

#Article 2: Amiskw (100 words)


Enko  anohwe awesis ka micta kice otamirotc mekwatc e ocitatc oskotim kirika ke wacitc acitc ke wicitc. Tekaci nama nokiw aspinikotc wawotohotaw omictikoma kirika acickiriw ke iti okotitatc taci ke ocitatc omikiwam kirika ka ici kipahiketc cipiciriw. Misiwe osawisiw aric makatewariw oso kirika osit , mitowi kaie cicip ka icinakonik osit ka otapwiwaketc kecpin e pa matakawaketc. Wec ko wapikon pisimw iti tariwa onitcanica nanikotin tca 4 kekotc 5 taciriwa. Taw amiskw ka wapisitc aric nama mitcetiwok aska tepirak nitawikiw. Mictahi kinowec kata ki kokiw. Mictahi sokinakosiw ote okitc octikwanik ekoni wetci aka cowiskosotc kecpin e tasosotc mictikwa e kowihwatc.




#Article 3: Amo ka wapisitc (129 words)


Anthophila. Enko naha mantcoc ka miretc kaie ka pataskohwetc kecpin e orackowakaniwitc. Mictahi akosiw awik kecpin e macikakotc anihi amowa mia kaie e ickwasotc ekoni e itamitcitatc. Enko kewir ka micta kictapatisitc ota aski aniheriw ka natowi totak kirowe kitci mitcenik wapikoniriw kirika nipira ackotci miwitaw ka kictapatak ota otci askik nac warowik kitci iti nitawokimakak. Takoniw kewir ka otinimaketc miro mitcimiriw otci ota ka pimatisitcik askik mitowi iriniw ekota e otinak amo naminasiriw kaie kiskeritam e micta miro mitcimickakemakanik. Tawok tca iriniwok ka awoketcik kitci ki otinamakotcik amo naminasiriw. Pitoc ispariw kewir kecpin e iti matce kisinarik mitowi kekat e kiskeritak aka kitci ki taciketc ota e mekwa piponik ekotca e ici korositec nta kaso kirika napitc pitoc iti iapariniw opimatisiwin mitowi masko ka totak kecpin e piponicitc.




#Article 4: André Quitich (127 words)


Enko anahwe kotak kaki mawotci awaciwitc kaki apitc okimawinik itekera. Nictana acitc nikotwaso (26) titopiponesikopan ka okimawitc. Ka tcimatakaniwok anahwe nipi kitci itacikowik mikiwamik, acitc onimiskickoteapi, aci ickwapariniw e ntockwatcik Hydro Québec,anahwe nikanipipan Gérard Ottawa. 1977 ka titopiponikak, ki pakitinamopan Gérard Ottawa e nikanipitc okimawinik. André Quitich ki otapinamokopan aniheriw kitci ickwa awikak kaki pakitinikaterik 1977 ka titopiponikak. 1993 ki okimakaniwonopan ni apitc. André Quitich ki okimakwakanikopan. Ki itew kitci nikanitc anahwe, ote e kispiwatcikatek atikamekw aski kirika nipira kitci nokok awik e ntokohotc kecpin e akositc, ote ki ici arew awiriwa kitci mitartci kaskina ka ici nataweritak atikamekw iriniw. Ki orarew ke otamiroritci mitowi Mikisiw(ka witcihiwetcik) kitci natwi kiskeritakik e ici arimak pimatisiwin. Mictahi pe witcihiew ota e wectakinionik Wikipetia Atikamekw nehiromowin mekwatc ota Manawanik itekera.




#Article 5: Annie Dubé-Flamand (158 words)


Pitci pipon pisimw nicitana acitc new pitc ka tato piponkarik 1934 ka nitawkikoponen, Manitonikok ki taci nitawkiw. Jean-Baptiste Dubé acitc Suzanne Pineshish-Ottawa ki icinikasoriwa onikihikwa. Okoma Marie-Célina Wasikicikw-Petiquay kaki otapinokotc ka nitawkitc. Otosa Maker ki witcihiheriwa, mitato acitc new tito piponesikopon anowe Maker. Akosikohokamikokw, nete La Tuque ki otamiro epwamici nipowitc. 1951 wiec ka tato piponkarik ka nipowitcik anihi Claude Flamand, Nemitana acitc nicw tato piponesipana onapema ka wikimikotc, 17 tato piponesipan wir. Mitato acitc nicw ki taciriwa onitcaniciwawa, kaskina e ki okositcik. 

Irikik Kaki tacitcik onikihikowa kirika: mitato acitc nicwaso awacak; Élizabeth, Martha, Marie-Estelle, Marcel, Christine, Michel, Marguerite, Lucie, Catherine, Annie, Dominique, Thérèse, Cécile, Judith, Léo, Marc, Jeannine. Nicw ki niporiwa. Mocak ki pa witcihiew wec e iciepisonanionik. Nama cakowerimopan e ntowapamatc awinihi ka kitimakisiritci matci kaie tepirak kitci wawitcihietc e pakoseritcikanionik.

Nictana acitc nikotwaso otatakon pisimw 2017 ka ponimatisitc, e ki kewir akositc. Nemitana acitc nicowaso (47) taciripana osima, niarano mitana acitc nicto (53) tca otakwetosima.




#Article 6: Armand Etcakwan (185 words)


Enko anaha kewir Atikamekw iriniw kaki ocitatc notcimi kekociciriw mitowi wikwas tciman, wikwamotai, kitohosowanickwemok kirika asama ki ocihew. Nipira kaie wir ki kiskinohamako omocoma kaie otawia kitci ani aititosketc. Tekaci kaie wir ki wapatam kaki ici pe matisinaniwonik weckatc epwamoci takok kekocic ka wetisiwakaniwok. Tipirawe notcimik ki otinam ke irapatcitatc kaie ke otatcihitisotc. Nama ki otci kicataniw omitcimim kaie wikasima ekote ote awesisik ka ki otinak ke wikasimitc kaie ke ici mitcisotc. Nokosiw kiapatc e mita icatc notcimik kiapatc e otinak ke mitcik kaie ke irapatcitatc kekwariw. Aspinikotc pa matisiw e mekwa nipinik ote sakihikanik kirika ote ka ici otaskitc. Kaskina wec ki pa irapatisiw mitowi ote ki nokosiw masinactetcitcikanik kirika ote tipatcimo masinahikanik. Mocak ki pa witcihiwew awaca e nta kiskinohomasoritci nte notcimik e ici matisinaniwonik kirika ki kanawerimew awaca ka arimikeritci opimatisiwinik acitc picicikw ka onactasoritci. Mitcetwaw ki matcerew acitc e pa kiskinoweratc ke totamiritci pekatc e iti matceatisitc awacic. Kinec kaie wir ki motetaw e ici kiskeritakonik atoskewiniw kirika e itaskamikarik askiriw. Mocak ki nosinetaw irakonikewiniw aka kitci onatcihatc awesisa kecpin e atosketc, awacamec kitci mirwakiritci kaie aka kitci poniparinik e pimatisiritci.




#Article 7: Asawew (122 words)


Perca flavescens. Enko anaha names mitowi okacic ka icinakositc aric wir napitc apiciciw kaie micta mitceniw e ici kawisitc. Mictahi kweckwepiso kecpin e wepahapaniwok kaie micta kiripitam akoskewaniw. E iti miroskaminik matce amewok nte sipik matci kaie minictikwapiskok. Wirata kaie wir wikatciciw e mowakaniwitc aric nama taw e micta micikititc cakotc tepirak mowetcikotc itikitiw. Kaskina wec kata ki pa itatikaw ite kotc e ici mitciwonik sipiriw kekotc kackitaw kitci matakatc misawatc e micta pwactikowonik kekotc e micta pakwanacinik. Mictahi kiripi nitawokiw kaie nama tapwe kackihew kotak names kitci kotonitatc osam e micta mitcenik ke ici naskatc. Enko kirika names ka mawotci kiripitak kotakeriw names wawiriw nac ko ekota e otci iti tcaki nipatatc okacic ka ici rikihoritci peikon kaie kotakihi arotc namesa.




#Article 8: Asikw (144 words)


Mergus merganser. Cicip ka mita nokositc ota kecpin e mi matce miroskaminik nac ka iti pamatisitc kape nipinowa. Napitc mikosawisiw ote otanaskek aric tekaci mikosawisiw nte octikwanik kirika pemantcic tcimateriw omikonima ote otanik octikwanik. Wirata matci kaie wir mowakaniwiw aric arimatc wipatc rarikoteparihakaniwiw kitci ki mirokopositc. Nanikotin mitato acitc nicw taciriwa onitcanica kecpin e onitcanicitc e mi matce miroskaminik. Patoc ototokon pisimw kakone pisimw iti nitaworewok. Patoc ototokon pisimw kakone pisimw iti nitaworewok aniki asikocicak. Mocak ite ici takonik sakihikaniw kirika sipiriw pa aitacikew e natowi nantonak ke mitcik. Mictahi sakihew e mowatc namecica, mictahi kaie nipira kata ki korew.Kecpin e iti matce takwakinik aci neta nisawiw kitci matceretc ote cawonok kitci ispiretc kena kata ki tacikew ota kiwetinok kecpin e piponik.Nipira tca mawotcihitowok e mi takwakinik kitci ki nipira okoretcik mitowi niska ka totak kecpin e nta matce piponicitc ote ka ici kiciterik.




#Article 9: Atcitcamoc (122 words)


Atcitcamoc (Manawan), Anikotcac (Wemotaci, Opitciwan). Enko kewir anaha awesis ka micta kiceatowipitatc cikopik, mictikok e iskwatowitc. Mictahi sakihew ocockwetcoca e mowatc kaie mocak micta pa mawotcihew ke mowatc piponike aric nanikotin onikatatiso kecpin e rikonatc arotc nte notcimik. Tekaci osawisiw nte ospiskonik, nte tca wapisiw otasinakek. Takoniw kewir otatisokan nehirowisiskak itekera. Patoc wapikon pisimw kewir tariwa onitcanica nanikotin tca new kekotc niaran taciriwa. Nicowek kekotc nictowek icinakosiw anaha atcitcamoc ota ka tatc kiwetino notcimik. Enko anaha awesis ka ka mita otcictoniketc mitowi pirecic ka totak. Kito e wi witak wir tipirowe otahi otaski e pakotci icaniwonik kirika mita kito kecpin e iti matce wekimatc noce atcitcamoca. Micta pitoc kewir totam e wekimatc witci atcitcamoca mia nte kekat tohanik icinakosiwok mamo e kwetakitcik.




#Article 10: Atikamekw arimwewin (392 words)


Atikamekw icinikatew Atikamekw iriniwok ka arimwetcik. Enkweriw nictam kaki kackitatcik e arimwetcik nac anotc kiapatc apatan anihe arimwewin. Takon kotak anotc arimwewin ka apatak aci. Enko ohwe emtikocimwin kirika ekarecamwewin ka icinikateki. Mekwata anotc nicto tatino atikamekw oteno. Manawan, Wemotaci, Opitciwan. Enko ohowe korowe cawonok ka actek  Manawan, acitc Wemotaci, Enko tca korowe ohowe kiwetinok ka actek Opitciwan.

Enko weki ka wapisitcik kaki kaskinahamakotc kitci masinahikeikw otarimwewiniwaw. Aric kirano, tepirak mitato acitc niaran tatino ka apitcitaiekw itasinahikewina. Wirwow tca ka apitcitatcik awacamec tatiniw. Enko tca anihi ka apatcitatc atikamekw nehirowisiw kitci ki masinahiketc: P, T, K, S, C, Tc, M, N, R, H, W, A, E, I, O. Newono tca tepirak itasinahikana ka papiwetakok: A, E, I, O. Ketca emtikocimowinik, nikotwaso tatiniw. Takono tca anihi itasinahinaka ka sokitakok e icinikatek: P, T, K, S, C, Tc minawa ka mowetcitakoki icinikatewa: M, N, R, H, W.

Enko nehi atita arimowewina e emitikocicteki kirika.

E ici kiskeritakok apitc ka iti nehirowictakaniwok. Aci esko micta weckatc ka kackitatcik kikice kimocominook e masinahiketcik. Mocak ki pa wawitamatokw ite pe pa aicatcik. Ki kicawatcitawok tan e ici tipatcimoctatotcik acitc e ki masinahamatotcik wikwasik. Ki wasikahikewok, ki kiskasinahikewok. Nac tca nictam ka iti taciketcik makatekorewok ki iti ocitawok aimihe masinahikaniw wirawaw e ki orisinahakik tan kotc e ici nisitotakik e nehirowimonaniwonik. Ekota tca kirika wetciparik anotc pitoc ka ki aitactatcik kimocominook acitc kokominook e masinahiketcik. E ki mamowipatakik makatewokorewok anicinapewimowiniw acitc pekwakamimowiniw acitc mistasini iriniwok ka ici airimwetcik. 
Anotc enkweriw kiapatc mekwatc ka masinahikewaketcik. Nac tca ka iti arimotcikatek kitci natowi aitotcikatek awocamec kitci nokotakaniwok, kitci kiskeritakok nehirowimowin. Ekota tca ka oreritcikatekipan kitci iti kiskinohamakaniwok nehirowimowin kiskinohamatokamikok. 
Apitc tca ka oreritcikatek kitci takok Wasikahikan I.L.A 1986, aniki tca e nictitcik, Manawanik, Opitciwonok acitc wemotacik, Lucien Ottawa, Cécile Mattawa acitc Marthe Coocoo, enko aniki ka apitcik neta Wasikahikan I.L.A. Ekoni tca kiapatc e icinakok, e itacterik tca ke ititosketcik; kitci kispiwatcikatek, kitci matcitakaniwok, kitci ocitakaniwoki masinahikana kitci nehirowicteki acitc kitci mikawasitatakik mictahi e kitciweritakok kinehirowimowinino. Enko ni nihe ke otci mackawisiwakewok acitc enko ni nihe ke otci tapwewakeiikw kinehirowisininak. 
Actew tca kaskina kitci kiskeritakik tan e icinakok misiwe e kanawapitcikatek kitarimwewinino acitc kitci wawitamatonaniwok tan tca ke iti aitotcikatek kinehirowimowinino. Ekota neta kirawe ke otci kiskeritcikatek acitc awocamec kitci manatcitakaniwok. Anotc meka aci nama tapwe wi kispiwatcikatew nehirowimowin. Kecpin aka awik wi kiskinohamasote ekoni aci ke nipomikak tipirowe kinehirowimowinino. 




#Article 11: Atikamekw iriniwok (305 words)


Atikamekw iriniwok weckatc « tête de boule » ka icinikatakiniwaspan, nitaskinan tacikewok, Weckatc kaki ici taciketcik kimocominok pecotcic ote sipi Tapiskwan sipi ka icinikatek kirika lanaudière e mitik. Ohwe aski 80 000 km2 irikokwaw nac e iti takitik wendat kirika algonquins acitc cris.

Atikamekw ka icinikatek, names ka wapisitc itemikan anohwe. Atikamekw arimwewin kekat kirika cris ka ici arimwemakak, witcicanitomikan kaie algonquien arimwewin. Kiapatc arimwewok atikamekw iriniwok otarimwewiniwaw.

Mocak ki atoskewok, ki wepahapewok, kirika ki mawotcitawok miniciriw acitc irinatiko naminasiriw ocitawok. Tapickotc ki icinakoniw ka ici pimatisitcik kirika aniki inu acitc inuit.

Ka nicowaw kice mitato mitana acitc mitato piponikarik awacamec nikotwasaw kice mitato mitana acitc nicowasaw mitato acitc nictana acitc cakitato taciwok. Atikamekw iriniwok ki iti tacikewok nicto otenak; opitciwonok, manawanik, acitc wemotacik kirika ote kokokace ka icinikatek, aric nama mekwata tacikaniwon weckatc tepirak. Atita tca ote emitcikoci otenak tacikewok mitowi Capitcitawinik, Coriet, Roberval nama aric micta mitcetiwok.

Kaki irikikoskamikarik weckatc aniheriw kimocominowok otaskiwaw, irikik kaki tatotenawesitc ekoni ka irikikwarik. Pa peiko oteno ki takoniw otaskiwaw taci ke otatcihitisotcik. Ki Takoniw otaskiwaw kaie ki micta micariw, enko tca anaha iriniw D.S F Davidson 1928 kaki orisinahak kaki ici orakonakik otaskiwaw, misawatc mictahi eki onactakaniwonik kirika erikam micta apicaciniw taci ke otatcihitisotcik. Mitcet akosiwiniw ki takoniw namesik itekera ekoni wetci aka tapwe iti mowatcik namesa. Micta nipira atoskewok pirewa, mosa kirika kotakihi ka mowatcik.

Aci Esko 1978 e otci natowi oracwatcitatcik tipirawe otaskiwaw kirika anihi KANATA, KEPEK kice okimawa nac kitci iti nahitatotcik misiwe eskwarik kaki tiperitakik weckatc. Tawok ka otamirotatcik aniheriw otci CNA tca icinikasowok.

E tacinaniwok mamo nicto otenak apitc pitcipipon pisimw 2010.

E tacitcik Manawan iriniwok 2476 taciwok, 2177 taciwok manawani otenak ote tca 359 taciwok kotakihik otenak.

Wemotaci 1661, 1362 wemotaci otenak taciwok, ote tca 299 taciwok emitcikocici otenak.

Opitciwan tca 2592, 2169 opitciwon otenak, ote tca 427 taciwok emitcikocici otenak.




#Article 12: Atikw (302 words)


Rangifer tarandus. Awesis ka ki tatc ota weckatc kitaskinak epwamici iti micta meckotciparinik ite ka pa aicatc kaie e pamatisitc. Mitowihi anihi kipakana ka ki iti taritci ka iti matce riskipotakaniok askia. Ekota ka ki iti nokickiatc kaie pitoc ka ki icinakonik e iti aitickatc. Atisokepanak weckatc ota kimocominowok eki taritci atikwa. Itepanak mictahi ki nametaw mictahi meka ki mitcetiok, nama kaie tapwe ki otci icpaskeaw ota ani apitc osam meka ki micta mowewok cikopia acitc mictikwa. Kotc ka iti kirowe mitcetitc mos kirika wackecicw ekoni ka iti matceckatc itepanak kirika. Pitoc icinakosiw ketca mos kirika wackeciw osam wir peikon oteckaniw anaha onitcani atikw ketca mos tepirak aiapew oteckaniw, Micta warowik pa aicaw mekwatc e aiackotcickatc. Micta kicipataw kecpin e ocimatc sikimewa aka kitci micta nimekotc. Ekota wetciparinik oticikasoin atikw ka monahak askiriw kitci ki miskak ke mitcik.

Weckat, kaskina awesisak tapickotc aimihitowakopan, atikw, nikik, wapoc kotc e icinakosikoponen awesis. Aci itekopan nohwe atikw : « kaskina piresiwok ka ici kackitatcik ekoni kaie nir ke ici tataman ». Matci tca nta ntohikowin kecpin ici titamine nohwe e ici titakak piresiwok nipik itekera ka ici matisitcik. - « Nama  ki ka matcihawok iriniwok » itakaniwiw. Ekoni, nama ki otci mireritamokw kotakahikw awesisak kata ici tatak piresiwok ka ici kackitatcik. Aci itew nohwe wapoc : « Nika matca kaie nir nte ici rikin  nte nictesak awesisak ka wi acimatcik iriniwa. Nika cawerimawok iriniwok kekwariw ke mitcitcik ». Ekoni wetci tca micta wetisinaniwok e nikwatimaniwok.

Nohwe atikw mocak ki moctenamokopan kata piresiwitc mitowi neki piresiwok ka matisitcik rarewak sakihikanik, kekotc kitcikamik.

Wi okimawikopan nte piresikw itekera. Anotc nohwe atikw ki wapamano mia e micta rakipirohotc kecpin e mipatatc. Kecpin e pakopepiritc e miskomiwonik mia cicip e icinakositc e matakakatc acit micta kiciatikaw, kirowe kiapatc kiciatikakw patoc tciman e asitcipirik. Nte notcimik  mia e opohotc icinakosiw.




#Article 13: Atisokan (1067 words)


Weckatc esko pe atisokaniwok kekwan. Kotc ka pe kackitatc nictam iriniw kitci arimwetc, ekoni aspin esko ki pe tipatcimotc. Weckatc tca esko pe atisokaniwok kekwan. Nama mia kaskeritakon apitc ka matceparik atisokan. Takono tca kekwan ka atisokatcikateki, Kitci atisokan kirika atisokancic, keki itwaniwokipan. Kitci Atisokan e tipatcimonaniwok pimatisiwinik napitc. Atisokancica, nootc e kiskinohomakaniwok tan ke iti icinakok nikanik itekera pimatisiwinik.

Apitc ka matceparinik ot arimwewin Iriniw, ki petako kotakihi witci iriniwa, ki kakeskinotako ani kaki mamo witci tacikemikotc. Nac eki iti kackitatcik kaskina e arimwetcik. Wipatc tca neta ki nokoniw, irikik kaki ici tatak, kitci ki arimwetc, kitci kiskinohomaketc kekwariw kecpin e tipatcimotc kekwariw. Mocak tca ki mina aitotam aka arotcikotc kitci itetc, kitci kaie maia witak kekwariw, aka kitci wi kiraskimatc awia, aka kaie kitci matci itatc ka witci icinakosimatc. Kekwariw ka itetc, ekoni tarasak e icinakonik, nama pitoc. Arimwewin, enko tca tepirak kaki tatok kitci ki kiskinohomakaniwok kekwan kaki pe aisparik weckatc, apitc kaki pe iciwepak, tan kaki pe icinakok kekwan, kaskina neta ki iti takoniw ke ici iti tipatcimotc iriniw, ot atisokan.

Wisaketcakw atisokan, Kokotce kekotc Witiko (Windigo) atisokan, Kinoce atisokan, Pitciw atisokan, Niketcotcinehon atisokan, Cikipic atisokan, Waskomiko iriniw atisokan, Awesis atisokan, Manito atisokan, Nictam pimatisiwin atisokan, Nipinatcac acitc Kiwetinisiw atisokan, Memekweciw atisokan, Namepirtehesiw atisokan, kirika kotakihi, mitceno.

Kitawok iriniwok kaie iskwewok e tipatcimotcik, ki atisokewok. Ani e tacitcik, nama kata ki itwaniwon, enko anowe ka mirowacinik ka itetc, ka acterik kitci atisoketc. Iskwew, okawinan, nictam e acterik kitci petakositc, apiciciriwa onitcanica acitca kotc e aiamiatc. Patoc wiskata, wir iriniw, otawinan, acteriw kitci aiamihatc onitcanica. Ekoni e ici nicitcik, okawinan acitc otawinan, nictam ke aiamihatcik, ke kiskinohomowatcik onitcaniciwawa. 
Kotakihi wirata awia tca matci kata ki iti kiskinohomako anowe awacic, irikik ke iti matceatisitc. E ici tcirowetotc, e ici ot otenowesimatc awia kata ki atisokako. Atisokaniw tca ki takoniw, tan kotc e iti tato piponesitc. Enkweriw ke nosonehokotc irikik ke iti matisitc, kaki ici kiskinohomowakaniwitc, aka soka kitci waneritak nakickake arimisiwiniw pimatisiwinik itekera.
Picicikw e ki pitci witak kekwariw Iriniw, ki takoniw kaie e ki itasinahak kitci ki tipatcimotc, kitci kanaweritakonik atisokanik itekera. Asiniwa ki masinawapiskowew, wikwasik ki ici masinaham kekwariw kaki wi ici tipatcimotc, kinec kitci miparinik, warowik kitci icamakanik. Matcitaw tarasak ot atisokan kecpin e pitci tipatcimotc, posoweritam meka mocak kitci miparinik. Enkweriw ka apatcitatc witci iriniwa, onitcanica acitc awaca otci ke apatcitaritci. Ekota neta ot itewinik kaki ici nahikak, otitatisiwin, omitoneritcikan, ot asperimowin acitc ot irisowin. 
Enko okawinan ka atisokowatc onitcanica, otawinan ka witamowatc wi ockinima. Okominan kirika Omocominan ka kiskinohomowatcik osimiwawa. Otosinan, omicomecinan acitc otcirowemakanan, ka miwitatcik kiskinohomakewiniw acitc atisokaniw. Papie e tato otenowesinaniwok, ki tawok e ki micta kackitatcik e atisoketcik. Cakotc, ekoni kaie wirowaw kaki ici coweritakositcik. Aric ma, nictam onikihikonanak acteriw kitci atisokwatcik onitcaniciwawa. Irikik ke atisokwakaniwitc awacic, kirowe kata miro matcepariniw omitoneritcikan. Ekota ke otci matceparinik ite ke ici matawe iteritak. Kata miro witcihiko mocak atisokaniw. Nama soka tapickotc aicinakono atisokana, nama nikot, kirakec tapickotc icinakoke kiskinohamakewin neta ka actek. Atita pitoc icinikatakaniwiwok neta ka atisokasotcik, mitowi «Pitciw atisokan» acitc «Ahac atisokan».

Kitci atisokan ka itwaniwok, irin matisiwinik itekera tipatcimonaniwon. Ka kicapewitcik acitc peikon ka iti matceatisitcik, ockinikiwok, atisokatakaniwiwok. Awesisa kitci kiskerimatcik, tan e itatikosiritci, e aicinikateki askik kekwan aka kitci onicinitcik notcimik, tan ke ici nanakatcitatcik e ici rowerik, ite otci rowerik. Onimiskiwa e kitoritci, atcokoca ite e ito kotciniritci, pisimwa, tipiskipisimwa. Mictai mitceniw kekwariw ke atisokwakaniwitcik ockinikiwok. 
Takon kaie kotak, Atisokancic keki icinikatekipan, ka apicicitcik aniheriw witamowakaniwiwok. Takon neta e witcikatek tan ke ici aiekwamictak ockinikiw, kekwariw ke nikan kiskeritamohakaniwitc, pimatisiwinik itekera. Pitoc kaie iti icinakon atisokan, ka micta apicicitcik awacic otci e atisokwakaniwitcik. Weckatc meka esko pe atisokaniwok, mocak kaie ki pe miparin anihe arimwewin. Awacicak, awacak, ockinikiwok, ka kicapewitcik, nac ka kiceatisitcik e atisokwakaniwitcik.
Irikik ke pe ici tipatcimonaniwok, tan ke iskwapekak atisokan, mocak kata apatcitaw aniheriw iskwew kaie iriniw. Kekwariw ke nakickak, ke arimiparitc opimatisiwinik, mocak kata ici mikowiw tan kaki pe ici tipatcimoctowakaniwitc, tan kaki pe it atisokwakaniwitc esko pe matisitc. Ekota ke otci mickowisitc, ekota ke otci sokatisitc opimatisiwinik, nama wiskat kata wi waneritam. Mocak kata kiskeritam ite ke ici naskwatc kecpin e arimiparitc.
Kaskina wiec ki it atisokew Iriniw, tan kaki iciwepisitc e atosketc, e ntohotc, tan kaki icinikatak askiriw, tan e it atisokatcikatek aski kaie kaskina notcimik ka takok kekwan. Nama onikew kitci atisoketcirikik kaki pe ici rikihotc, tato awaca kaki pe nitawkiritci, awin kaki pe nakatikotcik. Tipatcimo ke ici nanakatcitakaniwonik ke iti icikicikarik, tan e icirowerik, tan e ititakosiritci onimiskiwa, tan e ici waskoremoritci. Nama onikew kitci atisoketc tan ecinak kekwariw ka nitawkimakanik, mictikowa, wapikoniriw. Tan e ici ntokohotc, kekwariw ka mackikiwaketc.

Awacic kekotc kotak awik otci, kitci miro nisahihakaniwitc opimatisiwinik, kitci miro matisitc, kitci sokatisitc nikanik itekera. Tarasak matceparitwakaniwoniw omitoneritcikan awacic kecpin e atisokwakaniwitc, kitci miro kakitaweritak. Tan ke ici miro nanakatcitatc kekwariw, kitci wi nespitowinak ka mirowacinik matisiwinik. Ot irisowinik kitci ici mackowisierimotc. Kitciwe itatisiwiniw, ke merimowaketc kitci mirakaniwitc. Kitci miro kiskerimitisotc tan e ici iriniwitc, acitc kaskina e ici miro mitoneritak Nehirowisiw. E atisokwakaniwitc awik, mirakaniwiw tarasak miro iterimowiniw, aiterimowiniw, kitci kaie miro kiskeritak kekwariw ka waskackakotc. Kitci miro nespitowinak, kitci kiskeritak, kitci nikani kiskeritak, irin ka icinakonik kekwariw, aka kitci wi onictatc. Kitciwe kekwariw mirakaniwiw kitci nespitowinak irikik ke matisitc, tan kaki pe ici matca makanik esko pe iriniskak. Kata meka tca kiskeritam, kata nespitotam, kirika kitci ici naheritak pimatisiwiniw. Kata nespitotam kekwariw miska ka pe icinakonik, ka icinakonik, ke icinakonik nikanik.

Ite kotc e ici mirerimonaniwok atisokaniwon, mitowi pecotcik ickotek, e miro otakocik, e arowactik, pitakamik rikasimonikiwamik. Irinikotc tarasak kitci miro nespitotak awik e atisokowakaniwitc. Ki waska apiwok weckatc kaki pe matisitcik e atisokotatotcik, e nipinik, e ickwa piponcitcik. Tipatcimowakopan tan ka pe icinakonik opimatisiwiniwak, tato awaca kaki nitawkiritci, awin kaki pe nakatikotcik, tan ka pe aiciwepisitcik mekwatc ka pe taciketcik otitawiniwak, ka apitc pakatewakwen, akosiwakwen, ka apitc miro atoskewakwen notcimik, mitcet ki takoniw e tipatatakik Nehirowisiw.

Esko ki pe takok ocki kiskinomakewin, ekoni apitc kaki pe pitoc icinakok kiskinohamakewin. Ka wapisitc okiskinomakewin nictam tarasak e ki miparinik. Enkweriw pitama ka wi kiskinohamowakaniwitc awacic. Aka tca pitama wirowaw ot atisokaniwaw wi witamowakaniwitcik. Ekota neta ici wi onitik ot irisowin onotc. Mictai tca ni e kicteritakok kitci miparik anihe Nehiro atisokan, kitci ki miro matcawaketc opimatisiwinik awacic, omitoneritcikanik. Kitci otci kotc tarasak wecipamatc anihi ka atisokatakaniwiritci. Onotc kaskina wapatahakaniwiw awacic, nama pakitinakaniwiw kitci otci nanto icinowatc anihi ka atisokatakaniwiritci. Onotc tca petawok kotakeriw kitci wapatahakaniwitcik. Osam kotakihi iriniwa ot atisokaniw e ki wapatakik.




#Article 14: Atoskewin (246 words)


Weckatc ki micta kickitaw kaie anotc kiapatc atoskew Atikamekw Nehirowisiw, ekota meka ka otci matcihitisotc nehirowisiw epwamici kicatanik mitcimiriw anotc ka ici titak. Arimatc picicikw matcaw anaha ka ntohotc nac e miskak ke ici mitcisotc. Micta nipira awik kiskinohomaso kitci ki kiskeritak, tan mia ke totowatc awesisa e kotonitatc nac tekaci wewerita kitci ocihatc anihi ke mowatc. Arimatc tekaci wewerita nta kiskerimew awesisa ite e pa tacikeritci kirika wewerita nta kiskeritam mia e itatisiritci, nikotc kitci ici askomowatc kekotc kitci ntowapamatc. Tapwe ki takoniw e totak Atikamekw nehirowisiw epwamici nipahatc anihi awesisa ka wi mowatc. Mocak pitama ki aimihew, e kwetcimatc kitci otinak neta otahi mitcisowiniw. Mocak ki manatcihew kaie ki ickonew awesisa aka tekaci kitci nipatatc neta awesis pimatisiwiniw. Ekosani kaki totak,ekoni wetci anotc kiapatc taritci awesisa aka wiskat eki otci tekaci tcaki nipatct ka ici otahi mitcisotc. Ki tawok pa peikw awik e ititosketc. Tepirak ka nosinetwatc awesisa nac e ici miskowatc, minawatc tca kotak nikanickaw ,enko tca anaha ka acterik kitci nipahatc anihi awesisa. Kotak neta mina iti icaw, enko tca anaha ka acterik kitci oracak wiasiriw kekotc kititatc aniheriw kaki nipatakaniwonik. Enkweriw kaki totakik Atikamekw nehirowisiwok mekwatc e atosketcik notcimik. Nama wiskat wircike ki otci ititoskew kaie nama wiskat wir tipirowe ki otci kanawerimew anihi kaki nipahatc awesisa. Mocak ki matinowew irikik e ici kackitimatisotc. Ekosani kaki itatisitc kaie ekoni kiapatc anotc e totak. 

Atos ka arimomakiniwitc e apitisitc, asini naha ka kinkorakiniwitc kitci miro nipatatc Atikamekw Nehirowisiw e otatcihitisotc kewir otaskik.




#Article 15: Cesar Newashish (185 words)


Enko anaha kewir kice iriniw kaki kaskina wec kiskeritakositc tepirak eki wapatarietc kaki ici ititoskeritci omocoma kaie otaia Seni Newashish acitc kaskina Atikamekw iriniwa. Wikwas tcimaniw ki ocitaw e micitakarik nipira ka postasonaniok kaie matci ka mitcetokatek kecpin micta sakihikanik e mickaniok kekotc kitcikamik. Tekaci misiwe notcimik e otinikatek anihe ke iti apatak kotc ke icitakaniok wikwas tciman. Nama meka ki otci takon anihe piaspiskw weckatc nehirowisiskak picicikw tca notcimik ki otinikatek ke irapataki. Enkweriw tca kaki ici wapaketc e iti ocitakanionik nac kewir eki iti kackitatc kotc ka tipi asitatisitc kitci ocitatc kewir tca eki iti matce kiskinihomwatc tipirowe onitcanica kirika anihi onahakicima peikon kaie anihi otanisa eki iti micta kackitaritci wec e aititoskeritci. Erowek tca wec ki nokosiw masinactetcikanik kirika eki iti masinacteparitc. Kaskina wec ki actakanioniw otcimanikana tepirak e iti wectcikaterik kaskina awik kitci wapatak kaie kitci kiskeritak e ici kewir kackitatc Atikamekw nehirowisiw. Mictahi sa kotc kewir ki nokoniw kaki ici kanaweritak nehirowisiw weckatc otitoskewin kirika okitaweritamowin. Tapwe tca kiapatc anotc kiskeritam kaki pa icinakonik nehirowisiw okitci otirapatcitcikana. 

Mekwatc e maskocik akosiwokamikokw e kiotamowakaniwitc, ki itekopon aka wiskat ke onikaniwokw otarimowewin.

 




#Article 16: Cikakw (119 words)


Awesis ka mirosinasotc aric ka micta mirakositc kecpin e pakitinak aniheriw onipim ka micta sokimakonik. Napitc kekat tekaci makatesiw aric wapisinaso ote ospiskonik nac nte osok. Patoc kewir e iti miroskaminik tariwa onitcanica nanikotin tca new niaran taciriwa. Mocak kewir kiskeritakosiw e pa taciketc ite e ici takonik mitcimiriw kekotc wepinasoniw. Nama kackitaw awik kitci kotonitatc osam e micta matcimakosiritci tepirak e titak ke naskawaketc. Napitc kirowe e tipiskarik pa tacikew notcimik kaie aska e ici otenawinik tacikew e pa mokockatcitatc wepinasoniw kekotc kitikaniw.  Ote cawonok ki micta mitcetihok neki awesisak napitc ka ici nipiciwiritci mictikowa ki pa tacikewok kaie ka ici sipiwonik.

Awesis ka cacakwesinasot, e makatewosit acitc e wapisit. Petcimakosow/witcekimakosiw kicpin e kiciwahakaniwit kekotc kicpin e sekihakaniwit.




#Article 17: Cikokominan (109 words)


Enko naha cowemin ka icinikatakiniwitc cikokominan ka ocawackositc tekci e tikititc kirika waiewisiw kirika micta ispakariw ocakai takoniw ka ici kawisitc. Matci mowakiniw naha micta kaie wikitciciw. Matci kaie kaskina wec kata ki totowakiniw matci kotakhik wec kaki ci araw kecpin e tcipakwehin mitowi rikwatok matcike kaie kotakhik owec mitcimik. Micta kaie mirocin naha e mowakiniwitc kirika matci ntokihiew kecpin awik e akositc omistak.

Cikokominan pe otcipariw cawonouk askik kirowe ma nte itikera micta kice notcimik. Kaskina tca nte naha wec ki icirakiniwiw nac ki nte kitikaniwon kaskina wec askik enko ka mita mowakaniwitc kecpin e wi ciwapinaniwok kekotc irikwato e ocihakiniwitc. Onoskotc micta mictikok ici nitokiw aniha cikokominan.




