ । चार युगहरूमी सत्य युग रे त्रेता युगको प्रारम्भ यसै तृतीया तिथिबठे भयाको हो । यैकारणले यै तिथिलाई ‘युगादितिथि’ लै भणिन्छ । चार धामअनमध्ये एक बद्रीनाथ धामको ढोका यसै दिन अर्थात अक्षय तृतीय तिथिकै दिन खोलिन्छ । भणिन्छ यै शुभ तिथिमी गरियाका दान पूजन हवन दक्षिणा या कुनै पुण्य कार्य अक्षय फल प्रदान गर्ने किसिमको हुन्छ ।
यो एक स्वयं सिद्ध मुहूर्त हो । यो कुनैपनि शुभ कार्य गर्नका निउती सबभन्दा रामणो तिथि हो । वेदव्यासले यसै दिन महाभारतको रचना प्रारम्भ गरेया थ्या । कुनै पनि शुभ वा मांगलिक कार्य यै दिन सम्पन्न गर्न सकिन्छ । भगवान नरनारायण हयगृव एवं परशुरामको जन्म यै तिथिमी भयाको थ्यो । लोकमान्यता छ कि अक्षय तृतीयाका दिन रोहिणी नक्षत्र परेन भने दुष्टहरूको बलबृद्धि हुन्छ । यै दिन जलले भरिएका कलश जूत्ता गाई भूमि स्वर्णपात्रको दान गर्नु पर्छ । अक्षय फल प्राप्ति होस् भन्ने कामनाका साथ यस तिथिमा पितृतर्पण गरिन्छ । वैशाख शुक्लपक्ष तृतीयाका दिन सातु र सर्वत दान गर्ने प्रचलन छ । दालचिनी ल्वाङ सुकुमेल अलैंची मह चिनी सख्खर र मिस्रीमध्ये एक चिज लगाई सर्बतसँगै र जौको सातु दान गर्ने चलन छ । आज बुढाबुढीलाई छाता लौरो र कपडाको जुत्ता दान गर्ने तथा गच्छे भए गाई जमिन अन्न र सुन पनि सत्पात्रलाई दान दिइने गरिन्छ । यसै दिन कैलाशवासी महादेव र हिमालयकी छोरी पार्वतीको विवाह भएको विश्वास गरिन्छ । शास्त्रीय विधानअनुसार आज दियो कलश र गणेशलाई पूजी कलसमाथि अष्टदल लेखेको तामाको थाली राखेर अष्टदलमा पूजा गरिन्छ । 
शास्त्रमा अक्षय तृतीया एवं अक्षय तृतीयाको माहात्म्य 




#Article 346: अजा एकादशी (351 words)


भाद्रपद महिनाको कृष्ण पक्षमा पर्ने एकादशी तिथिलाई अजा एकादशी	 भनिन्छ । यस दिनलाई नेपाल अथवा भारत लगायत विभिन्न मुलुकहरूमा बसोवास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले व्रत तथा पर्वको रुपमा मनाउने गर्दछन् ।

कुन्ती पुत्र युधिष्ठिर भन्न लागे- हे भगवान! भाद्रपद कृष्ण एकादशीका नाम के हो ? व्रत गर्ने विधि तथा यसको माहात्म्य कृपा गरेर भन्नुहोस् । मधुसूदन भन्न लागे- यस एकादशीको नाम अजा एकादशी हो । यो सबै प्रकारका समस्त पापहरूको नाश गर्ने एकादशी हो । जो मनुष्य यस दिन भगवान ऋषिकेशको पूजा गर्दछ उसलाई वैकुण्ठको प्राप्ति अवश्य हुन्छ । अब तपाईं यसको कथा सुन्नुहोस् ।

प्राचीनकालमा हरिशचन्द्र नामक एक चक्रवर्ती राजा राज्य गर्दथे । उनले कुनै कर्मको वशीभूत भयर आफ्नो सारा राज्य र धन त्यागिदिए, साथै आफ्शी पत्नी, पुत्र तथा स्वयंलाई बेचिदिए ।

ति राजा चण्डालको दास बनेर सत्यलाई धारण गर्दै मृतहरूका वस्त्र ग्रहण गर्दैरहे तर कुनै प्रकारबाट सत्यसँग विचलित भएनन् । कैयों पटक राजा चिन्ताको सागरमा डुबेर आफ्नो मनमा विचार गर्न लाग्थे कि म कहाँ जाउँ, के गरूँ, जसबाट मेरो उद्धार होस् ।

यस प्रकार राजाका कैयों वर्ष बीते । एक दिन राजा यसै चिन्तामा बसेका थिए, गौतम ऋषि आए । राजाले उनलाई देखेर प्रणाम गरे र आफ्नो सबै दु:खले भरीएको कहानी भनेर सुनाए । यो कुरा सुनेर गौतम ऋषि भन्न लागे- राजन तिम्रो भाग्यले आज भन्दा सात दिन पछि भाद्रपद कृष्ण पक्षको अजा नामको एकादशी आउनेछ, तिमी विधिपूर्वक त्यसको व्रत गर ।

गौतम ऋषिले अघाडी भने यस व्रतको पुण्य प्रभावले तिम्रा समस्त पाप नष्ट हुनेछन् । यस प्रकार राजालाई भनेर गौतम ऋषि उसै समय अन्तर्ध्यान भए । राजाले उनका कथानुसार एकादशी आएको बेला विधिपूर्वक व्रत र जागरण गरे । त्यो व्रतका प्रभावले राजाका समस्त पाप नष्ट भए ।

स्वर्गमा बाजे बज्न लागे र पुष्पहरूको वर्षा हुन लाग्यो । उनले आफ्नो मृतक पुत्रलाई जीवित र आफ्नी पत्नीलाई वस्त्र तथा आभूषणहरूले युक्त देखे । व्रतको प्रभावले राजालाई पुन: राज्य प्राप्त भयो । अन्तमा उनि आफ्ना परिवार सहित स्वर्गमा गए ।

हे राजन! यो सबै अजा एकादशीका प्रभावले नै भयो । अत: जो मनुष्य यत्नका साथ विधिपूर्वक यस व्रतलाई गरेर रात्रि जागरण गर्दछन्, उनका समस्त पाप नष्ट भएर अन्तमा स्वर्गलोकलाई प्राप्त गर्दछन् । यस एकादशीको कथा श्रवणमात्रले अश्वमेध यज्ञको फल प्राप्त हुन्छ ।




#Article 347: अचला एकादशी (426 words)


हिन्दु धर्ममा एकादशीको व्रतले महत्त्वपूर्ण स्थान राख्दछ । प्रत्येक वर्ष चौबीस एकादशिहरू हुन्छन् । अधिकमास अथवा मलमास परेको वर्ष यो संख्या बढेर २६ हुन जान्छ । ज्येष्ठ कृष्ण एकादशीलाई अपरा एकादशी अथवा अचला एकादशी भनिन्छ । यस दिनमा नेपाल तथा भारत लगायत विभिन्न मुलुकहरूमा बसोवास गर्ने हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले व्रत गरेर पर्वको रुपमा मनाउने गर्दछन् ।

महीध्वज नामका एक धर्मात्मा राजा थिए । राजाको कान्छो भाई वज्रध्वज दाजुसँग द्वेष राख्दथ्यो । एक दिन अवसर पारेर उसले राजाको हत्या गरिदियो र जंगलमा एक पिपल रुखमुनी गाढिदियो । अकाल मृत्यु भएका कारण राजाको आत्मा प्रेत बनेर पीपलमा रहन लाग्यो । बाटो हिट्ने हर व्यक्तिलाई आत्माले दुःख दिन थाल्यो । एक दिन एक ऋषि यही बाटो भएर गइरहेका थिए । उनले प्रेतलाई देखे र आफ्नो तपोबलले उसलाई प्रेत बनेको कारण थाह पाए ।

ऋषिले पीपलको रुखबाट राजाको प्रेतात्मालाई जमिनमा बोलाए र परलोक विद्याको उपदेश दिए । राजालाई प्रेत योनीबाट मुक्ति दिलाउनको लागी ऋषिले स्वयं अपरा एकादशीको व्रत राखे र द्वादशीका दिन व्रत पूरा भए पछि व्रतको पुण्य प्रेतलाई दिए । एकादशी व्रतको पुण्य प्राप्त गरेर राजा प्रेतयोनीबाट मुक्त भए र स्वर्गमा गए ।

श्रीकृष्णले युधिष्ठिरलाई भने - अपरा एकादशी पुण्य प्रदाता र ठुला-ठुला पापहरूलाई नष्ट गर्दछ । ब्रह्म हत्याले दबेको, गोत्रको हत्या गर्ने, गर्भावस्थामा शिशुलाई मार्ने, परनिन्दक, परस्त्रीगामी पनि अपरा एकादशीको व्रत राख्नाले पापमुक्त भएर श्री विष्णु लोकमा प्रतिष्ठित हुन जान्छ ।

माघमा सूर्य मकर राशिमा भएका बेला प्रयागमा स्नान, शिवरात्रिमा काशीमा रहेर व्रत, गयामा पिण्डदान, वृष राशिमा गोदावरीमा स्नान, बद्रिकाश्रममा भगवान केदारको दर्शन अथवा सूर्यग्रहणमा कुरुक्षेत्रमा स्नान र दानको बराबर जो फल मिल्छ, त्यो अपरा एकादशीको मात्र एक व्रतले मिल्दछ । अपरा एकादशीमा उपवास गरेर भगवान वामनको पूजाले मनुष्य सबै पापहरूबाट मुक्त हुन्छ । यसको कथा सुन्ने र पढ्नेले सहस्र गोदानको फल प्राप्त गर्दछ । 
प्राचीन कालमा महीध्वज नामक एक धर्मात्मा राजा थिए । उनको भाई वज्रध्वज निकै क्रूर, अधर्मी तथा अन्यायी थियो । उ आफ्नो दाजुसँग द्वेष राख्दथ्यो । उस अवसरवादी पापीले एक दिन रात्रिमा आफ्नो दाजुको हत्या गरेर उनको देहलाई एक जंगली पीपलको रुखमुनी गाढीदियो । यस अकाल मृत्युबाट राजा प्रेतात्माको रूपमा त्यसै पीपलमा रहन लागे र अनेक उत्पात गर्न लागे । अकस्मात एक दिन धौम्य नामक ॠषि त्यहाँ आए । उनले प्रेतलाई देखे र तपोबलले उनको अतीत थाह पाए आफ्नो तपोबलले प्रेत उत्पातको कारण बुझे । ॠषिले प्रसन्न भएर उस प्रेतलाई पीपलको रुखबाट झारे तथा परलोक विद्याको उपदेश दिए । दयालु ॠषिले राजालाई प्रेत योनिबाट मुक्तिको लागि स्वयं अपरा (अचला) एकादशीको व्रत गरे र उनलाई अगतिबाट छुटाउन उसको पुण्य प्रेतलाई अर्पित गरिदिए । यस पुण्यको प्रभावले राजाको प्रेत योनीबाट मुक्ति भयो । उनि ॠषिलाई धन्यवाद दिंदै दिव्य देह धारण गरेर पुष्पक विमानमा बसी स्वर्गमा गए ।




#Article 348: सुर्मा सरोवर जात्रा (1111 words)


सुर्मा सरोवर जात्रा सुदुर पश्चिम माइ भौती लोकप्रिय जात्रा मध्ये एक हो। दार्चुला जिल्लाको सदरमुकामबठे ४ दिन रे हाल यातायातका साधन पुग्या ठाउँ लाटीनाथ गाविसबठे २ दिनका पैदल यात्रापछा खण्डेश्वरी गाविसको वार्ड नम्बर १ घाजिर गाउँमाइ पुग्दु सकिन्छ। ये ठाउँमाइ परापूर्वकाबठे नै सुर्माभवानीका मन्दिर पांङ्रजडि रे विभिन्न मन्दिरअन रया: छन्।

यहाँ प्रत्येक जोड वर्षमाइ सुर्माभवानीको ठूलो जात्रा लाग्द्या गरुन्छ भण्या प्रत्येक विजोड वर्षमाइ नानो जात्रा लाग्द्या गरुन्छ। ये जात्राको सुरुवात घाजिरमाइ रया: सुर्माभवानी देवीको मन्दिरबठे सुरु हुन्छ। येलाई पांजरथली लै भणीन्छ। यो जात्रा हरेक वर्ष जनैपूर्णिमाका पाँच दिन आघा सुरु गरुन्छ। ये जात्रामाइ विभिन्न ठाउँबठे श्रद्धालु भक्तजनअन जान्या गद्दान् । घाजिरबठे सुरु भया: जात्रा क्षेत्ती हुँनोइ बझाङ जिल्लामाइ रया: सुर्मा सरोवर स्नान गरया पुनः क्षेत्ती हुँनोई घाजिरमाइ सुर्माभवानी मन्दिरमाइ आइवर पट्खेलोमाइ पुग्या समापन हुन्छ।

जात्रामा सहभागी हुने श्रद्धालु भक्तजनहरूले जनैपूर्णिमा पूर्वको औंसीदेखि माछा, मासु, लसुन, प्याज नखाइवर उपवास बसी चोखो निउतो भएर बस्नुपर्ने परम्परा रहेको छ । यस जात्रामा घाजिर र क्षेत्तिमा महिला, पुरुष, केटा, केटी सबैजसो मानिस सहभागी हुने गर्छन भने सुर्मासरोवर जात्रामा पुुरुषहरूको मात्र सहभागीता रहन्छ । जो व्यक्तिलाई वीरे भनिन्छ । पहिलोचोटी घाजिर, क्षेत्तिबाट र अन्य ठाउँबाट सुर्मासरोवरसम्म जाने श्रद्धालु भक्तजनहरूलाई बालो वीरे भनिन्छ भने एक चोटी भन्दा बढी पटक सुर्मासरोवर जात्रामा सहभागी भै सकेकालाई बुढोवीरे भनिन्छ । यस जात्रामा परापूर्वकालमा सुर्मा देवी बझाङबाट दार्चुला जिल्लाको घाजिर क्षेत्ती हुँदै विनायक, कालागाड, दुबैकोधार, वीरेओडार, सुर्माको सेरो, नवाडाँडा हुँदै सुर्मा सरोवर रहेको स्थानसम्म महिलाको भेषमा जानु भएको भन्ने कहावत रहेको हुँदा हाल सुर्माभवानीको दर्शन गर्न जाने वीरेहरूले पनि महिलाको भेषमा गादो पारेर मुख छोपेर जानुपर्ने हुन्छ । वीरेहरूले हातमा निङ्गालोबाट बनेको लठ्ठी जसलाई वीरे लौरी भनिन्छ । जात्रामा सहभागी हुने वीरेहरूले खाली खुट्टा जानु पर्दछ भने क्षेत्ति र घाजिरमा समेत जात्रा हेर्न गएका सबै सहभागीहरूले पनि खाली खुट्टा बस्नुपर्ने हुन्छ । घाजिरबाट सुरु भएको जात्रामा जात्रालाई लिड गर्ने अर्थात नेतृत्व गर्ने प्रमुख व्यक्तिलाई स्थानिय भाषामा मुला भन्ने गरिन्छ । घाजिरदेखि सुर्मासरोवरसम्मको बाटोभरिमा जात्रामा मुलाको निर्देशन अनुसार जानुपर्ने हुन्छ । वीरेहरूको लठ्ठीको आकार पनि फरक फरक हुने गर्दछ । जात्राको नेतृत्व गर्ने मुलाको वीरे लौरीको लम्बाई सात हात, कनिष्ट मुलाको लौरीको लम्बाई ६ हात र वीरेहरूको लौरीको लम्बाई ५ हात हुने गर्दछ । घाजिरको सुर्मा मन्दिरबाट सुरु भएको जात्रामा वीरेहरूलाई सुर्मामाईका छोरा धौलापुर देउताको धामी कापेर र घाजिर गाउँबाट विदाई गरि क्षेत्तीतर्फ प्रस्थान गर्दछन् । बाटोमा सुर्मा देवीले परापूर्वकालमा लसुन पिसेको ढुङ्गा, नागको मूर्ति भएको ठाउँ हुँदै जात्रा अगाडि बढ्छ । क्षेत्तीभन्दा तलबाट जात्रामा सहभागी हुनेहरूलाई उनादेसी भनिन्छ भने क्षेत्तीबाट सहभागी हुनेहरूलाई उवादेसी भनिन्छ । ती बाहेक अरु ठाउँबाट जात्रामा सहभागी हुने वीरेहरूलाई बाइदेसी भन्ने चलन परापूर्वकालदेखि रहि आएको छ । वीरेहरू एवं जात्रामा सहभागी भएका श्रद्धालु भक्तजनहरू क्षेत्ती नजिक पुग्दा महिलाहरूको समूह क्षेत्ती र घाजिरका समूहबीच एकछिन रमाइलो वातावरणमा चाह खेल्ने गर्दछन् । जात्रा सुरु हुँदा देवीको स्तुती चाह तथा अन्य देउडाहरू पनि गाउने गर्दछन् । महिलाहरूको चाह खेल्ने कार्यक्रमपछि वीरेहरू पुनः अगाडि बढ्छन् । क्षेत्ती र घाजिरका वीरेहरू र दुबैतर्फका मुला एवं जात्रामा सहभागी सबैको भेटघाट हुन्छ । त्यस दिनको बसाई क्षेत्तीमा हुन्छ । दोस्रो दिन क्षेत्तीबाट विहान सबेरै पुरुषहरूमात्र जसलाई स्थानिय भाषामा वीरेहरू भनिन्छ उहांहरूलाई धौलापुर, डाँडाबाघ देवताहरूले काँपेर आर्शिवाद दिँदै ढकेहरूले ढाको बजाउँदै वीरेहरूलाई आशिर्वाद दिएर चाह चाह गाउँदै हातमा वीरे लौरो लिएर कापु खोलाको किनारै किनार मुलाहरूको नेतृत्वमा वीरेहरूको समूह अगाडि बढ्छ । परापूर्वकालमा सुर्मादेवीले अन्नी खाएको ठाउँ हुँदै जात्रा उकालो बाटो लाग्छ । वीरेहरूसँग चामलबाट बनाएको एकप्रकारको प्रसाद जसलाई कसार भनिन्छ । उक्त कसार विभिन्न ठाउँमाइ स्थापना गरिया: देवीका मूर्तिअनमाइ चढाउँदै देवीको स्तुती गाउँनाइँ विनायक, कालागाड दुवैको खान हुँदै रातिको बास बस्याइ वीरे ओडार पुगिन्छ।

त्यसराति खाना नखाई रातको बासपछि तेस्रो दिनको विहान सुर्मा सेरो हुँदै फेरी वीरेहरूको यात्रा अगाडि बढ्छ । वीरेहरूको समूह नवाडाँडा पुगेपछि नौला वीरे अर्थात बालोवीरेहरूले यताउता कहिँपनि नहेरी हिँड्नुपर्ने हुन्छ । नौला वीरेहरू सुर्मासरोबार पुग्ने बेलामा देवीको दर्शन बाहेक अन्त कतै नहेरी सुरुमा निहुरिएर त्यसपछि घुँडा कुहिनोले टेकेर र सुर्मासरोबार नजिक पुग्दा भुँइमा लम्पसार परि घस्रेर जाने गर्दछन्, उक्त समयमा नौला वीरेहरूलाई दायाँ बाँयाबाट बुढो वीरेहरूले डोर्याउने गर्दछन् यो चलन परापूर्वकालदेखि चल्दै आएको हो । सुर्मासरोवरमा पुगेपछि नौला वीरेहरू मुख छोपेर बसिरहनु पर्छ भने समूहका नाइके मुलाले सुर्मासरोवरको कुण्ड रहेको ठाउँबाट जल भर्ने हातमा बोकेर लगेको वीरे लौरोलाई कुण्डमा ज्वार गर्ने र आफूले देवीको नाममा भाकल गरेको सामान कुण्डमा एवं मन्दिरमा धूपबत्ती बालेर पूजाआजा गर्ने गर्दछन् । त्यसपछि सबै उनादेसी, उवादेसी एवं वाइदेसी सबैले सुर्मासरोवरको जल ग्रहण गरी गंगामाटी झिकी प्रसादको रुपमा लिने गर्दछन् । सुर्माभवानीको मन्दिरमा पूजा पछि वीरेहरूको यात्रा फिर्ता हुने क्रम सुरु हुन्छ । पुनः सुर्मासरोवरबाट हिँडेर वीरे ओडारमा बास बस्नु पुग्छन् । त्यसराति पुरी पकवान पकाएर खाने गरिन्छ । त्यसपछि चौथो दिनको विहान वीरे ओडारबाट पुनः तीर्थयात्रीहरू फर्केर क्षेत्तीका लागि अगाडि बढ्छन् । बाटोमा कालागाडबाट अगाडि आइसकेपछि नौला वीरेहरूको दौड सुरु हुन्छ जसलाई वीरे दौड्ने डाँडो भनिन्छ । दौडमा प्रथम द्वितीय हुने वीरेहरूलाई स्याबासी स्वरुप अबिर लगाएर दुबो हाल्दै सम्मान गर्ने चलन रहेको छ ।
वीरे दौड समाप्त भएपछि तीर्थयात्रीहरू दार्चुला र बझाङको सिमाना विनायक पुगेपछि देवीको प्रसादको रुपमा त्यस क्षेत्रमा मात्र पाइने ब्रम्हकमल फूल वीरेहरूको नेतृत्व गर्ने मुलाले फूल टिप्नु भनेपछि मात्र फूल टिपेर अगाडि बढ्नुपर्ने हुन्छ । प्रशस्त मात्रामा रंगीविरंगी फूलहरूको बीचमा ब्रम्हकमल फूलको सौन्दर्यता जति हेरेपनि हेरिरहु हुन्छ । फूलहरूको भारी बनाएर वीरेहरू माला साँट्ने बगर पुगेपछि वीरे लौरो सजाउने एवं माला बनाएर वीरेहरू ब्रम्हकमल फूलको माला टाउकोमा घाँटीमा भिरेर रंगीचंगी, झकिझकाउ भएर रमाइलो वातावरणको साथ वीरेहरू क्षेत्तीमा पुग्छन् । जहाँ हजारौंको संख्यामा वीरेहरूको स्वागतका लागि मानिसहरू बसेका हुन्छन् ।

पाँचौं दिन क्षेत्तीमा बसाई सँगै प्रत्येक घरघरमा गएर जात्रामा गएका भक्तजनहरू प्रसाद ग्रहण गर्ने गर्दछन् भने वीरेहरूले सुर्मासरोवारबाट ल्याएको गंगामाटी र ब्रम्हकमलको फूल प्रसाद दिंदै घरघरमा गएर पुरी पकवान प्रसादको रुपमा खाने गर्दछन् । क्षेत्तीमा परापूर्वकालदेखिका विभिन्न मठ मन्दिरहरू रहेका छन् । जसमा मारखण्डे गुफा, सिद्धगुफा, रुपसेधारा, कामधेनु गाई, प्राचिनकालमा सिद्धमायाले खाना पकाएको ठाउँ ताउलो घोप्टे, भादल गोप्टे लगायतका प्राचिनकालिन धार्मिकस्थलहरूको दर्शनपछि पुनः वीरेहरूको यात्रा घाजिरको लागि प्रस्थान हुन्छ । अघि अघि वीरेहरू ढाको बजाउने मानिसहरू त्यसपछि जात्रामा सहभागी हजारौं मानिसहरू सहभागी भएर क्षेत्तीबाट घाजिर पुग्छन् । घाजिरस्थित सुर्मादेवीको मन्दिरमा पुगेपछि वीरे लौरो ज्वार गरी धौलापूर देवता कापेर सबै वीरेहरू एवं जात्रामा सहभागी श्रद्धालु भक्तजनहरूलाई वर दिएपछि जात्रा समाप्त हुन्छ । जात्राका बारेमा विभिन्न व्यक्तिहरूको भनाइ यस्तो छ । पाँचौ दिनमा घाजिरस्थित सुर्माभवानीको मन्दिरमा बसाईपछि छैठौं दिनको विहान क्षेत्तीमा बसोबास गर्ने समूदायको घरको जेठो छोराको छैठी दिने परम्परा रहेको छ । सामान्यतया बच्चा जन्मेको ६ दिनमा छैठी मनाउने चलन रहेतापनि यहाँका मानिसहरूले दुई चोटी छैठी मनाउने परम्परा अनुरुप घरको जेठो छोरालाई आमाबुवा दाजुभाइ इष्टमित्र सबैले टीका लगाएर आर्शिवाद दिंदै घरभित्र पूजा सकिएपछि छैठी मनाउन बच्चालाई नयाँ लुगा, शिरमा पगडी बाँधेर घरको आँगनमा राख्ने चलन छ । घरको आँगनमा पनि गाउँमा नातागोता इष्टमित्रहरूले आर्शिवाद दिएपछि त्यहाँ दुलहा जस्तै सिंगारिएका छैठी हुने व्यक्तिलाई काँधमा बोकेर गाउँभरिका सबै छैठी मनाएका मानिसहरू एकै ठाउँमा बसाएर समूहमा जम्मा गराई बोका काटेर आफन्त इष्टमित्र सबैले गच्छेअनुसारको दक्षिणा दिएर भोज खुवाउने चलन रहेको छ । 
आजभोलि विभिन्न समुदायमा पश्चिमा संस्कृति भित्रिरहेको अवस्थामा यहाँका मानिसहरूमा अाफ्नो संस्कृती, भेषभूषा र प्राचिन परम्परागत फाग, मांगल एवं देउडा चाहप्रति यहाँ मानिसहरूबीच लोकप्रिय छ ।




#Article 349: पुणे (184 words)


पुणे भारताऽ महाराष्ट्र राज्योऽ यक महत्त्वपूर्ण शहर हो। यो शहर महाराष्ट्राऽ पश्चिम हिस्सा, मुला रे मूठा यिन दुइ नदिइन का किनार बसिरैछ रे पुणे जिल्लाऽ प्रशासकीय मुख्यालय लै हो। पुणे भारतोऽ छयाउँ सब है ठुलो शहर रे महाराष्ट्रोऽ दोसरो सब है ठुलो शहर हो। सार्वजनिक सुखसुविधा रे विकासाऽ हिसाब ले पुणे महाराष्ट्र मैं मुंबई पछा आउँन्छ। अनेक नामांकित शिक्षणसंस्थाअन भयाऽ हुनाले येइ शहर लाइ 'पूर्व को अक्सफोर्ड' लगै भण्णाहान्। पुणे मैं अनेक प्रौद्योगिकी रे अटोमोबाईल उपक्रम छन्, तबै पुणे भारतोऽ ”डेट्राइट” झो लागन्छ। मराठी भाषा येइ शहरै मुख्य भाषा हो।

पुणे शहर मैं लगभग सबै विषयअनाऽ उच्च शिक्षणै सुविधा उपलब्ध छ। पुणे विद्यापीठ, राष्ट्रीय रासायनिक प्रयोगशाला, आयुका, आगरकर संशोधन संस्था, सी-डैक जसा अन्तरराष्ट्रीय स्तराऽ शिक्षण संस्थान याँ छन्। पुणे फिल्म इन्स्टिट्युट लगै भौती प्रसिद्ध छ।

पुणे महाराष्ट्र रे भारतोऽ यक महत्त्वपूर्ण औद्योगिक केन्द्र हो। टाटा मोटर्स, बजाज अटो, भारत फोर्ज झा उत्पादन क्षेत्राऽ अनेक ठुल-ठुला उद्योग याँ छन्। सन् १९९० पछाऽ दशक मैं इन्फोसिस, टाटा कंसल्टेन्सी सर्विसेज, विप्रो, सिमैंटेक, आइ.बी.एम झा प्रसिद्ध सफ्टवेअर कम्पनिइन ले पुणे माइ आफुना केन्द्र खोल्यो रे पुइ यो शहर भारतोऽ यक प्रमुख सूचना प्रौद्योगिकी उद्योगकेन्द्राऽ रूप माइ विकसित भयो।




#Article 350: अखण्ड नेपाल पार्टी (154 words)


अखण्ड नेपाल पार्टी नेपालो एक राजनीतिक दल हो।संघीयताऽ विरोध अद्दोइ नेपाल अखण्ड हुनु पड्ड्या एजेन्डा बोकिबर अखण्ड नेपाल पार्टी जन्म्याऽ थ्यो। ब्राह्मण छेत्री का अधिकाराऽ पक्ष मी वकालत अद्दाइ घोषणा अरियाऽ येइ पार्टी का संस्थापक अध्यक्ष छेत्री समाज मी सक्रिय कुमार खड्का हुन्। 

येइ ले संविधान सभा निर्वाचन २०७० मी भाग लीराइथ्यो। तै निर्वाचन मी येइ दलोऽ चुनाव चिन्ह ध्वजा थ्यो। येइ पार्टी ले संविधान सभा निर्वाचन २०७० मी प्रत्यक्ष तर्फ कूल १२,५९० मत पाइराइथ्यो भँण्या समानुपातिक तर्फ ३६,८८३ मत प्राप्त गरिराइथ्योो। येइ निर्वाचन मी अखण्ड पार्टी ले समानुपातिक तर्फ १ सिट जितिराइथ्यो। दोस्रो संविधान सभा निर्वाचन पाछा समानुपातिक सांसद निर्वाचित भयाऽ खड्का ले महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण मन्त्री को कार्यभार लै सम्हाली सकिराइछन्। 

असोज २९, २०७४ का दिन यो पार्टी नेपाली कांग्रेस मी विलय भयाऽ हो। राजधानी मी आयोजित पार्टी एकीककरण कार्यक्रम मी कांग्रेस सभापति शेरबहादुर देउवाले पार्टी का अध्यक्ष पूर्वमन्त्री कुमार खड्का लगायत़ाऽ नेताअन लाइ अबीर रे फूलमाला सहित स्वागत अरिराइथ्यो।




#Article 351: कृष्णदत्त पनेरु (200 words)


कृष्णदत्त पनेरु सुदूरपश्चिममी बसीबर कलम चलौन्या साहित्यकार हुन्। बा हरिदत्त पनेरु रे ईज्या कौशिल्या देवी पनेरुका तेसरा सन्तानका रुपमी कृष्ण पनेरु ‘वञ्चित’को जन्म वि.स. १९९८ साल मङ्सिर २० गते षष्ठी तिथि शुकबार तदनुसार ई.स. १९४१ डिसेम्बर २ तारिखमी अजेयमेरु गा. वि. स. वडा नं ५ सिम भणण्या गाउँमी भया थ्यो। हाल उनरो बसाई गोदावरी नगरपालिका अत्तरियामी रह्या: छ।

बञ्चितको बाल्यकाल डडेल्धुराका सिम गाउँमी बित्यो । नेपालमी राणा शासन समाप्ती हुँन्या बेला उनरो उमेर मात्र ६ वर्ष को थ्यो । राणा शासनले अद्दा विद्यालयअन काईलई खुल्या थिएनन् । उनरी दुबै दिदीअनको ६, ७ वर्षकै बाल्यकालमी ब्याः भया थ्यो। घरको कमजोर आर्थिक अवस्थाका कारण बुवा हरिदत्त पनेरु गोर्खा पल्टनमा जागिरे भया । दोसारा विश्व युद्ध हुँन्या बेला उनरा बा बर्मा सम्म पुग्या थ्या । त्यसैले गर्दा घरमा उनी र उनकी आमा एक्लै रहे। ८ वर्ष को उमेरदेखि नै उहाँले घरकोसबै काममा आमालाई सघाउँनु परेको थियो ।

कृष्णदत्त पनेरुको जन्म बि. सं. १९९८ मङ्सिर २० गते बा हरिदत्त पनेरु रे इज्या कौशिला देवी पनेरुका कोखबठे डडेल्धुरा जिल्लाका अजयमेरु गा. बि. स. ६, सिम गाउमी भया थ्यो।  ‘बञ्चित’ को न्वारनो नाउ केशवराज पनेरु भया तापनि नागरिकता रे शैक्षिक योग्यताका प्रमाण पत्रअनमी रया नाम कृष्णदत्त पनेरु हो। तसोई उनरो साहित्यिक नाउ कृष्ण पनेरु ‘वञ्चित’ हो।




#Article 352: विश्वकप क्रिकेट (136 words)


आईसीसी क्रिकेट विश्वकप पुरुषअनका एकदिवसीय (ओडीआई)को मुख्य अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिता हो । येइ खेलको आधिकारिक निकाय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आईसीसी) द्वारा यै प्रतियोगिता प्रत्येक चार बर्षमी आयोजित अद्द्या गरिन्छ । यै प्रतियोगिता संसारमी सबैहै बढी दर्शकद्वारा हेरिया खेल प्रतिस्पर्धा मध्ये यक हो । यै फिफा विश्वकप रे ओलम्पिक खेल है पछाडी रह्या छ ।

पैल्लो पटक विश्व कप १९७५ इङ्ल्यान्डमी आयोजित गरिया थ्यो । पैल्लो तीन विश्व कप इइङ्ल्यान्डले नै आयोजना अर्या थ्यो । तर १९८७ पछा प्रत्येक चार बर्षमी और देशअनमी आयोजना अद्द्या गरिन्छ । हालै २०११ मी आयोजना भया यै टुर्नामेन्ट भारत, श्रीलंका रे बंगलादेश मी भया थ्यो जैकी उपाधी भारत ले जित्या थ्यो ।

विश्व कप क्रिकेटको आयोजन सर्वप्रथम १९७५ मी इङ्ल्यान्डमी भया थ्यो । पैल्लो विश्वकपमी भाग लिन्या दलअन थ्या अस्ट्रेलिया, इङ्ल्यान्ड, भारत, न्युजिल्यान्ड, पाकिस्तान, श्रीलंका, वेस्ट इन्डिज रे पूर्व अफ्रिका थ्या ।




#Article 353: सहायता:खास चित्र (178 words)


 प्रमुख चित्र कस्याँ तयार गद्द्या?

प्रमुख चित्र डोट्याली विकिपीडियाः मुख्य पन्ना मैं धेकिन्या महत्वपूर्ण सामग्री हो, जो मिति अन्सारअ परिवर्तन हुन्या अरिबर तयार गरियाः हुन्छ। खास चित्राः महत्व का सङ्ङै येइ मैं राखीन्या सामग्री लगै उत्कृष्ट हुनु जरुड़ि छ। तबै खास चित्र तयार गद्दाइ खिलाइ निम्नानुसाराः १ या २ सम्माः प्रक्रिया पुरा गद्दु पड्ड्या हुन्छ। 

खास चित्र तयार गरन्ज्याँ सबहै पैल्ली खास चित्र राख्द खोज्याः मिति खिलाइ ढाँचा (जस्याँ:ढाँचा:खास चित्र/२०१४-०७-१५) तयार अद्दु पड्ड्या हुन्छ। ढाँचा तयार गरन्ज्याँ मिति अन्सारअ मिल्ल्या दिवस, पर्व सम्बन्धी चित्र लाई प्राथमिकता दिनु उचित होलो। 

तयार भइसक्याः खास चित्र सम्बन्धि ढाँचा लाई सक्या सम्म परिवर्तन नगद्द्या, यदि परिवर्तन गद्दु अपरिहार्य वा और केइ कारण ले उचित भयाबर तै ढाँचाः वार्ता पन्ना मैं सुझाव लेखिबर छलफल अन्सारअ गद्दु पड्ड्या हुन्छ।

खास चित्राः मापदण्ड अन्सारअ आवश्यक विवरणअन भर्नु पड्ड्या हुन्छ। आवश्यक विवरण भरन्ज्याँ निम्नानुसारोः कोड प्रयोग गद्दु पड्ड्या हुन्छ।

छाड्डीचाल संग्रह गद्द्या बट्टन थिच्चु पड्ड्या हुन्छ।  

वा  मैं रयाः खास चित्र आवेदन फारम भरिबर निर्देशन अन्सारअ लगै सिदाइ तयार गद्द सकुन्छौ।

यदि केइ समस्या पड़्या या सहायत खिलाइ या सदस्यअन सँङ सल्लाग या सुझाव मागि सकुन्छौ।




#Article 354: विकी लभ्स अर्थ (217 words)


विकी लभ्स अर्थ () अर्थात विकी ले पृथ्वी लाइ माया गरून्छ हर साल चल्ल्या यक अन्तर्राष्ट्रिय फोटो प्रतियोगिता हो। प्रत्येक वर्ष का मे मैना माइ विकिपिडिया समुदाय का सदस्यअन ले विश्वव्यापी रूप माइ आयोजना गद्द्या ये प्रतियोगिता माइ सहभागिइन ले आफुना वल्तिरपल्तिर रया: प्राकृतिक धरोहरअन का फोटा खिचिवर विकिमिडिया कमन्स माइ अपलोड गद्दान्। सहभागि देशअन का धरोहरअन लाइ उजागर गद्दु यै कार्यक्रम को मुख्य उद्देश्य रया: छ। यै प्रतियोगिता ले सहभागि देशअन का संरक्षित क्षेत्रअन का तस्वीर खिचिबर खुल्ला अनुज्ञाप‍त्र अन्सारअ तस्वीरअन लाइ अपलोड अद्दाइ प्रेरित अरन्छ ता कि यिन तस्वीरअन लाइ विकिपिडिया मैँ मात्तरी नाइ रे हर कसै ले पुनःप्रयोग अद्द सकौ।  पैल्लो विकी लभ्स अर्थ प्रतियोगिता सन् २०१३ मैँ युक्रेन मैँ आयोजना अरियाः थ्यो, रे यो प्रतियोगिता सन् २०१४ बठेइ अन्तरराष्ट्रिय भयो। यै प्रतियोगिता का सन् २०१९ का संस्करण मैँ ३६ देशअन ले सहभागिता जनाइराइछ।

विकी लभ्स अर्थ विकी लभ्स मोनुमेन्ट्स को भ्रातृ प्रतियोगिता हो, विकी लभ्स मोनुमेन्ट्स सेप्टेम्बर मैना मी आयोजना अरीन्या वार्षिक अन्तरराष्ट्रिय फोटोग्राफिक प्रतियोगिता हो जो विश्वव्यापि रूप मी विकिपिडिया समुदाय का सदस्यअन बठेइ आयोजना अरीन्छ तथा यै प्रतियोगिता ले खास अरिबर स्थानीय ऐतिहासिक स्मारकअन रे सम्पदा क्षेत्रअन लाइ प्राथमिकता दिन्छ। गिजिन बुक अफ रेकर्ड्स का अन्सारअ विकी लभ्स मोनुमेन्ट्स विश्व को सबै है ठुलो फोटोग्राफि प्रतियोगिता हो।

विकी लभ्स अर्थ का अन्तरराष्ट्रिय पुरस्कार को पैल्लो स्थान हासिल अद्द्याअन सूची निम्नानुसार छ:




#Article 355: थापा (293 words)


थापा एक नेपाली मूलनिवासी पहाडी समुदायको थर हो । ये थराः मान्सअन क्षेत्री रे मगर जातिका हुनान। येइ थरलाइ नेपालीइनमि यक भारदारी जातिका रूपमी गण्णान। बस्नेत, पाण्डे, कुँवर रे बिष्टका सङ्ङै थापा लै काजी वंशज उपाधि पौन्या पाँचमी है यक थर हो। थापा क्षेत्रीमी ले छुटछुटाइ जैमी बगाले थापा, गोदार थापा, मुगाली थापा, सुयल (थापा), पुँवर थापा, लामिछाने थापा, गाम्ले थापा, सोनाल थापा, कालिकोटे थापा, आदि नेपालमी क्षेत्रीइन थापा भणिबर लेख्दान भँण्या थापा मगरअन लाई जाइँन थापा मगर भणिबर लेख्दान। तबै छुटछुटाइ भँणन्ज्याँ क्षेत्रीइनलाई थापा काजी रे थापा मगरअनलाई थापा मगर भण्णान।

नेपालमी थापा वंशइनको विशेष राजनितिक पहुँच लै रनोइ आइरैछ। आधुनिक नेपालोः निर्माणाः सङ्ङै प्रधानसेनापति, भारदार रे मन्त्रीइन क्षेत्री थापा थ्या। नेपालाः हुकुमी व्यवस्थामी प्रमुख शक्तिमी बस्नेत रे पाण्डेइन सित प्रतिस्पर्धा अरिबर थापा क्षेत्रीइन यक जब्बर भारदारी मौ बन्या। भीमसेन थापा नेपालाः सबहै लामु बगत सम्म प्रधानमन्त्री भयाःथ्या जो थापाइ थ्या। बडाकाजी अमरसिंह थापा नेपालाः महानायकमी गणिनान। तस्याइँ सरदार भक्ति थापा लै नेपालाः राष्ट्रिय विभूतिइनमी है यक हुन्। हुकुमी शासनकालमी मात्तरी नहोइबर पञ्चायतकालमी लै सुर्यबहादुर, विश्वबन्धु, चिरण शम्शेर, सुशिला, निराजन रे कमल थापाअनोः वर्चस्व रयो। इनरा माउड्या भँण्या पाँच फेर सम्मका प्रधानमन्त्री सुर्यबहादुरै हुन्। तसोइ अरिबर यक समयमी सन् २००३ मी नेपाली सेनाका प्रधानसेनापति धर्मपालवरसिँह थापा, नेपाल प्रहरीका महानिरीक्षक श्यामभक्त थापा रे सशस्त्र प्रहरी प्रमुख सहवीर थापा तथा प्रधानमन्त्री सूर्यबहादुर थापा रन्ज्याँ यकैबर ४ सर्वोच्च पदमि शासनसत्ता सङतोइ थापाअनका हातमी थ्यो। येइले प्रजातान्त्रिक व्यवस्थामी ले क्षेत्री थापाइनको शासकत्व वर्णन अरन्छ।

बगाले थापाअन आत्रेय गोत्रका हुन्। थापा वंश बगाले थापा हुन् ।

सरदार भक्ति थापा लमजुङ जिल्लाका कुलीन पुँवर थापा थिए।

मुगाली थापाहरू लामिछाने थापाहरूको एक शाखा हो । उनीहरू धनकुटा जिल्लाको मुगा गाउँबाट उत्पत्ति भएकोले मुगाली भनिने प्रचलन छ ।

गोदार थापाअन कश्यप गोत्रका हुन्। स्वास्थ्य मन्त्री तथा प्रबल युवा नेता गगन थापा पनि गोदार थापा हुन्।

थापा मगरअन मगर समुदायका हुन्।




#Article 356: क्षेत्री (260 words)


क्षेत्री नेपालमी बसोबास गद्दे एक जाति हो। क्षेत्री वा छेत्री वा क्षथरीय सबै क्षत्रियको अपभ्रंश हुन रे येले हिन्दू वर्ण व्यवस्था अन्तर्गत को मूल रुपले शासक, सैनिक र प्रशासनिक क्षेत्र अपनाएका आर्य-हिन्दू जातिअनलाई जनाउँनछ ।

खस क्षेत्रीहरू नेपालको सर्वाधिक ठूलो जनसङ्ख्यामा पर्दछन् जो १६% छन्। उनी पूर्णतः हिन्दू हुन तर उनीहरू मष्टो देवताको पुजा गर्छन जसलाई देवाली भनिन्छ। त्यसैले खस क्षेत्रीहरू खस ठकुरीका दाजुभाइ मानिन्छन्। उनीहरूको उत्पत्ति कर्णाली प्रदेशतिर भएको इतिहासकारहरू बताउछन्। क्षेत्रीहरू भारोपेली परिवारका हुन्। उनीहरू भारतिय भन्दा पर्सियन र अफगानीहरूसँग मिल्दाजुल्दा देखिन्छन् जसलाई अङ्ग्रेजीमा इरानीड फिचर भन्छन्।  पहाडी भूगोलमा बसोबास गर्ने यो जातिको आफ्नै मौलिकता छ। नेपाली मातृभाषा बोल्ने 

जनसङ्ख्याको आधारमी ५ क्षेत्री थरहरू भौत प्रचलित देखीन्या छन । थापा, कार्की, कठायत, बस्नेत र खड्का बहुसङ्ख्यक ५ थरअन हुन् !

A ऐ -   Air   (ऐर) 

K क - Kathayat(कठायत)

B ब - Basnet/Basnyat(बस्नेत/बस्न्यात), Bisht/Bista(बिष्ट/बिष्ट्), Banshi(बन्सी), Barma(बर्मा), Baruwal(बरुवाल)

B बा - Baniya(बानियाँ),Bag (बाग),  Bam(बाम)

B बु - Budathoki(बुढाथोकी), Budha(बुढा), budhathapa बुढाथापा , bam  बाम 

B बो - Bohara(बोहरा), Bogati(बोगटी)

C च - Chand(चन्द), Chauhan(चउहान/चुहान), Chhetri/Kshetri(छेत्री/क्षेत्री)

D दा - Dangi(डाङ्गी), Deupa/Deuka/deuba( देउपा, देउका, देउबा)

D धा - Dhami(धामी), 

G घ - Gurudhami(गुरुधामी), Gharti(घर्ती)

H ह - Hamal(हमाल)

K क - Karki(कार्की), Katuwal(कटुवाल)

K कु - Kunwar(कुँवर)

K ख - Khadka(खड्का), Khatri(खत्री), 

K खा - Khati(खाती)

M म - Malla(मल्ल), Mahat(महत), Mahar/Mahara (महर/महरा) 

P पा - Pande(y)/Pade(पाँडे/पाण्डे), Paal(पाल), Pahari (पहाडी)

R रा - Rana(राणा), Rajaghat(रानाभाट) Raut/Rawat(राउत/रावत), Rawal/Raul (रावल/ Raul), Rathore(राथौर/राठौर), Raya(राया), Rayamajhi(रायमाझी)

R रो - Roka/Rokaya(रोका/रोकाया)

S स - Samal(समाल),Saud (साउद),  Sanjel(सन्जेल)

S सि - Singh(सिंह), Silwal(सिलवाल)

S से - Sen(सेन)

S शा - Shah(शाह), Shahi(शाही)

T था - Thapa(थापा), Thakuri(ठकुरी)




#Article 357: सुर्मा सरोवर जाँत (118 words)


सुर्मा सरोवर जाँत सुदूरपश्चिममी भउतै लोकप्रिय जाँतअनमी है यक हो। दार्चुला जिल्लाका सदरमुकामबठे ४ दिन रे अच्याल यातायाताः साधन पुगी ठउर लाटीनाथ गाविसबठे २ दिनका पैदल यात्रा पछा खण्डेश्वरी गाविसाः वार्ड नम्बर १ घाजिर गाउँमी पुग्द सकिन्छ। येइ ठउर परापूर्वकालबठेइ सुर्माभवानीको मन्दिर पांङ्रजडि रे विभिन्न मन्दिरअन रैेर्यान।

याँ हर जोड़ वर्षमी सुर्माभवानीकि ठुली जाँत लागन्छे भँण्या हर विजोड़ साल नानि जाँत लागन्छे। येइ जाँतोः शुरुवात घाजिरमी रयाऽ सुर्माभवानी देवीका मन्दिरबठे हुन्छ। येइलाई पांजरथली लै भँण्णान। यो जाँत हर साल जनैपन्युँका पाँच दिन ऐतिर शुरु हुन्छ। येइ जाँतमी विभिन्‍न ठउरबठे श्रद्धालु भगतअन मेला भद्दाइ औनान। घाजिरबठे शुरु भयी जाँत क्षेत्ती होइबर बझाङ जिल्लामी रयाऽ सुर्मा सरोवर स्‍नान अरिबर आँजि क्षेत्ती होइबर घाजिरमी सुर्माभवानी मन्दिरमी आइबर पट्खेलामी पुगिबर समापन हुन्छ।




#Article 358: बगाले थापा (129 words)


बगाले थापा वा बगाल्या थापा नेपालमी बसोबास गद्दे थापा थरके क्षेत्री जातिमी पद्दे एक कुलघरान भया । 

थापा वंशावलीके अनुसार बगाले थापाअन जुम्ला जिल्लामी रहँदा वर्षेनी तिब्बती राजाहरूले उपहार पठाउने गर्याका थिए । गोरखा राजवंशावलीका अनुसार थापाहरू जुम्लामा रहँदा शक्तिशाली देखिन्छन् । थापा वंशावलीका अनुसार श्रीशाके ११११ (वि.सं. १२४६) मा डोटीको कांडामालिकामा आत्रेयगोत्री त्रिप्रवर शुक्लयजुर्वेदी, धनुर्वेदी मध्यान्दिनी शाखाअध्यायी श्री कालु थापाले राज्यारोहण गरेका थिए ।

थापा वंशावलीको एक कथनः
श्रीशाके ११११ सम्वत् १२४६ साल देषि थापाहरूका सन्तति कुलका आदि कालु थापा हुनः ।।१।। कालु थापाका चेला ४ जेठा पुन्याकर थापाः ।।  माहिँला तारापति थापाः ।। साहिँला विरु थापाः ।। कान्छा धर्मराज थापाः ।। पुलामका जेठा हुनः ।। ताकमका माहिँला हुनः ।। रुकुमकोटका साहिँला हुनः ।। जमरिकका कान्छा जसोधर (धर्मराज) तिनले जमरिकमा राज्य गर्याः ताहाँ देषि तिनी आयाका हुनः ।।२।।...




#Article 359: पाँडे वंश (137 words)


पाँडे वंश वा पाण्डे वंश नेपाली राजनैतिक पृष्ठभूमिको एक वंश हो । यो वंश क्षत्रिय वर्णको नेपाली क्षेत्री जातिहरूको परिवार थियो र यिनीहरूको दुश्मनी थापा वंशसँग लामो समयसम्म रह्यो । यिनीहरूको उदय गोरखाका राजा द्रव्य शाहको राज्यारोहणबाट सुरू भएको थियो । पछि शिवराम सिंह बस्न्यातको परिवारसँग पृथ्वीनारायण शाहको पालामा यस परिवारको जोडदार सम्बन्ध बन्यो ।

गणेश पाँडे यस भारदार परिवारका पहिलो भारदार देखिन्छन् । उनी राजा द्रव्य शाहलाई गोरखाको गद्दीमा बसाउन सफल भएका थिए । काजी वीरुदत्त पाण्डे गोरखाका काजी हुन् । वंशराजले नेपाल एकीकरण युद्धहरूमा नेतृत्व गरेका थिए । त्यस्तै कान्छा छोरा मूलकाजी दामोदर पाँडे नेपालको पहिलो प्रधानमन्त्री हुन् । उनले नेपाल-तिब्बत युद्धमा कुत्ती इलाकाको नेतृत्व लिएका थिए ।उनले मूलकाजी भै शासन चलाउँदा राजा रणबहादुर शाहको फिर्ता सवारीमा भीमसेन थापाको आदेशमा यिनको अप्रिय मृत्युदण्ड भयो ।

उनका छोरा रणजंग पाँडे पनि नेपालको तेस्रो प्रधानमन्त्री हुन् ।




#Article 360: थापा वंश (127 words)


थापा वंश  नेपालो एक राजनैतिक क्षत्रिय थापावंश हो जसले सन् १८०६ बठे १८३७ र सन् १८४३ बठे १८४५ सम्म शासन गर्यो । राणा शासनको उदयपूर्व ये परिवारले नेपालका शाह वंश, बस्नेत परिवार रे पाँडे वंशसँगै राजनैतिक शक्तिको प्रतिस्पर्धा गर्यो । पाँडे वंश र थापा वंश राजनैतिक रूपमा सदैव कट्टर दुश्मन रया ।

थापा परिवारहरू पहिले थापाथली दरबार र पछि उनीहरूको बाग दरबारमा निवास रह्यो । बाग दरबारको निर्माण भीमसेन थापाले गरेका हुन् । 

बागदरबारमा जनरल बाग लगायत विभिन्न मन्दिरहरू एवम् पोखरी थियो । उक्त दरबार पछि पुनः थापावंशको उदय पछि प्रम माथवरसिंह थापाले कब्जामा लिए ।
छाउनी राष्ट्रिय सङ्ग्रहालय कुनै समयमी मुख्तियार भीमसेनको पूर्व निवास थ्यो । उक्त सङ्ग्रहालयमा काश्य चित्रहरू, पौभा चित्रहरू रे हतियारअन छन् जइमध्ये फ्रान्सेली राजा नेपोलियन बोनापार्टद्वारा उपहार दिइएको तरबार लै छ ।




#Article 361: सिद्धिचरण श्रेष्ठ (222 words)


सिद्धिचरण श्रेष्ठ
सिद्धिचरण श्रेष्ठ (वि.सं.१९६८ जेठ ९ – २०४९ जेठ २२) नेपालका नेपाल र नेपाली भाषी कवि थ्या। उनलाई नेपाल सरकारले युगकविको पदवीबठे सम्मानित गरिया छ।
पूर्वी नेपालको सगरमाथा अञ्चल अन्तर्गत ओखलढुंगा YUG KAVI OF NEPALजिल्लाका तत्कालीन मालअड्डाका हाकिम (खरिदार) तथा नेपालको पहिलो उपन्यास  सुमतिका लेखक बा विष्णुचरण श्रेष्ठ रे इज्या नीरकुमारीका एक मात्र छोराका रूपमी ओखलढुंगा बजारमी विसं १९६९ जेठ ९ गते सिद्धिचरण जन्मिया।

सिद्धिचरण जन्मेको ओखलढुंगा district 0त्यइबेला स्कुलको नामनिशान लै थिएन। ब्राह्मण बालकअन मात्र गुरुका घरमी जाइवर रुद्री, चण्डी रे वेद पड्या गरून्थ्या। सिद्धिचरणका बा दिनभर अड्डा रे डेरा फर्केपछा लै रातका ११/१२ बजेसम्म चल्या कचहरीमी व्यस्त होइ रन्थ्या भण्या इज्याचाहिँ पूजापाठमै प्रायः दिन बिताउन्या गरन्थिन। यिसा स्थितिमी बालक सिद्धिचरणले ओखलढुंगामी सात वर्षका उमेरसम्ममी केवल बाह्रखरीको मात्र अध्ययन अद्दु पाया। पछा वि.स.१९७६ सालमी बाआमा ओखलढुंगाबठे आफना घर काठमाडौं फर्केपछा सिद्धिचरण लै सँगसँगै काठमाडौं आया। काठमाडौं आया पछा दरबार स्कुल भर्ना भईवर पडडु थाल्याः सिद्धिचरण ले १९८४ साल (१५ वर्षको उमेरमी) पाँच कक्षा मी पुग्दा सन्ध्या शीर्षक कविता लेख्या थ्या।

सन्ध्या कविता उनको बि. सं. २०२१ सालमी प्रकाशित कवितासंग्रह कोपिलामी संग्रहित छ। यो कविता नै उनरो अइल २०६८ साल सम्मको उपलब्ध पइल्लो कविता हो। ये प्रकार पाँच कक्षामी पडडे बेलाबठे कविता लेख्खु लगिथ्या लै सिद्धिचरणले स्कुलको औपचारिक शिक्षा भण्या पूरा अद्दु सकेनन्। हिसाबमी कमजोर हुनाले कक्षा आठमी पुग्दा नपुग्दै उनले स्कुल छाडे; कक्षा आठसम्मको मात्र स्कुलको औपचारिक शिक्षा हासिल गरया:।




#Article 362: नेपाला गाउँपालिकाअन (174 words)


नेपालको संविधानको धारा ५६ (१) ले संघ¸प्रदेश र स्थानीय तह गरी ३ तहको राज्यको मूल संरचना रन्या व्यबस्था गरी सोही धाराको उपधारा (४) र (५) ले स्थानीय तह तर्फ गाउँपालिका, नगरपालिका र जिल्ला सभा रन्या तथा सामाजिक साँस्कृतिक संरक्षण वा आर्थिक विकासका लागि विशेष, संरक्षित वा स्वायत्तक्षेत्र कायमगर्न सकिन्या व्यबस्था गरिया छ । गाउँपालिका गाउँ विकास समितिलाई बिस्तार गरेको नयाँ प्रशासनिक एकाई हो ।विसं २०७३ सालमी सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह लागू गर्दा गाविस विघटन गरि ४ सय ७९ गाउँपालिका बनाया हो । गाउँपालिकामा कम्तिमी पाँच बठे नौ वटा सम्म वडाहरू हुन्याहुन । मन्त्रालयले २०७४ जेष्ठमा तराईका १६ जिल्लामा स्थानीय तहको संख्या रे सीमा हेरफेर तथा स्तरोन्नति गर्या पछा हाल स्थानीय तहको कुल संख्या ७ सय ४४ बाट बढेर ७ सय ६६ पुग्या छ (६ महानगर, ११ उपमहानगर, २८६ नगरपालिका र ४६३ गाउँपालिका) । पछिल्लोपटक २३ स्थानीय तह थप गरिया छ भन्या पर्सामी एक गाउँपालिका घटाइया छ । साबिकका ३५ वटा गाउँपालिकालाई नगरपालिका बनाइया छ । साबिक ४ सय ७९ गाउँपालिकाको संख्या घटेर ४ सय ६३ कायम भया छ ।




#Article 363: नेहा धूपिया (117 words)


नेहा धूपिया भारतीय चलचित्र उद्योग (बलिउड)की यक अभिनेत्री हुन् । उनले भौत बलिउड चलचित्रमी काम अर्या छिन् । उनी सन् २००२ को फेमिना मिस इन्डियाकी बिजेता लै हुन् ।

धूपियाको जन्म एउटा पञ्जाबी सिख परिवारमी भारतको केरल राज्यको कोचीमी भया थ्यो । उनको बुबा कमाण्डर प्रदीप सिंह धूपिया भारतीय नौसेनामी थ्या रे आमा एउटा गृहिणीको रूपमी थिइन् । उनले आफनो सुरुवाती पढाइ नभल पब्लिक स्कुलमी अरिन् त्यसपछा उनी नौला दिल्लीको सेना सार्वजनिक स्कूलमी अघाडीको पढाइ अरिन् । उनले स्नातकको पढाई दिल्ली विश्वविद्यालयबठेइ आबद्ध रह्याको जेसस तथा मेरी कलेजबठेइ इतिहास बिषय राखीबर अरिन् । 

घूपियाले आफनो अभिनय करियरको सुरुवार सन् २००३ मी बलिउड चलचित्र कयामत (२००३) बठेइ अरिन् । त्यो चलचित्रले बक्स अफिसमी औषत कारोबार अर्या थ्यो ।




#Article 364: फोर्ब्स (191 words)


फोर्ब्स इन्कोर्पोरेसन एउटा निजी स्वामित्व भया प्रकाशन रे मीडिया कम्पनी हो । जैइ का प्रमुख प्रकाशन द्वि-साप्ताहिक पत्रिका फोर्ब्स हो जैइको खपत सन् २०१४ अनुसार १० लाख है बढ्ता रया छ । यो पत्रिका मुलत: अर्थ, उद्योग, निवेश, र मार्केटिङ विषयहरूमा मूल लेख प्रकासन गरुन्छ । फोर्ब्स प्रविधि, सञ्चार, विज्ञान, र व्यवस्थासँग सम्बन्धित विषयहरूमी समेत आफनो रिपोर्ट जारि गरुन्छ । येको प्रधान कार्यालय न्यूयोर्क शहरमी रया छ । सन् २००६ अगस्तमी निजी इक्विटी फर्म, एलीवेशन पार्टनर्स, नयाँगठित कम्पनी, फोर्ब्स मीडियामा अल्पसंख्यक शेयरधारक बन्यो जैइले फोर्ब्स पत्रिका रे वेबसाइटमी अग्रणी व्यावसायिक साइटहरू मध्ये एउटा फोर्ब्स.कम सामेल रहेको छ । यो पत्रिका धनीहरूको सूची तथा क्रमको लागि संसारमा प्रसिद्द रहेको छ । यस कम्पनीको आदर्श वाक्य पुंजीवादी उपकरण रहेको छ । हाल यस कम्पनीको प्रधान सम्पादक स्टिभ फोर्ब्स रहेका छन् भने येको कार्यकारी अधिकृत माइक पर्लिस रया छन् ।

कम्पनीका और प्रकासनअनमी फोर्ब्स एसिया, फोर्ब्स लाईफ र फोर्ब्स वुमन पत्रिकाअन रया छन् । ये बाहेक फोर्ब्सको चीन, क्रोएसिया, भारत, इन्डोनेशिया, इजरायल, कोरिया, पोल्याण्ड, रोमानिया, रूस र टर्कीमी १० स्थानीय भाषाको लाईसेन्सधारी संस्करण रया छ । फोर्ब्स,फोर्ब्स एसिया रे कम्पनीको दश अन्तर्राष्ट्रिय लाईसेन्सधारी संस्करण एकै साथ ६० लाख हेई बढ्ता पाठकअनको सम्म पुगन्छ ।




#Article 365: खस भाषा (157 words)


खस भाषा वा खस कुरा नेपालको कर्णाली क्षेत्रमी रह्या प्राचिन खस राज्य को आधिकारिक भाषा थ्या । देवनागरी लिपीमी लेखिएको उक्त भाषाको आजको समयमा विभिन्न शिलालेख, अभिलेख र कागजपत्रहरूमा पाइन्छ । सो भाषाबाट नै आजको नेपालको आधिकारिक भाषा नेपाली भाषा र त्यसका ११ वटा स्थानिय बोलीको जन्म भएको हो । नेपाल सरकारले सन् २०११ को जनगणनामा सोही ११ स्थानिय नेपाली बोलीलाई नयाँ भाषाको मान्यता दिएको छ । उक्त भाषाहरू जनसङ्ख्याका आधारमा क्रमशः डोटेली, बैतडेली, अछामी, दैलेखी, बझाङ्गी, बाजुरेली, दार्चुलेली, डोल्पाली, जुम्ली, डडेल्धुरी र गढवाली भाषा पर्दछन् । उक्त भाषाहरू हेर्दा मध्यपश्चिम र सूदूरपश्चिममा हरेक जिल्लामा एक भिन्न बोली छ भने पूर्व, मध्य र पश्चिममा झन्डै एउटै जसो नेपाली भाषा प्रयोग गरिन्छ । यससँगै १००० भन्दा बढी व्यक्तिहरूले सोही जनगणनामा आफ्नो मातृभाषा खस नै भएको भनेका छन् । त्यसैले आधुनिक नेपालीलाई नै खस भाषा भन्ने वा खस अर्कै हो भन्ने विवाद सृजना हुन्छ । कहिले काहिं नेपाली भाषाको एउटा छुट्टै पाल्पाली बोली छ भनी दाबी पनि गरिन्छ ।




#Article 366: राष्ट्रिय धान दिवस (200 words)


किर्सानोः मनोबल उच्च राखिबर उनरानोः श्रमोः सम्मान अद्द्या उद्देश्यले कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयले देशैःभरि असाड़ मैनाः १५ गतेलाई राष्ट्रिय धान दिवसाः रूपमी मनौन्या परम्परा बसालिराइछ। वर्ष २०६६यो नारा कृषि भूमिको संरक्षण गरौं, धानको उत्पादन बढाऔं भँण्ण्या थ्यो। राष्ट्रिय धान दिवसमी कृषि क्षेत्र सित सम्बन्धित विभिन्न संघ-संस्थाअन विभिन्न कार्यक्रम अरिवर मनौनान। येइ दिनलाई रोपाइँ महोत्सवाः रूपमी लै मनौन्या अरिरैछ। मानो रोपिबर मुरी फलौन्या दिनाः रूपमी येइ दिन भउत जसा ठउर रोपाइँ अरिबर धान दिवस मनौन्या चलन छ।

कृषि मन्त्रालय सहित विभिन्न कृषि क्षेत्रमी काम अद्द्या संघ-संस्थाअन रोपाइँ अरिबर येइ दिवस मनौन्या अद्दान। गड़ाअनमी रोपाइँ अरिबर दै-चिउड़ा खन्या चलन भयाऽ हुनाले येइ दिनलाई दै-चिउड़ा खँन्या
दिनाः रूपमी लै लिइन्छ। बर्खामी कच्यार ले लतपतियाऽ हड़ उर्जा दिन्या हुनाले दै-चिउड़ा खँन्या चलन चल्याऽ विज्ञअन बतौनान। नेपालमी खाद्य सुरक्षाः मुख्य आधाराः रूपमी रयाऽ धानाः उत्पादनलाई महत्व दीबर सरकारले असाड़ १५ लाई राष्ट्रिय धान दिवसाः रूपमी मनौन्या अर्याऽ हो। येइ दिन राजधान्याः खुमलटारमी विशेष कार्यक्रमोः आयोजना अरिन्छ भँण्या पोखरामी लै विदेशी पर्यटकअनाः उपस्थितिमी विशेष रोपाइँ अनिन्छे। सरकारी तथ्याङ्क अन्सारअ नेपालाः लगभग १४ लाख हेक्टर जग्गामी धानखेती हुनी आइरैछ। सरकारले येइ दिनलाई विशेष दिनाः रूपमी मनौनोइ आयाऽ भया लै किर्सानाः बीच आँजि लै पुग्द नसक्या हुनालै धान खेती होइसक्द्या जग्गा होइबर लै उत्पादनमी वृद्धि हुन नसक्या कृषि विज्ञअनैः भुँणाइ छ।




#Article 367: आयशा टाकिया (102 words)


आयशा टाकिया आजमी (जन्म: १० जनवरी, १९८६) एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री हुन जो मुख्यतः हिन्दी चलचित्रअनमी अभिनय अरन्छिन । उनले आफनो फिल्मी करियरको शुरुआत  (२००४) बठेइ गरिन जैकी लेखा उनलाई फिल्मफेयर उत्कृष्ट महिला पदार्पण पुरस्कारबठेइ सम्मानित गरियो । चलचित्र डोर (२००६) मी युवा विधवा पात्रकी लेखा उनलाई भौत सारहाना गरियो । उनलाई बढी सफलता वान्टेड (२००९) को कारण मिल्यो जो उनको अहिलेसम्मको सर्वाधिक व्यावसायिक दृष्टीबठेइ सफल चलचित्र हो ।

आयशाको जन्म चेम्बुर मुम्बई, महाराष्ट्रमी गुजराती पिता निशित रे मुस्लिम आमा फरीदाको परिवारमी भयो। उनले सेन्ट एन्थनी हाई स्कुलबठेइ आफनो पढाई पुरा गरिन । उनको एक बहिनी छिन् जसको नाम निशा हो ।




#Article 368: २०१८ अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकप (107 words)


२०१८ अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकप एक सिमित ओभरको क्रिकेट प्रतियोगिता हो जो जनवरी १२ बटे फेब्रुअरी ४ सम्म न्युजिल्यान्डमि हुन्याहो । यो आइसिसी अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकपको बार्हौ संस्करण हो, रे न्युजिल्यान्डमि यो प्रतियोगिता पैल्लिबार हुन लाग्याको हो । ये है अगाडि सन्  २०१६को संस्करण बंगलादेशमि भयाको थ्यो ।
आइसिसीका सदस्यहरू मध्ये छनौट भएका १६ राष्ट्रहअनले यो प्रतियोगिता खेल्याछन, रे यै प्रतियोगितामि खेलिन्या समब्बै खेलअनले अन्डर-१९ ओडिआइ को मान्यता प्राप्त गद्द्याछन । आइसीसीका पूर्ण सदस्यको मान्यता पाएका १० राष्ट्रअन यै प्रतियोगिताकि लेखा स्वत छनौट भएका छन् भण्या और ५ राष्ट्र क्षेत्रीय छनौट प्रतियोगिता जित्तुपड्याछ रे बाकी एक टिम २०१६ अन्डर-१९ क्रिकेट विश्वकप छनौट प्रतियोगिता जितिबरे छनौट भयाको हो  । 




#Article 369: जिमी वेल्स (220 words)


जिमी वेल्स (अङ्ग्रेजी:Jimmy Donal Jimbo Wales ) जन्म ७ अगस्ट १९६६) यक अमेरिकी इन्टरनेट प्रबर्धक तथा यक स्वतन्त्र विश्वकोष विकिपीडिया रे विकिया कम्पनीका सह-संस्थापक हुन् । उनी जुन २००३ देखि अक्टोबर २००६ सम्म विकिमिडीया फाउण्डेसनका अध्यक्ष लै थ्या । जिमी वेल्स हन्ट्सभिल्ली, अलाबामामी जन्मिया थ्या रे र्यान्डोल्फ विद्यालयमी अध्ययन अरिराइथ्यो ।

जिमी वेल्सको जन्म ७ अगस्ट १९६६ मी हन्ट्सभिल्ली, अलाबामामी भया थ्यो । उनका बुबा जिमी किराना भण्डार पसलमी म्यानेजर थ्या रे उनरि इज्या डोरिस रे हजुराआमा एर्मा एक सानो यक कक्षा-कोठा प्रणालीको निजी विद्यालय, बाल सिकाई गृह संचालन अर्दथे, येइ विद्यालयमी नै जिमी वेल्स रे उनका दाजुभाइ तथा दिदिबहिनीअनले प्रारम्भिक शिक्षा हासिल अरिराइथ्यो । येइ विद्यालयमी कक्षा ८ सम्म अध्ययन अरेपछा वेल्स हन्ट्सभिल्लीमी अवस्थित यक प्रारम्भिक-विश्वविद्यालय: र्यान्डोल्फ विद्यालयमी भर्ना भया रे सोह्र वर्षको उमेरमी स्नातक अरे ।

जिमी वेल्सले दुई फेर ब्या रे पारपाचुके अरिसक्या छन् । उनले २० वर्षका उमेरमी अलाबामामी एउटा किराना स्टोरमी सहायकका रूपमी कार्यरत पामसित ब्या गर्या । उनले उनकी दोस्री श्रीमती क्रिस्टिन रोहनलाई यक साथीको माध्यमबठेइ सिकागोमी भेट्या थ्या, जति बेला उनी मित्सुबित्सीकी लेखा स्टील ब्यापारीको रूपमी कार्यरत थिइन् । उनीअनले फ्लोरिडाको मुनरो प्रदेसमी मार्च १९९७ मी ब्या अरे रे पारपाचुके अद्दु पूर्व क्रिस्टिनले एउटा छोरीलाई जन्म दिइन् । वेल्स १९९८ मी सान डिएगोमी बसाई सरे रे एउटा आवासिय बजारले त्यहाँबठेइ हटायापछा फ्लोरिडाको सेन्ट पिटर्सबर्गमी नै पुनर्स्थापित भया, जहाँ उनी २००७ सम्म बसे ।




#Article 370: दिवाली (262 words)


दिवाली या दीपावली रोशनीको हिन्दू त्यार हो जो हर साल उत्तरी गोलार्धमी शरद (दक्षिणी गोलार्धमी वसन्त) ऋतुमी मनाइन्छ । यै दिन फिजी, गुयाना, भारत, मलेशिया, मरिशस, म्यानमार, नेपाल, सिङ्गापुर, श्रीलंका, सूरीनाम, त्रिनिदाद रे टोबेगो रे अच्याल पाकिस्तानाः सिन्ध प्रान्तमी आधिकारिक छुट्टी हुन्छे। हिन्दू धर्मोः सबैहै लोकप्रिय उत्सव मध्ये यक, येइ ले आध्यात्मिक रूपमी अँनारामी प्रकाशोः सङ्केत अरन्छ; यो बुराईमाथि निको, अज्ञानतामी ज्ञान रे निराशामाथि आशाः प्रतीक हो। येइका उत्सवमी घर-घर, दार रे झ्याल, मन्दिरअन रे और भवनअनका आसपासका समुदाय रे देशअनमी लाखौं रोशनी शामिल हुनान। त्यारकि तैयारी रे अनुष्ठान सामान्यतया पाँच दिनैः अवधिमी फैलिया हुन्छ, पुइ लै दिवालीका मुख्य त्यारकि रात विक्रम सम्वत् क्यालेन्डरमी हिन्दू चन्द्र-सौर मैना कार्तिककि अँनारि रात पड़न्छे। ग्रेगोरियन क्यालेन्डरमी, दिवालीकि रात मध्य अक्टोबर रे मध्य नोबेम्बराः बीचमी पड़न्छ।

दिवालीका रात है पैली, मान्सु आफुना घरअन रे कार्यलयअन साप रे पुनर्स्थापित अद्दान। दिवालीकि रात मान्सुअन नौला कपडा या आफुना सबैहै निका पोशाकमी सजीनान, घरका भितर रे बाइर दीया (दीपक रे मोमबत्ती) प्रकाशित अद्दान, मौजौ पूजा (प्रार्थना)मी सामान्यतया लक्ष्मी - प्रजनन रे समृद्धिकि देवीकि पुजाकि लेखा शामिल हुनान। पूजा पाछा आतिशबाजीको पालन अरिन्छ तैपाछा मिठाई सहित यक पारिवारिक दावत रे परिवारका सदस्यअनका सङ्ङै घनिष्ठ मित्रअन बीच उपहारअनकी आदानप्रदान हुन्छे। दीपावलीको समयले यक प्रमुख खरीदारी अवधिका रूपमी लै चिह्नित अरन्छ।

दिवाली शब्दकी उत्पत्ति संस्कृतका दुई शब्दअन 'दीप' अर्थात 'दिया' व 'आवली' अर्थात 'लाइन' या 'श्रृंखला' का मिश्रण बठेइ भया हो। येइका उत्सवमी घरअन द्वारअन, घरअन व मन्दिरअन मी लाखौं प्रकाशअन प्रज्वलित अरिनान। दिवाली जैलाइ दीपावली लै भणिन्छ येइलाई और भाषाअनमी अलग-अलग नामअनबठेइ पुकारिन्छ जस्याँ कि : , , ,  , , , , , , , , , ,  या ।




#Article 371: श्री माइम (463 words)


श्री माइम (अंग्रेजी: Mr. Mime) जापानमा चिनिन्छ बाधाग्रस्त (バリヤード Bariyādo), निन्तेंदो र खेल फ्रिकक पोकियोम फ्रान्चाइजमा पोकियोमन प्रजातिहरू छन्। केन सुगिमोरीले बनाएको श्री मिम पहिलो भिडियो गेम पोकमोन रातो र नीलो र पछिल्ला अग्लोहरूमा देखा पर्यो, पछि पछि विभिन्न सामान, स्पिनफ शीर्षकहरू र फ्रान्चाइजको एनिमेटेड र मुद्रित अनुकूलनमा देखा पर्दछ। श्रीमान् माइई जापानी भाषामा युज उडेले आवाज उठाइरह्यो, र अंग्रेजीमा केजई रोजर्स।

बैरियर पोक्युमनको रुपमा चिनिन्छ, श्री माइम एक युवतीमा नक्कली कलाको साथ गिफ्ट गरिएको छ, र जब तिनीहरू परिपक्व हुन्छन् भने उनीहरूले अदृश्य वस्तुहरू जस्तै दीवारहरू र अन्य अवरोधहरू सिर्जना गर्न क्षमता पाउँछन्। एनिममा, श्रीमान माइम घरघरको क्लीनर र सहायक डेल्लियाको सहयोगीको रूपमा शुरु हुने देखिन्छ, जबकि अन्य कलाकार एश केञ्चको आमाले गर्दा अरूलाई मनोरञ्जन वा कुकुरको रुपमा देखाइन्छ। पोकोनम एडवेंचर्स मंगामा, यसको क्षमताहरू प्रशिक्षण कोठाहरू सिर्जना गर्न प्रयोग गरिन्छ, र बाह्य संसारबाट पहुँचलाई रोक्न बाधाको साथ सम्पूर्ण शहरको वरिपरि।

माइमको उपस्थिति यस्तो स्रोत जस्तै भारी मात्रामा आलोचना गरिएको छ 1Up.com यो मानवअधिकारको डिजाइनको कारण, साथसाथै अंगविक्षेप र जोकर को सबै भन्दा खराब-पहलुहरु को संयोजन को लागी। तथापि, अधिक आम श्रृंखला क्यारेक्टरहरूको तुलनामा क्यारेक्टरको डिजाइन पनि प्रशंसा गरिएको छ, पोकिमोन क्यारेक्टरको डिजाइनको अध्ययनको रूपमा जहाँ डिजाईन परीक्षण को निम्तो दिने र डिजाइनमा विविधता प्रदान गर्न डिजाइनको उद्देश्य अजीब थियो।

श्री माइम गेम फ्र्याकको चरित्र विकास टोली द्वारा अनुमानित 151 विभिन्न डिजाइनहरू मध्ये एक थियो र जेब मोनिटर गेम रेड र ग्रीनको पहिलो पीढीको लागि फाइनलमा लगाइएको थियो जुन जापान बाहिर पोर्कियो रेड र ब्लूको रूपमा स्थानीयकरण गरिएको थियो। उनले मूलतः जापानी भाषामा बाधाग्रस्त भनिन्, तर जब निन्टिनेनले विभिन्न पोकोमोन प्रजातिहरूलाई चालाक र वर्णनात्मक नामहरू प्रदान गर्ने निर्णय गरे, उनीहरूको उपस्थिति वा विशेषताहरूसँग सम्बन्धित कुरा गर्दा पश्चिमी दर्शकहरूका लागि खेल अनुवाद गर्ने अमेरिकीहरूको बच्चाहरु। उनको श्री माइम लाई पुन: नामाकरण गरिएको थियो, यसको व्यक्तित्व र व्यवहारमा आधारित, र पछि खेलहरूमा प्रजातिको महिला सदस्यको परिचयको बाबजुद नामले निरन्तरता पाएको छ।

एन्थ्रोप्रोमोरोफिक प्राणीको रूपमा देखा पर्दछ, तिनीसँग लाल गाल र नीलो, घुमाउरो बाला, एक गोलो, सेतो रङको बीचमा गुलाबी टाउको छ, हल्का-गुलाबी हतियारहरू र खुट्टाहरू उसको शरीरमा रातो रङ, सेतो, पाँच-औंला हातहरू, र नीलो खुट्टा कि सुझावमा माथि बढाउँछ। तिनीहरूका हातहरू चार औंलाहरू र एक विवादास्पद थम्बनेलमा चित्रित हुन्छन्, उनीहरूको अस्तित्वमा ठूला औंलाहरू र रातो बत्तीहरू छन्। तथापि, क्यारेक्टरको गेम प्रतिनिधित्वले प्रत्येक हातमा केवल तीनवटा औंलाहरू देखाएको छ जब सम्म पोकिनोन रूबी र नीलमियर।

श्री माइम माइइ उमेरको उमेरमा मोमिंगको कलाबाट गिफ्ट गरिएको छ, तर उनीहरूले पूर्णरूपमा अयोग्य वस्तुहरू आफ्नो उंगलिहरुबाट ऊर्जा उत्तेजित गरेर उनीहरूलाई वरिपरी हावा हावाएर एक पर्खाल बनाउँदछन्। बाधाहरू यो तरिकाले उत्पन्न गर्न कठोर हमलाहरूलाई पछाडि पार्न सक्छ, र तिनका इशाराहरू र गतिहरूले दर्शकहरूलाई समझाउन सक्छ कि कुनै अयोग्य वास्तवमा अवस्थित छ; एक पटक यो प्राप्त भएको छ, बुझिएको वस्तुलाई भौतिक बनाउनेछ। श्री माइम उनीहरूको पैंटिमेम कार्यका धेरै घमण्डी हुन्छन्, र उनीहरूलाई धेरैले थप्पटिदिन्छन् जुन उनीहरूले बाधा पुर्याउन रुचाउँछन्। श्री माइम एक पूर्व विकास हो, माइम जूनियर छ, जसले अन्य पोकोमोनलाई टुक्रा बनाउँछ।




#Article 372: वीरगाथा (101 words)


महापुरुष योद्दाहरुको ऐतिहासिक भूमिकाको वर्णन गर्दै डोटी क्षेत्रमाइ गौरा पर्व , कोइ शुखद अबसरमाइ वीरगाथा, धमारी, चैतको रुपमाइ इतिहासको बर्णनगर्ने गरिन्छ | यिसा के वीरगाथा धमरी निम्न अनुसार छन् |

त्यसपछि उदै देउवाले आप्mनो प्राण जाँदा भनेछन् वोगटी (ठकुरीवोगटी)की चेली जति हमुसाथ (सती) आए , चन्न (ठकुरी चन्द) की चेली जति चेला पाली रहेया  

रैकाराजा महपति शाही र दिपा रजवार(देउवा)को वार्तालाप वि.स.१६ शाके १५०२ वि.स.१६३७ मा 

क्याउ हुण्डुर रोतालि द्यौंला, अरिहाल्या ध्याउना रे धिउना, मानुकी वत्थि मानुकी सेरी दुदेरुपो बुकि हेराउनी धुलौटो पाति बोललिय रनमुख लुकुडा सुजाइ खणेखाली लकुडा अन रे यिबार पुतैबर ढल्या चिउणेली लुछिहाल्योवाड ध्यकाइ चल म्वाख आदि ।




#Article 373: हिन्दी (283 words)


हिन्दी भारतका संविधान अन्सारअ भारतको पैल्लो राष्ट्र भाषा हो रे यो भाषा भारतका बहुसंख्यक जनता प्रयोग अद्द्या भाषा लै हो। हिन्दी मुख्य रूपले उत्तर तथा मध्य भारतका भूभागअनमी बोलिन्छे। सन् २६ जनवरी १९६५ मी हिन्दीलाइ भारतका आधिकारिक भाषाको मान्यता दिइयाः थ्यो।

चिनियाँ पछा हिन्दी विश्वमी सबहै बढ्ता मान्सुअन बठेइ मातृभाषाका रूपमी बोलीनेइ भाषा हो। भारत तथा और देशमी ६० करोड (६०० मिलियन) है बढ्ता मान्सुअन हिन्दी प्रयोग अद्दान। फिजी, मौरिशस, गुयाना, तथा सुरिनामका भौत जनता दैनिक रूपमी हिन्दी प्रयोग अद्दान।

भाषाविदअन हिन्दी तथा उर्दू भाषालाइ यकै भाषा माण्णान। हिन्दी देवनागरी लिपिमी लेखिन्छे तथा शब्दावलि मी भौत मात्रामी संस्कृत भाषाबठेइ आयाः आँखर छन। उर्दू नास्तालिक लिपिमी लेखिन्छे रे यैकि शब्दावलि मी जेसा जसा फारसि तथा अरबि भाषाअनको प्रभाव धेकीन्छ। व्याकरणका दृष्टिकोणले उर्दू तथा हिन्दी मी लगभग शत-प्रतिशत समानता छन् - केवल कसै खास क्षेत्रमी शब्दावलिका श्रोतका हिसाबले फरक पायीन्छ। उर्दूमी केयि खास उच्चारण अरबि तथा फारसिबठेइ लिइयाः हनाले फारसि तथा अरबिका केयि व्याकरणीय संरचना लै उर्दूमी प्रयोग हनान।

हिन्दी आँखर को प्रयोग मूल रूप मी सिन्धु-गङ्गा का मैदानि इलाका मी रन्या मान्सअन लाइ बोलौनाइ अरियाः थ्यो। यो आँखर पुरातन फारसि का  Hindī (इरानि फारसि उच्चारण: Hendi) बठेइ आयाः हो, जै को माने हिन्द (भारत) का या भारत सित सम्बन्ध राख्द्या भँण्ण्या हन्छ।

पैली का और नाउँ हिन्दवी (Hindavī ) या हिन्दुई (Hinduī) ( का या हिन्दु/भारतीय मान्स सित सम्बन्ध राख्द्या) लै कभै काइ प्रयोग मी थ्या, उदाहरण खिलाइ अमीर खुसरो का साहित्य मी।

दुइ शब्दावलि हिन्दि रे हिन्दु कि उत्पत्ति का विषय मी खोज अरन्ज्याँ पुरानि फारसि भाषा सित सम्बन्ध जोड़ीन्छ। पुरानि फारसि भाषा मी यिन आँखर कि उत्पत्ति संस्कृत आँखर सिन्धु  बठेइ भयाः हो, सिन्धु यक नदि हो। यिसै शब्दावलि को ग्रीक रूप इण्डस (नदि खिलाइ) रे इण्डिया (नदि का जमीन खिलाइ) हन।




#Article 374: स्टकहोम (111 words)


स्टकहोम( ()) उत्तरी यूरोपमाइ रया स्वीडेन देशको राजधानी रे सबहै ठुलो शहर हो । यो पुरोइ क्यान्डीवेनिया इलाकाको सबहै ठुलो शहरी क्षेत्र हो । सन् २०१० माइ येको नगर परिषद भितर बसोबास गद्या नागरिकअनको जनसंख्या ८,५१,१५५ अनुमानित गरिया थ्यो । ये समय येको पुरा शहरो इलाकामाइ १३.७ लाख मान्सु रे पुरा स्टकहोम प्रशासनिक क्षेत्रमाइ लगभग २१ लाख बसोबास गरिरयाका छन् । जम्मा स्टकहोम प्रशासनिक क्षेत्र भरीमाइ पुरै स्वीडेनका २२% नागरिक बसोबास गद्धान ।

स्टकहोमको स्थापना सन् ११८७ माइ अनुमानित गरिया छ रे येले शताब्दी बठे स्वीडेनको सांस्कृतिक, साहित्यिक, राजनैतिक रे आर्थिक केन्द्रको रुपमाइ रहेको छ । यो शहर स्वीडेनको दक्षिण-मध्यपूर्व तट मी १४ टापुहरुमाइ मैलारन तालको द्वार नजिक रया छ । 




#Article 375: सुमन पोखरेल (1157 words)


सुमन पोखरेल (), जनम विक्रम सम्वत् २०२४, असोज ०५; नेपाली कवि, गीतकार, नाटककार,  अनुवादक तथा कलाकार हुन्।  उनका रचनाहरू विभिन्न भाषामा अनुदित भई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रकाशित भएका छन् ।      

सुमन पोखरेल एक महत्वपूर्ण दक्षिण एसियाली कविका रूपमी चिनिनान् । उन सन् २०१३ रे सन् २०१५ का सार्क साहित्य पुरस्कारबठे विभूषित भया थ्या:। तैइ पुरस्कार दुई फेर पाउन्या प्राप्त उन मात्रै एक मात्र कवि\लेखक हन।

सुमन पोखरेलको जन्म वि.सं. २०२४ असोज ५ गते मिल्स एरिया, विराटनगरमी बा मुकुन्दप्रसाद पोखरेल रे इज्या भक्तादेवीको कोखबठे भया हो। एक शिक्षित रे सम्बृद्ध परिवारमी जन्म्या पोखरेलले नानाइ बठे जीवन अनुकुल वातावरण प्राप्त अरी रखिथ्यो।  
 

कवि सुमन पोखरेल पाँच वर्षका उमेरसम्म विराटनगरका बाल मन्दिरमी प्रारम्भिक बालविकासका लागि भर्ना भए। सात वर्षको उमेरबठे पुर्खौली थलो धनकुटा नगरपालिकाका कचिडेमी बज्यैको रेखदेखमी उनको पालनपोषण भया: हो। उनका बुबु विद्यानाथ पोखरेल एक कवि रे राजनितिज्ञ रया: हुनाले नेपाली, हिन्दी रे पौराणिक संस्कृत साहित्यले भरिभराउ बुबुको पुस्तकालयको कारण उन नानाइ उमेरबठे साहित्यसँग परिचित भया:। बाह्र वर्षको उमेरमा उनी पुनः विराटनगर फर्किवर आफ्ना बा आमाका साथमी रन पस्या:। शिक्षित रे अध्यनशील बा आमाका छोरा पोखरेललाई घरको वातावरणले नै अध्ययन रे साहित्यतिर आकर्षित अर्‌यो:।

पोखरेलले त्रिभुवन विश्वविद्यालयबठे बी.एस्सी., एम.बी.ए. रे बी.एल को उपाधी हासिल अरी राखिछ।

सन् १९९५ मी शाखा अधिकृतका रुपमी नेपाल सरकारको निजामती सेवामी प्रवेश गर्या पोखरेलले सेवा त्याग अरी: सन् १९९८ बठे अन्तर्राष्ट्रीय संस्था प्लान इन्टरनेशनलमी सम्बद्ध भई विकासकर्मीको रूपमी  काम् अद्दु लाग्या। उनरो कामको प्रकृति भौत दुर्गम क्षेत्रअनको भ्रमण रया: थ्यो।  विकट पहाडको बसाइताका विकासबठे वञ्चित दुर्गम गाउँअन घुम्दै जाँदा ताका बालबालिका, महिला रे पुरुषअनको कठोर जीवनले उनको अन्त:स्करण लाई भौती गहीरोसँग छोयो। उनले दृष्टीगत गरया जीवनका विविध रूपहरूको फलस्वरूप उनको आन्तरिक कवि अझ बढी संवेदनशील भयो। भोजपुर जिल्लाको एक गाउँको भ्रमणका बखत नै उनले गाउँको चरम विकटताको चित्रण गरिया एक कविता   लेख्या। उनले तै कवितामी जीवनका कठोरतम् भोगाइलाई सुन्दर ढङ्गले सुन्दर शव्दअनले सुसज्जित अरी: पोख्या छन्। 
 
नेपालीका अतिरिक्त अङ्ग्रेजी, मैथिली, हिन्दी, उर्दू रे बङ्गाली भाषाहरूमी पकड भया: पोखरेलले बहुभाषामा कलम चलाया छन् । उनका नेपालीमी दुईवटा कवितासङ्ग्रह रे एक गीत सङ्ग्रह प्रकाशित छन्। उनका गीतअन विभिन्न गायकका एल्बममी समावेश भया: छन्। पोखरेलका अनुवाद रे केही निबन्ध विविध सङ्कलनअनमी समाविष्ट रहेका रे विभिन्न पत्रिकाअनमी प्रकाशित भया छन्। पोखरेलद्वारा लिखित नाटक नेपाल भाइर प्रदर्शित भइसकिया छ। उनी चित्रकारमा रूपमी लै सकृय रया: छन्।  

पोखरेलका कविताका अङ्ग्रेजी अनुवादहरू स्नो जेवल, सङ् वी शेयर, स्वीट एण्ड सावर ड्रीम्स,
ग्लोबल पोयट्री, ,  ग्रे स्प्यारो, , ,   लगायतका विभिन्न अन्तर्राष्ट्रीय साहित्यिक पत्रिकाहरूमा प्रकाशित छन् ।  कवि पोखरेलले सार्क साहित्य सम्मेलन, सार्क चार्टर दिवस रे और नेपालको प्रतिनिधित्व अदद्याइ भौती अन्तर्राष्ट्रीय साहित्यिक सङ्गोष्ठीहरूमि आफ्ना रचनाअन प्रस्तुत अरया: छन्। उनका केही कविताहरू उनी आफैँले अनुवाद गरेका छन् भने केही मुकुल दाहाल, लगायतका अनुवादकहरूले अनुवाद गरेका छन् ।  

सुमन पोखरेलका कविता अङ्ग्रेजीका अतिरिक्त बङ्गाली, फ्रेन्च, जर्मन, हिन्दी, इटालियन, पर्सियन  तथा स्पेनिश भाषाहरूमा अनुदित भई विभिन्न स्थानबाट प्रकाशन हुने प्रिन्ट तथा अनलाइन पत्रिकाहरूमा प्रकाशित भएका छन् । उनका कविताका ती अनुवादहरू विभिन्न देशका विभिन्न अनुवादकहरूका साथै उनी आफैँले पनि गरेका छन् ।  

अनुवादकका रूपमा पोखरेलले विभिन्न देशका अनेका कविका कवितालाई नेपालीमा अनुवाद गरेका छन् । उनले अनुवाद गरेका केही प्रसिद्ध कविहरूमा , , ,  
, , , , , , ,,  , , ,  ,  , , , रहेका छन् । उनले विभिन्न मुलुक तथा भाषाका समकालिन कविका कवितालाई नेपालीमा अनुवाद गरेका छन् ।  

पोखरेलले महाकवि  लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा, तथा गोपालप्रसाद रिमाल, भूपी शेरचन, हरिभक्त कटुवाल,  ईश्वरवल्लभ, अभि सुवेदी, कृष्णभूषण बल, दिनेश अधिकारी, ज्योति जङ्गल, मुकुल दाहाल, मुकुन्द प्रयास, धिरज राई, दिपक सम्चु, अर्जुन ढुङ्गाना, विराट अनुपम, शुभलक्ष्मी लम्साल, गीता त्रिपाठी, भूपिनलगायत कविहरूका कविता अङ्ग्रेजी, हिन्दी तथा उर्दु भाषामा अनुवाद गरेका छन् ।   

महाभारतकी पात्र द्रौपदीमा आधारित सुमन पोखरेलको नाटक याज्ञसेनी  सन् २०१६ देखि अमेरिका तथा भारतका विभिन्न शहरहरूमा सुनिल पोखरेलको निर्देशनमा प्रदर्शन हुँदै आएको छ । 

चित्रकारका रूपमा पोखरेलले अनेकौँ पुस्तकहरूलाई आवरण कला दिएका छन् । उनले विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको कथा तीन घुम्तीमाथि बनाएको चित्र गुराँस पुस्तकालय, विराटनगरमा सङ्ग्रहित छ ।

सुमन पोखरेललाई आफ्ना पाठकलाई काव्यात्मक चमत्कारले उठाएर नयाँ उचाइमा पुर्याiउने र जीवनका आम विषयवस्तु प्रति संवेदनशील हुन वाध्य पार्ने सशक्त कोमल स्वरका कविका रूपमा व्याख्या गरिएको छ । उनका (सुमनका) कविताहरू जीवन र जगतका अनेक विचित्रताहरू बीच छिर्दछन् र तिनका लुकेका पक्षहरूको उद्घाटन गर्दछन् । उनका शब्द चयनको खेलले पाठकको मष्तिस्कमा मायवी चित्रहरू कोरिदिन्छन् । भनेर पोखरेलका कविताको समीक्षा गरिएको छ ।  

लाइफ एन्ड लिजेन्डले पोखरेलका कविताको समिक्षा गर्दै,'पोखरेलका कविताहरू जीवन र जगतका अनेक विचित्रताहरू बीच छिर्दछन् र तिनका लुकेका पक्षहरूको उद्घाटन गर्दछन् । उनका शव्द चयनको खेलले पाठकको मष्तिस्कमा मायवी चित्रहरू कोरिदिन्छन् ।' भनेको छ ।   

पोखरेलको  शीर्षकको कविताको व्याख्यामा अभि सुवेदी लेख्छन्,- 'त्यो कविपात्रको उक्ति सामर्थ्य नै सिर्जनाले बनिएको छ । उसको खोजीमा जेन चित्रकार र कविका जस्ता सहज र वोधगम्य बिम्बहरूका नाटकीय खेलहरू हुन्छन् । त्यो खोजमा परमआनन्द बुझाउने क्षणहरूका आभाष पाइन्छन् । यस्ता क्षणहरू जसको प्रयोग गर्दा कविपात्र विचलनमा परेको छैन । त्यहाँ निजत्व छ तर त्यो निजत्व एक खोजीको रूपक भएकोछ । त्यसको पछिल्तिर एउटा चाहनाको आकाश छ ।' उनको अर्को कविता को समीक्षा गर्दै भरतीय लेखिका अनुजा घोष लेख्छिन्, सुमन पोखरेलको कविता 'केटाकेटी'ले पाठकको चेतनामा कोमलता भरिदिन्छ । कविले बालकको निश्छलतालाई प्राकृतिक विम्वहरूका माध्यमबाट व्याख्यातीत चित्रण गरेका छन् । कविताको अन्त्यमा छोडिएको आलङ्कारिक प्रश्नले पाठकको मष्तिस्कमा एउटा अमिट छाप छोड्दछ । 

कवि पोखरेल पुराना मान्यतालाई भत्काएर नयाँ मान्यता स्थापित गर्ने कविका रूपमा देखिन्छन् । उनको कविता   यसको एक सशक्त दृष्टान्त हो । सो कवितामा उनले ताजमहलको विशालता र हालसम्म रही आएको मान्यतालाई कलात्मक तरिकाले चुनौती दिएका छन् । समीक्षक तथा समकालिन कविहरूले उनको सो कवितालाई ताजमहल जतिक्कै कलात्मक भनेर व्याख्या गरेका छन् ।  

पोखरेलका कविताको समालोचना गर्दै दधिराज सुवेदीले आफ्नो पुस्तक ‘नेपाली साहित्यका मुस्कानहरू’मा “’कवितामा मानव प्रेमको उत्कर्ष चाहिन्छ, कविता अभिव्यक्तिको उच्चतम माध्यम बन्नुपर्दछ, कविता स्वतन्त्रताका लागि लेखिनुपर्दछ । कविता न्याय, प्रेम र जीवनका वारेमा लेखिएको हुनुपर्दछ' भन्ने विचारका धनी सुमन पोखरेलका सिर्जनामा शालीनता छ । उनी शिल्प र कथ्य दुवै प्रकारले व्यक्ति वा समाजका पीडालाई पारदर्शी ढङ्गले प्रस्तुत गर्दै समाजलाई सुख, शान्ति एवम् आनन्दको अनुभूति दिलाउँछन् ।“ भनेका छन् । 

पोखरेलका गीतहरू साङ्गीतिक तथा काव्यिक विशेषताका कारणले विशिष्ट मानिएका छन् । कथाकार परशु प्रधानले पोखरेलको गीत सङ्ग्रह हजार आँखा यी आँखामाको प्रकाशकीयमा लेखेका छन्, सुमनका कविताहरू ओखर जस्ता पनि छन् । तर यसभित्रका गीतहरू भने ललिपप लाग्छन् । यी गीतहरूमा कोमल र सरल अनुभूतिहरूले कल्पनाको आकाशमा राम्ररी उडान भर्न पाएका छन् । ...  सुमन पोखरेलका गीतहरू साहित्यिक गीत हुन् र यिनका साहित्यिक मूल्य उल्लेखनीय छन् । पोखरेलका गीतबारे कवि कृष्णभूषण बलले आफ्नो भनाइ यसरी व्यक्त गरेका छन्- 'गीतको बोटमा फुलेको फूलको नाम नै सुमन पोखरेल हो ।' कवि तथा गीतकार दिनेश अधिकारीले हजार आँखा यी आँखामा पोखरेलको आगमनलाई 'तपाईं मनबाट गीतको दुनियाँमा आउनु भएको छ । म, अलि अगाडिदेखि यो दुनियाँ भोगिरहेछु । तपाईंको आगमन त्यसैले पनि मलाई प्यारो लागिरहेछ, न्यानो लागिरहेछ । म तपाईंलाई गीतको यो दुनियाँमा स्वागत गर्छु। तपाईंको यो आगमनलाई मैले आफ्नै अर्थमा ग्रहण गरेको छु । तपाईं आउनु भएकोले- आफू आएको अवस्थालाई सार्थक ठानिरहेको छु।' भनेर स्वागत गरेका छन् । आफ्ना मनका भावनाहरू माया र प्रणयका स्वरहरूमा सुरुचिपूर्ण ढङ्गले व्यक्त गर्ने  कवि सुमनका सम्प्रेषणीय भावनाहरूप्रति पूर्ण सहमत हुँदै साहित्यकार शिव रेग्मी भन्छन्,-हजार आँखा यी आँखामाभित्रका एकसट्ठी गीतहरू नेपाली गीति फाँटका एकसट्ठी सुन्दर गेय फूलहरू हुन् जसले हाम्रो इतिहासमा नयाँ मोडहरूको उद्घाटन गर्ने छन् ।

उनले अन्य भाषाबाट नेपालीमा गरेका अनुवादहरू सशक्त अनुवाद मानिएका छन्।




#Article 376: नेपाला शहरअन (127 words)


नेपालका सरकारले तोक्या न्युनतम अाधार पुग्याका सहर रे बजारअन लाई नगरपालिका घोषणा गर्न्या गरिरैछ। यि अाधार भन्या जनसंख्या, पूर्वाधार रे अाम्दानीलाई लिइया छ। हाल नेपालमी २६३ नगरपालिका रयाछन। यिनमि ५८ नगरपालिका मि २०७१/०१/२५ गते ७२ नगरपालिका थपिया हुन। २०७१/०८/१६ गते ६१ नगरपालिका रे २०७२/०६/१ गते २६ नगरपालिका थप गरिया हुन। २०७३ फागुनमि थप ४६ नगरपालिका थग गरि जम्मा २४६ नगरपालिका पुग्याहुन। यईपछी स्थानीय तह पुनसंरचना आयोगले ४ महानगरपालिका, १३ उपमहानगरपालिका, २४६ नगरपालिका रे ४८१ गाउपालिका को संरचना तयार गरिरईथ्यो।
यईपछि २०७४/जेठ १८ गते बिराटनगर रे बिरगज महानगर घोषित भयाहुन।

नेपाल सरकारले जनसंख्या, स्रोतसाधन रे अरु शहरी सुविधा को उपलब्धता का आधारमि नगरपालिका लाई तीन तहमी वर्गिकरण गरिरइछ।.

महानगरपालिका ले तलका अाधार पूरा गर्नु पडन्छ :

उपमहानगरपालिका ले पूरा गर्नुपड्डे प्रक्रिया  :

नगरपालिका ले पूरा गर्नया प्रक्रिया :




#Article 377: गर्बादरवार (246 words)


कैलाली जिल्लाको खैरोला गाउँ विकास समितिमी पडडे अईल चुरे गाउ पालिका भित्रको गर्वदरवार राणाप्रधान मन्त्री चन्द्र शम्सेरको पालामी बनेको हो । यहाँ भानादेव अन्तर्गतका चन्दको बसोबास छ । यी भानादेव अन्तर्गतका चन्द डोटी पालराजाका अंगरक्षक पद प्रतिहारमी नियुक्त भएकाले यिनुलाई प्रतिहार चन्द पनि भन्नहान । यिनको नामले कैलालीको प्रतिहार तप्पाको नाम रहेको हो । यिनु ठकुरी चन्द हुन् । यो दरवार प्रतिहार तप्पा अन्तर्गत पडड छ । कत्यूरी राजाको भूमि यो लै हो । बोगटान मी यो ठाउँ आउँ छ । गर्व दरवारठुलो रे निको छ । यहाँका मान्छ यैको महत्व कम-कमै जन्नाहान । यो भाबिश्यमी रूप्पे कमाउने पर्यटक आउने ठाउं हुने हो। कैलाली जिल्लाको चौमालामी पनि यिसै दरवार बनाएको थियो । त्यो उदरिग्यो । आइले केइ नैथी । चौमालाका इट्टा मान्छ हातई बोकाई लैजाई बनाएको यो गर्व दरवार हेद्दालाई छ । यै दरवारका भित्तरका झ्याल,म्वाल(ढोका) रे मथिका निका निका ठुड़ा काटी बर नास अरेको छ । यैको हेर विचार नैअरेवर यो सक्किने हो । यो हाम्रो सम्पति हो । यो दरवारको अईतिर मोहन्याल देवताको थान थ्यो । त्यो अईल के भयो हेद्दु बड्डे छ । यो दरवार बचाउनु सबैको काम हो । यो दरवार हेद्द वर्तमान कैलाली गौरिगंगा नगरपालिकाको कार्यालय रहेको चौमाला बजार बाटै उत्तर पहाड तिर रहेको पहाड जानु पडड छ । चार घन्टाको उकालो पहाड उकले पछि गर्बामा यो दरवार देखिन्छ । राणा राज्य कालमी  राणा शासक यहाँ बाटै डोटी तिर बोकिवर जान्थे । नेपाल (वर्तमान काठमाडौँ) है भारत बाटै घुम्दै चौमाला आउने त्यहाँ है गर्वा दरबार बस्ने रे पहाड जाने अद्द्थे ।




#Article 378: रैका राजवंश (724 words)


रैका राजा नागी मल्लका सन्तान लाई भन्नहान यिनुका  पुर्खा देखि रैका लेख्ने चलन थ्यो । तम्रपत्रामी रैका (राईका) लेख्ने भएकाले रैका भनिएको हो । यिनी मस्टो कुलदेवता मन्न्हान । जुम्ला दुल्लु बाटै आई राज्य गर्ने राजा रैका राजा हुन् । युनु राजाको राज्यलाई ठाँटी मर्कालको राज्य पनि भन्ने चलन छ । यिनको देवता टेडी मस्टो रे निमौने लाई यिनु कुलदेवता भन्नहान । जुम्ला है आएका यिनु राजाका बजे नागराज हुन् । नागराज १२औ शताब्दीमै जुम्लामी देखेका थिए । 

डोटी रैका मल्ल शाही राजाको जुम्ला र दुल्लु पश्चात डोटीमा स्थापित प्रमाणित वंशावली निम्न अनुसार छ । 

शाके १२५८ (बि.स.१३९३)

शाके १२७९ (बि.स १४१४) (यी कत्यूरी राजाको राज्य पाल राजा सँगको युद्दमा सक्रिय रैका राजाहरू ) (पृथ्बी मल्लको ताम्रपत्र बैतडी मल्लो स्वराडमा बि.सं.१४१४ मा जारी भएको छ । त्यस ताम्रपत्रमा कटक स्वराडी उल्लेख भएको कारण त्यस समय बैतडीका स्वराडी चन्द पृथ्वी मल्लका कटक (सेना) रहेको प्रमाणित हुन्छ | त्यो ताम्रपत्रमा रैका/राईका आदेश उल्लेख छ । त्यही राईका आदेश भन्ने सब्द नै  रैका /राईका  बनेको हो । त्यसकारण डोटीको मल्ल/शाही राजालाई रैका राजा  भिनिन्थ्यो ।

शाके १२८९ (बि.स.१४२४)(डोटी पाल संग युद्द गर्न सेना पठाउने राजा ) ,

शाके १२९८ (बि.स.१४३३)(डोटी पाल राज्य बिजेता जुम्ली राजा )

शाके १३०६ -१३१५ (बि.स.१४४१-१४५०)( डोटी कत्यूरी राजा को राज्य बिजय गरेर राजधिराज बनेका रैका राजा ) (यिनका ताम्रपत्रमा पनि राईका आदेश उल्लेख छ । बि.स. १४४१ पछि जारी भएका डोटी रैका राजा नागी मल्लका ताम्रपत्रमा जुम्ला तिर भेटिने जातिहहरू बुढा, थापा , रोकाया जस्ता थरका मानिसहरू साँक्षी भेटिन्छन् । नागिमल्ल आफ्नो जन्मथलो जुम्ला जाँदा आछ्म तिमल्सेना गाउँकी बिधवा ब्राह्मणीसँग सल्के भन्ने किवदन्ती यिनको इतिहाससँग सम्बन्धित छ । यसैले यी जुम्लाबाट डोटी क्षेत्रमा पाल राज्य कब्जा गरेर बसेको पाईन्छ । यी राजा कत्युरी गणका नभएर जुम्लामा राज्य गर्ने नागराजको वंशजका चल्ल /मल्ल राजाका उत्तराधिकारी राजा हुन् । नागी मल्ल सिंजाली वंशावलीका पुरुष थिए र निरयपाल देवका छोरा थिएनन् । भन्ने आधारहरुमा प्रयाप्त प्रमाण दिन सकिने हुँन आएको छ । डोटी पाल राज्य बिजय गरेपछि पाल राजाका पुरोहित (ब्राहमण)का कुलदेवता प्राचीन (शिव) बागेश्वर जसलाई डोटी डडेल्धुरा क्षेत्रमा भागेश्वर भनिन्छ यी देवतासंग तँ देवता होइनस् तँलाई म मान्दैन तँ भन्दा म ठुलो हुँ भन्दै भागेश्वर को अवहेलना गर्दै विवाद गरेपछि भागेश्वर ले नागी मल्लको बिथिति मचाउँदा नागिमल्लले भागेश्वरसंग हार स्वीकार गर्दै मानव कलंकको रुपमा रहेको डोटी क्षेत्रमा देउका देउकी प्रथा चलाएका थिए । यस वंशका वृद्दव्यक्तित्वहरूले आफ्ना जिजुबाजेको मुखबाट सुनेअनुसार पनि वहाँहरूको पूर्वज जुम्लाबाट डोटी आएको हो । जुम्लाबाट जारी गरिएका यी राजाहरूका अभिलेखहरूमा यिनले आफूलाई खस राजाधिराज भनेको भेटिन्छ । त्यसैले इतिहासकारहरूले यी राजालाई खस राजा भनेर लेखेका छन् । डोटी बिजय गरे पछि यिनले खस भन्ने शब्द प्रयोग गरेनन् तर रैका(राईका) भन्ने शब्द भने प्रयोग गर्दै रहे, त्यसैले यस खान्दानका राजाका ताम्रपत्रमा रैका भन्ने शब्द भेटिन्छ । यिनै राजाका ताम्रपत्र ,अभिलेख अनुसार नेपालको संविधान २०७२ मा खश आर्य भनेर ठकुरी ब्राहमण सहितकालाई उल्लेख गरेको हो । )

शाके १३१७ (बि.स १४५२)

शाके १३३६ (बि.स १४७१)

शाके १३५३ ,

शाके १३६९ ,

शाके १३९० ,

शाके १३९९-१४०४ ,

शाके १४१९ ,

शाके १४१९ ,

शाके १४२८-१४४४,

शाके १४७७-१४९४,

शाके १४८० -,

शाके १५०२,

शाके १५१८-१५२०,

शाके १५२५-१५४० ,

शाके १५३६-१५५५ ,

शाके १५५९-१५९४ ,

शाके १५९३-१६०७ ,

शाके १६१०-१६४१ ,
शाके १६१२ डोटी रैका राजा मन्धता शाही द्वारा जारी ताम्रपत्र

शाके १६४२-१६४८ ,

शाके १६८२-१६९४ ,

शाके १७०८ - १७१२ (बि.स १८४३-१८४७) गोर्खा राज्य बाटकब्जा गरिएका रैका स्वतन्त्र राजा ,

शाके १७१३ बि.स.१८४८ (गोर्खा राज्य अधिनस्त राजा ),

शाके १७२० बि.स.१८५५ (गोर्खा राज्य अधिनस्त राजा र अन्तिम राजा डोटी ) यस वंशजका ठकुरीहरू डोटी, डडेल्धुरा, बझांग, कैलाली ,कञ्चनपुर र भारतको सिंगाही,लखनउ क्षेत्रमा रहेका छन् । डोटी रैका राजाका वंशज भनेर चिनिन्छन् । जुम्लाबाट आएको यो वंशले डोटी पालराज्य बिजय गरेपछि राज्यमुकाम अजयमेरु, निरोलीसम्मन कब्जा गर्यो, अजयमेरुबाट बिस्थापित भएपछि राजपुरहुँदै गनैगौडा डोटीमा दरवार बनाएर बस्यो, यसै स्थानमा गोर्खाले कब्जा गरेर यहाँको दरवार नस्ट गरेको थियो । आज यो दरवार भाग्न अवस्थामा छ ।

रैका राजाका कुलदेवता टेडी मष्टो रे निमौने हुँन ।  निमौने भन्ने देवता लाई खपरे को अर्को रुप हो भन्ने मान्यता छ । यई लाई डाडा बाघ पनि भन्ने गरिन्छ । रैका राजाको कुलदेवता टेडी मष्टो र निमौने (डाडा बाघ) को गिरिचौका शिर ,दिपायल नाभी रे  गड्सेरा पाईतालो हो । शिर(मुन्टो) भएको गिरि चौका मुख्य स्थान पनि हो । गिरि चौकामा रैका राजाको देवता ले ६४ बोकेको घाँटी दांत ले काट्नछ । बोकेको घाँटी दाँतले कटदै पिपलकोट ,मयल्कोट हुनै बझांग थालारा पुगंछ । यो भिडियो लै हेर रैका राजाको कुलदेवताका धामी यिनु करण बहादुर थापाले इसरी बोकेको घाँटी काट्यो ।हेर  अचम्मै ।




#Article 379: सिंहासन (188 words)


सिंहासन भन्ने ठाउँ कैलाली जिल्ला पुरानो मोहन्याल गाउँविकास समिति अईलको चुरे गाउँपालिकामी पडड  छ । यो ठाउँ माल-पहाडमा मोहन्याल देवताको नजर बडोस रक्षा होस् भानिबर मोहन्याल स्थापित भएका हुन् । कार्तिकेयपुर् राज्यबाटै मोहन्याल ल्याउदा यै ठाउँमी सुरुमी राखेको हुनाले यैको महत्व ठुलो छ । यो ठाउँ कैलाली जिल्लाको सिंहासनको डाडामि छ । यै ठाउं मि ताड़ी जातका क्षेत्री , भुल , ल्वारलाई कत्यूरी राजाका वंसजले मोहन्याल देवताको कामगर्न सौपेको हो । यहाँ सुर्खेतबाट आएका ठकुरी रे  गृस्थिति जीवन मि आएकाहरु पछि मोहन्याल देवातामी मिलेका हुन् । मोहन्याल देवताले खपरे (तारक) नामको दैत्य राक्षेस मारेको हो भन्ने चलन छ । यिनु मोहन्याल देवता चाँदीको लट्ठी चौरी गाइको चम्मर घाँट समाईबर  नत्ताहन । मोहन्यालका वीर देवता तरवार ,ल्वाक्खरका लट्ठी समाई नत्तछन । यी तीन 

मिलेर सिहासन मोहन्याल जांत गर्नु पडड छ  ।  रज्माली बोगटी /बमले यहाको मुख्याली पाएकोले उइले अईतिर सद्दु पडड छ । कत्यूरी राजाका वंशजले रैका राजा संगको युद्द पछि यहाँका ठकुरी लाई सुर्खेत दुल्लु फर्कन नैदी यई तल्लो किल्ला ( बुङ्गा) समाली बस , त्यहाँ राजगर भानिवर धमकोटी ठकुरी लाई यो तल्लो बुङ्गो भनिने ठाउं दिएको हो । त्यई  हुनाले  यहाँको रैती ,देवताको कामकुरो तिनुई गद्दा हान । 




#Article 380: अलाड़ी (317 words)


अलाडीगाउँ डोटी जिल्ला तल्लोबोगटान बर्छैन गाउँ पंचायत वार्ड न ६ रे अईलको बड्डीकेदार गाउँपालिका वार्ड न १ अन्तर्गत पडड छ । मोहन्याल देवताको जांत हुने गाउँ हुनाले यैको नाउँ जताततै दुनियामी चिनिएको छ । अलाड़ी मोहन्याल देवताको मुख्य (प्रमुख) स्थान हो । मोहन्याल देवता ठाडी कानी लाग्दछन । घोडे बेतालले कानमा लगाउछ । बाँसका ठुंडा मी मोहन्याल देवता कल्लिंछ । मोहन्याल राजा देवता हो । यो देवता अयोध्याका राजाका सन्तानले पाएको हो । कुमाउ गडवालका केदार नाथ ले त्यहाँको मन्दाकिनी नदी मी बगाएको रे रामका वंशजले पाएको भन्ने किब्दान्ति छ । यहाँ मोहन्याल देवता आफ्ना कुलका देवता बताउने र तिनकै कुललेपाएको मान्यता भएका ठकुरी रजवारहरु मोहन्यालको जांतमी करले जान्छन । यै ठाउंको मोहन्याल र जग्गा दियाकोटी बोहरालाई सौपेको छ । त्यसैले यहाँको मोहन्याल बेताल देवताका धामी भंराडी बोहरा छन् । यहाँ कत्यूरी राजाका वंशजका ठकुरीहरुको राम्रो सत्कार हुन्छ । बम / बम रजवार थर लेख्ने ठकुरीहरु यहाँ सम्मानको फुलको माला पहिरंछन | यिनका कुलका देवता मोहन्याल भएकोले यिनले आफ्ना मोहन्याल कुलदेवताको काज्यमी यिनुले जानै पडडे हुन्छ ।

यो गाउँ ठकुरी रजवारले बोहरा लाई सौपेको हो । तिसई हुनाले यहाँ बोहरा जातका मान्छका बहुत घर छन् । यिनी बोरा मोहन्यालको जांतमा जाने मान्छ लाई खाना खुवाउने बस्ते व्यवस्था अद्दछन् । यै गाउँ मी मोहन्याल  देवताका करिला बोहरा ,बादी र पुजारी  बामन बस्ताहन  । यहाँ कार्तिक शुक्ल दशमी मी मोहन्याल देवताको भब्य जांत हुन्छ । हरिबोधनी मी यो गाउँको मधि डाडामी बनेको मन्दिरमा मोहन्याल पुजिन्छन । यहाँ मोहन्याल (कार्तिकेय) र उनका मन्त्री पुलिस मानिने बिरबेताल ,अगनीबेताल, सिकारी बेताल, ,भैरौं बेताल, अलड़ो, कैलपाल जसा बहुत देवता जांत को दिन्मी औन्हान । यिनु सबै देवता मिलिवर जांत हुन्छ । रात डेउडिय मान्छहरु देउडा खेल्ल्हान ,आगाको चुर बल्लाहन । देवता सोध्धे मान्छ देवता सोद्दछन । अर्को दिन मी (हरिबोधनी एकादशीको बिहान) मोहन्याल बर्षदिनको भबिष्यबाणी सुनौछन । रैती दुनियाले के गर्न हुने के गर्न नहुने भनेर धामी नाचेर भन्छन ।
सबै मान्छ यो भनेको कुरामी बिश्वाश गद्दहान । देवताले बोलेको बोलि सुन्नाहान |




#Article 381: खडकबहादुर सिंह (278 words)


खडकबहादुर सिंह पंचायत कालका भूमिसुधार मन्त्री हुन् । कैलाली कंचनपुर को नापी यिनकै पालामी भएको हो । टिकापुर क्षेत्रको विकास र योजना यिनैको पहलमि भएको मानिन्छ । यिनु कैलाली जिल्ला को आलाड भन्ने स्थान्मी जन्मेका हुन् । दाङ्ग जाने बेला यिनी गाडी दुर्घटना मि बितेका हुन् ।राजा महेन्द्रका निकै विश्वासिला मान्छ हुन् ।यिनारो परिवार कैलाली जिल्ला को अलाड़ गाउँ रे मालको जोनपुर मजगाउँ तिर छन् कोहि धनगडी तिर बस्ताहन । यिनु शौनक गोत्रका सिंह हुन् । ठकुरी कुलकै हुन् । नाउँ चलेका मान्छ हुन्  । कत्यूरी राजा का अलड़े भाई भित्तरका खड्कबहादुर सिंह आफ्ना पालाका ठुला मान्छ थे । चन्द राजा संग यिनको ब्याबरो हुन्छ ।पंचायत सरकारले डोटी तथा अईलका दिन कैलाली अलाड़ जन्मथलो भएका मन्त्री खडक बहादुर सिंहको पाला मि २०२१ सालमि  कैलालीमा रे  २०२४ सालमि कन्चनपुरमि  जग्गा नापी गरेको हो । जग्गा नापी गरिबर जैले  जति जोत खन गरेर जग्गा बनाएको थियो, त्यो उसैको नाममि दर्ता गरिदियो । यै  पछि तिनु कैलाली कन्चनपुरका थडुवा(थारु ) सबै जग्गा धनि बनेका हुन् । जग्गा धनि पुर्जा भएका नागरिक बनेका हुन् । यही जोतेको हुनाले  यहाँको आदिवासी हुन् भनेर भन्नु नैहुनु  इतिहासलाई बंग्याउँनु पनि गलत हो  । त्यो भन्दा पुरानो इतिहास पनि हेद्दु पडड छ । कैलाली कन्चनपुरमा जग्गा नापी गराउँने पन्च मन्त्री खडक बहादुर सिंहले टिकापुर पार्कको व्यवस्था गरेका  हुन्  । यी पन्च मन्त्री, राजा महेन्द्र र पंचायतका निकै बफादार मान्छ थे  । यिनको रचनाको पन्च गीत ईसो थ्यो । 

अईल चिनिने र जनिएका ठूला  मान्छ यिनु हुन् ।
अईलका प्रमुख जिल्ला अधिकारी (सी डी ओ ) श्री बिनोद प्रकास सिंह 
अजेलका/ अईलका नेपाल पुलिसका एसपी श्री अशोक सिंह 
राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीका नेता श्री गजेन्द्र बहादुर सिंह 
नेपाली कांग्रेसका नेता समाजसेबी श्री लालबहादुर सिंह ,श्री रोज बहादुर सिंह 




#Article 382: मोहनराज मल्ल (332 words)


कैलालीका पुराना राजनीति अद्दे मान्छ बर्ष  ६८ का मोहनराज मल्ल प्रदेश नम्वर ७ का मुख्य मान्छ बनिरैछन। चार दशक भन्ना झिक्कै समयदेखि कैलालीमी  राजनीति गद्दै आएका राष्ट्रिय पञ्चायतका पैल्लिका सांसद मल्ल नेपाली कांग्रेसका महासमिति सदस्य लै  हुन् । उनी २०३७–२०४६ सम्म राष्ट्रिय पंचायतका  सदस्य भएका थिए । २१ बर्षको उमेरबाटै राजनीतिमा लागेका मल्लले २०२८ सालमा डोटी बोगटान अन्तर्गत पण्डौन गांउ पञ्चायतको प्रधानपञ्च, २०३२ सालमा कैलाली जिल्ला पञ्चायतको उपसभापति, २०४५ सालमा टीकापुर विकास समितिको अध्यक्ष , ०५२ सालमा परराष्ट्र मन्त्रालयको सल्लाहाकार रे  त्रिभुवन विश्व विद्यालयको सभासद भएर पनि अनुभव बटुली सकेका छन् ।
नैतिकता र आदर्शको राजनीति गद्दे नेताकारुपमा परिचित मल्ल पञ्चायतीशासन कालमि पनि कुनै विवादमा न आएका निस्कलंक राजनीतिज्ञ हुन । पञ्चायत र पछिका दिनामी राप्रपाको राजनीति गरेका मल्ल २०७० सालको दोस्रो संविधानसभा अघि नेपाली कांग्रेसमा प्रवेश गरेका थिए । कैलालीको भजनीनगरपालिका –१ मा जन्मेका मल्ल त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट राजनीतिशास्त्रमा स्नात्तोकोत्तर हुन । उनले स्तात्तोकोत्तरमा प्रथम श्रेणीमा प्रथम भएर महेन्द्र भुषण पदक पनि पाएका थे । उनले बिद्यालय, प्रमाणपत्र र स्नातक तहको अध्ययन भारतको उत्तरप्रदेश राज्यको लखनउ बाटी  पुरा गरेका हुन ।

२१ वर्षका उमेरमी राजनीतिमी होमिएका मल्लले २०२८ सालमी कैलालीका पण्डौन गाउँ पञचायत प्रधानपञ्‍च, २०३२ सालमी कैलाली जिल्ला पञ्चायत उपसभापति, २०४५ सालमा टीकापुर विकास समितिका अध्यक्ष, २०५२ सालमी परराष्ट्र मन्त्रालयको सल्लाहकार रे त्रिभुवन विश्व विद्यालयका सभासद भया लै अनुभव बटुलिसक्या छन्। 

मल्लले अमेरिका, बेलायत, इटली, फ्रान्स, जर्मनी, चीन, रुस, थाईलैण्ड, सिंगापुर, मेक्सीको, क्युवा, फिनल्याण्ड, जापान, उत्तरकोरिया, साईप्रस, संयुक्त अरब ईमिरेट, कुवेत, चेकोस्लाभिया, हंगेरी, पोलेण्ड, बुल्गेरिया र स्विजरल्याण्ड लगायतका मुलुकमी भ्रमण गरिसकेका छन । प्रजातन्त्रप्राप्तीपछिका ०४८, ०५१, ०५६ र ०६४ मा राप्रपाबठेई चुनाव लडेका मल्लले सँधै दोस्रो मत प्राप्त गर्ने गरेका हुन्  । ०७० र ०७४ को चुनाव पनि लड्न बट्टीएका मल्ललाई नेपाली कांग्रेसका सभापति तथा प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले पछि केही गरौला अहिले चुनाव जनलड  भनि अनुरोध गरेको कुराकानी चुनाबका बेला  चलेको थियो । अईल २०७४ माघ ३ गते ७ नम्बर  प्रदेश प्रमुख नियुक्तीसंगै उनलाई प्रदेश सभा सदस्यको  पद तथा गोपनियताको सपथ ग्रहण गराउने, समानुपातिकतर्फको मतगणना परिणाम घोषणा जसा प्रक्रिया अघि बढाउने जिम्मा शेरबहादुर देउवा प्रधानमन्त्री भएको सरकारले दिरैछ ।

प्रदेश नं. ७




#Article 383: वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान (639 words)


वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान () स्वशासित, आत्मनिर्भर स्वास्थ्य विश्वविद्यालय हो। यो पूर्वी नेपालाः सुनसरी जिल्लाः धरान नगरपालिका मा सन् १९९३ मी स्थापना भयाः हो। वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान मी अइल स्नातकोत्तर, स्नातक, और विश्वविद्यालय प्रमाणपत्र कार्यक्रमअन सञ्चालन मी छन्। येइ का ७०० शैय्याः शिक्षण अस्पतालाः सङ्ङै चार कलेजअन छन्: मेडिकल, डेण्टल, नर्सिङ, रे सामुदायिक स्वास्थ्य। बी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान ऐन २०४९ (१९९३) ले येइ लाइ स्नातक, स्नातकोत्तर, डक्टरेट डिग्री रे और प्रमाणपत्र तह कि पढ़ाइ खिलाइ अनुमति दीराइछ।

वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान १९९३ माइ स्थापना होइबर सन् १९९८ माइ स्वास्थ्य विश्वविद्यालयका रूप माइ परिणत भयाऽ हो। मुलुक खिलाइ आवश्यक जनशक्ति को उत्पादन अद्दोइ स्वास्थ्य क्षेत्र माइ आत्मनिर्भर हुन्या उद्देश्य लाई प्राप्त अद्द्या क्रम माइ शुरू अरियाऽ एम.बी.बी.एस. शिक्षण कार्यक्रम ऐल सम्म आइपुगन्ज्याँ एम.एम.बी.बी.एस. लगायत बी.डीं.एस., बी.एस्सी. नर्सिंंग, प्रमाणपत्रतह नर्सिङ, व्याचलर अफ नर्सिङ, बी.एम.एल.टी, बी.एस्सी.एम.आई.टी.रे विभिन्न विषयअन माइ पोष्टग्राजुएट जस्याँ कि एम.डी.एम.एस., एम.डी.एस., एम.एस्सी. नर्सिङ, एम.पी.एच, डीएम/एमसीएच, फेलोसिप इन इमर्जेन्सी मेडिसिन, एम.डी.एच. कार्यक्रमअन माइ पठनपाठन शुरू होइरैछ।  

वी.पी. कोईराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान बीजारोपणको ऐतिहासिक क्षण सम्बत् २०४७ साल फागुन ३ गते (फेब्रुअरी  १५, १९९१) हो। तै दिन बिराटनगर माइ आयोजित यक सार्वजनिक सभा माइ नेपाल भ्रमण माइ रयाऽ तत्कालिन भारतीय प्रधानमन्त्री श्री चन्द्रशेखर ले येइ संस्था खडा अद्दाइ भारतीय सहयोग प्राप्त हुन्या बचन दिया पछा स्व. प्रधानमन्त्री गिरीजा प्रसाद कोइराला का भारत भ्रमण का अवसर माइ भारत नेपाल उच्चस्तरीय कार्य दल ले नेपाल माइ भूतपूर्व प्रधानमन्त्री स्व. विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला का नाउँ बठेइ यक मेडिकल कलेज स्थापना अद्दाइ सहमति जणायो। प्रतिष्ठान लाई स्वशासित संस्था का रूप माइ संचालन अद्दाइ संसद ले २०४९ माघ ५ गते (१८ जनवरी १९९३) वी.पी. कोइराला स्वास्थ्य बिज्ञान प्रतिष्ठान ऐन पारित अर्यो रे पुइ नेपाल रे भारत का प्रधानमन्त्रीअन हताँ १० मार्च १९९४ का दिन प्रतिष्ठान लाई ३५० शैया को यक अस्पताल रे ५० जना लाई स्थान दिन सकीन्या मेडिकल कलेज बनौनाइ सहमतिपत्र माइ हस्ताक्षर भयो। तत्कालिन प्रधानमन्त्री गिरिजा प्रसाद कोइराला ले १९ अक्टोबर १९९४ माइ ३५० शैया अस्पताल को निर्माण को शिलान्यास का सङ्ङै एम.बी.बी.एस कक्षा संचालन को शुभारम्भ लगै अरिराइथ्यो।

तत्कालिन श्री ५ को सरकारले सन् १९९३ जुलाई १६ का दिन १५० शैया क्षमताको पूर्वान्चल क्षेत्रीय अस्पताल प्रतिष्ठानलाई हस्तान्रण गरेपश्चात प्रतिष्ठानले आई.सि.यु, सि.सि.यु र अव्जर्वेशन लगायत बढाएर २१० शैया थप गरेर अस्पताल संचालनमा ल्यायो । नयां अस्पताल भवनको निर्माणपछि अस्पतालको क्षमता ६ सय ४६ शैया पुगेको छ । यी ६ सय ४६ शैयालाई अस्पतालले स्थानीय आवश्यकताका आधारमा विभिन्न रोगका लागि बैज्ञानिक ढंगले विभाजित गरेको छ ।

सन् २०१३ बठेई प्रतिष्ठानले विभिन्न नौला कार्यक्रमअनम‍ी पठनपाठन शुरी अरिसकिराइछ:

क) विभिन्न विषयाः डीएम/एमसीएच कोर्सअन  :

ख) फेलोसिप इन इमर्जेन्सी मेडिसिन

ग) एमडी इन हस्पीटल एडमिनिष्ट्रेसन (एमडीएचए)

प्रतिष्ठान बठेइ संचालित एम.बी.बी.एस. कार्यक्रम लाइ नेपाल, श्रीलंका रे भारत का मेडिकल काउन्सिलअन हताँ पूर्ण मान्यता प्रदान अरीरैछ। प्रतिष्ठानोः शैक्षिक कार्यक्रम विश्वविद्यालय संगठन बठेइ प्रकाशित चिकित्साशास्त्र अध्ययन संस्थान सम्बन्धी विश्व-निर्देशिकामी दर्ता होइरैछ। 

स्नातकोत्तर कार्यक्रमअन (एम.डी./एम.एस., एम.एस्सी) सन् १९९९ बठेइ शुरू भयाऽ हुन। सप्पै कोर्सअन एम.डी./एम.एस., एम.एस्सी रे एम.पी.एच. लाइ नेपालाः सम्बन्धित काउन्सिल बठेइ रे एम.डी./एम.एस. कोर्स (एनेस्थेसियोलोजी, डर्माटोलोजी एण्ड भेनेरोलोजी, अर्थोपेडिक्स, पिडियाट्रिक्स, शल्य चिकित्सा, रेडियोलोजी, मानसिक, नाक कान घाँटी, मेडिसिन, फार्माकोलोजी रे स्त्रीरोग तथा प्रसुति)अन भारताः मेडिकल काउन्सिल अफ ईन्डिया बठेइ मान्यता प्राप्त होइरैछ।

सन् १९९९ माइ बी.डी.एस. (व्याचलर अफ डेन्टल सर्जरी) रे विभिन्न विषयअन जस्याँकि कन्जर्भेटिभ डेन्टिस्ट्री रे इन्डोडोन्टिक्स, ओरल रे मेक्सिल्लोफेसियल सर्जरी, पेरियोडोन्टोलोजी रे ओरल इम्प्लान्टोलोजी, पिडोडोन्टिक्स रे प्रिभेन्टिभ डेन्टिस्ट्री, प्रोस्थोडोन्टिक्स रे अर्थोडोन्टिक्स एम.डी.एस. (मास्टर अफ डेन्टल सर्जरी) कार्यक्रम माइ सन् २०११ बठेइ कक्षा संचालन हुनोइ आइरैछ। 

१ अगष्ट १९९६ माइ प्रतिष्ठान ले चार वर्षे बी.एस्सी.नसिङ, प्रमाणपत्र तह नर्सिङ रे व्याचलर इन नर्सिङ माइ क्रमशः सन् १९९९ रे २०१० माइ कक्षा सञ्चालन प्रारम्भ गर्यो तर सन् २०१५ बठेइ प्रमाणपत्र तह नर्सिङ लै व्याचलर इन नर्सिङ माइ भर्ना प्रकृया बन्द गरिराइछ। विभिन्न विषयअन जस्याँकि कम्युनिटी हेल्थ नर्सिङ, साइकियाट्री नर्सिङ, म्याटर्नल हेल्थ नर्सिङ, चाइल्ड हेल्थ नर्सिङ रे मेडिकल सर्जिकल नर्सिङ माइ एम.एस्सी नर्सिङ का कक्षाअन सञ्चालन हुनाइ आइर्यान।

सन् २००५ मी स्कूल अफ पव्लिक हेल्थ एणड कम्युनिटी मेडिसिन को स्थापना भयो रे उसै वर्ष बठेइ २ वर्षे एम.पी.एच. (मास्टर इन पव्लिक हेल्थ) कक्षा संचालन हुनोइ आइरैछ।




#Article 384: नारिश्वर गौतम (107 words)


नारिश्वर गौतम द्वन्द्व कालमी बेपत्ता गरिएका एक जना माओवादी कार्यकर्ता हुन् । उनरो जन्म २०१५ साल पुस ५ गते कपिलवस्तु जिल्लाको पटना गाविस वार्ड नं. ५ मी भयाअ हो । उनरा बाबुको नाम तुलसीराम गौतम हो । उनरी पत्नीको नाम दिलकुमारी गौतम हो । उनरा २ छोरा रे १ छोरी छन् । नेकपा माओवादीका कार्यएकार्ता नारिश्वर गौतमलाई ०५८ भदौ १ गते शाही नेपाली सेनाको टोलीले नियन्त्रणमी लिएकोमा उनको अवस्था अज्ञात छ । पाल्पा जिल्ला दोभान गाविसमी नेकपा माओवादी र तत्कालीन सुरक्षाकर्मीसँग भएको दोहोरो भिडन्तपछि सेनाले नियन्त्रणमी लिएकोमा हालसम्म उनको अवस्था अज्ञात रहेको छ । पीडित परिवारलाई सरकारले रू ५००००० राहत सहयोग उपलब्ध गराएको छ ।  

पुरनप्रसाद चौधरी




#Article 385: खिमबहादुर केसी (103 words)


खिमबहादुर केसी द्वन्द्व कालमी मारियाका एक जना साधारण व्याक्ति हुन् । उनरो जन्म २०११ साल साउन १८ गते दाङ जिल्लाको हलवार गाविस वार्ड नं.३ कालाखोला टोलमी भयाअ हो । उनरा बाबुको नाम दुर्गा बहादुर केसी रे ईजाको नाम सुन्तली केसी हो ।उनरी पत्नीको नाम सावित्रा केसी हो । उनरा २ छोरा रे २ छोरी छन् । ४४ वर्षीय खिमबहादुर केसी २०६० साल चैत १९ गते आँखा अस्पतालमी उपचार गरीवर घर फर्कीरहेका समयमी दुईजनाको अज्ञात समूहले खुकुरी प्रहार गरी घाइते भएयाअले २०६० चैत २९ गते भेरी अस्पतालमी मृत्यु भयाथ्यो । आश्रितअनलाई जीविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासान कार्यालयकले  रु. ५००००० क्षतिपुर्ती उपलब्ध गरायअथ्यो । 

वेगराज बस्नेत




#Article 386: प्रेमबहादुर वली (101 words)


प्रेमबहादुर वली द्वन्द्ध कालआ बेला मारियाका एक प्रहरी जवान हुन् । उनरो जन्म २०३० साल असौज २१ गते दाङ जिल्लाको नारायणपुर गाविस वार्ड नं. १ पाथरकोटे टोलमी भयाअ हो । उनरा बाबुको नाम तेज बहादुर वली रे इजाको नाम सुवित्रा वली हो । उनरी पत्नीको नाम पार्वती वली हो । उनरा २ छोरा रे २ छोरी छन् । २९ वर्षीय प्रहरी जवान प्रेमबहादुर वलीको २०५९ साल जेठ १३ गते रोल्पा जिल्लाबठे घर आउन लाग्याका समयमी प्युठान जिल्लामी अपहरण गरीवर एमाओवादीले सोही दिन हत्या गर्या थ्या । आश्रितअनलाई जीविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासान कार्यालयले रु. ७५०००० रकम उपलब्ध गराएअ थ्यो ।  

मधुकुमार वली




#Article 387: प्रेमबहादुर थापा (111 words)


प्रेम बहादुर थापा द्वन्द कालआ बेला मारियाका एक जना प्रहरी जवान हुन् । उनरो जन्म २०३० साल  मङ्शिर ४ गते दाङ जिल्लाको घोराही नगरपालिका वार्ड नं.: ११  ज्योतिपुञ्ज टोलमी भयाओ हो । उनरा बाबुको नाम चम्फा सिंह थापा र इजाको नाम मनीदेवी थापा हो । उनरी पत्नीको नाम वसन्ता कुमारी थापा हो ।  उनरी १ छोरी छन् । २८ वर्षीय प्रहरी जवान प्रेम बहादुर थापाको २०५८ साल फागुन ८ गते इप्रका सल्यान जिल्लाको सितलपाटीमी एमाओवादीसँग भयाको दोहोरो भिडन्तमी पडिवर घाइते भएको रे उपचारइ निम्ती काठमाण्डौ लियाआ बेला उपचारआ क्रममी २०५८ फागुन ९ गते मृत्यु भयाको हो । आश्रितनलाई जीविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासान कार्यालयले रु. ७५०००० रकम उपलब्ध गरायथ्यो ।   

शरदकुमार चौधरी




#Article 388: वुद्धीराम नेपाली (105 words)


वुद्धिराम नेपाली द्वन्द्व कालका समयमी शहिद भयाका एक जना माओवादी पत्रकार हुन् । उनरो जन्म २०२० साल बैशाख १ गतेका दिन दाङ जिल्लाको तुलसीपुर नगरपालिका वार्ड नं. ५ सृजनाटोलमी भयाऽ हो । उनरा बाबुको नाम तुलाराम सार्की रे ईजाको नाम पवित्रा सार्की हो । उनरी पत्नीको नाम पार्वती नेपाली हो । उनरा १ चला रे १ चेली छन् । २०५८ साल जेठ १३ गते फूलवारी गाविस रानियापुरमी माओवादीका कार्यक्रममी सुरक्षाकर्मीअनले उनको हत्या गर्याका थ्या । घटना भयाको दुई महिना पाछा थाहा भयाकोले कसरी भयो रे घटनाको तथ्य थाहा भयाकोनाईं । आश्रितअनका जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रसाशन कार्यालय बठेइ क्षतिपूर्ती रु. ५००००० उपलब्ध गराइयाकोथ्यो ।  

मतबहादुर पुन




#Article 389: कालीचरण चौधरी (102 words)


कालीचरण चौधरी द्वन्द्व कालका समयमी मारियाका एक जना कृषक हुन् । उनरो जन्म २०३७ साल माघ १ गतेका दिन दाङ जिल्लाको उरहरी गाविस वार्ड नं. ४ क्वाङ्गीमी भयाऽ हो । उनरा बाबुको नाम भुक्ला चौधरी रे ईजाको नाम संस्था चौधरी हो । उनरी पत्नीको नाम यमकुमारी चौधरी हो । उनरा १ चेला छन् । २१ वर्षीय कालिचरण चौधरीलाई सेनाले चौधरीका ससुराको हत्या गरिबर घरतर्फ आउनलाग्दा गाउँका व्यक्तिअनले भाग भाग भन्दाइ दगुड्डा पछाडिबठेइ नेपाली सेनाले गोली हानीबर हत्या गरेर लास गाउँलेले घरमी ल्याए पश्चात घरपरिवारलाई जानकारी भयाऽथ्यो । आश्रितअनका जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रसाशन कार्यालय बठेइ क्षतिपूर्ती रु. ५००००० उपलब्ध गराइयाकोथ्यो ।  

कुलबहादुर सुवेदी




#Article 390: कुलबहादुर सुवेदी (107 words)


कुलबहादुर सुवेदी द्वन्द्व कालका समयमी मारियाका एक जना प्रहरी हवल्दार हुन् । उनरो जन्म २०२५ साल बैशाख २ गतेका दिन दाङ जिल्लाको घोराही नगरपालिका वार्ड नं. १० रतनपुरमी भयाको हो । उनरा बाबुको नाम मेघराज सुवेदी रे ईजाको नाम कलावती सुवेदी हो । उनरी पत्नीको नाम गोमा सुवेदी हो । उनरा १ चेला रे २ चेली छन् । ३६ वर्षीय कूल बहादुर सुवेदीलाई २०६१ साल बैशाख २६ गते घर विदामी आएको बेलामी राती १ बजेतिर ५०/६० जनाको समूहमी आयाऽ माओवादी कार्यकर्ताअनले अपहरण गरीबर घरदेखी दक्षिण खेतमी हतियार प्रहार गरि हत्या गर्याथ्या । आश्रितअनका जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रसाशन कार्यालय बठेइ क्षतिपूर्ती रु. ७५०००० उपलब्ध गराइयाकोथ्यो ।  

हेमराज डाँगी




#Article 391: राकेश श्रेष्ठ (106 words)


राकेश श्रेष्ठ द्वन्द्व कालका समयमी मारियाका एक जना नेपाली सेना हुन् । उनरो जन्म २०२० साल अषाड १५ गतेका दिन काठमाडौं जिल्लाको काठमाण्डौ महानगरपालिका वार्ड नं.१५ डल्लुमी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम राजेन्द्रकुमार श्रेष्ठ रे ईजाको नाम गंगादेवी श्रेष्ठ हो । उनरी पत्नीको नीमा नकर्मी श्रेष्ठ हो । उनरा १ चेला रे १ चेली छन् । बर्दिया राष्टिय निकुञ्जका सेनानी ३८ वर्षीय राकेश श्रेष्ठको २०५८ साल चैत २४ गते दिउँसो गस्तिमी जीपमी हिंडेका अवस्थामी बर्दिया जिल्लाको ढोढरी गाविस-९ खाता रेन्जरपोष्टमी माओवादीद्धारा विच्छ्याइयाको विधुतीय धरापमी पडिवर मृत्यु भयाको थ्यो । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ रु. ७५०००० क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराया‌‍ऽ थ्यो । 

कमल पोखरेल




#Article 392: कमल पोखरेल (102 words)


कमल पोखरेल द्वन्द्व कालका समयमी मारियाका एक जना प्रहरी जवान हुन् । उनरो जन्म २०३२ साल भदौ १० गतेका दिन काठमाडौ जिल्लाको काठमाण्डौ महानगरपालिका वार्ड नं.७ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम लालबहादुर पोखरेल हो । उनरी पत्नीको नाम तारा पोखरेल हो । उनरा १ चेला छन् । प्रहरी जवान २६ वर्षीय कमल पोखरेलको २०५८ साल फागुन २९ गते सिन्धुपाल्चोक जिल्ला साँगाचोक गाविस ९ पोखरे भन्ने ठाउँमी प्रहरी चढेको बा १ झ ४८९६ नम्बरको जीप माओवादीले थापेको विद्युतीय धरापमी पड्डाइ उनरो मृत्यु भयाको थ्यो । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ रु. ७५०००० क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराया‌‍ऽ थ्यो । 

सन्तोषी धामी




#Article 393: तेजमान विश्वकर्मा (111 words)


तेजमान विश्वकर्मा द्वन्द्व कालका समयमी बेपत्ता बनाइयाका एकजना विद्यार्थी हुन् । उनरो जन्म २०२९ साल अषाड १६ गतेका दिन सिन्धुली जिल्लाको हतपते गाविस वार्ड नं.४ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम जगतमान विश्वकर्मा रे ईजाको नाम सनौलीमाया विश्वकर्मा हो । ३१ वर्षीय तेजमान विश्वकर्मालाई २०६० मंसिर १० गते काठमाडौं स्थित चावहिल बठेइ सुरक्षाकर्मीले गिरफ्तार गरीबर बेपत्ता बनायाऽ थ्या । त्याँ अघि १५ महिना उनि जेल बसिबर घर आयाको रे घरबठेइ काठमाण्डौ गयादेखि अहिलसम्म घरमी कुनै सम्पर्क नभएको पीडितकी ईजा सुनौलीमायाले बताइन् । उनले अहिलसम्म काजक्रिया केही पनि नगरियाको रे आउने आशामी बस्याको बताइन् । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ रु. ५००००० क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराया‌‍ऽ थ्यो । 

सुखलिया थारु




#Article 394: सुखलिया थारु (127 words)


सुखलिया थारु द्वन्द्व कालका समयमी बेपत्ता बनाइयाका एक जना कृषक हुन् । उनरो जन्म २०३३ मा भयाऽ हो । उनी बर्दिया जिल्लाको मनाउ गाविस वार्ड नं. ३ मनाउमी बसन्थ्या । उनरा बाबुको नाम मोहनलाल थारु हो । उनरी पत्नीको नाम फुलकेशरी थारु हो । उनरी ३ चेली छन् । २६ वर्षीय सुखलिया थारुलाई २०५९ असोज २२ गते डेउढाकला गाविस ३ शान्तिनगरमी मुक्त कमैयाको मामला गएका जग्गामी घर बनाई बस्दै आएका बेला राती सुतिरहेको अवस्थामी शाही नेपाली सेनाको टोलीले नियन्त्रणमी लिईबर वेपत्ता बनाया । लोग्नेलाई सेनाले वेपत्ता बनायापाछा पन फुलकेशरी थारुले आफ्नै घर मनाउ आई अर्को विवाह गरिन् । पीडित परिवारले सुखलियालाई मगरगडी र रम्भापुरमी रहेका सेनाको टोलीले वेपत्ता बनायाको भण्या । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ रु. ५००००० क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराया‌‍ऽ थ्यो । 

धनजीत कामी




#Article 395: बुद्धिराम थारु (116 words)


बुद्धिराम थारु द्वन्द्व कालका समयमी अपाङ्ग भएका एकजना माओवादी कार्यकर्ता हुन् । उनरो जन्म २०४० साल चैत २९ गते बर्दिया जिल्लाको बनियाभार गाविस वार्ड नं. २ कुशुमडाँडामी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम वामदेव थारु रे ईजाको नाम वोनया थारु हो । उनरी पत्नीको नाम चुनिया थारु हो । उनरा ४ चेली छन् । २७ वर्षीय बुद्धिराम थारुको दाहिने हातोऽ हत्केलो बनियाभार गाविस ४ नारायणपुरमी स्थानिय व्यक्तिका घरमी बम राखिबर बस्याऽ बेला नानतिनअनले बम चलाई दिदाँ विष्फोट हुने अवस्थामी पुग्याऽ हुनाले मानविय रे भौतिक क्षति हुनबठेइ जोगाउन सकेट बम हातले समातिबर फाल्न लाग्दा विष्फोट भई हात गुमाई अपाङ भया । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ रु. ५००००० क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराया‌‍ऽ थ्यो । 

ऋषिराम वली




#Article 396: ऋषिराम वली (107 words)


ऋषिराम वली द्वन्द्व कालका समयमी मारियाका एक प्रहरी जवान हुन् । उनरो जन्म दाङ जिल्लाको धर्ना गाविस वार्ड नं. ७ नैनवारमी भयाऽ हो । उनी दाङ जिल्लाको ढिकपुर गाविस वार्ड नं. ३ दुन्दालिङ्गमी बसन्थ्या । प्युठान जिल्लाम पड्ड्या रम्दी प्रहरी चौकीमी उनरो जागिरी थ्यो । उनरा बाबाको नाम मिन बहादुर वली रे ईजाको नाम पिमा वली हो । उनरी पत्नीको नाम कमला वली हो । प्रहरी जवान ऋषिराम वलीको २०५८ साल जाठ २४ गते राती गस्ती गयाऽ समयमी रम्दी गाविसको देविस्थान भन्न्या स्थानमी माओवादीले थाप्याको विद्युत्तीए धरापमी पडिबर मृत्यु भयाथ्यो । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ रु. ५००००० क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराया‌‍ऽ थ्यो । 

पोषणबहादुर बस्नेत




#Article 397: कृष्ण न्यौपाने (110 words)


कृष्ण न्यौपाने द्वन्द्व कालका समयमी मारियाका एक जना कृषक हुन् । उनरो जन्म २०३९ बैशाख १ गतेका दिन बर्दिया जिल्लाको खैरी चन्दनपुर गाविस वार्ड नं. ९ कर्मोनीमी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम देबिलाल न्यौपाने रे ईजाको नाम जानकी न्यौपाने हो । २० वर्षीय कृष्ण न्यौपानेलाई शाही नेपाली सेनाको टोलीले माओवादीका आरोपमी २०५९ कार्तिक ३ गते सुत्याऽ अवस्थामी नियन्त्रणमी लिइबर नजिकै भारतका जंगलमी लगिबर गोली प्रहार गरी हत्य गर्याथ्या । आफन्तले उनरो लास ६ दिनपाछा भारतको जंगलमी फेला पाड्या । उनीसँगै सोही ठाउँका छुन्दुवा थारु रे प्रभा लामिछानेको पनि हत्या भयाऽ थ्यो । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ क्षतिपूर्ति रु. ५००००० रकम उपलब्ध गराइयाको थ्यो ।  

दिपक रोक्का




#Article 398: मोहनबहादुर शाह (105 words)


मोहनबहादुर शाह द्वन्द्व कालका समयमी मारियाका एक जना प्रहरी हवल्दार हुन् । उनरो जन्म २०२७ साल पुष २६ गते बर्दिया जिल्लाको गुलरिया नगरपालिका वार्ड नं. ८ अस्पताल रोडमी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम लालबहादुर शाह रे ईजाको नाम शुसीला शाह हो । उनरी पत्नीको नाम शोभा शाही हो । उनरा १ चेला छन् । ३१ वर्षिय मोहन बहादुर शाह जुम्ला जिल्लाको तलीउम गाबिस १ रे २ को बिचमी श्रीढुङ्गा रे लामा गाबिसको सिमानामी रह्याको उमजाडामी २०५८ फागुन २१ गते माओवादी समूहको दोहोरो भिडन्तमी मृत्यु भयाऽ थ्यो । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ क्षतिपूर्ति रु. ७५०००० रकम उपलब्ध गराइयाको थ्यो । 

मितेन्द्रबहादुर शाह




#Article 399: मितेन्द्रबहादुर शाह (104 words)


मितेन्द्रबहादुर शाह द्वन्द्व कालका समयमी मारियाका एक जना प्रहरी हुन् । उनरो जन्म २०३४ साल अषाड ३ गतेका दिन बर्दिया जिल्लाको गुलरिया नगरपालिका वार्ड नं. ८ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम लालबहादुर शाह रे ईजाको नाम शुसीला शाह हो । उनरी पत्नीको नाम शिला शाह हो । उनरा २ चेला छन् । २७ बर्षीय मितेन्द्रबहादु शाह को २०६० साल कार्तिक ९ गते नवलपरासी जिल्लाको सुनवल ६ सुनवल बजार नजिक वरगनाथ प्रहरी चौकीमी माओवादी को शसस्त्र समुहले आक्रमण गर्दा भएको दोहोरो भिडन्तमी पडिबर मृत्यु भयाथ्यो । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ क्षतिपूर्ति रु. ७५०००० रकम उपलब्ध गराइयाको थ्यो । 

लालबहादुर थारु




#Article 400: लालबहादुर थारु (109 words)


लालबहादुर थारु द्वन्द्व कालका समयमी बेपत्ता गरियाका एक जना साधारण व्याक्ती हुन् । उनरो जन्म २०२७ साल बर्दिया जिल्लाको ढोढरी गाविस वार्ड नं. ३ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम अगानु थारु रे ईजाको नाम भोजसनी थारु हो । उनरी पत्नीको नाम दशनी थारु हो । उनरा २ चेली छन् । लालबहादुर थारुलाई २०५९ असार १३ गते राती घरमी बसीहेका अबस्थामी माओवादीले कब्जामी लिइबर आफै सँ‌ग लग्या । पीडीत परीवारका अनुसार पीडीत लालबहादुरलाई पद्नाहा गाबिस सम्म लगेको थाहा भयाको तर त्यहाँबठेई कहाँ लग्या क्या गर्या भन्न्या केही थाहा भयाको नाइथिन् । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ क्षतिपूर्ति रु. ५००००० रकम उपलब्ध गराइयाको थ्यो । 

जिउलाल थारु




#Article 401: जिउलाल थारु (124 words)


जीउलाल थारु द्वन्द्व कालका समयमी माओवादीले अपाङ्ग बनायाका एक जना राजनिती कार्यकर्ता हुन् । उनरो जन्म २०१५ साल जेठ १५ गते बर्दिया जिल्लाको नयाँगाउँ गाविस वार्ड नं. १ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम रामाश्रे थारु रे ईजाको नाम सुन्तली थारु हो । उनरी २ पत्नी मध्य एकको नाम प्यारी थारु रे अर्कीक‍ो नाम शान्ती थारु हो । उनरा ४ चेला रे ३ चेली छन् । ५२ का जीउलाल थारुलाई २०५५  साल जेठ १५ गते घरमै बसीरहेका बेला माओवादीको समुहले आफ्नो पार्टी बिरुद्ध सुराकी गरेको भन्दै लाठी प्रहार गरीबर हातखुट्टा साथै शरीरको बिभिन्न भागमी कुटपीट गरीबर घाइते बनाया ।  उनको उपचार भयापन हातखुट्टा सुक्याका छन् । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ क्षतिपूर्ति रु. ५००००० रकम उपलब्ध गराइयाको थ्यो । 

अनिल विश्वकर्मा




#Article 402: अनिल विश्वकर्मा (101 words)


अनिल बिश्वकर्मा द्वन्द्व कालका समयमी अपाङ्ग भयाऽ एक जना माओवादी जनसेना हुन् । उनरो जन्म २०४४ साल माघ १ गते कालिकोट जिल्लाको मान्माखाडाचक्र गाविस वार्ड नं. २ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम धनरुप बि क रे ईजाको नाम केला बि क हो । उनरी पत्नीको नाम नैनसरा बि क हो । उनरा १ चेला छन् । माओवादी सेना १८ वर्षिय अनिल बिश्वकर्मा २०६२ साल माघ १७  गते कास्की जिल्लाको लामाचौरमी भयाको दोहोरो भिडन्तमी गोलि लागीबर उनको बाँया खुट्टा नचल्न्या भयाको छ । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ क्षतिपूर्ति रु. ५००००० रकम उपलब्ध गराइयाको थ्यो । 

सुरेन्द्रबहादुर सिंह




#Article 403: पदमबहादुर खड्का (106 words)


पदमबहादुर खड्का (सुवास) द्वन्द्व कालका समयमी अपाङ्ग भयाका एक जना माओवादी जनसेना हुन् । उनरो जन्म २०३२ साल जेठ १३ गते कालिकोट जिल्लाको सिपखाना गाविस वार्ड नं. ५ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम हरीबहादुर ख‍ड्का रे ईजाको नाम बेलकोसा खड्का हो । उनरी पत्नीको नाम मिना खड्का हो । उनरा २ चेला छन् । २५ वर्षीय माओवादी सेना पदमबहादुर खड्काको २०५७ साल चैत २४ गते दैलेख जिल्लाको नौमुले गाविसस्थित नौमुले प्रहरी चौकी आक्रमणका क्रममी भयाको दोहोरो भिडन्तमी प्रहरीको गोली लागीबर बाँया आँखा फुट्यो रे दाँया खुट्टा नचल्न्या भयाऽछ । आश्रितअनलाई जिविकोपार्जनका निउँती जिल्ला प्रशासन कार्यलय बठेई क्षतिपूर्ती रु. ५००००० उपलब्ध गराइयाऽथ्यो । 

चेतन सिग्देल




#Article 404: धर्मराज प्याकुरेल (100 words)


धर्मराज प्याकुरेल (धिरेन्द्र) द्वन्द्व कालका समयमी अपाङ्ग भयाऽ एक जना माओवादी जनसेना हुन् । उनरो जन्म २०४० साल कात्तिक ५ गतेका दिन मुगु जिल्लाको धैनकोट गाविस वार्ड नं. १ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम स्वर्ण प्रसाद प्याकुरेल रे ईजाको नाम मोतीऊ प्याकुरेल हो । उनरी पत्नीको नाम धनदेवी प्याकुरेल हो । वर्ष २० का धर्मराज प्याकुरेल धिरेन्द्र २०६० चैत्र ७ गते म्याग्दी जिल्लाको अर्थुङ्गे गाबिसको बेनी बजारमी भयाऽ दोहोरो भिडन्तमी गोली लागीबर दाहीने हीपमी बस्न नसक्न्या भयाऽछ रे दाहीने हात नचल्न्या भयाऽछ ।आश्रितअनका जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रसाशन कार्यालय बठेइ रु. ५००००० क्षतिपुर्ती उपलब्ध गरायाको थ्यो । 

चन्द्रबहादुर रावत




#Article 405: जुने बिश्वकर्मा (100 words)


जुने बिश्वकर्मा द्वन्द्व कालका समयमी अपाङ्ग भयाऽ एक जना माओवादी जनसेना हुन् । उनरो जन्म २०४० साल फागुन २ गतेका दिन डोल्पा जिल्लाको नर्कु गाविस वार्ड नं. ७ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम कर्मा बि क रे ईजाको नाम लक्ष्मी बि  क हो । उनरी पत्नीको नाम निसा रोकाया हो । माओवादी सेना २० वर्षिय जुने बिकको २०६० साल जेठ २ गते म्याग्दी जिल्लाको सदरमुकाम बेनीमी भयाऽ दोहोरो भिडन्तमी सुरक्षा कर्मीको गोलिले जिबडाको आधाभाग गुम्याऽ छ रे अनुहार पन कुरुप बन्याऽछ । आश्रितअनका जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रसाशन कार्यालय बठेइ रु. ५००००० क्षतिपुर्ती उपलब्ध गरायाको थ्यो । 

रुपसरा बुढा




#Article 406: शिवप्रसाद तिवारी (170 words)


शिवप्रसाद तिवारी द्वन्द्व कालका समयमी शहिद भयाऽ एक जना माओवादी कार्यकर्ता हुन् । उनरो जन्म २०१२ साल बैशाख १ गतेका दिन बाँके जिल्लाको पुरैनी गाविस वार्ड नं. २ नहरपुरुवामी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम चन्द्रिकाप्रसाद तिवारी रे ईजाको नाम विधावती वाहुनी हो । उनरी पत्नीको नाम ज्योतिप्रभा कुमारी वाहुनी हो । उनरा २ चेला रे २ चेली छन् । ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌५० वर्षीय शिवप्रसाद तिवारीको २०६२ साल साउन २९ गते माओवादीलाई संरक्षण दियाको आरोपमी प्रतिकार समूहका व्यक्तिले लक्ष्मणपुर गाविस ९ गंगापुरमी तरवारले हानिबर हत्या गर्या । तिवारीका दुवै हात रे दुवै खुट्टा काटिबर शरीरका अन्य भागमी समेत धारिलो हतियारले हानीबर हत्या गर्याका उनरा परिवारले भण्या । हत्या गरी लास गंगापुर गाँउ नजिक बाटामी फालेपन घरपरिवारलाई प्रतिकार समूहका व्यक्तिहरूले हेर्न जान दियानन् । त्यै दिन प्रतिकार समूहले उक्त ठाँउमी नरैनापुर गाविसका माओवादी कार्यकर्ता रामपारश शर्मासमेत पाँच जनालाई सँगै हत्या गर्याऽ थिया । हत्या गरियाका तीन जना महिला भाहिर जिल्लाका भयाका शिवप्रसादका चेला दुर्गा तिवारीले भण्या । आश्रितअनका जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रसाशन कार्यालय बठेइ रु. ५००००० क्षतिपुर्ती उपलब्ध गराइयाऽ थ्यो । 

रतन परियार




#Article 407: प्रेमराज भण्डारी (104 words)


प्रेमराज भण्डारी द्वन्द्व कालका समयमी अपाङ्ग भयाऽ एक जना माओवादी जनसेना हुन् । उनरो जन्म २०४२ साल असौज १४ गतेका दिन जुम्ला जिल्लाको देपालगाउँ गाविस वार्ड नं. ९ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम बिष्णु बहादुर भणडारी रे ईजाको नाम छत्रा भण्डारी हो । उनरी पत्नीको नाम निरु भण्डारी हो । उनरी १ चेली छन् । १८ वर्षीय प्रेम बहादुर भण्डारीको २०६० चैत्र ८ गते म्याग्दी जिल्लाको अर्थुङ्गे गाबिसमी भयाऽ माओवादी सेना र सुरक्षा कर्मि बिच भयाऽ दोहोरो भिडन्तमी गोली लागीबर दाँया खुट्टा नचल्न्या भयाऽ छ । आश्रितनलाई जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ रु. ५००००० क्षतिपुर्ती उपलब्ध गरायाऽ थ्यो । 

टिकाराम चौधरी




#Article 408: नेपाल का भाषाअन (290 words)


सन् २०११ का जनगणना अन्सारअ नेपाल मी १२३ भाषा मातृभाषाऽ रूप मी बोलीनान्। जेदा जसा भाषाअन इण्डो-आर्यन रे साइनो-तिबतन भाषा परिवार मी पड्डान्।.

नेपाल कि आधिकारिक भाषा नेपाली हो, शुरू मी खसकुरा रे पुइ गोर्खाली भँणिन्थ्यो। सन् २०११ का जनगणना अन्सारअ नेपाली भाषी को जनसङ्ख्या लगभग ४४.६% छ। मैथिली नेपाल को दोसरो सब है जेदा बोलीनेइ भाषा हो रे सन् २०११ का जनगणना अन्सारअ ११.५७% मान्सु मैथिली भाषा बोल्लान्।

नेपाल मी बोलीन्या भाषाअन मध्ये जेदा जसा भाषाअन देवनागरी लिपि मी लेखीनान् भँण्या केइकेइ भाषाअन कि आफुनी लिपि लै छ रे मूल लिपि रे देवनागरी दुएइ लिपि मी यिन भाषाअन लाइ लेखीन्या अरिन्छ।

१२३ भाषाअन मी है तीन चौथाइ नेपाल का मूल भाषाअन तिबेतो-बर्मन भाषा परिवार मी पड्डान्। येइ मी नेपालभाषा (नेवा) (काठमाण्डु कि मूल भाषा), लिम्बु, तामाङ, मगर रे विभिन्न सुनुवार रे राइ भाषाअन पड्डान्।.

नेपाल कि आधिकारिक रे साङ्ख्यिक रूप मी महत्वपूर्ण भाषा नेपाली भाषा इण्डो-आर्यन (इण्डिक) परिवार का इण्डो-यूरोपियन हँङा मी पड़न्छे रे येइ का सङ्ङै इण्डिक भाषाअन जनसङ्ख्या का हिसाब ले ७९% ओगट्टान् भँण्या तिबेतो-बर्मन भाषाअन को १८% हिस्सा छ। यद्दपि दुएइ भाषा परिवारअन का ज्यादातर भाषाअन बोल्ल्या मान्सुउन को सङ्ख्या भौत कम छ।

द्रविड़ भाषाअन [कुरुक्स बठेइ जँणायीनान् भँण्या अष्ट्रोएशियाली परिवार का मुण्डा भाषाअन सन्तालि रे मुण्डरि ले जँणायीनान्।

नेपाल कि स्वदेशी भाषाअन जो कि इंडिक, तिब्बतो-बर्मन रे और परिवारअन का मुख्य मुख्य भाषाअन छन् तनरा विस्तार है पैली कुसुण्डा भाषा जीवित थि, जो आज लगभग विलुप्त हुन्या अवस्था मी पुगिरैछ।

राष्ट्रीय उपयोग कि लेखा बनायियाऽ नेपाली साङ्केतिक भाषा का अलाबा नेपाल मैं कैयौं मूल गाउँ साङ्केतिक भाषाअन लै छन् जस्याँ कि झङ्कोट साङ्केतिक भाषा, जुम्ला साङ्केतिक भाषा, रे घान्द्रुक साङ्केतिक भाषा।

नेपाल का संविधान २०७२ का भाग १ (इ.सं. २०१५) ले नेपाल का भाषाअन का बारेमी यिन प्रावधानअन समावेश अरिराइछ:

(तनरा प्रतिशतअन को योग १०० हुन्छ भँणिबर माणीरैछ।)




#Article 409: सन्तोष लामा (139 words)


सन्तोष लामा नेपालाऽ यक प्रतिभाशाली गिदारा हुन्। उन नेपाली टेलिभिजन कार्यक्रम नेपाली ताराऽ दोसराऽ संस्कण सन् २००७ का विजेता लगै हुन्। भौती नेपाली चलचित्रअन मैं लगै गीद गायाऽ उनले ३ आफुनाइ गीद संग्रह बजार मैं लेइसकिराइछन् तन हुन् बटुवा, अम्बर रे अक्षता। उनरो जनम धादिङ जिल्लाऽ नौबिसे मैं भयाऽ हो। नौबिसेइ मैं आफुनि माध्यमिक शिक्षा सक्याऽ उन ले काठमाडौं का रत्न राज्य लक्ष्मी कलेज बठेइ सन् २००७ मी स्नातक शिक्षा अध्ययन गर्याऽ हुन्।

४० है बर्ता चलचित्र मैं आफुनो स्वर दी सक्याऽ उन ले बिर्खेलाई चिन्छस्, एकै छिनमा के भयो, रे मैले सोचे जस्तो लगायताऽ चर्चित गीद गाइराइछन्। लामा ले सन् २०१० मी उत्कृष्ठ नौला गिदारा (Best New Comer) का रूप मी अन्नपूर्ण पुरस्कार जितिराइछन् तस्याइँ सन् २०११ मी तामाङ चलचित्र पुरस्कार मी सर्वश्रेष्ठ पार्श्व गायकोऽ पुरस्कार पौनाइ सफल होइरैथ्या।

सन्तोष लामा ले गायाऽ केयि चर्चित गीदअन यिस्याँ छन्-




#Article 410: एलिस वाल्टन (107 words)


एलिस लोइस वाल्टन (जनम अक्टोबर ७, १९४९) अमेरिकी वालमार्ट स्टोर्स इङ्क कि सम्पति कि उत्तराधिकारिणी हन्। उन वालमार्ट का संस्थापकद्वय स्याम वाल्टन रे हेलेन वाल्टन कि चेलि हन्। सन् २०१८ मार्च तक्क वाल्टन सित $४६ बिलियन बराबरै सम्पति रैरैछ। उन ले लोरियाल कि उत्तराधिकारिणी फ्रयाङ्कोइज बेटेनकोर्ट मेयर्स लाइ पछा पाड़िबरे विश्व कि सबै है सेट महिला बनिरैछन्। समग्र मी उन विश्व कि सोलवाँ सेट व्यक्ति हुन्।

सन् २०१६ का सेप्टेम्बर मी जारी गरिया का यक प्रतिवेदन अन्सारअ उन ले $११ बिलियन है बर्ता को वालमार्ट को शेयर किनिराइछन्।

वाल्टन को जनम अमेरिका का न्यूपोर्ट मी भया को हो। उन ले अर्थशास्त्र रे वित्तशास्त्र मी ट्रिनिटी विश्वविद्यालय, टेक्सास है स्नातक उत्तीर्ण अरिन्।




#Article 411: अमिना जे मोहम्मद (153 words)


अमिना जे मोहम्मद (जनम २७ जुन १९६१) संयुक्त राष्ट्र सङ्घ कि पचाउँ उपमहासचिव तथा नाइजेरिया कि पूर्व वातावरण मन्त्री हन्। अमिना ले सशक्त विकास लक्ष्य का सङ्ङै दिगो विकास खिलाइ २०३० एजेन्डा अइतिर साद्दाइ महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह अरिराइथिन्।

उत्तर पूर्वी नाइजेरिया का गोम्बे राज्य बठेइ अमिना जे मोहम्मद प्रतिनिधित्व अरन्छिन्। उनरो जनम सन् १९६१ जुन २७ मी यक नाइजेरियाली पशु चिकित्सक रे ब्रिटिश नर्स का घर मी भया को हो। उनरि मौ का पाँच चेलिइन मी है उन सबै है जेठि हन्।

संयुक्त राष्ट्र सङ्घ का उप महासचिव का रूप मी आफनु पदीय भूमिका ग्रहण अद्दाइ खिलाइ उन ले सन् २०१७ फेब्रुअरी २४ का दिन नाइजेरियाली सङ्घीय कार्यकारी परिषद् बठेइ राजिनामा दीराइथ्यो। सन् २०१५ नोभेम्बर बठेइ सन् २०१६ डिसेम्बर सम्म उन ले नाइजेरिया का वातावरण मन्त्री का रूप मी काम अर्यो। मन्त्री का रूप मी उन ले जलवायु परिवर्तन सम्बन्धि विभिन्न प्रयास लाइ चालु राखिबरे प्राकृतिक वातावरण को रक्षा रे दिगो विकास खिलाइ संसाधनअन लाइ संरक्षण अद्दाइ उल्लेखनीय काम अर्यो।




#Article 412: च्योदर (140 words)


च्योदर खास अरिबरे नेपाल का उत्तरी हिमाली क्षेत्र मी बस्स्या शेर्पा जाति ला समुदाय मि बजायीन्या लोक बाजा हो। यो बाजा डमरू जसा आकार को हुन्छ। बौद्ध धर्म मी च्योदर रे डमरू लाई धार्मिक साधना का यक साधन का रूप मी लियीन्छ। च्योदर खैर तथा कोइराल जात का काठ मी मृग, घोरड़ या बाकरा कि छला मोडिबरे बनाइन्छ। गुम्बा का लामाअन मन्त्र उच्चारण अरन्ज्याँ सद्दीसद्धि यै बाजा बजौनाहान्।

तामाङ समुदाय मी मान्स मर्या पाछा बौद्ध धर्म का लामा गुरू बठै फो अरिबरे मृतक कि आत्मा रे शरीर छुटेइ सक्या पाछा मर्या का लास लाइ घर है बाइर या लास लाइ पोल्ल लैजना है पैली “च्योई” अनिवार्य गरीन्छ। मृतक का लास लाइ भूत/प्रेत लाइ दान दीबरे पुण्य आर्जन गद्द्या कार्य को माध्यम भँण्या को च्योई गद्दु हो। च्योई गद्द्या बेला मी लामाअन ले मच्यिग/ठोइमा, नाग्मो/माताकाली का को क्रोध धारण का स्वरूप मी च्योदर/डमरू रे कक्लिङ बाजा बाजा बजाइबरे नृत्य अभिनय अभिनय गद्द्या गद्दाहान्।




#Article 413: रानी राजेन्द्र लक्ष्मी (324 words)


महारानी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मी (? -सन् १७८५) शाहवंश कि रानी थिन् जन ले ८ वर्ष का नायबी काल मी नेपाल एकीकरण का दोसरा चरण लाइ अघा बड़ाइराइथिन्। उन पृथ्वीनारायण शाह का चेला प्रतापसिंह शाह कि पुतारि हन्। २३ वर्ष का उमर मी राजा बन्याऽ प्रतापसिंह शाह २५ वर्ष भया पछा मरीय्या तै पाछा राजेन्द्र लक्ष्मी ले चेला रणबहादुर शाह का नाउँ मी शासनभार समालिराइथिन्। यिन लाइ राजमाता राजेन्द्रलक्ष्मी लै भणीन्छ।

राजेन्द्र राज्य लक्ष्मी को जनम पाल्पा मी राजकुमारी का रूप मी भया को हो।

राजेन्द्र राज्य लक्ष्मी ले सन् १७७७ मी राजमाता का रूप मी शासनभार समालिराइथिन् भँण्या सन् १७७८ मी उन लाइ बन्दी बनायियाऽ थ्यो। १७७९ मी उन लाइ रिहा गरिया पाछा उन सन् १७८५ सम्म नेपाल कि नायबी शासक रैन्। तै समयावधि मी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मी का नेतृत्व मी सैनिक अभियान अन्तरगत कास्की, तनहुँ रे लमजुङ का राज्यअन नेपाल राज्य मी मिलायिया। 

राजमाता राजेन्द्र राज्य लक्ष्मी ले चौबीसे राज्य का संयुक्त आक्रमण लाइ विफल बनाइबरे नेपाल को ओड़ो कालीगण्डकी सम्म पुरेइराइथिन्। उन लाइ पृथ्वीनारायण शाह का एकीकरण अभियान ऐतिर बड़ौन्या कुशल प्रशासक का रुप मी हेरिन्छ। उन घोड़ा चड़िबरे युद्ध का मैदान मी लगै जनेइ अरन्थिन्। केइ इतिहासविद ले सैनिक अभियान बठै विजय अभियान ऐतिर बड़ौनुइ उनरा जीवन को उद्देश्य रयाऽ बतौनान्। पुइ लै उनरा कार्यकाल मी समस्याअन लै भौत थ्या। देवर बहादुर शाह सित कपालि का कारण उनरो दरबार भारदारिया षडयन्त्र रे हत्या हिंसा को थलो लै बन्न पुगिरैथ्यो।

महारानी राजेन्द्रलक्ष्मी नेपाल का इतिहास मी सम्भवतः सबै है शक्तिशाली नारी थिन्। राजेन्द्रलक्ष्मी लाइ नेपाल को पैल्ली वीराङ्गना माणिन्छ। बहादुर शाह प्रति उन ले गर्याऽ व्यवहार लाइ बिसरिबर हेद्या हौ भँण्या उन लाइ औलानु दिनेइ ठउर नाइ थेकीनि। पृथ्वीनारायण शाह का एकीकरण अभियान लाइ सफल पाड्डाइ उनरो अथक योगदान छ। यिन ले चौबीसे राज्यअन लाइ गोरखाली शक्ति को सङतोइ परिचय दीराइथिन्। कास्की, लमजुङ रे तनहुँ यिनराइ पाला मी नेपाल मा गाबीयाऽ हन्। 

वि.सं. १८४२ (सन् १७८५) मी क्षयरोग बठै महारानी राजेन्द्र राज्य लक्ष्मी को काठमाडौं का हनुमान ढोका दरवार मी मृत्यु भयो। 




#Article 414: गणेश बम (107 words)


गणेश बम द्वन्द्व कालका समयमी बेपत्ता बनाइयाऽ एक जना एमालेका कार्यकर्ता हुन् । उनरो जन्म २०२८ साल बैसाख १ गतेका दिन कैलाली जिल्लाको निगाली गाविस वार्ड नं. ६ मी भयाऽ हो । उनरा बाबाको नाम तारा सिंह बम रे ईजाको नाम धारुदेवि बम हो । उनरी पत्नीको नाम पदमा देवि बम हो । उनरा १ चेला रे १ चेली छन् । एमाले गाँउ कमिटी सचिव ३२ वर्षीय गणेश बहादुर बमलाई २०६० साल जेठ ५ गते माओवादी पार्टीमी नलाग्याका आरोपमी माओवादीले घरबठेइ अपहरण गरिफर बेपत्ता पार्याथ्या । उनरो हालसम्म पनी स्थिती सावृजनिक भयाऽ छैन । आश्रितनका जिविकोपार्जनका निउती जिल्ला प्रशासन कार्यालय बठेइ रु. ५००००० क्षतिपुर्ती उपलब्ध गरायथ्यो । 




#Article 415: डोटी राज्यको इतिहास (144 words)


प्राचीन डोटीराज्यको इतिहास लोमहर्षक छ | तो भौती ठुलो रे समृद्ध राज्य भया कुरा चिनिया यात्री हुयन सांग, इतिहास अनुसन्धानका अभियन्ता अठ्किन्सिन रे प्रो.टुची जस्ता विद्वान् ले आ-आफ्ना अभिलेखअनमी अभिव्यक्त रे उत्कीर्ण गर्याछन् | कुनै पनि राज्यको भाषा र संस्कृति स्वयंमा समृद्धिको   प्रवल परिचायक हो,त्यो राज्य वा राष्ट्रको | भारोपेली भाषाजतिको मूल श्रोत संस्कृत नै हो,त्यसैबाट प्राकृत हुँदै भाषाले आ-आफ्नो रूप अपनाउँदै गए |जब खसान प्रदेशबाट स्थानान्तरित हुँदै केही कपिला वा जत्था बाहिर निस्की  बिभिन्न नदीकिनार तथा उपयुक्त स्थलमा व्यवस्थित भएर राज्यको स्वरूप दिएर शासक र शासित वर्ग तयार हुँदै गयो |
शनैःशनैः प्रजातान्त्रिक तरिकाले राज्यका शासक चुनिने प्रथापनि रोजे | थुप्रै अनुसन्धाता वा इतिहासविद् का अनुसार छैठौँ शताब्दी भन्दा पूर्व नै डोटी राज्य स्थापित भैसकेको थ्यो खस-राज्यका रूपमी । खस शब्द समुदायको बोधक थियो | ब्राह्मण, क्षत्री, वैश्य, शूद्र आदि सबै खस कहालाइन्थे र प्रारम्भमा  त्यो समुदायको भाषा पनि खस नै भनिन्थ्यो |




#Article 416: २०१८ धनगढी प्रिमियर लिग (112 words)


२०१८ धनगढी प्रिमियर लिग धनगढी प्रिमियर लिग को दोसरो संस्करण हो ।  धनगढी मि आयोजना भैरइथ्यो । येई प्रतियोगितामी देश भरिका विभिन्न सहरका ६ टिम सहभागी भयाथ्या । ३१ मार्च देखि १४ अप्रिल सम्मअन धनगढी मि आयोजना भैरइथ्यो । येई प्रतियोगितामी देश भरिका विभिन्न सहरका ६ टिम सहभागी भयाथ्या । २०१८ धनगढी प्रिमियर लिगको उपाधी दोसरा पटक टिम चौराहा धनगढी जित्त्यु सफल भैरइथ्यो ।

धनगढी क्रिकेट लिगका सहभागि टिमअन

२०१८ को सिजनका लागि खेलाडिनको खाका २१ फेब्रुअरी २०१८ मि काठमाडौं मी सम्पन्न भयाथ्यो। देशभरीका १८५ खेलाडीनलाई ४ श्रेणी मि विभाजन गरियाथ्यो रे प्रत्येक टिममी २ विदेशी खेलाडी अनिवार्य गरियाथ्यो।
धनगढी क्रिकेट लिग २ मा देशभरिका ६ सहरका विभिन्न टिमबाट  सहभागी खेलाडीहरू

 अनुसार




#Article 417: बीबीसी नेपाली (192 words)


बीबीसी नेपाली (English: BBC Nepali) बीबीसी विश्व सेवा अन्तर्गत उत्पादन रे प्रसारण हुन्या २७ विदेशि भाषा सेवा मध्ये को यक हो। येइ ले नेपाली भाषा मैं एफएम रे इण्टरनेट बठेइ आफुना कार्यक्रम प्रसारण अरन्छ।.

बीबीसी नेपाली सेवाऽ शुरुवात सन् १९६९ जुन ७ बठेइ बीबीसी विश्व सेवा मैं साप्ताहिक कार्यक्रमाऽ रूप मैं भयाऽ हो। शुरू शुरू का वर्षअन मैं कार्यक्रमअन संयुक्त अधिराज्य मैं अध्ययनरत विद्यार्थिइन बठेइ सञ्चालित थ्या। सन् १९७० मैं बीबीसी नेपाली सेवा उत्पादन हप्ताऽ ५ दिन उलपब्ध भयो, रे पछा येइ लाइ हप्ताऽ हरेक दिन उपलब्ध अरायियो। शुरूवात मैं, कार्यक्रमअन लाइ हङहङ मैं काम अद्दार्याऽ ब्रिटिश् गोरखा सैनिकअन मैं निर्देशित अरियाऽ थ्यो। पछा यो नेपाली समुदाय मैं निष्पक्ष रे विश्वसनीय समाचार प्रसारणाऽ रूप मैं व्यापक रूप ले लोकप्रिय भयो। आज दुनिया भरि का नेपाली भाषा बोल्ल्या मान्सअन बीबीसी नेपाली सेवाऽ प्रसारण सुँण्णान्।

बीबीसी नेपाली रैबार, विश्लेषण, रे छलफल मैं बढ्ता जोड़ दिन्छ। येइ ले रेड्यूँ को ४५ मिनट समय ओगटन्छ। दैनिक १५ मिनटोऽ कार्यक्रम ब्याहान ०७:१५ (युटिसी  +१:३०) रे अदा‍‍-घण्टाऽ कार्यक्रम रात॒ ८:४५ बजे (युटिसी +५:४५) प्रसारण हुन्छ। सामान्यतया, अदा-घण्टाऽ कार्यक्रम जो कि रैबार रे और विशेष कार्यक्रमअन (जस्याँ कि बीबीसी साजा मुद्दा कार्यक्रमअन) मी मात्तरी केन्द्रित छ, भौती प्रभावकारि कार्यक्रमाऽ रूप मैं स्थापित होइरैछ।




#Article 418: स्टिफन हकिङ (208 words)


स्टिफन विलियम हकिङ () (जन्म ८ जनवरी, १९४२, वेलायत - १४ मार्च २०१८), विश्व प्रसिद्ध अङ्ग्रेजी भौतिक शास्त्री, लेखक रे क्यामब्रिज विश्वविद् हुन् । उनले भौतिक विज्ञान रे ब्रह्मण्डविज्ञानमी उल्लेखनीय काम गरया छन् । उनका पुस्तकअन सबैखीलाइ विज्ञान बुज्झ्या मद्दत गरून्छ । 

स्टिफनका बा आमाको  (फ्रान्क र इसोबेल ) घर उत्तरी बेलायत थ्यो, तै पछा दोस्रो विश्वयुद्धको समयमी अक्स्फोर्ड सुरक्षित स्थान मानियाले बच्चाअन सँग त्यहाँ गया । उन आठ वर्ष हुँन्ज्या उनरो परिवार लन्डनमी २० किलोमिटर उत्तरमी रया शहर अल्बान्टमी गया। एघार वर्षका उमेरमी सेन्ट अल्बान स्कूल गए । उनरा बाको पुरानो कलेज, अक्स्फोर्डमी  स्टिफन गणित अद्दु चाहन्थ्या, उनरा बाले उनलाई  चिकित्सा शास्त्र पढाउन  चाहन्थ्या । अक्स्फोर्ड विश्वविद्यालयमी  गणित  उपलब्ध थिए न, त्यसैले एको सट्टा भौतिक विज्ञान अध्ययन अददु ल्याग्या । तीन वर्षपछा उनलाई प्राकृतिक विज्ञानमी पहिलो कक्षाको सम्मान डिग्री प्रदान गरिएको थ्यो । उनले सन् १९६५ मी जेन वाइल्डसंग ब्या गर्या, रे सन् १९९१ मी उनको छोडपत्र पछा एलेन मेसनसँग सन् १९९५ मी ब्या गरया थ्या । तिनका तीन जना बच्चाअन रबर्ट, लुसी र तिमोथी नाउँ गरया छन् । उनसंग फिलिप्पा र मरियम नामक दुई जना बैनीअन छन् रे एडवर्ड नामको एक स्वीकार गरिया भाइ छन् ।

विश्वका चर्चित बैज्ञानिक स्टिफन हकिङ को ७६ वर्षका उमेरमी निधन भया छ । १४ मार्च, २०१८ क्याम्ब्रिज, बेलायत आफनाइ घरमी उनको निधन भया हो ।




#Article 419: नेपाल बैंक लिमिटेड (124 words)


नेपाल बैंक लिमिटेड () नेपाल राष्ट्र बैंकबठे 'क' वर्गको इजाजत पत्र प्राप्त वाणिज्य बैंक हो ।ये बैंकको स्थापना १९९४ मी भया हो । नेपाल बैंक लिमिटेड नेपालमी स्थापना भया पैल्लो बैंक हो । यो नेपाल सरकार रे निजी लगानिकर्ताअनको संयुक्त लगानिमी स्थापना भया हो ।

नेपाल बैंकको उद्घाटन राजा त्रिभुवनबठे वि.सं.१९९४ कार्तिक ३० गतेका दिन भया थ्यो । येबठे नेपालमी संस्थागत रूपमी बैंकिङ्ग सेवाको शुरुवात भया थ्यो । यो बैंक स्थापना हुनु है पैल्ली सम्म सबै मौद्रिक कारोवारअन निजी डिलर रे व्यापारिक केन्द्रअनबठे हुन्या गरुन्थ्यो । १२ जना कर्मचारी ररे एकमात्र कार्यालयबठे सुरू भया थ्यो । उक्त अवसरमी बोल्दै तइबेलाका प्रधानमन्त्री राणा प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेरले राजा त्रिभुवनका आज्ञाले सबै देशको चाहाना अनुरूप गर्न लागिईया यो कार्य मेरो लागि एकदम ठूलो अवसर हो भन्या थ्या । 




#Article 420: लक्ष्मी बैंक लिमिटेड (142 words)


लक्ष्मी बैंकको स्थापना इ. सं. २००२, अप्रीलमी नेपालको सोह्रैा बैंकको रूपमी भया हो। 

इ. सं. २००४ सालमी हाइसेफ फाइनान्स लि. लक्ष्मी बैंकसँग गाभिएको थ्यो। यो नेपालकै पल्लो रे अइल सम्मको एक मात्र मर्जर हो। 

लक्ष्मी बैंक नेपाल राष्ट्र बैंकबठे “क” वर्गको इजाजत प्राप्त बैंक हो, र इ. सं. २००६मा बैंक तथा बित्तीय संस्था संबन्धी एैन अन्तर्गत पुनः दर्ता भया हो। बैंकको शेयर नेपाल स्टक एक्स्चेन्जमा किनबेच हुन्या अरन्छ। 

बैंकको हाल १.६१ अर्बको चुक्ता पूँजी रया छ भण्या सन् २००९ मी बैंकले पैला चोटी २० प्रतिशत बोनस शेयर लाभांश स्वरूप बाँडेको थ्यो।

पूर्वी नेपाली भेगमा बैंकको राम्रो पहुँच रहेको छ ( अनि  को पहुँच)। बैंकको  को संजाल पनि ८ भन्दा बढि मुलुकमा फिँजिएको छ।

बैंकका मुख्य मातहतका संस्था ये प्रकार छन्:

लक्ष्मी बैंक लिमिटेड 
नेपाल राष्ट्र बैंक 
and “लक्ष्मी बैंक – एक्स्प्रेस मनि ट्रान्सफर” (eMT) 
बैंक तथा बित्तीय संस्था एैन  
प्राइम लाईफ इन्स्योरेन्स 




#Article 421: अरुण नदी (106 words)


अरुण नदी चीनका स्वशासित भूभाग तिब्बत होइवर नेपालसम्म बग्द्या, सप्तकोशी रे गंगा नदीको एक सहायक नदी हो। यो कोशी नदीको प्रमुख सहायक नदी मध्ये एक हो। सप्तकोशी नदी कोशी नदीको पानीको मुख्य श्रोत हो, कोशी नदी, कोशी बेसीखी लाई पानीको प्रमुख श्रोत हो। नदी पूर्वी नेपालका किराँती लोककथाअनमी महत्वपूर्ण रूपमी लिइया छ।

नेपालमा कोशी कञ्चनजङ्घाको दक्षिणमी छ रे येका सात प्रमुख सहायक नदीअन: सुनकोसी, तामा कोसी, दुध कोसी, इन्द्रावती, लिखू, अरुण रे तमोर हुन। यो प्रति सेकन्ड २५६४ क्यूबिक मीटरको औसत बहावमा बहन्छ। ये नदीमी रर्यफ्टिंग पलै अरिन्छ । ये नदी बठे विद्युत उत्पादन अद्धाई लाइ जलविद्युत परियोजनाअनको निर्माण लै गरिया छ  भण्या कोइ निर्मनाधीन छन्




#Article 422: माधवप्रसाद घिमिरे (साहित्यकार) (433 words)


माधवप्रसाद घिमिरे (जनम: वि.सं. १९७६ असोज ७ गते - मृत्यु: २०७७ भाद्र २ गते   ) स्वच्छन्दतावादी भावधारा रे परिष्कारवादि शैलि भया: कुशल नेपालि साहित्यकार कवि रे गीतकार हन्। उन नानाइछना बठेइ लगालग नेपालि साहित्य क्षेत्र माइ कविता, खण्डकाव्य, गितिनाटक, कथा, अनुवाद लेख-प्रबन्ध जसा अनेकन विधा-उपविधाअन माइ कलम चलौनाइ आया: बहुमुखि प्रतिभा हन्। प्रकृति का अनेकन बिबिध पक्षअन लाइ आफुना जीवन्त रचनाअन माइ समावेश अरिबरे जीवनै लाइ प्रकृति सापेक्ष ढङ्ङ बठेइ व्याख्या अद्द्या उनरि लेखाइ दिर्घसाधना ले भरीरैच। उन ले १९९२ साल माइ गोरखापत्र माइ आफुना कविता छपाइराइछन्। उनरा नवमञ्जरी (१९९४), घामपानी (२०१०), नयाँ नेपाल (२०१३), किन्नर-किन्नरी (२०३३) जसा कविता सङ्ग्रह सङ्कलित छन्। उन लाइ 'राष्टकवि' कि उपाधि ले सम्मान अरीरैछ।

माधवप्रसाद घिमिरे को जनम वि.सं. १९७६ असोज ७ गते लमजुङ जिल्ला का पुस्तुन गाउँ माइ भया: हो। तीन वर्षै उमर माइ उनरि इजा संसार छाडिबरे गइन्। ६ वर्ष हुन्ज्याँ अच्छेर पछ्याणा: उन ले ८–९ वर्षो: हुन्ज्याँ गाउँ का फुलेबाबा सित पञ्चांग अध्ययन अर्यो। ११ वर्षै उमर माइ घर छाड़िबरे दुराडाँडा (लमजुङ) गाउँ का संस्कृत पाठशाला होइबरे काठमाडौँ का रानीपोखरी माइ रया: संस्कृत प्रधान पाठशाला रे तीनधारा संस्कृत पाठशाला तक्क आइपुगन्ज्याँ उन ले प्रथमा उत्तीर्ण अर्यो। तै पछा: अध्ययन खिलाइ उन बनारस पुग्या।घिमिरेले भारतमी बनारसका क्विन्स विश्वविद्यालयबठे सर्वदर्शनमी शास्त्री अरी राखीछ।

१४ वर्ष का उमर माइ ज्ञानपुष्प शीर्षक माइ वि.सं. १९९२ माइ गोरखापत्र माइ पैल्लो रचना छपाइबरे काव्य सिर्जना माइ प्रवेश अरिराइथ्यो। घिमिरे ले वि.सं. २००५ साल माइ गोरखापत्र माइ सह-सम्पादका: रूप माइ लै काम अरिराइछन्। बनारस बठेइ शास्त्री प्रथम खण्ड उत्तीर्ण अर्या पछा वि.सं. १९९८ साल माइ भाषानुवाद परिषद बठेइ मासिक २५ रुप्प्या तलब माइ लेखक पद माइ रे २००१ साल माइ गोरखापत्र दैनिक माइ मासिक ४० रुप्प्या तलब माइ सहायक सम्पादक होइबरे काम अर्यो। तै पछा २०१० साल माइ  अध्यक्षता माइ गठन भया: काव्य प्रतिष्ठान माइ चार वर्ष तक्क सदस्य थ्या। 

वि.सं. २००८ साल माइ लमजुङ फर्किबरे माध्यमिक विद्यालया: प्रधानाध्यापक होइबरे शिक्षा क्षेत्र माइ प्रत्यक्ष रूप माइ संलग्न होइरैथ्या। 

चर्चित राष्ट्रिय गीत 'गाउँछ गीत नेपाली' का रचनाकार घिमिरे का और चर्चित गीतअन माइ 'फूलको थुङ्गा बगेर गयो' (तारादेवी) तथा 'आजै र राति के देखे सपना' (नारायण गोपाल) छन्। उन वि.सं. २०१४ साल माइ नेपाल राजकीय प्रज्ञाप्रतिष्ठाना: सदस्य भया पछा आजीवन सदस्य, उपकुलपति, कुलपति होइबरे प्रज्ञाप्रतिष्ठान मा लमा समय सम्म सक्रिय रया।

वि.सं. २००४ साल माइ उनरि जीवनसङ्ङि गौरी को निधन भयो।

उनरा कविता यात्रा कि पैल्लि कृति नव मञ्जरी वि.सं. १९९४ साल माइ प्रकाशित भया पछा यात्रा माइ निरन्तर लागिरयान। गौरी राष्ट्रकवि माधव घिमिरे हताँ लेखिया: शोककाव्य हो। साझा प्रकाशन ले वि.सं. २०१५ साल माइ प्रकाशित गर्या: येइ काव्य माइ १२ उपशीर्षक माइ लेखिया: कविताअन संग्रहित छन्।

राष्ट्रकवि माधव प्रसाद घिमिरे लाइ वि.सं. २०६७ साल माइ पद्यश्री साधना सम्मान पुरस्कार प्रदान अरीरैथ्यो।




#Article 423: नेपाला प्रधानमन्त्रीअन (102 words)


 

 

नेपालमाी प्रधानमन्त्रीआ पद सन् १७९९ मी सुरू भया माणीया छ। मूलकाजी दामोदर पाण्डेले राजा रणबहादुर शाहको अनुपस्थितिमअं मूलकाजी भै सशक्त एकलौटी शासन चलाया थ्यो। दामोदरआ हत्या पश्चात भीमसेन थापा मुख्तियार पदमी नियुक्त भया थ्यो। उन पछा सब्बै प्रधानमन्त्रीलाई मुख्तियार भणीन्थ्यो। प्राइम मिनिष्टर (प्रधानमन्त्री) भणी सम्बोधन गरिया: तथा प्रथम पटक प्रधानमन्त्रीको श्रीपेच लाउन्या माथवरसिंह थापा हुन्।

तर दामोदर पाण्डेभन्दा पूर्व नेपाल एकीकरणपश्चात काजी अभिमान सिंह बस्नेतले मुख्य प्रशासक मूलकाजीको उपाधिले कार्यसम्पादन गर्दथ्यो । त्यसैले उनी एकीकृत नेपालका प्रथम प्रधानमन्त्री सरहका व्यक्तित्व हुन् । त्यस्तै देवानकाजी वंशराज पाण्डे, राजकुमार बहादुर शाह, मूलकाजी कीर्तिमान् सिँह बस्न्यात र मूलकाजी बख्तावर सिंह बस्न्यात स्पष्ट प्रतिनिधि देखिन्छन् ।




#Article 424: एयर डाइनेष्टी हेलिकप्टर दुर्घटना (136 words)


बि. सं. २०७५ बुधबार फाल्गुन १५, दोफरी तक ताप्लेजुङमी भया: एयर डाइनेष्टी  हेलिकप्टर दुर्घटनामी परी संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्ड्यन मन्त्री रविन्द्र अधिकारीसहित ७ जनाको मरया: थ्या:। तेह्रथुमको चुहान डाँडा एयरपोर्ट निरिक्षणका न्युती गया: मन्त्रीसहितको टोली पाथिभरा दर्शनमी लै गया: थ्यो। मन्दिर दर्शन अरिवर फर्कन्या क्रममी दुर्घटना भया: थ्यो:। काठमाडौं है प्रभात साढे ८ बजे तेह्रथुमखीलाइ कल साइन अल्फा माइक इन्डिया (एएमआई) भया हेलिकप्टरमी सवार सब्बैको मृत्यु भया: थ्यो।।

तेह्रथुमको चुहान डाँडा एयरपोर्ट निरीक्षणपछि मन्त्री अधिकारी सहितको टोली पाथीभरा दर्शनमी लागि गया: थ्यो। ता है फर्कन्या क्रममी दुर्घटनामी पणया थ्यो। यै घटना पछा हेलिकोप्टर टुक्राटुक्रा भया: थ्यो। भौती हिमपातका कारण हेलिकोप्टर दुर्घटना भया: प्रारम्भिक अनुमानमी पुष्टि अरीया: थ्यो।

१.रवीन्द्र अधिकारी (मन्त्री)

२.अर्जुन घिमिरे (पीएसओ सेनाका जमदार)

३.वीरेन्द्र श्रेष्ठ (उपमहानिर्देशक, उड्डयन प्राविधिकरण)

४.युवराज दाहाल (उपसचिव)

५.आङछिरिङ शेर्पा (पर्यटन व्यवसायी)

६.ध्रुव भोछ्याभोया (निर्देशक, उड्डयन प्राविधिकरण)

७.प्रभाकर केसी (पाइलट)




#Article 425: गण्डकी प्रदेश (510 words)


गण्डकी प्रदेश नेपाल का नौला संविधान अन्सारअ स्थापित प्रदेशअन मध्ये को यक प्रदेश को अन्तरिम नाउँ हो जै लाइ २० सेप्टेम्बर २०१५ बठेइ लागु अरियाऽ हो। प्रदेश मन्त्रीपरिषद् का बैठक ले पोखरा लाइ यस प्रदेश कि स्थायी राजधानी घोषणा अर्याऽ हो। 

यस गण्डकी प्रदेश गण्डकी नदि को किनारमी रह्याको छ। यै प्रदेशा सब्बै जिल्ला कुनै यक गण्डकी नदिको सहायक नदीले छुइया रे रह्याको छ। यै गण्डकी प्रदेशको नाम पुर्व गण्डकी अञ्चल कै नामबाट राख्या हो।

यस गण्डकी प्रदेश गण्डकी नदि को किनारमी रह्याको छ। यै प्रदेशा सब्बै जिल्ला कुनै यक गण्डकी नदिको सहायक नदीले छुइया रे रह्याको छ। यै गण्डकी प्रदेशको नाम पुर्व गण्डकी अञ्चल कै नामबाट राख्या हो।

नेपालको शासनव्यवस्था सुदृढीकरणका लागि संविधान सभाबाट नेपालको संविधान जारी भयाको थ्यो । यै संविधान बमोजिम नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्य कायम हुन्या पुग्या थ्यो । नेपाला संविधान बमोजिम नेपाललाई ७ प्रदेशमी विभाजन गरिया थ्यो । यै मध्ये साविकका धौलागिरी अञ्चलका ४ जिल्लाअन, गण्डकी अञ्चलका ६ जिल्लाअन रे लुम्बिनी अञ्चलको नवलपरासी जिल्लाको बर्दघाट सुस्ता पूर्वको भू-भाग समेटी कुल ११ जिल्लाको प्रदेश नं. ४ कायम भयाको थ्यो । भौगोलिक रुपमी यै प्रदेशले हिमाल, पहाड र तराई गरी तिनै धरातलीय स्वरुपलाई समेट्या छ । त्यस्तै हावापानीको दृष्टिकोणले हेर्दा पनि यस प्रदेशमी नेपालमी पाइने सबै प्रकारको (उष्ण मनसुनी देखि टुन्ड्रा) हावापानी विद्यमान रह्याको छ ।

नेपालको कुल क्षेत्रफल १,४७,१८१ वर्ग कि.मि. मध्ये प्रदेश नं. ४ ल्या २१,७३३ वर्ग कि.मि. अर्थात् १४.६६% क्षेत्रफल ओग्याको छ । यसमी प्रदेशकै जम्मा क्षेत्रफलमी हिमाली भू-भाग ५,८१९ वर्ग कि.मि. (२६.८%), पहाडी भू-भाग १४,६०४ वर्ग कि.मि. (६७.२%) रे तराई भू-भाग १,३१० वर्ग कि.मि. (६%) पडन्या छ । यस प्रदेशमी पहाडी भु-भाग बढी रह्याको छ । यो प्रदेश नेपाल राज्यको करीब मध्य भागमी पडन्याछ । नेपालै सब्बैभन्दा ठूलो महानगरपालिकाको रुपमी रह्याको पोखरा-लेखनाथ महानगरपालिका समेत यस प्रदेशमी रह्याको छ।

यस प्रदेशको सिमाना पूर्वमी ३ नं. प्रदेशका रसुवा, धादिङ्ग रे चितवन जिल्ला, पश्चिममा प्रदेश नं. ५ का पूर्वी रुकुम, रोल्पा, प्यूठान, गुल्मी, पाल्पा रे नवलपरासी (सुस्ता बर्दघाट पश्चिम) रे ६ नं. प्रदेशको डोल्पा जिल्ला पडन्या छ । त्यस्तै उत्तरमी चीना स्वशासित क्षेत्र तिब्बत रे दक्षिणमी ४ नं. प्रदेशको पाल्पा जिल्ला रे भारतको विहार राज्य रह्याको छन।

भौगोलिक अवस्थितिलाई हेडन्या यो प्रदेश २७°२०'उत्तरी अक्षांश बठे २९°२०'उत्तरी अक्षांश रे ८२° ५२' पूर्वी देशान्तर बठे ८५° १२'पूर्वी देशान्तरका बीच रह्या: छ। ये प्रदेशको सबहै उच्चो भू-भागको रुपमी धौलागिरी हिमाल (८१६७ मीटर) रे होचो भू-भागको रुपमी नवलपुरको त्रिवेणी सुस्ता रया: छ।

नेपालला संविधान अनुसार नेपाला शासकीय स्वरुप संघीय संरचनामी नेपाललाई ७५३ स्थानीय तह, ७ प्रदेश रे संघीय सरकारको रुपमा विभाजन गरियाको थ्यो। यै विभाजन मध्ये यस गण्डकी प्रदेशमी धौलागिरी अञ्चला ४ जिल्लाअन म्याग्दी जिल्ला, मुस्ताङ जिल्ला, पर्वत जिल्ला रे बागलुङ जिल्ला, गण्डकी अञ्चला गोरखा जिल्ला  लमजुङ जिल्ला, मनाङ जिल्ला ,स्याङ्जा जिल्ला, कास्की जिल्ला रे तनहुँ जिल्ला एवं लुम्बिनी अञ्चलला नवलपरासी जिल्लाको बर्दघाट सुस्ता पूर्वको भू-भाग नवलपुर गरी जम्मा ११ जिल्लाअन रह्या छ। यै प्रदेशमी १ महानगरपालिका, २६ नगरपालिका रे ५८ गाउँपालिका गरी जम्मा ८५ स्थानीय तह रह्याको छ।त्यस्तै यस प्रदेशबाट प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचनका लागि १८ निर्वाचन क्षेत्र रे प्रदेश सभा सदस्य निर्वाचनका लागि ३६ निर्वाचन क्षेत्र रह्याका छन्। प्रदेश सभामी समानुपातिक सहित कूल ६० सदस्य रहन सक्ने संवैधानिक प्रावधान रह्याको छ।

यो प्रदेश यिन जिल्लाअन मिलिबर बनिरैछ:




#Article 426: हरिनास गाउँपालिका (112 words)


हरिनास गाउँपालिका स्याङ्जा जिल्लाको दक्षिण- पूर्व क्षेत्रमी फैलिया एक गाउँपालिका हो। वि.सं. २०७३ सालमी नेपाला नयाँ प्रादेशिक संरचना कायम गर्दा स्याङ्जा जिल्लामी चित्रे भञ्ज्याङ, मग्याम चिसापानी, चिन्नेबासको (वडा नं ७-९) समेटेर, क्याक्मी र किचनासको (वडा नं ६, ८, ९) गाउँ विकास समितिअनलाई समेटेर हरिनास गाउँपालिका घोषणा भया: थ्यो।

स्याङ्जा जिल्लामी चित्रे भञ्ज्याङ गाविस, मग्याम चिसापानी गाविस, चिन्नेबास गाविसको (वडा नं ७-९), क्याक्मी गाविस रे किचनास गाविसको (वडा नं ६, ८, ९) गाविसअनलाई मिलायाकन हरिनास गाउँपालिका बनाया थ्यो । त्यसैले बि.स.२०६८ को जनगणना अनसार यै ठाउँअनको जनसंख्यालाई जोडेर १२,७४२ रह्या छ ।

स्याङ्जा जिल्लाअै सब्बै है ठूलो वन हरिनास वनको नामबाटी यै गाउँपालिकाको नाम राख्या हो। ये गाउँपालिकामी ७ वडाअन रह्या छन ।




#Article 427: गाउँपालिका (120 words)


गाउँपालिका गाउँ विकास समिति लाइ विस्तार अरिबर बनायिया: नेपाल को स्थानीय प्रशासनिक एकाई हो। वि.सं .२०७३ साल मी सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालय ले ७४४ स्थानीय तह लागु अरन्ज्याँ गाविस विघटन गरिबर ४ सय ७९ गाउँपालिका बनाया थ्यो। मन्त्रालय ले साबिक का ३५ गाउँपालिका लाइ नगरपालिका बनाया पछा साबिक ४ सय ७९ गाउँपालिका को सङ्ख्या घटिबर ४ सय ६३ कायम होइरैछ।

नेपालको संविधान का धारा ५६ (१) ले संघ, प्रदेश रे स्थानीय तह अरिबर ३ तह का राज्य को मूल संरचना रहन्या व्यवस्था अरि तसै धारा का उपधारा (४) रे (५) ले स्थानीय तह तर्फ गाउँपालिका, नगरपालिका रे जिल्ला सभा रहन्या तथा सामाजिक साँस्कृतिक संरक्षण वा आर्थिक विकास खिलाइ विशेष, संरक्षित वा स्वायत्त क्षेत्र कायम अद्द सकीन्या व्यवस्था अरिराइछ।




#Article 428: बिरुवा गाउँपालिका (141 words)


बिरुवा स्याङ्जा जिल्लाको मध्य पूर्वी भागमा फैलियाको यक गाउँपालिका हो। विसं २०७३ सालमी सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह (गाउँपालिका तथा नगरपालिका) लागू गर्दा स्याङ्जा जिल्लामी विरुवा अर्चले, राङभाङका (४,८) वडाअन, पेल्काचौरका (३,९) वडाअन, ओरस्टे, चिन्नेबासका (१-६) वडाअन, किचनासका (१-५,७) वडाअन रे मनकामना गाउँ विकास समितिअनलाई समेट्यार बिरुवा गाउँपालिका घोषणा गर्या थ्यो।

गण्डकी प्रदेश स्थित स्याङ्जा जिल्लामी विरुवा अर्चले, राङभाङका (४,८) वडाअन, पेल्काचौरका (३,९) वडाअन, ओरस्टे, चिन्नेबासका (१-६) वडाअन, किचनासका (१-५,७) वडाअन रे मनकामना गाविसअनलाई मिलायारे बिरुवा गाउँपालिका बनाया थ्यो। त्यसैले राष्ट्रिय जनगणना २०६८का अनसार यी ठाउँअनको जनसङ्ख्यालाई जोडेर बिरुवा गाउँपालिकाको जनसङ्ख्या १८,४१३ रह्या छ।

बिरुवा गाउँपालिकामी ८ वडाअन रह्याको छ। बिरुवाको कुल क्षेत्रफल ९५.७९ वर्ग किमी छ। यो गाउँपालिकाको पूर्वमी हरिनास गाउँपालिका रे तनहुँ जिल्ला पडन्छ। भने पश्चिममी वालिङ नगरपालिका रु भीरकोट नगरपालिका रह्याको छ। यसको उत्तरी भागमी पुतलीबजार नगरपालिका छ भने दक्षिणी क्षेत्रमी चापाकोट नगरपालिका पडन्छ।




#Article 429: सालडाँडा गाउँ, स्याङ्जा (172 words)


सालडाँडा गाउँ यक स्याङ्जा जिल्लामी पड्या गाउँ हो। यो गाउँ स्याङ्जा जिल्लाका उत्तरपूर्वी क्षेत्रमी पडन्छ। यो गाउँ तनहुँ जिल्ला का सिमानामी पडन्छ। यो गाउँ पैल्ली किचनास गाविसमी पडन्थ्यो, रे हाल यो गाउँ हरिनास गाउँपालिका वडा नम्बर १ अन्तर्गत पडन्छ। 

यै ठाउँकी नामाकरण भन्या उत्तरी हट्टिया जसलाई सानो हट्टियाकी रुपामी पनि चिनिने मुख्य सालडाँडा गाउँबाटि भयाको मानिन्छ । त्यसैले यस गाउँमा मानिसहरू बसोबास गर्नु पूर्व यहाँ सालको रुखहरुको जंगल भएकोले गर्दा यस ठाउँको नाम सालडाँडा रहन गएको भन्ने गरिन्छ, भने मध्यकालतिर गाउँको झण्डै मध्य स्थानमा एउटा ठूलो सालको रूख थियो, त्यही ठूलो सालको रूखबाट नै यस गाउँको नामाकरण सालडाँडा रहन गएको हो पनि भनिन्छ । हाल पनि यस गाउँको वरीपरिका जंगलहरुमा सालका रुखहरु प्रशस्त रुपमा रहेको छ जसले गर्दा पनि त्यस तथ्यमा थप प्रमाण जुटेको देखिन्छ । साथै यो गाउँ डाँडा वा अग्लो भु-भागमा अवस्थित रहेकै कारणले पनि यस गाउँको नामाकरण सालडाँडा रहन गएको हो भन्ने पनि बुझाइ रहेको छ । अन्तमा डाँडा वा अग्लो भू-भागमा ठूलो सालको रूखहरू तथा सालको जङ्गल भएकै कारण यस गाउँको नाम सालडाँडा रहन गएको भन्न सकिन्छ  ।




#Article 430: २०१४ फिफा विश्वकप (254 words)


२०१४ फिफा विश्वकप २० औ फिफा विश्वकप हो यो यक अन्तर्राष्ट्रिय पुरुष फुटबल प्रतियोगिता हो। यो फुटबल विश्वकप ब्राजिलमी १२ जुन बठे १३ जुलाई २०१४ सम्म भया: थ्यो:।

३१ वटा देशअा राष्ट्रिय फुटबल टिमले विश्वकप फुटबलमी छनौटखी लाइ जुन २०११ बठे प्रतिस्पर्धा हुन् पस्या: हो। विश्वकप फुटबल अन्तर्गत जम्मै ६४ वटा खेल ब्राजिला १२ वटा सहरा १२ वटा स्टेडियमी भया: थ्यो। यै विश्वकपमी पैला चोटी गोल लाईन प्रविधि को प्रयोग भयाको थ्यो। यस प्रतियोगिताको फाइनल खेलमी जर्मनीले अर्जेन्टिनालाई ०-१ गोलले पराजित गर्याको थ्यो।

सन् २००३ मार्च ७ मी फिफा ले विश्वकप फुटबल सन् १९७८ पैछि पैलो पटक दक्षिण अमेरिकामी आयोजित हुने घोषणा गर्या थ्यो। ३ जुन २००३ का दिन दक्षिण अमेरिकी फुटबल संघ ले २०१४ फिफा विश्वकप को फाइनल खेल अर्जेन्टिना,ब्राजिल तथा कोलम्बिया ले गर्न चाहान्या कुरा घोषणा गर्याको थ्यो। पछि सन् २००४ मार्च १७ मी कोनामिबोल ले ब्राजिललाई नै विश्वकपको पाहुनाको रुपमा सर्वसम्मतिले मतदान गरया थ्यो।

सन् २०१३ अक्टोबरमी भयाको फिफाको ड्रमी पर्याका ३२ टिमअन  यस टुर्नामेन्टमी छनौट भयाको थ्यो।

सन् २०१४ को विश्वकपको लागि ब्राजिला १२ वटा शहर निर्धारित गरियाको थ्यो। टुर्नामेन्टको फाइनल म्याच ब्राजिलको मराकाना स्टेडियम,रियो दी जिनेरियोमी भयाको थ्यो । 

म्याचको तालिका फिफा मुख्यालय ज्युरिखमी सन् २०११ अक्टोबर २०११ गरियया त्यस्तै किक-अफ समय २७ सेप्टेम्बर २०१२ को दिन गरियाको रे अन्तिम ड्र का साथै सात वटाआ म्याचको समय फिफाले मिया थ्यो ।

 text here---

समुह बिजेता तथा उप-बिजेता अन्तिम १६ को लागि छनौट हुन्या छ ।

अंक समान भयाको अवस्थामी

समुहमी भया सब्बै टिमको अंक यस अनुसार बाँडफाँड गरिन्या छ-

तालिकामी दिईयाको समय नेपालको प्रमाणिक समय  अनुसार दिइयाको छ ।




#Article 431: आँधीखोला गाउँपालिका (132 words)


आँधिखोला स्याङ्जा जिल्लाआ उत्तर क्षेत्रमी फैलिया यक गाउँपालिका हो । विसं २०७३ सालमी सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयल्या ७४४ स्थानीय तह (गाउँपालिका तथा नगरपालिका) लागू गर्दा स्याङ्जा जिल्लामी सेतीदोभान, पञ्चमुलआ (१,२,४-६,८,९) वडाअन, फापरथुम, चिलाउनेबास, बिचारीचौतारा रे वाङसिङ देउराली गाउँ विकास समितिहरूलाई समेट्यार आँधिखोला गाउँपालिका घोषणा गरिया थ्यो ।

गण्डकी प्रदेश स्थित स्याङ्जा जिल्लामी सेतीदोभान, पञ्चमुलका (१,२,४-६,८,९) वडाअन, फापरथुम, चिलाउनेबास, बिचारीचौतारा रे वाङसिङ देउराली गाविसअनलाई मिलायार आँधिखोला गाउँपालिका बनाइयाको थ्यो । त्यसैले राष्ट्रिय जनगणना २०६८का अनुसार यै ठाउँअनको जनसङ्ख्यालाई जोड्यार आँधिखोला गाउँपालिकाआा जनसङ्ख्या १६,५८९ रह्याको थ्यो ।

आँधिखोला गाउँपालिकामी ६ वडाअन रह्याको छन् । आँधिखोलाआ जम्मू क्षेत्रफल ६९.६१ वर्ग किमी छ । यो गाउँपालिकाआ पूर्वमी पुतलीबजार नगरपालिका रे फेदीखोला पर्दछन् भन्या पश्चिममी पर्वत जिल्ला छ। यसको उत्तरी भागमी फेदीखोला रे पर्वत जिल्ला छ भन्या दक्षिणी क्षेत्रमी पुतलीबजार नगरपालिका रे अर्जुनचौपारी पदन्छ ।




#Article 432: फेदीखोला गाउँपालिका (113 words)


फेदिखोला स्याङ्जा जिल्लाको उत्तर क्षेत्रमा फैलिएको एक गाउँपालिका हो । विसं २०७३ सालमा सङ्घीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले ७४४ स्थानीय तह (गाउँपालिका तथा नगरपालिका) लागू गर्दा स्याङ्जा जिल्लामा बाङ्गेफड्के, भाटखोला, आरुखर्क र फेदीखोला गाउँ विकास समितिहरूलाई समेटेर फेदिखोला गाउँपालिका घोषणा गरिएको हो ।

गण्डकी प्रदेश स्थित स्याङ्जा जिल्लामी बाङ्गेफड्के, भाटखोला, आरुखर्क रे फेदीखोला गाविसअनलाई मिलायार फेदिखोला गाउँपालिका बनाइया थ्यो। त्यसैले राष्ट्रिय जनगणना २०६८का अनुसार यी ठाउँअनको जनसङ्ख्यालाई जोड्यार फेदिखोला गाउँपालिकाआ जनसङ्ख्या १२,३४१ रह्याको थ्यो।

फेदिखोला गाउँपालिकामी ५ वडाअन रह्याको । फेदिखोलाआ कुल क्षेत्रफल ५६.७३ वर्ग किमी छ । यो गाउँपालिकाआ पूर्वमी कास्की जिल्ला पडन्छ भन्या पश्चिममी आँधीखोला गाउँपालिका छ। यसको उत्तरी भागमी कास्की जिल्ला क्षेत्रमी पुतलीबजार नगरपालिका रे आँधीखोला गाउँपालिका पडन्छ ।




#Article 433: आठौं राष्ट्रिय खेलकुद २०७५ (243 words)


आठौं राष्ट्रिय खेलकुद २०७५ नेपाल राष्ट्रिय खेलकुदको आठौं संस्करणको खेलकुद हो । यो आठौं संस्करणको खेलकुद प्रतियोगिताका केही खेलहरु बर्दिया, दाङ, कपिलवस्तु, रुपन्देही र काठमाडौंमा समेत हुनेगरी आयोजना गरिदैछ  

राखेपले साउन ११ २०७५ मा बसेको बैठक मार्फत आठौं राष्ट्रिय खेलकुदको लागि खेल स्थल तय गरेको थियो । प्रतियोगिताका अधिकांश खेल बाँके जिल्लाका विभिन्न खेलस्थलमा हुने र केही खेलहरु बर्दिया, दाङ, कपिलवस्तु, रुपन्देही र काठमाडौंमा समेत हुने गरि राखेपले खेल स्थल तय गरेको थियो । बैठकले नेपालगञ्ज रंगशालामा आठौ राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिताको उद्घाटन र समापन कार्यक्रम गर्ने निर्णय गरेको थियो । बैठकको निर्णय अनुसार पुरुष फुटबल सहित एथ्लेटिक्सका विभिन्न स्पर्धा बाँकेको नेपालगञ्ज रंगशालामा हुने निर्णय गरेको थियो ।
मुल आयोजक समारोह समितिले गरेको निर्णय अनुसार बाँकेमा विभिन्न खेल स्थलमा १७ वटा खेलहरु हुनेछन् । बर्दियामा ४, दाङमा ७, कपिलवस्तुमा १ र रुपन्देहीमा ४ खेलहरु आयोजना हुनेछन् ।

राष्ट्रिय खेलकुद परिषदका सदस्य सचिव केशवकुमार विष्टले २०७४ फाल्गुन ०८ गते मंगलबार नेपालगन्जमा लोगो, गीत, नारा र मस्कोट सार्वजनिक गरेका थिए । प्रतियोगिताको नारा ‘आठौं खेलकुद हाम्रो प्रदेशमा, पसिना र पौरख आफ्नै देशमा’ तय गरिएको छ । यो नारा सदस्य सचिव विष्टले लेखेका हुन् । भने प्रतियोगितको गीत नारायण खतिवडाले लेखेका हुन् ।

प्रदेश नम्बर ५ मा बाँके र बर्दिया राष्ट्रिय निकुन्ज रहेकाले पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि मस्कोट हात्तीको छावा तय गरिएको सदस्य सचिव विष्टले बताएका थिए । उनले लोगोमा शान्तिका दूत गौतम बुद्ध, शान्तिको प्रतीक परेवा, बर्दियाको राष्ट्रिय निकुन्ज ठाकुरद्वारालाई प्रतिविम्बित गरेको जानकारी दिएमा थिए । लोगो बनाउनका लागि राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्ले सार्वजनिकरुपमा प्रतिस्पर्धा गराएको थियो ।




#Article 434: रेनुका नगरकोटी (140 words)


रेनुका नगरकोटी यक नेपाला महिला फुटबल खेलाडी हुन। उनी नेपाला राष्ट्रिय महिला फुटबल टिमआ खेलाडी तथा वर्तमान उपकप्तान समेत हुन। साथै हाल उनी सशस्त्र प्रहरीमाइ आबद्ध भई एपीएफ क्लबबाटी क्लब फुटबल प्रतिनिधित्व गडन्छिन्।

रेनुका नगरकोटी उनकी परिवारमाई ६ छोरीअन मध्यकी  ठाइँली हुन। पैले उनकी परिवारमाई बुवाले मात्रै काम गडन्थ्यो त्यसैले जेनतेन परिवारको दैनिकी चलिरह्याको थ्यो।

वि.स. २०६५ सालमी, रेनुकाले पैलो पटक फुटबल प्रतियोगिता खेलन्डा नै ‘प्लेयर अफ द टुर्नामेन्ट’ भयाकी थिइन। बारा जिल्लाआ सिमरामी भयाा त्यो प्रतियोगिता उनको लागि निकै स्मरणीय रह्या थ्यो।

उनी पैले रौतहट जिल्लाबाटि एपीएफका टिममी आयाकी थिइन। तर त्यहाँ यक वर्ष बसन्डा प्लेइङ सेटमी नपड्या पैछि भन्या उनी यक वर्ष आर्मीमा गइन। अर्को वर्ष एपीएफल्या प्लेइङ सेटमी राखन्या भडन्दै पैसा बढायार बोलाया पछि उनी एपीएफबाटिनै खेलेकी थिइन्।

सन् २०११ मी रेनुका राष्ट्रिय टिममी परेकी थिइन्। सन् २०१६ मी उनी नेपाली राष्ट्रिय महिला टिमको कप्तान भयाकी थिइन्।




#Article 435: सावित्रा भण्डारी (203 words)


साबित्रा भण्डारी नेपाली फुटबल खेलाड़ि हन् जो सशस्त्र प्रहरी बल क्लब रे नेपाल महिला राष्ट्रिय फुटबल टोली खिलाइ अग्रपङ्क्ति (फर्वार्ड) खेलाड़ि का रूप मी खेलन्छिन्। सन् २०१४ का साफ च्याम्पियनसिप मी भुटान विरुद्ध का खेल बठै अन्तर्राष्ट्रीय फुटबल मी डेब्यु अरी साबित्रा ले आफुना डेब्यु खेल मी १ गोल अरिराइथिन्।

क्लब तह मी भण्डारी एपीएफ क्लब खिलाइ खेलन्छिन्। उन २० वर्षै उमर मी दक्खिन एसिया कि उत्कृष्ट महिला स्ट्राकर का रूप मी उदाइरैथिन। फेब्रुअरी २०१७ मी उन लाइ माल्दिभ्स महिला लिग मी खेल्ला खिलाइ न्युतो दीराइथ्यो।

भण्डारी अन्तर्राष्ट्रीय स्तर मी नेपाल को प्रतिनिधित्व अरन्छिन्। उन ले साफ महिला च्याम्पियनसिप २०१४ मी भाग लीराइथ्यो रे यिसै प्रतियोगिता मी भुटान का विरुद्ध १ गोल अरिराइथ्यो। दक्षिण एसियाली खेलकूद २०१६ मी उन ले श्रीलङ्का विरुद्ध का खेल मी २ गोल अरिराइथिन्। १७ डिसेम्बर २०१६ मी राजधानी मी भया मैत्रीपूर्ण खेल मी लै आफू है २६ स्थान मल्तिर रया: बलिया राष्ट्र मलेसिया लाइ हराउने क्रम मी साबित्राइ ले निर्णायक गोल अरिराइथिन्।

तै पछा भण्डारी ले साफ महिला च्याम्पियनसिप २०१६ मी नेपाल का पैल्ला खेल मी भुटान का विरुद्ध खेलिराइथ्यो। उन ले प्रतियोगिता का शुरुवाति खेल मी ६ गोल अरिन जै ले नेपाल ८-० कि जीत दिलायो रे पुइ समूह २ का खेल मी माल्दिभ्स विरुद्ध ५ गोल अरिराइथिन्।

एपीएफ क्लबबाट जितेको मुख्य उपाधिअन,




#Article 436: आठौं राष्ट्रिय खेलकुद २०७५ मी गण्डकी प्रदेश (113 words)


गण्डकी प्रदेशले आठौं राष्ट्रिय खेलकुद २०७५ का लागि ३५ खेलमा जम्मा ५६१ जना खेलाडी छनोट गरेको थियोे। व्यक्तिगत तथा टिम इभेण्टमा खेलाडीहरु छनोट गरिएको पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय खेलुकद विकास समिति पोखराले जनाएको थियोे।

आठौं राष्ट्रिय खेलकुद २०७५ का लागि गण्डकी प्रदेशले बास्केटल खेलका लागि २९ जना खेलाडी छनोट गरेको छ। 

बैकल्पिक खेलाडी

बैकल्पिक खेलाडी

गण्डकी प्रदेशले फुटबल खेल तर्फ पुरुषमा २० र महिला तर्फ २० जना छनोट गरिएको छ । पुरुषमा तीन बैकल्पिक रहदाँ महिलामा भने ६ जनालाई बैकल्पिक खेलाडीको रुपमा राखिएको छ ।

बैकल्पिक खेलाडी

बैकल्पिक खेलाडी

गण्डकी प्रदेशबाट पुरुष तर्फ मात्रै जिमन्याष्टिकका खेलाडी छनोट गरिएको छ । ६ खेलाडी नियमित छनोटमा परेका छन् भने दुई खेलाडी बैकल्पिकमा राखिएको छ । 

बैकल्पिक खेलाडी




#Article 437: गोविन्द बहादुर मल्ल (229 words)


गोविन्द बहादुर मल्ल “गोठाले” (वि. सं. १९७९ - वि.सं. २०६७) नेपाली भाषाका चर्चित साहित्यकार हुन्। ऋद्धिबहादुर मल्ल रे आनन्दमायाबठे काठमाडौंको पुरानो भन्सारमी जन्मिया जयबहादुर मल्लको साहित्यिक नाम गोविन्दबहादुर मल्ल गोठाले हो। उनले सिद्धिचरणबठे लेख्या, रिमालबठे आधुनिक बन्ने रे देवकोटाबठे लगनशील बन्ने प्रेरणा पाया: हुन्। उनले कथा, उपन्यास रे नाटकका क्षेत्रमी ख्याति प्राप्त गरया छन्।

गोठालेको जन्म वि. सं. १९७९ असार २९ गते ओमबहाल, काठमाडौंमी भया हो। उनका बा सुब्बा ऋद्धिबहादुर मल्ल रे इज्या आनन्दमाया हुन्। 
शारदाका प्रकाशक/सम्पादक उनका बा ऋद्धिबहादुर भाषासेवी थ्या भणा दाजु विजय मल्ल ठूला साहित्यकार थ्या। उनले आई. एस्सी. सम्म पढया। तै पछा नीजि व्यवसायमी संलग्न रहे।

उनले वि. सं. १९९२ मी लेख्याको 'ममता' शीर्षकको कविता उनरो पल्लो रचना हो। गोठालेद्धारा वि. सं. २०१६ सालमी लेखिया पल्लो घरको झ्याल (उपन्यास)ले अत्यधिक लोकप्रियता पाएको थ्यो। कथा, उपन्यास, नाटक आदिमा कलम चलाएका मल्लका अन्य कृतिअन ये प्रकारका छन्:-

विभिन्न तहका पाठ्यपुस्तकमी पनि उनका कृतिअन समाविष्ट छन्।

नेपाली भाषा-साहित्यका विविध विधामी खास गरि कथा, नाटक र उपन्यासमी पाँच दशकहै बढता समयबठे उच्च दर्जाका कृतिअनको सिर्जना अरी: नेपाली वाङ्मयको श्रीवृद्धिका न्युती उल्लेखनीय योगदान गर्याबापत उनले बि. सं. २०५५ सालको जगदम्बाश्री पुरस्कार पाया उनका और सम्मानअन निम्नानुसार छन्:-

नेपालका भौती ठौर, भारत, लेबनान, फ्रान्स, जर्मनी, इटली, चीन, थाइल्यान्ड, बेलायत, हल्याण्ड, सिरिया, बेल्जियम आदि देशको भ्रमण अरया मल्ल नेपाली साहित्य आकाशका कभई ननिभ्ने तारा हुन्।

उनको वि.सं. २०६७ मंसिर २७ गते (सन् २०१० डिसेम्बर १३) का दिन ८९ वर्षको उमेरमी निधन भयो।




#Article 438: तीर्थ श्रेष्ठ (408 words)


बि.सं.२०१६ साल कार्तिक १६ गते कास्की जिल्ला, पोखराको सिंहनाथ टोलमी बा धर्मप्रसाद श्रेष्ठ रे इज्या योगमाया श्रेष्ठको जेठा सन्तानका रूपमी जन्मिया तीर्थप्रसाद श्रेष्ठ साहित्यिक क्षेत्रमी तीर्थ श्रेष्ठको नाउले परिचित छन्। यिनरा दुई इज्यानमध्ये दोसरी इज्या पूर्णलक्ष्मी श्रेष्ठका तर्फ दुई भाइअन रे एक बैनी छन्।  सरल भाषामी गहन अभिव्यक्ति दिन सक्दया यिनरो कविताको शक्ति हो। मूलतः यिन कवि हुन् तर यिनरो कलम गीत, गजल, मुक्तक रे अन्य विधामी लै चल्या पाइन्छ। पोखरामी साहित्यिक कार्यक्रम हुँन्या मात्र नाइहो और लै सामाजिक, सांस्कृतिक रे और काम हुन्ज्या लै तीर्थ श्रेष्ठको खोजी हुन्या गरुन्छ। अर्थात् यिन एक समाजसेवी व्यक्तित्वका रूपमी लै परिचित छन्। तीर्थ श्रेष्ठ जति सरल भाषामी कविता लेख्दान उति नै सरल छ यिनरो व्यवहार लै। तब यिनी अग्रजपुस्ता, समकालीन रे नयाँ पुस्ताबीच भौती घुलमिल हुनान्। पोखरामी सरूभक्त रे तीर्थ श्रेष्ठ साहित्यका पर्यायवाची नाम हुन्। सँगसँगै हुर्किएका यिनीले पोखरामी साहित्यक्षेत्रमी मियोका रूपमी सँगसँगै काम अरी: राखी छन्। बि.सं. २०३४ सालमी स्थापना भया पोखरेली युवा सांस्कृतिक परिवार (पोयुसांप) मी तीर्थ श्रेष्ठ बि.सं. २०३५ सालमी प्रवेश अर्या बि.सं. २०४० सालमी अध्यक्ष बन्या थ्या। पोखराको प्रज्ञा प्रतिष्ठानका रूपमी चिनिन्या पोयुसांपमा यिनले ३ फेर अध्यक्षका रूपमी योगदान दिया। बि.सं. २०४० सालमी फणिन्द्र नेपाल रे विनय रावलसित मिलेवर यिनले तरलतावादी आन्दोलनमी लाग्या। शब्दअनलाई खेलाउन कुशल शिल्पी तीर्थ श्रेष्ठका कवितासङ्ग्रह 'तीर्थ श्रेष्ठका कविताहरू', 'जिन्दगीको कुरुक्षेत्रबाट', महाभारतका गीतअन मुक्तक सङ्ग्रह रे मेरै हिमालजस्तो गीत सङ्ग्रह प्रकाशित छन्। राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, युवा वर्ष मोती पुरस्कार, भूपि काव्य पुरस्कार, वासुशशी स्मृति पुरस्कार, पहलमान सिंह स्वाँर साहित्य प्रतिभा पुरस्कार, शिरोमणि पुरस्कार, प्रवल जनसेवा श्री पदक आदिबाट कवि श्रेष्ठ पुरस्कृत तथा सम्मानित भइसक्या छन्। 
 

बहुआयमिक व्यक्तित्वका धनी साहित्यकार तीर्थ श्रेष्ठ समाजसेवी, संस्कृतिकर्मी तथा कुशल व्यवसायीको रूपमी लै परिचित छन्। पैल्ली फेर गठित सङ्गीत-नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्‍ठानमी यिनी सदस्य-सचिवको रूपमी आफ्नो भूमिका निर्वाह अरिसक्या यिन पोखरेली युवा सांस्कृतिक परिवार, विन्धवासिनी धार्मिक क्षेत्र विकास समिति, संगीत प्रशिक्षण केन्द्रमी संलग्न छन्। यिनको चर्चित कविता आमा नेपथ्यका अमृत गुरूङ्ले गाया छन्। आमा, हिउँमा लेखिएका नामहरू, लाहुरे फूल म तिम्रो नाम फेर्न चाहन्छु आदि कवि श्रेष्ठका चर्चित कविताअन मध्ये केही कविताअन हुन्।

आमा

आमा हुन साह्रै असजिलो छ

पहाडजस्तो

उचाइमा पुगेर मैदान भैदिनु पर्ने

मैदानमा पुगेर उकालो भैदिनु पर्ने

सन्तानहरु कहाँ पुग्छन्

खोलाहरू जस्तो

सपनाहरु कहाँ पुग्छन्

स्वच्छन्द चराहरू जस्तो

आमाहरू पहाड छेउको

चौतारी हु्न् अभिशप्त छन्

आमा हुन अप्ठेरो छ

आमा हुन पहाड हुनजस्तै गाह्रो छ ।

हिउँमा लेखिएका नामहरू

हिउँमा लेखेर आएका छौं

हामीले आ–आफ्ना नामहरू

एकैछिनपछि घाम लाग्यो भने

रहने छैनन् हाम्रा नामहरू

एकैछिनपछि हिउँ थपियो भने

पनि रहने छैनन् हाम्रा नामहरू

हामी हुँदै नरहने हाम्रा नामहरू,

हामी नै नभएपछि कसरी रहलान् हाम्रा नामहरू ।




#Article 439: इन्दिरा प्रसाईं (142 words)


बा गणेशप्रसाद शर्मा रे इज्या दुर्गादेवी नेपाल का कोख बठे विक्रम सम्बत् २०१४ साल फागुन ३  गते भारत का दार्जिलिङ माइ जन्मी साहित्यकार इन्दिरा प्रसाईं खास अरिबर कथा, उपन्यास रे कविता विधा मी कलम चलाउछिन। गोरखापत्र संस्थान कि कार्यकारी अध्यक्ष
भइसकी उन अच्याल नइ प्रकाशन माइ अध्यक्ष का  रूप मी कार्यरत छन। महेन्द्र मोरङ् आदर्श बहुमुखी क्याम्पस रे पशुपति बहुमुखी क्याम्पस मी प्राध्यापन गरिसकी उनरा  मन सायद उघ्रदैन, वयान कथासङ्ग्रह, विाश्वमित्र, रनमाया उपन्यास, बाइपङ्खी घोडा, माल्दाइलाई चिठी चर्चित कवितासङ्ग्रह हुन। उनरो उपन्यास उसको लोग्ने र बिरालो' अङ्ग्रेजी भाषा मी The Husband and Cat' अनुवाद भया: छ रे तसै किताप लाइ ईजिप्ट सरकार ले अरबी भाषा मी लै अनुवाद अरिराइछ। उनरो दोसरो उपन्यास रनमाया' नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान बाटि अङरेजि भाषा मी अनुवाद अरिया: छ। येइ का अलावा ५३ विभिन्न विधा का कितापअन प्रकाशित होइर्यान भँण्या भौती कृतिइन तथा पत्रपत्रिकाअन सम्पादन अरी राखि छन्।




#Article 440: जीवा लामिछाने (144 words)


जीवा लामिछाने नेपाली उद्यमी एवम् गैर आवासीय नेपाली सङ्गठन (NRNA) को अन्तर्राष्ट्रिय समन्वय परिषद (ICC) का भूतपूर्व अध्यक्ष हुन् । उनी गैर आवासीय नेपाली सङ्गठनका संस्थापक सदस्य हुन् ।

जीवा लामिछानेको जन्म सन् १९६७ फेब्रुअरी १३ मी चितवन जिल्ला पदमपुरमी मध्यमवर्गीय किसान परिवारमी भया: हो। उनरो पुर्ख्यौली घर कास्की जिल्लाको हर्पाक, अर्मला हो। उनरा दुई दाजुहरू, एक भाइ रे एक दिदी छन्। उनको जेठा दाजुको मृत्यु भइसक्या छ। आम नेपालीको जस्या उनको बाल्यकाल पनि सामान्यरूपमा बिताया पाइन्छ।

उनको अनुभव रे योगदानको कदर अरिवर सन् २०११ नोभेम्बरबठे २०१३ मार्चसम्म तैबेला प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले आर्थिक सल्लाहकार परिषद्को सदस्यमी उनलाई नियुक्ति गरया थ्या। नेपाल रे प्रवासी नेपालीअनलाई पुर्‍याएको योगदानको कदरस्वरूप सन् २०१३ मी उनले तैबेला नेपालको प्रथम राष्ट्रपति डा. रामवरण यादवका हातबठे प्रवल जनसेवाश्री पदक प्राप्त गरया। सन् २०१८ बठे प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको आर्थिक सल्लाहकार परिषद सदस्यका रुपमी रया: छन्।

देश-विदेशका विभिन्न कम्पनी तथा संस्थाहरूमा संलग्नता  




#Article 441: सेथ रोलिन्स (1724 words)


कोल्बी डेनियल लोपेज (जनम: मे २८ १९८६) यक अमेरिकी व्यवसायिक कुस्ती खेलाडी रे अभिनेता हुन्। उन एेल डब्ल्यूडब्ल्यूईको रमी कार्यरत छन् जहाँ उन सेथ रोलिन्स  नाउँले कुस्ती खेल्या गद्दान। उन एेल डब्ल्यूडब्ल्यूई युनिभर्सल विजेता हुन् जो उनले पैल्लोफेर जित्या हुन्।

उनले डिन एम्ब्राेज रे रोमन रेञ्जसँग द सिल्डकाे रुपमी डब्ल्यूडब्ल्यूईमी पर्दापण गर्‍या थ्या:। उन डिन एम्ब्रोज (२), रोमन रेञ्ज (१) रे जेसन जोडनको (१) साथमी ४ फेर ट्याग टिम विजेता लै भया थ्या:। लोपेजले डब्ल्यूडब्ल्यूईमी आउनुभन्दा अगाडी टाइलर ब्ल्याक नाउँले कुस्ती खेल्ने गर्‍या थ्या:। उनले रिङ अफ अनरमी आफ्नो कार्यकाल आधिकारिक रूपमी सुरुआत गर्‍या थ्या:। त्यहाँ उन यक फेर आरओएच विश्व विजेता रे दुई फेर आरओएच विश्व ट्याग टिम विजेता (जिम्मी ज्याकफसँ) बन्या थ्या:। तसोइ गरि उन सन् २००९ सरभाइबल अफ द फिटेष्टका पन विजेता बन्या थ्या:। उनले आरओएच रेस्लिङ लगायत फुल इम्प्याक्ट प्रोमी पन कुस्ती खेल्या छन् जाँ उन यक फेर एफआइपी विश्व ह्याभिवेट विजेता बन्या थ्या:। लोपेजले प्रो रेस्लिङ गोरिल्लामी पन कुस्ती खेलेका थ्या: जहाँ उन यक फेर जिम्मी ज्याकफसँग पिडब्ल्यूजी विश्व ट्याग टिम विजेता बन्या थ्या:।

सन् २०१० मी डब्ल्यूडब्ल्यूईमी हस्ताक्षर गरेपछि लोपेज सुरुआती चरणमी डब्ल्यूडब्ल्यूईकी विकासशील क्षेत्र फ्लोरिडा च्याम्पियनसिप रेस्लिङमी कुस्ती खेल्या थ्या: जाँ उन आफ्नो नाउँ सेथ रोलिन्समी परिवर्तन गर्‍या थ्या: रे त्यसपछि रोलिन्स पैलोफेर आयोजना गर्‍याको एफसीडब्ल्यू ग्र्यान्ड स्ल्याम विजेता बन्न सफल भया थ्या:। सन् २०११ मी एफसीडब्ल्यू एनएक्सटीमी परिवर्तन भएपछि रोलिन्सले प्रतियोगिताको अन्तिम खेलमी जिण्डर महललाई हराउँदै एनएक्सटीकै सबैभन्दा पहिलो विजेता बन्न सफल भया थ्या:। रोलिन्सले सन् २०१२ मी द सिल्डको रूपमी डब्ल्यूडब्ल्यूईको मुख्य कार्यक्षेत्रमी डिन एम्ब्रोज रे रोमन रेञ्जसँग पदार्पण गर्‍या थ्या:। रोलिन्सले डब्ल्यूडब्ल्यूईको प्रमुख कार्यक्षेत्रमी समूहमै हुँदा रोमन रेञ्जसँग डब्ल्यूडब्ल्यूई विश्व ट्याग टिम विजेता बन्या थ्या:। सन् २०१४ मी द सिल्डको विघटन भएपछि रोलिन्स दुई फेर डब्ल्यूडब्ल्यूई विश्व विजेता, दुई फेर अन्तरमहादेशीय विजेता, एक फेर संयुक्त राज्य विजेता, चार फेर ट्याग टिम विजेता (रोमन रेञ्ज, डिन एम्ब्रोज रे जेसन जोर्डन), यक फेर युनिभर्सल विजेता, २०१४ मनी इन द बेङ्क, २०१५ का उत्कृष्ट खेलाडी, २९अौँ ट्रिपल क्राउन विजेता रे १८अौँ ग्र्यान्ड स्ल्याम विजेता बन्न सफल भया थ्या:।

रोलिन्स डब्ल्यूडब्ल्यूईको विभिन्न वार्षिक कार्यक्रम रे आवरण पृष्ठमी देखा पर्‍या छन् जसमी रेसलमेनिया ३१ पन समावेश छ। डब्ल्यूडब्ल्यूई रे अन्य विभिन्न कुस्ती क्षेत्रका खेलाडी स्टिङले रोलिन्ससँग आफ्नो कार्यकालको अन्तिम खेल खेल्या थ्या: रे उनले रोलिन्सलाई डब्ल्यूडब्ल्यूईकै सबैभन्दा उत्कृष्ट खेलाडीको रूपमा हेर्‍या छन्।

कोल्बि डेनियल्स लोपेज सन् १९८६ मे २८ मी बफ्यालो, आयोवामी जन्मिया थ्या:। उनरा पुर्खाअन अर्मेनिया, जर्मनी रे आयरल्याण्डका थ्या:। उनको थर लोपेज मेक्सिको-अमेरिकी बुवाबाट आया हो। लोपेज आफ्नो किशोर अवस्थामी रक सङ्गीतको टूलो समर्थक थ्या:। उनको अहिलेको कुस्ती खेलको नाउँ ब्ल्याक फ्ल्याग साङ्गितिक समूहका पूर्व सदस्य ह्यारी रोलिन्सबाट आया थ्यो।

लोपेजले सन् २००५ मी स्कट कन्ट्री रेस्लिङमी पर्दापण गर्‍या थ्याः साथै उनले आयान रोटेन्सको स्वतन्त्र सर्किट सङ्घ मध्य-दक्षिणमी लै आफ्नो कार्यकाल सुरु गर्‍या थ्याः। २३ सेप्टेम्बर २००५ महमुद, इण्डियानामी आयोजना गर्‍याको टेड पेटी प्रतिस्पर्धामी रोलिन्सले साल थोमस्लीलाई हराउँदै प्रतिस्पर्धामी सेमिफाइनलमी प्रवेश गर्‍या थ्याः, तर उन म्याट साइडेलसँग हार खाँदै प्रतिस्पर्धाबठे बाहिरिएका थ्याः। लोपेज पछा एससिडब्ल्यू ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप जित्न सफल भया रे त्यस उपाधिलाई उनले रङ्ग छरेर कालो बनाउँदै एससिडब्ल्यूमी अब कालो युग छाउन्याछ भन्दै सबैलाई जानकारी गराया थ्याः। 
लोपेजले त्यसपछा एनडब्ल्युए मध्यपश्चिम रेस्लिङमी आफूलाई आवद्ध गराया रे त्यहाँ उनले मेर्क ब्रेभसँग साझेदारी गर्दै यक टोली गठन गर्‍या थ्याः। लोपेज रे ब्रेभको जोडि गठन भयाको केही दिनपछा नै उनअनले एनडब्ल्युए ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भया थ्याः। उक्त टोलीले आफ्नो उपाधि सफलतापुर्ण रायन बोज रे ड्यानी ड्यानीएल्स, ब्रेट वेन रे हाइप गोटी, जेसन रेञ्ज रे मार्को कोर्डाभा लगायत अन्य थुप्रै टोलीसँग उपाधिको लागि सामना गर्दै उनअनले उक्त उपाधि बचाउन सफल भया थ्याः। त्यसपछा ब्ल्याकले एरिक प्रिस्ट रे एजे स्टाएल्ससँग एकल कुस्ती खेल्नु पर्‍या थ्यो।

उन टोटल नन स्टप एक्सन रेस्लिङमा (टिएनए) लै कुस्ती खेल्या थ्याः जाँ उनरो जेफ लक्सन साथि थ्याः। उनअनरो जोडि ल्याटिन अमेरिका एक्सचेन्ज (होमीसाएड रे हर्नान्डेज) सँग २००६ अक्टोबरमी हार्‍या थ्यो।
२५ मे २००७ मी ब्ल्याक रे उनरो साथि मेर्क ब्रेभको खेल फुल इम्प्याक प्रो रेस्लिङका ट्याग टिम विजेता द ब्रिस्को ब्रदरस्सँग भयाको थ्यो भने उक्त खेलमी ब्ल्याकका साथि ब्रेभको खेलको बीचमै खुट्टामी चोट लागेपछा उनीलाई त्याँबठे अस्पताल पुर्‍याइयाको थ्यो रे उनले कुस्ती खेलबाटै अवकास लिनु पर्‍या थ्यो (ब्रेभ सन् २०१२ मी पुन खेलमी पर्किएका थ्याः)। उक्त घटना पछा ब्ल्याकले आफ्नो एकल कुस्ती जीवन सुरु गर्‍या थ्याः रे उन एफआइपी रेस्लिङ छाड्दै प्रो रेस्लिङ गोरिल्लामी आवद्ध भया थ्याः। जुन १० मी भयाको खेलमी उनले जोय रायनलाई हराया थ्याः रे जुन १६ मी भयाको खेलमी उनले ड्यानी डेनिएल्सलाई हराउन सफल भयाका थ्याः। 
पिडब्ल्यूजीमी छँदा उन जिम्मी ज्याकफसँग साझेदारी गर्दै यक टोली गठन गर्‍या थ्याः रे ६ जुन २००८ मी उक्त जोडिले पिडब्ल्यूजी ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भया थ्याः जाँ उनअनले रोड्रिक स्ट्रङ रे एल जेनेरिकोको जोडिलाई हराएका थ्याः। २० डिसेम्बर मी आयोजना भयाको एफआइपीको यक कार्यक्रममी ब्ल्याकले गो सोभोकिलाई हराउँदै एफआइपी विश्व ह्याभवेट च्याम्पियनसिप जितेका थ्याः। ब्ल्याक खेल खेल्न नसकेपछा २ मे २००९ मी डेभी रिचर्डलाई एफआइपी विश्व ह्याभिवेट च्याम्पियनसिप हस्तान्तरण गरएको थ्यो।

ब्ल्याकले सन् २००७ रिङ अफ अनरमी जिम्मी ज्याकफ रे निक्रो बुचरसँग मिल्दै पर्दापण अर्या थ्याः जाँ उनअन ले ब्रिस्को ब्रदरस्लाई आक्रमण अर्याs थ्याः रे जे ब्रिस्कोलाई जोरिले झुन्डाइद्या थ्याः। उक्त आक्रमण पछा त्यस टोलीले अाफुनो समूहको नाउँ द एज अफ द फल राख्या थ्याः। त्यस घटना विवादास्पक भया कारणले आरअोएचले उक्त घटनाको भिडियो मेटाउने निर्णय अर्या थ्यो तर आरअोएचका समर्थकले त्यस भिडियोलाई पर्ण सार्वजनिक अर्न सुझाव दिया थ्याः।
त्यस खेलमी खिचिएको भिडियो दर्शकअन रो मागका कारण १५ सेप्टेम्बरमी आरअोएचले पून प्रसारण अर्या थ्यो। त्यस पछाको अोर्को हप्ताको कार्यक्रममी ब्ल्याकको सामना ज्याक इभान्ससँग यक डार्क म्याचमी भया थ्यो भण्डे ब्ल्याकका साथि ज्याकफ रे बुचरको अवरोधका कारण इभान्सका साथिअन आइसिर एयरबर्न लै आएका थ्या रे उक्त खेलमी कोहि लै विजेता नबन्या थ्याः। उक्त खेलको यक हप्ता पछा ६-बौस्य ट्याग टिम खेलमी द एज अफ द फलको सामना द आइरिस एयरबर्नसँग भयाको थ्यो तर खेलमी सबैले यक अर्कालाई आक्रमण अर्य पछा त्यस खेल तौबेला सकिएको थ्यो जसका कारण नेक्रो बुचरले खेलका रेफ्रिलाई आक्रमण अर्या थ्यो।

जिम्मी ज्याकफ रे नेक्रो बुचरसँगै साझेदारी गर्दै ब्ल्याकले अक्टोबरको सुरुआती दिनमी द भल्चर स्क्वाड (ज्याक इभान्स रे रकुस) सँग ह्याडिकेफ म्याच खेल्या थ्याः। ब्ल्याकले १ नोभेम्बरका दिन द एज अफ द फलसँग मिल्दै ज्याक इभान्स, जिक्श रे रुकससँग ६-बौस्य ट्याग टिम म्याच खेल्या थ्याः। त्यसै रातमी ब्ल्याकले एलेक्स पेनलाई हराया थ्याः तर खेलको समाप्ति पछा उनलाई द ब्रिस्को ब्रदरस्ले पछाडि बठे आक्रमण अर्या थ्याः जसका कारण द एज अफ द फलको खेल द ब्रिस्को ब्रदरस्सँग हुने निर्णय भयाको थ्यो। २००७ फाइनल ब्याटल कार्यक्रममी ब्ल्याक रे जिम्मी ज्याकफले द ब्रिस्को ब्रदरस्लाई हराउँदै आरअोएच विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भया थ्याः।
ब्ल्याक रे ज्याकफ ट्याग टिम विजेता बन्या यक महिना पछा उनअन ले अाफुनो उपाधि २६ जनवरीका दिन नो रोमेर्स क्रोपस् (डेभि रिचर्ड रे रकि रोमेरो) सँग गुमाउनु पर्‍या थ्या जुन खेलमी म्यान्गमेन ३ (ब्रेन्ट अल्ब्राइट रे बिजे विटमर) रे अस्टिन एरिज रे ब्रायन डेनिएलसनको जोडि सामेली थ्या। 
आरअोएचको वार्सिक कार्यक्रम टेक नो प्रिजनर्समी ब्ल्याकले ट्याग टिम उपाधी हार्‍या कारण नाइजेल मेकगिनिजसँग आरअोएच विश्व च्याम्पियनसिपको लागि चुनौती दिया थ्याः। एट उप फर ग्र्याब कार्यक्रममी ब्ल्याक रे ज्याकफको जोडिले ८ वटा टोलीलाई हराउँदै दोस्रो फेर आरअोएच विश्व ट्याग टिम च्याम्पियनसिप जित्न सफल भया थ्याः। उक्त जोडिले उनअन को उपाधी ड्रिभन कार्यक्रममी केभिन स्टिन रे एल जेनेरिकोको जोडिसँग हार बेहोर्दै उपाधि गुमाएका थ्याः। ब्ल्याकले आरअोएच विश्व च्याम्पियनसिपको लागि दोस्रो मौका पाया थ्याः जुन खेल न्युयोर्कमी भयाको थ्यो। उक्त खेलमी ब्ल्याक, डेनिएलसन, क्यास्टोग्लोनी रे मेनगिनिज सामेल थ्याः तर मेकथिनिजले सबै प्रतिस्पर्धालाई हराउँदै आरअोएच विश्व च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भया थ्याः। 
सन् २००८ को फाइनल ब्याटल कार्यक्रममी ब्ल्याकले आरअोएच च्याम्पियनसिपको लागि पैलो दावेदार खेलमी अस्टिन एरिजसँगको हारे पछा ज्याकफले आफ्नै साथि ब्ल्याकलाई आक्रमण अर्या थ्याः रे त्यसैमी एरिजले पछा ज्याकफको साथ दिया थ्याः। १६ जनवरी फुल सर्कल पे-पर-भ्यु कार्यक्रममी ब्ल्याक 

रे नाइजेल मेकगिनिज बीचको खेल निर्धारित गरियाः थ्यो तर उक्त खेल च्याम्पियनसिपको लागि नाइँथ्याः। उक्त खेलमी ब्ल्याकले मेकगिनिजलाई हराउन सफल भया थ्याः। त्यस खेलको अर्को रात विश्व विजेताको लागि पैलो दावेदार एरिजले मेकगिनिजसँग खेल रद्द अरे पछा मेकगिनिजको सामना ब्ल्याकसँग भया थ्यो तर उक्त खेलमी मेकगिनिजले ब्ल्याकलाई हराउँदै उपाधि कायम राख्या थ्याः। २६ जुनका दिन ब्ल्याकले ज्याकफलाई स्टिल केज म्याचमी हराउँदै उनअन को दुश्मनी अन्त्य अर्या थ्याः।

२००९ सेप्टेम्बरमी ब्ल्याकको घाँटीमी सल्यक्रिया गरियाः थ्याो जसका कारण उनले केही महिनाको लागि अवकाश लिनु पर्‍या थ्यो। १० अक्टोबरका दिन ब्ल्याकले केनि किङ्गलाई पैलो चरणमी हराए रे दोस्रो चरणमी क्लाडिडो क्यास्टोगलोगीलाई हराए त्यस पछा क्रिस हिरो रे प्रतिस्पर्धाको अन्तिममी रोड्रिक स्ट्रङलाई हराउँदै आरअोएच विश्व च्याम्पियनसिपका लागि पैलो दावेदार बन्न सफल भया थ्या। १९ डिसेम्बरका दिन आरअोएचको पैलो पे-पर-भ्युमी ब्ल्याकले आरअोएच विश्व बिजेता अस्टिन एरिजसँग उपाधिका लागि खेल खेल्या पाएका थ्याः तर उक्त खेल बीचमै स्थगित भया थ्यो। त्यस खेल बीचमै स्थगित भया कारणले तात्कालिक आरअोएचका प्रमुख आयुक्त जिम कर्नेटले उनअन को खेल पुन यक फेर हुने निर्णय अर्या थ्याः। जिम कर्नेटले आफैँ खेलको लागि निर्णयक बन्ने घोषण अर्या थ्याः रे यदि अझै लै खेलमी कोहि लै विजेता बनोस भन्नको कारणले कर्नेटले उनअन लाइ यक यक वटा प्रतियोगी छनोट अर्न लगाएका थ्याः जसका कारण ब्ल्याकले रोड्रिक स्ट्रङ्गलाई चयन अर्य भने एरिजले केनि किङ्गलाई चयन गरे। उक्त खेलको अन्तिममी एरिजले ब्ल्यालाई हराउँदै पैलो फेर आरअोएच विश्व विजेता बन्न सफल भया थ्याः। 
३ अप्रिलका दिन ब्ल्याकको अाफुनो उपाधी अस्टिन एरिज रे रोड्रिक स्ट्रिङका विरुद्धमी इलिमिनेसन म्याचमी सामना अर्नु पर्‍याको थ्यो जसमी बल्याक विजेता बन्दै च्याम्पियनसिप आफूसँगै कायम राख्न सफल भया थ्याः। जुन १९ का दिन उनको च्याम्पियनसिपको लागि पुन खेल भया थ्यो जाँ उनका प्रतिस्पर्धा डेभि रिचर्ड थ्याः। ब्ल्याकले रिचर्डलाई हराउँदै आफुनो उपाधीको रक्षा अर्न सफल भया थ्याः। ब्ल्याक विश्व विजेता भए पछा उनले आफुनो उपाधी भौती कुस्ती खेलाडी बठे बचाएका थ्याः भने उन आरअोएच पछा डब्ल्यूडब्ल्यूईको विकासशील क्षेत्रमी हस्ताक्षर अर्या थ्याः रे त्यहिँ बठे आफुनो कुस्ती यात्रालाई कासम राख्ने सोचेका थ्याः।

उनले आरअोएच विश्व च्याम्पियनसिपलाई उनसँग डब्ल्यूडब्ल्यूईमी लाने धम्की दिया थ्याः रे त्यसको फल स्वरुप उन डेभि रिचर्डसँग हार्न पुगेका थ्याः तर उक्त खेल च्याम्पियनसिपका लागि नाइँथ्याः। ११ सेप्टेम्बरका दिन ब्ल्यकको आरअोएचमी अन्तिम उपस्थित भया थ्यो भने उनको खेल रोड्रक स्ट्रङ्गसँग च्याम्पियनसिप लागि खेल खेल्न लगाइयो रे उक्त खेलमी स्ट्रङ्गको जितसँगै उन आरअोएच विश्व विजेता उपाधी विजेता बन्या २१० दिनमी गुमाएका थ्याः जसका कारण उन डब्ल्यूडब्ल्यूईमा सरुवा भए।

रोलिन्स एफसीडब्ल्यूमी छँदा आफ्नो प्रतिस्पर्धीलाई सुपरकिक हान्दै घुँडा टेक्न बाध्य बनाउँथे रे आफ्नो अन्तिम चालको रूपमी अभाडा केडाभ्रा प्रयोग गर्दै अाया थ्याः भने रोलिन्सले द अथुरिटीमी 
सन् २०१४ मी लोपेज रे उनरो पूर्व कुस्ती खेलाडी साथि मेर्क ब्रेभसँग साझेदारी अरिवर उनले द ब्ल्याक एण्ड द ब्रेभ रेस्लिङ एकेडेमीको (एक कुस्ती विद्यालय) इलुनेसमी स्थापना गर्‍या थ्याः। 
९ फेब्रुअरी २०१५ मी रोलिन्सकी प्रेमिका पूर्व एनएक्सटी कुस्ती खेलाडी जारा स्क्रिबर रे रोलिन्सको नग्न तस्वीर सामाजिक सञ्जाल ट्विटरबठे सार्वजनिक गर्‍या थ्यो जइलाई डब्ल्यूडब्ल्यूई डटकमले तुरुन्तै सार्वजनिक गर्‍याको थ्यो। उक्त तस्विर सार्वजनिक भएसी रोलिन्सले सञ्चार माध्यममी माफी मागेका थ्याः। २५ फेब्रुअरी २०१६ मा रोलिन्स रे स्क्रिबरको सम्बन्ध विक्षेदन भयाको थ्यो तर जोडिले विक्षेदनको कारण खुलाएका छैनन्।




#Article 442: भरतपुर गोल्डकप २०७६ (184 words)


भरतपुर गोल्डकप चितवनको भरतपुरमी पैले फेर आयोजना भयाको यक फुटबल प्रतियोगिता हो। यि प्रतियोगिता एजे इन्टरनेसनलले नारायणगढ क्याम्पाचौरमी वैशाख २४ गते बठे जेठ ४ गते सम्म सञ्चालन गर्‍याको थ्यो। यस प्रतियोगितामी ए डिभिजन लिगका सात रे मोफसलका पाँच गरी १२ टोलीअनको सहभागिता रह्याको थ्यो। एेल यस प्रतियोगितालाई पुरानो मेडिकल कलेज भरतपुरले प्रायोजन गर्‍याको छ भने सह प्रायोजकको रूपमी एक्सपर्ट एजुकेसन भिसा सेन्टर तथा सहयोगी संस्थाको रूपमी एन्फा, राष्ट्रिय खेलकुल परिषद चितवन, एष्ट्रल युथ सोसाइटी, भरतपुर महानगरपालिका रे गोल नेपाल रह्याका छन्।

प्रतियोगिताको विजेता बन्दै सङ्कटा क्लबले रु ६ लाखसहित गोल्डकप रे मेडल रे द्वितीय भयाको झापा ११ले रु तीन लाख नगद पुरस्कार हात पार्‍या थ्याः। प्रतियोगितामी चार विधाका सर्वोत्कृष्ट खेलाडीअनलाई जनही रु २० हजार, सर्वोत्कृष्ट खेलाडीअनलाई रु ४० हजार रे प्रत्येक प्रतियोगिताको उत्कृष्ट खेलाडीअनले (म्यान अफ द म्याच)लाई रु १० हजार प्रदान गरियाको थ्यो। 
प्रतियोगिताको प्रदेश नं ३ का सामाजिक विकासमन्त्री युवराज दुलालले एक समारोहबीच उद्घाटन गरेका थिए भने विजयी टोली रे खेलाडीअनलाई भरतपुर महानगरपालिकाकी मेयर रेणु दाहालले पुरस्कार रे कप प्रदान गर्‍याकी थिन्।

ए-डिभिजन लिगको क्लब सङ्कटाले रमपम झापा–११ लाई ३–० ले पराजित गर्दै सीएमएस भरतपुर गोल्डकप २०७६ फुटबल प्रतियोगिताको विजेता बन्याको थ्यो।




#Article 443: गोल नेपाल डटकम (248 words)


गोल नेपाल डटकम फुटबल सम्बन्धि समचार सम्प्रेषण अद्द्या नेपाल को सब है ठुलो स्वतन्त्र वेबसाइट हो। यसले नेपाला विभिन्न पत्रकारअनसित सहकार्य गरुन्छ।
यो नेपाली रे अङरेजी गरिबरे दुइ भाषा मी उपलब्ध छ। गोल नेपाल ले पाठकअन लाइ समाचार, प्रत्यक्ष गोलन्तर, खेल पूर्वावलोकन, रे सम्पादकीय प्रदान गरुन्छ। गोल नेपाल वेबसाइट रे एसएमएस लगायत का मञ्चअन मी उपलब्ध छ। येइ का अलावा, सामाज मी फुटबल सम्बन्धि जागरूकता खिलाइ लै सक्रिय भूमिका खेलिराइछ।

गोल नेपाल है पैली यो, स्कोरेज नेपाल डटकम डट एनपी का रूप मी स्थापित गरियाको थ्यो रे सन् २०१३ मी वेबसाइट विभिन्न डिडिओएस आक्रमण भया पछा येइ वेबसाइट लाइ बन्द गरियाऽ थ्यो। डिसेम्बर २०१८ का तथ्याङ्क अन्सारअ, गोल नेपाल डटकम सिमिलर वेब का विश्वव्यापी वरियता मी १,०७,६२१ मी रह्याको थ्यो भँण्या नेपाल मी १,४७१ रह्याको थ्यो रे वेबसाइट मी उछाल दर ३३.५४% रह्याको थ्यो।

गोल नेपाल डटकम ले शीर्ष घरेलु नेपाली लिग जस्याँ कि सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग, रे एनसेल कप खिलाइ प्रत्यक्ष टिप्पणि, प्रतिवेदन, प्रतिक्रिया रे खेलाड़ि मूल्याङ्कन प्रदान गरन्छ। सङ्ङै येइ ले एएफसी प्रेसिडेन्ट कप जसा नाना विदेशी प्रतियोगिता रे और लै भौत अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगिताअन मी प्रत्यक्ष टिप्पणि, प्रतिवेदन, प्रतिक्रिया रे खेलाड़ि मूल्याङ्कन प्रदान गरन्छ।

सन् २०१० मी गोल नेपाल, नेपाली भाषा मी शुरू गरियाको थ्यो, जै ले खास गरिबरे नेपाली भाषा मी फुटबल समाचारअन प्रदान गरन्थ्यो। पुइ लै, अज्ञात कारणअन का लाग्दा तो सेवा बन्द भयाऽ थ्यो। यो सेवा सन् २०१२ सम्म लै सुचारू भयाको नाइथ्यो। तै पछा वेबसाइट का कार्यकारि बिक्रम थापा ले गोल नेपाल डटकम का नाउँ ले नेपाली संस्करण लाइ उपलब्ध अराइराइथ्यो।




#Article 444: जिएस पौडेल (313 words)


घनश्याम पौडेल (जनम: वि.सं. २०४१ साल साउन ११, प्रख्यात नाउँ: जिएस पौडेल) यक नेपाली युवा साहित्यकार, गजलकार तथा आख्यानकार हुन। उन ले वि.सं. २०७४ बठे आफुनि साहित्यिक यात्रा शुरू गर्‍याऽ थ्यो। ऐल सम्म पौडेल ले विभिन्न गजल सङ्ग्रहअन लेखिसकिराइछन भँण्या उनरो पैलो उपन्यास एक सर्को माया वि.सं. २०७५ साल वैशाख २९ गते का दिन बुलबुल प्रकाशन बठेइ प्रकाशन गरियाः थ्यो।

नेपाली भाषा का साहित्यकार तथा आख्यानकार जिएस पौडेल को जनम वि.सं. २०४१ साल साउन ११ गते का दिन नवलपरासी जिल्ला का गैंडाकोट नगरपालिका मी बा वेद प्रसाद पौडेल रे इजा विष्णुमाया पौडेल का पैल्ला सन्तान का रूप मी भयाको हो। पौडेल ले वि.सं. २०५६ साल मी गैंडाकोट का पितौंजी स्थित रत्न राज्य लक्ष्मी विद्यालय बठे प्रथम श्रेणि मी प्रवेशिका परीक्षा उत्तीर्ण अरिराइथ्यो रे उन ले वि.सं. २०६१ साल मी पोखरा माइ रयाऽ पृथ्वी नारायण क्याम्पस मी मानविकी विषय मी स्नातक अरिराइथ्यो। पौडेल ले वि.सं. २०७५ साल मी स्कटल्याण्ड स्थित युनिभर्सिटी अफ द् वेस्ट स्कटल्याण्ड बठेइ स्नातकोत्तर पुरा अरिराइथ्यो। पौडेल ले वि.सं. २०६४ साल बैसाक २४ गते गङ्गा भट्टराई सित ब्याऽ गर्‍याका थ्याः। उनराअन का दुइ चेला इभान पौडेल रे एरिक पौडेल छन।

पौडेल ले प्रवेशिका परिक्षा सकाया पछा नेपाली साहित्य क्षेत्र मी कलम चलाउन शरू गर्‍याऽ हुन्। तसै बेला उन ले केयि गजलअन लेखिराइथ्यो यद्यपि तन गजलअन उन ले सार्वजनिक गर्‍या भन्या नाइथ्या। रोजगारी का शिलशिला मी उन वि.सं. २०६४ साल मी युएई का दुबई गया। दुबई मी कम छुट्टि रे समय का अभाव का कारण उन साहित्यिक क्षेत्र मी सक्रिय रूप मी नाइधेकिया। दुबई बठे स्थानान्तरण होइबर पौडेल वि.सं. २०७० साल मी माल्दिभ्स का माले शहर मी आया रे पुइ वाँ रन्ज्याँ केयि समय छुट्टी रे समय पायाऽ हुनाले पौडेल ले आँजि साहित्यिक क्षेत्र मी सक्रिय हुन्या मैका पायो। पौडेल ले फाट्टफुट्ट गजल रे कविताअन लेख्या लै उनरो पैलो कृति एक सर्को माया हो। पौडेल को पैलो कृति सार्वजनिक भया पछा उन नेपाली साहित्यिक क्षेत्रमी रे साहित्य प्रेमी बीच प्रख्यात बन्न पुग्या। 




#Article 445: एक सर्को माया (615 words)


एक सर्को माया जिएस पौडेल हताँ लेखियाऽ यक नेपालि उपन्यास हो। यो उपन्यास वि.सं. २०७५ साल बैसाक २९ गते का दिन बुलबुल प्रकाशन बठेइ प्रकाशित भयाऽहो। यो उपन्यास जिएस पौडेल को पैलो उपन्यास हो। येइ उपन्यास का सम्बन्ध मी देश का विभिन्न ठौर का नेपालि साहित्य प्रेमीइन ले सकारात्मक प्रतिक्रिया जँणाइराइछन।। पौडेल ले एक सर्को माया उपन्यास मी भ्रम का संसार भितरि वास्तविकता रे वास्तविक भँणियाका तथ्यअन भितरि नीहित भ्रम सित खेलिबर यक लोभलाग्दो कथा रचिराइछन्। यो उपन्यास काठमाण्डौ का विभिन्न ठौरअन रे नवलपुर मी लै विमोचन गरियाऽ थ्यो।

घनश्याम पौडेल (जनम: वि.सं. २०४१ साल साउन ११, प्रख्यात नाउँ: जिएस पौडेल) यक नेपाली युवा साहित्यकार, गजलकार तथा आख्यानकार हुन्। उन ले वि. सं. २०७४ बठे आफुनि साहित्यिक यात्रा शुरू अर्याऽ हो। ऐल सम्म पौडेल ले भौत गजल सङ्ग्रहअन लेखिसकिराइछन भँण्या एक सर्को माया उनरो पैलो उपन्यास हो।

यै एक सर्को माया उपन्यासोऽ विमोचन कार्यक्रम वि.सं. २०७५ वैशाख ०८ गते काठमाण्डौ मी भयाऽ हो। येइ का सङ्ङै उपन्यासकार का गृह स्थल मी वि.सं. २०७५ वैशाख १९ गते गैंडाकोट नगरपालिका का सुनगाभा बुक हाउस मी यक विशेष कार्यक्रमोऽ आयोजना अरिबर गैंडाकोट नगरपालिका का प्रमुख छत्रराज पौडेल, साहित्यकार धनराज गिरि, पत्रकार लेखराम सापकोटा रे लेखक पौडेल ले संयुक्तरूपमी गृह विमोचन अरिराइथ्यो।

यो उपन्यास रोजगारी खिलाइ मालदिभ्स पुग्याऽ यक नेपाली युवक को कथा हो, जो अञ्जान मैं कुलत मी फसन्छ रे आफू कुलत मी फस्याऽ था पाइबर लै भाइर आउन नाइसक्को। कुलतै का बीच वाइँ कि यक सुन्दरि मोडल (राउदा आतिफ) सित उइ को प्रेम, प्रेम रे नसा बीच को उइ को मानसिक सङ्घर्ष रे छाड्डीचालऽ उइ ले लै पाठक ले लै सङ्ङै अनुभूत अद्द्या मृग मरिचिका “एक सर्को माया” को सार हो। 

आलोक शर्मा येइ उपन्यास को मूल पात्र हो जै का कथा मी उपन्यास शुरुवात होइरैछ। उपन्यास शुरू बठे अन्त्य सम्म इसै पात्र मी आधारित रह्याको छ। आलोक शर्मा उपन्यास का म पात्र हुन। यो पात्र मलेसिया बठे जागिर का शिलशिला मी माल्दिभ्स पुग्याऽ हुन्छ। उन यक स्माइल सेल्स कम्पनी का सेल्स सर्भिस म्यानेजर का रूप मी मालदिभ्स मी काम गद्द्या गद्दान।

आलोक शर्मा को माल्दिभ्स को सब है नजिक को साथी, अर्थात आलोक ले दाज्यु भँणिबर सम्बोधन गर्न्या पात्र हो। यै उपन्यास मी उपन्यास का मुख्य पात्र आलोक शर्मा दुबई बठे माल्दिभ्स आउन्ज्याँ विमानस्थल बठेइ लैन्नाइ खिलाइ औन्ज्याँ यै पात्र को आगमन हुन्छ। यै पात्र लाइ उपन्यास मी चालिसे नाउँ बठे लै कम्पनि माइ तथा साथिसङ्ङिइन पछ्याण्णान। येइ उपन्यास मी चालिसे ले आलोक शर्मा लाइ माल्दिभ्स मी आउन्ज्याँ रे शर्मा लाइ नौला परिवेश मी घुलमिल हुनइ खिलाइ भौती सहयोग अरिराइछन।

माज्दा येइ उपन्यास मी नारायण चालिसे कि प्रेमीका हुन्छिन्। माज्दा रे नारायण चालिसे को माल्दिभ्स मी काम का शिलशिलाइ का क्रम मी प्रेम सम्बन्ध बस्याऽ हुन्छ। माज्दा माल्दिभ्सै कि नागरिक हुन्छिन्। नारायण चालिसे को माज्दा सित का प्रेम सम्बन्ध का कारण ले अद्दा चालिसे कि पारिवारिक समस्या शृजना हुन्छ रे उन घर फर्कीनान।

अहमद नारायण चालिसे का साथी हुन् रे नारायण चालिसे अहमद रे आलोक शर्मा लाइ भेट गराउँनान रे पछा नारायण चलिसे घर फर्किया पछा उन आलोक का आत्मीय साथि बन्नान। यो पात्र मुस्लिम धर्मावलम्बि तथा नेपाली बुज्ज रे बोल्ल लै नजाँण्ण्या हुन्छ। उनअन बीच कुरड़िकाआनि अङरेजि मी हुन्या गरन्छ। अहमद ले आलोक रे आफु खिलाइ लागूऔषध को जुगाड़ अद्द्या काम गरन्छ।

राउधा यै उपन्यास कि मुख्य पात्र रे आलोक शर्मा कि प्रेमिका हुन्छिन्। उनरि भेट राउधा ले सिगरट सल्कौनाइ खिलाइ लाइटर मागद्या क्रम मी समुन्द्र किनार मी हुन्छे। उन लाइ यै उपन्यास मी यक रुबस युवति का रूप मी प्रस्तुत गरियाः छ। उन मुस्लिम धर्मावलम्बि हुन्छिन्। पछा उनअन को सम्बन्ध बिच्छेद हुन्छ।

यै एक सर्को माया उपन्यास उज्यालो रेडियो एफएममी समेत बाचन भया: थ्यो। उज्यालो एफएममी हरेक हप्ताको मङ्गलबार प्रशारण हुण्या श्रुति संवेग नामक कार्यक्रममी अच्युत घिमिरे हताँ यै उपन्यास वाचन भया: थ्यो। उक्त कार्यक्रममी यै उपन्यसका कुल २४ पूर्ण श्रृङ्खलाअन वाचन भया: थ्यो।




#Article 446: जारा लारसन (1046 words)


जारा मेरी लारसन (जन्म; १६ डिसेम्बर १९९७) स्वीडेनकी यक गायिका तथा गीतकार हुन्। दश वर्षको उमेरमी लारसनले स्वीडेनबठे यक राष्ट्रिय पुरस्कार लै प्राप्त गर्‍याकी थिइन् भने उनले ब्रिटेन्स गट ट्यालेन्टको यक स्वीडेली संस्करण जित्दै उक्त उपाधि हात पारेकी थिइन्। त्यसको चार वर्ष पछि सन् २०१२ मी लारसनले टेन म्युजिक रेकर्ड लेबलसित आवद्ध पत्रमी हस्ताक्षर गर्दै सन् २०१३ मी उनले अाफुनो पैलो एल्बमको रुपमी अनकभर सार्वजनिक अरेकी थिइन्। उक्त एल्बम स्वीडेन, डेनमार्क रे नर्वेका आधिकारिक चार्टअनमी शीर्ष स्थानमी आउन सफल भयाको थ्यो। सन् २०१३ फेब्रुअरीमी उक्त एल्बमले युनिभर्सल म्युजिक स्वीडेन मार्फत प्लेटिनम प्रमाणपत्र समेत पाएको थ्यो। जुलाई २०१३ मी उक्त एल्बमलाई स्वीडेनको आधिकारिक चार्ट कम्पनीले ३× प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्रदान अरेको थ्यो। सन् २०१३ अप्रिल मैनामी लारसनले अमेरिकाको एपिक रेकर्डसँग तीन वर्षे आवद्ध पत्रमी हस्ताक्षर अरेकी थिइन्। सन् २०१६ मी फ्रान्समी आयोजना गरियाः युइएफए युरोमी लारसनले सुरुवाती रे समाप्तिका दिन केही गीतअनको प्रस्तुति दिएकी थिइन्।