#Article 18: Claude Flamand (129 words)


Claude Flamand (Wewoci) ki nitawokiw ani apitc akokatcic pisimw 1908, mictahi nipira ki witcihiwew mekwatc e tacikaterik arotc kekociciriw misawatc aka e akitamaketc. Nictam ki iti matce ocitaw ke omikiwamitc nac aniheriw aimihe mikiwamiriw, wir tipirowe ki otamiro, wir kaie ki otinew mictikwa ke apatisiritci. Ki micta witcihew kaie mekatekorewa ka pe takociparirtci e pe nta ocitatc kewir aniheriw aimhe mikiwamiriw. Aniki ototemek Flamand, wirctamiwaw ki tacikewok ota manawani otenak e kanaweritakik,onikihikwa ki awokewok awesisa e nikatimwanitcik kotakihik awikak wirawaw e icatcik nete itekera otaskiwaw. Annie Dubé-Flamand ki wikimew, tepirak ki okosiwokw; Gilbert Flamand, Raynald Flamand, Yvon Flamand, Jean-Marc Flamand (ki onihewokw), Michel Flamand, Denis Flamand, Jacques Flamand (Ki onihewokw), Marcel Flamand (ki onihewokw), Gaétan flamand, Justin Flamand, Émile Flamand, Thierry Flamand. Ekoni ka ki taciritci, mitato acitc nicw.




#Article 19: Cocotesi sakihikan (266 words)


Nicwaw iti sakihikakamaw nohwe Manawani sipi epwamoci matawak pecotik nte Wemotacik. Nohwe peikw sakihikan, Cocotesi icinikatcikatew (lac Châteauvert wirawaw ki icinikatimok Wemistikocicak). Wetci icinikatcikatek Cocotesi sakihikan, takon nta pecotcik rareak matana e micta cocowapiskisitc asini. Ekote ke nta e nokok masinawapiskisinahikan. Aric, atampekok anotc nihe actew osam e ki kipihikanikaniwok ki mockohan ki tca riskipew nohwe masinawapiskisinahikan. Peikw tca kimocomino, Albert « Arpat » Biroté ki arimotam niheriw, 1966 ka tato piponikak. Ekote nta nakewar kipahikanik Dam C e kipecispan :« Ki kapatawotawok niheriw onikamiriw ka icinikatek, lac Châteauvert icinikatew nohwe e wemitikocimonaniwok. Pot nictotikisiwakopan, ni ki itikoin kirake nisitotakosiwakopan. Eko ki pe mickawok ota ohwe Cocotesi icinikatepan weckatc (nama wirana warowik ota) nikotwaso tapahikan ota tawotcik ota kickapiskaw neta tcikatc nipik kickapaskaw. Akota ni ka masinahiketcik asinik cicopekahikan ki apatan e masinahiketcik, nihe ni ki wapiten, e awaciwian ni ki wapaten kicpin aka ki rikihakaniwit ohwe kipahikan anotc kata nokonopan nohwe. Minawatc mitcet, iriniw ki icaw, mamik ka ototetcik, e nata wapatakik niheriw kitci ki nisitotak tca niheriw e itetcik aniki, nohwe tca cicopekahikan, e cicoweacikwik. Nama nokon nohwe e masinatek ni anotc aci nama nokon aci atampekok takon quarante pieds atampekok aci takon nohwe e ki riskipotakaniwok ».Mantonoko sipi iti matawaw nta sakihikanik. Takon neta onikam pecotcik nihe sipi e iti matawak, Kinepiko onikamik icinikatcikatew anohwe onikam. Ekote ko e ici kapatawaspan weckatc nehirowisiwok e icawaspan ko Manawani sakihikanik kekotc Metapeckekak/Manawanik.

Nipara ki niciwonatcitakaniwon nehe sakihikan ka ocihakaniwitc naha kipahikan. Nipara ki riskipotakaniwono aski, ki pakwehapotew rareiak ntoho aski, atoske aski ka icinikatcikateki. Aski e niciwonatcitakaniwoki tekaci kirika ki iti aco niciwonatcitakaniwon nehirowisi pimatisiwinik.




#Article 20: David-Marcel Ottawa (114 words)


Ki otamiro kitci witcahatc awaca ka pitakeritci kaie mocak ki cikamew, kaie ki mocak okotcitaw kitci miro kaskinomakiniwirtci awaca, aka kekocic kitci notepariritci otci ota kaskinomatokamok Otapi ka icinatcikatek. Micta kinec ki otamiro okima arotakinik kaie okimaw mocak kaie tapickotc kaki apitcik.
Kaie ki witcihew awirwa e nta arimitakosiritci.

Mocak ki micta otamiro Manawanik. Kinec ki cimakaniciw kaie atowekamikok ki otamiro. Kaskinohamakewinik ki witcitaw kitci ki nehirowikaskinohamakaniwiritci awaca, atikamekw arimowewinik otci. Kaie takoniw otaski, ote ‘’metapeckeka sakihikanik’’ itekera taci ko ka taci kipecihason kaie e taci atisokwatc, kaskinomowatc iriniwa ka wapisiritci. Mocak ki micta icaniwniw e nta ntotowakaniwitc. Aniheriw tca kaki otaskitc ‘’Camps des dix’’ ki icinikatam, onitcanica otci, ni irik e ki taciritci.




#Article 21: E nta pakitohaniwok (125 words)


E nta pakitohwaniwok, nta orikotcimakaniwiw arapi. Nisawitakaniwon tca irapatcitcikana. Takon kaie ke ici nanakatcitakaniwok tan mia ke itakotcimakaniwitc anahwe arapi. E miroskamik kirowe mirowacin e pakitohwaniwok, kitci pakitinakiniwitc names kitci micikititc.

Mitato acitc nikotwaso  tato tipahikan irikik pakopecimakaniwiw arapi kecpin e takikamik nipi.

Names e totak e ici nanakatcihakaniwitc ite e ici asiniskarik, minictikwapiskw ka icinikaterik. Nanakatcitakaniwon e nicto kicikak ite e otcirowek. Kecpin cawonok e otcirowek, nac e iti nikapehonirowek, nicw kicikaw. Ekote e ici nanakatcitakaniwok nac e iti kiwetik. Ekoni ka iti pakitohwaniwok mekwatc e natakahak okacic e nosinehowatc atikamekwa. Atikamekw meka rareatikawok e mitcetitcik, nipatetacohew tca watcocica e ici kickaiarik ici matceatikariwa, ekotca e paciwirikotc anihi okaca aniki watcocicak, ekota tca e arakaniwitc arapi.

Source orale: Alvin Ottawa, atikamekw, Manawan otenak itekera.




#Article 22: Edmond Ottawa (136 words)


Mitato acitc nikotwaso, atikamekw pisimw 1915 ka nitawkitc nete Ka matcite asatiskak pecotcik Cocotesik. Onikihikowa Simon Pinecic-Ottawa kirika Joséphine Moar. Ki wikimew Maggie Dubé (5 ka wasikototc pisimw 1920 - 21 otatokon pisimw 1990). Mitato acitc niaran ki taciriwa onitcaniciwawa. Nicto aric ki onihewokw e apiciciritci. Micta Erimo ki icinikatakaniwiw.
Ki micta nipira otamiro nictam ka matcekatek ota e ocitakaniokw manawani oteno 1950 wiec. Mitowi mikiwam ke ici taciketc awik e ntokohotc kirika ke ici kiskinohomasotc. Ki micta miro kaskerimakiniwiw osam e ki micta kackitatc e ici otamirotc, e ki minatikwe iriniwitc acitc ki manike iriniwiw. Kekat wir tekci e ki ocitatc mikiwamiriw manawanik. 
Nokosiwok kewirowow masinactetcitcikanik ka ocitakaniwonik  Pierre Dinel kirika Pierre Hivon ka pe nta ocitatcik ni apitc wiec 1978 ka tatopiponikarik. 

Ka poni pimatisitc ekoni apitc 7 mikomini pisimw 1997 ka tato piponikarik. 




#Article 23: Esipan (146 words)


Awesis ka micta piekohotc mekwatc e mitcisotc aka e sakitatc e maratanik aniheriw ka mitcik. Napitc makatewarik ote waska ockicikok kirika micta papokosinateriw oso. Mictahi kackitaw e kimotitc kirika e pitaketc mikiwamiskak terak e nantonak ke mitcisotc. Nanikotin newiriwa, nicwatcirwa onitcanica e iti apita miroskaminik. Micta mitcetiwok nanikotin kecpin peikwaw e wamakaniwitcik kaie e acoskonowetcik meskanariw. Micta kackitaw kewir e iskwatowitc mictikok matci kaie okitikok mikiwamiskak. Mictahi onactaso kecpin e pitaketc mikiwamik tepirak e nantonak ke mitcik.

Enko anaha awesis ka mita piekohotc mekwatc e mitcik kekwariw otcita aka e sakitatc kewir kitci mina mitcik mitcimiriw. Napitc waskasinaso ote ockicikok kirika papokosinateriw aniheriw oso. Mictahi kackitaw e kimotitc  kirika e pitaketc mikiwamiskak tepirak e nantonak ke mitcik acitc e sakitatc e onastasotc. Nanikotin newiriwa nicowatciriwa onitcanica kecpin e mi onitcanicitc e it matce miroskaminik. Micta mitcetiwok nanikotin kecpin e wapamakaniwitcik peikwaw kekotc e mi acockonowetcik meskanak.




#Article 24: Miroskamin (184 words)


E miroskamik enkon nohwe estakok ka iti minawatc kitciparik e ickwa sikok.
Kiskeritakon pitoc e ita aicikicikak, aci kirowe sokasikew, apwetew tekaci atamik aski.
Ekoni e ita nokok e koski nitawkiki notcimik e ici aitakoki peikon kaie awesisak kewirawaw ita koski matcihawsowok.
Kaie takocirewok nipin pirecicak eckam ita petakoniw onakwe onakamowinawaw notcimik.

E miroskamik napitc kiapatc takaiaw e iti otakocik acitc e kicikak iti kicitew.
Wapikon pisimw acitc otehimin pisimw enko nohwe ka akotcinitcik pisimok e asitaiak e miroskamik.

Nictam e kitciparik kirika et iti ickwaparik napitc kiskeritakosiwok awesisak e iti aitotakik mekwatc e aitatisitcik.

Pikitohaniwon, natarapaniwon, atoskaniwon amiskw, pirew kirika ocihakaniwiw mosowan matcike amiskwan, tcicaskohikaniwon kirika nta mininikatew wikwas ke apitak e ocitakaniwok kaskina arotc kekocic.
Pikiwikaniwon, ponapaniwon, kisisowaniwon mickekominan, kiweatahonaniwon, tcimanikecinaniwon, masko onihikaniwon, mackikiwapokaniwon, manaskonaniwon, manawaniwon, manikaniwon, manin otapaniwon (monotapaniwon), manihikiskiwaniwon, mikon mawitcihakaniwiw, mokocaniwon, nta notcinaniwon, natarapaniwon, natowirewaniwon, natci pikototokwaniwon, nameskaniwon, namewokaniwon, nanto pikototokwaniwon, nanto maskwaniwon, nahomwakwaniwon, notcihimiskwaniwon, notci kinocewaniwon, notci mickekominaniwon, wapoc akotaniwon, wapowanikaniwon, wepahapaniwon, wecitorinaniwon, wikwamotekaniwon, apikwecimonikaniwon, apicimonikaniwon, apowikaniwon, akwane wikwas maninikatew, akotcorakanikaniwon, asekaniwon, actorinaniwon, anaskaniwon, ickipitatanatikokaniwon, osawapasikaniwon, otcockw onihikaniwon, orekahikiwamaniwon. 
Gilles Ottawa omasinahikanik otciparin, Manawan, 19 mikomini pisimw 2005




#Article 25: Eva Ottawa (170 words)


Eva Ottawa Atikamekw iskwew. Manawan pe otciw, ki okimakatakaniwiw kitci okimakwew kitci itapitc.

Ki sakitaw e kapecitc notcimik kaie mitcetiriwa okwemesa.

Eva ki kiskinohomaso ota otenamik Manawan ka icinikaterik nac ki iti icaw otenak, mina ki oreritam kitci ekareca kiskinohomasotc kitci kirowe kackitatc e arimwetc kaie kitci nsistak ekarecamo arimwewiniw. Ki natcipatamatiso ke okaromitc irakonikewinik kitci miro nisistak kaie kitci miro kiskertak tan e ici orakonakaniwitc nehirowisiw.

Onikihikwa Gérard Ottawa ki icinikasoriwa, kinec ki otamiroriwa ote kiskinohomakewinik kaie kipe okimaciwiw nac eki iti tipirowe okimawitc. Okawia Mariette Niquay icinikasoriwa kaie kiskinohomakewinik otamiroriwa. Ickotok 1864 nac anoutc ki niaraniwok okimawinik eki itapitcik otcirowemakana kitci mirwatcitaritci Atikamekw iriniwa. Kitci okimakwew ki pe wekimew pekwakami iriniwa ki peikociriwa onitcanica kaie ki peikociriwa osima.

Ki okimakatakaniwiw kitci okimakwew kitci itapitc, nictam ka pitaketc mitato acitc nicto kakone pisimw nicowaw kice mitato mitana acitc nikotwaso ka tato piponikarik, aci tca nicowaso pipona esko kitci okimakwewinik.

Kenositc pisimw ohwe ka tato piponikak 2020, Université d'Ottawa tipatcimo e ki akacehatc Eva Ottawa kitci kiskinohamaketc neta kitci kiskinohamatawkamikw.




#Article 26: François Ottawa (107 words)


Ka iti matce okimakaniok, anaha okimaw françois ki pe takocitaw ocki orakinikewiniw matci iskwew kitci itapitc okimaciwinik neta orakonike  masinhakinik. François ki icinikaso anaha kaki mawtci awaciwitc e okimetc ota manawanik, 25 taponesipan.peikw ka kictapitanik kwetckemowiniw  keki nictam iti itetcik aka awacamec kitci atawaniwok ota ickoteaporiw otenak. Arimatc ki mawotcihew okimacima e wi orakonak kitci atawanionik aric micta nipira ki iti pitoc espariniw ocamec mitato acitc niaran pona ki nokoniw ota otenamik. Ki iti orakonam kitci tacikertci ka kiskinomasortci pecotcic katci p enta tacikertci.Krika meskonoriw ki orertam kitci ocitakinionik nac asko matowak. Ka matcekatek anihe otci awik ke nitcictak opimatisiwin mitowi CME ankoweriw kaki mi iti mikatisotcik.




#Article 27: Gilles Ottawa (121 words)


Edmond Ottawa ki icinikasoriwa otawia. Maggie Dubé tca okawia. Ki mitcetiriwa witcicana. Jean-Pierre, Véronique, Isaïe, Louis, Denise, Simone, Ernest, Louisa, René, Lucien, Maxime Ottawa. Manawanik nictam ki taci kiskinohamaso minawatc Pekwakamik ki nta kanaweritakosiw Pensionnat ka itaniwok. Ki otamiro opictikweak kitotakanik itekera kaskina wiec ka ici petakok. Minawatc ki otamiro atisokanik itekera Manawan ka atisokatek kaie kaskina kekocic. Kaskina wiec ki pa aicaw e nantonak atisokaniw.
Ki apiw okimaciwinik itekera, kinecic ekoni ka aititosketc. Ki micta kice witcihiew kewir kaskina misowe Atikamekw Nehirowisiwa kirika kotakihi nehirosiwa. Ki mitceniw masinhikaniriw ka ki mawtcitatc kewir ka kice kictapitanik kiskinohamatasowinik kaie nikanik otci.

Cécile Niquay ki wikimew, wemotacik ki otciriwa. Nicwaso ki taciriwa onitcaniciwow. Yvan, Delvina, Nathalie, Alvin, Sidney, Tom-Georges kirika Axel. Mitcetiriwa osima.




#Article 28: Henri Ottawa (119 words)


Atikamekw nehorimowin (Henri Ottawa)

Mitato acitc niarano pipona esko eki okimahitc. Okimaw onitcanica, Pierre Ottawa. Ekote epe ototetc eki mocak kweto itotisketc neki otenawisitc kice okimaw orakonikewinik ekota meka kaskina tipiriwe onikihikwa eki itotiskeritci. Kice omocoma Kitciko Ninio kaie Louis Newashish acitc omocoma Simon Ottawa. Ki okimawiwikw Seni Newashish kaie Simon Ottawa ota Manawan, kicterimitowok de 1864 asko 1959, naha wir Seni 1924 asko 1930. 1978, ka kitcipiritc eki okimahitc ota Manawan, Henri Ottawa ki icinkaso nictomitana acitc nicw piponesipan. Aniheriw mia kaki mitatc kitci wir tipirowe mihitisotc nehirowisiw ote itekera otaskik, ntokohewinik kirika mihitisowinik. Eki ocitanioki ote tacikewin Atikamekw (AMAA). Kini kirika ocitaw okimakinowin ka ici otamironanok eki actakiniok nete La Tuque otci mihitisotc nehirowisiw nete Pointe-Bleue (Mashteuiatsh).




#Article 29: Irinkokoc (105 words)


Sus scrofa domesticus. Enko anaha awesis mitowi kekat kokoc ka icinakositc napitc aric ka osawisi wapisahawisitc misiwe aniki tca ka apicicitcik napitc papokosinasowok Napitc kinikwariw otokai aspininikotckaie tcimateriw kaie micta kinowariw wipita nikoniki ka acterik pemantcic wakaskoniw. Micta micikitiw peikon kaie octikwan. Kaskina kekociriw mitciw naha irinkokoc. Kecpin e witisotcik wec namekosi pisimw nac asko kenositc pisimw. Apitc e matce kanawerimasotc nicto pisimwa irikik, nicto manactakana ocitc nicto kickwa mikiriwa. Wec nicw matcike mitato kata kitatowocew. Enko anaha mitowi irinkokoc ka nokasitc nada le roi lion. Pumba ka icinkasotc.

Ote kirowe e icitakonik sipiriw kakotc nipiriw mita tacikew. Kirowe ote iter[??] Pakwe emitcikocickak ici kiskeritakosiwok.




#Article 30: Iskwewok okiskeritamowininaw (123 words)


Atikamekw Nehirowisiwok, kiskeritamowin kirika itotiskewin. Iriniwok kirika iskwewok tapickotc otamirowiniwaw icinakoniw. Mocak tapickotc otamirowok mitowi e ocihatcik pakekina matci kaie e ocitatcik wikwas tcimaniciciriw. Wir tipirawe Iriniw acteriw niheriw kitci aititosketc. Mitowi ka atoskaniwok. Kotak tca wirawaw iskwewok ocitawok. Mocak aric tapickotc kipitinamok e ici kiskeritakik.
Weckatc irinikw e matcawasan e nta atosketcik. Iskwewok tacikepanak ka taci kipecitcik kaie onitcaniciwaw kirika ka kiceatisiritci. Wirawaw kanaweritamopanak omatakaniwaw kirika  nantohopanak. Nita aikotapanak iskwewok. Wirawaw tcipakwepanak otci awaca.
Iriniwok otitoskewin kitci niheriw atosketcik ka micta micikitiritci awesisa.Iskwewok tca mininamok wiasiriw ka akokerik kirika aniheriw opiwariw nac tekaci kitci mirositc pakekin. Minawatc iti wacapewok e ocitatcik ackimineapiriw ke apatak asamik. Matci kirika ocitawok wikasiriw kaie kackikwasowok. Kackitawok e ocitatcik mackikinatowapo. Kecpin e nipowinaniokapan Iskwewok ka iticakamowason neheriw.




#Article 31: Jean-Pierre Ottawa (241 words)


Manawanik ki otciw. Edmond Ottawa kirika Maggie Dubé onikihikwa. 19 kakone pisimw 1937 ka tatopiponikarik ka nitawkitc. Weckatc kewir ka ititosketc aniheriw kotc kewir kaki ici kiskinohamakotc onikihikwa. Mictahi sakitaw kewir e nta pamatisitc notcimik kirika e pa nta atosketc. Sakitaw e atisoketc kaki pe ici petak kewir kotc ecinakonik kaie e itemakanik. Nipira kaie kiskeritam e ici matisitc awik notcimik kekotc ke iti aicikickarik. Pemacic tepirak ki icaw ka kiskinomasotc tepirak kewir kitci nisistak e masinahikaterik kaie kitci nisitapwatciketc. Kinec ki tacikew akosikamikok aka tapwe kewir ki otci miromatisitc kirika eki makonikotc niheriw sokwikotamo akosiwiniw. Kinec tca ki witci tacikemew anihi kotakihi nehirowisiwa ekotca ni kirika kotak nehiromowiniw ki kackitatc e arimwetc kirika e masinahiketc. Mictahi nipira ki witcitaw kiskinohamakewiniw kotcikotc e totcikatekipan e nta orikihikaniok, pikisikan, pokitinikan e ocitakaniok kirika. Mocak kie ki pa amirikew taci kaki pa tackeritci anihi onikihikwa kirika e iti akopiswatcik micta mitcet namesa. Enko tca anaha kewir ka iti matce ocitatc wikwamatariw kirika nihi asama ki ocihew. Weckatc kaskina awik acterikopan kitci kaskitatc e ocitatc notcimik ka apatak kecpin e pamatisinaniok. Ekotca ni wetci ki kackitatc e otamirotc notcimi itoskewiniw. Kiapatc anotc wirata ocitaw nama aric aci kewir ki macko otamiro aci meka iti kiceatisiw. 20 nikikw pisimw 2017 ka tato piponikak ka ickwa pimatisitc. Kinec ki akosiw. 

Ki witam oweriw  Mantokaso ki pimatisiwinik, nehe pimatisiwin ka nehickakon, ekote ke otci nehirowisiwin..  Ka icatcik mamik ka ici kinoweritcikateki weckatc irapitcitcikana - Wapikon pisimw 2004




#Article 32: Jean-Roch Ottawa (123 words)


Atikamekw Nehirowisiw, Manawan otciw. 2014 nac 13 ototokon pisimw 2018 ki okimawiw. New pipona irik ki apiw.
New taciriwa onitcanica, peikw ickweciriwa kirika nicto ockinikiciciriwa. Peikociriwa osima. David-Marcel Ottawa kirika Marie-Cécile Flamand ki icinikasoriwa onikihikwa. Mitato ki taciwokw.
Ki matcataw ke ici nosinetakaniwonik notcimik mictikwa otci kitci kitikanionik. Kinecic ki tiperitam neta, nac ka iti pasoweritak e wi okimawitc.
Kinec ki mikoweritam okimawiniw, mitceniw kekwariw ka wi ici mitaspan wetci ki oreritak ni kitci itapitc. O kice omocoma, omocoma, omicomeca ki okimawirowa. Otaia kinec ki cimakaniciwiriwa, kiskinohamasowiniw ki makockatcitariwa, mocak e ki kispiwatak nehirowisi kiskinohamakewiniw, mocak ki petowew e arimotamiritci.
Ki kiskinohamaso notcimi otamirowinik, kowiskw kitci totcikaterik mictikwa e kitikanionik. Ekota tca e ici aspitcitc erikam cowatc kitci icinakonik askik itekera atikamekok otci. 




#Article 33: Kakakew (101 words)


Enko anohwe piresiw tekaci misiwe ka makatewisitc ka micta kiciwetc kecpin e kitotc. Mekwatc e iti sikonik tariwa onitcanica wec tca pot new kekotc niaran taciriwa. Nipira ko kaie wir mokockatcitaw oskaniw e nikatcikaterik peikon kaie mita tacikew wepinasonik. Takoniw otatisokan wetci icinakositc neta omikonimik. Micta mitcetiwok notcimik e pamatisitcik kaie micta kiciwew e kitotc kotc e mi matce wasearik kekotc e mi otakocinik. Tawok atita iriniwok aka ka sakihatcik anihi osam e micta makatewisitc mia tca e micta koctatcik wec kitci omimitehikotcik. Itewok atita nehirowisiwok e micta mireritakositc e awokaniwok kaie micta wipatc nisistam e aimihakaniwitc wipatc kaie micta niheritcikew.




#Article 34: Kakw (101 words)


Erethizon dorsata. Awesis ka micta mitcetiritci okaia (pataskahikana) kitci ki kaie wir miro naskatc kecpin e kotonitikotc kotakihi awesisa. Nama tapwe kicipariw kecpin e ocimotc ekoci pekatc kata pimotew ekoni meka tepirak e asitciparitc. Nanikotin niciriwa, nictiriwa onitcanica kecpin e iti apita miroskaminik. Tepirak kaie wir nipiciriw mitciw kirika mictcikociriw. Mita nokosiw e matce takwakinik  meskanak aci e pa nantonak ke ici piponicitc kirika e nantonowatc noce kakwa ke witci tacikematc. Takoniw kaie wir e ici wacitc aric kirowe sakitaw ka ici kickapiskarik e taciketc. Weckatc kaie wir ki mita mowakaniwiw nehirowisiskak itekera. Takoniw kaie wir otatisokana ote ka ici nehirowisiskarik.




#Article 35: Kapeciwin (120 words)


Ekote e itaniwok notcimik e nta tacikaniwok pemacic. Rikasimonik nte notcimik e nta nipaniwok. Nictam Atikamekw nehirowisiw kaki totak mekwatc e pamatisitc notcimik epwamici tapwe takonik mikiwamiriw. Wirata tapwe tekaci nictam kaki icinakonik ke ici taciketc arimatc wir tipirowe ki ocitaw ke omikiwamitc aniheriw tca mictikoriw kirika wikwasiriw ki totam e maniketc aka kitci orina sikatcitc e mekwa piponik. Ki micta tca wewerita ocitaw kaie kaskina wec ki pa nimetaw enkweriw tca matakan nictam kaki iti icinikatak. Enkweriw tepirak kaki ici titak aric ma mictahi ki mirwatcitaw kaie ki micta niherimo e pa taciketc notcimik nama tepirak e taciketc kirika ki kiskeritam ekota kewir e otatisitc. Kapeciwin mia e itemakak kape nipinowa kape pipona kaie tekaci nespitc e pamatisitc notcimik.




#Article 36: Kiackw (119 words)


Enko anaha piresiw tekaci ka wapisitc e itikititc aric papitoc iti icinakosiw kecpin e matce nitawokitc kirika tca micta mitcetitc ite e ici micta nameskarik acitc e kickapiskarik ekota meka e ici pinawetc. Nanikotin mitato taciriwa onitcanica kecpin e pinawetc. Mictahi arimatc mitciso kecpin e mowatc namesa kaie ekoni e ici koratc misawatc e micta micikitiritci. Nama arimatc cacakomew okockowak tca nte apiriwa nac tekaci e kackisowatc. Mictahi arawotcimowok kecpin e kitotcik mekwatc e micta mitcetitcik. Erowek mireritakosiw e awokaniok e apicicitc anaha kiackw. Patoc kewir e iti miroskaminik nac e mi nipinik nitawokiriwa onitcanica aric wawirik ici tariwa nac e mi pakaparinik. Takoniw e ici kiskeritakok kiackw waw kecpin aci e pireciciok, akotin tca aci e tatc pirecic.




#Article 37: Lanaudiere (192 words)


Lanaudière enko ka masinatek ite e ici tipasinasomakak Kepek askik. Ote ici actew pecotcic ka mitciwok micta pwactikw Micta sipi ka icinikatek, wiec 30 tato tipahikaneaw kiwetino cawonok itekera moriak ka ici actek kaie ekota pemitciwoki sipia Assomption, ouareau sipi, mami iriniwok lanaudois acitc lanaudoise icinikatakaniwok. Niarano mitana irikik tatino neta anihi otenawa.
Atisokan: Mikweritetan kaki icinakok atisokan Manawanik. Aci minawatc matce nokon e riskipek aski pitcerak manawanik ka iti oracawatcikatew takonopan wirata aci tacikewin ota Metapeckekak kaki icinikatek. Okimaw Norowi Néwashish kaki otamirotatc kitci takonik ohoweriw Atikamekw otenariw. Mitcetaw ki icakopan nete emitcikocic otenak Ottawa ka icinikaterik kice okimawa e nta ntockwatc askiriw kaki onactaritci taci kaki pa ici atosketcik. Mekwata otaskiwak pa aitacikewakopan ka iti micta riskipoterik otaskiwaw ekoni wetci ki nta ntockasotc. Nama tapwe ki otci taniwon ota nictam otenaw kaki actek Metapeckeka kaki icinikatek. Kaskina tipirowe otaskiwak ki pa tacikewok patoc tca e mekwa nipinik pe icawok ota Metapeckekak. Wirata atita ki tacikewok ota e nakatweritakik otenariw kirika nete eki maniketc anaha kitci atawe iriniw kaki otapinatc awesis aihiniw. Matawak itanahowok anaha Risim kirika Jos acitc Micer kaie Sepier kawasikototc 13 1907 ka tato piponikak.ajout histoire de manawan.




#Article 38: Louis Newashish (131 words)


Okimaw ote Manawanik, Louis Newashish 1894–1924
Enkona nictam nehirowisiw kaki ocitatc orakonikewiniw otci otaskiwaw, kitci ki kewirawaw nehirowisiok icatcik notcimik, kitci ki nta  totakik weckatc kaki aitatoskaniwokipan. Mitcetaw ki matcaw naha Louis ote Manawanik kitci nta kispiwatak Atikamekw askiriw, kaki ici pimatisitcik papeikw ototema. Mitcetiwok ni aric ote itikera Metapeckeka e taciketcik, Manawan kirika kata icinikatek. Nicto pipona ka okimakataniwitc, ki witcitaw kitci nahiparinik ote ahiine atwaniwok. Kaki ocitatc orakonikewiniw anihi kirika kice okimawa kawi ocihatc kipahikana, nac ki riskipotaw otaski acitc ickote otapan meskano, nipira ki atciopariniw ka ici atosketcik. Kotak ka ocitaniwok. Ka akosi omikinaniwok mocak matciparin kekocic, enko nehe kirika ka iti matce ntoparinaniwok. Angélique Kitciko ki icinikasoriwa ka ki wikimakoponen. Nikotwaso ki taciriwa onitcanica, Seni, David, Sosan, Mari Angerique, Louisic kirika Mathias. Cesar Newashish ki omocomiw anihi. 




#Article 39: Manawan (2290 words)


Manawan enko nehirowisi oteno Kanata askik, ote itekera ici actew Matawinie ka icinikatek Lanaudière ka ici takoki otenawa. Otatakon pisimw 29, 1906, eko apitc ka orocowatak Okimaw Louis Newashish.

Manawan ka itaniwok ici nisitotakon: Taci ka ici mockinikatek kiackw waw. 

Atikamekw arimowewin Kekat tapickotc Eyou kirika Innu arimowewin. Mocak kipe takon Atikamekw arimowewin aka kitci onitik. Eko wetci kiapatc kaskina awik apatcitatc ot arimowewin.

Manawan iriniw e itatcihitisotc kaie e ici pimatisitc enkoweriw ka nosonehak e icinakok pekopipona e ici kanawapatcikatek. Mameckotciparin itatcihitisowin, e nipik, e takowakik, e pitcipipok, e pipok, e sikok, nac e mi miroskamik.

Ki tcimatakaniwon packonekiwam ote ariwacikamak, kitci tacikahakaniwitcik mantewok ka penta pamatohotcik, ka wi kaskeritakik Atikamekw iriniw ot titatcihitisowin.

Manawan okimawinik ka apitcik ki wectawok awamec kitci icinakok irapitcitcikan e patak, enko ka icinatek pamikicikwepitcikan. Wirowow tipirowe ki oreritamok ke ici otamirotakaniwonik, nama tepirak ki otci asperimowokw ke icinakotakaniwonik, kewirowow ki apataniw eci orocawwwiniwow.
Okimaw Paul Émile Ottawa ki oreritam kitci otamirotakaniwonik niheriw, ki natcipahew Eric Labbé eckwa ahikeritci kitci kiskinohomatokamikok, kitci tca otamirotaritci aniheriw.
Nicto pipona ki tacikatew e natowi kaskeritcikatek eci asperimowakopanen Manawan iriniwok niheriw otci.
Akokatcic pisimw 28, 2006 ka tatokonikisitc, 15: 15 e tato tipahikaneak, eko ka cenak Gilles Ottawa (okimawiciw), okimaw a Paul Émile Ottawa e tapiskowakopanen.
Aci anotc Conseil des Atikamekw de Manawan tipirowe tiperitam aniheriw pamikicikwepitcikan ka mapiketak Manawanik nac Joliette.

Ka kiskinohamatisonaniwok

Ote Manawanik nicinowa kiskinohamatokamikowa. Peikw nehe otci ka motci waciwitcik ockinikiwok (' icinikatcikatew) minwatc nehe kotik otci ka matce kicepiitcik ( icinikatcikatew)

Nehe Simon Pineshish Ottawa nehiromonaniwoniw e kaskinohamakiniwitcik awacak minwatc emtcikocimowira ka kaskinohamake iriniwa nawec kekat e ickwawiketcik neta. Otapi tca tepirak emtcikocicak kaskinohomakekw.

Aci minawatc e nokok kitci riskipek aski, pitcerak Manawan iti oricawatcikatew, takonokopan wirata aci tacikewin ota, Metapeckeka ka ki icinikatcikatek. Okimaw Nrowi Newashish ka ki otamirotatc kitci ki takonik ohweriw otenariw, Manawan tca ke iti icinikatcikatek. Mitcetwaw ki icakopan nete Otawak, kice okimawa e nta natockowatc ohweriw askiriw otci. Kaskina iriniwok otaskiwak e pa tacikewakopanen, nama tca orina taniwonokopan ota ani apitc, cikateritakon, tekaci nama iteritakon e nipa aiamihanan kicikak: itekopan kitci atawe iriniw komi. E miro takickamowakopan sa kiapatc otaskiwaw nehirowisiwok, Matawak itanihowakopan Risim, Jos Tcipe, Micer kaie Sepier Etcakwan. Ka wasikototc pisimw 13, 1907 ki wapamawasorikopan Jos Tcipe okoma, ockinikicica ki wapamerikopan. Ekoni apitc ka ocihakaniwitcik kipahikanak ote kitci sakihikanik.

Nictam ka ki iti nokok kekocic e pe actakaniwok ote askik, icinikatcikatek kweckwenapewokamikw. Pactone askik ki ototewok aniki ka ki pe icatcik ota e pe nta atosketcik. Karowa ki pe atamitisowok ka wapisitcik; e mos atoskaniwok, 3 pisimwa ocamec ki cenewok. Peikon kaie wackeciwa otci. E wepahapetcik namesa, okaca, 11 pisimwa ki cenewok, tariwa kaie kotakihi awesisa ka ki pe nipahatcik. Ka ickwa micta ntoparinaniwok, ekoni minawatc ka micta akosinaniwok. Nama orina kekocic mirokitakonokopan, amiskwan, apita ka itikititc 25.00$ itakitakosikopan. Pitcerak ka 17 tipahikaneak meskanaw pe matce ocitakaniwonokopan, ekoni kaie apitc nictam mikiwam ka ocitakaniwok ota Manawan.

Ani apitc 1924 ka tato piponkak, ki atci okimakaniwon, Seni Newashish ki pitakew. Otawia, Nrowi Newashish ki tapickowew. Wapikon pisimw 1928, ekoni  ka iti ocitakaniwok nictam kiskinohomatokamikw, 4 kekotc 5 pisimwa tepirak pitakewakopan awacak, otehimin pisimw nac wiec namekosi pisimw. Ka ki kiskinohamowakaniwitcik; kitci emitikoci tapwatciketcik acitc kitci masinahiketcik, kitci akitasotcik. Kitcitwa atisokaniw kirika e kitikaniwonik mitcimiriw  ki ici kiskinohamowakaniwiwok, erowek pitoc ki iti icinakoniw opimatisiwiniwaw. 

Tepirak tca ki niciwok nictam ota ka ki pe nta kiskinohomaketcik iskwewok, peikw neta, 1929 ka tato piponkarik ka takocinokopanen, 22 tato pipona ki tacikew. 132 wiec tacinaniwonokopan ota Manawan, kiskinohomakanak tca e taciwakopanen, 35 askowi kaie 80. Coria ka pikitik, kotak kekocica ki noteparino, mitowi otamirowin, kiapatc tca ki nokon akosiwin e takok ota; ka kisisowapinaniwok kaie opaninak ka ki akosinaniwok, mitcet kiapatc iriniwok ki tcakipinewok ani apitc, e matce irakaniwitcik ka akositcik, micta mitceto pipona nama petakaniwan tan e ititcik, nama witcihakaniwiwakopan kekotc ma osam pwacta witcihakaniwiwakopan. Mitcim kaie ki noteparin Kitci atawe irinik, ani apitc. Ka okimakaniwok, Sepier Etcakwan ki pitakew ani apitc 1930.

Wipatc e ki iti tcakihakaniwitcik, ki kitikaniwon tarasak amiskok, kice okimaw Opictikweak ka ki oracowetc aniheriw. Tekaci nama acterikopan awik kitci nipahatc amiskwa, Manawani Iriniwok kaie wirawaw. 1934 aci minawatc nokon e iti manikaniwok ota otenak. Kotak ka iti pipok, aci pitoc wi iti totcikatekopan e okimakaniwok, aniheriw e ocki apatanik okimakewiniw, Simon Ottawa ki pitakekopan. 1937, epitc tca aka tawakopanen awesisak, aka kaie ki miro atoskaniwonokopanen, itekopan Charles Kwichish e masinahamowatc mekatekorewa; Ni kitimakisinan mictahi, osam misakitakon mitcim, pot ki ka wapaminawaw nipike, aka nipoane, aka kawakateane....1904 ka tcimatakaniwokipan nictam, 1940 ka pikwactak aiamihemikiwam. Kiapatc riskipew aski ota Manawan, mekatewokorew ki kotci witcihiwew, aric ma nte kice okimanak nama ki otci wi otamirotakaniwon awacamec. Ka ickwa orapitcikatek kitci takok ohwe oteno, ki takwaw e atoskaniwok, nama kinec ki otci icawok iriniwok notcimik, kakone pisimw nac pitci pipon pisimw matcawakopan, aric ma e ickwa aramikotatonaniwonik kiapatc nta atoskewakopan. Nama orina wiskat ki otci icawok nehirowisiwok mami otenak, e otami atosketcik, kitci ki acamawasotcik. E ki kaie sakiskiticohakaniwitcik, kice-okimawa ki pe masinahikerikopan. Kiskinohomakewiniw acitc kitikan askiriw kirika awesisa kitci awoketcik ki itactakowok kice okimawa nehirowisiwok, tepirak kitci ponikakik otaskiwaw. E iti takwakinik, aci e acterik kitci nta atosketcik, nama ki miro nakatewok otawokaniwawow, kata meka acamakaniwiwok arimatc: itewakopan iriniwok.

Ani apitc, awik e mahapotciketc, ici kicikowakaniwikopan 4.00$ peiko kickwa. Minawatc e nicto okimawitcik ote Manawan, Opitciwon kaie Wemotaci, ki icawok nete Otawak otirinimiwawaw otci, kitci cowatc icinakonik opimatisiwiniw. 1948  ka ickwa tekaci pe nasipecimotatc mictikoke iriniw meskanariw ote itekera 17 tipahikanik, meckotcickawok mekatewokorewok, 5 pipona ki tacikew anahwe Meilleur ka ki tapickawatc Guinard. 1949 nac 1952 wiec ka tatc ota tackipotcikan, irapatcitcikaniw kata ocitawok Manawani iriniwok mitowi osapwakanatikwa kaie ickwatema, atita kaie kata matce tacahikatewa kotakik nehirowisi otenak e iciticahikateki. Mitcet kaie mikiwama ki tcimatakaniwono ota otenak ani apitc.

Ka iti takwakik 1959, ekoni ka tipatcimonaniwok, coria  kitci pakitinikatek, kiskinohamatokamikwa otci. Kenositc pisimw 1960, atamerimakaniwok Manawani iriniwok, osam warawik kaie osam mictahi e ki manikohwatcik mictikwa. Mitcetwaw ki 
acite masinahamatowok aniki mictikoke iriniwok kaie okima arotakan acitc ka tiperitak ota Manawan, nac e ki iti itetcik, matci kitci ki maninaritci mictikowa  tan e icinakosiritci. 
Ki wectakaniwonokopan anihwe, mekwatc ka tacikatek Manawan otenaw kitci ki takok 1906 ka tato piponikak, itewakopan. Kakone pisimw 1960 ekoni ka cenikatek anihwe ocki kiskinohamatokamikw. Mekwatc ka ocitakaniwok kiskinohamatokamikw, mekatewokoretc ke ici taciketc acitc aiamihemikiwam ki ocitakaniwon kirika e iti rikitakaniwok. Ekoni kaie apitc nictam ka matcatcik Manawani awacak, 17 ki taciwok, ickwecak kirika ockinikicicak, e nta kiskinohamowakaniwitcik nete pecotcik Pikogan otenak. Aci kaie arimomakaniwakopan nehirowisiwok kitci matci kaie wirawaw okimaketcik kecpin e okimakeritci ka wapisiritci iriniwa ota Kanata askik.
Ka pe nipik kirika ka iti takwakik 1960, takocinok omisimawok, pe nta kiskerimakaniwiwok ickwecak matci kitci kaie wirawaw omisimawitcik. E ki pe okimakaniwok, ocki kiapatc ki pitakew, Pierre Ottawa kaie wir otawia pe tapickowakopan.

Arimotcikatew pemantcic kitci takokipan kotak atawekamikocic ota Manawan. Kaie wi iti pakitinakaniwakopan marotc nehirowisiwok ota kitci wi mihitisotcik tipirowe, aric ma kiapatc kata nanakatcihakaniwipanak kwiskw kitci wi totakik, itewakopan okima arotakanak. Kakone pisimw 1962, aci atcickawok Pikogan otenak itekera ka ki ici pitaketcik, Peikwakamikw tca aci kata ici nta kiskinohamowakaniwiwok, 10 ki taciwok nictam ka ki matcatcik. 1963, okima arotakan masinaham osam e misakitakonik iskwewa e nta onitcaniciritci mamik otenak, osam kinec e tacikerikwena, peikon kaie wir mictikoke iriniw e iteritamokopanen, Kesik otakosiwokamikok e iti moteritci anihi iskwewa. Ka iti takwakik 1963, ekoni apitc ka pe acokamewotasotc kitci atawe iriniw ota Manawan. Minawatc, masinahikaniwoc, pitcerak nete Sanmaur otci pe otohotakaniwon. Kinec ki miwitapan anahwe Salomon Tcipe, ote ko e ici natcipatwaspan Etcipanik aniheriw masinahikaniwociriw.

Nictam ka pe arakaniwitcik, nehirowisi kiskinohomake iriniwok, ki pe newiwok. Ki tcimatakaniwonopan kaie ocki metowewokamikw, ki ici rikitakaniwon nicw ka ki pe ocitakaniwoki kiskinohamatokamikwa, 2 pipona otananik. 1972 ota Manawan, aci minawatc okimakaniwon, François Ottawa tca ocki pitakew kirika peikw iskwew, mitcerak pe nokosiw e okimaciwitc. Peikwakamik ka ici pitaketcik awacak awotohorakaniwok ka miremakanik apataniw, peikwaw tca minawatc e takociparihakaniwitcik atita, ekoni ka pikitik anihwe ka miremakak, peikw neta orina ki wisakicin, arimatc akosikamikokw ki iciticohakaniwiwiw. Ka iti pitci pipok, aci ocki meskanak miparinaniwon Matawak e icaniwok. Ka iti takwakik 1973, aci meckotcickawok awacak ka pitaketcik kiskinohamatokamikok, Joliette tca aci kata ici nta kiskinohamowakaniwiwok. Ekoni kaie apitc ka cenikatek ocki natokohokamikw Centre Mère  Enfants ka ki icinikatcikatek. E ki akimatcik awaca, tato ka ki pe nitawikiritci kirika tca tato ka ki pe mihatcik, awacamec 845 ki taciriwa, 1975 nac 1995 ka tato piponikarik tepirak. Kekat apita ka tacinaniwok, anotc ota Manawan. Kotak tca kata cenikateriw mikiwamiriw wirawaw otci ohwe ke iti tato piponikak 1995. Ka iti tato piponikak 1974 ka okimakaniwok, ekoni aci nicwaw kitci pitaketc anahwe Wellie Flamand. Gérard Ottawa ka ta pitakew ohwe ke iti ororakaniwitcik okimawok ota kiapatc ani apitc 1976, André Quitish tca kata kictaw, okimawinik kaie wir kitci apitc nac asko 1977. Kaskina mikiwamiskak ka itapiketcitcikaniwok, onimiski ickoteapi, 1978 aci takociparin, ka okimakaniwok kiapatc Henri Ottawa ocki pitakew, 9 pipona kata apiw pitama. Ka wasikototc pisimw 1980, ekoni ka takok Manawan Kitotakan. Mictahi ki otamirotaw Vincent Ottawa aniheriw otci, ki niciwok ka ki nictam otamirotcik neta, enko aniki Jacqueline F.Ottawa kirika Gilles Ottawa.

Jean-Pierre Moar ocki okimawiw ani apitc, arimotcikatew kaie kitci rikitakaniwokipan Manawan oteno, notcimik kaie ici kanawapatcikatew kitci  otatcihitisonaniwak, 13 taciwok nehirowisi kiskinohomake iriniwok, 10 taciwok ka wapisitcik ka kiskinohomaketcik, ani apitc 1987. Kotcitakaniwon kaie kitci kanawerimakaniwitcik awacak, nac kitci kictatcik kaskina ota ka ici kiskinohamasonaniwak Secondaire ka itwaniwok.Otehimin pisimw 1987, masinohotisonaniwon nete Opitciwonok kirika onimiski ickoteapike iriniw kitci tca mapiketik anihwe Atikamekw askik. Ekoni ka iti icatcik nictam Manawani awacak akamikitcikamik. Nico manactakana ki itanowok. Nictam kaie ka iti ocitakaniwoki mikiwama, okitatawak, ekoni apitc 1988, ki micta arimotcikatew kaie nehirowisi pimatisiwin ani apitc, Parak ki icaniwonopan e kotci nta miskatek ke ki totcikatekipan kwisk kitci icinakok aci Atikamekw pimatisiwin, wawatc okimawinak kaie anihe ki arimotcikatepan. Aka orina e ki otci mirotakonik kice okimawok ka wi ici kiwe miratcik Atikamekwa, mekwatc e natapictawakaniwitcik kaie ki kipaskohikewok Manawani iriniwok nete meskanak ani apitc wapikon pisimw 1988, ki mitcetipanak ka ki kapecitcik neta, mitceto  kicikwa, awacamec 500 ki taciwok. Ka pe okimakaniwok ohwe kenositc pisimw 1989, Henri Ottawa kiapatc ki koski pitakepan. Ki iti mitceno kaie kotakihi kekocica ka ki pe tcimatakaniwoki ota otenak, mitowi nictam ka ki cenikatek, ani apitc wapikon pisimw 1989, notcinanikamikw Konik ka ki icinikatek. Kenositc pisimw 1990, cenikatew kotak ocki masinahikewokamikw. Otatakon pisimw ka iti akotcik 1990, ekoni ka tcimatakaniwok Mamo Atoskewin Atikamekw ka ki itwaniwok, nictam ka ki pe tiperitakik neta Gilles Ottawa kaie wir ki apiw. Magasin Manawan ki cenikatew kakone pisimw 27, 1990. Ka iti pitci pipok aci tarewok Manawani iriniwok ke omackiki irinikwecimitcik, Francine Moar aci ka kictatc ani e ki ici kiskinohamasotc.

Ohwe ke iti nikotwaso piponikak, mitceno ke iti nokoki kekocica ke oractakaniwoki kaie ke iti takoki. Ocki metowewokamikw takon, ani apitc pitci pipon pisimw 13, 1991. Akosiwotapan kaie ki iti takon. Ka iti miroskamik, wapikon pisimw 24,1991, kimocomino Cesar Newashish cowerimakaniwiw. Ki actakaniwon kaie kipaskohikan meskanak, ani apitc kakone pisimw nac namekosi pisimw 1991, Atikamekw-Iriniw e wi tipatatak e icinakonik opimatisiwin. Mikiwam kaie ki cenikatew, ani apitc kenositc pisimw, kitotakana otci, Maison des Communications VINCENT-OTTAWA ka ki icinikatcikatek. Kirowe kitci miro kiskeritakositc Atikamekw Iriniw, otehimin pisimw nac mikomini pisimw 1992, ki mickaw, otenamiwak e otci matcehotc nac nete tekaci mamik otaskik, Metaperotin ka icinikatcikatek. Atikamekw okimawok tca kaie wirawaw ki mickapanak, enko aniki Henri Ottawa, Simon Awashish kaie Marcel Boivin. Kakone pisimw 1992, ka tcimatakaniwok kaie otamirowin MIKISIW ka itwaniwok, iskwewok kaie iriniwok neta apiwok e nanakatcitatcik kitci kwiskw isparinik pimatisiwinik itekera.
Ka iti pitci pipok 1992, ki micta arimitakosinaniwon kaie ota Manawan, ki icinikatamok aniheriw otamirowiniw Ka Nanto Kaskeritakositcik Nehirowisiwok Kanata Askik, kiapatc neta e nicto okimawitcik ki tipatcimowok Atikamekok. Kenositc pisimw, 1993, ka okimakaniwok, André Quitish pitakew kitci okimawitc. Atikamekw-Sipi kata mirakaniwiw kitci miwitatc kitci masinahikaniw, kice okimawok ka natapictawakaniwitcik, ani apitc kakone pisimw 1993. Ka iti sikok, ka wasokototc pisimw 1994. Manawani okimaw aci otapinam wircike tipirowe kitci mikak akosiwinik itekera ka atoskectakaniwok. Ekoni apitc , kawasikototc pisimw 7, 1994, kaie ka tipatcimotc Cesar Newashish askiriw otci. Wapikon pisimw 1994, Atikamekw Iriniw ka pikitinak okitci omasinahikan ka natapictawatc nico kice okimawa. Nama kata onikatakaniwok awacak, cenikateriw mikiwamiriw ota Manawanik, wirawaw otci. Mikomini pisimw, Opitciwonok ka pitaketcik okimawok, Ernest Ottawa ki okimakatakaniwiw, kitci okimaw itakaniwiw kaskina Atikamekw iriniwa otci. Opictikweak kice okimaw pakitinam wirctam omasinahikan Atikamekw kaie Montagnais iriniwa otci, ekoni apitc pitci pipon pisimw 1994, nama kiapatc kata ici nahitakoniw itewok okimawok e ki tipatcimotcik nete Moriak ohwe ka iti akotcik akokatcic pisimw 1995. Ka ki tca pe okimakaniwok ohwe kenositc pisimw 1995, Henri Ottawa ki pitakew kitci okimawitc. Metowewiniw ka apatcitatcik e tipatcimoctakik kekociciriw aka orina ka wi miroparinik, MIKISIW ki icinikatamok, ekoni kaie apitc ka tcimatakaniwok anihwe, kenositc pisimw 1995. Mikomini pisimw 1995, Wemotacik ka tcimatakaniwok ka icinikatcikatek Nehirowisi Kitci Atisokan, niciwok neta Manawani iriniwok ka apitcik. Mikomini pisimw nac otatakon pisimw ki pa kiwoterakaniwok ka kiceatisitcik ote itekera omami iriniskak. Namekosi pisimw 1995 ka cenikatek nictam Atikamekw kweckwenapewkamikw, nac ki iti cenikatew kotak kekocic Resto Elisabeth ka itwaniwok. Pitci pipon pisimw 1995,Manawan kiapatc takoniw okicteritamowin , aci tarew kotakihi osima e ki kackitaritci kaskina okiskinohomasowiniw , Annette Dubé, ki kackiho kitci kiskinohomatokamikok e ki icatc nete Chicoutimi(UQAC), baccalaureat ki mirakaniwiw kitci matci kiskinohamaketc Etudes Françaises ka itwaniwok. Kenositc pisimw 1996, kotak ocki mekatewokorew takocin, Couture pe nta tapickwakaniwiw, Jacques Laliberté icinikaso anahwe ocki ke taciketc ota Manawan.
Nikikw pisimw 12, 1996 kice okimaw ka tipatcimotc aka e tarikwena nehirowisiwa Atikamekw kaie Montagnais ka ici iriniwiritci. Mitcet ka wapisitcik kaie nehirowisiwok ki kockomakaniwiwok ani e iteritci. Wipatc tca ki tipatcimowok wirata Atikamekw okimawok kirika e ki nakickawatcik anihi kitci kice okima arotakana Chevrette. Kata minotitakaniwon kaskina wiec ka ki ici matciparik kaie kiapatc kitci otamirotakaniwok, aka moci e ickwaparik itewok atikamekw okimawok.

Taci we otciparik: Gilles Ottawa, Kawasokototc pisimw 30, 1996 e ki orisanahamokoponen




#Article 40: Manawan Kitotakan 93,1 (138 words)


Nictam ka cenikatek Manawan Kitotakan ekoni apitc ka ocki pitaskicik ka wasikotcotc pisimw 1980. Metowekamikok ki wectakanionokopan kitci ici actek. Nicowaso tapahikan nac asko e apita tipiskak cetinokopan kitotakan. Nac ki iti petakosihitowokw Opictikweak ka otamirotcik tiripanicic kasetik e tca pe matcetacahakik kitci ki petakotakaniwinik kitotakanik. Natcipictakewinik kice okimaw kepek kirika kanata anihe otci aski ka ici otamirowaspan ni apitc Conseil Atikamekw Montagnais ka tcimatekipan, kitci ki tipatcimowictowakaniwitcik atikamekw iriniokw. Nictam ka ki otamirotcik, enko neki Gilles Ottawa acitc Jacqueline Flamand-Ottawa. La Romaine, Basse- Côte-Nord ki taci kiskinohamasowakopon, ekote nictam ka ki tcimatakanionokoponen tipatcimo kitotakan. Nicw wemotaci iriniokw, Adélard Niquay acitc Alfred Biroté kewirow ki kiskinohamasowakopon. Vincent Ottawa e ki micta witcitakoponen kitci matcamikanik aniheriw tipatcimo kitotakaniw.

Ki takonopan masinactetcitcikanik ka nokok misowe otenak e ki tapikecimatc kitci mitcenik ka masinactepirik. Awacmec mitato pipona ki takon ota Manawanik.




#Article 41: Manawan sipi (224 words)


Nohwe Manawani sipi, nete otci matcectikweiaw Opockoteiak sakihikanik (lac Kempt) nac nete iti icictikweiaw Tapiskani sipik (rivière Saint-Maurice), pecotik nte Wemotacik iti matawaw.

Ekote ko nta e ici mickawaspan weckatc nehirowisiwok e itohowaspan ko Wemotacik kekotc Metapeckekak/Manawanik kekotc ekote e ici matahowakopanen e kospitcik otaskiwak. Ki nita mickananiwon nihe sipi epwamoci pamicimotakaniwoki meskanawa.

Nicwaw iti sakihikakamaw nohwe Manawani sipi epwamoci matawak. Nictam e iti sakihikaniwok, Manawan sakihikan icinikatcikatew. Manawan ka itaniwok ici nisitotakon: Taci ka ici mockinikatek kiackw waw. Minawatc nehe kotak sakihikan, Cocotesi sakihikan (lac Châteauvert) icinikatcikatew. Wetci icinikatcikatek Cocotesi sakihikan, takon nta pecotcik rareak matana e micta cocowapiskisitc asini. Ekote ke nta e nokok masinawapiskisinahikan. Aric, atampekok anotc nihe actew osam e ki kipihikanikaniwok ki mockohan ki tca riskipew nohwe masinawapiskisinahikan. Mantonoko sipi iti matawaw nta sakihikanik.

Seskatciwonak icinikatcikatew mamitcitc pawictikw e iti mahikatek nete itekera Wemotacik.

Tiripan sipi (rivière Ruban) iti matawaw nta Manawani sipik.

Wemistikocicak ki wecihewok kipahikanak neta sipik. Dam A (1876, 1908 kirika 1941), Dam B (1912 kirika 1953) acitc Dam C (1912 kirika 1952) ki icinikatakiniwipanak aniki kipahikanak, anotc aci Barrage de la Manouane-A, Barrage de la Manouane-B kirika Barrage de la Manouane-C icinikatakiniwok. Nipara ki niciwonatcitakaniwon sakihikana, sipia ka ocihakaniwitcik aniki kipahikanak. Nipara ki riskipotakaniwono aski, ki pakwehapotew rareiak ntoho aski, atoske aski ka icinikatcikateki. Aski e niciwonatcitakaniwoki tekaci kirika ki iti aco niciwonatcitakaniwon nehirowisi pimatisiwinik.




#Article 42: Masko (203 words)


Tekaci e itikititc makatesiw kaie matci iskwatowiw mictikok. Namesa mowew kaie miniciriw mitciw mekwatc e miroskaminik nac e iti nipinik. Nanikotin nicirwa kekotc nictiriwa onitcanica mekwatc e iti matce sikonik. Kape pipona tacikew wacik e tca nipatc nac asko e iti matce miroskaminik. Piponiciw mekwatc e iti matce kisinarik kirika e iti sokiponik. Itakaniwiw aska wecipapitamowinik otci mitcisotake kirika aska nama kackihew iriniw kitci kotonitatc mekwatc e tacikeritci wacik. Mictahi wirino e takwakinik aka kitci pakatetc mekwatc piponicinite.

Enko anaha awesis tekaci ka makatewisitc orina ka micta micikititc kecpin aci e mi kiceatisitc acitc mitowi kekat iriniw ka icinakositc kecpin e cimatcikapwitc kaie ekoni kekat e itatisitc. Kaskina kotc ecinakosiritci cowemina mowew kaie micta sakitaw e mitcik miniciriw e mekwa nipinik kaie micta sakihew e mowatc namesa. Matci kewir iskwatowiw mictikok kekotc cikopik kecpin e ntowapatak ke mitcik. Nanikotin niciriwa nictitiriwa e onitcanicitc kecpin aci e iti matce sikonik patoc tca e matce miroskaminik orowiw wacik kirika anihi onitcanica. E takwakinik aci kiskeritakosiw e micta pa mitcisotc kitci wirinotc aka kitci parowitatc mekwatc piponicite.

Taw kirika wapimasko ka ici kisinarik ka taciketc. Tekci tca wapisiw e wapamakiniwitc aric mikatesiw ata. Cipwactekiciniw opiwi ekote tca e ici wasapiskiterik ekoni wetci mia e waparik opiwi.




#Article 43: Metapeckeka sakihikan (101 words)


Metapeckeka sakihikan (Lac Madon wirawaw ki icinikatimok Wemistikocicak) e ici micta mitcek mickekw (mackoci ka pe sakikatcik) ekoni wetci icinikatek ota pecotcic manawanik ka takok sakihikan. Micta micaw anohwe sakihikan, micta mitcetiwok nehirowisiwok e nta kipecitcik, kipitohwatcik itekera metapeckeka sakihikanik.

Ekota nictam kaki iti matce taciketcik atikamekw iriniwok e nipinik mina matcewotepanak otaskiwak e nta pamatisitcik.

Micta mitcen atoske mikiwam onotc aci ote sakihikanik, micta mitcetiwok ka ici ocitatcik atoske mikiwamiriw. Awacamec mitato mitana acitc nikotowaso (60) tatinotike atoske mikiwam nete itekera sakihikanik, takon aci aka ka apitak.

Mocak micta mackotin anohwe sakihikan e pipok. Kecpin tca e miroskamik micta ikactew.




#Article 44: Michel Ottawa (146 words)


Kicteritakosiw anaha atikamekw iriniw eki matci ocitatc mitcetopipona aniheriw ke ici tacikeritci manawaniriniwa. Ani apitc 90e ka toponesimikak manawanik ki otitako okimapiskowa eki micta miro otamirotc ot tacikewinik. Pierre Ottawa, kirika Julie Newashish ki icinikasoriwa onikihikwa. Simon kirika Joséphine Moar, Seni kirika Henriette Dubé ki okomiw, ki omocimiw. 21 wapikon pisimw 1936 ki nitawkiw nete « Micer sipik » pecotcik « Emikwan sakihikanik ».Ki mitcetiwokw kewirowow, enko nehi octesa, ocima, David-Marcel Ottawa kaki okimaciwitc, Henri Ottawa, ka ki okimawitc.

Lucie Quitich, Thomas kirika Marie Flamand otanisiwaw ki wikimew Micer. Mitato ki taciriwa onitcaniciwaw, aric ma nicw e ki onihatcik e piciciritci. Aci micta mitcetiriwa osima kirika otakwetosima. Mocak ki miro witcihiew naha iriniw. Wir tipirowe ko icapan tcipaikamikok e nta warihiketc, mitceto pipona ki itotiskew. 1 atikamekw pisimw 2001 ka ponipimatisitc, tcimanik ki otci pakopepariw nama ki otci kickiho, peikw osima tcimakopon ni apitc ka iciwepak. 




#Article 45: Mikisiw ka wapictikwanetc (106 words)


Piresiw ka micta mirositc mekwatc e miretc kekotc e akositc. Micta mirosiriwa omikonima tariwa ka wapisiritci nte ite kera onakitik acitc nte ototokonik. Enko anaha mikon ka apatisitc awik eki miro kackitamatisotc eci pakoserimotc kekotc awik ka wi arimwetc e tipatcimotc. Taw ka wapisitc kekotc ka osawitc mictahi kaie kackitaw e ntohotc matci ocpimik otci wamew awesisa ka wi mowatc. Enko nihi kaskina nehirowisiok ka asperimotcik kecpin e pakoserimotcik. Wirata kiapatc mitcetiw anaha mikisiw tepirak tca kewir koctatikoniw kitci iti tcakickatc kaie mitceniw aka ka mirockakotc osam e iti onactakanionik ka ici otcictonitc kekotc ka ici taciketc. Nanikotin newiriwa, niaraniwa onitcanica kecpin e nitawokiritci mekwa miroskaminik.




#Article 46: Minoc (189 words)


Felis silvestris catus. Enko naha awesis minoc ka icinikasotc aric mitcetiwok papitoc e aicinakositcik wawatc tawok kirowe e iti mitcetiw  aniskotapeckik. Takoniw kewir e oracwetc irikik ke iskwarik ke ici pa taciketc acitc nipara ntoho kitci ki mitcisotc. Micta sakitaw e nanosinehatc apikocica kirika mantcoca. Taw minoc aka wiskat ka orowitc taw kirika mocak orowitimik ka wi taciketc. Nama orina sakitaw nipiriw e takonik kekotc ma mekwata e micta kimionik. Mocak piekoho kecpin e kiskeritak kitci mitci kicikarik aspinikotc tca nokwatam opiwi oskat kirika osita. Itakiniw nicowasaw kata ki koski pimatisiw. Kecpin peikwaw e nipotc. Mictahi kackitaw e skwatowitc kirika micta ocpikwackotiw kaie kata ki minopariho kecpin e atcitinakaniwitc nikiska e pakicik. Micta sakitaw e metowetc.

Aci weckatc ki itawok minocak epomci itatcik iriniwok askik tapickotc kipe matisiwok micta picapiciw kirika weckatc awesisak minitok kaki pe icinkatakinitcik. Peikw ki itaw micta minoc peikon kaie naha minito ki icinkatakiniwon ekote tca epe otcitcik minocak. Mitceto pipona ki tacikowew iriniw anihi awesisa kitci niherimatc. Weckatc ki itermakiniwok minocak e kictapitisitcik osam kice manitowok eki kinowerimatcik kitci ki otcitacikemkotcik matcike kitci nanaktcitatc kice manitowok omikiamew aka kitci itartci mantcoca matci kaie apikocica.




#Article 47: Mokotakan (180 words)


Enko ohwe mokotakan ka icinikatek. Kaskina matci kekocic otci matce ocitakaniwon ohwe e apatcitakaniwok mitowi asam e ocihakaniwitc. Mokomaniwon kaie micta kinaw. Atita ka wapisitcik icinikatamok ohweriw «Nehirowisi mokoman».

Takono picipotcikan ka apatak e ocitakaniwok anihe mokomanapiskw. Takono kaie kotak ka apatak piwapiskw e ocitakaniwok. Enko aric ka mawotci kaskeritakok anihe picipotcikan e apatak. Mictikw kaie apatisiw matci kaie mos eckan kitci ki miro titinikatek e apatcitakaniwok. Acitc tca ackiminieapi tetipapikenikatew mictikok aka kitci atciparik anihe mokomanapiskw.

Weckatc nictam ka iti matce apatak mokotakan, ote nictam ki otci kaskeritakon kitikan askik awokanak ka kanawerimakaniwitcik, anaha atikw ka icinikakotc enko otci ki apatak anihe mokotakan. Tepirak ockacia e ocihakaniwiritci aka orina kitci micta kanickacietc ekota tca nictam ka otci apatak mokotakan, nac kewirowaw nehirowisiwok ki iti apatcitawok e mokotatcik mictikwa mekwatc e ocihatcik asama, ositaskwatikoriw, apwia, acitc askohoniw.

Nama takon e atawaniwok anihe mokotakan micta atawekamikok. Tawok aniki ka ocitatcik nama aric atawewok. Tipirowe wirawaw otci ke irapatcitatcik ocitawok matci kaie ocitamowew ka tcirowematc. Kirowe ke kaie kiceatisitcik takoniw aniheriw kirika wirawaw kirowe apatcitawok. Nama mitcetiwok anotc ockinikiwok ka otamirowaketcik mokotakaniw.




#Article 48: Mos (141 words)


Mos, Alces americanus enkona ka mawotci micikititc ota askik awesisak ka oteckanitcik. Kotc estakonik, pitoc icinakoniw opiwi, e makatewarik / e osawarik nac e wapasaharik. E kinwaskokatetc, matci micta kicipataw kaie matci sipik nanipowiw. Okitinaw icinikatakiniw okitiatin e pa taciketc.

Notcimik pa matisiw mos. E nipinik, wircike pa tacikew kaie pecotci sipik pa tacikew. E piponik, pa witci tacikemew mos owitci mosoma kitci ki matcihitisotc.

E nicitana acitc nicwaso (28) pisimwesitc, aci matce onitcaniwiw. Kecpin tca e notockowatc aiapew onitcaniwa, tepirak peikw onitcaniwa orapamew. Kecpin tca aiapew e petowatc onitcaniwa, tekaci nama koctatciw. Kecpin tca e pinesotc onitcaniw, matci kata ki nictiriwa. Peiko pipona irikik pa nanosinehwewok manicicak otcotcomiwaw.

Mackociriw mitciw mos. Kirowe nipiciriw, mackociriw wawatc kirika wikwasiriw acitc orakeskwa. Matci kirika nipi kitikaniw mitciw. 
E piponik, irinacit misaniw kirika wikwasiriw mitciw.

Panakosa ekote Opitciwan e itetcik, piponakoc tca Manawan kirika Wemotaci




#Article 49: Natoswaniwon (152 words)


E natoswaniwok arimatc apatan mamitoneritcikan kitci mackowak kaie kitci mirwacik kitci kiskerimatc tan e totak kirika e taci pa taciketc mos. Iriniw ka ntoswetc takoniw otirapatcitcikan ke atoswaketc mitowi paskisikaniriw, mokomaniriw enko ke apitcitatc oracowate mosa. Kitohoseckwemok apatan kitci ntowematc patama aric e takwakinik kitohakiniw. Kirowe mirocin kitci nanakitcitawotc omeskanam kitci ki nta natci nikickowotc anaha mos. Arimatc kika natowi toten aka kitci miramisk nte eci orotinik ici matcate arimatc nte actamik e ici orotik kika ici matcawan kir, osam micta soki miratcikew ekoni wetci arimatc kweskite e otcirowek kitci icaniwok. Kecpin e ickwa paskisowakaniwitc mos ocimo nama aric warowik icaw pecotcik mocak pa tacikew kika nosinetawon omikw nte e ici acterik mitcik nac e miskowotc anaha Mos minawatc oski paskisowakaniwiw nac e pakicik arimatc wipatc kipotcenakaniwiw kitci ocihakaniwitc omitcimiwoc kaie otakaciwa enko arimatc ke mininaman kitci ki mitcin otehi acitc oskon. Peikotipisko kika pehon epwamci oracikein. Minatc ka mirawawok ki witicanak.




#Article 50: Nipin (229 words)


Nikotwaso tatino e estakoki nahwe tca peikw e nipik ka icinikatcikatek enko nahwe niapitc ko e mawotci kicitek. E nipik, kinec ko kicikaw patak e pipok. Nictana acitc peikw otehimin pisimw kitciprin nac nictana acitc nicw kakone pisimw ickwapirin. Ekoni kaie niapitc kirowe ka micta mireritakok e pamatisinaniwok notcimik. E nipik ko kaie ickwa pitakewokw awacak e kiskinohamasotcik kiskinohamatokamakokw.

E nipik micta mitceno kekocica keki totcikatek. Mitowi e nta pakitohaniwok e nta arakaniwitc arapi nipik. Notcinaniwon matci kirika nta kipecinaniwon. E nta mowisonaniwok patoc ko otatakon pisimw matci aci nte osekwaniwon anihe minic. Picicikw tepirak names mowakiniwiw e mekwa nipik, aska kaie tepirak minic mitcinaniwon kekotc kotakihik wominanik ka nitawokitcik notcimik. Tawok kirika atita ka mita kanowerimatcik awesisa e apiciciritci tepirak e awoketcik. Kotakihi ititoskewina. Pakitahwaniwon, pamatahonaniwon, pokwane manikwasaniwon, ponapaniwon,  tikinakanikaniwon, kitikaniwon, kisisawaniwon minic, masko atoskaniwon, matceatohonaniwon, manin otapaniwon, cowerimawsowin, mos atoskaniwon, mowisonaniwon, nta notcinaniwon, natarapaniwon, notcirewaniwon wakinaskwaniwon, wepahapaniwon, wecitorinaniwon, wikwamotekaniwon,  akotcorakanikaniwon, askoswekamonaniwon, asekaniwon, actorinaniwon, arapikaniwon, ickipitatanatikokaniwon, osekwaniwon, onikamikaniwon. (Gilles Ottawa ka ki masinahamokoponen ni apitc 19 mikomini pisimw 2005)

E nipik, mocak ko copectew nipi. Ekote ke kaie e ici pe otciprik anihe ka icinikatcikatek nipin. Takon kaie atisokan ka arimomakniwitc Nipinatcac kaie Kiwetinisiw. Nictam ka nikickotatomakak anihe estakok e icinakok Nipinitcac wir tipirowe motatam estakonik mina kewir kiwetinisiw motatam anihe ka icinikatek e icinakok itewin kiwetin ite e ici actek kiwetinok nikotc e icinakok ka ici matcaniwok. 




#Article 51: Niska (101 words)


Enko naha piresiw ka micta mitcetitc kecpin ota takociretcik. Tekaci kekat osawisiw aric nte octikwanik nac okowak makatesiw. Nanikotin mitato matci kaie mitato acitc nicw taciriwa onitcanica. Patoc e iti apita miroskaminik pineso nac ototokon pisimw iti nitaworeriwa anihi onitcanica. Mictahi mitcetiwok mekwat e takociretcik cawonok e pe otciretcik kaie napikwan apikehowok aka orina kitci arimanik warowik e ispiretcik. Nipira kiskeritam ite ke ici matceretc kecpin e nta piponicitc ote cawonok askik kekotc kiwetino askik matci kaie e tipiskarik kata ki mirew kirowe tca neta miro tipamew atcokoca e kiskinowerikotc kekotc ma petaw kitci icirowerik ite wa ici matceretc kitci mirwacitc.




#Article 52: Notcimi pimatisiwin (117 words)


Enkweriw nictam Atikamekw nehirowisiwok ka ki itatisitcik epwamoci meckotcitatcik opimatisiwiniwaw. Notcimik pimatisiwin ki takon weckatc tapwe aspinikotc notcimik ka tacikaniwok kaie tekaci notcimik ka otinikatek kitci pimatisitc awik. Nipara ki mirwatcitawok ani ka ki itatisitcik nipara meka takoniw kekocic kekotc nipara ki tawok awesisak ke otatcihitisowakaniwok. Tekaci misiwe ekota e takok irapatcitcikan kecpin awik e notcimi pimatisitc kaie mia ke totak kitci ki tipinowecimorotc kaie ke ici kitawatcihitisotc. Ki tacikew kotc e iti aistakonik peiko pipona kaie ki nikani kiskeritam apitc e mi meckotcickamikanik tepirak e keskinowapamatc awesisa mia e totamaritci. Enko tca anihe notcimi pimatisiwin ka icinikatek. Anotc tawok ka nta icatcik e wi kokwetcitatcik tan e ici pimatisinaniokw, awesis e ocihakaniwitc kaie pakekin e osawapisowakaniwitc.




#Article 53: Ohomisiw (104 words)


Enko anaha piresiw ka micta kackitatc e atosketc misawatc e mekwa tipiskarik. Nanikotin nictiriwa, newiriwa onitcanica kecpin e iti matce miroskaminik. Taw tekaci ka wapisitc kirika taw e osawisitc. Pehew kitci mipitaritci wapoca ekotca e ici ponectotowatc nac e  mi opohoratc, nama kaie awacamec kackiho wapoc kecpin eckwa pataskinikotc anihi ohomisiwa. Nipa kito kecpin e kiskeritak kitci matci kicikarik. Aska kitohew wapoca tepirak kitci ntowapamikotc, tekaci mitciw wapoco octikwaniw ekotca e rikonatc patoc wiskata kitci mowatc. Kirowe e tipiskarik pamatisiw anaha piresiw ekomaka kirowe apitc ka micta nahitc e atosketc kaie micta miro wapiw. Napitc pitoc iti icnakositc e piponik kirika kirowe kispakisiriwa omikonima.




#Article 54: Paul Émile Ottawa (391 words)


Paul-Émile Ottawa, Isaie Ottawa okosa kaie Cécile Flamand, nicitina acitc nicw nikikw pisimw 1961 ki nitowakiw.
Ka kaskinohomasotc mekwata, ki mitaw omasinahikana kitci okimakwakaniwitc manawanik. Simon Pineshish-Ottawa otakwetosima. Nictiriwa onitcanica, peikw ockinikicic, kirika nicw ickweca, Marielle, Guillaume acitc Rachel. Rose-Délima Mattawa icinikasoriwa ka ki wikimatc iskewa, Jonhhy Mattawa kirika Marie-Claire Moar otanisiwaw. Neriwa osima, peikw ickweca, nicto ockinikicica. 

Ka ickwa awiketc ka pitaketc, ki nicowatciwok ka ickwa awiketcik e pitaketc ote manawanik kape otcitcik. Kaskina ki otamirotawok aniheriw masinahikaniw otci ki otenamino Manawan matci kaie atikamekw onikam La tuque ka ici actek.