पैलो एल्बम सार्वजनिक भया: चार वर्ष पछा लारसनले १७ मार्च २०१७ मी सो गुड नामक अर्को एल्बम विश्व व्यापी रुपमी सार्वजनिक गरेइ थिइन् जो संयुक्त अधिराज्यको आधिकारिक चार्ट कम्पनीमाइ शीर्ष ७ मी आउन सफल भयाको थ्यो। यै एल्बममी आठ एकल गीतअन समावेश गरियाः छ जसमी लष्ट लाइफ, नेभर फरगेट यु, एन्ट माइ फल्ट, आइ उड लाइक, सो गुड, डन्ट लेट मि बि योर्स रे सेम्फोनी गीत उनले क्लिन ब्यानडिटसित।साझेदारी गर्दै सार्वजनिक अरेकी थिइन्। उनको यै एल्बममी रह्याको लगभग सबै गीतअन संयुक्त अधिराज्यको आधिकारिक चार्ट कम्पनीमी शीर्ष १५ भित्र परेका छन्। नेभर फरगेट यु बोलको गीत अमेरिकी बिलबोर्ड हट १०० चार्टको १३अौँ स्थानमी आउन सफल भयाको थ्यो रे त्यस्तैगरि सेम्फोन संयुक्त अधिराज्यको चार्टका केही हप्ताका लागि शीर्ष स्थानमी रहेको थ्यो जुन लरसनको शीर्ष स्थानमी आउने पैलो गीत थ्यो।

सन् २०१८ अक्टोबरमी लारसनले रुयन माइ लाइफ नामक गीत उनको आउँदै तेस्रो एल्बमको नेतृत्व गीतको रुपमी सार्वजनिक अरेकी थिइन्।

लारसन स्वीडेनको स्टकहोम स्थित कार्लोन्सकी विश्वविद्यालय अस्पतालमी जन्मिया हुन्। एक अन्तरबार्तामी उनले बताइनकी उन जन्मिया बेलामी न्युकल कोर्डबठे अक्सिजनका अभावले भया कारण उनलाई मरेको शिशु भनिया थ्यो। लारसनको एक बहिन छन् जो पनि एक गायिका हुन् र एक सङ्गीत समूहको हन्ना र एन्ड्राकी सदस्य हुन्।

सन् २०१५ को एक अन्तरबार्तामी लारसनले बताइनकी उनलाई एडल्फ फेड्रिम सङ्गीत विद्यालयमी गायिकाको रुपमी आउन आह्वानमा गरियाः थ्यो तर त्याँ भजनमण्डलीसित गीत गाउन पर्ने भएकाले उनले उक्त प्रस्तावलाई अस्वीकार अरेकी थिइन्।

लारसनले सन् २००८ मी दश वर्षको उमेरमी ब्रिटेन गट ट्यालेन्टको स्वीडेली संस्करण जित्दै ५००,००० क्रोनोर हात पार्न सफल भयाकी थिइन्। सेलिन डियोनको माइ हर्ट विल गो अन गीत पछा लारसनको पैलो एकल गीतको रुपमी सार्वजनिक भयाको थ्यो।

लारसनले सन् २०१२ मी अमेरिकी रेकर्ड लेबल टेन म्युजिक रेकर्ड ग्रुपसित आवद्ध पत्रती हस्ताक्षर अरेकी थिइन्। लारसनको एक गीत २१ जनवरी २०१३ मा युट्युब मार्फत सार्वजनिक भयाको थ्यो। उनरो पैलो एल्बम २१ जनवरी २०१३ मी सार्वजनिक भयाको थ्यो जसमी ५ गीतअन समावेश गरियाः थ्यो जसमी अनकभर नामक गीत एल्बमको नेतृत्व एकलको रुपमी सार्वजनिक भयाको थ्यो। यै गीतले डिजिलिस्टा रे सर्भिजटपलिस्टा चार्टमी शीर्ष स्थानमी आउन सफल भयाको थ्यो भने नर्वे रे डेनमार्कको आधिकारिक चार्टमी लै शीर्ष स्थानमी आया थ्यो। २५ फेब्रुअरी २०१३ मी यै गीतलाई युनिभर्सल म्युजिक स्वीडेन द्वरा प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्रदान गरियाः थ्यो।  

२७ मार्च २०१३ मा लारसनको अर्को गीत सिज नट मि सार्वजनिक गरियाः थ्यो। ३ अप्रिल २०१३ मी लारसनले अमेरिकी रेकर्ड लेबल एपिक रेकर्डससित आवद्ध पत्रमी हस्ताक्षर गरेकी कुरा आफ्नो ब्लग मार्फत सार्वजनिक अरेकी थिइन्। ११ डिसेम्बर २०१३ मी लारसनले नोबेल शान्ति पुरस्कारमी आयोजना गरियाः यक साङ्गीतिक कार्यक्रममी प्रस्तुति दिया थिइन्। १ अक्टोबर २०१४ मी लारसनले उनरो पैलो एल्बम सार्वजनिक अरेकी थिइन् जसमी अनकभर, ब्याड ब्वाइज रे सिज नट मि गीतअन समावेश गरियाः थ्यो। उनको पहिलो एल्बम १ले स्वीडेनको आधिकारिक चार्ट कम्पनी मार्फत प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको थियो।

५ जुन २०१५ मी लारसनले उनको आउँदै दोस्रो एल्बमका लागि लस्ट लाइफ नामक गीत सार्वजनिक अरेकी थिइन्। उक्त गीतले स्वीडेनको आधिकारिक चार्टमी शीर्ष स्थानमी आउँदै लारसनको गीतअन मध्ये शीर्ष स्थानमी आउने दोस्रो गीत बन्दै ४× प्लेटिनम प्रमाणपत्र समेत प्राप्त अरेको थ्यो। यै गीत अस्ट्रेलिया, अस्ट्रिया, बेल्जियम, डेनमार्क, जर्मनी, आयरल्यान्ड, नर्वे, नेदरल्यान्डस्, स्वीट्जरल्यान्ड रे संयुक्त अधिराज्यका चार्टअनमी शीर्ष ५ सम्म पुग्या थ्यो।

२२ जुलाई २०१५ मी लारसनले यक बेलायती गायिकसित साझेदारी गर्दै नेभर फरगेट यु नामक गीत सार्वजनिक अरेकी थिइन्। यै गीत स्वीडेनमी शीर्ष १ मी, अस्ट्रेलियामी शीर्ष ३ मी रे संयुक्त अधिराज्यमी शीर्ष ५ मी आउन सफल भया थ्यो। यै गीतले स्वीडनको आधिकारिक चार्ट कम्पनी द्वरा प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त अरेको थ्यो।

सन् २०१६ फेब्रुअरीमी टिनी टाम्पाले लारसनसित साझेदारी गर्दै गर्लस् लाइक नामक गीत सार्वजनिक अर्‍या थ्यो। डेभिड गेट्टाले लारसनसित मिल्दै युइएफए युरो २०१६ को आधिकारिक गीत दिस वान्स फर यु नामक गीत सार्वजनिक अरेका थ्याः।

१ सेप्टेम्बर २०१६ मी लारसनले उनको आउँदै दोस्रो एल्बमका लागि तेस्रो एकलका रुपमी एन्ट माइ फल्ट नामक गीत सार्वजनिक अरेकी थिइन्। २२ अक्टोबर २०१६ मी टाइम्सले उनलाई ३० सब है प्रभावशाली युवाको सूचीमी सूचीकृत अरेको थ्यो। ११ नोभेम्बर २०१६ मी उनले दोस्रो एल्बमका लागि चौँथो एकलका रुपमी आई उड लाइक नामक गीत सार्वजनिक अरेकी थिइन्। यै गीतले संयुक्त अधिराज्यमी शीर्ष २ रे स्वीडेनमी शीर्ष ४ मी पर्न सफल भयाको थ्यो। 

सन् २०१७ जनवरीमी लारसनले अमेरिकी र्‍यापर टाइ डला साइनसित साझेदारीको गर्दै सो गुड बोलको गीत सार्वजनिक अरेकी थिइन्। उक्त गीत उनको आउँदै दोस्रो एल्बमको पाँचौ एकल गीतको रुपमी रह्याको थ्यो भने उनको दोस्रो एल्बमक‍ो नाम लै सो गुडनै थ्यो जुन १७ मार्च २०१७ मी सार्वजनिक भयाको थ्यो। यै एल्बममी लारसनले बिज किडसित सनडाउन रे क्लिन ब्यानडिटसित सेम्फोनी नामक गीतअन सार्वजनिक अरेकी थिइन्। सो गुड एल्बम स्वीडेनको आधिकारिक एल्बम चार्टमी शीर्ष १ मी रे अस्ट्रेलिया, डेनमार्क, फिनल्याण्ड, नेदरल्यान्डस्, न्युजिल्याण्ड रे नर्वेमी शीर्ष दश भित्र पर्न सफल भयाको थ्यो। 

१२ मार्च २०१७ मी लारसनले डन्ट लेट मि बि योर्‍स बोलको गीतको आधिकारिक भिडियो सार्वजनिक अरेकी थिइन् जुन सो गुड एल्बमको छैटौँ एकल गीत थ्यो। त्यस पछा वन्लि यु नाउँको गीत एल्बमको सातौँ एकल गीतको रुपमी ११ अगस्ट २०१७ मी सार्वजनिक भयाको थ्यो।

सन् २०१७ सेप्टेम्बरमी लारसनले उन रो आउँदो तेस्रो एल्बमका लागि काज्जे अर्न शुरु अरेको घोषणा अरेकी थिइन्। उनले एक अन्तरबार्तामी भनिन् कि उनले दुई गीतअन एमएनइकेसित लेखेको जानकारी गराएकी थिइन्। ११ डिसेम्बर २०१७ मी लारसनले नोबेल पुरस्कारको यक साङ्गीतिक कार्यक्रममी अमेरिकी गायक जोन लेजेण्डसित प्रस्तुति दिया थिइन्। जनवरी २०१८ मी लारसनलाई फोब्सले मनोरञ्जनकर्मीको श्रेणीमी सूचीकृत अरेको थ्यो।

तेस्रो एल्बममी काज्जे अरेको यक वर्ष पछा सन् २०१८ सेप्टेम्बरमी लारसनले यक ट्विट मार्फत रुयन माई लाइफ नामक गीत शीघ्र सार्वजनिक गर्ने घोषणा अरेकी थिइन्। त्यसको यक मैना पछा १८ अक्टोबर २०१८ मी लारसनले उक्त गीत सार्वजनिक अरेकी थिइन्।

जारा लारिनले मुख्यतया पप रे आर एण्ड बी किसिमको गीत गाउने गर्छिन्। उनले कहिलेकाँही इलेक्ट्रोपप, हाउस रे डान्स सङ्गीत लै गाउने गरेकी छिन्।




#Article 447: कुल पोखरेल (923 words)


कुल प्रसाद पोखरेल (२१ सेप्टेम्बर १९८१ - ४ अक्टोबर २००४) यक नेपाली गायक तथा गीतकार थ्याः। उन लोकप्रिय रूपमी आफ्नो मञ्च नाउँ कूल पोखेलले चिनिन्थ्यो भने उन यक पप रे लोक सङ्गीत गायकको रूपमी परिचित थ्याः। उनरो लागू औषधीको अधिक सेवनका कारण सन् २००४ मी निधन भयाको थ्याः।

पोखरेल बुटवलमी जन्म्या हुन् रे उन आफ्नो आमाबाबुसित हुर्किएता लै उन आफ्ना आफन्तको साथ जीवन बिताउन चाहन्थे। उनले ११ वर्षको उमेर देखिनै गीत गाउन शुरु अरेकन थ्याः। उनले आफ्नो आफन्तको माझ गीत गाउँदा उनअनले यक दिन यो ठूलो भएर नेपालको गायक बन्नेछ भन्ने कल्पना लै गरि सकेका थ्याः। पेखरेलले सुन मेरी मायालु बोलको गीत गाए पछा उक्त गीतले नेपाली सङ्गीत अनुयायी माझ निकै लोकप्रिय बन्या थ्या जसका कारण उन एक्कासी निकै प्रख्यात भया थ्याः। उक्त गीतको सार्वजनिकसँगै उनले नेपालका यक हिप-हप साङ्गीतिक समूह द युनिटिका सदस्य बन्ने मौका पाएका थ्याः। समूहमी आवद्ध भए पछा उनले आफ्नो साङ्गीतिक कार्यकाललाई अझै बलियो रे बढावा दिन सुरु गरेका थ्याः।

उन नेपाली रे विदेश सङ्गीत प्रेमीका माझ नेपालका पप राजाका रुपमी परिचित थ्याः भने उनको मृत्युको खबर सुने पछा सारा नेपाली सङ्गीत जगतनै लामो समयसम्म शोक मग्न भयको थ्याो। कुल पोखरेलले आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमी निकै लोकप्रिय रे प्रख्यात गीतअन गाएका छन् जसमी- सुन मेरी मायालु, बोलाउँदा खेरी बोल्दिनौँ, यसपालि दसैँमा रे मृत्युको चिहान पर्न आउँछन्। कुलले आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमी केही एल्बम लै सार्वजनिक अरेका थ्याः जुन निकै लोकप्रिय बनेको थ्यो। उनलाई अझै लै नेपाली पपको राजाको रुपमी सम्झना अरिन्छ भने उनलाई झिल्के बादल, सुगम पोखरेल, गिरीश खातीवाडा रे अन्य लोकप्रिय गायकअन द्वारा लै सम्झना अरिन्छ।  उनलाई पप सङ्गीत इतिहासको एक क्रान्तिकारी गायकको रूपमी मान्यता प्राप्त गरियाः छ।

उनको पैलो गीत सुन मेरी मायालुको रेकर्डिङ पछा उनले सफलता हासिल अरेका थ्याः जुन नेपाली सङ्गीत प्रेमीमी माझ निकै लोकप्रिय बनेको थ्याो। उनले धेरै अन्य लोकप्रिय गीतअन जस्तै यसपालि दसैँ, आमा रे किन उदास जस्ता गीतअन गाएका थ्या रे सबै गीतको लोकप्रियता पछा उनलाई नेपाली पप राजाको उपाधि दिइएको थ्याो।

कुल प्रसाद पोखरेलको जन्म २१ सेप्टेम्बर १९८१ मी नेपालको बुटवलमी भयाको थ्यो। उनको घर बुटवलबठे पोखरामी सरेको थ्यो रे उन पोखराको ज्ञान बाबू बोर्डिङमी अाफ्नो अध्यन गर्दै त्यहि विद्यालय बठे अाफ्नो एसएलसी उत्तीर्ण अरेका थ्याः। उनले अाफ्नो एसएलसी परिक्षा उत्तीर्ण अरे पछा उन पछा बुटवलमी सरेका थ्यो। उनले यक अन्तरबार्तामी अाँफुलाई मनपर्ने ठाउँ पोखरा हो भनी बताएका थ्या। उनले बुटवलमी अाए पछा व्यापार प्रशासनमी स्थातक डिप्लोमा गर्नका लागि लण्डन गएका थ्याः रे त्याँ उनले डिप्लोमा सके पछा उन उच्च शिक्षा हाँसिल गर्ने अमेरिका जाने भनेता लै अाफ्नो सङ्गीत कार्यकाल शुरु अर्न उन नेपालै फर्किएका थ्याः। उनले अाफ्ना पन पर्ने कलाकारअनरो नाउँ लिन पर्दा उनले बब डिलेन, कर्ट कोबेन रे झलकमान गन्धर्वको नाउँ विषेश गरि उच्चारण अर्ने गर्थे भने उन नेपाली चलचित्र हेर्न मन पराउँथे।

कुल पोखेलले १९९९ मी आफुनो पैलो गीत (सुन मेरी मायालु) सँगै आफुनो सङ्गीतिक कार्यकाल शुरु अरेका थ्याः जुन गीतले सङ्गीत क्षेत्रमी तहल्का मच्चाएको थ्यो जसले गर्दा पोखरेललाई नेपालमी सबैभन्दा लोकप्रिय पप गायकको रूपमी चिनिन थालिएको थ्यो। उनले अाफ्नो पैलो एल्बमको रुपमी सुन मेरी मायालु सार्वजनिक अरेका थ्या जसले उच्च सफलता हाँसिल गरेको थ्यो। सुन मेरी मायालुको सफलता पछा उनले आफ्नो अर्को एल्बम आमा सार्वजनिक अरेका थ्या। एल्बमको गीत नेपाली सङ्गीत उद्योगमी उत्कृष्ट सङ्गीतको रुपमी प्रचलित भयो। उनले आफ्नो एल्बमको लागि गिरिश खतिवडा जस्ता अन्य कलाकारअनसित सहयोग गर्न शुरु अरेका थ्याः। 

उनको मृत्यु काठमाडौंको पटना अस्पतालमी भयाको थ्यो भने उनको मृत्यु पश्चात् सबै नेपाली सङ्गीत क्षेत्र रे सङ्गीत प्रेमीअन शोक मग्न भएका थ्याः। 
चिकित्सकका अनुसार उनको मृत्यु लागू अौषधिको अत्याधिक सेवनका कारण भयाको हो भन्ने कुरा पुष्टि अरेका थ्याः। उनलाई अहिले लै उनका अनुयायीअनले सम्झना गर्ने गर्छन्। उनको अन्तिम गीतको रुपमा सुनको बाला नामक गीत रेकर्ड भयाको थ्यो जसलाई हाल अभिनास घिसिङले प्रस्तुति दिने गर्छन्। उनको मृत्युको १५ बर्ष पछा यसपालि दसैँ बोलको गीतलाई झिल्के बादलले समायोजन अरेका थ्याः जसको फल स्वरूप बादलको निकै अालोचना गरियाः थ्यो।

कुलले प्राय आफ्नो सङ्गीत कार्यकालमी पप सङ्गीत गाएका छन् भने उन द युनिटिमी छँदा गिरिश खतिवडासित केही हिप-हप सङ्गीत लै रेकर्ड गराया छन्। उनले प्राय सङ्गीतअनाी आफुनो जीवनमी अाएका वाधा, परिस्थिति रे समस्यअन समट्दै गीतअन गाएको पाईन्छ। उनले अाफ्नो परिवारको लागि लै गीत गाएका छन् भने उनले विषेश गरि अाफ्नो आमालाई सम्झँदै यक आमा बोल गरेको गीत रे एल्बम लै सार्वजनिक गरेका थ्याः जुन उनको सङ्गीत कार्यकालको एकदमै लोकप्रिय एल्बम बन्न सफल भयाको थ्यो।

सुन मेरी मायालु बोलको गीत उन रो प्रेम जीवन रे विद्यालय प्रेम जीवनको बारेमी रेकर्ड गरियाः थ्यो रे यै एल्बममी समावेश गीतअन जाँदै छु म रे स्कुल जस्ता एकल गीतअन लै समावेश गरियाः छ जुन सङ्गीत जगतमी निकै प्रख्यात गीत मानिन्छन्। उनको पहिलो एल्बम रे गीतअन सार्वजनिक भएको यक वर्ष पछा उनले अर्को एल्बम आमाको रेकर्डिङ अरेका थ्याः जुन उनको परिवार रे विषेश गरि आमाका लागि लेखेका थ्या। आमा एल्बमका गीतअन लै निकै प्रख्यात भएका थ्यो। उनले गाएको गीत आमा निकै श्रोताका माझ लोकप्रिय बन्यो रे त्यस गीतका कारण उनलाई युवा सङ्गीत प्रेमीअनले पछ्याउन लागेका थ्याः। उनले आमा नामक एल्बमको सार्वजनिक पछा हुन्न र एल्बमको रेकर्डिङ अर्न शुरु अरेका थ्याः भने एल्बमको शीर्षकको गीत सार्वजनिक भए पछा उक्त गीत निकै लोकप्रिय बन्या थ्यो भने उक्त एल्बमलाई म्युजिक नेपालले उत्पादन गरेको थ्यो। उनको अन्तिम एल्बम हुन्न रको रेकर्डिङ सन् २००४ मी समाप्त भएको थ्यो भने उनको मृत्युका कारण एल्बम सार्वजनिक हुन सकेन। 

कुल पोखरेलको मृत्युको कारण अझै लै यक रहस्यको रुपमी रह्याको छ भने उनको मृत्यु हुन भन्दा अघि उनले लागू औषधिको अत्याधिक सेवन अरेका थ्याः रे आत्महत्या गरेको कुरा सार्वजनिक गरियः थ्यो। उनको मृत्यु पछा उनका साथि गायक झिल्के बादलले उनको सम्झनामी यसपालि दसैँमा बोलको गीत सार्वजनिक अरेका थ्या। उनको मृत्यु पछा उनलाई पप को राजा को रूपमी अङ्कित गरियाः थ्यो। अन्य प्रसिद्ध सङ्गीतकारअन जस्तै सुगम पोखरेल, झिल्के बादल, द युनिटि साङ्गीतिक समूह अादिले अहिले लै उनअनको प्रत्येक्ष प्रस्तुति दिँदा कुललाई सम्झने गर्छन्। 

कुल पोखरेलका लागि गाइएका गीतअन




#Article 448: रवि पासवान (115 words)


रवि पासवान यक नेपाला फुटबल खेलाडी हुन। उनको जन्म बारा जिल्लामी भया थ्यो। उनी नेपाल राष्ट्रिय फुटबल टिम तथा नेपाल पुलिस क्लबका खेलाडी हुन। उनी मैदानमी मिडफिल्डरका रुपमी उत्रन्या गडन्छन।

बारा जिल्लाआ करैयामाई गाउँपालिका स्थित उमजनका रवि पासावानल्या पैलोपटक नेपालल्या २०१९ मार्च २१ मी खेल्याको खेल मार्फत राष्ट्रिय टोलिमी स्थान बनायाको थ्यो । सिमराकी नवजनजागृती युवा क्लब हुँदै नेपाली फुटबलमी उदाएका रवि मनाङ मर्स्याङ्दी क्लब पैछि हाल नेपाल पुलिस क्लबमी आवद्ध छन।

रवि पासवानल्या २१ मार्च २०१९ मी भया कुवेतविरुद्धको मैत्रीपूर्ण खेलमी राष्ट्रिय टिमबाटी डेब्युको अवसर पाया थ्यो। रवील्या खेलकी ६१ औं मिनेटमी सुमन लामाको स्थानमी मैदान प्रवेश गर्दै राष्ट्रिय टोलीबाटी डेब्यु गर्या थ्यो। राष्ट्रिय टोलीमी पर्याको पैलो अवसरमी नै रवील्या डेब्यु गर्न्या मौका पायाथ्यो।




#Article 449: अच्युत घिमिरे (656 words)


अच्युत घिमिरे (जन्म: विसं २०३४ साल असोज २९, प्रख्यात नाउँ: अच्युत घिमिरे बुलबुल) यक प्रख्यात नेपाली सञ्चारकर्मी, रेडियोकर्मी, व्यवस्थापक रे तालिमकर्ता हुन्। घिमिरेले वि.स. २०५६ साल बठे बौद्ध तीनकुनेमी रह्या एचबीसी ९४ एफएमबठे आफुनो रेडियो कार्यकाल शुरु अरेका थ्याः। घिमिरेले एेल उज्यालो रेडियो नेटवर्क मार्फत प्रसारण हुन्या सुप्रसिद्ध कार्यक्रमअन जसो एकल कविता बाचन, श्रुति संवेग रे बुलबुल रेडियो कार्यक्रमका वाचकका रुपमी काज्जे अद्दाइ आया: छन्। घिमिरे नेपाली साहित्य तथा श्रोताका माझ यै कार्यक्रम मार्फत लोकप्रिय बन्या हुन्। घिमिरे रेडियो कार्यक्रम सञ्चालक साथसाथै बुलबुल प्रकाशन प्रा.लिका निर्देशक रे उज्यालो ९० नेटवर्कका संयोजक लै हुन्।

नेपाली कथा, उपन्यास, गजल तथा कविता वाचक अच्युत घिमिरेको जन्म वि. सं. २०३४ साल असोज २९ गते शुकबारका दिन काठमाण्डौका जोरपाटीमी बा कृष्ण प्रसाद घिमिरे रे इज्या लिलावती घिमिरेका पैलो सन्तानका रुपमी भयाको थ्यो:। घिमिरेले वि. स.  सालमी जोरपाटीका मनकामना उच्च माध्यमिक विद्यालयबठेे पठनपाठन शुरु अरेका थ्याः। घिमिरेले चमुण्डा उच्च माध्यमिक विद्यालयबठे प्रथम श्रेणीमी प्रवेशिका परीक्षा उतिर्ण अरेका थ्याः रे उनले वि. स.  सालमी काठमाडौको घण्टघर स्थित त्रिचन्द्र क्याम्पसमी उच्च शिक्षाका लागि भर्ना भया थ्याः।

घिमिरेले वि.स. २०५६ सालबठे बौद्ध तीनकुनेमी रह्याको एचबीसी ९४ एफएमबठे आफुनो रेडियो कार्यकाल शुरु अरेका थ्या जाँ उनले यक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने गरेका थ्याः। वि.स. २०५७ साल भदौ मैना बठे घिमिरेले एचबीसी रेडियोमी उत्पादक अधिकारीका रुपमी काज्जे गरेका थ्याः। वि.स २०५७ सालबठे घिमिरेले सोही रेडियो मार्फत रेडियो वाचन कार्यक्रमको वाचको रुपमी काम गर्न शुरु गरेका थ्याः भने वि.स. २०६७ बठे उक्त कार्यक्रमलाई उज्यालो रेडियो नेटवर्क मार्फत प्रसारण अरेबठे उक्त कार्यक्रमको नाउँ श्रुति संवेग राखिया थ्यो। वि.स. २०५८ जेठ मैना बठे घिमिरेले गजल वाचन कार्यक्रम बुलबुलको लै सञ्चालकको रुपमी काज्जे गर्न शुरु गरेका थ्याः। घिमिरेले वि.स. २०६१ सालबठे एचबीसी रेडियोमी व्यवस्थापकको रुपमी काज्ने गर्दै रे एचबीसी रेडियोको पछिल्लो दिनअनमी व्यवस्थापक रे स्टेसन प्रबन्धकको पद लै सम्हालेका थ्याः। रेडियो कार्यक्रम श्रुति संवेगलाई वि.स. २०६५ सालबठे उज्यालो रेडियो नेटवर्क मार्फट प्रसारण गरेपछा घिमिरेले उक्त कार्यक्रम उत्पादकको रुपमी काज्जे गर्न सुरू गरेका थ्याः, एेल श्रुति संवेग कार्यक्रम उज्यालो रेडियो नेटवर्क मार्फत देश भरिका १०० भन्दा बढी रेडियो स्टेसन मार्फत हप्ताको शुक्रबार रे मङ्गलबार सवा ९ बजे प्रसारण गरिँदै आया छ भने यै कार्यक्रमलाई अष्ट्रेलिया, बेलायत, अमेरिका रे क्यानडामी फोनबठे प्रत्यक्ष रुपमी सुन्न सकिन्छ। वि.स. २०६५ चैत मैना बठे घिमिरेले बुलबुल रेडियो कार्यक्रम सञ्चालन गरेका थ्याः भने उक्त कार्यक्रम उज्यालो मार्फत प्रसारण गर्न सुरू गरियाः थ्यो, एेल यै कार्यक्रम उज्यालो रेडियो नेटवर्क मार्फत देश भरिका ७५ भन्दा बढी रेडियो स्टेसन मार्फत हप्ताको बुधबार सवा ९ बजे प्रसारण गरिँदै आया छ। घिमिरेले वि.स. २०७१ साल भदौ मैनाबठे उज्यालो रेडियो नेटवर्कमी कार्यक्रम संयोजक रे व्यवस्थापकको रुपमी काज्जे गर्न सुरू गरेका थ्याः। वि.स. २०७१ साल भदौबठे घिमिरेले एकल कविता वाचन कार्यक्रमको सञ्चालकको रुपमी लै काज्जे गरेका थ्याः भने एेल यै कार्यक्रम देशभरि विभिन्न स्थानमी रह्याको ४५ एफएम मार्फत प्रत्येक शनिबार सवा ९ बजे एकैसाथ प्रसारण अरिन्छ। वि.स. २०७३ सालबठे बुलबुल नाउँबठे घिमिरेले बुलबुल प्रकाशनको सुरुआत गरेका थ्याः भने उनले वि.स. २०७३ सालबठे उक्त प्रकाशन गृहमी निर्देशकको पद सम्हाल्दै आया लै छन्। यै प्रकाशन मार्फत एेलसम्म कथासङ्ग्रह, कविता सङ्ग्रह, उपन्यास रे गजल सङ्ग्रह गरि ४० भन्दा बढि पुस्तकअन प्रकाशन गरियाः छन्। वि.स. २०७५ सालबठे एडिबी प्रकाशन सुरुवात गरेपछा उनले उक्त प्रकाशन गृहको लै निर्देशकको पद सम्हाल्दै आया छन्। घिमिरेले वि.स. २०५९ सालबठे एेलसम्म प्युठान, हेटौंडा, धरान, इलाम, काठमाण्डौ अादि विभिन्न स्थानअनमी रेडियो उद्घोषण, कार्यक्रम उत्पादन रे कार्यक्रम व्यवस्थापन लगायतका तालिमअनमी प्रशिक्षकको रुपमी लै काज्जे गर्दै आया छन्।

घिमिरेले एेलसम्म विभिन्न स्थानअनमी आयोजना गरिने साहित्यिक कार्यक्रमअनमी प्रमुख अतिथि बन्दै आया छन् भने उन विभिन्न सङ्घ संस्था रे साहित्यिक क्लबअनबठे सम्मानित रे पुरस्कृत लै भया छन्।

वि.स. २०५८ सालमी नेपाल उद्धोषक सङ्घले आयोजना गरेको रेडियो पुरस्कारमी घिमिरे सर्वोत्कृष्ट कार्यक्रम उत्पादकको रुपमी पुरस्कृत भया थ्याः। वि.स. २०७५ सालमी संयुक्त अरब इमिरेट्स स्थित बार दुवईमी रहेको एभरेष्ट क्लबले आयोजना गरेको शुभकामना साँझ कार्यक्रममी घिमिरेलाई सम्मान गरियाः थ्यो। यूएईमी बसेर साहित्य क्षेत्रमी सक्रिय रहेका नेपालीअनको सिर्जना वाचन डबलीले घिमिरेलाई सम्मान अरेका थ्याः सोही कार्यक्रममी घिमिरेलाई यूएईका लागि  नेपाली राजदूत सागरप्रसाद फुयालले दोसल्ला ओढाएर तथा ताम्रपत्र प्रदान गरेर सम्मान गरेका थ्याः। यूएईमी नेपाली समुदाय अन्तर्गत पैलो दर्ता भयाको संस्था हामी नेपालीका अध्यक्ष डा. आचार्यलाई कार्यवाहक फुयाँलले दोसल्ला ओढाएर तथा ताम्रपत्र प्रदान गर्याको थ्यो।




#Article 450: पिटन रोइस (198 words)


केसी म्याकइन्तोस (जन्म: १० नोभेम्बर १९९२) यक अस्ट्रेलियाली स्वनी कुस्ती खेलाडी हुन्। उन एेल डब्ल्यूडब्ल्यूईको स्म्याकडाउनमी कार्यरत छिन् जाँ उन पिटन रोइस नाउँले कुस्ती खेल्छिन् भने उन बिली केको साथ वर्तमान डब्ल्यूडब्ल्यूई स्वनी ट्याग टिम विजेता लै हुन्।

सन् २००९ फेब्रुअरीमी म्याकइन्टोसले प्रो रेस्लिङ विमिन्स एलाइन्समी केसी क्यासडीको नाउँले कुस्तीमी पर्दापण अरेकी थिइन् रे त्यस पछा उनले केही वर्ष सम्म स्वतन्त्र सर्किट रे अौर विभिन्न कार्यक्रममी कुस्ती खेलेकी थिइन् भने उन यक फेर पिडब्ल्यूए स्वनी विजेता रे  भेरा रे जेनी स्मारक कप जित्न सफल भएकी लै थिइन्। म्याकइन्टोसले सन् २०१५ मी डब्ल्यूडब्ल्यूईको विकासशील क्षेत्र एनएक्सटीसितको आवद्ध पत्रमी हस्ताक्षर गरेकी थिइन्।

केसी म्याकइन्टोसको जनम अस्ट्रेलियाको सिड्नी स्थित न्यू साउथ वेल्समी भयाको थ्यो भने पछा उन मेलबर्नमी सरेकी थिइन्। मेलबर्नमी सरेको केही वर्ष पछा उन लेन्स स्ट्र‍मसित कुस्ती सिक्नका लागि क्यानडाको अर्बर्टामी आएकी थिइन्। कुस्तीमी प्रशिक्षण लिन भन्दा अधि उन यक नर्तक थिइन् रे उन उनको एेलको साथी बिली केसित एउटै विद्यालयमी अध्यनरत थिइन्। म्याकइन्तोसले ९ वर्षको उमेर बठे कुस्ती हेर्न सुरु गरेकी थिइन् भने उनलाई प्रेरणा दिन व्यक्तिको नाउँ लिन पर्दा उनले एडि गुरेरोको नाउँ सुरुमी लिन्छिन्।

रोइसले डब्ल्यूडब्ल्यूई २के१८ मी यक खेल्न मिल्ने चरित्रको रुपमी पर्दापर्ण गरेकी थिइन् रे उन पछा डब्ल्यूडब्ल्यूई २के१९ मी लै देखा परेकी छिन्।




#Article 451: उत्तरध्रुवीय महासागर (458 words)


उत्तरध्रुवीय महासागर वा सुमेरू महासागर विश्व मी रयाः ५ प्रमुख महासागरअन मध्ये कम गैलो रे सब है नानो महासागर हो। अन्तर्राष्ट्रिय जल सर्वेक्षण सङ्गठनले येइ लाइ महासागर माण्या लै केही समुन्द्रशास्त्रीअनले येलाई उत्तरध्रुवीय भूमध्ये सागर वा उत्तरध्रुवीय सागर भन्ने गर्दछन्। यै महासागर लाइ केइ समुन्द्रशास्त्रीअन ले भू-मध्य सागर या कुमेरू महासागर का मुहान का रूप मी वर्गीकरण अरिराइछन। यो विश्व मी रयाः ५ प्रमुख महासागरअन मध्ये सुदूर-उत्तर मी रया: महासागर हो।

यो महासागर प्राय: उत्तरी गोलार्ध का बीचमी रह्याको उत्तर ध्रुवीय क्षेत्र मी अवस्थित छ। यै महासागर लाइ लगभग पूर्णरूप ले उत्तर अमेरिका रे युरेसिया ले घेरिराइछ। येइ लाए आंशिक रूप मी समुन्द्रि बरफ ले ढोकिराइछ भँण्या ‍हिउन का मैना सङतोइ हिस्सा बरफले ढोकीन्छ। येइ लाइ ढोक्द्या बरफ गल्ल्या रे जम्द्या प्रक्रिया का लाग्दा येइ का सतह का तापक्रम रे लवणता मी फरक पड़न्छ। ५ प्रमुख  महासागअन मध्ये येइ को लवणता तुलनात्मक रूप मी सब है कम रह्याको छ। नदी रे समुन्द्र बठे बग्द्या ताजा पानी को प्रभाव निम्न वाष्पीकरण रे उच्च लवणता भयाः समुन्द्र को आपसी जडान नभयाः हनाले येइ को लवणतम कम भयाको माणीन्छ। गरम मौसम मी येइ लाइ ढोक्द्या बरफ को गल्ल्या दर ५०% रह्याको भँणाइ छ। अमेरिकी राष्ट्रिय हिउँ रे बरफ आँकडा केन्द्र (एनएसआइडिसी) ले उपग्रह को आँकडा प्रयोग गरिबर येइ लाइ ढोक्द्या बरफ को दैनिक प्रतिवेदन प्रदान गरन्छ रे निश्चित समयावधि रे गयाः वर्ष मी रह्याको गल्ल्या क्रम को तुलना लै येले प्रदान गद्द्या गरुन्छ।

उत्तरध्रुवीय महासागरले लगभग गोलाकार आकारको जस्तो क्षेत्रमी फैलियाको छ रे यैले लगभग १४,०५६,००० वर्ग किलोमिटर (५,४२७,००० वर्ग माइल क्षेत्रफल अोगटेको छ जून लगभग कुमेरू महादेशको क्षेत्रफल जत्रो रह्याको छ। यैको तटीय क्षेत्र ४५,३९० किलोमिटर (२८,२०० माइल) लामो छ। यैलाई जमीनले युरासिया, उत्तर अमेरिका, ग्रिनल्याण्ड रे विभिन्न टापूअनले छोएका छन्।

बेफिन खाडी, बेरेण्ट्स सागर, ब्युफोर्ट सागर, चुक्ची सागर, पूर्वी साइबेरीयाली सागर,  ग्रिनल्याण्ड सागर  हडसन जलसन्धी, कारा सागर, लेप्टेभ सागर, सेतो सागर रे अौर विभिन्न रे साना समुन्द्रअन यसमी समावेश छन्। यो बेरिङ जलसन्धी मार्फत प्रसान्त महासागर रे ग्रिनल्याण्ड सागर रे ल्याबाडर सागर मार्फत आन्घ्र महासागरमी जोडिएको छ।

यसले रुस, नर्वे, आइसल्याण्ड, ग्रिनल्याण्ड, क्यानडा रे संयुक्त राज्य अमेरिकासित सिमाना गाँसेको छ।

File:2007 Arctic Sea Ice.jpg|thumb|upright=1.35|उत्तरध्रुवीय महासागर, सन् २००५ र २००७ माइ

उत्तरध्रुवीय महमसागरको लगभग सबै भाग बरफले ढाकेको छ जसको मोटाइ ठाउँ रे ऋतु अनुसार फरक पर्दछन्। सन् १९८० को दशक बठे याँ रह्याको बरफअन पग्लिने क्रम जारी रह्याको छ
रे हरेक यक दशकको अन्तरालको जाडो याममी १५,६००,००० वर्ग किलोमिटर (६,०२३,२०० वर्ग माइल) क्षेत्रमी रह्याको बरफअन पग्लिने दर अौसत ३% रह्याको छ। 

मौसमी भिन्नता ७,०००,००० वर्ग किलोमिटर (२,७०२,७०० वर्ग माइल) रह्याको छ जसमी अधिकतम अप्रिलमी हुने गर्दछ भने न्युनतम सेप्टेम्बरमी हुने गर्दछ। समुन्द्री बरफअनलाई बतास रे समुन्द्री प्रभावअनले असर गर्दछन् जुन चाहिँ जताततै बहन रे धेरै ठूलो क्षेत्रफलमी रह्याको बरफअनमी घुम्दछन्। याँ सङ्कुचन क्षेत्र लै बन्दछ जसले ठूला ठूला बरफअन एकै ठाउँमी सङ्कुचित गरि एकदमै ठूला बरफको टुक्रा बनाउने गर्दछ। 




#Article 452: अल्फ्राइड जेलिनेक (442 words)


अल्फ्राइड जेलिनेक (; जनम: २० अक्टोबर १९४६) यक अष्ट्रियाली साहित्यका, नाटककार, लेखक तथा कवयत्री हुन्। उनको जनम सन् १९४६ अक्टोबर २० का दिन अष्ट्रियाको स्तिरिया प्रदेशको मुएर्चुस्लाक भन्ने ठाउँमी भयाको थ्यो। उनलाई सन् २००४ मी साहित्यमी नोबेल पुरस्कारद्वरा सम्मानित गरियाः थ्यो। 

अल्फ्राइड जेलिनेक मुख्यतया कवयत्री हुन् रे त्यसको साथसाथै उन नाटककार रे साहित्यका लै हुन्। यिनलाई गीतिकाव्य स्रष्टाका रुपमी लै चिनिन्छ। जेलिनेक विवहा पछा जर्मन भाषा रे साहित्यको विशिष्ट हस्ती लै बनिन्। यिनका उपन्यासअनमी विषेशगरी पूँजीवादका कमजोरीमाथि प्रहार गर्ने खालको हुन्छ। यिनले समाजका कमजोर मानिसअनको समर्थनमी लै जुटेकी थिइन्।

जेलिनेकको जनम सन् १९४६ अक्टोबर २० का दिन अष्ट्रियाकध स्तिरिया प्रदेशको मुएर्चुस्लाक भन्ने ठाउँमी भयाको थ्यो। उनको बुवा यक रसायनशास्त्री थ्याः रे उनले दृतिय विश्व युद्धका बेलामी विभिन्न अौधोगीक सामग्रीअनको उत्पादन गरेका थ्याः। जेलिनेकले भिएना स्थित अल्बेयर जिम्नाजियाम शिक्षालयबठे आफ्नो अौपचारीक अध्यक्ष आरम्भ गरेकी थिइन्। उनले भिएना विश्वविद्यालयमी कला इतिहास अध्यक्ष गर्न सुरुगरेकी थिइन् तर तैबेला उनलाई यक मानसिक समस्य भएका कारण उनले उक्त अध्यक्ष जारी राख्न असमर्थ रहिन् जसका कारण उनी आफैले केही वर्षका लागि घरबठे अन्तै बसिन्। जेलिनेकले भिएना विश्वविद्यालयबठे नाटक अध्यन गर्दै रङ्गमञ्चको महत्त्व थाहा पाएकी थिइन्। उनले इतिहास विषयमी लै उच्च शिक्षा हासिल गरेकी थिइन्। उनको सानै बठे सङ्गीतमी चाख राख्ने भएकाले उनले सानैबठे सङ्गीत सिक्न थालेकी थिइन् रे उनले पछा सङ्गीत विषयमी लै स्नातक गरेकी थिइन्। जेनिलेकलाई सानै उमेरबठे कविता मनपर्थ्यो रे उनले आफ्नो साहित्यीक आरम्भमी कवितालाईनै अभिव्यक्तको माध्यम बनाइन्। २१ वर्षको उमेरमी उनले लिसास स्याडो बेबी नामक यक उपन्यास लै सार्वजनिक गरेकी थिइन् भने उनले १९६९ मी साहित्य पुरस्कार लै प्राप्त गरेकी थिइन्। १९६० को दशकमी उन राज्नीतिक रे सामाजिक क्षेत्रमी लै क्रियाशील रहिन्।

जेनिलेकको विवहा यक जर्मनेली कलाकार गटफ्राइड हङ्ग्सबर्गसित १२ जुन १९७४ मी भयाको थ्यो। ब्या पछा यिनले विभिन्न क्षेत्रअनको भ्रमण गर्दै भौगोलिक तथा सांस्कृतिक ज्ञान लै हासिल गरेकी थिइन्।

जेलिनेकले लिसस स्याडो (सन् १९६७), वीर सिन्ड लोकफेगेल बेबी (सन् १९७०), विमेन एज लभर्स (सन् १९७५), वण्डरफुल वण्डरफुल टाइम्स (सन् १९८०), द पियानो टिचर (सन् १९८३) आदि कृतिअन प्रकाशन गरेकी छिन्। त्यसको साथसाथै उनले क्लारा एस (सन् १९८४), अो वाण्डनेस (सन् १९८५), लष्ट (सन् १९८९), इन आल्पस (सन् २००२), इर्म एण्ड मार्गरेट (सन् २००४) आदि पुस्तकअन लै सार्वजनिक गरिकी छिन्। उनको कृतिअनमी मानवमाथि भएको हिंसा, दुराचार रे उत्पीडिन देखाइन्छ। जेनिलेकले सन् २००४ मी प्रसिद्ध नोबेल पुरस्कार लै प्राप्त गरेकी थिइन्।

जेलिनेक यक भित्रीआँट दह्रो भएकी सष्टा रे प्रयाप्त कलाक्षमता भएकी प्रतिभा हुन्। जेलिनेकले सयौं वर्षदेखि कुकृत्य जोगाएर राख्ने आफ्नै मुलुकका अपराधीअन माथि आवाज उठाउन सुरु गरिन्। जनताको चोट रे मर्का नबुझ्ने देशका शासनअनलाई प्रहार गरिन्। उनले जिम्मेवारी वहन गर्न नसक्ने राष्ट्रिय राजनितीज्ञअन माथि आवाज रे विरोध गर्ने काम गरिन्। अन्तर्राष्ट्रिय समस्याको जरो पहिलयाएर काम गर्ने असमर्थ हुने राष्ट्रसङ्घका महासचिवलाई सतर्क गरिन्। एउटा सर्जक भएर गर्नुपर्ने दायित्व यिनले पूर्णरुपमी निर्वाह गरिन्, जसका कारण जेलिनेक प्रसिद्ध भइन्।




#Article 453: सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग (114 words)


सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग  नेपाली फुटबल जगतको दोस्रो दर्जाको राष्ट्रिय फुटबल लिग हो। यै लिगबठे बढुवा भयाका टोलीअन सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग रे घटुवा भया सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग लिगमी पुग्ने गर्दछन्। यै लिगलाई अखिल नेपाल फुटबल सङ्घले सञ्चालन गर्ने गर्दछ।

यै लिगको प्रमुख खेल संरचना भन्याको राउण्ड रोविन संरचना नै हो। यै लिगका प्रमुख उत्कृष्ट २ टोलीअन सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगमी बढवा (पदोन्नति) हुन्छन् भने, अन्तिम दुई कम्जोर टोलीअन पदघटमी पर्दछन् रे सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिगमा पुग्द छन्। बाँकी टोलीअन यसै लिगमी यथावत् रहन्छन्। यै ढाँचा स्थिर भएतालै लिग संरचना हरेक वर्ष अखिल नेपाल फुटबल सङ्घद्वारा परिवर्तन हुने गर्दछ। २०७५ को संस्करण बठे पदोन्नति रे पदघट अखिल नेपाल फुटबल सङ्घले खारेज अरेको छ।




#Article 454: सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग (455 words)


सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग (पहिला काठमाडौं लिग च्याम्पियनसिप)  नेपालको सर्वाधिक ठूलो रे स्तरीय फुटबल लिग हो रे अखिल नेपाल फुटबल सङ्घको शीर्ष विभाजन मध्य यक हो जुन प्रत्येक वर्षमी नेपालको उत्कृष्ट फुटबल क्लबअन बिच प्रतिस्पर्धात्मक रूपमी सञ्चालन हुने गर्दछ। यै लिगको स्थापना वि.स.२०११ सालमी भयाको थ्यो भने यै लिगका सस्थापकका रूपमी नरशमशेर ज.ब.रालाई लिइन्छ। यै लिगमी जम्मा टिमको सङ्ख्या १२-१६ सम्म हुने गर्दछ। यो सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग भित्र प्रमोसन (पदोन्नति) रे रेलिगेसन प्रणालीमी सञ्चालन हुने गरेको छ। यक सिजनमी टोलीअन यक फेर प्रत्येक टोलीसित भिड्ने गर्दछन्। यो सामान्यतया मङ्सिर बठे माघसम्म हुने गर्‍याको छ। यसका शीर्ष ६ टोलीअन सुपर ६ राउण्डमी पुग्छन्, जाँ टोलीअन फेरि एक-अर्कासित भिड्छन्। यो हाल बजाज पल्सरद्वारा प्रायोजित गरियाः छ रे यसको आधिकारिक रूपमी पल्सर सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगको रूपमी चिनिन्छ।

सन् २०११ मी एक नयाँ नेपाल राष्ट्रिय लिग, काठमाडौँको उपत्यका बाहिरको क्लबअनलाई यक स्तरीय प्रतियोगितामी प्रतिस्पर्धा गर्न मौका दिएको थ्यो। एेल राष्ट्रिय लिगमी ९ क्लबअन समावेश छन्, जसमध्ये ५ क्लबअन भने सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगका क्लबअन हुन्।

सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगको २०७५ सालको संस्करण यसको ४१ अौँ संस्करण हो। यसमी १४ शीर्ष बिभाजित टोलीअन प्रतिस्पर्धा गर्दछन्।
सन् २०१३-१४ (२०७०)को संस्करण भने ३० डिसेम्बर २०१३ बाट सुरु गरियाः थ्यो।

२०११ आश्विन १७ गते मिति अङ्कित रहेको पुरानो सहिद स्मारक लिगको ट्रफी २०२८ बठे ३० सम्म आरसीटि क्लबले लगातार तीन फेर जितेर ट्रफी उचालेको थ्यो। यो नेपाली राष्ट्रिय लिगको इतिहास समेत थ्यो।

अहिलेको सहिद स्मारक ट्रफी भने नयाँ ट्रफी हो। जुन अखिल नेपाल फुटबल सङ्घले प्रदान गर्ने गर्दछ।

सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिग २०७५ अगाडी एन्फाले ट्रफि टुर गरेको थ्यो। जुन असोज १ गतेबठे सुरू भयाको थ्यो । असोज १३ बठे सुरु हुँने सहिद स्मारक ए डिभिजन लिगको पुर्वसन्ध्यामी सुरु भयाको ट्रफी टुर पैलो दिन त्रिपूरेश्वर स्थित दशरथ रंगशालामी राखिएको थ्यो। लिग ट्रफीलाई काठमाडौं उपत्यकाको सात स्थानमी भ्रमण गराइने एन्फाले जणाँया छ।`स्कोर अ गोल’ नाउँ दिइएको ट्रफी टूरमी नेपालका अन्तर्रा्ष्ट्रिय खेलाडी, प्रशिक्षक रे सेलिब्रेटीअनको समेत उपस्थिती भयाको थ्याः।
यै भ्रमण काठमाडौंका पाँच विद्यालय तथा ललितपुर रे भक्तपुरको यक–यक स्थानमी सञ्चालन भयाको थ्यो।

वि.स. १९९१ मी राम जानकी ट्रफीको नाउँ दिइएको यै ट्रफी प्रजातन्त्रको स्थापना पछा लगातार तीन फेर नेपाल पुलिस फोर्सले जितेको थ्यो।
त्यस पछा प्रजातन्त्र प्राप्तिका लागि जीवन आहुती दिएका सम्पूर्ण सहिदको सम्झनामी यो ट्रफीलाई सहिद स्मारक ए डिभिजन लिग ट्रफी भनिएको हो जुन ट्रफी लिगको विजेतालाई प्रदान गरिनेछ।

यै लिग एेल सम्म आइपुग्दा १५ फरक-फरक नेपाली फुटबल क्लबअनले उपाधि जित्न सफल भएका छन्।

२०७५ सालको सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगमाी १४ वटा क्लबअनले भाग जणाँया थ्याः।

एएफसी प्रेसिडेन्ट कप सन् २००५ मी स्थापना बठे सन् २०१४ मी हटाइएता सम्म लै सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगका क्लबअन निरन्तर रूपमी यसमी सहभागीता जनाउँदै आइरहेका थ्याः। २०७२ साल बठे सहिद स्मारक ए-डिभिजन लिगका विजेताअन एएफसी कपमी स्वचलित रूपमी छनौट हुन् गरेका छन्। सन् २००४ अघि ए-डिभिजन लिगका क्लबअन एसिया क्लब च्याम्पियनसिपमी छनौट खेल खेल्न पाउँथे।




#Article 455: राउधा आतिफ (302 words)


राउधा आतिफ (१८ मे १९९६ – २९ मार्च २०१७) यक मालदिभीयाली  भोग मोडल रे मेडिकल विद्यार्थी थिइन् जसलाई बङ्गलादेशको राजशाहीमी आत्महत्याका कारण मृत्यु भयाको भनि बर्णन गरियाः थ्यो। 

राउधनले मालदिभ्सको हिरिया विद्यालय रे भिला अन्तर्राष्ट्रिय उच्च विद्यालयमी पठन पाठन गरेकी थिइन्। उनले
१४ वर्षको उमेरमी माल्दिभियाली राष्ट्रिय टेलिभिजनमी यक वातावरण अभियान सञ्चालन गरेकी थिइन्। यक माल्दिभियाली फोटोग्राफरसित तस्वीर खिचाएर सार्वजनिक अरे पछा उन सन् २०१४ मी मालदिभ्समी परिचित बनेकी थिइन्। उनलाई अक्टोबर २०१६ मी भोग इण्डियाको आवरणमी प्रस्तुत गरियाः थ्यो। उनले बङ्गलादेशको राजशाही स्थित इस्लामी बेङ्क मेडिकल कलेजमी मेडिकल अध्ययन सुरू गरेकी थिइन्। उनलाई माल्दिभ्सको उच्च शिक्षा विभागद्वारा छात्रवृत्ति प्रदान गरियाः थ्यो।

राउधा, २९ मार्च २०१७ मी राजशाही इस्लामी बेङ्क मेडिकल कलेजको छात्रवास स्थित आफुनो कोठामी मृत अवस्थामी भेटिएकी थिइन्। उनको मृत शरीर उनकै सहपाठीअनले भेटाएका थ्याः। उनको पार्थिव शरीरमाथी राजशाही मेडिकल कलेज अस्पताली जाँच रे अनुसन्धान गरियाः थ्यो। माल्दिभियाली दूतावास रे उनका पिताको सहमतिी उनको शरीर माथी जाँच रे अनुसन्धान सुरू गरियाः थ्यो। उनको परिवारका अनुसार उनले इस्लामी पोशाक लगाउन नमानेका कारण उनको हत्या गरियाः थ्यो। तीन जना चिकित्सकअनले गरेको अनुसन्धानमी उनले आत्महत्या गरेको निष्कर्ष निकालेका थ्याः। उनको मृत्युुलाई लिएर पैला राजशाही महानगरीय प्रहरीले अनुसन्धान थालेको थ्यो जसलाई माल्दिभियाली प्रहरी सेवाको टोलीले सहायता गरेको थ्यो। उनको मृत शरीरलाई राजशाही स्थित हेटेम्खा चिहानमी गाडिया थ्यो। 
उनको दाहासंस्कारमी उनका परिवारका सदस्यअन रे बङ्गलादेशको लागि माल्दिभियाली राजदूत एसहाथ शान शाकिरको उपस्थिती रहेका थ्याः।

राउधाका पिता मोहमद आतिफ लै चिकित्सक हुन् रे उनले उनकी छोरीको आत्महत्या नभई हत्या भएको दावी गरेका थ्याः। १० अप्रिल २०१७ मी उनका पिताले कश्मिरी विद्यार्थी रे उनको कोठामी बस्दै आएका साथीअन माथी अदालतमी फाइल दर्ता गरेका थ्याः। २४ अप्रिल २०१७ मी अपराधीक अनुसन्धान विभागले उनको शरीरलाई गाडेको ठाउँबठे निकाली पुन: स्वनिरिक्क्षण गरिया थ्यो। अपराधीक अनुसन्धान विभागको अनुसन्धान अनुसार उनले आत्महत्या गरेको निष्कर्षमी पुगेको थ्यो। उनको मृत्युलाई अष्ट्रेलियादी टेलिभिजन कार्यक्रम ६० मिनेट्सले अनुसन्धान गर्दै बेइमानी भयामो हुन सक्ने सुझाव दिएको थ्यो।




#Article 456: इटहरी गोल्डकप २०७५ (265 words)


इटहरी गोल्डकप २०७५ इटहरी गोल्डकप अन्तर्गत सुनसरीको इटहरीमी वर्सेेनी आयोजना हुने प्रतियोगिताको दोस्रो संस्करण थ्यो। यै प्रतियोगिता इटहरी गोल्डकपको नाउँ अन्तर्राष्ट्रिय आमन्त्रण मदन स्मृति इटहरी गोल्डकप भए पछाको दोस्रो संस्करण हो। राष्ट्रिय जागृति युवा क्लबको आयोजनामी १२ माघबठे सुरु भयाको यै प्रतियोगिताी ए डिभिजन लिगका चार, मोफसलका दुई, भुटान रे क्यामेरून गरी आठ टोलीअनको सहभागिता रह्याको थ्यो। गोल्डकपको उद्घाटन राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले गरेकि थिइन्।

इटहरी क्षेत्रिय रङ्गशालामी शनिबार भयाको खेलमी लिग विजेता मनाङ मर्स्याङ्दी क्लबलाई २–० ले पराजित गर्दै आर्मीले उपाधि हात पारेको थ्यो। उपाधिसँगै आर्मीले १६ लाख प्राप्त गरेको थ्यो भने उपविजेता मनाङले ८ लाख प्राप्त गरेको थ्यो। जितसँगै आर्मीले मोफसलका दुई गोल्डकपको उपाधि उचाल्न सफल भयाको छ।
यसले यसअघि क्लबले विशाल मेमोरियल कपको उपाधि जितेको थ्यो। नेपाल आर्मी क्लब फिदिम गोल्डकप रे सिमरा गोल्डकपको उपविजेता समेत बन्न सफल भयाको थ्यो। फाइनल खेलको चौथौँ मिनेटमी टङ्क बस्नेतले आर्मीलाई अग्रता दिलाएका थ्याः। खेलको ८१ अौँ मिनेटमी कप्तान भरत खवासले गोल गर्दै आर्मीले अग्रता दोब्बर बनाएको थ्याः रे उक्त खेल आर्मीकै पक्षमी रह्याको थ्यो।

प्रतियोगितामी आयोजक राष्ट्रिय जागृति क्लबसहित ए डिभिजन लिगका चार, मोफसलका दुई, भुटान रे क्यामेरून गरी आठ टोलीअनको सहभागिता रयाको थ्यो।

उदयमान खेलाअनी आयोजक राष्ट्रिय जागृति क्लबका उमेश राई भयका थ्याः रे उनले २४ इञ्चको टिभी पुरस्कार पाएका थ्याः।
यस्तै, प्रतियोगिताको सर्वाधिक गोलकर्ता त्रिभुवन आर्मी क्लबका कप्तान भरत खवासले बने भने उनले २५ हजार प्राप्त गरेका थ्याः। प्रतियोगिताको सर्बाेत्कृष्ट खेलाडी आर्मीका मध्यपङ्का खेलाडी तथा फाइनल खेलका गोलकर्ता टङ्क वस्नेतले २५ हजार नगद सहित ४३ इञ्चको टिभीबठे सम्मानित भएका थ्याः रे व्यक्तिगत उत्कृष्ट पुरस्कार पाउनेले जनही २० हजार नगद प्राप्त गरेका थ्याः भने म्यान अफ द म्याच हुने खेलाडीअनले १० हजार प्राप्त गरेका थ्याः।




#Article 457: खप्तड गोल्डकप २०७५ (155 words)


खप्तड गोल्डकप २०७५ (अौर नाउँ:-नेपाल आईस अन्तर्राष्ट्रिय सुदूरपश्चिम खप्तड गोल्डकप खप्तड गोल्डकप को तेस्रो संस्करण हो। यै प्रतियोगिता धनगढीको धनगढी रङ्गशालामी पुस २४ गतेबठे सञ्चालन भयाको थ्यो। यै गोल्डकपको उपाघि नेपाल पुलिस क्लबले हात पार्‍या थ्यो जाँ फाइनल खेलमी थ्री स्टार क्लबलाई १-० गोल अन्तरले पराजित गरेसँगै पुलिसले पैलो फेर उपाधि उचालेको थ्यो।
 नेपाल पुलिस क्लबका लागि अभिषेख रिजालले खेलको ६४ औँ मिनेटमी यक मात्र निर्णायक गोल अरेका थ्याः। पैलो भयाको क्लबले २१ लाख रे दोस्रो भयाको क्लबले १० लाख रुपैँया प्राप्त गरेका छन् ।
ये प्रतियोगिताको सर्वोत्कृष्ट खेलाडी घोषित नेपाल पुलिस क्लबका रवि पाशवानलाई यक मोटर साईकल पुरस्कार प्रदान गरियाः थ्यो।

प्रतियोगिताको उद्घाटन समारोहमी प्रदेश ७ का मुख्यमन्त्री त्रिलोचन भट्ट लगायत उच्च पदस्थ अधिकारीअनको उपस्थिति रयाको थ्यो। यो फुटबल प्रतियोगिता सब है धेरै धनराशि भयाको नेपाली मोफसल फुटबल प्रतियोगिता हो।

यै प्रतियोगिता नेपाली मोफसलकै सर्वाधिक धेरै धनराशी पुरस्कार रह्याको प्रतियोगिताको हो। यो प्रतियोगिताको विजेताले २१ लाख रुपैयाँ रे उपविजेताले १० लाख रुपैयाँ प्राप्त गर्याथ्यो।




#Article 458: पाँचथर हत्याकाण्ड (191 words)


पाँचथर हत्याकाण्ड यक वि.स. २०७६ जेठ ६ गते सोमबार नेपाला पाँचथर जिल्लाआ मिक्लाजुङ गाउँपालिका भया हत्याकाण्ड हो । यै हत्याकाण्डमी दुई परिवारका ९ जनाको हत्या गरियाथ्यो  ।

२०७६ साल जेठ ६ गते सोमबार राति पाँचथर जिल्ला, मिक्लाजुङ गाउँपालिका का बमबहादुर फियाक सहित उनको परिवारका चार जनाको हत्या भया थ्यो । बमबहादुरका ज्वाइँ धनराज सेर्मासहित परिवारमी रह्या पाँचजनाको हत्या भया थ्यो । सब्बैलाई धारिलो हतियारल्या टाउको रे शरीरमि क्षतविक्षत हुन्या अरी काट्या थ्यो । घटनाको एक मात्र प्रत्यक्षदर्शी १२ वर्षीया सीता खजुम थिइन् । उनी घटनाका बेला भाग्यारे छिमेकी घरमी शरण लिएर बाँच्न सफल भयाथ्यो । उन्ल्या प्रहरीमी दिए्या बयानअनसारी कपडाल्या अनुहार छोपेर नचिनिने गरी आएको यक जना व्यक्तिले धारिलो हतियारले पालैपालो परिवारका सब्बैलाई प्रहार गर्या थ्यो । हत्यामी संलग्न आशंका गरिया व्यक्ति बमबहादुर फियाकका कान्छा ज्वाइँ मानबहादुर माखिम थ्यो । जुन घटनास्थलभन्दा करिब डेढ घण्टा पैदल दूरीमी पर्न्या मिक्लाजुङ–७ लिम्बा गाउँमी झुन्डिया अवस्थामी मृत फेला पर्या थ्यो ।

पाँचथर हत्याकाण्डकी मृतक व्याक्तिअन

यस हत्याकाण्डमी संलग्न रह्या भनी आशंका गरिया व्यक्ति मानबहादुर माखिया, जुन घटनास्थल बाटी करिब डेढ घण्टा पैदल दूरीमी पर्न्या मिक्लाजुङ–७ लिम्बा गाउँमी झुन्डिया  अवस्थामी मृत फेला पर्या थ्यो । घटना पैछि केही स्थानीय बासिन्दाल्या प्रहरी सामु मानबहादुर ‘डिप्रेसन’ बाटी ग्रसित रह्या बटाया थ्यो ।




#Article 459: हेलो नेपाल (251 words)


हेलो नेपाल यक नेपाली उपग्रह टेलिकम कम्पनी हो रे नेपालको यक निजी दूरसञ्चार कम्पनी पनि हो। नेपालमी जिएसएम सेवा प्रदान गर्ने यो तेस्रो निजी कम्पनी हो। आधारभूत संरचना रहित देशको विकासोन्मुख ग्रामीण भू-भाग बठे सेवा शुरु अर्ने यो नेपालको पहिलो दूरसञ्चार कम्पनी हो।

कम्पनीले नेपालको मध्य-पश्चिमी क्षेत्रको परिचालन आधारको रूपमा ब्राण्ड नाम 'हेलो नेपाल' अन्तर्गत काम गर्न वा सेवा सञ्चालन गर्न २०६४ फागुन ५ मा नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण बठे दूरसञ्चार अनुमति पत्र प्राप्त गर्‍याको थ्यो।

यसले आफुनु सेवा नेपालको मध्यपश्चिम र सुदुर पश्चिम क्षेत्रहरू बठे शुरु गरिसकको छ र नजिकैको भविष्यमी यसले सेवालाई पश्चिम, मध्य र पूर्वी क्षेत्रहरू गरि सम्पूर्ण देशमी
सेवा विस्तार गर्ने लक्ष्य सहित अगाडि बढ्याको छ। हाल यसले आफुनो सेवा नेपालको पश्चिम क्षेत्रमा विस्तार गर्ने लक्ष्य लिएको छ। नेपाली नागरिकता प्रतिलिपि र एक राहदानी आकारको तस्वीर लिएर हामीले यसको सिम निकाल्न सक्छौँ र यसले एक पटकमा ३ वटा सिमहरू प्रदान गर्ने गरेको छ। यो पूर्ण रूपमी नि: शुल्क छ र प्रयोगकर्ताहरूले हेलो नेपालबठे हेलो नेपालमै कल गर्दा २४ घण्टाको लागि कुनै शुल्क लाग्नेछैन। मानिसअनले ३ वटा सिम नि: शुल्क प्राप्त गर्न्या छन् र ३ महिनाका लागि नि:शुल्क कल गर्न पाउन्या छन्।

हेलो नेपाल ब्राण्डमी मोबाइल सेवा दिइरह्याको नेपाल स्याटेलाइट टेलिकम कम्पनीको बक्यौता वापतको नवीकरण दस्तुर तिर्न नसके पछा अनुमति पत्र खारेज गरिया थ्यो:। कम्पनीले नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणलाई करीब ७९ करोड ९२ करोड रुपैयाँ बक्यौता तिर्न बाँकी थ्यो रे भदौ १ गतेसम्म पैलो किस्तावापत कम्पनीले करिब ७ करोड रुपैयाँ तिर्न प्राधिकरणले यसलाई सयमसीमा दिएको थ्यो तर, उक्त समयमी लै रकम तिर्न नसके पछा यसको अनुमति पत्र खारेज गरिया: थ्यो।




#Article 460: मनोज गजुरेल (566 words)


मनोज गजुरेल नेपाली  हास्यव्यङ्ग्य कलाकार हन्। हाउभाउसहितको व्यङ्ग्यकारका बादशाहका रूपमाइ परिचित उन स्वरको मात्र नक्कल गद्दाइर्नन् कोइलै पात्रको लगाइ, हिँडाइ, बोलाइ हाउभाउका साथै शारीरिक वनावटको समेत नक्कल गद्दान्। यतिसम्म कि धेरै दर्शक/श्रोताअन सक्कली पात्र रे नक्कली पात्र छुट्याउन नसकिवर हैरान हुनान्। पूर्वराजा ज्ञानेन्द्र शाहबठे पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल साथै भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीबठे अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसम्मको नक्कल गर्दै उनले नेपालमा मात्र नाइँहो अन्तरराष्ट्रिय जगतमाइ समेत वाहावाही पाया छन्। अमेरिकी अनलाइन सीबिएस न्युजले समेत उनलाई विश्वका १८ कमेडियनको सूचीमाइ राख्यो छ। यिस्या वाहवाही कमाउनमाइ उन आफ्नो प्रस्तुतिमाइ हास्यव्यङ्ग्य मात्र नाइँ रे बौद्धिकतासमेत मिसाउनान्। उनलाई समग्रमाइ बौद्धिक हास्यकलाकारको रूपमाइ चिनिन्छ। उनरो व्यङ्ग्यको तारो मुख्यतः सामाजिक तथा राजनैतिक बेथिति, कुरीति, कुसंस्कार, कुप्रथा आदि हुन्। उन राजनीतिलाई विश्लेषणात्मक तरिकाले नकारात्मक पाटोलाई व्यङ्ग्य प्रहार गद्दान् भण्या सकारात्मक पाटोलाई उजागर गरि सही बाटोमाइ लाग्दया उत्प्रेरित गद्दान्।

निम्नमध्यम परिवार माइ जन्मिया मनोज गजुरेल सातजना चेलाचेलिन मध्ये कान्सा हन्। उनरा ४ जना दिदीअन रे २ जना दाइअन छन्। ६ महिनाका हुँन्ज्या आफना बालाई गुमाया उनलाई आमाले ७ महिनाको हुँन्ज्या मामाघर ताप्लेजुङका खेवाङ् माइ लैगइन। उन ७ वर्षका हुँन्ज्या उनरा परिवार झापाको दमकमाइ बसाइसराइ गर्‍यो। पारिवारिक कारणले उन कबै इज्यासित, कबै काकासित त कबै आफन्तसँग भौत ठाउँमाइ बसाइँसराइ गर्या। उनरो बाल्यकाल ताप्लेजुङ, पाँचथर, मोरङ, काठमाडौँमाइ बित्या पाइन्छ। वि. सं. २०४७ बठे काठमाडौँमाइ बसोबास गर्या उन हाल बालकोट, भक्तपुरमाइ बसोबास गर्द्दान्।

गजुरेलको प्रारम्भिक शिक्षा मावली गाउँ खेवाङ्, ताप्लेजुङका श्री गणेश मा. वि. मा शिशुकक्षाबठे सुरु भयो। उन सात वर्षको हुँन्ज्या उनरो परिवार झापाका दमकमाइ बसाइँसराइ गरयापछा उनरो पढाइ लै ताइ सर्‍यो। ताप्लेजुङ, पाँचथर, झापा, मोरङ रे काठमाडौँका ११  स्कुल पढ्या उनले प्रवेशिका परीक्षा भण्या काठमाडौँका पद्मोदय माध्यमिक विद्यालयबठे द्वितीय श्रेणीमाइ उत्तीर्ण गरया:। तइपछा आफनो अध्ययनलाई पत्रकारितातिर डोर्‍याया उनले रत्न राज्यलक्ष्मी क्याम्पस, काठमाडौँबठे स्नातक तह उत्तीर्ण गरया:।

अइल चर्चित हास्यव्यङ्ग्यकारका रूप माइ चिरपरिचित मनोज गजुरेलको साहित्यिक यात्रा लै लोभलाग्दो छ। नौ कक्षा पढ्दाबठे नै युगान्तर साप्ताहिकमाइ 'यथार्थको धरातल' स्तम्भलेखन थाल्या उन हास्यव्यङ्ग्य लेखन, प्रदर्शन, प्रवर्द्धनमाइ क्रियाशील छन्। लुखास्त, हनुम्यान, मगज रे जोकशास्त्र हास्यव्यङ्ग्य निबन्ध प्रकाशित गरिसकेका उन नेपाली हास्यव्यङ्ग्यको पहिलो हास्यव्यङ्ग्य अनलाइन 'डामाडोल डटकम'का सम्पादक हुन्। चट्कन, सिस्नुपानी, फित्क्यौलीलगायतका हास्यव्ङ्ग्य पत्रिकाकामाइ सम्पादन सहयोगीका रूपमाइ कार्य गरिसक्या गजुरेलले नवयुवा, मूल्याङ्कन मासिकलगायत अन्य पत्रपत्रिकामा नियमित स्तम्भलेखन गरिसक्या छन्। यिसोइ रेडियो नेपालका बालकार्यक्रम, दिनप्रतिदिन जसा कार्यक्रममाइ उनका कविता, प्रहशन, नाटकअन प्रसारण, प्रहसन भइसक्या छन्।

नानाइबठे ठट्यौली स्वभावका गजुरेलको कलाकारितामी प्रवेश लै नाना उमेरमी नै भयो। वि. सं. २०४० सालमी झापाका सतासीधाममी दशैँका अवसरमी प्रदर्शित नाटक खेलिवर  कलाक्षेत्रमी  प्रवेश गर्या  उन वि. सं. २०४५ मी  हिमालय माध्यमिक विद्यालय, दमक, झापाका  अतिरिक्त कृयाकलापमी  हास्यव्यङ्ग्य प्रस्तुति अरिवर  पुरस्कृत भयापछा कलाक्षेत्रमी  लागद्दु  हौसिया । तैपछा  गाउँघरका पूजाआजा रे और साँस्कृतिक कार्यक्रमअनमी  उनरो  खोजी हुन लग्यो । वि. सं. २०४५ का  अन्ततिर काठमाडौँ आयापछा  रेडियो नेपालका  बालकार्यक्रममी  नियमित कविता वाचनमी  भाग लिन लाग्या । उन पढ्या  पद्मोदय मा. वि. का  नजिकैका रत्न राज्यलक्ष्मी क्याम्पस, नेपाल ल क्याम्पस, विश्वभाषा क्याम्पसलगायत और  क्याम्पसमी  दाइअन ले उनलाई मञ्च दिन लाग्या । उन ती मञ्चअनमी जम्न लाग्या , विद्यार्थी संगठनअनको को कार्यक्रमअनमी  उनरो  माग हुन लग्यो। ती मञ्चबठे उनले आफनो कलाकारितालाई भौती निको बनुन लाग्या। चालिसका दशकका अन्त्यमी, पचासका दशकका सुरूबठै स्थापित हास्यव्यङ्ग्य कलाकारका रूपमी चिनिन लाग्या। उनले पैल्लो पारिश्रमिक वि. सं. २०५० सालमी दार्जिलिङका लागि काठमाडौँबठे निकल्या अडियो क्यासेट स्वर दिएर प्राप्त गरे।  

वि. सं. २०५२ सालमी रेडियो नेपाल प्रसारित हुने मानवअधिकार सम्बन्धी कार्यक्रममी कुरा गर्‍यो कुरैको दुःख भन्ने प्रस्तुतिबाट लोकप्रियताको शिखर चढ्न सुरूका उनले त्यही वर्ष रेडियो नेपालको १०० मेघाहर्जबाट बेलुकी प्रसारित हुने गुडनाइट एफएममी  रेडियो प्रस्तोताको अनुभव लिएका थिए। वि. सं. २०५३ सालदेखि साङ्ग्रिला च्यानलबाट प्रसारण हुने रमाइलो साङ्ग्रिला कार्यक्रम चलाएर उनी टेलिभिजन कार्यक्रममी देखिन थाले।




#Article 461: धनगढी प्रिमियर लिग २०७५ (146 words)


२०७५ धनगढी प्रिमियर लिग धनगढी प्रिमियर लिग को तेस्रो संस्करण हो। यै प्रतियोगिता माघ २८ बठे फागुन ११ सम्म धनगढीमी आयोजना भयाः थ्यो। यो प्रतियोगितामी देश भरिका विभिन्न सहरअनका प्रतिनिधित्व गर्ने विभिन्न ६ वटा टोलीअनले सहभागीता रयाः थ्यो। २०७५ धनगढी प्रिमियर लिग धनगढी क्रिकेट लिगको परिमार्जित नाउँ धनगढी प्रिमियर लिगको तेस्रो संस्करण हो।

विजय डिस्टिलरी उद्योगको रुस्लान क्रिकेटले धनगढी प्रिमियर लिगको मुख्य प्रायोजन गर्‍या थियोे। विजय डिस्टिलरी रे आयोजकका बीच यै संस्करणका लागि नगद रे जिन्सी गरि १ करोड १० लाखको कीर्तिमानी सम्झौतामी हस्ताक्षर भयाः थ्यो।
१५ दिन सम्म सञ्चालन भयाः लिगमी कुल १९ खेलअन भया थ्याः। पैलो रे दोस्रो संस्करणका सबै खेलअन एसएसपी क्रिकेट मैदानमी भएता लै, यै तेस्रो संस्करणको धनगढी प्रिमियर लिगको खेलअन भने सबै फाप्ला क्रिकेट मैदानमी भयाः थ्याः। माघ २६ गते शनिबार बठे सुरु हुने भनियाः धनगढी प्रिमियर लिग लगातारको वर्षाका कारण मैदान हिलाम्य भए पछा प्रतियोगितालाई दुई दिन पछाडि सारियाः थ्यो।




#Article 462: सुविन भट्टराई (387 words)


सुविन भट्टराई (जनम २०३९ कार्तिक १९) यक नेपाली उपन्यासकार तथा आख्यानकार हुन्। कथाकी पात्र कथा सङ्ग्रह लेखेर लेखन क्षेत्रमी उदाएका सुविन भट्टराई युवापुस्तामी निकै चर्चित बनिसक्या छन्। उनले एेल सम्म समर लभ, साया रे मनसुन लगायतका उपन्यासअन लेखिसक्या छन्। उनको चर्चित उपन्यास समर लभ उनले लेखेका दोसरो कृति हो भने पैलो उपन्यास हो। उनको पैलो कृति कथाकी पात्र यक लघु कथाको सङ्गालो हो। उनको चर्चित उपन्यास समर लभ त्रिभुवन विश्वविद्यालयको पर्यावरण विज्ञानको केन्द्रीय विभागमी पढ्ने दुई विद्यार्थी बीच परेको प्रेम सम्बन्धमी केन्द्रीत रयाः छ। यै पुस्तक वि.सं २०६९ मी नेपालमी सर्वाधिक बिक्रि भयाः पुस्तकअन मध्ये यक हो। यै पुस्तकको ४०,००० भन्दा बढी प्रतिलिपी बिक्री भइसक्या छ। यसको भाग दुई साया वि.सं २०७१ मी प्रकाशित गरियाः थ्यो जसमी कसरी उनअनको बीच पुनर्मिलन हुन्छ रे कसरी उनअनले आफुना परिवारलाई चित्त बुझाउँछन् भन्ने विषयमी केन्द्रीत छ। यै उनको दोसरो उपन्यास प्रकाशन गरियाः मैनामै पुन:प्रकाशन गरियाः थ्यो। यै पुस्तकलाई नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानमी अभिनेत्री गरिमा पन्त, केकी अधिकारी रे स्वयम् लेखकले सार्वजनिक गर्‍या थ्याः।

सुविन भट्टराई नेपालको पूर्वी जिल्ला खोटाङमी जन्मिया थ्याः। उनको परिवार पछा बसाइसराइ गरि काठमाण्डौ आएका थ्याः। उनका पिता सरकारी कर्मचारी हुन् भने आमा घर गृहिणी हुन्। उनले २०६२ सालमी त्रिभुवन विश्वविद्यालय बठे पर्यावरण विज्ञानमी स्नातकोत्तर हासिल गर्‍या थ्याः। उनमी बाल्यकाल बठेनै विश्वेश्वरप्रसाद कोइराला, ध्रुवचन्द्र गौतम, मार्क ट्वेन, चार्ल्स डिकेन्स, आन्तोन चेखब, पारिजात आदि बठे प्रभावित भएका थ्याः।

भट्टराईले १० वर्षको उमेर विद्यालय बठे लेखन क्षेत्रमी कदम राखेका थ्याः। उनले कविता लेख्न शुरू गर्दै थुप्रै कविततअन रेडियो नेपाल मार्फत प्रशारण गरेका थ्याः। उनले रेडियो नेपाल बठे प्रशारित विभिन्न नाटकअनमी बाल कलाकारको भूमिका निर्वाह गरेका थ्याः रे रेडियो नेपालको कार्यक्रम हातेमालोको उप-सञ्चालक लै रहेका थ्याः।

उनको पैलो पुस्तक कथाकी पात्र विभिन्न लघु कथाअनको सङ्गालो हो जुन वि.सं २०६८ मी प्रकाशित भयाः थ्यो। यै कथा सहरी युवा रे प्रेम कहानीमी आधारित छ। उनले सो कथा प्रकाशन गरेपश्चाथत् उनमी आत्मबलको विकास भयो जसले गर्दा उनले युवा केन्द्रीत उपन्यासअन लेखेका छन्।

उनको दोसरो कृति समर लभ (२०६९) व्यापारीक हिसाबले यक सफल उपन्यास हो। समर लभको सफलतासँगै सुविन भट्टराई युवामाझ लोकप्रिय बनेका थ्याः रे सोही लोकप्रियता रे पाठकअनको विशेष अनुरोधमी उनले त्यस पुस्तकको दोसरो भाग साया बजारमी ल्याः थ्याः। उक्त पुस्तकले समर लभले राखेको सर्वाधिक बिक्री हुन सफलको किर्तिमानी तोडेको थ्यो। उनको दोसरो उपन्यास समर लभमी आधारित सोही नाउँको चलचित्र समेत बनेको छ जसको निर्माता लोकप्रिय चलचित्र निर्माता विकास आचार्य हुन्। उनले वि.सं २०७५ सालमी मनसुन नामक प्रेम कहानीमी आधारित उपन्यास प्रकाशित गरिसक्या छन्।




#Article 463: जोहान कालीन (132 words)


जोहान कालीन (जनम सन् १०७८) यक स्वीडेनी फुटबल प्रबन्धक हुन जो अच्याल नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टिम का मुख्य प्रशिक्षक का रूप मी कार्यरत छन।। उन ले स्वीडेन का विभिन्न फुटबल क्लबअन लाइ प्रशिक्षण दीसकिराइछन।

कालीन युइएफए तथा और फुटबल नियामक निकायअन बठेइ मान्यता प्राप्त प्रशिक्षक हुन 

कालीन सन् २०१३-२०१४ माइ शहीद स्मारक ए-डिभिजन फुटबल लिग खिलाइ मछिन्द्र फुटबल क्लब का प्रशिक्षक का रूप मी अनुबन्धित भया। उनराइ प्रशिक्षण मी रह्या: मछिन्द्र लिग मी दोसरा स्थान मी पुग्दाइ सफल होइरैथ्यो जै का लाग्दा उन ले खेल मी धेकाया: रणनीतिक कौशल खिलाइ वाहिवाहि पाइराइथ्यो।। सन् २०१९ बाटि उन दुइ वर्ष खिलाइ नेपाली राष्ट्रिय फुटबल टिम का मुख्य प्रशिक्षक का रूप मी नियुति होइर्यान। उनरा प्रशिक्षण मी भया: नेपाल को पैल्लो खेल, मित्रतापूर्ण खेल कुवेत सित भया: थ्यो जो ०-० का बराबरी माइ सकिया: थ्यो।  




#Article 464: कालो माम्बा (260 words)


कोलो माम्बा अथवा काला माम्बा विश्वमी रयाः सब है विषालु सर्पको यक प्रजाति हो। यै सर्प इलापिडी परिवारमी पडन्छ भने यै सर्प विषेशगरि उप-साहारा क्षेत्रमी बसोबास गर्ने अद्दछ। यै सर्पलाई पैले फेर सन् १८६४ मी वैज्ञानिक अल्वर्ट गुन्थरले वर्णन गर्‍या थ्याः। यै राज गोमन पछाको विश्वमी रयाः विषालु सर्प मध्ये सब है लामो सर्प हो जसको यक वयस्कको अौसत लम्बाई  हन्छ भने सामान्यतया ३ मि (१० फिट) सम्म बढ्ने अद्दछ। यै प्रजातिको सर्पको सर्वाधिक लम्बाई ४.३ देखि ४.५ मिटर (१४.१ देखि १४.८ फिट) सम्म मापन गरियाः छ। यै प्रजातिको बाहिरी छालाको रङ्ग गाढा खैरो रे फिका खैरो हुन्छ। सानो कालो माम्बा भने हल्का पहेँलो हुन्छ रे वयस्क अवस्थामी प्रवेश गर्दा यसको रङ्ग खैरो हुन जान्छ।

यै प्रजातिको सर्प दुवै जमिनमी रे विक्षेमी बसोबास गर्ने अद्दछ। यै प्रजाति विषेशगरि साभाना क्षेत्र वरिपरिको घना जङ्गल रे पहाडी भूभागमी पाइने गर्छन्। यै प्रजातिले रातको समयमी लै देख्न सक्ने भएकाले यसले ससाना चराचुरुङ्गी रे साना स्थनधारी जनावरलाई आफुनो आहारा बनाउने गर्छ। वातावरण अनुकूल भया भने यसले छोटो दुरीका लागि १६ किमी प्रतिघण्टा (१० माइल प्रतिघण्टा) सम्म दगुर्न सक्छ। वयस्क कालो माम्बाको केही प्रकृतिक सिकारी लै भेटियाः छन्। 

यै जनावरले अगाडिको भाग रे घाँटी तन्काउन सक्ने भएकाले यसले चरा रे मुसाअन लाइ थाहा नदिइ आक्रमण गर्ने गर्छ। यसले सर्पको विष एकदमै खतरनाक भएकाले यसले टोक्यो भने जनावर रे चराचुरुङ्गीअनको १० मिनेट भित्रमै मृत्यु हुन्छ। यै प्रजातिको सर्प एकदमै रिसाहा रे चलाख भया कारण यदि मान्लेसुअन यसलाई केही गर्ने प्रयास गर्‍यो भने यसले मानिस लाइ लै आक्रमण गरेको पाइयाः छ। यै प्रजाति लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूचीमी कम चासोको प्रजातिको रुपमी वर्गीकरण गरियाः छ।




#Article 465: रेसलमेनिया (288 words)


रेसलमेनिया यक व्यवसायीक कुस्ती कार्यक्रम हो जुन मध्य मार्च बठे मध्य अप्रिलको बीचमी डब्ल्यूडब्ल्यूई द्वारा आयोजना गरिन्छ जुन अमेरिकाको स्ट्याम्पोर्ड स्थित कुस्तीको यक पदोन्नति हो। डब्ल्यूडब्ल्यूईले यै कार्यक्रमलाई पैलो पटक सन् १९८५ मी आयोजना गरेको थ्यो रे एेल सम्म आउँदा यै कार्यक्रमको ३५अौँ संस्करण सम्म पुगेको छ भने यै कार्यक्रम एेलसालै न्यू जर्सीको पूर्वी रदरफोर्डमी ७ अप्रिल २०१९ का दिन आयोजना गरियाः थ्यो। यै कार्यक्रम डब्ल्युडब्ल्यूईको इतिहासमै सब है लामो रे सफल कार्यक्रमको रुपमी परिचित छ। यै कार्यक्रमले डब्ल्यूडब्ल्यूईलाई विश्वव्यापी रुपमी सफलतापूर्वक कुस्ती खेल, मिडिया रे कुस्ती सम्बन्धित सामग्रीअन द्वरा योगदान गर्दै आया छ। यै कार्यक्रमलाई पैलो फेर डब्ल्यूडब्ल्यूईका संस्थापक भिन्स म्याकमेन र डब्ल्यूडब्ल्यूई बठे अवकाश लिएका खेलाडी हवोर्ड फिङ्केलले सन् १९८४ मा निर्माण गरेका थ्याः।

रेसलमेनियाले विश्वव्यापी सफलता पाएका कारण यसले डब्ल्यूडब्ल्यूईमी कुस्ती खेलाडीअनलाई पदोन्नति गर्न सहयोग गर्छ। यै कार्यक्रममा चर्चित व्यक्तिवअन जस्तै मोहम्मद अली, मिष्टर टि, एलिस कोपर, लरेन्स टेलर, माइक टाइसन, पामेला एण्डरसन, डोनाल्ड ट्रम्प, फ्योल्ड मेवेदर, पिटी रोज, स्नुप डग, किड रक, रोण्डा राउजी, रब ग्रोन्सकि, सिण्डि लुपर, सकिल ओ'निल अादिले यै कार्यक्रममा विषेश सहभागीता जनाउँदै आया छन्।

पैलो रेसलमेनिया न्यु योर्क स्थित म्याडिसन स्क्वायर गार्डेनमी आयोजना गरियाः थ्यो भने यै कार्यक्रमको १०अौँ र २०अौँ संस्करण लै त्यहीँ आयोजना गरियाः थ्यो। रेसलमेनिया ३ खुला आयोजना गरियाः मध्ये ९३,१७३ प्रत्यक्षदर्सी कार्यक्रम हेर्न पुगेका थ्याः जुन रङ्गशाला बाहिर आयोजना हुने कार्यक्रममी सब है उच्च रे त्यसले यक नयाँ कीर्तिमान लै राखेको थ्यो। उक्त कीर्तिमानलाई सन् २०१० मी एनबीएले तोडेको थ्यो भने उक्त खेल हेर्न १,०८,७१३ मान्सुअन पुगेका थ्याः। सन् २०१६ म एटी एण्ड टि रङ्गशालामी आयोजना गरियाः रेसलमेनिया ३२ ले रेसलमेनिया ३ ले राखेको कीर्तिमान तोडेको थ्यो भने उक्त कार्यक्रममी १,११,७६३ जना मान्सुअनले सहभागी रयाः थ्यो। यै कार्यक्रमको सबै संस्करणअन उत्तर अमेरिकी सहरअनमी अयोजना भया थ्यो जाँ क्यानडामी २ रे अमेरिकामी ३३ कार्यक्रमअन आयोजना गरियाः थ्यो।




#Article 466: यान्दिक्स नक्शा (330 words)


यान्दिक्स नक्शा यक रुसी वेब नक्शा सेवा हो जै लाइ बहुप्रतिष्ठित रूसी कम्पनी यान्दिक्स ले विकास गर्‍याको हो। सेवा ले विश्व को विस्तृत नक्शा प्रदान अरन्छ। यै मी खोज, ट्राफिक आवतजावत कि जानकारि, बाटो रे सडक परिदृश्य समावेश छन्। यो सेवा सन् २००४ मी शुरू गरियाः थ्यो।

यान्दिक्स नक्शा रूस मी सबै है लोकप्रिय मानचित्र सेवा हो। येइ का लगभग ११.५ मिलियन मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअन छन् भँण्या सन्सार भरि २० मिलियन सक्रिय प्रयोगकर्ताअन रया: छन्।

पैली यै मी रूस रे युक्रेन को मात्तरी नक्शा उपलब्ध थ्यो, पुइलै अच्याल यै मी विश्व का सप्पै नक्शाअन समावेश अरीर्यान।

नक्शा चार संस्करणअन मी उपलब्ध छन्: नक्शा, उपग्रह तस्वीर, शिर्षक सहित उपग्रह तस्वीर रे उन्नत दृश्य नक्शा समावेश छन्।

प्रयोगकर्ता ले नक्शा मी ठउरअन का बीच रेखा तानिबर दिशा प्राप्त अद्द रे दुरि मापन अरि सक्दान। खोजि सेवा भौगोलिक वस्तुअन जस्याँ कि ठेगाना, सडक, शहर, क्षेत्र रे देश ना नाउँ बठेइ उपलब्ध छन्। जिल्ला, शहर, या क्षेत्र को स्पष्ट नक्शा साइट मी सङ्गठन कि खोजि अर्या पछा उपलब्ध हुन्छ।

यान्दिक्स नक्शा को अनुप्रयोग आइओएस, एन्ड्रोइड रे विण्डोज फोन मी उपलब्ध छ।

यान्दिक्स नक्शा मी सडक परिदृश्य हेद्द‍ मिल्ल्या सुविधा रया: छ। प्रिप्यात रे सेरनोबेल लगायत का शहरअन को लै यै मी सडक दृश्य रया: छ। सन् २०१६ मी, सगरमाथाको लै सडक दृश्य लिइया: थ्यो:।

यान्दिक्स नक्शा सम्पादक का मद्दत ले प्रयोगकर्ताअन ले नौलि ठउर, स्थान, सडक रे और लै भौत सामग्रीअन थपि सक्दान्।

यान्दिक्स ट्राफिक, यान्दिक्स नक्शा मी रयाको यक विशेषता हो जै ले ट्राफिक को अवस्था मुख्य सडक रे राजमार्ग मी वास्तविक समय मी धेकौन्या अरन्छ। यै सेवा लाइ यान्दिक्स नक्शा का आधिकारिक वेबसाइट रे अनुप्रयोग मार्फत हेद्द सकिन्छ।

यान्दिक्स ट्राफिक ले ठुला सङ्ख्या मी मोबाइल फोन प्रयोगकर्ता बठेइ यान्दिक्स मी प्राप्त जिपिएस-निर्धारित ठउरअन को विश्लेषण अरिबर काम अरन्छ। सडक मी प्रयोगकर्ताअन कि गति गणना गरिबर, यान्दिक्स ले प्रत्यक्ष ट्राफिक नक्शा उत्पन्न अरन्छ। यै ले मोबाइल फोन उपकरण बठेइ प्राप्त ठउर विशेष का कच्चा आँकडाअन प्रशोधन अरन्छ रे अनियमितता गरौन्या जस्याँ कि ठउर-ठउरै रोकीन्येइ हुलाकी सवारी साधनअन लाइ गणना बठेइ हटौन्या काम अरन्छ।




#Article 467: ऋत्विक घटक (317 words)


ऋत्विक घटक ( बङ्गाली: ঋত্বিক (কুমার) ঘটক, ऋतिक (कुमार) घोटोक ; ४ नोबेम्बर १९२५  –  ६ फरवरी १९७६) यक बङ्गाली चलचित्र निर्देशक, निर्माता रे लिपि लेखक थ्याः। प्रमुख समकालीन बङ्गाली चलचित्र निर्माता सत्यजित राय रे मृणाल सेन संगै थ्याः भने उनरा चलचित्रमी मुख्य रुपमी सामाजिक वास्तविकता लाइ उनले सावधानीपूर्वक चित्रण गरेका कुरा लाइ याद गरिने अरिन्छ। यद्यपि उनको भूमिका बिशेष गरि विरोधाभासी थ्याः तर उन यक अर्काका निकै ठुला प्रशंस थ्याः। घटक लाइ आफुनो जीवन कालमी भौती पुरस्कार प्राप्त भए, जसमध्ये सन् १९७४ मी राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार रजत कमल अवार्डका लागि बेस्ट स्टोरी 'जुक्ति तोक्को आर गोप्पो' रे बङ्गलादेश सिने पत्रकारिता एसोसिएसन बठेइ 'तिताश एक्टि नादिर नाम' मी सर्वश्रेष्ठ निर्देशकको पुरस्कार प्राप्त गरियाः थ्योः। भारत सरकार ले सन् १९७० मी कला को लागि उन लाइ पद्म श्री का साथ सम्मान दियाः थ्यो।

ऋत्विक घटक को जन्म पूर्वी बङ्गाल को ढाका मी भया थ्यो (एेल बङ्गलादेश)।  उनका बुवा सुरेश चन्द्र घटक यक जिल्ला मजिस्ट्रेट, यक कवि रे नाटककार थ्याः भने उनरा इज्याको नाउँ इन्दुवाला देबी थ्यो। उन रे उनरा जुम्ल्याह बहिनी प्रतेती, नौ ओटा बच्चाअनमी सब है कम उमेरका थ्याः। अरु बच्चाअनमी मनिष, सुधिश, तपति, सम्प्रीती, ब्रोटोटी, आशीष चन्द्र रे लोकेश चन्द्र थ्याः। उन रे उनको परिवार पूर्वी बङ्गाल बठेइ लाखौँ अन्य शरणार्थीअन का साथ सन् १९४३ मी विनाशकारी बङ्गाल अकाल बठेइ बच्न रे सन् १९४७ मी बङ्गाल बिभाजन हुन् पुर्व उन रे उनको परिवार ब्रह्मपुर, मुर्शिदाबाद रे पछा कलकत्ता (एेल कोलकाता) गएका थ्याः।

सन् १९४८ मी, घटक ले आफुनो पैलो नाटक कालो सायार (द डार्क लेक) लेखे रे ऐतिहासिक नाटक नाबन्ना को पुनरुद्धार मी भाग लियाः थ्याः।

घटकले चलचित्र सन्सारमी निमाई घोषको चिन्नामूल (१९५०) द्वारा अभिनेता तथा निर्देशकका रुपमी प्रवेश गर्‍याः थ्याः। चिन्नामूल पछा दुइ बर्षमी घटक को पैलो पुरा चलचित्र नागरिक (१९५२) सार्वजनिक भयाः थ्यो। घटकले शुरुवाती कार्यअनमी 
नाटकहरू रे साहित्यिक प्रधानतामा जोड दिए रे यक वृतचित्र यथार्थवाद, जुन लोक रङ्गमञ्च बठेइ लिइएको शैलीको प्रदर्शनले युक्तहुने गर्थ्यो, उनले ब्रेश्टीयन फिल्म निर्माण का उपकरणअनको उपयोगिसित संयोजन अरे।




#Article 468: २०१९ क्रिकेट विश्वकप (180 words)


२०१९ क्रिकेट विश्वकप इङ्ल्याण्ड रे वेल्स मि आयोजना गरिया विश्वकप क्रिकेट प्रतियोगिता हो। यो  विश्वकप क्रिकेट  को १२ औ संंस्करण हो। यई प्रतियोगितामि आईसीसी का १० सदश्य देशअनले भाग लिया हुन। यो प्रतियोगिता ३० मे २०१९ मि सुरु भैै १४ जुलाई २०१९ सम्म सञ्चालन भयाहो। यो प्रतियोगिता फाईनलमी न्युजिल्यान्ड लाई पराजित गरि ईङ्गल्यान्डले उपाधि सुरक्षित गर्याहो।

सन् २०१९ विश्वकपमी १० वटा टिम मात्र खेल्यथ्यो: , यस भन्दा पैले सन् २०११ तथा २०१५ मी १४ वटा टिमअन खेल्न पाउने व्यस्थाथ्यो: उत्कृष्ट ८ टिम आईसीसीको क्रमाङ्क अनुसार स्वत: छनौट भयाथ्यो: बाँकी रह्याको २ टिमअनको निर्णय बङ्गलादेशमा हुने सन् २०१८ क्रिकेट विश्वकप छनौटबाटी भयाथ्यो: यसले आईसिसी एसोसिएट रे सहयोगी सदस्यअनलाई २ वटा ठाउँको लागि मात्र भिड्ने अवसर दियाथ्यो ।

अन्तराष्ट्रिय क्रिकेट परिषद् ले जम्माजम्मि १० मिलियन डलर ($) कि पुरस्कार राशि को घोषणा अरिराइछ, जो सन् २०१५ का संस्करण का जत्ती हो।
 
तल्तिर दियियाः अन्सारअ हरेक टोलि का प्रदर्शन का आधार मी यो पुरस्कार राशि बाँड़ीनेइ हो:

आईसीसीले  १५ जुलाई  २०१९ मि टिम अफ द टुर्नामेन्ट घोषणा गर्याहो । जईमी केन विलियमसन लाई प्लेयर अफ दि टुर्नामेन्ट रे टिमका कप्तान घोषणा गरिया हो। 




#Article 469: पातल पलाया रूईना (434 words)


पातल पलाया रूईना पैलो ऐतिहासिक डोटेली भाषाको चलचित्र गौरीमी समावेश यक गीत हो। जुन चलचित्र विसं २०६४ सालमी सार्वजनिक गरिया: थ्यो। यै गीत डोटेली गायिका तथा अभिनेत्री चाँदनी मल्लको आधिकारिक युट्युब खाता माइ ११ पुस २०७३ का दिन सार्वजनिक गरिया: थ्यो। यै गीतमी स्वर बैकिनी तर्फ चिरपरितित गायिका राधिका हमाल रे बैकान तर्फ डोटेली गायक तथा अभिनेता शङ्कर सिंह विष्टको रह्या: छ। यै गीतमी शब्द तथा सङ्गीत खड्ग मल्लको रह्या: छ।

यै गीतमी बैकिनी तर्फ चाँदनी मल्ल रे बैकान तर्फ प्रितम कठायतलाई प्रमुख भूमिकामी हेद्दु सकिन्छ। यै गीत मार्फत चलचित्रमी शोषक वर्गको प्रतिनिधि पात्र डिल्ली सिंह थापा (चलचित्रका जुङ्गे ठालु) का विरुद्धमी आयोजित देउडा नृत्य मार्फत आलोचना गरिया: धेखाइया छ। गीत चलचित्रको भाग यकमी समावेश गरिया: छ। जइको लम्बाई ४ मिनेट ३३ सेकेण्डको रह्या: छ। यै गीत सर्वाधिक मन पणाइया डोटेली देउडा गीत मध्ये यक हो।

यै गीत डोटेली गायिका तथा अभिनेत्री चाँदनी मल्लको आधिकारिक युट्युब खातामा ११ पुस २०७३ को दिन सार्वजनिक गरिया: थ्यो। यै गीतको सुरुवातमी सबै गाउँल्याअन यक मैदानमी भेला भया धेखाइया छ। गीतमी बैकिनीअनले चोली, फरिया रे सेतो पटुकी लगाएइ छन् भण्या बोकानअनले दौरा, धोती रे ढाका टोपी लगाया छन्। गीतमी बैकिनी तर्फ ८ जना र बैकान तर्फ ८ जना गरि १६ जनाले देउडा नृत्य प्रस्तुत गरिराखी छन्। गीतलाई मादलको सुमधुर धुनले स्वागत गरिराखी छ। बैकिनीको प्रतिनिधि पात्र चाँदनी मल्लले (चलचित्र माइ गौरी) भैंसोलीलाई घाँस काट्याछु...  बठे गीतको सुरुवात गरेकी छिन्। बैकानको प्रतिनिधि पात्र प्रितम कठायत (चलचित्र माइ शङ्कर)ले तीनई शब्द दोर्‍याएका छन् रे यिसोगरी बैकिनी रे बैकान बीच देउडाको शैलीमी प्रश्नोत्तर आदन प्रदान गरिया: छ। गीतको शब्द अनुसार सबै कलाकारहरूले हाउभाउ मिलाउँदै गीतलाई अगाडि बढाएका छन्।

गीतको मध्ये भाग तिर गायनमी विश्राम लिँइवर सङ्गीत राखिया: छ जइमी प्रितमले चाँदनीलाई फूलको घुच्चो दिया धेखाइया छ। फूलको घुच्चो पाएपछा उन रमाउँदै एक फन्को धुमिवर फूललाई मल्तिर फालेकी छिन्। प्रितमले फूलले चाँदनीको अनुहारमाइ स्पर्श गद्दाइ उनअन एकैसाथ दौण्या दृश्य धेखाइएया छ। के बेर पछा गीत पुन आरम्भ हुन्छ रे सबै जना क्रम बद्ध रूपमाइ देउडा प्रस्तुति तर्फ लाग्दान रे भावना समेटिएको प्रस्तुति धेखा पडन्छ। शोषक वर्ग जुङ्गे ठालुका नोकर लै ताहाँ आउँनान रे उनरा विरुद्धमाइ गाइरया\ गीत हेद्दु रे सुण्नु लाग्दान्। पछा गाउँको जुङ्गे ठालु भण्या शब्द आउने वित्तिकै उनले जिब्रो टोक्छन् रे त्यइपछाका सबै शब्दअन जुङ्गे ठालुका विरुद्धमाइ हुन्छ। एक ठौरमी जुङ्गे ठालुका जुङ्गा उक्काउँला भन्ने शब्दमाइ उनले आफ्नो जुङ्गा छामेको दृश्य धेखाइया छ रे त्यइका थोक्कैबेर पछा गीतको अन्त्य हुन्छ।

पैलो ऐतिहासिक डोटेली भाषाको चलचित्रमा गौरीमी समावेश यै गीतमी शोषक वर्गलाई लखट्ने वा धपाउनका लागि गीत मार्फत बठे भयालै सानो चेष्टा गरिया: छ। गीतको अन्त्य तर्फ चलचित्रका शोषक वर्गको आलोचना गर्दै विरुद्धमा केही शब्द रखियाको छ। देउडा शैलीमी रह्याको य‌ै गीतमी उनअनको दमन रे शोषण थप नसहने कुरा खोलिएको छ।




#Article 470: मराठी भाषा (176 words)


मराठी (;  ; ) भारत का महाराष्ट्र राज्य मैँ बोलीनेइ सबहै मुख्य भाषा हो। भाषा परिवार का हिसाब ले यो यक आर्य भाषा हो जै को विकास संस्कृत बठेइ अपभ्रंश सम्म को सफर पुरा भया पछा शुरू भयो। मराठी भारत का प्रमुख भाषाअन मध्ये को यक हो। यो महाराष्ट्र रे गोवा कि राजभाषा हो तथा पश्चिम भारत कि सह-राज्यभाषा हो। मातृभाषिइन कि संख्या का आधार मैँ मराठी विश्व मैँ पन्नरवाँ रे भारत मैँ तेसरा स्थान मैँ छ। यै भाषा बोल्ल्या मान्सअन कि सङ्ख्या लगभग ९ करोड़ छ। यो भाषा ९०० इस्वी बठेइ प्रचलन मैँ छ

मराठी भाषा भारत का अलाबा मौरिशस रे इजरायल मैँ लै मराठी मूल भयाः मान्सअन बोल्लाहान। यिनरा अतिरिक्त और देशअन लै छन जाँ मराठी मूल मान्सअन बस्साहान रे येइ भाषा बोल्लाहान जै मैंँ प्रमुख छन - अमेरिका, संयुक्त अरब इमिरेट्स, दक्षिण अफ्रिका, सिङ्गापुर, जर्मनी, बेलायत, अस्ट्रेलिया,वेस्ट इण्डीज रे न्युजिल्याण्ड।

भारत मैँ मराठी खासअरिबर महाराष्ट्र मैँ बोलीन्छे। एइ का अलावा यो भाषा गोवा, कर्नाटक, गुजरात, आन्ध्र प्रदेश, मध्य प्रदेश, तमिलनाडु , दादरा रे नगर हवेली, दमन रे दीव रे छत्तीसगढ मैँ लै बोलीन्छे।




#Article 471: पोर्टल:जीवनी (916 words)


जीवनी जीवनको वृतान्तलाई भणीन्छ। यो साहित्यको एक पुरानो विधा लै हो। 

केहि प्रमुख व्यक्तिअन जैईको जीवनी माइ मान्सुअनको भौती रुचि छ, सूचीमा तल दिइया: छ:-

अकबर | 
अकिरा कुरोसावा |
अटिला |
आटो स्टर्न |
अनवर अल-सदात |
अब्राहम लिन्कन |
अमर्त्य सेन |
अर्नेस्ट टी एस वाल्टन |
अर्नेस्ट रदरफोर्ड |
अर्नेस्ट लारेन्स |
अब्दुस सलाम |
अर्विन श्रोडिन्गर |
अलेक्जांडर ग्राहम बेल |
अलेक्जांडर फ्लेमिङ |
अलेक्जांडर महान |
अलेक्सान्द्र एम प्रोखोरोफ |
अलेक्सी ए एबृकोसोफ |
अल्फ्रेड केस्लर |
अल्फ्रेड नोबेल |
अल्फ्रेड हिच्कक् |
अल्बर्ट आइन्स्टाइन |
अल्बर्ट ए मिकेल्सन |
आर्कड्युक फ्रान्ज फर्डिनान्ड

आगस्टस् |
ऐजक न्युटन |
आजे एन बोह्र |
आर्किमिडिज |
आर्थर एच काम्पटन |
आर्थर एल शालो |
आर्नो पेन्जियस |
आवेरोस

इ एम पर्सेल |
इगोर वाइ टाम |
इग्नेसी ल्युकसिविक्ज |
इंगमार बर्गमान |
इमान्युएल काण्ट |
इसिडोर ऐजक रबि

ईमिली डर्खीम

एडवार्ड गिबन |
एडवार्ड जेनर |
एडवार्ड वी एप्पलटन |
एडोल्फ हिटलर |
एन्रीको फर्मी |
ए जे लेगेट |
एमा गोल्डमन |
एमिलिया प्लेटर |
एमिलियो सेग्र |
एलेन ट्यूरिंग |
एलेनोर रोजवेल्ट |
एवा पेरोन

ओटो फोन बिस्मार्क |
ओवेन चेम्बेर्लैन |
ओवेन विलेन्स् रिचार्डसन |
ओसामा बिन लादेन

कान्स्टान्टिन प्रथम
कर्ट गोडेल |
कारलस लिनियस |
कार्ल इ वैमन |
कार्ल डी एन्डरसन |
कार्ल फ्रीडरिक गौस |
कार्ल बेन्ज |
कार्ल मार्क्स|
कार्लो रुबिया |
क्रिस्टियन माइकेल्सेन |
क्रिस्टियन हुगेन्स |
केनेथ जी विल्सन |
कमाल अतातुर्क |
कोफी अन्नान |
कासिमिर फन्क |
क्लाउड कोहेन-टन्नौजी |
क्लिन्टन डविसन |
क्वामे एन्क्रूमाह

गाटफ्रीड लैबनिट्ज |
गुग्लिमो मार्कोनी |
गुस्टाफ हर्ज |
गुस्टाफ डेलेन |
चंगेज खान |
गेरार्डस 'टी हूफ्ट |
गेर्ड बिन्निग
गेर्हार्ड श्रोडर |
गोल्डा मेयर |
ग्राबियल लिपमन |

चन्द्रशेखर |
चार्लेमन |
चार्ल्स एडुआर्ड गुइल्लौमे |
चार्ल्स बार्क्ले |
चार्ल्स डार्विन |
चार्ल्स डे गौल |
चार्ल्स् एच् टाउन्स्
चे ग्वेएरा |
चेन निंग यांग

जार्ज पेजेट थामसन | जवाहरलाल नेहरू |
जां बाप्टिस्टे पेरिन |
जुलियन श्विंगर |
जुलियस कैसर |
जे जे थामसन |
जे हान्स डी जेन्सेन |
जेम्स रेनवाटर |
जेम्स क्रोनिन |
जेम्स फ्रान्क |
जेम्स क्लर्क माक्सवेल |
जेम्स् चाडविक |
जेरोम आइ फ्रीदमन |
जेर्मेन ग्रीर |
जोन लोगी बेर्ड |
जोन मेनार्ड केन्स |
जोर्ज एफ स्मूट |
जार्ज डबल्यु बुश |
जार्ज वाशिंगटन |
जार्ज विल्हेम फ्रेडरिच हेगेल |
जोसेफ एच टेलर जुनियर |
जोसेफ फोरिए |
जोसेफ स्टालिन |
जोह्न बार्डीन |
जोहन्नेस स्टार्क |
ज्याक शिराक
ज्योर्ज लुकास |

टैको ब्राहे |
तैमूरलंग |
टोनी ब्लेयर

डायना राजकुमारी |
डेनिस गाबोर |
डेनिस रिची |
डेविड हिल्बर्ट |
डोनाल्ड ए ग्लेसर |

थामस एक्विनास |
थामस एडिसन |
थामस जेफरसन

निकोलस कपरनिकस |
निकोला टेस्ला |
निकोलास ब्लोम्बर्गन |
नील्स बोह्र |
नेताजी सुभाषचन्द्र बोस |
नेफेरतिति |
नेल्सन मन्डेला |

पर्सी ब्रिजमन |
पावेल शेरेन्कोव |
पीटर जीमन |
पिएरे क्युरी |
पियर सिमों लाप्लास |
पीटर प्रथम |
पेट्रिक एम एस ब्लाकेट |
पोप जान पाल |
पोप बेनेडिक्ट |
पोल पोट |
प्योट्र कापिट्सा

फर्डिनन्ड ब्राउन |
फिदेल कास्ट्रो |
फिलिप दबल्यु एन्डरसन |
फिलिप लेनार्ड |
नेपोलियन प्रथम |
फ्रेडेरिक रेन्स |
फ्रान्क विल्चेक |
फ्रान्कलिन डेलानो रोजवेल्ट |
फ्लोरेन्स नैटिन्गेल

बकमिन्स्टर फुलर |
बर्न्हार्ड रीमन |
बराक ओबामा|
बिल गेट्स |
बेनिटो मुसोलिनी |
एलिजाबेथ प्रथम |
ब्रायन जोसेफसन

विक्टोरिया |
वितली गिन्जबर्ग |
व्लाडिमिर पुटिन |
व्लाडिमिर लेनिन

मदर टेरेसा |
महाथिर मोहमद |
माइकल फोका |
माओ जे डुंग |
मारिया गोपर्ट-मेयर |
मारिया टेरेसा |
मार्गरेट थाचर | 
मार्टिन राइल |
मार्टिन लुथर |
मार्टिन स्कोर्सेसे |
मासातोशी कोशिबा |
मिखाइल गोर्बाचोफ |
क्लियोपाट्रा |
मरे गेलमन |
मुहम्मद इब्न् मूसा अल्-ख्वारिज्मी |
मेरी क्युरी |
मेरी प्रथम |
मेल्विन श्वार्ट्ज |
माक्स प्लान्क |
माक्स भोन् लु |
माक्स बर्न |

यूजीन विग्नर |
योहान गुटेनबर्ग |
योहानेस केप्लर |
योहान वुल्फगांग फान गेटे |
मुन्शि प्रेम्च्हन्द्

महारानी काथरिन |
रसेल ए हल्से | 
राल्फ वाल्डो एमरसन |
रिक्कर्डो गियाकोनी |
रिचार्ड इ टेलर |
रिचर्ड फिलिप्स फाइनमेन |
रिचार्ड स्टालमन |
रुडोल्फ मोसबेउर |
रेचेल कार्सन |
रेने डेस्कार्टे |
रेमन्ड डेविस जुनियर |
रोजा पार्क्स |
रोजा लक्जेम्बर्ग |
रोबर्ट ए मिल्लिकन |
रोबर्ट कोलमन रिचार्डसन |
रोबर्ट वूड्रो विल्सन |
रोबेर्ट बी लाफलिन

लक्ष्मीप्रसाद देवकोटा|
लार्ड रेली |
लाईनस टोर्वाल्ड्स |
लियोनार्ड ओइलर |
लियोनार्दो दा विन्सी |
ली क्वान यु |
लीयो एसाकी |
लीयो ट्रोट्स्की |
लीयों नील कूपर |
लीयोन एम लीडरमन |
लुइ अल्वारेज |
लुइ नील |
लुइ, ड्युक डे ब्रोग्ली |
लुई पास्चर |
लुक्रेजिया बोर्गिया |
लेक वलेंसा |
लेनी रीफेन्स्टाल |
लेव लाण्डौ

वर्नर हाइजेनबर्ग |
वाल्ट डिज्नी |
वल्टर ब्रैट्टैन |
वाल्थेर बोथे |
विन्स्टन चर्चिल |
विलियम ए फोलर |
विलियम डी फिलिप्स |
विलियम लारेन्स ब्राग |
विलियम वालेस |
विलियम शाक्ली |
विलियम हेन्री ब्राग |
विलिस इ लाम्ब |
विल्हेम कोन्राड रोन्टजेन |
विल्हेम वेन | स्वामी विवेकानन्द |
वुल्फगांग केट्टेर्ले |
वुल्फगांग पौली |
वुल्फगांग पल

शेल्डन ग्लास्हौ

एलिजाबेथ |
सद्दाम हुसेन |
नेविल एफ मोट्ट |
सलादीन |
सिग्मंड फ्रायड |
सिटिंग बुल |
सिन-इतिरो तोमोनागा |
सिमोन बोलिवार |
सिमोन वान डर मीर |
सिल्विओ बर्लुस्कोनी |
सी टी आर विल्सन
सेर्गे आइसेन्स्टाइन |
सेसिल पावेल |
स्टीव जाब्स |
स्टीवन स्पीलबर्ग |
स्टीवन वैनबर्ग |
स्टीवन चू |

हर्बर्ट क्रेमर |
हर्स्ट एल स्टोर्मर |
हान्स बेथे |
हान्स कृस्टियन ओर्स्टेड |
हाम्मुरबी |
हिदेकी युकावा |
हिप्पोक्रेटस |
हिरोहितो |
हैन्रिक रोह्रेर |
हेण्ड्रिक लारेन्ज |
हेन्री फोर्ड |
हेन्री बेक्वेरल |
हेन्री केन्डाल |
हेरिएट टबमान |
हेरोडोटस |
हेलेन केलर |
हो चि मिन्ह् |
हान्निबल |
हारि ट्रूमन |
हास्टिंग्स बान्डा




#Article 472: पोर्टल:इतिहास (139 words)


इतिहास शब्द (इति + ह + आस; अस् धातु, लिट् लकार अन्य पुरुष तथा एक वचन)को तात्पर्य हो यो निश्चय थियो।

ग्रीसका मान्सुन्लेल इतिहासकि लाइ हिस्ट्री (history) शब्दको प्रयोग गरन्थ्या। हिस्तरीको शाब्दिक अर्थ बुन्नु थ्यो। अनुमान गर्न सकिन्छ कि ज्ञात घटनाअनलाई व्यवस्थित ढंगबठे बुनेर यस्तो चित्र उपस्थित गद्द्या कोशिश गरिन्थ्यो जो सार्थक रे सुसंबद्ध बन्न सकोस।

यस प्रकार इतिहास शब्दको अर्थ हो - परम्पराबठे प्राप्त उपाख्यान समूह (जस्तै कि लोक कथा), बीरगाथा) (जस्तै कि महाभारत) अथवा ऐतिहासिक साक्ष्य।

इतिहास अन्तरगत हाम जैई विषयको अध्ययन गद्दउ तइमाइ अहिले सम्म घटित घटनाअन अथवा तइ सँग सम्बन्ध राख्या घटनाअनको कालक्रमानुसार वर्णन हुन्छ।

अर्को शब्दमाइ भन्दा अहिले सम्मको उल्लेखित विशिष्ट घटना नै इतिहास हो अथवा प्राचीनताबठे नवीनता तर्फ आउने मानवजाति सँग सम्बन्धित घटनाअनको वर्णन नै इतिहास हो।

इतिहासको मुख्य आधार युगविशेष रे घटनास्थलको तो अवशेषअन नै हुन जो कोइन कोइ रूपमाइ प्राप्त हुनान्।




#Article 473: भौतिक शास्त्र (147 words)


भौतिकशास्त्र (प्राचिन ग्रिक बठे: φυσική (ἐπιστήμη) phusikḗ (epistḗmē) प्रकृतिको ज्ञान) एउटा प्राकृतिक विज्ञान हो। जइले शक्ति रे बल सँग सम्बन्धित समय रे स्थानबठे येको चाल रे पदार्थको अध्ययन गरन्छ। यो  ब्यापक अर्थमाइ ब्रह्माण्डलाई बुज्झाइ निउती गरिने प्रकृतिको बृहत्त अध्ययन हो।

भैतिकशास्त्र पढाइको सब है पुरानो विधा हो। पछिल्ला दुई सय शताब्दीतिर  यो प्राकृतिक दर्शन रे रसायन शास्त्रको एउटा खण्ड थ्यो। तर १७अौँ शताब्दीको ब‍ैज्ञानिक क्रान्तीको समयमाइ यो प्राकृतिक विज्ञानको छुट्टै अनुसन्धानको को रूपमाइ येले अाफूलाई स्थापित अर्यो।

शास्त्रीय भौतिकविज्ञानले २०अौँ शताब्दी हैलै पुराना पुरातन विषयअनलाई समेट्न्छ। येले बस्तुको चाल रे तैमी बलको असरका बारेमाइ अध्ययन गरन्छ। येलाई स्ट्यटिक्स, काइनेम्याटिक्स रे डाइनामिक्स गरी मुख्य तीन खण्डमाइ बिभाजन अद्दु सकिन्छ। स्ट्याटिक्ले बस्तुमाइ उत्पन्न हुन्या प्रवेगलाई ख्याल नगरी बस्तुमाइ हुन्या बलको प्रयोगका बारेमाइ अध्ययन गरन्छ तर काइनेम्याटिक्सले बस्तुमाइ तैको कारणलाई ख्याल नगरी बस्तुमाइ हुन्या चालको अध्ययन गरन्छ भण्या डाइनामिक्स भण्या बस्तुको चाल रे त्यसलाई असर गर्ने बलको बारेमाइ अध्ययन गर्छ।




#Article 474: कालु कुमाले (287 words)


वि. सं. १९९० जेठ २७ गते पाटन, ललितपुरका थपाटहिटी, ओकुबहालमी बा सानु कुमाले रे इज्या ज्ञानी थकुको कोखबठे जन्मिएया कालु कुमाले नेपाली मूर्तिकलाका विकासमी महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन्या उत्कृष्ट स्रष्टाअन मध्ये एक हन्। परम्परागत मूर्तिकलामी लै क्रोध मूर्ति बनाउन्या अग्रणी व्यक्तित्वका रूपमी नेपाली कला क्षेत्रमी सुपरिचित उनी सात दशकबठे निरन्तर साधनारत् छन्। क्रोधकला शिरोमणि उपाधिद्वारा विभूषित उनरो वास्तविक नाउ कालु दक्षप्रजापति थकु हो। सगरमाथा प्रतिष्ठान नेपालको पन्ध्रौँ वार्षिकोत्सवको अवसरमी आयोजित कार्यक्रममी उपराष्ट्रपति नन्दबहादुर पुन 'पासाङ नन्दकिशोर पुनले सो उपाधि प्रदान गरया: हन्। मूर्तिकार कुमाले क्रोध मूर्तिकलाका सबहै सिद्धहस्त व्यक्तित्वका रूपमी राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय रूपमी परिचित छन्। शान्त रे सरल व्यक्तित्वका धनी कुमाले क्रोध भावभङ्गीमी झल्कन्या बेजोड शैलीका मूर्तिकलाका एकल धरोहरका रूपमी राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमी परिचित छन्। क्रोध मुद्राका मूर्ति बनाएर आफूलाई विज्ञका रूपमी स्थापित गर्ने कुमालेले क्रोधकला शिरोमणिका अतिरिक्त प्रबल गोरखा दक्षिण बाहु, राष्ट्रिय प्रतिभा पुरस्कार, ललितकला प्रज्ञा सम्मानलगायत दर्जनौँ विभूषण, पुरस्कार, सम्मान आदि प्राप्त गरिसक्या छन्।

बाआमाका भैाती सन्तानमध्ये उन रे दिदीमात्र जीवित रयाकाले नानामी माया रे लाडप्यार हुर्किएका कालु कुमाले नानामी काम अद्दाहै च्याम्पटी घुमाउन, पाङ्ग्रा गुडाउन रे साथीभाइअनसँग बरालिवर हिँड्वर नै रमाउँथ्या। साधारण किसान भयाकाले उनरा बा प्रभातै बठे खेतको काममी जानथ्या। उनरो भण्या खेतबारीमी रुची थियेन।

कमजोर आर्थिक अवस्थाका कारणले कालु कुमालेले आफुले चाह्या जत्ति पडढु पाएनन्। त्यईबेला अइलजसो प्रशस्त स्कुल लै थिएनन्। साथीभाअनले पढ्या धेखीवर उनलाई पढ्न्या चाहना हुन्थ्यो। भैती जिद्दी गरेपछा बाले उनलाई गुरुकहाँ पढ्डु पठाया। पढ्ड्या किताब हराएपछ ता जान छाड्या। त्यईपछ त्यागलको पाठशालामी ले पढ्न थाले। ता लै १० रूपैँया शुल्क बुझाउन नसक्या हनाले पढ्ने तीब्र चाहना हुँनाहुनाई लै पढ्न्या अवसरबठे बञ्चित भयाः। उनरा बाले लै 'अक्षर चिनिहाल्यो अब किन पढ्नु पर्‍यो' भण्यापछा उनको पढाइ त्यतिकै छुट्यो।

ललितपुरका हात्तिवनस्थित कालु आर्टस् एण्ड ह्याण्डिक्राफ्टमा क्रोधकला शिरोमणि कालु कुमालेको ८७ औं जन्मोत्सवमी आयोजित कार्यक्रममी उनले सृजना अर्या कलाकृतीअन तथा कार्यक्रमका तस्बिरअन




#Article 475: के पी खनाल (220 words)


अछामको रामारोशनमी जन्मिया के पी खनालले प्रारम्भिक शिक्षा लै अछाम जिल्लामी  पुरा गरया:। तै पछा उन कैलालीका लम्की आए रे ताइ हुर्के–बढे। १२ कक्षासम्मको शिक्षा ताइबठे पूरा गरया:। अइल गाउँलेका सहारामाइ नेपाल कमर्स क्याम्पस, बानेश्वरमा बीबीएस तहमी अध्ययरत् छन्।

खनाल ७ कक्षा पड्डाइबठे रेडियोमी बाल पत्रकार होइबर काम गद्दाई सामाजिक क्षेत्रमी लाग्या थ्या। उनले गरिबीको कारण बाल मजदुरको रूपमी भारतका मुम्बईस्थित मिरारोडको होटलमी काम अद्दु गया थ्या:। आफ्नै देशमी केही अद्दु पडन्छ भन्या उद्देश्यले नेपाल फर्कीबर उन 'प्लस टु' पड्डाइ गर्दा गाउँघरमी सरसफाइ अभियान, गरीब असहायलाई राहत वितरणबठे सामाजिक कार्यमी सक्रिय भया:। पछा उन 'प्लस टु' को पढाइ सकिबर उच्च शिक्षाखी लाइ १७ वर्षकै कलिलो उमेरमी काठमाडौँ आया। काठमाडौँ आयाका एक महिनामी ‘क्लिन काष्ठमण्डप’ नामको अभियान अन्तर्गत म बदलिन्छु अनि मेरो देश बदलिन्छ भन्या भावसहित सफाइ अभियानको सुरुवात गरया:। सुदूरपश्चिमको विकट बाजुरा जिल्लाको बूढीगंगा नगरपालिकास्थित ‘कन्सर्न बाजुरा’ नामक संस्थाले तीन वर्षबठे बाजुराका १२ जना अनाथ बालबालिकालाई संरक्षण गद्दोइ आया थ्यो:। त्यइका लाइ बालगृह बनाउन उनले ५० लाख रुपैयाँ लागत रकम जुटाउने अभियानमी लाग्या रे सफल लै भया:।शिलान्यासका एक वर्ष अवधि भितरै बालगृहको भवन निर्माण सम्पन्न गरी वि. सं. २०७६ बैशाख २५ गते नेपाली चलचित्रका महानायक राजेश हमालबठे संस्थालाई साँचो हस्तान्तरण गर्या थ्या:।हाल तैइ अनाथालयमी करिब २० जना है बढ्ता बालबालिका रया: छन्। करिब ५० है बढ्ता बालबालिका अट्ट्या क्षमता भया: तैइ आश्रममी खान्या, बस्या रे शिक्षाको निको व्यवस्था रया: छ।




#Article 476: भेट्रान कप २०७६ (256 words)


प्रथम अन्तर्राष्ट्रिय आमन्त्रण चितवन भेट्रान कप साधारणतया भेट्रान कप २०७६, ४० वर्ष नाघेका खेलाडीअन बीच खेलाइयाः यक अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिता थ्यो जै लाइ चितवनको भरतपुर माइ पैल्लो फेर आयोजना गरिया: थ्यो। यै प्रतियोगिता लाइ चितवन भेट्रान फुटबल क्लबले असोज २ गते बठेइ असोज ६ गते सम्म जिल्ला प्रहरी कार्यालय (चितवन) को ठिक अगाडि अवस्थित गेष्टहाउस चौर माइ सञ्चालन गरिय: थ्यो रे सप्पै खेलअन सोही चौर माइ खेलाइया: थ्यो।  

प्रतियोगिताको मुख्य प्रायोजक जस्मिन पेण्ट्स रयाः छ भणे सह प्रायोजक माइ वि एण्ड वि सव मनी ट्रान्सफर, गोर्खा ब्रेवरी, माटर्स, मिलन मार्केट, सेन्ट्रल कलेज आदि रहेका छन्। सहयोगी संस्थाको रूप माइ अखिल नेपाल फुटबल सङ्घ चितवन, चितवन खेलकुद पत्रकार मञ्च रे गोल नेपाल रह्या: छन्।   प्रतियोगिताको पहिलो चरणको खेलअन दुई दिन सम्म सञ्चालन भएका थिए रे उक्त दुबै दिन ४–४ वटा खेल भया: थ्यो।
सहभागी १६ मध्ये ८ टोली क्वाटरफाइनल प्रवेश गरेका थिए। क्वाटरफाइनलका खेलअन असोज ४ गते भया: थ्यो भणे सेमीफाइनलको खेलअन ५ गते रे फाइनल खेल ६ गते भया: थ्यो। प्रतियोगिताको अन्तिम तथा निर्णायक खेल माइ रोयल भेट्रान दार्जिलिङले झापा भेटान क्लब लाइ सडनडेथ माइ पराजित गर्दै उपाधि चुम्न सफल भया: थ्यो।

विजेता बन्दै पाहुना टोली रोयल भेट्रान दार्जिलिङले १ लाख १ हजार १११ रुपैयाँ सहित मेडल रे ट्रफी प्राप्त गर्याको थ्यो भने दोस्रो स्थान माइ चित्त बुझाएको झापा भेट्रान क्लबले कपसहित ५० हजार ५५५ रुपैयाँ नगद पुरस्कार पायाः थ्यो।

त्यसैगरी म्यान अफ दि म्याचलाई नगद रे ट्रफी दिइएको थ्यो। अन्त्य माइ खेल भरिका उत्कृष्ट खेलाडीले १० हजार, उत्कृष्ट गोलरक्षक, उत्कृष्ट रक्षापङ्क्ती, उत्कृष्ट मध्यपङ्क्ती रे सर्वाधिक गोलकर्तालाई जनही ५ हजार रुपैयाँ नगद पुरस्कार प्रदान गरिया: थ्यो।




#Article 477: बुसु (728 words)


बुसु विश्व माइ सर्वाधिक बोलिने तथा लोकप्रिय भाषाहअन सिक्नका लागि शृजना गरिएको यक अनलाइन मञ्च हो जून वेब, आइओएस रे एण्ड्रोइड माइ उपलब्ध छ। यसले उक्त भाषाअनका मातृभाषीसँग विश्वभरि प्रयोगकर्ताहरूसँग अन्तर्क्रिया गर्न अनुमति दिन्छ। हो हाल १२ वटा भाषा पाठ्यक्रमअन माइ उपलब्ध छ जस माइ अङ्ग्रेजी, स्पेनी, फ्रान्सेली, जर्मनेली, इटालीयाली, पोर्चुगाली, चिनियाँ, जापानी, पोल्याण्डि, टुर्की, रूसी रे अरबी लगायतका भाषाअन माइ समावेश छन्। सप्पै पाठ्यक्रमअा १५ वटा अन्तरमुखी भाषाअन माइ उपलब्ध छन्। यक वा अधिक पाठ्यक्रम भाषाअनको लागि स्वयम् गति पाठको माध्यमबाट सिक्नेअनले यस माइ कार्य गर्दछन्। पाठ माइ शब्दावली रे व्याकरण अध्ययन समावेश छ। प्रत्येक पाठको अन्त्य माइ, सिक्नेहरूले लिखित वा बोलेको कुराकानी माइ उनीअनले सिकेको भाषाको स्वदेशी मातृभाषी अनसँग अभ्यास गर्न सक्दछन्।

जनवरी २०१९ सम्म, बुसुको समुदाय माइ ९ करोड भन्दा बढी दर्ता भएका प्रयोगकर्ताअन रहेका थिए।

बुसुलाई मे २००८ माइ बर्नहार्ड निस्नर रे एड्रियन हिल्तीले संयुक्त रूप माइ स्थापना अरेका थिए। कम्पनीले आफ्नो वेबसाइट निःशुल्क संस्करणको साथ सुरू गरेको थ्यो रे म्याड्रिड माइ यसको पहिलो कार्यालयको स्थापना गरिया: थ्यो। सन् २००९ माइ, भुक्तान सदस्यता मञ्चका सबै सुविधाअन माइ पहुँच गर्नका लागि परिचय गराइया: थ्यो रे सन् २०१० माइ, पहिलो बुसु मोबाइल अनुप्रयोगको शुरु गरिया: थ्यो।

बुसु क्यामेरून माइ बोलिन्या यक लोपोन्मुख भाषा बुसु माइ आधारित नामाकरण गरिया: हो। सन् १९८० को दशक माइ गरिएको एउटा जातीय अध्ययनका अनुसार त्यसबेला केवल आठ व्यक्तिअनले यो भाषा बोल्न सक्षम थिए। सन् २०१० माइ बुसुले छोटो भाषाको पाठ्यक्रमको शृजना गर्या थ्यो जसले बुसु भाषा सिक्नका लागि प्रोत्साहित अद्दछ।

सन्,२०१२ माइ प्रोफाउण्डर क्यापिटल र
रे निजी लगानीकर्ताअनबठे यसले ३ करोड ५० लाख युरोको कोष सङ्कलन श्रङ्खला बन्द गरेपछि बुसुले मञ्चको कार्यप्रणाली माइ सुधार ल्याउँदै, विश्वव्यापी बजार माइ यसको सेवा क्षेत्रलाई विस्तार गरेको थ्यो। त्यस वर्षको अवधि माइ कम्पनीले आफ्ना कार्यालयअन रे कर्मचारीअनलाई लण्डन स्थित कार्यालय माइ सारेको थियो। बुसुको प्रधान कार्यालय त्यस बेलादेखि नै लण्डन माई अवस्थित छ।

अप्रिल २०१४ मा, बुसुले शिक्षा कम्पनी पियरसनसँग साझेदारी गर्या थ्यो रे प्रयोगकर्ताअनले अङरेजी मान्यता प्राप्त जिएसइटि प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सक्दछन्। 
सन् २०१५ मा, विश्वव्यापी शिक्षा प्रकाशक म्याकग्र-हिल शिक्षा यस कम्पनी माइ रणनीतिक लगानीकर्ता बनेको थ्यो। प्रयोगकर्ताअनले त्यसपछि अङरेजी, स्पेनी, फ्रान्सेली, जर्मनेली, इटालियाली र पोर्चुगाली भाषामा सुरुवाती स्तर बठे माथिल्लो मध्यवर्ती स्तर सम्म म्याकग्रा-हिल शिक्षा प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सक्दछन्।

मे २०१६ मा, कम्पनीले संस्था, विश्वविद्यालय र व्यवसायअनको लागि भाषा सिक्ने मञ्चको लागि बुसुको सुरू गरेको थियो। मञ्चको प्रयोग गरि, सङ्गठनअनले आफ्ना विद्यार्थी वा कर्मचारीहरूलाई बुसुु भुक्तान सेवामा पहुँच प्रदान गर्दछन्। मञ्चले भाषा सिक्ने प्रयोगकर्ताहरूको प्रगति र समयको साथ अनुप्रयोगको प्रयोगको अवलोकन गर्न अनुमति दिन्छ। निजीकृत पाठ्यक्रमअन उबर जस्तै सङ्गठनहरूका लागि शृजना थरिया: थ्यो।

बुसु भाषा सिक्नको लागी नयाँ प्रविधिहरूको अन्वेषण गर्न कटिबद्ध छ। सन् २०१७ मा, स्पेनी भाषा माइ सक्रिय आवाजका पाठअनको प्रदान गर्दै, यो गुगल गृह सहायकको लागि एक प्रक्षेपण साझेदार बनेको थ्यो।  सन् २०१७ मा यसले स्पेनी भाषा सिक्नका लागि एक आभासी वास्तविक अनुप्रयोगको सुरू गरेको थ्यो जुन अोकुलस गियर रे अोकुलस गोको लागी उपलब्ध छ। सन् २०१८ मा, बुसुले अमेजनको अलेक्सा मञ्चको लागि यक बोध परीक्षणको सुरु गरेको थ्यो।

बुसुले सामाजिक अध्ययनको सञ्चारात्मक तत्वअनलाई स्व अध्ययनका मद्दतले भाषा सिक्ने माइ समाहित गर्दछ। यसको वेबसाइट रे मोबाइल अनुप्रयोगअनको मार्फत, बुसुले १२ वटा भाषा पाठ्यक्रमअन निःशुल्क रे भुक्तान तरिका मार्फत पहुँच प्रदान अद्दछ। यसले समाहित १५ वटा अन्तरमुखी भाषाअजको अध्ययनलाई समावेश गर्दछ।

अध्ययन सामग्री विषयवस्तु पाठ माइ विभाजित गरिया: छ। यो प्रत्येक साझा कुराकानी परिदृश्यअनको वरिपरि आधारित छ। पाठ माइ शब्दावली, व्याकरण अभ्यास, उच्चारण अभ्यास, अन्तर्क्रियात्मक सामान्य ज्ञान रे बुसु समुदायका सदस्य भएका देशीभाषीअनसँग कुराकानीको अभ्यास हुन्छ।

सन् २०१९ माइ, बुसुले तेस्रो-पक्षीय सामग्रीअनको शुरुवात गरेको थ्यो जस माइ श्रव्य दृश्य रे लेखअन द न्यू योर्क टाइम्स रे द इकोनोमिष्टबठे लेखिएको थ्यो जसले सिक्नेअनलाई भाषा प्रयोगको वास्तविक जीवनका उदाहरणअन बठे सिक्न अनुमति दिन्छ।

म्याकग्र-हिल एजुकेसनको साथ उनीअनको साझेदारीको माध्यमबठे, भाषा सिक्नेअनले अङरेजी, स्पेनी, फ्रान्सेली, जर्मनेली, इटालियाली रे पोर्चुगाली माइ सुरुवाती तह क रे मध्यवर्ती तह खको बीचको स्तर पूरा गर्ने प्रमाणपत्र प्राप्त गर्न सक्दछन्। परिक्षाअन संवाद, बोध रे उत्पादक सीपमा केन्द्रित छ।

सबै पाठ्यक्रमअन निःशुल्क पहुँच योग्य छ रे भुक्तान गर्ने प्रयोगकर्ताअनका लागि थप अतिरिक्त सुविधा समावेश छ। व्याकरण निर्देशन, कथित र लिखित कुराकानी, दूरी दोहोर्‍याउने शब्दावली प्रशिक्षण रे अन्य सुविधाअन जस्तै अफलाइन रिती, केवल भुक्तानी गर्ने प्रयोगकर्ताअनका लागि मात्तरी उपलब्ध छ। 

मञ्चले सदस्यअनलाई उनीअनको लेखन रे बोल्ने कलाको अभ्यास गर्न अनुमति दिई सहयोगी शिक्षालाई प्रोत्साहित अद्दछ जस माइ उनीअनले सिकिरहेको भाषाको मूल वक्ता वा मातृभाषीअनको मद्दतले सप्पै विद्यार्थीअनले यक अर्काको काम सच्याउँदछन्। तिनीअन असमक्रमित आवाज रेकर्डिङ वा पाठ वार्ता मार्फत कुराकानी गर्न सक्दछन्। यस तरीकाले, प्रत्येक बुसुका प्रयोगकर्ता दुबै विदेशी भाषाका विद्यार्थी वा उनीअनले पहिले नै बोल्न सक्ने भाषाअनका शिक्षक लै हुन्।