Paul-Émile ki arakiniwiw kitci okimakewitc mekwata ka okimakaniok, 25 kenositc-pisimw 1989, Henri Ottawa ki okimakwakiniwiw ani apitc.
Kaki arakiniwason ke okimakwakiniwasan Jean-Pierre Moar, Paul-Émile Ottawa, Grégoire Flamand, Marc Dubé, Gérard Ottawa, Donat Flamand, Benoît Ottawa, Willy (Wellie) Flamand, Isaie Ottawa, Gabriel Quitich, Charlotte Newashish-Flamand kirika Lucien Ottawa.

Ka oski okimakaniok Manawanik, 25 kenositc pisimw 1999 ki okimakanion, Paul-Émile Ottawa ki kanewiw kitci okimawitc. Simon Pineshish-Ottawa otakweto osima nehi Paul-Émile, kaki okimawisan 1934 nac asko 1959.

Esko ka okimakwakiniwitc 1999 ota manawan, ki nikanipiw Paul-Émile.
Kaskina kaki okimaketcik ki arewok Paul-Émile Ottawa nicowow aci okimahitc nicitina acitc niaran kenositc pisikw 2001. Nac ki itwaniwon kitci okimakaniokw tito new pipona Manawanik. Nac newaw ki okimakwakaniwiw.

Kaki aritoswason kitci okimakwakiniwitcik, kaki micta mitcenik eki arakiniwitcik kitci okimawitcik: Gilles Ottawa, Regeanne Flamand Quitich, Mario Ottawa kaie Jean-Pierre Moar, Jolianne Ottawa kirika Paul Quitich. Ocki ki takonipan keki ici arakiniwitcik kitci masinihikaniw ka icinikatcikatek 2002 nihe. New  pipona  ki actaniwoniw kitci okimaitc 2010 nihe ka actanionik. Aci niaranowaw ki okimakwaniwiw. Otatakon pismw 2014 ka okimakaniokw asko ki apiw, Jean-Roch Ottawa e ki mi tapickowatc.

Nicw ki acotcinakaniwiw nictam nte e apitcik neta. Nicitina acitc nikotwaso otehimin pisimw 1982.
Okimaw, new mitana acitc new tato piponesiw, mekwata nictana acitc niaran pipona, misinahikanik masinateriw kaki aitotak nahwe kaki omikawison Simon Pineshish-Ottawa ka ki icinikasotc wirctam eki kaniewitc kaskina ka acteki neta kitci orakonike masinihikan «loi sur les indiens» ka icinikatek. Pamtcitc ka okimawitc 1959, nicw okosa ki kackitariwa, kaie osima François Ottawa, Gérard Ottawa, André Quitich, Henri Ottawa, kaie Jean-Pierre Moar. Otakweto osima Paul-Émile Ottawa ka okimahitc.

Nicitana acitc peikw otatakon pisimw 2017 ki okimakaniwon, peikw tetipiwakan okimaciwinik otci. Wir ki kaneiw neta kitci ici apitc. New tacipanak ka ki masinohakaniwitcik. Awacamec 424 ki taciriwa ka ki tapwerimikotc. Nicitana acitc nicwaso ka tatokanikisitc 2017 ki nisitapwehakaniwiw.




#Article 55: Pierre Ottawa (125 words)


Simon Ottawa kirika Joséphine Moar ki icinikasoriwa onikihikwa. Julie Newashish ki icinikasoriwa e ki wikimatc iskwewa. Nictam ka iti matce wir tipirowe mihitisotc nehirowisiw ki iti cenam atawekamikoriw kirika kaki iti matce masinohotisotc kewir kitci okimaketc mekwatc ka okimakatakiniwitc kice okimaw ota kanata askik. Ki iti matce orakonam nitokihiwewinik acitc nipira e micta misikitakok kecpin awik e ntokohotc. Ekota kirika e iti matce cenikatek meskano nipira kitci nahiparik coriak otci. Mina kotak meskano ki iti ocitakaniwon ote wapanok manawanik, mattawin ka ici takocicimok. Grand-Mère kirika Shawinigan. Nictam kaki iti kitcikak mekwatc e okimawitc ote manawanik Pierre Ottawa new mitana acitc (47) nicowaso tatoponesipan. Peikw okosa ki okimairiwa acitc kotakihi okimaciwinik, Henri Ottawa kirika David-Marcel Ottawa, kaie osima, ki iti okimairiwa, Jean-Roch Ottawa 2014 nac 2018.




#Article 56: Pirew (109 words)


Mictahi kewir nokosiw pirew mekwatc e piponik natowi totam meka aka kitci kowotcitc kaie aka kitci kokatetc peikonok e taciketc notcimik. Arimatc tca picicikw aiackotcirew e nantonak ite e ici mitcimiskarik kaie kiskeritakosiw atamakonak e taciketc e mekwa tipiskarik otcitakotc aka kitci sikatcikwamitc. Mictahi nipira kicosiw kaie kiskeritam ke mitcik mictikoriw nipira ke witcihikotc aka orina kitci capowotcitc. Ekoni wetci aska wapatcikaterik pirew ite ka otciwiretc e mi asitca kicikarik. Nocerew icinikatakaniw naha awesis ka otitakotc waweriw. Naperew icinikaso ka tatawitc pirew. Nanikotin newiriwa kekotc nikotwatciriwa onitcanica kecpin e pinawetc mekwatc e iti miroskaminik. Mictahi mirosiriwa omikona otananik kecpin e cowaketc krika mekwa e wekimatc nocerewa acitc mictikok moteho.




#Article 57: Pisimw (119 words)


Atcokoc ka wasiketc kaie ka kisisawetc ota askik. Kaskina wec ici taw atcokoc mitowi ocpimik e itapinaniwok e tipiskak e micta mitcetitcik. Wapanok tcipe matce nokosiw nac ocpimik nokisiw e apta kicikak. Nikapehonok nta pakicimo ekoni e tipiskak.
Anihe ata e itemikak pisimw, enko ka wasiketc icpimik e mekwa kicikarik. Weckatc ki mitesikew, petakon tca neta aski, enko tca iskaskitesk ka itoniwok e ki pe otciparik pisimokw ka nitawikimikak aski. 

Pisimw e asitcikak

Mitato acitc nicw pisimwok arikik itawok peiko pipona. Ekote ko etci kiskeritcikatek napitc kotak e istakok e takociparik kaie napitc e tatoskaniwok, e wapahakaniwok kaie e kitikaniwok. Napitc nicto mitana matci nicto mitana acitc peiko kicko tatino pisimonik. Aric enko tepirak akokatcic pisimw mwetc ka kicikatc.




#Article 58: Pitcipipon (127 words)


Enko anihe pitcipipon ka icinikatcikatek. E pitcipipok, nama tapwe kaskeritakon ketci kisinak. Nama wirata mici pipon wewerita. Wirata micta kisinaw kaie tca e takwakik, nama aric mici wawerita mickotin aski. Nama kaskina awesisak pomitewok askik osam nte anohe. E pitcipipok mocak ickwa ckowaparin e atikamekw pisimonitc. E pitcipipok, awesisak micta wiriniok micta micikitiok, aci kirowe iti mirowaciniw opiwi kirika aci nama tariwa onitcanica. Ekoni apitc ka iti motcitakiniwok ke apitak notcimi mitcim mekowatc e nte piponik. Ekoni apitc ka nikani waptakik kirika kitci tipapitakik irikik e taciritci awesisa mina atosketawe.

Manitaniwon, E natowirewaniwon, Nanto pikototokwaniwon, Wapoco akotaniwon,
Pakitahwaniwon, Piciw akotaniwon, Ponapaniwon, Cakweciw onihikaniwon, Tcikaha asamatikwaniwon,
Natarapaniwon, Natoswaniwon, Nanto asamatikwaniwon, Notci wackeciwaniwon, Wapictani onihikaniwon,
Wapocowanicikaniwon, Wakinaskwaniwon Wakoci akotaniwon, Wacapaniwon, Wikasikaniwon, Asamikaniwon,
Ackimkaniwon, Aiin atokaniwon, Eckaniwon, Ickipitatanatikonaniwon, Irapitcitcikanikaniwon, Otapanaskokaniwon.




#Article 59: Seni Newashish (170 words)


Nictam ka iti kitciparik arotc kekocic ote nehirowisiskak ki matce ocitakinion kiskinohamatowokamikok wapikon pisimw 1928. Ocki kiskinohamakewin.
Ki matce arimotam kitci mi nespitci taciketc nehirowisiw peikonok otenamik, kaki wectatc kice okimaw orakinikewiniw nehirowisiw otci. Micta nipara ki takickako atikamekw iriniw kape takociniritci anihi ka wapisiritci e pe nta monihi coriawiritci kirika ki iti tarew ke nanakatcitaritci ickoteriw, ickoteriniwa kitci nanakitcitaritci. Ka iti matce nota itikitakositc ahiin amiskw, otcek. K a iti matce akosinaniok mitowi sowikitamoin kirika otikokomin ka nipahiwemakak, mitcet ki nipahiko riwa otciriniwa osam aka e ntokohoritci. Kotakeriw ka arimanik mitowi mitcimi atowekamikok kitci atawe iriniw nama cowatc kitci icinakoniw naha okimaw kirika otirinima. Seni Newashish nictam ki matce okimakatakiniwiw new mitana acitc niaran ka tato piponesitc. (St-Denis Newashish itacteriw otcipaiatikomik) 
Henriette Dubé ki icinikasoriwa wiwa, Onézime Dubé kirika Geneviève Kaweasiketc otanisiwaw. Louis Neweacit kirika d’Anjerik Kidjiko (Kitciko) onikihikwa. Nictana acitc nikotwaso ka titakonikosiritci akokatcic pisimw 1879 ka nitawkitc wemotacik.
Nicowaso ki taciriwa onitcanica. Enko neki Gabriel, César Newashish, Marie-Célina Newashish, Arna Newashish, Julie Newashish, Joseph Newashish, Wellie Newashish.




#Article 60: Sikon (168 words)


Sikon ka icinkatek anihe estakok ote atikamekw iriniskak karika e mita nta tacikaniok ote notcimik mekwatc e otcikwitc irinatikw nac e iti ocitakiniok naminas kirika pokotinikan.
E nte matce sikon, ka wasikototc pisimw nac wapikon pisimw kecpin tca e iti matce sikok, aci nokosiw kon ka micta wapisitc irin ka siwapisonanikw. Iskwewok matcapanak notcimik e nda wapocokotatcik kaie e nda nipahatcik pirewa.
E mi matce kitciparitc anaha wapikon pisimw aci nokosiw nikikw kitci pamatcisitc.
Ka wasikotc pisimw, aci nokosiw miskomi e iti wasikotcik nipik. Weckatc wirwow aniki kimocomnok ekoni apitc ka matce nisawitcik ote kitci matce mamo nikickotatotcik mekwatc ke iti nipinik kitci metowetcik. Mina anihe kotak e aistakok Miroskamin icinkatew wapikon pisimw nac asko otehimin pisimw.

Pakotinikanikaniwon, pasanawaniwon wias, pikitenakanikaniwon, pikiwisikanikaniwon, pisawakahikanikaniwon, tako asamatakaniwiw pirew, sakapwaniwon, sisipaskotokaniwon, cakweciw onihikaniwon, mos atoskaniwon, nato maskwahonaniwon, naminaskaniwon, nahactakaniwon tisorakana, nikikw atoskaniwon, notwapocwaniwon, notapwaniwon, notcicipaniwon, notcimwakaniwon, notciniskawaniwon, notcihimiskwaniwon, notci kinocewaniwon, wapictani onihikaniwon, wecitorinaniwon, akokatcic atoskaniwon, amiskw onihikaniwon amitciwewotaniwon, ickipitatanatikokaniwon, ickipitataniwon, osekwaniwon (irinatikwapo), orikihikaniwon. 

Wetciparik itotiskewina: Gilles Ottawa, Manawan, 19 juillet 2005




#Article 61: Takwakin (141 words)


Enko anihe e aistakok ka mita otitikotcik aniki Atikamekw iriniwok kirika ka iti micta kisina tipiskak. Ekoni apitc kaie ka iti mawotcitatcik aniheriw notcimi mitcimiriw kitci miro tipiparitcik mekwatc piponike.
Kaskina awik ka nehirowisiwitc mi matce icaw ite e ici otaskitc e nta pamatisitcik kirika e nta atosketc.
E atoskaniwok, takon neta mos atoskaniwok, amiskw atoskaniwok, masko atoskan kirika ka mita pakitohaniwok e amirikaniwok. Ekoni apitc kirika ka nisawitatcik wiasiriw e akopiterik.
Acitc pasonowaniw. Aci nta iti mawotcitawok kaskina notcimi mackikiriw ke apatanik mekwa piponike.

Pakitahwaniwon, kakewkwaniwon (pasanawan), kitohoswaniwon, cakweciw onihikaniwon, masko atoskaniwon, masko mitekaniwon, mackikiwapokaniwon, matcewotaniwon, mamanaskonaniwon, manitaniwon, manikaniwon, manin otapaniwon, natarapaniwon, natowirewaniwon, nato amiskwaniwon, namekosikaniwon, nanto maskwaniwon, nanto amiskwaniwon, notcihimiskwaniwon, wapoc akotaniwon, wikwamotekaniwon, akwapasawaniwon, akwane manikwasaniwon, akotcorakanikaniwon, asekaniwon, atcitcikonaniwon, amirikaniwon, anaskaniwon, aripikorikaniwon (arapikorikaniwon), aiin atoskaniwon, ickipitatanatikokaniwon, otakohikatew, onihikanatikokaniwon, oractakaniwon tisorakana, orekahikiwamaniwon, owihakohikaniwon. 

Gilles Ottawa, Manawan, 19 mikomini pisimw 2005




#Article 62: Tewehikan (203 words)


Irapitcitcakan ka metowakaniwok mekwatc e mokocaniwok kekotc e mantokasonaniwok kirika awik e nikamotc. Tarasak mitowi aski otehi ka pakahanik. Kicterimakaniwiw anahowe nehirowisiskak kaskina wec. Pa pitoc icinakosiw naha ka metowakaniwok. Nama wirata tepirak e metowaketcik ki otci irapatcihewok Atikamekw nehirowisiwok kirika ki mantokewakewok epitc pakoseritakik kekwariw ka sakitatcik e otitikotcik. Ki kicteritam Atikamekw nehirowisiw e takonatc tewehikana kiskeritam meka tapwe e kictapatisiritci ekoni wetci mocak pa peikw iriniw ki ocihatc. Kaskina ote notcimik ki otinam aniheriw ke totowatc e ocihatc kaie ki pakoserimo nikotc e iti matcekowatc nac tekaci e ickwa awiketc. Tekaci newek ecinakok aski ki actew neta e mikwerimatc awesisa mictikwa kaie aniheriw e pakahanik otehiriw acitc miro otatamisowiniw. Nama tca ceckwat tirew awik tewehikana nama kaie ceckwat otamohew. Ekoni e ici tipatisotc anha tewehikan.

Atikamekw metowanikana
Awaci metowan ka ocihakaniwitc napitc e apaicicitc awacic otci kaie matci wir tipirowe kitci metowewaketc, aka kitci cikeritak kaie otcitakotc aiatcitc acitc peikonok mocak kitci mirohomakanik otehi. Mekwatc iskwew, iriniw e menowahawosotc, aka orina kitci koctatcikwamiritci onitcanica kirika kitci wetanik e nipehasotc acitc pemantcic kitci nanokomocitc, nac kitci iti capokocitc awacic. Kinec kanawerimew anihi awacic otewehikana nac e iti kictapeitc. Mocak notcimik ki otinam Atikamekw nehirowisiw e ocihatc tewehikana kirika awesis pakekina e totowatc. 		




#Article 63: Wapi masko (109 words)


Awesis ka micta micikititc tekaci kaie ka wapisitc. Ote tepirak ici taw kiwetinok taci ka ici micta kisinarik. Nanikotin tepirak nicirwa onitcanica kecpin e onitcanicitc e mekwa piponik tca nitawokiriwa aric nicto pisimwa kanawerimew atamik wacik. Tekaci nama sikatciw misawatc e micta kisinarik kaie nama wec itertam e matikatc nipik e micta tikikaminik. Micta nipira mitciso kecpin e ntohotc krika matci kinec matakaw kitci ki miskak ke mitcik Akikwa micta sakihew e mowatc aska kaie namesa kata mowew. Anotc aci tapwe kewir iti nekatcitaw osam pitoc e iti isparinik  ka ici taciketc kaie wesa orina e mi meckotciparinik askiriw micta kackitaw e kotonitatc akikwa mekwa atamik miskomik e kasotamiritci.




#Article 64: Wellie Flamand (114 words)


Nicowaso, kakone pisimw, 1919, nete Onikamicik, Amirikananik ki taci nitawkiw. Tcipe ki icinikatakaniwiw. Onikihikwa, Marie-Agathe Dubé, Joseph Flamand ki icinikasoriwa. Ki okimawiw 1968 nac 1972 kirika 1974 nac asko 1976. Nemitana acitc cakitato ki taponesiw ka matce okimawitc. Nictam kaki iti mitatc anihe nictam ka kitciparik e mamowintotcik kaskina e tacitcik nehirowisikw ote e oracwatikik irakonikewiniw Quebec kirika Kanata. Wellie ki wectaw mitcet kekwariw kitci nipara mirowatcitatc ota ka taciketcik manawanik pekon kaie irikik e tacitcik nehirowisikw aniheriw kitci takonik onimskickoteapiriw, kirika meskinariw acitc kaskinomakewiniw ki iti kictaw. Suzanne Petiquay-Flamand ki icinikasoriwa e ki wikimatc iskwewa, ni apitc nikotwaso kakone pisimw, 1939. Nama ki otci tariwa onitcaniciwow aric ki tariwa awaca e ki nitawkihatcik.




#Article 65: Wikwamotai (100 words)


Wikwamitia eki ocitanioki wikwas ote wikwasatikok ka otinikatek. Matci kotak mictikw ka icinakositc apitisiw, mitowi cikopi orakeskw, akimaskw kaie mackoci. Eckwa awikatek, aci neta kata ki ocitakiniwon tesinikana awesis ka nokisitc matcike names. Ote nehirowisiskak mictahi ki kictapitan kaskina wec eki irapatak. Aska ocitawok kitci cowertciketcik matcike mickikiriw keci actatcik. Ki takoniw ke ici actasotcik ka micta micarik wikomitiriw wikisimew, omitcimimew matci kotak kekicicriw keci acterik.

Micta kinec konowertcikatew anihe wikwamitai, nama wipatc maratan nama kaie wipatc pikockaw. Kaskina kekocic actakiniwon misowatc e kosikok kekotc e nipiwok, nama wec isparin. Micta mitcet ki apitcitawok nehirosiwok mekwatc e pamatisitcik ote otaskiwak.




#Article 66: Wikwas Tciman (121 words)


Pa peikw ka apatak Wikwas tcimanik ki orinikatewa e aicinikatek, enko tca ke wawitcikatek.
Nictam aniki mia mictikok ka apatisitcik misiwe wikwas tciman e actorinaniwok.
Wikwas nictam apatan, ote tca wikwasatikok otcinikatew nama aric ka pakacik kata ki apatan.
Tekaci peikw misiwe e mitcaskositc wikwasatikw totowakaniwiw, arimatc tca kowihakaniwiw kitci mirokatek e maninikatek anihe wikwas.
Taw kirika cikopi ka apatisitc kitci ki actek neta wikwas tcimanik, ekota meka ke otci sokinakok aka kitci wipatc pikockak.
taw kirika ka apatisitc kitci ki mamowinikatek anihe wikwas nac tapwe tcimanik kitci icinakok enko tca anaha cikopi otapi ka icinikasotc.
Taw kirika ka apatisitc kitci ki aka osiskak anihe wikwas tciman kecpin aci nipik, sakihikanik e mickawakaniwok.
Enko tca anaha papaskiw matci oskisk pikiw icinikaso.




#Article 67: Witcihici:Miro pe ica (119 words)


Ohwe masinahikan otci ka ocki pe masinahotisotcik ota Wikipetcia.

Anihe Wikipedia, tawok ka witcihiwetcik tapickotc kitci ki otamironaniwok. Kecpin awik e itakaniwitc miro pe ica, erowek mirerimowokw kirika nictam ka positcik ota, tariwa ke ki witcihikotc ka kackitawakeritci ohweriw. Kecpin wewerita wi nta kiskeritamonen ekoci kokwetcikemo. Matci kirika ki ka nta makonen kekwan ke ki ici witcihikoin kirika ka ici arimowaniwok. 

Awik e witamowakaniwitc kitci miro pe takocik. tecikotc wapitam ke ki ici witcihakaniwitc ka ici waskapinaniwok kecpin e positc Wikipetcia. 

Kecpi awik  e wi itatc kitci miro pe icatc, ekoci makona ohwe ka itactek, kitci tca nta actawotc ka ici masinasotc kitci ki wapitak tecikotc kecpin e positc ota:

Important : remplacez XXXXX par votre nom d'utilisateur.

~~~~




#Article 68: Fondation Mirokiwin (190 words)


Fondation Manawan Mirokiwin witcihiwew Manawan otenak. 
E aitotisketcik. 
Witcitawok ka ici notepariritci ka ocki pimatisiritci itekera. Kiskeritamok kekwariw ka ici notepariritci awaca. Mawotcihitowok, nikickotatowok e nta kiskeritakik kekwan kirowe ka apatak otamirowinik. Acitc nanakatcitawok irikik e acterik coriariw, kanawapatamokw irikik kaki pakitinikaniwonik kecpin 100% kitci ki matcatatcik kekwariw. 
Anohwe nosinehikatew tan e ici orapitcikatek ke ki ici miroparik e matcetakaniwok kekocic: 
Otcitakotc kitci natowi witcihiwemakak.

a) ka kackihotc awacic e mekwa kiskinohamasotc; 

b) Kitci cikimiwemakak wewerita kitci natowi witcihitisotc awacic; 

c) Otcitakotc kitci aniskotape kiskeritak weckatc kaki itatcihitisoritci Atikamekw nehirowisiwa ota Manawanik. 

Anihe coria ka pakitinikatek ekota tekaci misiwe e icamakak. Aspinikotc tca kanawapatcikatew kaie nanakatcitakaniwon aka arotc kitci isparik. 

Enkon niki ka nikanipitcik:

Osam onawis e pitikeparik coria nohwe otci napitc kirowe kata kanawapatamokw nohwe ka kictapatak (mitcimik, tacikewinik, ntokowinik, kiskinohamakewinik, metowewinik) kirowe witcitaw aniheriw:	

Ekota wetci kirowe wetisitc awik kecpin e wi nanto mirokatisotc acitc kitci mantokasotc nac kitci iti micta kicteritak aniheriw kotc ka nikickak kaie e nikickowatc kotakihi. Cakotc ekoni e itemakak anihe itewin MIROKIWIN awik ka mirokitc kirika wewerita ka miro pimatisitc. Nanake kata iti masinatewa anihi ke mitakaniwok otamirowina.

Taci e ici masinatek kinokepatcikinik: 




#Article 69: Céline Quitich (131 words)


Céline Quitich, ka mitato acitc cakitoto konakisiritci otehimin pisimw, 1961 ka nitawkitc, Actco (Antoine Quitich) kirika Matinen (Madeleine Flamand) onikihikwa. Mitato acitc nicto ki taciwokw. Michel Dubé icinikasoriwa ka ki wikimatc ni apitc 1977. Oliva flamand kirika Vincent Ottawa ki takonikowakopon. Niaran taciriwa onitcaniciwow. Mitato acitc nicw taciriwa osima, acitc nicw e ki onihatcik ka pe nitawkiritci. 

Aci wacamec nicto mitato pipona kiskinohamakewinik ici otamiro. Nictam ki kiskinohamakeskweiw nac ki mi tiperitaciw kiskinohamakewinik. 

Mitceto pipona aci apiw okimaciwinik, nicwa new pipona irikik kirika nicwa nico pipona. Peikwa ki kotcitaw okimawinik kitci ici apitc, nama aric ki otci pitikew ni apitc. Memacic ki ponitaw okimaciwiniw, tec ka mi okimakanionik aci minawatc pitikew okimaciwinik. Enkoweriw mamitcitc ka itapitc, aci ni ka mamitonerimawok nitcicanak itew kirika kitci arowepitc ni irik titopipona e ki otamirotc.




#Article 70: Manawan sakihikan (104 words)


Nicwaw iti sakihikakamaw nohwe Manawani sipi epwamoci matawak pecotik nte Wemotacik. Nohwe peikw sakihikan, Manawan sakihikan icinikatcikatew. Manawan ka itaniwok ici nisitotakon: Taci ka ici mockinikatek kiackw waw.

Ekote ko nta e ici mickawaspan weckatc nehirowisiwok e itohowaspan ko Wemotacik kekotc Metapeckekak/Manawanik kekotc ekote e ici matahowakopanen e kospitcik otaskiwak. Ki nita mickananiwon nihe sakihikan epwamoci pamicimotakaniwoki meskanawa.

Atimw sipi iti matawaw nta sakihikanik, ekoni wetci icinikatcikatek Atimw matawak nte e iti wacakamak nihe sakihikan.

Pecotcik nta Atimw matawak, nametawok nta weckatc nehirowisiwok. Akosiwokamikok icinikatcikatew nihe matakan. Weckatc nipara ki pitcipopanak nta nehirowisiwok e ki mowatcik namesa aka e mirosiritci, ekoni wetci icinikatcikatek Akosiwokamikok.




#Article 71: Marcel Dubé (189 words)


Tcatcer kaki icinikatakaniwitc, Ka Pitowikamak ki taci nitawkiw, n’timik nete Manitonikok, ekoni apitc, Ka wasokototc pisimw 26, ka tato piponkak 1931, Patcisikwa, Jean-Baptiste Dubé, kaie Tcitcatci, Suzanne Pineshish Ottawa, ki  icinikasoriwa onikihikowawa.
Mocak notcimik kipa tacikahakaniwiwok, omisa acitc ocima.
Mitato acitc nicwaso ki taciwok, octesa acitc ocima : Élisabeth, Martha, Marie-Estelle, (Tcatcer), Christine, Michel, Marguerite, Lucie, Catherine, Annie Dubé-Flamand,  Dominique, Thérèse, Cécile, Léo, Marc, Jeannine. Nicw  nama ki otci matceatisiriwa.
Micta awaciwipan Tcatcer ka matce kiskinohomasotc atoskewiniw acitc otamirowiniw, Kinec ki tacikew akosikamikokw, Makamik acitc Opictikweiak, opanik kaie wir e ki  akositc. 
Mikomini pisimw 1950, ka wikimatc Terimawa, Mowis acitc Risapet otanisiwawa.
Mitato acitc nicto (13) ki miriko awaca : cakitato (9) ickweca, peikw Barbara kaki icinikasoritci, new (4) ockinikicica.
Mitcetiriwa osimiwawa acitc otakweto osimiwawa. 

Tackipotcikanik ki otamiro, Tcoperik ki otamiro, Ka pamohorew pactonewa, Ki atoskew mocak  kitci ki acamatc otiskwema, onitcanica, onikihikwa, kirika tca mocak e ki acaketc kekwariw ka nipataspan. Nac aka aci e ki icaspan notcimik, kitci n’ta atosketc, ki takoniw kotakeriw ke itotisketc : Ki wikwamotekew, tapickotc omocoma kaie okoma, Pakekinowa ki ocihew, Tikinakaniw ki iti ocitaw, osima otci, Tcimanicicir nac e ki iti ocitatc.




#Article 72: Léo Dubé (338 words)


Okawiwa Suzanne Pineshish Ottawa ki icinikasoriwa (Tcitcatci icinikatakaniripana). Ki nitakiriwa ote Kakwapisko Sipik, Wito sipik itekera ni apitc 27 (Nicitina acitc nicowaso) akokatcic pisimw 1911. Ka ickwa awikeritci ni apitc 17 (mitato acitc nicowaso) otehimin pisimw 1996.

Otawiwa Jean-Baptiste Dubé (Patcisikwa icinikataniripana). Ka nitawikiritci ni apitc 12 (mitato acitc nicw) ka wasikatotc pisimw 1907. Ka ickwa awikeritci ni apitc 26 (nicitina acitc nikotwaso) ka wasikatotc pisimw 1990, mia tipickamoripan peikw octesiow Tcatcer ka matcaritci otawiwa.

Mitato acitc nikotwaso ki taciriwa octesa, omisa kaie ocima: Risapet, Marta, Micer, Tcatcer, Manicten, Rosi, Ani, Teres, Pocowar, Katren, Kricten, Makaret, Sisin, Cotit, Marak kaie Canen.

Rion Dubé 15e ki ntowakiw ni apitc 14 (mitato acitc new) nikikw pisimw takonokisiripan 1946. Ota Manawanik ki taci nitawikiw.

Thérèse Quitich kipe icinikasoriwa iskwewa ka ki wikimatc. New ki taciriwa onitcanica: Odette, Christina, Jean-Jacques kirika Christian. 

Kipe takoniw kaie wir ka arimeritamihikotc: ka onihatc witcicana kirika okwimesa.
Kaie mocak onitcanica kirika osima ki pamitonerimew e koctamowatc wiec kitci iciepasiritci. Micta nokonipan e mickwarik osakihiewiniw.

Irikik kaki matisitc mocak kitci kekociciriw ki mitaw. Takoniw mitcet kaki sakitatc e itostisketc.
Ocamec 40  tato pipona ki itamiro otenamik e ocitamowatc witci iriniwa ke omikiwamiritci.
Kipe kiskinohamakew e mikiwamikanionik.

Mitcet iriniwa kipe witcihew e arimipariritci. Notcimi askiriw mocak ki asperimo e witcihatc.

Kotc octesa, ki micta miro kiskinohamaso notcimik matisiwinik.
Kaketin ki kispiwatam askiriw kotc otawiwa kaie okawiwa kaki ici wapitarikotc ekote meka kaki ici matcihakaniwitc Ka Nameparikacik ka icinikaterik.

Aka kitci onitinik kitirosowino, mitcet awaca ki kiskinohamowew notcimik pimatisiwiniw kirika osekanionik. 
Actcowa kaie Madenena mocak ki pa tacikewok tapickotc notcimik.

Kipe miro mihew awaca ka cockwataharitci. Mocak kipa aicirew e nta metowerisana.
Enko anihi kitci okwimesa Georges Black nictam ka ki ocitatcik cockwatahakomokoriw, mocak ki pe mitawok aniheriw otci awaca.

Kipe apiw okimaciwinik 10 (Mitato) tato pipona (1970-1972, 1974-1976, 1983-1985, 1985-1987, 1987-1989).
Ni apitc ka manactakaniokw 24 ka tatokanikisitc kakone pisimw 2017 ki ickwa awikew. Kaki itano Rion Tcipe kitci mikwetc eki pe kipitanaman kitci kekocic, kitci kiskinohamatasowin.
Kotc irikik ka matisitc, enkweriw mocak kaki miotatc: kicteritcikan, sakihikewin, otirosowin.




#Article 73: Ickwa matcaiane (198 words)


Ickwa matcaiane

Aniki otci ka sakihakik kaie ka sakihitcik

Aka aci taiane, pakitinicikw kitci matcaian.

Mitcen ke itotiskeian,kaie ke wapitaman.

Aka matok e pamitonerimiekw.

Ekoci mireritamok tapickotc eki pimatisiwok mitceto pipona irikik,
Ki miritinawaw ni sakihiewin kirika nikomesiwin.

Ki kiwe mirinawaw kaie kirawaw anihi. Mikwetc kit itinawaw eki pe sakihiekw.

Aci tca actew nircike kitci matcaian.

Pemacic kika kackeritanawaw, anihe aric asperimoin ki ka witcihikonawaw.

Nama micta kinec kika nikatitonano.

Miro aitiwin ki ka witcihikonawaw aka orina kitci arimeritamekw.

Nama warowik nit ican, kiapatc motemakon pimatisiwin...

Kecpin wi arimipariekwe, pe aimihicikw, ni ka pe ican

Misawatc aka wamiekwe, aka ki takiniekwe, ni ka tan neta..

Ntotamekwe kitehiwaw, ki ka kaskeritenawaw ke apitc sokak ni sakihiewin ke petaian.

Kecpin tca acteke aci kaie kirawaw kitci pe matcaiekw, ni ka tacikan kitci otitikotakw.

Nama takon wiaw, aric takon ka ici wactek.

Akawir nta matok ka ki ici rikoskatikoian, nama ni tacikan neta, nama kaie ni nipan.

Nin ka rotik,

Nin kon ka wawaskoroweparicitc,

Nin ka wactek kitikanskik,

Nin ka kimiwok e takwakik,

Nin ka petowiwin pirecicik e kicepawok,

Nin atcokoc ka wasisotc e tipiskak,

Akowir nta matok ka ki ici rikoskatikoian,

Nama neta nit itacikan, nama ni ki otci nipon...




#Article 74: Otitikowin/Ocki tipatcimowin (115 words)


Le logo sera affiché sur le site Wikipetcia, ainsi que sur des t-shirts et autres articles promotionnels, afin de s’identifier et renforcer son appartenance à ce projet.
L’œuvre peut être de n’importe quel format, pas plus grand que 8,5 X 11.
Le logo gagnant sera utilisé uniquement aux objets mentionnés plus haut.

Les membres du jury seront composés de Monsieur Laurent Jérôme (UQAM), Monsieur Patrick Moar (Tourisme Manawan) et Monsieur Antony Dubé (Membre du Wikiclub Metapeckeka).
La date de clôture du concours est fixée 18 décembre et la remise des prix se fera lors du retour en janvier.
Au plaisir de vous voir nombreux impliqués dans ce concours, à vos plumes, crayons ou autre medium.




#Article 75: Kotak aiamihewin (114 words)


E otakocik aiamihewin.

Tato takocia ki ntaweritamatin, e aiamihaian,

kitci tacikein tatow e wi apatcihitan,

Kitci kitanskiin nin otci kitci, miro asperimoian wapake,

kaie tca kitci omikiwamian ki tehi taci ke ici miskaman mirerimoin.

Kir ni wactenamakan e arimeritaman

kir ka mitain ni pimatisiwin

Kir nipekatisiwin kecpin e wi paskeparik nitei

kir ka witcihiin e onicinian.

ni wi miro apatcitan kaskina ka ici miriin ke ici kackitaian,

Kaskina ka ici cawerimiin, aka meckota kekocic e ntoweritaman

kecpin anotc ka onikatitawanen, nama ki wi akohititi.

nakatawerimici, petaci kaie kasihamaci ka ici patahaian.

Mikwetc kit ititin eki pe mirihin ki sakihiewin

ni petamon awacic opapiwin pekatc e menowehak

Kitci ki pimoteian,, kitci wekinakik kaskina ka sakihakik.




#Article 76: Marc Dubé (510 words)


Nictana acitc niaran ka wasikatotc pisimw 1947 ka tato piponikarik ki nitawkiw Marc Dubé. Jean-Baptiste Dubé, Suzanne Pinecic Ottawa ki icinikasoriwa onikihikwa. 
Otaia itekera, enko nehi e ki omocomitc Jos Dubé kirika e ki okomitc Marie-Célina Wasikicikw-Pittikwi. Okaia itekera, Simon Pinecic Ottawa kirika Joséphine Moar. Ka ki takonikotc ka sikahatasotc, Georges Beaulieu kirika Alma Yvessy nete Capetciwotakinik. Nictam awacak ka iti nitawkitcik akosikomikok mamik ekoni apitc 1945 ka tatoponikak. 

Mitato acitc nicwaso ki taciwokw. Elisabeth, Martha, Michel, Marcel, Marie-Estelle, Lucie, Annie, Thérèse, Dominique, Catherine, Christine, Marguerite, Cécile, Léo, Wir, Jeannine, acitc nicw ki ponimatisirikopon. 

Marianne Flamand icinikasoriwa ka ki wikimatc ickweca. Moise Flamand kirika Elisabeth Michel otanisiwaw ni apitc mitato acitc nicto mikomini pisimw 1969. Niaran ki taciriwa onitcaniciwow, Francis, Johnny, Alexandra, Annie kirika Estelle. 

Ka ki mawtci arimanik opimatisiwinik, ka onihatc okosa Francis, ni apitc mitato acitc nikotowaso 1991 mikiwamiriw e ickowaterik tacikerikopon mekwata e niparitci. Mitato acitc cakitoto tato piponesirikopon. 

Ka ki ici witcihietc kirika, e otamirotakaniwonik masinahikaniw otci iskwewa ni apitc 1986-87, kirika Marie-Josée Routhier, (Tante anotc otapinawso iskwewok weckatc ka ki pe mitcetitcik ? Atikamekw Iskwew e onitcanicitc Manawanik) 

Ni apitc 2006, nicto mitana acitc nicwaso (38) aci irikik apikopon okimaciwinik otenamik, esko ka kitciparinik mitato acitc niaran (15) kakone pisimw 1968. 

Pitc ka ponimatisitc, ka cakitoto (9) konakisiritci namekosi pisimw 2013 manawanik. 

Wetakocinik, pitc ka witamowakaniwitc aci kicepa kitci nokinaniwonik wir otci e wi witcihakaniwitc kitci nisawiitisotc kaie kitci nisawiikw kitci pakitinak tarasak aci e otcitciparinik kitci nikatak askiriw, kitci nikatak wiaw, tecikotc ki itew : kata maka tca ni kitci kicikaw kirano kaskina otci, tapwe kata kitci kicikaw ki itew. Ki arimwew e petamirtci otiskwema, otanisa, o kice omisa kaie kotakihi iskwewa neta ka apiritci taci e micik. 

Ki itew :

Ke ici ntoweritaman, iskwew nictam ni wi wapamaw kitci pe nanipowitc, ni wi wapamaw iskwew kitci nikanitetc.

Ni nitawerimawokw tca iskwewok kitci kicowatcihitisotcik. Wewerita kitci kicowatcihitisotcik. Kitci wapatariwetcik e ici kicteritakositcik. Ni wi wapamawokw kitci pe otakopitcik. Ekote meka e ici kicowatcihitisotc iskwew. Mictahi asa ni kicteritakoeiw iskwew.  Micta kicteritakoniw otamirowin, wir maka tca nanakatcitaw pimatisiwiniw, nanakatcihew awaca, nanakatcihew kaskina awiriwa. Nanakatcitaw kitci mirowacinik otitacikewin. Mackowisiw mictahi iskwew, ekoni we tci iteritakositc kitci kicawatcihitisotc, kaskina awik kitci kiskeritak, kaie wir tipirowe kitci tapwetak, kitci tapwerimitisotc, kitci kiskeritak epitc kicteritakositc. Awik ka kicterimitisotc, kiskeritam epitc kicteritakositc, mirohitiso, ekoni e kicawatcihitisotc, eko tca ni e actek kitci totamekw. 

Kaskina ka ici tatamokw, kinehiromowino, kitaskino, enko ni kirika ke witcitaiekw e matcikoikatek kecpin wewerita kicowatcihitisowekwe. Ki arimomew witc iriniwa, mitowi Charles Coocoo ka ki pe ici witak kewir, otcitakotc kitci matcikonamokw kit arimowewino, ki nehirowisiwinino. Enko ni ke nosonetaiekw. 

E kinowapamatc  otanisa, ki itew, ki notoweritamatinawaw anihe kitci ititoskeiekw. Kitci pe otokopiekw kekirowaw, kitci kicowatcihitisoiekw. Actew kitci wecihitisoiekw. Ekote ni ke otci matcaiekw e kanawerimekw kinitcaniciwaw. Miro nakitowerimakw kaie kitcotcowaw. Miro nakatowerimitisokw, wapatariekw e kicteritamekw e nehirowisiekw. Kinokekw anihe ka ititakokw. Pekatc aitotamokw. Wapatariekw mocak kekirowaw e ici kicteritakok pimatisiwin. Ekoci notcimik pa aicirikw kinitcaniciwawa kitci kiskeritakik ite wetcitcik. Ekota ni ke otci makonamokw kitaskino. Ekote ni ke otci mackowisitc nehirowisiw.
(Otanisa Estelle Dubé pe otcipariniw)




#Article 77: Mikisiw atisokan (249 words)


Weckatc ka iti matce tetawickatcik iriniwok tetipan ka nta taciketcik. Peikwaw e kicikarik kiceriniwok pa nantonamok ke totcikaterik e pamockinikaterik pakoserimowiniw.
Kaki totakik tca pa peikw piresiwa ki nantonowekok ke pa mockinamaritci pakoserimowiniw acitc aimihewiniw. Pa peikw ki nanakatcihewok awin anihi kirowe ka kackitaritci micta icpimik ka ispireritci kaie kinec ka pamireritci aka wipatc kitci tcakinikeritci. Enko anihi meka ke atotatcik ke miwotaritci ke ici atotikotcik, Kek mikisiwa kipe ntomikowok e pe nta itikotcik nin tipirowe nika mockinamwan iriniwok opakoserimowiniwaw kaie aimihewiniwaw nin tipirowe ni kackitan kitci micta icpahaman ite kotc ke ici ntoweritakosian ke icaian, itekopan mikisiw. Tapwe tca wir mikisiw ki oramiko kice iriniwa.
Mikisiw e totak, micta kice icpaham, wir kaie tipirowe micta miro wapatam icpimik e otapitciketc kaie tekaci capwapitam kekwariw ka pitakeparinik acitc ka orowiparinik. Wir tipirowe capwapitam tan e ici kiskeritakositc awik ote wiawik kirika capwapitam tan e ici kiskeritakositc awik ote wiawik kirika omitoneritcik acitc otiterimowinike Wir tipirowe titam ntokohowewiniw kaie kackitaw e ntokohotc wec e aiciwepisitc.
Kecpin aska kekirano wec e aiciwepisiikw nanikotin ekota e taci actek anihe arimeritamowin nama tca wipatc ki pameritenano nac e iti micak, wir tca tipirowe mikisiw ki kiskinowerikono kitci nta actaiikw kikicinateritamowino, ki wapatarikono ke totamok mia e totcikatek kekocic e otitikoiikw, kitci tca nanto wectaiikw ite ke nta pikitinamok anihe arimeritamowin wec e ici matanak kekotc ite e ici mitciwok sipi kekotc ite e ici takok aimihe mikiwam. Enko tca anihe ka witcihiwemakak pitoc kitci itasikeikw mekwatc e wasowikw kaie nipira kirowe pimotemakan kimantowino.




#Article 78: Awacic ka icatc tipiskipismok (205 words)


Weckatc kiceiriniw wiricike tacikekopan kaie otiskwema nete ka mita ici atosketcik, ki konermewok awaca eki kipitinakinirtci micta notcimik.
Pecotcic sakihikanik tacikewakopan, koctatikosipan kitci kapweitc anaha awacic, ki tca otcihakiniwiw aka warik mikwamik kitci ici matcatc.
Nama aric taw awacic ka micta miro sapitak wec e itakiniwitc. Pekwaw e tipiskarik, mekwata e niparitci onikihikwa, ki matcaw anaha awacic akamik e icatc.
Ka micta mirowacinik kekociciriw pehikopan nete. 
Micta miro arowactinokopan sakihikaniw, ekote eki otci wapitak anaha awacic epe otapikeciniritci tiripana ka micta osowarik.
Micta mirowaciniw aneheriw cectokwapiriw kaie kaskina wec ici nosnehiko e ici matcatc. 
Piskipirinipan aniheriw tiripaniriw kek itew : «Kecpin tca iti pimotean neta tiripanik nac kitci matcikopataman anihe ka piskickak kata micta mirertomopan noko.» 
Ki kotcitaw micta kinec ki pe motew neta tiripanik aka aric kitci nipiwitc. Nac ki iti icaw warowik ki skwatwiw nac e takocik neta micta tohanik ka waskorertci.
Ekotca ka miskak e micta mirwinakonik kirika ntoweritam kitci oski icatc omikiamik nac e kicikariw nama aci wapitam neheriw tipipaniriw nama watc nipiriw acitc mikiwamiriw.
Ekoni ka ici nta koski witci metwematc anihi waskomikwerinica, nac micta mitcetaw eki icatc mekwatc e micta miro tipiskarik nikotc ko e iti nokisirtci anihi tiripana, e witci papimatc otawia kirika e wicamatc kitci icatcik tipiskipismok.




#Article 79: E ici otciparik ickote (293 words)


Aci kice weckatc motc itaw iriniw peikw ka mikwitc, pekon aric aci ki ickwa isparik sotc aka e kaskertamekw tande kirika ni apitc. Natcipitetan pekon atisokan kaki konertakik kimocomnok.

Weckatc ni apitc ki micta kinoskisiwok iriniwok kaskina ki tacikewok matanak, korwe kaki micaki kaie onotc. Mocak pe nipasiepanak askik nama aric nipapanak. Tetci? Nama skat awek kitci kaskeritam. Ki nsistenawaw, aci kice weckatc anohe.

Weckatc cta miro nokisipan pisimw nama aric tapwe kicisikepan askik. Kaie, kaskina iriniwok pakekiniaspisopanak. Tanetci? Kiapatc nama kaskertakon. Tepirak keki itaniwok arimatc nicto mitana matci kaie new mitana pakekine masko kitci wespitakinisan iriniw kotc e itikititc.

Micta onimskiskapan itwaniwon, ka micta cikeritakok kekocic e wapitcikatek. Iriniwok, awesisak,misawatcc pisimw, kasotamopanak. Pamiskateritakonopan, e kicakimitekipan e kimiok. Kaie, mictikok e nte mirositcik sotc aka e kicitekipan, nte micta mirosipanak. Awin mia mictikok ka itawson ni apitc, tekaci nama ni kaskeriten.

Pekwaw e kicikarik ki micta onimiskiskapan, iriniwok, pitc nte matanak takonopan keki ici tacikaniwok apitc, ki wapitamok neta ickote pisimwok e pe otciparik kaie tecikotc matanak e isparik. Kiskeritamok kaie e micta tikaiarik, nama kinec aci poniparin e onimiskiskak. Oski nokisiw pisimw aci tca oski kiconam askiriw.

Neki iriniwok eki wapitakik ickoteriw ka pakitinik matanak kotci ntowapitamok. Nama ki otci miskamok, ki oski kiwewok, pekatc e nta matisitcik. Aci nama pakekin wespisopanak arimatc osam aci miro kicitepan.

Peikw iriniw peikon tacikepan matanak kaie otiskwema kirika onitcanica. Peikon mocak nta nantopitam ickoteriw eki ici mikitinikiponen.

Pekwaw ki kotci warkew. Aci okitc tekaci e miniparinik, ki takinew asiniwa, mina kotak kekocic.

Weckatc nama mici ko kiskeritcikatepan piapiskw. Tepirak oskan irapitcitcikan matci kaie asini arapitcitcikan. Ka takitik piapiwsk asinik, ickotecic mikitin.

Aci nta wapitarew kotakihi iriniwa kaki miskak. Nama awik wi tapwetako. Ki aric tci matcetakopan. Ki nta wapitariew, ki koski kackitaw irin askaham mictikociriw.




#Article 80: Ka wapocotehetc (192 words)


Ekoni apitc anihe atisokan mitwi «Kinoceriniw». Mitowi ka itean nictam, awesisak iriniwik icinakosipanak.

Kek meka, peikwa e takwakik, Wapoc ki okomesiw anihi arikicikweca. Ote sakihikanik ki otci wamitowakopon, kitca ocitatisohok ke omikiamicicitcik papeikw. Wapoc micta mictenowakopon arikcikweca, aric nama tapwe ki otci kackihew ewi wekimatc. Tato kicepowana ko orowikopan anaha arikicikwe aka watc e arimikaketc ecitine tca e nasipetc neta sakihikanik. Kinec ki tacikew e wecihitisotc. Kek pe koski pe arimowew.

Kipe kicko pa atoskiwakopan. Askik ici atoskekopan wir Wapoc minowatc wir anaha Arikic nipik. Ekote ni apitc kipaskohikepanak amiskok, micta meka sikiriamo anaha arikcikwecic kitci atosketc kek meka witcihiko anehi wapoca.

Micta kackitakasokopan e atosketc anaha arikcikwecic. Ki wamekopon amiskwa, ekotca eci itatc wapoca : «penta nikickaci nete wasite sakihikanik nama misowatc kaki matikan kir kowecan kika makonano anaha amiskw. » Kek meka ispataw kewir anaha wapoc, ka takocik nete wasite aci itiko arikica nama niki otci makonaw. Ki micta kiraskimiko anihi okomesa eki tca nta karakoponen wep arikic omikiamok anehi amiskwa eki kackihakoponen. Ekote kinec eki icinakonik, aka nac e kaskeritak e micta wecimikotc wapoc okomesa. Nac e keskockowatc e micta mitcetiritci anaha arikic amiskwa omikiwamik, ekoni patoc eci kaskeritak Wapoc




#Article 81: Masko atisokan (497 words)


Weckatc micta ko koctakanipan masko notcimik kirika askik. Niki itan awesis, nama aric otcita osam nama mici awesis icinikatanipan.

Masko iriniwiw. Nama aric kotakihik mitowi. Micta kice mitcisopan, micta mackowisipan, kecpin tca ko e kiciwasisan micta koctatikosipan. Itonion kirika mekwata e pa mickaspan micta sakihikanik, ki micta kice rotin irin tcimanicic micta aisparinopan. Aka ewi koctatcimitisotc, Masko micta kice potatcikepan irin tepitapan e rotinik.

Nama arimatc ka ititinawaw e micta koctatikosisan naha iriniw neta ka ici taciketc. Micta matanak tacikepan. Ekote itespan. Tekici niheriw askiriw ka acterikipan wir niheriw nte, itew.

New asini'wa ki itictapan misinahikewiniw: «Ota kitciprin ni otamirowin. Ockicikw nanakitcitaw e wasiak kaie e tipiskak. Nin: Masko.»

Aci ni apitc micta mitcetipanak notcimik atikok, mosak, wackeciwok, amiskok, cakweciwok, nikikok, mikisiwok, ohomisiwok,...

Micta cikertamopanak awesisak e kipahakik micta askiriw. Nete nta nikickatisowok kaskina awesisak Masko ka ici taciketc kitci arimotakik niheriw.

Pa peikw awesis arimwew e iteritak. Aci itakaniwiw mikisiw kitci nanakitcihatc Masko a e aicaritci kirika kitci witak kecpin matcaritena nehi masko a.

Ka mi apita kicikak mekwata e otehimin pisimwok, Mikisiw pe nta itew kitci matcanionik: Pekatc aric mi icawok. itew.

Papeikw awesis nama tapwe wectatietapanak, kotcitapanak kitci kicipritcik nete e ici matcatcik matanak Masko ka ici taciketc. Aska ko e takocikik, kasotamokw papeikw. Petapanak kitci witamwakaniwitcik, e iti tipiskarik kita icawok e notakositcik ketin ka ici tacikeritci,

Ka pe pitikeritci Maskowa, pe kimosapiriwa pemacic e cetinik ickwatemiriw kaie nte nisitosiw mantcoca e nti pitoskakotc ositik.

Micta takickatepan asiniwa irin pikopariniw mahikan'a ka ici tacikertci. Micta kiciwemakaniw e orotc mahikan irin kotakihi awesisa micta ocimoriwa, Wapitam masko niheriw, papiw e mireritak eki kackitatc.

Nama aric kitaki nokiparinopan neta. Minawatc e piponik, mocak e ici kicikarik, wamitisowok awesisak ka ici tacikeritci maskowa. Peikw itew nete icatan iskosiwok osam ohomisiw ki wapamepan e totamoritci, - «Kir ni misawatc ka totaman ekoni wetci eki pitahak nictam, kitci nipowin kekotc kitci nta tacikein peiko pipona masko ka ici taciketc, kitci pa nanosnehatc wec e icatc aka aric kitci kaskeritak. Peiko piponikake, aci pimatisine kiapatc aci kaki pe oski kiwan ota kika tca pe nta witomwinan eki aitotak, ite eki aicatc.»

Kirowe ntowertamopan iskosiw kitci matisitc, mirertamopan tca. Aci tca icapan nete ka ici matanak, pamitcitc wactahamowepan kotakihi.

Aci peiko e piponik, oski pe kiwew. Micta mireritamok awesisak e pe nta witamowakinitcik e aitotomoritci maskowa, kinec tacikam iskosiw e atisoketc eki taciketc nete matanak.

Kaskina iteritamok e mirocinik aniheriw itekera, aci tca mireritamok kitci nipahatcik.

Aci pe icinakon e piponik, mikinakw caweritamopan ketin ocokon nete matanak, nac e iti nokonik ickoteciriw. Aci mikisiw pecotcik wapitam mictikociriw e taci ickwaterik e takonikipan, ntowapamew minawatc nete nta iciwepinew maskowa ka ici niparitci.

Tekaci awesisak wapitamok e iti ickwaterik tekaci neheriw ka ici tacikeritci. Mikisiw, ohomisiw, minoc-ohomisiw kinowapatamok kinec: nama aric awik wapamewok epe orowiritci.

Aci wi koski kiwepanak e nta witakik aci eki niporitci, erotc aric otci pe orowiriwa micta awesisa e mikatesiritci mitowi e tipiskarik.

E nicitcik mi matcawok kirika minoc-ohomisiw. Mekwata wir matanak ka taciketc awesis e ocimotc notcimik.




#Article 82: Ohomisiw atisokan (702 words)


Ekoni niapitc ko Mikisiw octesipan anihi Ohomisiw. Mocak tapickotc pa atoskewakopan. Micta kimotirinipan anaha Mikisiw minawatc naha kotak micta weckerinipan. Onawis ko pakitinitasopanak. Micta ocimoctwakanipanak ko ka witci tacikematcik e kaskermakiniwitcik e itatisitcik.

Aci meka tepertamok aniki Mikisiw kaie Ohomisiw e mitci iterimakaniwitcik. Aci meka wi naskawok.

Kek meka itew Ohomisiw octesa kitci matcaritci kotakik askik kitci icaritci apitc kitci tca nipokasoritci ewi kaskertakik ke itermakaniwaspon. Kek meka kewir matcaw anaha Mikisiw e micta tca kackeritam kasortci octesa. Kwecan nama aci nika ocimikwin itekopan naha Ohomisiw. Katca koski wamitonano ota ickwa nicwo kicikake itakopon octesa. Aci nikatitisowok.

Ki kicepa matcaw Ohomisiw e ntowamatc notcimik ka ici matisiritci. Aci e nte tipiskarik ntowamew Ohomisiw mosa kaie atikwa. Petowew mos e petcimoteritci anihi ohomisiwa kek meka witamowew anihi atikwa. Ecitine meka ispataw Atikw e micta tca kiciptatc e nta nikickowatc. Kek meka micta matokaso Ohomisiw e wi kitimakerimikositc.

Itew meka naha mos ki kiskermitinaw ni kini nta kasotamotike anaha Mikisiw notcimik.

Tapwe ni ki nipo aci weckatcic. Micta miro irinipan otci nin. Kecpin e mitci irinictakesan tepirak ni kitci miro naskowitc.

Ka ki nipo a kictes! Ekote ni cowatc micta misotc kimoti irinipan! Kice mitcetwaw niki kimotimikw kekociciriw misotc ko e micta nanakitcihakipan. E tipiskarik e nanakitcihak ekoni ko e kicikarik mekwata e nipawok pe nta kimotipan. Ki kiskertenatike kekir mocak matca kipa nanosinehaw anaha kictes.

Ekoni e micta takickatikotc Ohomisiw anihi atikwa. Micta meka kiciwasiw Ohomisiw aka kirike eki otci icinakonik kaki iteritak nika kitimakerimikowin.

Kek meka nta kasotam Ohomisiw etca nosowamatc ka cikerimatc. Ka iti matce tipiskarik ki skwatwiw cikopik ite eci micta miro waptak, micta warowik matci kitaki aitapiw etca micta miro waptak.

Tapwe nipra micta nahapiw tekci aka e cakotchikotc anihi kaki kwetchikotc acitc ki pamtoneritam kitci kiwe acite ahitotowatc anihi. Wapamew mosa etaci mankeritci rareak sakhikanik krika etaci ktwertci tcipokosoritci nac iti pitikew kitci nta nipatc. Ki pehew micta kinec nac tekci kitci nipartci kitciki miro kimotmatc. Kek tapwe kiskeritam e capokocirtci ekoni e ici nitatwitc kimotc e nta kimotitc. Aric nama ki otci pamtonermew mosa e micta miro petamoritci. Mos kiskerimew krika petowew e pe kimotci ntowamikotc ohomsiwa, misowatc micta pekatc eki totamoritci, nictam eki itertak ekoni ke ici kwacktitok aric kirwe mackowisiw anaha mos. Ntwatc ki itertam kitci askahak neheriw mikiamiriw kitci tca ckwasortci nehi neta ka tacikeritci. Tekci nama kinec aci tcakaskiteriw kaki askahak nama aric awirwa nte petakosirwa kitci nanotakosirtci.

Ketcinatc mictahi ksapakaritike ocaki wetci aka ckwaskisotc itertam ohomisiw. Cakotc e itertak niki pitahan. Kek matcaw cwatc itertam aci niki ickwa nipahaw ka cikerimak nama aric otci pekwaw ki otci petwew kitci nanotakosirtci.

Ki matcaw mitceto kickwa epomci nikickowatc kotakhi awirwa. Nictam ki nikickwew wakoca kirika mahikana. Itew naha peikw ; « Tanowetci kircike tacikehin, tante kikomes mikisiw?»

Ohomisiw kiskeritam kekocicriw e naskakotc onawis icaw e wicamikotc kek ntowatc nosnehikew marotc nika nosnehikan itertam, nika miswatc kaskeriten ke totaman kitci ki natwi nikatakik aniki ka wicamitcik. Kaskina e nctitcik matcawok nac e iti miskakik nicw mikiamiriw. « Kekir ocita» itew mahikan anihi ohomsiwa. Tecikoutc kewir ocitaw ke ici taciketc kirika e itertak kaskina nehi e nctiki nika tiperten mikiama.

Kaskermew wakoc ewi mitci totakotc ohomsiwa aric acohew ciciok kek skina nipawok papeikw omikiamok aric naha wakoc kirika mahikan micta ekwamisiwok aka wec kitci totakotcik ohomsiwa.

Kek e apita tipiskarik kckosiw etca kimotci naskwatc anihi mahikana aric ki kaskerimiko ekoni ka ici naskakotc. Ka kiskeritak ohomisiw e naskaritci ekoni ka ici ocimotc.

Aci minawatc pe cinakoniw kitci oski wamitotcik kaie octesa Mikisiwa kek meka ekote eci matciacikametc.

Tekci e itikititc ici akosipan kaie nama ici mrertamopan eki cinakonik ka micta itertamosan. Kek meka itertam kitci micta kiraskimatc octesa tepirak kitci itermikotc ki micta naskatiso.

Kek meka ka tkocik nete keki ici nikickatisotcik nama awika ki otci wamew. Ekoni ekici orekhiketc, ki nipaciw nac peiko kicko aka epe tkocnirtci. Kek aci pe kicepociniw e orwitc omikiamik, aci wamew e taci nanipwirtci wakoca, mahikana kaie mosa etca takonimoritci micta mictikoriw. Ki micta sekisiw anaha ohomisiw kirwe ma e wamatc mosa e itertakipan niki ni nipahaw. Ekoni ewi ocimotc nama aric ko otci kipitinakiniwiw ekoni e micta macikwakiniwitc.

Miasa e niposan e taci mokcinitc mitcitak kaie tekci pitoc icinakosipan. Nama ko otci nistwinako octesa ka tkocinirtci, tipickotc ki moterwa.




#Article 83: Isaie Ottawa (111 words)


Edmond Ottawa, Maggie Dubé ki icinikasoriwa onikihikwa. Pitc ka nitawkitc, 6 wapikon pisimw ni apitc 1938. Enko naha kotak atikamekw nehirowisiw e ki micta witcitatc otenam wewerita, kowiskw kitci icinakonik notcimi pimatisiwiniw, awaca otci, mocak ki pa witcewew kiskinohamakewiniw ka mitaritci e wawitcihatc tan ke ici nosinetakaniwonik kiskinohamakewiniw. Mocak ki pa aicaw notcimik kirika e nta ntotaketc tan e ici irakonikaniwnik, e mawtcihitoritci ka kicewatisiritci. Mocak ki petakosiw kitotakanik SOCAM nete Opictikweak ka otciparik tipatcimowin. Paul-Émile Ottawa icinikasoriwa peikw okosa ka okimawiritci.
Mitato acitc peikw ki taciriwa onitcanica, neki tca, Jocelyne, Rose-Aline, Paul-Émile, Yvon, Angèle, Réjean, Louise, Johanne, Chantale, Nanette kirika Edith. 
Ki ponimatisiw nikeskatc ohweriw pitc 20 ototokon pisimw 2018.




#Article 84: Marie-Célina Pittikwi (163 words)


Enko anahawe Wemotaci iskwew Marie-Célina ka icinikasotc, ote atikamekw askik ki otciw e pwamici takonik ite ke ici nitowakitcik mitowi akosikamikoriw. Enko anaha anihi David Kawasiketc eki nipowitc anihi ki icinikatakaniwiw Mictcecic osam mocak e ki witcihatc atikamekw iskwewa e matce wapamasoritci acitc nipira ki witcihew kaskina awia e akosiritci notcimi mackikiriw e totak.Nipira ki kiskinohomako otcotcoma ke iti totak mekwatc e matce nitawokihasonanionik misawatc notcimik e tacikaniwok. Picicikw notcimik ki otatisowok kaie ekota kaki otinak kaskina wikasiriw awesis pakekina e totwatc. Wirwow tipirowe ki ocihiewok pakekina kecpin e natowi ocitatcik awaci wikasiriw kirika waskaspisoniw. Micta mitcet ki kaskeritam ke iti aitotak e ocitatc notcimi tcipakwaniriw kirika kinec kitci ki kanawertakik wiasiriw aka wipatc kitci maratanik, onatanik. Ki micta kackitaw kaie e ocihatc namesa, e akwapisowatc acitc pirewa. Ki micta witcihiko kaie anahawe Marie-Célina Wasikicikw ka icinikasoritci kaie ki iti kiskinomowew e totcikaterik anihiriw ka itotisketc. Mocak wirawaw tipirowe ki otinimatisowok kecpin e nta pamatisitcik notcimik enkweriw meka  ka ki totakik e nitawokihasotcik.