#Article 478: गोठालो जाँदा (गीत) (529 words)


गोठालो जाँदा यक बहुचर्चित तथा प्रख्यात नेपाली भाषाको आधुनिक गीत हो। यस गीत माइ स्वर नेपाली गीत सङ्गीत क्षेत्रमी ख्याति कमाउन सफल गायिका कुन्ती मोक्तानको रहेको छ। यो बहुचर्चित गीत भएकाले विभिन्न राष्ट्रिय पुरस्कार समेत प्राप्त गर्न सफल भया: थ्यो। यो कुन्ती मोक्तानको ४अौँ गीति सङ्गालो कृति माइ समावेश सर्वाधिक लोकप्रिय गीत लै हो। 

यै गीत माइ छायाङ्कन विदुर पाण्डेले गरेका छन् भने सम्पादन प्रकाश तुलाधरले गरेका हुन् रे यै गीतलाई निर्देशन आलोक नेम्वाङले गरेका छन्। यै गीत माइ शब्द गायिका कुन्ती मोक्तानका श्रीमान शिलाबहादुर मोक्तानको रहेको छ। गीत नेपाली गीत सङ्गीत बजारको लोकप्रिय प्रकाशन म्युजिक नेपालको युट्युब खाता माइ ८ अगष्ट २०१३ का दिन सार्वजनिक गरिया: थ्यो भने यसले असोज २०७६ सम्म माइ २४ लाख अवलोकन प्राप्त गरिसकेको छ।

यैको आधिकारिक श्रव्य दृश्यको लम्बाई ५ मिनेट ११ सेकेण्डको रह्या: छ। यैको सिआरबिटी अङ्क ०१३०००४१७१ हो। यै गीतलाई मादलको सुमधुर धुनले स्वागत अरेको छ। गीतको सुरुवाती छायाङ्कन रात माइ गरिया: छ जस माइ काठको मुडाअन बालेर सप्पै जना साङ्गीतिक साधन लिएर उपस्थित छन्। एकैछिन पछि गायिका (कुन्ती मोक्तान)को लै सवारी हुन्छ रे उनी एउटा कुर्सीमा बस्छिन्। गायिकाको उपस्थिति पश्चात् सप्पै जना गीत सुन्नका लागि तयारी अवस्था माइ रहि ताली बजाउन थाल्छन रे बाध्यबाधन लिएर उपस्थित हुनेअनले एकैसाथ बजाउन थाल्छन्। एकैछिन पछा गीतकी प्रमुख महिला पात्रको लै आगमन हुन्छ। उनी भुँइ माइ राखेको बस्ने कुरा माथि बस्छिन् रे गायिकाले आफ्नो गीत प्रस्तुत गर्न थाल्छिन् रे उनले गीत सँगसँगै मुखको ताल मिलाउन थाल्छिन् ( गोठालो जाँदा लाएको माया…)। त्यसको केही बेर पछा, श्रव्य दृश्यको झलक गौचरन माइ पुग्न जान्छ।

गीतकी प्रमुख महिला पात्रकी प्रेमी एउटा जीप माइ त्यहाँ पुग्छन्। उनी एउटा रूख पछाडि लुक्छिन् रे उनका प्रेमीले उनलाई यताउती खोज्छ्न। पछा दुबै जनाको भेट खुला ठाउँ माइ हुन्छ रे प्रमुख पुरुष पात्रले उनको हात समाउँछन् रे उनी रमाउँदै नाच्न थाल्छिन्। सो देखेर उनका प्रेमी खुसी हुन्छन्। एकैछिन पछा रातको दृश्य पुनः देखा पर्दछ जस माइ गायिकाले गीतका साथै हातको लय मिलाउँछिन्। धुवाँ पछाडिको भाग माइ उनी टोलाउदै बस्छिन्। उनका प्रेमीले एउटा रूखको आड लागेर बस्दै गर्दा उनी आउँछिन् रे पछाडिबाट आँखा छोप्छिन्। उनको हात माइ पहिला देखिनै एउटा पत्र हुन्छ जुन उनले आफ्नी प्रेमिकालाई दिन्छन् रे सो देखेर उनी दङ्ग पर्छिन्। सो पत्र माइ उनी घर जाने कुरा समावेश हुन्छ। उनले आफ्ना प्रेमिका लिई जिप भएको ठौर माइ जान्छन् रे उनी त्यस माइ चढेर जान्छन् रे उनले भ्याएसम्म उनलाई देख्न चेष्टा गर्छिन्। केही समयको अन्तराल पछा उनी गोठलो जाने क्रम माइ आफ्ना प्रेमीको सम्झनामा बसिरहेको बेला माइ एउटा बालक पत्र लिएर दौडिदै उनी ठौर माइ आउँछन्। पत्र पाउने बित्तिकै उनी यक फन्को घुमेर नाच्न थाल्छिन् रे अत्याधिक खुसी हुन्छिन्। ढिस्कोको आढेर लागेर उनले चिठी खोल्छिन् जस माइ उनले अर्कै जीवनसाथी खोजीसकेको रे जस माइ उनको नाम पवन लेखिएको हुन्छ। उनले उक्त पत्र प्राप्त गरेपछि दु:खी हुँदै चौर माइ पल्टिएर वेदनाको गीत गाउँन थाल्छिन्। पुन: श्रव्य दृश्य माइ रातको दृश्य समावेश हुन्छ जस माइ गायिका (कुन्ती मोक्तान)ले गीत गाएको देखाइएको छ। एकैछिन पछा, उनका पूर्व प्रेमी रे उनकी श्रीमती त्यहाँ आउँछन् रे उभिएर मजा लिन थाल्छन्। उनले उनका पूर्व प्रेमी र उनका श्रीमतीलाई एकसाथ देख्छिन्। पछि उनीहुअनको हेराहेर भए पछा उनकी श्रीमतीले उनलाई तानेर लग्छिन् रे उनी एक्लै गोठालो जाँदै सो पलहरू सम्झिदै गीत गाउन थाल्छिन् रे एकैछिन पछि उनका पूर्व प्रेमी त्यहाँ आउँछन् जुन उनको भ्रम हुन्छ रे  आफै बिलाएर जान्छ।




#Article 479: छोटो ठुँडे कालो सुवा (2155 words)


छोटो ठुँडे कालो सुवा अस्ट्रेलियाको दक्षिण-पूर्वी क्षेत् माइ पाइन्या यक ठूलो प्रजातिको सुवा हो। सै पन्छी लाइ पैल्लो फेर सन् १९४८ माइ प्रकृतिविद् इभान कार्नबीले वर्णन गर्‍या थ्याः। यै चणोको औसत लम्बाई ५३-५८ सेन्टिमिटर (२१-२३ इञ्च) हुनान्। सै चणोको टाउकोको माथिल्लो भाग माइ छोटो शिखा रयाः हुन्छ। यै प्रजातिकको सुवाको मुख्यतया प्वाँख तथा भुत्लाअन खैरो रे कालो हुन्छ भणे यैको ठुँड (चुच्चे) मधुरो खैरो रे छोटो हुन्छ। यै चणोको टाउकोको तल्तिर ठूलो सेतो धब्बा हुन्छ भणे यैको पुच्छरको माथिल्लो भाग सेतो रे अन्तिम भाग कालो हुन्छ। यै प्रजातिको सुवाको भाले जातिको ठुँड मधुरो खैरो रे गुलाफी रातो आँखा हुन्छ भणे पोथीको प्वाँखको रङ फिका कालो रे खैरो आँखा हुन्छ। 

यै प्रजातिको सुवाले पैल्लो फेर यक बठेइ दुई अण्डा पार्ने गर्दछ। पोथी ओथारो बसेको २८ बठेइ २९ दिन पछा अण्डा बठेइ चल्ला निस्किन्छन्। भर्खरै अण्डा बठेइ निस्कियाः चल्लाअन पहेँलो रङ्ङो हुनान्। चल्लाअन जन्मियाः १० बठेइ ११ हप्ता पछा गुँडा बठेइ उड्न थाल्दछन् भणे अर्को प्रजनन महिनाको शुरूवात नहुँदा सम्म यै गुँडमै अर्थात वयस्क भाले पेथीसँगै बस्छन्। यै पन्छीअनको यक प्रजनन महिनामी चल्ला हुर्काइसके पछा गुँड रे त्यै वरपरको क्षेत्र बठेइ बसाइँसराइ अद्दान। यै प्रजातिका पन्छीअन प्रजनन मौसम सकिए लगत्तै यक समूहमी बसाइँसराइ अर्ने अद्दान। उड्दा खेरी यैले पुरै पखेटा फिजाएर सुस्त चालमी सामान्यतया रुख भन्दा माथि उड्ने अद्दान। यी पन्छीअनको मुख्य आहारा वनस्पतिको बिउ रे साना किरा हुन्।

यै पन्छीले आफुनो गुँड मसलाको रुखमी (यक अग्लो र हलक्क बढ्ने रुख) बनाउने अद्दान। अन्य प्रजातिका सुवाअन जस्तै पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ लै अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले सुरक्षा दियाः छ भणे यै पन्छीको बासस्थान दायरा तथा जङ्गल विनास, चोरी शिकारी रे बासस्थान दायरामा मानव जातिको आवतजावतका कारण यै लाइ अस्ट्रेलियाका केही स्थानअनमी सङ्कटमी पर्‍या कारण यै लाइ लोपोन्मुख चणोको सूचीमी वर्गीकरण गरियाः छ। यै पन्छी लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घद्वारा लोपोन्मुख पन्छीको सूची माइ वर्गीकरण गरियाः छ।

छोटो ठुँडे रे लामो ठुँडे सुवा लाइ फरकफरक प्रजाति माइ विभाजन अर्नु भन्दा पैला लामो ठुँडे कालो सुवा रे छोटो ठुँडे कालो सुवा लाइ एकै परिवार माइ वर्गीकरण गरियाः थ्यो भणे यै पन्छीअन लाइ सेतो पुच्छ्रे कालो सुवाको नाउँ दिइयाः थ्यो। सन् १९३३ माइ अस्ट्रेलियाका प्रकृतिविद् इभान कार्नबीको यक प्रतिवेदनका अनुसार उनले सोतो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ वर्णन गर्‍या थ्याः। उनले सन् १०४८ माइ सेतो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ दुई उपप्रजातिमी विभाजन अरिराइथ्यो। 

पश्चिम अस्ट्रेलियामी पाइन्या सेतो पुच्छ्रे कालो सुवा (छोटो ठुँडे कालो सुवा रे लामो ठुँडे कालो सुवा) रे पूर्वी अस्ट्रेलिया माइ पाइन्या पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवाका जाति लाइ पछा उपजाति जेण्डा माइ वर्गीकरण गरियाः थ्यो भणे रातो पुच्छ्रे र कालो सुवा लाइ भणे अर्को उपप्रजाति माइ वर्गीकरण गरियाः थ्यो। यै दुई उपप्रजाति लाइ भणे प्वाँखको रङ बठेइ छुट्याउन सकिन्छ। पछा छोटो ठुँडे कालो सुगाको भाले रे पोथी जाति लाइ लै शारीरिक बनावटका रे उचाईका कारण छुट्ट्याइएको थ्योः। जेण्डा उपप्रजाति माइ पड्ड्या यै पन्छीअन लाइ थुप्रै वर्ष सम्म पैला दुई रे पछा उक उपप्रजाति माइ विभाजन गरियाः थ्यो। सन् १९७० मी अस्ट्रेलियाली प्रकृतिविद् डेनिस सुण्डर्सले उनको यक प्रतिवेदन माइ दुई सेता पुच्छ्रे काला सुवाअन मध्ये यकको लामो ठुँड रे लामो पुच्छर हुने भयाः जानकारी गराएका थ्याः। सन् १९७९ माइ सुण्डर्सले छोटो ठुँडे कालो सुवा रे दक्षिणी भूभाग माइ पाइन्या पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ एकै उपप्रजाति माइ विभाजन अर्‍या थ्याः भणे उनले लामो ठुँडे कालो सुवा लाइ आर्को उपप्रजाति माइ विभाजन अर्‍या थ्याः। उनले पश्चिम अस्ट्रेलिया पन्छीअन एकै ठौर माइ एकत्रित हुनान भणे पछा लामो ठुँडे कालो सुवा रे पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ छोटो ठुँडे कालो सुवाको उत्पत्ति भयाः उल्लेख गर्‍या थ्याः। पछा सेतो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ छोटो ठुँडे रे लामो ठुँडे काल सुवा भनिन थालियाः थ्यो।

छोटो ठुँडे कालो सुवाको औसत लम्बाई ५३–५८ सेन्टिमिटर (२१–२३ इञ्च) हुन्छ भणे यसको तौल ५२०–७९० ग्राम हुन्छ। यै पन्छीको यक पखेटा बठेइ अर्को पखेटाको कुल लम्बाई ११० सेन्टिमिटर (४३ इञ्च) हुन्छ। यो पन्छीको टाउकोको माथिल्लो भाग माइ छोटो चलायमान शिखा रयाः हुन्छ। यै प्रजातिकको सुवाको मुख्यतया प्वाँख तथा रौँअन खैरो तथा कालो हुन्छ भणे यैको ठुँड (चुच्चे) मधुरो खैरो हुन्छ। यै प्रजातिको सुवाको भाले जातिको ठुँड कालो रे गुलाफी रातो आँखा हुन्छ भणे पोथीको प्वाँखको रङ फिका कालो रे खैरो आँखा हुन्छ। यै पन्छीको टाउकोको तल्लो भाग माइ ठूलो सेतो धब्बा हुन्छ भणे यैकन्ह पुच्छरको माथिल्लो भाग सेतो रे अन्तिम भाग कालो हुन्छ। यै पन्छीको खुट्टा खैरो हुन्छ। यै पन्छीको चुच्चो छोटो हुने भएकाले यै लाइ छोटो ठुँडे कालो सुवा भनियाः हो।

यै प्रजातिको सुवाको भाले जातिको ठुँड कालो रे गुलाफी रातो आँखा हुन्छ भणे पोथीको प्वाँखको रङ फिका कालो रे खैरो आँखा हुन्छ भणे पोथीको ठुँड मधुरो सेतो रङको रे खैरो आँखा हुन्छ। यै प्रजातिको वयस्क पन्छीको शरिरिक रङ कालो तथा छिर्केमिर्के सेतो हुन्छ भणे यै पन्छीको पखेटा भित्रको भाग सेतो रे छिर्केमिर्के कालो हुन्छ। पोथी प्रजातिको खुट्टाको रङ हल्का खैरो हुन्छ। यै प्रजातिको पन्छीको बचेरा तथा चल्लाको ठुँडको रङ मधुरो सेतो हुन्छ, खैरो आँखा रे हल्का खैरो पुच्छर हुन्छ। यी पन्छीअन लाइ सानो उमेरमानै लिङ्ग पहिचान गर्न गाह्राे हुन्छ भणे जब उमेर अनुसार ठुँडको रङ परिवर्तन हुन्छ लिङ्ग सहजै छुट्टिन्छ। भाले जाति यक वर्षको पुगे पछा यैको ठुँडको रङ खैरो हुन जान्छ। 

छोटो ठुँडे कालो सुवा मुख्यतया अस्ट्रेलियाको दक्षिण पश्चिम भूभाग माइ वर्सिक ३०० मिलिमिटर (१२ इञ्च) पानी पड्ड्या वर्षा वन माइ पाइन्छन्। यै पन्छीको बासस्थान दायरा पूर्वमी केप एरिड, कोरिनन तालर हेटर्स पाहाण रे मोर ताल रे दक्षिणमी कलबारी सम्म भेटिन्छन्। यै पन्छीले प्रजनन वार्सिक ३५० बठेइ ७०० मिलिमिटर (१४ देखि २८ इञ्च) पानी पड्ड्या वर्षा वन माइ गर्ने गर्छ। यै प्रजातिको सुवाले प्रजनन मैसम पछा यक बगाल माइ बसाइँसराइ अर्ने अद्दान भणे यिनअन गुँड बनाउन्या क्षेत्र भन्दा टाढा बसाइँसराइ अद्दान। यै पन्छीअन मुख्यतया मसलाको (ठूलो रे अग्लो खालको हलक्क बढ्ने रुख) रुख माइ बस्नान भणे यै पन्छी अशोक रुख खेती गरेको क्षेत्र माइ लै पाइनान।

छोटो ठुँडे कालो सुवाले दिन रे रात दुवइ समय माइ निक्कोरी धेक्न सक्छ भणे यै पन्छीले चर्को रे रुखो आवाज निकाल्ने अद्दान जसले गर्दा यै पन्छी देखिनु भन्दा अगाडि यसको आवाज सुणिन्छ। यै पन्छीले आहारा खिलाइ लामो यात्रा तय अर्ने अद्दान रे यैले आफुनो जोडा लाइ आवाज दिन्छ। सामान्यतया यै पन्छी बगान माइ जोडा भइबर अथवा बचेरा सङ्ङ उडेको धेकिन्छ। यै पन्छीले यक फेर आवाज निकाली सके पछा अर्को आवाज त्यसको ०.४ सेकेण्ड पछा निकाल्ने गर्दछ भणे यै पन्छीले सामान्यतया उडिरयाः बेला अन्य पन्छी लाइ डाक्नका लागि आवाज निकाल्ने गर्दछ। यै पन्छीले बास बसिरहेका बेला वा नउडिहेका बेला लै अर्को पन्छीले आवाज दियो भणे सञ्चार खिलाइ आवाज निकाल्ने अद्दान। यै पन्छीको बचेरा रे वयस्कको आवार फरकफरक हुनान। सुण्डर्सले यै पन्छीले निकाल्ने आवारको फरक प्रष्ट पार्‍या थ्याः। यै पन्छीले एक्लै हुँदा मधुरो रे नानो आवार निकाल्ने गर्दछ। यै पन्छीले लामो सुसेली लै हाल्ने गर्दछ जुन ०.६ सेकेण्ड लामो हुन्छ। यै पन्छीले खतराको आभास पाउने बित्तिकै बडो रे चर्को आवार निकाल्ने गर्दछ। यै पन्छी माथी कुनै शिकारी पन्छी अथवा जनावरले हमाल गर्ने बेला यैले तिखो रे चर्को आवाज निकाल्ने गर्दछ भणे कुनै पन्छी प्रजनन क्षेत्र माइ प्रवेश गर्‍यो भणे लै यैले यस्तो अर्ने गर्छ। प्रजनन मौसमा भाले जातिले अर्को भालेसङ्ङ तिखो रे भयानक आवाज निकाल्छ। 

भालेले पोथी आउनु भन्दा अघा प्रजनन मौसम माइ दुई प्रकारको आवाज निकाल्छ भणे यैले कहिलेकाँही छोटो आवार रे कहिलेकाँही लामो आवाज लै दिन्छ। पोथी लाइ डाक्ने आवाज निरन्तर जारी रहन्छ। भोकाएका बचेरा तथा साना चल्लाले भणे तिखो आवाज निकाल्छन्। यक वयस्क पोथीले अोथारो बस्दा खेरी लै आवाज निकाल्ने गर्दछ भणे गुँड छाडेका रे उड्न नसक्उ पन्छीअनले भणे मधुरो आवाज निकाल्छ। प्रजनन महिना भन्दा पैला शरद ऋतु रे हिउँद ऋतु माइ यै पन्छी एकै ठौर माइ लगभग सय भन्दा बढी छोटो ठुँडे कालो सुवा जम्मा हुनान। 

उड्दा खेरी यैले पुरै पखेटा फिजाएर सुस्त चाल माइ उड्ने गर्दछ भणे यै पन्छीले पखेटा नफट्फटाईकिन लै लामो यात्रा तय गर्न सक्छ। यै पन्छीको बगाा रुख रे ठूलो भवन भन्दा धेरै माथी उड्ने अद्दान। यी प्रजातिको पन्छीको आयु २५ वर्ष १०.८ महिना हुनान।

छोटो ठुँडे कालो सुवा ४ वर्षको उमेर माइ प्रजनन अर्न परिपक्व बन्छ। यै पन्छीले आफुनो गुँड यक अग्लो रे हलक्क बढ्ने रुख माइ बनाउने अद्दान। यै पन्छीअन लाइ अन्य शिकारी पन्छीले आक्रमण गरि अण्डा खुइदिने हुँदा यैले गुँड बनाउँदा यक मात्तरी रुख भयाः ठौर छनोट गर्छन्। प्रजनन मैसमा एकै रुख पटकपटक प्रयोग हुन्। यै पन्छीले आफुनो गुँड जमिन सतहबाट ५.६ मिटर (१९ फिट) माथि बनाउने गर्दछ भणे यैले यक गुँड बठेइ अर्को गुँडको दुरी १७४ मिटर (५७१ फिट) हुने गर्दछ। यै पन्छीको गुँड १ बठेइ ३ मिटर (३.३ बठेइ ६.६ फिट) गहिरो रे ०.२५ बठेइ ०.५ मिटर (९.८ बठेइ १९.७ इञ्च) चौडा हुन्छ भणे यैले गुँड बनाउँदा सुकेका झार, रुखका मसिना हाँगाअनको प्रयोग अद्दान। यै पन्छीले गुँड बनाउने क्रम माइ दुवै भाले रे पोथी सामेल हुन्छ भणे यी पन्छीले सुकेका झार पात, रुखका मसिना हाँगाअन बटुल्ने गर्दछन्।

यै पन्छीको पोथी जातिले यक अथवा दुई अण्डा पार्ने गर्दछ जुन चम्किलो हुनान। यै पोथीको पैल्लो अण्डा ४४ देखि ५४ मिलिमिटर लामो रे व्यास ३५ मिलिमिटर हुन्छ। पोथीले पहिलो अण्डा पारे पछा अर्को अण्डा ८ दिनको अन्तरालमा पार्ने गर्दछ जसको लम्बाई रे व्यास पैलो अण्डा भन्दा ३ मिलिमिटर नानो हुन्छ। अण्डा पारिसके पछा पोथीले अण्डा कोरल्न शुरू गर्छ। पोथी अोथारो बस्छा खेरी आहाराको व्यवस्थापन भालेले गर्दै दिनको २ बठेइ ४ पटक सम्म आहारा ल्याउने गर्दछ भणे अण्डा बठेइ चल्ला निस्किसके पछम दुवै भाले रे पोथीले बचेरा लाइ आहारा ख्वाउने अद्दान। यै प्रजातिको पन्छीले दोस्रो चल्ल लाइ आहार नदिने रे व्यवास्था गरेका कारण दोस्रो चल्लाको भयानक रुप माइ मृत्यु हुन्छ। पोथी अोथारो बसेको २८ बठेइ २९ दिन पछा अण्डा बठेइ चल्ला निस्किन्छन्। पैला पारेको अण्ड बठेइ चल्ला निस्किसकेको ८ दिन पश्चात् अर्को चल्ला निस्किन्छ। भर्खरै अण्डा बठेइ निस्किएका चल्लाअन पहेँलो रङ्ङो हुनान। चल्लाअन जन्मिएको ३ मैना पछा गुँडा बठेइ उड्न थाल्दछन् भणे अर्को प्रजनन मैनाको शुरूवात नहुँदा सम्म यिनअन गुँडमै अर्थात वयस्क भाले पेथीसङ्ङै बस्सान। 

छोटो ठुँडे कालो सुवाको आहारा बासस्थान दायरा, मौसम रे वातावरण माइ भर पर्छ। यै प्रजातिको पन्छीले मुख्यतया फलफूलका बीउ तथा फलअन खाने अद्दान। यै पन्छीले लगभग ५० वनस्पति तथा रुखअनकध बीउअन आहारा बनाउने गर्छन्। यै पन्छीअन फल फल्ने रुखको हाँगा माई बसी फलफूल तथा बीउहरू खाने गर्छन्। यै पन्छीले बडो फललाई खुट्टाले समातेर ठुँडले सानो सानो बनाएर खाने गर्छ। यै पन्छीअनले रुख बठेइ पाकेर खसेका फलअन खान जमिना माइ लै आउन्या गर्दछ। यै पन्छीअनको मरेको रुख भित्र रहेका लामा किराअन लै प्रमुख आहारा हो भणे यैले गोब्रेकिराको लै सिकार गर्दछ। यै प्रजातिको पन्छीले किराअनको खोज लाइ वर्षको जुन र जुलाई मैना तीव्र बनाउँछ जैबेला यी किराअन प्रशस्त मात्रा माइ भेटिन्छन्। यै पन्छीअन तटिय क्षेत्र माइ लै आहारा खोज्न जान्छन्। सिकार गरेका किराअन यी पन्छीले बचेरा तथा साना चराअन लाइ लै ख्वाउने गर्दछ। यै पन्छीले रुख तथा जमिना भयाः नानो खाल्डोअन खन्छ रे त्यै बठेइ किरा निकाल्छ। 

प्रजनन मौसम सकिए पछा यी पन्छीअन आहारा खिलाइ बासस्थान दायरा भन्दा टाढा जाने गर्दछ भणे यी पन्छीअन १६ किलोमिटर सम्म आहारा खिलाइ जाने गर्दछ तर यी पन्छीअन सामान्यतया आहारा खोज्न नजिक यात्रा गर्छन्। यै प्रजातिको पन्छीअन परभात माइ यात्रा गर्छन् भणे यिनअन ५.४ किलोमिटर (३.४ माइल) दुरीको यात्रा तय गर्छन् भणे साँझ परे पछा यिन पन्छीअन बासस्थान क्षेत्र तिर आउँछन्।

छोटो ठुँडे कालो सुवा लाइ सन् १९९९ मी संयुक्त वातावरणमा संरक्षणको अनुसार यै लाइ सङ्कटापन्न पन्छीको सूची माइ वर्गीकृत गरियाः छ भणे यै लाइ सन् २००८ का अनुसार अस्ट्रेलियाको पश्चिमी भूभाग बठेइ लोप हुन लागेका तथा सङ्कटापन्न पन्छीको सूची माइ सूचीकृत गरियाः छ। पछिल्लो ४५ वर्ष माइ यै पन्छीको सङ्ख्या ५०% ले घटेको छ। सन् २००९ बठेइ यै प्रजातिको पन्छी लाइ गणना गर्न शुरू गरियाः थ्यो भणे कालो सुवा प्रजातिका पन्छीअन लाइ लै गणना माइ समावेश गराइयाः थ्यो। सन् २०१६ माऊ गणना गरिए अनुसार यै पन्छीको सङ्ख्या १०,९१९ गणना गरियाः थ्यो जसले पछिल्लो ४५ वर्ष माइ यै पन्छीको सङ्ख्या माइ भारि मात्रामी गिरावट आएको धेकिन्छ। ऐल यै पन्छीको सङ्ख्या ४०,००० रयाः अनुमान लगाइयाः छ। 
 
यी पन्छीअन सङ्कटापन्न पन्छीको सूची माइ पर्नका कारण; दाउरा सङ्कलन गर्ने क्रम माइ गरियाः बासस्थान दायरा वरपरको क्षेत्र माइ सरसफाई, गुँड बनाउने उपयुक्त स्थान खिलाइ अन्य पन्छी सङ्ङको मुक्काबिला रे गैरकानुनी ढङ्ग बठेइ गरियाः चोरी शिकार हुन्। यै पन्छीको बासस्थान दायराका लगभग ५६% भूभागअन कृषि गर्न खिलाइ सफाई गरिए थ्यो। यसबाहेक ५४% तटिय क्षेत्र तथा प्रजनन दायरा माइ पड्ड्या क्षेत्रअन हराएका छन्। यै पन्छी लगायत अन्य पन्छीअनको सङ्ख्या वृद्धि रे बासस्थान दायरा बढाउनका लागि अस्ट्रेलियाली राज्य सरकारले नौलो योजना तयार गरेको छ। अस्ट्रेलियाको केही क्षेत्रअनमाइ  अशोकको रुख लगाउन बन्द गरिए पछा यै पन्छीको आहारा दायरा घट्दो क्रम माइ छ। सन् २०१७ माइ अस्ट्रेलियाली पशुपन्छी सङ्घले प्रकृति मन्त्री लाइ अशोकको रुखअन विनाश गर्न बन्द गर्ने भन्दै आवेदन दिएको थ्यो। अन्तर्राष्ट्रिय पन्छी सङ्घले ऐल अस्ट्रेलिया माइ यै पन्छीको बासस्थान दायरा १३ ठौरअन बनाइएको जानकारी गरायाः थ्यो। अस्ट्रेलियाको दक्षिणी तटिय क्षेत्रअनमी प्रजनन मौसम सकिए पछा लगभग ४६०० बठेइ १५००० पन्छीअन तट माइ आहारा खिलाइ आउने बताएको थ्यो। 

यै पन्छी प्रजनन खिलाइ तयार हुन लामो समय लाग्ने रे प्रजनन दर कम भयाः कारण लै यसको सङ्ख्या घट्नुको मुख्य कारण हो। यी पन्छीअन प्राय बगानअन बस्ने हुनाले रोगी पन्छीअा बठेइ रोग सहजै थुप्रै पन्छी माइ सर्न सक्छ। सन् २००९ सेप्टेम्बर बठेइ अक्टोबर सम्म यक भयानक रोगका कारण २३ प्रजना योग्य पोथीको मृत्यु भयाः थ्यो भणे २२ मार्च २०१० माइ आएको आँधी तथा असिनाको प्रभावले ६८ पन्छीको मृत्यु भयाः थ्यो। अस्ट्रेलियाको असान्दर्भिक मौसम परिवर्तनका कारण यस पन्छीको प्राकृतिक प्रकोप बठेइ मृत्यु हुने दर उच्च रयाः छ। कतिपय अवस्था माइ यी पन्छीअन लाइ उपचारका लागि पन्छी चिकित्सालयमा पनि ल्याउने गरिएको छ। अन्य प्रजातिका सुगाअन जस्तै छोटो ठुँडे कालो सुवा लाइ लै अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले सुरक्षा दिएको छ भणे यसलाई अस्ट्रेलियाका केही स्थानहरूमा सङ्कट माइ परेका कारण यै लाइ सङ्कटापन्न पन्छीको सूची माइ वर्गीकरण गरियाः छ। 




#Article 480: पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा (2145 words)


पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुगा अस्ट्रेलियाको दक्षिण-पूर्वी क्षेत्र माइ पाइन्या यक बडो प्रजातिको सवा हो। यै चणोको औसत लम्बाई ५५-६५ सेण्टिमिटर (२२-२६ इञ्च) हुन्छ। यै पन्छीको टाउकोको माथिल्लो भाग माइ छोटो शिखा रयाः हुन्छ। यै प्रजातिकको सुवाको मुख्यतया प्वाँख तथा रौँअन खैरो तथा कालो हुन्छ भणे यसको ठुँड (चुच्चे) पहेँलो हुन्छ। यै प्रजातिको सुवाको भाले जातिको ठुँड कालो रे गुलाफी, रातो आँखा हुन्छ भणे पोथीको प्वाँखको रङ फिका कालो रे खैरो आँखा हुन्छ। उड्दा खेरी यसले पुरै पखेटा फिजाएर सुस्त चालमा उड्ने गर्दछ। 

पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा अस्ट्रेलियाको घना जङ्गल माइ दक्षिण बठेइ मध्य पूर्वी रे क्वीन्सल्याण्ड बठेइ दक्षिणपूर्वी क्षेत्र माइ पाइन्छ। यै प्रजातिको पन्छी अस्ट्रेलियाको आयरा प्रायद्वीप माइ लै भेटिन्छन्। अन्य प्रातिका सुवा जस्तै पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवाले मुख्यतया बीउअन खाने गर्दछ। यै सुवाले आफुनो गुँडा हलक्क बढ्ने रे अग्लो झुरो बोट हुने यक किसिमको रुखको टुप्पोमी बनाउँछ भणे यै पन्छीको गुँड फराकिलो रे खोक्रो खालको हुनान। यै पन्छी मुख्यतया आफुनो बासस्थान दायरा बराबर मात्रा माइ बस्ने गर्दछ भणे अग्लो रे झुरो रुखको विनास रे बासस्थान दायरा माइ मान्सुअनको आवतजावत रे सिकारीका कारण यै प्रजातिको सुवाको सङ्ख्या भिक्टोरिया रे दक्षिण अस्ट्रेलिया माइ घटेक‍ पाइयाः छ। अस्ट्रेलियाका केइ स्थान जस्तै; कन्यानबेरा, सिड्नी, मेलबर्न रे एडलेड माइ यै पन्छी लाइ मान्सुअ आफुनो घरको शोभा बढाउन खिलाइ पाल्ने गरेका छन्। यै पन्छी अस्ट्रेलिया बाहिर सितिमिति देखियाः पाइयाः छैन। यै पन्छी अस्ट्रेलिया माइ प्रशस्त मात्रामी पाइन्या हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले कम चासोको प्रजातिको रुपमी वर्गीकरण गर्‍या छ।

पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ सन् १७९४ मी प्रकृतिविद् जर्ज शाले पैल्लो फेर वर्णन गरेका थिए भणे सन् १८२६ मी फ्रान्सेली प्रकृतिविद् एन्सल्म गेटन डेस्मर्टले य‌ पन्छी लाइ नयाँ जातीका वर्गीकरण गरेका थ्याः। पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ आधिकारिक नाउँ अन्तर्राष्ट्रिय पक्षीय सङ्घ द्वारा जारि गरियाः थ्यो। यै प्रजातिका सुवा भित्र पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा रे तीन पश्चिमी अस्ट्रेलियाली सुगा; सेतो पुच्छ्रे, छोटो ठुँडे रे लामो ठुँडे कालो सुगाअन लाइ पछा एकै प्रजातिमी वर्गीकृत गरियाः थ्यो भने रातो पुच्छ्रे रे कालो सुवा लाइ भणे अर्को उपप्रजातिमारी वर्गीकरण गरियाः थ्यो। यै दुई उपप्रजाति लाइ भणे प्वाँखको रङ बठेइ छुट्याउन सकिन्छ। सन् १९७९ मी अस्ट्रेलियाली प्रकृतिविद् डेनिस सउण्डर्सले छोटो ठुँडे रे पहेँलो पुच्छ्रे सुवाको प्रजाति बीचको समानता प्रष्ट पारेका थ्याः। उनले सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदन माइ पश्चिमी पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा रे यै प्रजातिका अन्य सुवाअन अनुकूल मैना आगमन माइ एकै ठौर बसोबास गर्ने रु विभिन्न प्रजातिका सुवाअनसङ्ङको प्रजननका कारण छोटो ठुँडे कालो सुवाको उत्पत्ति भयाः हो भनि उल्लेख गरियाः छ।

पहेँलो पुच्छ्रे कालो ससवाको औसत लम्बाई ५५–६५ सेण्टिमिटर (२२–२६ इञ्च) हुन्छ भणे यैको तौल ७५०–९०० ग्राम हुन्छ। यै पन्छीको टाउकोको माथिल्लो भागमा छोटो चलायमान शिखा रयाः हुन्छ। यै प्रजातिकको सुवाको मुख्यतया प्वाँख तथा भुत्लाअन खैरो तथा कालो हुन्छ भणे यसको ठुँड (चुच्चे) पहेँलो हुन्छ। यै प्रजातिको सुवाको भाले जातिको ठुँड कालो रे गुलाफी रातो आँखा हुन्छ भणे पोथीको प्वाँखको रङ फिका कालो रे खैरो आँखा हुन्छ। यै प्रजातिको सुवाको पुछार पहेँलो रे शरीर कालो हुने भएकाले यै लाइ पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा भनियाः हो। यै प्रजातिमी पड्ड्या उपप्रजातिका सुवाको भणे पुच्छरको लम्बाई ३३ सेमी (१३ इञ्च) र औषत पुच्छारको लम्बाई ५ सेमी लामो हुन्छ। यै प्रजातिको वयस्क भाले फेनरस वर्गमी पर्ने सुवा भने तौल ७३१ ग्राम (१.६१२ पाउण्ड) रे वयस्क पोथीको लम्बाई ८०० ग्राम (१.८ पाउण्ड) हुन्छ। दक्षिण भूभागमी पाइन्या यै सुवाको उपप्रजातिको शरीरको भुत्ला रे प्वाँखको रङ गाढा खैरो रे कालो हुन्छ भने दक्षिण भूभागमी पाइन्या पन्छीको भणे शरीरको भित्री भाग पहेँलो हुन्छ। 

पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवाको यक वयस्क भाले प्रजातिको ठुँड कालो रे मधुरो रङङो हुन्छ रे यैको आँखा वरिपरि पहेँलो घेरा भणे कालो आँखा हुन्छ। यै सुवाको पोथीको आँखा वरपर खैरो घेरा रे कालो आँखा हुन्छ। पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवाको युवा चणोको भणे धमिलो कालो प्वाँख रे खैरो घेराले आँखा वरपर घेरेको हुन्छ। युवा अवस्था बठेइ वयस्क हुँदै जाँदा यै पन्छीको भाले जातीको ठुँडको माथिल्लो भाग कालो हुँदै जान्छ। चार वर्ष पछा यै सुवाको ठुँडको तल्लो भाग लै कालो हुँदै जान्छ। यै प्रजातिको पन्छीको ठुँडको अन्तिम भाग तिखो हुन्छ जसले गर्दा यसले आफुनो सुरक्षा रे मरेका रुखअन सहजै खन्न सक्छ। युवा अवस्था बठेइ वयस्क माइ परिणत हुँदा यस सुवाको आँखाको वरपरको भाग खैरो बठेइ गुलाफी रङमी परिवर्तन हुन्छ। अस्ट्रेलियाी किसान तथा प्रकृतिविद् जोन कोर्ट्नीका अनुसार यै प्रजातिको सुवाको युवा रे पोथीको आँखाको रङ तथा घेराअन उस्तै हुने भएकाले भाले प्रजातिले युवा सुवा लाइ आक्रमण गर्ने दर घटेको बतायाः थ्यो। 

पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुगा र यसै परिवारमा पर्ने अन्य कालो सुगाहरू यसको पहेँलो पुच्छरबाट सहजै छुट्टिन्छ भने यसले अन्य कालो सुगाले भन्दा फकर आवार निकाल्ने गर्दछ। केही कागका प्रजातिहरू उड्दा खेरी यस पन्छी जस्तो देखिन्छ तर कागको पुच्छर नानो भयाः कारण छुटट्याउन सकिन्छ। यै प्रजातिका पहेँलो प्वाँख हुने पन्छीखन लै अस्ट्रेलियाको भिक्टोरिया माइ फेला पारियाः थ्यो।

पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा समुन्द्री सतह बठेइ २,००० मिटर (६,०० फिट) को उचाई माइ बसोबास गर्छ। यो पन्छी अस्ट्रेलियाको दक्षिण पूर्वीय क्षेत्र, तासमेनिया टापु, बास जलसिन्धी रे कङ्गारू टापु माइ पाइन्छन्। तासमेनिया रे बास जलसिन्धी टापुमी पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा रैथाने पन्छी हो। मुख्य भूमिमी यो पन्छी दक्षिण रे मध्य पूर्वी क्विन्सल्याण्डको दक्षिण रे मध्य दक्षिण क्वीन्सल्यान्ड गिन रे गिम्पीको वरपर बठेइ फेला पर्दछ जहाँ यो विशाल विभाजक मिहश्रृङ्खलाको किनारमी रे तटमी ले भेटिन्छ। यै प्रजातिको सुवा भिक्टोरिया उत्तरी रे उत्तरपश्चिम कुनामा रे दक्षिण अस्ट्रेलियाको कोर‍ङ रे लोफ्टी पर्वतमाला माइ लै पाइन्छ। आयरा प्रायद्विपमी यो पन्छीको सङ्ख्या ३० बठेइ ४० रयाः छ। त्यै क्षेत्रमी यी पन्छीअन अग्लो रे हलक्क बढ्ने रुखमी गुँड बनाएर बस्छन् भणे प्रजनन मैसम सकिए पछा यी पन्छी मल्ला क्षेत्रमी जाने गर्छन्। न्यु साउथ वेल्सको दक्षिणी तटमी यी चणाअन हिउँदमी माथिल्लो क्षेत्र बठेइ तल्लो तटीय क्षेत्रमी सर्छन् भन्ने प्रमाण फेरा पारियाः थ्यो। यी पन्छीअन सामान्यतया आफुनो बासस्थान दायरामी सहजै भेटिन्छन् यद्यपि यै पन्छीको दायराको सीमामी दुर्लभ रुपमी भेटिन्छन्। यै पन्छीको प्रजनन दायरा ठूला पुराना रूखअनको क्षेत्रअनमी पर्दैन। 

पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा विषेशगरी विभिन्न स्थानअनमी बसोबास गर्दछ जै मी यी पन्छीअन मुख्यतया बगैँचा, घाँसे जङ्गल, अशोक रोपण क्षेत्र रे कहिलेकाँही सहरी क्षेत्रअनमी पाइन्छन् जहाँसम्म प्रशस्त खाद्यान्न आपूर्ति हुन्छ। यै प्रजातिका पन्छीअन उपनगरीय सिड्नीका केही भागअनमी लै भेटिन्छन् जहाँ यी पन्छी विशेष गरी गोल्फ कोर्समा वा अशोक रोपण क्षेत्र रे पार्कअनमी पाइन्छन्। यै पन्छीको बासस्थान दायरामी मान्सुक‍ आवतजावत रे बन विनाशले गर्दा यैको बासस्थान दायरा घट्दो क्रममा छ। सहरी मेलबर्नमा यो पन्छी यारा ब्याण्ड पार्कमी लै कैद गरियाः थ्यो। सन् २००९ फेब्रुअरीमी अस्ट्रेलियाको मेलबर्न आसपासको जङ्गलमा भिषण आगोलागीमी परि यै पन्छीको बासस्थान केही हद सम्म नष्ट भयाः थ्यो।

पहेँलो पुच्छ्रो कालो सुवाले दिन रे रात दुबइ समयमी निक्कोर धेक्न सक्छ भणे यै पन्छीले चर्को रुखो आवाज निकाल्ने गर्दछ जसले गर्दा यै पन्छी देखिनु भन्दा अगाडि यसको आवाज सुणिन्छ। यै पन्छीले आहारा खिलाइ लामो यात्रा तय गर्ने गर्छ रे यसले आफुनो जोडी लाइ आवाज दिन्छ। सामान्यतया यै पन्छी बगान माइ जोडी भएर अथवा बचेरासङ्ङ उडेको धेकिन्छ। प्रजनन मैना भन्दा पैला शरद ऋतु रे हिउँद ऋतु माइ यै पन्छी एकै ठौर माइ लगभग सय भन्दा बढी पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा जम्मा हुनान। यै पन्छी मान्सुअनसङङ त्यति नडराउने भएकाले सहर क्षेत्र रे मानिस बस्ती भयाः स्थानअनमी लै भेटिन्छन्। यी पन्छीअन मुख्यतया आग्लो रुखमी बस्छन् भणे किरा फटयाङ्ग्रा, आहारा रे पानी खिलाइ यी पन्छीअन जमिन माइ आउने गर्दछन्। 

यी पन्छीले आफुनो गुँड बनाउन खिलाइ आग्लो रे हलक्क बड्ने मसलको रुख लाइ छनोट गर्छन् भणे उपयुक्त स्थान नभेटुञ्जेल सम्म यिनअन रुख चहार्दै हिड्छन्। यै प्रजातिका सुवाअन मुख्यतया रातमी आराम गर्छन् भणे गर्मी दिनमी लै यी पन्छी गुँडमै बस्छन्। यी पन्छीका बगानअन खराब हिउँद आउन भन्दा अगाडि गुँड माइ बास बस्नान। यै पन्छीले उड्ने क्रम माइ आफुनो जोडी लाइ डाक्न खिलाइ किउ किउ किउ आवाज निकाल्छन् जुन आवाज निकै टाढा सम्म लै सुणिन्छ। यै पन्छीले आहारा रे झुसिलकिरा जस्ता प्रजातिको खोजीमी जाँदा मसिनो आवाज निकाल्छन्। यै प्रजातिका वयस्क पन्छीअन आहारा खाने क्रममी नानो आवाज निकाल्छन् भणे नानो बचेराले आहारा खाँदा चर्को आवाज निकाल्छन्। यै प्रजातिका सुवाले जस्तै आवाज नक्कल अर्को पन्छीले लै कहिलेकाँही निकाल्ने गर्दछ।

पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवाको प्रजनन मैना अक्षांश माइ फरक पर्दछ। सामान्यतया क्विन्सल्याण्ड माइ यै पन्छीले अप्रिल बठेइ जुलाई मैना सम्म, न्यु साउथ वेल्स माइ जनवरी बठेइ मे सम्म, भिक्टोरिया माइ, दक्षिण अस्ट्रेलिया रे तासमेनिया माइ अक्टोबर बठेइ फेब्रुअरी सम्म हुने गर्दछ।

यै पन्छीले आफुनो गुँड यक अग्लो रे हलक्क बढ्ने रुख माइ बनाउने गर्छन्। यी पन्छीअन लाइ अन्य शिकारी पन्छीले आक्रमण गरि अण्डा खुइदिने हुँदा यैले गुँड बनाउँदा यक मात्तरी रुख भयाः स्थान छनोट गर्छन्। प्रजनन मैसमा एकै रुख पटकपटक प्रयोग हुन्। अस्ट्रेलियाको पूर्वी भिक्टोरिया माइ पाइने यी पन्छीअनले २२८ वर्ष पुराना रुखअन गुँड बनाउन प्रयोग गर्ने  सन् १९९४ माइ गरियाः यक अध्ययनले देखाएको थ्यो। यै पन्छीको गुँड १ बठेइ ३ मिटर (३.३ देखि ६.६ फिट) गहिरो रे ०.२५ बठेइ ०.५ मिटर (९.८ बठेइ १९.७ इञ्च) चौडा हुन्छ भणे यैले गुँड बनाउँदा सुकेका झार, रुखका मसिना हाँगाअनको प्रयोग गर्दछ। यै पन्छीले गुँड बनाउने क्रम माइ दुबइ भाले रे पोथी सामेल हुनान भणे यी पन्छीले सुकेका झार पात, रुखका मसिना हाँगाअन बटुल्ने गर्दछन्। गुँडको भित्री भाग माइ भणे अण्डा भण्डारन खिलाइ खाल्डो जस्तो बनाइयाः हुन्छ। गुँड बनाउने क्रम माइ विषेश खालको पातको लै प्रयोग अरिन्छ। यै पन्छीको पोथी जातिले यक अथवा दुई अण्डा पार्ने गर्दछ जुन चम्किला हुनान। यै पोथीको पैल्लो अण्डा ४७ बठेइ ४८ मिलिमिटर लामो रे व्यास ३७ मिलिमिटर हुन्छ। पोथीले पैल्लो अण्डा पारे पछा अर्को अण्डा यक हप्ताको अन्तरालमी पार्ने गर्दछ जसको लम्बाई रे व्यास पैल्लो अण्डा भन्दा २ मिलिमिटर नानो हुन्छ। अण्डा पारिसके पछा पोथीले अण्डा कोरल्न शुरू गर्छ। पोथी अोथारो बस्छा खेरी आहाराको व्यवस्थापन भालेले गर्दै दिनको २ बठेइ ४ फेर सम्म आहारा ल्याउने गर्दछ भणे अण्डा बठेइ चल्ला निस्किसके पछा दुबइ भाले रे पोथीले बचेरा लाइ आहारा ख्वाउने गर्दछन्। यै प्रजातिको पन्छीले दोस्रो चल्ला लाइ आहार नदिने रे व्यवास्था गरेका कारण दोस्रो चल्लाको भयानक रुपमी मृत्यु हुन्छ। पोथी अोथारो बस्या २८ बठेइ ३१ दिन पछा अण्डा बठेइ चल्ला निस्किन्छन्। भर्खरै अण्डा बठेइ निस्किएका चल्लाअन पहेँलो रङङो हुनान। चल्लाअन जन्मिएको ३ मैना पछा गुँडा बठेइ उड्न थाल्दछन् भणे अर्को प्रजनन मैनाको शुरूवात नहुँदा सम्म यिनअन गुँडमै अर्थात वयस्क भाले पेथीसङ्ङ बस्नान। 

यै परिवारमी पड्ड्या अन्य प्रजातिका सुवा जस्तै यैको लै आयु लामो हुन्छ। यै प्रजातिका पन्छीअनले ४१ बठेइ ३७ वर्ष सम्मको उमेर पश्चात् प्रजनन गर्न बन्द गर्छन्। यी पन्छीअन अण्डा बठेइ निस्किएको ४ बठेइ ६ वर्ष पछा प्रजनन अर्न तयार हुनान।

पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवाको आहारा बासस्थान दायरा, मौसम रे वातावरण माइ भर पर्छ। यै प्रजातिको पन्छीले मुख्यतया फलफूलका बीउ तथा फलअन खाने गर्दछन्। अस्ट्रेलियाको आयरा प्रयाद्वपमी रयाः अशोक रुखको जङ्गलमी यी पन्छीअन आहारा खोज्न जाने गर्दछन्। यी पन्छीअन मरेको रुख भित्र रयाः लामा किराअन लै प्रमुख आहारा हो भणे यसले गोब्रेकिराको लै सिकार गर्दछ। यै प्रजातिको पन्छीले किराअनको खोज लाइ वर्षको जुन रे जुलाई मैना माइ तीव्र बनाउँछ जति बेला यी किराअन प्रशस्त मात्रा माइ भेटिन्छन्। सिकार गरेका किराअन यी पन्छीले बचेरा तथा नानो चराअन लाइ लै ख्वाउने गर्दछ। यी पन्छीले रुख तथा जमिना भयाः साना खाल्डोअन खन्छ रु त्यैँ बठेइ किरा निकाल्छ। यै पन्छीले ठूला किराअन लाइ नङ्ग्राले रे चुच्चाले टुक्राटुक्रा बनाउछ र खाने गर्दछ। यी पन्छीअन लाइ बेङ्कसिया माइ लै फेला पारियाः थ्यो। यी पन्छीअनले मुख्यतया बिहान रे बेलुकाको समय माइ पोखरी, तलाउ रे पानी जम्मा हुने ठौर माऊ गइ पानी पिउने गर्छन्।

पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवाले अस्ट्रेलियाका विभिन्न क्षेत्रअन माइ लगाइएका अशोक रे मसलाको (एक प्रकारको लामो पात रे हलक्क बढ्ने रुख) रुख बठेइ किराअन रु आहारा निकाल्ने क्रम माइ रुख लगाइएको क्षेत्रमी क्षति पुर्‍याउने गर्दछ। गम बनाउने प्रयोग गरिने विषेश खालको रुखका साना किराअन रे रेशम किराअन निकाल्ने क्रम माइ यैले रुखमी बडो मात्रा माइ क्षति पुर्‍याउछ। यी पन्छीअनको नानो रुख बठेइ लै रेशम किरा निकाल्ने गर्दछन् जैकारण नानो रुखअन धेरै वर्ष सम्म लै बढ्न सम्दैनन्। सन् १९४० को दशक लै यी पन्छीअन ठूलो बगानका रुख लगाएको क्षेत्र माइ भारि मात्रामी क्षति पुर्‍याउने हुँदा यी प्रजाति लाइ अस्ट्रेलियाको न्यु साउथ वेल्समा कैद गर्न शुरू गरियाः थ्यो। यै पन्छी लाइ अस्ट्रेलियाको स्थानीय सरकारले मुख्य पन्छीको दर्जा माइ राखेको थ्यो। 

पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा अस्ट्रेलियामी तथा वरपर माइ क्षेत्रहरूमा प्रशस्त मात्रा माइ पाइयाः कारण यै लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले कम चासोको प्रजातिको रुपमी वर्गीकरण गर्‍या छ तर वन विनास, मान्सुअनको आवतजावत रे शिकारीले यी पन्छी लाइ शिकार गरेको कारण अस्ट्रेलियाको भिक्टोरिया रे न्यु साउथ वेल्समी यी पन्छीअनको सङ्ख्या घट्दो क्रममी छ। यी पन्छीअन लोफ्टस हिमश्रृङ्खला रे आयरा प्रायद्वप माइ कम मात्रामी भेटियाः कारण दक्षिण अस्ट्रेलियामी भणे यै पन्छी लाइ सङ्कटापन्न पन्छीको सूचीमी वर्गीकरण गरियाः छ। यै प्रजातिको पन्छीको सङ्ख्या वृद्धि अर्न खिलाइ सन् १९९८ मी यक कार्यक्रम आयोजना गरियाः थ्यो जै कारण सन् १९९८ मी केइ मात्रामी यै पन्छीको सङ्ख्या वृद्धि भयाः थ्यो। 

अस्ट्रेलियाका केही स्थान जस्तै; क्यानबरा, सिड्नी, मेलबर्न रे एडलेडमी यै पन्छी लाइ मान्सुअनले आफुनो घरको शोभा बढाउन खिलाइ पाल्ने गरेका छन्। यै पन्छी अस्ट्रेलिया बाहिर सितिमिति देखियाः पाइयाः छैन। सन् १९५० को दशक भन्दा पैला यी पन्छीअन अस्ट्रेलियामा कम मात्रामी भेटियाः थ्याः भणे तात्कालिक समयमी कयौँ जङ्गल आगन्तुक चणोअन अस्ट्रेलियामी प्रवेश गरेका थ्याः भणे त्यस दशक पछा यै पन्छीअन अस्ट्रेलियामी प्रशस्त मात्रा माइ भेटिन थालेका थ्याः। यस प्रजातिको पन्छीको सङ्ख्या वृद्धि गर्न ऐल थुप्रै मात्रामा पन्छीशाला तथा पन्छी संरक्षण संस्थाअन खोलियाः छ। अस्ट्रेलियाले सन् १९५९ मी यस पन्छी लगायत अन्य पन्छीको बिक्रीमी रोक लगाएका कारण कालो सुवाको प्रजाति मध्ये यी पन्छीअन युरोपकको चिडियाखानाअनमी कम मात्रामी रयाः छन्। सन् २००० माइ यै प्रजातिको पन्छी स्पेनको यक ठौर माइ फेला पारियाः थ्यो। अन्य प्रजातिका सुवाअन जस्तै पहेँलो पुच्छ्रे कालो सुवा लाइ लै अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले सुरक्षा दिएको छ भणे यै लाइ अस्ट्रेलियाका केइ स्थानअनमी सङ्कटमी परेका कारण यै लाइ सङ्कटापन्न पन्छीको सूचीमी वर्गीकरण गरियाः छ।




#Article 481: किडल (खोज इञ्जिन) (368 words)


किडल डटको यक वेब खोज इञ्जिन तथा अनलाइन विश्वकोश हो जसले नाना बालबालिकाअनका लागि सुरक्षा माइ जोड दिएको छ। यो गुगल अनुकूलन खोजीद्वारा सञ्चालित छ रे यैले सुरक्षित खोजी माइ थप छनौटअनको प्रयोग अद्दछ। प्रयोगकर्ताले खोजी उपकरणपट्टी माइ शीर्षकअनको प्रविष्ट गर्दछन्, रे किडलले यैको खोजीलाई क्रमबद्ध अद्दछ। यैको पहिलो तीन परिणामअन बच्चालाई पढ्नका लागि उपयुक्त हुन्छ रे साथसाथै यो सजिलो पठन तहको लागि लै उपयुक्त हुन्छ। सन् २०१६ माइ यैको सार्वजनिकको बेला माइ यो यौनिकताका सम्बन्ध माइ केहि खोजी सर्तहरू माइ अवरुद्ध पुर्‍याएको माइ आलोचना गरिया: थ्यो रे त्यस पछा यैले त्यसलाई फुकुवा अरेको थ्यो।

डोमेन सन् २०१४ मा दर्ता गरिया: थ्यो। बनावटकर्ताअनले यैको डोमेन नाम डटको छनौट गरेका थिए रे त्यो बच्चाहनका लागि मात्तरी रह्याको जनाएका थिए। किडल सन् २०१६ माइ सामाजिक सञ्चार माध्यम माइ भौती लोकप्रिय बनेको थ्यो रे यैले केही समयको लागि केहि शब्दअनलाई अवरुद्ध गर्याको थ्यो।

किडलले तिनीअनको पृष्ठहनको लागि बाह्य अन्तरिक्ष विषयवस्तुको प्रयोग अद्दछ। यो हेर्दा गुगल अनुकूलन खोज जस्तो घेखिन्छ। प्रयोगकर्ताले यै विषय माइ प्रवेश गरे पछा किडलले खोज परिणामअन प्रस्तुत अद्दछ, पैलो तीन परिणामअन सुरक्षित मानिन्छन् रे विशेष गरी बालबालिकाअनका लागि लेखिएको हुन्छ। किडललाई सम्पादकअनद्वारा जाँच गरिएको छ। अर्को चार सुरक्षित साइटहरू विशेष रूपमा बालबालिकाअनका लागि लेखिएको थिएन, तर यसलाई पूर्ण रूप माइ बाल मैत्री भाषा माइ प्रस्तुत गरिएको थियो। आठौं परिणाम रे यसबाहेक अरू केहि सुरक्षित साइटहन वयस्कअनका लागि लेखिएका छन् तर यो बालबालिकाहरूका लागि बुझ्न कठिन छ। प्रस्तुत परिणामहन गुगल सुरक्षित खोजीको माध्यमद्वारा छनौट गरीएका छन्। 

यदि प्रयोगकर्ताले खराब मानिएका शब्दअनको खोजी गर्छन् भने एउटा यन्त्रमानवको तस्वीर प्रदर्शित हुन्छ जसले प्रयोगकर्तालाई पुनः प्रयास गर्न आग्रह अद्दछ।

किडल विश्वकोश (केपिडिया) यक अनलाइन ज्ञानभँडार हो जून मिडियाविकिद्वारा सञ्चालित छ। यो तिनीहनको खोज इञ्जिनबाट उपलब्ध छ। यसले ७,००,००० भन्दा बढी लेखअन सूचीबद्ध अद्दछ जून विकिपिडियाबाट चयन गरिएका सामग्री रे तथ्यहरू माइ आधारित छ जुन बालबालिकाअनका लागि लेखिएको छ। किडलले विद्यालय गृहकार्य मद्दत रे सामान्य शिक्षाको लागि यसको केपिडियालाई शैक्षिक स्रोतको रूप माइ स्थान प्रदान अद्दछ।

सन् २०१६ मा, किलडलाई समलिङ्गी रे यौन शिक्षा भन्ने वाक्यांशहरूलाई प्रतिबन्ध गरेका कारण यसलाई आलोचना गरिया: थ्यो, जसको बारे माइ थाहा पाउनु बाह्र वर्षको उमेरको लागि ठीक हुने तर पाँच वर्ष ठिक नहुने उनीअनको दावी रह्याको थ्यो। उनीहरूले अन्तरलिङ्गी, र उभयलिङ्गी शब्द पनि प्रतिबन्धित गरेको थियो। सार्वजनिक नाराको कारण, किडलले उक्त शब्दअनलाई फुकुवा गर्ने घोषण अरेको थ्यो।




#Article 482: किडरेक्स (255 words)


किडरेक्स डट अोआरजी बालबालिकाअनका लागि सुरक्षित माणिएको एक वेब खोज इञ्जिन हो जसलाई गुगल अनुकूलन खोजीले सञ्चालन गर्ने थर्याको छ। साइटले गुगल सुरक्षित खोजीको प्रयोग अद्दछ रे अनुचित वेबसाइट तथा शब्दहरूलाई आफ्नै भण्डार माइ कायम राख्दछ। वेबसाइटको बनावट, हातले कोरिएको रङ्गीत सिसाकलम रे रङ्गीन कलमको जसो छ। टाइम पत्रिकाले यसलाई सन् २०१३ को शीर्ष ५० वेबसाइटअनको सूचि माइ राखेको थ्यो रे उक्त पत्रिकाले यसलाई गुगलसँग लै तुलना अरेको थ्यो। यसलाई धेरै विद्यालयअनले प्रयोग गर्दै आइरहेका छन्।

किडरेक्स खोज परिणामअन रङ्ग रे दृश्य समावेश गरिया: हुन्छ जून डेस्कटप प्रयोगको लागि बनाइया थ्यो। यसको वेबसाइट मोबाइल मैत्री भणे छैन। यक निषेधित खोज शब्दले ४०४ रङ्गीन सिसाकलमको शैलीमा परिणाम पृष्ठ माइ त्रुटि देखाउँछ रे प्रयोगकर्तालाई पुनः प्रयास गर्न आग्रह अद्दछ। सामाजिक सञ्चार माध्यमका वेबसाइटअनलाई किडरेक्सद्वारा कडाइका साथ प्रतिबन्ध गरिया: थ्यो।

किडरेक्स डट अोआरजीलाई, डिसेम्बर २००८ मा प्रक्षेपण गरिया: थ्यो। सुरुवातको यक दशक पछा सन् २०१८ माइ अज्ञात रकमका लागि यसलाई अल्राम्स डटअोआरजीद्वारा अधिग्रहण गरिया: थ्यो। अल्राम्स डट अोआरजीले प्रदर्शन गर्दै आइरहेको विज्ञापनलाई उक्त वर्ष माइ हटाइया थ्यो। अधिग्रहण लगत्तै, वेबसाइटको डोमेन नाम प्रविष्ट गर्दा प्रयोगकर्ता यसको अभिभावक कम्पनी अल्राम्स माइ पुनर्निर्देशित हुन्छन्। किडरेक्स प्रो अधिक सुविधाअनको साथ वेबसाइट भुक्तान संस्करण हो। किडरेक्स प्रो अच्याल मर्मतका लागि बन्द गरिया: छ रे नौलो ब्राण्ड सेवा माइ पुनर्कल्पना गरिया: छ।

एक सुरक्षा अन्वेषकलाई यै वेब खोज इञ्जिनले वयस्क आधारित सामग्रीअनका लागि खोजी परिणामअनको प्रयोग गर्न सक्षम बनाएका कारण सन् २०१८ माइ, किडरेक्सको सुरक्षित दाबी माथि शङ्का उत्पन्न गरिया: थ्यो। किडरेक्स रे बालबालिकाअनका लागि लक्षित अर्को सुरक्षित खोजी इञ्जिन, किडलले यौन अभिमुखीकरण सम्बन्धी शब्दअनलाई प्रतिबन्ध अरेको थ्यो जसलाई प्रयोगकर्ताअनले आलोचना अरेका थिए।




#Article 483: सर्चमी (465 words)


सर्चमी यक दृश्य वेब खोज इञ्जिन थियो जून माउण्टेन भ्यू, क्यालिफोर्निया माइ आधारित थ्यो। यैले वेब पृष्ठअनलाई प्रणालीको स्थितिको रूप माइ खोजी परिणामअनको आयोजना अरेको थ्यो जुन आइफोनको रे आइट्युन्सको गीति सङ्गालोको चयनसँग मिल्दोजुल्दो छ। 

जुलाई २००९ मा, कम्पनीको कोष गिरावट आएसँगै यो वेब खोज इञ्जिन बन्द भया थ्यो।

सर्चमीलाई मार्च २००५ मा रेण्डि एडम्स रे जोन हल्याण्डद्वारा संयुक्त रूप माइ स्थापना गरिया थ्यो। एडम्सका ५ बर्षे छोराले पढ्न गाह्रो भइरहेको अवस्था माइ उनले यै वेब खोज इञ्जिनको सुरू गर्न प्रेरित भया थिए। यसले जानकारीअनलाई अनलाइन माइ फेला पार्नेको अनुभवमा सुधार ल्याउने माइ उनले विश्वास लिएका थिए। सेक्विया क्यापिटलले वेबसाइटको सुरुका वर्षअन माइ सर्चमीलाई कोष प्रदान गर्नका लागि लाखौं डलर खर्च अरेको थ्यो। 

मार्च २००८ मा, साइट परिक्षण संस्करणको स्थिति माइ सुरु गरिया: थ्यो। कम्पनीको सुरुवात ५ जुलाई २००५ बठे भया थ्यो। अप्रिल २००८ मा, कम्पनीले इण्टरनेट माइ आफ्नो खोज इञ्जिनको सुरू गरेको थ्यो।

मार्च २००९ माइ कम्पनी माइ १.८ मिलियन आगन्तुकअन रहेका थिए, तर सोही वर्षको मे माइ, आगन्तुकअनको सङ्ख्या घटेर ६,००,००० माइ पुगेको थ्यो। २४ जुलाई २००९ माइ, सर्चमी वित्तीय समस्याअन जस्तै सेवक कायम राख्न असफल भएका कारण यो बन्द भया थ्यो।

यसका ४५ कर्मचारीअन मध्ये, सर्चमीले जुलाई २००९ माइ यसले ३५ जना कर्मचारीअनलाई खारेज गर्ने योजनाको घोषण अरेको थ्यो। कम्पनीले विस्तृत पट्टि दूर्दशनको बजार माइ ध्यान केन्द्रित गर्ने प्रयास अरेको थ्यो। कम्पनी २१ अक्टोबर २००९ मा पूर्ण रूप माइ बन्द भया: थ्यो भने सन् २०१९ मल यसको वेबसाइट माइ गएर प्रविष्ट गरियो भने प्रयोगकर्ता याहु! खोज माइ पुन:र्निर्देशिन भएका थिए।

खोजी इञ्जिनसँग फेसबुक रे टुइटर सूत्रबद्ध छन् जसले यसका परिणामअनलाई साझेदारी गर्न मद्दत गर्दछन्। पर्दाको माथिल्लो भागले पर्दा चित्रण प्रदर्शन गर्दछ, जबकि तलको दृश्यले हाइपरलिङ्क रे साइटको वर्णन गर्दछन्।  माउसलाई बाँया बठे दायाँ माइ सार्दा पर्दा सान्दर्भिक दिशामा पल्टिन्छ।

सर्चमीको अनुवादित नारा तपाइले यैलाई बुझ्नुहुनेछ जब तपाईले यैलाई देख्नुहुनेछ हो।  मार्च २००८ सम्म, वेबसाइटले एक अरब पृष्ठअनको अनुक्रमणिका अरेको थ्यो। 

कम्पनीलाई  सन्तुलित अवस्था वा न घाटा न फाइदाको अवस्थामा रहनका लागि यैलाई प्रत्येक दिन करीव ३० लाख खोजीको आवश्यक पर्दछ। वेबसाइटले विज्ञापनअन बठे राजस्व प्राप्त गर्दछ। विज्ञापनअन प्रचारित भइरहेको उत्पादन वा कम्पनीहरूको पर्दा चित्रणका माध्यमबाट प्रदर्शित हुन्छन्। खोज परिणामअन एल्गोरिदम रे वेबसाइटले प्राप्त गरेको हेराईअनको सङ्ख्या मार्फत राखिएको छ। दृश्यात्मक अपिल गर्ने वेबसाइटहरू ती भन्दा उच्च स्थान माइ छन्। 

खोज परिणामअनको सङ्ख्या प्रदान नगरेका कारण यैलाई आलोचना गरिया: थ्यो। यसले प्रयोगकर्तालाई उनीअनले गरेको खोजी माइ कुनै पनि सङ्ख्या देखाइया थिएन। 

सर्चमीको केहि पर्दा चित्रणअन पढ्न गाह्रो छ, जसले प्रयोगकर्ताअनलाई, यसको उपस्थितिको आधारमा प्रासङ्गिक छ कि छैन भनेर निर्णय लिन बाध्य बनाउँदछ। तथापि, वेबसाइटले पर्दा चित्रण सजिलैसँग हेर्नका लागि खोजी गरिया: प्रश्नअनलाई केही सङ्केत गर्दछ। 

सन् २००७ माइ, सर्चमीले विकिसिकको स्थापना गरेको थियो, जसले विकिपिडियाका पानोअन रे साइटअनलाई अनुक्रमणिका अरेको थ्यो जुन विकिपिडिया लेखअनबठे सूत्रबद्ध गरिया: थ्यो। 

अक्टोबर २००८ माइ, सर्चमीले यक सङ्गीत प्रवाह सेवाको जारी गरेको थ्यो, जसले प्रयोगकर्ताअनलाई असीमित गीतअन डाउनलोड गर्न सक्षम अद्दछ। सेवा इमको सङ्गीतको सङ्ग्रह माइ निर्भर अद्दछ।




#Article 484: ब्याक टु डिसेम्बर (398 words)


ब्याक टु डिसेम्बर अमेरिकी गायिका तथा गीतकार टेलर स्विफ्ट को गीत हो जुन उनरो तेस्रो स्टुडियो एल्बम स्पिक नाउ खिलाइ रेकर्ड गरियाः थ्यध। एल्बमको पाँचौँ एकल रूप माइ यै गीत ३१ अगस्ट २०१५ का दिन बिग मेसिन रेकर्डस् रे रिपब्लिक रेकर्डस् द्वारा रेडियो माइ सार्वजनिक अरियाः थ्यो। स्पिक नाउ साङ्गीतिक सङ्गालोको दोस्रो एकल गीतको रुप माइ यै गीत लाइ १ नोभेम्बर २०१० मी संयुक्त राज्य अमेरिकाको कन्ट्री रेडियो मार्फत सार्वजनिक अरियाः थ्यो। स्विफ्टका अनुसार, ब्याक टु डिसेम्बर प‌ल्लो गीत हो जैमी उनले गीत मार्फत कसैसङ्ङ माफी मागेकी थिइन्। विश्लेषकअन अनुमान गर्छन् कि गीत टेलर लुट्नर स्विफ्टको पूर्व प्रेमीको बारे माइ छ जुन पछा लुट्नद्वारा स्वीकार अरियाः थ्यो। ब्याक टु डिसेम्बर डिसेम्बर यक कण्ट्रि पप सङ्गीत माणिन्छ रे यै गीतका शब्दअनले यक पूर्व प्रेमीसङ्ङ सम्बन्ध विच्छेद खिलाइ क्षमाको मागेको छ।

ब्याक टु डिसेम्बरले विश्लेषकअनद्वारा प्रशंशा समीक्षा प्राप्त गर्‍या थ्यो जसले यै गीत लाइ स्पिक नाउको मुख्य आकर्षण मान्दछन्। विश्लेषकअनले यै गीत माइ प्रयोग अरियाः स्वर, सङ्गीत रे शब्दको तारिफ गर्‍या थ्याः। यै गीत अमेरिकी बिलबोर्ड हट १०० माइ शीर्ष ६ माइ रे क्यानडाको क्यानडेली हट १०० माइ शीर्ष ७ माइ पर्न सफल भयाः थ्यो। यै गीत बिलबोर्ड हट कन्ट्रि सङ्सको तालिका माइ शीर्षक स्थान अोगट्न सफल भयाः थ्यो। गीतले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमी मध्यम सफलता प्राप्त गर्दै न्युजील्याण्डमी २४ औँ स्थान रे अष्ट्रेलियामी २६ औँ स्थानमी पर्न सफल भयाः थ्यो।

अाधिकारिक सङ्गीत श्रव्य दृश्य युअाना लिमोन द्वारा निर्देशित गरियाः थ्यो जैले स्विफ्ट रे उनको प्रेमीको बीच माइ सम्बन्ध विच्छेदन परिणाम लाइ विलाप गर्दछ। साङ्गीतिक श्रब्य दृश्य लाइ विश्लेषकअनले सकारात्मक समीक्षा गर्‍या थ्याः। स्विफ्टले ब्याक टु डिसेम्बर गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति लै दियाः थिइन् जैमा ४४ अौँ वार्षिक कन्ट्रि सङ्गीत सङ्घ पुरस्कार रे ३८अौँ अमेरिकी सङ्गीत पुरस्कार समावेश छन्। 

स्विफ्टका अनुसार ब्याक टु डिसेम्बर गीतले स्विफ्टले कहिल्यै नगरेको कुरा माइ पूर्व प्रेमी समक्ष माफ मागेकी थिइन्। उनले भनिन्, मैले पैल्लो गीत माइ माफी माग्नु पड्ड्या आवश्यकता कहिल्यै महसुस गरेकी थिइन तर पछिल्लो दुई वर्ष माइ मुइले धेरै किसिमको पाठ सिकेको छु रे यसमी धेरै किसिमका पाठअन लै अनुभव गर्‍या छु।  कहिलेकाहि तमी धेरै ढिलो पाठ सिक्छौ रे त्यै बिन्दु माऊ तमीले लापरबाही गर्‍या कारण तमीले माफ माग्नु पर्छ। विश्लेषकअनले अनुमान गर्‍या छन् कि गीत उनरो पूर्व प्रेमी, द ट्वाइलाइट सागाका अभिनेता टेलर लट्नर हुन्। ब्याक टु डिसेम्बर पैल्लो पटक १२ अक्टोबर २०१० का दिन आइट्युन्स स्टोर मार्फत स्पिक नाउ साङ्गीतिक सङ्गालोको प्रमुख एकलको रूप माइ सार्वजनिक गरियाः थ्यो। १५ नोभेम्बर २०१० माइ यै गीत स्पिक नाउ एल्बमको दोस्रो एकलको रूपमी गारि गरियाः थ्यो। 




#Article 485: फुलतला उपजिल्ला (627 words)


फुलतला () बङ्गलादेशको खुलना जिल्लाको यक उपजिल्ला हो। यै उपजिल्ला खुलना विभाग अन्तर्गत पडन्छ।

फुलतला उपजिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण पूर्व भागमी पडन्छ भणे यै उपजिल्ला २२°५४' बठेइ २३°०१' उत्तर अक्षांश रे ८९°२३' बठेइ ८९°२९' पूर्वी देशान्तरण माइ अवस्थित छ। फुलतला उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये ८७.४१ वर्ग किलोमिटर अोगटेको छ। यै उपजिल्ला लाइ अभयनगर उपजिल्लाले उत्तर रे पश्चिम, डुमुरिया उपजिल्लाले दक्षिण, खान जहान अाली रे अभयनगर उपजिल्लाले पश्चिम बठेइ घेरेको छ। चित्रा, भैरव नदी, डाकातिया बिल आदि यै उपजिल्लाको प्रमुख नदी तथा नहरअन हुन्। 

सन् १९६९ को जन आन्दोलनका बेला यस उपजिल्लाका अासाद र रफिक मारियाः थ्यः। २७ मार्च १९७१ माइ फुलतला उपजिल्लाका प्रहरी जवान रे यहाँका स्थानीय मान्सुअनले पाकिस्तानी सेना लाइ यै उपजिल्ला प्रवेश गर्न लाग्दा प्रतिरोध गर्‍या थ्याः जै कारण यै उपजिल्लाका थुप्रै सर्वसाधारणअन सहित प्रहरीका प्रमुख अधिकारीको लै मृत्यु भयाः थ्यो। १२ डिसेम्बर माइ पाकिस्तानी सेनाले यै उपजिल्लाको बादामतला अाँखा अस्पताल नजिक लगभग ४०० बङ्गलादेशी लडाकुअनको हत्या गर्‍या थ्याः। यै उपजिल्ला १३ डिसेम्बर १९७१ का दिन स्वतन्त्र भयाः थ्यो। 

जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यै जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या १७७५७० रयाः छ जै मध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ९२८१७ छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ८४७५३ रयाः छ। धर्मका अाधार माइ यै जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १५८७७२ छ भणे हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १८२१२, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४८९, इसाई धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १४ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या ८३ रयाः छ। यै उपजिल्ला माइ ८६ मस्जिद, ३४ मन्दिर रे ३ चिहानअन रयाः छ। मसजि इ ताबेइन (जामिरा बाजार), मौलभीबाडि मस्जिद, मिछरि देवानको चिहान, कार्तिकखोला प्राचीन मन्दिर, बिग्राहेर पुरातन मन्दिर, राधागोबिन्ध मन्दिर आदि यै उपजिल्लाका केही लोकप्रिय धार्मिक स्थलअन हुन्। यै उपजिल्लाका ९६.५७% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानी खिलाइ पानी तान्ने मोटर रे धारोको प्रयोग गर्दै आयाः छन् भणे ०.५५% ले पोखरी, १.७१% ले टुटी रे १.१७% ले अन्य माध्यम बठेइ पानीको प्रयोग गर्दै आयाः छन्। यै उपजिल्लाको कुल घरअन मध्ये ४.७८% घरअनमी अझै लै सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रयाः छैन।

यस उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यै उपजिल्लाका अधिकांश मान्सुअन किसान हुन्। यै उपजिल्लामा मुख्यतया धान, गहुँ, आलु, नरिवल, जुट, बेसार, उखु लगायत अन्य अन्न बालीहरू उत्पादन अरिन्छ। यै उपजिल्ला माइ मुख्यतया, अाँप, कटहर, केरा, खरबुजा, मेवा, भुइँकटर, बदाम, लिची, आलुबखडा आदि उत्पादन हुँदै आयाः छ। यै उपजिल्ला माइ धान कुटानी केन्द्र, गहुँ पिसानी केन्द्र, काष्ठ सामग्री उत्पादन केन्द्र, बरफ उद्योग, बिस्कुट उद्योग, कपास तथा कपडा उद्योग तथा प्लाष्टिक सामग्री उत्पादन कारखाना रयाः छन्। यै उपजिल्लाले मुख्यतया जुट, पानको पात, बदाम, नरिवल, झिङे माछा लगायत मौसमी तरकारी रे अन्य फलफूलअन निर्यात गर्दै आयाः छ। यै उपजिल्ला माइ लोपोन्मुख रयाः बडान धान लै निम्न मात्र माइ उत्पादन अरिन्छ। यै उपजिल्ला माइ १८ हाटबजार तथा मेलाअन सञ्चालन रयाः छन्। यै उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा रे रथअन सामान अोसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आयाः छन्। यै उपजिल्लामा ७२७० माछापालन केन्द्र रे २१ दुग्ध सङ्कलन केन्द्रअन रयाः छन्। 

यै जिल्लाको मान्सुअन मजदुरी माइ ६.७७%, कृषिमी १९.१०%, वाणिज्यमी २०.९५%, सञ्चार रे यातायातमी ६.४७%, उद्योगमी १३.४०% निर्माण क्षेत्रमी १.९१%, सुविधामा २२.६४%, धार्मिक सेवामी ०.१३%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामी ०.५१% र अन्यमी ८.१२%  संलग्न रयाः छन्।

प्रशासकीय फुलतला उपजिल्ला सन् १९८३ माइ स्थापना भयाः थ्यो। हाल यै उपजिल्ला माइ ५ सङ्घ परिषद्, १८ मौजा/महल्ला रे २५ गाउँअन रयाः छन्। यै उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्अन प्रकार छन्; दामोदर सङ्घ परिषद्, फुलतला सङ्घ परिषद्, जामिरा सङ्घ परिषद् रे आटरा गिलातला सङ्घ परिषद्। 

यस जिल्लाको कुल साक्षरता दर ६०.४२% रयाः छ ज‌ मध्ये पुरुषको साक्षरता ६४.८०% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ५४.९२% रयाः छ। यै उपजिल्लामी ४ क्याम्पस, २० माध्यमिक विद्यालय, ६६ प्राथमिक विद्यालय, १ सामुदायिक विद्यालय, ९ बाल उद्धान केन्द्र र ९ मदरसाहरू रयाः छन्। यै उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाअन यस प्रकार छन्; फुलतला एमएस क्याम्पस (सन् १९८०), फुलतला महिला क्याम्पस (सन् १९९०), खानजाहान अाली क्याम्पस (सन् १९९४), फुलतला एमसिएसपी क्याम्पस (सन् २००१), फुलतला रियुनियन उच्च विद्यालय (सन् १८९८), पयग्राम कसबा माध्यमिक विद्यालय (सन् १९०३), फुलतला अाहमदिया मदरसा (सन् १८९०), जामिरा बाजार पिपराइल सिद्दिकीया फाजिल मदरसा (सन् १९२०) आदि। 




#Article 486: रूपसा उपजिल्ला (678 words)


रूपसा () बङ्गलादेशा खुलना जिल्लाको यक उपजिल्ला हो। यै उपजिल्ला खुलना विभाग अन्तर्गत पडन्छ। 

रूपसा उपजिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण पूर्व भाग माइ पर्छ भणे यै उपजिल्ला २२°४३' बठेइ २२°५२' उत्तर अक्षांश रे ८९°३३' बठेइ ८९°४१' पूर्वी देशान्तरण माइ अवस्थित छ। रूपसा उपजिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये १२०.१५ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै उपजिल्ला लाइ तेरखादा उपजिल्लाले उत्तर, फकिरहाट रे बटियाघाटा उपजिल्लाले दक्षिण, सोल्लाहाट उपजिल्लाले पूर्व रे कोतोयाली रे खालिशपुर उपजिल्लाले पश्चिम बठेइ घेर्‍या छ। रूपसा,भैरव, नबगङ्गा, बासेखाली आदि यै उपजिल्लाको प्रमुख नदी तथा नहरअन हुन्। 

बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिन बठेइ देश व्यापी रुप माइ शुरू भयाः थ्यो भणे यै युद्धका बेला यै क्षेत्र माइ बस्बास गर्ने उर्दु मात्रृभाषा भया मान्सुअन (राजाकार) रे पाकिस्तानी सेनाले याँ रयाः बङ्गाली मातृभाषा भयाः स्थानीय मान्सुअनको सामूहिक हत्या, घरटहरा माइ आगजनी, महिला माथी दुर्ववहार, सामूहिक बलात्कार गरि आतङ्क मच्चाएका थ्याः। १० नोभेम्बर १९७१ का दिन भारतीय हवाईले गलती पूर्वक बङ्गलादेशी लडाकुअनको पद्मा रे पलाश नामक दुई जहाज लाई अाक्रमण गर्‍या थ्याः। 

जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यै जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या १६७६०४ रयाः छ जै मध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ८६१७६ छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ८१४२८ रयाः छ। धर्मका अाधारमा यै जिल्ला माइ इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १४११९८ छ भणे हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २५९४७, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४०६, इसाई धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४३ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या १० रयाः छ। यै उपजिल्ला माइ १७५ मस्जिद, ५६ मन्दिर र २ गिर्जाघरअन रयाः छ। रूपसा जामे मस्जिद, आइजजाँति जामे मस्जिद, सेनेरपुकुर जामे मस्जिद आदि यस उपजिल्लाका केही लोकप्रिय धार्मिक स्थलअन हुन्। यै उपजिल्लाका १२.५२% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानी खिलाइ पानी तान्ने मोटर रे धारोको प्रयोग गर्दै आयाः छन् भणे ०.७६% ले पोखरी, १.१७% ले टुटी रे २.०५% ले अन्य माध्यमबाट पानीको प्रयोग गर्दै आएका छन्। यस उपजिल्लाको कुल घरअन मध्ये ४.१२% घरअनमी अझै लै सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रयाः छैन। यै उपजिल्ला माइ २ उपजिल्ला स्वस्थ्य संस्था, १ उपजिल्ला परिवार नियोजन केन्द्र, ५ सङ्घ स्वस्थ्य तथा परिवार नियोजन केन्द्र तथा २० स्थानीय स्वस्थ्य संस्थाअन रयाः छन्। सन् १९८८ र १९९८ माइ आएको बाढीले यै उपजिल्लाका थुप्रै मान्सुअनको मृत्यु भयाः थ्यो भणे यै प्राकृतिक प्रकोपले घर, भवन तथा बाली नाली माइ लै ठूलो मात्रामी क्षति पुर्‍याएको थ्यो।

यै उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमी आधारित छ। यै उपजिल्लाका अधिकांश मान्सुअन किसान हुन्। यै उपजिल्लामा मुख्यतया धान, गहुँ, नरिवल, जुट, अदुवा लगायत अन्य अन्न बालीअन उत्पादन अरिन्छ। यै उपजिल्लामा मुख्यतया, अाँप, कटहर, केरा, खरबुजा, मेवा, भुइँकटर, बदाम, लिची, कागती आदि उत्पादन हुँदै आयाः छ। यै उपजिल्ला माइ धान कुटानी केन्द्र, गहुँ पिसानी केन्द्र, काष्ठ सामग्री उत्पादन केन्द्र, बरफ उद्योग, बिस्कुट उद्योग, कपास तथा कपडा उद्योग तथा प्लाष्टिक सामग्री उत्पादन कारखाना रयाः छन्। यै उपजिल्लाले मुख्यतया झिङे माछा, धान, बदाम लगायत मौसमी तरकारी रे अन्य फलफूलअन निर्यात गर्दै आयाः छ। यै उपजिल्ला माइ लोपोन्मुख रयाः उखु रे खैनी लै निम्न मात्र माइ उत्पादन अरिन्छ। यै उपजिल्ला माइ १९ हाटबजार तथा मेलाअन सञ्चालन रयाः छन्। यै उपजिल्लामी लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा रे रथअन सामान अोसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आयाः छन्। य‌ उपजिल्लाा माइ १२१ माछापालन केन्द्र, ६५ कुखुरापालन केन्द्र तथा ४० दुग्ध सङ्कलन केन्द्रअन रयाः छ।

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती हो जै माइ जिल्लाकै २४.९९% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै मजदुरीमी १६.५७%, वाणिज्यमी २१.१४%, सञ्चार रे यातायातमी ५.९७%, उद्योगमी १.८६% निर्माण क्षेत्रमी २.२६%, सुविधामी १३.८७%, धार्मिक सेवामी ०.२१%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामी ०.४८% रे अन्यमी १३.७५% रयाः छन्।

प्रशासकीय रूपसा उपजिल्ला सन् १९८३ माइ स्थापना भयाः थ्यो। ऐल यै उपजिल्ला माइ ५ सङ्घ परिषद्, ६४ मौजा/महल्ला रे ७५ गाउँअन रयाः छन्। यै उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्प्रअन यै प्रकार छन्; आइचगाती सङ्घ परिषद्, श्रीफलतला सङ्घ परिषद्, नैहाटि सङ्घ परिषद्, टिएसरि सङ्घ परिषद् रे घाटभोग सङ्घ परिषद्।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ५४.६८% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ५८.२३% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ५०.९३% रयाः छ। यै उपजिल्ला माइ ७ क्याम्पस, ५ माध्यमिक विद्यालय, ६५ प्राथमिक विद्यालय, ११ मदरसा रे ६ अनाथ आश्रमअन रयाः छन्। यै उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाअन यै प्रकार छन्; बङ्गबन्धु क्याम्पस (सन् १९७२), रूपसा क्याम्पस (सन् १९८६), अजगडा माध्यमिक विद्यालय (सन् १८९८), नैहाटि माध्यमिक विद्यालय (सन् १९२०), बेफुलिया माध्यमिक विद्यालय (सन् १९४७), रूपसा कन्या उच्च विद्यालय, काजदिया मदरसा, बागसारा अाल अाकसा दाखिल मदरसा, नन्दनपुर दाखिल मदरसा आदि। 




#Article 487: तेरखादा उपजिल्ला (643 words)


तेरखादा () बङ्गलादेशा खुलना जिल्लाको यक उपजिल्ला हो। यै उपजिल्ला खुलना विभाग अन्तर्गत पडन्छ।

तेरखादा उपजिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण पूर्व भाग माइ पडन्छ भणे यै उपजिल्ला २२°५०' बठेइ २२°५९' उत्तर अक्षांश रे ८९°३४' बठेइ ७९°४५' पूर्वी देशान्तरण माइ अवस्थित छ। तेरखादा उपजिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये १८९.४८ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै उपजिल्ला लाइ कालिया उपजिल्लाले उत्तर, रूपसा उपजिल्लाले दक्षिण, मोल्लाहाट उपजिल्लाले पूर्व रे दिघलिया उपजिल्लाले पश्चिम बठेइ घेर्‍या छ। आठारोबाँकी यै उपजिल्लाको प्रमुख नदी हो।

बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिन बठेइ देश व्यापी रुप माइ शुरू भयाः थ्यो भणे तात्कालिक समय माइ तेरखादा क्षेत्र ९ मी अवस्थित थ्यो। यै युद्धका समयमी पाकिस्तानी सेनाले यै उपजिल्लाका साहापाडा रे साचियादह गाउँमी महिला माथि दुर्ववहार, लुटपाट रे सर्वसाधारणअनको सामूहिक हत्या गरि घरटहराअनमी अागजनी गर्‍या थ्याः। यै उपजिल्लाका बङ्गलादेशी लडाकुअनले उत्तर खुलना क्षेत्रमी पतला सैनिक किल्लाको खडा गर्‍या थ्याः भणे ९ महिना सम्म पाकिस्तानी सेनासङ्ङको सङ्घर्ष माइ लै सेनाले यै किल्लामी कब्जा गर्ने असमर्थ रह्यो जुन बङ्गलादेशी लडाकुको प्रमुख सैनिक किल्ला थ्यो। 

उपजिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यै उपजिल्लाको कुल जनसङ्ख्या ११०६२८ रयाः  छ जै मध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ५७१३६ छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ५३४९२ रयाः छ। धर्मका अाधार माइ यै जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ८६८९५ छ भणे हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २३७१०, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ९ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या १४ रयाः छ। यै उपजिल्लामर माइ ३१४ मस्जिद रे ५७ मन्दिरअन रयाः छ। साकातिबाडि मस्जिद, पोद्दारबाडि मस्जिद, पानतिता बडबाडि मस्जिद, नाचुनियम मस्जिद, अाटलियार मस्जिद, कालीमन्दिर, बुडिमार गाछतला तीर्थस्थल आदि यै उपजिल्लाका केइ लोकप्रिय धार्मिक स्थलअन हुन्। यै उपजिल्लाका ९४.७२% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानी खिलाइ लै तान्ने मोटर रे धारोको प्रयोग गर्दै आयाः छन् भणे २.९२% ले पोखरी, ०.३४% ले टुटी रे २.०२% ले अन्य माध्यम बठेइ पानीको प्रयोग गर्दै आयाः छन्। यस उपजिल्लाको कुल घरअन मध्ये ५.०१% घरअनमी अझै लै सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रयाः छैन।

यै उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमी आधारित छ। यै उपजिल्लाका अधिकांश मान्सुअन किसान हुन्। यै उपजिल्ला माइ मुख्यतया धान, गहुँ, नरिवल, उखु लगायत अन्य अन्न बालीअन उत्पादन अरन्छ। यै उपजिल्लामा मुख्यतया, अाँप, कटहर, केरा, खरबुजा, मेवा, स्याउ आदि उत्पादन हुँदै आयाः छ। यै उपजिल्लामी धान कुटानी केन्द्र, गहुँ पिसानी केन्द्र, काष्ठ सामग्री उत्पादन केन्द्र, बरफ उद्योग, बिस्कुट उद्योग, कपास तथा कपडा उद्योग तथा प्लाष्टिक सामग्री उत्पादन कारखाना रयाः छन्। यै उपजिल्लाले मुख्यतया झिङे माछा, धान, आलुबखडा, नरिवल लगायत मौसमी तरकारी रे अन्य फलफूलहरू निर्यात गर्दै आयाः छ। यै उपजिल्ला माइ लोपोन्मुख रयाः जुट लै निम्न मात्र माइ उत्पादन अरिन्छ। यै उपजिल्ला माइ १९ हाटबजार तथा मेलाअन सञ्चालन रयाः छन्। यै उपजिल्लामी लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा रे रथअन सामान अोसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आयाः छन्। यै उपजिल्ला माइ ९२२५ माछापालन केन्द्र, ४२ कुखुरापालन केन्द्र तथा १०७ दुग्ध सङ्कलन केन्द्रअन रयाः छ।

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती हो जै माइ जिल्लाकै ६८.५०% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै मजदुरीमी २.०२%, वाणिज्यमी १०.६१%, सञ्चार रे यातायातमी २.६१%, उद्योगमी १.९५% निर्माण क्षेत्रमी ०.७२%, सुविधामी ८.३१%, धार्मिक सेवामी ०.१६%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामी ०.३१% रे अन्यमी ४.८१% रयाः छन्।

प्रशासकीय तेरखादा थानाको स्थापना सन् १९१८ माइ भयाः थ्यो भणे सन् १९८३ मा यै लाइ उपजिल्ला माइ परिणत अरियाः थ्यो। ऐल यै उपजिल्ला माइ ६ सङ्घ परिषद्, ३१ मौजा/महल्ला रे ९६ गाउँअन रयाः छन्। यै उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्अन प्रकार छन्; तेरखादा सङ्घ परिषद्, छागलादह सङ्घ परिषद्, बारासात सङ्घ परिषद्, साचियादाह सङ्घ परिषद्, मधुपुर सङ्घ परिषद् रे आजगडा सङ्घ परिषद्। 

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४५.०६% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४८.१२% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ४१.७८% रयाः छ। यै उपजिल्लामी ४ क्याम्पस, १६ माध्यमिक विद्यालय, ९८ प्राथमिक विद्यालय रे २० मदरसाअन रयाः छन्। यै उपजिल्लाका केइ उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाअन यस प्रकार छन्; नर्थ खुलना डिग्री क्याम्पस (सन् १९६६), चित्रा महिला क्याम्पस (सन् २००२), शतदल क्याम्पस (सन् २००२), इखडी काटेङ्गा फजलुल हक माध्यमिक विद्यालय (सन् १९३२), शाहीदपुर खान ए सबुर माध्यमिक विद्यालय (सन् १९४९), पञ्चपल्ली अातियमर रहमान माध्यमिक विद्यालय (सन् १९९५), इन्दुहाटउ नेपाल चन्द्र माध्यमिक विद्यालय (सन् १९९३), आटलिया सिद्दिकिया अालीम मदरसा (सन् १९५३) आदि। 




#Article 488: बङ्गलादेशी मानक समय (189 words)


बङ्गलादेशी मानक समयले () बङ्गलादेशा समय क्षेत्र जनाउँदछ। यै समय अन्तर्राष्ट्रिय प्रमाणिक समय +६:००ले अगा छ जुन विश्व माइ भयाः अौर समय क्षेत्रअन भन्दा भिन्न छ रे देशभरी यक राष्ट्रिय मानक समयको रुपमी परिचित छ। बङ्गलादेशले संक्षिप्त समय खिलाइ देशमी चलिरयाः बिजुली सङ्कटको सामना गर्न खिलाइ सन् २००९ माइ डेलाइट सेभिङ टाइम अपनाइयाः थ्यो तर सन् २०१० मी बङ्गलादेश सरकारले उक्त नियम लाइ खारेज गरेको थ्यो। 

बङ्गलादेश मानक समय द्वारा जो आधिकारिक सङ्केत दिइन्छ उक्त सङ्केतको गणना ९०° पूर्व देशान्तरको आधारमी हरुङ्कडी सङ्घको हरिरामपुर उपजिल्ला, मानिकगञ्ज जिल्ला रे ढाका बठेइ गुजरती सम्म गणना अरिन्छ।

सन् १८५८ बठेइ सन् १९४१ माइ बङ्गाल राज्य ब्रिटिस राजको अधिनमी रयाः थ्यो जै कारण याँ कलकत्ताको समय (५:५३:२०) को प्रयोग गरियाः थ्यो। 

सन् १९४० को दशक माइ छोटो समयावधि खिलाइ दोस्रो विश्वयुद्धको बीचमी बेलायती भारतमा समय क्षेत्र परिवर्तन गरियाः थ्यो। 

सन् १९४७ माइ भारतको स्वतन्त्रता पछा ब्रिटिस भारतको विभाजित भएर भारत रे पाकिस्तानमा स्थापित भयाः भने पूर्वी पाकिस्तान हालको बङ्गलादेश बन्या थ्यो। भारत विभाजन पश्चात् पूर्वी पाकिस्तानको समय क्षेत्र प्रभावित भयाः नाइ थिन थिइन।

सन् १९५१ माइ यै क्षेत्रको समय ६:३० बठेइ ६:०० माइ परिणत गरियाः थ्यो जुन ऐल बङ्गलादेशको आधिकारिक मानक समय हो। 




#Article 489: भेडामारा उपजिल्ला (524 words)


भेडामारा () बङ्गलादेशा कुष्टिया जिल्लाको यक उपजिल्ला हो। यै उपजिल्ला खुलना विभाग अन्तर्गत पडन्छ।

भेडामारा उपजिल्ला बङ्गलादेशा दक्षिण पूर्व भाग माइ पर्छ भणे यै उपजिल्ला २३°५९' बठेइ २४°०७' उत्तर अक्षांश रे ८८°००' बठेइ ८९°१२' पूर्वी देशान्तरण माइ अवस्थित छ। भेडामारा उपजिल्लाले बङ्गलादेशको कुल क्षेत्रफल मध्ये १५३.७२ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै उपजिल्ला लाइ लालपुर उपजिल्लाले उत्तर, मिरपुर उपजिल्लाले दक्षिण, ईश्वरदी उपजिल्लाले पूर्व रे दौलतपुर उपजिल्लाले पश्चिम बठेइ घेरेको छ। पद्मा, दामोदर बिल आदि यै उपजिल्लाका प्रमुख नदीअन हुन्।

जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यै जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या १७५६७७ रयाः छ जै मध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ९००१० छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ८५६६७ रयाः छ। धर्मका अाधार माय यै जिल्ला माइ इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १७१३८६ छ भणे हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ४२०६, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ३६ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या ४९ रयाः छ। यै उपजिल्ला माइ ६२० मस्जिद, १० मन्दिर रे २ चिहान रयाः छ। यस उपजिल्लाका ९२.५६% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानी खिलाइ पानी तान्ने मोटर रे धारोको प्रयोग गर्दै आयाः छन् भणे ०.११% ले पोखरी, १.६% ले टुटी र ५.७३% ले अन्य माध्यम बठेइ पानीको प्रयोग गर्दै आयाः छन्। यै उपजिल्लाको कुल घरअन मध्ये १४.१६% घरअनमी अझै लै सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रयाः छैन। यै उपजिल्लामा १ उपजिल्ला स्वास्थ्य संस्था, ८ परिवार नियोजन केन्द्र रे १ सामुदायिक स्वस्थ्य संस्थाअन रयाः छन्।

यै उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमा आधारित छ। यै उपजिल्लाका अधिकांश मान्सुअन किसान हुन्। यै उपजिल्लामा मुख्यतया धान, जुट, गहुँ, पानको पात, खैनी, उखु, मकै लगायत अन्य अन्न बालीअन उत्पादन अरिन्छ। यै उपजिल्लामा मुख्यतया, अाँप, कटहर, केरा, खरबुजा, मेवा, लिची आदि उत्पादन हुँदै आयाः छ। यै उपजिल्लामी धान कुटानी केन्द्र, गहुँ पिसानी केन्द्र, काष्ठ सामग्री उत्पादन केन्द्र, बरफ उद्योग, बिस्कुट उद्योग, कपास तथा कपडा उद्योग तथा प्लाष्टिक सामग्री उत्पादन कारखाना रयाः छन्। यै उपजिल्लाले मुख्यतया खैनी, पानको पात लगायत मौसमी तरकारी रे अन्य फलफूलअन निर्यात गर्दै आयाः छ। यै उपजिल्लामी लोपोन्मुख रयन अालसको तेल रे तील लै निम्न मात्रमा उत्पादन अरिन्छ। यै उपजिल्लामी ३२ हाटबजार तथा मेलाअन सञ्चालनमी रयाः छन्। यै उपजिल्लामा लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा रे रथअन सामान अोसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आयाः छन्। यै उपजिल्लामी ८० माछापालन केन्द्र, ५९ कुखुरापालन केन्द्र तथा ५ दुग्ध सङ्कलन केन्द्रअन रयाः छ।

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती हो जैमाइ जिल्लाकै ४६.५७% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै मजदुरीमी ६.२६%, वाणिज्यमी १७.६२%, सञ्चार रे यातायातमी ४.३६%, उद्योगमी २.१२% निर्माण क्षेत्रमी १.९१%, सुविधामी ९.२५%, धार्मिक सेवामी ०.१६%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामी ०.५६% र अन्यमी ११.१९% रयाः छन्।

प्रशासकीय भेडामारा थानाको स्थापना सन् १९०६ मी भयाः थ्यो भणे सन् १९८३ नोभेम्बर ७ का दिन यै लाइ उपजिल्लामी परिणत गरियाः थ्यो। ऐल यै उपजिल्लामी ६ सङ्घ परिषद्, ५९ मौजा/महल्ला रे ७४ गाउँअन रयाः छन्। यै उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्अन यस प्रकार छन्; चाँदग्राम सङ्घ परिषद्, जुनियादह सङ्घ परिषद्, धरमपुर सङ्घ परिषद्, बाइरचर सङ्घ परिषद्, बाहादुरपुर सङ्घ परिषद् रे मोकारिमपुर सङ्घ परिषद्।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४२.५% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४४.६% छ भण महिलाको साक्षरता दर ४०.३% रयाः छ। यै उपजिल्लामी ५ क्याम्पस, २७ माध्यमिक विद्यालय, ५५ प्राथमिक विद्यालय रे ८ मदरसाअन रयाः छन्। यै उपजिल्लाका केइ उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाअन यस प्रकार छन्; भेडामारा पाइलट उच्च विद्यालय, जुनियादह माध्यमिक विद्यालय (सन् १८७२), बाहादुरपुर माध्यमिक विद्यालय, भेडामारा नमुुनम प्राथमिक विद्यालय (सन् १८६९) आदि।




#Article 490: मिन (टेलर स्विफ्टको गीत) (516 words)


यै गीतको अाधिकारिक सङ्गीत श्रव्य दृश्य डिक्लेन ह्वाइटब्लुम द्वारा निर्देशित गरियाः थ्यो जैले स्विफ्टसङ्ङ दृश्यको अवधारणा विकास गर्‍या थ्यो। यै गीतले विश्लेषकअन द्वारा मिश्रित समीक्षा प्राप्त गर्‍या थ्यो। यै गीत लाइ स्विफ्टले पैल्लो फेर ३ अप्रिल २०११ का दिन ४६अौँ वार्षिक एकेडेमी अफ कन्ट्रि म्युजिक पुरस्कार कार्यक्रममी प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्। ५४अौँ ग्र्यामी पुरस्कारको समारोहमी यै सङ्गीतले उत्कृष्ट कन्ट्रि सङ्गीत रे उत्कृष्ट कन्ट्रि एकल प्रस्तुति विधामी ग्र्यामी पुरस्कार हासिल गर्‍या थ्यो। अमेरिकी पत्रिका रोलिङ स्टेनले यै सङ्गीत लाइ १०० उत्कृष्ट सङ्गीतको सूचीमी २४अौँ स्थान दियाः थ्यो जै कारण यै गीत सन् २०१० को दशकको तेस्रो उत्कृष्ट गीतअन मध्ये यक गीत बन्न सफल भयाः थ्यो।

सन् २०१० अक्टोबर १९ का दिन यै गीत लाइ स्विफ्टको तेस्रो साङ्गीतिक सङ्गालो स्पिक नाउको तेस्रो एकलको रुपमी आइट्युन्स स्टोरमीलसार्वजनिक गरियाः थियो। सार्वजनिक गरे लगत्तै यै गीतका १६३,००० प्रतिलिटरअन बिक्री भयाः थ्यो जै कारण कारण यै अमेरिकी हट डिजिटल सङको तालिकामी शीर्ष दुई स्थानमी पर्दापण गर्‍या थ्यो। अमेरिकी बिलबोर्ड हट १००को तालिकामी लै यै गीत ३० अक्टोबर २०१० का दिन तालिकामी प्रवेश गर्‍या थ्यो। यै गीत बिलबोर्ड हट १०० को शीर्ष ११ मी आउन सफल भयाः थ्यो। स्पिक नाउ एल्बम सार्वजनिक हुनु भन्दा अघा सार्वजनिक गरियाः गीतअन खरिद गरेका ग्राहकले त्यै लाइ फिर्ता गरि एल्बम खरिद गरेका कारण यै गीत त्यस पछिका हप्ताअनमी अोरालो लागेको थ्यो। ६ नोभेम्बर २०१० मी यै गीतले हट कन्ट्रि सङको आधिकारिक चार्टमी ५५अौँ स्थान अ‍गट्दै चार्टमी पर्दापण गर्‍या थ्यो। स्पिक नाउ एल्बमको आधिकारिक एकलको रुपमी सार्वजनिक भए पछा यै गीत पुन हट १०० चार्टमी ९० अौँ स्थान रे हट कन्ट्रि सङ्गीतको १७अौँ स्थानमी फर्किया थ्यो। १४ मे २०११ मी स्विफ्टले यक कीर्तिमान बनाएकी थिइन् जाँ उनको गीत १२ अौँ स्थान बठेइ ९अौँ स्थानमी आयाः थ्यो। 

यै गीत जुन मैनाका ३ हप्ता सम्म दोस्रो स्थानमी रह्यो भणे तात्कालिक समयमी ब्लेक सेल्टनको हनि बी नामक गीत शीर्ष स्थानमी रयाः थ्यो। सन् २०११ जुलाई २८ माइ यै गीत एयरचेक कन्ट्रि एकल तालिकामी शीर्ष स्थानमी पर्न सफल भयाः थ्यो। १४ अगष्ट २०११ का दिन यै गीतका दश लाख प्रतिलिपीअन बिक्री भयाः थ्यो भणे यै अघा स्विफ्टका १३ गीतअनका लै दश लाख भन्दा बढी प्रतिलिपीअन बिक्री भयाः थ्याः। सन् २०११ को वर्ष समाप्ति तालिकामी यै गीत बिलबोर्ड हट १०० को २४अौँ स्थानमी थ्यो। यै गीतले अमेरिकी रेकर्ड सङ्घ द्वारा तीन प्लाटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्‍या थ्यो। सन् २०१९ जुलाईका अनुसार यै गीतका २५ लाख प्रतिलिपीअन बिक्री भयाः छन्। 

आधिकारिक एकल सङ्गीतको रुपमी सार्वजनिक हुनु भन्दा अघा यै गीत थुप्रै अन्तर्राष्ट्रिय साङ्गीतिक तालिकाअनमी अटायाः थ्यो। क्यानडामी यै गीत शीर्ष १० मी पर्न सफल भयाः थ्यो। ७ नोभेम्बर २०१० मी यै गीत अस्ट्रेलियाली एरिया चार्टमी शीर्ष ४५ मी पर्न सफल भयाः थ्यो।

टेलर स्विफ्टले यै गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति २०११ अप्रिल ३ का दिन ३६अौँ वार्सिक एकेडेमी अफ कन्ट्रि म्युजिक पुरस्कार कार्यक्रममी दिएकी थिइन्। सन् २०११ मे मैनामी स्विफ्टले यै गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति द एलेन डिजेनेरेस सोमी लै दिएकी थिइन्। १२ फेब्रुअरी २०१२ का दिन स्विफ्टले यै गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति ५३अौँ ग्र्यामी पुरस्कारको समारोह कार्यक्रममी लै दिएकी थिइन्। स्विफ्टले यै गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति स्पिक नाउ विश्व भ्रमणमी लै दिएकी थिइन् भणे उनले १९८९ विश्व भ्रमणका बेलामी लै थुप्रै सहरअनमी यै गीत गाएकी थिइन्। रेपुटेसन विश्व भ्रमणमी आयरल्याण्डको डब्लिनमी लै स्विफ्टले यै गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।




#Article 491: बिग मेसिन रेकर्डस् (315 words)


बिग मिसिन रेकर्डस् यक स्वतन्त्र अमेरिकी रेकर्ड लेबल हो जुन विशेष गरि पप कलाकारअन खिलाइ स्थापना गरियाः थ्यो। बिग मिसिन न्यासभिल, टेनेसी माइ आधारित छ। यै लेबल सेप्टेम्बर २००५ मा सुरुमी ड्रिमअोर्कस् रेकर्डस् नाँउले स्थापित भयाः थ्यो जसका संथापक स्कट ब्रोचेट थ्याः। रेकर्ड लेबलको स्थापना पछा ब्रोचेटले रे कन्ट्रि गायक टोबी केथसङ्ङ साझेदारी गर्दै लेबलको उत्थान गर्‍या थ्याः। कम्पनीले ऐल प्रकाशन, व्यवस्थापन रे व्यापारिक सम्बन्धमी ध्यान केन्द्रित गर्दछ रे छापको निरीक्षण गर्दछ, जस्तै भ्लोरी सङ्गीत लै बिग मेसिनको लेबल ग्रुपको यक भाग हो।

नोभेम्बर २००७ माइ बिग मिसिन रेकर्ड्सले भ्लोरी सङ्गीत कम्पनीको नाउँमी यक सहायक कम्पनीको स्थापना गर्‍या थ्यो। यै रेकर्डस् ऐल जिम्मी वेन (जसले पहिले बिग मेसिनमी हस्ताक्षर गर्‍या थ्याः), जोर्ल्स, द म्याभरिक्स, थमस रेहट र जस्टिन मोरे अादि कलाकारअन रयाः छन्। 

नोभेम्बर २००८ को समाप्तिसङ्ङै भ्लोरी सङ्गीतले अाफुन१ उत्पादनको बिक्री, उत्थान रे रेकर्डस्को प्रचार खिलाइ मिदास रेकर्डस्सङ्ङ साझेदारी पत्रमी हस्ताक्षर गर्‍या थ्यो जसमी दुई क्यानडेली गायक एडम जर्गोरी रे एमरसन ड्राइभ लै सामेल थ्याः। पछा सन् २००८ नोभेम्बरमा रेबी म्याकइन्ट्रिले लै भ्लोरी सङ्गीतमी अावद्ध भएकी थिइन्। म्याकइन्ट्रिले पैल्लो एकल २००९ खिलाइ अनुसूचित गरिकी थिइन् भणे उनको नौल स्टुडियो एल्बम एकै वर्षको ग्रीष्म खिलाइ तय गरियाः थ्यो।

जुन २००९ मी यूनिभर्सल रिपब्लिक रिकार्ड्सङ्ङ साझेदारी गर्दै बिग मिसिन रेकर्डस्ले यक नौलो रेकर्डस् लेबल रिपब्लिकन न्यासभिलको स्थापना गर्‍या थ्यो।  अगस्ट २०१६ मी बिग मिसिन रेकर्डस् लेबलको पूर्ण स्वामित्व फिर्ता गरे पछा रिपब्लिकन न्यासभिल लाइ बिएमएलजी रेकर्डिङको रूपमी पुनःस्थापित गरियाः थ्यो।

मार्च २०१४ मी बिग मिसिनले डट रेकर्ड्स को पुनरुत्थानको घोषणा गरे रे सन् २०१५ को फेब्रुअरीमी बिग मेसिन रेकर्डस्ले रिपब्लिक रेकर्डस्सङ्ङ साझेदारी गर्‍या थ्यो। डट रेकर्डस्मी अावद्ध धेरै कलाकारअन बिग मेसिनको स्वामित्वमी रयाः अन्य रेकर्डस् लेबलमी गए पछा सन् २०१७ डट रेकर्डस् मी बन्द गरियाः थ्यो।

सन् २०१४ मी बिग मेसिन रेकर्डस्ले कुमुलस मिडियासङ्ङ साझेदारी गर्दै नाश आइकन म्युजिकको स्थापना गर्‍या थ्यो। २१ अक्टोबर २०१४ मी रेकर्डस्ले म्याकइन्ट्रि नाश आइकन म्युजिकमी हस्ताक्षर गर्ने पैल्लो कलाकार बनेकी थिइन्। नाश आइकन रेकर्डस् पछा बिग मेसिनमा सामेल भयाः थ्यो।




#Article 492: रिपब्लिक रेकर्डस् (251 words)


रिपब्लिक रेकर्डस् यक अमेरिकी रेकर्ड लेबल हो जुन भुनिभर्सल म्युजिक ग्रुप (युएमजी) को स्वामित्वमी रयाः छ। यै रेकर्ड लेबल लाइ सन् १९९५ माइ एभ्री लिपमेन रे मोन्टे लिपमेन द्वरा यक स्वतन्त्र लेबलको रूपमी स्थापित गर्‍या थ्याः भणे सन् २००० मी युएमजी द्वारा अधिग्रहण गरियाः थ्यो। रिपब्लिक रेकर्डस्को रुपमी नाउँ युनिभर्सल मोटाउन रेकर्डस् राखियाः थ्यो भणे पछा सन् २००६ मी युनिभर्सल रिपब्लिक रेकर्डस्मी नाउँ सारिया थ्यो तर पछा सन् २०१२ यै लाइ पुन रिपब्लिक रेकर्डस्मी नाउँ गठन गरियाः थ्यो। 

ऐल यै रेकर्डस्मी टेलर स्विफ्ट, निकी मिनाज, अरिएना ग्रान्डे, लियाम पेन, लिल वेन, ब्ल्याक सबाथ, एन्डि ब्ल्याक, ड्रेक, जेसी जे, लोर्ड, पोस्ट मेलोन अादि कलाकारअनले हस्ताक्षर गर्‍या छन्। यै रेकर्डस्को साहेक रेकर्ड कम्पनी रिपब्लिक न्यासभिल रेकर्डस् रयाः छ जै मी फ्लोरिडा जर्जिया लाइन, द ब्यान्ड पेरी रे इलाइ योङ ब्यान्ड जस्ता सङ्गीतकारअन कार्यरत छन्।

लिपमेन दाजुभाइका अनुसार उनअनले अाफुनो भान्सा काठा माइ हुँदा खेरी रिपब्लिक रेकर्डको स्थापना अर्ने निर्णय गर्‍या थ्याः। 

युनिभर्सल म्युजिक ग्रुपले सन् १९९९ मी लिपमेन दाजुभाइ द्वरा निर्माण गरियाः रिपब्लिक रेकर्डस्को पुर्णतया साहयक रेकर्डस् कम्पनीको रुपमी अार्जित गर्‍या थ्यो जसमी मोन्टे लिपमेन लाइ अध्यक्ष बनाइयाः भणे एभरी लिपमेनले प्रमुख कार्यकारी अधिक्रितको रुपमी काम गर्‍या थ्याः। उनअनले डगग मोरिस (युनिभर्सल म्युजिक ग्रुपका अध्यक्ष) रे मेल लुइन्टर लाइ सुचना गर्‍या थ्याः।

सन् २०११ को ग्रीष्मको समयमी युनिभर्सल मो टाउन रेकर्डस् बठेइ युनिभर्सल रिपब्लिक ग्रुप रे मो टाउन रेकर्डस् छुट्टिया थ्याः जै कारण युनिभर्सल मो टाउन रेकर्ड हराएको थ्यो भणे युनिभर्सल मो टाउनका कलाकारअन युनिभर्सल रे मोटाउन रेकर्डस् माइ सर्‍या थ्यो। सन् २०१२ मी युनिभर्सल रेकर्डस्ले आफुनो वास्तविक नाउँ रिपब्लिक रेकर्डस् राख्या थ्यो। 




#Article 493: मौलाकालिका मन्दिर (374 words)


मौलाकालिका मन्दिर यक प्रसिद्धि माता कालिको हिन्दु मन्दिर हो जुन नेपाला नवलपरासी जिल्लाको गैंडाकोटमी अवस्थित छ। यै मन्दिर १ हजार ८ सय ८२ खुड्किला चढेर पुग्न सकिन्छ।

यै मन्दिर नवलपरासी जिल्ला, गैंडाकोट नगरपालिका अन्तर्गत, पूर्व पश्चिम महेन्द्र राजमार्गको नारायणी–पुल बठेइ उत्तर तर्फ करिब ४ किलोमिटर टाडा समुद्र सतह बठेइ ५६१ मिटरको उचाई पहाडी बनको धुरीमी मौलाकालिका भगवतीको मन्दिर अवस्थित रयाः छ।

ऐतिहासिक रूपमी यो भनियाः छ कि १६ औं शताब्दीमी पाल्पा राजाले देवी कलिकाको नाउँमी प्रतीक को प्रतीकात्मक प्रस्तुति स्थल सिर्जना गरे पछन पर्वत (मौला पहाड) को नाउँ राखियाः थ्यो। यै मानिन्छ, हिन्दू पौराणिक कथाअनुसार देवी काली वा कलिका माई लाइ ऊर्जा, शक्ति रे नौलो शुरुवात को प्रतीक माणिन्छ। मन्दिर लाइ स्थानीय स्थार बठेइ धेरै फेर पुनःस्थापित गरियाः छ । थप आगन्तुकअन समायोजन अर्न आधार क्षेत्र विस्तार गरियाः छ । मन्दिर व्यवस्थापन समितिले हालै जनावरअनको बलिदान माइ रोक लगाइयाः छ।

मौलाकालिका मन्दिर लोकप्रिय हुनु भन्दा अघा  गैंडाकोटका स्थानीय मान्सुअनले मौलाकालिका मन्दिरको धेरै दशक देखिनै पुजा गर्दै आयाः थ्याः। ऐल अवस्थित मन्दिर १९९० को दशक माइ मात्र बन्या थ्यो।

मौलाकलिका मन्दिरमी हरेक वर्ष नेपाल रे छिमेकी मुलुक बठेइ हजारौं धार्मिक अास्था राख्ने मान्सुअन पुजा गर्न अाउने गर्‍या छन्।

नेपालका पूर्व राष्ट्रपति रामवरण यादव, पूर्व राजा / राजकुमार रे नेपालका वित्त मन्त्री रामशरण महत सहित उच्च श्रेणीका सरकारी अधिकारीअनले मन्दिर भ्रमण गर्‍या छन्। भारतका विश्व प्रसिद्ध योग गुरु बाबा राम देबले लै मन्दिरको २०११ मी भ्रमण गरिसक्या छन् । नेपाला पैल्ल१ महिला राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी २० अप्रिल २०१६ मी मन्दिरको भ्रमण गर्नुभयो रे मन्दिरअनको आवासीय सुविधाको उद्घाटन गर्नु भयाः थ्यो।

गैंडाकोट, नारायणगढ, भरतपुर रे चितवन नजिकैका नियमित पर्यटकअन यै स्थानमी चिसो बतास को महसुस, जङ्गलको विस्तृत मनोरम दृश्यअनको अवलोकन गर्न याँ आउने गर्दछन्। सहासिक रे रोमाञ्चक यात्राको अनुभव गर्न धर्मावलम्बीअन २००० मिटर लामो सिढि चढेर पर्यटकअन मन्दिरमी पुगेर पुजा अर्चन गर्दछन्।

नेपाल टेलिकमले मौलाकालिका मन्दिरमी तार रहित ट्रान्सीवर टावर स्थापना गर्‍या छ। तमी जीएसएम, सीडीएमए फोन कल रे ३ जी कनेक्टिविटीको आनन्द लिन सक्छौ। रोमिङ सुबिधाको लै प्रयोग गर्न सकिन्छ।

यक स्वचालित हाइड्रोलिक दबाव लगातार मन्दिरसम्म पानी पम्प गर्दछ। उपकरण उत्तरी ढलानमी ५०० मिटर तल सुचारु गरियाः छ। पानी आपूर्ति निरन्तर रूपमी भैरयाः छ।

याँ पोल आधारित विद्युतीय प्रणाली जडान गरियाः छ।

मौलाकालीका मन्दिरको उकालो मी भयाः कारण मुख्य मन्दिरमा पुग्न कुनै लै यातायातको सुविधा छैन रे मन्दिर पुग्न सबै धर्मावलम्बीअनले पौदल यात्रा गर्नु पड्ड्या हुन्छ।




#Article 494: स्पिक नाउ (टेलर स्विफ्टको एल्बम) (827 words)


स्पिक नाउ अमेरिकी गायिका तथा गीतकार टेलर स्विफ्टको तेस्रो स्टुडियो एल्बम हो जुन बिग मेसिन रेकर्डस् द्वारा २५ अक्टोबर २०१० का दिन सार्वजनिक गरियाः थ्यो। यै एल्बम खिलाइ रेकर्डिङ सन् २००९ बठेइ सन् २०१० सम्म संयुक्त राज्यका विभिन्न रेकर्डिङ स्टुडियोअनमी भयाः थ्यो। यै एल्बमका सम्पूर्ण गीतअन स्विफ्टले लेखेकी हुन्।  

स्पिक नाउले सामान्य रूपमी सङ्गीत विश्लेषकअनद्वारा  सकारात्मक समीक्षा प्राप्त गर्‍यो जैले स्विफ्टको गीत लेखन रे क्षमताको प्रशंसा गर्‍या थ्यो। यै एल्बमले उत्कृष्ट कन्ट्रि एल्बमको विधामी ग्र्यामी पुरस्कारमी नामाङ्कित भयाः थ्यो भणे यै अधि स्विफ्टको फियरलेस एल्बम लै ग्र्यामी पुरस्कार खिलाइ नामाङ्कनमा पर्‍या थ्यो। थुप्रै सङ्गीत आलोचक रे प्रकाशनअनले स्पिक नाउ लाइ तिनीअनको वर्ष-अन्त सूचीमी समावेश गर्‍या थ्याः। यै एल्बमका ६ गीतअन सार्वजनिक भयाः थ्यो जसले अमेरिकी रेकर्ड उद्योग सङ्घ मार्फत प्लेटिनम अथवा बहु प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्राप्त गर्‍या थ्याः। स्विफ्टले १२३ मिलियन अमेरिकी डलर कमाई गर्दै स्पिक नाउ वर्ल्ड विश्व भ्रमणका साथ एल्बमको प्रचार गर्‍या थ्या।

स्पिक नाउले अमेरिकी बिलबोर्ड २०० एल्बम तालिकाको शीर्ष स्थानमी पर्दापण गर्‍या थ्या जुन बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको शीर्ष स्थानमी आउने स्विफ्टको दोस्रो एल्बम थ्याो। स्पिक नाउ एल्बम सार्वजनिक भए पछाको पैल्लो हप्तामी यसका १,०४,७०,०० प्रतिलिपीअन बिक्री भयाः थ्या जुन यक महिला कलाकारको सर्वाधिक बिक्री हुने एल्बमको पाँचौँ स्थानमी, तेस्रो सर्वाधिक बिक्री हुने कन्ट्रि सङ्गीत एल्बम (त्यस पछा सन् २०१२ मी स्विफ्टको रेड नामक साङ्गीतिक सङ्गालो सर्वाधिक बिक्री हुँदै कीर्तिमान राख्या थ्याः)। 

यक महिला देश कलाकार द्वारा यक एल्बम को लागि एल्बमले यक हप्तामी सर्वाधिक बिक्रीको दावी खिलाइ सङ्गीतमी कीर्तिमान बनाएको थ्यो। सन् २०१७ सम्म स्पिक नाउ एल्बम अमेरिकामी सार्वजनिक भयाः पैल्लो हप्तामै दश लाख प्रतिलिपी बिक्री गर्ने एल्बमको सूचीमी १६अौँ स्थानमी पर्न सफल भयाः थ्यो भणे अन्तर्राष्ट्रिय रूपमी यै एल्बम अष्ट्रेलिया, क्यानडा रे बेलायतमी शीर्ष दशमी पर्न सफल भयाः थ्यो। सन् २०१९ जुलाई सम्म यै एल्बम लाइ अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घले छैटौँ प्लेटिनम प्रमाणपत्र प्रदान गर्‍या छ भणे यै एल्बमका अमेरिकामी ४.६८ मिलियन रे विश्वव्यापी रुपमी ६ मिलियन प्रतिलिपीअन बिक्री भयाः थ्याः। यै एल्बम सर्वाधिक प्रतिलिपी बिक्री गराउन सफल भयाः एल्बमको शीर्ष दशमी अवस्थित छ। सन् २०१२ मी यै एल्बम अमेरिकी पत्रिका रोलिङ स्टोनको महिला कलाकारको उत्कृष्ट एल्बमको रुपमी ४५अौँ स्थानमी पर्न सफल भयाः थ्यो।

स्विफ्टले सन् २००८ मी उनरो दोस्रो साङ्गीतिक सङ्गालो सार्वजनिक गरेकी थिइन्। यै एल्बमले बिलबोर्ड २०० एल्बम चार्टको शीर्ष स्थान अोगट्न सफल भयाः थ्यो भणे ११ हप्ता सम्म यै एल्बम शीर्ष स्थानमी रयाः थ्यो। सन् २००९ मी यै एल्बमका सर्वाधिक प्रतिलिपी बिक्री भयाः थ्याः भणे यसले अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ द्वारा छैटौँ प्लेटिनम प्रमाणपत्र समेत प्राप्त गर्‍या थ्यो। फियसलेस एल्बमका सब्बै गीतअन बिलबोर्ड हट १०० को शीर्ष ५० मी समावेश थ्याः जै कारण यै एल्बमका अधिकांश गीतअन शीर्ष ५० मी पर्न सफल भएकोमा यसले कीर्तिमान बनाएको थ्यो। फियरलेस एल्बमका पाँच गीतअन सार्वजनिक भयाः थ्या। फियरलेस एल्बमको पैल्लो एकल गीतको रूपमी लभ स्टोरी सार्वजनिक भया थ्यो जुन अष्ट्रेलियाको एरिया साङ्गीतिक तालिकामी शीर्ष स्थानमी आउन सफल भयाः थ्यो भणे यसले अष्ट्रेलियाली रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ द्वारा तेस्रो प्लेटिनम प्रमाणप्रत्र प्राप्त गर्‍या थ्यो। फियरलेसको तेस्रो एकल गीतको रुपमी यु बिलङ विथ मी गीत सार्वजनिक भयाः थ्यो जुन बिलबोर्ड हट १०० चार्टको दोस्रो स्थानमी पर्न सफल भयाः थ्यो भणे यै गीतले लै अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ द्वारा प्रमाणपत्र प्राप्त गर्‍या थ्यो। फियरलेस एल्बमको पाँचौँ एकल गीतको रूपमी फियरलेस शीर्षक भयाः गीत सार्वजनिक भयाः थ्यो। अमेरिकी रेकर्डिङ उद्योग सङ्घ द्वारा गोल्ड प्रमाणपत्र प्राप्त गर्‍या थ्यो। स्विफ्टले सन् २००९ मा बिलबोर्ड सङ्गीत पुरस्कारमा वर्षको उत्कृष्ट कलाकारको विधामा पुरस्कार जितेकी थिइन्।

स्विफ्टले यस एल्बम सार्वजनिक हुन भन्दा दुई वर्ष अघि देखि यसका लागि काम गरेकी थिइन्। स्विफ्ट यस एल्बमाा समावेश गरिएका सबै गीतहरू उप लेखकको सहयोगमा लेखेका थिए। जुलाई २०, २०१० मा एक प्रत्यक्ष जाल स्थलमा बोल्दै, उनले भनिन्, मैले वास्तवमा यस रेकर्डका लागि सबै गीतहरू लेखेको थिएँ। यस एल्बमको रेकर्डिङ अमेरिकाका विभिन्न सहरहरूको रेकर्डिङ स्टुडियोमा भएको थियो जसमा एमिल्याण्ड स्टुडियो, ब्ल्याकबर्ड स्टुडियो र हलिउडमा रहेको क्यापिटल स्टुडियो, न्यासभिलमा रहेको पेन इन द आर्ट स्टुडियो, टेनेसीमा रहेको स्टारस्टक स्टुडियो समावेश छन् भने केही गीतहरू प्रत्यक्ष पनि कैद गरिएको थियो। बिग मेसिन रेकर्डसका अध्यक्ष स्कट बोरोसेटका अनुसार यस एल्बमको वास्तविक नाम इञ्चेण्टर थियो भने पछि यस एल्बमको नाम स्पिक नाउ राखिएको थियो।

यै एल्बमको पैल्लो एकलको रूपमी माइन सार्वजनिक भया थ्यो जुन स्विफ्टको प्रेम जीवनमी आधारित छ। सङ्गीत विश्लेषकअनले यै गीतको प्रशंसा गरे यद्यपि कयी-कयीले यस लाइ सूत्र रे यस लाइ उनको अघिल्लो कामको सम्झना गराउँदछन्। स्विफ्टले स्पार्कस् फ्लाई नामक गीत उन सोह्र वर्षको हुँदा लेखेकी थिइन् जुन यै एल्बममी समावेश गरियाः छ भणे यै गीत सन् २००७ मी स्विफ्टले यक साङ्गीतिक कार्यक्रमी प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्। यै गीत लाइ थुप्रैपटक संसोधन गरियो रे तात्कालिक समयमी यै गीत लाइ कैद गरिँदा बेञ्जो बजाइयाः थ्यो जुन पछा हटाइयो। 

ब्याक टु डिसेम्बर गीत लै स्पिक नाउ खिलाइ रेकर्ड गराइयाः थ्यो। एल्बमको पाँचौँ एकलको रूपमी यै गीत ३१ अगस्ट २०१५ मी बिग मेसिन रेकर्डस् र रिपब्लिक रेकर्डस् द्वारा रेडियोमी सार्वजनिक गरियाः थ्यो। स्विफ्टका अनुसार, ब्याक टु डिसेम्बर पैल्लो गीत हो जस माइ उनले गीत मार्फत कसैसङ्ङ माफी मागेकी थिइन्। ब्याक टु डिसेम्बर डिसेम्बर यक कण्ट्रि पप सङ्गीत माणिन्छ रे यै गीतका शब्दअनले यक पूर्व प्रेमीसङ्ङ सम्बन्ध विच्छेद खिलाइ क्षमा माग्याः छ। यै एल्बमकै नाउँमी रयाः गीत यै एल्बमको पाँचौँ एकलको रूपमी सार्वजनिक गरियाः थ्यो। उत्साहित कन्ट्री-पप गीत ध्वनिक गितारमी निर्भर गर्दछ।




#Article 495: उषा पौडेल (402 words)


उषा पौडेल (१८ जुलाई, जनकपुरमा जन्मिएकी) यक नेपाली नर्तक रे चलचित्र अभिनेत्री हुन्। उषा नेपाली चलचित्र उद्योगमा चलचित्र कर्मबाट यक अभिनेत्रीको रूप माइ प्रदापण गरेकी थिइन्। उनरो दोस्रो चलचित्र मुना मदन सन् १९९९ माइ लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाद्वारा लिखित मुनामदन नामक यम लोकप्रिय पुस्तकको आधार माइ बनाइया थ्यो।

उषा पौडेलले २४ नोभेम्बर २०१६ माइ भर्जीनिया, अमेरिकामा आयोजित एक समारोह माइ नेपाली अभिनेता सुधन्सु जोशी सित ब्या: अरेकी थिइन्।

रूकमिनी कुमारी पौडेल (उषा) नेपालकी यक उच्च प्रसिद्ध अभिनेत्री हुन्। कर्म, मुना मदन, गोधुली, तिम्रो माया, प्यारी बहिनी, गङ्गा, जेठो कान्छो, राम लक्ष्मण, बाज, क्रोध, माया नगर, ज्वालामुखी लगायतका ४० भन्दा बढी नेपाली चलचित्रअन माइ उनले काम गरिसकेकी छिन्। उनले ८ दूर्दशन कार्यक्रम, ३६ सङ्गीत श्रव्य दृश्य रे यक दर्जन भन्दा बढी दूर्दशन विज्ञापन माइ आफ्नो प्रतिभा देखाइसकेकी छिन्। उनले सन् २००३ माइ उनले गरेका उत्कृष्ट अभिनयका कारण उनलाई उत्कृष्ट अभिनेत्री पुरस्कार प्रदान गरिया: थ्यो। उनको यक चलचित्र मुना मदन सन् २००४ ओस्कर माइ नेपालको प्रतिनिधित्व अरेको थ्यो। उनले संसारभर यात्रा गर्दै आफ्नो नृत्य प्रस्तुत गरिसककी छिन् जसले गर्दा उनले सप्पैतिरबाट निकै प्रशंसा बटुल्न लै सफल भएकी थिइन्। उनको प्रतिभालाई मान्यता दिँदै  नेपालका पूर्व राष्ट्रपति डा राम बरण यादवले उनलाई सम्मानित गरेका थिए।

उनको चलचित्र क्षेत्रतर्फको रूचि अझै बढ्दो क्रम माइ थ्यो जसका कारण, उनले हिन्दी सिक्न र हिन्दी चलचित्रमा काम गर्ने उदेश्यले मुम्बई गएकी थिइन्। शुरुवाती चरणअन माइ उनले केही दिन हिन्दी भाषा सिक्न लगाइन् र त्यसपछि उनी त्यसमा अब्बल भइन्। केही अडिसन पश्चात् उनको बलिउड यात्रा शुरुवात भएको थियो। उनले त्यसपछि दूर्दशन कार्यक्रमहरू जस्तै:तुझ सङ प्रित लगै सज्ना, जय जय बजरङ्ग बली, अदालत, चिन्टु छिन्की अर एक बढी सि लभ स्टोरीमा आफ्नो उपस्थिति बनाइन्। विभिन्न ब्राण्ड रे दूर्दशन विज्ञापनअन माइ उनलाई उतारिया: थ्यो। 

मुम्बई पुगे पछि, अभिनेत्री कुनै लै औपचारिक कार्यक्रमअन माइ देखा परेकी थिइनन्। तथापि, उनले हालै संयुक्त राज्य अमेरिकामा आफ्नो प्रस्तुति दिएकी थिइन्। नयाँ वर्ष -२०१५ को अवसरमा विभिन्न नेपाली संस्थाहरूले सान फ्रान्सिस्कोमा आयोजित एक कार्यक्रममा उनले नृत्य प्रस्तुत गरेकी थिइन्।

स्थानीय नेपाली संस्थाअनका प्रतिनिधिअनले जानकारी दिए अनुसार अभिनेत्रीले तीन महिना संयुक्त राज्य अमेरिकामै बिताएकी छिन् र उनी त्यहीँ बस्न इच्छुक छिन्।

उषा पौडेलले अभिनय गरेका केयि चलचित्रअन

उषा पौडेलको जन्म १९८३ जुलाई १८ माइ धनुषा जिल्लाको जनकपुरमा भया थ्यो। उनरो पिताको नाउँ कोमल प्रसाद पौडेल हो भणे आमाको नाउँ मिटु पौडेल हो। उनी परिवारकि माइली छोरी हुन्। उनका यक दिदी र एक भाइ छन्। उनले पाँच कक्षा सम्मको पढाई इश्वरी निम्नमाध्यमिक विद्यालयमा गरेकी थिइन्। महेन्द्र भृकुटी विद्यालय रे कान्ति इश्वरी कन्या विद्यालय काठमाण्डौबठे अध्ययनरत रही प्रवेशिका सम्मको पढाइ पुरा गरेकी थिइन्।




#Article 496: २२ (टेलर स्विफ्टको गीत) (450 words)


यै गीत अमेरिकी बिलबोर्ड हट १००को शीर्ष २० मा समावेश भयाः थ्यो ज‌ कारण रेड साङ्गीतिक सङ्गालोको यै गीत शीर्ष २० मी पड्ड्या छैटौँ गीत बन्न सफल भयाः थ्यो।

सन् २०१० माइ स्विफ्टको स्पिक नाउ नामक तेस्रो साङ्गीतिक सङ्गालो सार्वजनिक भयाः थ्यो जसमी समावेश सब्बै गीतअन स्विफ्ट एक्लैले लेखेकी थिइन् तर रेड खिलाइ स्विफ्टले विभिन्न गीतकार तथा सङ्गीतकारअनसङ्ङ सहकार्य गर्ने निर्णय गरेकी थिइन् जसका कारण स्विफ्टले उनको साङ्गीतिक सङ्गालोमी काम गर्न खिलाइ दुई गीतकार रे सङ्गीतकार म्याक्स मार्टिन रे सेलब्याक लाइ बोलाएकी थिइन्। बिलबोर्ड पत्रिकासङ्ङको यक अन्तर्वार्तामा उनले भनेनि, मेरो खिलाइ २२ वर्षको उमेर मेरो जीवनको सब है मनपर्दो वर्ष भयाः छ। 

यै गीतले आधिकारिक रूपमी अमेरिकी समकालीन हिट रेडियो लाइ प्रभाव पार्ने निश्चित भयाः थ्यो। यक विशेष सीमित संस्करण व्यक्तिगत रूपमी गन्ती गरियाः सीडी एकल १३ मार्च २०१३ मी स्विफ्टको आधिकारिक स्टोरमी विशेष रूपमी सार्वजनिक गरियाः थ्यो भणे सोही दिन यै गीतको साङ्गीतिक श्रव्य दृश्य लै सार्वजनिक गरियाः थ्यो।

२२ यक पप गीत हो जुन ३ मिनेट ५२ सेकेण्ड लामो छ। यै गीत स्विफ्टले म्याक्स मार्टिन रे सेलब्याकको साथमी लेखेकी थिइन् जसले त्यस पछा वि अार नेभर एभर गेटिङ ब्याक टुगेदर रे आई न्यु यु अोर ट्रबल नामक दुई बहुचर्चित गीत लेखेका थ्याः। यस गीतको आनन्द र २२ बर्षको भएको खुशीको वर्णन गर्दछ।

स्विफ्टले पैल्लो फेर सन् २०१२ अगष्ट १३ का दिन यै गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्। स्विफ्टले सन् २०१३ फेब्रुअरी २२ का दिन फ्रान्समी कस्मिक रिफसलमी प्रत्यक्ष प्रस्तुत दिएकी थिइन् जुन अफ.टिभीले प्रत्यक्ष देखाएको थ्यो। स्विफ्टले यै गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति उनरो तेस्रो साङ्गीतिक भ्रमणका बेला सन् २०१३ मे १९ का दिन बिलबोर्ड सङ्गीत पुरस्कारको समारोहमी दिएकी थिइन्। यै गीत लाइ स्विफ्टले उनरो छैटौँ एल्बम रेपुटेसनको विश्व भ्रमणका बेला सिकागो, इलिनोइ, म्यासाच्युसेन रे अष्ट्रेलियाको सिड्नीमी लै प्रत्यक्ष प्रस्तुत दिएकी थिइन्।