#Article 85: Charles Quitich (152 words)


Charles Quitich, Manawanik ki otci pe nitowakiw. Ki kice kinoskosiw kaie ki micta maskowisiw anaha atikamekw nehirowisiw. Nikotwaso ki taciriwa onitcanica, Gonzague Quitich, Théofile Quitich, Benoit Quitich, Marie-josée kaie Thomas.

Mocak notcimik ki otci nitawokihew kaskina e taciritci onitcanica. mictahi ki kackitaw e tcipakwetc ote pactonewa e tcipakotatc e mekwa tacikeritci. kaie micta kackitaw e akirecamotc, mocak ki pe witci tacikemew ekirecawa epa otamirotc, ode itekera notcimik ctemocak, ekote anehe kaki tci taci kwetcitatc e ekirecamotc kaie kaskina okosa, mocak e ki pa matcerasotc.. kitci kackitaritci anaheriw. Kaskina wec ki kackitaw e ititosketc kaie ki kwetciskataw e mickaniwonik ote itekera Moriak, pwactikw ka icinikatek, mitcetaw ki nta kanewok e kwetciskatatcik mictahi meka wirawaw mocak ki pa matisiwok notcimik kirika tcimaniw e apitcitatcik. Enko anaha kirika kice iriniw eki micta witcitatc kitci micta miro nehiromonanionik ote weckatc aitewiniw kaki witcikatek mekwatc e miro nehiromonaniok. Mocak kipa matisiw sakhikanik kirika onikihikwa e pa ntohotcik.




#Article 86: Simon Ottawa (173 words)


Pitc ka nitawkitc Simon (Pirejic) Ottawa, 31 kenositc pisimw 1890 ka tato piponikarik. Onikihikwa, Atwen Pirecij, otaia, okaia tca Sosan Wickatan (Wickitcan), 1889 ka nipowiritci. Witcicana, omisa kaie ocima ka nitawkiritci, Élisabeth, 13 pitcipipon pisimw 1887, Nosi (Lucie), 10 wapikon pisimw 1892, minawatc Louis 6 otatakon pisimw 1895. Ki poni pimatisiriwa otaia ni apitc 27 namekosi pisimw 1896 nete Mekiskan, patoc tca 25 mikomini pisimw 1897 ka rikwaskatakaniwitc. 32 tato piponesirikapon. 
E ki mi ocimitc ka koski nipowiritci okaia e ickwa peikociritci. Joseph Ottawa ki icinikasoriwa, (13 mikomini pisimw 1897, nicowaso piponesikopon) Louise Ottawa, 28 nikikw pisimw 1898 ka nitawkitc, Philomène Ottawa, 15 ka wasikototc pisimw 1900 ka nitawkitc Christine Ottawa, 13 wapikon pisimw 1902 ka nitawkitc kirika Athanase Ottawa 2 wapikon pisimw 1902 ka nitawkitc. 
Joséphine Moar ki icinikasoriwa e ki wikimatc iskwewa, James Albert Jimmy Moar kirika Madenen Flamand otanisa. Ki mitcetiriwa onitcanica. 
Ki kipaw okimawinik osam nama miro pimatisikopon ni apitc 23 kenositc pisimw 1960 ka tato piponikarik. Ka poni pimatisitc ekoni apitc 30 kakone pisimw 1974 ka tato piponikarik. 




#Article 87: Marie-Claude Néquado (255 words)


Atikamekw Iskwew ki nitawkiw 14 Otatakon pisimw 1978 ote Manawanik tacikew Kepek Askik itekera. Ekota ka otci matceatisitc manawanik nac anotc e iti asitatisitc. Peikociriwa onitcanica nictana acitc peikw (21) tato piponesiriwa. Niciriwa ocima kaie peikociriwa octesa, newok (4) eki nitawokihasoritci aniki onikihikwa. Jean-Claude Nequado cinikasoriwa otatama kaie otcotcoma Nicole Flamand. 

Mekwatc ka apicicitc, mictahi ki nanakatcitaw kaskina wec otatama e mekwatc e ocitatc kaskina kaskina kekociriw mitowi tesinikaniw. Mitato acitc niaran(15) ki tato piponesiw ka matci ocitatc mitowi tesinikaniw. Wec 2001 ka matce masinahotisotc kitci pitiketc ote kitci kiskinohamatokamikok ote mamik Coriet ka icinakatek otenaw. Anihe ka totcikatek e tesinikaniok kekotc kaskina kekocic e ocitakaniok mitowi cicopekahikanik. Ki kiskinohamakew nte kiskinohamatokamikok Otapi nac asko nicwaso pipona. Nicto mitana acitc nicto ka tato piponesitc, ki matce masinahotiso kitci kiskinohamakotc ote kitcikiskinohamatokamikok kitci natcipahatc karo ka apatisitc ewi otamironaniok. Kiapatc ki iti ocihew karo kitci ki kiskeritakositc e ici kackitatc tesikewinik, cicopekihikewin kirika awik kaskina ka ocitatc arotc kekwariw. Kiapatc ni ki iti otamiro ote wapisi otenak e wapatarietc kaskina eki ocitatc. Kirika kaskina awik kitci wapatak ka ocitatc. Kiapatc kaskina wec pa ititoskew kirika micta nipara kitci kiskeritakositc nehirowisiw.

Mictahi kaie sakitaw e nta kiskeritak weckatc kaki icinakositc iriniw kirika kaki ici matawinakositc peikon kaie awesisak kirika iskwew, iriniw kaki iti aietotak epa matisitc. Anihe kirowe ka mawtci sakitatc e arimotak e icinakonik nehirowisiw otirisowin kirika aimihewiniw. Kaskina kaki ici petak atisokana, ekota ka ite kiskeritak e atisotc apitc ka matce awaciwitc. Ki otamirotaw nipara anihe mamiskatisiwin anotc ka icinakok acitc nete weckatc nehirowisiskak otci. 




#Article 88: Sakay Ottawa (664 words)


Manawanik pe otciw Sakay Ottawa Lanaudière itekera. Ekote ota kiapatc e taciketc witcicana kaie. René Ottawa acitc Rose-Anna Niquay icinikasoriwa onikihikwa. Nikamohiriniwiw kaie ocitaw masinahike nikamowiniw e nehiromowicterik matci kaie emitcikoci masinihikew. 
 
Ki pitakew kiskinohamatokamikok (UQAC) ote Chicoutimi, Québec (Opictikweiak) kiwetonok ici actew anihe mamik. 2001 ka ickwa ahiketc e kaskinohamasotc kitci ki kewir kaskinohamowatc awaca Manawanik ka tacikeritci. Anotc tipertam Otapi kiskinohamatokomokiriw. Lac Saint-Jean acitc La Tuque (Capetciwotakanik) kipe otamiro. Peiko pipona (2008) ki nikaniw kaskinohamatowinik okimawikiwamik ote La Tuque wapanok ka ici actek. Kiapatc micta otamiro Manawanik otci waca. E micta miratc kicteritamowiniw kaie pakoserimowiniw. Enko maka ka nantowapitakik awacak. 

Ki nipwiw iskwewa Julie Verrault icinikasoriwa. Ki onitcaniciwok tapickotc. New taciriwa onitcaniciwaw. Micta kictertamok askiriw kaie otirisowiniw krika nehirosiwi arimwewiniw. Ki witcihiko mictahi ka arakiniwitc kitci okimaciwitc okimawikiwamik ote Manawanik. Nipra ki otamiro otci atikamekw iriniwa. New pipona ki ititoskew niheriw. Ntoweritam kitci kaskeritcikaterik ote Québec (Opictikweiak) otirisowin kaie otenam. 

Ki matce nikamohiwiniw nikotc ka nte matce ockinikiwitc. Kaskina nehirimowicteriw onikamowina. Kaskina wec ki itahamaso e witak tan ecinakonik kaskina wec pimatisiwiniw kirika pisiskatisiwiniw. 

Ki ocihew nictam otekirepma  ka mikomini pisimwinik (2006). Keskinowamew ka micta sakihatc (Florent Vollant, innu). Micta kacterimew kaie. Ki ocitawok tapikotc kitci nikamotcik. Ntowertcikateriw mictahi onikamowina Beaux-arts tekera kaie masinahactetcikanik. Pa icaw kitci nokositc masinahactetcikanik.

Ki kanewiw mitcetowaw nikamohinik tekera (2000) UQAC, (2007) «Grands Prix Desjardins de la Culture de Lanaudière», (2008) «Amnistie Internationale» otci niherowisiwok nac asko 400 pipona ka tipickamkanik Québec riw. (2007) ki wicamakiniwiw kaie Joliette kaskinohamatokamikok,ki mitaw kaie ki ocitaw kitci metwaniwonik ote Trois-Rivières (Metaperotin) «Maquisart» itekera otci ka nikamoritci atikamekwa. (2011) ki ocitaw masinahactetcikaniciriw Wapikoni Mobile krika. «Aci ni micta cakateriten - Je commence à m'ennuyer» ki micta kanewakew : «Prix Jeunesse» mekwata ka ocitakiniwonik Festival Ciné Alter'Natif de Nantes, «Prix Mainfilm», « Prix du Coup de coeur Télé-Québec» mekwata ka ocitakiniwonik Festival Présence Autochtone (2012). Ki micta sakitakiniwoniw. Ki ocihew kotakihi otekirepima (2016). Pa aicaw kiapatc e ici pa metowanionik kitci nta nikamotc kewir pitc e micta sakitatc e aititosketc.

(Ca va bien aller)

Mekwatc nama tapwe, wec ki totcikatew
(Dans le moment, on ne peut vraiment faire ce qu’on veut)

Mekwatc nama tapwe, wec ki icaniwon
(Dans le moment, on ne peut vraiment aller où l’on veut)

Ekoni kotc, e ici mikwian kimonocomino
(Soudain, je me rappelle de nos grand-pères)

Ekoni kotc, e ici mikwian kokomino
(Soudain, je me rappelle de nos grands-mères)

E ki wirowaw mocak pe kackitatcik
(Eux, ils ont toujours su comment faire)

Ketin ki pe witcihitohok
(Avec vigueur, ils se sont entraidés)

Ki ntokihitisohok
(Ils se sont soignés)

Ki mantokasohok nac e kackitatcik
(Ils ont déployé toute leur force jusqu’à y arriver)

Ki ntokihitisohok
(Ils se sont soignés)

Ki mantokasohok nac e iteritakik
(Ils ont déployés toute leur force jusqu’à imaginer)

Ki ka witcihikonano, kice manito nanake
(Il va nous aider, Le Grand Manito, bientôt)

Kata iti minoparin, kata iti nahiparin nanake
(Ça va bien aller, ça va se replacer bientôt)

Ki ka kiwe ntotawono kimocomino
(Nous allons entendre à nouveau nos grands-pères)

Ki ka ntotwano kokomino
(Nous allons entendre à nouveau nos grands-mères)

E ki itetcik, e ki witamotcik (witakik) 2x
(Ce qu’ils ont dit, ce qu’ils nous ont dit)

Ki ntokihitisohok
(Ils se sont soignés)

Ki mantokasohok nac e kackitatcik
(Ils ont déployé toute leur force jusqu’à y arriver)

Ki ntokihitisohok
(Ils se sont soignés)

Ki mantokasohok nac e iteritakik
(Ils ont déployé toute leur force jusqu’à imaginer)

Kata iti miroparin
(Ça va bien aller)

Kata iti nahiparin nanake
(Ça va se replacer bientôt)

(Suivons)

(Nos grands-pères)

(Leurs traces)

Ki ka kiwe n’totwano kimocomino
(On va entendre à nouveau nos grands-pères)

Ki ka kiwe n’totwano kokomino
(On va entendre à nouveau nos grands-mères)

E ki itetcik, e ki witamotcik (witakik) 2x
(Ce qu’ils ont dit, ce qu’ils nous ont dit)

Kata iti miroparin
(Ça va bien aller)

Kata iti nahiparin nanake 2x
(Ça va se replacer bientôt)

Ka ki wectatcik : Sakay Ottawa, Nikan Awashish, Laura Niquay
Nikamowin: Sakay Ottawa@2020
Ka ki masinacteparitotc: Ivan Boivin-Flamand




#Article 89: Antoine Quitich (298 words)


Antoine Quitich, atikamekw iriniw e nta kiskeritakositc. Antoine Quitich icinikaso anaha manawani iriniw. Zachary Quitich, Philomène Ottawa ki icinikasoriwa onikihikwa. Ote ki otci nitawokiw notcimik epwamici takok akosiwokiwam. Madeleine Flamand icinikasoriwa e ki wikimatc iskwewa, Isaïe Flamand kirika Joséphine Niquay otnisiwawa. Ki mitcetiriwa onitcaniciwawa. Enko neki, Céline, Justine, Sylvie, Viateur, Sabrina, Christian, Raoul, Reine, Jocelyn, Norbert, Bibiane. Aci kaie mitcetiriwa osima kaie ot akweto osima. 

Wirawa tipirowe ki kackitawok kitci nitawokihasotcik misawatc notcimik e pa taciketcik.Tekaci misiwe notcimi mitcimiriw ki otci kitatisitc kaie misiwe e icinakosiritci awesisa ki otinam ke mitcik.Nama pici tarikopan awiriwa ke p enta mokockatcihikotc,pekatc notcimik ki pamatisiwok.Micta mitceniw kewir e ici kiskeritak nikotc kaki ici kiskinohomakotc otawiwa acitc okice omocoma.Nipira kiskeritam e totcikatek notcimik e nta pamatisinaniwok kaie kaskina peikonok e otinak ke irapatcitatc.Nama kinec ki otci wapamew otawia aric nipira ki witamako ke iti aitotak kewir.Nipira kirowe kinec ki witci pimatisimew okawia acitc anihi omocoma acitc okoma. Etoke ka otci iti kackitatc kewir kitci iti nitawokihasotc nac ki micta mitcetiriwa osima acitc aniskotape osima. Nipira micta witcitaw kitci wapataratc awaca ka ocki kiskinohomasoritci ote notcimik kaki itatisinaniwok kaie mocak niskamo kip e nta witci tacikematc awaca ka wi nta kiskeritamaritci notcimi pimatisiwiniw. Pemacic kewir ki emitcikoci kiskinihomaso, tepirak kitci nisi tapwatak emitcikocimowiniw kirika akitasowiniw acitc aniheriw katolik aimihe tapwetcikewiniw kaie nikamowiniw. Tepirak wirwow nicto pisimwa ki kiskinohomasowok tato pipona mina nta tacikewok notcimik ka ici mita nta atosketcik. Picicikw wirwaw rakasimonik ki tacikewok nac ka iti takonik ocatikokiwam nac tekaci ka iti kicatak mikiwam. kiapatc anotc mita icaw notcimik erowek kiapatc e kackitatc kitci nta pamatisitc notcimik. Pekatc arimwew kecpin e aimihatc awiriwa kirika mocak kiskeritakosiw e caweritciketc kaie witam mocak e sakihatc kaskina awiriwa. Enkweriw sani kewir otatisokan anaha manawani iriniw, nipira kaie kiskeritam mitcet atisokaniw kaki iti petak kewir epicicitc. Mikwetc.




#Article 90: Arthur Quoquochi (124 words)


Enko anohwe nehirowisiw Arthur Quoquochi ka icinikasotc. 26 kakone pisimw 1949 ka nitowakitc. Wemontacik pe otciwiw. Ki micta miro maskomi toheriniwiw. Pensionnak ki icaw kewir nete Mashteuiatsh. Ki micta  mitci totwakiniwiw nete ka ici pitiketc. Ki micta arimeritam. 1960 wec ka iti isparinik, ki metowew Tournoi international de hockey pee-wee de Québec. Indiens du Québec ki ici posiw. Micta ko koctowakinipan e ocitatc lancer frappé e micta ko mickowisisan e otamohatc tohowancica. Pekowaw ka nita metoweson 1969, wircike nicowasowaw ki pitikepohew tohowancica.

Moriak ki nita metowew hockey junior epowamici otapinakiniwitc  kitci ici metowetc ni apitc 1969. Ki kanewiw  kaie Canadiens junior toheriniwok. Kinec kiapatc ki metowew nac asko 1972. Ki ponitaw e maskomi toheriniwitc. Minawatc ki otamiro otci otaski. Ekotca kiapatc e itotciketc mekwat.




#Article 91: Ackimew (142 words)


Ackimew ekoni e icinikataniwitcik nehirowisiw, nete mictahi warowik neki pe ototewok ka ici micta kisinak. Mitcetiwok nete ka ici taciketcik kaskina wiec mitowi Kanata/Kepek aski, Groenland, Nunavut, Alaska, Russie kaie Pactonew askik awacamec 150 000 taciwok. Mictahi aric mitcetiwok nete kaskina wiec epa taciketcik.

Nama mamo tacikewok aniki Ackimewok kaie Innus, enko neki Innus itekera kaki taciketcik ki otenamik. Neki Ackimewok ekoni mocak kewirawow weckatc pa atikewakopan kitci takonik ke ki mitcitcik . Nama aci ote icinakoniw mitowi ko weckatc ka ici matisiwaspan peikon aric anotc kewirawow kaskina kekwariw mitciwok mitowi atikw, micta names acitc akikw . 1999, ekoni apitc ka ocitaniwok ocki aski Nunavut ka icinikatek Kanata askik ici actew nihe.  

Mictahi ki kackitawok e ocitatcik irapatcitcikaniw (paroskwatcikaniapi kirika cimakan) aniheriw ke atoskewaketcik mitowi pirecica e wi nipahatcik kirika micta kackihewok maskowa e nipahatcik ekota meka ka e otininakik ke wikasimitcik.




#Article 92: Cris (223 words)


Neki Cris ka icinikatakanitcik algonquiens nehirowisiw nete kiwetnok ka taciketcik

Neki tca Cris ote mocak ki pe pamatsiwok Kanata kaie ekareca askik ka ici matanarik kaie akamikatcikimik. Kaie  317 000 mamo taciwok minawatc ki ici matcawok tetipan 135 ototemak, aniki kriwok nipira kirowe mawtci mitcetiwok ketca kotakihik mamo nehirowisiwok ota Kanata. irikik tca e tacitcik, tepirak 95 000 taciwok ka nehiromotcik ote 2011 ka tatopiponikak. arimwewin cris enko nehe kirowe ka nehiromonaniok ote ameri kiwetonok.

Eki ci kiskeritakositcik mocak eki nipwihasotcik kotakihi witci nehirowisiwa pitoc otenak ka ototeritci.

Nictam emitcikocica ka nikickwatc Henry Hudson ki icinikaso ote itekera baie James ka ici actek ni apitc ka tatoponikak 1610. 1670 ka tatoponkak ki actakiniwon atawekomikok Compagnie de la Baie d'Hudson ka icinikatek.

Ni apitc ka tatoponikak 1950 ki micta aracikitakosiw amiskwan, arimatc pekonok ki tacikewok.

Apita ka tatoponikak 1970, ka mowatci micak ititoskewin, otamirowin nihe mitowi ka iti ocihakiniwitc micta kipahikan ke ici otinkatek onimiskickoteriw ki aric micta meckotcipariniw weckatc kaki ici pimatsitcik aniki nehirowisiwok

Okimawikiwam Kris masinhotisowok ote 1975 ka tatopiponikak, kaie  kirika gouvernements du Québec kirika Kanata,  et en 2002, . Ka nicwki traités anotc ka tatopiponikak mirakniwok kris kitci onitatcik otaskiwow kaie kitci nikatikik nehirowisiw itotckewin 

Neki Kris anotc ote pe pimatisiwok nehirowisiw askik mitowi Chisasibi, Eastmain, Mistissini, Nemaska, Oujé-Bougoumou, Waskaganish, Wemindji kirika Waswanipi. Cette nation nirctam otarmowewiniew nehiromowok kaie akrecamok




#Article 93: Coriet (179 words)


Coriet(Joliette) , enko anihe emitcikocic otenaw kaki icinikatek ote kepek askik, aric tipirowe eki Atikamekw nehiromo icinikatek, ata tapwe e witamakemakak weckat neta eki pamatisitcik Atikamekw nehirowisiwok. Tipirowe neta e ici matawak kaskina sipia arimotcikatew, enko tca anaha ka witcikatek sipi kaskina wec eki pe matcetciwok. Ekoni wetci icinikatcikatek. Napitc cawonok ici actew kekat ote itekera moriak ka ici actek micta otenaw. 

Ekoni e icinikasotc kaki matce ocitatc otenariw Barthelemy Joliette icinikaso wec 1823 ka tatopiponikarik. Ki ocitaw micta tackipotcikan mikiwamiriw kitci ki ocihatc nipakitokwa. Ekota ka otci matce ocitatc otenaw masinhikaniw 1957 nac eki otitikotc tapwe kitci masinaterik orakonike masinahikanik. Alain Beaudry tca  icinikaso ka tiperitak anaheriw askiriw (2017-2021). 
kirowe micta nipra ki tacikamok nikamo metowaniw aniki neta ka taciketcik ekoni wetci ki iti matce ocihatcik nikamo metweriniwa (Orchestre Symphonique). Anaha Le Père Roland Brunelle mekatekorew kirika naha kotak iriniw kaki icinikasotc Fernand Lindsay. 
Metowewinik anihe Coriet otenak ki otitkowok peikow mitcet aweriwa e pe nta kwetcihitisoritci des Jeux olympiques de Montréal en 1976 acitc Québec metowewinik.
Matci kaie ki nta ki cockowataniwon anihe sipi Assomption ka icinikatcikatek.




#Article 94: Wendake (231 words)


Wendake : Enko anihe nehirowisi oteno. Kepek askik kaie ici actew. Weckatc mitcinatwe otenaw ki icinikatcikatew. Konrad Sioui icinikasoriw kitci okimaw. Ekote mia Akiawenrahk sipi eci macakameparik. Pecotcik Opictikweiak ici actew nehe nehirowisi otenaw. Mitcinatwewok icinikasowok, 2 134 taciwok neta ka taciketcik. Nama tapwe aci nehiromowok, kirowe aci emtikocimowok.

Nicw takon anohwe nehiro oteno. Kete Wendake icinikatew, cawonok kirowe otci actew nehe. Minawatc tca ocki Wendake kiwetonok otci actew. Kete Wendakik, ekote otci acteki kete mikiwama, nehirowisiw okatcikan atwekomakok kaie pactonew iriniwok ke otci taciketcik. Ocki Wendakik, ekote mia kaskina kekocic ka otci ockiwok. Mitowi pactonewokiwama, atowekomokwa, kaskina kekwan kape ockiwok.

Pekwaw naha Max Gros-Louis kipe icaw kiotenaminak enko anohwe kaki pe kitci okimaw wec 1964 nac asko 2008. Ki pe nita kwetcikemo tan e icinikatisotcik wirawaw. Nama tca kaie kaskeritamopan kewir César Newashish. Ekoni kaki otci itakiniwitc mitcinatwe iriniw awintike. Kaki tca wir ici nisistak, otaski ni ka icinikatcikaterik ekotca kaki otci orinikatak Wendake otaski. Minawatc ki itekopan César awin otci?. Tekaci nama pekon kit otci nisistam mitcinatwe iriniw. Ekotca minawatc kaki otci icinikatisotc Oné onti.

Ekote e ici kaskerimakiniwitcik neki mitcinatowewok e nehirowisi kitciketcik kekwariw. Mitwi atowekomikok. Ekote ko weckatc e ici icanionikipan Wendakik e nta meckitonimatisonaniok kekocica e ocitakinoniokipan.

Nictowitc Opictikweiak ici actew nehe Wendake. Ekote e ici icatcik mitcet kotakihik nehirowisiwok e nita kaskinomasotcik kaie e nta otamirotcik. Niaramatana acitc new taciwok pitoc nehirowisiwok nete ka taciketcik Mitcinatweik.




#Article 95: Capetciwotakanik (204 words)


Capetciwotakanik otenaw,  atisokan 11 000 tacitcik kirika 5 000 Atikamekw neherowesiw ka teciketik nata otenaw. Nicto Neherosiw oteno tatino (Coucoucache, Opiticiwan, Wemotaci) ote pecotcic Capetciwotakanik. Pecotcic Shawinigan kirika Pekwakimik ici actew Capetciwotakanik otenaw. Wetci ki icinikatek kekat actotin ka icinakok anihe e matanak ote napitc itekera ka mitciok tapiskwan sipi ote akam sipi ki tokon ka ici ocitakoniok masinahikanickwemok aci anotc RockTenn ka tiperitak kinositc pisimw 2011 ka tato piponikarik.  

Weckatc ka iti matce tatcik emitcikocici atoskerinik kirika ka otapinatcik anihi aihiwina ekota ka ici tapapitakik ite ki ici nikickotatotcik kirowe tca miro misitowinakon mia kicika wapatomotcik. Capetciwotakanik ki nitwakiw e ici armomakatek nicwatc kitci tapwetakok. Anihe otenaw Capetciwotakanik ici actew ote itekera Mauricie ka icinikatek otenaw tca aski e iskwak 28 421,48 km2 nac 3 316 km2  tekaci kekak picicikw tokon neta sipi kirika sahikikan. Ote ici sakiesinatew Kepek askik wasite  Eeyou Istchee Baie-James acitc ota 6e Kanatak. Mamo aictewa kotakihi nikotaso (6) otenawa  (Senneterre, Eeyou Istchee Baie-James, Lac-Bouchette, Lac-Édouard, La Bostonnais et Trois-Rives) mitato acitc nicw tatinotike. Mamo kirika tokono neta nicto (3) nehirowisi otenawa Wemotaci, Coucoucache et Opitciwan. Aski mictahi micaw neta ka ici tiperatakok aric micta nipira tokon aka wewerita e nakatoweritcikatek kaie aka e kispiokahatek awesisak ka iteciketik tciw.




#Article 96: Metaperotin (226 words)


Trois-Rivières : enko anihe emitcokocic otenaw kaki icinikatek ote  Kepek askik, aric tipirowe eki Atikamekw nehiromo icinikatek, ata tapwe e witamakemakak weckatc neta eki pamatisitcik Atikamekw nehirowisiwok. Tipirowe neta e icinakok aski acitc e rotik. Ekoni neta ka mitapetik Tapiskwan Sipi nikanik kaci macakameprik Micta Powactikw. 
Ekote nictam eki ici icatcik kimocominowk e nta meckotomaniketcik kaskina kek kekocicriw. Metaperotin ici actew itikera tetawitc Opictikweak acitc Moriak.
Takon atisokan ka iti matce tacikaniok kirika nictam ka iti takocik anaha pakwe emitciokicic Samuel de Champlain kaki icinikasotc kirika ka iti matce masinahiketcik aniki mekotekorewok jésuites ka icinikasotcik tepirak e pe nta matce ocitatcik masinahikaniw awaca e nitowakirtci kirika anihi ka iti niportci. Ekota kirika kaki skertakositcik aniki matcinatowewok eki takonik omikiamew e mamo taciketcik kirika ric e kitiketcik. Ekote tca kirika ka iti matce takok kitci atawekamikw e atowaniok aniki awesisak kaki akitakositcik. Nac ki iti takon neta otenaw  eki iti atotatc Monsieur de  kitci micta manikertci kirika kitci iti tacikanionik. Ki miro apitisiriwa kaki maniketc Monsieur de  eki oski matcartci anihi matcinatowewok aka ekitci kackitartci e pitaketcik. 

Aka ka nec nte apitak atawekiamikw ki nte ocitaw neta Francheville ka icinikasotc ka ici ocitakinikw ka tcipakowokaniok mitowi sasekwan kirika mokoman acitc kek kekocica. 1980 ka tiponkatek ki ickowatew otenak tepirak tca pematcic ki ickoprin weckatc mikiwama eki mi oski ocitanioki kaie meskino eki oski ocitanioki acitc eki micatananioki.




#Article 97: Innus (204 words)


Enko neki Innus matci kaie Montagnais, matci kekotc Naskapi Nehirosiwok ici pe ototewok Kepek askik, nete itekera régions de la Côte-Nord kirika Saguenay-Lac-Saint-Jean nete ma Kepek askik kirika tca région du Labrador nete Terre-Neuve-et-Labrador askik.
Innu-aimun ici pe otciparin nehe Innu, Nehirosiwok ata itemakan. Ka icinikatakiniwitc ka tatoponikak 1990, Montagnais. Emitcikocicak kaki orinikatatcik ka ki orinikaciwetcik. Nitassinan icikatomok neki Innus aniheriw mia ka mita pamatisitcik.
Tatoponikak 2016, wec ni aci 22 000 taciwok, 20 000 kepek askik, awacamec 10 tatiniw otenowa kaie 2 000 taciwok Labrador askik, awacamec 2 otenowa.

Ote Kepek askik, Innu nehirosiwok matci nicw tokoniw otenawa:

Aniki Naskapiwok ki masinahitisowok aniheriw .
Tato piponikak 1990, ekoni apitc ka iti kiskeritakositc Innus icinikatakaniwitc (Ata iriniw itemikan Ilnus arimwewin)

Aniki Innus ote Labrador, Saguenay-Lac-Saint-Jean kaie Côte-Nord nama wiskat kitci atawewok otaskiwaw Kanata askik eki wectatotcik, kaie tatoponikak 2002, Innus otenak Natuashish kaie Sheshatshiu Labrador askik aniki Innus ote natowasish Sheshatshiu ote Labrador nama wirawaw ki otci takickakowok 
Ka iti matce monihikatek nihe asini kirika mictiwok XXe ka tato piponikak, micta nipira ki iti atikewok ote rarehak acitc akimik. Ekota ka iti matce nespitc taciketcik ekockatc eki itikotcik kice okimowa Kanata, Kepek kirika Terre-Neuve acitc ka aimihe kanowapitcik kaie ekarecakanok, ekoni tapew ka icinakok 




#Article 98: Mohawk (323 words)


Kanien'keha:ka iriniwok, weckatc ka icinikatakaiwitcik Agniers e emitcikocimowin arimwaniwok anotc aric icinikatakaniwok Mohakw, otciriemewok nihe ki 6 nations iroquois, nihe ki iriniwok icinikasotc: Tuscaroras irniwok, Senecas Iriniwok, Cayugas irniwok, Onondagas iriniwok, Oneidas iriniwok kirka tca Mohakw. 

Mohakw, itemakan nihe Awik ka mohatc iriniwa, ekote e icinikatatcik aniki Algonquin iriniwok. Kanien'keha:ka wirwaw icinikatisowok Pisimw awacak, matcike Waskore Awikak Iroquois armowewin. 

Kahnawake (weckat icinikatcikatepan Caughnawaga), pecotcik Châteauguay (Wec 10 000 itaciwok)
Akwesasne (Kepek, Ontario kirka État de New York tapickotc kanaweritamok), Saint-Régis kirka icinikatcikatew nihe.
Kepek orowitamik :
Ganienkeh kirka Kaniatsiohareke kiwetinok-wapanok nte État de New York ici tacikewok.
Tyendinaga kirka Wahta nete cawonok Ontario ici tacikewok. 
Réserves des 6 Nations, nte Ontario, ekote nte korwe e ici mitcetitcik.

Nictam ki iti matce atisokaniwok aniki otci ote napitc katinok New-York kaki icinikatikik aniki ekarecawok ki icinihikatamok. Mohakw matanaw. Ewko aniki kirowe nictam kaki kiskeritakositc ote aki pa taciketcik, nac ki iti takok anihe Nouvelle-France, wirawaw mekatekaci nota mamo tacikewakopan, ki tacikewok okititinik pecotcik Montréal, minwatc Sault-Au-Récollet katinok Montréal pecotcic rivière des Prairies, nac ki nta tacikewok la Seigneurie de Deux-Montagnes, la rivière des Outaouais nihe actew. 
Wetci picicikw ki pa aitaciketcik osam picicikw ki itikowok anihi mekatekorewaaka orina wec kitci isparitcik kekotc ma wekockatc e matcetacohokotcik nac e iti miskamakowiwitcik askiriw.
Aric nac pitoc ki iti irakonikatew anihe ka wapisitc otirakonikaw wec 1760 awiki ma akrecawok nac ki iti mirewok nehirowisiwa tipirow kitci tiperitamatci kirika e ici aimiharitci kaie kaskina wec kitci nta pamatisitcik. 
Mohakw iriniwok acitc ka wapisitcik kinec ki macikotatok wec 1780. 250 Mohakw iriniwok ki pisikok atcokotc tca kirwe micaw nihe ka macikotatotcik kirka ka wapisitc.

Eki kiskeritakik ka iti matce wapatakik e kimotci pakitinikaterik otaskiwaw ekoni ka iti matce ntoparitcik e wi kispiwatakik weckatc otaskiwaw. Ki tca tawok nehirowisi cimakanicak eki pe takocikik kirika opaskisikaniwaw e wi ntoparictaketcik. Ekoni apitc anihe ka kitciparik ntoparictakewin 1990 tato piponikak ka wi iti matce rikitatcik aniki emitcikocicak aniheriw ometowe askiriw.
Emitcikocicak kiicitiohakiniwok nte Kahnawake




#Article 99: Naskapi (137 words)


Naskapi: Neki  Innus Naskapi (Nascapi, Naskapee, Nascapee) nehe Naskapi ( itemikan aka awik e nokositc ) 
Ekoni e icinikataniwitcik nehirowisiwok, nicto taciniw e ici arimowetcik kewirawow enko neheriw nictam Naskapis armowewin ka ici nehiromotcik, agrecamowewok kaie atcita tawok ka emtcikocimotcik. Awacmec 1080 taciwok neki nehirowisiwok nete itekera tacikewok Kawawachikamach ( micta sakihikan ite kirowe ka micak e ici wacikamak ) nete kirika tawok ka ici taciketcik Schefferville.
Ote Kanata, neki Naskapis mictahi mitceniw ka ici armowetcik kitci orinkatimotcik oheriw aski, st'aschinuw, ᐊᔅᒋᓄᐤ (chit-aschinuw), acitc  ᐊᔅᒋᔾ (aschiy  ) 'land' matci kaie 'aski'.
Neki Naskapis, mocak kipa atoskekw awesisa, kitci ocitatisotcik ke mitcitcik, ke wikisimitcik acitc ke otiraptcitcakanitc. Mocak kewirawow kipa matikewok e nanosnehatcik awesisa kitci takonik ke mitcitcik. Aci weckatc ki itaniwok kitci pa atosketcik awesisa mitowi amiskw kaie atikw kitci atowetcik emitcikocicik itekera, emitcikocic wikasi ici miranipanak.  




#Article 100: Moriak (138 words)


Moriak, enko ote ka tipatcimomakak Mohawk aski, tiohtià:ke kewirawaw icinikatmok. Patama Hochelaga ki actew nete, minawatc niki emtcikocicak ki pe icawok. Moriak oteno Kepek askik ici actew, Kanata. Pecotcik Ontario actew kirika tca nihe Pactonew aski.  Irikik e tacinaniwok 1 704 694 (2016). Enko ohe micta otenaw Kepek askik. Aci esko 2011, 50 % ki emitikocimo, 13% irikik taciwok 33% ki tawok pitoc e ici arimowetcik kaskina wiec ka pe otcitcik. Enko anihe otenaw Moriak ka mawtci micak ite e otciparik e coriakemakak, 12e e tacinaniwok ota misiwe askik. Enko kirowe ka mawotci mitcek coriakewin takon meka mikiwam ka ici ocitakaniwok, mackiki kirika micta kiskinomatokamikw acitc e ici micta pactoneskak. Enko kirika kirowe ka ici micta micak e taci ocitakinowk kaskina e icinakoki kamiremakoki. Kaie ekota e ici mita mawotcihitonaniwok kaskina wiec ka pe ototetcik e irikoskamikak iriniwok.    




#Article 101: East Angus (113 words)


East Angus oteno Kepek askik ici actew, Kanata. Irikik e tacinaniwok 3 741 (2011).

nicw ici actew ka mtace tipertakok aski East Angus.aci micta kinec nihe oteno.Nama tapwe mitcetiwok ka taciketcik 3741 taciwok ka taciketcik.
 

Nictam ka takocnitcik akirecawok nac ki nti akirecamok minatc ka takocnikitc emtcikocicak aci mina ki nti.ki orinkatew nihe otena naha nictam iriniw ka ki icatc nte otenak William Angus icinikaso,1881 ki nti wectaw misinhikaniw acitc misinhikinatikoriw otci kiskonomatokomkorik ki tca minatc matcaw kitci nta wectatc kotikriw kekocicriw pectcik nte sakihikinik Saint-François.Minatc tca ka nde wectakiniwok misinkinackwemok ki nti cta apitcikakiniwon kitca nti kipaham ka wectason misinhikaniw acitc misinhikinatikoriw.Nihe tca ka wectakiniwok ki nti nac wicamekw iriniwa kitci otamirortci.




#Article 102: Donnacona (123 words)


Donnacona oteno Kepek askik ici actew, Kanata. Irikik e tacinaniwok 7 200 (2016).
oteno ote itekera ka icitiperitakok comté Portneuf rareak Micta Sipi kitcitikw ka icinatek anotc kirowe aci iti micaw wec 20km asitcaw kaie aci 7 200 tacinaniwon neta e tacikaniok

otena ici actew icitiperitakok comté de Portneuf pecotcic ote Micta Sipi

Ekoni apitc ka matce ocitakaniok ohowe oteno 1672 anaha iriniw Jean Talon ka ki icinikasotc ka iti orisinahak irikik ke irikikwarik aski otena masinihikanio minawatc ka iti matce pakitanak anihi okosa Jean Toupin askiriw kitci masinasoritci ote kice okima masinihikanik. Wec 1912 ka tato piponikak anihe mictikoke irinikw ki ocitakw ki ici e ocitakoniok masinakanickwemok anihe otci Abitibi-Bowater ka icinakatek. Ekota ka iti kicta kiripi ocitakaniok otenaw Saint-Jean-Baptiste des Écureuils.

  




#Article 103: Repentigny (144 words)


Repentigny oteno Kepek askik ici actew, Kanata. Irikik e tacinaniwok 84 285 (2016).
 

 Cawonok ici actew nihe Repentigny waponok-cawonok pecitcik nte Montréal. Nihe Repentigny itertcikatew mitowi ka ici micta tacikaniwok. Atita icinkatcikatew Les Repentigny-les-Bains osam e micta mitceki mikiama nama tca nde ka tipertakik emtcikocicak Montréal ka taciketcik. Nehe tca oteno nama micta mitceno cicikw otapana e mipiriki micta tca wercin e icanikw.

 1669 tca matce wectakiniwok nictam tca icinikatek Notre-Dame-de-l'Assomption-de-Repentigny naha tca iriniw ki wectaw neriw otena nama icinikaso Jean Batiste LeGardeur enko micta nictam ka ki takok oteno.Pierre LeGardeur icinkasorwa otatama naha kaki wectatc otenariw,ki macta okosirwa otatama kitca niporwa wirctom tca naha Jean-Batiste kita nta tipertam otatama eki ici apirtci tca  Iriniwok acitc iskwewok ki itakiniwok kitci nda taciketcik kitci nda kitiketcik.1677 terak 30 iriniwok ki taciwok osam atita eki takinitcik kitci matcatcik kotikhik otenak.

Micta micaw nihe otenaw anotc 61.23km2  




#Article 104: Gaspé (132 words)


Gaspé, enko ahihe mikimak aski. Wapanok ici actew Opictikweiak kaie Kanatak. Micta micaw kaie anihe aski. Mitcet tacikewok neta. Awacamec 14 568 iriniwok, iskwehok kaie awacak.

Kiwetinok : Golfe du Saint-Laurent
Wapnanok : Golfe du Saint-Laurent
Cawonok : Percé 
Nikapehonok : Rivière Saint-Jean 
Cawonok kaie nikapehonok : Mont-Alexandre		

Nictam kape icatc Jacques Cartier ( emitcikocic iriniw) ekote kaki ici pe takocinitc ote otenak. Ki pe nta otapinam askiriw. Ekoni kaki ici pe nta aratc tcipatikwa kitci wapitamortci nehirowisiwa eki otapinak askiriw. Ekote kaie ota kaki pe nta kaskerimatc Donnaconawa kaie awacamec 150 kekotc 200 kotikihi nehirowisi iriniwa e nta wepihapesan.

Itepanak emitcikocicak «Honguedo» e icinikatcikaterik niheriw otenariw Gaspé. Mikimak itewihin nehe aric tca e atikamekw itactakaniwok ata itemakan «ka ici motcihitisonaniwok».Aric wirawow neta ka taciketcik nehirowisiwok nama nte itemikaniw wirawow. «Gespeg» icinikatamok.




#Article 105: Carleton-sur-Mer (229 words)


Carleton-sur-Mer oteno Kepek askik ici actew, Kanata. Irikik e tacinaniwok 4 029 (2018). Ekoni neta ka mitapetik la baie des Chaleurs nete itikera Gaspésie. Micta mitcetikw anawe emtciokicica ka icatcik nete kitci nta pa kipacimotcik matcike e icatcik nete mont Saint-Joseph. Einko nihe ka itaniok  tourisme emitciokici arimowehin. Mictahi mitcetiwok neta e icatcik pactonewok micta meka mirwacin e pa tacikaniwok kirika micta micaw e mtanak acitc micta mirwacin e kapacimonaniwok,

Nictam ka takok anihe otenaw ki icinatcikatew Carleton-Saint-Omer 4 Namekosi pisimw 2000 ki meka oski orinikatcikatew Carleton-Sur-Mer 2005 ka tiponikak. Pe nta nikickitatonanionopan neta kitci ocitaniok otenaw 1972 ka tiponikak epwamci e takok. 