रेड साङ्गीतिक सङ्गालोका अन्य गीतअन जस्तै यै गीतको सार्वजनिक पछा थुप्रै फेर डिजिटल बिक्रीको कारण विभिन्न देशअनमी सङ्गीत तालिकामी यै गीत पर्न सफल भयाः थ्यो। २२ गीत संयुक्त राज्य बिलबोर्ड हट १००को सङ्गीत तालिकामी ४४अौँ स्थानमी तालिका पर्दापण गर्‍या थ्यो रे यै गीत बिलबोर्ड हट डिजिटल सङको तालिकामी शीर्ष ७ मी पर्न सफल भया थ्यो भणे तात्कालिक समयमी यै गीतका १०८००० प्रतिलिपीअन बिक्री भयाः थ्याः। सन् २०१३ जनवरी १२ का दिन यो गीतले पछा हट १०० को तालिकामी ८४अौँ स्थान आउँदै पुन तालिकामी प्रवेश गर्‍या थ्यो। यै गीत लाइ पुन: एकल गीतको रूपमी सार्वजनिक गरे पछा यै गीत ६४अौँ स्थानमी पर्न सफल भया थ्यो। यै गीत क्यानडाको बिलबोर्ड क्यानडेली हट १०० मी शीर्ष २९ मी पर्न सफल भयो भणे पछा यै गीत २० अौँ स्थान सम्म उकालो चड्या थ्यो। यै गीत संयुक्त अधिराज्य सङ्गीत तालिकामी ७अौँ स्थान सम्म आयाः थ्यो। सन् २०१४ सम्म यै गीतका २० लाख प्रतिलिपीअन बिक्री भया थ्याः। सन् २०१७ नोभेम्बर सम्मको तथ्याङ्क अनुसार संयुक्त राज्य अमेरिकामी यै गीतका २३ लाख प्रतिलिपीअन बिक्री भया थ्याः।




#Article 497: प्रदीप खड्का (314 words)


प्रदीप खड्का यक नेपाली अभिनेता, मोडल रे नेपाली चलचित्र उद्योगका निर्माता हुन्, जो चलचित्र 'प्रेम गीत' पछि राम्ररी चिनिन्छन्। उनले सन् २०११ माइ अभिनेता रे निर्माताको रूप माइ चलचित्र 'इस्केप'बठे चलचित्र क्षेत्र माइ पाइला राखेका थिए।

ललितपुरको कुसुन्ती माष सन् १९९२ मार्च १० माइ जन्मिएका प्रदीप खड्काको बाल्यकाल जन्मस्थान कुसुन्तीमै बितेको थ्यो। प्रवेशिका सम्मको अध्ययनपछि प्रसिद्धि एकाडेमी माइ भरना भएका उनले त्यहाँबठे ब्यवस्थापन माइ +२ पूरा गरेका थिए। उनले बजार ब्यापार प्रवन्धन विषयमा विद्यावारिधी हासिल गरेका छन्। सिक्किम मनिपाल विश्वविद्यालयबाट मान्यता प्राप्त लर्ड बुद्ध एजुकेसन फाउण्डेसनबठे उनले विद्यावारिधी पूरा गरेका थिए। चलचित्र क्षेत्र बाहेक उनले केही समय गैरसकारी संस्था माइ समेत काम गरेका थिए।

प्रदिप खड्काको सानै उमेरदेखि चलचित्र माइ अभिरुची रहेको थ्यो। त्यसैले लै उनले आफ्नै उत्पादन गृह सुरु गरेको उनले बिभिन्न सञ्चार माध्यमअन सित अन्तरवार्ताका क्रम माइ भनेका थिए। उनले सन् २०११ मै प्रदिप मिडिया सुरु गरेका थिए। उनको पहिलो चलचित्र इस्केप पनि यही उत्पादन गृहबठे तयार भया: थ्यो। यै चलचित्र माइ रिमा विश्वकर्माले नायिकाको भूमिका माइ अभिनय गरेकी थिइन्। तर उनको यो चलचित्र सफल हुन सकेन।

सन् २०१५ माइ प्रेम गीतको समूह नयाँ अभिनेताको खोजी माइ रह्या थ्यो। प्रदिपले त्यस माइ अडिसन दिए रे छनोट लै भया थिए। उनको यो चलचित्रले बक्स अफिस माइ राम्रो व्यापार गर्‍यो र उनी लोकप्रिय बन्न पुगे। प्रेम गीतको सफलता पछा त्यसैको भाग २ को रूप माइ सोही टोलीले प्रेम गीत २ को निर्माण गरेको थ्यो। ये चलचित्र माइ लै प्रदिप खड्का नै नायकको भूमिका माइ उत्रिएका थिए। यो चलचित्र लै बक्स अफिस माइ यक ब्लकबस्टर चलचित्रको रूपमा गनिया थ्यो। सन् २०१८ माइ आएर अर्को चलचित्र लिलि बिली लै प्रदिपको निकै सफल चलचित्र बन्या थ्यो। यै माइ प्रियङ्का कार्की, जसिता गुरुङ् मुख्य भूमिका माइ रहेका थिए।

त्यसपछाको उनको चलचित्र रोजले पनि चर्चा बटुल्न सफल भया थ्यो। यै चलचित्र माइ उनले मिरुना मगरसँग अभिनय गरेका थिए। त्यसपछा उनले अभिनय गरेको चलचित्र लभ स्टेसनको बजार माइ ब्यापक चर्चा रह्या थ्यो रे चलचित्र सफल भया निर्माताको दावी रहेको थियो।




#Article 498: मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता (325 words)


मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअन, सामाजिक सञ्जाल खेल, सामाजिक सञ्जाल सेवा र बढ्दो मोबाइल अनुप्रयोगअनको सफलता दर मापन गर्ने यक तरिका हो।  सामान्यतया, मेट्रिकअन विशिष्ट मापन अवधि भरि वा अघिल्लो ३० दिनका नमुना प्रयोगकर्ताअनको सङ्ख्या गणना गरेर मापन गरिन्छ। मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताको गणना गर्नाले कम्पनीको मूल्य निर्धारण गर्न माइ मद्दत गर्दछ। यसले मासिकका आधार माइ सहभागी हुने प्रयोगकर्ताअनको सङ्ख्या पत्ता लगाउँदछ रे उक्त साइटमा पुन फर्किने प्रयोगकर्ताअनको लै जानकारी दिन्छ।

स्पष्ट रूप माइ, मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअनको पहिचान इ-डाँक वा प्रयोगकर्ता नाम द्वारा गर्न सकिन्छ। केयि कम्पनीअनका लागि, मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता लागि प्रवेश रे अन्तरक्रिया आवश्यक पर्दछ, यद्यपि कसले अन्तरक्रिया रचना गर्छ भन्ने कुरा कम्पनी अनुसार फरक पर्न सक्छ। मासिक आधार बाहेक, सक्रिय प्रयोगकर्ताअन दैनिक (दैनिक सक्रिय प्रयोगकर्ता) रे साप्ताहिक (साप्ताहिक सक्रिय प्रयोगकर्ता) रूप माइ मापन गर्न लै सकिन्छ। दैनिक सक्रिय प्रयोगकर्ता प्राय: पात्रो, खेल र डाँक जस्ता दैनिक प्रयोग हुने व्यवसायअनले प्रयोग गर्दछन्। साप्ताहिक मापन प्रायः सामाजिक सञ्जाल वा सन्देश विभागअन, मञ्च, विश्लेषण उपकरणअन र उत्पादकता अनुप्रयोगअनद्वारा प्रयोग गरिन्छ। मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता मेट्रिक, इमेल र बहीखाता /लेखा अनुप्रयोग जस्ता व्यापार-देखि-व्यापार अनुप्रयोगअनले प्रयोग गर्दछन्।

लोकप्रिय सामाजिक सञ्जाल ट्विटर माइ मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता हुनका लागि कम्ती माइ ३० वटा अरूका ट्विटर खाता माइ पछ्याएको हुनुपर्ने रे पछ्याइएको कम्ती माइ १ भागको तीन भागले सो प्रयोगकर्तालाई पछ्याउनु पर्ने नियम कायम गरेको छ। मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअनलाई यक मैना भित्रमा, ट्विटरले प्रवेश गरेको आधार माइ गणना गर्दछ।

फेसबुकले मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता हुनका लागि यक मैना भित्र माज फेसबुक माइ प्रवेश रे प्रयोग गरेको हुनुपर्ने नियम कायम गरेको छ जस माइ प्रयोग भन्नाले फेसबुक माइ अन्तरक्रिया गर्नु हो जस्तै मनपराउनु, साझेदारी गर्नु, टिप्पणी गर्नु र सन्देश आदन प्रदान गर्नु र बाह्य सूत्रहरूद्वारा अन्य वेबसाइट माइ प्रवेश गर्नु भन्ने भुजिन्छ। यदि प्रयोगकर्ताले ३०-दिनको अवधिमा कुनैपनि अन्तरक्रिया गर्दैन भने त्यो प्रयोगकर्ता निष्क्रिय मानिन्छ।

गुगल+ माइ मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता हुनका लागि प्रयोगकर्ताको गुगल खाता हुनु पर्ने रे यक महिना सम्म माइ गुगला सेवाअन प्रयोग गर्नुपर्नेछ।

मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ता मापन गर्ने प्रणाली रे मापन मेट्रिक सान्दर्भिक छ कि छैन भन्ने बारे माइ धेरै आलोचनाअन हुने गर्या छन्।




#Article 499: साईनो (चलचित्र) (492 words)


साईनो यक प्रख्यात नेपाली कथानक चलचित्र हो। यो चलचित्र सन् १९८७ माइ प्रदर्शन गरिया थ्यो भने यसका निर्देशक उगेन छोपेल हुन्। यै चलचित्र माइ डेनी डेन्जोङ्पा, भुवन केसी, तृप्ती नदाकर रे बाल कलाकार रक्षा प्रमुख भूमिका माइ रह्या छन्। यै चलचित्रको सङ्गीत रञ्जित गज्मेरले रचना गरेका थिए। यै चलचित्रको कथा डेनी डेन्जोङ्पाले लेखेका थिए रे संवाद भने तुलसी घिमिरेले रचेका थिए। यै चलचित्रको सफलता पछा सन् १९९२ माइ यसको पुन हिन्दी संस्करणमा सार्वजनिक गरिया थ्यो जस माइ उक्त चलचित्रको नाम भने बन्धु राखिया थ्यो। यसको कथाबस्तुलाई बङ्गाली चलचित्र माइ लै उतारिया छ। यसै साईनो चलचित्रको आधार माइ हिन्दी दूरदर्शन धारावाहिक अज्नवीको निर्माण गरिया थ्यो। यसको अधिकाङ्स दृश्यअन भारतको सिक्किममाइ खिचिया थ्यो रे यसका केही दृश्यअन मुम्बई माइ खिचिया थ्यो। यो चलचित्र बकस अफिस माइ हिट भया थ्यो रे यस माइ समावेश गीतअन लै लोकप्रिय छन्। 

तृप्ती (तृप्ती नदाकर) रे आकाशको (भुवन केसी) विवाह हुन्छ रे उनीअनको यक जना छोरो विनु हुन्छ। अर्को देश माइ काम गरि परिवार चलाइरहेका उनीअन आफ्नै मातृभूमि फर्किन्छन् रे उनीअन त्यहाँ खुसीका साथ बस्छन्। एक दिन, आकाश सहर घुम्न निस्केको बेला माइ उनको चलचित्रको टिकट किन्ने ठौर माइ आशा नामक एक युवतीसँग भेट हुन्छ। विस्तारै, उनीअनले अवैध सम्बन्धको शुरुवात गर्छन्। तृप्तीलाई उनको श्रीमानको दुर्घटनामा परि मृत्युु भया जानकारी दिइन्छ रे उनको पार्थीव शरिरिलाई घर ल्याउँदा तृष्ती जोड सित रोएको दृश्य देखाइया छ। तृप्ती आफ्ना छोरा विनुको हेरचाह गर्दै घर माइ बस्छिन्। यक दिन राती डेनी उनको घर आउँछन् रे यक दिनको लागि बास माग्छन् तर तृप्तीले सुरु माइ उनलाई नकार्दै नचिनेको मान्छेलाई बाँस दिन अस्वीकार गर्छिन् तर केयि बेर पछा त्यही बस्ने अनुमति दिन्छिन्। डेनीले विनुसँग बलियो (मीत)को सम्बन्ध स्थापित गर्न सफल हुन्छन्।

यक जना खराब मान्सु मदन बाबुले तृष्तीलाई गलत नजरले हेर्छन्। उनले तृष्तीलाई आफ्नो श्रीमती बनाउने इच्छा जाहेर गर्दै हात तान्न खोज्छन् तर उसलाई डेनीले रोक्छन्। यो सप्पै भएता लै मदन बाबु रोकिन्नन् रे उनले डेनी रे तृप्तीको सम्बन्धलाई लिएर सप्पै गाउँल्लायअनलाई भड्काउने प्रयास गरेका थिए र उनको उदेश्य भनेको डेनीलाई गाउँबठे धपाउनु थ्यो। डेनीले गाउँल्याअनको प्रश्नमाथी कडा उत्तर दिँदै मदन बाबु गलत सोचाइ राख्ने मान्सु भएको पुष्टि गरिदिएका थिए र त्यसलगत्तै गाउँल्याअनको मदन बाबु रे उनका नोकरअनलाई कुटपिट गरेका थिए।

यक जना बुढी महिलाले उनीअन त्यही गाउँ माइ रहे भने उनीअामाथी थुप्रै समस्यअन आई लाग्ने भन्दै दुई जनालाई विवाह गर्ने वा त्यस ठौर छोडेर अन्तै जाने सल्लाह दिन्छिन्। डेनीले तृप्तीित कुरा गरिरहेको बेला प्रहरीको टोली त्यहाँ आइपुग्छ उनले आकाशलाई मारेको भन्दै हतकडी लगाउँछ। तृप्ती आकाशको श्रीमती भएको कुरा थाहापाएपछी डेनी अचच्ममा पर्छन् रे उनले नै आकाशको हत्या गरेको कुरा स्वीकार गर्छन्। डेनीले उनकी श्रीमती आशा रे आकाशले गरेको अवैध सम्बन्धलाई लिएर उनले दुईजनाकै हत्या गरेको कुरा तृप्तीलाई बताउँछन्। उनको श्रीमतीले उनीमाथी घात गरेको कुरा बताउँदै उनले तृप्तीसित माफी माग्छन्। प्रहरीले उनलाई घतकडीले हात बान्दै गाडी माइ हालेर लाँदा विनु धेरै रून्छन् रे मितज्यु मितज्यु भन्दै कराउँछन् रे उनीअनलाई देखेर गाडी रोकिन्छ रे दुबै आमा छोरा उक्त गाडीको अगाडि जाँदा डेनीले विनुलाई अङ्गालो हाल्छन्। तृप्ती रे उनको चेला विनुले उनलाई माफ गरिदिएको कुरा बताउँछन् रे भविष्य माइ यक नयाँ साईनोका साथ बाटो हेरिरहने कुरा लै बताउँछन्।




#Article 500: पाइकगाछा उपजिल्ला (794 words)


पाइकगाछा () बङ्गलादेशा खुलना जिल्लाको यक उपजिल्ला हो। यै उपजिल्ला सिलेट विभाग अन्तर्गत पडन्छ।

पाइकगाछा उपजिल्ला बङ्गलादेशा दक्षिण पूर्व भागमी पर्छ भणे यै उपजिल्ला २२°२८' बठेइ २२°४३' उत्तर अक्षांश रे ८९°१४' बठेइ ८९°२८' पूर्वी देशान्तरणमा अवस्थित छ। पाइकगाछा उपजिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये ४११.१९ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै उपजिल्ला लाइ ताला रे डुमुरिया उपजिल्लाले उत्तर, कयरा उपजिल्लाले दक्षिण, बटियाघाटा रे दाकोप उपजिल्लाले पूर्व, ताला रे आशाशुनि उपजिल्लाले पश्चिम बठेइ घेर्‍या छ। कपोताक्ष, शिबसा, मरिचाप, हाडिया, सेङ्ग्राइल, मरा भादर गाङ आदि यै उपजिल्लाका प्रमुख नदीअन हुन्।

यै उपजिल्लाका मान्सुअन ब्रिटिस विरोधी आन्दोलन बठेइ अत्यन्त प्रभावित थ्याः। सन् १९३० माइ जनताले नुन कानूनको खुलेआम विरोध गरे, महात्मा गान्धीको आह्वान लाइ स्वीकार गर्दै आन्दोलन गर्‍या थ्याः। बृहत खुल्ना जिल्लाका काङ्ग्रेस नेताअनको नेतृत्वमी जनताले बरुलीको काटिपाडा पुग्न लामो यात्रा गरे रे कपोताक्ष नदीको पानी बठेइ नुन उत्पादन गर्न शुरू गर्‍या थ्याः। यद्यपि प्रहरीले उनरो प्रतिरोध गर्दै काङ्ग्रेस नेताअन सहित केयी स्थानीय मान्सुअन लाइ पक्राऊ गर्‍या थ्याः जसको बदलामी ब्रिटिस विरोधी आन्दोलन थप सक्रिय भयाः थ्या। बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिन बठेइ देश व्यापी रुपमी शुरू भयाः थ्यो भणे यै युद्धका बेला यै क्षेत्रमी बसोबास गर्ने उर्दु मात्रृभाषा भयाः मान्सुअनले (राजाकार) रे पाकिस्तानी सेनाले याँ रयाः बङ्गाली मातृभाषा भयाः स्थानीय मान्सुअनको सामूहिक हत्या, घरटहरामी आगजनी, महिला माथी दुर्ववहार, सामूहिक बलात्कार गरि आतङ्क मच्चायाः थ्याः। १७ सेप्टेम्बर १९७१ का दिन स्थानीय राजाकारअनले बङ्गलादेशको स्वतन्त्रताका लडिरयाः लडाकु लाइ बोयाली भन्ने स्थानमी आक्रमण गर्‍या थ्याः जाँ राजाकारको समूह पराजित भयाः थ्यो। १९ सेप्टेम्बर १९७१ का दिन यै उपजिल्लाका बाँकार भन्ने ठौर माइ राजाकार रे बङ्गलादेशी लडाकु बीच युद्ध भयाः थ्यो जाँ कामरुल इसलाम, एनायेत अाली मोडल रे शङ्कर कुमार आधिकारीको मृत्यु भयाः थ्यो। ६ डिभिजन बठेइ ९ डिसेम्बर सम्म पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशी लडाकु बीच यै उपजिल्लाको विभिन्न स्थानअनमी प्रत्यक्ष गोली हानाहान तथा युद्ध भयाः थ्यो। 

उपजिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यै उपजिल्लाको कुल जनसङ्ख्या २४८११२ रयाः छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या १२७५७९ छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या १२०५३३ रयाः छ। धर्मका अाधार माइ यै जिल्लामा इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १६२२४८ छ भणे हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ८४८९२, बौद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ८३१ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या १४१ रयाः छ। यै उपजिल्ला माइ १६२ मस्जिद, ५५ हिन्दु मन्दिर र ३ गिर्जाघरअन रयाः छन्। यै उपजिल्लाका ७६.५% जनसङ्ख्याले शुद्ध पिउने पानी खिलाइ पानी तान्ने मोटर र धारोको प्रयोग गर्दै आएका छन् भने १९.४२% ले पोखरी, १.३१% ले टुटी रे २.७७% ले अन्य माध्यम बठेइ पानीको प्रयोग गर्दै आयाः छन्। यै उपजिल्लाका ६५% पानीका धाराअनमी आर्सनिकको मात्रा पाइयाः थ्यो। यै उपजिल्लाको कुल घरअन मध्ये १३.३७% घरअनमी अझै लै सुविधा सम्पन्न अर्थात पक्की सौचालय सुविधा रयाः छैन। यै उपजिल्लामा १ उपजिल्ला स्वास्थ्य संस्था, १० परिवार नियोजन केन्द्र, १ मातृ तथा शिशु हेरचाह केन्द्र रे २५ सामुदायिक स्वस्थ्य संस्थाअन यै प्रकार छन्। 

यै उपजिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमी आधारित छ। यै उपजिल्लाका अधिकांश मान्सुअन किसान हुन्। यै उपजिल्लामी मुख्यतया धान, जुट, गहुँ, बेसार, खैनी, पानको पात, मकै लगायत अन्य अन्न बालीअन उत्पादन अरिन्छ। यै उपजिल्लामी मुख्यतया, अाँप, कटहर, केरा, नरिवल, कागती, लिची आदि उत्पादन हुँदै आयाः छ। यै उपजिल्लामी धान कुटानी केन्द्र, गहुँ पिसानी केन्द्र, काष्ठ सामग्री उत्पादन केन्द्र, बरफ उद्योग, बिस्कुट उद्योग, चकलेट उद्योग, कपास तथा कपडा उद्योग तथा प्लाष्टिक सामग्री उत्पादन कारखाना रयाः छन्। यै उपजिल्लाले मुख्यतया जुट, नरिवल, माछा लगायत मौसमी तरकारी रे अन्य फलफूलअन निर्यात गर्दै आयाः छ। यै उपजिल्लामा लोपोन्मुख रयाः अदुवा, उखु रे तोरी लै निम्न मात्रमी उत्पादन अरिन्छ। यै उपजिल्लामी केही हाटबजार तथा मेलाअन सञ्चालन रयाः छन्। यै उपजिल्लामी लोपोन्मुख ठेला, गोरू गाडा रे रथअन सामान अोसारपसार तथा यातायातका साधन बन्द‌ै आयाः छन्। यै उपजिल्लामी २८३७ माछापालन केन्द्र, ४८ कुखुरापालन केन्द्र तथा ६३ दुग्ध सङ्कलन केन्द्रअन रयाः छ।

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती हो जै माइ जिल्लाकै ५३.१४% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै मजदुरीमी ५.४८%, वाणिज्यमी २२.९३%, सञ्चार रे यातायातमी २.८२%, उद्योगमी १.५०% निर्माण क्षेत्रमी १.१६%, सुविधामी ४.११%, धार्मिक सेवामी ०.२१%, वैदेशिक रोजगारी तथा भाडामी ०.१२% रे अन्यमी ८.५३% रयाः छन्।

प्रशासकीय पाइकगाछा थानाको स्थापना सन् १९७२ अप्रिल २२ का दिन भयाः थ्यो भणे सन् १९८३ माइ यं लाइ उपजिल्लामी परिणत गरियाः थ्यो। पाइकगाछा नगरपालिकाको स्थापना १ फेब्रुअरी १९९८ का दिन भयाः थ्यो। ऐल यै उपजिल्लामी १० सङ्घ परिषद्, १७२ मौजा/महल्ला रे २१२ गाउँअन रयाः छन्। यै उपजिल्लाका सङ्घ परिषद्अन यस प्रकार छन्; हरिटाली सङ्घ परिषद्, गडइखाली सङ्घ परिषद्, कपिलमुनि सङ्घ परिषद्, लता सङ्घ परिषद्, देलुटि सङ्घ परिषद्, लस्कर सङ्घ परिषद्, गदाइपुर सङ्घ परिषद्, राडुली सङ्घ परिषद्, चाँदखाली सङ्घ परिषद् रे सोलादान सङ्घ परिषद्।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४५.८४% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ५३.९३% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ३७.३३% रयाः छ। यै उपजिल्लामा ९ क्याम्पस, ५३ माध्यमिक विद्यालय, १७० प्राथमिक विद्यालय, ४ बाल उद्धान केन्द्र, ३ सामुदायिक विद्यालय रे ६० मदरसाअन रयाः छन्। यै उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाअन यै प्रकार छन्; पाइकगाछा क्याम्पस (सन् १९६७), कपिलमुनि क्याम्पस (सन् १९६७), सहिद आयुब मुछा क्याम्पस (सन् १९६७), हरिटाली सङ्घ माध्यमिक विद्यालय, पाइकगाछा सरकारी उच्च विद्यालय, पाइकगाछा सरकारी कन्या उच्च विद्यालय।




#Article 501: मुल हौ भने (गीत) (640 words)


मुल हौ भने यक बहुचर्चित रे प्रख्यात नेपाली भाषाको आधुनिक गीद हो। यै गीद माइ स्वर नेपाली गीत सङ्गीत क्षेत्र माइ ख्याति कमाउन सफल एवम् स्थापित गायक हेमन्त शर्माको रह्या छ। यो एक नारायण भण्डारीको गीति सङ्गालो आत्मीय माइ समावेश यक गीद हो।

यै गीद माइ छायाङ्कन धिरज जङ्ग शाहले गरेका हुन्। यै गीद माइ शब्द एक नारायण भण्डारीको रह्या छ। यै गीद माइ सङ्गीत वरिष्ठ सङ्गीतकार सुरेश अधिकारीको रह्या छ। यै गीदको श्रव्यलाई धौलागिरी क्यासेटको ष्टुडियो माइ भरिया थ्यो। यैको आधिकारिक साङ्गीतिक श्रव्य दृश्यलाई म्युजिक नेपालको आधिकारिक युट्युब खाता माइ ५ डिसेम्बर २०१८ माइ सार्वजनिक गरिया थ्यो भने यसले मङ्सिर २०७६ सम्म माइ ११ लाख ५० हजार भन्दा बढी अवलोकन प्राप्त गरिसक्या छ।

यैको आधिकारिक साङ्गीतिक श्रव्य दृश्यको लम्बाई ४ मिनेट ५६ सेकेण्डको रह्या छ जसको सुरुवात तोरीबारीको दृश्यबठे सुरु हुन्छ जस माइ पछा दृश्यकी प्रमुख महिला पात्र बाटा माइ केही कपडा लिएर खोल माइ कपडा धुनका लागि आउँछिन् जस माइ उनका अन्य मित्रअन लै समावेश हुन्छन्। उनीअनले कपडा धोइरह्या दृश्यका प्रमुख पुरुष पात्रले लुकेर अवलोकन गर्छन्। एकछिन पछा उनले खोल माइ तैरिरह्या फूल देख्छिन् रे सो फूललाई टिपेर त्यसको वासना लिन्छिन् रे त्यसको लगत्तै यै माइ गीतको सुरुवात हुन्छ जस माइ पुरुष पात्रले खोलाको बगर माइ बसेर अोठ समक्रमणका साथ पानीलाई स्पर्श गर्छन्। उनले पछा सयपत्री फूललाई चुँडेर उक्त खोला माइ फाल्छन् रे सो फूल उनी उभ्भिरह्या स्थान सम्म बगेर आइपुग्छ। उनले गुलेली माइ फूल बाँधेर उनको कान माइ प्रहार गर्छन् रे उनी केयि छिनको लागि क्रोधित हुन्छिन्। उनी यक ठौर माइ बसेर उनलाई फूलले हान्छन् रे उनले त्यसलाई समातेर सुम्छिन्। उनी गइरह्या बाटो छेकी उनको नजिकै गई उनलाई गीत मार्फत केही कुराको आग्रह गर्छन्।

उनलाई स्पर्श गर्दै आफ्नो बाटो लाग्छिन् रे पढेर आइरहेकी उनलाई बाटो माइ छेकेर उनले उनलाई आफुसित टाँस्छन् दृश्य तोरीबारी मअइ पुग्छ जस माइ दुबैजना एकैसाथ देखा पर्छन् रे उनले उनलाई गुलेली तन्काई डर देखाउन खोज्छिन् रे उनले प्रहार गरेको गुलेली माइ समाति उनी उनको नजिक पुग्छन् रे उनी धकालिन पुग्छन्। यहाँ सम्मको दृश्यले उनले, उनलाई मनपराइरह्या देखाउँदछ। 

त्यस पछा गीत माइ धुनको आगमन हुन्छ। उनी चियाको चुस्की लिँदै उनी रे उनकी एउटी साथी आइरहेको देख्छन् जस माइ उनकी साथीले उनलाई साइकल सिकाउँदै गर्या देखिन्छ। उनी लै त्यहीँ आइपुग्छन् रे उनको साथीलाई जान आग्रह गर्दै पछाडिबठे उनले थाह नपाउने गरि साइकल सिकाउन माइ व्यस्त रहन्छन्। उनले पछा साइकललाई उल्लर बनाउँदै उनलाई आफ्नो नजिक ल्याउँछन् रे उनी उनलाई देखेर अचम्मित हुन्छिन्। दृश्य गायक हेमन्त शर्मा देखिन्छन्। उनी कपाल मिलाउन थाल्छन् रे दूर्दशन माइ देखिइया गायकलाई हेर्दै मुस्कुराउँछन्न रे गाइरहेको गीतको शब्द साभार गर्न थाल्छन्। अर्को दृश्य माइ उनी उनरो नजिक पुग्दै अघि लेखेको पत्र उनलाई देखाउने चेष्टा गर्छन्। उनले गीतको बोल सम्झिने प्रयास गर्छन्। उनी आइरह्या देखेर उनले उनको नजिक गई आफु भएको ठौर माइ ल्याउँछन् रे उनले उनलाई चिमट्दिन्छिन्। उनी आफ्नो हात सुमसुमाउँदै उनको सल पक्डिँदै उनलाई आफु तिर खिच्छन्। उनी उनको नजिक गई उनको काख माइ सुत्न खोज्छन्। 

धुन सितै गीतको अर्को दृश्य माइ उनलाई उनकी साथीले हात माइ केही रङ्ग लगाईदिन्छिन् रे उनी एकैछिन पछाडि फर्किएको क्रम माइ उनी त्यहाँ लुकेर आई उनरो हात माइ रङ्ग लगाइदिई त्यहाँबठे जान्छन् रे सो हातको रङ्गलाई देखेर उनी रिसाउँछिन्। कपाल कोरिरहेको क्रम माइ पनि उनी पछाडिबठे आई उनको कपाल मज्जाले समात्छन् रे उनलाई उनले धकालिदिन्छन्। दृश्य पुनः गायक हेमन्त शर्माको आगमन हुन्छ जस माइ उनी गीत गाइरह्या अवस्था माइ धेखिन्छन् रे उनको छेवै माइ एउटा रेडियो लै हुन्छ। उनीअन भया ठौर माइ आई उनले उनलाई गीत मार्फत अभिनय गर्द‌ै कुराअन व्यक्त गर्छन् जस माइ उनरो हात पछाडि रेडियो हुन्छ। उनले त्यो रेडियो खोसी रिसाउँदै आफ्नो बाटो लाग्छिन्। तरकारी किनिरह्या बेला माइ उनले उनको हात समाउँछन्। 

अन्त्य तर्फको दृश्य माइ गायकले यक साङ्गीतिक कार्यक्रम मअइ प्रस्तुति दिइरहेका हुन्छन् रे सप्पै मान्सुअन सो कार्यक्रमको अवलोकन गर्न भेला हुन्छन् जस माइ उनी पनि समावेश हुन्छिन्। उनको गीत सुनेर उनको मन पग्लिन्छ। उनी, उनी (पुरुष) भया ठौर माइ लजाउँदै पुग्छिन् रे अन्त्य तर्फको दृश्य माइ उनीअन एकैसाथ गन्तव्य तर्फ प्रस्थान गर्छन् रे श्रव्य दृश्यको लै सोही स्थानबठे अन्त्य हुन्छ।




#Article 502: कम्पिट डटकम (208 words)


कम्पिट डटकम (डोटेली माइ अनुवादित - प्रतिस्पर्धा), यक वेब ट्राफिक विश्लेषण सेवा थ्यो। कम्पनी सन् २००० मी स्थापना भया थ्यो रे डिसेम्बर २०१६ माइ यैको सञ्चालन पूर्ण रूप माइ बन्द भया थ्यो।

कम्पिट डटकमले दुई श्रेणी माइ जानकारीअनको प्रस्ताव गर्दथ्यो:

कम्पिटको उपकरणपट्टीले प्रयोगकर्ताअनले भ्रमण गर्या अमेरिकी वेबसाइटअनको वरियताको साथसाथै कम्पिट विश्वास अङ्कअनको अवलोकन गर्न सक्षम पार्दथ्यो। यैले सो कार्य अर्न खिलाइ, प्रयोगकर्ताअनले कम्पिट डटकम माइ भ्रमण गर्ने वेबसाइटअनरो युआरएलअन पठाउँथ्यो रे त्यसपछा यैले विश्वास अङ्क रे इण्टरनेटका डाटाबेसअन प्रयोगकर्ताअनका माझ उपलब्ध गराउँथ्यो। 

थप रूप माइ, कम्पिट उपकरणपट्टीका प्रयोगकर्ताअनसित सामुदायिक साझेदारी माइ भाग लिने विकल्प यैले प्रदान गर्दथ्यो। सामुदायिक साझेदारी माइ भाग लिएर, प्रयोगकर्ताअनलाई प्रयोगकर्ता सङ्ख्या तोकिन्थ्यो, रे उक्त सङ्ख्या यी प्रयोगकर्ताअनले भ्रमण गर्ने वेबसाइटअनका युआरएलअनसित प्रस्तुत गरिन्थ्यो। यो जानकारी कति प्रयोगकर्ताअनले प्रत्येक वेबसाइटको भ्रमण गर्छन् भनेर निर्धारण गर्न लै प्रयोग अरिन्थ्यो।
तथापि, कुनै लै व्यक्तिगत पहिचान योग्य जानकारी कम्पिट डटकम माइ पेश थरिया थिएन।  यद्यपि, सेवकले सुरु भया इण्टरनेट स्तरीय ठेगानाअनको प्राप्त गर्दथ्यो।

कम्पिट डटकमलाई सन् २००० माइ यक उद्यमी बिल ग्रोसद्वारा सुरु गरिया थ्यो जसले वेब खोज इञ्जिन गोटु डटकमको (पछि ओभरचर) लै सुरु गर्या थिए। मार्च २००८ माइ, लण्डन माइ आधारित बजार अनुसन्धान कम्पनी टिएनएसले १६० मिलियन अमेरिकी डलर माइ कम्पिट डटकमको खरिद गर्या थ्यो। कम्पिट डटकमका सम्पूर्ण गतिविधिअन ३१ डिसेम्बर २०१६ माइ बन्द गरिया थ्यो।




#Article 503: बेनजीर भुट्टो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल (301 words)


बेनजिर भुट्टो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल () यक अप्रचलित विमानस्थल हो जैले पैला इस्लामाबाद रावलपिण्डी महानगरीय क्षेत्र माइ सेवा प्रदान गर्थ्यो। ३ मे २०१८ सम्म पाकिस्तानको हवाई यातायातका आधारमी यै विमानस्थल सब है दोस्रो ठूलो विमानस्थल थ्यो जब यैको नाउँ इस्लामाबाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमी फेरबदल गरियाः थ्यो। यै अघा इस्लामाबाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका रूपमी परिचित यै विमानस्थलको नाउँ पाकिस्तानकी प्रधानमन्त्री बेनजीर भुट्टोको नाउँ बठेइ सन् २००८ जुनमी पुन: नामाकरण गरियाः थ्यो। सन् २०१५-१६ मी यै विमानस्थल बठेइ अोहोरदोहोर गर्नेको सङ्ख्या ४७६७८६० पुग्या थ्यो। यातायात रे सञ्चारको साथ विमानस्थल लाइ पाकिस्तान विमानसेनाले यै लाइ उनअनको आधारको रूपमी प्रयोग गर्दछ। आर्थिक वर्ष २००८-२००९ मी ३१३६६६४ यात्रीअनले यै विमानस्थल प्रयोग गर्‍या थ्या जाँ ३४,०२५ हवाई यात्राअन दर्ता गरियाः थ्यो। विमानस्थल पाकिस्तान अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइन्स हबको रूपमी प्रयोग अरिन्छ।

पाकिस्तान सरकारले यै विमानस्थलमी ३,९९,००,००,०० रुपैयाँ खर्च अरि यै विमानस्थलको धावन मार्ग नवीकरण गर्‍या थ्यो जुन सन् २०१५ मार्चमी सम्पन्न भयाः थ्यो।

दुई सहरअनको पश्चिममी करिब २० किलोमिटर (१२ माइल) पछाडि अटक जिल्ला फतेह जङमी नौलो विमानस्थल निर्माण गरियाः थ्यो। यै बढ्दो हवाई यातायात रे यात्रु भारको सहन अर्न खिलाइ विद्यमान बेनजीर भुट्टो अन्तर्राष्ट्रिय एयरपोर्ट लाइ बदल्न खिलाइ निर्माण गरियाः हो। यै विमानस्थल ३,२८९ एकड क्षेत्रफलमी फैलियाः छ। विमानस्थल इस्लामाबादमी कश्मीर राजमार्ग रे रावलपिण्डी हुँदै जीटी सडकखण्डसङ्ङ जडान भयाः छ। रावलपिण्डी - इस्लामाबाद मेट्रोबसले लै विमानस्थल लाइ महानगर क्षेत्रसङ्ङ जोड्ने विस्तार गरियाः छ। यै विमानस्थलले पैले उडान ३ मे २०१८ का दिन गर्‍या थ्यो।

बेनजीर भुट्टो अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल यक नागरिक रे सैन्य विमानस्थल हो जैले विभिन्न देशमी उच्च पद माइ रयाः अधिकारी साथै धेरै एयरलाइन्स खिलाइ सार्वजनिक तालिकाबद्ध रूपमी सञ्चालन अद्दछ। यै विमानस्थलमी विदेशी कूटनीतिज्ञअन, उच्चस्तरीय सरकारी अधिकारीअन रे सैन्य अधिकारीअन लाइ स्वागत अरिन्छ। विमानस्थलले यक फेरमी एघार फराकिला तथा ठूला विमानअन मात्तरी सञ्चालन गर्न सक्षम छ जै माइ अन्य विमानअन खिलाइ ५ विमान विसौनीअन रयाः छन्। यै विमानस्थल एयरबस ए३८० र बोइङ ७४७-८ जस्ता ठूला विमान समायोजन गर्न नाइ सक्दौ। 




#Article 504: न्युटन (अनुप्रयोग) (427 words)


न्युटन आइओएस, एण्ड्रोइड, म्याकओएस , विण्डोज रे क्रोम ओएस खिलाइ क्लाउडम्यमजिक निगमद्वारा विकसित यक इ डाँक प्रबन्धन अनुप्रयोग हो। अनुप्रयोग यैको खोज क्षमता, बहु-मञ्च क्षमता रे प्रयोगकर्ता अन्तरमुख खिलाइ परिचित छ। यसलाई जीमेलको मूल अनुप्रयोग भन्दा उत्तम ई-डाँक सेवाको रूप माइ उल्लेख गरिया छ। १५ सेप्टेम्बर २०१६ देखि क्लाउडम्याजिकले नौलो सुविधा रे कार्य आयोजनाको थप गर्दै भुक्तान सेवाअनको रूप माइ न्युटन मेल माइ पुन: नामकरण गरिया थ्यो।

७ अगष्ट २०१८ माइ, न्युटनले २५ सेप्टेम्बर २०१८ माइ सेवालाई पूर्ण रूप माइ बन्द गर्ने घोषण गरिया: थ्यो। ५ फेब्रुअरी २०१९ माइ, एसेन्सियल प्रोडक्ट्स नामक कम्पनीले अधिग्रहण गरे पाछा यो पुनः सञ्चालन माइ आया थ्यो।

न्युटनले जिमेल, हटमेल , याहू डाँक, आउटलुक डटकम, आइक्लाउड, गुगल अनुप्रयोग, माईक्रोसफ्ट विनियम, अफिस ३६५, मेल डटकम, जिएमएक्स, एओएल रे इण्टरनेट सन्देश पहुँच स्तर, खाताअन खिलाइ समर्थन प्रदान गर्दछ। अनुप्रयोग अच्याल आइओएस खिलाइ, आइअोएस ८  रे माथिको चलिरह्या सप्पै आइओएस उपकरणअन रे एण्ड्रोइड उपकरण खिलाइ ४.०  देखि माथिको चलिरह्या एण्ड्रोइड उपकरणअन माइ उपलब्ध छ। गुगलले क्रोमबुक माइ एण्ड्रोइड अनुप्रयोगअन ल्याउने निर्णय गरे लगत्तै, न्युटन क्रोम ओएसको पैलो अनुप्रयोगअन मध्येको यक बन्या थ्यो।

मार्च २०१४ माइ, न्युटनले कार्डअनको घोषणा गर्या थ्यो, जसले लोकप्रिय सेवाअन जस्तै एभरनोट, पकेट, ट्रेलो, आसना, माइक्रोसफ्ट वननोट, सेल्सफोर्स डटकम, जेण्डेक रे तिनीअनका प्रत्यक अनुप्रयोगअन सित जडान एकीकरण अद्दछ। कार्डअनले प्रयोगकर्ताअनलाई उनीअनको ई-डाँक छोडे बिनानै अाफुनो कार्यप्रवाह पूरा अर्न सहज बनाउँदछ। जुन २०१४ माइ आयोजना भया गुगल आइ/ओमा न्युटन वेर अोएस समर्थन गर्ने पैलो अनुप्रयोगअन मध्ये यक भया घोषण गरिया थ्यो।  

जनवरी २०१५ माइ, न्युटनले, मासिक $९९ रे वार्षिक $९९.९९ गरि प्रो सदस्यता सेवाको शुरु गर्या थ्यो जसले अन्य सुविधाअन मध्ये पाँच भन्दा बढी डाँक खाता थप्न, प्राथमिकता रे स्वरूप समक्रमण लगायतलाई अनुमति दिया थ्यो। प्रो सदस्यता सोही बर्षको अप्रिल माइ बन्द गरिया थ्यो। अप्रिल २०१६ मा, न्यूटनले प्रेषक प्रोफाइलको परिचय गर्द आंशिक रूप माइ भुक्तान सेवाअनको सञ्चालन गर्या थ्यो। 

१४ सेप्टेम्बर २०१६ माइ क्लाउडम्याजिकलाई न्यूटन माइ पुन: नामाकरण गरिया थ्यो रे सदस्यता शुल्क मुल्य सन् २०१५ को प्रो सदस्यताको समान दर माइ समायोजित भएसँगै यैलाइ जुलाई २०१८ सम्मको परिचयात्मक दर माइ सुरु गरिया थ्यो। उक्त परिवर्तनले प्रयोगकर्ताअनबठे आएको नकारात्मक प्रतिक्रियाअन सित सामना गर्या थ्यो।

डिसेम्बर २०१८ माइ, एसेन्सिएल प्रोडक्ट्सले क्लाउडम्याजिकलाई अधिग्रहण गर्या थ्यो।

न्युटनले सकारात्मक समीक्षाअन प्राप्त गर्या छ।

डेस्कटप माइ लगातार डाँक सेवा माइ ध्यान केन्द्रित गर्दै, यसको विचलन-मुक्त बनावटका साथ, न्युटनलाई केयिले म्याक खिलाइ उत्तम डाँक प्रदायकको रूप माइ लिया थिए। अप्रिल २०१४ माइ, न्युटनले सर्वश्रेष्ठ दृश्य बनावट - सुविधा खिलाइ वेबी पुरस्कार प्राप्त गर्या थ्यो। सेप्टेम्बर २०१४ माऊ, न्युटनले इभरनोट मञ्च पुरस्कार माइ सर्वश्रेष्ठ बनावटको रूप माइ पुरस्कार जित्या थ्यो। प्रयोगकर्ताको संलग्नतालाई सुधार खिलाइ सादा पाठ ई-डाँक प्रयोग गरेको माइ यो वास्तवमै राम्रो डाँक भया भनी प्रशंसा गरिया थ्यो।




#Article 505: कल इट ह्वाट यु वाण्ट (356 words)


१३ अक्टोबर २०१७ माइ आयोजना गरियाः यक समारोहमी स्विफ्टले उनरो विभिन्न देश माइ रयाः १००अौँ अनुयायीअन माझ उनको छैटौँ स्टुडियो एल्बम रेपुटेसनका केही गीतअनको प्रस्तुति दिएकी थिइन्। १९ अक्टोबरमी स्विफ्टले अाफुनो व्यक्तिगत इन्स्टाग्राम खाता मार्फत रेपुटेसनको नौलो एकल गीतको रुपमी गोर्जियस गीत सार्वजनिक गर्ने घोषणा गरेकी थिइन्। सन् २०१७ स्विफ्टले आफुनो आधिकारिक ट्विटर रे इन्स्टाग्राम खातामी गीतको केही अंश सार्वजनिक गर्दै उनले घोषणा गरिन् कि उनले छैटौँ साङ्गीतिक सङ्गालोको तेस्रो प्रचारक एकलको रूपमी कल इट ह्याट यु वाण्ट सार्वजनिक गरिने छ। यै गीत ३ नोभेम्बर २०१७ का दिन आधिकारिक शब्दको श्रव्ण दृश्यका साथ स्विफ्टको आधिकारिक युट्युब खातामी सार्वजनिक गरियाः थ्यो। यै गीतले आधिकारिक शब्द रयाः श्रव्य दृश्यले लै विश्लेषकअन द्वारा मिश्रित समीक्षा प्राप्त गर्‍या थ्यो।

यै गीतले विश्लेषकअन द्वारा मिश्रित समीक्षा प्राप्त गर्‍या थ्यो। यै गीत लाइ अमेरिकी पत्रिका रोलिङ स्टोनले सन् २०१७ को उत्कृष्ट २० गीतको सूचीमी सूचीकृत गर्‍या थ्यो। इण्टरटेन्मेण्ट विक्लीका अनुसार यै गीत जसमी स्विफ्टले भनिन् मुइ पैला भन्दा ऐले रामडो अद्दैछु। युएसए टुडेले यै लाइ सकारात्मक समीक्षा दिँदै सार्वजनिक गर्‍यो यै हालका अन्य एकल भन्दा बढी दबिया छ रे यै गायिकाको नौलो युगको सब है रे अविश्वसनीय प्रेम गीत हो। कम्प्लेक्स पत्रिकाको राय छ कि यै गीत उन बठेइ पैल्लो सार्वजनिक गरियाः थ्यो। कल इट ह्याट यु वाण्ट गीत वास्तवमै रामडो छ रे साथै यसले बदला बयान लाइ ठूलो प्रभाव पुर्‍यायो। स्पिन म्यागजिनले यसलाई पनि राम्रो समीक्षा दिएर भन्यो कि यो हालका अन्य सामग्रीहरू भन्दा धेरै राम्रो छ।

यै गीतले अमेरिकाको आधिकारिक चार्ट कम्पनी बिलबोर्ड हट १०० माइ २७औँ स्थान पर्दै साङ्गीतिक तालिका प्रवेश गर्‍या थ्यो भणे तात्कालिक समयमी यै गीतका ६८,००० प्रतिलिपीअन बिक्री भयाः थ्यो। यै गीत बिलबोर्ड चार्ट प्रवेश गर्ने रेपुटेसनका अन्य गीत लुक ह्वाट यु मेड मि डु,  ...रेडि फर इट? रे गोर्जियस पछा चार्टमी अटायाः थ्यो। अष्ट्रेलियाको आधिकारिक चार्ट कम्पनीमी यै गीत १६अौँ स्थानमी रे बेलायती आधिकारिक चार्ट कम्पनीमी २९औँ स्थान ओगट्न सफल भयाः थ्यो।

स्विफ्टले १० नोभेम्बर २०१७ का दिन यै गीतको प्रत्यक्ष प्रस्तुति सिरियसएक्सएम फिशबोबल सत्रको समयमी दिएकी थिइन्। त्यसको यक दिन पछा स्विफ्टले स्याटर्‍डे नाइट लाइभको ४३अौँ संस्करणमी रेडि फर इटसङ्ङ यै गीतको लै प्रत्यक्ष प्रस्तुत दिएकी थिइन्। 
स्विफ्टले यै गीत उनको रेपुटेसन विश्व भ्रमणका बेला लै विश्वव्यापी रूपमी विभिन्न स्थानअनमी प्रत्यक्ष प्रस्तुति दिएकी थिइन्।




#Article 506: पहेँलो ठुँडे भ्याकुर (634 words)


पहेँलो ठुँडे भ्याकुर भ्याकुर प्रजातिमी पर्ने यक पन्छी हो जुन दक्षिण भारत रे श्रीलङ्का माइ पाइन्छन्। पहेँलो ठुँडे भ्याकुर श्रीलङ्का रे दक्षिणी भारतमी साधारण निवासी प्रजनन चणो हो। यी पन्छीअन सामान्यतया झाडी, खेती रे बगैँचामी बसोबास गर्छन्। यै प्रजाति, प्रायः अन्य भ्याकुर प्रजाति जस्तै, छोटो दुरीमी बसाइँसराइ गर्छन्। यी झुक्किएर कहिलेकाहीँ बगाले भ्याकुर लै भणिन्छ जसको बासस्थान क्षेत्र दक्षिणी भारतको केही भागमी पर्छन्। यद्यपि यी पन्छीअन अधिक वनस्पति हुने ठौर माइ फेर पर्छन्। यी पन्छीअन हेर्दा खेरी सेतो-टाउके भ्याकुर जस्तै हुने भयाले सामान्यतया मानिसअन भ्रमित हुनान। पहेँलो ठुँडे भ्याकुर लाइ पैल्लो फेर सन् १८४५ मी थोमस जेर्डनले वर्णन गर्‍या थ्याः। यै पन्छी लाइ पैल्लो टेर्डियस प्रजातिमी राखियाः थ्यो तर सब्बै विवरणको अनुसन्धान पश्चात् यै लाइ आर्गाय प्रजातिमी राखियाः थ्यो।

यै प्रजातिको पन्छीको शरीरको माथिल्लो भाग खैरो रे फुस्रो हुन्छ भणे यसको तल्लो भाग हल्का पहेँलो हुन्छ। यै पन्छीको टाउकोको भाग लै खैरो हुन्छ। भारतको दक्षिण भूभागमी पाइन्या यै प्रजातिको पन्छीअनको टाउकोको भाग हल्का सेतो हुन्छ।  यै पन्छीको पुच्छरको फेद फराकिलो रे गाढा खैरो हुन्छ। भारतको सुदूर दक्षिणमी पाइन्या यै प्रजातिअन श्रीलङ्काका उप-प्रजातिसङ्ङ मिल्दोजुल्दो हुन्छन् रे यसको टाउकोको रङ रे पछाडिको भाग गाढा खैरो हुन्छ। पहेँलो ठुँडे भ्याकुरको आँखा निलो रे सेतो रङ्ङो हुनान। भारतमी पाइन्या यै प्रजातिका पन्छीको घाँटी रे माथिल्लो भागमी छिर्केमिर्के धर्साअन हुनान। श्रीलङ्कामा पाइन्या यी पन्छीअन बगाले बगेडी जस्तै धेकिन्छन्। यै प्रजातिमी सात विशिष्ट आवाजअन उल्लेख गरियाः छ रे यै प्रजातिको बगाले बगेडी भन्दा उच्च पिच हुन्छ। यै प्रजातिको वर्गीकरण विगतमा भ्रममा पर्‍या थ्यो।

यस प्रजातिको भ्याकुर दक्षिण भारत र श्रीलङ्कामा छरिएर बसेका छन्। यी पन्छीहरू भारतको आन्ध्र प्रदेश, गोदावरी नदीको दक्षिण, बेलगाँउ र तामिल नाडुमा भेटिन्छन्। यस पन्छीले बगाले भ्याकुर भन्दा कम उचाई र सुख्खा आवास मन पराउँछ तर कहिलेकाँही यो प्रजाति बगाले भ्याकुरसँग पछि फेला पर्दछ। श्रीलङ्कामा पाइने उप-प्रजातिहरू घना जङ्गलबाट जोगिन लगभग १५०० मिटरसम्म तल्लो भूमि र पहाडहरूमा पाइन्छ।

पहेँलो ठुँडे भ्याकुर सात बठेइ दश वा सो भन्दा बढि बगानमी बस्छन्। यी पन्छीअन समूहमी बस्ने हुनाले यसले ठूलो आवाज निकाल्छ जुन टाढा सम्म लै सुन्न सकिन्छ। यै पन्छीको समूहको यक सदस्य अलिक उच्च ठौर माइ बसी समूहको चौकीदारी गर्छ भणे अन्य सदस्यअनले आहाराको जुगाड गर्छन। यै पन्छीको मुख्य आहारा भन्या साना किराअन हो तर यी पन्छीले फलफूल लै खाने अद्दान। यी पन्छीहरू छोटो दुरीमा मात्र उड्ने गर्छन् भने यी पन्छीहरू निरन्तर १८० मिटर भन्दा बढी उड्न सक्दैन। उड्न भन्दा अगाडि यी पन्छीहरू रूखको छुप्पोबाट उड्ने गर्दछन्। 

यी पन्छीअा सामान्यतया बिहान ६ बगे उठिसक्या हुनान। यी पन्छीअन दिउँसोको १: ३० बठेइ ४:३० बजे सम्मको गर्मीमी निस्कृय रहन्छन्। यी पन्छीअन साँझको ७:३० बजे पछा समूहमी पुग्छन् रे आफु लाइ चुच्चोले कनाएर सफा गर्छन्। समूहका सदस्यअन आफुनो बचेरा रे समूहका अन्य सदस्यसङ्ङ बास बस्छन्। पहेँलो ठुँडे भ्याकुर विशेष गरी नुहाउन मनपराउँदछन् रे यी पन्छीअन दिउँसो बेलुका बेलुका साँझको समयसम्म नुहाउने क्षेत्रको भ्रमण गर्छन्। कहिलेकाँही यी पन्छीअन पोखरीमी १८:३० बजे सूर्यास्त भए पछा पनि जाने गर्छन्। 

शिवाकाशी समतल क्षेत्रमी गरियाः एउटा अध्ययनले समूहको बासस्थान दायरा ०.४ वर्ग किलोमिटरमी फैलियाः छ भणे बासस्थान दायरा भित्र प्रति किलोमिटर ५५ चराअन भेटिन्छ। 

यस प्रजातिको पन्छीको गुँडअन वर्षभरि नै विभिन्न बासस्थान दायरामा देखियाः छ तर प्रजनन मौसम वर्षा ऋतुको शुरूवात हुनुभन्दा अघि हुन्छ। यस पन्छीले आफ्नो गुँड सानो रुखमा बनाउने गर्छन् भणे यसले गुँड बनाउँदा सुकेका झार, रुखका मसिना हाँगाअनको प्रयोग गर्दछ। यै पन्छी द्वारा निर्मित अधिकांश गुँडअन चार मिटरको उचाई भन्दा तल हुन्छ। गुँड एउटा सानो कचौरा जस्तो धेकिन्छ जुन रुखको हाँगामी बनाइन्छ।

यै पन्छीको पोथी जातिले यक अथवा दुई अण्डा पार्ने गर्दछ जुन चम्किलो हुन्छ भणे श्रीलङ्काली भ्याकुरहरूले एक फेर माइ प्रजनन मौसममी ५ अण्डा सम्म पार्ने गर्दछ। अण्डा पारेको १४ बठेइ १६ दिन पछा अण्डा बठेइ चल्लाअन निस्किन्छन्। पोथी पन्छी अण्डा बठेइ चल्ला निस्किए पछा चल्ला माथी नबसी गुँडको किनारमी बस्ने गर्दछ। ठूलो खालको कोइलीको चल्लाको सिकार गर्ने गरेको पाइयाः छ भणे कहिलेकाँही बगाले भ्याकुरले लै पहेँलो ठुँडे भ्याकुरको चल्ला लाइ सिकार गर्ने गरेको धेकिन्छ थ्यो। साना चल्लाअाको मुख्य आहारा किराअन हुन्।

श्रीलङ्का माइ यो पन्छी लाइ सिन्हाला भाषा माइ डेमालिच्चा भणि पछेण्या।




#Article 507: लामो पुच्छ्रे कोइली (508 words)


लामो पुच्छ्रे कोइली कोइली प्रजातिको यक चणो हो जसले ग्रीष्म रे वर्षा ऋतु न्यूजील्याण्डको बिताउँछ। यै प्रजातिको पन्छीअन घना जङ्गमा बसोबास गर्ने हुनाले यिन लाइ नजिक बठेइ निहाल्न कठिन हुन्। उड्ने क्रममी यी पन्छीअनले यसको लामो पुच्छर फिँजाउने गर्दछ भणे यसले ज‍डी लाइ बोलाउन खिलाइ ठूलो स्वर निकाल्ने गर्दछ।
यी पन्छीअनले न्युजील्याण्डमी मात्तरी प्रजनन गर्ने गर्दछन्। यै पन्छीको मुख्य आहारा भन्यम अन्य चणोको अण्डा रे किराअन हुन्। यै पन्छीले अन्य चणोको गुँडमी गई अण्डा पार्ने अद्दछ।

लामो पच्छ्रे कोइली न्युजिल्याण्डमी पाइन्या दुई ठूला साधारण कोइली प्रजाति मध्ये यक हो। यक वयस्क पहेँलो पुच्छ्रे कोइलीको लम्बाई ४० सेण्टिमिटर हुन्छ भणे यसको अौषत तौल १२५ ग्राम हुन्छ। यै पन्छीको शरीरको माथिल्लो भाग छिर्केमिर्के खैरो रे फितलो पहेँलो हुन्छ भणे यसको शरीरको पुरै भागमी धब्बाअन धेकिन्छ। वयस्कअनको पछाडीको भाग रे काँधमी गाढा खैरो रङङा हुनान भणे यसको शरीरमी रातो-खैरो रे छिर्केमिर्के धर्साअन पर्‍या हुनान। यै पन्छीको चल्लाअनको भणे पछाडि भाग गाढा खैरो रङको हुन्छ रे शरीरमी असाङ्ख्य ठूला गोलाकार सेता रङका दागअन हुनान। वयस्कअनको शरीरको तल्लो रे पेटको भागमी गाढा खैरो अनुदैर्ध्य रेखाको साथ सेतो रङको हुन्छ। यै प्रजातिका पन्छीको चल्लाअनको तल्लो भाग फिक्का खैरो रङ रे गाढा खैरो अनुदैर्ध्य रेखाअन सामान्यतया वयस्कअनको भन्दा फितलो हुनाा। यै पन्छीको भाले रे पोथी जाति लगभग एकै धेकिन्छन्। यी पन्छीअनले दुवै रात रे दिनको समयमी आवाज निकाल्ने गर्दछन्। उड्दा खेरी यी पन्छीअन बाज जस्तै धेकिन्छन्। न्युजिल्याण्डमी पाइन्या बाजको यी पन्छीअनको पुच्छर भन्दा तुलनात्मक रूपमी छोटो पुच्छर हुन्छ (शरीरको लम्बाई भन्दा कम)। बाजको बलियो रे घुम्रिएको पहेँलो ठुँड हुन्छ। युवा बाजको गाढा खैरो प्वाँख हुनान रे युवा बाज लामो पुच्छ्रे कोइलीको साथ भ्रमित हुन सक्ने सम्भावना नाइ छिन्।

लामो पुच्छ्रे कोइली अन्य क्षेत्र बठेइ न्युजिल्याण्डा लगभग सबै क्षेत्रअनमी बसाइँसराइ गर्ने गर्छन्। यी पन्छीअन बसन्त, शरद रे ग्रीष्म ऋतुमा प्रजनन क्षेत्रमी वरपरका क्षेत्रअनमी फेला पर्दछन्। यी पन्छीअन सामान्यतया खेती खिलाइ प्रयोग गरियाः जमिन रे सहरी क्षेत्रअनमी उपलब्ध हुनान। यी पन्छीअन नियमित रूपमी राउल टापु (केर्माडेक टापु) माऊ देखा पर्दछन् रे कहिलेकाँही चाटम टापुमी लै देखा पर्छन्। हिउँद ऋतुमी यी पन्छी प्रशान्त टापुको चापमी पश्चिममा पलाउ (माइक्रोनेसिया) बठेइ पूर्वमी हेण्डरसन टापु सम्म ११,००० किलोमिटर क्षेत्रफलमी फैलिएर बस्या हुनान। यी पन्छीअन लाइ अष्ट्रेलिया वा न्यु गिनी मुख्य टापुमी भणे फेला पारियाः छैन।

लामो पुच्छ्रे कोइली मध्यम-आकारको चणो हो जसले दिउँसो रे रात दुवैको समयमी निक्को धेक्न सक्छ। यै पन्छीको चुच्चे हल्मा घुम्रिको रे बलिया हुनान भणे यी पन्छीअा एकदमै चाँडै आक्रमक हुनान। बसाइँसराइका बेला यै पन्छीले रातको समयमी लै आवाज निकाल्ने अद्दछन्। लामो पुच्छ्रे कोइली प्राय: सेप्टेम्बर वा अक्टोबरमी पैल्लो फेर धेक्न वा सुन्न सकिन्छ भणे यी पन्छीअन छोटो अवधिमै देशभरको विभिन्न क्षेत्रअनमी फैलिन्छन्। यै पन्छीले वर्षको नोभेम्बर बठेइ डिसेम्बर सम्म अन्य पन्छीको गुँडमी अण्डा पार्ने गर्छ रे त्यस पछा वयस्क कोइलीअनले प्रजननमी कुनै थप भाग लिदैनन्। यै प्रजातिका वयस्क पन्छीअन फेब्रुअरी रे मार्च महिनामी बसाइँसराइ अद्दछन्। ऐल सम्म लामो पुच्छ्रे कोइलीको प्रजननको बारेमी कुनै विस्तृत अध्ययन गरियाः छैन भणे अण्डा रे युवा कोइलीको लै धेरै विवरण निक्कोरी खुलेका छैनन्।

लामो पुच्छ्रे कोइलीले मुख्यतया सिकाडास, वेटा रे किराअनको साथै ठूलो प्रजातिको हाड नभया प्राणीको सिकार गर्ने गर्छन्। यी पन्छीअनले अन्य पन्छीको अण्डा चोरी गरि खाने अद्दछ।

पहेँलो टाउके भँगेरा जस्तै पहेँलो पुच्छ्रे कोइलीको सङ्ख्यामी लै गिरावट आयाः छ।




#Article 508: आइक्युटेल (270 words)


आइक्युटेल यक उत्पादकता अनुप्रयोग हो जसले प्रयोगकर्ताअनलाई ई-डाँक, कार्य, परियोजना, पात्रो, सम्पर्क, एभरनोटका सामग्री लगायतका अधिक एकल अनुप्रयोग माइ प्रबन्ध गर्न अनुमति दिन्छ। आइक्युटेल यक वेब अनुप्रयोगका साथ साथै आइओएस रे एण्ड्रोइड अनुप्रयोगको रूप माइ उपलब्ध थ्यो। सबै प्रयोगयोगकर्ताअनका जानकारीअन स्वत: सप्पै उपकरणअन बीच समक्रमित भया थ्यो। यसका आइओएस रे एण्ड्रोइड अनुप्रयोगअनले अफलाइन पहुँचलाई समर्थन गर्दथे। यै अनुप्रयोगलाई डेभिड एलेनको गेटिङ थिङ्स डन नामक पुस्तक वर्णन गरिया अवधारणा रे विधिअनको कार्यान्वयन गर्न लै प्रयोग गर्न सकिन्छ। कम्पनीको प्रधान कार्यालय संयुक्त राज्य अमेरिकाको न्यू जर्सी माइ अवस्थित थ्यो।

आइक्युटेललाई सन् २०१३ माइ रान फ्लामद्वारा विकास रे सार्वजनिक गरिया थ्यो।

सन् २०१४ माइ, यैको आधिकारिक मोबाइल अनुप्रयोग एण्ड्रोइड रे आइओएस माइ सार्वजनिक गरिया थ्यो।

सन् २०१५ माइ, प्रिमियम रे प्लेटिनम सदस्यता योजनाअन पेश गरिया थ्यो जसले नि: शुल्क प्रयोगकर्ता संस्करणको कायम गरेको थ्यो।

अप्रिल २०१७ माइ, यैको नौलो वेब अनुप्रयोगको प्रक्षेपण गरिया थ्यो।

३१ जुलाई २०१७ माइ, आइक्युटेलका सप्पै सेवाअन पूर्ण रूप माइ बन्द गरिया थ्यो।

आइक्युटेल, गेटिङ थिङ्स डन (पुस्तक) उत्पादकत्व विधिका साथ उपयुक्त बनाउन बनावट गरिया थ्यो। प्रयोगकर्ताअनले गेटिङ थिङ्स डनका सूचीअनको प्रयोग गर्न सक्दछन्।

वेब अनुप्रयोग, आइओएस  वा एण्ड्रोइड अनुप्रयोगको प्रयोग गरेर, प्रयोगकर्ताअनले उनीअनको ई -डाँकलाई द्रुत प्रक्रिया माइ लागू अर्न सक्दछन्। ई डाँकलाई कार्य, परियोजना, आदि माइ परिवर्तन गरिया थ्यो रे मूल ई डाँकलाई डाँक बाकस बठे हटाइया थ्यो। ई डाँक, शृजना गरिया वस्तुअनको अंश बन्या थ्यो (उदाहरण खिलाइ कार्य, परियोजना, इत्यादि)। यैलाइ जिमेल माइ सबै डाँक फोल्डर रे गैर जिमेल माइ सङ्ग्रह फोल्डरम माइ लै अवलोकन अर्न सकिन्छ।

आइक्युटेल सुविधाअन माइ ई-डाँक, पात्रो, सम्पर्क, सूची प्रबन्धन, साझेदारी रे टोलीका सदस्यअन सामेल छन्। यैका सप्पै सुविधाअन एभरनोट रे आइक्लाउड जस्ता सामान्यतया प्रयोग हुने सङ्गठन सफ्टवेयरअन सित उपयुक्त थिए।

 
 




#Article 509: मेलबक्स (अनुप्रयोग) (237 words)


मेलबक्स आइओएस रे एण्ड्रोइड खिलाइ शृजना गरिया यक फ्रिवेयर ई डाँक प्रबन्धन अनुप्रयोग हो। यैलाइ अर्चेष्ट्रा निगमले विकास रे सञ्चालन गर्या छ। यैले यैको उपयोगिता रे नवीन सुविधाअन खिलाइ असङ्ख्य प्रविधि ब्लगअनको ध्यानाकर्षण गर्न सफल भया थ्यो।
शुरु हुनुभन्दा यक हप्ता अघि, यक पूर्व-दर्ता अवधिले आरक्षणअनको प्रतीक्षा सूची माइ ३,८०,००० परिणाम दिया थ्यो। ७ फेब्रुअरी २०१७ माइ, आइओएस खिलाइ अनुप्रयोगको रूप माइ सार्वजनिक भए लगत्तै यो त्यस दिन एपष्टोर माइ दोस्रो सब है डाउनलोड गरिया नि: शुल्क अनुप्रयोग बन्या थ्यो। यैको शुरुवाती प्रक्षेपण ७ फेब्रुअरी २०१३ माइ गरिया थ्यो।

मार्च २०१३ माइ, अर्चेष्ट्रालाई ड्रपबक्सद्वारा अधिग्रहण गरिया थ्यो। जसले गर्दा मेलबक्सको सार्वजनिक छिटो रूप माइ भया थ्यो भणे पूर्व-दर्ता अवधि अप्रिल माइ समाप्त भया थ्यो। अप्रिल २०१४ माइ, ड्रपबक्सले एण्ड्रोइड खिलाइ मेलबक्सको आधिकारिक अनुप्रयोगको जारी गर्या थ्यो।

मेलबक्स जिमेल रे आइक्लाउड खाताअन माइ सीमित थ्यो। यैले याहुको डाँकलाई ३ दिन खिलाइ समर्थन गर्या थ्यो।
मेलबक्स चालू गर्न, कम्पनीका सेवकअनलाई प्रयोगकर्ताको इ डाँक खाता माइ पहुँच प्रदान गर्न आवश्यक पर्दछ। उक्त पहुँच एपीआई (जिमेल) वा सिधा पहुँच (आइक्लाउड) मार्फत गर्न सकिन्छ।
मेलबक्सको सेवकअनले बारम्बार प्रयोगकर्ताको ई-डाँक खातालाई सूचनाअन प्रदान गर्न प्रश्न गर्दथे रे लामो समयसम्म पृष्ठभूमि माइ चल्नु बिना नै अनुप्रयोगलाई यैको सामग्री पुन: ताजा अर्न अनुमति दिन्थ्यो।

अनुप्रयोगको सार्वजनिक पछा, यो अमेरिकी कम्पनी गुगलको जिमेल खाताअन माइ मात्तरी उपलब्ध भया थ्यो। डिसेम्बर २०१३ देखि, अनुप्रयोगले आइक्लाउड डाँकका खाताअनलाई लै समर्थन अर्या थ्यो, तर शुरुवातको बेला आइक्लाउड पासवर्ड मेलबक्सको सेवकअन माइ थपिया थ्यो, जुन जिमेल खाताअन खिलाइ आवश्यक थिएन।




#Article 510: माई ओपेरा (384 words)


माई ओपेरा ओपेरा वेब ब्राउजर प्रयोग गर्ने प्रयोगकर्ताअन खिलाइ यक अनलाइन समुदाय थियो। यो ओपेरा सफ्टवेयर एएसए (हाल ओटेलो निगम) सित सम्बद्ध छ। ओपेरा ब्राउजर खिलाइ यक समर्थन साइट हुनुको अलावा, माई ओपेराले यक सामाजिक सञ्जाल वेबसाइटको रूप माइ लै काम अद्दछ। यसले ब्लग, तस्वीर सङ्ग्रह, नि: शुल्क इ डाँक सेवा, माई ओपेरा डाँक लगायतका सेवाअनको प्रदान गर्दछ। माई ओपेरा ३ मार्च २०१३ माइ बन्द भया थ्यो।

माई ओपेराको समुदायलाई अगष्ट २००१ माइ शुरु गरिया थ्यो। ब्राउजर खिलाइ यक साधारण समर्थन साइटको रूप माइ, वेबसाइटको पहिलो पदोन्नति यक मैना पछा सेप्टेम्बर ११ माइ गरिया थ्यो। १५ डिसेम्बर २००३ माइ, वेबसाइटलाई सुधार अरिया थ्यो जसले प्रयोगकर्ताअनलाई थप सुविधाअन माझ पहुँच गर्न अनुमति दिन्छ। 

सेप्टेम्बर २००५ माइ, माई ओपेरा समुदायले यस माइ झिक्क सुधारअन ल्याया थ्यो जस माइ तस्वीर सङ्ग्रह, सुधारिया ब्लग (पूर्व जर्नलअन), समूहअन शृजना रे ३०० मेगाबाइट निःशुल्क भण्डारण समावेश छ।

८ मार्च २००७ माइ, ओपेराले साइटको नौलो संस्करणको जारी गर्‍या थ्यो। 

यसको सन् २००७ को विकास खिलाइ नौलो हार्डवेयर बिटा परीक्षण वेबसाइटको लागि २६ अक्टोबर २००६ माइ प्रयोग गर्न खिलाइ राखिया थ्यो। यो वेबसाइट नियमित वेबसाइट माइ नौलो हार्डवेयरको अन्तिम स्थापना पछा लै रहन खिलाइ राखिया थ्यो। माई ओपेरा साइट माइ विभिन्न उप-डोमेनअन खिलाइ विस्तृत योजनाअन समावेश छन्।

७ अप्रिल २०११ माइ, ओपेराले सप्पै अवस्थित रे नौलो सामिल हुने माई ओपेरा प्रयोगकर्ताअन खिलाइ माई ओपेरा डाँकको जारी गर्‍या थ्यो जसलाई अोपेराको फाष्टमेल डट एफएम डाँक मञ्चले सञ्चालन अद्दछ।

३१ अक्टोबर २०१३ माइ माई ओपेराका प्रशासकअनले मार्च २०१४ माइ साइट बन्द हुने घोषणा अर्या थिए। माई ओपेराको वेबसाइटलाई कायम राख्न आवश्यक श्रमको आवश्यक रे वैकल्पिक सामाजिक सञ्जाल साइटअनको बढ्दो लोकप्रियताका कारन यैले उक्त सेवा बन्द गरेको घोषण अर्‍या थ्यो।

माई ओपेराका सेवाअन प्रयोग गर्न खिलाइ खाताको आवश्यकता पडन्छ। प्रत्येक माई ओपेराका प्रयोगकर्ताअनले फाइल भण्डारणको लागि २ गिगाबाइट प्राप्त गरेका थिए।

ओपेराको खाताको प्रयोग गर्न खिलाइ यहाँ भौती ओपेराका उप डोमेन साइटअन छन् जस माइ निम्नलिखित समावेश छन्:

भिभालडि डटनेट यक वैकल्पिक सामुदायिक साइट हो जुन १८ डिसेम्बर २०१३ माइ ओपेरा सफ्टवेयरका संस्थापक रे पूर्व प्रमुख कार्यकारी अधिकृत जोन भोन टेजनर शुरुवात गरेका थिए। जोन भोन टेजनरले व्यक्तिगत स्वागत सन्देश सार्वजनिक गरेका थिए जहाँ उनले माई ओपेराका सदस्यअन खिलाइ नौलो समुदाय प्रदान गर्ने आफ्नो योजनाको वर्णन गरेका थिए। भिभालडि डटनेट यैका सदस्यअन खिलाइ सेवा रे सुविधाअनको प्रदान गर्दछ जस माइ ब्लग, इ-डाँक सेवा, तस्वीर सङ्ग्रह रे प्रयोगस्थलअन समावेश छन्। भिभालडि डटनेट ओपेरा सफ्टवेयरसित सम्बन्धित आथिन।




#Article 511: नाटोर जिल्ला (1019 words)


नाटोर () बङ्गलादेशा उत्तरी भागमी पड्ड्या यक जिल्ला हो। यै जिल्ला राजशाही विभाग अन्तर्गत पडन्छ। 

नाटोर बङ्गलादेशा उत्तरी क्षेत्रमी पड्ड्या यक जिल्ला हो रे यै जिल्ला २४°२५' बठेइ २४°५८' उत्तर अक्षांश रे ८८°२३' बठेइ ८९°१०' पुर्व देशान्तरणमी अवस्थित छ। नाटोर जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये १८९६.०५ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै जिल्ला लाइ बगुडा रे नउगाँले उत्तर बठेइ घेर्‍या छ भणे यै जिल्लाको दक्षिणमी पाबना रे कुष्टिया जिल्ला रयाः छन्। त्यै गरि यै जिल्लाको पूर्वमी पाबना रे शिराजगञ्ज जिल्ला रयाः छन् भणे पश्चिममी राजशाही जिल्ला रयाः छ। पद्मा, बरल, नगर आदि यै जिल्लाका प्रमुख नदिअन हुन्।

बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिन बठइ देश व्यापी रुपमी शुरू भयाः थ्यो भणे यै युद्धका बेला यै क्षेत्रमी बसोबास अर्ने उर्दु मात्रृभाषा भयाः मान्सुअनले (राजाकार) रे पाकिस्तानी सेनाले याँ रयाः बङ्गाली मातृभाषा भयाः स्थानीय मान्सुअन लाइ सामूहिक हत्या, घरटहरामी आगजनी, महिला माथी दुर्ववहार, सामूहिक बलात्कार गरि आतङ्क मच्चायाः थ्याः। १९ मार्च १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशा मुक्ति खिलाइ लडिरयाः लडाकु बीच नाटोर सदर उपजिल्लामी प्रत्यक्ष गोली हानाहान तथा युद्ध भयाः थ्यो जाँ पाकिस्तानी सेनाको प्रमुख अधिकारी आसलम रे इसाक सहित ४० सेनाको मृत्यु भयाः थ्यन्ह। ३० मार्च १०७१ का दिन पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशी लडाकु बीच लालपुर उपजिल्लामी प्रत्यक्ष गोली हानाहान भयाः थ्यो जाँ ८० लडाकुको ज्यान गएको थियो भणे ३२ जणा घाइते भयाः थ्यो। चामाटिया गाउँमश्र भयाः युद्धमी लै ३ बङ्गलादेशी लडाकुको मृत्यु भया थ्यो। १२ अप्रिलमी भयाः युद्धमी १० मुक्तियोद्धाअन सहिद भयाः थ्याः। पाकिस्तानी सेनाले १९ अप्रिल १९७१ का दिन यै जिल्लाका १०० सर्वसाधारणहअनको सामूहिक हत्या गर्‍या थ्याः जै माइ दिलिप कुमार सरकार, डा महिन्द्रानाथ सरकार रे नवाराम मजुम्दार समावेश छन्। ३ मे बठेइ २७ जुलाई १९७१ सम्म पाकिस्तानी सेनाले यै जिल्लाको लालपुर उपजिल्ला अन्तर्गतको उत्तर बङ्गाल चिनी उद्योग, रामकृष्णपुर, बिलमारीया हाट, निल कुठी जस्ता ठौरअनमी आक्रमण गरि लगभग ५००० जना सर्वसाधारणअनको हत्या गर्‍या थ्याः। वीर प्रतिक आजाद आलीको नेतृत्वमी रयाः बङ्गलादेशी लडाकु रे पाकिस्तानी सेना बीच नविरपाडा गाउँमी प्रत्यक्ष गोली हानाहान हुँदा १६ पाकिस्तानी सेना मारियाः थ्याः। ३ डिसेम्बर १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेनाले महेशपुरका ३६ सर्वसाधारणअनको सामूहिक हत्या गर्‍या थ्याः।

सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यै जिल्ला कुल जनसङ्ख्या ६,९८४,४७ रयाः छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ३,५३२,०१ छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ३,४५२,४६ रयाः छ। यै जिल्लाको जनधनत्व ७५६ प्रति वर्ग किलोमिटर रयाः छ। धर्मका अाधारमी यै जिल्लामी इस्लाम धर्मका मान्सुअनरो जनसङ्ख्या ५,४९७,०२ रयाः छ भणे हिन्दु धर्मको जनसङ्ख्या १,४८३,३९ छ। त्यस्तै गरि बुद्ध धर्मको जनसङ्ख्या १८६, इसाई धर्मको २१ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या १९९ रयाः छ। यै जिल्लामी सन्थल, मुण्डा, मुसहर अादि जनजातिअन बसोबास गर्छन्। यस जिल्लामा १९६१ मस्जिद, २१८ हिन्दु मन्दिर, १२ गिर्जाघर रे ६ चिहानअा रयाः छन्। घासीपिरको चिहान, सालामपुर रे बाउडा शाही मस्जिद, भेलालाबाडिया शाह बागुको चिहान रे मस्जिद, मायार मस्जिद, चापिला शाही मस्जिद, बुधपाडा हयरत इसाम शाश आलमको मस्जिद, हजरत शाह सुफी बोरहान उद्दिनको चिहान, सोना पीरेको चिहान, पाँच पीरेको चिहान, बड बाघा माजार शरीफ, रहिम साधुरको चिहान (गुरुदासपुर उपजिल्ला), बुडा पिरको चिहान, जयकालीबाडि मन्दिर, (नाटोर सदर उपजिल्ला), श्री श्री राधा रामन र श्री श्री नारायण बिगराहो टेगोर देव मन्दिर (सिङ्डा उपजिल्ला), श्री फकिर चन्द गोसाई आश्रम (लालपुर उपजिल्ला) आदि यै जिल्लाका प्रमुख धार्मिक स्थलअन हुन्। 

यै जिल्लाको अर्थतन्त्र मुख्यतया कृषिमी आधारित छ। यै उपजिल्लाका अधिकांश मान्सुअन किसान हुन्। यै उपजिल्लामा धान, गहुँ, मकै, खुर्सानी, तोरी, प्याज, उखु, आलु तथा अन्य अन्न बालीअन उत्पादन अरिन्छ। यै उपजिल्लामी मुख्यतया आँप, केरा, लिची, खरबुजा, कटहर आदि उत्पादन हुँदै आयाः छ। यै जिल्लाले मुख्यतया धान, लिची, आँप, लगायत मौसमी तरकारी रे अन्य फलफूलअन निर्यात गर्दै आयाः छ। यै जिल्लामी १६५ हाट बजार तथा मेला सञ्चालनमी रयाः छन्। 

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती जसमी जिल्लाकै ७०.५९% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै ३.०१% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी ५.०२%, वाणिज्यमी १०%, सञ्चार रे यातायातमी २.७४%, रेमिटेन्समी ०.२१%, सरकारी कार्यलयअनमी ४.४५% ,धर्म सेवामा ०.१२% रे अन्यमी ११.३८% रयाः छन्।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४१.६% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४५.५% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ३७.४% रयाः छ। यै जिल्लामी ५९ क्याम्पस, १ प्राविधिक शिक्षण संस्था, २७४ माध्यमिक विद्यालय, ७०१ प्राथमिक विद्यालय रे २३७ मदरसाअन रयाः छन्। यै जिल्लाका प्रख्यात तथा लोकप्रिय शिक्षण संस्थाअन यै प्रकार छन्; नवाव सिराज-उद-दल्लाह सरकारी क्याम्पस (सन् १९६५), बिलचलन सहिद सामसुज्जोहा क्याम्पस (सन् १९६९), कालाम डिग्री क्याम्पस, लालपुर महाविद्यालय, गोपालपुर डिग्री क्याम्पस, आब्दुलपुर सरकारी क्याम्पस, बिल हालति त्रिमोहनी डिग्री क्याम्पस, इकबाल डिग्री क्याम्पस, बराइग्राम डिग्री महाविद्यालय (१९७०), बनपाडा डिग्री क्याम्पस (सन् १९८५), राजापुर डिग्री क्याम्पस (सन् १९९५), मौखाडा महिला डिग्री क्याम्पस (सन् १९९६), बनपाडा कृषि तथन प्राविधिक क्याम्पस (सन् २०००) (बाडाइग्राम उपजिल्ला), माजमर शरिफ प्राविधिक तथा व्यापार व्यवस्थापन महपरिला क्याम्पस (सन् २००१), गोपालपुर पौर प्राविधिक तथा बिएम क्याम्पस (सन् २००२), चकनाजिरपुर व्यवसायीक क्याम्पस (सन् २००२), दिघापातिया पिएन उच्च विद्यालय, नाटोर महाराजा जगदीन्द्र नाथ उच्च विद्यालय (सन् १८८४), ललोर उच्च विद्यालय (सन् १९०१), कालाम उच्च विद्यालय (सन् १९२४), चकनजिरपुर उच्च विद्यालय (सन् १९२५), नाटोर सरकारी छात्र उच्च विद्यालय (सन् १९४४), बाडाइग्राम पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९५४), राजापुर उच्च विद्यालय (सन् १९५४), लुइस उच्च विद्यालय (सन् १९५९), सिकरपुर आलिया मदरसा (गुरुदासपुर उपजिल्ला) आदि।

नाटोर जिल्लाः यक प्रमुख पर्यटकीय स्थल रानी भवानीको दरबार हो। रानी भवानी यक महान सामाजिक कार्यकर्ता थिएन्। उन बङ्गलादेशी महिलाअन खिलाइ शिक्षा फैलाउने अग्रणी थिइन्। यै ऐतिहासिक दरबार पुरानो बस बिसौनी नजिकै अवस्थित छन्। यै क्षेत्र वरपर क्याम्पस, यक विद्यालय रे रानी भवानीको नाउँ बठेइ राखियाः अन्य संस्था लै छन्। रानी भवानीको दरबार एउटा अद्भुत तालले घेरियाः छ जसले यै क्षेत्रको सुन्दर बनाउँछ।

उत्तर गणभवन (डोघापोटिया राजबारीको नाउँले लै परिचित) स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकअन खिलाइ सब है लोकप्रिय पर्यटकीय स्थल हो। प्राचीन इतिहासका अनुसार नाटोरका राजाले यहीँ बसोबास गर्ने गर्थे भणे हाल यै दरबार लाइ उत्तर गणभवन भणिन्छ रे बङ्गलादेशका राष्ट्रपतिको आधिकारिक निवासअन मध्ये यक हो। याँ झिक्क मैदानअनमी अवस्थित छ रे यै भवनमी सजावटी ढोकाअन, ठूलो बगैचा, रे सयौँ कोठाको रयाः छन्। यै भवन वरपर एक ताल छ रे केही भव्य मूर्तिकला लै रयाः छन्। यै नाटोर जिल्ला सहर बठेइ ३ किलोमिटरको दुरीमी अवस्थित छ।

प्रशासकीय नटोर उप-विभाग सन् १८४५ माइ राजशाही जिल्लाको अधिनमी स्थापित गरियाः थ्यो रे सन् १८६९ माइ नगरपालिका निगममी पदोन्नति गरियाः थ्यो। यै उप-विभाग लाइ सन् १९८४ मा जिल्लामी रुपान्तरण गरियाः थ्यो। यै जिल्लामी हाल ७ उपजिल्लाअन रयाः छन् जसमध्ये सब है झिक्क उपजिल्ला सिङ्डा (५२८.४६ वर्ग किलोमिटर) हो भणे सब है नानो उपजिल्ला बागातिपाडा (१३९.३७ वर्ग किलोमिटर) हो। यै जिल्लाका उपजिल्लाअन यस प्रकार छन्;




#Article 512: एप डटनेट (557 words)


एप डटनेट यक विज्ञापन-मुक्त अनलाइन सामाजिक सञ्जाल सेवा रे सुक्ष्म ब्लगिङ सेवा थ्यो जसले यसको प्रयोगकर्ताअनलाई २५६ वर्णअन सम्म सन्देश लेख्न सक्षम तुल्याया थ्यो। एप डटनेटले सेवा, अल्फालाई आफ्नो वेब अन्तरमुख प्रदान गरेको थ्यो, जुन केयि प्रयोगकर्ताअनले प्रयोग गरेका थिए। तथापि, तिनीहरूले तेस्रो-पक्ष अनुप्रयोगअनको प्रयोग रे विकासलाई प्रोत्साहित गरेका थिए।

डोमेन नाम लाई बिक्री गरिया थ्यो रे यैलाइ ले अधिग्रहण गरेको थ्यो जून अच्याल खरीद गर्ने, निर्माण गर्ने, विस्तार गर्ने रे मूल मोबाइल अनुप्रयोगअनको प्रकाशित गर्न यक ठौर हो।

नाउँ 'एप डटनेट' पैला यक सेवा खिलाइ प्रयोग गरिया थ्यो जसले अनुप्रयोग विकासकर्ताअनलाई तिनीअनको अनुप्रयोगअन प्रदर्शन गर्न अनुमति दिएको थ्यो। १३ जुलाई २०१२ माइ, मिक्स्ड मिडिया ल्याब्सले एप डटनेट विज्ञापन रहित सामाजिक सञ्जाल मञ्च हुनको लागि यसको उद्देश्य परिवर्तन गरेको घोषण गरेको थ्यो। संरचनाको रूप माइ, यो टुइटरसित मिल्दोजुल्दो थ्यो तर यै माइ कुनै लै विज्ञापन समावेश थिएन। यसको सट्टा माइ यो प्रयोगकर्ता रे विकासकर्ता सदस्यताअन माइ निर्भर रहेको थ्यो। मिक्स्ड मिडिया ल्याब्सले से लगभग १०,००० समर्थनकर्ताअनको लक्ष्यको साथ संयुक्त कोष सङ्कलनको शुरुवात गरेको थ्यो जस माइ यसले ५ लाख अमेरिकी डलर सुरुवाती लक्ष्य राख्या थ्यो। १३ अगष्ट २०१२ सम्म उनीअनले लक्ष्यलाई पार गर्दै अन्ततः ११,००० भन्दा बढी समर्थकअनको साथ करीव ७ लाख ५० हजार अमेरिकी डलर सङ्कलन गर्न सफल भया थिए। 

१ अक्टोबर २०१२ माइ, एप डटनेटले यक प्रोत्साहन कार्यक्रमको सुरु गरेको थ्यो। मिक्स्ड मिडिया ल्याबको लक्ष्य भनेको विकासकर्ताअनलाई मञ्च माइ निर्माण गर्न प्रोत्साहित गर्नु हो।

२९ नोभेम्बर २०१२ माइ, एप डटनेटले यक नि: शुल्क परीक्षण आमन्त्रित कार्यक्रमको शुरु गरेको थ्यो। प्रयोगकर्ताअनले साथीअनलाई एप डटनेट प्रयोग गर्न आमन्त्रित गर्न सक्दछन् रे यदि साथीले स्वीकार गरेको खण्ड माइ तिनीअनले उक्त सेवा यक मैना खिलाइ नि: शुल्क प्रयोग गर्न सक्दछन्।

२५ फेब्रुअरी २०१३ माइ, एप डटनेट यक भुक्तान सेवाको रूप माइ परिचित बनेको थ्यो। एक भुक्तान योजनाको साथ प्रयोगकर्ताअनले केहि सीमितताका साथ यक निःशुल्क खाता प्राप्त गर्न आमन्त्रित गर्न सक्छन्।

मे २०१३ मा, एप डटनेट माइ दर्ता भया प्रयोगकर्ताअनको सङ्ख्याले १,००,००० नाघेको थ्यो।

२१ नोभेम्बर २०१३ माइ, एप डटनेटले को घोषणा गरेको थ्यो। एप डटनेट सेवाका प्रयोगकर्ताअन खिलाइ आफूले रुचाउने सामग्रीअनको बारे माइ सूचनाअन पठाउन रे प्राप्त गर्ने यो एउटा तरिका हो। यी सूचनाअन आइफोन, एण्ड्रोइड वा एप डटनेटको आधिकारिक अनुप्रयोगअन मार्फत पठाइन्छ। फ्रिमियम नमूनाको अंशका रूप माइ एप डटनेटका प्रसारण सेवा सदस्यअन खिलाइ नि: शुल्क छ।

२५ जनवरी, २०१४ माइ, एप डटनेटले   नामक सेवाको प्रक्षेपण गरेको थ्यो जसलाई संयुक्त कोष सुविधाअन खिलाइ यक मार्गको रूपमा वर्णन गरिया छ। ब्याकर प्रयोग गर्न पहिलो परियोजना एप डटनेट बठे नै उत्पत्ति भया थ्यो। ब्याकरका विवरणअन यै प्रकारका छन्:

६ मे २०१४ माइ, संस्थापकअनले सदस्यता नवीकरणअन नराम्रो भयाे जसले गर्दा एप डटनेट खिलाइ विकास कर्मचारीअनलाई फिर्ता बोलाउन खिलाइ रकम पर्याप्त नभया घोषण गरेको थ्यो। उनीअनले भविष्यका कामअन ठेकेदारअनको प्रयोग गरि मर्मत सम्भारको आधार माइ हुने लै बताइया थिए।

१२ जनवरी २०१७ माइ, संस्थापकअनले एप डटनेटको मञ्च १५ मार्च २०१७ माइ बन्द हुने घोषण गरेका थिए। तथापि, प्रयोगकर्ता आँकडा निर्यात विफलताअनको यक महत्वपूर्ण सङख्याका कारण १६ मार्च २०१७ सम्म माइ म्याद थपिया थ्यो। एप डटनेटले अन्ततः १७ मार्च २०१७ माइ पूर्ण रूप माइ सञ्चालन बन्द गरेको थ्यो। एप डटनेट खिलाइ स्रोत अङ्क उनीअनको गिटहब पानो माइ उपलब्ध गराइया थ्यो।

१४ डिसेम्बर २०१७ माइ, डोमेन नाम एप डटनेट सिडो डटकमको लिलामी माइ बेचिइया थ्यो। उक्त  डोमेन नामलाई वासिङ्टन माइ आधारित यक सीमित दायित्व कम्पनी मोबिब्लक्सद्वारा अधिग्रहण गरिया थ्यो।

१५ मे २०१८ माइ, मोबिब्लक्सले एप डटनेटलाई आइओएस रे एण्ड्रोइड अनुप्रयोगअनको निर्माण, मर्मत रे प्रकाशन गर्न खिलाइ यक अनलाइन उपकरणको रूप माइ प्रयोग गर्ने बताएया थ्यो।




#Article 513: नउगाँ जिल्ला (1273 words)


नउगाँ () बङ्गलादेश का उत्तरी क्षेत्र माइ पड्ड्या यक जिल्ला हो। यो जिल्ला राजशाही विभाग मी पड़न्छ। नउगाँ नाउ अर्याः शहर यै जिल्लाको प्रमुख शहर हो।  यो जिल्ला बङ्लादेश का उत्तरी क्षेत्र मी २४°३२' बठेइ २५°२३' उत्तर अक्षांश रे ८८°२३' बठेइ ८९°१०' पूर्व देशान्तर मी अवस्थित छ। नउगाँ जिल्ला ले बङ्गलादेश का कुल क्षेत्रफल मध्ये ३४३५.६७ वर्ग किलोमिटर ओगटिराइछ। यै जिल्ला लाइ भारत का पश्चिम बङ्गाल राज्य ले उत्तर बठेइ घेरिराइछ भँण्या दक्खिन मी राजशाही रे नटोर जिल्ला रयाः छन। तसोइ गरिबर यै जिल्ला का पूर्व मी जयपुरहाट, बगुडा रे नटोर जिल्ला रयाः छन् भँण्या पश्चिम मी नवावगञ्ज जिल्ला रयाः छ। यो जिल्ला मी आत्राई, पुनर्भाह, जमुना, शिव, नगर आदि नदिअन रयाः छन।

बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिन बठेइ देश व्यापी रुपमी शुरू भयाः थ्यो भणे पाकिस्तानी सेनाको यक समूहको सैनिक किल्ला नउगाँ जिल्लामी अवस्थित थ्यो। सन् १९७१ को अप्रिल महिनामी पाकिस्तानी सेनाले उक्त सैनिक किल्ला वरपरका स्थानअनमी जस्तैः नियमतपुर रे भाविचामी अचानक आक्रमण गरि सर्वसाधारणअनको सामूहिक हत्या गर्‍या थ्याः भणे सेनाले उक्त गाउँका थुप्रै घरअनमी आगजन तथा लुटपाट समेत गर्‍या थ्याः। दिवान अजिजुर रहमान रे एएनएम सलिक चौधरी सहित बङ्गलादेशको स्वतन्त्रता खिलाइ लडिरयाः ११ लडाकुअन नियमतपुरको यक प्रहरी थानामी घेरा लगायाः थ्याः जसका कारण त्याँ उपस्थित ६ राजाकारले (इसै क्षेत्रमी बसोबास गर्ने उर्दु मातृभाषा भयाः बङ्गलादेश विरोधी तथा पाकिस्तानी सेनाका समर्थकआ) हातहतियारसहित आत्मसमर्पण गर्‍या थ्याः। २४ अप्रिल १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेनाले रानीनगर उपजिल्ला अन्तर्गतको यक गाउँमी आक्रमण गरि ७८ जना सर्वसाधारणअनको सामूहिक हत्या गर्‍या थ्याः। १९७१ अगष्ट महिनामी पाकिस्तानी सेनाले मान्दा उपजिल्ला अन्तर्गत पर्ने पुकारिया गाउँमी अचानक आक्रमण गरि १२८ सर्वसाधारणअनको हत्या गरि यक झिक्क चिहानमी गाडिदियाः थ्याः। १४ अगष्ट १९७१ का दिन बङ्गलादेशको मुक्ति खिलाइ लडिरयाः लडाकुको सापाहार उपजिल्ला अन्तर्गत हापनिया सडकमी पाकिस्तानी सेना सवार सवारीसाधनमी बम प्रहार गर्‍या थ्याः जाँ ५ सेना मारियाः थ्याः। उक्त घटनाको फलस्वरूप पाकिस्तानी सेनाले उक्त घटना भयाः ठाउँको वरपर रयाः वस्ती तथा गाउँअनका थुप्रै सर्वसाधारणअनको सामूहिक हत्या गर्‍या थिए। १९ सेप्टेम्बर १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशी लडाकु बीच प्रत्यक्ष गोली हानाहान तथा युद्ध भयाः थ्यो जाँ केही लडाकूअन सहिद भयाः थ्या। १५ अक्टोबरका दिन पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशी लडाकु बीच बदलगाछी उपजिल्ला अन्तर्गत कोला बन्दर भन्ने ठौर माइ प्रत्यक्ष गोली हानाहान तथा युद्ध भयाः थ्यो जाँ दर्जनौँ पाकिस्तानी सेना सहित दुई लडाकुको मृत्यु भयाः थ्यो। उक्त घटनाको केही दिन पश्चात् पाकिस्तानी सेनाले गदलगाछी उपजिल्लाको मोहनपुर गाउँका ११ सर्वसाधारणअनको वीभत्स हत्या गर्‍या थ्या। पाकिस्तानी सेनाले पछा यै जिल्लाको नितपुर बालियाचन्द पुल रे पोरशा उपजिल्लाको गङ्गुडिया क्याम्पसका वरपरको क्षेत्रअनमी सामूहिक हत्या रे आतङ्क मच्चायाः थ्याः। पाकिस्तानी सेनाले कोला, बन्दरपुर, मिठापुर, भालुबारा जस्ता गाउँहरूमा थुप्रै मान्सुको हत्या गरि घरटहरामी पूर्णतया आगजनी समेत गर्‍या थ्याः। नउगाँ सदर उपजिल्ला अन्तर्गतको पाहारपुर गाउँमी लै पाकिस्तानी सेनाले सर्वसाधारणअनको सामूहिक हत्या गर्‍या थ्याः। पाकिस्तानी सेनाले १४ सर्वसाधारणअन लाइ धामोइरहाट उपजिल्लामी आगो लगाई हत्या गर्‍या थ्याः। पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशी लडाकु बीच धामोइरहाट उपजिल्लामी युद्ध भयाः थ्यो जाँ २५ सेना सहित २ बङ्गलादेशी लडाकुको ज्यान गयाः थ्यो। पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशी लडाकु बीच रङ्गमाटी, गाङ्रा,कुलफटपुर जस्ता स्थानअनमी प्रत्यक्ष गोली हानाहान भएको थियो जहाँ दुवै पक्षका थुप्रै लडाकुअनको मृत्यु भयाः थ्यो।

सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यै जिल्ला कुल जनसङ्ख्या २३,९१३,५५ रयाः छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या १२,२८२,५३ छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ११,६३१,०२ रयाः छ। यै जिल्लाको जनधनत्व ७५६ प्रति वर्ग किलोमिटर रयाः छ। धर्मका आधारमी यै जिल्लामा इस्लाम धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या २०,६२६,१६ रयाः छ भणे हिन्दु धर्मको जनसङ्ख्या २,५६५,९६ छ। त्यस्तै गरि बौद्ध धर्मको जनसङ्ख्या १४,३१३, इसाई धर्मको ३३६ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या ५७,४९४ रयाः छ। यै जिल्लामा सन्थल, मुण्डा,अराँव आदि जनजातिअन बसोबास अद्दान।

यै जिल्लाको कुल क्षेत्रफल २५ लाख वर्ग किलोमिटर रयाः छ रे यै जिल्ला लगभग सब्बै मान्सुअन कृषिक हुन्। यै जिल्लामा मुख्यतया कोदो, जुट, मकै, उखु, तोरी, गँहु, आलु, प्याज, भेन्टा आदि उत्पादन हुनान। सन् २००९-१० सम्म यै जिल्लामी १३,५८४,३२ मेटि्रक टन गँहु उत्पादन भयाः थ्यो। यै जिल्ला हाल धान उत्पादन गर्ने जिल्लाअनको उच्च सूचीमी पर्छ रे याँ भौती मात्रमी धान कुट्ने मिलअन रयाः छन्। 

यै जिल्लाको मुख्य आय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती हो जस माइ जिल्लाकै ७४.२९% मान्सुअनको संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै २.४५% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी १.०३%, वाणिज्यमी ९.८९%, सञ्चार रे यातायातमी २.७४%, रेमिटेन्समी ०.२१%, सरकारी कार्यलयअनमी ४.४५% ,धर्म सेवामी ०.१२% रे अन्यमी ४.५२% रयाः छन्।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४४.४% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ४९.४% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ३९.१% रयाः छ। यै जिल्लामी १ कानुन विषयको क्याम्पस, ४५ क्याम्पस, ५८४ माध्यमिक विद्यालय, १० प्राविधिक विद्यालय, १३४२ प्राथमिक विद्यालय, २२ सामुदायिक विद्यालय, २३ बाल उद्धान केन्द्र रे २४४ मदरसाअन रयाः छन्; यै उपजिल्लाका केही उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाअन यै प्रकार छन्; धामइरहाट एमएम डिग्री क्याम्पस (सन् १९७०), मान्दा मोमिन शाहाना डिग्री क्याम्पस (सन् १९७०), नियमतपुर डिग्री क्याम्पसमा (सन् १९८०), नउगाँ सरकारी क्याम्पस (सन् १९६२), महादेवपुर सरकारी क्याम्पस (सन् १९६७), मोला आजाद स्मारक क्याम्पस (सन् १९६८), नउगाँ सरकारी बिएमसी महिला क्याम्पस (सन् १९७२), शेर-इ-बाङ्ला क्याम्पस (सन् १९७२), बदलगाछी सरकारी क्याम्पसमा (सन् १०७२), सापाहमर सरकारी क्याम्पस (सन् १९७३), दुबालहाटी राजा हरानाथ उच्च विद्यालय (सन् १८६४), नगर कुसुम्बा बहुभाषिक उच्च विद्यालय (सन् १८८२), नउगाँ केडी सरकारी उच्च विद्यालय (सन् १८८४), मियानाम बहुभाषिक उच्च विद्यालय (सन् १८९५), भीमपुर बहुभाषिक उच्च विद्यालय (सन् १९०१), धामोइरहाट सोफिया पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९०४), नउगाँ पिएम उच्च विद्यालय (सन् १९०९), मान्दा एससी पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९१०), कामता एसएन उच्च विद्यालय (सन् १९१३), हामिदपुर जितालाल उच्च विद्यालय (सन् १९२३), चकला बहुभाषिक उच्च विद्यालय (सन् १९१४), नउगाँ जेला विद्यालय (सन् १९१७), कृतिपुर बहुभाषिक उच्च विद्यालय (सन् १९२१), नउगाँ केन्द्रीय कन्या उच्च विद्यालय (सन् १९२६), धामइरहाट सदिक्की फजिल मदरसा (सन् १९७४) आदि।

प्रशासकीय नउगाँ उपविभाग राजशाही जिल्लाको स्वामित्वमी सन् १८७७ माइ स्थापना गरियाः थ्यो। यै उप-विभाग लाइ सन् १९८४ माइ जिल्ला रुपमी स्थापित गरियाः थ्यो। यै जिल्लामी हाल ११ वटा उप-जिल्लाअन रया छन् जसमध्ये नियमतपुर सब है झिक्को (४४९.१० वर्ग किलोमिटर) उपजिल्ला रुपमी रयाः छ जसले जिल्लाको कुल क्षेत्रफल मध्य १३.०७% ओगट्या छ भणे बदलगाछी सब है नानो (२१३.९८ वर्ग किलोमिटर) उपजिल्ला हो। नउगाँ जिल्लाका उपजिल्लाअन यस प्रकार छन् :

पाहाडपुर नउगाँ जिल्लाको जामालगञ्ज बठेइ ५ किलोमिटर पश्चिममी पड्ड्या यक सानो गाउँ हो जाँ सोमापुरा महाविहार मठका अवशेषअन उत्खनन गरियाः थ्यो। सातौँ शताब्दीको यै पुरातात्विक खोजले लगभग २ एकड (११०,००० वर्ग किलोमिटर) जग्गा क्षेत्र ओगट्याः छ। यै ठौर वरपर पाइएका अवशेषअनले चतुर्भुज आकार ओगट्या छ भणे यसको सम्पूर्ण स्थानअन ९०० फिट (२७० मिटर) भन्दा बढी मापन गरियाः छ भणे यसको उचाई १२ बठेइ १५ फिट (३.७ बठेइ ४.६ मिटर) रयाः छ। उत्तरमी विस्तृत प्रवेश द्वार साथ त्याँ उत्तरमी  ४५ कक्षअन छन् रे अौर तीन पक्षमी प्रत्येक ४४ ४४, कुल १७७ कोठाअन रयाः छन्। पिरामिडल मन्दिरको वास्तुकला दक्षिण-पूर्वी एसिया, विशेष गरी म्यानमार रे जावा बठेइ प्रभावित छ। यै ठौर विशेषगरि अग्लो भयाः कारण यै ठौरको नाउँ अग्लो पहाड बठेइ राखियाः हो। 

यै पुरातात्त्विक सम्पदा लाइ ऐल सङ्गहालय बनाइयाः छ। यै क्षेत्र बठेइ उत्खनन तथा पत्ता लाग्या सामग्रीअनले यै सङ्ग्रहालयको शोभा बढायाः छ। उत्खनन गरियाः सामग्रीअन राजशाही स्थित विरेन्द्र अनुसन्धान सङ्ग्रहालयमी लै सुरक्षित राखियाः छ।सङ्ग्रहालयको पुरातन वस्तुमा टेराकोटा पट्टिका, विभिन्न देवीदेवताअनको चित्र, माटोको वस्तु, सिक्का शिलालेख, सजावटी इट्टा, रे अन्य माटोका वस्तुअन सामेल छन्।

सोमापुरा महाविहारको ९ माइल पश्चिम-दक्षिण पश्चिममा हल्द विहारको पुरातात्विक क्षेत्र हो जुन अस्थायी रूपमी युनेस्कोको विश्व सम्पदा सूचीमी सूचीकृत गरियाः छ।

कुसुम्बा शाही मस्जिद () बङ्गलादेशको नउगाँ जिल्ला अन्तर्गतको उपजिल्ला मान्दामा अवस्थित छ। यो मस्जिद आत्राइ नदिको पश्चिम किनारमा रहेको छ। यस मस्जिदको स्थापना सन् १५५८-५९ मा भएको थियो।

कुसुम्बा मस्जिदको नाउँ कुसुम्बा गाउँ बठेइ साभार गरियाः हो। यै मस्जिद लाइ बङ्गलादेशमी अफगान शासनको समयमी सुलेमान नाउँको उच्च पदका अधिकारीले निर्माण गर्‍य थ्याः। यै अन्तिम सूरी शासकअन मध्ये एकको अधिनमी निर्माण गरियाः थ्यो। यै मस्जिद बनाउनेको नाउँ घियसुद्दीन बहादुर शाह थ्याः। यद्यपि यै मस्जिद सुरी शासन अन्तर्गत निर्माण गरियाः थ्यो। यै मस्जिदमी प्रयोग भयाः वास्तुगत ढाँचा उत्तर भारतको पैलेको सुरी वास्तुकला बठेइ प्रभावित नभई छुट्टै प्रकारको थ्यो। यै मस्जिद लाइ बाङ्ला शैलीमी निर्माण गरियाः थ्यो। पूर्वी केन्द्रीय प्रवेशद्वारमी रयाः शिलालेखले मस्जिदको निर्माणको सन् १५५८-५९ मी भयाः भणी उल्लेख गरियाः छ।




#Article 514: डेलीबुथ (468 words)


डेलीबुथ एउटा तस्वीर ब्लग वेबसाइट हो जसलाई प्रयोगकर्ताअन खिलाइ प्रत्येक दिन शीर्षकको साथ तस्वीर खिच्नको लागि शृजना गरिया थ्यो। यसले कागजात बनाउन रे उनीअनको जीवन अरूलाई बाँड्न खिलाइ चित्र माइ तमरो जीवन भन्ने नारालाई अपनाया थ्यो। यो सामाजिक सञ्जाल वेबसाइटहरू जस्तै टुइटरसँग मिल्दोजुल्दो छ जस माइ प्रयोगकर्ताले अन्य प्रयोगकर्ताअन पछ्याउन रे उनीअनले उक्त पछ्याइया प्रयोगकर्ताअनलाई लै पछ्याउन सक्दछन्। यसले अन्य व्यक्तिअनले के गरिरह्या छन् भन्ने बारे माइ वास्तविक समय अद्यावधिकअन लै प्राप्त गर्न अनुमति दिन्छ। यो किशोर किशोरीअन खिलाइ लक्षित छ।

अगष्ट २००९ माइ, साइट माइ यक मैना माइ लगभग ३५% को वृद्धि दरसितै यसले ३० लाख भन्दा बढी अद्वितीय आगन्तुकअन प्राप्त गरेको जानकारी दिया थ्यो। ११ नोभेम्बर २०१२ माइ, साइट १४ नोभेम्बरका दिन बन्द गरिने घोषण गरिया थ्यो।

प्रयोगकर्ताहरूले ३१ डिसेम्बरसम्म उनीहुअनको सामग्रीअन माइ पहुँच रे डाउनलोड गर्न सक्नेछन्, जुन बिन्दु माइ साइट पूर्ण रूप माइ मेटाइन्याछ। डेलीबुथ शुरुवाती कोष कम्पनी, वाई कम्बिनेटरद्वारा स्थापना गरिया थ्यो।

डेलीबुथलाई फेब्रुअरी २००९ माइ जोन व्हिट्ली रे नेतृत्व विकासकर्ता रायन आमोसले, लोकप्रियता प्राप्त गरे पाछा शुरुवात गरेका थिए। धेरै युट्युब कलाकार रे इण्टरनेटका प्रख्यात मानिसअन, जस्तै एष्टन कुचर रे उनकी श्रीमती डेमी मुर यै माइ सामेल हुँदै उनीअनका दर्शक रे पाठकहुअनलाई प्रोत्साहित गरेका थिए।  ७ सेप्टेम्बर २००९ माइ साइटले १,००,००० तस्वीरअन पार गरेको थ्यो र १,००,००० तस्वीरअन सार्वजनिक गर्ने प्रयोगकर्ताले यक थ्रोबई पिलो नामक पुरस्कार जित्या थिए। सन् २०१० को शुरूवात माइ, वेबसाइट माइ ३,०००,००० तस्वीर रे १०,००,००० टिप्पणीअन पुगेका थिए।

डेलीबुथका तीन संस्करणअन उपलब्ध छन् जस माइ मूल (१.०), र दुई पूर्ण पुन: लिखित (२.० र ३.०) समावेश छन्।

वाई कम्बिनेटरले उनअनले यक पटक डेलीबुथ माइ नाउँ परिवर्तन गर्ने विचार गरेका थिए। तर उनीहरू समुदायले विद्रोह गर्छन् भन्ने बारेमा डराएका थिए।  २०१२ अप्रिलमा प्रतिभाको खोजीमा एयरबीएनबीले डेलीबथको टोलीलाई लिने घोषणा गरिएको थियो।

११ नोभेम्बर २०१२ माइ, सदस्यअनलाई यक ई-डाँक पठाइया थ्यो जस माइ १४ नोभेम्बर पछा थप सामग्री उर्ध्वभरण गर्न नसकिन्या रे ती सबै सामग्रीअन स्थायी रूप माइ ३१ डिसेम्बर २०१२ माइ मेटिने जनाइया थ्यो। उनअनले खाता माइ सप्पै तस्वीरअन निर्यात गर्ने विकल्पको पेश गरेका थिए। १५ नोभेम्बर २०१२ माइ, डेलीबुथ केवल पढ्न खिलाइ मात्तरी उपलब्ध भया थ्यो। प्रयोगकर्ता अन खिलाइ कुनै नयाँ तस्वीर वा टिप्पणीअन सार्वजनिक गर्न क्षमताअनलाई यैले हटाइया थ्यो। यो ३२ डिसेम्बर २०१२ का दिन पूर्ण रूप माइ बन्द भया थ्यो।

प्रत्यक्ष सार्वजनिक एउटा त्यस्तो सुविधा थ्यो जसले साइट माइ सप्पै सार्वजनिक सदस्यअन बठे हालसालैका तस्वीर रे गतिविधिको वास्तविक समय माइ प्रवाहको प्रदर्शन गर्दछ। प्रत्यक्ष नक्शाले नक्शा माइ वास्तविक समय अद्यावधिकअनको प्रदर्शन गरेको थ्यो। डेलीबुथले प्रयोगकर्ताअनले नौलो तस्वीर खिचे पछा स्वचालित रूप माइ उनअनको टुइटर खाता माइ सूत्र सार्वजनिक गर्न अनुमति दिन्छ। डेलीबुथले प्रयोगकर्ताअनलाई तिनीअनको तस्वीअनलाई सूत्रबद्ध गर्न छोटो यूआरएलअनको लै प्रस्ताव गरेको थ्यो।

डेलीबुथले आइफोन अनुप्रयोगको सार्वजनिक गरेको थ्यो जुन धेरै लोकप्रिय बन्या थ्यो। डेलीबुथको ३अौँ संस्करणको जारीसितै नौलो डेलीबुथ अनुप्रयोगको शुरूवात भया थ्यो जस माइ प्रत्यक्ष समाचार, रे अन्य प्रयोगकर्ताअनलाई सन्देश पठाउन मिल्ने लगायतका सेवाअन सामेल छन्। अनुप्रयोग अच्याल एप्पल एप ष्टोर माइ उपलब्ध आथिन।




#Article 515: चाँपाइ नबाबगञ्ज जिल्ला (1671 words)


चाँपाइ नबाबगञ्ज () बङ्गलादेशा उत्तर पश्चिममी अवस्थित यक जिल्ला हो। यै जिल्ला राजशाही विभागमा अन्तर्गत पडन्छ। यै जिल्ला ब्रिटिस भारतको मालदह जिल्ला उपविभागको रुपमी रयाः थ्यो भणे सन् १९८४ माइ यै यक छुट्टै जिल्लाको रुपमी स्थापित भयाः थ्यो। 

चाँपाइनवाबगञ्को नाउँ भौती पुरानो छैन। सन् २००१ अघि यो केवल नवाबगञ्जको रूपमी परिचित थ्यो। पूर्व-ब्रिटिस वा ब्रिटिस-राज युगमी यै ठौर मुर्शिदाबादका नवाबअन खिलाइ छुट्टीको ठौर थ्यो रे दौडपुर मौजा उनअन खिलाइ यक पर्यटकीय स्थल थ्यो। नवाबअन मुख्यतया याँ शिकार खेल्या खिलाइ आउँने गर्थे। इसै कारण यै ठौर लाइ नबाबगञ्जको नाउँ दिइयाः थ्यो। बङ्गालका यक नवाब ( बाङ्ला-बिहार रे उडिसा) सरफराज खान (सन् १७३९-१७४०) यक फेर याँ शिकार खेल्या खिलाइ आयाः थ्याः रे यै ठौर माइ पाल बनाएर बस्या थ्याः भन्ने जनविश्वास रयाः छ। त्यै बेला बठेइ यै ठौर नबाबगञ्ज भनि पछेण्या। तर भौती जसो अन्वेषकअन विश्वास गर्छन् कि आलिबर्दी खान (सन् १७४०-५६) को शासनकालमी यै ठौर लाइ नबाबगञ्ज भन्ने नाउँ दिइयो।

१८ औँ शताब्दीको शुरू रे मध्यमी मान्सुअन बेलाइती शासकअनको डरले कोलकाता बठेइ यै ठौर माइ बसाइँसराइ गर्‍या थ्याः जै कारण यै ठौर माइ मान्सुअनको जनसङ्ख्या वृद्धि भया थ्यो। याँ यक हुलाक कार्यालय थ्यो जुन चाँपाइ गाउँमी अवस्थित थ्यो। यै बसाइँसराइका कारण गाउँ चाँपाइमी विस्तार भयो रे यै ठौर लाइ व्यापक रूपमी चाँपाइनबाबगञ्ज भनि पछेण्या थालियाः थ्यो।

बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिन बठेइ देश व्यापी रुपमी शुरू भयाः थ्यो भणे ६ अक्टोबर १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशको मुक्ति खिलाइ लडिरयाः लडाकु बीच कानसाट सङ्घ परिषद् अन्तर्गत शिकारपुर भन्ने ठौर माइ युद्ध भयाः थ्यो जाँ २०० बङ्गलादेशी लडाकुको मृत्यु भयाः थ्यो। १० अक्टोबर १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेनाले यै जिल्ला अन्तर्गतको दोरसिया, मोलातोला, लालपत र शिवगञ्ज उपजिल्लाको राधाकान्तापुरका जस्ता ठौरअनका ४७ सर्वसाधारणअनको हत्या गर्‍या थ्याः। भोलाहाट उपजिल्लामी पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशा मुक्ति खिलाइ लडिरयाः लडाकु बीच प्रत्यक्ष गोली हानाहान हुँदा १ लडाकुको ज्यान गयाः थ्यो। १४ डिसेम्बर १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशी लडाकु बीच नवावगञ्ज सदर उपजिल्लामी युद्ध तथा प्रत्यक्ष गोली हानाहान भयाः थ्यो जाँ वीरश्रेष्ठ महियद्दिन जहाँगीरको मृत्यु भयाः थ्यो।

चाँपाइ नबाबगञ्ज जिल्ला बङ्गलादेशा सुदर पश्चिममी पर्छ भणे यै जिल्ला २५°२५' बठेइ २४°५८' उत्तर अक्षांश रे ८९°०१' बठेइ ८८°३०' पुर्व देशान्तरणमी अवस्थित छ। चाँपाइन बाबगञ्ज जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये १७०२.५६ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै जिल्ला लाइ भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यले उत्तर, दक्षिण रे पश्चिम बठेइ घेर्‍या छ भणे यै जिल्लाको पूर्वमी राजशाही रे नउगाँ जिल्ला रयाः छन्।

चाँपाइ नबाबगञ्ज जिल्ला राजशाही विभागमी पडन्छ रे यै जिल्लामा भौती नदिअन रयाः छन् जसमध्ये गङ्गा रे महानन्दा याँका प्रमुख नदिअन हुन्।

यै क्षेत्रका अधिकतम जमीन समथल छन् भणे याँ भौती मात्रमी ससाना तालाबअन रे जल भण्डारअन रयाः छन्। तर भर्खरै, भूगोल पद्मा (गङ्गा) नदीमी आयाः बाढीका कारण यै क्षेत्रको जमिनअा परिवर्तन भयाः छन्। मद्मा नदीको किनारमी बालुवा भारीमात्रामी रयाः हुँदा झिक्क क्षेत्र बनायाः छ जुन लगभग यक नानो मरुभूमि जस्तो धेकिन्छ।  नरेन्द्रनगर, जोहूरपुर, सुन्दूरपुर, बाघदङ्गम जस्ता चार बठेइ पाँचवटा नानो सङ्घीय परिसदअा पद्मा नदीको अर्को किनारमी सारियाः थ्यो।

गङ्गा नदी हिमालय बठेइ उत्पत्ति हुँदै उत्तरी रे पूर्वी भारतमी बग्दछ। यै नदी त्यै पछा बङ्गलादेशको शिवगञ्जमी प्रवेश गर्छ रे पद्मा नाउँ लिन्छ। फाराक्का बाँध १० माइलको माथिल्लो भागमश्र निर्माण गरियाः छ जाँ पद्मा बङ्गलादेश प्रवेश हुन्छ जसले पद्मा नदीको पानीको स्तर तथा बहाव लाइ कम गर्दछ तर वर्षा ऋतुमी पानीको सतह तथ बहाव बढ्ने भएकाले यो नदी अत्याधिक खतरनाक हुन्छ जसले गर्दा यै नदी वरपरको क्षेत्रअन डुबानमी पर्दछन्।

महानन्दा नदी भोलाहट उपजिल्ला हुँदै यै जिल्लामी प्रवेश अद्दछ रे यै जिल्ला बठेइ बग्दै राजशाही जिल्लाको गोदावरीको भन्ने ठौर माइ पद्मा नदीमी मिसिन्छ। नवावगञ्ज सहर यै खोलाको किनारमी अवस्थित छ भणे यै जिल्लाको अर्थतन्त्र यै नदीले झिक्क टेवा पुर्‍याः छ। 

पुनर्भाबा नदी बङ्गलादेश रे भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यको यक प्रमुख नदी हो। यै नदीको कुल लम्बाई १६० किलोमिटर (९९ माइल), चौडाई ३ बठेइ ८ किलोमिटर (१.९ देखि ५.० माइल) रे अौषत गहिराई १.९ मिटर (६.४ फिट) रया छ। यै नदी बङ्गलादेशा ठाकुरगाँउ जिल्लाको तल्लो भूभाग बठेइ उत्पत्ति भयाः हो। यस नदीको माथिल्लो भाग अत्राई बठेइ केही किलोमिटर पश्चिममी पडन्छ। बङ्गलादेशको दिनजपुर सहर यै नदीको पूर्वी किनारमी अवस्थित छ। यै नदी पश्चिम बङ्गालको दक्षिण दिनाजपुर जिल्लाको गङ्गारामपुर रे तपन समुदाय विकास खण्ड हुँदै बग्दछ। दक्षिणी भागमी बगेर यो नदीले ढेपा नदीमी गई मिसिन्छ रे अन्तत: यो गङ्गा नदीमी मिसिन्छ।

चाँपाइ नबाबगञ्ज राजशाही सहर सित जोडियाः छ रे दुई क्षेत्रमी इकै किसिमको मौसम छ। कोपेन जलवायु वर्गीकरणका अनुसार यै जिल्लाको मौसम उष्ण रे सुख्खा खालको छ। यै जिल्लामा वार्सिक कम वर्षा हुने रे अत्याधिक गर्मीहुने गरेको छ। यस जिल्लामा गृष्म ऋतु मार्च मैना बठेइ मध्य जुलाई सम्म चल्छ। हिउँद ऋतुमी यै जिल्लाको तापक्रम ७ बठेइ १६ डिग्री मापन अरिन्छ भणे यै जिल्लामी वार्सिक १,४४८ मिलिमिटर वर्षा हुने गर्‍या छ। 

सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यै जिल्ला कुल जनसङ्ख्या १४,२५३,२२ रयाः छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ७,२५३,५४ छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ६,९९९,६८ रयाः छ। यै जिल्लाको जनधनत्व ९४८ प्रति वर्ग किलोमिटर रयाः छ। धर्मका अाधारमी यै जिल्लामा इस्लाम धर्मका मान्सअनको जनसङ्ख्या १३,५७५,२४ रयाः छ भने हिन्दु धर्मको जनसङ्ख्या ६०,८०९ छ। त्यस्तै गरि बुद्ध धर्मको जनसङ्ख्या ४,४९३, इसाई धर्मको ९८ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या ३,३९८ रयाः छ। यै जिल्लामा सन्थल, मुण्डा, मुसहर, राजवंशी अादि जनजातिअन बसोबास गर्ने गर्छन्।

यै जिल्लामी मुख्यतया समथल जमिन रे विभिन्न नदिअन छन्। यै जिल्लाको लगभग सब्बै क्षेत्रमी सिंचाई सुविधाको भयाः कारण याँ जमिन एकदमै उर्वर छ रे यहि करण यै जिल्लाको अर्थतन्त्र कृषिमी पूर्णतया निर्भर छ। यै जिल्लामी थुप्रै नदिअन रयाः छन् जसका कारण भौती मान्सुअन माछा रे अन्य सम्बन्धित क्रियाकलापमी निर्भर छन्। चाँपाईनबाबगञ्ज जिल्ला लाइ जै लाइ देश भरिकै अाँप उत्पादक रुपमी लिइन्छ। किनकि यै गर्मीमी फल्ने फल हो जुन यै जिल्लाको अर्थव्यवस्था लाइ निरन्तरता दिने मुख्य उत्पादन हो। आँप उत्पादनको मुख्य भाग शिबिगञ्ज, भोलाहाट रे गेस्टोस्टापुर उप-जिल्ला हुन्। 

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती जसमी जिल्लाकै ५७.१३% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै ५.१६% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी १.३५%, वाणिज्यमी १७.०५%, सञ्चार रे यातायातमी १.७६%, रेमिटेन्समी ०.६९%, सरकारी कार्यलयअनमी ४.४५% ,धर्म सेवामी ०.१७% रे अन्यमी ९.१५% रया छन् ।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ३५.९% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ३७.४% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ३४.४% रयाः छ। यै जिल्ला उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाअन यै प्रकार छन्: आदिना फजलुल हक क्याम्पस (सन् १९३८), नवावगञ्ज सरकारी क्याम्पस (सन् १९५५), नवावगञ्ज सरकारी महिला क्याम्पस (सन् १९६६), रोहनपुर युसुफ आली क्याम्पस (सन् १९६७), कानसात सोलेमान डिग्री क्याम्पस (सन् १९६८), नाचोल डिग्री क्याम्पस (सन् १९७२), भोलाहाट मोहेरउल्लाह डिग्री क्याम्पस (सन् १९८६), गोमस्तपुर सोलेमान मिया क्याम्पस, शाह नेयामतुल्लाह क्याम्पसमा, हरिमोहन सरकारी उच्च विद्यालय (सन् १८९५), कानसाट उच्च विद्यालय (सन् १९१७), दाननाचल एचएम उच्च विद्यालय (सन् १९१९), नाचोल पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९५७), भोलाशाट रामेश्वरी पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९११), नयानभाङ्गा सरकारी प्राथमिक विद्यालय (सन् १८७०), चाँदलाइ सरकारी प्राथमिक विद्यालय (सन् १९१९), नाचोल प्राथमिक विद्यालय, नवावगञ्ज आलिया कामिल मदरसा (सन् १९६४), छत्राजितपुर सिनियर मदरसा (सन् १९४४), राधाकान्तपुर सिनियर मदरसा (सन् १९५०) आदि।

यै जिल्ला बङ्गलादेशा सब है पश्चिममी अवस्थित जिल्ला हो जुन छिमेकी देश भारत सित सीमा जोडियाः छ। यै जिल्लामी आयात तथा निर्यात खिलाइ यै जिल्लाका भूभाग तथा बन्दरगाहअन प्रयोग हुँदै आयाः छन् जुन भणे जिल्ला लाय छिमेकी देश सित सञ्चार खिलाइ महत्वपूर्ण मार्ग बनाउँदछ। सिराजगञ्जमी जमुना पुलको निर्माणले देशभरको यातायात प्रणालीमी महत्त्वपूर्ण सहयोग गर्दै आया छ जै कारण जिल्लामी भौती राजमार्गअन निर्माण गरियाः थ्याः। यै जिल्ला भित्र मटरसाइकल, रिक्सा, अटो रिक्शा, गाडी तथा अन्य यातायातका साधनअन प्रयोग हुँदै आयाः छ।  

यै जिल्लाको प्रमुख यातायात प्रणाली विभिन्न जिल्ला रे सहरअनमी गाडी सेवा हो। यै जिल्लाको मुख्य यातायात मार्ग नवाबगञ्ज बठेइ राजशाही हो। गाडी यातायात सेवामा तीन प्रकारका गेट-लक, प्रत्यक्ष रे स्थानीय सेवा छन्। अन्य गाडी मार्गअन नवाबगञ्ज बठेइ शिवगञ्ज, नवाबगञ्ज बठेइ नउगाँ, नवाबगञ्ज देखि नाचोल, नवाबगञ्ज बठेइ रोहनपुर हुन्। बङ्गलादेश सडक यातायात निगमले बङ्गलादेशसा सब्बै महत्त्वपूर्ण जिल्लाअनका लामो सडक मार्गअनमी सेवा प्रदान गर्दछ। सब है महत्त्वपूर्ण लामो मार्ग नवाबगञ्ज बठेइ ढाका सडक खण्ड हो। यै मार्गमी पर्याप्त बस सेवा छ। यै सडक खण्डमी दुई प्रमुम सवारीसाधन बिसौनी रयाः छन्। सब है झिक्क भन्या चापाई नवाबगञ्ज बिसौनी हो रे अर्को ढाका बिसौनी हो।

यै जिल्लाका रोहनपुर रे राजशाहीमी सीमित रेल सेवाअन छन्। यै जिल्लाको यक अन्तर्राष्ट्रिय रेल सेवा जिल्ला बठेइ इङलिस बजार, पश्चिम बङ्गाल, भारतमी जान्छ। त्याँ चाँपाइनवावगञ्ज विभिन्न स्टेसनअन जस्तै नवाबगञ्ज सदर, अम्नुरा, नाचोल, निजमपुर, रहानपुर बठेइ राजशाही रे बङ्गलादेशका अन्य ठौरअन बठेइ केही स्थानीय रेल सेवाअन छन् भणे नवाबगञ्ज बठेइ राजशाहीसम्म सटल सेवाका साथै राजशाही बठेइ अन्तराष्ट्रिय रेल सेवाअन छन्।

विगतमी यै जिल्लाको प्रमुख यातायात प्रणाली जल मार्गमी आधारित थ्यो। अन्तर जिल्ला यातायात प्रणाली खिलाइ पद्म (गङ्गा), महानन्दा नदी, पगला, मोरागङ्गा रे केही साना नदीअन प्रयोग अरिन्छ। पानीको सतह पद्मा (गङ्गा) नदीमी फारक्का बाधको प्रतिकूल प्रभावका कारण कम भयाः छ जै कारण जलयात्राको लोकप्रियता हराउँदै गयाः छ तर त्यका बाबजुद लै नदीअन जिल्लाको विभिन्न भाग बठेइ दैनिक सामान ढुवानी खिलाइ प्रयोग अरिन्छ। अझै लै यै जिल्लाको यातायात प्रणाली डुङ्गाअनमी निर्भर छ। शिवगञ्ज उपजिल्लामी पालग नामक यक नदी छ।

प्रशासकीय चाँपाइ नबाबगञ्ज जिल्ला सन् १९४७ सम्म मालदह जिल्लाको नबाबगञ्ज थानाको रुपमी रयाः थ्यो रे त्यसको केही वर्ष पछा बङ्गालको विभाजनमी यै राजशाही जिल्लाको उपजिल्लाको रुपमी स्थापित भयाः थ्यो। सन् १९८४ मी यै क्षेत्र लाइ छुट्टै जिल्लाको रुपमी पुन स्थापित गरियाः थ्यो। यै जिल्लामी हाल पाँचवटा उपजिल्लाअन रयाः छन् जसमध्ये शिवगञ्ज जिल्ला सब है झिक्क (५२५.४३ वर्ग किलोमिटर) उपजिल्ला हो जसले चाँपाइ नबाबगञ्जको कुल क्षेत्रफलको ३०.८६% अोगट्या छ भणे भोलाहाट सब है सानो (१२३.५२ वर्ग किलोमिटर) उपजिल्ला हो। ऐल यै जिल्लामी ५ उपजिल्ला, ४५ सङ्घ परिषद् रे ११३६ गाउँअा रयाः छन्। यै जिल्लाका उपजिल्लाअन यस प्रकार छन्:

छोट सोना मस्जिद बङ्गलादेशा चापाई नवाबगञ्ज जिल्लामी अवस्थित छ। यै मस्जिद कोतवाली प्रवेश द्वरा बठेइ दक्षिणमी करिब ३ किलोमिटर (१.९ माइल) रे फिरोजपुर क्वार्टरको मुगल तहखाने परिसरको दक्षिण-पूर्वमा ०.५ किलोमिटरमी (०.३१ माइल) अवस्थित छ। यै मस्जिद सन् १४९३ बठेइ १५१९ बीचको सुल्तान हुसेन शाहको शासनकालमी बनिइयाः थ्यो। मस्जिदमी पन्ध्र अण्डाकार छानो रहेको छ जै माइ सुनको जलप लगाइयाः छ रे यै मस्जिदमी सुनको जलप लगायाः कारण यै लाइ छोट सोना मस्जिद भनियाः हो। बङ्गलादेश सरकारको पुरातत्व रे सङ्ग्रहालय विभागको संरक्षण अन्तर्गत मस्जिद यक उत्तम संरक्षित सुल्ताना स्मारक हो। उत्तर बठेइ दक्षिणमी ४२ मिटर पूर्व बठेइ पश्चिम बठेइ ४३.५ मिटर क्षेत्र ढाक्ने मस्जिदको आधार भणे पूर्वपट्टि बीचको प्रवेश द्वरा बाहिरी पर्खाल (अहिले पुनर्स्थापित) द्वारा घेरियाः छ।

दारसाबाडि मस्जिद यक ऐतिहासिक मस्जिद हो जुन सन् १४७९ निर्माण भयाः हो भणे यै मस्जिद बङ्गलादेशा चाँपाइ नवाबगञ्ज जिल्लाको शिवगञ्ज उपजिल्लामी अवस्थित छ। यै कोतवाली प्रवेश द्वारको दक्षिण-पश्चिममी करिव यक किलोमिटर रे छोट सोना मस्जिदको पश्चिममी करिब आधा किलोमिटरको दुरीमी अवस्थित छ।




#Article 516: स्काइरक डटकम (261 words)


स्काइरक डटकम फ्रान्स माइ आधारित यक सामाजिक सञ्जाल सेवा तथा वेबसाइट हो जसले यै माइ दर्ता भया प्रयोगकर्ताअनलाई नि: शुल्क खिलाइ निजीकृत वेब ठौर प्रदान अद्दछ। यो ब्लग बनाउन, प्रोफाइल थप्न रे अन्य दर्ता भया व्यक्तिसित सन्देशअन साटासाट गर्न यसले सक्षम बनाया छ। साइटले सदस्यअनको सङ्गीत रचनाअन माइ समर्पित ब्लगअन शृजना गर्न लै सम्भव बनाउँदछ। यो हाल ७ वटा भाषा माइ उपलब्ध छ जस माइ फ्रान्सेली, अङरेजी, जर्मनेली, पोर्चुगाली, डच, इटालीयाली, स्पेनी लगायतका भाषाअन समावेश छन्। कम्पनीको प्रधान कार्यालय फ्रान्सको राजधानी पेरिस माइ अवस्थित छ।

यसको संस्थापक, पियरे बेल्लङ्गरले यैलाइ फ्रान्सेली स्काइरक रेडियोसित जोडेका कारन, स्काई रक डटकमको वेबसाइट अन्तर्राष्ट्रिय रूप माइ पहुँच योग्य छ। यक मापक आयोग कमस्कोरका अनुसार, पछिल्ला १४ संस्करणअन मार्फत यो विश्वव्यापी रूप माइ पहुँच योग्य बन्या हो। 

पछिल्ला संस्करणअन कम अद्यावधिक भएकाले कम्पनीले २६ अगष्ट २०१० माइ, यैलाइ नौलो संस्करणका साथ सुरू गरेको थ्यो।

यसको आधिकारिक ब्लग डिसेम्बर २००२ माइ, यैका संस्थापक पियरे बेलाङ्गरद्वारा स्थापना गरिया थ्यो। मे २००७ माइ, स्काई ब्लग ब्राण्डको विच्छेदन पछा स्काइ रक डटकम यक वास्तविक सामाजिक सञ्जाल सेवाको रूप माइ शुरू भया थ्यो। यस माइ ब्लग शृजना विकल्प माइ साथीअन, सन्देश, वार्ता रे प्रोफाइलअन जस्ता सञ्जाल सुविधाअन थपिया थिए।

सन् २००८ माइ स्काइ रक डटकम विश्व माइ सातौं झिक्क सामाजिक सञ्जाल थ्यो जस माइ २१ मिलियन भन्दा बढी आगन्तुक समावेश थिए।

यसबाहेक, केही अमेरिकी पत्रिकाअनले सन् २००५ को फ्रान्स माइ भया नागरिक अशान्तिको विरोधि आन्दोलन माइ स्काइ ब्लगका प्रयोगकर्ताअनलाई जोड्न खिलाइ प्रयास गरेका थिए।

नोभेम्बर २०१९ सम्म, अलेक्सा इण्टरनेटको तथ्याङ्कका अनुसार, यो विश्वव्यापी सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटअनको सूची माइ ५,५०४अौँ स्थान माइ रह्या छ भने भारत माइ यसको क्रम २७९ रह्या छ।




#Article 517: मोजिक (352 words)


मोजिक संयुक्त अधिराज्य माइ आधारित यक वेब खोज इञ्जिन हो। मोजिकद्वारा प्रदान गरिया खोज परिणामअन वेब क्राउलरद्वारा शृजना गरिया वेब पृष्ठअनको आफ्नै सूचकाङ्क मार्फत आउने गर्दछ। कम्पनीको प्रधान कार्यालय ब्राइटन माइ अवस्थित छ।

सन् २००४ माइ, मोजिक खोज इञ्जिनलाई, ससेक्स इनोभेसन सेण्टर माइ मार्क स्मिथद्वारा निजी परियोजनाको रूप माइ शुरु गरिया थ्यो।
खोज प्रविधिले सामान्यतया सी प्रोग्रामिङ भाषाको प्रयोग गरिरह्या छ रे यसको प्रारम्भ माइ सेवकअन मार्कको शयनकक्ष बठेइ चलाइया थिए।

लगानी प्राप्त थगरिसक्या पछा मोजिकलाई आधिकारिक रूप माइ सन् २००९ माइ सीमित कम्पनीको रूप माइ शुरुवात गरिया थ्यो।

सन् २००६ माइ, पछ्याउने गोपनीयता नीति समावेश नगरिएया यो पहिलो खोज इञ्जिन बन्या थ्यो। यो नीति अच्याल सम्म लै यथावत रूप माइ कायम राख्या छ।

२६ जनवरी २०११ माइ, यैलाइ बेलायत माइ आधारित यक वैकल्पिक खोज इञ्जिनको रूप माइ,बेलायती इण्टरनेट खोज इञ्जिनको बारे माइ चलेको संसदीय बहसको क्रम माइ  गुगल खोजी नतीजाअन माइ हेरफेर गरेको आरोप, विशेष गरी य‌को भुक्तानी गरिएको र प्रायोजित नतीजाअनको प्रतिकूल व्यवहारको बारे माइ यैलाइ प्रकाश पारिया थ्यो।

१५ अप्रिल २०१५ मा बीबीसीको वर्ल्ड ग्लोबल कार्यक्रम रे रेडियो ५ लाइभले, मोजिकका संस्थापक मार्कलाई मोजिक खोज इञ्जिन रे युरोपेली सङ्घको, गुगल विरोधी प्रतिस्पर्धीको कथित व्यवहारको बारे माइ उजुरी गर्ने निर्णयको बारे माइ कुरा गरेका थिए।

सन् २०१७ माइ, इमरेज प्रविधिसितको साझेदारी माइ, मोजिकले उनअनको भावनात्मक खोज इञ्जिनको प्रदर्शन शुरु गरेको थ्यो जसले प्रयोगकर्ताअनलाई केहि भावनात्मक सामग्री भया पानाअन खिलाइ खोजी गद्द मद्दत पुर्‍याया थ्यो।

सन् २०१९ को मे मैना माइ सम्म माइ, मोजिकको भण्डारले २.३ अरब पानाअन समावेश गर्‍या थ्यो।

सन् २०१३ देखि, मोजिकका सेवकअन मेडष्टोन माइ, संरक्षक आँकडा केन्द्रअन बठेइ सञ्चालित छन्।

मोजिक वेब क्राउलर माइ आधारित यक खोज इञ्जिन हो जसले स्वतन्त्र खोज परिणामअन प्रदान अद्दछ। अन्य खोज इञ्जिनअन बठेइ उत्पन्न भया परिणाम तथा सामग्रीअनको प्रयोग गर्नुको सट्टामी यैले अाफुनै वेब पानाअन अनुक्रमणिकको प्रयोग अद्दछ।

नोभेम्बर २०१९ सम्म, सिमिलर वेबको तथ्याङ्कका अनुसार, यो विश्वव्यापी सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटअनको सूची माइ २,३२,३५८अौँ स्थान माइ रह्या छ भणे संयुक्त राज्य अमेरिका माइ यसको क्रम १,२४,५७६ रह्या छ जस माइ यसको उछाल दर ४४.०६% रह्या छ।

नोभेम्बर २०१९ सम्म, अलेक्सा इण्टरनेटको तथ्याङ्कका अनुसार, यो विश्वव्यापी सर्वाधिक लोकप्रिय वेबसाइटअनको सूची माइ १,७०,७०३अौँ स्थानमी रह्या छ भणे भारत माइ यसको क्रम ९०,१६५ रह्या छ।




#Article 518: पाबना जिल्ला (680 words)


पाबना () बङ्गलादेशा राजशाही विभागमा पड्ड्या यक जिल्ला हो। यै जिल्ला राजधानी पाबना सहर हो। 

बङ्गलादेश मुक्ति अभियान सन् १९७१ अप्रिल ४ का दिन बठेइ देश व्यापी रुपमी शुरू भयाः थ्यो भने २९ मार्च १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशको मुक्ति खिलाइ लडिरयाः लडाकु बीच यै जिल्लाको पाबना सदर उपजिल्लाको टेलिफोन सेवा केन्द्रमी प्रत्यक्ष गोली हानाहान भयाः थ्यो जाँ ३३ पाकिस्तानी सेनाको मृत्यु भयाः थ्यो। सोही दिन पाकिस्तानी सेनाले ईश्वरदी उपजिल्लाका ५ युवाअनको सामूहिक हत्या गर्‍या थ्याः। ३१ मार्च १९७१ का दिन बङ्गलादेशी लडाकुले बेडा उपजिल्लाको नगरबाडी फेरी घाटमी पाकिस्तानी सेनाको प्रतिरोध गर्‍या थ्याः। ९ अप्रिल मी पाकिस्तानी सेनाले हवाई आक्रमण गरि बङ्गलादेशी लडाकु रे सर्वसाधारणअन लाइ नगरबाडी फेरी घाट बठेइ लखटेका थ्याः जाँ केइ स्थानीय मान्सअनको मृत्यु भयाः थ्याः। १९ अप्रिल १९७१ का दिन बङ्गलादेशी लडाकु रे पाकिस्तानी सेना बीच यै जिल्लाक‍ो बेडा रे साँथिया उपजिल्लाको सम्मेलन हुने ठौरमी प्रत्यक्ष गोली हानाहान तथा युद्ध भयाः थ्यो जाँ १५ बङ्गलादेशी लडाकु सहित १५० पाकिस्तानी सेनाले ज्यान गुमायाः थ्याः। २२ मे १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेना यै जिल्लाको फरिदपुर उपजिल्लामी प्रवेश गरि १५६ सर्वसाधारणअनको‍ सामूहिक हत्या गर्‍या थ्याः भणे सेनाले ७० घरटहराअनमी आगजनी तथा महिला माथि दुर्ववहार लै गर्‍या थ्याः। ३० वैशाखमा पाकिस्तानी सेनाले यै जिल्लामी बसोबास गर्‍या स्थानीय राजाकारसित सहकार्य अद्दै फरिदपुर उपजिल्लाको दिमरा गउँका लगभग ८०० सर्वसाधारणअनको हत्या गर्‍या थ्याः भणे सेनाले यै स्थानका विद्यालय, घरटहरा, मस्जिद, मन्दिरमी आगजनी गरि महिला माथि दुर्ववहार गर्‍या थ्याः। ४ भाद्रमी पाकिस्तानी सेनाले फरिदपुर उपजिल्लाको गोपालपुरमश्र लगभग ७०० सर्वसाधारणअनको अपहरण अद्दै २६ को हत्या गर्‍या थ्याः। सेनाले यै स्थानमी झिक्क मात्रामी जनहत्या रे महिला माथि दुर्ववहार गर्‍या थ्याः। २७ रमजानमी (हजरी मैना) पाकिस्तानी सेनाले फरिदपुर उपजिल्लाको रत्नपुरमा ३ मान्सअनको हत्या गर्‍या थ्याः। अक्टोबर १९७१ का दिन चाटम‍हर उपजिल्लाको चिकनाई रेलवे पुलमी पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशको मुक्ति खिलाइ लडिरहेका लडाकु बीच युद्ध तथा प्रत्यक्ष गोली हानाहान भयाः थ्यो जाँ ७ लडाकुको मृत्यु भयाः थ्यो। २७ नोभेम्बर १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेनाले साँथिया उपजिल्लाको नागदिमरा सङ्घ परिषद् अन्तर्गत धुलाउडा फकिर पाडामा महिला माथि दुर्ववहार गर्‍या थ्याः। पाकिस्तानी सेनाले पछा २२ बङ्गलादेशी लडाकुको अपहरण गर्दै २१ को गोली हानी हत्या गर्‍या थ्याः भणे यक लडाकु चाँही भाग्न सफल भयाः थ्याः। १४ डिसेम्बर १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेनाले यै जिल्लाको सुजानगर उपजिल्लामी ३ बङ्गलादेशी लडाकुको गोली हानी हत्या गर्‍या थ्याः। 

यै जिल्ला २३°४८' बठेइ २४°२१' उत्तर अक्षांश रे ८९°००' बठेइ ८९°४४' पुर्व देशान्तरणमी अवस्थित छ। पाबना जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये २३७१.५० वर्ग किलोमिटर ओगट्या छ। यै जिल्ला लाइ नाटोर रे सिराजगञ्ज जिल्लाले उत्तर बठेइ घेर्‍या छन् भणे यै जिल्लाको दक्षिण राजबाडी रे कुष्टिया जिल्ला रयाः छन्। त्यै गरि यै जिल्लाको पूर्वमी मानिकगञ्ज जिल्ला रया छ भणे पश्चिमा पद्मा नदि रे कुष्टिया जिल्ला रयाः छन्। यै जिल्लाको वार्सिक अधिकतम तापक्रम ३६.८ डिग्री रयाः छ भणे न्युनतम ९.६ डिग्री रयाः छ। यै जिल्लामी वार्सिक १८७२ मिलिमिटर वर्ष हुने गर्‍या छ।

सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यै जिल्ला कुल जनसङ्ख्या २१,६७२,७० रयाः छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ११,२६०,८४ छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या १०,५०१,८६ रयाः छ। यै जिल्लाको जनधनत्व १००० प्रति वर्ग किलोमिटर रयाः छ। धर्मका अाधारमी यै जिल्लामा इस्लाम धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या २०,९९१,६० रयाः छ भणे हिन्दु धर्मको जनसङ्ख्या ७३,८३९ छ। त्यस्तै गरि बुद्ध धर्मको जनसङ्ख्या ३,०२३, इसाई धर्मको ७८ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या १७० रया छ। यै जिल्लामी २३५३ मस्जिद, ४२० मन्दिर रे ११ गिर्जाघरअन रयाः छन्।

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती जैमी जिल्लाकै ५३.७५% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै ४.५७% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी ४.५८%, वाणिज्यमी १४.९७%, सञ्चार रे यातायातमी ४.१४%, वैदेशिक रोजगार रे भाडामी ०.४९%, सरकारी कार्यलयअनमी ४.४५% ,धर्म सेवामी ०.१६% रे अन्यमी ८.२९% रयाः छन्। 

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४२.४% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ४५.२% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ३९.५% रयाः छन् जसमध्ये- पाबना जिल्ला विद्यालय (१८५३), पाबना सरकारी छात्रा उच्च विद्यालय (१८८३), पाबना विश्वविद्यालय (२००८), पाबना मेडिकल कलेज (२००८), पाबना कडेट कलेज (१९८१) अादि यहाँका उत्कृष्ट विद्यालयअन हुन्।

प्रशासकीय पाबना जिल्ला १८३२ मी गठन भयाः थ्यो। यै जिल्लामी ९ वटा उपजिल्लाअन रयाः छन् जसमध्ये पाबना सदर सब है झिक्क (४४३.९० वर्ग किलोमिटर) उपजिल्ला हो जसले यै जिल्लाको कुल क्षेत्रफल मध्ये १८.७२% ओगट्याः छ भणे भाङ्गुडा सब है नानो (१३६ वर्ग किलोमिटर) उपजिल्ला हो। यै जिल्लाका उपजिल्लाअन यस प्रकार छन् :




#Article 519: सियाओ (343 words)


सियाअो युरोप माइ आधारित एक अनलाइन किनमेल पोर्टल हो जसले संयुक्त अधिराज्य, फ्रान्स, स्पेन, जर्मनी, नेदरल्याण्ड्स, इटाली रे स्वीडेन लगायतका देशअन माइ सेवा सञ्चालन अद्दछ। फेब्रुअरी २००८ माइ, कम्पनीले साइटको यक अमेरिकी संस्करण, सियाअो डटकमको शुरु गर्‍या थ्यो। साइटले यक मञ्च प्रदान गरेको थ्यो जहाँ दर्ता भया प्रयोगकर्ताअनले समीक्षा लेख्न सक्दछन् रे अरूलाई निर्णय लिन मद्दत गर्न विभिन्न उत्पादनअन माइ उनअनको राय दिन सक्दछन्। यी समीक्षाअन सर्वसाधारण रे उपभोक्ताअनलाई मद्दत गद्द उपलब्ध गरिया: थ्यो। 

डिसेम्बर २०१७ सम्म, यक सदस्यले लेखकअनले गरेका समीक्षाअन पढ्ने बित्तिकै, कम्पनी उक्त लेखकलाई तिनअनको खाता माइ पैसा थपिदिया हुन्थ्यो। सदस्यअनले अनलाइन सर्वेक्षण रे सन्दर्भित साथीअन मार्फत पैसा लै प्राप्त गद्द सक्दथे। २७ नोभेम्बर २०१७ माइ, सियाओले १ डिसेम्बर बठेइ सप्पै भुक्तानीअन रोकिने घोषण गरेको थ्यो। फेब्रुअरी २०१८ माइ, सियाओ बन्द भया थ्यो। यै माइ प्रवेश भणे कम्पनीले नि:शुल्क गरेको थ्यो। 

समीक्षाको साथसाथै, साइटले मूल्य तुलना लै प्रदान गरेको थ्यो जस माइ यैले आँकडाका सामग्रीअन प्रदान गर्ने व्यापारी रे आयोगसित काम गर्दै प्रयोगकर्ताअनलाई एकै थिचाइ माइ उत्पादनअन खरीद गद्द अनुमति दिया थ्यो।

कम स्कोरको विश्लेषण अनुसार, जनवरी २०१३ माइ युरोप माइ यैले २८.४ मिलियन मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअन प्राप्त गरेको दावी गर्‍या थ्यो।

सन् २०१३ माइ, जर्मनीको यसको वेबसाइटले ८.१ मिलियन प्रत्येक भ्रमणअन भया थिए। यो जर्मनी, फ्रान्स, नेदरल्याण्ड्स, स्पेन, इटाली रे संयुक्त अधिराज्यको सब है झिक्क किनमेल पोर्टलअन मध्येको यक हो।

माइक्रोसफ्टले अगष्ट २००८ को अन्तमी सियाओ जिएमबिएच (अनुवादित - सिमित दायित्व कम्पनी) रे सियाओ, निगमको मालिक ग्रिनफिल्ड अनलाइनलाई ४८६ मिलियन अमेरिकी डलर माइ खरिद गर्ने प्रस्ताव राख्या थ्यो। माइक्रोसफ्टका प्रतिनिधिअनका अनुसार, यो खरीद मुख्यतया युरोप माइ कम्पनीको इण्टरनेट खोजी रे ई-वाणिज्य व्यवसायलाई प्रोत्साहित खिलाइ गरिया थ्यो। अप्रिल २०११ माइ, माइक्रोसफ्टले सियाअोलाई बिक्री गरेको थ्यो।

मार्च २०१२ माइ अधिग्रहण भएदेखि, सियाओले सन् १९९८ माइ स्थापना भया लेगाइड समूहको विभागलाई मजबूत गरेको छ। यसले १४ युरोपेली देशअन मााइ अनलाइन किनमेलअनलाई मार्गनिर्देशन, वेबसाइटअनको तुलना, किनमेल खोजी इञ्जिन रे उपभोक्ता मुल्याङ्कन खिलाइ मञ्चको बहु-साइट रणनीति मार्फत सेवा सञ्चालन अद्दछ।. लेगाइड समूहले विभिन्न ब्राण्डअनको सञ्चालन गर्दै आइरह्या छ जस माइ लेगाइड डटकम, चुजन, डुयु डटकम, पाइकेङ्गो, सपवाहल डट डिई लगायतका सहायक कम्पनीअन समावेश छन्। जुलाई २०१२ बठेइ कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अोलिभर सिचेल हुन्।




#Article 520: वेबक्राउलर (399 words)


वेबक्राउलर यक वेब खोज इञ्जिन हो जून अच्याल वेब माइ सब है पुरानो जीवित खोजी इञ्जिन हो। धेरै वर्षसम्म, यो यक विस्तृत खोज इञ्जिनको रूप माइ सञ्चालित थ्यो। पूरा पाठ खोजी प्रदान गर्ने यो यक पैलो खोज इञ्जिन लै थ्यो।

२७ जनवरी १९९४ माइ, वासिङ्टन विश्वविद्यालय माइ, ब्रायन पिङ्करटनले पैलो पटक वेबक्राउलर माइ काम गद्द शुरु गर्‍या थिए, जुन वास्तव माइ यक डेस्कटप अनुप्रयोग थ्यो। १५ मार्च १९९४ माइ, उनले शीर्ष २५ वेबसाइटअनको सूची उत्पन्न गरेका थिए।

वेबक्राउलर २० अप्रिल १९९४ माइ शुरु भया थ्यो, यसको भण्डारमा ४ हजार भन्दा बढी वेबसाइटअन समावेश थिए। र १४ नोभेम्बर १९९४ मा, वेबक्राउलरले १० लाख खोजहरू आणविक हतियार बनावट र अनुसन्धान को लागि प्रस्तुत गरेको थियो।

१ डिसेम्बर १९९४ मी , वेबक्राउलरले दुई प्रायोजकअन, डिलरनेट रे ष्टारवेबलाई प्राप्त गर्‍या थ्यो। जसले वेबक्राउलरलाई सञ्चालनमा राख्न रकम प्रदान गरेको थियो। ३ अक्टोबर १९९५ मी, वेबक्राउलरलाई विज्ञापनले पूर्ण समर्थन गर्‍या थ्यो, तर यसले विज्ञापन परिणामअनलाई खोज परिणामअन बठेऊ अलग गर्‍या थ्यो।

१ जून १९९५ मा , अमेरिका अनलाइन (एअोएल)ले वेबक्राउलर अधिग्रहण गरेको थियो। एअोगलद्वारा अधिग्रहण गरिए पछन, वेबसाइटले १ सेप्टेम्बर १९९५ माइ सुभकर वस्तु स्पाइडिको प्रस्तुत अर्‍या थ्यो।

अप्रिल १९९६ को शुरुवात बठेइ, वेबक्राउलरले मानव-सम्पादित इण्टरनेट सहयोगी विश्वव्यापी सञ्जाल पथप्रदर्शकलाई लै समावेश गर्‍या थ्यो, जुन एअोएलको स्वामित्व माइ लै रया थ्यो।

१ अप्रिल १९९७ माइ, एक्साइटले एओएल बठेइ १२.३ मिलियन अमेरिकी डलर खिलाइ वेबक्राउलर अधिग्रहण गरेको थ्यो।

एक्साइटको आफ्नै भण्डारणको प्रयोग गद्ल शुरु गर्द‌ै, प्रभावी ढङ्गले वेबक्राउलरलाई यक स्वतन्त्र खोज इञ्जिनको रूप माइ अन्त्य गरेकाले, एक्साइटले सन् २००१ सम्म यैलाइ आफ्नै भण्डारणका साथ यक अलग खोज इञ्जिनको रूप माइ कायम राख्या थ्यो। सोही वर्षमा, एक्साइट (पूर्व एक्साइट @ होम को रूप माइ चिनिने ) टाँट पल्टियो रे वेबक्राउलरलाई इन्फोस्पेसले सन् २००१ माइ खरीद गर्‍या थ्यो।

वेबक्राउलरका निर्माता, पिङ्करटनले सन् २०१२ सम्म अमेजन ए९ डटकम खोजी विभागको नेतृत्व अर्‍या थिए।

जुलाई २०१६ माइ, ब्लूकोराले इन्फोस्पेसको व्यावसायलाई ४५ मिलियन अमेरिकी डलर खिला८ अोपनमेललाई बेच्ने घोषण गरेको थ्यो जस माइ वेबक्राउलर ओपनमेलको स्वामित्व माइ रर्‍या थ्यो। ओपनमेललाई पछि सिष्टम १ मा पुनःनामाकरण गरिएको थियो।

सन् २०१८ माइ, यसले लोगोको परिवर्तन गर्‍या थ्यो।

वेबक्राउलर प्रारम्भिक रूप माइ अत्यधिक सफल भया थ्यो रे यक एक बिन्दु माइ, यै माइ आया प्राविधिक गडबडीका कारन यो पुन: प्रयोग गद्द नमिल्न्या भया थ्यो। फेब्रुअरी १९९६ सम्म, यो इण्टरनेट माइ यो सर्वाधिक भ्रमण गरिन्या वेबसाइटअनको सूची माइ दोस्रो स्थान माइ आया थ्यो तर यैका प्रतिद्वन्द्वी खोज इञ्जिन रे निर्देशिकाअन जस्तै याहु! खोजी, गुगल खोजी, लाइकस, इन्फोसिक रे एक्साइटका कारन यो तल झर्न पुग्या थ्यो।




#Article 521: ठाकुरगाँउ जिल्ला (376 words)


ठाकुरगाँउ बङ्गलादेशा उत्तर-पश्चिम भागमी पड्ड्या यक जिल्ला हो। यै जिल्ला रङ्पर विभागमी पडन्छ रे पश्चिम सिमानामी भारत सित जोडियाः छ। 

सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यै जिल्ला कुल जनसङ्ख्या १२,१४३,७६ रयाः छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ६,२७२,०० छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ५,८७१,७६ रयाः छ। यै जिल्लाको जनधनत्व १००० प्रति वर्ग किलोमिटर रयाः छ। धर्मका अाधारमी यै जिल्लामी इस्लाम धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या ९,२४२,५७ रयाः छ भणे हिन्दु धर्मको जनसङ्ख्या २,७८७,०३ छ। त्यस्तै गरि बुद्ध धर्मको जनसङ्ख्या ८,१५६, इसाई धर्मको १३१ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या ४,१३२ रयाः छ। यै जिल्लामी सन्तल, मुण्डा, मुसहर, राजवंशी अादि जनजातिअन बसोबास गर्ने अद्दछन्।

यै जिल्ला २५°४०' बठेइ २६°१२' उत्तर अक्षांश रे ८८°०५' बठेइ ८८°३९' पूर्वी देशान्तरणमी अवस्थित छ। ठाकुरगाँउ जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये १८०९.५२ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै जिल्ला राजधानी ढाका बठेइ लगभग ४६७ वर्ग किलोमिटरको दुरीमा रयाः छ। यै जिल्ला लाइ पञ्चगढ जिल्ला उत्तर बठेइ घेर्‍या छन् भणे यै जिल्लाको दक्षिण रे पश्चिममी भरतको पश्चिम बङ्गाल रयाः छ। त्यस्तै गरि पूर्वीमी दिनाजपुर जिल्ला रयाः छ। यै जिल्ला वार्सिक उच्च अौसत तापक्रम ३३.५ डिग्री हुन्छ भणे न्युनतम १०.०५ डिग्री हुन्छ। यै जिल्लाका टाँगोन, कुलकी, नगर अादि प्रमुख नदिहरू रयाः छन्।

बङ्गलादेशा लगभग पूरै अर्थव्यवस्था कृषिमी अाधारीत छ रे ठाकुरगाँउ लामो समयसम्म उत्पादन हुने कृषि खिलाइ प्रयास गरिरयाः छ। यै जिल्लामा हाल- धान, गँहु, उुखु, मौसमी तरकारी रे फलफूल आदि उत्पादन गर्दै अाएको पाइन्नान। ठाकुरगाँउमी कुखुरापालन केन्द्रअन लै ऐल सञ्चालनमी आयाः छन्। यै जिल्ला हाल कृषि सामग्री चिस्यान केन्द्रअन लै रयाः छन्। 

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती जसमी जिल्लाकै ७६.७४% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै २.८४% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी ०.३६%, वाणिज्यमी ९.०५%, सञ्चार रे यातायातमी २.३४%, वैदेशिक रोजगारीमी ०.१३%, सरकारी कार्यलयअनमी ४.४५% ,धर्म सेवामा ०.११% रे अन्यमी ३.७२% रयाः छन्।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४१.८% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ४८.४% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ३४.८% रयाः छ। यै जिल्लामी १ कानुन विषयको क्याम्पस, ६७ क्याम्पस, ३५८ माध्यमिक विद्यालय, ११ प्राविधिक विद्यालय, ८६५ प्राथमिक विद्यालल र १० सामुदायिक विद्यालयअन रयाः छन् जसमध्ये- ठाकुरगाँउ जिल्ला विद्यालय (१९०४), ठाकुरगाँउ सरकारी छात्र उच्च माध्यमिक विद्यालय (१९०४), पिरगञ्ज पाइलट उच्च विद्यालय (१९०७), हरिपुर माध्यमिक विद्यालय (१९३६) अादि यै जिल्लाका उत्कृष्ट विद्यालयअन हुन्।

यै जिल्लामी ५ उपजिल्ला, ६ थाना, ५३ सङ्घ परिषद रे १०१६ गाउँअा रयाः छन्। यै जिल्ला उपजिल्लाअन यस प्रकार छन्;




#Article 522: पञ्चगड जिल्ला (502 words)


पञ्चगड () बङ्गलादेशा उत्तरी भागमी पड्ड्या यक जिल्ला हो। यै जिल्ला रङ्पुर विभागमी पडन्छ। यै जिल्ला लाइ भारतको २८८ किलोमिटर लामो सिमानाले घेर्‍या छ। 

यै जिल्ला २६°००' बठेइ २६°३८' उत्तर अक्षांश रे ८९°१९' बठेइ ८८°४९' पुर्व देशान्तरणमी अवस्थित छ। पञ्चगड जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये १४०४.६३ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै जिल्ला लाइ भारतको पश्चिम बङ्गाले उत्तर बठेइ घेर्‍या छ। यै जिल्लाको दक्षिणमी दिनाजपुर रे ठाकुरगाँउ जिल्ला रयाः छन् त्यस्तै गरि नीरफामारी जिल्लाले पुर्वमी रे भारतको पश्चिम बङ्गाल प्रदेशले पश्चिम बठेइ घेर्‍या छ। यै जिल्लाको माटो मलिलो रे खेतीयोग्य छ। यै जिल्ला समुन्द्री सतह बठेइ १५० फिट (४५ मिटर) को उचाइमी रयाः छ। यै जिल्लामी १६ वटा नदिअन छन् जसमी- आत्राइ, टिस्टा, नागोर, चिल्का, महानन्द अादि रयाः छन्।

उद्योगअन 
यै जिल्लामी चिया, चिनी, धान मिल, तेल मिल रे स मिल रया छन्।

बङ्गलाबन्धा बन्दरगाह:
बङ्गलादेशा उत्तर-पश्चिम क्षेत्र बठेइ पञ्चगड बङ्गला-भारत राजमार्गमा बठेइ लगभग १० एकड (४०,००० वर्ग मिटर)मी रया छ। यै बन्दरगाह पश्चिम पञ्चगड सहर बठेइ ६० किलोमिटरको दुरीमी रयाः छ। यै ठौर अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्र हो रे नेपाल ट्रान्जिट ट्राफिक खिलाइ प्रयोग गरियाः छ। यै बङ्गलादेश-भारतीय सीमा बठेइ लगभग २२ मिटरमी पडन्छ। 

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती जसमी जिल्लाकै ७०.९६% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै ५.४२% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी ०.४७%, वाणिाज्यमी ९.६%, सञ्चार रे यातायातमी ३.७२%, रेमिटेन्समा ०.१३%, सरकारी कार्यलयअनमी ४.४५% ,धर्म सेवामी ०.१५% रे अन्यमी ३.९९% रयाः छन्।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४३.९% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ५०.१% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ३७.३% रयाः छ। यै जिल्लामी १ कानुन विषयको क्याम्पस, २५ क्याम्पस रे ५९ प्राथमिक विद्यालयअन रयाः छन्  जसमध्ये-मकुबुलार रहिम सरकारी क्याम्पस (१९६५), बोदा इङलिस उच्च विद्यालय (१८८८), मिरजापुर उच्च माध्यमिक विद्यालय (१९०४), नारायन पाइलट उच्च विद्यालय (१९०६), मिरगढ  प्राथमिक विद्यालय (१८२८) अादि यहाँका उत्कृष्ट विद्यालयको उदाहरणअन हुन्।

स्थानीय वासी खिलाइ मोटरसाइकल, रिक्शा, साइकल याँका यातायातको प्रमुख साधनअा हुन्। सामान्यतया याँका मोटर गाडिअनले यै जिल्लाका छेउछाउको उपजिल्ला रे जिल्ला लाइ जोड्नो गर्‍या छ। यै जिल्ला बठेइ राजधानी ढाका ४७५ किलोमिटरको दुरीमी रयाः छ। ढाका रे पञ्चगडको बीच सडक परिवहन यक मुख्य रूपमी घरेलु मार्गअनमी चलिरयाः छ। १० नोभेम्बर २०१८ मी ढाका रे पञ्चगड बिच रेल सेवा सुरु बठेइ गरियाः छ। यै रेलमार्गको कुल दुरी ६३९ किलोमिटर रयाः छ जुन देशकै सब है लामो सडक यातायात हो। ढाका रे पञ्चगड बिच कुनै हवाई मार्ग रयाः नाइ थी।

सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यै जिल्ला कुल जनसङ्ख्या ८,३६१,९६ रयाः छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ४,२९४,९० छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ४,०६७,०६ रयाः छ। यै जिल्लाको जनधनत्व १००० प्रति वर्ग किलोमिटर रयाः छ। धर्मका अाधारमी यै जिल्लामी इस्लाम धर्मका मान्सुअनको जनसङख्या ६,९०८,९३ रयाः छ भणे हिन्दु धर्मको जनसङ्ख्या १,४२३,९० छ। त्यस्तै गरि बुद्ध धर्मको जनसङ्ख्या २१९४, इसाई धर्मको ४२ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या ७१७ रयाः छ।

प्रशासनमी भारतको ब्रिटिस शासनकालसी पञ्चगड पश्चिम बङ्गालको जलपाइगुडि जिल्लाको यक थाना रुपमी रयाः थ्यो। यै लाइ १९४७ मी भारत को विभाजन को समयमी दिनाजपुर जिल्लामी शामिल गरियाः थ्यो। पञ्चगड उपविभाग लाइ १९८० मी पञ्चगड सदर, बोडा, देबिगञ्ज, अटोयारी र तेतुलियामा विभाजन गरियाः थ्यो। यै उपविभाग लाइ १९८४ मी यक जिल्लाको रुपमी परिणत गरियाः थ्यो।




#Article 523: नीलफामारी जिल्ला (1019 words)


नीलफामारी बङ्गलादेशा दक्षिण भूभागमी पड्ड्या यक जिल्ला हो। यै जिल्ला रङ्पुर विभागमी पडन्छ। यै जिल्ला राजधानी ढाका बठेइ ४०० किलोमिटर उत्तर-पश्चिममी पडन्छ।

नीलफामारी जिल्ला बङ्गलादेशको उत्तर पूर्वमी पडन्छ भणे यै जिल्ला २५°४४' बठेइ २६°१९' उत्तर अक्षांश रे ८८°४४' बठेइ ८९°१२' पूर्वी देशान्तरणमी अवस्थित छ। नीलफामारी जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये १५८०.८५ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै जिल्ला लाइ भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यले उत्तर, रङ्पुर जिल्लाले दक्षिण, लालमनिरहाट जिल्लाले पूर्व रे दिनाजपुर जिल्लाले पश्चिम बठेइ घेर्‍या छ। टिष्टा, बुडीटिष्टा, इचामती, जमुनेश्वरी, चलरकाटा, सर्वोमङ्गोला आदि यै जिल्लाका प्रमुख नदिअन हुन्। 

२०० वर्ष अगाडि यै क्षेत्रमी ब्रिटिष्ट शासकअनले खेती योग्य जमिनको स्थापना गर्‍या थ्याः जाँ नीलको खेती अरिन्थ्यो। तै बेलाको समयमी यै क्षेत्रमी नील खेली गर्न खिलाइ जमिन एकदमै उर्वर थ्यो। जसको फल स्वरुप यै क्षेत्रका विभिन्न ठौरअनमी नील खेती गर्न खिलाइ कुटी रे खेलको निर्माण गरियाः थ्यो। यै क्षेत्रमी बसोबास गर्ने मान्सुअनका अनुसार निल फामारी शब्द नील खामार बठेइ आयाः हो। त्यसैले नीलफामारी शब्द नील खामारी बठेइ आयाः हो। 

नीलफामारी जिल्ला पैले राजशाही विभागको अधिनमी थ्यो। नीलफामारी उपजिल्ला सन् १८७५ मी स्थापना भयाः थ्यो भणे पैले यै उपजिल्ला रङ्पुर जिल्लाको यक भाग थियो। सन् १९८४ मी यै उपजिल्ला लाइ जिल्लामा परिणत गरियाः थ्यो। यै जिल्लामी ऐल ३ नगरपालिका, ३३ वडा, ६५ महल्ला, ६२ सङ्घ परिषद्, ३९० मोजा रे ३७० गाउँअन रयाः छन्।

ऐतिहासिक तिभगा आन्दोलन सन् १९४० को दशकमी यै जिल्लाको डोमर रे डिमला उपजिल्लामी फैलियाः थ्यो। सन् १९८० को दशकमी आसाम-बङ्गाल रेल सेवाको सयदपुर उपजिल्लामी स्थापना गरियाः थ्यो भणे बिहारी रे उर्दु भाषा बोल्ने मान्सुअन यै उपजिल्लामी काम गर्न खिलाइ भित्रिएका थ्याः। ब्रिटिस शासनकालमी सयदपुरमी तात्कालिक शासकअनले आसाम रे बङ्गाल राज्यमी टेलिफोन सेवाको स्थापना गर्‍या थ्याः भणे सयदपुर राजधानी ढाका रे चिट्टग्राम पछाको तेस्रो झिक्क सहरको रुपमी परिचित थ्यो। सयदपुरमी उत्तर बङ्गालको पैल्लो विमानस्थलको लै स्थापना भयाः थ्यो भणे ब्रिटिस शासनकामी यै क्षेत्रमा सैनिक किल्लाअनको लै स्थापना गरियाः थ्यो। 

सन् १९७१ मी बङ्गलादेशको मुक्ति युद्धको शुरू भयाः थियो भणे २३ मार्चका दिन सयदपुरमी बसोबास गर्ने बिहारीअनले आक्रमण गरि थुप्रै बङ्गाली मान्सुअनको हत्या गर्‍या थ्याः। ७ अप्रिल १९७१ का दिन पाकिस्तानी सेनाले सयदपुर उपजिल्लाका मान्सुअन लाइ यातना दिने रे सामूहिक हत्या गर्न शुरू गर्‍या थ्याः। ७ अप्रिका दिन बङ्गलादेशको मुक्ति खिलाइ लडिरयाः लडाकुअनले ३०० बन्दुक रे १०,००० गोलीअनको जुगाड गर्‍या थ्याः। ८ अप्रिका दिन पाकिस्तानी सेनाले नीलफामारी जिल्लामी लै कब्जा जमाएका थ्याः। मे महिनामी पाकिस्तानी सेनाले किशोरगञ्ज उपजिल्लाका यक प्रख्यात व्यापारी रविन्द्रनाथ कुण्डा लाइ कब्जामी लिएका थ्याः रे लामो समयमी यातना दिई सके पछा उनको लै हत्या गरिदियाः। २३ जुनका दिन पाकिस्तानी सेनाले सयदपुरको गोलाहाट भन्ने ठौर माइ ३५० स्थानीय मान्सुअनको गोली हानि सामूहिक हत्या गर्‍या थ्याः। ११ डिसेम्बरका दिन पाकिस्तानी सेनाले किशोरगञ्जका मुसाफिजुर रहमान लाइ कब्जामी लिएका थ्याः भणे पछा उनको लै हत्या गरिदियाः। १४ डिसेम्बरका दिन पाकिस्तानी सेना रे बङ्गलादेशको मुक्ति खिलाइ लडिरयाः सेना बीच गोली हानाहान भयाः थियो भणे उक्त घटनामी परि २ लडाकुअनको मृत्यु भयाः थ्यो।

जिल्ला विभाग प्रतिवेदनका अनुसार यै जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या १५७१६९० रयाः छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ८१०२६८ छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ७६१४२२ रयाः छ। धर्मका अाधारमी यै जिल्लामी इस्लाम धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या १३११९१४  छ भणे हिन्दु धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या २५७६३५ छ। त्यस्तै गरि बुद्ध धर्मवलम्बीको जनसङ्ख्या ८७७, इसाई धर्मको १५५ रे अन्य धर्मका मान्सुअन जनसङ्ख्या ११०९ रयाः छ। यै जिल्लामा सन्थल जनजाति बसोबास गर्छन्। 

नीलफामारी जिल्ला यक कृषि प्रधान जिल्ला हो। यै जिल्लामा मुख्यतः धान, अालु, गहुँ, खैनी रे अन्य थुपै मैसम अनुसारका अन्नअन उत्पादन हुन्छ।

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती जसमी जिल्लाकै ६८.५१% मान्सुअा संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै ३.९३% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी ०.६६%, वाणिज्यमी ११.७७%, सञ्चार रे यातायातमी ३.०६%, रेमिटेन्समी ०.१७%, सरकारी कार्यलयअनमी ४.४५%, धर्म सेवामी ०.२३% रे अन्यमी ४.८५% रयाः छन्।

नीलफामारी जिल्ला राजधानी ढाकासित सिधै गाडी रे रेल मार्फत जोडियाः छ। नीरफामारी जिल्लामी निलसगोर एक्सप्रेस, बरेण्ड्रो एक्सप्रेस, टुटिमिर एक्सप्रेस, रुप्सा एक्सप्रेस रे सिमन्टो एक्सप्रेस रेल सेवाअन उपलब्धि रयाः छन्। यै जिल्ला मुख्य सडक यातायात अायोगअन; ग्रिन लाइन, नविल ट्राभल्स, सायामोली ट्राभल्स, हानिफ ट्राभल्स, एस ए ट्राभल्स, बब्लु ट्राभल्स, अगोमनी ट्राभल्स अादि हुन्। यै जिल्लामी केइ विमानस्थलअन लै रयाः छन्।

सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ३८.८% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ४४.७% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ३२.६% रयाः छ। यै जिल्लामी ९५ क्याम्पस, २९५ माध्यमिक विद्यालय, ९४० प्राथमिक विद्यालय, २ सरकारी रे १७ गैर सरकारी प्राविधिक शिक्षा संस्था रे ११५ मदरसाअन रयाः छन्। यै जिल्लाका केइ उत्कृष्ट विद्यालयअन यै प्रकार छन्; नीलफामारी सरकारी क्याम्पस (सन् १९८६), किशोरगञ्ज डिग्री क्याम्पस (सन् १९७१), जलढाका डिग्री क्याम्पस (सन् १९७२), सैदपुर मोहिला डिग्री क्याम्पस (सन् १९८१), डिम्ला स्लामी डिग्री क्याम्पस (सन् १९८३), सैदपुर क्याम्पस (सन् १९५३), मसिउर रहमान क्याम्पस (सन् १९५८), सरकारी मोहिला क्याम्पस (सन् १९७२), डिम्ला मोहिला क्याम्पस (सन् १९९८), नीरफामारी सरकारी उच्च विद्यालय (सन् १८८२), सैदपुर पाइलट कन्या उच्च विद्यालय (सन् १९०४), सैदपुर पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९०६), खागा खरिबारी उच्च विद्यालय (सन् १९०७), नौतारा उच्च विद्यालय (सन् १९११), नीलफामारी सरकारी छात्र उच्च विद्यालय (सन् १९१४), तुलसीराम कन्या उच्च विद्यालय (सन् १९१४), डिम्ला राना बृन्दा सरकारी उच्च विद्यालय (सन् १९१७), डोमर बहुभाषि उच्च विद्यालय (सन् १९१९), मगुरा उच्च विद्यालय (सन् १९२३), जलढाका पाइलट उच्च विद्यालय (सन् १९३९), किशोरगञ्ज बहुभाषी उच्च विद्यालय (सन् १९२३), नीलफामारी सरकारी कन्या उच्च विद्यालय (सन् १९४५), समुलबारी उच्च विद्यालय आदि हुन्।

निलसागर : निलसागर नीलफामारी जिल्लामी रयाः यक ऐतिहासिक झिक्क पोखरी हो जुन धोबाडाङ्गा मौजामी अवस्थित छ भणे यै पोखरी नीलफामारी जिल्लाको सदरमुकाम बठेइ १४ किलोमिटर उत्तर पश्चिममी रया छ। राजा विराटको शासन कालमी यै क्षेत्रका किसानअनले भौती गाईअन पालेका थ्याः जसका कारण राजा विराटल गाईअन खिलाइ यै क्षेत्रमी झिक्क पोखरीको निर्माण गर्‍या थ्याः। बङ्गलादेश स्वतन्त्र भए पछा यै पोखरीको नाउँ निलसागर राखियाः थ्या। यै पोखरीको पूर्वी किनारमी यक हिन्दु मन्दिर रे पश्चिममी यक मस्जिद अवस्थित छ। यै पोखरी २१.४४९ हेक्टरमी फैलियाः छ भणे यसको गहिराई ७ देखि १२ मिटर सम्म रहेको छ। यै पोखरी लाइ चारैतिर बठेइ इट्टाका पर्खालअनले घेरिया छ। यै पोखरीको भर्मण खिलाइ वर्षैपिच्छे भौती विदेश पर्यटकअन रे आगन्तुक चराचुरुङ्गीहरू समेत आउने गर्‍या छन् भणे यै स्थानमी विभिन्न साँस्कृतिक कार्यक्रम लै आयोजना हुँदै आयाः छ।

प्रशासकीय नीलफामारी उपजिल्लाको स्थापना सन् १८७५ मी भयाः थ्यो भणे पछा सन् १९८४ मी यै लाइ जिल्लाको रुपमा परिणत गरियाः थ्यो। यै जिल्लामी ऐल ६ उपजिल्लाअन रयाः छन् जसमध्ये सब है झिक्क उपजिल्ला नीलफनमारी सदर (३७३.०९ वर्ग किलोमिटर) हो भणे सब है नानो उपजिल्ला सैयदपुर (१२१.६८ वर्ग किलोमिटर) हो।

स्रोत बङ्गलादेश राष्ट्रिय जनगणना तथ्याङ्क (सन् २०११)




#Article 524: अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूची (314 words)


सन् १९६४ माइ स्थापना भयाः, सङ्कटग्रस्त प्रजातिअन कि अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ कि राति सूची, जैविक प्रजातिअन का विश्वव्यापी संरक्षण स्थिति का सम्बन्ध माइ विश्व कि सब ह‌ै ठुलि सूची हो। येइ ले हजारौँ प्रजाति रे उप-प्रजातिअन को लोप हुन्या खतरा को मूल्याङ्कन गद्दाइ विभिन्न मापदण्ड को प्रयोग अरन्छ। यिन मापदण्डअन सप्पै प्रजाति रे संसार का सप्पै क्षेत्रअन खिलाइ सान्दर्भिक छन। येइ का तगड़ा वैज्ञानिक आधार सङ्ङै, अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ कि राति सूची जैविक विविधता कि स्थिति खिलाइ सब है अधिक प्राधिकृत सहयोगी का रूप मी मान्यताप्राप्त छ। राजनीतिक व्यवस्थापन एकाइ भितरी का प्रजातिअन को लोप जोखिम को अड्कल अरिबरे देश रे संस्थाअन बठेइ क्षेत्रीय रातो सूची को शृङ्खला प्रकाशित अरीन्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ का राता सूची ले हजारौँ लोपोन्मुख प्रजाति र उप-प्रजातिहरूको मूल्याङ्कन गद्द सटीक मापदण्डअनको तयार अद्दछ। यी मापदण्डअन सप्पै प्रजाति रे संसारका सप्पै क्षेत्रअन सित सान्दर्भिक छन्। यसको उदेश्य सार्वजनिक जनसमुदाय रे निति निर्माताअनको संरक्षणको मुद्दा तीब्रताका साथ व्यक्त गर्नुका साथ साथै अन्तर्राष्ट्रिय समुदायलाई प्रजातिअनको लोप हुन बठेइ बचाउनु लै हो। अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ (१९९६) का अनुसार, रातो सूचीको औपचारिक लक्ष्य निम्नलिखित छन्, (१) प्रजाति रे उप-प्रजातिहरूको विश्वव्यापी स्तर माइ स्थितिको वैज्ञानिक आधारभूत जानकारी प्रदान गर्नु, (२) सङ्कटग्रस्त विविधताको परिमाण रे महत्वमा ध्यान आकर्षित गर्न, (३) राष्ट्रिय रे अन्तर्राष्ट्रिय निति र निर्णय बनाउनु माइ प्रभाव पार्नु रे (४) जैविक विविधता संरक्षण खिलाइ कार्वाहीको मार्गदर्शन खिलाइ जानकारी प्रदान गर्नु हो।

सन् १९६४ का अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ का राता सूची ले पुराना पूर्व-मापदण्ड रातो सूची मूल्याङ्कन प्रणालीको प्रयोग गर्‍याः थ्यो।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ कि राति सूची ले प्रजातिअन लाइ नौ समूह माइ वर्गीकृत अरिराइछ।  जो मापदण्ड मार्फत निर्दिष्ट छन् जस्तै गिरावटको दर, जनसङ्ख्याको आकार, भौगोलिक वितरणको क्षेत्र, रे जनसङ्ख्या रे वितरण खण्डको डिग्री माइ पर्दछन्।

(अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ कि सूची माइ), असुरक्षित

सन् १९९१ बठेइ ऐल सम्म विभिन्न संस्करणअन सार्वजनिक भयाः छन्, जै माइ निम्नलिखित पड्डान

वनस्पतिको लागि, सन् १९९७ को सूची सब है महत्त्वपूर्ण स्रोत हो




#Article 525: लालमनिरहाट जिल्ला (318 words)


लालमनिरहाट () बङ्गलादेशा उत्तरी भूभागमी पड्ड्या यक जिल्ला हो। यै जिल्ला रङ्पुर विभागमी पडन्छ। लालमनिरहाट महाकुमी १ फेब्रुअरी १९८४ जिल्लामी परिणत भयाः थ्यो। 

यै जिल्लामी ५ उपजिल्ला, ५ थाना, ४५ सङ्घ परिषद् रे ४७८ गाउँअन रयाः छन् जुन यै प्रकार छन्;

	

	

यै जिल्ला २५°४६' बठेइ २६°३३' उत्तर अक्षांश रे ८९°०१' बठेइ ८९°३६' पूर्व देशान्तरणमी अवस्थित छ। लालमनिरहाट जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये २१४१.४६ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै जिल्ला लाइ भारतको पश्चिम बङ्गाले उत्तर बठेइ घेर्‍या छन् भणे यै जिल्लाको दक्षिणमी रङ्पुर जिल्ला रयाः छ। त्यस्तै गरि भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्य रे कुडिग्राम जिल्लाले पूर्वमी रे निलफामारी रे रङ्पुर जिल्लाले पश्चिम बठेइ घेर्‍या छ। लालमनिरहाट जिल्लाको अन्तर्राष्ट्रिय सीमा रेखा २८६.९ किलोमिटर लामो छ। धरला रे टिस्टा नदि यै जिल्ला प्रमुख नदिअन हुन् । 

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती हो जसमी जिल्लाकै ७२.७८% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै ३.४६% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी ०.५१%, वाणिज्यमी १०.४९%, सञ्चार रे यातायातमी २.३८%, वैदेशिक रोजगारमी ०.२%, सरकारी कार्यलयअनमी ४.४५% ,धर्म सेवामी ०.१९% रे अन्यमी ४.८६% रयाः छन्।

सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यै जिल्ला कुल जनसङ्ख्या १२,५६०,९९ रयाः छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या ६,२८७,९९ छ भणे महिलाको जनसङ्ख्या ६,२७३,०० रयाः छ। यै जिल्लाको जनधनत्व १००० प्रति वर्ग किलोमिटर रयाः छ।  धर्मका अाधारमी यै जिल्लामा इस्लाम धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या ९,४११,८६ रयाः छ भणे हिन्दु धर्मको जनसङ्ख्या १,६६७,२० छ। त्यस्तै गरि बुद्ध धर्मको जनसङ्ख्या ६६१, इसाई धर्मको ५९ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या ७१९ रयाः छ।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ४२.३% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ४८.२% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ३६.२% रयाः छ। यै जिल्लामी १ कानुन विषयको क्याम्पस, २७ क्याम्पस, २०० उच्च माध्यमिक विद्यालय, ५४८ सरकारी मान्यता रे २६९ दर्ता नगरिएका विद्यालय अादि रयाः छन्। यै उपजिल्लाका केइ उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाअन यस प्रकार छन्; अादितमारी डिग्री कलेज (१९९१), सतिबारी डिग्री कलेज (१९८२), लालमनिरहाट सरकारी क्याम्पस (१९६४), हटिबन्धा माहिला डिग्री क्याम्पस (१९९५), लालमनिरहाट जिल्ला उच्च विद्यालय (१९२१), तारकनाथ उच्च विद्यालय (१९४५) आदि।




#Article 526: सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग २०७५ (205 words)


सहिद स्मारक बि-डिभिजन लिग नेपालको दोस्रो दर्जाको राष्ट्रिय फुटबल लिग हो जसलाई २५ माघ २०७५ बठेइ फाल्गुन २१, २०७५ सम्म आयोजना गरिया थ्यो। यै माइ बि डिभिजन माइ समावेश क्लबअनले सहभागीता जनाया थिए। यै लिग माइ पदोन्नति रे पदघट राखिया थिएन वा यैको विजेता रे उप-विजेता ए-डिभिजन लिग माइ पदोन्नति भया थिएनन् रे अन्तिमका दुई क्लबअन लै सी-डिभिजन लिग माइ पदघट भया थिएनन् तथापि अङ्कको आधार माइ अन्तिम माइ रह्या क्लबअनको भणे अर्को संस्करण माइ एक अङ्क घटाउने निर्णय गरिया थ्यो।

लिगको अन्तिम खेल माइ रानी पोखरी कर्नर टिमले श्री भगवती युवा क्लबलाई १–० गोल अन्तरले पराजित गर्दै उपाधि हात पार्‍या थ्यो। तर, पदोन्नति विनाको लिग भया कारन रानी पोखरी कर्नर टिम विजेता भएता पनि ‘ए’ डिभिजनमा उक्लन सक्या थिएन। उपाधिसँगै रानी पोखरी कर्नर टिमले ८ लाख रूपैयाँ हात पार्‍या थ्यो भणे उप विजेता बनेको श्री भगवतीले ५ लाख रुपैया प्राप्त गर्‍या थ्यो। तेस्रो टुसाल युवा क्लबले ३ लाख र सातदोबाटो युवा क्लबले २ लाख रुपैया हात परेका थिए। विजयी टोली तथा खेलाडीअनलाई अखिल नेपाल फुटबल सङ्घका अध्यक्ष कर्माछिरिङ शेर्पा लगायतले पुरस्कृत गर्‍या थिए।

यै संस्करणको बि-डिभिजन लिग माइ जम्मा १२ टोलअनले सहभागी जनाया थिए जस माइ १० वटा टोलीअन २०७३ संस्करणका थिए भने दुई टोली सहिद स्मारक सी-डिभिजन लिग बठेइ पदोन्नति भई आया थिए।




#Article 527: कुडिग्राम जिल्ला (449 words)


कुडिग्राम () बङ्गलादेशा उत्तरी क्षेत्रमी पड्ड्या यक जिल्ला हो। यै जिल्ला रङ्पुर विभाग माइ पडन्छ।  ब्रिटिश सरकार पैल्लो फेर २२ अप्रिल १९७५ माइ कुडिग्राम महाकामा स्थापना भयाः थ्यो। सर विलियम हन्टरले कुडिग्रामको वणन गर्ने क्रममी यै लाइ कुडिगञ्ज भन्या थ्याः। यै जिल्ला अाठ थानाअन रयाः छन् जस्तै- कुडिग्राम, लालमुनिरहट, उलीपुर, चलमारी, राउमारी, फुलबारी, नगेशवार रे भुरुनगमाडि छन्। यै सन् १९८४ फेब्रुअरी १ का दिन जिल्लामा परिणत भयाः थ्यो। यै जिल्लामी हाल ९ वटा उपजिल्लाअन रयाः छन्। 

यै जिल्ला २५°२३' बठेइ २६°१४' उत्तर अक्षांश रे ८९°२७' बठेइ ८९°५४' पूर्व देशान्तरणमी अवस्थित छ। कुडिग्राम जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये २२९६.१० वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै जिल्ला लाइ भारतको पश्चिम बङ्गाले राज्यले उत्तर बठेइ घेर्‍या छ भणे यै जिल्लाको दक्षिणमी गाईबान्धा रे जामलपुर जिल्ला रयाः छन्। त्यस्तै गरि भारतको असाम राज्यले पूर्वमी,  रङ्पुर रे लालमनिरहाट जिल्लाले पश्चिम बठेइ घेर्‍या छ। यै जिल्लामी जमुना, ब्रह्मपुत्र, टिस्टा, अादि जस्ता देशकै प्रमुख नदिअन रैयान।

यै जिल्लाको प्रमुख आर्थिक उत्पादन चामल, जुट, गँहु, खैनी, आलु आदि हन्। जाडो मौसमको समयमी जब पानीको स्तर सामान्यतया वर्षाको मौसम भन्दा कम हुन्छ मान्सुअन धान भौती उच्च उपज खेती गर्न सिंचाई प्रणालीको प्रयोग अद्दछन्। यै जिल्लामी रयाः चिस्यान केन्द्र भण्डारणले कृषि उत्पादनमी विशेष गरी आलु लाइ गर्मी मौसमको समयमी संरक्षित गरेर यै जिल्लाको अर्थव्यवस्था धानेको छ।
 
यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती हो जसमी जिल्लाकै ७०.४१% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै ४.३७% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी ०.५१%, वाणिज्यमी ९.४५%, सञ्चार रे यातायातमी २.०२%, वैदेशिक रोजगारमी ०.२१%, सरकारी कार्यलयअनमी ६.५८% ,धर्म सेवामी ०.२१% रे अन्यमी ६.७६% रयाः छन्।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ३३.४५% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ३९.४२% छ भणे महिलाको साक्षरता दर २७.५५% रयाः छ। यै जिल्लामी १ कानुन विषयको क्याम्पस, ४३ क्याम्पस, २५७ उच्च माध्यमिक विद्यालय, ५६३ सरकारी मान्यता रे ५५२ दर्ता नगरियाः विद्यालय अादि रयाः छन्। यै उपजिल्लाका केइ उत्कृष्ट शिक्षण संस्थाअन यस प्रकार छन्; उलिपुर महारानी उच्च विद्यालय र क्याम्पस (१८६८), कुदिग्राम सरकारी क्याम्पस (१९६१), उलिपुर जिल्ला डिग्री क्याम्पस (१९६४), बरुणगमारी डिग्री क्याम्पस (१९६७), मिर इस्माइल हुसेन डिग्री क्याम्पस (१९७३), फुलबारी डिग्री क्याम्पस (१९७३), राजिवपुर डिग्री क्याम्पस (१९८७) अादि।

गाडी लामो दूरीको यात्रा खिलाइ यै जिल्लाको सब है सस्तो रे प्रमुख यातायात प्रणाली रुपमी रयाः छ। यै जिल्लाको पश्चिम भागमी निको रेलको सुविधा छ जसले पश्चिममी रजरहाट रे दक्षिणमी चिलमारी रे उलीपुर सम्म जोड्या छ। यै जिल्ला राजीवपुर रे फुलबारीका जनजातिअनले मुख्य बजारमी अाउन खिलाइ विषेश गरि यातायातको साधनको रुपाी डुङ्गाको प्रयोग गर्दै आयाः छन्। यै सहरमी सस्तो रे भौती मात्रामी रयाः कारण रिक्साअनको लै जिल्लै भरि प्रयोग गरिँदै आयाः छ। अन्तर जिल्ला रे अन्तर उपजिल्लाअनमी बस छिनछिनमी कुडिग्राम बस टर्मिनल बठेइ सहरको पश्चिमी भागमी छुट्छ। यै जिल्लामी रेल लै नजिकका जिल्लाअन सित जोडियाः छ उदाहरण खिलाइ लालमुनिरहट, रङ्गपुर अादि तर बसअन भन्दा कम मात्रामी रयाः छ।




#Article 528: अजरबैजानी राहदानी (177 words)


अजरबैजानी राहदानी अजरबैजान अजरबैजान का  का नागरिकअन खिलाइ अन्तर्राष्ट्रिय यात्रा का उद्देश्य माइ अजरबैजान का आन्तरिक मामिला मन्त्रालय बठेइ जारि अरीन्छ। सामान्य राहदानी जारि भयाः तिथि बठेइ १० वर्ष खिलाइ (सन् २००७ बठेइ) मान्य हुन्छ भँण्या यै माइ ३४ प्रवेशाज्ञा पानाअन रह्याः छन। राहदानी का सामग्रीअन अजरबैजानी रे अङरेजी माइ छापिया छन्।

अजरबैजान को निशान छाप राहदानी का आवरण का बीच भाग माइ प्रिट अरियाः छ जै माइ अजरबैजानी भाषा माइ अजरबेक्यान रेसपब्लिकासी लेखियाः छ भँण्या अङरेजी माइ द रिपब्लिक अफ अजरबैजान लेखियाः छ।

राहदानी को आकार ८८ x १२५ मिलिमिटर रह्याः छ रे यै माइ ५४ वटा पानाअन समावेश छन्।

अजरबैजानी राहदानी को नमूना निम्न उल्लिखित रङ्ङअन माइ उपलब्ध छ:

नौलो अजरबैजानी राहदानी १७ जुलाई २०१२ माइ घोषणा गरिया: हो।

अजरबैजानी राहदानी, अजरबैजान का आन्तरिक मामिला मन्त्रालय ले जारि अरन्छ। यै माइ निम्न लिखित आँकडाअन हुनान:

अक्टोबर २०१८ सम्म, अजरबैजानी नागरिकअन खिलाइ ६६ देश रे क्षेत्रअन माइ नि:शुल्क-प्रवेशाज्ञा वा आगमन प्रवेशाज्ञा को सुविधा रह्याः छ। हेन्ली प्रवेशाज्ञा प्रतिबन्ध सूचकाङ्क का अन्सारअ अजरबैजानी राहदानी यात्रा स्वतन्त्रता का आधार मी विश्व मी ७५ वाँ स्थान माइ रह्याः छ।




#Article 529: गाइबान्धा जिल्ला (484 words)


गाइबान्धा () बङ्गलादेशा उत्तरी क्षेत्रमी पड्ड्या यक जिल्ला हो। यै जिल्ला रङ्पुर विभागमी अवस्थित छ। यै जिल्ला उत्पत्ति हुनु भन्दा अघि यै गाइबान्धा उपजिल्लाको रुपमी रयाः थ्यो। यै जिल्ला पैला भवानीगञ्ज भनि पछेण्या भणे सन् १८७५ मी यसको नाम गाइबान्धा राखियाः थ्यो। गाइबान्धा सन् १९८४ फेब्रुअरी १५ का दिन जिल्ला घोषित भयाः थ्यो। .

यै जिल्ला २५°०२' बठेइ २५°३९' उत्तर अक्षांश रे ८९°११' बठेइ ८९°४६' पूर्व देशान्तरणमी अवस्थित छ। गाइबान्धा जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये २१७९.२७ वर्ग किलोमिटर अोगट्या छ। यै जिल्ला लाइ कुरीग्राम रे रङ्पुर जिल्लाले उत्तर बठेइ घेर्‍या छन् भणे यै जिल्लाको दक्षिणमी बगडा जिल्ला रयाः छन्। त्यस्तै गरि जमलपुर जिल्लाले पूर्वमी रे दिनाजपुर जिल्लाले पश्चिम बठेइ घेर्‍या छ। यै जिल्लामा जमुना, ब्रह्मपुत्र, टिस्टा अादि जस्ता देशकै प्रमुख नदिअन रयाः छन् ।

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती जसमी जिल्लाकै ६५.०८% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सअन अन्य जस्तै २.२४% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी ०.३९%, वाणिाज्यमी ११.८५%, सञ्चार रे यातायातमी ४.२२%, वैदेशिक रोजगारमी ०.२२%, सरकारी कार्यलयअनमी ६.५८% ,धर्म सेवामी ०.१७% रे अन्यमी ८.६३% रयाः छन् । यै जिल्लामा उबजाउ योग्य भूमि १६०३९७ हेक्टर रयाः छ। यै जिल्ला मुख्य रुपमी धान, मकै, जुट, उखु, अाली अादि खाद्यान्नको उत्पादन हुन्छ। यै जिल्लामी २७७ बुखुलापालन केन्द्र, २७३ दुग्ध सङ्कलन केन्द्र रे ५ चल्ला उत्पादन केन्द्रअन रयाः छन्।

सन् २०११ को राष्ट्रिय जनगणना अनुसार यै जिल्लाको कुल जनसङ्ख्या २४,३०६,२७ रयाः छ जसमध्ये पुरुषको जनसङ्ख्या १२,३०९,३८ रयाः छ भने महिलाको जनसङ्ख्या ११,९९६,८९ रयाः छ। धर्मका अाधारमी यै जिल्लामा इस्लाम धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या १९,७७७,७८ रयाः भणे हिन्दु धर्मको जनसङ्ख्या १५,३६,१४ छ। त्यस्तै गरि इसाईको जनसङ्ख्या ३०४ रे अन्य धर्मका मान्सुअनको जनसङ्ख्या ४२७६ रयाः छ।

यै जिल्लाको कुल साक्षरता दर ३५.७% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता दर ४०.९% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ३०.५% रयाः छ। यै जिल्लामी १ कानुन विषयको क्याम्पस, १ बिएड क्याम्पस, १०४ क्याम्पस, १ प्राविधिक शिक्षण क्याम्पस, १ कृषि तालिम केन्द्र, ४१ गैरसरकारी क्याम्पस, १ युवा विकास तालिम केन्द्र, ३४१ माध्यमिक विद्यालय, १३१७ प्राथमिकता विद्यालय, ९० सामुदायिक विद्यालयअन रयाः छन् जसमध्ये गाइबान्धा सरकासी छात्र उच्च विद्यालय (१८८५), जमरबारी उच्च विद्यालय (१९०३), सघाटा पाईलट उच्च विद्यालय (१९०४), गोविन्दागञ्ज उच्च माध्यमिक विद्यालय (१९१२), गाइबान्धा इस्लामी उच्च विद्यालय (१९१४), हरीपुर बिबिएस सरकारी छात्रा विद्यालय (१९१४), तुल्सीघाट उच्च विद्यालय (१९१७) अादि यहाँका उत्कृष्ट विद्यालय तथा शिक्षण संस्थाअन हुन्। 

गाइबान्धा लाइ पैल्ला भवानीगञ्जको नाउँले चिनिन्थ्यो । भवानीगञ्ज उपविभागको स्थापना २१ अगस्ट १८५८ भयाः थ्यो। यै उपविभागको मुख्यालय १८७५ माइ गाइबान्धामी स्तानान्तरण गरियाः थ्यो जब भवानीगञ्ज क्षेत्र लाइ नदीको किनार भयाः कारण नाश भयाः थ्यो। गाइबान्धा सहर लाइ सन् १९२३ मी नगरपालिकामी परिणत गरियाः थ्यो भणे यै लाइ सन् १९६० मी पुन सहर समितिमी परिवर्तन गरियाः थ्यो। त्यस पछा यै सहर लाइ सन् १९८४ मी जिल्लाको रुपमी अस्तित्वमी ल्याइयाः थ्यो। यै जिल्लामी ७ उपजिल्लाअन रयाः छन् जुन ८२ सङ्घ परिषद्, १२४४ गाउँमी विभाजित छन्। 
७ उपजिल्लाअा मध्ये गोविन्दागञ्ज (४८१.६६ वर्ग किलोमिटर) सब है ठूलो उपजिल्लाको रुपमी रयाः छ जसले जिल्लाको कुल क्षेत्रफल मध्ये २२.१०% क्षेत्रफल अोगट्या छ भणे पलाशबाडी (१९०.६७ वर्ग किलोमिटर) सब है नानो उपजिल्ला हो।  




#Article 530: ओद्नोक्लासनिकि (256 words)


ओद्नोक्लासनिकि, ओके डटरू (, ) सहपाठी वा पुराना मित्रअन खिलाइ वनाइया यक सामाजिक सञ्जाल सेवा हो। यो विशेष गरी रूस रे पूर्व सोभियत गणतन्त्र माइ प्रयोग गरिन्छ। यो वेबसाइटलाई अल्बर्ट पोपकोभले विकास गरेका थिए जसको सुरुवात ४ मार्च २००६ माइ भया थ्यो। यै वेबसाइट माइ हाल २०० मिलियन भन्दा बढी दर्ता गरिया प्रयोगकर्ताअन रह्या छन् भने ४५० लाख दैनिक प्रयोगकर्ताअन रह्या छन् रे यस माइ ६५.३ मिलियन मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअन छन्।

यै माइ खाता खोल्न खिलाइ प्रयोगकर्ता कम्ति माइ ७ वर्ष कटेको हुनुपर्ने छ। अलेक्सा इण्टरनेटको अच्यालको तथ्याङ्क अनुसार, विश्वव्यापी रूप माइ यो ५६वाँ वरियतामा रह्या छ रे रूस माइ ७ वाँस्थान माइ रह्या छ। सन् २००८ को पैलो भागको राजस्व ३.३ मिलियन अमेरिकी डलर रह्या थ्यो। सिमिलर वेबको अच्यालको तथ्याङ्क हेर्ने हो भने यैको विश्वव्यापी क्रम १८ रह्या छ भने रूस माइ यैको क्रम ६ हो। वेबसाइट माइ उछाल दर २३.८४% रह्या छ।

यो वेबसाइट ९ वर्ष बठेइ चलिआया छ। यो रूस लगायत उज्बेकिस्तान (अलेक्सा क्रम २ सम्म पुग्या थ्यो), किर्गिस्तान (अलेक्सा क्रम ४ सम्म पुगेको थियो) रे जर्जिया (अलेक्सा क्रम ४ सम्म पुगेको थ्यो) माइ भौती लोकप्रिय छ।

ओद्नोक्लासनिकिसञ्चालन गर्ने वेब सेवक, गोल्डेन दूरसञ्चारको सञ्जाल माइ रह्या छ जून रूसको राजधानी मस्को माइ अवस्थित छ। यै माइ प्रयोग गरिने प्रग्रामिङ भाषा जाभा हो भने वेबसाइटको अगाडि देखिने मुख्य भाषा रूसी हो। यो वेबसाइटले अपाचे टमक्याट नामक वेब सेवकको प्रयोग अद्दछ।

यो वेबसाइटले क्रमश सन् २००६ र २००७ माइ रूनेट पुरस्कार प्राप्त गर्‍या थ्यो।

सन् २०१२ माइ, भेञ् भिलेज नामक कम्पनीले यै लाइ विश्व माइ रूसको उत्कृष्ट १० इण्टरनेट ब्राण्डको रूप माइ नामाकरण गर्‍या थ्यो। 




#Article 531: दिनाजपुर जिल्ला (450 words)


दिनाजपुर () बङ्गलादेशा उत्तरी क्षेत्रमी रयाः यक जिल्ला हो। यै जिल्ला रङ्पुर विभाग अन्तर्गत पडन्छ। दिनाजपुर जिल्ला बङ्गलादेशका १६ उत्तरी जिल्लाअन मध्ये सब है ठूलो जिल्ला हो। 

यै जिल्ला २५°१०' बठेइ २६°०४' उत्तर अक्षांश रे ८८°२३' बठेइ ८९°१८' पूर्व देशान्तरणमी अवस्थित छ। दिनाजपुर जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्ये ३४३७.९८ वर्ग किलोमिटर अोगट्याः छ। यै जिल्ला लाइ ठाकुरगाँउ रे पञ्चगड जिल्लाले उत्तर बठेइ घेरेका छन् भणे य‌ जिल्लाको दक्षिणमी गाइबन्धा रे जयपुरहाट जिल्लाअन रयाः छन्। त्यस्तै गरि रङ्पुर जिल्लाले पूर्वमी रे भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यले पश्चिम बठेइ घेरेको छ। यै जिल्लामी जमुना, तुलसीगङ्गा, अटराइ, अादि जस्ता देशकै प्रमुख नदिअन रयाः छन्।

दिनाजपुर जिल्लाले गर्मी, अोसीलो रे आर्द्र उष्णकटिबन्धीय जलवायुको अनुभव गर्दछ। कोपेन जलवायु वर्गीकरण अन्तर्गत, दिनाजपुर यक उष्णकटिबन्धीय अोसीलो रे गर्मी जलवायुको क्षेत्रमी पडन्छ। यै जिल्लाको वार्सिक अौसत तापक्रम २५ डिग्री पुग्छ भणे जनवरीको महिनामा अौसत तापक्रम १८ डिग्री मापन गरिन्छ, त्यस्तै गरि अगस्ट मैना माइ अौसत तापक्रम २९ डिग्री पुग्ने गर्‍या छ। 
 

प्रशासन दिनाजपुर जिल्ला सन् १७८६ मी स्थापित भयाः थ्याः। यै जिल्ला लाइ पैल्ला घोराघाट जिल्ला भनेर चिनिन्थ्यो। १८३३ बठेइ १८७० सम्म विभिन्न समयअनमी पूर्णिया, रङ्पुर रे राजशाहि जिल्लाअनमी जिल्लाका विभिन्न भागअन समावेश गरियाः थ्याः। ठाकुरगाँउ रे पञ्चगड यै जिल्लाको उपजिल्लाअन थ्याः सन् १९८४ मा स्वतन्त्र जिल्लामी परिणत भयाः थ्याः। दिनाजपुरमी १३ वटा उपजिल्लाअन रयाः छन् जसमध्ये विरगञ्ज (४१३ वर्ग किलोमिटर) सब है ठूलो उपजिल्ला हो जसले दिनाजपुरको १३% क्षेत्रफल अोगट्याः छ भणे हाकिमपुर (९९.९२ वर्ग किलोमिटर) सब है नानो सानो उपजिल्ला हो।

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती हो। दिनाजपुर यहाँको धान उत्पादको रुपमी चिनिन्छ, याँ काठरीभोग धान सब है लोकप्रिय छ  जुन बङ्गलादेशमी सब है भौती मात्रामी उत्पादन हुन्छ। दिनाजपुर देशकै सब है भौती गँहु उत्पादन गर्न जिल्ला मध्ये यक हो। दिनाजपुरको लेची (फल) बङ्गलादेशकै सब है उत्तम फलको रुपमी प्रचलित छ  साथै यै जिल्लामी तरकारी रे मौसमी फलअनको लै प्रचुर मात्रामी उत्पादन हुने गर्‍या छ। यै जिल्लामी धान कट्ने रे प्रशोधन गर्ने मिल, तोरी मिल, गँहु मिला अादि रहेका छन्। यस जिल्लाबाट समय-समयमी विभिन्न इन्धनअन लै उत्खनन गरिँदै आयाः छ जसमी कोइला, प्राकृतिक ग्यास अादि। बङ्गलादेशको कुल ५ कोइला खानी मध्ये ३ कोइला खानी दिनाजपुर जिल्ला रयाः छ त्यसैले यस जिल्लाले देशको अर्थतन्त्रमा टेवा पुराउँदै आयाः छ । वर्तमान समयमा कोइला व्यवसायिक रुपमी दुनाजपुर जिल्लाको बारपुकुरिया भूमिगत कोइला खना बठेइ उत्पादन अरिन्छ जसले दैनिक १५०० टन कोइला उत्पादन गर्दै आयाः छ। 

यै जिल्लामी धान, मकै, गँहु, कोदो, फापर, अालु, गोलभेडा, भेण्टा अादि बालीअन उत्पादन अरिन्छ भणे फलफूल जस्तै- रुख कटर, लिची, कोरा, अङ्गुर अदि उत्पादन हुनान। 

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती जसमी जिल्लाकै ६३.९०% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै ३.२९% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी ०.३९%, वाणिाज्यमी १२.८९%, सञ्चार रे यातायातमी ३.३५%, रेमिटेन्समा ०.२३%, सरकारी कार्यलयअनमी ६.५८% ,धर्म सेवामी ०.१७% रे अन्यमी ५.३२% रयाः छन्।




#Article 532: सातखीरा जिल्ला (596 words)


सातखीरा बङ्गलादेशा दक्षिण-पश्चिम भूभागमी रयाः यक जिल्ला हो। यै जिल्ला खुल्ना विभागमी अवस्थित छ। यै जिल्लाले भारतको पश्चिम बङ्गाल राज्यसित सिमान जोडियाः छ। यै जिल्ला बेतना नदिको किनारमी अवस्थित छ।

यै जिल्ला २१°३६' बठेइ २२°५४' उत्तर अक्षांश रे ८९°५४' बठेइ ८९°२०' पूर्व देशान्तरणमी अवस्थित छ। सातखीरा जिल्लाले बङ्गलादेशा कुल क्षेत्रफल मध्य ३८५८.३३ वर्ग किलोमिटर अोगट्याः छ। यै जिल्ला लाइ जशोर जिल्लाले उत्तर बठेइ घेर्‍या छ भणे यै जिल्लाको दक्षिणमी बङ्गालको खाडी रयाः छ। त्यस्तै गरि खुल्ना जिल्लाले पूर्वमी रे भारतको पश्चिम बङ्गाल रे चौबीस परगन जिल्लाले पश्चिम बठेइ घेर्‍या छ। यै जिल्लामा बेतना, इकमती, रायमङ्गल, बेतराबती अादि देशकै प्रमुख नदिअन रयाः छन्। 

यै जिल्लामी वार्सिक अधिकतम तापक्रम ३५.५ डिग्री पुगन्छ भणे न्युनतम तापक्रम १२.५ डिग्री मापन गरियाः छ। यै जिल्लामी वार्सिक १७१० मिलिमिटर पानी पर्ने गर्‍या छ। उष्णकटिबन्धीय मौसमअनमी वर्षको हरेक मैना तापक्रम १८ डिग्री माथि पुगन्छ भणे मासिक अर्थको तापमान रे सामान्यतया यक सुख्खा मौसम हुन्छ जसमी वर्षको ६० मिलिमिटर पानी पर्ने गर्‍या छ। 

सातखीरा जिल्लाको दक्षिण क्षेत्रमी बसोबास गर्ने जनसमुदायको प्रमुख पेशा माछापालन व्यवसाय हो। यै जिल्लामी विशेष गरि अाँप, कटर, कपास, लिची, नरिवल, अम्बा, केरा अादि फलफूलअनको उत्पादन हुने गर्‍या छ। यै जिल्लामी ८६ दुग्ध सङ्कलन केन्द्र, ३२२ पोल्ट्रि फारम, ३०४६ माछा पालन गर्ने पोखरी, ६६ चल्ला उत्पादन केन्द्र, ३६५० झिङ्गे माछा पालन पोखर रे यक गाईबस्तु पालन केन्द्र रयाः छ। यै जिल्लाले दैनिक झिङ्गे माछा, गँहु, धान, जुट, लेदर समाग्री, कोदो अादिको निर्यात गर्दै आयाः छ। यै जिल्लाले बङ्गलादेशा अर्थतन्त्रमी १८.५% योगदान दिँदै अाएको छ।

यै जिल्लाको मुख्य अाय श्रोतको बाटो भन्या कृषि रे खेती जसमी जिल्लाकै ६२.५६% मान्सुअन संलग्न छन्। यै जिल्लाका मान्सुअन अन्य जस्तै ४.३३% मजदुरी, व्यापार रे उद्योगमी १.५१%, वाणिाज्यमी १६.२३%, सञ्चार रे यातायातमी ३.०३%, रेमिटेन्समी ०.३४%, सरकारी कार्यलयअनमी ७.३२% ,धर्म सेवामी ०.१९% रे अन्यमी ५.९४% रयाः छन्।

सुन्दरवन यै जिल्लाको सब है ठूलो कच्चा भूमिमा उव्जाउ हुने दलदलको जङ्गल हो जुन ५,७४७ वर्ग किलोमिटरमी फैलियाः छ। 

यै क्षेत्रमी विभिन्न प्राचीन धरोहर रे पुराना मठमन्दिर, मस्जिद, गुम्बा अादि रयाः छन् जस्तै-सुल्तानपुर साहि मस्जिद (५०० वर्ष पुरानो)। ऐल यै क्षेत्रमी सब है लोकप्रिय म्याङ्ग्रुफ वन कालीगञ्ज उपजिल्लामी रयाः बसजहर जोहयोर वन हो। यै लोकप्रिय रूपमी बडाको वनको रूपमी चिनिन्छ। जोकर बान बङ्गलादेश रे भारतीय सीमाको बीच घर्षणको कारण उत्पत्ति भयाः थ्यो। यो प्राय यसको प्राकृतिक सौन्दर्य खिलाइ लोकप्रिय छ।

यै जिल्ला कुल साक्षरता दर ४८.६८% रयाः छ जसमध्ये पुरुषको साक्षरता ४५.५२% छ भणे महिलाको साक्षरता दर ५१.८४% रयाः छ। यै जिल्लामी यक मेडिकल कलेज, ७९ क्याम्पस, १ प्रथमीक शिक्षण विद्यालय, ४२१ उच्च माध्यमिक विद्यालय, ४१ माध्यमिक विद्यालय रे ८२२ सरकारी प्रथमीक विद्यालयअन रयाः छन् जसमध्ये सतखीरा सारकारी क्यामस, खान बहादुर क्याम्पस (१९९५), सतखीरा दिवा-रात्री क्याम्पस, सतखीरा सहर क्याम्पस अादी यहाँका उत्कृष्ट विद्यालयअन हुन्।

प्रशासनकी सतखीरा उपविभाग सन् १८५१ मी जशोर जिल्लामा स्थापना गरियाः थ्यो। यै जिल्ला सन् १८८२ मी खुल्ना जिल्लामी सामेल थ्यो। सन् १९८४ मी सतखीरा उपविभाग लाइ छुट्टै जिल्लाको रूपमी परिणत गरियाः थ्यो। त्यस पछा सतखीरा नगरपालिकाको सन् १८८९ मा स्थापना भया थ्यो। यै जिल्ला बङ्गलादेशको दक्षिण-पश्चिमी पडन्छ। यै जिल्लामी सातवटा उपजिल्लाअन रयाः छन् जसमध्ये श्यामनगर (१९६८.२४ वर्ग किलोमिटर) सब है ठूलो उपजिल्ला हो भणे देबहाट (१७६.३३ वर्ग किलोमिटर) सब है नानो उपजिल्ला रुपमी रयाः छ। सतखीरा जिल्लामी ऐल दुई नगरपालिका, सात उपजिल्ला, ७९ सङ्घ परिषद्, ८ प्रहरी चौकी रे १४३६ गाउँअन रयाः छन्।

सन् १९९४ मी यै जिल्लाका केइ युवाअनले व्यवसायीक हिसावले कम्प्युटर विषयमी तालीम केन्द्रको स्थापना गरे रे त्याँ बठेइ केइ प्रतिभा तयार पारे जसले पछा अर्को कम्प्युटर व्यवसाय शुरु भयो रे अन्ततः सातखीरा जिल्ला सञ्चार क्षेत्रमी यक ठूलो  मञ्चको स्थापना भयाः थ्यो। विस्तारै कम्प्युटरले सरकारी कार्यालय रे बैंकमी अन्य मेसिनअनको काम गर्न थाल्यो। त्यसको लगत्तै विभिन्न विद्यालय रे  क्याम्पसअनमी कम्प्युटर विषयमी पठनपाठन सुरु भयाः थ्यो। ऐल यै जिल्लामी अधिक युवाअन कम्प्युटरको व्यवसाय सुरु गर्‍या छन्।




#Article 533: बाँके बकुल्ला (501 words)


बाँके बकुल्ला बकुल्ला प्रजातिमी पड्ड्या होचो बर्णको चणो हो। यै पन्छी विशेष गरि रात रे साँझको समयमी बढी सकृय हुने गर्छ। दिउँसोको समयमी यै प्रजातिको शरीर खैरो रे हल्का कालो रङ्डो धेकिन्छ। यै पन्छी पानी भयाः क्षेत्र वरिपरि यक बगानमी प्रजनन गर्ने अद्दछ। यै पन्छी सफा पानीको मुहान नजिक वा तटीय क्षेत्रमी विश्व व्यापी रुपमी बसोबास गर्ने अद्दछ।

यै प्रजातिका बकुल्लाको यक वयस्कको लम्बाइ  हुन्छ भणे यैको तौल  हुन्छ। यै पन्छीको कालो टाउको, खैरो रे हल्का कालो शरीर, रातो आँखा रे छोटो पहेँलो खुट्टाअन हुनान। यैको हल्का खैरो पखेटा हुन्छ भणे यैको पखेटा तलको भाग सेता हुनान। यै प्रजातिका भाले रे पोथी हेर्दा खेरी एउटै धेकिन्छन् यद्यपि भाले भणे हल्का ठूलो हुन्छ। यै पन्छी बकुल्ला प्रजातिअन मध्ये सब है फरक धेकिने अद्दछ। यै पन्छीको कालो छोटो रे तीखो ठुँड, छोटो रे पहेँलो खुट्टा रे छोटो घाँटी हुन्छ। 

यै पन्छीको युवा प्रजातिको टाउको, पखेटा रे पछाडिको मधुरो खैरो रे कहीँ कहीँ पहेँलो धब्बाअन लै धेकिन्छ। यै पन्छीको तल्लो भाग हल्का पहेँलो रे खैरा हुनान। यै पन्छीको चल्लाअन सुन्तला रङ्डो आँखा रे हल्का हरियो रे पहेँलो खुट्टाअन हुनान। यै पन्छीअनले बगानी हुँदा निकै आवाज निकाल्ने गद्दछ।

यै प्रजातिको बकुल्लाले मुख्यतया बसाइँसराइ गर्ने अद्दछ रे यैको बसाइँसराइ दायरा प्याटेगोनिया सम्म फैलियाः छ। यै पन्छी विश्व व्यापी रुपमी दक्षिण रे उत्तर अमेरिका, एसिया, युरोप रे अफ्रिका माइ पाइन्नान। 

बाँके बकुल्लाको बासस्थान भिन्न भिन्न ठौर माइ भएता लै यी पन्छी विषेश गरि तालको छेउछाउ, नदि, नहर, पोखरी आदिमी पाइन्नाा। यै पन्छी समुद्र तटमी म्याङ्ग्रोभ क्षेत्र रे हिलो भयाः ठौर माइ लै उत्तिकै मात्रामी पाइन्नान। यै पन्छीको धान खेती लै यक महत्वपूर्ण बासस्थान हो। यो पन्छी कहिलेकाँही गाईवस्तु भयाः ठौरमी लै पाइन्नान। 

यै पन्छीले विश्व व्यापी रुपमी समुन्द्रीको किनार वा नुनिलो पानी भयाः क्षेत्र वरिपरि प्रजनन अर्ने अद्दछ। यै पन्छीको अन्य उप प्रजातिअनले भणे उत्तर रे दक्षिण अमेरिका बठेइ क्यानडा, अर्जेन्टिना रे चिल्ली सम्म प्रजनन अद्दछ। अन्य केइ उप प्रजातिले भणे दक्षिण अमेरिका बठेइ फल्कल्याण्ड टापु, युरोपका अधिकांश मुलुक, एसिया रे अफ्रिका सम्म प्रजनन अर्ने अद्दछ। यै पन्छीको यक समुदायमी रहेर त्यसैको वरिपरि गुण बनाउने गर्छ। यै पन्छीले विषेशगरि अग्लो रुखको टुप्पोमी गुण बनाउने गर्छ। यै पन्छीले यक फृर माइ ३ बठेइ ८ वटा सम्म अण्डा पार्ने अद्दछ।

यै पन्छी मुख्यतया साँझ सकृय हुने भएकाले यसले साँझ रे घाम डुबे पछा सिकार अर्छ। यै पन्छीले आफुनो आहारा विभिन्न माध्यको प्रयोग गरेर समाउने अद्दछ। यैले आफुनो सिकार लाइ लामो दुरीबाटै ठम्याउन सक्छ रे त्यस लाइ निकैबेर हेर्छ रे रामडो मौका पायो भणे आक्रमण गर्ने गर्छ। यसले आहारा समाउन खिलाइ चारोको लै प्रयोग गर्छ जसमी यसले आफुनो प्वाँख रु रुखका पातअन पानिमी फ्याँक्ने अद्दछ। यै पन्छी निकै चलाख हुन्छ भणे यसले आफुनो आहारा पाउन खिलाइ मान्सुले फालेका रोटि रे अन्य खाद्य वस्तु पानीमी फाल्छ रे त्यस लाइ माछाले खान आउँद यसले माछालाई छोप्ने गर्छ। जमिनमी भने यसले आफुनो सिकार लाइ विस्तारै हिँडेर रे दोडिएर समाउने अद्दछ। यसले माछा बाहेक किरा, फटयाङ्ग्रा, माकुरो, गाइनेकिरा आदि खाने गर्छ।

यै पन्छी विश्व लगभग सब्बै मुलुकअनमी सहजै पाइने भएकाले यै लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वारा कम चासोका प्रजातिको रुपमी वर्गीकृत गरियाः छ रे यै लाइ आइयुसीएनको रातो सूचीमी लै सूचीकृत गरियाः छ।




#Article 534: रातो जुनबकुल्ला (415 words)


रातो जूनबकुल्ला नेपाल लगायत भारत, चीन बठेइ इण्डोनेशियासम्मको क्षेत्रमी पाइन्या बकुल्ला प्रजातिको यक चणो हो। यै पन्छीले छोटो दुरीमी बसाइँसराइ अर्ने अद्दछ।

रातो जुनबकुल्लाको लम्बाइ  हुन्छ रे यसको यक पखेटा बठेइ अर्को पखेटासम्मको लम्बाइ  हुन्छ भणे यसको तौल ८०.५ बठेइ १६४ ग्राम हुन्छ। यै पन्छीको छोटो घाँटी रे चुच्चे लामो हुन्छ। यै प्रजातिका पोथी जाति भाले भन्दा नानो हुनान तर पोथीको पछाडिको भाग रे टाउको खैरो रङ्डो हुन्छ। यै पन्छीको चुच्चे पहेँलो रे हल्का सुन्तला रङ्गको हुन्छ। यै पन्छीको आँखाको नानी पहेँलो बठेइ सुन्तला रङ्डो हुन्छ। यैको टाउको तलको भाग रे घाँटी हल्का सेता हुनान। यै पन्छीको पुच्छर खैरो, खुट्टा पहेँलो रे हल्का हरियो हुन्छ।

रातो जुनबकुल्ला मुख्यतया पाकिस्तान, भारत, नेपाल, इण्डोनेसिया, फिलिपिन्स रे दक्षिण पुर्वी एसियामी पाइन्नान।

रातो जुनबकुल्ला आफु लाइ लुकाउन खिलाइ भौती घाँस भयाः क्षेत्र माइ बस्ने अद्दछ। यै पन्छी सफा पानीको तालको छेउछाउ, नदि, नहर, पोखरी आदि लै पाइन्नान। यै पन्छी समुद्र तटमी म्याङ्ग्रोभ क्षेत्र रे हिलो भयाः ठौरअनमी लै उत्तिकै मात्रामी पाइन्नान। यै पन्छीको धान खेती ले यक महत्वपूर्ण बासस्थान हो। यै पन्छी कहिलेकाँही गाईवस्तु भयाः ठौरमी ले पाइन्नान। यै पन्छी समुन्द्र सतह बठेइ २००० मिटरको उचाइसम्म लै पाइन्नान। यै पन्छी मानव बस्ती बठेइ केइ दुरीमी बस्ने गर्छ।

भारत रु दक्षिण पूर्वी एसियामी यै पन्छीले वर्षा ऋतुमी जुलाई बठेइ अगस्ट सम्म गुण बनाउने गर्छ। यैले सेप्टेम्बर बठेइ डिसेम्बर रे फेब्रुअरी बठेइ जुलाई सम्म मलाय प्रायद्विपमी पनि लै बनाउने गर्‍या छ। 

यै पन्छीले मुख्यतया धान खेती गरेको क्षेत्र रे पानीमी उम्रिने बनस्पतिमी गुण बनाउने गर्छ। यैले बाँसको रुख, झाडी, सानो रुखमी लै गुण बनाउने गर्‍या छ। चीनको दक्षिण पूर्वी क्षेत्रमी यै पन्छीले जमिनमी लै गुण बनाउने गर्‍या पाइयाः छ। यै पन्छी समूहमी बस्छ रे यक समुदाय भित्र रहेर गुण बनाउने गर्छ। यै पन्छीले ससाना सुकेका झार, पात रे हरियो घाँसको प्रयोग गर्दै गुँड बनाउने अद्दछ। यै पन्छीको गुण जमिनसतह बठेइ १ वा २ मिटरको उचाइमी हुनान। भाले रातो जुनबकुल्लाले अाफुनो गुँडमी पोथीको ध्यानाकर्षण गर्न खिलाइ रुखको टुप्पोमी रे घाँसे क्षेत्रअनमी गइ विभिन्न आवाज निकाल्ने गर्छ। दुवै जोडि मिलन खिलाइ राजी भए पछा दुई बीच मिलन हुन्छ।

यै पन्छीको अण्डा सेतो हुन्छ। अण्डाको आकार ३३-३६.५ × २५.५-२६.४ मिलिमिटर हन्छ। यै पन्छीको यक पटकको मिलनमी २ बठेइ ५ वटा अण्डा दिन्छ जुन पोथीले दैनिक पार्ने गर्छ। अण्डा लाइ दुवैको भाले रे पोथीले कुरल्ने गर्छन् भने चल्ला कति दिनमी अण्डा बठेइ बाहिर आउँछन् भन्ने तथ्याङ्क फरक फरक रयाः छ।

यै पन्छी विश्व माइ छरिएर बस्ने रे भौती मात्रामी पइन्यम भएकाले यै लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वारा कम चासोका प्रजातिको रुपमी वर्गीकृत गरियाः छ रे यै लाइ आइयुसीएनको रातो सूचीमी लै सूचीकृत गरियाः छ।




#Article 535: कालो जुनबकुल्ला (404 words)


कालो जुनबकुल्ला बकुल्ला प्रजाति माइ पड्ड्या यक पन्छी हो। यै प्रजातिले पूर्वी जगतका एसिया, बङ्गलादेश, पाकिस्तान, भारत, श्रीलङ्का, चीन, इण्डोनेसिया रे अस्ट्रेलिया बठेइ प्रजनन सुरुवात गर्‍या थ्यो। यै पन्छीले विषेशगरी एकै ठौर माइ बस्ने गर्छ भणे कहिलेकाँही छोटो दुरी माइ लै बसाइँसराइ अर्ने अद्दछ।

यै प्रजातिका बकुल्लाको यक वयस्कको लम्बाइ भिन्न भिन्न भएतापनि यसको अौसत लम्बाई  हुन्छ भणे यसको तौल  हुन्छ। यै पन्छीको टाउको रे घाँटी वरिपरिको भाग गाढा खैरो रे हल्का निलो हुन्छ। यै पन्छीको ठुँड लामो रे गाढा खैरो हुन्छ जसमी माथिल्लो भाग गाढा खैरो बठेइ खरानी रङ्गको हुन्छ भणे ठुँडको तल्लो भाग हल्का हरियो हुन्छ तर केइ उपप्रजाति माइ भणे यै भाग हल्ला पहेँलो जस्तो लै धेकिन्झ। यैको आँखाको नानी पहेँलो बठेइ रातो रे खैरो रङ्गको हुन्छ। यै पंक्षीको टाउको तलको भाग, घाँटी रे माथिल्लो छाती माइ सेतो धर्सा हुन्छ। यैको कालो पुच्छर रे पखेटाको माथिल्लो भाग खैरो रे कालो हुन्छ। यै पन्छीको खुट्टा कालो रे हल्का खैरो हुन्छ।

यै पन्छी विश्व भरी पाइन्या प्रजाति भएता लै यै मुख्यतया भारत, इण्डोनेसिया, फिलिपिन्स, न्यु गीनि, सोमाली टापु रे दक्षिण पूर्वी एसियामी पाइन्नान।

कालो जुनबकुल्लाको बासस्थान भिन्न भिन्न ठौर माइ भएता लै यै पन्छी विषेश गरि बाक्लो घाँसे भूमि, तालको छेउछाउ, नदि, नहर, पोखरी आदिमी पाइन्नान। यै पन्छी समुद्र तटमी म्याङ्ग्रोभ क्षेत्र रे हिलो भयाः ठौर माइ लै उत्तिकै मात्रामी पाइन्नान। यै पन्छीको धान खेती लै यक महत्वपूर्ण बासस्थान हो। यै पन्छी कहिलेकाँही गाईवस्तु भयाः ठौर माइ लै पाइन्नान। यै पन्छी सामान्यतया तल्लो भू-भागमी बस्ने भएता लै यी प्रजातिअन भारतमी १,२०० मिटर उचाइ सम्म लै पाइन्नान। यै पन्छीले होचो रुखमी गुण बनाउन्या अद्दछ।

यै पन्छी मुख्यतया साँझ रे घाम डुबे पछा सक्रिय हुन्छ त्यसैले यसले साँझ सिकार अर्ने अद्दछ। यै पन्छीले आफुनो आहारा विभिन्न माध्यको प्रयोग गरेर समाउने अद्दछ। यैले आफुनो सिकार लाइ लामो दुरीबाटै ठम्याउन सक्छ रे त्यस लाइ निकैबेर हेर्छ रे रामडो मौका पायो भणे आक्रमण गर्ने गर्छ। यसले आहारा समाउन खिलाइ चारोको लै प्रयोग गर्छ जसमी यसले आफुनो प्वाँख रु रुखका पातअन पानिमी फ्याँक्ने अद्दछ। यै पन्छी निकै चलाख हुन्छ भणे यसले आफुनो आहारा पाउन खिलाइ मान्सुले फालेका रोटि रे अन्य खाद्य वस्तु पानीमी फाल्छ रे त्यस लाइ माछाले खान आउँद यसले माछालाई छोप्ने गर्छ। जमिनमी भने यसले आफुनो सिकार लाइ विस्तारै हिँडेर रे दोडिएर समाउने अद्दछ। यसले माछा बाहेक किरा, फटयाङ्ग्रा, माकुरो, गाइनेकिरा आदि खाने गर्छ।

कालो जुनबकुल्ला विश्व लगभग सब्बै मुलुकअनमी सहजै पाइन्या भएकाले यै लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वारा कम चासोका प्रजातिको रुपमी वर्गीकृत गरियाः छ रे यै लाइ आइयुसीएनको रातो सूचीमी लै सूचीकृत गरियाः छ।

	




#Article 536: छोटाखुट्टे बकुल्ला (587 words)


छोटाखुट्टे बकुल्ला बकुल्ला प्रजाति माइ पड्ड्या यक नानो आकारको बकुल्ला हो। यै पन्छीको आकार नानो भयाः कारण यै लाइ सानो बकुल्ला लै भन्ने अरिन्छ। यै पन्छीकन्ह भाग गाढा खैरो हुन्छ भणे यैको बाक्लो खैरो रङ्गको घाँटी हुन्छ। यै प्रजातिका पन्छीको लामो तिखो रे कालो ठुँड रे फिका खैरो रङ्गको खुट्टा हुन्छ। यै पन्छीको घाँटी रे ठुँड तलको भाग कहिलेकाँही सेतो लै धेकिन्छ यधपी यै प्रजातिका पन्छीअन कहिलेकाँही हल्का भिन्न प्रकारका हुनान तर यसका लगभग सब्बै उपप्रजातिअन छुट्टाउनु सकिने खालका हुनान। सामान्यतया यै प्रजातिको पोथी भाले भन्दा थोरै सानो हुन्छ रे भालेको भन्दा कम खैरो रङ्ङो प्वाँख हुन्छ। यै प्रजातिका युवा बकुल्लाअनको भणे शरीर खैरो रे सेतो धब्बा जस्तो धेकिन्छ। यै पन्छीको टाउको, घाँटी रे माथिल्लो भाग हल्का सेतो हुन्छ तर पन्छी वयस्क भए पछा त्यै रङ्ग हराएर जान्छ। यै पन्छी निक्कोरी आवाज निक्ल्न नसकेपनि यसले खतरा रे लडाइँको सङ्केत जनाउन आवाज निकाल्ने अद्दछ।

यै पन्छी बकुल्ला प्रजातिको अर्को पन्छी हरित बकुल्लासित मिल्दोजुल्दो हुन्छ। तर ऐल यी दुई प्रजाति लाइ छुट्टाछुट्टै वर्गमी छुट्टाइयाः छ। यै पन्छी बोलिभियाको रिब्ब्राल्टा सहरमी लै पाइन्नान।

वयस्क सानो सेतोबकुल्लाको लम्बाइ  हुन्छ भणे यै पन्छीको तौल  मापन गरियाः छ।
यै प्रजातिका बकुल्काको वयस्क भाले वा पोथीको माथिलो भाग निलो रे खैरो हुन्छ भणे यसको स्युर कालो हुन्छ। यै पन्छीको पखेटा तलको भाग सेतो हुन्छ। यसको स्युर ठुँड बठेइ आँखा सम्म यक कालो धर्सा रयाः हुन्छ रे यै को छोटो पहेँलो खुट्टा हुन्छ। यै प्रजातिका युवा पन्छीअन भने खैरो रङ्गका हुनान।

छोटोखुट्टे बकुल्लाअा पाइन्या क्षेत्र एकदमै ठूलो छ। यै पन्छी दक्षिण अमेरिका बठेइ मध्य दक्षिणी अफ्रिका, अरिबी प्रयाद्वपी, भारत रे दक्षिण बठेइ पूर्वमी आन्ध्र महासागरको द्वपअन, एसिया, अस्ट्रेलिया रे प्रशान्त महासागरको विभिन्न टापुअनमी पाइन्नान।

छोटोखुट्टे बकुल्लाको बासस्थान भिन्न भिन्न ठौर माइ भएता पनि यी पन्छी विषेश गरि तालको छेउछाउ, नदि, नहर, पोखरी आदिमी पाइन्नान। यो पन्छी समुद्र तटमी म्याङ्ग्रोभ क्षेत्र रे हिलो भयाः ठौर माइ लै उत्तिकै मात्रामी पाइन्नान। यै पन्छीको धान खेती लै एक महत्वपूर्ण बासस्थान हो। यै पन्छी कहिलेकाँही गाईवस्तु भयाः ठौर माइ लै पाइन्नान। एन्डिज हिमश्रृङ्खलामी यो पन्छी समुन्द्री सतह बठेइ ४,००० मिटर सम्म बसोबास गर्ने अद्दछ।

छोटोखुट्टे बकुल्ला यक सामाजिक पन्छी हो रे यो नानो समूह माइ बस्नान। यद्यपि यै पन्छीको व्यक्तिगत आहारा पाइने क्षेत्रमी भणे यसले अन्य घुसपैठ लाइ छिर्नमी रोक लगाउँछ। यै पन्छीले आफुनो आहारा विभिन्न माध्यको प्रयोग गरेर समाउने अद्दछ। यसले आफुनो सिकार लाइ लामो दुरीबाटै ठम्याउन सक्छ रे त्यस लाइ निकैबेर हेर्छ रे निको मौका पायो भने आक्रमण गर्ने गर्छ। यसले आहारा समाउन खिलाइ चारोको लै प्रयोग गर्छ जसमी यसले आफुनो प्वाँख रे रुखका पातअन पानी माइ फ्याँक्ने अद्दछ। यसले मुख्यतया साना माछा, चेपाकाँडा रे किरा फटयाङ्ग्राअन खाने गर्छ। यै पन्छी निकै चलाख हुन्छ भणे यसले आफुनो आहारा पाउन खिलाइ मानिसले फालेका रोटि रे अन्य खाद्य वस्तु पानीमी फाल्छ रे त्यै लाइ माछाले खान आउँद यसले माछा लाइ छोप्ने गर्छ। जमिनमी भणे यसले आफुनो सिकार लाइ विस्तारै हिँडेर रे दोडिएर समाउने गर्दछ। यसले माछाका अलावा किरा, फटयाङ्ग्रा, माकुरो, गाइनेकिरा अादि लै खाने गर्छ।

यै पन्छीले मरेका रे सुकेका झार, रुखका पात रे बाँसको पात बठेइ गुण बनाउने गर्छ। यसले गुण लाइ टेका दिन दिलाइ ससाना दाउराअनको लै प्रयोग गर्छ। यै पन्छीको गुण २०-४० सेमी लामो रे ०.५-५ मि.मि बाक्लो हुन्छ भने यसको गुणको कुल नाप ४०-५० सेमी फराकिलो र ८-१० सेमी अग्लो हुन्छ। यै पन्छी पानीको वरिपरि रयाः होचो रुखअनको टुप्पोमी गुण बनाउने गर्छ। यै प्रजातिको बकुल्लाले यक फेर माइ २ बठेइ ५ वटा अण्डा कोरल्ने गर्छ भने अण्डाको रङ्ग फिक्का निलो हुन्छ।

यै पन्छ विश्व लगभग सब्बै मुलुकअनमी सहजै पाइने भएकाले यै लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वरा कम चासोका प्रजातिको रूपमी वर्गीकृत गरियाः छ रे यै लाइ आइयुसीएनको रातो सूची माइ लै सूचीकृत गरियाः छ।




#Article 537: मलाया बाँकेबकुल्ला (481 words)


मलाया बाँकेबकुल्ला बकुल्ला प्रजाति माइ पड्ड्या यक मध्यम स्तरको बकुल्ला हो। यो पन्छी दक्षिण रे पुर्वी एसियामी बसोबास गर्छ भणे यसले भारत, ताइवान, चीन रे फिलिपिन्समा प्रजनन गर्छ।

मलाया बाँकेबकुल्लाको लम्बाइ  हुन्छ रे यसको यक पखेटा बठेइ अर्को पखेटासम्मको लम्बाइ    हुन्छ भणे यसको तौल ५०० बठेइ ८०० ग्राम हुन्छ। यै पन्छी होचो हुन्छ भणे यसको छोटो ठुँड हुन्छ। यै पन्छीको खैरो टाउको, खरानी रङ्ग जस्तो शरीर, पहेँलो आँखा रे छोटो पहेँलो रे हल्का हरियो हुनाा। यसको हल्का खैरो पखेटा हुन्छ भणे यसको पखेटा तलको भाग सेतो हुन्छ। यै प्रजातिका भाले रे पोथी हेर्दा खेरी एउटै धेकिन्छन् यद्यपि भालेको शरीरमी भौती भुत्लाअन हुनान। यै पन्छी बकुल्ला प्रजातिअन मध्ये सब है फरक धेकिने गर्छ। यै पन्छीको कालो छोटो रे तीखो ठुँड, छोटो रे हल्का हरियो खुट्टा रे छोटो घाँटी हुन्छ।

मलाया बाँकेबकुल्ला मुख्यतया भारत, श्रीलङ्का, नेपाल, म्यानमार, कम्बोडिया, लाअोस, चीन, थाइल्याण्ड, सिङ्गापुर, इन्डोनेसिया, ताइवान, बङ्गलादेश, जापान, भियतनाम रे फिलिपिन्समा पाइन्छन्। यी पंक्षी क्रिसमस टापु रे पलाउ लै पाइन्नान। यसको बासस्थान क्षेत्र लगभग १२४०००० वर्ग किलोमिटरसम्म फैलियाः छ।

बाँके बकुल्लाको बासस्थान भिन्न भिन्न ठौर माइ भएतापनि यी पन्छी विषेश गरि तालको छेउछाउ, नदि, नहर, पोखरी आदिमी पाइन्नान। यो पन्छी समुद्र तटमा म्याङ्ग्रोभ क्षेत्र रे हिलो भयाः ठौर माइ लै उत्तिकै मात्रामी पाइन्नान। यै पन्छीको धान खेती लै यक महत्वपूर्ण बासस्थान हो। यो पन्छी कहिलेकाँही गाईवस्तु भयाः ठौर माइ लै पाइन्नान।

यै पन्छीको मुख्यतया साँझ रे झिस्मिसे परभार माइ सक्रिय हुने भएकाले यसले साँझ रे परभात माइ  सिकार गर्ने गर्छ। यै पन्छीको आफुनो आहारा विभिन्न माध्यको प्रयोग गरेर समाउने गर्दछ। यसले आफुनो सिकारलाई लामो दुरीबाटै ठम्याउन सक्छ रे त्यै लाइ निकैबेर हेर्छ रे निको मौका पायो भने आक्रमण गर्ने गर्छ। यसले आहारा समाउन खिलाइ चारोको लै प्रयोग गर्छ जसमी यसले आफुनो प्वाँख रे रुखका पातअा पानी माइ फ्याँक्ने गर्छ। यै पन्छी निकै चलाख हुन्छ भने यसले आफुनो आहारा पाउन खिलाइ मानिसले फालेका रोटि रे अन्य खाद्य वस्तु पानी माइ फामाइे त्यसलाई माछाले खान आउँद यसले माछालाई छोप्ने गर्छ। जमिनमी भने यसले आफुनो सिकार लाइ विस्तारै हिँडेर रे दोडिएर समाउने गर्दछ। यसले माछा बाहेक किरा, फटयाङ्ग्रा, माकुरो, गाइनेकिरा, सर्प, साना उभएचर प्राणी, झिङे माछा, गङ्गटा आदि खाने गर्छ।

यै पन्छी विश्व भरी छरिएर बस्ने रे भौती मात्रामी पाइन्या भएकाले यै लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वारा कम चासोका प्रजातिको रुपमी वर्गीकृत गरियाः छ रे यै लाइ आइयुसीएनको रातो सूची माइ लै सूचीकृत गरियाः छ।

मलाया बाँकेबकुल्ला विश्व भरी छरिएर बस्ने भएकाले यै लाइ कहीँकतै संरक्षण रे सुरक्षा दिन पड्ड्या धेकिन्छ। विश्वका केइ क्षेत्रअनमी यै पन्छीको बस्ने जङ्गलअा रे बासस्थान लाइ सहरीकरण गरियाः छ। यै पन्छी लाइ केइ क्षेत्रमी अवैध चोरी सिकारी समेत गर्ने अरियाः पाइयाः छ।

यै पन्छी विश्व भरी छरिएर बस्ने भएकाले ऐल यै लाइ अन्तर्राष्ट्रिय स्तर बठेइ कउनो लै संरक्षण दिइयाः छैन तर केइ केही स्थानिय स्तर बठेइ भने यै प्रजातिको सङ्ख्या वृद्धि रे प्रजनन दर बढाउन खिलाइ यै लाइ संरक्षण स्थिति दिइयाः छ। यै पन्छी लाइ अवैध चोरी सिकारी गर्ने भएकाले अमेरिकाको पेन्सिलभेनियाको यक संस्थाले भणे यै लाइ लोपोन्मुख प्रजातिमी वर्गकरण अरियाः छ।




#Article 538: आसकोटे बकुल्ला (664 words)


आसकोटे बकुल्ला बकुल्लो प्रजातिको यक नानो चणो हो। यै सुन्दर चणोको प्वाँख सेतो रे माटो रङ्गको हुन्छ रे यैको ढाडको पछाडिपट्टि खैरो धर्सा हुनान भणे यैको चुच्चो पहेँलो हुन्छ रे चुच्चोको सबैभन्दा तल्लो भाग कालो रङ्गको हुन्छ। यो चणो पूर्व जगत (पहिलाको अफ्रिका, युरोप रे एसिया) बठेइ उत्पत्ति भयाः थ्यो जाँ यैले दक्षिणमी इरान बठेइ पूर्वमी पाकिस्तान, भारत, बर्मा, बङ्गलादेश, रे श्रीलङ्का माइ प्रजनन अद्दथ्यो। यैको अर्को महत्त्वपूर्ण तथ्य के हो भने, प्रजनन ऋतुमी वा मार्च बठेइ सेप्टेम्बर मैना सम्ममी यसको खुट्टाको रङ्ग हरियो बठेइ परिवर्तन भई पहेँलो हुने अद्दछ। केइ चणोअनको भणे रातो खुट्टा हुने अद्दछ, दक्षिणी रे पश्चिमी भारतका ठौरअनमी यस्ता रङ्ग भयाः चणोअन २ प्रतिशत मात्रै पाइयाः तथ्याङ्क रयाः छ। अधिकाङ्श समयमी यो शान्त बस्दछ तर यसले भ्यागुताले ट्यार ट्यार अरियाः कराएको जस्तो आवाज लै निकाल्ने अद्दछ। यो नानो हुने भएकाले टाढाको दूरीमी रयाः यै पन्छी लाइ आँखाले ठम्याउन गार्‍हो पडन्छ। यसको शत्रु लाइ छक्काउने वा भ्रममा पार्ने शैली उत्कृष्ट रयाः छ। यै चणोको हामी नजिकै गएमी मात्तरी उड्ने अद्दछ। उक्त व्यावहारले गर्दा यो पन्छीले आँखा कम देख्ने वा अन्घो रयाः विश्वास गरियाः छ। 

यै पन्छी हेर्दा खेरी पुड्को धेकिन्छ। यसको रानो घाँटीको साथै यसको चुच्चो बाक्लो हुन्छ भने यैको पछाडिको भाग भणे खैरो रङ्डो हुन्छ। गृष्म ऋतुमी वयस्कअनको घाँटीको प्वाँख लामो हुन्छ। यैले उडान भरेको बेलामी पखेटाको सेतो भाग देखा पर्छ त्यसैले यसको खैरो रङ्ग बदलिँन्छ रे हेर्दा खेरी फरक किसिमको धेकिन्छ।

प्रजनन मौसमको बेलामी राता खुट्टा भयाः आसकोटे बकुल्ला लै पाइयाः छन्। राता खुट्टा भयाः चणोअनको सङ्ख्याले यो सुझाव दिँदैनन् कि यो प्रजननको समयमी वयस्कअन खिलाइ यक सामान्य परिवर्तन हो।

यो चणो यक भौती ठूलो दायरामी पाइन्नान। यो बङ्गलादेश, भारत, भूटान, श्रीलङ्का, पाकिस्तान, म्यानमार रे नेपाल सहित भौती भारतीय उपमहाद्वीपका क्षेत्रअनमी भेटिन्छ। यो इरान, ओमान, संयुक्त अरब इमिरेट्स रे पश्चिममी माल्दिभ्स, पूर्वी क्षेत्रमा थाइल्याण्ड रे भियतनाम माइ लै पाइन्नान। यो कहिलेकाहीँ सेसेल्समी लै देखा पर्‍या थ्यो तर कुवेत बठेइ भने लोप भयाः थ्यो।

यो चणो भारत माइ प्रसस्त मात्रामी पाइन्नान। यै पन्छी प्राय: एकान्तमी आहारा खाने अद्दछ तर सुक्खा मौसममी यसको समूह कहिलेकाहीँ एकै ठौर माइ आहारा खाने अद्दछ।

सानो भिजेको वा अोसिलो (हिले) ठौर माइ सिकार प्रसस्त मात्रा भएमा यै चणोअनले सानो समूहको निर्माण अद्दछ। यै समूहले खानेकुराअन थुपार्ने काम लै अद्दछ। सुख्खा मौसममी यिनअनले कहिलेकाहीँ पानी भयाः ठौर वा घाँसेमैदानअनमी लै खाने कुरा थुपार्ने अद्दछ। थुपार्ने क्रममी चराअनले नानो दूरी मात्रै तय अद्दछ। यिनअन कहिलेकाहीँ समूहमै, रूख वा व्यस्त सहरी क्षेत्रअनमी लै बास बस्ने अद्दछ।

आसकोटे बकुल्लाको प्रमुख खाने ठौर भन्या हिले ठौर नै हो। यसले प्रायः पोखरीको किनारामी भोजन गर्ने गरेता लै यसले तैरियाः फुलअनको जस्तै जलकुम्भी लै प्रयोग गर्ने अरियाः छ। त्यसो गर्नाले यसले अाफुनो शरिरमी प्रसस्त मात्रामी पानी पुर्‍याउने अद्दछ। यो कहिलेकाहीँ पानीमी तैरने, पानी मुनि जाने रे माछा पकड्ने अद्दछ भणे यसले हावामी उफ्रिएका माछाअन लै समात्ने अद्दछ।
 यसले उड्दै रे पानीमी फड्को मार्दै माछा समातेको लै अवलोकन गर्न सकिन्छ। कहिलेकाहीँ यो तल्लो भागबाटै उड्दै माछा रे भ्यागुताअन किनारमी तान्ने अद्दछ। यै चणोले केही रोटीका टुक्राअन पाअनी खसाल्दै माछाअन लाइ लोभ्याउने अद्दछ।

यसको प्राथमिक भोजन भन्या पानीमी बस्ने किरा, माछा, चेपाकाँडा, रे कहिलेकाहीँ जुका लै हो। हिले क्षेत्रबाट बाहिर यसको खाना फटयाङ्ग्रा, गाइँनेकिरो, किरा, उभयचर, मौरी आदि पर्दछन्।

यो चरा बिस्तारित दायरामी पाइन्नान। यो नदी, खोला, हिले ठौर, दलदल, भरनाका क्षेत्र रे धानको बारीमी लै पाइन्नान। यो विकसित सहरी क्षेत्र रे जनसङ्ख्या भौती भयाः ठौरअनमी लै भेटिन्छन् उदाहरण खिलाइ आसकोटे बकुल्ला सहर रे नगरअनमी पाइन्नान। यो तल्लो भागमी रहन रूचाउँछ तर यो उच्च क्षेत्रअनमी लै पाइन्नान जस्तै भारतको निलगिरी पहाडमी जुन चाहीँ समुन्द्री सतहबाट २,१५० मिटरमी अवस्थित छ।

 यसको प्रजनन वर्षा ऋतुसङ्ङै सुरु हुन्छ। यसले अरू हिलोमी हिड्न सक्ने चराअनसित नानो समूहमी गुँड बनाउन्या अद्दछ। यसले प्रायः रूख रे झाडीअनमी गुँड लगाउँछ। यसले ९ बठेइ १० सेण्टिमिटर सम्म पातअनको प्रयोग गरि गुँड लगाउँछ। यै लाइ चाहिने सामग्रीअन भालेले खोज्दछ भणे गुँड चाहिँ पोथीले लगाउने अद्दछ। यसले ३ बठेइ ५ वटा सम्म अण्डा पार्दछ। अण्डाअन बठेइ चल्ला १८ बठेइ २४ दिनमी निस्किन्नान।। भाले रे पोथी दुबैले चल्लाअन लाइ खुवाउने अद्दछन्। यैको प्रमुख खाना माछा हो। वितरित नभयाः क्षेत्रअन अर्को वर्ष प्रयोअनी आउन सकन्छ।

आसकोटे बकुल्लाको चाल चेन्नईको तटिय क्षेत्रमी रातको समयमी अवलोकन गरियाः थ्यो। 




#Article 539: कालीकण्ठ डुबुल्कीचरा (748 words)


कालीकण्ठ डुबुल्कीचरा ग्रेब प्रजातिको हाँसअन मध्ये यक सदस्य हो। यो पन्छीको टाउको रे घाँटी कालो तथा खैरो हुन्छ। यो प्रजातिको चणो अस्ट्रेलिया रे अन्टार्टिका बाहेक सबै महादेशअनमी पाइन्नान।

यो चराको लम्बाइ २८ बठेइ ३४ सेमि (११–१३ इन्च) हुन्छ रे यसको तौल २६५ बठेइ ४५० ग्राम हुन्छ। यै जातको चणोको केइ उप प्रजातिका चराअनको टाउको, घाँटी, छाती रे माथिल्लो भागअन कालो तथा खैरो रङ्गका हुनान भणे यसको पखेटाको रङ्ग गाढा खैरो हुन्छ। यै पन्छीको आँखा मुख्यतया रातो हुन्छ भणे आँखाको वरिपरि पहेँलो रङ्गको यक गोलो धब्बा हुनान। यै पन्छीको खुट्टा हरियो खालको खैरो हुन्छ। यै प्रजातिका चणोको चल्लाअन सेता रे हल्का पहेँलो खालका हुनान। यै चणो पौडि खेल्न माहिर हुनान रे पानिमुनि हामफाल्न लै सक्षम हुन्छ। यसले पानी मुनि लै सिकार गर्ने अद्दछ।

यो प्रजातिले युरोप, एसिया, अफ्रिका, उत्तरी दक्षिण अमेरिका रे दक्षिणपश्चिम रे पश्चिम अमेरिकामी सफा पानीको पोखरी वरिपरिको क्षेत्रमी प्रजनन अद्दछ। प्रजनन पछा यै पन्छी सफा पानी बठेइ नुनिलो पानी भयाः क्षेत्रमी बसाइँसराइ गर्ने अरियाः पाइन्नान भणे त्यस्तो क्षेत्रमी यो चणो केइ मैना खिलाइ बस्छ। नुनिलो पानी भयाः क्षेत्रमी केइ मैना बसोबास अरे पछा यो पन्छी पूर्वी एसिया रे अफ्रिकामी चिसो हुने ठौर माइ बसाइँसराइ गर्छ जाँ यसले प्रजनन गर्छ। प्रजनन नगर्ने प्रजातिअनको भणे मुख्यतया नुनिलो पानी भयाः ताल रे केइ तटीय क्षेत्रमी बसोबास अद्दान।

यै पन्छीले आफुनो गुण खुला नदि रे कम गहिरो पानी माथि बनाउँछ भणे यै गुण लाइ पानीमी माथि अढि रहन विभिन्न बनस्पतिअनले साहायता दिन्छन्। यस्तो खालको गुण दुवै भाले रे पोथीले विभिन्न बनस्पति रे पातअनले बनाउँछन्। यै गुणको तल्लो भाग पानी मुनि हुन्छ भणे माथिल्लो भाग पानी माथि हुन्छ जुन कोप्रो प्रकारको हुन्छ। गुणको भित्रको भाग यक फराकिलो एक सतह बनाइयाः हुन्छ। गुण नबनाउने जोडीअा ग्रेब जातिका अन्य चराअन जस्तै राजहाँस रे सिउरे डुबुल्कीचराले बनाएका गुणअनमी बसोबास गर्ने अद्दछ। यै प्रकारका पन्छीअनले बनाएका यक गुण बठेइ अर्को गुण १ देखि २ मिटरको दुरीमी रयाः हुन्छ। यस प्रकारको गुणको व्यास अौसत २५.५ सेमि (१० इन्च) हुन्छ भने केही गुणका व्यस २० देखि ३० सेमि हुन्छ।

कालीकण्ठे डुबुल्कीचरामी जोडि बन्ने प्रक्रिया सामान्यतया बसाइँसराइको पछा रे हिउँद मैना पछा हुन्छ। यै समयमी जोडी बन्ने प्रक्रिया दुई जोडि प्रजनन गर्न उपयुक्त समय नअाउने बेला सम्म चलिरहन्छ। भाले रे पोथि दुवै मिलन खिलाइ राजी भए पछा उनअन बीच मिलन पोखरीको बिचमी हुन्छ। मिलनका समयमी कुनै लै अन्य पन्छी रे जनावरअनले असर नगर्न खिलाइ उक्त मिलन पोखरीको बिचमी अरिन्छ।

उत्तरी गोलार्धमी यै पन्छीले अप्रिल बठेइ अगस्ट महिना सम्म प्रजनन गर्छ भणे अफ्रिकामी यै पन्छीको मिलनको समय जनवरी बठेइ फेब्रुअरी महिना सम्म हुन्छ रे त्यसैगरि दक्षिण अफ्रिकामी यै पन्छीले अक्टोबर बठेइ अप्रिल महिना सम्म प्रजनन गर्छ।

यै प्रजातिको चणोले विषेश गरि पानी मुनि सिकार गर्ने गर्छ भणे यसले पानी मुनि ३० सेकेन्ड सम्म बस्न सक्छ। कम गहिराइ भयाः पानी माइ यो पन्छी ३० सेकेन्ड भन्दा कम समय डुबुल्की मार्ने गर्छ। डुबुल्की मार्ने बेलामी यसले १५ सेकेन्ड सम्म झिङे माछाको सिकार गर्छ। यै पन्छी पैडि खेल्ने बेला टाउको पानीको तल हुने हुँदा यसले उडिरयाः किराको लै सिकार गर्न सक्षम हुन्छ। 

यै पङ्क्षीले मुख्यतया किरा रे फटयाङ्ग्रा खाने गर्दछ। यसले किराको लार्भ रे वयस्क चरणका किराअन लै खाने गर्छ रे त्यस बाहेक यसले चेपाकाँडा रे नानो माछाअन लै खान्छ। यै पन्छी नुनिलो पानिमी बसोबास गर्दा विषेश गरि झिङे माछा खाने गर्छ। कालीकण्ठ डुबुल्कीचराको चाल झिङे माछाको क्षेमतासँगै परिवर्तन भैरहन्छ भने जाँ भौती झिङे माछा हुनान यो चणो लै त्यहि भौती मात्रामी पाइन्नान। 

यै पन्छीका नानो चल्लाअन लाइ वयस्कले दिनको एक फेर मात्तरी अाहार ख्वाउने अद्दछ। अाहार खाने बेलामा चल्लाअन वयस्कको ढाडमी बस्ने गर्छन् भने अर्को वयस्क पन्छीले उनअन लाइ ख्वाउने काम अद्दछ। चल्लाअनले यक वयस्क पन्छीको चुच्चे बठेइ आहार खाने अद्दछ।

यै प्रजातिको पन्छी ग्रेब जातिका अन्य पन्छी जस्तो उढ्न नाइ सक्दौ। यो पन्छीले विशेषगरि बसाइँसराइका बेलामी लामो दुरीको उडान खिलाइ केइ भनेर छोटो दुरीका उडानअन भर्दैन। यै प्रजातिका चणोअनले कम्तीमी दुई मैना उडान नगरिकन बस्ने गर्छ भणे नौलो रे उपयुक्त हावापानी भयाः ठौर माइ बसाइँसराइ गर्ने बेला यसले ६,००० किलोमिटर (३,७०० माइल) उडान भर्ने गर्छ। उडानका बेला यै पन्छीको शरीर लामो हुन्छ भणे यसले खुट्टा पछाडि लान्छ रे पखेटा छिटोछिटो चलाउँछ। पानीमी माथि बठेइ छलाङ लगाउने बेला यसको टाउको तलतिर फर्कियाः हुन्छ रे यसले पानी भित्र रहँदा अगाडि बढ्न खिलाइ खुट्टाको प्रयोग अद्दछ।

सन् २०१६ का अनुसार कालीकण्ठ डुबुल्कीचरा लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वारा कम चासोका प्रजातिको रुपमी वर्गीकृत गरियाः छ रे यै लाइ रातो सूचीमी लै सूचीकृत गरियाः छ। यै प्रजातिका कुल सङ्ख्या केइ स्थानमी घट्दो क्रममी रयाः छ भणे केइ स्थानमी स्थिर छ। यै प्रजातिका पन्छीको कुल सङ्ख्या अनुमानित ३.९ बठेइ ४.२ मिलियन रयाः छ। यो पन्छी ग्रेब जातिका प्रजातिअन मध्ये सब है अधिक मात्रामी रयाः छन्।

Podiceps nigricollis MHNT.ZOO.2010.11.39.2.jpg |यक सङ्ग्रहालयमी सङ्कलन गरियाः कालीकण्ठ डुबुल्कीचराको अण्डा




#Article 540: कालीकण्ठे सारस (212 words)


कालीकण्ठे सारस नेपाल लगायत तिब्बती पठार बठेइ भारत तथा भुटानसम्म पाइन्या सारसको यक प्रजाति हो। यस चणोको अौसत उचाई १३९ सेमी (५५ इन्च) तथा तौल ५०५ किलोग्राम हुन्छ।

कालीकण्ठे सारसको वयस्क फिक्का फुस्रो हुन्छ जसको कालो टाउको, घाँटीको माथिल्लो भाग रे झुप्प परको भित्री पखेटासित सपष्ट फरक धेकिन्छ। कालो उडानपङ्ख रे फिक्का फुस्रो ढकनीअन बीचको भागले यै लाइ लक्ष्मण सारससित स्पष्ट रुपले फरक धेकाउँछ। यैको पच्छर कालो रङ्ङो हुन्।  अल्पवयस्कको टाउको, घाँटी रे पिठ्यु साथै पङ्खढनकीको टाटापाटा मैला वा खैरा हुनान। सामान्यतया यसको उचाई १३९ सेमी (५५ इन्च), यक पखेछा बठेइ अर्को पखेटाको कुल लम्बाइ २३५ सेण्टिमिटर (७०८ फिट) रे तौल ५०५ किलोग्राम (१२ पाउण्ड) हुन्छ।

विश्वमी भुटान, चीन रे भारत माइ पाइन्या यो प्रजाति नेपाला खिलाइ आगन्तुक प्रजातिका रूपमी चिनिन्छ। यिनअन २१०० मि बठेइ ४९०० मि सम्मको उचाइ माइ पाइन्नान। नेपालमी हुम्लाको लिमी उपतयकामी चल्ला कोरल्ने गरेको जानकारी सुरक्षित राखियाः थ्यो। कालीकण्ठ सारस बाँझा खेतबारी रे कक्ष भूमिअनमी धेकिन्छ। ठूला पानीका पोखरीअनमी ३० मिटर जतिको गहिअनमीी गुँड लगाउने गर्छ जसले गर्दा अाफुनो शत्रु बठेइ जोगिन सघाउँछ। यै पन्छी हिँउदको समयमी खोला उपत्यकाका, जौ र गहुँ बाली भयाः छेउछाउको क्षेत्रमी बस्न मन पराउँछ। जबकी प्रजनन खिलाइ ताल तथा साना धापीला भूमिअन प्रयोग अद्दछ।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले यो प्रजाति लाइ आफुनो रातो सूचीमी संरक्षणका हिसाबले संवेदनशील अवस्थामी रयाः भनिवर सूचीकृत अरियाः छ।




#Article 541: कैलोटाउके हाँस (291 words)


कैलोटाउके हाँस हाँस प्रजाति अन्तर्गत पड्ड्या यक प्रकारको हाँसको प्रजाति हो जसले रातको समयमी सिकार अर्ने अद्दछ। यै पन्छीको बासस्थान दायरा विश्वव्यापी रूपमी ११.९ मिलियन किलोमिटर क्षेत्रफलमी फैलियाः छ। यी पन्छीअन सामान्यतया संयुक्त अधिराज्य, मध्य, पूर्वी रे, उत्तरी युरोप, रूस, काजाखस्तान रे मङ्गोलियाको दलदल रे तटिय क्षेत्र माइ प्रजनन अद्दान भने ग्रीष्म ऋतुको समयमी यै पन्छीको प्रजनन दायरा ताल, ठूला नदीअन रे खाडी, युरोप, उत्तरी अफ्रिका रे पूर्वी अफ्रिकाको दक्षिणमी युगाण्डा, दक्षिणी एसिया, मध्य पूर्वका केही भागअन, कोरिया रे जापानमी पडन्छ। यै पन्छीअा हिउँद मौसममी ठूला बगान माइ बसाइँसराइ अर्ने अद्दान। कैलोटाउको हाँसको प्रमुख आहारा भन्या कीरा रे साना माछाअन हुन्। अत्यधिक शिकार रे बाधा अवरोध बठेइ आयाः खतराका कारण यै पन्छी खतरा माइ छन्। यै पन्छीको अनुमानित जनसङ्ख्या १९,५०,००० बठेइ २२,५०,००० को बीच माइ रयाः छ।

कैलोटाउके हाँसको ठूलो नाप रे गजब आकारको टाउको हुन्छ। उडानको अवस्थामी यैको पखेटाअन फिक्का पुस्रो रे फुस्रो अग्रपङ्खले गर्दा यसको माथिल्लो पखेटाको बनावट अरू उपजाति भन्दा भिन्न हुन्छ। यसको भालेको कटुस रङको टाउको, कालो छाती रे फुस्रो माथिल्लो भाग तथा कोखा, सेतो नभयाः तल्लो पुच्छर ढकनी, गाढा आँखा रे ठोँडका बीचमी फुस्रो पेटी हुन्छ। यै पन्छीको अौषत लम्बाइ ४२ बठेइ ४९ सेन्टिमिटरसम्म रयाः हुन्छ।

कैलोटाउके हाँस नेपाल लगायत एसिया तथा युरोपका अधिकांश देशअनमी पाइन्नान। यै प्रजाति उपयुक्त हावापानी रे आहार खिलाइ हिँउदमी पश्चिमी युरोप बठेइ पूर्वी एसियासम्म बसाइँसराइ अद्दान। नेपालको सन्दर्भमी पश्चिममी शुक्लाफाटा वन्यजन्तु आरक्ष बठेइ पूर्वमी कञ्चनजङ्गा संरक्षण क्षेत्रसम्म पाइयाः छ। ठूला तालतलैयाअनमी हिउँदे आगन्तुकका रुपमी आउने अद्दछ। यो ओसिलो दलदले क्षेत्रहरू, ताल तथा मन्द बग्ने खोलानालाअन रे वनस्पतियुक्त सिमसार मन पराउने प्रजाति हो। यै पन्छीले आफुनो गुँड सतही पानीमी थुप्रियाः झारपातमी बनाउँछ। यै प्रजातिले उत्तरी गोलार्धमी चल्ला कोरल्छ। 

अवैध शिकार रे प्रजनन् स्थानको विनाशले गर्दा विश्वमी यो प्रजाति संरक्षणका हिसाबले संवेदनशील अवस्थामी रयाः छ। नेपाला सन्दर्भमी यो सङ्कटको नजिक अवस्थामी रयाः छ।




#Article 542: खरमुजुर (258 words)


खरमुजुर अथवा खरमयुर  नेपाल लगायत भारतीय उपमहाद्वीप माइ पायीन्या यक प्रकार का चड़ा कि प्रजाति हो। अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ ले यै प्रजाति लाइ रातो सूची माइ सूचीकृत अरिराइछ।

खरमुजुर रे नानो खरमुजुर उसाइ धेकीन्या भिन्न प्रजातिअन हुन्। खरमुजुर नाना खरमुजुर है ठूलो रे गठिलो हुन्छ जै को चौड़ो मुण्डो रे मोटि घाँटि हुन्छे। खरमुजुर कालो सेतो छिर्विर्या रङ्ङ को रे घाँस का रङ्ङ सित मिल्लोजुल्लो हुन्छ। भाले को मुण्डो, घाँटि रे मल्लो भाग कालो रे उड्या का बेला मी पख्यार का टुपा मी हल्का काला बाहेक सङतोइ सेतो धेकीन्छ। पोथी रे अल्पवयस्कअन मैला खैरा बठेइ बलौट्या कैला सम्म हुनान। मैलो सेतो पङ्खढकनि मी गाढ़ा रे मसिना धर्सा हुनान। येइ को नाप ६६ से.मि. हुन्छ। घाँस्या मैदान मी पायीन्या लामा खुट्टा, मजबुत शारीरिक बनावट, लामि घाँटी रे मुण्डा मी कल्की जसो धेकीन्या खरमयुरका पोथी रे छौंना खैरा हुनान।  प्रजनन का बेला बयस्क भाले प्रायः कालो धेकीन्छ, जै का पख्यार भँण्या सेता हुनान।

खरमुजुर नेपाल लगायत भारत, कम्बोडिया रे भियतनाम माइ पाइनान। यो प्रजाति ३०५ मि. है निच्चा भूभाग मी केइ संरक्षित क्षेत्र मी मात्तरी पाइनान। सिरु या खर को जिङ्ङ माइ बस्स मनपड़ौन्या खरमयूर नेपाल मी तराई का सिमसार क्षेत्र माइ पाइन्छ। कोसीटप्पु वन्यजन्तु आरक्ष खरमुजुर खिलाइ विश्वइ का महत्त्वपूर्ण ठउर का रूप मी चिनियाः छ। खरमयूर बच्चा उद्युन्या बेला नेपाली भू-भाग मी धेकिया लै तै पछा औन्या हिउँन रे वर्षा मी नेपाल बठेइ प्रायः हराउनान। यो चड़ो नेपाल खिलाइ आगन्तुक चड़ा माइ गणीन्छ।

यो प्रजाति संरक्षणका हिसाब ले विश्व मी अति सङ्कटापन्न अवस्थामी रयाः छ। नेपाल सरकार ले यै लाइ संरक्षित चड़ा का सूची माइ राख्याः छ।




#Article 543: गोमायु महाचील (275 words)


गोमायु महाचील नेपाल माइ पाइन्या चिलको यक प्रजाति हो। यो चणो युरोप तथा मध्य एसियाको रैथाने प्रजति हो।

गोमायु महाचील लगभग ६२ बठेइ ८१ सेन्टिमिटर (२४-३२ इञ्च) लामो तथा पखेटा फिजाउँदा १.६५ देखि २.१५ मिटर (५.४-७.१ फिट) लामो तथा भालेको तौल २ बठेइ ३.५ किलोग्राम (४.४-७.७ पाउण्ड) रे पोथीको तौल २.३ बठेइ ४.९ किलोग्राम (५.१- १०.८ पाउण्ड) हुन्छ। यो महाचील जीवहार रे लघु महाचीलको भन्दा बढी चौडा रे लाको पखेटाअन जसको प्रष्ट रे फैलियाः पङ्खाऔँलाअन साथै बढी बाहिर निस्कियाः टाउको रे घाँटी हुन्छ। यो आकाशिदा पखेटाअन बढी सीधा रे हावामी तैरिँदा कुइनामी कम प्रष्ट रूपले कोण पर्‍या हुन्छ। यसको विश्राम गर्दा, प्रष्ट रूपले बढी ठुलो रे गठिलो साथै बढी मजबुद ठोँड तथा खुकुलो सुरुवाल हुन्छ। वयस्क लघु रे जिवहार महाचील बठेइ पखेटाको तल्लो भागको बुट्टा (गाढा  पृष्ट पङ्खधार, पखेटामी प्रष्ट तर्सा धर्साअन, कुइनातिर अस्पष्ट, नगन्य फिक्का खुर्पाकार चिन्ह), फिक्का कैलो गर्दनटाटो रे चिउँडो आदि ढाँचाअनले यसको वयस्क फरक धेकिन्छ। बच्चा गोमायु महाचीलको तल्लो पखेटा वारपार नै चौडा सेतो धर्सा, माथिल्लो भागमी दुईवटा सेता धर्सा, माथिल्लो पुच्छर ढकनी वारपार सेतो खुर्पाकार, पुराना अल्पवयस्कअनमी माथिल्लो रे तल्लो पखेटामी देखिने धर्साहअनको प्रस्टता भौती घटेको, यस्ता चणोअा लघु महाचीलसित भौती मिल्दाजुल्दा हुनान।

गोमायु महाचील रोमानिया बठेइ पूर्वमी दक्षिण रूस तथा मध्य एसिया हुँदै नेपाल, मङ्गोलिया तथा भारतसम्म पाइन्या गर्छ। यो प्रजाति २२०० मिटर भन्दा तलको भूभागमी पाइन्या अद्दछ। मुख्यतया युरोप तथा मध्य एसियाको रैथाने यो प्रजाति हिउँदको मौसममी बसाई सरिवर पश्चिममी अफ्रिका रे दक्षिण-पूर्वमी नेपाल तथा भारतसम्म पुग्ने गर्छ। यै पन्छीले ठूलो रूखमी बनायाः गूँडमी १ बठेइ ३ वटा सम्म अण्डा पार्छ।

गोमायु महाचील मिश्रको राष्ट्रिय पन्छी हो रे यै देशको झण्डा माइ लै गोमायु महाचील अङ्कित गरियाः छ। साथै यो चणो लाइ कजाख्स्तानको झण्डामी लै अङ्कित गरियाः पाइन्नान।




#Article 544: घाउँके हावासील (335 words)


घाउँके हावासील हावासील प्रजाति माइ पड्ड्या यक प्रकारको ठूलो आकार भयाः पन्छी हो। यै प्रजातिको पन्छीको दक्षिण एसिया बठेइ दक्षिण पाकिस्तान, भारत रे इण्डोनेसियामी प्रजनन गर्ने गर्छ। यो पन्छी विशेषगरी ठूलो टापु रे तटीय क्षेत्रमी पाइन्यम अद्दछ। यै पन्छी लाइ टाढा बठेइ हेर्दा अरु हावासील जस्तै धेकिन्छ तर नजिक बठेइ नियाल्दा यो अरु भन्दा हल्का सानो, यैको ठुँड अरुको भन्दा छोटो हुन्छ रे यैको प्वाँख अरु हावासीलको तुलनामी फरक हुन्छ। केइ क्षेत्रअनमी यै पन्छीले मानव बस्ती नजिक यक ठूलो समूहमी गुण बनाउने अद्दान।

घाउँके हावासील अन्य हावासील प्रजातिका पन्छी भन्दा सानो भएतापनि यो पन्छीको आकार ठूलोनै हुन्छ। यो पन्छीको लम्बाई  हुन्छ भणे यक वयस्क घाउँके हावासीलको तौल  हुन्छ। यो पन्छी मुख्यतया सेतो भएतापनि यसको छाती, घाँटी र पुच्छर खैरो रङ्गको हुन्छ। यै पन्छीको लामो रे धब्बा भयाः ठुँड हुन्छ। यै पन्छीको चुच्चोको माथिल्लो भाग प्याजी हुन्छ भणे यैको ठुँडको चुच्चो पहेँलो हुन्छ। यै पन्छीको लामो रे तन्किने खालको घाँटी रे घाँटीमी यैको यक थैलो लै हुन्छ जाँ यसले माछाको भण्डार गर्ने काम गर्छ। यै पन्छीको खुट्टा हल्का पहेँलो रे खैरो रङ्गको हुन्छ। 

घाउँके हावासील मुख्यतया अन्य महादेशअनमी भन्दा एसियामी अधिक मात्रा माइ पाइन्नान। तर ऐल यो पन्छी एसियाका धेरै मुलुकमी आयाः गिरावट पछा यो ऐल भारत, श्रीलङ्का रे कम्बोडियामा अधिक मात्रा माइ पाइन्या अरियाः छ। 