kiwetinok = Rivière-Bonnaventure

kiwetinok-nakapewonok = Rivière-Nouvelle

wapanok = Maria

cawonok = Baie des Chaleurs acitc Nouveau-Brunswick

nakapewonok = Nouvelle

Epwamci ka tokok otenaw, Tracadigache icinikatcikatepan anihe aski. Wec 1766, wirctomew ka wapisitcik Bonaventure acitc Resticouge onikihikowok kipe nta tacikewok ota askik. Itanion aric atisokanik Charles Dugas acitc Bejamin Leblanc wirwow eki tcimotatcik anihe otenariw. Ani apitc ka tatopiponikak 1772-1774 nictom ka takocik mekatekorew ote Akatcik askik kaki pe ototetc. Ekote tca neta ka iti matce ocitatcik kitikan askiriw 12 irikik papeikw iriniw kaki mirakiniwitc kitci titamattisotc. Wec 1787 pitoc ki iti icinikatew osam eki kiskertakositc peikw iriniw ekoni wetci ki iti aticinikatek Saint-Joseph de Carleton. Nec asko 4 namekosi pisimw 2000, Ki oski orikihikatew anihe otenaw ki tca icinikatcikatew Carleton-Saint-Omer minawatc Carleton-sur-Mer 7 wapikoni pisimw 2005. 




#Article 106: Grande-Rivière (112 words)


Grande-Rivière oteno Kepek askik ici actew, Kanata. Irikik e tacinaniwok 3 408 (2016)

La ville est située à 32 km au sud-ouest de Percé et à 16 km au nord-est de Chandler, prés de la baie des Chaleurs. Elle est traversée par la route 132. Elle a été nommée en raison de son long cours d'eau qui à l'époque parcourait la seigneurie sur 40 kilomètres.

anihe otenaw ote 32 km nikapehono napitc cawnok nikear perce kaicinkatek otewnaw 16 km ka asitcak kirika Chandler, peicotci baie des Chaleurs.

La municipalité de Grande-Rivière a été créée en 1845, abolie en 1847 et rétablie en 1855. le village de Grande-Rivière s'en est détaché en 1913




#Article 107: Saint-Tite (140 words)


Saint-Tite oteno Kepek askik ici actew, Kanata. Irikik e tacinaniwok 3 673 (2016).
Saint-Tite pectcik ici actew kirika tca Nitaskinan .Nehe tca nde ki micta nipra kiciprin e coriakaniok terak e kitikaniok acitc e kickoporanitc mictikok. Micta mitceno otamirona ka takoki mitwi ka wectakiniwok   kirika kekocia atwanion.

Nictam nerowisiok ki tacikiokopan Sainte-Tite mitwi Métis,Montagnais acitc Algonguins ki tacikiokopan pectcik nipik Kapisbouska.Nehe tca nde nipi nde mia ici actew cawonok nikapewnok otenak.Emtcikocicak aka ka nerowisitcik wirwow kaki totkik aka aci e takonik nipiriw e ki poktatcik terak e micta piskioteriw askiriw,e ici kitiketcik, e ici miprinik otapaniw acitc mikiamriw ki micta piskioteriw.

Saint-Tite, 30 km,kiwetnok nikapewnok ici actew Shawinigan. Micta micaw askiwa 9312km2. Tapickotc aptcitawok askiriw acitc Sainte-Thècle,Grandes-Piles,Hérouxville,Saint-Adelphe acitc Saint-séverin.Nde ici actew nehe aski Basses-terres du Saint-Laurent kitci miro kitiketcik. Tipickotc icitin aski pematcic takono okititin.kiwetnok wapanok misinatew e ici taciketcik




#Article 108: Wemotaci (313 words)


Wemotaci oteno atikamekw Kepek askik ici actew, Kanata. Irikik e tacinaniwok 1 213 (2016) .
Wemotaci, Atikamekw nehirowisi otenaw ote pecotcic e otci mamiwiwok anihe sipi ka icinikatek Tapiskwan sipi acitc Manawani sipi. Anihe tapiskwan sipi ote otcitciwon Opitciwonok mina anihe Manawani sipi ote itekera otcitciwon Manawani sipi aniki Manawani iriniwok ka taciketcik (kekotc Metapeckeka, wec 1906). Opitciwan ote kirowe napitc kiwetinok ici actew ketca anihi kotak otenaw ote napitc cawonok ici actewa, napitc ote Capwetcikotakanik anihe wemotaci mina nihe  Lanaudière. Laurentides itekera anihe Manawanik ka icinikatek. Wirata ekota we ici masinatek tipasinahikan Atikamekw askik kaki ici tiperitakok weckatc aniki Atikamekw iriniwok ka ici tiperitakik. Masinatew anihe Weymontachingue acitc Obijuan otci Opitciwan nikotc kaki itactatcik aniki kitciataweriniwok « Compagnie de la Baie d’hudson ». Anihe aski masinahikan 1932 ka tato piponikak (masinahikan XXX,HUDSON RECORD SOCIETY,1975) Kaki takok atawekamikw taci e ici otapinakaniwitc aihinak ote Manawanik wec 1870 kaki tato piponikak. Wemotaci : enko kirika kaki aicinikatek nihe otenaw : Okapatcikwe, Wemotacik, otamew Wemotacik (weckatc nictam kaki ici takok aimihe mikiwam kete Wemotacik otenaw). 1972 ka tato piponikak ka matce ocitakaniwok ocki otenaw napitc nte cawonok opimera kete Wemotacik kirika kaskina wec ki itasinahitek e witcikatek anihe otena motwi : warmontachinque, Weymontachingue, Wemontachingue, Wemontachingue, Weomontachinque. Enko nictam kaki matce ocitakaniwok Atikamekw ote Kepek askik orakonikewinik nehirowisiwok otci 1851 ka tato piponikak, arotakanak ka itasinahak kirika ka itactaketc askiriw ite ke ici sikactatcik aniki nehirowisiwok ote tipacic Kanada Askik. Enko tca anihe « réserve indienne » kaki icinikatek. Irikikk tca kaki iskwak anihe Wemotacik mitataw kice mitato mitana irikikwaw. Ekota nictam kaskina keki mamo arakaniwiwtcik aniki Manawan kaki ocitatc irakonike masinahikaniw tepirak kitci sikatcihatc nehirowosiwa peikon kaie ote nehirowisiwok Caughanawaga (kahnawake) aniki otci matcinatowewok. Pointe-Bleue (Peikwakami) aniki otci innu « Lac St-Jean » itekera Sept-Îles (washat) kirika. Ka matce tipaskonikik 1969 ka tato piponikak ote Kanawake kice Okimaw « LOUIS IV » ka icinikasotc itapipan.




#Article 109: David Petiquay (374 words)


David Petiquay ...

Ekote mocak e ki icinikatakaniwitc, e micta kinoskosispan. Wemotacik otenamik, ka ki ici kiskerimakaniwitc anahwe David Petiquay, Micta Tapit ki pe icinikatakaniwiw, enko niheriw mocak e ki pe nokotatc witcihiwewiniw, e ki pe witcihatc kaskina awiriwa. Mictahi tapwe kicteritcikepan, peikon kaie ka totowatc awaca. Kotc e matcatakaniwonikipan itotiskewiniw awaca kekotc ka ocki matisiritci otci mocak kaie wir ki otamirotaw. Wewerita nitotowepan awiriwa e arimweritci acitc wiec e itotiskeritci e wi nta kiskerimatc, okicteritcikewin e motetatc.
 
Atikamekw nehirowisiskak kaie ki kiskeritakosiw. Icikowisk wi wapatahiwepan nehirowisiw kicteritamowiniw acitc nehirowisiw pimatisiwiniw. Kaketin kaie wir ki wawitamowew ka ocki pimatisiritci. Notcimiw otamirowiniw e ocitahaspan awaca, kiskinohamowepan wewerita kitci ocitaritci, pekatc kitci tacikamiritci, aka kitci osami wewepitaritci. Aci nte wir wapatamopan ke icinakonik kictakaniwonike, wewerita e ocitakaniwonik aka nosem kitci totcikaterik.
 
Itewok aniki ka ki miro kiskerimatcik orina e ki mirotehetc, e ki kaie mirotehectowatc owitc iriniwa. Kaskina awiriwa cawerimepan; awaca, iskwewa acitc ka kiceatisiritci. Kiskeritakosipan aka e mamaceritamowatc awiriw opimatisiwiniw. Mocak ki otcitcikonapiw mitcik, aka wiskat e ki otci icperimitisotc misawatc orina e kakiskeritakipan mitcet kekwariw, tapickotc mocak ki asiterimitiso acitc kotakihi awiriwa. 

Orina ki sakitaw e airikawetc, e airikamatc kaskina awiriwa. Micta kackitapan e atisokatak ka ki aiciwepasinaniwonik. Kaskina kekwariw ki mantokaso cowatc kitci ki iterimonaniwonik mitowi: onickweritamihiwewinik, metowewinik acitc nehirowisiw pimatisiwinik. Kackeritamowiniw e nakickaterikipan, e niponaniwonik, wir tipirowe mawotcitcikepan anihi otci ka kitimakisiritci, ka nakatakaniwiritci. Wir kaie miskamopan taci ke tacikeritci mantewa. Wir kaie ocitapan mitikowociriw acitc wir ocihepan tcipaiatikwa. 

Naniterimepan ko ka ocki matisiritci notc cakotehepan e arimomaspan. Notcimik ki iciworew awaca aka ka ki matceworikoritci onikihikowawa. Aci teperitamopan tepirak e arimotcikaterik kirowe naheritamopan wiec kitci totcikaterik kitci ki cowatc isparinik. Kiskeritamopan ke totowatc awaca kitci ki saperitamiritci e atoskeritci acitc ke itinekweritci notcimiw mitcimiriw. 

Enko ohweriw ka ki ici nakatamatokw Micta Tapit kitci miro nakatawerimokok awacak, kinitcanicinowok, kaketin kitci mantokasoikw kitci ki awacamec mirwatcitatcik aka aric kaie kitci onikatakaniwitcik ka kiceatisitcik. Ki kiskinohamowew awaca pekatc kitci aitotamiritci, aka wipatc kitci ataweritcikeritci kaketin kitci otamirotitci kekociciriw e wi kackitamatisoritci. 

Esko ki nakatitok, nama kotak awik otci taw kitci nosinetaritci, kitci witcihiweritci kotc wir ka ki pe aitotak. Iteritakon kiapatc kitci arimomakaniwitc kitci ki wikosimiwaniwok kitci otapinikaterik, kitci noswe otamirotakaniwonik ka ki ici nakatak. Kaskina Atikamekw Nehirowisiwok kata otci sokerimowok, kata otci sokikapowiwok.




#Article 110: Wisaketcakw (234 words)


Wisaketcakw minawatc ka aicikopane, ki nanto nipahekopon niska. E wapamatc e micta mitcetiritci, peikw ki nipahew. Ekoni ka ici nantowi kotowetc nte e wi tcipakosotc anihi opirema, oniskama.
Mictahi ki kotowekopan, ekoni e ki ici rikowakohatc anihi oniskama e tcipakosotc. Ki itew: -Ni wi nipan, kanawerim! ki itew otcickica aniheriw ki atotew kitci kanawerimaritci anihi opirema. -Witamaci iriniwok pe sakiweparitawe! Aci iti nipakopan Wisaketcakw. Aci itiko anihi otcickica - Oma! neki iriniwok ka pe sakiweparitcik! Onickapitakopan e itapitc. -Namaiew ki! Picte ni! Ekoni minawatc e ici nipakopanen. Kek minawatc itiko anihi otcickica, -Oma! neki iriniwok ka pe sakiweparitcik! Onickapitakopan kiapatc e itapitc. -Namaiew ni! akwatikw na! Ekoni e ici minawa nepakoponen. 
Kek iriniwa pe sakiwepaririwa. Nama kitoriw, nama witamako otcickica. Ekoni e ici pe kipatcik aniki iriniwok e wapamatcik e taci niparitci Wisaketcakwa ekoni e ici kimotimatcik anihi opiremiriw ka ki tcipakosoritci. Ekoni ka ici mowatcik niki iriniwok; tepirak ositiriw ki sakiwaskototawewok e ickwa kitanowetcik e ki mitcisotcik.
Ekoni e ici minawatc matcakoponen kiapatc tca e pimotetc. Kek meka nete wapatamokopan e micta mitcenik miniciriw. Moctenam kitci mitcik. Ekoni e ici mitciwokopanen kiapatc  niheriw miniciriw. Tecikotc minawatc kitoriwa pirecica e itikotc: -Wisaketcakw mitciw omiki! E itikotc anihi pirecica. Ekoni e ici ponitakopanen e mitcik aniheriw miniciriw, e kiskeritak e mitcik; -Nimiki ni ka mitcian! E iteritak, aci e ki itetc; Minic kata itwaniwon iti airiniskake e ki itetc, omiki e wapatak e aikoterik mictikocik. 




#Article 111: Akso Atisokan (665 words)


Awacic ka matcehirikotc awesisa

Aci kinec e pa mowisowaspan krika onikihikwa, warowik aci pa aikotapan anowe awacic, Akso icinikatikokopan onikihikwa. micta miniskarikopan neta ka pa aitacikewakopanen, e pa mowisotcik, e micta tca kaie mikiminikarik, icpaskominaniw kaie e micta okohoterik.

Ickwa kisasawaniwoke,kata micta wikcin ki itikokopan okawia. Micta nakasikopan anowe Akso kitci osekweritci okawia, kitci wi tca tipiparitcik aniheriw minciriw kape pipona. Eko mekani mocak kaki pe totcikatekopanen, e kanaweritcikatek minic. Mictahi ko wickictamokopan Akso masko miteriw tca kaie ani e ici mitcik osekwaniw. 
Pamitoneritomokopan ke iti aititcik minawatc, aci nama kinec. Nakasikopan aci minawatckitci matceatohotcik wipatcikan, otaskiwak kiapatc kitci ici nta piponisitcik kitci ici nta otatcihitisotcik, kitci nta atosketcik kirika Otawia, kekotc Omocoma, kekotc Omicomeca, kekotc Octesa. Mocak e ki mireritak e pa taciketc neta otaskiwak, taci kaki pa pimatisirtci omocoma acitc okoma kirika kaskina witcicana kaki pe pimatisirtci neta, nehiro askik, aci weckatc. Mocak e atisokatikotc Otawia kaki pe isparinik weckatc, enkweriw ko ka sakitakopanen e petak e tipatcimonaniwonik. Askowi meka Omocoma kekotc Omicomeca atisokatikokopan kekwariw. Mocak e ki takonik kekwariw e witamowakaniwitc Akso. Aka kitci pakotci totak kekwariw, mocak kitci aiekwamisitc aka kitci ocikohotc notcimik miska pa pimatisite, miska pa atoskete, tipi tatopiponesite. Mocak kaie e ki witamowakaniwitc aka kitci orahotc kekwariw e apatcitatc, kekotc e nipatatc. Ekota ni wetciparinik kirika ekota kaie otinak Nehirowisiw otirisowin itikopan Omocoma. Mocak kaie eki witamakotc tan ke ici witcihatc, kekotc Okawia, kekotc Okoma, kekotc kotakihi ka witci pimatisimatc, e otamiroritci taci pe pimatisitcik. Mocak kaie kitci kicterimatc kaskina awia, nama tepirak witicana, aric ma kaie kotakihi awia miska ke pe wapamatc. Ki witamowakaniwikopan kaie ite ke ici asperimotc, e taritci Ka Tiperitcikeritci. Mocak kaie ki wi nta nesitotam kekwariw e ici pokoserimonaniwonik. Kika mirowapatcitan, kika miro witcihikon kecko... itikopan ko Omocoma acitc Onikihikwa.

Aci tca aka e tepamakopan anihiOkawia acic otawia, e pa mowisoritci, kiapatc warowik iti aicakopan. Kek, petowew awia e tepwatikotc, aci kata wi nta nantowi wapapamew anihi, nac e wapamatc aniowi ka tepwatikotc. Pirew, iteritamokopan meka. 
Kita mireriten ia kitci pa aicihiritan wiec, kitci wapataman pemantcic e icinakok aski, kitci wapamatcik kaie atita ka pimatisitcik ota askik. Kitci wapataman tan kaki ici atisokaskik Kimocom, Kokom kirika Kinikihikok itiko anihi ka tepwatikotc.
Aka orina e saperitomokopanen kitci mowisotc, tecikotc ici mireritamokopan anohowe Akso, ani kitci ici matcewrikotc aniowi awesisa kaki tepwatikotc. Kirowe meka ko sakitakopan anowe Akso e nta pa wahapatak kekwariw notcimik ka takonik, kaskina ka pimatisiritci neta, kaskina mictikwa e kanawapamakopanen ko kirika e aitaskimikarik. Mocak ki wi nta tipirowe wapitam tan kaki itatisokatikotc Otawia kekotc Omocoma. Eko mekani kaki ici kiskinohomakotc, aric kitci mana aitotak, aka kitci ocikohotc.
Aci wapamew e pe ponectitakotc anihi pirewa. Enko anihi kaki aimhikotc, enko anihi ke matcewrikotc nictam. Kitci pa nta kiskinowerikotc notcimik.

Atisokatikopan kaie tan kaki pe ici irakonikewakopanen aniki awesisak weckatc, nictam ka pe askiwok, iriniwa otci ke pe matisiritci. Ki itewakopan aniki pirewok, aka kitci okeitisitcik, aka kitci armisiritci iriniwa e ntohoritci. Kitci kotc miro otatcihitisoritci. Ekotcani mocak kaki pe icinakok, wawatc onotc kiapatc, ekoni isparik itekopan meka anowe Packew.

Picicikw nanakatcihikokopan anihi pirewa ite iti aicatcik, e akine kanawamikotc. Askowi mictikwa wapatahikokopan, tan e irapitisiritci, taci e ici nitawkiritci, tan e aitaskimakarik; Akimaskw, Asati, Cikokw, Irinatikw, Irinacit, Kicik, Mickekwatikw, Mickekwtokw, Minahikw, Oskisk, Otcekipwanaskw, Pakanatikw, Sesekatikw, Wikwasatikw, Winkis.
Ke ntokohowaketc, kata apatcitaw, Wisikipokw, Wipackw, Wikwas ickote, Wapocockw, Pikototokw, Otapi, Ototokwakonockw, Ososoweminatikw, Mirihepokw, Mikwapemici, Masko minan atikw, Mictiko pikiw, Ickockotaminockw, Asosnatikw kekotc Arikitcac.
Ke mawtci mitcik; Irinitikwaporiw, Maskominanatikoriw, Mickekw minana, Miko minanan, Miniciriw, Nipicowaporiw, Ososoweminana, Otehiminana, pikiwa, pirewminana, pakana, powehiminana, krika kotakihi.
Mictahi sakotc mirerimokopan Akso ani e ici okomesitc, kitci miro wawitamakotc kekwariw, kitci miro kiskinohamakotc. Kotakihi awesisa kaie iti witamako kekwariw, ke iti wapamatcik apitc kotc ke iti asitakonik, e atoskatakaniwiritci. Maskwa, Namekosa, Atikamekwa, Amiskwa, Wackeciwa, Akokatcica, Nikikwa, Cicipa acitc Niskawa, Otcockwa, Kinocewa acitc Okaca, Pirecica acitc kotakihi Piresiwa, Cicipicica nac Mosowa kitci iti kiwotamatcik. Mocak tca ko peikokopan anihi Packewa, minawatc tca kotakihi awesisa kitci iti ntawapamatcik. Tarasak wacamec peiko pipona kata itaniho anowe Akso, nac minawatc kitci otitawatc Onikihikwa.




#Article 112: Kinocew atisokan (1245 words)


Nictam e itatisokasot Kinocew

Kinocew tarikopan otanisa. Teka tatwaw nte ka nipowirikopane. 
Mocak tca nanto aitotowekopan onahakicim e nanto ocikocimat, e wi apitcicimat. Mocak kaie ki pe apitcicimew. 
Kek kiackw ki kiskerimew neriw e totamoritci. Aci iteritam: « Teka ma nin natawapamak, potc nin nama wiec nta ki otci totakw. » 
Ki natawapamew neriw Kinoceriw. Ki nta kokwetcimew kitci ki kanawerimat otanisiriw. Ki ici naheritam kitci onahakicimit kiackoriw.  Osamatca micikitiriw. “Nika tepihaw” iterimew.
Kek e pitcipipok, e iti pipok, aci itew neriw onahakicim: “Ki ka nta atoskanano. Takonopan nete ka ici icaapan. Micta pitcaw micta kaie mirwacin nte neta ici tacikeapan. Ni ki miro wectan. Nipiskokan takon. Kaskina kekwan takon e kotowean, e akotinasoan, e pasinasoan. « Ki ka icanano”, itiko onahakicim.
Matcawok tapwe e ickwa aiketcik. Warowik icawok, pitcariw. 
Patam e iti otakocinik takocinok nte e icatcik. Aci itew nohowe Kinocew: “Ekota so ho!” Micta kisinariw, sokiponiw. “Ki ka pasinasonano” itew. 
Wapake nte kata kitcipariwok e pa atosketcik. E iti otakocinik, aci mweckiwok. Akotinasowok e pasinasotcik.
Kek iti waseskoniw. Micta kisinariw. “Memantcicka iti micta kisinaw. Kitci tca ni kiwaniwok kicepawoke » itew nohowe kice iriniw. Aci nta arotcikotc itew neriw onahakicim, e kit ca itat ki ka nta atoskanano.
Nama wiec itiko. Aci kiskerimiko. “Kekociciriw n iwi totakw”, iterimo. Kweskweskititaw otacikaniwaw. 
Kek orowiw nohowe kice iriniw. Tepwatew neriw onahakicim: “Nikon, Nikon, kata micta kisinaw” itew. Nikon meka icinikatew onahakicim. Naskamo nohowe kiackw: “Wa” e tca itet. “Kata micta kisinaw e icinakok” itew nohowe Kinocew. 
Ekoni e ici meckototat otacikan nohowe kiackw. Wir nte ka ici akotaspan, ekote nte e ici akotat neriw otacikaniw Kinocew, mekwatc orowitimik e pa tacikeritci, Amatisowerimew, kekociciriw e wi totakot. Kek mackocin.
Ki pe pitikew nohowe minawatc kinocew. Micta kotowew, nama nac nipaw. Kek nipariw onahakicim. “Nikon!” itew e tepwatat. Nama kitoriw, kanawapamiko. Nipakasoriw. E iti otapinak mictikoriw nohowe kice iriniw, ekoni e ici pinaskohak e motcictehaskohak neriw acikaniw. Ickwateriw. Wir ni neriw otacikan ka motcitehaskohak eka e kiskeritak e ki atcitarikopane neriw onahakicim. 
Kecepawonik, wipatc onickariw neriw onahakicim. E iti picticikaneritci e nikinakoritci, “Tanek”, itew nohowe kinocew. “Ketciw ma aci kata kiwaniwon. Kita kiwaniwon meka ki itwan, itakaniwiw. Micta sokiponiw, kisinariw. “Nikon, ma ki otci pictinen nitas” itew kiapatc. “Nama, nin ohowe nitacikan. Ki ki meka motcictehaskohen otakocik epwamici nipain kir. Ki kanawapamitin meka. Nte meka wiec itwew. Taci apiw.
Ekoni ka ici matcaritci. Nama ki otci pehiko neriw onahakicim. Aci itew e iti matcaritci: “Nikon! » « Wa!” itakaniw. “Iti kowiskocimota meskana” itew. Ka taci aipit, nama otacikaniw, nama ki nikinako. 
Kek tca otcitakotc wi kiwekopon. Cikopiriw nte ki micta wikweactikinitiso. Enkowriw tca ni ke motewaket. Neriw tca ka matcaritci onahakicim, arotcikotc nte ki aitcickariw. Wawakickariw e wawakicimotaritci meskanariw, kinowec kitci motet nohowe Kinocew.
Kek takocin nohowe kiackw omikiwamik. Aci itew nohowe ickwecic: “Tante notawi?”, itew kiapatc nohowe ickwecic. “Ki sani motcitehasoham otacikan otakocik ka wi nipat”, itakaniwiw. “Kaskina wiec aitotam na”, itew nohowe ickwecic.
Kek iti tipiskariw. Nama nac takocin. Kek meka petewetam. Pe micta nikitakosiw e sikatcit. Eckam pe pecowetam. E pe takocik, kekat tcakackocimew neriw ocikopim. Pitakew omikiwamik. Aci itiko okokominacim: “Tapwe ko kaskina wiec kit aitoten ka icinakosiin wetci pa aitiin”. Nama awocamec ki otci matcaw.
 2 Ka ki pe aiciwit minawatc Kinocew e miroskaminik…
Peikwa minawatc e iti miroskaminik, e pamickatcik. Itew minawatc neriw onahakicim: “Takon ota sakihikan e macikamak. Micta mitcetiwok nta kiackok acitc kiackocicak. Ekote tca ni ko e icaapan kicpin e wi mitcian waw. Micta mitcen nte waw. Wipatc ko ni nta Manawan epwamici pireciciwok.” “Warowik ia ni?”, itiko. “Nama ni warowik”, itew. “Ki ka icanano kicpin wi icaine”, itiko onahakicim. “Ki ka natciwawanano”, itakaniwiw. Tapwe matcehowok. Mickawok. Kek iti micta macikamariw. Aci wapamewok nete kiackoriw e pamireritci. Aci itew: “Ekote tca nete, tawitcik nete. Takon nete minictikwapisko. Micta mitcen nete kiack waw”. Ekoni e ici icatcik. Micta arwactaniw e mickatcik. Tapwe micta mitcetiwok nete kiackok e orapirihotcik. 
Ki kipawok. Pamotewok. Mamockinamok wawiriw. Kek micta mitceniw e mawitcitatcik. Nete ko, iciticohew e itat: “Nete kaskina pacit aica. Micta mitcen nete kiapatc”. Ekote ni e iti aicaritci. Ekoni e ici posipatat e nimitawepahak e nikatohat neriw onahakicim. Papihew e itat : « Ekota neta ke apiin ». Nama kata ki natakaham, micta macikamariw sakihikaniw. “Ekota ni ke apin”,  iterimew. Ekoni e ici matcejotc. Kiweho. Kaskina ki positaw neriw owawim e kiwehotat. 
Kek iti rawinakosiw, nama tapwe iti nokosiw. “Ni ka nohwaw iteritam nohowe kiackw. Ekoni e ici ophot. Kiackoriw meka nohowe kiackw. Kek petowew kiackocic e petewetamiritci nohowe Kinocew. Pe micta kitoriw. Mokockatcihiko nte e mickat. “Kekwaritake wetci pa aitotak” iterimew. Kanawapamew, mia pe misiriw, ekoni e mitcitikot otactimikok. Kasihotiso e itwet: “Psa! Micta winikatciw kiackocic.” Enkweriw ni onahakicimmka mitcitikot. Kek matcereriw. Ekote nte aspin ke ici matcehot e ici matcereritci. Ki takocirew nete omikiwamik nohowe kiackw. 
Wetci pe kospit.
Aci itew neriw onapem nohowe ickwecic. “Tante notawi?” Nete petcimickaw. Ni ki nikatohwok meka ni.  Nit iterimikw ni, nama kackitaw e miretc. Nama ni moci ni kiskerimikw kenin e ici kanaweritamok » itakaniwiw. Ki meka witamako. « Kaskina wiec ko, pa aitotam na, notawi » itew nohowe ickwecic., kiskerimew neriw onapem. Ki meka witamako. « Kaskina wiec ko, pa aitotam na, notawi » itew nohowe ickwecic. Witamowakaniwiw nohowe kokominac : « Petcimickaw nete kice iriniw » itakaniwiw. « Kekwariw tca ni minawatc ka pa aitotak? » itew. « Ki sani nikatohwew neriw nete minictikwapiskok. Eko tca ni ka ici pe kiwereritci” itakaniwiw. 
Kek micakaw nohowe kice iriniw. Mi kospiw. Ka mi okonak owawima. Nama kiskerimew neta aci e tacikeritci onahakicim. Nete titerimew kiapatc ka ici nikatohwat, ka motet neta otickwatemirik. Nama wawatc aitapiw. Ekote nte pe ici takonik kaie wirowaw kiacke opiskokaniwaw. Aci nohowe ickwecic tepwatew neriw otawi e itat: “Ntata!”

Kek minawatc e iti kweskicikak, e iti takwakik, minawatc e matce pamotetcik, aci itakopon minawatc neriw onahakicim: “Takonopan sani nete taci neta kwackotiapan sipik. Kickapiskaw nohowe sipi. Akamik tca ko nete nit ici pakicinin. Nikwackotcihon e itwet, Nikwackotcihon meka icinikatamokopan neriw.

Kek iti wapatamok e kickapiskarik. Ki amitciwewok neriw. Minawatc nte nitak, mitciwoniw sipiriw, micta mitcictikweariw. Micta icpapiskariw kaie. 

Cockwanapiskariw.

Cipeckoteriw nete akamsipi. Pa aitacikewok. “Aw sa! Ki ka kanawapamitin” itakaniwiw Kinocew. “Aw sa! Kirctam” itew neriw onahakicim. 

Kek meka tapwe matcepitariw, ekoni e ici kwackotiritci. Minawatc nohowe kiackw e iti pakicik nte motcik, e ickwa kwackotit, mia tapwe kiackw e iti ponet. Arica nit itapitaman iteritam nohowe Kinocew. Kek pe takociniriw onahakicim.
Aci itiko: “Kirctam tca”.

Ekoni tapwe e ici kwackotit minawatc. Icka tan tapwe kiackw e iti ponet iteritam meka kiapatc nohowe Kinocew. 
E ickwa tca ko nete pakiciniritci, iriniwiriw ko, wetci pe kiwekapowiritci. Ekoni minawatc pe ici matcaritci e pe natawapamikot.

Cakwerimo.
Kek maka kewir kata kwackotciw nohowe Kinocew. Mia kotc apita nete ici pakicin e ici pakwarik, e cockwanapiskitciwonik. Tekaci oratiniw octikwan. Pakickictikwanecin. Ekoni e ici natawapamikot neriw onahakicim. Kiapatc wirata pimatisiw. Matowew e akosit. “Karikae s ante mamar pe mawitopita nictikwan” itew nohowe Kinocew. Ekoni ka ici mawitonikaterik e takopitcikaterik neriw octikwan. Eko tca ni ka itapikatakaniwit neriw tca anotc ka icinakosit. 
Ki kiwew nohowe kiackw. Nama ki otci pehew. E iti takocik nete omikiwamik aci itakaniwiw: “Tante kice iriniw?”. “Nte petcimotew. Tekaci aci niciwonatcihitiso. Ki ocikohitiso. Ki pakickictikwanecin. Mamar ni ki takopitamowan octikwan” itew. Petcimotew, pe matowew e petewetak nohowe Kinocew. Kek pe takocin. 

Enkweriw ni neriw makikaniw ka wi itet, e kwackwepitakaniwit.
Ekoni e iti nasipet. Ekoni e iti kinocewit. Wetci motekamitaritci, enkoni nohowe aci ka pokopet Kinocew.

Kinocew atisokan Nerée Chachai ka ki atisoket. 
Cécile C. Mattawa ka ki masinahak, 
Wikwasatikw masinahikan




#Article 113: Natasha Kanapé Fontaine (178 words)


Natasha Kanapé Fontaine Pitama omocoma acitc okoma ki kinowermikokopan ka awaciwitc minawatc onikhikwa ki kinowerimiko, ki tca atikekw acitc onikihikwa nete Baie-Comeau. Ki micta arimaniw wir e pitiketc kiskinohamatokamikok terak innu e ici arimowespan, minawatc ka 16 nti titopiponesitc ki iti kaskeritam tepirak picicikw e emitcikocimotc kitca nac iti itertam kitci koski kotcitatc e nehiromotc kitci oski natcipitak e ici nehirosiwitc mocak ko marerimakaniokopon kiskinohamatokamikok tepirak e nehirosiwitc kirika tepirak e nehiromotc. Pessamit pe otciw Natasha, 1991 ka nitokitc, Moriak tca mekowata tacikew. Ki wectaw masinahikaniw « N’entre pas dans mon âme avec tes chaussures» icinikatcikateriw 2012 ka masinahak aniheriw kirika wectaw masinihikewina. Ki micta pamipariw kaskina wec kitci nta arimotak ka ki masinahak. Micta kotcitaw kitci takonik nehirowisi orakonikewiniw kirika aka kitci takonik cikeritcikewiniw. Kita wicamew kotakihi nehirosiwa kotakik kaci tacikeritci kitci arimotakik kitci takonik kicterimowiniw acitc kotikihik aka ka nehirowisitcik. Neta apiw «Idle no more» ka icinikatcikaterik ekote e kitci matce icatc kaskina wec kitci nta wapitarietc tan e isparitcik nehirosiwok tan keki totakik kitci ki pekatc matisitcik. Niaran takoniw wapitcikaniw ka ki masinahak aska akaracamocteriw.




#Article 114: Israel Mianscum (231 words)


Mitato acitc nikotwaso tatopiponesiw anotc aci tca ¨LHJMQ¨ e ici tohetc, Cri ockinikiw naha, nete tekera pe otciwiw Mictasinik (Mistissini). Mitato acitc niaran tatopiponesipan ka iti micta kinowamakiniwitc kirowe warowik kitci icaspan Midget AAA e ici tohespaan.

Mitato acitc peikw tato piponesipan ka matcatc onikihikiamik e nta metowetc warowik omikiwamok. Aci tipi kackitapan kitci tohetc ¨Pee-Wee BB¨. Nete Oujé-Bougomou ki ici matcaw nictam, warowik ki tacikeriwa onikihikowa kaie okowimesa. Ki micta arimaniw otci wir kaie otcotcoma. 

Nictam ka micta nti kackitatc e tohetc, nete ici metowepan ¨Citadelle Rouyn-Noranda, Ligue Midget Espoir¨. Mitato acitc new tato piponesipan ni apitc ka micta natowi aitotak kitci micta kackitatc. Wir ki nta icpiepihotiso, wir icpimik ki apiw irikik eki pitakiepohatc kaie e iciepihamaketc tohana. ¨Kice kackitaw ni e tohetc, kecpin kiapatc micta kice otamirote mitowi ka totak, warowik ni kta icaw!¨ iteriwa eki tiperimikotc. Niarano acitc nikotwaso ki ocitaw e pitakiepohatc kaie e iciepahamaketc neta kaci metowespan. 
Minawatc ‘’Midget AAA‘’ , « Les forestiers d’Amos ». Neta ka ici metowespan mitato acitc niaran tato piponesipan. Napitc awaciwipan kaie tca ka witcimetowemaspan neta ka ici metowetc. Nicto acitc niaran rikik ki mockinam e pitakiepohatc kaie e ciepihamaketc. 
Anotc tca aci « LHJMQ » ci pa metowew, ‘’ Phoenix de Sherbrooke‘’. Micta kice witisakiniw kaskina awiriw, misowatc aka Mistissiniriniwa matcike Mistissiniskwewa. Nete tca kaie ki wicamakaniwiw ‘’Junior International‘’. Kaskina wec kita pe otciriwa askik kepa kotcihatc niapitc.




#Article 115: Jane Ash Poitras (145 words)


Jane Ash Poitras Kanata pe otciw, cicopekihikeskwehiw tcani kaie graveuse crie. Witam e cinakonik e ici matisitcik nehirowisiwok ocicopekihikanik kirika à travers ses gravures. Fort Chipewyan nete itekera en Alberta ci pe otciw, Fort Chip aric kirowe icinikatcikateriw. 11 namekosi pisimw 1951 ni apitc ka nitowakitc kaie tca 68 piponesiw. Ki micta mitceniw kaki kanietc, dont l’Ordre du Canada, la Médaille du jubilé de diamant de la reine Elizabeth II kirika nicowaso kotakihi. Ki ponimatisirwa otcotcoma de tuberculose ka nikotwaso piponesitc. Iskwewa ka kiciwatisirtci ote en Allemagne kape ototertci tca ki kanawerimiko. Edmonton, Alberta nte ki taci nitawakihiko, catholique mikiwamik. Epomci matceketc nero ka titosketc, ki kackihew son baccalauréat en microbiologie à l’Université d’Alberta. Minawatc ki kackihew son baccalauréat en beaux-arts en gravure de l’Université d’Alberta kaie un diplôme de l’Université de Colombie. Ki witcihew awaca kitci matcekeritci mitowi wir ka itosketc, Linus Woods kaie.




#Article 116: Claude McKenzie (124 words)


Claude McKenzie Minawatc Florent Vollant acitc Claude McKenzie ki nakickotatowotisowok 1984 wec. Wec 1988 ki nitakowin Kashtin, anihe itemkan pisitosiw. Ki aric ke minawatc tatipanickawotisowk 1990 wec. Ki kaniew nicw Prix Junos, anihe peikw nictam wec 2001, kotak tca wec 2005. 2009 wec kotak ki ocitaw nikamowiniw. Inniu tca icinikatcikateriw, anihe itemikan ocki nitakowiw. Ki tca ni minawatc oski nikamo iriniwiw. 1993 wec ki ponipimatisiriwa okosa acitc ki nikohakiniw osam eki pictickwatc ickweca, kaie e ki minikweirinitc. 2006 wec ki nikohakiniw minawatc ki kipohakiniw mamacic, 30 kiciko wec osam e ki aiaconemewatc kirika eki macihiwewatc awiriwa. 2013 ki nikohakiniw kaie ki kipohakiniw mamacic nite kipohotowikiwamik. 1997 wec ki ocihew Innu Town otekirepima. 1999 ki miskipiriw. 2004 ki oski ocitaw kotakeriw nikamowiniw. Pishimuss ki icinikatew.




#Article 117: Stanley Vollant (319 words)


Stanley Vollant nicw ka wasikatotc pisimw 1965 ka nitawkitc, « maticowe iriniw » Innu ititoskew nete kaki ici pe otcitc Pessamit, pecotcik « fleuve Saint-Laurent Côte-Nord au Québec » kaci pe acterik.
Wirctam ni eki sparitc maticowe iriniw ka nehirowisiwitc iriniw, 1994 ka isparitc « maticowe iriniw ».
Namariw kirowe ocitaw « laparoscopie » ka icinkatcikaterik.

Kaki ici otinkateki masinahikina

Micta mitceniw kaki pe aisparitc, miro kiskermakaniw kirika ka ki wectatc Innu meshkenu (« Le chemin Innu ») ka icinikatcakaterik kirika, ki pimotew neriw otci nehirowisiwok wapanok Kanata ka ici pe tacikertci kitci miro pimatisiritci.
Tecikotc ka awacispan omocoma ki micta kokwetctahiko ka cta miro irapitanik otci ke otci pe pimatisitc. Stanley Vollant minawatc ki icaw ka ici nta kiskinohamasonanionik «Secondaire» kirika «postsecondaire» nete Kepek askik wec epowamici kackihatc kitci masinahikana tapwe kitci mackikiriniwitc 1989 ka nte isparinik nete Université du Québec à Montréal (UQAM), 1994 tca ka ickwa awiketc «diplôme» e kiskinohamasotc otci «étude spécialisée en chirurgie générale». Enko tcani neta ka isparitc wirctam nehirowisiw «chirurgien» ota Kepek askik.
Stanley Vollant tecikotc ki nte matcekew kitci otamirotc Pitcipipon Pisimw nete «Centre hospitalier régional de Baie-Comeau» ka nitokihetc kirowe ki ocitaw neta («Chirurgien général»). Mitato pipona ki otamiro minatc ki icaw 

Ka nosinetatc Stanley Vollant e nikickowatc iriniwa kirika ka ici otamirotc micta kackitaw ko e arimowetc. Atita eki mirakaniwitc, witcikateripan ka ici micta kackitatcik «à la présidence de l’Association médicale du Québec», ki nitowemakaniwiw kitci «representer» totowatc 9000 nitokiheriniwok Kebek kape otcitcik, kirika «un siège au conseil exécutif de la l’Association médicale canadienne». Stanley Vollant ki ititoskew «Stanley Vollant a également été membre du Conseil canadien de la santé, membre du Conseil consultatif des sciences de Santé Canada, du Conseil consultatif ministériel de la santé rurale du Canada, du Conseil de la santé et du bien-être du Québec, du Comité d’éthique des sciences et technologies du Québec et de plusieurs autres groupes de travail reliés à la santé».




#Article 118: Ickote atisokan (587 words)