दक्षिण भारतमी रयाः अान्ध्र प्रदेशको कर्नाटक रे तमुल नाडुमी यै पन्छीले प्रजनन गर्ने २१ स्थलअा ऐल लोप भयाः छन्। इण्डोनेसियाको सुमात्रा टापुमी ऐल यै पन्छीको प्रजनन गर्ने अरियाः पाइयाः छ रे यी पन्छीअन दक्षिणपूर्वी एसियाको म्यानमार देशमी लै प्रजनन गर्ने अरियाः छन्। यै पन्छीअन नेपाल लगायत लाअोस रे भियतनाममी बसाइँसराइ गर्ने अरियाः पाइयाः छ। यी पन्छीअन मुख्यतया बसाइँसराइ गर्दैनन् तर खाना रे आहारा खिलाइ यिनअनले छोटो दुरी माइ बसाइँसराइ अद्दछ। 

घाउँके हावासील मुख्यतया न्यानो सफा पानी भयाः कम गहिरो क्षेत्रमी बसोबास गर्ने गर्छ। यीनअन कहिलेकाँही ठूलाठूला नदीअनमी लै पाइन्नान। ठूलो नदी बाहेक यी पन्छीअन नदी, नाला, ताल रे तटीय क्षेत्रअनमी पाइन्नान।

सन् २००७ बठेऊ घाउँके हावासील लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वारा खतरा नजिकको प्रजातिको रुपमी वर्गीकृत गरियाः छ रे यै लाइ आइयुसीएनको रातो सूची माइ लै सूचीकृत गरियाः छ।




#Article 545: लालटाउके गरुड (468 words)


लालटाउके गरुड पानी अौर हिलो माइ हिड्न सक्या गरुड प्रजातिको यक चणो हो। यो चणो दक्षिण एसियाको उष्णदेशीय समथल सिमसार क्षेत्र बठेइ भारतीय उपमहाद्वीप रे दक्षिण पूर्वी एसियासम्म माइ पाइन्नान। यसको प्वाँख पियाजी रातो भएकाले यैको नाउँ लालटाउके गरुड राखिया थ्यो। यैले आफ्नो आहारा छिपछिपे पानी, नदी रे तालको वरिपरि सङ्कलन गर्ने अद्दछ। येले आफ्नो चुच्चो पानीको मुनि लान्छ रे माछा वा अन्य नाना पानी माइ बस्ने प्रजातिअनले यसको चुच्चो माइ ठोकिनसाथ यसले उक्त आहारा पकड्ने अद्दछ। यैले पानी वा हिले ठौर माइ हिड्दै लुकेका माछाअनलाई बिथोली समात्ने अद्दछ। यसले गुँड अन्य चराअनका साथ प्रायः समूहमै बनाउन्या अद्दछ। यैले मघुरो आवाज निकाल्ने अद्दछ। यो चराले बसाइँसराइ गर्दैन रे कहिलेकाहीँ यैको दायरासम्म आहारा खोज्न खिलाइ पुग्ने अद्दछ। यैले मौसम परिवर्तन भए माइ रे प्रजनन खिलाइ छोटो दूरी माइ बसाइँसराइ अद्दछ।

यो हेर्दा खेरी ठूलो हुन्छ भण्या यैको शरीर गरुङ्गो हुन्छ रे यैलाइ सन्तुलन गराइराख्न  यसको ठुँड तल्तिर फर्किया हुन्छ। वयस्कको टाउको रातो वा पियाजी रङ्गको हुने हुदाँ यैको नाउँ लाल टाउके गरुड राखिया हो। यैको शरीरको अन्य भाग सेतो रङ्ङो हुन्छ। यैको पखेटाको तल्लो भाग कालो हुन्छ रे त्यसका साथसाथै यसको पखेटा माइ हरियो चमक लै हुन्छ। यैको खुट्टा माइ पहेँलो रे रातो रङ्ङो समिश्रण हुन्छ रे यो बसिरह्या बेला टाढा बठेइ हेर्दा भण्या सेतो घेखिन्छ। यसको पुच्छर कालो हुन्छ भण्या यै माइ लै हरियो चमक हुन्छ। तुलनात्मक रूप माइ, गरुड प्रजाति माइ यो मध्यम वर्ग माइ पर्दछ। यो उभ्भिदाको यैको उचाइ ९३-१०२ सेण्टिमिटर (३६.५-४० इन्च) हुन्छ, यैको एउटा पखेटा बठेइ अर्को पखेटासम्मको लम्बाई १५०-१६० सेमी (५९-६३ इन्च) हुन्छ भण्या यैको तौल लगभग २-३.५ किग्रा (४.४७-७.७ पाउण्ड) हुन्छ। भाले रे पोथीलाई हेर्दा सामान्यतया उस्तै उस्तैनै घेखिन्छन् तर भालेअनको समूह भण्या पोथीको भन्दा केयि ठूला घेखिन्छन।

यैको सानो भुत्लादार बच्चाअन भण्या प्रायः सेता हुन्छन् रे यसको चुच्चो खैरो खालको रे यैको अनुहारको छाला भण्या कालो हुन्छ। वयस्क लालटाउके गरुडको भण्या खैरो खालको प्वाँख हुन्छ रे अरु गरुडअन जस्तै यो २ देखि ३ पछा प्रजनन अवस्था माइ पुग्दछन्।

अरु गरुडअन जस्तै यैले घाँटी तन्काएर उड्ने अद्दछ। खाना वा आहारा खोज्न्या क्रम माइ खाना भेटाइने ठौर माइ यसले आवाज निकाल्ने अद्दछ। अन्य प्रजातिका गरुडअन जस्तै यो प्रायः शान्त माइ बस्न रूचाउँछ तर यसले गुँड माइ रे अन्य बस्न लायक क्षेत्रअन माइ भण्या भद्दा आवाज निकाल्ने अद्दछ।

लालटाउके गरुड एसियाका समथल क्षेत्रअन माइ विस्तारित रूप माइ छरिएर रह्या छन्। यसको क्षेत्र फराकिलो छ। यो भारतीय उपमहाद्वीप रे दक्षिण पूर्वी एसियामा पाइन्नान। यो पाकिस्तान, नेपाल, भारत, श्रीलङ्का, बङ्गलादेश, चीन, थाइल्याण्ड, लाअोस, भियतनाम रे कम्बोडिया माइ पाइन्नान। यैको ठूलो दायरा भएकाले यैको जनसङ्ख्या माइ उल्लेख्य रूप माइ बृद्धि आया छ। यो एसियाका सुख्खा उच्च पहाडी भेग, घनाजङ्गल रे उच्च हिमाली क्षेत्रअन माइ पाइदैनन्। यो भारतको केरला माइ नगन्य रूप माइ पाइन्नान। यैले सप्पै मौसम माइ ताजा पानीको क्षेत्र, मकै बारी, नहर रे प्रायः बाढी आएको क्षेत्र माइ बस्ने अद्दछन्। यो प्रायः धेरैजसो मौसम माइ यकै ठौर माइ बसिरहन्छ रे कहिलेकाहीँ थोरै दूरी माइ बसाइँसराइ अद्दछ।




#Article 546: जलेवा (280 words)


जलेवा नेपाल लगायत अष्ट्रेलिया महादेश तथा एसियाली मुलकमा पाइन्या यक प्रकारको चणो हो। यो चणो हिँउदको समयमी मौसम छल्न खिलाइ नेपालमी आउन्या अद्दछ। त्यसैले नेपाल खिलाइ जलेवा एक आगन्तुक चणो रूपमी लिन सकिन्छ।

माछा लाइ प्रमुख आहार बनाउन्या जलेवा करिब ८० बठेऊ १०० सेमी सम्मको हुने अद्दछ। बढी कालो रे खैरो हुने यो चणोले बगानमी गुँड बनाउने अद्दछ। विश्वमी जलेवा चणोका ३३ प्रजातिअन रयाः छन्।

खासगरी उत्तरी ध्रुव लाइ यो चणोको प्रमुख बासस्थानका रूपमी लिन सकिन्छ। यस्तै उत्तरी मुलुकहरू रुस, चीन, मङ्गोलियाका साथै युरोप, कोरिया तथा तिब्बती क्षेत्र लाइ लै यो चणोको प्रमुख बसोबासको क्षेत्रका रूपमी लिन सकिन्छ। त्यस पछा मौसम छल्नका निम्ति यो चणो नेपाल लगाएत अन्य देश तथा स्थानअनमी बसाइँसराइ अद्दछ।

जलेवा नेपाल माइ जाडो समयमी बसाइँ सरी आउने यक हिँउदे आगन्तुक चणो हो। यो चणो नेपालको जाजरकोट रे रुकुमको सिमानामी भौती मात्रा माइ भेटिन्नमन। प‌ल्लो फेर जलेवाको गुँड तथा चल्ला जाजरकोट रे रुकुमको सिमानामी बग्ने भेरी नदीमी पत्ता लाग्या थ्यो। हिउँदयामको सुरुवातसङ्ङै बढ्दो जाडो छल्न नेपालका तल्लो हिमाली भेग, पहाड रे तराईका विभिन्न ताल, तलैया रे ठूला नदीमी बसाइँ सरी आउने यै चणोको प्रजनन नेपालमी पैल्लो फेर जाजरकोट जिल्लाको रग्दा रे रुकुम जिल्लाको गोतामकोट सीमामी बग्या भेरी नदी किनारमी फेला पारियाः थ्यो।।

नेपालमी नेपाल पन्छी संरक्षण सङ्घ रे जिल्ला पशुसेवा कार्यालय, जाजरकोटका पशु स्वास्थ्य प्राविधिक यक विशेष टोलीले जाजरकोटको उत्तरी बारेकोट क्षेत्रमी दुर्लभ गिद्ध रे चिरकालीजको बासस्थान अनुगमनका क्रममी जलेवाको बासस्थान फेला पारियाः थ्यो। समुद्र सतह बठेइ करिब यक हजार २५० मिटरमी अवस्थित उक्त स्थानमी जलेवाका आठ वटा गुँड भेटियाः थ्यो। नेपालमी भदौ मध्य बठेइ चैतसम्ममा धेकिने हिउँदे आगन्तुकका रुपमी चिनियाः यै पन्छीले नेपालमी सम्भवतः पैल्लो फेर गुँड बनाई चल्ला कोरलेकोे उक्त विशेष टोलीले निष्कर्ष निकाल्या थ्यो। विश्वमी पाइन्या ३३ प्रजातिका जलेवामध्ये नेपालमी दुई प्रजातिका जलेवा पाइन्नान।




#Article 547: जीवाहार महाचील (316 words)


जीवाहार महाचील नेपाल माइ पाइन्या चील प्रजातिको यक चणो हो। यो चणो उत्तरी युरोप बठेइ युरेसिया हुँदै मध्यपूर्व, दक्षिणी तथा पूर्वी एसिया सम्म पाइन्या गर्छ। यसको बैज्ञानिक नाउँ क्लाङ्ग प्राचिन ग्रिक शब्द κλαγγή बठेइ आयाः हो जसको अर्थ चिच्याउनु हुन्छ।

जीवाहार महाचील ५९ बठेइ ७१ सेन्टिमिटर (२३-२८ इन्च) लामो तथा यैको यक पखेटा बठेइ अर्को पखेटाको कुल लम्बाइ १५७ बठेइ १७९ सेन्टिमिटर (५.१५-५.८७ फिट) हुन्छ। सामान्यतया भालेको तौल १.६ बठेइ २.५ किलोग्राम (३.५-५.५ पाउण्ड) तथा पोथीको तौल ३.२ किलोग्राम (७.१ पाउण्ड)सम्म हुन्छ। यो मझौला नापको चील, नानो रे चौडा पखेटाअन तथा गठिलो टाउको रे नानो पुच्छर हुन्छ। यैको पखेटाअन हावामी तैरिँदा प्रष्टरूपले कुइनादेखी तल कोण परेको रे आकाशिँदा पुरा सिधा हुन्छ। यैको लघु महाचील भन्दा गठिलो जसको बढी जसको बढी चौडा पखेटा रे वर्गाकार पङ्खाहस्त साथै छोटो पुच्छर हुन्छ। यैको गाढाखैरो पखेटाका माथिल्ला र तल्ला पङ्खढकनी उडान पङ्खअनसित त्यति फरक नधेकिने रे प्राय: जसो पखेटाको तल्लो भागमी कुइनाको दोस्रो सेतो खुर्पाकार चिन्ह हुँदैन। यै लाइ गोपायु महाचीलसित दाज्दा उडामी थोरै बाहिर निस्कियाः टाउको साथै पखेटाअा छोटा रे कम गहिरो पङ्ख औँला भयाः पखेटाका टुप्पाअन हुनान। जीवाहार महाचील विश्रामको बेलामी सुरुवाल कम खुकुलो देखिने साथै सानो ठोँड जसमी गोलाकार नाकका पोरा रे मुखको कापा छोटो भयाः हुन्छ। यसको वयस्क गोमायुको जस्तो उडान रे पुच्छरपङ्खको तल्लो भागामी तेर्सा धर्साअन तथा पखेटामी गाढा पृष्ठ पङ्खधार नभयाः रे गाढा च्यापु हुन्छ। यसको चल्लाको गाढाखैरो ढकनीमी मोटो सेतो टुप्पो भएको हुन्छ।

जीवाहार महाचीलले प्रजनन अवधी उत्तरी युरोप बठेइ युरेसिया हुँदै पूर्वसम्म विताउने गर्छ। हिउँदको मौसममी यो चणो दक्षिणी-पूर्वी यूरोप, उत्तर-पूर्वी अफ्रिका, मध्य पूर्व रे नेपाल लगायतका भारतीय उपमहाद्वीपका राष्ट्रअनमी बसाई सर्छ। यै प्रजातिका पन्छी २५० मि बठेइ ३८४० मि सम्म पाइन्नान। यो चणो ठूला नदी तालअन तथा पानीका स्रोतअन नजिकैको रूखले ढाकियाः क्षेत्र माइ पाइन्नान।

वासस्थान विनास तथा क्षति यै पन्छी खिलाइ खतराको प्रमुख कारण हो। यसले गर्दा यै ‍प्रजातिका पन्छी विश्वमी संरक्षणका हिसाबले संवेदनशील अवस्थामी रयाः छन्। सन् २००० का अनुसार यै पन्छीको विश्वव्यापी जनसङ्ख्या ४,००० प्रजनन जोडी रयाः छन्।




#Article 548: सिउरे डुबुल्कीचणा (389 words)


सिउरे डुबुल्कीचणा वा शिव हाँस नेपाल माइ पाइन्या यक प्रकारको चणाको यक नाम हो। यो पङ्क्षी पानी बस्ने ग्रेब प्रजातीको यक सदस्य हो। यो यैको विस्तृत सम्भोग प्रदर्शन खिलाइ उल्लेख गरिया छ। यसको वैज्ञानिक नाम ल्यनटिन भाषा बठेइ आया हो।

सिउरे डुबुल्कीचणा, पूर्वजगत (पहिलाको एसिया, अफ्रिका, युरोप) माइ पाइया ग्रेब प्रजातीको सब है ठूलो सदस्य हो जस माई ठूला प्रजातीअन भण्या दक्षिण रे उत्तर अमेरिका माइ बसोबास अद्दया अद्दछन्। यो चणाको लम्बाई  हुन्छ रे यैको एउटा पखेटा बठेइ अर्को पखेटासम्मको लम्बाई  हुन्छ भण्या यैको तौल  हुन्छ। यै प्रजातीका चणाअन पौडि खेल्न माहिर हुन्छन् रे पानितल हामफाल्न लै सक्षम हुन्छन्। यैले पानी तल लै सिकार अद्दया अद्दछ।

सिउरे डुबुल्कीचणा बेलायतमाइ व्यापक रूप माइ वितरित रह्या छन्, तर फाटफुट रूप माइ देखा पर्दछन्। यैको प्रजनन युरोपका बेलायत, स्पेन रे आयरल्याण्ड बठेइ हुँदै रूससम्म पुग्दछ तर वितरण भण्या असमान हुने गर्‍या छ। यैले ताजा पानीको पोखरीको वनस्पति क्षेत्रअन माइ प्रजनन अद्दया अद्दछ।

सिउरे डुबुल्कीचणाले यक विस्तृत मिलनको प्रदर्शन अद्दछ। सप्पै ग्रेबहरअनको जसो, यैले पानीको किनार माइ गुँड बनाउन्या अद्दछ। यसको खुट्टा अपेक्षाकृत टाढ्टाढा भया कारन यो राम्रोसित हिँडडुल गर्न सक्दैन। यैले प्रायः दुईवटा अण्डा पार्ने अद्दछ। भर्खरै जन्मिया भुवादार रे धर्सा धर्सा परेका बच्चाअनलाई प्रायः वयस्कले आफ्नो ढाड माइ बोक्ने गर्दछन्।
भर्खरै जन्मिएका भाले रे पोथी प्रत्येकले आफ्नो 'मनपर्ने' पहिचान गर्दछन्, जसले उनीहरूको मात्र हेरचाह गर्ने र केही कुरा सिकाउन मद्दत गर्दछन्।

असामान्य रूप माइ, भर्खरै जन्मिया ग्रेबअन लगभग जन्मिँदै पौडिन रे पानी चल डुबुल्की खेल्न जानिसक्या हुन्छन्। वयस्कअनले नाना जन्मिया बच्चाअनलाई यो सीप प्रायः आफ्नो ढाड माइ बोकेर सिकाउने गर्दछन् जस माइ वयस्कअनले उनअनलाई ढाड माइ बोकेर पानी मुनि डुबुल्की खेल्छन् रे साना बच्चाअनलाई पानी माइ तैरिरहन छोड्दिन्छन्। वयस्कअनले पानीमुनि गई अलिकति टाढासम्म पुग्दछन् रे सो देखेर बच्चाअनले लै त्यस्तो गर्दा गर्दा सिपालु बन्दछन्।

यो मुख्य रूप माइ माछा, क्रस्टेसिया, किरा, नाना भ्यागुता, रे अन्य नानो प्रकारका छेपारो माइ निर्भर हुन्छ।

चणाअनको हत्या मत्रै कपडाअन बनाउन खिलाइ प्रयोग हुने कुराको विरोध गर्दै सन् १८९९ माइ महिलाअनको यक समूहले 'फर, फिन रे फिटर फोल्क' नामक यक चणा संरक्षण सङ्गठनको गठन गर्‍या थिए। यक वर्ष भित्र उक्त समूह माइ ५,००० भन्दा बढी सदस्यअन गुग्या थिए। सन् १९४९ बठेइ यो समूह शाही चणा संरक्षण समाज (आरएसपिबि) को रूप माइ चिनिन्छ, रु अच्याल यै माइ १० लाख भन्दा बढी सदस्यअन छन् र यो युरोपको सब है ठूलो रे प्रभावकारी संरक्षण संस्था मध्ये यक हो। सिउरे डुबुल्कीचणा त्यस पछा सङ्ख्या रे क्षेत्र माइ विस्तार भया छ।




#Article 549: ठुलो जुनबकुल्ला (1116 words)


ठुलो जुनबकुल्ला हिलोमी हिड्न सक्या, बकुल्ला प्रजातिको जुनबकुल्ला उपप्रजाति माइ पड्ड्या यक चणो हो। यैका दुईवटा उपप्रजातिअन रयाः छन्, जसमा एउटा दक्षिणी जातिको चणोले भने युरोप, एसिया रे अफ्रिकाको उत्तरी तटिय क्षेत्रमी प्रजनन अद्दछ भने अर्को उत्तरी जातिको उपप्रजातिले दक्षिण अफ्रिकाको विषेश ठौर माइ मात्तरी प्रजनन अद्दछ। यै पन्छी भौती जसो सिमसार क्षेत्रमी पाइन्नान रे यो प्राकृतिक बासस्थानमी बस्न रूचाउँछ। यो खुला ठौर माइ त्यति देखिदैँन। यैको प्रमुख आहारा माछा, चणोको बच्चा, उभयचर, किरा आदि हुन्।

यैले आफुनो गुँड पानी भयाः क्षेत्र वरिपरि प्राकृतिक बासस्थानमी बनाउन्या अद्दछ। पोथी ठूलो जुनबकुल्लाले अण्डा कोरल्छ रे चल्लाअन लाइ आहारा खुवाउने काम अद्दछ, चल्लाअनले दुई हप्ता पछा छोड्ने अद्दछ। पोथीले उनअन लाइ गुँड बठेइ विदा नगरिञ्जेल उनअनको निको हेरचाह गर्ने अद्दछ रे उनअन ६ हप्ता पछा गुँड छोड्ने अद्दान।

यैको दायरामी रे प्राकृतिक बासस्थान रे सिमसार क्षेत्रमी आयाः कमीका कारण यैको जनसङ्ख्या घट्दै गइरयाः छ। तथापि यसको घट्ने क्रम एकदमै कम छ। अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले यै प्रजातिको जुनबकुल्ला लाइ कम चासोका प्रजातिको रूपमी वर्गीकरण अरियाः छ। यैका केइ स्थानीय जनसङ्ख्या घट्दो क्रममी रयाः छ। सब्बै चणोअनको प्रजाति माइ यो संयुक्त अधिराज्यमी असुरक्षित चणोको प्रजाति मध्य यक हो।

यो पन्छी हेर्दा खेरी मोटो, चमकिलो, पहेँलो हुन्छ भणे यसको प्वाँख हल्का खैरो खालको हुन्छ रे शरीरमी धर्सा वा रेसा पर्‍या जस्तो धेकिन्छ। यैको अर्को नाउँ यसै कारण लिइयाः हो। यो जुनबकुल्ला उपप्रजातिको सब है ठूलो चणो हो। यै प्रजातिको पन्छीको भाले पोथी भन्दा ठूला हुनान। ठूलो जुनबकुल्लाको लम्बाइ ६७-८१ सेमि (२७–३२ इन्च), यसको एउटा पखेटा बठेइ अर्को पखेटासम्मको लम्बाइ १००–१३० सेमि (३९–५१ इन्च) हुन्छ भणे यैको तौल ०.८७–१.९४ किग्रा (१.९–४.३ पाउन्ड) हुन्छ।

यसको शिउर रे घाँटी पछाडिको भाग कालो रङ्गको हुन्छ। यसको प्रत्येक प्वाँखअन लामो रे खुकुलोसित मिलेका हुनान। यसको प्वाँखको टुप्पो कालो रे चुच्चो पर्‍या हुन्छ। यैको घाँटीको छेउको भाग लै कालो नै हुन्छ। य‌को छाती रे पेटको भाग भणे पहेँलो हुन्छ रे छेउ रे बीचमी खैरो धर्सा हुन्छ। यैको पुच्छर खिया जस्तै धेकिने खैरो रङ्गको हुन्छ रे पुच्छरको फेद माइ कालो रेसा हुन्छ। यसको पखेटा पहेँलो-खैरो रङ्गको हुन्छ। यसको शक्तिशाली चुच्चो  हरियो-पहेँलो हुन्छ भने चुच्चो अन्तिम भाग भने कालो हुन्छ। यसको आँखाको भित्री भाग पहेँलो रङ्गको हुन्छ। यसको खुट्टा र पञ्जा हरियो हुन्छ। किशोर ठूलो जुनबकुल्लाको प्वाँख वयस्कको जस्तै हुन्छ तर केही पहेँलो देखिन्छ जसले गर्दा छुट्याउन सजिलो हुन्छ।

ठूलो जुनबकुल्ला सिमसार क्षेत्र, पानी भयाः क्षेत्र रे प्राकृतिक बासस्थानमी ठूला रे लामा घाँस भयाः क्षेत्रअनमी पाइन्नान। यसको प्रजनन दायरा युरोप, एसियाका भाग बठेइ स्वीडेन, फिनल्यानण्ड रे पूर्वमी साइवेरिया रे जापानको होकाइडो टापुसम्म फैलियाः छ। यै पन्छीको उत्तरमी उपस्थिति उराल हिमश्रृङ्खलामी ५७°उत्तर साइबेरियामा ५७°उत्तरसम्म रयाः छ। यैको दक्षिणी सीमा भन्या भूमध्य सागर, कृष्ण सागर, इरान, अफगानिस्तान, कजाखस्तान, मङ्गोलिया रे उत्तरी चीनको हेबे प्रदेश हो। यैको साना स्थानीय जनसङ्ख्याले ट्युनिसिया, मोरक्को रे अल्जेरिया माइ लै प्रजनन अद्दान। यसले कहिलेकाहीँ तालको वरिपरि, कृषि गरिन्या क्षेत्रमी लै गुँड बनाउन्या अद्दछ। तर रूची माइ यैले ठूलो प्राकृतिक बासस्थान लाइ नै रोज्दछ, कम्तिमी २० हेक्टर वा ४९ एकड जसमी यसले प्रजनन अद्दछ।

यसको जनसङ्ख्याले बसाइँसराइ नाइ अद्दौ रे १ वर्ष भरि एकै ठौर माइ बस्नान। उत्तर तर्फ गयो भने चणोअन प्रायः न्यानो ठौर माइ तिर बसाइँसराइ अद्दछन् तर केइ चणोअा भने सोही ठौर माइ बस्ने अद्दान। उत्तरी युरोपका चणोअन दक्षिण रे पश्चिम हुँदै दक्षिणी, उत्तरी रे मध्य अफ्रिकामी पुग्ने चेस्टा अद्दान। उत्तरी एसियाली चणोअन भणे अरबी प्रायद्विप, भारतीय उप- महाद्विप, मङ्गोलियाका केइ प्रदेश गरि पूर्वी चीन तर्फ बसाइँसराइ अद्दान।

यै पन्छीअन प्रायः एकान्त माइ बस्नान, ठूलो जुनबकुल्ला प्राकृतिक बासस्थानमी खाना खाने अद्दछ। यो हलुकासित हिड्छ रे आहारा पाइन्या ठौर माइ पानी माथिनै ढुकेर बस्ने अद्दछ। य‌ पन्छीअन लजालु हुनान। यै लाइ तर्सायो भणे प्रायः यसले चुच्चो माथि फर्काउँछ रे त्यही स्थानमी अढिक बस्नान। यो सोही स्थानमी रहिरहँदा यसको घाँटी रे छातीको वरिपरिको क्षेत्रमी कवचजस्तो बनाउँछ रे घाँटी लाइ लुकाउँछ।

यै पन्छीअन भौती जसो प्राकृतिक बासस्थान रे सिमसार क्षेत्रमी लुकेर बस्नान। कहिलेकाहीँ, विषेशगरि हिउँदमी यो खुला ठौर माइ वा पानीको किनारमी बस्दछ।
उडानको बेलामी, यसको पखेटा चौडा रे गोलाकारको धेकिन्छ। यसले उडान भर्ने बेला माइ आफुनो घाँटी तन्काउने अद्दछ तर गती पकडिए पछा यैले आफुनो घाँटी लाइ खुम्च्याउने अद्दछ। यो त्यति धेरै उड्दैन, तर चल्ला लाय आहार खोज्ने बेलामी भणे सक्रिय रूपमी उडन्छ यो परभार रे उषामी भौती सक्रिय हुने अद्दछ रे आहारा खोज्ने क्रममी दिउँसो लै सक्रिय हुने अद्दछ।

यैको प्रमुख आहारा भन्या माछा, भ्यागुता, चेपाकाँडा, साना प्रजातिका स्तनधारी, उभयचर रे ढाड नभयमः जनवरअन हुन्। यैले छिपछिपे पानी माइ शिकार गर्ने अद्दछ। बेलायती प्रतिवेदन अनुसार यैले ३५ सेमि (१४ इन्च) सम्मका बाम माछा, अन्य माछा, मुसा, साना चरा रे चराका चल्लाअन, गँगटो, माकुरो, कीराअा लै खाने अद्दछ। युरोप महादेशमी पाइन्या यै पन्छीले भणे २० विभिन्न प्रजातिका गोब्रे किरा, फट्याङ्ग्रा, गाइनेकिरा खाने अद्दछ। यैले केइ पानी माइ फल्ने तरकारी लै खाने अद्दछ।

भालेले फरक फरक पोथीअनसित सम्भोग अद्दछ। यसले ५ वटा पोथीसित मिलन अद्दछ।
यैले पानीको किनारमी वा सिमसार क्षेत्रमी गुँड बनाउने अद्दछ। यैले खर पराल रे ससाना दाउराको प्रयोग गरि गुँड बनाउने अद्दछ। यैको सामान्य अण्डाको लम्बाई ५२ मिमि रे चौडाई ३८ मिमि (२.० रे १.५ इन्च) हुन्छ। अण्डा चमक रहित, खैरो हुन्छ भणे यैले सिमाना माइ कालो चिन्ह हुन्छ। यैले मार्च रे अप्रिल मैना माइ ४ बठेइ ६ वटा सम्म अण्डा पार्दछ रे लगभग २६ दिन माइ पोथीले उक्त अण्डा लाइ कोरल्ने अद्दछ। चल्ला निस्किए पछा, चल्लाअनले २ हप्ता गुँड माइ बिताउने अद्दछन्। पोथीले भालेको मद्दत बिनानै उनअन लाइ पालनपोषण गर्ने अद्दछ। चल्लाअन ८ हप्ता मै निक्कोरी उड्न सकन्छन्।

सम्भोग खिलाइ पोथीले बोलाएको आवाज भन्दा भालेले बोलाएको आवाज चर्को हुन्छ। यैको आवाज यक सुनसान रातमी लगभग ३ माइल वा ४.८ किमी टाढासम्म सुणिन्छ। उक्त आवाज प्रायः सम्भोग खिलाय जनवरी रे अप्रिल म‌नाको बीच माइ दिने अरिन्छ। विभिन्न भाले जातिका ठूलो जुनबकुल्ला लाइ समावेश गरि यक सर्वेक्षणको सञ्चालन गरियाः त्यो रे उक्त सर्वेक्षणमी निश्चित ठौर माइ भालेअनको आवाज टिपोट गरियाः थ्यो। यति सानो चराले त्यस्तो तीखो आवाज कस्या निकाल्छ भन्ने कुरा ऐल सम्म लै अज्ञात छ। तथापि केइ सामान्य सोचाइ बठेइ हेर्ने हो भणे यसले पराल वा खर माइ आवाज दिन्छ रे सो आवाज सिधा पानी माऊ गयी ठोकियाः कारण आवाज चर्को सुणियाः अनुमान गर्न सकिन्छ।

ठूलो जुनबकुल्लाको विस्तारित दायरा रयाः छ। यैको विश्वव्यापी जनसङ्ख्या ११०,००० बठेइ ३४०,००० रयाः अनुमान गरियाः छ। अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले यैको जनसङ्ख्या तुलनात्मक रूपमा कम मानिएता लै यै पन्छी लाइ कम चासका प्रजातिको रूपमी वर्गीकरण अरियाः छ। यैको घट्ने क्रम असुरक्षित वर्ग लाइ व्याख्या नगर्ने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले यै लाइ कम चासोका प्रजातिको रूपमी वर्गीकरण अरियाः हो। यै चणोले सिमसार क्षेत्रको कमी, प्राकृतिक बासस्थानको कमी रे विभिन्न समस्याअन भोगिरयाः छ। अफ्रिकी बसाइँसराइ गर्ने पानी चणोको संरक्षण लागू हुने यो प्रजाति मध्ये यक हो। २०अौँ सताब्दीमा  यसको पश्चिमी जातिहरूका चराहरूमा सिमसार क्षेत्रको कमिका कारण भारी गिरावट आएको थियो र यसको विपरीत उत्तरी जाति भने एकदमै सुरक्षा दिइएको थियो।

संयुक्त अधिराज्यमी, सन् २००७ माइ ठूलो जुनबकुल्लाले प्रजनन गर्ने जोडाअन ४४ रयाः थ्यो। तथापि, ल्यानकासायर जनसङ्ख्या भने हालैको दशकमी गिरावट आयाः छ। पश्चिम मुलुकअनमी ठूलो जुनबकुल्ला प्राकृतिक बासस्थानमी आकर्षित भयाः छन्।  २१अौँ सताब्दीमा चराहरू हिउँदमा लन्डन आउने गरेको तथ्याङ्क छ।




#Article 550: डुबुल्कीचणा (368 words)


ग्रेब प्रजातिका चणा जस्तो डुबुल्कीचणाले लै पानीको छेउछाउ माइ बस्न्या गर्छ रे यो चणाको जालि परेको पञ्जाका कारण पानी माइ पौडिन सक्षम हुन्छ। यै चराले कहिलेकाहीँ पानी भित्र लै सिकार अद्दया गर्‍या पाइन्छ। यो चणा जमिन माइ निको सित हिँड्न सक्दैन।

डुबुल्कीचणा, पूर्वजगत (पैलाको एसिया, अफ्रिका, युरोप) माइ पाइया ग्रेब प्रजातीको सब है नानो सदस्य हो जस माइ ठूला प्रजातीअन भण्या दक्खिन रे उत्तर अमेरिका माइ बसोबास अद्दया गर्दछन्। यो चणा लम्बाइ २५–२९ सेमि (९.८४–११.४१ इञ्च) हुन्छ र यैको एउटा पखेटा बठेइ अर्को पखेटासम्मको लम्बाई ४२ सेमि (१७.५३ इन्च) हुन्छ भण्या यैको तौल १६० ग्राम हुन्छ। यै प्रजातीका चणाअन पौडि खेल्न माहिर हुन्छन् रे पानि तल हामफाल्न लै सक्षम हुन्छन्। यैले पानी चल लै सिकार अद्दया अद्दछ।

यै चणा विश्व व्यापीरूप माइ विशेषगरि नदि, ताल रे नहरअन माइ बस्न्या गर्छ। यै चणा नानो भया कारन विशेषगरी नानो माछाअन खाने गर्छ। यै चणा संयुक्त अधिराज्य माइ धेरै मात्रा माइ पाइन्या अद्दछ। यै चणा निकै चलाख हुन्छ भण्या यैलाई केही खतराको महसुस भयो भण्या पानी मुनि बस्न्या अद्दछ।

यै चणा एकपटक माइ चार देखि छ वटा अण्डा कोरल्छ जुन यैले अप्रिल मैना माइ पार्‍न्या गर्छ। यैले आफ्नो अण्डाअन सुरक्षित राख्न खिलाइ पानिको सतह माथि गुण बनाउन्या अद्दछ। अण्डाअन बठेइ चल्ला निस्किए पछा चल्लाअनलाई वयस्कअनले ढाड पछाडि बोक्न्या गर्छन् भण्या तिनअनलाई नाना जीवअन खुवाउँछन्। वयस्कअनले चल्लालाई प्वाँख दिन्छन् भण्या उक्त प्वाँख चल्लाअनले निल्छन् जसले गर्दा उनीअनको पेटलाई विभिन्न सङ्क्रमण बठेइ सुरक्षा दिन्छ। त्यस प्वाँखले गर्दा नाना चल्लाअनले माछा खाँदा त्यसका हड्डीले पेट माइ असर गर्ने सम्भावना निकै न्यून हुन्छ।

डुबुल्कीचणालाई अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घद्वरा कम चासोका प्रजातिको रूप माइ वर्गीकृत गर्‍या छ रे यैलाइ रातो सूची माइ सूचीकृत गरिया छ। यै चणालाइ संरक्षण महत्वको प्रजातिको रूप माइ लै वर्गीकृत थरिया छ। यस चणालाइ अच्याल बेलायत माइ, वन्यजीव रे ग्रामीण इलाका अधिनियम माइ संरक्षण गरिया छ।

युरोपेली संरक्षण सम्बन्धको प्रजातिको रूप माइ सूचीबद्ध भए पछा डुबुल्कीचणालाई संयुक्त अधिराज्य माऊ कस्सैले लै सिकार अद्दया गर्‍या पाइँदैन। पानी माइ बस्न्या चणा भया कारन जल प्रदुषण रे रसायन पदार्थका कारन यै चणाअन त्यस्ता ठौरअन बठेइ अन्तै सर्ने गर्‍या छन्।

बेलायत रे आयरल्याण्ड माइ डुबुुल्कीचराको सङ्ख्या अनुमानित १०,००० जोडी रह्या छ। तथापि, चणाअन एकदम गोपनीय भया कारण वास्तविक सङ्ख्याअन पत्ता लगाउन कठिन हुन्छ। अच्याल यै चणालाइ विश्वव्यापी रूप माइ विभिन्न सङ्घ संस्थाअन मार्फत संरक्षण गरिया छ।




#Article 551: राजलाहाँचे (194 words)


राजलाहाँचे विश्वमी पाइन्या लाहाँचेअन मध्ये सब है ठूलो प्रजातिको लाहाँचे हो। यै चणो नेपाल लगायत भारतीय उपमहाद्वीप तथा दक्षिणपूर्वी एसियाका भूभागअनमी पाइन्या अद्दछ।

राजलाहाँचे लामो ठोँड, घाटी रे पुच्छर भयाः विशाल, खरीपाटी फुस्रो रङको भयाः हुन्छ। यो लाहाँचेअन मध्ये विश्वको सब है ठूलो लाहाँचे चणो हो। यै पन्छीअनका शरीरको रङ्ग गाढा खरानी रङ्गको हुनान। भाले राजलाहाँचेको जुँगेरेखीमी राता-गुलाफी टाटा हुनान। यै पन्छीको अौसत लम्बाई ४८–५८ सेन्टिमिटर (१९–२३ इन्च) रै अौषत तौल ३६०–५६३ ग्राम (०.७९४–१.२४१ पाउण्ड) हुन्छ। यै पन्छीको पुच्छर १३.४ बठेइ १६.२ सेन्टिमिटर (५.३ बठेइ ६.४ इन्च), ठुँडो ६ बठेइ ६.५ सेन्टिमिटर (२.४ बठेइ २.६ इन्च) हुन्छ।

राजलाहाँचे नेपाल लगायत भारतीय उपमहाद्वीप तथा दक्षिणपूर्वी एसियाका भूभागअन- बङ्गलादेश, भुटान, ब्रुनाई, कम्बोडिया, भारत, इण्डोनेसिया, लाओस, मलेसिया, म्यानमार, फिलिपिन्स, सिङ्गापुर, थाइल्याण्ड तथा भियतनाम माइ पाइन्या अद्दछ। यो चणोको प्रजाति विशाल सुण्डा टापूअन माइ पाइए तापनि बाली माइ नाइ पाइन्नान। यो चराको वासस्थान सालका जङ्गलमी पाइन्या छिप्पिएका रूखअन तथा जङ्गल छेउमी हुने अद्दछ। यैले पन्छीको मुख्य आहारा साना फलफुलअन लगायत पुराना जिवित रूखअनका काण्ड तथा हाँगाअनमी गुँड लडाई बस्न्या कमीला, धमिरा रे मौरीअन हुन्।

यै प्रजातिका पन्छी विश्वमी संरक्षणका हिसाबले संवेदनशील अवस्थामा रे नेपलाको सन्दर्भमी यो सङ्कटापन्न अवस्थामी रयाः छ। बासस्थानको विनासका कारण यसको प्रजाति खतरामी पर्‍या छ।

 




#Article 552: नानो खैरो गिद्घ (208 words)


नानो खैरो गिद्ध नेपाल लगायत दक्षिणपूर्वी एसियाको भूभाग माइ पाइन्या गिद्धको यक प्रजाति हो।

वयस्क नानो खैरो गिद्धको फिक्का बलौटे खैरो शरीर रे माथिल्लो पङ्खढकनी, टाउको रे घाँटी कालो हुन्छ। भुवादार प्वाँखका झुप्पाअन सेतो रङ्ङा हुन्छन् भण्या यैको ठुँड पातलो कालो हुन्छ। यैको उडान माइ खैरो गिद्धाको जस्तो पखेटाको तल्लो भागको मध्यढकनी वारपार सेतो पेटी हुँदैन भण्या यैको नितम्ब तथा ढाड सेतो हुन्छ। यो गिद्ध हिमाली गिद्धभन्दा धेरै नानो रे कम वजनदार हुन्छ। नानो खैरो गिद्धको घाँटीको फेद माइ मैलो भुवादर प्वाँखगुच्छा हुन्छ।

नानो खैरो गिद्ध नेपाल लगायत भारतको हिमाचल प्रदेश, उत्तरी उडिसा तथा पूर्व माइ आसाम उत्तरी तथा मध्य बङ्गलादेश, बर्मा तथा कम्बोडियामा पमइन्या गर्छ। यो प्रजाति सामन्यतया ३५० मिटर तल रे गृष्म मौसम माइ १५२५ मिटर सम्मको उचाई माइ पाइन्या गर्छ। यो चणा मानवबस्ती वरपर बसोबास अद्दया अद्दछ।

अच्यालका वर्षअन माइ यै प्रजातिको सङ्ख्या माइ ठूलो गिरावट आया छ। यै प्रजाति रे भारतीय गिद्धको जनसङ्ख्या माइ समग्र माइ ९७% ले गिरावट आया छ रे भारत माइ दुबै प्रजाति खिलाइ वार्षिक गिरावट दर सन् २०००-२००७ को बीच माइ १६% भन्दा बढी छ। यसको जनसङ्ख्या उत्तरी रे पूर्वी भारतबाट दक्षिणी नेपाल र बङ्गलादेश हुँदै रे बर्मा सम्म थोरै जनसङ्ख्याको साथ रह्याको पाइन्छ। दक्षिण पूर्व एसिया माइ यैको यक मात्तरी प्रजनन उपनिवेश कम्बोडियाको ष्टेयुङ ट्रेङ्ग प्रदेश माइ रह्या छ।




#Article 553: पहेँलो जुनबकुल्ला (317 words)


पहेँलो जुुनबकुल्ला जुनबकुल्ला प्रजाति माइ पड्ड्या यक नानो चणो हो। यो पूर्वजगत बठेइ विस्तार हुँदै आयाः हो। यैले उत्तरी भारतीय उपमहाद्वीप माइ प्रजनन अद्दछ रे पूर्वमी जापान रे इण्डोनेसिया माइ लै प्रजनन अद्दछ। यसले प्राय: बसाइँसराइ गर्दैन तर, केइ उत्तरका प्रजातिअनले भणे छोटो दूरी खिलाइ बसाइँसराइ अद्दान। यसले कसैले झस्कायो भणे यसले तुरुन्तै सिकारी लाइ झुक्याउने वा भ्रममी पार्ने मुद्रामी बसिहाल्छ। यसको चुच्चो माथि तिर फर्कियाः हुन्छ रे घाँटी भणे लामो रे ठाडो हुन्छ। उडान भर्ने समयमी यो अन्य बकुल्लाअन जस्तै धेकिन्छ तर वातावरण खुला रे सफा छ भने हामीले यै लाइ यैको प्वाँखको रङ् बठेइ छुट्टाउन सक्छौँ।

यै प्रजातिको पन्छीको लगभग ४७,३०,००० वर्ग किमी सम्म फैलियाः विस्तारित प्रजनन दायरा छ। 
यो सामान्यतया सिमसार क्षेत्रमारी पाइन्या अद्दछ। यो उत्तरी चीन, भारत, नेपाल, जापान, दक्षिण पूर्वी एसिया, फिलिपिन्स, इन्डोनेसिया लगायतका देशअनमी पाइन्नान। यो चणो पूर्वी चीन रे जापानमी प्रजनन अद्दछ भणे हिउँदमी यो इण्डोनेसिया, नौलो गिनी, रे अन्य भौती टापुअनमी जाने अद्दछ। यसको विश्वव्यापी अनुमानित जनसङ्ख्या लगभग १,००,००० बठेइ १०,००,००० रयाः अनुमान गरियाः छ। अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले यै लाइ कम चासोका प्रजातिको रूपमी वर्गीकृत अरियाः छ।

यै पन्छी यक नानो प्रजातिको चणो हो। यै पन्छीको अौसत लम्बाई जम्मा ३६ बठेइ ३८ सेमि वा (१४ देखि १५) इन्च हुने अद्दछ, यै पन्छीको घाँटी सानो हुन्छ भणे यसको चुच्चो लामो हुन्छ। भाले पहेँलो जुनबकुल्ला चाहिँ थोरै मैलो खालको पहेँलो हुन्छ। यैको टाउको रे घाँटी कटुसको जस्तो हुन्छ रे यसको शिउर कालो हुन्छ। पोथीको शिउर रे घाँटीमी भणे खैरो रङ्गको धर्सा पर्‍या हुन्छ रे युवा, पोथी जस्तै हुन्छ तर यसको धर्सा भणे भौती हुन्छ। यै पन्छीको प्रमुख आहारा भन्या किरा, माछा रे उभयचर आदि हो।

पहेँलो जुनबकुल्लाको प्रजनन क्षेत्र प्राकृतिक बासस्थान लाइ नै माढिन्छ। यै पन्छीले साना रूखअनको हाँगामी गुँड बनाउँछ। यै चणोले यक फेर माइ ४ वटा बठेइ ६ वटा सम्म अण्डा पार्ने अद्दछ। यो बारम्बार उड्ने हुँदा यै लाइ पछ्याउन वा हेर्न लाइ लै गार्‍हो पड्ड्या हुन्छ। यै पन्छीको पहेँलो प्वाँख भयाः हुँदा यै लाइ छुट्याउन गार्‍हो पर्छ।




#Article 554: सिम तित्रा (212 words)


सिम तित्रा नेपाल तथा भारतीय उपमहाद्विप माइ पाइन्या यक विश्वव्यापी रूपमी खतरामी पर्‍या चणो हो। विभिन्न प्राकृतिक रे मानवशास्त्रीय कारणअनले गर्दा यै पन्छीको सङ्ख्या विश्वव्यापी रूपमी बिस्तारै बिस्तारै घट्दै गइरयाः छ।स्थिति, आवास र संरक्षण खतरासित परिचित हुन खिलाइ यै पन्छीको विषेश अनुसन्धान तथा अध्ययन सुक्लाफँट वन्यजीव आरक्ष माइ गरियाः थ्यो जुन नेपालमी यै चणोको पश्चिमी बासस्थान क्षेत्र हो। सङ्ख्या स्थिति यैको अद्वितीय आवाज पहिचान विधिको रूपमी प्रयोग गरी अनुमान गरियाः थ्यो जुन परभात रे साँझ माइ विशेष गरी प्रजनन अवधि (फेब्रुअरी-मे) को समयमी अधिक स्पष्ट हुन्छ। विश्वमी दुर्लभ मानिन्या यै पन्छी संरक्षणको हिसाबले संबेदनसिल अवस्थामी रयाः छ। गाईवस्तु चरण, अवैध शिकार तथा वासस्थानको (सिमसार) अभावको कारण यै प्रजाति सङ्कटमा पर्‍या हो।

सिम तित्राको कैलो सुन्तले कण्ठ, मसिनो तेर्सो धर्सा भयाः माथिल्लो भाग रे तल्लो भागमी मोटा सेता ठाडा धर्साअन हुनान। यै पन्छीको भाले रे पोथीको रङ्ग मिल्दोजुल्दो हुन्छ। यै पन्छीको कुल लम्बाइ करिब ३७ सेमी हुन्छ।

सिम तित्राका प्रजातिअन नेपाल, बङ्गलादेश रे भारत माइ पाइन्नान। यो प्रजाति समुन्द्र सतह बठेइ ७५ मिटर देखि २५० मिटर सम्मको उचाइ माइ पाइने गर्छ। नेपाला सन्दर्भमी यो चणो विशेषत शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्ष रे कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष माइ पाइन्नान।

सिम तित्रा भौती जसो ओसिलो घाँसेमैदान माइ पाइन्नान। अग्ला जलासिंचित घाँसेमैदान रे सिमसार क्षेत्रअन यै प्रजातिको उपयुक्त वासस्थान हुन्। यसको प्रमुख आहार फलफूलका बीउअन तथा किराफट्याङ्ग्राअन हुन्।




#Article 555: सिम घाँसेभ्याकुर (228 words)


सिम घाँसेभ्याकुर नेपाल लगायत भारतीय उपमहाद्वीपका भूभागअनमी पाइन्या नानो आकारको यक चणो हो। यो प्रजाति लाइ कतै कतै कैलोनिर्गम घाँसेफिस्टोको उपप्रजातिको रूपमी लै लियाः पाइन्छ। यै प्रजाति लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूचीमी लोपोन्मुख अवस्थाको पन्छीको रूपमी सूचीकृत गरियाः छ।

सिम घाँसेभ्याकुरको औसत लम्बाई १७ सेन्टिमिटर (६.७ इन्च) हुन्छ। वयस्क सिम घाँसेभ्याकुरको माथिको भाग फुस्रो जैतुन रङ्डो हुन्छ। यसको निधार बाट बठेइ धर्काअन सुरू भई पछाडी धमिलिदै गयाः हुन्छ। यसको तलको भाग फुस्रो सेतो हुन्छ, कोखा अलि फुस्रो रे हल्का धर्कापूण हुन्छ। यै पन्छीको शरीको माथिल्लो भाग हल्ला पहेँला रङ्का हुनान। यै पन्छीको पुच्छरको भाग हल्का हरियो र जैतुन रङ्को खैरो जस्तो धेकिन्छ। यै पन्छीको पुच्छर लामो रे सुरिलो हुन्छ। यै पन्छीको खैरो आँखा रे पहेँलो खैरो रङ्को खुट्टा हुनान। जुलाई बठेइ सेप्टेम्बर मैना सम्म यै पन्छीका रौँअन झर्ने गर्छन्।

सिम घाँसेभ्याकुर ब्रह्मपुत्रको मैदान, भारतको असमको कछर जिल्ला रे उत्तर बङ्गलादेशा नजिकैको भागअनमी देखा पडन्छ। यै प्रजातिका पन्छी अग्लो घाँस वा झाडीको साथ, विशेष गरी उखु उत्पादन हुन्या क्षेत्र माइ बस्नान भणे यी पन्छी भौती घाँस हुन्या क्षेत्र घाँसे मैदान र मरुभूमि माइ समेत बस्नान। यै पन्छीअन दलदले भूभाग वा सिमसार क्षेत्र माइ भौती मात्रामी पाइन्छन्। नेपाला सन्दर्भ माइ यी पन्छी कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष माइ पाइन्नान।

वासस्थानको विनासका कारण यै प्रजातिका चणाअन खतरामा पर्‍या छन्। यसकारण यसको प्रजाति लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ अाफुनो रातो सूची माइ लोपोन्मुख अवस्थामी रयाः पन्छीको रूप माइ सूचिकृत गरियाः छ।




#Article 556: गुलाफीटाउके हाँस (314 words)


गुलाफीटाउके हाँस हाँस प्रजाति माइ पड्ड्या यक प्रकारको हाँस हो जुन पैल्ला भारत, बङ्गलादेश, र म्यानमारको दलदलो तथा सिमसार क्षेत्र माइ पाइन्या गर्थ्यो तर सन् १९५० को दशक पछा यै पन्छी लोपोन्मुख पन्छीको रूपमी रयाः छन्। असङ्ख्य खोजअनले निरन्तर अस्तित्वको कुनै प्रमाण प्रदान गर्न असफल भया थ्यो। यो सुझाव दिइयो कि यो उत्तरी म्यानमारको दुर्गम दलदल क्षेत्रमी अवस्थित हुन सक्छ रे त्यै क्षेत्रका केइ श्रव्य दृश्यमी यसको स्थिति लोपोन्मुख हुनुको सट्टा आंशिक रूपमी लोपोन्मुख घोषणा गरियाः थ्यो। यै पन्छीको टाउकोको भाग गुलाफी रङ्को हुन्छ भणे शरीको रङ खैरो हुन्छ। यै अण्डाअन लै लगभग गोलाकार हुनुमा विशेष गरी विचित्रको रूपमी राखियाः छ।

यै पन्छीको भाले रे पोथीको लम्बाइ ४१-४३ सेण्टिमिटर हुन्छ भने दुवैको लामो घाँटी र गुलाफी टाउको हुन्छ। यै पन्छीको भाले जातिको गुलामी ठुँड, टाउको रे घाँटी हुन्छ भणे पोथीको हल्का पहेँलो गुलाफी टाउको र हल्का पहेँलो ठुँड हुन्छ। शरीको कालो भाग शरीको माथिल्लो भाग बठेइ तल सम्म पुग्या हुन्छ। यै पन्छीको पखेटाको भागको छेउ माइ हल्का सेतो भाग धेकिन्छ। सुन जुरे हाँसको विपरीत यै पन्छीको पखेटाको भाग माइ कालो धब्बा हुँदैन। उड्ने क्रम माइ यै प्रजातिको पोथी नादुन हाँस जस्तो धेकिन्छ। यै पन्छीको पखेटाको माथिल्लो भाग लाइ हरियो भागले छुट्ट्याएको हुन्छ। यै पन्छीको चल्लाअनको टाउकोको रङ गुलाफी नभइ सेतो खालको हुन्छ। यै पन्छीले तल्लो घाँसे म‌दान, दलदले क्षेत्र र अग्लो घाँस भयाः ठौर माइ प्रजनन गर्ने अद्दछ। यै पन्छीले घाँसको प्रयोग गरि गुँड बनाउने अद्दछ। यै पन्छीको पोथीले यक फेरको प्रजनन मैसम माइ ६ बठेइ ७ अण्डा पार्ने अद्दछ जुन लगभग गोलो आकारको हुन्छ। यै पन्छीको अण्डाको आकार १.७१ बठेइ १.८२ इञ्च लामो रे १.६१ बठेइ १.७ इञ्च चौडा हुन्छ। यै पन्छीअन गैर-प्रवासी हुन्। गुलाफीटाउके हाँस पानीको बोट र विरुवा खान्छन् भन्ने विश्वास अरिन्छ।

विश्वमै दुर्लभ मानिने यो प्रजाति संरक्षणका हिसावले अति सङ्टापन्न अवस्थामी रयाः छ। नेपालको सन्दर्भमा यस प्रजातिक लोप भइरयाः अनुमान गरियाः छ। वासस्थानको विनास, मिचाहा प्रजातिको प्रकोप रे सिमसार क्षेत्रअन कृषि क्षेत्रमी परिणत हुनाले यसको प्रजाति लोप हुँदै गयाः हो।




#Article 557: अन्तराम बिष्ट (152 words)


अन्तराम बिष्ट ( जन्म:- वि. सं. २०२७, भदौ ६ ) बा नन्दसिंह बिष्ट रे इज्या लक्ष्मीदेबी बिष्टका कोख बठे पाटन नगरपालिका-३, बैतडी (तै बेला गजुल गा. वि. स. वार्ड नं. ७) जन्म्या हुन्। सुदूरपश्चिमका लोक गायनमा समर्पित विष्टले २४ एल्बम प्रकाशित गरिराखिछ भण्या आफ्ना रे औरका एल्बममी अरिवर करिव ७०० जति गीत गायाछन्। पुरुष का जुङा का बारेमी गाइयाः घोप्ट्या जुङा गीत ले बिष्ट कि ख्याति लाइ आँजि बढाइदियो। यो गीद वि.सं. २०६६ साल माइ डोट्यालि भाषा का गीदअन माइ वर्षै को उत्कृष्ट गीद भयाः थ्यो।  

विष्टले बि. सं. २०५१ सालमी रेडियो नेपालमी स्वर परीक्षा पास अरी ‘तो कैले दियो चुनेली मखमलका झुपा’ बोलको गीत रेकर्ड गराया पछा गायन क्षेत्रमी होमिया हुन्। यो गीत उनरो पैल्लो रेकर्ड भया: गीत हो। पश्चिममी रेकर्डिङ स्टुडियो संचालन गद्द्या पैल्लो व्यक्ति लै हुन् विष्ट। अल्का डिजिटल रेकर्डिङ स्टुडियो संचालनका दौरानमी काठमाडौंबठे कृष्णभक्त राई, कुन्दन राई जस्ता संगीतकार रे प्राविधिक झिकाइवर सुदूरपश्चिममी दक्ष जनशक्ति उत्पादन गरया थ्या:।




#Article 558: सिमिलर वेब (377 words)


सिमिलर वेब व्यवसायअन खिलाइ अनलाइन प्रतिस्पर्धात्मक उपकरण हो जैले ग्राहकअनलाई तिनीहनको आफ्नै रे प्रतियोगीअनको वेबसाइट माइ भया आवागमन आयतन, सन्दर्भीय स्रोत सहित साइट माइ बिताइया पल, पृष्ठ दृश्य, उछाल दर रे अन्य विशेषताअनको बीच माइ अन्तरवार्ता दिन्छ।

अलेक्सा इण्टरनेटको जस्तै, वेबसाइटअनको आफ्नै ट्राफिक तथ्याङ्क सहितका इण्टरनेट गुणअनको उप समूह खिलाइ प्रत्यक्ष अवलोकनको साथ यैले वेब प्रयोगकर्ताअनको अनुदैर्ध्य आँकडाको विधि पुर्वक अनुमान अद्दछ। 

सन् २०१९ माइ, करोडौं प्रयोगकर्ताअनका साथ यैले विश्वको सब है ठूलो अनुदैर्ध्य भया दावी गर्‍या थ्यो।

कम्पनीको स्थापना सन् २००७ माइ अर अफरले इजरायलको राजधानी तेल अभिभमा गर्‍या थिए। सन् २००९ सम्म माइ सिमिलर वेबले पैलो इजरायली निजी लगानी कम्पनी सिड क्याम्प जित्या थ्यो जसले अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार माध्यम रे लगानीकर्ताअनको ध्यान आकर्षण गर्न सफल भया थ्यो। 
कम्पनीले योसी भर्दी, रे डकर अन्तर्राष्ट्रिय प्रबन्धनको नेतृत्व माइ कम्पनी माइ कोष सङ्कलनको पैलो चरण माइ १० खाख १० हजार अमेरिकी डलर जुटाउन सफल भया थ्यो। ब्राउजर विस्तारले उनीअनलाई भ्रमण अद्दया वेबसाइटअनका समान वेबसाइटअन फेला पार्न मद्दत पुर्‍याउन खिलाइ त्यसको यक बर्ष पछा सुरु गरिया थ्यो।

२४ सेप्टेम्बर २०१३ माइ, कम्पनीले डेभिड एलायन्स, मोसे लिच्टम्यानको नेतृत्व माइ अवस्थित लगानीकर्ता डकर अन्तर्राष्ट्रिय प्रबन्धनको सहभागिता माइ ६० लाख अमेरिकी डलरको कोष सङ्कलनको दोस्रो श्रृङ्खला बन्द गर्‍या थ्यो। २४ फेब्रुअरी २०१४ माइ, दक्षिण अफ्रीकाको सब है ठूलो सञ्चार माध्यम मध्येको यक नस्पर्सले सिमिलर वेब माइ १ करोड ८० लाख अमेरिकी डलर लगानी गर्‍या थ्यो रे उनीअनले कोष सङ्कलनको तेस्रो श्रृङ्खलाको लै नेतृत्व गरेका थिए। यक महिना भितर, सिमिलर वेबले इजरायली प्रारम्भिक चरणको कम्पनी ट्यापडगको अधिग्रहण खिलाइ पूँजीको अंशको प्रयोग गर्‍या थ्यो। नोभेम्बर २०१४ माइ कोष सङ्कलनको चौथो श्रृङ्खला माइ यैले १ करोड ५० लाख अमेरिकी डलर जुटाया थ्यो। जुलाई २०१५ माइ, सिमिलर वेबले निजीकृत सामग्रीअनको खोजी खिलाइ विकासकर्ता मञ्च स्वेयलाई अधिग्रहण गर्‍या थ्यो।

१० डिसेम्बर, २०१५ माइ, सिमिलर वेबले, उसले मोबाइल सञ्चालनलाई बृद्धि गर्न सिलिकन उपत्यकामा आधारित मोबाइल विश्लेषण कम्पनी क्वेत्रलाई अधिग्रहण गरेको घोषण गर्‍या थ्यो। विस्तृत मोबाइल दूरसञ्चार सम्बन्धित आँकडाको बदला माइ क्वेत्रले विकासकर्ताअन खिलाइ निजीकृत उपकरणअजको प्रदान गर्‍या थ्यो।

जुलाई २०१७ माइ, भियोला ग्रोथ, सबान भेञ्चर्सका साथ सीई भेञ्चर्स रे अवस्थित लगानीकर्ताअनको सहभागिता माइ कम्पनीले ४७ मिलियन अमेरिकी डलरको वित्तीय चरणको घोषणा अर्‍या थ्यो।

८ सेप्टेम्बर २०१९ माइ, सिमिलर वेबले एल्गोरिथ्मलाई अद्यावधिक अर्‍या थ्यो जसलाई ट्राफिक रे संलग्नता तथ्याङ्क उत्पादन अद्द प्रयोग गरिन्छ। अद्यावधिकले आँकडाको गहिराई रे निर्भरता सुधार अद्द समान प्रकारका साइटअन माइ आगन्तुकअनको व्यवहारलाई ध्यान माइ राख्या थ्यो।




#Article 559: लोभीपापी गरुड (380 words)


लोभीपापी गरुड गरुड प्रजाति माइ पड्ड्या यक ठूलो खालको चणा हो। यै पन्छी यक व्यापक उष्णकटिबन्धीय प्रजाति हो जुन अफ्रिका, एसिया माइ भारत बठेइ इण्डोनेसिया सम्म लै प्रजनन अद्दान।यै पन्छीले घना जङ्गलको रूख माइ गुँड बनाउन्या अद्दछ। यै पन्छीको पोथीले यक फेरको प्रजनन मैसममी २ बठेइ ५ अण्डा पार्ने अद्दछ। यै प्रजातिका पन्छी सामान्यतया मौन हुन्छ तर वयस्कअन गुँड माइ भेला हुँदा आपस माइ ठूलो आवाज निकाल्न्या अद्दछ। सन् १७८० माइ भारतको कोरोमेन्डल तटिय क्षेत्र बठेइ सङ्कलन गरियाः नमूना बठेइ फ्रान्सेली प्रकृतिविद् जर्जेस-लुइस लेक्लर यै पन्छी लाइ बणन अरियाः थ्याः।

लोभीपापी गरुड ७५ बठेइ ९२ उचाइ भयाः यक मध्यम आकारको गरुड हो। यैको गठिलो, प्राय कालो शरीर, भुवादार सेतो घाँटी, कालो शिर तथा निर्गमस्थल रे तल्लो पुच्छरढकनी सेतो हुन्छ। यैको उडानको क्रममी माथिल्ला रे तल्ला पखेटा पुरै गाढा धेकिन्छ। चल्ला लोभीपापी गरुड वयस्क जस्तै धेकिने भए पनि अलि फिक्का खैरो शरीर तथा पखेटाअन साथै प्वाँखअनले ढाकियाः निधार हुन्छ। यै पन्छीको आँखाको नानी गाढा रातो रङ्को हुन्छ। यै पन्छीको लामो रातो खुट्टा र कालो ठुँड हुन्छ। यै पन्छीको भाले र पोथी लगभग बराबर हुनान। अफ्रिका माइ पाइन्या यै प्रजातिको पन्छीको भणे टाउकोको भाग हल्का फरक हुन्छ। यै पन्छीको चल्ला उड्न परिपक्व भए पछा यै पन्छीको रङ परिवर्तन हुन्छ।

यै पन्छी यक व्यापक उष्णकटिबन्धीय प्रजाति हो जुन एसिया माइ भारत बठेइ इण्डोनेसिया रे अफ्रिकाभरि पाइन्नान। यै पन्छी रूखअन सहित तटिय क्षत्र माइ बस्नान। यै पन्छीअन मौसमी, ​​बाह्रमासे जलाशय, दलदल सिँचाइ नहर रे नदीअन सहित विभिन्न ताजा पानीको भण्डारन हुने क्षेत्र माइ पाइन्नान। यै पन्छीअन घाँसे मैदान रे बालीनाली माइ आगो लागेको स्थान माइ आकर्षित हुनान जाँ यै आगो बठेइ जोगिन खिलाइ कीराअन समाउने अद्दान। यै पन्छीअन अफ्रिका रे एसिया दुवै महादेशका घना जङ्गलअनका पोखरी रे दलदल क्षेत्र माइ बसोबास अद्दान। भारतका तटिय क्षेत्र माइ यै पन्छी भने थोरै सङ्ख्या माइ छन्। भारतका कृषि क्षेत्रअनमी यै पन्छी ग्रीष्म र वर्षा ऋतु माइ सिकार खिलाइ आउन्या अद्दान। यै प्रजातिको पन्छी चीन माइ समुन्द्री सतह बठेइ ३,७९० मिटरको उचाइ माइ रे नेपाला सन्दर्भ माइ यै पन्छी अन्नपूर्ण आरक्ष माइ समुन्द्री सतह बठेइ ३,५४० मिटरको उचाइ माइ पाइन्नान।

यै पन्छीले घना जङ्गलको यक अग्लो रूख वा कृषि क्षेत्र माइ भौती नानो दाउरा तथा ठूला पातअनको प्रयोग गरि गुँड बनाउन्या अद्दछ। यै पन्छीको पोथीले यक फेरको प्रजनन मैसममी २ बठेइ ५ अण्डा पार्ने अद्दछ। भारत माइ यै पन्छीले मोबाइल टेलिफोनको खम्बा माइ लै गुँड बनाएको धेकियाः थ्यो।




#Article 560: हियर विगो (348 words)


हियर विगो यक वेब नक्सा रे पथ प्रदर्शक सेवा हो जैलाई हियरले सञ्चालन अद्दय अद्दछ। मूलतः यैलाई पैला नोकियाले हियर नक्साको रूप माइ विकास गरेको थ्यो। नक्सा सफ्टवेयर अनुप्रयोग पैलो पटक विण्डोज फोन खिलाइ रे विश्वव्यापी वेब माइ सन् २०१३ नोकिया नक्साको नयाँ संस्करण सहित सार्वजनिक गरिया थ्यो। हियर नक्साको अनुप्रयोग १० डिसेम्बर २०१४ माइ एण्ड्रोइड रे ११ मार्च २०१५ माइ आइओएस माइ सार्वजनिक गरिया थ्यो। यसको नाम नोकिया नक्सा बठेइ हियर विगो माइ जुलाई २०१६ माइ परिवर्तन गरिया थ्यो।

हियरद्वारा प्रदान गरिया आँकडा माइ, उपग्रह दृश्य, ट्राफिक आँकडा, रे अन्य स्थान सम्बन्धित सेवाअन पर्दछन्। नक्साअन दुई-तीन मैनाको अन्तराल माइ अद्यावधिक गरिन्छन्।

सन् २००६ माइ, नोकियाले वेब नक्सा सेवा सफ्टवेयर स्मार्ट२गोको साथ बर्लिन माइ आधारित गेट५ नामक कम्पनीको खरिद अर्‍या थ्यो। फेब्रुअरी २००७ माइ, नोकियाले स्मार्ट२गो एस६० स्याम्बियन मञ्च रे विण्डोज मोबाइल ५.० माइ निशुल्क रूप माइ उपलब्ध हुन्या कुरणीको घोषण अर्‍या थ्यो। यो पैलै देखिनै उपकरणअन माइ उपलब्ध हुन्या (जस्तै नोकिया एन९५), जै माइ विश्वव्यापी स्थान निर्धारण प्रणाली प्रविधिको सुविधा लै रहने बताइया थ्यो। अगष्ट २००७ माइ, स्मार्ट२गो अनुप्रयोग ओभिआई नक्साको रूप माइ पुनर्निर्माण गरिया थ्यो जुन चाहिँ एस६० को तेस्रो संस्करण उपकरणअन माइ सार्वजनिक गरिया थ्यो। यक मैना पछा, नोकियाले नेभटेक नामक अङ्कीय नक्सा प्रणाली प्रदायक खरिद अर्‍या थ्यो।

ओभिआई नक्साको २.० संस्करण सार्वजनिक परिक्षण संस्करण फेब्रुअरी २००८ माइ गरिया थ्यो भने मे मैना माइ निस्कासन गरिया थ्यो। ३.० संस्करण  जुलाई  २००९ माइ सार्वजनिक गरिया थ्यो।

पथ प्रदर्शन रे ट्राफिक जानकारी वास्तविक रूपमु माइ दर्ताको आवश्यकता पर्दथ्यो तर जनवरी २०१० माइ नोकियाले सेवा नि:शुल्क रूप माइ प्रदान गरिने घोषण गरेको थ्यो। २०११ माइ, यसको नाउँ नोकिया नक्सा माइ परिवर्तन गरिया थ्यो। नोभेम्बर २०११ माइ, यैलाई नोकिया लुमिया माइ सार्वजनिक गरिया थ्यो रे उपकरण माइ पुन निर्धारित रूप माइ रह्या थ्यो। नोकिया एन९०० रे एन९ खिलाइ लै छुट्टाछुट्टै संस्करणअन बनाइया थ्यो।

नोभेम्बर २०१२ माइ, नोकियाले, नोकिया नक्सालाई हियर नक्सा माइ पुनर्गठन अर्‍या थ्यो। पुनर्गठित संस्करण पैला आइओएस रे पछा फेब्रुअरी २०१३ माइ सप्पै विण्डोड फोन ८ उपकरणअन खिलाइ सार्वजनिक गरिया थ्यो।
यो नोकिया आसाको मञ्च रे फायरफक्स ओएस माइ लै सार्वजनिक गरिया थ्यो। तथापि स्याम्बियन रे सेरिज ४० का संस्करणअन माइ भण्या पुरानै नामको प्रयोग गरिया थ्यो।




#Article 561: श्रव्य दृश्य साझेदारी सेवा (353 words)


अनलाइन श्रव्य दृश्य मञ्चद्वारा प्रदान गरिया श्रव्य दृश्य साझेदारी सेवाले प्रयोगकर्ताअनलाई इण्टरनेट माइ श्रव्य दृश्य उर्ध्वभरण, रूपान्तरण, भण्डारण रे श्रव्य दृश्य बजाउन (चलाउन) सक्षम गर्दछ जो प्रायः यक संरचित माध्यम मार्फत सञ्चालन गरिन्या यक ठूलो मात्राको प्रणाली हो जसले राजस्व उत्पन्न अद्लछ। प्रयोगकर्ताहरूले प्राय: साझेदारी सेवाको वेबसाइट, मोबाइल, डेस्कटप अनुप्रयोग, वा अन्य इण्टरनेट (एपिआई) मार्फत श्रव्य दृश्यका सामग्रीहरू उर्ध्वभरण अद्दछ सक्छन्। उर्ध्वभरण गरिया श्रव्य दृश्य सामग्रीअन नानो लम्बाई, ठूलो लम्बाई रे दूर्दशन कार्यक्रम रे चलचित्रअन मध्ये कुनै यक हुन्छन्। श्रव्य दृश्य माइ यैको सेवा प्रदायकले प्रयोगकर्ताअनलाई विभिन्न प्रकारको इम्बेड कोड वा सूत्रअन सक्षम अद्दय क्षमता प्रदान अद्दछ जसले अन्य श्रव्य दृश्यका सामग्रीअन हेर्न अनुमति दिन्छ। यै प्रकारको वेबसाइटलाई श्रव्य दृश्य आयोजक वेबसाइट पनि भनिने गरिया छ।

यो सामान्यतया वेब ब्राउजर मार्फत प्राप्त गरिन्छ, र प्रयोगकर्ताद्वारा नाना प्रोग्रामिङ अनुभवको साथ सञ्चालन अद्द लै सकिन्छ।

अनलाइन श्रव्य दृश्य मञ्चले सफ्टवेयरको रूप माइ सेवाको व्यापार नमूना, आफैं गर भन्ने प्रकारको नमूना वा प्रयोगकर्ताद्वारा उत्पन्न गरिया सामग्रीको नमूनाअनको प्रयोग अद्द सकन्छ। 
श्रव्य दृश्य साझेदारी सेवा, श्रव्य दृश्य खिलाइ अनलाइनको सामग्रीको उर्ध्वभरण, साङ्केतिक शब्दको प्रयोग, व्यवस्थापन, शैली, वितरण, डाउनलोड, प्रकाशन रे सेवाको गुणस्तर खिलाइ अन्त्य देखि अन्त्य सम्मका उपकरणअनको साथ आउँछ।

सन् २०१० तिर, दैनिक जीवन माइ प्रविधि रे इण्टरनेट माइ आया वृद्धिले गर्दा श्रव्य दृश्य साझेदारी सेवाअनले विभिन्न प्रकारको मनोरञ्जन (हास्यास्पद, कार्यक्रम, खेल, वा सङ्गीत), समाचार, वृत्तचित्रअन रे शैक्षिक श्रव्य दृश्य खिलाइ पोर्टलको रूप माइ सेवा गरेका छन्। सामग्रीअन प्रयोगकर्ताद्वारा उत्पन्न, वा व्यावसायिक उत्पादन वा अन्य किसिमका हुन सक्छन्। मनोरञ्जन उद्योगले सङ्गीत, श्रव्य दृश्य, चलचित्र र दूर्दशन कार्यक्रमअनलाई प्रत्यक्ष रूप माइ सार्वजनिक अद्द खिलाइ यही माध्यमको प्रयोग अद्दछन्। धेरै प्रयोगकर्ताअन सित असीमित वेब ठाउँ हुँदैन। प्रयोगकर्ताहरूले भुक्तानी सेवा वा इण्टरनेट सेवा प्रदायक प्रस्तावको मार्फत ठाउँ खरिद अद्दया अद्दछन्। श्रव्य दृश्य साझेदारी सेवाअन विशेष गरी ब्लग, इन्टरनेट मञ्च रे अन्य अन्तरक्रियात्मक पृष्ठअनका साथ क्रमिक रूप माइ बढ्दै गइरह्या छ। प्रयोगकर्ताद्वारा उत्पन्न गरिया श्रव्य दृश्यअनले आपूर्ति माइ वृद्धि ल्याया छन्। व्यक्तिगत श्रव्य दृश्य वितरणको परम्परागत तरिकाअन जस्तै डिभिडि, कम गुणस्तर रे क्यामेरा फोन श्रव्य दृश्यअन उच्च मात्रा माइ अनुपयुक्त छन्। यसको विपरीत, हालको इण्टरनेट जडानअन मोबाइल माइ खिचिया श्रव्य दृश्य खिलाइ उपयुक्त छन्। अघिकाङ्श मानिसअनको आफ्न‌ै वेब सेवकअन हुँदैनन् जसले गर्दा प्रयोगकर्ताद्वारा उत्पन्न गरिया श्रव्य दृश्यको माङ बढ्या छ।




#Article 562: लामपुच्छ्रे हाँस (277 words)


लामपुच्छ्रे हाँस छोटो ठुँड रे भारी शारीरिक वजन भयाः यक प्रकारको हाँसको प्रजाति हो। यै पन्छीको छोटो तर चुच्चे परेको पखेटाअन हुनान। प्रजनन समयमी यै पन्छीको भाले जातिको लामो रे कालो रङको पुच्छर हुन्छ भणे सोतो तल्लो भाग, पेट र छाती हुन्छ। यै पन्छीको टाउको रे पछाडिको भाग कालो रङ्का हुनान भने आँखाको रङ सेतो रङ्ले घेरियाः हुन्छ। हिउँद ऋतु माइ यै पन्छीको ढाड पछाडि रयाः खैरो भाग परिवर्तन भइ सेतो रङको हुन्छ। वसन्त ऋतु माइ यै पन्छीको पोथी जातिको घाँटी वरपर र अाँखा वरपरको भाग माइ सेतो रङ धेकिन्छ। यै पन्छीको युवा रे पोथी जातिको रङ लगभग एकै हुनान। 

लामपुच्छ्रे हाँसको ठोँड रे तीखो पुच्छर हुन्छ। पानी तल पौडिन्छ रे डुबुल्की मार्नुभन्दा अगाडी आशिंक रूपले पखेटा खोल्दछ। उडानमी दुवै भाले पोथीको पखेटाको तलमाथि गाढा धेकिन्छ। हिउँदमी भाले मुख्यतया सेतो, गालाको टाटो रे छाती गाढा रे लामो पुच्छर भयाः हुन्छ। पोथी रे युवावस्थाको भाले फरक फरक पड्ड्या, अवसर गाढा तालु रे फिक्का अनुहार साथै गालामी गाढा टाटो हुन्छ। 

लामपुच्छ्रे हाँस नेपाल लगायत अलास्का, उत्तरी क्यानाडा, उत्तरी युरोप, रूस माइ पाइन्नान। यै चणा हिउँदमी उत्तर अमेरिकाको पूर्वी तथा पश्चिमी तट, विशाल ताल, उत्तरी युरोप तथा एसिया रे कृष्ण सगर माइ बसाई सर्ने अद्दछ। यो प्रजातिको हिउँद मौसम खिलाइ सब है उपयुक्त स्थान बाल्टिक सगर हो, याँ लगभग ४५ लाखको सङ्ख्यामी यै पन्छी जम्मा हुने अद्दान। मे महिनाको अन्ततिर यसको प्रजनन् समय हो। धापिलो जमिन, स्वच्छ पानी भयाः पोखरीअन प्रजनन खिलाइ प्रयोग अरिने स्थानअन हुन्। यै पन्छी हिँउद मैना माइ विशेषगरी समुद्रमी बिताउने गर्छ। य‌ पन्छी अाहार खिलाइ पानी माइ भयाः कीराअन, लार्भाअनमी भर पर्दछ साथै वनस्पतिमा झ्यास, घाँस रे रूखका फलअनमी लै भर पर्दछ।

सिमसार क्षेत्रको विनाश तथा सिकारले गर्दा यो प्रजाति संरक्षणका हिसाबले संवेदनशील अवस्थामा रयाः छ।




#Article 563: सिपराजा बुङ्गेचणा (203 words)


सिपराजा बुङ्गेचणा नेपालमा पाइन्या बुङ्गेचणाको यक प्रजाति हो। यै चरा आफुनो नानो पखेटाको मद्द्दतले छिटो रे सिधा उड्ने अद्दछ। यै पन्छीको मुख्य आहारा भन्या ससाना कीराअन हुन्। सिपराज बुङ्गेचणा उष्णकटिबन्धीय दक्षिणी एसिया माइ भारत बठेइ इण्डोनेसिया रे फिलिपिन्सका निवासी प्रजनन अद्दया चणा हुन्। यै पन्छीले यक फेरको प्रजनन मौसम माइ दुई बठेइ तीन अण्डा पार्ने अद्दान जुन यै पन्छीको गुँड माइ राखिन्छ। यै पन्छी घना जङ्गल र कृषि क्षेत्र माइ लै पाइन्नान। यै पन्छी यक नानो आकारको चणो हो जैको यक वयस्कको लम्बाई ११ सेमी लामो हुन्छ। यै पन्छीको छोटो घुम्रियाः ठुँड हुन्छ। यै पन्छीको यक भाले जातिको माथिल्लो भागको रे घाँटी वरपरको भागको रङ रातो रे खैरो मिसियाः हुन्छ। यै पन्छीको पुच्छरको अन्तिम भाग पहेँलो रे पेट जैतुन रङका हुनान। यक वयस्क पोथीको पछाडिको भाग जैतुन रे हरियो मिसियाः रङ जस्तो धेकिन्छ। अधिकांश बासस्थान दायरा माइ यै पन्छीको भाले जातिको लामो हरियो पुच्छर हुन्छ। सिपराजा बुङ्गेचरा सिङ्गापुरको अनाधिकारिक राष्ट्रिय चणा हो।

सिपराजा बुङ्गेचणा नेपाल लगायत दक्षिण तथा दक्षिणपूर्वी एसिया माइ भारत, बङ्गलादेश, म्यानमार बठेइ इण्डोनेसियासम्म पाइने अद्दान। यै पन्छीले रूख माइ बनायाः गुँडमी यै पन्छीले यक फेरको प्रजनन मौसम माइ दुई बठेइ तीन अण्डा पार्ने अद्दान जुन यै पन्छीको गुँड माइ राखिन्छ। यै पन्छी घना जङ्गल र कृषि क्षेत्र माइ लै पाइन्नान।




#Article 564: नानो सेतोबकुल्ला (859 words)


सानो सेतोबकुल्ला नेपाल माइ पाइन्या बकुल्ला प्रजातिको यक नानो सदस्य हो।

यो प्रजातिको चणो सेतो हुन्छ भणे यसको ठुँड तीखो रे कालो हुन्छ। यै पन्छीको कालो खुट्टा रे पहेँलो अौँलाअन हुनान। यो पन्छी विशेषगरि सफा पानी माइ बस्नान भणे यैले पानी माइ पाइन्या प्रजातिअन खाने अद्दान। यै पन्छीले बकुल्ला प्रजातिको अन्य पन्छीअनरो क्षेत्र माइ विषेशगरि प्रजनन अर्ने अद्दान। यै रुखका पात रे मर्‍या झारअनले अग्लो रुखको टुप्पोमी गुण बनाउन्या अद्दान। यै पन्छीले फितलो निलो रे हल्का हरियो अण्डा पार्ने गर्छ। यै पन्छीले आफुनो चल्ला लाइ ६ हप्ता सम्म हुर्काउने अद्दान।

यै पन्छीले मुख्यतया युरोप, अफ्रिका, एसिया, रे अष्ट्रेलियाको उष्णकटिबन्धीय क्षेत्र माइ प्रजनन अद्दान। यै पन्छीकन्ह प्रजनन दायरा उत्तर मुलुकअन बठेइ संयुक्त अधिराज्य सम्म फैलियाः छ।

यै प्रजातिको पन्छी मुख्यतया न्यानो क्षेत्र माइ बस्नान भणे हिउँद मैनाअन माइ उत्तरी क्षेत्रमी बसोबास गर्ने पन्छीअन लै विषेशगरि अफ्रिकी मुलुक रे दक्षिण एसियामी बसाइँसराइ अरियाः तथ्याङ्क छ। यै प्रजातिका पन्छीअन प्रजनन मैना पछा कहिलेकाँही गृष्म ऋतुमी उत्तरी क्षेत्र तर्फ जाने गर्‍या छन्। पश्चिमी युरोपमी लै यक फेर विषेशगरि यो प्रजातिका पन्छी लाइ १९औँ शताब्दीमी टोपीको सजावट खिलाइ ठूलो मात्रामा शिकार भएको थियो र उत्तरपूर्वीय युरोपमा स्थानीय रूपमी लोप भयाः थ्यो भणे दक्षिण युरोपमी थोरै मात्रामी रयाः थ्यो। २१औँ शताब्दीको सुरुवाती माइ यै पन्छीले फ्रान्स, नेदरल्यान्ड्स, आयरल्याण्ड रे बेलायत माइ प्रजनन अर्न सुरु अर्‍या थ्यो। यो पन्छी त्यस पछा देश माइ विभिन्न क्षेत्रमी देखा पर्‍या थ्यो। यै पन्छी लाइ सन् १९५४ माइ बार्बाडोस माइ धेकियाः थ्यो भणे यसले त्यहीँ बठेइ प्रजनन गर्न सुरु अरियाः थ्यो।

वयस्क नानो सेतोबकुल्लाको लम्बाई  हुन्छ भणे यै पन्छीको यक पखेटा बठेइ अर्को पखेटाको लम्बाई हुन्छ रे यै पन्छीको तौल   मापन गरियाः छ। यै प्रजातिको पन्छीको प्वाँख सब्बै सेतो भएतापनि कहिँ कहिँ हल्का निलो धब्बाअा धेकिन्छ। यै पन्छीको ठुँड लामो रे पातलो हुन्छ भणे यै पन्छीको रङ्ग कालो हुन्छ। यै पन्छीको आँखाको नानी पहेँलो हुन्छ भणे यै पन्छीको चुच्चे भित्रको तल्लो भागमी हल्का हरियो रे फिका खैरो रङ्गको हुन्छ। यै पन्छीकन्ह माथिल्लो खुट्टा कालो हुन्छ भणे तल्लो भागको खुट्टा रे नग्राअन पहेँला हुनान। यै जातको उपप्रजातिको भणे ठुँड रे आँखा बीच पहेँलो छाला रे फिक्का कालो रङ्गको खुट्टा हुन्छ।

सानो सेतोबकुल्ला एकदमै शान्त खालको पन्छी हो रे यैले प्रजननको उपयुक्त सयम आए पछा आफुनो जोडश्र बन्न खिलाइ विभिन्न ध्वनिअन निकाल्छ भणे यै लाइ कुनै लै खतराको महसुस भयो भणे यैले त्यै वरिपरि रयाः अन्य प्रजातिका पन्छी लाइ समेत विभिन्न आवाज निकाल्दै खतराको सङ्केत दिन्छ। यो पन्छी बकुल्ला प्रजातिका अन्य चणाअनसित लै सन्देश आदनप्रदान गर्ने गर्छ भणे बाँके बकुल्ला रे वस्तु बकुल्लाले निकाल्ने ध्वनि मानव जातिको कानले ठम्याउन नाइ सक्दौ।

यै प्रजातिको पन्छीको पश्चिमी प्रजनन दायरा उत्तर युरोप, मध्य पुर्वी अफ्रिका रे दक्षिण एसिया सम्म रयाः छ। उत्तर युरोपेली क्षेत्रअन बठेइ यै पन्छी मुख्यतया अफ्रिका रे केइ एसियामी बसाइँसराइ गर्ने गर्‍या छ। एसियामी रयाः यै प्रजातिका पन्छीअन फिलिपिन्समी बसाइँसराइ गर्ने अरियाः छन्। विश्वको पुर्वी क्षेत्रअनमी यै पन्छी इण्डोन्सिया रे न्यू गिनिया माइ पाइन्नान। बीसौं शताब्दीको अन्ततिर युरोपेली रे नयाँ विश्वमी नानो सेतोबकुल्लाअनको प्रजाति उत्तरी क्षेत्र बठेइ फैलिदै गयाः यक तथ्याङ्कले जाँणाया छ भणे त्यस पछा यै पन्छी लाइ सन् १९५४ माइ बार्बाडोसमी धेकियाः थ्यो रे यसले त्यहीँ बठेइ प्रजनन गर्न सुरु गर्‍या थ्यो। यो प्रजातिको पन्छी ऐल क्यारिबियन सागर बठेइ अमेरिकाको माथिल्लो क्षेत्रअन सम्म फैलियाः छ।

नानो सेतोबकुल्लाको बासस्थान भिन्न भिन्न ठौर माइ भएतापनि यो पन्छी विषेग गरि तालको छेउछाउ, नदि, नहर, पोखरीमी पाइन्छ। यो पन्छी समुद्र तटमी दलदले क्षेत्र रे हिलो भयाः ठौर माइ लै उत्तिकै मात्रामी पाइन्नान। यै पन्छीको धान खेती इटालीमी यक महत्वपूर्ण बासस्थान हो। यै पन्छीअन कहिलेकाँही गाईवस्तु भयाः ठौर माइ लै पाइन्नान।

नानो सेतोबकुल्ला यक सामाजिक पन्छी हो रे यो नानो समूहमी बस्नान। यद्यपि यै पन्छीको व्यक्तिगत आहारा पाइन्या क्षेत्रमी भणे यसले अन्य घुसपैठ लाइ छिर्नमी रोक लगाउँछ। यै पन्छीले आफुनो आहारा विभिन्न माध्यको प्रयोग गरेर समाउने अद्दछ। यसले आफसनो सिकार लाइ लामो दुरीबाटै ठम्याउन सक्छ रे त्यसलाई निकैबेर हेर्छ रे निको मौका पायो भणे आक्रमण गर्ने गर्छ। यसले मुख्यतया साना माछा, चेपाकाँडा रे कीरा फटयाङ्ग्राअन खाने गर्छ। यै पन्छी निकै चलाख हुन्छ भणे यसले आफुनो आहारा पाउन खिलाइ मानिसले फालेका रोटि रे अन्य खाद्य वस्तु पानीमी फाल्छ रे त्यै लाइ माछाले खान आउँद यसले माछा लाइ छोप्ने गर्छ। जमिनमी भणे यै पन्छीले आफुनो सिकार लाइ विस्तारै हिँडेर रे दोडिएर समाउने गर्दछ। यसले माछाका बाहेक कीरा, फटयाङ्ग्रा, साना चणाअन रे माकुरो लै खाने अद्दछ।

यै पन्छीले आफुनो गुँड बकुल्ला प्रजातिको अन्य चणाअनले बनाए जसरीनै यक समूहमी गुण बनाउने अद्दछ। पश्चिम भारतमी भणे यै पन्छीले तटीय रे सहरी गरि दुवै क्षेत्रमी गुण बनाउने अरियाः पाइयाः छ रे यै पन्छीले बाँके बकुल्लो रे मझौला सेतोबकुल्लासित लै सहकार्य अद्दछ। युरोपमी भणे बकुल्ला प्रजातिका बाँके बकुल्ला रे मझौला सेतोबकुल्ला जस्ता पन्छीअन पाइन्नान। यै पन्छीले मरेका रे सुकेका झार, रुखका पात रे बाँसको पात बठेइ अग्लो रुखको टुप्पोमी गुण बनाउने अद्दछ। केप भर्ड टापुमी भणे यै पन्छीले भिर पाखामी गुण बनाउने अरियाः छ। यै पन्छीको प्रजनन गर्ने क्षेत्र गुण बठेइ  को दायरा भित्र हुन्छ। यै प्रजातिको पन्छीले ३ बठेइ ५ वटा सम्म अण्डा २१ बठेइ २५ दिन सम्म कोरल्ने अद्दछ। यै पन्छीको अण्डा हल्का पहेँलो रे हल्का निलो मिसियाः हुन्छ। यै पन्छीको नानो चल्लाअा सब्बै सेता हुनान रे तिनअन लाइ दुवै भाले रे पोथिले सिहार्ने अद्दछ।

यै पन्छी विश्व लगभग सब्बै मुलुकअन माइ सहजै पाइने भएकाले यै लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वरा कम चासोका प्रजातिको रुपमी वर्गीकृत गरियाः छ रे यै लाइ आइयुसीएनको रातो सूची माइ लै सूचीकृत गरियाः छ।




#Article 565: याहु! समाचार (315 words)


याहु! समाचार याहु!द्वारा सञ्चालित यक समाचार वेबसाइट हो जसलाई याहूको इण्टरनेटमा आधारित समाचार एकत्रीकरणकर्ता रूप माइ सृजना गरिया: थ्यो।साइटलाई सन् १९९६ को अगष्ट माइ याहुका सफ्टवेयर अभियान्त्रिकी ब्राड क्लोजीले सृजना गरेका थिए। यैका लेखअन मूल रूप माइ एसोसिएटेड प्रेस, रेउटर्स, फक्स न्यूज, अल जजिरा, एबीसी न्यूज, युएसए टुडे, सिएनएन र बीबीसी समाचार जस्ता समाचार सेवाअन बठेइ आएका हुन्।

सन् २००१ माइ, याहु! समाचारले वेब माइ पैलो सर्वाधिक ई-डाँक गरिया पृष्ठको प्रक्षेपण अर्‍या थ्यो। अनलाइन समाचार स्रोतअनले समाचार उपभोग माइ पार्ने प्रभावको बारे माइ मान्सुअनको बुझ्ने क्षमतालाई विस्तार गर्दै यसले यक नवप्रवर्तन विचारलाई सार्वजनिक रूप माइ प्रस्तुत अर्‍या थ्यो। याहुले १९ डिसेम्बर २००६ सम्म समाचार लेखअन माथि टिप्पणीअन गर्न अनुमति दिया थ्यो रे पछा यसले उक्त सुविधा हटाइया थ्यो। टिप्पणीअन २ मार्च २०१० माइ पुन: सक्षम पारिया थ्यो। टिप्पणीअन १० डिसेम्बर २०११ रे १५ डिसेम्बर २०११ को बीच माइ, प्राविधिक समस्याका कारण अस्थायी रूप माइ असक्षम पारिया थिए।

सन् २०११ सम्म, याहु!ले मुख्य सञ्चार माध्यम सङ्गठन बन्ने योजनाको अंशको रूप मअइ मूल सामग्रीअन समावेश अद्द खिलइ आफुनो विचारलाई विस्तार गरेको थ्यो।

वाल्टर सापिरो रे भर्जिनिया हेफर्नन लगायतका दिग्गज पत्रकारअनलाई उक्त काम खिलाइ नियुक्त गरिया थ्यो जबकि वेबसाइटले फेब्रुअरी २०१२ माइ पैलो पटक ह्वाइट हाउस प्रेस माइ संवाददाता खटाया थ्यो। अमेजनको स्वामित्वमा रह्या: बजारशास्त्र आँकडा सङ्कलन कम्पनी (अलेक्सा) याहु! यै बिन्दु माइ विश्वको शीर्ष समाचार साइटअन मध्ये यक भया दावी अर्‍या थ्यो। यै माऊ टुइटरको सामग्री लै थप्ने योजनाअन बनाइया थ्यो। नोभेम्बर २०१३ माइ, याहुले पूर्व टुडे सो रे सिबीएस इभिनिङ न्यूज माइ कार्यरत केटी क्युरिकलाई याहु! समाचारको विश्वव्यापी संवाददाताको रूप माइ नियुक्त गरेको थ्यो। उनले सन् २०१७ माइ याहु! समाचार छोडेकी थिइन्।

याहु!ले आइओएस रे एण्ड्रोइड खिलाइ बिभिन्न श्रेणीअन बठेइ सब है पढिया समाचारका लेखअन सङ्कलन अद्दया अनुप्रयोगको विकसित गरेको थ्यो। अनुप्रयोग सन् २०१४ को एप्पल बनावट पुरस्कारको विजेताअन मध्ये यक थ्यो। 

जनवरी २०१९ सम्म, याहु! समाचार अलेक्साका अनुसार,  फक्स न्यूज भन्दा अगाडि रे सिएनएन भन्दा पछा, विश्वव्यापी समाचार साइटअनको बीच छैठौं स्थान माइ रह्या: छ।




#Article 566: लघु महाचील (220 words)


लघु महाचील नेपाल लगायत दक्षिण  तथा दक्षिणपूर्वी एसियाका केइ राष्ट्रअनमी पाइन्या चीलको यक प्रजाति हो।

लघु महाचील ६० सेन्टिमिटर लामो तथा पखेटा फिजाउँदा १५ सेन्टिमिटर हुन्छ। यो चणा गठिलो मझौला नापको चील जसका छोटा रे चौडा पखेटाअन तथा श्येनबाजको जस्तो टाउको रे नानो ठोँड साथै छोटो पुच्छर हुन्छ। हावामी तैरिँदा रे आकाशिँदा यै पन्छीको पखेटाअन कुइना बठेइ तल कोण परेका हुनान। यैको जीवहारा महाचीलको भन्दा हल्का साघुँरा पखेटा रे लामो पुच्छर, फिक्का मैलोखैरो माथिल्लो पखेटा रे तल्लो पङ्खढकनी गाढा, उडानपङ्खअनसित प्रष्ट फरक धेकिने रे पखेटाको तल्लो भागको कुईनामी दुईवटा सेतासेता खुर्पाकार चिन्हअन हुनान। केइ प्वाँखावस्थाअनमी गोमायु महाचील जस्तो धेकिने तर कुइनामी प्रष्ट दुइवटा सेतासेता खुर्पाकार चिन्ह, मुख्य पखेटाको तल्लो भाउमा प्रष्ट तेर्सा धर्साअन नभयाः रे च्यापु गाढा हुन्छ। यै बाहेक सानो नापको लै साथै टाउको बाहिरपट्टि कम निस्किएको रे सानमो ठोँड त्यस्तै कम गहिरा पङ्खपुप्पाअन भयाः छोटा पखेटाअन रे लामा धेकिने सानो सुरुवाल तथा पातलो धेकिने प्वाँखले ढाकियाः पिडौला हुन्छ।

लघु महाचील नेपाल, बङ्गलादेश, कम्बोडिया, भारत रे म्यानमार साथै पाकिस्तानको केइ स्थानमी लै पाइन्नान। नेपालको सइन्नानी चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज, बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्ज, शुक्लाफाँट वन्यजन्तु आरक्ष, कोशी टप्पु वन्यजन्तु आरक्ष तथा तराईका अन्य केइ असंरक्षित भूभागअनमी बसोबास गर्ने तथा बच्चा कोरल्ने गर्छ। यो प्रजातिले भ्यागुता तथा साना चणाअन लाइ आहार बनाउँछ रे खुल्ला क्षेत्रमी भयाः रूखमी गुँड लगाई बस्छ।

वासस्थानको विनासका कारण यो प्रजाति विश्वमी संरक्षणका हिसाबले संवेदनशील अवस्थामी रयाः छ। 




#Article 567: नेपाल राहदानी विभाग (291 words)


नेपाल राहदानी विभाग नेपालको यक सरकारी आयोग हो जैले नेपाली नागरिकअन खिलाइ कानुनी राहदानी जारी अद्दया दायित्व लिया छ रे विदेशी कामकाजअन खिलाइ कानुनी रूप माइ योग्य व्यक्तिअन खिलाइ परराष्ट्र मन्त्रालय अधिन माइ यात्रा कागजातअन प्रदान अद्दछ। ३१ मार्च २०१० सम्म, नेपालले त्यतिखेर लै हस्तलिखित राहदानी जारी अद्दया अर्‍या थ्यो। तथापि, अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक विमान सङ्गठनको सदस्यको रूप माइ, नेपाललाई यन्त्रद्वारा पढ्ने योग्य राहदानी जारी अद्द बाध्य बनाइया थ्यो। केन्द्रिय राहदानी कार्यालयले ३१ मार्च, २०१० माइ हस्त लिखित राहदानी जारी अद्द बन्द अर्‍या थ्यो रे नोभेम्बर २०१५ का अनुसार यैलाइ सञ्चलन बठेइ निकालिया थ्यो। नेपाल माइ, २६ डिसेम्बर २०१० माइ, कार्यलयले त्यस पछा यन्त्रद्वारा पढ्न योग्य राहदानीको परिचय गर्दै राहदानी जारी अर्‍या थ्यो।

अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त राहदानी रे यात्रा कागजातअन अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठनद्वारा निर्दिष्ट मापदण्डअनको अनुसरण गरी राहदानी सेवाअन अधिक चुस्त रे प्रभावकारी बनाउन्या यैले लक्ष्य लिया छ।

१) सूचना प्रविधिको अधिकतम प्रयोगको माध्यम बेइ राहदानी जारी अद्दया प्रक्रिया सहज बनाउन्या

२) राहदानीको जारी रे वितरणलाई अधिक व्यवस्थित अद्दया

३) अक्षुण्ण सुरक्षा, सही प्रयोग रे राहदानीहरूको गुणस्तर सुनिश्चित गर्नु।

४) लामो दूरीमा यात्रा गर्नेअन खिलाइ ई-राहदानी / बायोमेट्रिक राहदानी जारी गर्नु।

राहदानी विभागलाई राहदानी नियम (पैलो रे दोस्रो संशोधन, २०७६) बमोजिम निम्न जिम्मेवारीअन तोकिया छ।

१) अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक उड्डयन सङ्गठनको कागजात ९३०३ द्वारा तोकिया मापदण्डको आधार माइ यन्त्रले पढ्न सक्ने राहदानी, इलेक्ट्रोनिक राहदानी, बायोमेट्रिक राहदानी रे आपतकालीन राहदानी जारी गर्नु

२) अनुमोदन खिलाइ उपयुक्त राहदानीअनको तय रे अनुमोदन खिलाइ विवरणअन नेपाल सरकार समक्ष पेश गर्नु 

३) आवश्यक कागजातअनको परीक्षणको प्रक्रिया पछा राहदानी वितरण गर्नु

४) यात्रा कागजात रे मुद्दा कागजात खिलाइ आवेदन प्राप्त गर्नु

५) जारी राहदानी रे यात्रा कागजातअनको इलेक्ट्रोनिक रेकर्ड सुरक्षित राख्नु

६) राहदानी खिलाइ इलेक्ट्रोनिक अनुप्रयोगअन प्राप्त रे संकलन गर्नु

७) राहदानीको मुद्रण रे व्यवस्थापन सम्बन्धित अन्य आवश्यक गतिविधिअनको प्रदर्शन गर्नु

८) नेपाल सरकारले तोक्या अन्य कार्यअन गर्नु




#Article 568: मझौला सेतोबकुल्ला (421 words)


मझौला सेतोबकुल्ला मझौला आकारको बकुल्ला प्रजातिको यक चणो हो। यो चणो नेपाल लगायतका दक्षिण तथा पूर्वी एसियाली राष्ट्र, अफ्रिका रे अस्ट्रेलिया माइ पाइन्नान।

मझौला सेतोबकुल्ला यक मझौला खालको बकुल्ला हो रे यो नानो सेतोबकुल्ला भन्दा ठूलो रे ठूलो सेतोबकुल्ला भन्दा नानो हुन्छ। बकुल्लाको प्वाँख रे सब्बै शरीर सेतो हुन्छ भणे प्रजनन मैसममी यसको चमक अझै बढ्छ। यो पन्छी  अग्लो हुन्छ भणे यसको यक पखेटा बठेइ अर्को पखेटाको लम्बाई  हुन्छ। यै पन्छीको तौल  हुन्छ। यै चणाको सब्बै ज्यान सेतो, खैरो खुट्टा रे मोटो बाक्लो पहेँलो चुच्चो हुन्छ। प्रजनन गर्ने चणाअन भणे हल्का कालो चुच्चो रे मैले पहेँलो खुट्टा हुन्छ। यै प्रजातिका पन्छीअनको भाले रे पोथी लगभग एकै प्रकारका हुनान।

यी दुई बकुल्लाका प्रजातिअन मध्ये प्रजनन नगर्ने लगभग एउटै धेकिन्छन् तर अन्य मझौला सेतोबकुल्ला भणे ठूलो सेतोबकुल्लाको तुलना माइ थोरै नानो हुन्छ रे मझौला बकुल्लाको घाँटी लम्बाई ठूलो बकुल्लाको तुलनामी छोटो हुन्छ। मझौला बकुल्लाको चुच्चो ठूलो बकुल्लाको तुलनामी छोटो रे फिक्का पहेँलो रङ्गको हुन्छ साथै यै पन्छीको कम तीखो हुन्छ।

नानो सेतोबकुल्लाको हल्का पहेँलो खुट्टा रे कालो चुच्चो हुन्छ। सानो बकुल्लाअन माछा खिलाइ पानी माइ लै लाउने काम अद्दान।

यै प्रजातिका बकुल्ला विश्वमी प्रशस्त मात्रामी पाइन्नान। यै पन्छी मुख्यतया सफा पानीको वरिपरिको नदि, ताल, पोखरी र तटीय क्षेत्र माइ पाइन्नान। यो पन्छी कहिलेकाँही धान रोपेको ठौर माइ लै माछाको सिकार गर्न खिलाइ लामो समयसम्म एकै ठौर माइ बस्नान

यो प्रजातिको पन्छी तटीय क्षेत्रमी कम बसोबास गर्ने भएता लै कहिलेकाँही यो पन्छी समुन्द्री किनार, समुन्द्री जलधार रे दलदले जङ्गलमी लै देखा पडन्छ।

यो पन्छीले तटीय क्षेत्र रे सफा पानी भयाः क्षेत्रमी उसको सिकार लाइ थाहा नपाइकन पिछा गर्छ रे निको मौका पाउने बित्तिकै आक्रमण गर्छ रे त्यै लाइ मार्ने गर्छ। यै पन्छी नानो माछा, चेपाकाँडा, भ्यागुता र कीराअन खाने अद्दछ। यैले अग्लो रुखको टुप्पोमी बकुल्ला जातिको अन्य चणाले गुण बनाउने ठौरको वरिपरिको क्षेत्रमी गुण बनाउँछ। यै प्रजातिको पोथीले यक प्रजनन मौसम माइ ५ वटा अण्डा पार्ने गर्छ।

यै प्रजातिको बकुल्लाअन विश्व भरि प्रशस्त मात्रामी पाइन्नान त्यसैले यै लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले कम चासोको प्रजातिका सूचीकृत अरियाः छ। यो पन्छी मानव जातिसित निकै डराउन रे मानवको आवतजावत भयाः स्थानमी नबस्ने भएकाले केइ स्थानमी यो प्रजाति फेला पर्‍या नाइ छ। 

जापनमी सन् १९६० को दशक पछा यो प्रजाति त्यहाँ अत्याधिक प्रदुषण रे गुँड बनाउने उपयुक्त ठौर नभएकाले बिस्तारै हराउँदै गया छन्। यो प्रजाति अस्ट्रेलियाको उत्तरी क्षेत्रमी भयाः आधुनिकिकरण, प्रदुषण रे वनजङ्गलको विनाशका कारण सङ्कटमी पर्‍या छ। मझौला सेतोबकुल्ला लाइ नाइजेरियामी अौषघि बनाउन खिलाइ अवैध चोरी सिकारी गरियाः पाइयाः छ।

मझौला सेतोबकुल्ला लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ द्वारा कम चासोका प्रजातिको रुपमी वर्गीकृत गरियाः छ र यै लाइ आइयुसीएनको रातो सूची माइ लै सूचीकृत गरियाः छ।




#Article 569: बोक्सी चील (247 words)


बोक्सी चील ठूलो तथा खैरो रङ्गको समुन्द्री चीलको यक प्रजाति हो। यो नेपाल लगायत भारत, बङ्गलादेश, म्यानमार तथा भुटान माइ पाइन्नान। यो अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घको रातो सूची माइ लोपोन्मुख अवस्थामी रयाः पन्छीको रूपमी सूचिकृत छ। यै पन्छीले आंशिक रूपमी बसाइँसराइ अद्दान जाँ यी पन्छी मध्ये एसियाली, हिउँदे रे दक्षिण एसियाली चणा सहित भारतको उत्तरी भूभाग माइ बसाइँसराइ अद्दान।

बोक्सी चीलको लामो चौडा पखेटा रे टाउको तथा घाँटी बाहिर निस्कियाः हुन्छ। वयस्क बोक्सी चीलको टाउको रे घाँटी फिक्का, पखेटाको माथिल्लो रे तल्लो भाग गाढा खैरो रे मुख्यतया सेतो पुच्छर जैमी चौडा कालो अन्तिम पेटी हुन्छ। बच्चा बोक्सी चील कम भद्दा, पातलो पखेटा भयाः धेकिन्छ, नानो ठोँड भयाः, गाढा अनुहारका पाटा, तल्लो पङ्खढकनी वारपार फिक्का पेटी, भित्री मुख्य पखेटाको तल्लो भागमी फिक्का टाटो पुच्छर पुरै गाढा रे माथिल्लो पुच्छरढकनी माइ फिक्का खुर्पाकार चिन्ह हुन्छ। यै पन्छीको यक वयस्कको कुल लम्बाई  तथा यक पखेटा बठेइ अर्को पखेटाको कुला लम्बाइ  हुन्छ। पोथी बोक्सी चीलको तौल  तथा भालेको तौल  हुन्छ।

बोक्सी चील नेपाल, भारत, बङ्गलादेश, म्यानमार तथा भुटान लगायत सोह्रवटा देशअन माइ पाइन्नान। यो चणा ५००० मिटरसम्मको उँचाइसम्म पाइन्या अद्दछ। यसले हिउँदको समयमी नेपालको मार्ग प्रयोग गरी भ्रमण गर्ने गर्छ। बोक्सी चीलले सिमसार छेउ वरिपरि, विशेषगरी ठुला नदी तथा पोखरीजस्ता पानीको श्रोत नजिक भयाः रूखमी गुँड बनाउन्या अद्दछ।

वासस्थान तथा सिमसार क्षेत्रअनको विनासका कारण यै प्रजातिकम चणा प्रजाति खतरामी पर्‍या छ। यै कारण यसको प्रजाति लाइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ अाफुनो रातो सूची माइ लोपोन्मुख अवस्थामी रयाः पन्छीको रूप माइ सूचिकृत अरियाः छ। नेपालको सन्दर्भमी यो अति सङ्कटापन्न अवस्थामी रयाः छ।  




#Article 570: फिफा स्वनी विश्व वरियता (322 words)


फुटबल माइ, फिफा बैकिनी विश्व वरियता,  बैकानअन खिलाइ अवस्थित फिफा विश्व वरियता पछ्याउन्या क्रम माइ सन् २००३ मार्च माइ पैलो पटक प्रकाशित वरियता पेश गरिया थ्यो। फिफाले कन्नै निश्चित समय माइ अन्तर्राष्ट्रिय रूप माइ सक्रिय बैकिनी राष्ट्रिय टोलीअनको तुलना अद्द अद्दछ।

१) फिफा स्वनी विश्व वरियता, टोलीले खेल्याको प्रत्येक अन्तर्राष्ट्रिय खेल माइ आधारित छ। सन् १९७१ माइ फिफाद्वारा अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता प्राप्त खेल भण्या फ्रान्स रे नेदरल्याण्ड्स बिच भया: थ्यो।

१) फिफा स्वनी विश्व वरियताले अच्यालका नतिजाअन माइ जोड दिदैँ आइरह्या छ।

२) फिफा स्वनी विश्व वरियता वर्ष माइ मात्तरै चार पटक प्रकाशित अरिन्छ। सामान्यतया, मार्च, जून, सेप्टेम्बर रे डिसेम्बर माइ वरियताअन प्रकाशन हुँदै आइरह्या छ। (विश्वकपका वर्षअन माइ, विश्व कप परिणामअन प्रतिबिम्बित खद्द खिलाइ तिथिअन समायोजन गरिया छ।)

४) फिफा महिला, महिला विश्व वरियता प्रणाली बठेइ पैलो दुई बिन्दुअनको परिणाम फुटबल खिलाइ अनुकूल थरिया एलो दर्जा प्रणाली माइ आधारित छ।

सन् २०१८ माइ, निरन्तर आलोचना पछा एलो प्रणाली माइ आधारित गर्दै फिफाले बैकान वरियता प्रणालीलाई परिमार्जन गरेको थ्यो। फिफाले टोलीअनको मूल्याङ्कनलाई सूचीको अन्त्य माइ ५ भन्दा कम खेलसँग सूचीबद्ध गरेको छ। साथै कुनै टोलीले १८ महिना सम्म अन्तर्राष्ट्रिय खेल खेलेन भण्या फिफाले उक्त राष्ट्रिय टोलीलाई वरियता माइ समावेश गरेको छैन।

 
अच्याल, फिफा महिलाको श्रेणी माइ नेतृत्व लिन्या जर्मनी रे संयुक्त राज्य अमेरिका मात्तरी दुई टोलीअन हुन्। उनीअनले फिफा स्वनी वरियताको पाँच प्रकाशन माइ शीर्ष दुई स्थानअन ओगटेका थिए। जर्मनी तेस्रो स्थान माइ भया बेला माइ, नर्वे दोस्रो स्थान माइ रह्या: थ्यो। पछा, जर्मनीले  २००३ फिफा स्वनी विश्वकप जित्दै उनीअनलाई पछाडि पार्‍या थ्यो।
सन् २००९ मार्च माइ ब्राजिल दोस्रो स्थान माइ रह्या: थ्यो रे जुन २००९ मइ जर्मनी २००८ युरो कप जित्दै शीर्ष दुई माइ सामेल भया थ्यो रे मार्च २०१८ माइ, इङ्गल्याण्ड दोस्रो स्थान माइ रह्या: थ्यो। 

मार्च २००८ बठेइ डिसेम्बर २०१४, करीव ७ बर्ष सम्म संयुक्त राज्य अमेरिका सब है लामो अवधि सम्म शीर्ष स्थान माइ रह्या: थ्यो।

वरियता निम्नलिखित सूत्रअन माइ आधारित छ:

फिफा स्वनी विश्व वरियता १ वर्षको ४ पटक प्रकाशित गरिन्छ रे प्रायः शुक्रबार प्रकाशन गरिँदै आइरह्या: छ




#Article 571: मोहम्मद सलहा (300 words)


मोहम्मद सलहा घाली (अरबी: محمد صلاح غالي, अरबी उच्चारण: [मोहामदु सलाह]; ( जन्म १५ जुन १९९२) मिश्रका व्यवसायीक फुटबल खेलाडि हुन जसले अङ्ग्रेजी क्लब लिभरपुल रे मिश्र राष्ट्रिय फुटबल टोली खिलाइ अग्रपङ्क्ति बठेइ खेल्या अद्दान।

सलहाले उनरो फुटबल कार्यकाल सन् २०१० माइ इजिप्ट प्रिमियर लिग अन्तर्गतको कायरो स्थित  एल मक्वमलोन फुटबल क्लब बठेइ शुरूवात अर्‍या थ्याः। त्यस पछाको केइ मैना उक्त क्लबमी अाफुनो पदोन्नति गराए पछा उन बसेल फुटबल क्लबमी आवद्ध भयाः थ्याः। स्विट्जरल्याण्डको यक क्लबमी पर्दापण अद्दै सलहाले उक्त टोली लाइ उपाधिको विजेता बनाउने महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्या थ्याः भणे उनले उक्त प्रतियोगितामी सुनौलो जुत्ता समेत हात पार्न सफल भयाः थ्याः। सलहाको प्रस्तुति बठेइ प्रभावित हुँदै उन लाइ प्रिमियर लिगको एक क्लब चेल्सीले सन् २०१४ माइ ११ मिलियन पाउण्डमी उन लाइ उक्त क्लबमी आवद्ध बनाएको त्यो। चेल्सीसिग आवद्ध भयाः केइ मैना पछा उन इटालीको माथिल्लो श्रेणीको फुटबल लिग सिरी एको क्लब रोमा रे पछा फ्लोरेण्टिनामी केइ मैना खिलाई ऋणमी आवद्ध भयाः थ्याः। अन्ततः एएस रोमाले उन लाइ सन् २०१६ मी सोही क्लबमी आवद्ध गरायाः थ्यो।

एएस र‍ोमामी यक वर्ष आफुनो फुटबल कार्यकाल अगाडि बढाइसके पछा उन लाइ प्रिमियर लिगको क्लब लिभरपुलले सन् २०१७ माइ ३६.९ मिलियन पाउण्डमी खरिद अरियाः थ्यो। सलहाले लिभरपुलमी आवद्ध भ‌ैसके पछा उनले प्रमियर लिगको ३६अौँ संस्करण सम्म कायम भयाः कीर्तिमान तोड्या थ्याः जाँ उनले ३६ लिग चरणका खेलअनमी ३२ गोल गर्न सफल भयाः थ्याः भणे उनले त्यस लिगमी सुनौलो जुत्ता समेत हात पारेका थ्याः।

सलहाले प्रमियर लिगमा उत्कृष्ट खेल खेल्या कारण उनले थुप्रै पुरस्कार लै जित्या थ्याः जैमा पिएफए वर्षको उत्कृष्ट खेलाडी, एफपीए वर्षको उत्कृष्ट फुटबल खेलाडी आदि पुरस्कारअन समावेश छन्। सन् २०१८ माइ सलहा फिफा द्वारा पुरुष खेलाडी अवार्डको तेस्रो स्थानमी पर्न सफल भयाः थ्याः। उनले सन् २०१८-१९ प्रमियर लिग अन्तर्गत सर्वाधिक गोल गर्न सफल खेलाडी लै बने भणे उनले लिभरपुल लाइ सन् १०१८-१९ च्याम्पियन्स लिगको अन्तिम खेल जिताउन ठूलो भूमिका लै निर्वाह गर्‍या थ्याः।




#Article 572: रोयल रम्बल (278 words)


रोयल रम्बल यक व्यवसायीक कुस्ती कार्यक्रम हो जुन हरेक वर्ष मध्य जनवरी बठेइ अन्तिम जनवरीको बीच माइ डब्ल्युडब्ल्युई द्वारा आयोजना अरिन्छ जुन अमेरिकाको स्ट्याम्पोर्ड स्थित कुस्तीको यक पदोन्नति हो। डब्ल्युडब्ल्युईले यै कार्यक्रम लाइ पैल्लो फेर सन् १९८८ माइ आयोजना गर्‍या थ्यो रे ऐल सम्म आउँदा यै कार्यक्रमको ३२अौँ संस्करण सम्म पुग्या छ भणे यै कार्यक्रम हालसालै फिनेक्स, एरिजोनामा २७ जनवरी २०१९ का दिन आयोजना अरियाः थ्यो। यै कार्यक्रमको नाउँ ब्याटल रोयल बठेइ साभारगरी रोयल रम्बल राखियाः हो।

रोयल रम्बल यक भुक्तान प्रति दृश्य हो जाँ रोयल रम्बल खेल, डब्ल्यूडब्ल्यूका विभिन्न उपाधि खिलाइ खेल रे अन्य अौर खेलअन समावेश अरिन्छ।  डब्ल्युडब्ल्युईले रोयल रम्बलको पैल्लो संस्करण २४ जनवरी १९८८ का दिन आयोजना गर्‍या थ्यो जुन युएसए नेटवर्क द्वारा प्रत्यक्ष प्रसारण गरियाः थ्यो। त्यसको अर्को वर्ष बठेइ कार्यक्रम भुक्तान प्रति दृश्यमी प्रसारित हुन शुरू भयो रे यसरी डब्ल्युडब्ल्युईले चार ठूला वर्षिक कार्यक्रम; रेसलमेनिया, समरस्ल्याम रे सरभाइभर सिरजको साथै यै लाइ लै प्रमुख वार्षिक कार्यक्रमको रुपमी मान्यता दियाः थ्यो। 

रोयल रम्बलको अन्तिम खेलमी प्रायः रोयल रम्बल खेल हुने गर्दछ। रोयल रम्बल खेलले अन्य खेलअन भन्दा भौती समय लिने भएकाले यै कार्यक्रममी भौती खेलअन समावेश अरिदैन। सन् २००८ बठेइ रोयल रम्बल कार्यक्रम लाइ डब्ल्युडब्ल्युईले उच्च गुणस्तरमी परिवर्तन गरि प्रत्यक्ष प्रसारण गर्‍या थ्यो। सन् २०१८ बठेइ स्वनीको रोयल रम्बल खेल लै आयोजना गर्न शुरू गरियाः थ्यो।

रोयल रम्बल परम्परागत ब्याटल रोयल खेलमी आधारित छ, जैमी भौतश्र खेलाडिअनले (प्रायः ३०) खेलमी भाग लिने अद्दान। यै खेलको शुरूवात दुई जना खेलाडिले अद्दाा भणे समय समयमी एकएक गरी खेलाडिअन रङ प्रवेश अद्दान। खेलाडिले आफुनो प्रतिद्वन्द्वी लाइ रङको माथिल्लो डोरी बठेइ फ्याक्ने रे प्रतिद्वन्द्वीको दुवै खुट्टाले भुइँमी छोयो भने उ खेल बठेइ निस्कासन हुन्छ। यै खेल खेल्ने खेलाडी मध्ये रिङ अन्तिम रहन सफल रहने खेलाडि खेलको विजेता हुन्छ।




#Article 573: पश्चिमी हरित माम्बा (713 words)


पश्चिमी हरित माम्बा वा पश्चिम अफ्रिकी माम्बा यक लामो, पातलो रे विश्वमी रयाः सब है विषालु स्यापको यक प्रजाति हो। यो स्याप माम्बा परिवारको यक प्रजाति अन्तर्गत पडन्छ। यो प्रजातिको स्याप लाइ पैल्लो फेर जीव वैज्ञानिक एडबर्ड हेलोवेलले पत्ता लगायाः थ्याः। हरित माम्बा, माम्बा प्रजातिको मध्यम वर्गको स्याप हो। यो स्याप रुख रे जमिन दुयेइ ठौर माइ बसोबास अद्द्या भएकाले यसले सिकार गर्न खिलाइ मुख्यतया जमिन माइ बस्ने अद्दछ। यै प्रजातिको स्यापले मुसा, चराचुरुङ्गी, खरायो आदिको सिकार गर्ने अद्दछ। 

यो प्रजातिको स्याप पश्चिम अफ्रिकाको जङ्गलमी बस्ने अन्य स्यापअन भन्दा एकदमै चनाखो रे आक्रमक हुन्छ। इलापिडी परिवारमी पड्ड्या अन्य माम्बा स्याप जस्तो हरित माम्बा लै उत्तिकै विषालु हन्छ। यै स्याप लाइ केइ वैज्ञानिकअनले अन्य माम्बा भन्दा कम आक्रमक रे विषालुको दर्जामा राख्छन् भने कसैले यै लाइ एकदम आक्रमक रे विषालु स्यापको दर्जा माइ राख्छन्। यै प्रजातिले पश्चिम अफ्रिकी जङ्गलअनमी पाइन्या अन्य प्रजातिको स्यापले भन्दा मान्सु लाइ कम आक्रमण गर्ने गर्छ। यै स्यापको मृत्युदर एकदमै उच्च हुने गर्छ भणे यै स्यापको टोकाईले कहिलेकाहीँ ज्यान लै लिन सक्छ।

पश्चिमी हरित माम्बा इलापिडा परिवार माइ पड्ड्या यक लामो सुरिलो रे लामो पुच्छर भयाः स्याप हो। यै प्रजातिको स्यापको यक वयस्कको कुल लम्बाई १.४ मिटर (४.६ फिट) बठेइ २.१ मिटर (६.९ फिट) हुन्छ भणे कहिलेकाहीँ यै प्रजातिका स्यापअन २.४ मिटर (७.९ फिट) सम्म लम्बाई भयाः लै भेटिन्नान यै स्यापको मुण्डो पातलो रे फैलियाः हुन्छ। यैको आँखा मध्यम बर्गको हुन्छ भणे यसको आँखाको नानी फिका पहेँलो रे खैरो रङ्का हुनान।

पश्चिमी हरित माम्बाअन विश्व माइ मुख्यतया पश्चिम अफ्रिकामी पाइन्नान। यै प्रजातिको बारे माइ विभिन्न स्रोतअनले विभिन्न बसोबास स्थान उल्लेख गरेतापनि यै प्रजाति जाम्बिया, सेनेगल बठेइ बेनिन सम्म पाइन्या अर्छ भणे पश्चिम बठेइ पूर्वमी यो स्याप गिनी-बिसाउ, गिनी, सिएरे लियोन, लाईबेरिया, आइभोरी कोस्ट, घाना रे टोगो सम्म फैलियाः छ। टोगोमी यै प्रजातिको उत्तरी वितरण क्षेत्र समाप्त हुन्छ तर यो स्याप टोगो भन्दा लै उत्तरी भूभागको कारा क्षेत्रमी पाइन्या अद्दछ। केइ स्रोतअनले यो स्याप सुदूर दक्षिणी क्षेत्रका माली रे आइभोरी कोस्ट रे पश्चिममी क्यामेरून रे गाबोन सम्म पाइन्या उल्लेख अरियाः छ।

पश्चिमी हरित माम्बा मुख्यतया पश्चिम अफ्रिकाको बर्षावन माइ बसोबास गर्छ। बर्षवनमी यो स्याप गिनी बठेइ गिनी बिसाउ सम्म बसोबास गर्ने अरियाः तथ्याङ्कले देखायाः छ। यो स्याप बोक्रा नभयाः रुखमी बसोबास गर्छ जाँ यै लाइ प्रशस्त आहारा मिल्छ। यो प्रजातिको स्याप वर्षमी १,५०० मिलिमिटर (१५० सेन्टिमिटर) पानी पर्ने क्षेत्र वा जङ्गलमी बढी पाइन्या अद्दछ। टोगोमी यै स्यापको बसोबास उत्तरमी क्षेत्र खुला जङ्गल रे पश्चिममी गिनील साभाना सम्म फैलियाः छ।

सन् २०११ माइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले यै प्रजातिका स्याप लाइ कम चासोका प्रजातिको सूची माइ सूचीकृत अरियाः छ। यै प्रजाति लाइ सन् २०१२ माइ उक्त सूची माइ राखियाः थ्यो भणे सन् २०१३ माइ यो तथ्याङ्क सार्वजनिक गरियाः थ्यो। यै स्याप पश्चिम अफ्रिकामी विभिन्न स्थानअनमी प्रशस्त मात्रामी पाइन्या अद्दछ।

पश्चिमी हरित माम्बा दुयेइ जमिन रे रुखमी बसोबास गर्ने भएता लै यो स्याप विषेशगरि रुखमी बढी बस्न्या अद्दछ। जमिनमी बस्दा यो स्यापले आफुनो मुण्डो रे घाँटी हल्का ठडाएर हिड्न्या अद्दछ रे यसले घाँटी लाइ एकैपटक लामो दुरी सम्म लै लगेर सिकार गर्ने गर्छ। हरित माम्बाले दुवै बिहानी रे रातीको समयमी धेक्न सक्छ। अफ्रिकामी यै स्याप लाइ बिहान ७ बठेइ १० सम्म रे दिउँसो २ बठेइ ४ बजे सम्म सक्रिय भयाः तथ्याङ्क रयाः छ। घना जङ्गली क्षेत्रमी हरित माम्बाले मानवको आवतजावत रे ४० मिटर (१३० फिट) भन्दा नजिक आयो भणे यसले सामान्यतया आक्रमण गर्ने गर्छ। यै स्यापले डर रे खतराको सङ्केत पाउने बित्तिकै दुलो रे झाडीअनमी लुक्ने अद्दछ भणे कहिलेकाहीँ यैले आफुनो घाँटी रे मुख लाइ ठूलो बनाउँछ रे जिब्रो भित्र बाहिर गर्न अद्दछ। यै स्याप डरायो अथवा यसले खतराको सङ्केत पाए पछा यसको नजिक केइ हलचल भयो भणे यसले एकदमै दुर्त गति माइ भौती फेर आक्रमण गर्ने अद्दछ।

पश्चिमी हरित माम्बा विषेशगरि रुख रे झाडीअनमी बस्न्भया भएकाले यैले ससाना स्थनधारी जनावर रे चराचुरुङ्गीअनको सिकार गर्ने गर्छ। यै स्यापले चणाको गुणमै गइ आक्रमण गर्ने अद्दछ भणे यैले मुसा, खरायो, चमेरा, भ्यागुतो, लोखर्के, छेपारो अादिको लै सिकार अद्दछ। यसले सामान्यतया तातो रगत भयाः जनावरको सिकार गर्छ। यै प्रजातिको स्यापले आफुनो आहारा लाइ यक फेर टोकीसके पछा केही समय छाड्छ रे उक्त जनावरको मृत्युु पश्चात् यसले सिकार एकै फेर माइ निल्ने अद्दछ। यै स्याप लाइ आफुनो सिकार पूर्ण रुपमी पचाउन खिलाइ अाठ बठेइ दश घण्टा सम्म लाग्ने अद्दछ।

हरित माम्बा एकदमै विषालु भएकाले यै लाइ सिकार अद्द्या जनावर न्यून हुनान। वयस्क पश्चिमी हरित माम्बाको प्राकृतिक रुपमी विभिन्न सिकारीअन लै छन् जै माइ सिकारी पन्छी लै समावेश छ। यै स्यापको शिकारी विषेशगरि मान्सु रे शिकारी पन्छी हुन्।




#Article 574: वस्तु बकुल्ला (744 words)


वस्तु बकुल्ला बकुल्लो प्रजाति अन्तर्गत पड्ड्या यक चणा हो। यै पन्छीले आफुनो नाँउ व्यबहार बठेइ प्राप्त अरियाः हो। यो हेर्दा खेरी होचो हुन्छ। यो हल्का कुप्रो मुद्रामी बस्दछ रे यैको प्वाँख सेतो रे खैरो खालको हुन्छ। प्रजननको समयतिर यैको मुण्डोको रे ढाडको प्वाँख सुन्तला बठेइ रातो रङ्गमी परिवर्तन हुन्छ। यैको आँखाको गोलो भाग रे चुच्चो लै सुन्तला रे रातो रङ माइ परिवर्तन हुन्छ। भाले रे पोथीको आकार हेर्दा खेरी हल्का फरक फरक हुन्छ। भाले पोथी भन्दा केइ ठूलो धेकिन्छ। भालेको प्रजनन ऋतु माइ प्वाँख केइ लामो हुन्या गर्‍या छ। यो चणा प्रायः शान्त बन्न मन पराउँछ, तथापि, यसले कहिलेकाहीँ प्रजनन ऋतुमी भद्दा वा धोद्रो स्वर लै निकाल्ने अद्दछ। केइ निकायले भणे यै लाइ दुईवटा उप-प्रजाति लाइ प्रजातिकै रूपमी विभाजन गर्‍या छन् जसमी पूर्वी वस्तु बकुल्ला रे पश्चिमी वस्तु बकुल्ला पडन्छन्। यै पन्छी मुख्यतया एसिया, युरोप रे अफ्रिका माइ पाइन्नान।

यसले प्रायः समूहमै गुँड वनाउने अद्दछ। यैले पानी भयाः वा सिमसार क्षेत्रमी  गुँड बनाउन्या अद्दछ। यैले गुँड मसिना दाउरा, घाँस आदिको प्रयोग गरि रूख वा साना बोटअनमी बनाउन्या अद्दछ। यै प्रजातिका पन्छीअन अन्य बकुल्लोको तुलनामी अलिकति सुख्खा रे खुला ठौर माइ बस्नान। यो प्रायः घाँसेमैदान, खर्क, बारी, हिलो ठौर माइ, अोसिलो ठौर रे धानको बारीमी आहारा खाने अद्दछ। यैले अन्य ठूला जनावरअनले पुच्छरले वा शरीरले धपाएका किरा वा झिँगाअन समात्ने अद्दछ। यैका केइ जनसङ्ख्याअन बसाइँसराइ अद्दछ भणे केईले प्रजनन पछा मात्तरी बसाइँसराइ अद्दछन्।

वयस्क वस्तु बकुल्लाको केइ सिकारीअन हुनान तर केइ शक्तिशाली चणाअन रे स्तनधारीअनले यै पन्छीको गुँड माइ आक्रमण गर्नेहुँदा यैको अण्ड रे चल्लाअन हराउँछन् वा तिनअनकै फन्दामी पडन्छन् जसले गर्दा उनअनको मृत्यु हुन्या अद्दछ। यै प्रजातिका चणाअनको अनुसन्धान अन्य जङ्गली जनावरहरू वा अन्य ठूला चणा प्रजातिअनसित यक विशेष सम्बन्ध हुन्छ। मान्सुअनले लगाएका बालीअनले गर्दा यिनअनको सङ्ख्या वा दायरामी उल्लेखनीय बृद्धि भयाः माणियाः छ। वस्तु बकुल्लाले अन्य घाँस खाने जनावरअनको शरीर बठेइ झिँगाअा खाने अद्दछ जसले गर्दा दुयेइ लाइ फाइदा हुन्छ तर घाउमी बस्या झिँगअन खाने हुँदा उक्त प्राणीअन लाइ रोगको लै सिकार बन्नु पर्‍या छ।

यै चणाकन्ह लम्बाइ  हुन्छ रे यैको यक पखेटा बठेइ अर्को पखेटासम्मको लम्बाई   हुन्छ। यै पन्छीको कुल तौल २७०–५१० ग्राम हुन्छ। तुलनात्मक रूपमी घाँटी छोटो रे मोटो हुन्छ। यै पन्छीको मजबुत ठुँड हुन्छ रे यैको मुद्रा कुप्रो हुन्छ। प्रजनन गर्न नसक्ने वयस्कको भणे मुख्यतया सेतो प्वाँख, पहेँलो ठुँड रे खैरो-पहेँलो खुट्टा हुन्छ। प्रजनन ऋतु माइ, केइ पश्चिमी उपप्रजातिको भणे ढाड, छाती, खुट्टा रे आँखा रङ्ग रातो हुन्छ रे प्वाँख भणे सुन्तला रङ्ग हुन्छ। भाले रे पोथी हेर्दा खेरी उस्तै धेकिन्छ, तर भालेको भणे केइ लामो हुन्छ रे अलिकति लामो प्वाँख हुन्छ। किशोर चणाअनको भणे रङ्गीबिरङ्गी प्वाँखको अभाव हुन्छ रे चुच्चो कालो हुन्छ।

वस्तु बकुल्ला कुनै लै पन्छी प्रजातिअनको सब है छिटो रे व्यापक पुग्ने प्राकृतिक विस्तार बठेइ आएको छ।

यैका केइ जनसङ्ख्याअन बसाइँसराइ नाइ गद्दौ रे केइले बसाइँसराइ अद्दान। यिनअन बीचको भिन्नता पत्ता लगाउन गार्‍हो पडन्छ। भौती क्षेत्रअनमी, केइ बसाइँसराइ गर्ने रे केही बसाइँसराइ नगर्ने प्रजातिअन पाइन्नान। उत्तरी गोलार्धमी यै प्रजातिका चणाअन जाडो छल्नका लागि न्यानो वातावरण तर्फ बसाइँसराइ गर्छन। तर  अस्ट्रेलियामा गुँड बनाउने वस्तु बकुल्लाहरू गर्मी छल्न तासमानिया र न्युजिल्यान्डमा बसाइँसराइ गर्दछन् जसमा चराहरू जाडो मौसममा गई वसन्त ऋतुमा फर्कने गर्दछन्। पश्चिमी अफ्रिकाबाट बसाइँसराइ गर्ने चराहरू वर्षा ऋतु छल्न खिलाइ यसो अद्दछन्। दक्षिण अमेरिका बठेइ बसाइँसराइ गर्दै उनअनको गैर प्रजनन समय माइ, प्रजनन दायरासम्म चणाअन दक्षिण तर्फ बसाइँसराइ अद्दछन्। दक्षिण भारतमी रयाः जनसङ्ख्याअन वर्षा ऋतुको प्रतिक्रिया गर्दै स्थानीय बसाइँसराइ अद्दछन्। सेप्टेम्बर मैना पछा, चणाअन केरला तर्फ प्रस्थान अद्दान। हिउँद माइ, भौती चणाअन भारतको दक्षिण-पूर्वी तटिय क्षेत्रमी आसकोटे बकुल्लासित समूह बाँधेर उडिरयाः धेकिन्छ। हिउँदमी श्रीलङ्कामी लै यिनअन धेकिन्छन्। साना चणाअन ५,००० किमी (३,१०० माइल) प्रजनन क्षेत्रअन बठेइ टाढा अद्दछन्। यिनअन भौती टाढासम्म उड्ने अद्दछन्। यिनअन एटलान्टिक महासागरको बीच बठेइ उड्या धेकिन्छ।

यै प्रजातिको ठूलो दायरा बासस्थान दायरा रयाः छ जै माइ यैको विश्वव्यापी अवस्थिति दायरा अनुमानित १,००,००,००० वर्ग किमी वा (३९,००,०००) वर्ग माइल रयाः छ। यसको विश्वव्यापी जनसङ्ख्या ३.८ बठेइ ६.७ मिलियन रयाः अनुमान गरियाः छ। सोही कारणले गर्दा यो चणा कम चासोका प्रजातिको रूपमी रयाौ छ। यै प्रजातिअनको विस्तार रे स्थापना ठूलो श्रृङ्खला सम्म फैलियाः छ। यद्यपि, यै लाइ आक्रामक प्रजातिको रूपमी वर्गीकृत गरियाः छ।

यसको खाना माइ विस्तारित आहाराअनको दायरा समावेश छ। यैको प्रमुख आहारा माछा, भ्यागुतो, चेपाकाँडा, नानो कीरा, माखा (वयस्क रे साना लै), फटयाङ्ग्रा, गाँइनेकिरो आदि पडन्छन् रे यैले मैनपुतलि, गड्यौला रे माकुराको लै सिकार अर्ने अद्दछ। यसले कहिलेकाहीँ, रूखको हाँगामा गई पाकेको एक विशेष प्रकारको फल पनि खाने गर्दछ। यै प्रजातिको चणाअनले ठूला घाँस खान्जया जनावरअन जस्तै अर्ना, जिराफ आदिको शरिर माइ चढेर उनअनले पुछ्छर वा केइ हलचल गरेर धपाएका झिँगा रे अन्य कीराअन ले खाने अद्दाथ। यो सहरी क्षेत्रअनमी लै पाइन्छ रे यसले रेलवे स्टेसन रे विभिन्न ठौर माइ लै आहारा खाने अद्दछ। 




#Article 575: डेलीमोसन (771 words)


डेलीमोसन यक श्रव्य दृश्य साझेदारी प्रविधि मञ्च हो जुन मुख्य रूप माइ भिभेण्डीको स्वामित्व माइ रह्या छ। डेलीमोसनले बिबिसी सममचार, भाइस, ब्लूमबर्ग, हर्ष्ट डिजिटल मिडिया रे बढीसित साझेदारीको थालनी अर्‍या थ्यो। डेलीमोसन अच्याल विश्वव्यापी रूप माइ उपलब्ध छ रे २४ वटा भाषाअन माइ लै उपलब्ध छ। ३९ वटा अनुवादित संस्करणअनको आफ्नै छुट्टाछुट्टै गृह पृष्ठ रे स्थानीय सामग्रीअन रह्या: छन्। यै माइ अच्याल ३०० मिलियन भन्दा बढी मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअन रह्या: छन्।

मार्च २००५ माइ, बेञ्जामीन बेजबाउम रे अोलिभर पोएट्रिले, पेरिस माइ रह्या: पोएट्रिकै बस्ने कोठा बठेइ डेलीमोसनको स्थापना गरेका थिए। सप्पै गरि सुरु माइ ६ जनाले व्यवसाय सुरु अद्दया भन्दै ६,००० युरो जम्मा गरेका थिए। सेप्टेम्बर २००६ माइ, डेलीमोसनले एटलस भेञ्चर्स रु परटेक इण्टरनेसनलको सहकार्य माइ कोषको वृद्धि गरेको थ्यो। कम्पनीले ७ मिलियन युरो कोषको रूप माइ उठाया थ्यो जुन सन् २००६ माइ फ्रान्सेली वेब २.० बठेइ उठाइया सब है धेरै रकमको रूप माइ मानिया थ्यो। अक्टोबर २००९ माइ, फ्रान्सेली सरकारले डेलीमेसन माइ सामरिक लगानी कोष मार्फत लगानी अर्‍या थ्यो। २५ जनवरी २०११ माइ, अोरेञ्जले डेलीमोसन माइ ६२ मिलियनको युरो खिलाइ ४९% भाग हासिल अर्‍या थ्यो, कम्पनीले १२० मिलियन माइ मूल्य निर्धारण गरेको थ्यो।

१० जनवरी २०१३ माइ, अोरेञ्जले बाँकी ५१% भाग ६१ मिलियन युरो माइ खरिद गरेको थ्यो। २ मे २०१३ माइ, फ्रान्सेली सरकारले, डेलीमोसन माथि याहुको अधिग्रहणको प्रतिबन्ध गरेको थ्यो।

२५ फेब्रुअरी २०१५ माइ, अोरेञ्जले डेलीमोसनको सेवा अमेरिकाको बजार भरि फैलाउने उदेश्यका साथ माइक्रोसफ्ट सित छलफल अर्‍या कुरणी खुलाइया थ्यो। बार्सिलोना स्थित यक स्थानीय दूर्दशनसितको अन्तवार्ता माइ अोरेञ्जकी कार्यकारी ष्टेफिनी रिचर्डले सम्झौता सम्म पुग्न सके ठूलो आश रहन्या कुरणी बताएकी थिइन्। कन्नै लै सम्झौता भए माइ अोरेञ्जको गुमेको स्वामित्व प्राप्त गर्ने कुरणी लै उनले बताएकी थिइन्। रिचर्डले उनको कम्पनीले अन्य सम्भावित साझेदारअनको साथसाथै डेलीमोसनको अन्तर्राष्ट्रिय अपिल विस्तारको दृश्यको साथ वार्ता माइ रह्या, तर अन्यसित छलफलअन सामग्रीको सन्दर्भ माइ अधिक रह्या लै खुलाएकी थिइन। 

सन् २०१५ माइ, भिभेण्डीले अोरेञ्ज मार्फत डेलीमोसनको ८०% भाग खरिद गरेको थ्यो। सेप्टेम्बर २०१५ मा, भिभेण्डीले आफ्नो स्वामित्व ९०% माइ बढाया थ्यो।

डेलीमोसनले प्रयोगकर्ताअन खिलाइ खोजी, च्यानल, वा प्रयोगकर्ताहरूले सृजना गरेका समूहअन मार्फत श्रव्य दृश्यअन बजाउन रे उर्ध्वभरण अद्द अनुमति दिन्छ। खोजी प्रणालीले अन्य प्रयोगकर्ताअनले गरेका खोजीअन माइ आधारित परिणामअन लै प्रस्तुत अद्दछ। श्रव्य दृश्य फाइलको अधिकतम आकार २ गिगाबाइट हो भण्या श्रव्य दृश्य फाईलअनको लम्बाई माइ गतिशील रे आधिकारिक प्रयोगकर्ताअन बाहेक, ६० मिनेट सम्म माइ मात्तरी सीमित छ।

डेलीमोसनको, श्रव्य दृश्य साझेदारी वेबसाइटको अनुप्रयोग विण्डोज १०, विण्डोज फोन, आइओएस रे एण्ड्रोइड लगायता सञ्चालन प्रणालीअन माइ उपलब्ध रह्या: छ रे हालै प्लेष्टेसन ४ रे एक्सबकस वान लगायतका श्रव्य दृश्य खेल मञ्चअन माइ लै यो उपलब्ध रह्या: छ। पिएस४ रे एक्सबक्स वान प्रयोगकर्ताअनलाई लै थप आकर्षिक बनाउन, प्रत्यक्ष प्रसारणअन माइ सब है लोकप्रिय खेल प्रसारणको तुरुन्त पहुँच पाउन खिलाइ डेलीमोसनले प्रस्तावित श्रव्य दृश्य सामग्रीअन माइ केन्द्रित छ।

मे २०१२ माइ, डेलीमोसन माथि भारतले प्रतिबन्ध लगाएया थ्यो तर जून २०१२ माइ, भारतले प्रतिबन्ध फुकुवा गरेको थ्यो। मद्रासको उच्च न्यायलयले पहिलेको आदेशलाई  परिवर्तन गर्दै, अवैध रूप माइ प्रतिलिपि अधिकार सामग्री लिने मात्तरी विशिष्ट युआरएल प्रतिबन्ध गरिया रे सम्पूर्ण वेबसाइट भण्या प्रतिबन्ध माइ नपर्‍या कुरा बताया थ्यो। भारत माइ डेलीमोसन पुनः डिसेम्बर २०१४ माइ प्रतिबन्धित भया थ्यो, सरकारी चासोको कारण साइट आइएसआइएस प्रचार सम्बन्धी श्रव्य दृश्यअन साझेदारी हुन सक्ने भन्दै यैलाइ पुन प्रतिबन्ध गरिया थ्यो। तथापि, ३१ डिसेम्बर माइ भारतले डेलीमोसन माइ लाग्या प्रतिबन्ध फुकुवा गरेको थ्यो।

अगष्ट २०११ बठेइ डेलीमोसन कजाखस्तान माइ पूर्णरूप माइ प्रतिबन्ध गरिया छ।

जुन २००७ माइ, डेलीमोसननले पेरिस उच्च अदालतद्वारा प्रतिलिपि अधिकार अतिक्रमण विषय खिलाइ जवाफदेही नरहेको पाएको थ्यो।
न्यायाधीशअनले डेभेलिमोसनलाई यक साझेदारी प्रदायक रह्या रे प्रकाशक नरह्या कुरणी बताएका थिए। यै साइट माइ अवैध सामग्रीअनको उपस्थित रह्या कारण यैले प्रतिलिपि अधिकार उल्लङ्घन खिलाइ उत्तरदायी हुनुपर्ने कुरणी लै न्यायाधीशअनले बताया थिए। यस्ता अवैध प्रतिलिपि अधिकार युक्त सामग्रीअन डेलीमोसनकै प्रयोगकर्ताअनद्वारा डेलीमोसनमै उर्ध्वभरण गरिया कुरणीको लै जानकारी दिएका थिए। पेरिसीयाली न्यायाधीशअनले डेलीमोसनलाई थाहा हुँदाहुदै लै अवैध श्रव्य दृश्यअन यैको स्थल माइ अनलाइन राखेका कारण, यो प्रतिलिपि अधिकार उल्लङ्घनका कार्यअन खिलाइ उत्तरदायी हुनुपर्ने कुरणी जानकारी दिएका थिए। 

डिसेम्बर २०१४ माइ, पेरिस न्यायलयले डेलीमोसनलाई प्रतिलिपी अधिकार अतिक्रमण गरेको माइ १.३ मिलियन युरो जरिवाना लगाया थ्यो। पेरिसको उजुर न्यायलयले फ्रान्सेली दूर्दशन टिएफ१ रे समाचार च्यानल एलसीआईको प्रतिलिपी अधिकार उल्लङ्घन गरेको भेट्टाया थ्यो। डेलीमोसनले टिएफ१ को सामग्री अवैध रूप माइ अनलाइन माइ हालेकोको विषय माइ प्रतिलिपी अधिकार उल्लङ्घन उद्दया प्रयोगकर्तालाई कार्वाही नगरेको कुरणी बताएको थ्यो।

सन् २०१७ माइ, मुख्य उत्पादन रे प्रविधि अधिकारी गुइलाउ क्लिमेण्टको अनुसार कम्पनीले मानव व्यवस्थापक रे स्वचालित उपकरणअनको संयोजनमा कार्य अद्दछ जुन प्रतिलिपि अधिकार धारक अधिकारअन गन्तव्य भितर सुरक्षित रह्या छन् रे डेलीमोसनले दुई घण्टा भितर संदिग्ध वा अवैध सामग्री हटाउन सक्षम हुने कुरणी जानकारी दिएका थिए।

रुसको मस्कोमा रह्या: मस्को सहरी अदालतले डेलीमोसनलाई स्थाई रूप माइ प्रतिबन्ध गरेको छ। साइटले अवैध रूप माइ दूर्दशन सामग्रीको पहुँच प्रदान गरिवर रूसको प्रतिलिपि अधिकार कानून उल्लङ्घन गरेका कारण सन् २०१७ यता रुस माइ डेलीमोसन पूर्ण रूपमा प्रतिबन्ध गरिया हो।




#Article 576: ध्यानी बकुल्ला (919 words)


 
ध्यानी बकुल्ला ठूलो दायरामी पाइन्या, पानी वा हिलो माइ हिड्न सक्नया बकुल्लो प्रजातिको यक सदस्य हो। यै पन्छीको वैज्ञनिक नाँउ ल्याटिन भाषा बठेइ उत्पत्ति भयाः थ्यो। यो प्रजाति पश्चिमी रे दक्षिणी यूरोपमी छरिएर रयाः छन् यसका साथै यो अफ्रिका, रे  मध्य, दक्षिणी, रे पूर्वी एसियामी भौती क्षेत्रअनमी व्यापक रूपमी पाइन्नान। येै प्रजातिका पन्छीअन ताजा पानी, सिमसार क्षेत्र रे दलदले क्षेत्रअनमी पाइन्नान। यसले अफ्रिका, मध्य रे दक्षिणी युरोप रे दक्षिणी रे पूर्वी एसिया माइ प्रजनन अद्दान।

यो हेर्दा खेरी फुस्रो बकुल्ला जस्दो देखिएतापनि यो फुस्रो बकुल्ला भन्दा थोरै नानो, अलि बढी पातलो रे यसको प्वाँख गाढा खैरो हुन्छ। यो छल्न माइ माहिर हुन्छ। यै पन्छी पानी भयाः क्षेत्र वरिपरि प्रशस्त मात्रा माइ पाइन्नान। यसले माछा, नानो मुसा, भ्यागुता रे किरा सहित शिकारको यक निश्चित दायरामी शिकार अद्दछ। यसले शिकार गर्न खिलाइ ठौर माइ आहारा कुर्ने रे अढिरहने अद्दछ।
यद्यपि दुवै लिङ्ग उपस्थितिमी समान देेखिएतापनि, पोथी भाले भन्दा बढी हल्का हुन्छ। युवा ध्यानी बकुल्ला फुस्रो हुन्छ। यै पन्छीले यक प्रजनन मौसम माइ लगभग ५ वटा निलो/हरियो खालको अण्डा पार्दछ रे अण्डा भने दुबै भाले र पोथीले कोरल्ने अद्दछ। यैले ४ हप्ता पछा चल्ला काढ्छ रे त्यसको ६ हप्ता पछा उक्त चल्लाअन उड्न खिलाइ तयार हुनान। अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घका अनुसार हिलो ठौरको कमी भयाः कारण यसको जनसङ्ख्या माइ भारि गिरावट आएतापनि अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले यै लाइ कम चासोका प्रजातिको सूची माइ सूचीकृत गरियाः छ।

यै चणाको लम्बाइ  हुन्छ रे यैको यक पखेटा बठेइ अर्को पखेटासम्मको लम्बाई   हुन्छ भणे यसको उभिदाको उचाइ  हुन्छ।  तथापि, यो पातलो हुन्छ रे यसको तौल जम्मा  हुन्छ। यो हेर्दा खेरी फुस्रो बकुल्ला जस्दो देखिएतापनि यो फुस्रो बकुल्ला भन्दा थोरै सानो, अलि बढी पातलो रे यसको प्वाँख गाढा खैरो हुन्छ रे वयस्कमा गाढा खैरो हुन्छ। वयस्क ध्यानी बकुल्लाको निधार हुन्छ रे यो हेर्दा श्रीपेच लगायाः जस्तो धेकिन्छ। यसको घाँटी पछाडिको भाग माइ धर्सा धर्सा पर्‍या हुन्छ। यसको टाउको माथि रयाः श्रीपेच फुस्रो बकुल्लाको भन्दा छोटो हुन्छ जुन चाहिँ १४० मिमि (५.५ इन्च) सम्म हुन्छ। यै पन्छीको पाखुराको प्वाँख चिप्लो खालको हुन्छ। यसको अन्य माथिल्लो भाग रे पुच्छर भणे खैरो रे माटो रङ्गको हुन्छ। यैको घाँटीको अघिल्लो भाग भणे अरू भाग भन्दा पहेँलो हुन्छ।

ध्यानी बकुल्ला युरोप, एसिया, हिमालय, अरबी प्रायद्विप रे उत्तर अफ्रिका माइ पाइन्नान। यसले युरोप, एसिया रे अफ्रिका माइ प्रजानन अद्दछ। पश्चिमी जातिको यै पन्छीको दायरा भणे दक्षिणी स्पेन रे उत्तरी अफ्रिका बठेइ दक्षिणपश्चिम र पूर्वी युरोपमा कजाखस्तानको बलखास तालसम्म फैलियाः छ। अफ्रिकामी, यसले सेनेगल हुँदै पूर्वी तटिय क्षेत्र रे माडागास्करमी प्रजनन अद्दछ। पश्चिमी जातिको यै पन्छीको दायरा भणे भारतीय उपमहाद्वीप बठेइ फैलियाः छ, पूर्व माइ पूर्वी चीन बठेइ फिलिपिन्स सम्म रे उत्तरतिरको अमुर नदि रे उसुरी नदिको किनारा ४९°उत्तर सम्म फैलियाः छन्। यसको दक्षिणी जाति माडागास्कर माइ प्रतिबन्धित छन् र केप भर्ड माइ रयाः यसको थोरै जनसङ्ख्या लाइ भणे कुनै नियाय बठेइ छुट्टै जातिको रूपमी मान्यता दियाः छ।

अक्टोबर रे अगस्ट मैना भित्र, पश्चिम क्षेत्रमी रयाः चणाअन दक्षिण बठेइ उष्ण अफ्रिका माइ बसाइँसराइ अद्दान भणे मार्चको मैना माइ भणे चणाअन पुन: उत्तरतर्फनै फर्कने अद्दछ। पूर्व माइ रयाः यसको जनसङ्ख्या भणे बसाइँसराइ नाइ गद्दौ, तर उत्तरी भागका केइ चणाअन भने दक्षिणतर्फ, कोरिया, थाइल्यान्ड रे मलेसियासम्म उड्ने अद्दछन्। अफ्रिकी चणाअन भणे बसाइँसराइ नाइ गद्दौ।

यै प्रजातिका पन्छीअन दलदले तथा हिले भयाः क्षेत्र माइ पाइन्नान रे यो बस्न खिलाइ ताजापानी रोज्दछ रे प्राकृति वास्स्थान माइ बस्दछ। यो नदीको किनारा, डुङ्गा रे नहरअनमी लै भेटिन्छन्। केप भर्डे टापुमी, यो खुल्ला आकाशअनमी धेक्न सकिन्छ।

यसको उडान ढिलो हन्छ, यसको घाँटी रे खुट्टा लामो हुन्छ रे यसको खुट्टा भणे पुच्छर सम्म पुग्दछ। यसको यही गुणले गर्दा यो सारस रे अन्य यस्तै धेकिने चणाअन भन्दा फरक धेकिन्छ रे अरु चणाअनले भणे उडान भर्ने बेलामी आफुनो घाँटी तन्काउने अद्दान। यै चराले कुरडी लुकाउन्या अद्दछ रे फुस्रो बकुल्लाको तुलनामी यसले खुला ठौर माइ भौती समय बिताउदैन रे प्राकृतिक वसस्थान माइ वस्न रूचाउँछ। यसको नङ्ग्रा लामो हुन्छ त्यसैले यो हिलो माइ वा पानी माइ तैरिन सक्नान रे यो कहिलेकाहीँ झाडीअनमी लै हिलो माइ हिडे जसरीनै हिँड्न अद्दछ। यो रूखको हाँगा समातेर बस्दैन। यो बिरलै मात्र रुखको हाँगा माइ बस्छ रे अधिकाङ्स जमिनमै बस्ने अद्दछ।

यो उषा रे गोधुलि बेला माइ बढी सक्रिय हुने अद्दछ। यो अन्य चणाअनका साथ मध्यदिन रे रात माइ वास बस्ने अद्दछ तथापि पोथीले भणे बच्चा हुर्काउने बेलामी रात्रिकालिन कार्यअनमी बढवा दिन्छ। यो अलि कम गहिराइ भयाः पानी माइ यसले आफुनो शक्तिशाली चुच्चाको प्रयोग गरि माछा समात्ने अद्दछ। यो कहिलेकाहीँ आहार कुर्दे हलचल नगरिकन बस्छ रे आहारा धेक्ना साथ बिस्तारै अगाडि बढ्दछ।
यसको खानामी प्रायः माछा, साना स्तनधारीर उभयचर, चरा, सर्प, छेपारो, किरा, माकुरो आदि हुनान। जमिनमी पाइन्या कीरा, यसको कीराअन मध्ये प्रमुख खाना हो। यसले फटयाङ्ग्रो, मौरी रे माखाअन लै खाने अद्दछ।

ध्यानी बकुल्लाले प्रायः भणाअनको ठूलो समूहमी प्रजनन अद्दछ तर यसले कहिलेकाहीँ भणे गुँड रे एकान्त माइ लै प्रजनन गर्ने अद्दान। यसको अण्डा प्रायः हरियो रे निलो हुन्छ जसको लम्बाई ४५ बठेइ ५६ मिमि (२.२० देखि १.७७ इन्च) सम्म हुन्छ। यैले सामान्यतया ४ बठेइ ५ वटा अण्डा पार्दछ रे कहिलेकाहीँ सात बठेइ आठ अोटा सम्म लै पार्ने अरियाः छ। अण्डाअन प्राय: ३ दिनको अन्तरालमी पार्ने अद्दछ। यसले अोथारो १ वटा अण्डा पारे पछा वा सब्बै अण्डा पारे पश्चात बस्ने अद्दछ। दुयेइ भाले रे पोथीले अोथारो बस्ने अद्दान। जुन २४ बठेइ २८ दिन सम्म हुने अद्दछ। वयस्कले खाना ल्यायो भणे बच्चाअनले सिधै माउको चुच्चो बठेइ खाना खाने अद्दछ। वयस्कले खाना टुक्राउने अद्दछ। बच्चाअन ६ हप्ताअी उड्न सकन्छन् रे २ महिनामै स्वतन्त्र हुँदै माउ बठेइ सदा खिलाइ विधा हुनान।

विश्वमी यै पन्छीको सङ्ख्या लगभग २७०,००० बठेइ ५७०,०००  रयाः अनुमान गरियाः छ। यैको जनसङ्ख्या बिस्तारै घटेतापनि, यसको घट्दो दरले असुरक्षित प्रजातिको मापदण्ड पूरा नगरेकाले अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले यै पन्छी लाइ कम चासोका प्रजातिको रूपमी वर्गीकरण अरियाः छ। यै पन्छीले ऐल हिले क्षेत्रको बिनास रे विभिन्न प्राकृतिक बासस्थानको कमीको समस्य भोग्या छ।




#Article 577: मिरिण्डा (311 words)


मिरिण्डा सन् १९५९ माइ स्पेन माइ बनाया नरम पेयको यक ब्राण्ड हो रे अच्याल यो विश्वव्यापी वितरण पेप्सिकोको स्वामित्व माइ रह्या: छ। यैको नाउँ एस्पेरान्तो बठेइ आया हुन सक्छ जैको अर्थ प्रशंसनीय हुन आउँछ।

यो सुन्तला, शङ्खेत्रो, अङ्गूर, स्याउ, ऐसेलु, रास्पबेरी, अनार, केला, लहरे आँप, कागती, जवा कुसुम, मुन्तला, अारू रे खरबुजा साथै तित्रीको स्वाद माइ समेत उपलब्ध छ। यो पेय क्षेत्रको भाग हो जुन प्रायः स्वाद खण्डको रूप माइ उल्लेख गरिया छ जैले कार्बोनेटेड रे बिना कार्बोनेटेड फल स्वादयुक्त पेयअनको समावेश गर्दछ। मिरिण्डाको सुन्तला स्वादले हाल मिरिण्डाको बहुमतको प्रतिनिधित्व अद्दछ। 

मिरिण्डा सन् १९७० बठेइ पेप्सिकोको स्वामित्व माइ रह्या: छ रे प्राथमिक रूप माइ यैले संयुक्त राज्य अमेरिका बाहिर व्यापार सुरु गरेको थ्यो। यो अलग अलग देशअन माइ स्थानीय स्वाद ब्राण्डअनको रूप माइ कोका-कोलाको फेण्टा, ब्रिटभिचको ट्याङ्गो र डिअार पेपरको अोरेञ्ज क्रस वा सनकिष्टका ब्राण्डअनसित प्रतिस्पर्धा अद्दछ। मिरिण्डा नरम पेय पदार्थको रूप माइ, बजारअन माइ स्वाद, कार्बोन युक्त रे गुलियोपनको अाधार माइ उपलब्ध रह्या: छ।

मिरिण्डा मूलतः स्पेन माइ उत्पादन गरिया थ्यो। यो सन् २००३ माइ द्विभाषी प्याकेजिङ माइ संयुक्त राज्य अमेरिकामाइ उपलब्ध गराइया थ्यो। कोका कोलाको, फेण्टा नामक ब्राण्ड विरुद्ध प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने सम्भावनाका साथ यैले सुरु माइ कम मूल्य माइ आफ्ना उत्पादनअन बजार माइ बेच्याको थ्यो। सन् २००५ बठेइ, मिरिण्डा ग्वाम बाहेक संयुक्त राज्य अमेरिकामा ट्रोपिकाना प्रोडक्ट्स ब्राण्डको ननाउँले ठूलो मात्रा माइ बेच्याको थ्यो। पेप्सिले सन्,२००७ माइ मिरिण्डा ब्राण्डको (चामोरो पञ्च अोरेञ्जलाई प्रतिस्थापन गर्दै) नाउँ माइ उत्पादनअन बिक्री उद्द थाल्याको थ्यो। पेप्सीको सन् १९९६ को दशक माइ ब्राजिल माइ मिरिण्डाको बिक्री गरेको थ्यो, तर कमजोर बिक्रिका कारण सन् १९९८ माइ पेप्सिकोले ब्राजिल माइ उत्पादनअन बेच्न बन्द गरेको थ्यो। ब्राजिलले स्थानीय ब्राण्ड सुकताको उत्पादन कायम राख्या थ्यो। इटाली माइ, यैले आफ्नो उत्पादन स्ल्यामको नाउँले बेच्याको थ्यो।

मिरिण्डा प्राथमिक बनावट माइ आधारित यक कृत्रिम स्वादयुक्त पेय पदार्थ हो। तथापि, गैर-कृत्रिम रस सामग्रीअन सित सम्बन्धित स्थानीय कर लाभका कारण, विगत माइ यैले यो पेय फलफूलको रसको केयि प्रतिशतको साथ उत्पादन गरिरह्या थ्यो।




#Article 578: पोखरा प्रिमियर लिग (216 words)


पोखरा प्रिमियर लिग यक व्यवसायीक नेपाली टी-२० क्रिकेट प्रतियोगिता हो जैलाई नमस्ते पोखरा प्रिमियर लिगको नाउँ बठेइ लै चिनिन्छ जुन नेपालको यक सुन्दर सहर पोखरा माइ हुने गर्‍या छ। पैलो पोखरा प्रिमियर लिग कात्तिक ९ बठेइ कात्तिक २० गतेसम्म आयोजना गरिएया थ्यो। यै प्रतियोगितालाई क्विन्स इभेन्ट म्यानेजमेन्ट प्रालिले प्रबन्धन गर्‍या छ। विसं २०७५ माइ पोखरा माइ पैलो चोटि आयोजना भया पोखरा प्रिमियर लिगलाई अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद्ले मान्यता दिया: थ्यो।

यै पोखरा प्रिमियर लिगको शीर्षक प्रायोजन भण्या नमस्ते प्रिमियम बियरले गर्‍या थ्यो जैका कारण प्रतियोगिताको नाउँ नमस्ते पोखरा प्रिमियर लिग भया: थ्यो। आयोजक क्विन्स इभेन्ट्स प्रालीले पोखरा प्रिमियर लिगको पुरस्कार राशी माइ विजेता टोलीलाई २७ लाख नगद पुरस्कार रे उप विजेता टोलीलाई १० लाख नगद पुरस्कार दिने घोषण गर्‍या थ्यो। यो नेपालको टी-२० लिग माइ सर्वाधिक राशीको पुरस्कार लै हो। यै अघिका धनगढी प्रिमियर लिग रे एभरेष्ट प्रिमियर लिगको प्रत्यक्ष प्रशारण एपी वान एचडीले गर्दै आया भएता लै, पोखरा प्रिमियर लिगलाई भण्या प्रत्यक्ष प्रशारण हिमालय टेलिभजन एचडीले गर्‍या थ्यो। राजधानी माइ आयोजित यक पत्रकार सम्मेलन माइ प्रतियोगिताको आयोजक क्विन्स इभेन्ट्सका प्रबन्ध निर्देशक छुम्बी लामा रे हिमालय टेलिभिजनका अध्यक्ष धर्मराज भुसालले उक्त हस्ताक्षर गरेका थिए। सम्झौताका अनुसार हिमालय टेलिभिजनले ३ बर्ष प्रशारण गरे बापत नगद रे अन्य गरि ३ करोड ७० लाख रुपैयाँ प्रदान अद्दयाछ। यै अधिकार बापत हिमालय टिभीले दूर्दशन रे सम्पूर्ण डिजिटल अधिकार प्राप्त गर्‍या थ्यो।




#Article 579: हिउँ चितुवा (361 words)


हिउँ चितुवा यक ठूलो बिल्ला प्रजातिको मांसाहारी जनावर हो जुन दक्षिण एसिया तथा मध्य एसियाका हिमाली क्षेत्रअनमी पाइन्नान। हिउँ चितुवा समुन्द्री सतह बठेइ ३,००० बठेइ ५,५०० मिटर उचाई बीचका चट्टानी हिमाली क्षेत्रमी बसोबास अद्दान। लुकेर रहने स्वभावको कारण यिनअनको सही सङ्ख्या था हुन्या नाइ सक्या, तापनि खुला जङ्गली क्षेत्रमी ३,५०० बठेइ ७,०००को सङ्ख्यामी तथा विश्वका चिडियाघरअनमी ६०० बठेइ ७००को सङ्ख्यामी हिउँ चितुवाअन रयाः अनुमान गरियाः छ।

हिउँ चितुवा अन्य ठूला बिरालो प्रजातिका जनावर भन्दा सानो हुन्छ, तर यै जनवर बिरालो कै आकारमी धेकिन्छ, सामान्यतया यिनअनको तौल २७ बठेइ ५४ किलोग्राम तथा लम्बाई ७५ बठेइ १३० सेन्टिमिटरको हाराहारी माइ हुन्छ भणे पुच्छर सहितको लम्बाई ७५ बठेइ ९० प्रतिशत बढी हुन्या अद्दछ।

यसको मु छोटो हुन्छ रे नाकका प्वाल ठूला हुनान जसले गर्दा हिमाली क्षेत्रमी स्वास फेर्न सजिलो हुन्छ। यसको शरीरमी हल्का खैरो रङ्गको लामा रे बाक्ला भुत्ला हुनान। यसको शरीरभरी काला पहेँला थेग्लाअन हुनान रे छाती सेतो हुन्छ। यसको आँखा निलो वा हरियो रङ्गको हुन्छ रे पञ्जा ठूला हुनान जैले गर्दा यिनअन हिउँ माइ सजिलै हिड्न सक्छन। लामो रे लचकदार पुच्छर हुन्छ जसले गर्दा चट्टानी भू-भागमी हिड्दा शरीर सन्तुलन गर्न सहयोग मिल्छ।

हिउँ चितुवा हिमाली क्षेत्रका जङ्गल तथा पत्थरीला पहाडअनमी बसोबास गर्ने अद्दान। हिउँ चितुवा मध्य तथा दक्षीण एसियाको उबडखाबड परेको हिमाली प्रदेशमी लगभग १,२३०,३०० वर्ग किलोमिटरको क्षेत्र भित्र पाइन्नान, जुन क्षेत्र भित्र नेपाल, चीन, भारत, अफगानिस्तान, भुटान, कजाखस्तान, किर्गिस्तान, मङ्गोलिया, पाकिस्तान, रूस, ताजकिस्तान रे उज्वेकिस्तान लगायतका बाह्र वटा देशअन पर्छन।

भौगोलिक वितरण अनुसार हिउँ चितुवा बसोबास गर्ने क्षेत्र पश्चिम अफगानिस्तानको हिन्दुकुस शिर दर्या बठेइ पमिर हिमालय, टियान शान काराकोरम हिमाल,कश्मिर, कुन्लुन, हुदै दक्षिणी साइबेरीया सम्म फैलिएको छ, जाँ रूसको अल्ताइ हिमाल, साजन, तन्नु-ओला हिमाल रे बैकाल तालको पश्चिमी क्षेत्रका हिमलायअन लै पडन्छन्। हिउँ चितुवा मङ्गोलियामी तथा गोवी अल्ताइ रे खाङ्गाई हिमालाम तथा तिब्बत माइ उत्तरमी अल्ताइन-ताह सम्म पाइन्नान।

म्याककार्थिले सन् २००३ माइ अरियाः अध्ययनका अनुसार हिउँ चितुवाको कुल सङ्ख्या ४,०८० बठेइ ६,५९०को हाराहारिमी रयाः धेकिन्छ। यो अनुमानित सङ्ख्या माइ हाल फरक पर्न सक्छ। साथै विश्व भरका चिडियाघरअनमी लगभग ६००-७०० को सङ्ख्या माइ हिउँ चितुवाअा रयाः अनुमान गरियाः छ।

सन् १९७२ माइ अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घले हिउँ चितुवा लाइ विश्वव्यापी रूपमी खतरामा परेका प्रजातिको रातो सूची माइ सूचीकृत गर्‍या थ्यो। सन् २००८ माइ यहि खतराको सूची लाइ कायम नै राखियो।

संरक्षण क्षेत्रअन:




#Article 580: मेवा (120 words)


मेवा क्यारिकेसी परिवारमी पड्ड्या यक प्रकारको फल हो। अन्य फलफूलको तुलनामी मेवा निकै स्वस्थ फल माणिन्छ। यो फल पेट तथा मुटु दुयेइ खिलाइ निकै लाभदायी हुन्छ। यो बजारमी सहज रुपमी पाइन्या रे गाउँघरमी लै सहजै फलाउन सकिन्या सस्तो फल लै होे। मेवा देख्न रे खानमी जति मीठो हुन्छ यो त्यत्तिकै गुणकारी लै हुन्छ। छाला खिलाइ मेवा निकै लाभदायी माणिन्छ, यो फेसप्याकको रुपमी प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसले छालाको जलन रे सङ्क्रमण बठेइ मुक्ति दिन्छ। फर्मेन्टेसन गरियाः मेवाको बोक्राले मर्‍या छाला लाइ पुनर्जीवन प्रदान गर्दै ताजा रे चम्किलो राख्छ। छालाको चोट माइ लै यो फल लाभकारी माणिन्छ।

मेवाको उत्पत्ति दक्षिण अमेरिका माइ भयाः माणिन्छ। मेवाको खेती अमेरिका बठेऊ, मलेसिया रे फिलिपिन्स भई भारत प्रवेश अरियाः माणिन्छ; भारत बठेइ मेवा नेपाल आयाः बताइन्छ।




#Article 581: सिलिगुडी (153 words)


सिलिगुडी भारतको पश्चिम बङ्गाल माइ अवस्थित यक महानगरपालिका हो। यो सहर दार्जिलिङ तथा जलपाईगुडी दुयेइ जिल्ला माइ पडन्छ। सिलिगुडी हिमालको फेदी तथा महानन्दा नदीको किनारमी रयाः छ।यो हिमालयको फेदमी महानन्द नदीको किनारमी अवस्थित छ। कोलकाता पछा क्षेत्रको अनुसार सिलिगुडी दोस्रो ठूलो सहर हो रे कोलकाता रे आसनसोल पछा राज्यको जनसङ्ख्या अनुसार तेस्रो सब है ठूलो सहर हो। यो जलपाईगुडी सहर बठेइ ३५ किलोमिटरको दुरी माइ अवस्थित छ जुन दुयेइ क्षेत्रको सब है ठूलो महानगरमी गाभिन्छ।

सिलिगुडी ऐतिहासिक कालमी सिलिगुडी अधिराज्यको रूपमी रयाः थ्यो। विशाल नेपालको एकिकरणको समयमी सिलिगुडी अधिराज्य माथी नेपालले विजय हासिल अरे पछा यो नेपाल अधिराज्यको भूभाग भयो। यसकारण लू यै स्थानमी नेपाली तथा किराँतीअनको बसोबास रयाः पाइन्छ। सन् १८१५ माइ नेपाल रे बेलायत बीच सुगौली सन्धि भए पछा सिलिगुडी ब्रिटिस इस्ट इन्डिया कम्पनीको भूभाग बन्न पुग्या थ्यो।

सिलिगुडी भारतसित नेपाल, चीन, भुटान तथा बङ्गलादेशको सिमानाको बीचको क्षेत्रमी रयाः छ। यो सहर हिमाली क्षेत्रको फेदी तथा महानन्दा नदीको किनारमी रयाः छ।




#Article 582: मिया खलिफा (414 words)


मिया खालिफा (; (जन्म - १० फेब्रुअरी, १९९३), मिया कलिष्टाको रूप माइ लै चिनिन्या यक लेबनानी अमेरिकी सामाजिक सञ्चार माध्यम व्यक्तित्व, खेलकुद टिप्पणीकर्ता रे वेबक्यामेरा मोडल, अौर अश्लील अभिनेत्री हुन्। अश्लील चलचित्र अभिनेत्रीको रूप माइ उनि सन् २०१४ देखि २०१५ सम्म सक्रिय थिइन्।

लेबनानको राजधानी बेरुत माइ जन्मिएकी, खलिफा सन् २००१ माइ संयुक्त राज्य अमेरिका माइ बसाइसराइ गरेकी थिइन्। उनले अक्टोबर २०१४ माइ अश्लील चलचित्रमा अभिनय गर्‍या थिइन्, रे डिसेम्बर २०१४ माइ पोर्नहब नामक क्यानडेली अश्लील वेबसाइटले उनलाई शीर्ष स्थानकी प्रस्तुताको रूप माइ स्थान दिएको थ्यो। उनरो कर्यकाल बिबादास्पद रह्या: थ्यो, विशेष गरी यक श्रव्य दृश्य खिलाइ उनले इस्लामी हिजाब लगाएर यौन कार्यअन गरेकि थिइन्। तीन महिना पछा, खलिफाले अन्य रूचिअनको अनुसरण अद्द खिलाइ अश्‍लील उद्योग छाडेकी थिइन्।

मिया खलिफा, १० फेब्रुअरी १९९३ मा बेरूत, लेबनानमा जन्मिया थिइन। उन रे उनका परिवारले दक्षिण लेबनानको द्वन्द्वका कारण आफ्नो घर छोडि सन् २००१ माइ संयुक्त राज्य अमेरिका माइ बसाइसराई गरेका थिए। उनरो परिवार क्याथोलिक हुन् रे उन लै सोही धर्म माऊ हुर्कियाकी थिइन्  जैलाई उनले भौती रूढीवादी भनेर वर्णन अद्दय यैको पालना गरेकी थिइनन्। खलिफाले बेरूतमा फ्रान्सेली निजी विद्यालय अध्यापन गरेकी थिइन् जहाँ उनले अङरेजी बोल्न सिकेकी थिइन्। संयुक्त राज्य अमेरिका माइ बसाइसराई पछा, उन मोण्टगोमेरी काउण्टि, मेरील्याण्ड माइ बसोबास गर्थिन् जहाँ उनले उच्च विद्यालय माइ लेक्रोस नामक खेल खेल्थिन्। खलिफाले त्यहाँ सब है काला रे अनौठो केटि साथी भया कारण उच्च विद्यालय माइ बदमाशीको कुरा गरेकी थिइन् जून सेप्टेम्बर ११ को आक्रमण पछा झन् तिव्र भया: थ्यो।

खलिफाले मसान्टेन मिलिटेरी एकेडेमी माइ पढ्याकी थिइन रे त्यस पछा उच्च विद्यालय पढ्न खिलाइ टेक्सस गएकी थिइन्। उनी टेक्सस विश्वविद्यालय बठेइ इतिहास माइ स्नातक हासिल गरेकी थिइन्।

उच्च विद्यालयमा छँदा, खलिफा पेय सेवकको रूप माइ काम गर्थिन् रे उनले केयि मोडलका कार्य लै गर्दथिन्। उन यक स्थानीय स्पेनी भाषाको डिल अर नो डिल जस्तै दूर्दशन खेल कार्यक्रम माइ ब्रिफकेस गर्ल थिइन्। स्नातक पछा, उन मियामी माइ सरेकी थिइन् जहाँ उनलाई नग्न मोडल अद्द अनुरोध गरिया थ्यो जून उनले स्वीकार गरेकी थिइन्।

खलिफाले अक्टोबर २०१४ माइ अश्‍लील चलचित्र उद्योग माइ प्रवेश गरेकी थिइन्।
उनी मियामीमा हिंडिरह्या बेला माइ उनलाई अश्लील चलचित्र माइ देखा पर्‍या वा नपर्‍या बारे माइ केयि कुरा सोधिया थ्यो। ब्याङब्रोजको यक दृश्य माइ उनले त्रि यौन क्रियाकलाप माइ इस्लामी हिजाब लगाई यौन क्रियाकलाप गरेका कारण उन सञ्चार माध्यम माइ व्यापक चर्चा माइ आया थिइन्।
यो दृश्यले खलिफालाई लोकप्रिय बनाया थ्यो रे साथसाथै लेखक रे धार्मिक व्यक्तित्वअनद्वारा उनलाई आलोचना गरिया थ्यो। दृश्यका निर्माताले खलिफाको जातीयताको शोषण अद्द कोशिस नगर्‍या रे य‌लाइ अँगाल्न चाह्या: बताया थिए रे कसैले लै यसको नकारात्मकताको अनुमान गर्न नसक्न्या लै उनले बताया थिए।




#Article 583: मोजी (407 words)


मोजी विण्डोज र म्याकअोएसका प्रयोगकर्ता खिलाइ सृजना गरिया यक अनलाइन भण्डारण सेवा थ्यो। जै माइ लिनक्स समर्थन सन् २०१४ माइ उपलब्ध गरिया थ्यो। सन् २००७ माइ मोजीलाई इएमसी निगमद्वारा अधिग्रहण गरिया थ्यो रे सन् २०१३ माइ मोजीलाई, इएमसीको भण्डारण पुन: प्राप्ति प्रणालीको विभागको उत्पादन सूची माइ समावेश गरिया थ्यो। ७ सेप्टेम्बर २०१७ माइ, डेलले इएमसी निगमको अधिग्रहण गरि डेल प्रविधिको गठन गर्‍या थ्यो। १९ मार्च २०१८ माइ कार्बोनाइटले मोजीलाई डेल बठेइ १४८.५ मिलियन अमेरिकी डलर नगद माइ खरिद गर्‍या थ्यो रे सन् २०१९ यैले मोजीका ग्राहकअनलाई आफ्नो अनलाइन भण्डारण सेवा समाहित गर्दै मोजीको सेवालाई बन्द गर्‍या: थ्यो।

सन् २००५ मोजीलाई मूल रूप माइ अमेरिकी फोर्कको युटा माइ अवस्थित बर्कले आँकडा प्रणालीअनद्वारा सृजना गरिया थ्यो।
अक्टोबर २००७ माइ, इएमसीले ७६ मिलियन अमेरिकी डलर खिलाइ मोजीका उत्पादन श्रृङ्खलाको साथ, बर्कले आँकडा प्रणालीको अधिग्रहण गर्‍या थ्यो।

मोजीकोको प्रधान कार्यालय सियाटल, वासिङ्टन माइ रह्या: थ्यो, तथापि, यैका अधिकांश कर्मचारीअन प्लिसेण्ट ग्रोभ, युटाको कार्यालयअन माइ कार्यरत थिए। 

सन् २००७ माइ मोजीलाई इएमसी निगमद्वारा अधिग्रहण गरिया थ्यो रे सन् २०१३ माइ मोजीलाई,  इएमसीको भण्डारण पुन: प्राप्ति प्रणालीको विभागको उत्पादन सूची माइ समावेश गरिया थ्यो। १९ मार्च २०१८ मा, डेलले मोजीलाई कार्बोनाइट माइ १४५.८ मिलियन अमेरिकी डलर माइ बेच्या थ्यो। कार्बोनाइटले २०१९ माइ मोजीका ग्राहकअनलाई यैको आफ्नै अनलाइन भण्डारण सेवा माइ स्थानान्तरण गर्दै स्वतन्त्र संस्थाको रूप माइ सेवा बन्द अद्दया योजनाको घोषणा गर्‍या थ्यो।

मोजीले तीजवटा प्रमुख उत्पादनअनको सार्वजनिक गर्‍या छ जै माइ मोजी गृह, मोजी प्रो, मोजी उद्यम समावेश छन्।

मोजी गृह: मोजीको भण्डारण सेवाको उपभोक्ता संस्करण थ्यो जैलाइ मासिक सदस्यतामा वा अन्य योजनाअन माइ खरिद अद्द सकिन्थ्यो।

मोजी प्रो भण्डारण सेवाको व्यापारीक संस्करण थ्यो। मूल रूप माइ सन् २००७ माइ शुरु गरिया, मोजी प्रोले मूल्य निर्धारण सन् २०१२ माइ अद्यावधिक गर्‍या थ्यो। 

मोजी उद्यम सक्रिय निर्देशिका, प्रयोगकर्ता समूह (यक कम्पनी माइ), रे प्रयोगकर्ता अधिकारअन माइ प्रशासकीय नियन्त्रण खिलाइ समर्थन समावेश उद्दया ठूला सङ्गठनअन खिलाइ शृजना गरिया यक सेवा थ्यो। मोजीसँग ८०० भन्दा बढी उद्यम ग्राहकअन रह्या: थिए।

सप्पै मोजीका उत्पादनअनका साथ, प्रारम्भिक भण्डारण पछा, मोजीले केवल फाइलअनको नौलो वा परिवर्तन गरियअ अंशअनको भण्डारण गर्‍या तथ्यो। स्वचालित रूप वा निर्धारित समय माइ कम्प्युटर प्रयोग माइ नभया बेला माइ यैले भण्डारण गर्दथ्यो। मे २०१० माइ, मोजीले मोजी गृह २.० रे मोजी प्रो २.० को शुरु गर्‍या थ्यो।

सन् २०१८ को शुरु माइ, मोजीलाई यैको सब है ठूलो प्रतिस्पर्धी, कार्बोनाइट निगमद्वारा अधिग्रहण गरिया थ्यो।

सन् २०११ माइ, मोजीले बादल बठेइ फाइलअन पुन: प्राप्त उद्दया प्रक्रियालाई सरल बनाउन्या खिलाइ यक सफ्टवेयर उपकरण पुनर्स्थापना प्रबन्धकको शुरु गर्‍या थ्यो।प्रयोगकर्ताहरूले कन्नै लै फाइलको अन्तिम संस्करण पुन: भण्डार अद्द सकन्छन्।




#Article 584: माई याहु! (235 words)


माई याहु! यक गृह पृष्ठ वा वेब पोर्टल हो जैले व्यक्तिगत याहु!को सुविधा, सामग्री रे जानकारीअनको संयोजन अर्ने अद्दछ। यै साइट लाइ सन् १९९६ माइ सुरूवात गरियाः थ्यो रे यो कम्पनीको सब है लोकप्रिय शृजनाअन मध्ये यक थ्यो। यो वेब ब्राउजरअनमी आधारित छ।

माई याहुको उद्देश्य प्रयोगकर्ताअन उनअनरो पन्नाअन निजीकृत गर्नु हो।

मुख्य याहु!को गृह पृष्ठको उपस्थिति, नमूना रे सामग्री मानक छ। माई याहु!ले अनुकूलन प्रस्ताव अद्दछ जै माइ प्रयोगकर्ताअनले विषयवस्तुअन लागू गर्न, साइटअन थप्न, उपकरण थप्न, सजावट पुनःव्यवस्थित गर्न रे पन्ना माइ ट्याबअन थप्न सक्दछन्। 

यक माई याहु!को पन्नाले पन्ना माइ आवश्यक सब्बै सामग्रीअनमी पहुँच गर्न अनुमति दिन्छ। अनुप्रयोग रे कार्यक्रमअनले सामाजिक सञ्जाल चिठ्ठा सङ्ख्या, डाँक एकत्रितकर्ता, यक समाचार सङ्कलनकर्ता, खेल अनुप्रयोगअन आदिमी पहुँच गर्न अनुमति दिन्छ। यसको लक्ष्य भन्यम प्रयोगकर्ताअन लाइ एकल पन्ना माइ उनअनले रुचि राख्याः सब्बै सामग्रीअनमी पहुँच प्रदान गर्नु हो।

यसको प्रयोगले प्रयोगकर्ताअन याहु! उत्तरमी जोडिन सक्दछन्। यसले याहु! स्थानीयसित जोडिने विकल्पको प्रदान अद्दछ जसले स्थानीय खोजी क्षमता लाइ सक्षम पार्दछ। सन् २०११ मी, विकासकर्ताअनले यसको यक मोबाइल अनुप्रयोगको शृजना गर्‍याः थ्यो।

याहु!को निजीकृत पन्नाअन कम लोकप्रिय साइटअन भन्दा कम विशेष छन् भण्णे यो अधिक स्थिर छ।

माई याहु!ले विभिन्न फिडअन लाइ समाहित गर्न सक्दैन। परिणामस्वरूप यै खिलाइ बहु प्रवाहअनको आवश्यक पद्दछ।

सेप्टेम्बर सन् २०१३ बठेइ पुन: शृजना गर्ने प्रयोगकर्ताअनले यै माइ रयाः भौती समस्याअनको बारे गुनासो गर्‍या थ्याः। यसका आलोचनाअन यै प्रकारका छन्:

२४ अगष्ट २०१७ माइ भौती प्रयोगकर्ताअनले यसको सब्बै आरएसएस फिडअनले काम गर्न छोडेको दावी गरेका थ्याः।




#Article 585: इलाफेण्ट ड्राइभ (254 words)


इलाफेण्ट ड्राइभ यक वेबमी आधारित यक भण्डारण सेवा हो जुन यक अनलाइन बादल भण्डार उपकरणको रूप माइ लै प्रयोग अर्न सकिन्छ। यै लाइ टाढाको पहुँच सेवा/सहयोग उपकरणको रूप माइ लै उपयोग अर्न सकिन्छ। सेवा दुवै विण्डोज रे म्याकका मञ्चअनमी चल्दछ रे प्रयोगकर्ताअनरा सामग्रीअन सुरक्षित गर्नका इलाफेण्ट ड्राइभ खाताको प्रयोग गरि यसले सरल स्वचालित नियमअनको शृजना गर्न अनुमति दिन्छ। कम्पनीको स्थापना अप्रिल २००६ माइ भयाः थ्यो भणे यसको आधिकारिक वेबसाइट अङरेजी भाषा माइ मात्तर उपलब्ध छ।

इलाफेण्ट ड्राइभले, वास्तुकलाको यक भागको रूपमी संरचनागत मागको उपयोग अद्दछ। यो अमेजनको एस३ (साधारण भण्डारण सेवा) माइ निर्मित अनुप्रयोगअनको पैले रे सब है लोकप्रिय उदाहरणअन मध्ये यक हो। इलाफेण्ट ड्राइभले सुरुमी अमेजन एस३ लाइ डाटाबेस सार्न खिलाइ यक उपकरणको रूपमी प्रयोग गरेको थ्यो, तर चाँडैनै यै लाइ उत्पादन पूर्वाधारमी सारियाः थ्यो।

इलाफेण्ट ड्राइभ पैल्ले प्रमुख सफलता सन् २००८ को प्रारम्भिक बादल भण्डारण प्रदायक रे एओएलको सम्पत्ति एक्स ड्राइभको बन्दको संयोजनमा प्राप्त भयाः थ्यो जब सेवाले एक्स ड्राइभ मञ्चको बाहिर फाइलअन सार्न खिलाइ निःशुल्क उपकरणको प्रस्ताव गर्‍या थ्यो जसले हेरफेर गर्ने प्रदायकअनको प्रक्रिया लाइ सरल बनाएको थ्यो।

कम्पनीले आफुनो ध्यान संलग्न सञ्जाल भण्डार (एनएएस) स्थानमी केन्द्रित गरेको थ्यो। बादल भण्डारणको बनावट रे तैनाथ गर्ने हार्डवेयर निर्माताअनसित साझेदारीको श्रृङ्खलामा यो संलग्न सञ्जाल भण्डार उपकरणअनमी मुल रूप माइ चालु गर्न अनुकूलित भयाः थ्यो। प्रारम्भिक साझेदारी, नेट गियरको रेडिनास प्रणालीको भण्डार उत्पादन श्रृङ्खलाको साथ यक सह-सञ्चालन गरियाः बादल बचत सेवाको रूपमी रेडिनास भल्टको शृजना गरियाः थ्यो। संलग्न सञ्जाल भण्डार एकीकरण खिलाइ अतिरिक्त बादल भण्डारण हार्डवेयर निर्माताअन क्यूएनएपी रे थेकसको साथ सुरू गरियाः थ्यो
दुवै हार्डवेयर निर्माताअनले भल्टको विपरीत इलाफेण्ट ड्राइभको प्रयोग गरेका थ्याः।




#Article 586: टिभीट्याग (426 words)


टिभीट्याग (पैला गेटग्लु) यक सामाजिक सञ्जाल वेबसाइट रे दूर्दशन अनुयायीअन खिलाइ समर्पित यक मोबाइल अनुप्रयोग थ्यो। प्रयोगकर्ताअनले वेबसाइटअन, मोबाइल वेबसाइट , वा मोबाइल अनुप्रयोग प्रयोग अरिवर उनअनले कार्यक्रम, चलचित्र रे खेलअन माइ पहुँच अद्द सकन्छन्।
 
गेटग्लुको सेवा न्यूयोर्क सहर माइ प्रधान कार्यालय सहित जून २०१० माइ सुरु भया: थ्यो। नोभेम्बर २०१० माइ, गेटग्लुलाई आइटिभी नामक कम्पनीद्वारा अधिग्रहण गरिया: थ्यो। म्यासएबलले उक्त समायोजनलाई दुई मञ्चअन बीच उत्कृष्ट संयोजन भन्या थ्यो। यैले प्रयोगकर्ताअनलाई सब है रामरो दूर्दशन सामग्रीअन भेट्टाउन रे सङ्कलन अद्द मद्दत अद्दछ।

जनवरी २०१४ माइ, गेटग्लुले यैको नाउँ टिभीट्याग माइ परिवर्तन अर्‍या थ्यो। नौलो नाउँको साथ साइटले नौलो रूप, अनुभूति, रे दिशा लै प्राप्त अर्‍या थ्यो। वेबसाइट रे अनुप्रयोगले लै अद्यावधिक प्राप्त अर्‍या थिए। यैले रङ्ग नीलो बठेइ रातो माइ परिवर्तन अर्‍या थ्यो। नौलो अनुभवले प्रयोगकर्ताअनलाई परिक्षण अद्द, अङ्कीय स्टिकरअन खोल्न, टिप्पणी अद्द, डुडल अद्द रे दूर्दशन क्षणअन माइ प्रतिक्रिया व्यक्त अद्द खिलाइ अन्य अनुयायीअन सित तमरो मनपर्ने कार्यक्रमअनको अवलोकन अद्द अनुमति दिया: थ्यो।

डिसेम्बर १९ माइ, प्रयोगकर्ताअनलाई यक   रे उनअनको वेबसाइट माइ सन्देशको सार्वजनिक अद्दै, टिभी ट्यागले अन्य पहलअन माइ प्रयासअनलाई पुनः केन्द्रित अद्द रे टिभीट्याग रे त्यसका सहयोगी अनुप्रयोगअनलाई बन्द अद्दया घोषण अर्‍या थ्यो। साइटले प्रयोगकर्ताअनलाई ई डाँक मार्फत तिनीअनको प्रयोग भया: डाटा पुनः बहाली अद्द खिलाइ यक तरिका प्रदान अर्‍या: थ्यो।

परिक्षण गरेपछा, प्रयोगकर्ताअनले अङ्क, आभाषी स्टिकर, सिफारिसहरू प्राप्त अर्‍या: थिए यैका साथै, मनोरञ्जन कम्पनीअन खिलाइ छुट प्राप्त अर्‍या: थिए।

मार्च २०११ बठेइ, गेटग्लुले फोरस्क्वायर नामक कम्पनीको परिक्षण समावेश अर्‍या थ्यो, जैले प्रयोगकर्ताअनलाई उनअनले के हेरि रह्या छन् रे कहाँ छन् भण्या बारे माइ सक्षम तुल्याया थ्यो।

प्रयोगकर्ताअनले उनीअनले अनलाइन प्राप्त अर्‍या स्टिकरअनको भौतिक संस्करणअन माइ अनुरोध अद्द सक्दछन्। तथापि, नोभेम्बर २०१३ माइ, यैले यो कार्यक्षमता हटाया: थ्यो।

गेटग्लुले, ट्वाण्टिथ सेञ्चुरी फक्स , द सिडब्ल्यू , एएमसी , एबीसी परिवार , डिज्नी थियट्रिकल प्रोडक्शन्स , डिस्कभरी च्यानल , इएसपीएन , फक्स नेटवर्क , फूड नेटवर्क, एचबीओ, एचजीटीभी, एमटीभी , एमएसएनबीसी , पेङ्गुइन बुक्स , पिबिएस , डब्ल्यूडब्ल्यूई , रेण्डम हाउस , सोटाईम , साइमन एण्ड सुष्टर, एसवाएफवाइ , सोनी पिक्चर्स , ट्राभल च्यानल , युएसए नेटवर्क , युनिभर्सल पिक्चर्स रे वार्नर ब्रदर्स थियट्रिकल लगायतका कम्पनीअन सित साझेदारी अर्‍या थ्यो।

सेप्टेम्बर २०११ माइ, गेटग्लुले प्रत्येक दूर्दशनसित साझेदारी अरिवर प्रयोगकर्ताअनलाई पर्दा नियन्त्रणअन मार्फत जाँच अद्द सक्षम अद्द, यक भुक्तान-दूर्दशन सेवाको साथ पैलो साझेदारी अर्‍या: थ्यो। प्रयोगकर्ताअनले उनीअनको साथीअनका प्रवाहअन लै अवलोकन अद्द रे उनीअनका च्यानलअन माइ परिवर्तन अद्द सक्षम भया: थिए।

सन् २००७ बठेइ २०१३ माइ यैको प्रारम्भिक चरण बठेइ, गेटग्लुले यूनियन स्क्वायर भेञ्चर्स ( टुइटर , फोरस्क्वायर रे अन्य), आरएचअो भेञ्चर्स , आरआरई भेञ्चर्स, र टाइम वार्नर इण्भेष्टमेण्ट लगायतका कम्पनीअन बठेइ उद्यम पूँजी माइ कुल २५ मिलियन अमेरिकी डलर भन्दा बढी सङ्कलन आर्‍या: थ्यो।




#Article 587: पाथ (सामाजिक सञ्जाल) (524 words)


पाथ सक्षम तस्वीर साझेदारी रे सन्देश सेवा प्रदान उद्दया यक सामाजिक सञ्जाल सेवा थ्यो जुन मोबाइल उपकरणहअन खिलाइ नोभेम्बर २०१० माइ सुरू गरिया: थ्यो। सेवाले प्रयोगकर्ताअनलाई करीव ५० सम्पर्कअन उनीअनको नजिखैका साथीअन रे परिवारसित साझेदारी अद्द अनुमति दिन्थ्यो। सान फ्रान्सिस्को, क्यालिफोर्नियामी आधारित यै कम्पनी सन फ्यानिङ र पैलाका फेसबुक कार्यकारी डेभ मोरिनद्वारा स्थापित गरिया: थ्यो। 

२८ मे २०१५ माइ, पाथलाई काकाओद्वारा अज्ञात रकम खिलाइ अधिग्रहण गरिया घोषण भया: थ्यशध।

१७ सेप्टेम्बर २०१८ मनइ, पाथले यैका सम्पूर्ण सेवाहरूलाई बन्द अद्दया घोषणा अर्‍या थ्यो। १८ अक्टोबर २०१८ बठेइ अवस्थित प्रयोगकर्ताअन हाल पाथका सेवाअन माइ पहुँच अद्द सक्षम छैनन्।

प्रयोगकर्ताअनले पाथ माइ प्रवाह तस्वीरअन सार्वजनिक गरि व्यक्ति, ठाउँ वा सामग्रीअन खिनइ ट्यागअन थपेर अद्यावधिक अद्दया सुविधा यै माइ समावेश थ्यो।

पाथले व्यक्तिगत जानकारीअनको अधिक साझेदारी अद्द प्रोत्साहित गर्दै शुरु माइ प्रत्येक प्रयोगकर्ताअनको सामाजिक सञ्जालाई ५० जना साथीअन माइ सीमित अर्‍या थ्यो। पछा, पाथले यैको सीमालाई १५० माइ वृद्धि गर्दै यैलाइ पूर्ण रूप माइ हटाया थ्यो। साइट, फेसबुक रे अन्य सामाजिक सञ्जाल मञ्चका साथीअनको रूप माइ लक्षित थ्यो जून यक गन्तव्य वेबसाइटको विपरीत हो।

पाथ खिलाइ मूल लगानीकर्ता कोष, सन् २०१० को नोभेम्बर माइ सुरक्षित गरिया: थ्यो। फेसबुकका पूर्व छात्र मार्क बोडनिक लगायतले डेभ मोरिनलाई लगानीको आफुनो व्यक्तिगत कारणको रूप माइ व्यक्तिगत विश्वास दिया थिए।

पाथको कोष सङ्कलनको सुरुवाती चरण माइ यैले रोन कन्वे, इण्डेक्स भेञ्चर्स, फर्ष्ट राउण्ड क्यापिटल, एष्टन कुचर, केभिन रोज, मार्क बेनिफ, क्रिस केली रे अन्य लगानीकर्ताअन मार्फत २.५ मिलियन अमेरिकी डलर सङ्कलन अर्‍या: थ्यो।

फेब्रुअरी २०११ माइ, कम्पनीको दोस्रो कोष सङ्कलन कार्यक्रम माइ, क्लेनर पर्किन्स काउफिल्ड एण्ड बायर्स रे इण्डेक्स भेञ्चर्सको साथ जापानको उद्यम पूँजी कम्पनी मार्फत ८.५ मिलियन अमेरिकी डलर उठाया थिए। पाथले फेब्रुअरी २०११ माइ गुगल बठेइ आया १०० मिलियन अमेरिकी डलरको अधिग्रहण प्रस्तावलाई अस्वीकार अरिया: थ्यो।

नोभेम्बर २०११ माइ, पाथलाई अधिक सुविधाअनको साथ पुन: सुरुवात गरिया थ्यो।
सन् २०११ को डिसेम्बर सम्म माइ यैको पुन सुरुवातको यक महिना भन्दा कम समय माइ यै माइ दर्ता भया प्रयोगकर्ताअनको सङ्ख्या माइ भारि मात्रमा वृद्धि भई ३०,००० बठेइ ३,००,००० पुग्या थ्यो।

पाथले पछा रेडपोइण्ट भेञ्चर्स मार्फत उद्यम पूँजीमा ३ करोड अमेरिकी डलर उठाया थ्यो।
११ जनवरी २०१४ माइ कम्पनीले, उसले इण्डोनेसियाली बक्री समूह, क्लाइनर पर्किन्स काउफिल्ड एण्ड बायर, इण्डेक्स भेञ्चर्स, ग्रेलक पार्टनर, इनसाइट भेञ्चर्स पार्टनर , रेडपोइण्ट भेञ्चर्स रे फर्ष्ट राउण्ड क्यापिटलको लगानी माइ थप २ करोड ५० लाख अमेरिकी डलर सङ्कलन घोषण अरिया: थ्यो। विश्व माइ सब है धेरै पाथ माइ दर्ता भया प्रयोगकर्ता इण्डोनेसिया बठेइ थिए जहाँ उक्त देश बठेइ यै माइ ४० लाख भन्दा बढी प्रयोगकर्ताअन दर्ता भया थिए।

फेब्रुअरी २०१२ माइ, ज्ञान वा अनुमति बिना प्रयोगकर्ताअनको दूरभाष सम्पर्कअनलाई पहुँच रे भण्डारण अर् पछा कम्पनीको व्यापक रूप माइ आलोचना अरिया थ्यो। कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतद्वारा उनअनको वेबसाइट माइ सन्देश सार्वजनिक अरि, उनले उक्त कदम माथि माफी माग्या थिए रे उक्त अभ्यासलाई  परिवर्तन अरिन्या लै बताया थिए।

त्यसको लगत्तै मार्च २०१२ माइ, रेप्स हेनरी ए वाक्सम्यान (डि- क्यालिफोर्निया) रे जिके बटरफील्ड  (डि-उत्तरी क्यारोलिना) ले जानकारीअन प्रयोगकर्ताअन बठेइ कस्या सङ्कलन रे प्रयोग अरिन्छ भण्या बारे माइ, यसका साथै अन्य ३३ अनुप्रयोग विकासकर्ताहरूसँग जानकारीको माग गरेका थिए।

फेब्रुअरी २०१३ माइ, कम्पनीले प्रयोगकर्ताअन बठेइ आँकडा भण्डारण अरिया माइ सङ्घीय व्यापार आयोगले यैलाइ $८,००,००० जरिवाना लगाया थ्यो। य‌का कारण कम्पनीले यैको गोपनीयता नीतिअन आउँदो बीस बर्ष खिलाइ प्रत्येक दुई साल माइ मुल्याङ्कन अद्द आवश्यक भया थ्यो।




#Article 588: टाउट (270 words)


टाउट यक अनलाइन सामाजिक सञ्जाल तथा सूक्ष्म ब्लगिङ सेवा हो जैले यैका प्रयोगकर्ताअनलाई १५ सेकेण्डका श्रव्य दृश्यअन पठाउन रे हेद्द सक्षम पाद्दछ जैलाइ टाउट्स भण्यार चिनिन्छ। सेवाको आन्तरिक प्रविधिलाई एसआरआई इण्टरनेसनल माइ माइकल डाउनिङद्वारा शृजना गरिया: थ्यो। उक्त कम्पनीको स्वामित्वका दुईवटा एकस्व माइ आधारित छ।

अप्रिल २०१० माइ, टाउटले एसआरआईसित सेयर मूल्य लिएर अाफुनै कम्पनीको रूप माइ कार्य सञ्चालन अर्‍या थ्यो। जून २०११ माइ, बास्केटबल खेलाडी सकिल ओ' निलले सेवा निवृत्त भया घोषणा गरेसितै टाउटले लोकप्रियता प्राप्त अर्‍या थ्यो। सन् २०१२ शुरुवात माइ, टाउट माइ १२ मिलियन आगन्तुक रह्या: थिए रे ७५ मिलियन टाउट्स, सेवाका प्रयोगकर्ताअनद्वारा शृजना रे साझा गरिय: थ्यो।

११ जुलाई २०१२ मा, डब्ल्यूडब्ल्यूईले टाउट उद्योग, निगम (टाउट) मा श्रृङ्खला ख अन्तर्गतको ष्टकमा $५०,००,००० को लगानी गरेको थियो र जुलाई २०१२ मा डब्ल्यूडब्ल्यूइले टाउटमा दुई वर्षे रणनीतिक साझेदारीमा प्रवेश गरेको थियो जसका कारण डब्ल्यूडब्ल्यूई दुई वर्षको सम्झौता अनुरूप जीवनको लागि प्रति तिमाही टाउटको सामान्य शेयरको ११,२५० सेयर प्राप्त गर्न योग्य हुनेछ।

डब्ल्यूडब्ल्यूईका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत भिन्स म्याकमेनले त्रैमासिक सम्मेलन २ अगष्टको ब्यानल आयोजना अर्‍या थिए। लगानीकर्ताअनसित डब्ल्यूडब्ल्यूइका प्रमुख वित्तीय अधिकारी जर्ज ब्यारियसले उक्त लगानी ५० लाख अमेरिकी डलर भया खुलासा अर्‍या थिए तर कम्पनीले कति प्रतिशत प्रतिनिधित्व अर्छ भण्या कुरणी खुलासा गरिया: थिएन। डब्ल्यूडब्ल्यूईका प्रमुख विभागीय अधिकृत ष्टेफिनी म्याकमेनले टाउट खिलाइ विभागकी निर्देशकको सेवा अर्‍या थिइन्। २३ जुलाई माइ यैको साप्ताहिक दूर्दशन कार्यक्रम रको १००० औं अङ्क माइ डब्ल्यूडब्ल्यूइले कार्यक्रमको अङ्कको समय माइ निश्चित बिन्दुअन माइ दुबै, अनुयायी रे कुस्ती खेलाडीअनको टाउट्स प्रसारण अद्द शुरु अर्‍या थ्यो। ब्रक लेज्नरले सन् २०१२ को अगष्ट माइ अाफुनो सेवा निवृत्तको घोषणा अद्द यैको प्रयोग अर्‍या थिए। डब्ल्यूडब्ल्यूईसितको साझेदारी सन् २०१४ माइ सकिया थ्यो रे कम्पनीले पछा यैको प्रयोग अद्द छाड्या थिए।




#Article 589: ओ! मिडिया लिमिटेड (304 words)


ओ मिडिया लिमिटेड (कहिलेकाँही ओह्! मिडिया, ओह! मिडिया वा साधारण ओह!) अष्ट्रेलिया माइ आधारित यक बाइल्ला विज्ञापन रे सञ्चार कम्पनी हो। यैको प्रधान कार्यालय, सिड्नी, अष्ट्रेलिया माइ रह्या: छ। कम्पनीको स्थापना सन् १९८९ माइ ब्रेण्डन कुकले आउटडोर नेटवर्क अष्ट्रेलियाको रूप माइ अर्‍या थिए। यो अष्ट्रेलियाको गृह विज्ञापन उत्पादनअन बाइरका क्षेत्रको सब है ठूलो सञ्चालकअन मध्ये यक हो। यो जङ्की मिडियाको बहुमतको शेयरधनी लै हो।

कम्पनीको स्थापना सन् १९९८ माइ ब्रेण्डन कुकद्वारा आउटडोर नेटवर्क अष्ट्रेलिया भनिने विज्ञापन साइटको प्रतिनिधि व्यवसायको रूप माइ गरिया थ्यो। उनले कम्पनी माइ प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको रूप माइ सेवा जारी राख्या थिए।

सन् २००२ मा नेटवर्क लिमिटेड, एनडब्ल्यूकेको रूप माइ यो अष्ट्रेलियाली सेयर बजार माइ सूचीकृत भया थ्यो। सन् २००८ माइ मेलबोर्न माइ आधारित सञ्चार कम्पनी, मिडिया पजलले यैलाइ अधिग्रहण अरे पछा यो ओह मिडियाको रूप माइ पुनर्गठित भया थ्यो। सन् २००८ माइ यैले क्षेत्रीय विज्ञापन कम्पनी स्पोर्ट्स एण्ड आउटडोर मिडियालाई ४० मिलियन अष्ट्रेलियाली डलर माइ अधिग्रहण अर्‍या थ्यो।

सन् २०१२ माइ, ओ! मिडियालाई निजी कम्पनी, आउटडोर मिडिया अपरेसन्सले च्याम्पको सेयर मूल्य रे डब्ल्यूडब्ल्यूपिद्वारा निजीकृत गरिया थ्यो। निजीकृत भया केही समय पछा, कम्पनीले आइ निगमलाई टेन नेटवर्क होल्डिबाट १४५ मिलियन अष्ट्रेलियाली डलर माइ अधिग्रहण अर्‍या थ्यो जैलाइ पछा ११३ मिलियन अष्ट्रेलियाली डलर माइ घटाइया थ्यो।

डिसेम्बर २०१४ माइ, ओ! मिडिया यक पटक पुनः अष्ट्रेलियाली सेयर बजार माइ प्रवाहित भया थ्यो जैले १६८.८ मिलियन अष्ट्रेलियाली डलर उठाउँदै यैका शेयरधनीअनलाई सूचीकरण अर्‍या थ्यो।

सन् १०१६ माइ, ओ मिडियाले, जङ्की मिडियाको ८५% स्वामित्व ११ मिलियन अष्ट्रेलियाली डलर माइ खरिद अर्‍या थ्यो। 

जुन २०१८ माइ, ओ! मिडियाले प्रतिस्पर्धी एपीएन आउटडोर बिरूद्धको प्रतिस्पर्धी बोली माइ एचटी एण्ड इ बठेइ ५७० मिलियन अष्ट्रेलियाली डलर खिलाइ सडक फर्निचर व्यवसाय एड्सेललाई खरिद अर्‍या थ्यो।

सन् २०१७ माइ, ओ! मिडियाले यैको प्रतिद्वन्द्वी, बाइल्ला विज्ञापन कम्पनी एपीएन आउटडोरको साथ सञ्चालन समायोजन अद्दया योजना बनाया थ्यो, तथापि, दुबै पक्षले अष्ट्रेलियाली प्रतिस्पर्धा रे उपभोक्ता आयोगको  प्रारम्भिक चिन्ताका कारण आफुनो योजना रद्द अर्‍या थिए।




#Article 590: सुदूरपश्चिम स्वर्गसरी (298 words)


सुदूरपश्चिम स्वर्गसरी डोटेली भाषा का चर्चित तथा प्रख्यात मर्मस्पर्शी गीदअन मध्ये को यक हो। यै गीद मी स्वर बैकान तर्फ डोटेली भाषा का चर्चित गायक महेश कुमार औजी को रह्याः छ भँण्या बैकिनी तर्फ स्वर गीद सङ्गीत क्षेत्र मी ख्याति कमाउनाइ सफल तथा स्थापित लोक गायिका विष्णु माझी को रह्या: छ। यो गीद मायाको आँचल नामक गीदि सङ्गाला मी समाविष्ट छ। 

यै गीत मी छायाङ्कन शङ्कर चौसिर अर्‍या: छन् भँण्या सम्पादन लै उनै ले अर्‍या: हुन्। यै गीद को निर्देशन राजुध्वज राणा ले अर्‍या: हुन्। यै गीद मी शब्द रे लय माधव विष्ट को रह्या: छ। यै गीद को उत्पादक रे वितरक सङ्गीत सौगात प्रा.लि. हो भँण्या यै को श्रव्य दृश्य निर्माण कल्चर मुनामदन फिल्म्स ले अर्‍या: हो। यै को आधिकारिक साङ्गीतिक श्रव्य दृश्य शङ्कर सिंह विष्ट का आधिकारिक युट्युब खाता मी वि.सं. २०७१ भदौ ८ गते का दिन सार्वजनिक गरिया: थ्यो। यै ले मङ्सिर २०७६ साल सम्म मी ३७ हजार है बर्ति अवलोकन प्राप्त अरिसकिराइछ। यै गीद मी नेपाली युवाअन ले रोजगारि को अवसर नपाइबर वैदेशिक रोजगार रोज्जु पड्ड्या रे विदेश मी रन्ज्याँ कि कसा दु:ख कष्ट मी रनु पड़न्छ भँण्ण्या विषय पूर्ण यथार्थ सित धेकायियाः छ।

येइ गीत का श्रव्य दृश्य ले स्वदेश मी रोजगारी को अवसर नपाइबर विदेश जानु पण्या विडम्बना लाइ यथार्थपरक ढङ्ङ ले चित्रण गरिराइछ। वैदेशिक रोजगारि म‍ी जाँन्ज्या यक नेपाली ले कि कसा असजि भोग्गु पड़न्छ या कसा-कसा काम मी बढ्ता लगाइन्छ भँण्ण्या बारे मी प्रकाश पाड्डु खोजियाः छ। विदेश मी रन्ज्याँ आफुनि मातृभूमि, मौ लाइ सम्झिबर मात्तरी बस्सु पड्डया रे सोच्याः बेला घर आउन नमिल्ल्या कुरणि लाइ लै येइ गीद मी धेकाउन खोजियाः छ। चाहँना चाहँनाइ लै स्वदेश मी काम नपाउन्या रे काम का खोजी या जीवनयापन अद्दाइ आफुनो ज्यान जोखिम मी राखिबर विदेश का चर्का घाम मी खटीन पड्ड्या यथार्थ लाइ येइ गीत बठेइ सङताइ रूप मी चित्रण गरियाः छ।




#Article 591: काँ धड्किन्छै मुटु (135 words)


काँ धड्किन्छै मुटु यक डेउडा गीद हो। यै गीद मी स्वर बैकान तर्फ चन्द्र साउँद रे बैकिनी तर्फ गौरी भट्ट को रह्या: छ।

यै गीद को छायाङ्कन अमित विश्वकर्माले अर्‍या: हुन् भँण्या सम्पादन अनुप विश्वकर्मा ले अर्‍या: हुन्। यै गीद को निर्देशन भिम विष्ट ले अर्‍या: हुन्। यै गीद मी शब्द तथा लय गायक चन्द्र साउँद को रह्या: छ भँण्या यै मी श्रृङ्गार जानकी विष्ट को रह्या: छ। यै को व्यवस्थापन विनोद वाजुरेली ले अर्‍या: हुन्। यो गीद मालाश्री स्टुडियो मी कैद अरिया: हो। यै गीद का आधिकारिक श्रव्य दृश्य लाइ श्रीराम फिल्म्स ले निर्माण अर्‍या: हो। यै का आधिकारिक साङ्गीतिक श्रव्य दृश्य लाइ विशेष फिल्म्स का आधिकारिक युट्युब खाता मी १४ मे २०१९ मी सार्वजनिक अरिया: थ्यो भँण्या यै ले पुस २०७६ सम्म मी ६ लाख ३४ हजार है बर्ति अवलोकन प्राप्त अरिसक्याः छ।




#Article 592: टिकटक (290 words)


टिकटक () प्रख्यात चिनियाँ श्रव्य दृश्य साझेदार अद्या यक सामाजिक सञ्जाल सेवा हो। जो बाइटड्यान्स (अनुवादित नाम) नाउँको चिनियाँ प्रविधि कम्पनीका स्वामित्वमी रह्या: छ।

 यै चीनको राजधानी बेइजिङ मी आधारित छ भँण्या यैको स्थापना सन् २०१२ मी झाङ यिमिङले अर्‍या: थ्या। यै छोटो ओठ समक्रमण, सुखान्त रे मनोरञ्जक तथा प्रतिभा सङ्ग्रहित श्रव्य दृश्यअन सृजना अद्द प्रयोग अरिन्छ। यैको आधिकारिक अनुप्रयोग सन् २०१७ मी आइओएस रे एन्ड्रोइड खिलाइ चीन बाहिरका बजारअन खिलाइ सुरु अरिया थ्यो। बाइटड्यान्सले यै अघि सेप्टेम्बर २०१६ मी चिनियाँ बजार खिलाइ डोउयिन (चिनियाँ: 抖 音) सुरु अर्‍या: थ्यो। टिकटक रे डोउयिन समान भया: लै  चिनियाँ इन्टरनेट परतन्त्र प्रतिबन्धअनलाई पालना अद्द छुट्टा छुट्टै सेवकअन मी सञ्चालित छन्। अनुप्रयोगले ३ बठेइ १५ सेकेन्ड सम्मको ओठ समक्रमण समावेशको श्रव्य दृश्य सार्वजनिक अद्द अनुमति दिन्छ भँणे यैले छोटो दोहोरिँदो श्रव्य दृश्यको लम्बाईलाई ३ बठेइ ६० सेकेन्ड सम्म मी सीमित अर्‍या छ। यै एसिया, संयुक्त राज्य अमेरिका रे विश्वका अन्य भू भागअन मी लोकप्रिय छ। टिकटक चीन मी उपलब्ध छ्यान, रे य‌को सेवक अनुप्रयोगअन उपलब्ध भया देशअन मी आधारित छन्।

अक्टोबर २०१८ मी टिकटक संयुक्त राज्य अमेरिका मी सर्वाधिक डाउनलोड गरिया: अनुप्रयोग बन्न सफल भया थ्यो। उक्त सफलता प्राप्त अद्या यै पैलो चिनियाँ अनुप्रयोग हो। सन् २०१८ मी, यै विभिन्न देशका १८० भन्दा बढी बजारअन मी रे ​​८५ भाषाअन मी उपलब्ध बन्या थ्यो। फेब्रुअरी २०१९ मी, डोउयिन सहित टिकटकले, चीन मी एण्ड्रोइड स्थापनाअन बाहेक, विश्वव्यापी रूप मी यक अरब डाउनलोड पार अर्‍या: थ्यो। सन् २०१९ मी, टिकटकले सन् २०१० बठेइ २०१९ सम्मको दशकको ७अौँ सर्वाधिक डाउनलोड अरिया मोबाइल अनुप्रयोग बन्या घोषणा अर्‍या थ्यो।

निम्न तालिकाले शीर्ष २० सर्वाधिक अनुसरण गरिया पूर्व म्युजिकल्ली सित समायोजन भया टिकटक खाताअनलाई सूचीबद्ध अर्‍या: छ। 

डोउयिन टिकटकको चिनियाँ संस्करण हो जुन प्रायः चीन मी प्रयोग अरिन्छ। यै सूचीले शीर्ष १० सब है भौती अनुयायी भया खाताअनको समाविष्ट अद्दछ।




#Article 593: म्युजिकल्ली (213 words)


म्युजिकल्ली साङ्घाईमा प्रधान कार्यालय रे अर्खो कार्यालय साण्टा मोनिका, क्यालिफोर्निया मी रह्या यक सामाजिक सञ्जाल सेवा थ्यो जैले यैका प्रयोगकर्ताअनलाई छोटो ओठ समक्रमण अरिया श्रव्य दृश्यअनको सृजना र साझा अद्द अनुमति दिन्थ्यो। यैको पैलो परिक्षण संस्करण अप्रिल २०१४ मी जारी अरिया थ्यो भँण्या आधिकारिक रूप मी यैको सुरुवात त्य‌ै वर्षको अगष्ट बठेइ भया थ्यो। यै यसो सेवा हो जैले यैका प्रयोगकर्तालाई विभिन्न श्रव्य मी ओठ समक्रमण गर्दै अभिव्यक्ति दिएर आफ्नै श्रव्य दृश्य निर्माण अद्या सुविधा दिन्छ भँण्या त्यस खालका श्रव्य दृश्यअन १५ सेकेण्ड बठेइ १ मिनेट सम्म हुन् सक्छन्। यस मी द्रुत, ढिलो जसा विभिन्न गति विकल्प रे अनेक छनोट प्रभावअन उपलब्ध छन्। यैको आधिकारिक अनुप्रयोगले प्रयोगकर्ताअनलाई लोकप्रिय प्रयोगकर्ता, सामग्री, उच्च प्रदर्शित श्रव्य, ध्वनि रे ह्यासट्यागहरू खोल्न रे उनअनको अनुयायीअन सित अद्वितीय रूप मी अन्तरक्रिया अद्द लै अनुमति दिया थ्यो।

सन् २०१५ मी यैमा दर्ता भया प्रयोगकर्ताअनको सङ्ख्या जम्मा १ करोड रह्या थ्यो। भँण्या यक वर्ष पश्चात् वा जून २०१६ मी, म्युजिकल्ली मी दर्ता भया प्रयोगकर्ताअन की सङ्ख्या ९ करोड भन्दा बढी पुग्या थ्यो। सन् २०१७ की मे महिना की अन्त्य सम्म मी, अनुप्रयोग मी प्रयोगकर्ताअनकी सङ्ख्या २० करोड भन्दा बढी पुग्या थ्यो। 

टिकटकको निर्माता बाइटड्यान्स (अनुवादित नाम) लिमिटेड नामक यक चिनियाँ कम्पनीले ९ नोभेम्बर २०१७ मी म्युजिकल्ली निगमलाई अधिग्रहण अर्‍या थ्यो रे यैलाई २ अगष्ट २०१८ मी टिकटक मी समायोजन अरिया थ्यो।




#Article 594: फेसबुक म्यासेञ्जर (607 words)


फेसबुक म्यासेञ्जर (सामान्य रूप मी म्यासेञ्जर कि नाउँ हताँ लै चिनिने) फेसबुक निगम हताँ विकसित यक तत्काल सन्देश प्रवाह अनुप्रयोग वा मञ्च हो। मूल रूप मी सन् २००८ मी फेसबुक च्याटको रूप मी विकसित भया: येइ सेवालाई, कम्पनीले सन् २०१० मी आफ्नो सन्देश सेवा मी पुन: सुधार अरिवर अगष्ट २०११ मी स्वतन्त्र रूप मी आइओएस रे एण्ड्रोइड मी अनुप्रयोगअन जारी अर्‍या: थ्यो। कम्पनीले सन् २०१८ मी, म्यासेञ्जर मी आधारित सम्पर्क खिलाइ स्वतन्त्र फेसबुक पोर्टल हार्डवेयरको लै जारी अर्‍या: थ्यो। वर्षौं बठेइ, फेसबुकले बिभिन्न सञ्चालन प्रणालीअन खिलाइ नौला अनुप्रयोगअनको जारी अरि रह्या: छ। येइले यैको समर्पित वेबसाइट (म्यासेञ्जर डटकम) सुरू गर्दै सन्देश कार्यक्षमतालाई मुख्य फेसबुक अनुप्रयोग बाटि अलग अर्‍या: थ्यो। येइले प्रयोगकर्ताअनलाई वेबसाइट प्रयोग अद्द वा स्वतन्त्र अनुप्रयोगअन मध्ये यक डाउनलोड अद्द अनुमति दिन्छ।

प्रयोगकर्ताअनले विभिन्न प्रकारका सन्देशअन (श्रव्य सम्पर्क सहित) जस्तै पाठ, तस्वीर, एनिमेसन, श्रव्य रे छोटा श्रव्य दृश्यअन अन्य प्रयोगकर्ताअनलाई वेबसाइट वा मोबाइल उपकरणअन मार्फत अतिरिक्त शुल्क बिना पठाउन सक्दछन्। नोभेम्बर २०१४ मी, फेसबुकले जारी अर्‍या: प्रतिवेदनका अनुसार, फेसबुक म्यासेञ्जरका करिब १.२ अरब प्रयोगकर्ताअन रह्या: छन्।

मार्च २००८ मी फेसबुक मी नौला तत्काल सन्देश सेवा मञ्चको सफल परीक्षण पश्चात् उक्त सुविधालाई फेसबुक च्याट नामकरण अरिया: थ्यो जैलाइ बिस्तारै प्रयोगकर्ताअनका माझ अप्रिल २००८ मी जारी अरिया: थ्यो। फेसबुकले नोभेम्बर २०१० मी यैको तत्काल सन्देश मञ्चलाई पुन: सुधार गर्दै मार्च २०११ मी सन्देश सेवा बेलुगाको अधिग्रहण अर्‍या: थ्यो। कम्पनीले मार्च, २०११ मी आफ्नो स्वतन्त्र आइओएस रे एण्ड्रोइड मोबाइल अनुप्रयोगअनको सुरूवात अर्‍या: थ्यो। पछा अक्टोबर २०११ मी, फेसबुकले ब्ल्याकबेरी संस्करणको सुरूवात अर्‍या: थ्यो। मार्च २०१४ मी कम्पनीले विण्डोज फोन खिलाइ लै अनुप्रयोग जारी अर्‍या: थ्यो तथापि, यै मी आवाज सन्देश रे वार्ता शीर्षक जस्ता सुविधाहरूको अभाव रह्या: थ्यो। अप्रिल २०१४ मी, फेसबुकले तत्काल सन्देश सुविधालाई मुख्य फेसबुक अनुप्रयोग बठेइ हटाइने रे उक्त सेवा प्रयोग अद्द खिलाइ प्रयोगकर्ताअनले छुट्टै तत्काल सन्देश सेवा प्रदान अद्या अनुप्रयोगलाई डाउनलोड गर्नुपर्ने घोषण अर्‍या: थ्यो। जुन २०१४ मी, फेसबुकले डेभिड मार्कसलाई उप-प्रमुख बन्न खिलाइ निमन्त्रणा दिया: थ्यो। मे २०१८ मी, उनले उक्त पद त्याग्या थ्या।  आइओएस अनुप्रयोगको आइप्याड अनुकूलित संस्करण जुलाई २०१४ मी जारी अरिया: थ्यो। अप्रिल २०१५ मी, फेसबुकले म्यासेञ्जर खिलाइ वेबसाइटको सुरुवात अर्‍या थ्यो। टिजेन अनुप्रयोगलाई १३ जुलाई २०१५ मी जारी अरिया: थ्यो। फेसबुकले अप्रिल २०१६ मी म्यासेञ्जर विण्डोज १० खिलाइ सुरु अर्‍या: थ्यो। अक्टोबर २०१६ मी, फेसबुकले, फेसबुक म्यासेञ्जर लाइटको जारी अर्‍या: थ्यो।
 यै संस्करण म्यासेञ्जरको नानो संस्करण हो जै मी सुविधा कम छन्। अनुप्रयोग मुख्य रूप मी पुरानो एण्ड्रोइड फोन रे उच्च गतिका इन्टरनेट व्यापक रूप मी उपलब्ध नभया क्षेत्रअन मी लक्षित छ। अप्रिल २०१७ मी, उक्त फेसबुक म्यासेञ्जर लाइटलाई १३२ भन्दा बढी देशहरूमा विस्तार अरिया: थ्यो। मे २०१७ मी, फेसबुकले एण्ड्रोइड रे आइओएस मी म्यासेञ्जर खिलाइ बनावटलाई परिवर्तन अर्‍या: थ्यो।

फेसबुकले नोभेम्बर २०११ मी सीमित बिटा परीक्षण मी विण्डोज ७ खिलाइ म्यासेञ्जर प्रोगामको घोषणा अर्‍या: थ्यो। अर्को महिना, इजरायली ब्लग टेक आइआइटीले उक्त प्रोग्रामका लागि डाउनलोड सूत्रको चुहावट गरेको पछि फेसबुकले पुष्टि गरेको थियो र आधिकारिक रूपमा उक्त प्रोग्रामलाई जारी गरेको थियो। प्रोगाम अन्ततः मार्च २०१४ मा बन्द गरिएको थियो। फायरफक्स वेब ब्राउजर एड-अन डिसेम्बर २०१२ मा जारी गरिएको थियो, तर मार्च २०१४ मा यसलाई पनि बन्द गरिएको थियो। 

डिसेम्बर २०१७ मा, फेसबुकले १३ बर्ष भन्दा कम उमेरका व्यक्तिअन खिलाइ नौलो अनुप्रयोग म्यासेञ्जर किड्सको घोषणा अर्‍या: थ्यो। अनुप्रयोगको मानक संस्करणको तुलना मी केयि भिन्नताअनको साथ यो प्रस्तुत भया: थ्यो। सन् २०१९ मी, फेसबुक म्यासेञ्जरले सन् २०११ देखि २०१९ सम्म मी यो दशकको दोस्रो सबैभन्दा डाउनलोड अरिया: मोबाइल अनुप्रयोग भया घोषणा अर्‍या: थ्यो। डिसेम्बर २०१९, फेसबुक म्यासेञ्जरले प्रयोगकर्ताअनलाई केवल मोबाइल नम्बरको प्रयोग अरिवर प्रवेशलाई समर्थन अद्द छाड्या थ्यो। प्रयोगकर्ताहरूलाई यै सेवा प्रयोग अद्द खिलाइ फेसबुक खाता मी अनिवार्य रूप मी प्रवेश गर्‍या: हुनु पर्दछ। 

निम्नलिखित तालिका फेसबुक मेसेन्जर मी समावेश सुविधाअन कि तालिका हो। भौगोलिक सेवा क्षेत्र र कै उपकरण मी तनअन उपलब्ध छन् भँण्ण्या बारेमी लै येइ ले जानकारि दिन्छ:




#Article 595: कौमी तराना (245 words)


 

कौमी तराना () , कौमी ताराना, (अनुवाद राष्ट्रिय गान ), पाक सरजमिन को रूप मी लै परिचित () (अनुवाद पवित्र भूमि) पाकिस्तानको राष्ट्रिय गान हो। यैको सङ्गीतलाई सन् १९४९ मी अहमद गुलाम चागलाले रच्या थ्या भँण्या शब्दलाई सङ्गीत पछा सन् १९५२ मी हाफिज जालन्धारीले लेख्या थ्या। यो फारसी भाषामी  लेखिया छ। गान मी सप्पै ठौर मी फारसी काव्य शब्दावली छ, रे केवल यक मात्तरी उर्दू शब्द 'का'को प्रयोग भया छ।

येलाई सन् १९५४ मी आधिकारिक रूप मी पाकिस्तानको राष्ट्रिय गानका रूप मी अपनाइया थ्यो रे उही वर्ष पाकिस्तानका एघार प्रमुख गायकअन जस्तै अहमद रुशदी, कौकब जहान, रशीदा बेगम, नजाम आरा, नसीमा शाहीन, जवार हुसेन, अख्तर अब्बास, गुलाम दस्तगीर, अनवर जहीर, रे अख्तर वासी अली सहित कैद गरिया: थ्यो।

१४ अगस्त १९४७ मी, भारत विभाजित भया थ्योः रे नयाँ देश पाकिस्तानको उदय भया थ्योः। मोहम्मद अलि जिन्नाको सपना लै देशको स्थापनासँग‌ै साकार भया थ्योः। नयाँ देशको गठनसँगै देशका लागि भाैत प्रतीकअन छनौट अद्दा काम लै सुरु भया थ्योः। देशको झण्डा पैल्लि तयार थ्योः, रे राष्ट्रिय गान भण्या तयार भयाः नाईथ्यो। स्वतन्त्रताका समयमी पाकिस्तानको राष्ट्रिय गान नाईथ्यो। जिन्नाले पाकिस्तानको राष्ट्रिय गीत निर्माण अद्दा काम छिटाइ सम्पन्न होस् भण्न चाहन्थे। उनका सल्लाहकारअनले उनलाई भाैत प्रसिद्ध उर्दू कविअनको नाम सुझाव गर्या थ्याः रे जिन्नाको सोचाइ फरक थ्योः। उनले लाहोरका महान् उर्दू कवि तथा मूल हिन्दू जगन्नाथ आजादलाई गीत रचनाकि लाइ ५ दिन दिया थ्याः रे पाकिस्तानका कट्टरपन्थी नेता एक हिन्दूले पाकिस्तानको राष्ट्रिय गान लेख्याले भाैत रिसाया लै थ्याः। अन्तमी, पाँच दिन भितर जगन्नाथ आजादले राष्ट्रिय गीत रचना गर्या थ्याः।




#Article 596: सिग्नल इडुना पार्क (236 words)


सिग्नल इडुना पार्क (जर्मनेली भाषा:) डिसेम्बर २००५ सम्म वेष्टफालिया वा वेष्टफाल्नस्टेडियनको नाउँ नै चिनिने, जर्मनीको उत्तरी राइन राज्यको डर्टमन्ड सहर मी अवस्थित यक अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल रङ्गशाला हो। राष्ट्रिय खेल खिलाइ यै रङ्गशालाले ८१,३६५ दर्शक क्षमताको प्रस्ताव अद्दछ जै मी राष्ट्रका बहुचर्चित लिगअन जसै बुन्डेसलिगा रे डिएफबि कप समावेश छ। यो युरोपको सातौं सब है ठुलो रे जर्मनीको सब है ठुलो रङ्गशाला लै हो। तथापि, अन्तर्राष्ट्रिय खेलअन खिलाइ यै रङ्गशालले ६६,०९९ दर्शक क्षमताको प्रस्ताव अद्दछ। अन्तर्राष्ट्रिय स्तर मी यै रङ्गशाला मी युइएफए च्याम्पियन्स लिग रु युरोपा लिगका विभिन्न खेलअन सञ्चालित भया थ्या। यै रङ्गशाला सन् १९७४ बठेइ जर्मनीको फुटबल क्लब बोरूसिया डर्टमन्डको गृह मैदान लै हो रे यैले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल प्रतियोगिताअन जसा १९७४ विश्वकप रे हालसालै २००६ विश्वकप लै सञ्चालन अर्‍या: थ्यो। यै जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोली कि लै गृह मैदान हो।

सन् १९७४ कि फिफा विश्वकप मी, वेस्टफालेनस्ट्याडियनले तीन समूह चरण खेलअन रे एउटा अन्तिम समूह खेल आयोजना अर्‍या: थ्यो। रङ्गशालाको अधिकतम क्षमता ५४,००० रह्या थियो।

सन् २००६ कि फिफा विश्वकप खिलाइ यै रङ्गशाला लै रोजाई मी आया: थ्यो। प्रायोजन सम्झौता कि कारण, विश्वकप कि बेला मी यै रङ्गशालालाई डार्टमन्ड रङ्गशाला भनिएको थ्यो।

प्रतियोगिताको दौरान यै रङ्गशालामा छ वटा खेलअन भया थ्या, जै मी जर्मनीको यै रङ्गशाला मी पैलो हार समावेश छ। इटालीले २-० ले खेल जित्न सफल भया थ्यो। साथै, ट्रिनिडाड रे टोबागोले स्वीडेनको बिरूद्ध रङ्गशाला मी आफुनु पैलो विश्वकप खेल्या थ्यो।

यै रङ्गशाला मी जर्मनी राष्ट्रिय फुटबल टोलीले निम्न लिखित खेलअन खेल्या थ्यो:




#Article 597: आश अल मलिक (333 words)


आश अल मलिक ( अन-नासिद अल-वतनी अस्-साउदी), एसियाली राष्ट्र साउदी अरब कि राष्ट्रिय गान हो। यैलाई प‌ल्ली फेर सन् १९५० मी शब्द बिना औपचारिक रूप मी अपनाइया थ्यो। साउदी अरबका राजा अब्दुलाजिज मिश्र मी गया बेला मी तै धुनलाई तैबेला मिश्रका राजा फारूकले उपहार दिया थ्या। पछा यैलाई सन् १९८४ मी पुनः इब्राहिम अल खाफाजीले लेख्या गीदअन का साथ अपनाइया थ्यो। यैको मूल रचना सन् १९४७ मी अब्दुल रहमान अल खतिब हताँ अरिया: थ्यो रे यैको धुन संस्करणलाई पछा सिरज उमरले मिलाया थ्या।

सन्‌ १९४७, साउदी अरब मी राष्ट्रिय गान नभया हनाल, राजा अब्दुलाजिज मिश्र गया थ्या रे मिश्री सङ्गीतकार अब्दुल रहमान अल खतिबलाई राष्ट्रिय गान बनाउनाइ खिलाइ आग्रह अर्‍या: थ्या रे यसरी आश अल मलिक कि सृजना भया: थ्यो। यै धुन अरबी शैली मी आधारित छ, रे क्षेत्र मी अन्य अरब राज्यअन का राष्ट्रिय गान सित मिल्दोजुल्दो लै रह्या: छ। सन् १९५८ मी, मोहम्मद तलातले पैल्ली फेर गीद लेख्या थ्या जुन प्रायः सुनिएको थिएन, त्यसैले राजा फाहादले सन् १९८४ मी कवि इब्राहिम खफाजीलाई गीदअन कि नौलशध सङ्गालो ल्याउन आग्रह अर्‍या: थ्या जुन गीद ६ महिना भित्र मी २९ जून १९८४ मी पूरा भया: थ्यो। अच्यालसम्म लै खफजी कि गीतअन आधिकारिक रूप मी प्रयोग अरिन्छ। साउदी अरबका नागरिकहरूले सन् १९८४ कि इद उल फितरको उत्सवको क्रम मी पैल्ली फेर उनअन कि राष्ट्रिय गान सुन्या थ्या। पैल्ली पेर सार्वजनिक अरिया: राष्ट्रिय गानलाई राज्यका प्रमुख रेडियो रे दूरदर्शनले त्यस दिन उनअन कि कार्यक्रमको आरम्भ मी प्रसारण अर्‍या: थ्या।

आश अल मलिक लाइ साउदी अरब का नागरिकअन ले राष्ट्रिय गान  (النشيد الوطني) या ले आलम वाल वातन) भँणिबर चिन्नान। यद्यपि यै लाइ प्राय: जसो  यै का पैल्ला आँखर (سارعي) या स्याररी भँणीबर लै चिनीन्छ। गीद ले देश लाइ महानता मी हतार अद्द, झण्डा उठाउन, भगवान को महिमा अद्द, रे साउदी अरब का राजा लाइ लामु आयु प्रदान उद्द आग्रह अद्दछ। यै को धुन समेटिया संस्करण लाइ शाही सलाम (السلام الملكي) (आश सलाम अल मलिक) लै भणीन्छ जो यै शाही परिवार का वरिष्ठ सदस्य रे कूटनीतिक व्यक्तित्वअन लाइ अभिवादन समारोह अरन्ज्याँ बजायीन्या धून को नाउँ लै हो।




#Article 598: संरक्षण स्थिति (215 words)


जीवअनका समूह कि संरक्षण स्थिति (उदाहरण खिलाइ प्रजाति) ले समूह आजी अवस्थित छ वा आथिन रे यो समूह निकट भविष्य मी लोप हुन्या सम्भावना रयाः नरह्या: भणिवर सङ्केत अद्दछ। भैती न्यून सङ्ख्या बाँकी रह्या:, तर समयावधि मी जनसङ्ख्या मि समग्र वृद्धि वा कमी, सफलता कि दर, प्रजनन सफलता दर, रे ज्ञात खतराअन जसा कारकअनलाई संरक्षण कि स्थिति का मूल्याङ्कन अद्दा भिक्क ध्यान मी राखिन्याहो। संरक्षण स्थिति कि विभिन्न प्रणालीअन अवस्थित छन्। जो अन्तर्राष्ट्रिय, बहु देश, राष्ट्रिय रे स्थानीय स्तरका साथै उपभोक्ता उपयोग खिलाइ प्रयोग मी रह्या: छन्।

अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ कि राती सूची, खतरा मी पड्या प्रजातिअन कि यक उत्तम रे विश्वव्यापी संरक्षण स्थिति कि सूचीकरण रे वरियता प्रणाली हो। अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ कि राती सूचीद्वारा प्रजातिअनलाई नौ समूहअन मी वर्गीकृत अरिन्छ।
 जुन वर्गीकरण विभिन्न मापदण्डअन जसो गिरावटको दर, जनसङ्ख्या कि आकार, भौगोलिक वितरण कि क्षेत्र, जनसङ्ख्या रे वितरण खण्ड कि डिग्रीद्वारा निर्दिष्ट छन्।

(अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण सङ्घ कि सूची मी), असुरक्षित

वन्यजन्तु रे वनस्पति कि लोपोन्मुख प्रजाति मी अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्मेलन कि उद्देश्य जङ्गली जनावर रे बोटबिरुवाअन कि नमूना मी भया: अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारले उनरानको अस्तित्व खतरा मी नपण्या भणि सुनिश्चित अद्दु हो। वन्यजन्तु र वनस्पति कि लोपोन्मुख प्रजाति मी अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्मेलन मी सूचीबद्ध बोट रे जनावरअन आयात अद्द खिलाइ वन्यजन्तु रे वनस्पतिको लोपोन्मुख प्रजाति मी अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार सम्मेलन कि अनुमति चाहिन्छ।




#Article 599: योमरि (173 words)


योमरि, जै लाइ यःमरि लै भँणीन्छ, नेपाल का नेवार समुदाय मैं बनायीन्या यक किसम को रोटि हो। यो पानि का बाफ मैँ पकायीन्छ जै का बायिर चामल का धुला का ढुल्ला को तह हन्छ भँण्या भितर गुल्ल्यो वस्तु जस्याँ कि चाकु राखियाः हन्छ। यो परिकार नेवार समुदाय मैँ मनायीन्या काजवार यःमरि पुन्हि को मुख्ख्य हिस्सा लै हो। यःमरि का त्रिकोण आकार ले षटकोण को प्रतीकात्मक प्रतिनिधित्व अद्द्या मान्यता छ जो कि सरस्वति रे ग्याँन को प्रतीक हो।

योमरि नाउँ नेवारि भाषा का दुइ आँखर यः रे मरि बठेइ आयाः हो; यः को माने मन पड़ाउनु हन्छ भँण्या मरि को माने रोटि हन्छ। तबै शाब्दिक रूप मैं यै को मामे मन पड्ड्या रोटि भँण्ण्या हन्छ।

योमरी पुन्हि काजबार लाइ पन्यु का दोसरा दिन मनायीन्छ जै दिन प्रार्थना अरीन्छ, येइ का दौरान योमरी लाइ संग्रहित अरिबर राख्द्या चलन छ रे येइ दिन भरि योमरी लाइ नाइखाना। चौथा रे छाड्डिबार का दिन नेवार समुदाय का मान्सअन येइ मिठा रोटि लाइ भगमान का प्रसाद का रूप मी ग्रहण अद्दान जै पछा येइ काजबार को समाप्ति लगै हुन्छ।




#Article 600: भुइँ स्याउ (245 words)


भुइँ स्याउ [:en:Yacón] यक डेजी प्रजातिको वनस्पति हो, जो परम्परागत रूपमी उत्तरी रे मध्य एन्डिजमा कोलम्बियाबठे उत्तरी अर्जेन्टिना येका कुरकुरा, मीठो स्वाद, ट्युबजसा जणाखी लाई येको उत्पादन गरिन्छ। खेती सुरु गरिया नौ महिनामै फल्न सुरु हुन्या रे एउटै बोटबठेस पाँच किलो है लै बरती उत्पादन अद्दु सकिन्छ। भुइँ स्याउबठे सलाद, जुस रे अन्य परिकार तयार हुनान भण्या ‘वाइन’ बनाउनकि लाई सबहै बरति प्रयोग हुन्या गरन्छ।

यो दक्षिण अमेरिकाबठे फैलिया बहुवर्षीय वनस्पति हो। येको बोट १–२ मिटर अग्लो रे ठाडो हुन्छ, पातअन ठूला रे लामा हुनान। येकों फूल सूर्यमुखीको जसो हुन्छ। जणा वरिपरि सखरकन्द जसा लामा गाना लग्दान, जो रसिलो रे गुल्ल्या हुनान। थोक थोकोई स्याउका जसि बास आउँछे। त्यबै येलाई भुइँ स्याउ  भणीन्छ । कन्द (ट्युबर) सुन्तले, गुलावी, वैजनी रङका हुनान। सखरकन्द जसा धेखिन्या रे कार्बोहाइड्रट भौत हुन्या भयाले येलाई सखरखण्ड स्याउ लै भण्नु सकिन्छ।

भुइँ स्याउ लाउन्या जग्गा निकरि जोतखन अरी आलु लगाउनखि लाइ बनाया जसरि तयार अद्दु पडन्छ। त्यइ पछा २–२ फिटका फरकमी मिण बनाई १ फिट गइलो रे १ फिट चौडा खाल्डो खणि १ बठे २ केजी गाई–भैंसा मल हालिवर माटोसित मिलाउनु पडन्छ। सबै खाल्डामी निका गाना भयाः भुइँ स्याउ रोपी फेदमी माटोले थिच्चु पडन्छ। त्यइ पछा माटो भिज्ने अरी पानि हालिदिनु पडन्छ। यो चैत–बैसाखमि रोपिन्छ।

येका पातबाट हर्बल चाहा, फलबठे जुस, ड्रिङ्स, कन्फेक्सनरी, स्न्याक्स, ब्रान्डी रक्सीसमेत उत्पादन हुन्या अरन्छ भन्या एक दर्जन है बर्ती रोग निको बनाउन्या औषधिका रूपमी प्रयोग हुँनोई आया भुइँ स्याउ मधुमेह, मोटोपना, उच्च रक्तचाप, मिर्गाैलाको समस्या, हेपाटाइटिस, पेलिया, क्यान्सर, एलर्जी लगायतका रोगअनको औषधिका रूपमी प्रयोग अद्दु सकिन्छ।

१. 




#Article 601: केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग (नेपाल) (148 words)


केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग नेपाल मी तथ्याङ्क को सङ्कलन, समेकन, प्रशोधन, विश्लेषण, प्रकाशन रे प्रसार कि न्युति केन्द्रीय निकाय हो। येइ को खास काम नेपाल सम्बन्धि विभिन्न तथ्याङ्कीय अनुसन्धान रे तै को प्रकाशन अद्दु हो, जै मध्ये नेपाल को समग्र जनसङ्ख्या गणना रे जनसाङ्ख्यिकीय अध्ययन सबैहै प्रमुख काम हो  ।  

केन्द्रीय तथ्याङ्क विभाग सन् १९५९ नेपाल का राष्ट्रिय योजना आयोग अन्तर्गत स्थापित भयाः थ्यो, जै को नेतृत्व नेपाल का प्रधानमन्त्री अद्दाहान। सन् २०१५ है पैली, नेपाल का विभिन्न सरकारि निकायअन ले आवश्यकता अन्सारअ आफुइ तथ्याङ्क सङ्कलन अरन्थ्या। जै का लाग्दा तथ्याङ्कीय जानकारि मी असङ्गति धेकियि, यिसै कारण ले विभाग ले प्रक्रिया सुधार अद्दाइ आह्वान अर्‍यो, जो सन् २०१७ तक्क लगै कार्यान्वयन होइ नाइसकीरयो।  

विभाग का खासखास काम भितरि सरकार लाइ सार्वजनिक नीति योजना निर्माण मि मद्दत पुर्‍याउनाइ तथ्याङ्क उपलब्ध अराउन्या, सामाजिक आर्थिक तथ्याङ्क सङ्कलन रे विश्लेषण अद्द्या, रे विश्वसनीय तथ्याङ्क सङ्कलन रे कार्यान्वयन कि न्युत विधि विकास अद्द्या पड्डाहान।   




#Article 602: हुड़्क्या नाच (215 words)


हुड़्क्या नाच नेपालको पश्चिमी भेकमी प्रचलित नाच हो। यो  सुदूरपश्चिमाञ्चल रे मध्यपश्चिमाञ्चलको लोकप्रिय नाच मध्ये पणन्छ।  हुड्केली नाच हुड़्का ताल सँङै नाचीन्छ। हुड़्क्या गितमी पौराणीक कथा, राजा महाराजाअनका गाथाकी बर्णन रे पुराना लडाईका कथाअन समाबेश अरिन्छ।

नेपालैको दुर्लभ रे पुरानो संस्कृति झल्काउन्या नाचअन मध्ये एक हो हुड़्क्या नाच। हुड़्क्या नाचमी पाँच जना बठे करिब ३५ जनाका समूहमी लै खेलिन्छ। एक जनाले झुगेली (धामीका जसो पहिरन) बनाइवर खेल्लान भण्या करिब पाँच-सात जनाले बैगानीका पोसाकमी लै नाच्च्या अद्दान्। औरले पञ्चेबाजा बजाउँनाइ माङ्गल गीत गाउँनान्। यिसरि डोटेली संस्कृतिको हुड़्क्या नाच गान खेलिन्छ।

सुदूरपश्चिमका डोटी क्षेत्रमी प्रचलित हुड़्क्या नाच वा भारत नामक लोककाव्यमी पाइन्या बिगा पनेरूको भारत शीर्षकका पाठमी वर्णित एक जना नारी पात्र हुन्। भाैतजसा भारतमी ऐतिहासिक घटनालाई आधार बनावर अनेकौँ काल्पनिक उपघटना जोडी ‘बिगा पनेरूको भारत’ कथियाः छ। नेपाल एकीकरण हुनुहै आगाइ डोटी रे कुमाउँ क्षेत्रको राजनीतिक, सांस्कृतिक, सामाजिक रे ऐतिहासिक परिदृश्यलाई समेटिवर यो पाठ प्रस्तुत गरियाः छ। येमी चर्चा गरिएका प्रमुख पात्र बिगा पनेरू हालको डडेल्धुरा जिल्लाको भद्रपुर गाउँ विकास समिति, वडा नम्बर–१ रे ६ मी पड्या नौलाकोट भण्या गाउँका निवासी थ्याः। उइ गाउँमी आज लै तिनरो परिवारका पछिल्ला सदस्य बसोबास अद्दान्। वशिष्ठ गोत्रीय ती पनेरू आफना समयका असामान्य साहस, वीरता रे स्वाभिमान कायम गरिवर चर्चित बन्या व्यक्ति माणिनान्। शत्रुका हातबठे मद्दु आफना हातले परिवार सहित आफनो जीवन समाप्त अरिवर तिनले कुमाउँमी ख्याति आर्जन गर्या थ्याः।




#Article 603: अलेक्सा इन्टरनेट (200 words)


अलेक्स इन्टरनेट, निगम यक अमेरिकी कम्पनी हो जैको प्रधान कार्यालय क्यालिफोर्नियामी रह्या: छ। यैले व्यावसायिक वेब ट्राफिक आँकडा रे वेब विश्लेषण सेवा प्रदान अद्दछ। यै अमेजनको यक सहायक कम्पनी हो।

अलेक्सालाई सन् १९९६ मी यक स्वतन्त्र कम्पनीकी रूपमी स्थापना अरिया: थ्यो रे अमेजनले सन् १९९९  मी यैको सम्पत्ति २५ करोड अमेरिकी डलरमी खरिद अर्‍या थ्यो। यैको उपकरणपट्टीले इन्टरनेट ब्राउजिङ व्यवहारमी आँकडाअन सङ्कलन अद्दछ रे उनअनलाई अलेक्सा वेबसाइटमी प्रसारण अद्दछ, जाँ उक्त आँकडा वा तथ्याङ्कअनलाई भण्डारण तथा विश्लेषण अरिन्छ। यै अलेक्सा वरियता सहित कम्पनीको वेब ट्राफिक प्रतिवेदन खिलाइ आधार लै हो। यैको वेबसाइटका अनुसार, अलेक्साले वेब ट्राफिक आँकडा, विश्वव्यापी क्रम, रे ३० करोड वेबसाइटअनको अन्य जानकारी प्रदान अद्दछ। सन् २०१८ सम्म, यैको वेबसाइटलाई प्रत्येक महिना ३० लाख है बढी मान्सुअनले भ्रमण अद्दछन् वा यसको मासिक सक्रिय प्रयोगकर्ताअन ३० लाख है बढी रह्या: छ।

अलेक्सा इन्टरनेट बठेइ प्रदान अरिया विश्लेषण सेवालाई अलेक्सा क्रम वा अलेक्सा वरियता भँण्णान। अलेक्साद्वारा प्रदान अरिया विश्वव्यापी क्रमाङ्कन सेवाले वेबसाइटको लोकप्रियताको अनुमान अद्दछ जैको व्यापक रूप मी प्रयोग हुण्या अर्‍या: छ। मे २०१८ सम्ममी, विश्वव्यापी वरियता खिलाइ अलेक्सा इन्टरनेटले प्रत्येक महिनाको अवधिमी दैनिक आगन्तुक रे वेबसाइटको दृश्य पृष्ठको संयोजनको आधारमी गणना अद्दछ।

अलेक्सा ट्राफिक क्रम वेबसाइटको लोकप्रियताको निगरानी अद्द रे विभिन्न वेबसाइटअनको लोकप्रियता तुलना अद्द प्रयोग अद्द सकन्छ।




#Article 604: नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान (114 words)


नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान भाषा, साहित्य, संस्कृति रे दर्शनको संरक्षण, सम्वर्द्धन रे विकास अद्द स्थापित भया संस्था हो। येइला पैल्ली नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान भणिन्थ्यो।
हाल येइ प्रतिष्ठानका कुलपति श्री गंगा प्रसाद उप्रेती रयाः छन्। उपकुलपतिमा डा. जगमान गुरुङ, सदस्य-सचिव प्रा. डा. जगत प्रसाद उपाध्याय रे कुलपतिको सचिवालय प्रमुख श्री विश्वास घिमिरे रहेका छन्।

प्रतिष्ठानको स्थापना वि. सं. २०१४ साल असाण ९ गते भया हो। पछि वि. सं. २०२४ सालमी नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रतिष्ठान बन्या हो। नेपाल प्रजातान्त्रिक संघीय गणतन्त्र भया पछा येइको नाउ नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान हुनगयो।

नेपालका सबै भाषा, साहित्य, संस्कृति रे दर्शनको संरक्षण, सम्वर्द्धन रे विकास गर्न काठमाडौं रे आवश्यकता अनसार नेपालका विभिन्न स्थानअनमी शाखा खोल्लु सकिन्या अरि स्थापना गरिएया प्रतिष्ठान हो।।

 




#Article 605: चौधरी चरण सिंह विश्वविद्यालय (243 words)


चौधरी चरण सिंह विश्वविद्यालय (CCS University), पैली को मेरठ विश्वविद्यालय, मेरठ, उत्तर प्रदेश, भारत मैँ रयाः राज्य स्तरीय सरकारि विश्वविद्यालय हो। येइ विश्विद्यालय को स्थापना सन् १९६५ मैँ भयाः हो। पछा येइ विश्वविद्यालय को नाउँ भारत का पूर्व प्रधानमन्त्रि चौधरी चरण सिंह का नाउँ माइ राखियाः थ्यो। येइ विश्वविद्यालयले आफुनि रजत जयन्ति सन् १९९१ मैँ मनाइराइथ्यो।

येइ विश्वविद्यालय मा विज्ञान, मानविकी, समाज-शास्र रे इन्जिनीयरिङ सङ्काय का कतिब विषयअन मा पढाइ हुन्छे। एमफिल रे पिएचडि तह का कार्यक्रमअन सन् १९६९ बठेइ शुरू अर्याः येइ विश्विविद्यालय ले सन् १९७३ बठेइ पोष्ट-ग्र्याजुएट तह का विभिन्न विषयअन मैँ परिष्कृत पाठ्यक्रम का आधार मैँ पड़ाइ शुरू अरिराइथ्यो। येइ विश्वविद्यालय मैँ विश्वविद्यालय अनुदान आयोग का सहयोग मैँ २२ रे स्ववित्तपोषित ३५ विभाग पाठ्यक्रमअन सञ्चालित छन। सर छोटुराम इन्स्टिच्युट अफ इन्जिनीयरिङ एण्ड टेक्नोलोजि येइ विश्वविद्यालय अन्तर्गत सञ्चालित सरकारि इन्जिनीयरिङ क्याम्पस हो। याँ इन्जिनीयरिङ तिर का विभिन्न ७ विषय मैँ पड़ाइ हन्छे। येइ विश्वविद्यालय ले विश्वविद्यालय का शैक्षणिक समुदाय तथा समग्र राज्य लाइ सेवा दिन्या उद्देश्य ले सन् १९६८ मैँ पुस्तकालय को स्थापना अरिराइथ्यो। पुस्तकालय लाइ आँजि व्यवस्थित बनाउनाइ सन् १९७० मैँ बनाउन शुरू अर्याः छुटाइ पुस्तकालय भवन को निर्माण सम्पन्न सन् १९७२ मा होइरैथ्यो; जै लाइ ११ जनवरी १९७२ मैँ विश्वविद्यालय का पैल्लो कुलपति डा॰ गोपाल रेड्डी ले उद्घाटन अरिराइथ्यो। यो पुस्तकालय अच्याल राजा महेन्द्र प्रताप पुस्तकालय का नाउँ ले पछ्याणीन्छ।

येइ विश्वविद्यालय बठेइ सम्बन्धनप्रदत्त कलेजअन मेरठ रे सहारनपुर क्षेत्र का विभिन्न नौ जिल्ला - बागपत, बुलन्दशहर, गौतम बुद्ध नगर, गाजियाबाद, हापुड, मेरठ, मुझफ्फरनगर, सहारनपुर रे शमली माइ रयाः छन।




#Article 606: सब है जेदा अनुसरण अरियाः इन्स्टाग्राम खाताअन कि सूची (255 words)


यै लेखले सामाजिक सञ्जाल इन्स्टाग्राममी सब है जेदा अनुसरण अरिया: खाताअन कि सूची प्रस्तुत अद्दछ। मे २०२० सम्म मी, इन्स्टाग्राम मी  सब है जेदा अनुसरण अरिया: व्यक्ति पुर्तुगाली फुटबल खेलाडी क्रिस्टियानो रोनाल्डो हुन् जैका २१ करोड ७० लाख है बढी अनुयायी अन रह्या: छन्।  सामाजिक सञ्जाल इन्स्टाग्रामको आफ्नै खाता छ जै लाई सब है जेदा अनुसरण अरिया: छ वा ३४ करोड ८० लाख अनुयायी अन कि साथ यै शीर्ष स्थान मी रह्या: छ। सञ्जाल मी सब है जेदा अनुसरण अरिया: स्त्री अमेरिकी गायिका अरिएना ग्रान्डे हुन् जैको १८ करोड ५० लाख है जेदा अनुयायीअन छन्। इन्स्टाग्राम पछ सब है अनुसरण अरिया: ब्रान्ड खाता भँण्या नेशनल जियोग्राफिक हो जैको १३ करोड ६० लाख है जेदा अनुयायीअन छन्।

देशका आधार मी खाताअन कि सङ्ख्या मी, शीर्ष ५० मी सब है जेदा खाता भया: देशअन क्रमशः संयुक्त राज्य अमेरिका (३२), संयुक्त अधिराज्य, स्पेन, ब्राजिल, भारत, क्यानडा रे कोलम्बिया (२) र पुर्तुगाल, हङ्गेरी, ट्रिनिडाड र टोबागो, बार्बाडोस र क्युबा (१) छन्।

सब है अनुसरण अरिया: फुटबल क्लब स्पेनी क्लब रेआल माद्रिद हो ज‌का अनुयायीअन ८ करोड ७३ लाख रह्या: छन् भँण्या यै अर्को स्पेनी क्फब बार्सेलोना (८ करोड ५९ लाख) भन्दा थोरै अगाडि छ।

नेपाली भाषी व्यक्तित्वहरूको कुरा गर्ने हो भने, मे २०२० सम्म, प्रियङ्का कार्की प्रथम स्थानमी रहेकी छिन् जैको ९ लाख ८७ हजार अनुयायी छन् भने उनी पछि आदिती बुढाथोकी ९ लाखका ३८ हजारको साथ दोस्रो स्थानमी छिन्।

यो सूचीले शीर्ष ५० इन्स्टाग्राममा सर्वाधिक अनुसरण गरिएको खाताहरू प्रस्तुत गर्दछ।

देश अनुसार शीर्ष २० अनुसरण गरिएका खाताहरू.

शीर्ष १२ सर्वाधिक अनुसरण गरिएका नेपाली भाषीका खाताहरू यहाँ सूचीबद्ध छ।




#Article 607: नेपाल मानक समय (147 words)


नेपाल मानक समय (NPT) नेपाल खिलाइ समय क्षेत्र हो। सङताइ नेपाल भरि समन्वित वैश्विक समय (युटिसि) बठेइ  का अफसेट मी, यो तसा तीन समय क्षेत्र मद्धे को यक हो जो युटिसि बठेइ ४५-मिनट का अफसेट मी छन। (और दुइ चथम आइसल्याण्ड मानक समय,  का अफसेट मी, रे अनाधिकारिक अष्ट्रेलियालि केन्द्रीय पश्चिमि समय,  का अफसेट मी, हन)

नेमास (NPT) काठमाडौं का माध्य समय का नजिक छ; जो युटिसि है ५:४१:१६ अइतिर छ। मानक मेरिडियन काठमाडौं बठेइ लगभग १०० किलोमिटर (६२ मील) पूर्व मी रयाः गौरीशङ्कर हिमाल का चुचुरा होइबर जान्छ।

नेपाल ले सन् १९२० तक्क सौर्य समय को परयोग अर्यो, जो काठमाडौं मी युटिसि+०५:४१:१६ थ्यो। तै पछा सन् १९२० बठेइ नेपाल ले भाारतीय मानक समय,  लाइ परयोग मी लेयो। सन् १९८६ (वि॰सं॰ २०४२ साल वैशाख १ गते) बठेइ नेपाल का समय लाइ १५ मिनट छाँटो अरिबर युटिसि+ ०५:४५ का समय क्षेत्र लाइ अवलम्बन अरिबर परयोग मी लेयियाः हो।




#Article 608: जैविक विविधता (101 words)


जीवित प्राणी एवं वनस्पतीमी फरकपन हन, भिन्नता हनलाइ जैविक विविधता भणिन्छ। ये पृथ्वीमी भयाः जीवित सम्पदाको भिन्नता हो भण्या करोडौ जिवात्मामी भयाः फरकपन हो। मान्सु, वनस्पती, पशुपन्छी, सूक्ष्म जीव आदीको भिन्न रुपअन जैविक विविधता अन्तरगत पणन्छ। जैविक विविधता महासन्धि १९९२ को धारा २ अनसार पृथ्वीको जल, स्थल रे अगासमी आफनो जीवनयापन अद्द्या सबै, जीव, जन्तु, वनस्पति रे मान्स बिचको सहअस्तित्व तथा अन्तरसम्बन्धमी रयाः विविधता जैविक विविधता हो। नेपालको वातावरण संरक्षण ऐन २०५३ अनसार जैविक विविधता भण्णाले पारिस्थितिकीय प्रणाली को विविधता, प्रजातीय विविधता तथा वंशाणुु विविधता सम्झन पणन्छ। जैविक विविधता स्थान अनसार फरक हन्छ। जैविक विविधतालाई निम्न ३ किसिममी बिभाजन अरियाः छ।

 




#Article 609: सुगन्धराज (128 words)


सुगन्धराज अँग्रेजी नाउँ: Hydrangea, hortensia) यो छ Hydrangeaceae परिवार Hydrangea जीनस फूल फुल्ल्या बोट प्रजाति।

Hydrangea arborescens
File:Hydrangea arborescens.jpg|Wild Hydrangea v. AnnabelleHydrangea arborescens
File:Hydrangea arborescens annabelle.JPG|8 Annabelle Hydrangea Bloom. Hydrangea arborescens.
File:Hydrangea-aspera-zoo-cgn-07074-mutante.jpg|Hydrangea aspera ssp. sargentiana
File:BlueHydrangea.JPG
File:Hydrangea paniculata IMG 6629.JPG|Hydrangea paniculata
File:Hydranchia.JPG|Hydrangea flowers from Kerala, India
File:Hydrangea.watermouth.arp.750pix.jpg|H. macrophylla, Watermouth Castle, north Devon, England.
File:Hydrangeas corner.JPG|Hydrangeas in front of the Office de Tourisme Building in Chartres, France.
File:Hydrangea-08-10-08.JPG|Hydrangea flowers at the Cerro El Avila National Park, Venezuela.
File:Hydrangeea.jpg|Hydrangea flowers, Srinagar, Kashmir, India.
File:Hydrangea flowers in the rain.jpg|Hydrangea flowers
File:Petrópolis - Cidade das Hortências e do Russo - Nevoeiro.jpg|Hydrangea flowers in Petrópolis, Brazil.
File:Lagonegro3.jpg|Hydrangeas near the Black Lake of Gramado, southern Brazil.
File:Hydrangea-flower.jpg|Purple hydrangea flowers
File:Hydrangea arborescens leaf.jpg|Hydrangea arborescens leaf
File:Hydrangea summer garden.jpg
File:Hydrangea flower white.jpg
File:Hydrangea flower summer garden.jpg




#Article 610: जलवायु बदलि (282 words)


जलवायु परिवर्तन पृथ्वीको प्राकृतिक प्रक्रिया भितर पड्या गतिविधि हो। पृथ्वीमी सूर्ज्या विकिरण बठे तापशक्ति प्राप्त हन्छ रे येइ सौर्य विकिरणका कारण पृथ्वीको वायुमण्डलको तापक्रम सन्तुलन रन्छ। पृथ्वीले सूर्ज्याबठे जति सौर्य विकिरण प्राप्त अद्दान त्यति  विकिरण आजि अन्तरीक्षमी फिर्ता पठाउँछ, जइले अद्दा पृथ्वीको वायुमण्डलको तापक्रम स्थिर रन्छ तर कोइ कारणवश विकिरणको लेनदेनमी घटबढ होइबर असन्तुलन हुन गएले पृथ्वीको वायुमण्डलको तापक्रम घटबढ हन जान्छ रे जलवायुमी बदलि आउँछ। 

पछिल्ला २०० वर्ष मी मिथेन, नाइट्रस अक्साइड, कार्बन डाइअक्साइजसा हरित गृह ग्यास रे ओजन तह विनास अद्द्या क्लोरोफोलोरो कार्बन जसा अन्य विषाक्त ग्यासको उत्सर्जन दिन दिनै वायुमण्डमी बढ्ढोइ जान्नाछ रे परावर्तित विकिरणअन वायुमण्डलमै रोकिनाले पृथ्वीको तापक्रम बृद्धि हुँन्ना छ। हरितगृह ग्यासका प्रमुख स्रोतअनमी वनजङ्गलको विनाश, कोइला, खनिजजन्य इन्धनको बढति प्रयोग, औद्योगिकीकरण आदिजस्ता क्रियाकलापअन पड्डान्। 

जलवायु परिवर्तन लामा समयको जलवायु सम्बन्धि तथ्याङ्कको नियमिततामी धेकिन्या स्थायी प्रकृतिको परिवर्तन हो।  जइ अनसार बेला बेलामी मौसममी आउन्या उतार चढावलाई वातावरणीय परिवर्तन माण्ण नाइसकिनो।

सन् १९६० का दशकपछा पृथ्वीमी छिटाई भयाः औद्योगिक विकास तथा जनसङ्ख्या बृद्धिले भयाः नकारात्मक असरका कारण पृथ्वीमी जलवायु परिवर्तन भएको तथ्य वैज्ञानिकअन बताउँनान्। मूलतया जीवावशीष इन्धनको भाैति प्रयोग रे तिनबठे उत्सर्जित हरितगृह ग्यासका साथै वनजङ्गलको विनास होइबर त्यसो ग्यास अवशोषण अद्या सिङकका कमीले भूमण्डलीय तापक्रम बढ्या अनुमान अरिन्छ। कोइला, खनिज तेल रे ग्यासजस्ता वस्तुको बढ्दो दहनले वायुमण्डलमी बढी कार्बन डाइअक्साइड पुगन्छ। जङ्गल फँडानी रे भू-क्षयीकरणले लै वायुमण्डलमी बढति कार्बन डाइअक्साइड पठाउँछ रे खेतीपातीबठे चिस्यान प्रविधि (रेफ्रिजेरेसन) का गतिविधिबठे हरितगृह ग्याससमेत सिर्जना होइरयाः हन्छ। पृथ्वीमी जलवायु बदलिका कारणले सन् १९०६ देखि २००५ सम्ममी औसत तापक्रम ०.७४ डिग्री सेल्सियसले बढ्या छ। त्यसोइ सन् १९६१ र २००३ का बीचमी समुद्रसतहमी प्रतिवर्ष १.८ मिलिमिटरले बृद्धि भयाः छ रे जलवायुमी आयाः यसो अस्वाभाविक परिवर्तनका कारण सामाजिक, आर्थिक, पर्यावरणीय रे विकासका संरचनामी नकारात्मक असर पुग्या कुरा विभिन्न तथ्याङ्क रे प्रमाणले पुष्टि अर्या छन्।




#Article 611: ओजोन तह (225 words)


अक्सिजनका ३ अणु (O३) बठे वन्या पदार्थलाइ ओजोन भणिन्छ। यो पृथ्वीको वायुमण्डलका ३० हजार फिट मथि स्थाइ रूपमी तह बनिबर बस्या हन्छ। जो वायुमण्डलमी भाैति कम मात्रा (०.०२%)मी पाइन्छं। येलाइ ओजोन तह भणिन्छ। पृथ्वीमी कलकारखाना रे सवारी साधनमी प्रयोग हन्या इन्धन तथा रसायन बठे निकल्या ओजोन वायुमण्डलमी जाइबर एकहट्टा हुन्या अरन्छ। येले सूर्यबठे आउन्या बध्ये बिगाड अद्या परावैजनी किरणअनलाइ पृथ्वीसम्म आइपुग्दाबठे रोक्द्या अरुन्छ।
 

वन म्यारमले सन् १७८५ मा विद्युत विसर्जन यन्त्रहरूको नजीक एक जुदोइ प्रकारको गनःको अनुभव गर्याः जइको उल्लेख उनले आफना लेखअनमी लै गर्याः। सन् १८०१ मी क्रिक शैंकको लै अक्सीजनमी विद्युत विसर्जन अद्दी बेर यो अनुभव भयो। सन् १८४० मी शानबाइन ले येको गनःको कारण एक नयाँ ग्याँस बतायो रे उनले येलाइ ओजोन नाम दियाः जो यूनानी आँखर ओजो अथवा मुइ सूँघधाैमी आधारित थ्यो। सन् १८६५ मी सोरेटले यो सिद्ध गर्या कि यो ग्याँस अक्सीजनको एक माथिल्लो रूप हो रे येका अणुसूत्र O३ छ।

वायुमण्डललमी भयाः अक्सिजन(O२ ग्यासलाई सुर्ज्याः विकिरणद्बठे विच्चेदन अराइबर अक्सिजन परमाणुमा(O)  परिवर्तन हन्छ उक्त अक्सिजन परमाणु दोसर्याः अक्सिजन(O२) सित मिलि ओजन तह(O३)  निर्माण हन्छ।

बर्षेनि सेप्टेम्बर १६ तारिखमी विश्वभरः अन्तराष्ट्रिय ओजन तह बचाउ दिवस मनाइन्छ। नेपालमी लै यो दिवस मनाउन्या अरिन्छ। विश्वव्यापी समस्याका रुपमी रयाः जलवायु परिवर्तनलाई मध्यनजर अरिवर सन् १९९५ बठेइ संयुक्त राष्ट्रसंघले अन्तराष्ट्रिय ओजन तह बचाउ दिवस मनाउन थालिया हो। संयुक्त राष्ट्रसंघको आमसभाले ओजन तहसम्बन्धी जनमानसमी जनचेतना बढाउन्या मूख्य उद्देश्यले यो दिवस विश्वभरः मनाउन्या घोषणापत्र पारित अर्या थ्योः।




#Article 612: हरितगृह ग्याँस (224 words)


हरितगृह ग्याँस तसो ग्याँस हो जै ले तापीय इन्फ्रारेड श्रेणि मी पड्ड्या  रेडियन्ट शक्ति लाइ अवशोषित रे उत्सर्जन अद्दान। हरितगृह ग्याँस ले हरितगृह प्रभाव पैदा अद्दान। ग्रह का वातावरण या जलवायु मी परिवर्तन रे अंततः भूमण्डलीय ऊष्मीकरण कि न्युति उत्तरदायी हनान। प्राथमिक हरितगृह ग्याँस कार्बन डाइअक्साइड (), नाइट्रस अक्साइड (), मिथेन (), क्लोरो-फ्लोरो कार्बन, पानी को बाफ (), ओजोन () हन। यदि हरितगृह ग्याँस नहुन्याहन भँण्या पिर्थिबि का सतह को औषत तापक्रम , हुनेइ थ्यो; जो अच्याल  छ। शुक्र, मङ्गल रे टाइटन ग्रह का वायुमण्डल मी लगै हरितगृह ग्याँस पायीनान।

औद्योगिक क्रान्ति (सन् १७५० तिर) पछा का मानवीय कृयाकलापअन ले पिर्थिबि का वायुमण्डल मी कार्बनडाइअक्साइड का सान्द्रता मी ४५% ले बड़ोत्तरि होइरछ, सन् १७५० मी २८० पिपियम बठेइ सन् २०१९ मी ४१५ पिपियम सम्म। छाड्डीबारः कार्बन डाइअक्साइड को वायुमण्डलीय सान्द्रता इति जेदा ३० लाख वर्ष है पैली थ्यो। उत्सर्जित आधा है जेदा ग्याँस को खपत कार्बन चक्र मी शामिल विभिन्न प्राकृतिक प्रक्रिया मी हुनाहुनाइ लै यो वृद्धि होइरैछच। जेदा जसो मानवजनित कार्बन डाइअक्साइड उत्सर्जन जैविक इन्धन का दहन बठेइ निकलन्छ, खास अरिबर कोइला, तेल रे प्राकृतिक ग्याँस; येइ मी वनविनाश, जमीनी प्रयोग मी बदलाव, भूक्षय रे कृषि (पशुधन) को लगै हिस्सा छ। मानवजनित मिथेन ग्याँस उत्सर्जन का मुख्य स्रोत पशुपालन हो जै पछा ग्याँस, तेल, कोइला रे और उद्योग, ठोस फोहर, फोहर पानि रे धान उत्पादन का बगत लै येइ ग्याँस को उत्सर्जन हन्छ।




#Article 613: हरितगृह प्रभाव (219 words)


हरितगृह प्रभाव यक प्राकृतिक प्रक्रिया हो जै का लाग्दा कसै ग्रह या उपग्रह का वातावरण मी रयाः केइ ग्याँस वातावरण का तापमान लाइ अपेक्षाकृत अधिक बनौनाइ मदद अद्दाहान। इन हरितगृह ग्याँसअन मी कार्बन डाइअक्साइड, पानी को बाफ, मिथेन आदि शामिल छन। यदि हरितगृह प्रभाव नहुनो हो त शायदइ पृथ्वी मी जीवन हनेइथ्यो, क्याइकि तब पृथ्वी को औषत तापमान -१८° सेल्सियस हुनेइथ्यो जो कि वर्तमान मी १५° सेल्सियस छ।

सङताइ विश्व का औसत तापमान मी लगातार वृद्धि धेकीरैछ। इसो माणीन्छ कि मानवजनित कृयाकलापअन ले उत्पादित अतिरिक्त हरितगृह ग्याँसअन का लाग्दा इसो हन्नाछ।

हरितगृह प्रभावका अस्तित्वका बारेमी सन् १८२४ मी जोसेफ फुरियर ले बतायाः थ्यो। उनले दियाः तर्क र साक्ष्य लाइ सन् १८२७ रे सन् १८३८ मी क्लाउड पाउलेट ले आँजि मजबूत बनाइदियो। येइ विषयम मी प्रयोग रे अवलोकन अर्या पछा येइ का कारणका बारेमी  जोन टिण्डल ले सन् १८५९ मी बतायाः थ्यो। पुइ लै सबहै पैली येइकि स्पष्ट आङ्किक जानकारी स्वाण्टे आर्रेनियसले सन् १८९६ मी दीयाः थ्यो। उनले पैल्लीकिबेर मात्रात्मक पूर्वानुमान लाइबर यो बतायाः थ्यो कि वायुमण्डलमी कार्बन डाइअक्साइड ग्याँसले यो हन्छ। पुइ लै कसै लै वैग्यानिकले हरितगृह आँखरको प्रयोग अरि राखेइनथ्यो। येइ आँखरको प्रयोग सब है पैल्ली निल्स गुस्टफ एकहोम ले सन् १९०१ मी अर्याः थ्यो।

सङताइ विश्व का औषत तापमान मी लगातार वृद्धि धेकीरैछ। इसो हना मी मानवजनित कृयाकलाप ले उत्पादित अतिरिक्त हरितगृह ग्याँस को भूमिका रयाः छ। 




#Article 614: भरतपुर महानगरपालिका (164 words)


भरतपुर नेपालो बागमती प्रदेश को चितवन जिल्लाको एक महानगरपालिका तथा सहर हो। नेपालको बिच भूभागमी रयाः भरतपुर महानगर देशैको चौथौ ठूलो सहर रे चितवन जिल्लाको सदरमुकाम हो। यो नेपालको सब है झट्ट गतिले विकास हनलारयो सहरअन मध्येको एक हो। नारायणी नदीका तटमी अवस्थित रयाः यो सहर चितवन लगायत केन्द्रीय नेपालको व्यापारिक केन्द्र हो। यो महानगरपालिका क्षेत्रभितर पड्याः नारायणगढ सहरमी मुख्य व्यापारिक पसल रे ठूला होटेलअन रयाः छन् भण्या और आवश्यक पूर्वाधारका साधनअन नगरका अन्य क्षेत्रअनमी रयाः छन्। कुल २९ वटा वडा रयाः भरतपुरको जनसङ्ख्या वि.सं. २०६८ को जनगणना अनसार २,८०,५०२ रयाः छ भण्या यो सहर ४३२.९५ वर्ग किलोमिटरमी फैलिया छ। याँको साक्षरता दर ९८.५४ प्रतिशत रयाः छ जइमध्ये महिलाको साक्षरता दर ९७.८४% छ भण्या पुरुषको साक्षरता दर ९९.१४% रयाः छ।

प्रत्येक पाँच वर्षमी हुन्या प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनकी लाई भरतपुर महानगरपालिकालाई चितवन निर्वचन क्षेत्र १ रे निर्वाचन क्षेत्र ३ मी विभाजन गरियाः छ भण्या गण्डकी प्रदेश सभाकी लाई चितवन निर्वचन क्षेत्र २ (क), (ख) रे चितवन निर्वचन क्षेत्र ३ (क), (ख) मी विभाजन गरिया छ।




#Total Article count: 614
#Total Word count: 198049