ICKOTE Ickote taci ka otciparik anihe, ekote nte pisimok, ka otciparik anihe kaie tca kirika e onimiskikak, ekote ni ka otci wapatakik tca, kaie tca anihi asiniwa ka tca otamicimatcik, ka piskarecimatcik. Itwaniwon ni anihe atisokan, asini ka piskarecimakaniwitc. Ki kiciwahakopan witc nehirowisiwa peikw neta. Ekotca ni e ici otapinatc neta asiniwa e apiritci e tca matikonihwatc anihi witc iriniwa. Nete tca taci e nanipowiritci pacitc nte e nanipowiritci, ekote ni e takonikopanen e kickapiskarik, ekota e ici pakiciniritci anihi otasinima e patahwatc anihi ka kiciwahikotc. Ekotca ni ka piskareparitci tca neta. Aci meka itew : « Ki wapamaw ani e isparitc asinik ka takicik? » « Ehe » itew meka e kanawapamakopanen. « Ki ka sa kwetowi totetano kitci ki piskarehamakeikw anihe, nama tca arimatc ki ka petanano kitci onimiskiskak. Nama tca arimatc ki ka pamiwotanano ka pamiwotaikw kitci piskarehamakeikw. » Sakatakana meka ko mockinawakopan. Enkweriw ko matcewotawakopan, e tca meckotcitatcik e ici taciketcik e pamatisitcik. Sakatakana iskahwewok, kipohwewok aric aka kitci micta kiripaskisoritci. Ekotca tapwe ka totakik, ki piskarecimewok anihi asiniwa. « Tan tca ke ki totamok kitci ki piskarek » itew meka. Aci meka « sakatakan kiapatc ki ka apatcihano » itew. Aci tapwe anihi sakatakana, ki pisawakicimew nac tekaci e pikiskisiritci, napanew nte ka icinakositc, ekoni ka icinakosiritci. Ki sirikocimew ekotca ni ka piskaretc, tepirak peikwaw nte e ki totak, aci nokoniw e packirecinik sakatakanik. « Ahw tca » itew, « peta tca nte mirapakon kirika wikwas. » Ki kwapaham, nete ici actaw wikwasik aniheriw mirapakoniw. Ka taci potatak, kek wetci piskareparinik, ekotca ka iti matce otickotemitcik. Aci nama arimatc pamiworewok anihi sakatakana. Kaie tca ki tawok aniki ka totakik, tca, mictikwa nte. Ani aric mictikwa e wapamatcik witcictikwa nte e aispariritci, e ki nte kowaciniritci e tca rotinik e wapamawakopanen. Wisaketcakw tca icinikaso anahwe iriniw. Wi tca mitekatowew aka kitci kitoritci anihi mictikwa. E iti meka icitcitceritc neta : « Ahw, micta ni kicitew » itekopan meka. Ekoni e takotcicehokotc. Ekota tca ni e apitc anahwe Wisaketcakw, petaw minawatc kitci rotinik. Ekote tca ni kaie ka otci matceparik, nte ko ka totowatcik mictikwa, kitci piskarehamatcik. Tawok ni aric kiapatc iriniwok ka ki matawi totakik, enko aniheriw ka apatcitatcik mictikoriw. Nte totamokasowok, aci piskapareriwa mictikwa. Nama ni anihi mictikwa, tepirak ni katawok ni, tepirak omitoneritcikaniwaw apatcitawok. Ekoni e piskareparinik, tepirak meka nte totamok. Aniki tca ko aka ka matawi totakik, kinec ni ko nte tetipanewakopan mictikwa, mitowi nte atcapiwa, enko ni ko ka totowakopanen. Ickote tca anihe, weckatc nama orina ki otci apatan anotc kirano ka icinakosiikw, ka kotowewok mikiwamik e tacikeikw, rakasimonik. Nama ni orina ki otci apatcitawok aniheriw kimocominook, tepirak e tcipakosotcik aniheriw apatcitawakopan. Kotc e ickwa mitcisotcik, aci actowehamok, e nipatcik. Nama arimatc apatan. Micta meka miro otapicimoniwakopan, miro wikasimiwakopan, miro akoniwakopan maskowana, awesisiwana tca kirika e wectatcik ke wapowanitcik mitowi anahwe wapoc. Nama tca arimatc kotowewok, tipi kisisowok meka. Kaie tca e kanawapataman pimatisiwin, awesis e kanawapamatc, nama ni kotowew wir, nama tca kowitciw peikon. Enkweriw wikasim ka apatcitawak. Kaie tca e isparik, anahwe ka kiceritak ohweriw askiriw, ka iti matisimakanik, ki ni mamitoneritam aniheriw. Ki meka itew. Tawtaw ite wetci pe sakasikeritci ke caweritcikeritci, kitci kiciterik mitowi nte wapanok. Kaie cawonok ki tanoniw kaie nte ka ici pakitinak. Ki tca ni osimiwok, ki onitcaniciwok, enko niki tca ka pe nokok e pe rotik, ka kicitek, ka kimiwok, ka kisinak. Kiwetinok kaie ki nokoniw e ki actatcik caweritcikaniw. Ekoni ka icinakok atisokan.

Roger Échaquan. Légende recueillie par les Services culturels du Conseil de la Nation Atikamekw - mars 2001.




#Article 119: Scott Pien-Picard (150 words)


Scott-Pien Picard icinikaso, Sept-Îles pitc ka nitowakitc, nikamowiniw ocitaw nete ka ici taciketc Uashat Mak Maliotenam.  Innu nikamowiniw ocitaw enkoweriw wir oniherimowin. Ka nti nikotwaso piponesitc nictam ka matceketc e nikamotc otenamik. Mocak ki micta witcihiko nehi ka icinikasortci nikamoriniwa Maten kirika Kashtin ka awaciwitc, ekode nepitc kamicta sakitatc nikamowiniw. Ki ocitawok masinactetcikancic riw « Le Rythme 2 » icinikatcikateriw Moriak ki taci ocitawok kirika Samian ni apitc 2015, kirika ki icaw ka ici mawtcihitonaniwonik « Nikamu Mamuitun » nehirowisiwok ka ici motcihitotcik kirika tca Allochtone à la Petite Vallée ni apitc 2017. Aci piciciwk nanokosiw kitci pa nikamotc nahan Scott Pien-Picard kirika micta mitceniw kaki ici pa ahicatc askik ota Kebek. Nictam onikamowin nete ki taci ocitaw Maliotenam mikiwamicicik ka ici nikamonaniwok Studio Makusham icinikatcikateriw niheriw. Florent Vollant icinikasoriwa ka micta witcihikotc nikamowinik itekera, mitcetiriwa kaki pe witcihikotc. Mitwi Kim Fontaine,Ivan Boivin-Flamand, Réjean Bouchard, Louis-Philippe Boivin kirika Mathieu Mckenzie.




#Article 120: Gérard Ottawa (215 words)


Gérard Ottawa, kaki kiskinohomake iriniwitc acitc eki kicteritak kiskinohomakewiniw, ki wikimew Mariette Niquay. Ki nitawikiw 1947 ka tatopiponkarik ki ponipimatisiw 2005 ka tatopiponkarik, ki otamirotaw kiskinohomakewiniw atikamekw awaca otci Manawanik. Eki otawitcik Eva, Anice acitc Andicha, ki mikockatcitaw okimaw orakonikewiniw kitci otisapitamiritci nikan miro aitowiniw. Ki micta kicteritakosiw tarasak wirctam eki atikamekw kiskinohomake iriniwitc e taciritci nehirowisi kiskinohomake iriniwa.

Acteriw kitci masinasotc kaie wir etaciritci kaki pe kicterimakaniwirtci. Omiro mantokasowin, e kispiwatak kekwariw, ki witcitaw mirokiwiniw kaskina iriwiwokw otci. Kaie wir kipe apiw okomawinik tapickotc anihi 14  kaki pe okimawiritci kitci mirokiritci Atikamekw Iriniwa.

Otawia Isidore Ottawa kipe okimawiriwa 1964 nac asko 1968, omocoma Simon Pineshish Ottawa ki okimawiriwa 1934 nac asko 1960.
Mekwatc e okimawitc, ki witcewiko Manawan iriniwa e mawotcihitotcik okimawokw Conseil Atikamekw-Montagnais, ani apitc Kenositc pisimw 1971 ote Opictikoweiak. Omicomeca Edmond Ottawa ki witcewiko, kice iriniwokw eki wicamakaniwakopanen.
Tataw e nico piponkarik e okimakaniwonik ki pitokew okimawiciwinik, 1978, 1980, 1987, 1989, 1991, 1997, 1999, 2001 acitc 2003. 2005 ka tatopiponkarik, enko aci nicomitana acitc nicw (22) pipona e apitc irakonikewinik. Okice omocomipana kipe okimawirikopan 140 pipon otananik.
Ka ickwa atcitakaniwokw okimake masinahikan 2003 ka tatopiponkak, ki pitokew kiapatc okimawiciwinik 4 pipona kitci apitc.

Irikik kape ici otamirotc acitc kape ici mokockatcitatc irakonikewiniw, ki iteritam kitci nikan tipatcimotc eci pasoweritamokopanen, 1996 ka tatopiponkarik.




#Article 121: Charles Coocoo (117 words)


Charles Coocoo, Matotoson Iriniu tapwe e icinkasotc ka itemkanik « naha ka mitatc kaci mirertcikatek » kewir itataio kaci aimhaniok Atikamekw ota Kepek askik.

Mitceto ki noksiw kaci misinhactepriwinik Automne sauvage ki noksiw Kebec 1922. Histoire de Sable 2004, kirika Identités atikamekw 2005-2007).

Kotc ka cka actakinionik Broderies sur mocassins, ki mitceto nita armwec kaskina wec « dans le monde » e nita armotak atikamekwok e aitotomotcik, misinhotiso kirika kaci misinasotc . Ocitaw otci wir e nta kakwetcimatc ka kiciatisiritci nehirowisiwa otci kaci aimhanionik « spirituelles » atikamekws epomci epe takonik le « catlholicisme ». Ki ispariw « porteur de pipe » matci tca kitaki ocitaw wir kaci aimhasanak weckatc nehirowisiwok ewi oski ocitatc neriw kaci taciketc.

 




#Article 122: Frederick George Sasakamoose (154 words)


Frederick George Sasakamoose icinikaso, cri iriniw, Fred aric mocak icinikatanion. Nictana acitc niaran pitcipipon pisimw 1933 ki nitowakiw. Whitefish Lake pe otciw Saskatchewan actew nehe Whitefish Lake, anotc aric Big River icinikatew nehe. Ahtahkakoop ki ici matcekiw kaie otatama acitc otcotcoma. Kinoweritakosiwkamikokw ki icaw ka awacitc kaie octesa. Mekwatc cakitato «ans» neta ki cikew. Ekote nete eki wamakinitc e metwetc « hockey »,  kice ckitapan ni erotc nike ki wicamakiniw eci metwananikw dans la ligue junior de l’ouest. Ki kice pa ckitaw e pa metwetc kaie « les Canucks de Moose jaw ». nikotin tca ki wicamakaniw « dans la LNH, avec les blackhawks de Chicago ». Wirctam tcani ki metwew e nehirisitc « dans la LNH », terak aric mitato acitc peikw « matchs » ki metwew. 1980 otci nac 1984 ki okimawiw nete Sandy Lake. Ekote niapitc eki pontatc e minikwetc kaie ki witciso kitci ki miromatcisitc osam eki totaniwitc nete kinoweritakosiwkamikokw.




#Article 123: Christine Sioui-Wawanoloath (202 words)


Wendake pe otciw Christine Sioui-Wawanoloath ote Kepek askik, Odanak ki ici matcekiw. Poétesse kaie auteur de contes, acitc illustratrice, sculptrice, peintre d’origine amérindienne itotcikew. 
Ka nipo matisitciritci otawi, ki oski kiweriwa okawi nete Odanak acitc nicto onitcanica. Ekote kaki ici matceketc kaie e tesiniketc. Ki pitikew nictom nehirosi kiskinohamatokamikok (collège Manitou) ote Opictikweak. Ki sikinomo e tesinikanonik, e misinatcikenaniwonik, kaie ki sikinimo atisokaniriw kemi nisonetatc kaie Moriak. 
Ki otamiro ote Ottawa ka ici masinatcikanoniwik en imprimerie kaie journaliste nete Frobisher Bay acitc Val-d’Or. En 1985, directrice ispariw au centre d’amitié autochtone nete Val d’Or. Minawatc 1992 asko 2002 ki ici matcaw coordinatrice du dossier de la non-violence pour femme autochtones du Québec. Minawatc 2002 asko 2008, agente en communication otci ‘’Terres en vues’’. Ki ocitaw kaie tapwatcike awaci wapitcikaniriw, La légende des oiseaux qui ne savaient plus voler. Femme Autochtone (1995), Toloti. Présence autochtones (2003), Natanis. Le loup des Gouttière (2005), Nanibôssad ôtloka : La lune raconte (2011). Kaie pièce de théâtre kimi ocitaw, dont femmes et esprits acitc hommes et esprits. Nanotokona ki imi ocitaw spectacle oheriw ‘’Le Clan des oiseaux’’ à l’occasion du 400e de la ville de Opictikweak. Une coproduction  de l’Orchestre symphonique de Québec et l’Arsenal à musique. 




#Article 124: Michel Canapé (137 words)


Michel Canapé icinikaso, Pessamit pe otciw Côte-Nord itekera. Ka micta awaciwitc ki pontaw e kaskinohomasotc notcimik  kitci nta witci tacikematc omocoma kaie okoma kitci pepa kokowetcitatc e atosketc kaie e wepihapetc. Kape awaciwitc kipe kokowetcitaw e popokepitciketc kaie octesa Éric kaie Andy Canapé, ki ocitawok peikotenik Petapan ka icinikaterik, aci weckatc neki ka itatcik, kiapatc kaie anotc.
Nac 2008 ki paminotertam kitci matce nikamotc wircike e emtcikocimotc « Mille après mille » icinikateriw nicta aki ocitatc mina « Celle que je cherchais » kotikeriw icinakateriw, nicto irikik ki icitaw « C’est ma tournée » eko neriw pomtcitc eki ocitatc. Mitcet wec kipa wicamakiniw kitci nta nikamotc mitwi Manawan kaie Sept-Îles « Festival » ka icinikaterik. Minatc nac 2010 misotc wircike e nikamotc pekon kiapatc nta nikamo « Petapan » kaie kaskina octesa Andy kaie Éric ka icinikasortci.




#Article 125: Régis Niquay (104 words)


Wemotaci pe otciw Régis Niquay Lanaudière itekera. Manawan mekwata tacikew kaie otiskwema Constance Quitich. Newiria onitcanica. «Tokonolove» icinkataniw.

Nikamo iriniwiw kaie masinaham wir ke nikamotc. Otatamik neriw ki otinam kaie omicomeca kirika okwimesa. Ka ncwaso tatopiponesitc ki matce nikamo. Micta mitcet otenak ki pa nikamo. Opictikweak kaie Suisse ki nta metowew kaie «Pinaskin». Nama tepirak nikamo iriniwiw, nta pa ntosew kaie okwimesa. Popopikepitcikan metowakew. Kirowe kitci miro otamirotc, notcimik nta pomitew, ke taci nitotak, ke taci kinopitak, ke taci pamitoneritak. « Atcokoc, Alex, Kosak, kaie e cakwermoian» ki ocitaw. 

Ekoni ni apitc Niaran wapikoni pisimw 1968 ka nitawkitc, onotc mekwata niaran acitc peikw tatopiponesiw.




#Article 126: Michèle Taïna Audette (210 words)


Michèle Taïna Audette, 20 Mikomin Pisimw 1971 ki pe nitokiw Wabush (Labrador) iskwew kaci pe otimirotc kiskinohamake irakonikewin, nanakitcitaw kirika ka nikanapit nehiriwosiwa Canada. Biographie¸ Ki pe matisiw Schefferville, Moliotenam kirika Moriak, kaci pe otcitc apita nehirowisiw ( otatama Gilles Audettes kepek iriniwa, otcotcoma Evelyne St-Onge tca nehirisowirwa ) ma wi mirariwipana mikiamriw kaci tacikeritci nehiriwosiwok. Nikaninew iskwewak nehirisiwak Kebek (FAQ), minatc ki nte Nikaninew iskwewak Canada (AFAC). 2004-2008 ki isparipan kirika kice okimaw arotakan otci iriniwok mamowinitowin kirika kape takocnitcik iriniwok Kepek, masinahike arotakan otci skwewok.

Kice miro otamiro eki nta witisietc kaci kiskinohamatowikamikw wapanaki iriniwok kitci ocitatcik kaci micta miropricik otci kiskinohamake irakonikewin nehirowisiwok. Ki kaniew kirika la médaille du jubilé de diamant de la reine Élisabeth II en 2012.. 2016 ka sparinik, kewir ki witisiew ka pe otimirotcik nehirowisiwok otci kirika kiwetinok Kepek, AANC eki pe icinkatcikaterik, kawi ocitamirotatcik Kaki tcakickatcik iskwewok kirika eki nimahanitcik

Ki pa witsiepan kaci nte kitotakanionik nehirowisiwok kirika kaci pe nantoptomotcik wapanaki iriniwok, waptcikanik kaci misinihiketcik otci nehiriwosiwok kitca pe nokoniw Télé-Quebec

Ki pe kotcitaw kewir otcotcoma eki kotcitartci kitci tephak, eki ocitatc FAQ, ki pe kwetctawok kitci minamotcik neriw Loi fédérale sur les Indiens, niamariw kecpin iskwew witciatc iriniwa e emitikociritci iriniwa, aci ma naha iskwew ktaki icapan kaci taciketcik nehirowisiwok.




#Article 127: Pauline Johnson (118 words)


Pauline Johnson Ki pe nitokiw 1861, kitca pe ponimatisiw 1913 Ka ckitatc e armwen kitci petwakinitc kirika ocitaw tcida keci nta armwetc kaskina wec. Pauline Johnson (Tekahionwake) micta miro skermakiniw e ocitatc miro armwewiniw otci nehirowisiwira. Otanisa nehi George Johnson, okimawa nataweritci, Pauline Johnson mitceniw e ocitatc misinhikaniw ckweca krika iskwewa e armomatc, micta tca kackitaw kitciki cta tapwetakonik. Atita kaki ocitatc ki nokoniw Songs of the Great Dominion (1884) W.D. Lighthall kaki ocitaritci, wirctam eki otapinikaterik canadien-francais kirika nehirowisiritci awika. Pauline Johnson kaskina wec ki pa aicaw Kanata, Kitci mokoman aski kirika Angleterre kitci pa waptarietc kaki masinhiketc. Kaki ocitatc misinhikaniriw otci kitci petakonik kitotakanik kekwariw e mirotakonik kirika terak eki misinhiketc micta sakhakiniw e aitotak emitikocica.




#Article 128: Kateri Tekakwitha (165 words)


Kateri Tekakwitha 1654 ka nitawikitc, Osserman icinikateriw kaki taci nitawikitc. «lys des Agniers» ki icinikaso aska tca Kateri icinikatakiniwiw. New tca ka pe tatopiponesitc ki niporiwa onikihikowa osam eki akosirtci. Kaie wir tca ki akosiw nama tapwe ki otci waptam acitc ki micta icinakosiw otactamikok ekotca eki icinikatakinitc «Tekakwitha».Minawatc ka iti asitatisitc, ki itiko ka kanowerimikotc kitci oramatc ke nipowitc, nama tca kitci ici mireritam kitci nipowitc kitci ni omisimawitc. Mitato acitc cakitato tca katatopiponesitc, ki icaw aimhemikiamik Kahnawake ka ici acterik. Minawatc ki nti omismawiw acitc kotikhi iskwewa. ekote e ki ici aritsotc kitci aimhatc, kitci mihatc kiceriniwa acitc kokominaca kirika ka akosirtci. Wir tca nictam nerowisiw eki pe omismawitc.1677 ka pe isparinik. ka ickwa icatc kitci omismawitc. Ki ntowertam kitci omismawitc nete ka ici taciketc. Mitato acitc nicowaso ka wasikatotc pisimw 1680 ka poni pimatisitc, nictana acitc new tatopiponesipan. Ki micta miro makocicipan ka nipotc ki itewok kotikik omismawok. Ki mamaskatciparin ka ickwa piponpimatisitc, mocak ki takon e aimhaniwokw taci ka ici rikwaskatakaniwitc.




#Article 129: Bébé Yoda (120 words)


Nama orina weckatcic wetci arimomakaniwitc nahwe irinikanicic ka nokositc masinactetcitcikanik. Notc orina apiciciw kirika opiawiw. Kaskina kekat nehirowisiwok wi otapakonewokw anihi bébé Yoda. Ka ki tca totakik ockinikiwok; Alexandre Nequado, Sipi Flamand, Thomas Niquay-Ottawa, Jemmy Echaquan-Dubé, kirika Maïlys Flamand, Marie-Christine Petiquay ki masinahamowewokw peikw innuskwewa Mélissa Mollen-Dupuis e wi witamowatcik aci e ki oreritak bébé Yoda taci ke otci tiperitakositc, kirika aric e arikahatcik. Ekota tca Manawanik ke ici masinasotc e otcitc kirika kitci tiperitak kakitoweritamowiniw kitci ki witcihatc manawaniriniwa.  
Ekoci nta kinowapitamokw taci ka ici arimomakaniwitc. Mélissa Mollen-Dupuis ka ki nictam icitacahamowakaniwitc   kirika kotak  ki otci arimotcikateriw e ki otitakotc masinahikaniw.
Ekote sani, tepirak e mireritakik nehirowisiwokw e arikamitotcik tapickotc. Mocak ekote e icinakositcik tapickotc e papitcik, e mirerimitisotcik. 






#Article 131: Jemmy Echaquan-Dubé (212 words)


Atikamekw nehirowiskwew, Manawan otciw nahowe Jemmy Echaquan-Dubé. Nicitana acitc niaran nikikw pisimw 1993 ka nitawkitc. Enkonehi peikw otaniskotape osima César Newashish tcimanikeriniw kaskina wiec ka ki ici kiskeritakositc e rikikwaskimikarik ota askik. 
Ekota e ki taci nitawkihakaniwitc epowamici Joliette itatiketcik ka 6 tato piponesitc, otcotcoma kirika e nictiritci ocima aric ma ka mitato tato piponesitc ki koski itatikew Manawanik kitci arimowetc atikamekw nehiromowiniw. Ki nta kiskinohamatiso Cégep de Trois-Rivières  Metaperotin ka ici actek kitci kiskinohamatawkamikw, kaskina kekociciriw sakitaw e nosinetatc mitowi ka masinatcikaniwok, ka nakowi icipekahikaniwok, masinactetcitcikan ka wectakaniwok, ka nikamonaniwok kirika niminiwiniw. 
Ki wectaw masinactetcitcikaniw, mitcet ki otamirotaw oreritamowiniw kaskina wiec. Mamirew ko kirika ka wapisiritci tipatcimowiniw kitci ki miro kiskerimakaniwitc awin naha nehirowisiw nete tca ka icatc ka ici kictapatak nehirowisiwin pimatisiwin otci ONU ka icinikatek ni apitc 2017 kirika 2018 ekota e ki otci mamitoneritak otci ka awaciwiritci kitci kiskeritamoritci tan ke ki ici mamitoneritakik otci wirawow kitci ki kecko nikanitcik kirika ka ici iteritakositcik.
Office nationale du film (ONF) ki otamiro mamacic anotc tca aci otamiro otci ka awaciwiritci Réseau jeunesse des Premières Nations du Québec et du Labrador ka nikanictowatc. 
Mitcet kekociciriw wi otamirotaw kiapatc, kitci orasinahak masinactetcitcikaniw kirika nikamowiniw. Ekota aci anotc e ici nokositc La fugueuse (ocimo iskwecic) e metowetc, Daisie Flamand icinikatakaniwiw neta masinactetcitcikanicik. 




#Article 132: Laura Niquay (142 words)


Wemotaci pe otciw Laura Niquay. Nikamohiskwew micta kaie kackitaw. Masinahike nikamowiniw ocitaw. Pacitc o’nikamohin kirika o’papapikepitcikan,  matanowew o’tarimowewin otci nanakasomiwewin, asperimowin kirika aka kitci otci pontekw ka ocitekw kitci ki ickwa wikmekw misawatc e micta arimak. Nirctam o’masinasowi nikamowin, Waratanak, 2015 ka orowiparinik. Nanac kirowe ki iti kackitaw e nikamotc. 8 cowertcikaniw ki kaneiwiw Festival Vue otci La Relève en 2018 ka icatc kirika kitciwe kekocic ki mirakaniiw Gala Teweikan 2017 ka icatc otci tekaci otamirowin kaie witcihiwewin. Wirctam nikamo iskwew e ki nta nikamotc nete Francofolies en 2011 oteMoriak. Wi ntoweritam kitci ki otitickwatc awaca kaie kitci ki arimotamekw kekwan ni ka arimipariekw mitowi nipahitisowin, mitci mackiki kirika ka nti isparik pimatisowin askik. Micta miro witchiew osam o’nikamowin kitci ki wapatarietc kicteritamowin otci otenawin kaie aka wiskat kitci ki niporitci. Enko ke nosonehikospan ockinikiwa acitc iskwewa otitawinik. Ocki ka pamatisitc iskwew.




#Article 133: Carey Price (214 words)


Carey Price, nete Anahim Lake (Colombie-Britannique) ki taci nitowakiw 16 otatakon pisimw 1987. Tohe iriniwiw , nikaiepohohew tohana. Dans la Ligue Nationale de Hockey nictam ki taci metowew, ki witcimetohemew les Canadiens de Montréal.
Nete ki taci matcekiw Anahim Lake, apicacin nihe aski kiwetinok nete tikera(Colombie-Britannique) Carey Price acitc ocima Kayla kirika onikihikowa Lynda acitc Jerry. Okimawirowa otcotcomiaw Ulkatcho aski kirika wir nictam iskwew kaki positc okimawinik nete Colombie-Britannique. Otatama  tca «orienteur » kirika kaskinohowew ka nikaiapohoweriniritci « des Américains de Tri-City ».
Niaran tatopiponesipan nictam ka kwetcitatc e tohaniwok. Otatama ko kaskinomakopan. Patoc tca cakitato ka tatoponesitc nictam ka ititohetc. Miparitcike okaromipan ka miremikanik, ka miremikanik ko iciwirikopan e nta tohetc. Kecpin e mitcikicikarikipan nama kitaki apitcitapanak ka miremikanik , otapaniw tca apitcitapanak e icirakaniwispan e nta tohetc awacamec aric ko nikotowaso tipahikanicic ko miparipanak.
Otatama kirika ki metowerowa nete aric « Flyers de Philadelphie », nama aric wiskat ki otci kackiho kitci icatc « dans La Ligue Nation de Hockey ». Kayla icinikasoriwa ocima acitc otcotcoma Lynda. Shane Doan icinkasoriwa ka tcirowematc kirika Keaton Ellerby ekote pekon kewirawow e ici tohetcik « LNH ». Carey Price kirika Angela Weber ki nipowiwok ani apitc 24 otatakon pisim 2013, Ki tariwa onitcaniciwawow ki niciriwa. Nictam otanisa Liv Anniston icinikasoriwa. Minawatc nehi pamitcitc Millie icinikasoriwa.




#Article 134: Marcel Petiquay (156 words)


Marcel Petiquay icinikaso, Wemotaci otciw, 67 tatopiponesiw, masinahikew itotiskew. Aniheriw masinahikaniw ki ocitaw « Nipekiwan ». Aniheriw arimotam « les pensionnats » eki icatc, eki aisparitc, omeckotatisiwin, tante maia eki totowakaniwitc nete. 2006 ki otamiropan « intervenant en santé mentale » nac asko 2018. Pa witcihepan awiriw ka ki mitciparinik opimatisiwin, aka ka kackitatc wewerita kitci mihitisotc, matci ko aska wi nipahitisopanak, mocak aric ki kackitaw Marcel aka nte kitci totakik. Anotc tekaci waiec pa kiskermakiniwiw. Naha « le chef du Maroc » ki wi ntowerimew Marcel Petiquay. Anotc nama aci otamiro, pekon aric icaimhakaniw kitci nte witcihatc awiriw aka pa mirertak. Pekon kaskina wiec pa icaw, mitwi « Montréal, Québec, Halifax, Vancouver, etc… » kitci arimotak aniheriw « pensionnats » matci ke tante mia eki itertakok e icaniok. Neriw kirika itakaniwiw kitci totak ka tipatcimoctatonaniwok. Mirihew ko kirika aspermitisowin. Aujourd’hui c’est un véritable symbole de pardon, de paix et de gentillesse dans toutes les communautés.




#Article 135: Samian (243 words)


Samian, Samuel Tremblay icinikaso, 11 mikomin pisimw 1983 ka nitawikitc Amos Kepek askik, nikamo iriniw. Nehiromo e nikamotc kaie emitikocimo.Ekote ote kaki matce nikamo iriniwitc, nac asko kaskina waiec eki pepa nikamotc. Kaskina waiec ki matce kiskerimakaniwiw enkoweriw tca ka ki witcihikotc kitci ocitatc onikamowin nete Europe, France, Espagne, Finlande, nete aric kaie itekera Chine.
Ka kitciparitc
Samian nete ki nitawikiw Amos, Pikokan ki ici matcekiw kirika kaskina waiec ota Kepek askik. Emitcikociciriwa otawia, okawia tca nehiro iskweiriwa. Nictam ki kiskerimakiniw ka ocitatc micinactetcitcikaniriw neta wapikoni 2004, minawatc neki kaie Loco Locass. 2005, Samian micta mitcet ki takoniw ka ki ocitatc kirika l’office national du film du Canada, le ministère des affaires indiennes kirika le Réseau de télévision des peuples Autochtones. Ki micta ntowerimakaniw kitci masinahiketc aka kitci pakitinikatek e kaskinohomasonaniwokw, du SIDA kaie ka arimihikonaniwokw e coria metowaniwokw. 2006, ki kanehiw ka mawotci mirowinakonik o masinactetcitcikan ote Festival des peuples unis à Pau en France, aniheriw clip courage ka icinikatak. Ki nikamo epwamaci Florent Vollant, Kashtin nikamoriniw, nete au Festival. Wirctam ka nehirowimotc kaie ka emitikocimotc e nikamotc. Kata mirowacinopan kitci skinowamikotc nehirowisi ockinikiwa. Ki micta iti kaskerimakiniw aspin ka icatc  Festivoix d’Amériques. Ki wamew nehi Anodajay minowatc ki masinaham aniheriw nikamowiniw La Paix des Braves; arimotcikatew Paix des Braves, enkoweriw nictam onikamowin kaki micta witcihikotc kitci kaskeritakositc. Ki wicamiko anihi Loco Locass kitci nikamotc aniheriw onikamowin ote Place des Arts de Montréal.
Samian ki ocitaw nictam onikamowin 13 atikamekw pisimw 2007.




#Article 136: Robbie Robertson (189 words)


Robbie Robertson Kanata ki taci nitowakiw. 5 mikomini pisimw 1943 Toronto otenak. Ki nehiro iskwewiriwa okawia. Metowe iriniwiwa otawia, eki tca ponipimatisiritci ka micta awaciwispan. Otcirowemakina ki kaskinamako nictam e totcikatek e popokepitcikaniwonik. Mitato acitc nikotwaso tatopiponesipan ka otapimawakaniwitc peikotenik Ronnie Hawkins tacikepan neta kaie wir, micta miro kaskermakaniwiw anohowe Ronnie Hawkins rock ‘n’ roll. Micta meckotcipiriniw niheriw peikotaniriw kaie new mikitiniw, Hawkins kaie Robertson : « LE BATTEUR » Levon Helm, « LA BASSISTE » Rick Danko, « LE CLAVIÉRISTE » Garth Hudson kirika « LE PIANISTE » Richard Manuel, kackitapanak kitci metowaketcik kotakeriw « INSTRUMENT » kaie ka nikamonaniwonik.
Ka mi ickowapirik 1963, The Hawks icinikatcikateripan aniheriw peikotaniriw, « INDÉPENDANT » mi ispariwok Robbie Hawkins wa. 1965 ka imi isparik, ki notci nikeckatook Bob Dylan na kirika minawatc août ka imi isparik « DANS LA MÊME ANNÉE UNE TOURNÉE ÉLECTRIQUE » (Bob Dylan ki icaw ka ici nikamonaniwonik « L’ÉVOLUTION RADICALE » okitotakan otci ote itekera « FOLK » minawatc « ROCK ». The Hawks mi ispariw The Band kirika ki nikamowok « EUROPÉENNE » minawatc new akokatcic pisimw nac asko nictana acitc nicowaso wapikoni pisimw 1966.




#Article 137: Angela Sidney (111 words)


Angela Sidney icinikaso,Tagish iskwew ki micta micariw opimatisiwin e kanoweritamospan weckatc atisokaniw. Micta sakitapan e ntotwatc onikihikwa kaie otcirowemakana e micta kaskinohomakospan tan e otciparinik  otarimowewiniwaw, tan e totamowakopanen e nimiritci. Ki kaskinohomowew awaca kitci kaskinohomakeritci. Eki totak tca aka kitci onitatcik otarimowewiniw ki ocitaw « les linguistiques et anthropologues » kitci nandonikaterik. Ki icaw kirika kitci ntotcikaterik otatisokan kirika otapwatcikewiniw nakamowiniw e acterikipan neta, tapwatcikanicic kirika icinikasowina Tagish.

Ani apitc 1986, Angela Sidney enko anowe nictam iskwew Yukonnaise ka mirakaniwitc kitci masinahotisotc masinahikanik, nictam iskwew kaki micta kackitatc e kanaweritak  otarimowewin kirika otatisokana kitca kimisinotiso dans l’Ordre du Canada. Ki micta kackitaw e kaskinomwatc witc awaca aka kitci onitaritci otisowiniw. 




#Article 138: Mary Two-Axe Earley (105 words)


Ki natowi aitotam aka kitci motemakanik irakonikewiniw nehiro iskwewokw otci. 55 tatopiponesipan ka kitciparitc e natowi aitotak misowatc eki kotci nanackakotc witci nehirowisiwa taci wetcitc. Aniheriw kaki pe aitotak erowek ki mitcetiriwa e nihipariritci nehiro iskwewa acitc onitcaniciriw. Kahnawake ki taci nitawikiw, pecotc Moriak, ki matcaw ote Brooklyn e itatiketc. Ki wikimew pactonewa kitca niciriwa onitcaniciwowa. Wiskata ki cikahiw. Nama ki koski pekiew otatacikewinik osam eki onitatc e nehiro iskweitc, eckwa wikimatc ka wapisiritci. Tarasak 20 tatopipona ki tacikam e natowi aitotak kitci meckotciparitakaniwonik irakonike masinahikaniw nehirowisiwokw otci. 1985 ka tatopiponkarik kaneiw tarasak, ekoni 16 000 kaki taciritci nehiro iskwewa eki miemirakaniwiritci irikik kape onitaritci.




#Article 139: Kenojuak Ashevak (102 words)


Kenojuak Ashvak. Micta miro tesinike iriniw inuite. Ki pe nitokiw maskomiwokiwamik minictikok Baffin, Kenojuak Ashevak ki matcekam e tesiniketc 1958, kotc eki miskaterik otci masinahike iriniwa okimawa. Kitca micta sakihakaniw otci kotakik ackime iskwewokw, kitca kewirwaw micta iti miro kaskerimakaniwowkw. Kaki ocitatc ka micta kirowe kaskiretcikaterik, The Enchanted Owl, Cape Dorset eki ocitaritci 1960; ki koski ocitakiniwiniw aniheriw 1970 kitci nokonik otci mitato mitana kaci taciketcik kitca kaskina wapatcikateriw kaki tesniketc. Kenojuak Ashevak ki tacikew micta kinec e pimatisitc Cape Dorset, ekote mitcetiriwa onitcanica kirika osima. E micta pe miro iskwewitc, kiapatc onotc micta sakihakiniwiw eki pe aititosketc otci mitcet ackime iskweowkw.




#Article 140: Réginald Echaquan (112 words)


Manawanik, Lanaudière itekera pe otciw Réginald Échaquan. Kiapatc ota tacikew.
Louis Echaquan acitc Madelaine Newashish icinikasoriwa onikihikwa. Ki wikimew Bianca Moar 1996 ka tatopiponkarik ota manawanik ki onitcaniciwokw tapickotc, ki niariniriwa onitcaniciwowa
Weckatc kipe ocihew metowe iriniwa. Pinaskin icinikatitisopanak Steve kirika Rodrigue ki mamo ocihewokw. Ani apitc 16 tatopiponesipan Reginald. Witci metowemepan anihi Rodrigue acitc Steve. Nictam ka metowetcik, tepirak papowapikepitcikaniw metowakepanak. Mitcetaw kipe kiew Réginald aka tca tapwe e petcicoriaespan, seker e kicikamowatc okowimesa kitci mitcsoritci eki osami tcakhartci ocoriamiriw. Wir tepirak miparitapan otapan eka eki miparitartci okowimesa acitc e minikweritci. Kekat ki icinakoniw kitci ocihatcik tekarepa. Ntowatc tca ki pontaw, kitca koski icaw kiskinohomatokomikokw, kitci kiskinohomake iriniwitcik kitci miro matcihawosotc.




#Article 141: Atikamekw metowanikana (253 words)


Weckatc awaci metowana.
Epwamici takok metowana ka kicatak, arimatc wirawaw tipirowe ki ocitawok Atikamekw nehirowisiok metowaniw otci onitcaniciwawa. Kirika aric e natowi kwetcitahatcik ke ici nikani nisawiritci mekwatc e matcekiritci. Nama ki otci otapinamok metowaniw wirawaw tipirowe ki ocitwewok kaie mocak notcimik ki otinamok kekotc ma awesisik kitci ocitawok. Nikotc ecinakonik ke iti ititoskeritci onitcaniciwawa ekoni ka icitatcik kaie ke otitikotc awacic nipira kitci kitaweritak kirika aka orina ke koctatikonik metowaniw. Ki ocitawok metowaniw otcita kitci witcihikotc awacic kitci ocihomakanik okitaweritamowin. Tarasak kirika napitc kitci iti matce kwetcitatc ke totak iti matce ntohote anaha awacic. Nama arotcikotc ki otci icitawok metowaniw, mocak ki kanawapatamok e iti asitatisiritci awaca kirika mocak e iti kiskinohamowatcik tan ke irapatanik aniheriw aki ocitatc. Tepirak mocak mictikoriw ki totamok e ocitatcik metowaniw. Ki micta mitceniw erowek weckatc awacic ka ici titak aka orina kitci natowi cikateritak. Tapwe kaskina kaki icitatcik, mocak ki pamitoneritamok ke icinakotatcik metowaniw otcitakotc e natowi nisawihatcik onitcaniciwawa ke iti aititoskeritcik kirika kicatc e kokwetcitahatcik iti matce atoskewate kewirawaw. Peikon kaie aniki ickwecak ki takoniw metowaniw kaki ocitakaniwonik wirawaw otci  acitc mia ke icinakonik iti matcekiwate, nac kitci matce iskwewitcik wirawaw meka tipirowe kata wapamawosowok, nama tca kata waneritamok iti tiratawe awaca. Ekota ka otci ocitatcik metowaniw mocak eki nosinetatcik, tan ke ici nikani nisawihatcik awaca. Tekaci nama wiskat ki otci koctatikoniw kaki ocitatcik kaie mocak kaskina pa peikw awacic ki titam ke ometowanitc. Enko tca pa peikw e nta kiskeritamok e aicinikateki kirika e airapataki. 
Enko tca nehi metowanikana; 

Jean-Paul Echaquan ka ki werisinahak




#Article 142: Catherine Sutton (166 words)


Catherine Sutton iskwew aka ka kiraskitc itemikaniw neriw Nahnebahquay. 1824 ka nitawikitc pecotcik sipik. Tyatiquob icinkasoriwa otatama. Ka ickwa nitawikitc, ki matcawok «Rivière Grand» ki icawok acitc onikihikowa kirika witcicana, Catherine ki icaw kisinohamatokamikok «école de la mission» icinikatcikateriw  e ki ici icatc mia nac 1837. Minawatc ki witcewew otosa Élizabeth, Grande-Bretagne ki icawok. Kenositc pisimw 1839, akirecawa ki nipowiw William Sutton icinikasorikopon, kanata ki ici matcariwa ekote ka tacikeritci 1830. ki kiwewok Owen Sound ka ici taciketcik 1857 ka pe tato piponikarik. Kitca kiskeritamok eki atowanionikoponen otenamiwaw. ki otcihakaniwakopon nehirowisiwok aka kitci otapinakik otenariw. Minawatc Catherine ki icakopon Angleterre (akareca askik) kitci nta kaskeritak tan wetci aka nehirowisiwok kitci otapinakik otenariw. Ki kicikateriw kitci icatc Angleterre acitc ki mirakaniwokopan masinahikaniw kitci wapamatc kice okimakwewa Victoria ni apitc 19 otehimim pisimw. Kitca koski mirerimakiniwokopan kitci koski otapinakik otenamiwaw ka ickwa icatcik Angleterre. Kakone pisimw 1864 kape tato piponikarik. Ki poni pimatisiw ka ickwa wapamatc pamitcitc onitcanica ki micta akosiw, nama tapwe ki otci kackitaw e reretc.




#Article 143: Ga'axstal'as, Jane Constance Cook (136 words)


Ga'axstal'as, Jane Constance Cook.  (1870 – 1951) Okimaw Kwakwaka'waks, kiskinohamakew nehirowisiwa kirika kiskinohamake irakonikewiw. Vancouver, ki taci nitawkiw Ga'axstal'as, Jane Constance Cook, nehi otanisa kitci iskwew Kwakwaka'wakw kirika ka atoweritci kispakatikwew riw awesisa ka waparik. Ki kokwetcitahakaniniwiw kitci matisitc kaki nipowiritci aiamihe kiskinohamakewok, ki micta kiskeritam mitcet kekociciriw, nicw kaci pe otcitc ki pe miro kiskeritam. Neki kaki ici pe taciketcik kaci namatciw aski ecta osam mareritcikaterik, Jane Constance Cook micta nanakitcitaw niheriw kirika macikam kitci kanaweritamotcik otaskiwa kirika okekocicimiwo nehirosowiok. Wir eki arimowetc ka isparinik Commission royale McKenna-McBride ni apitc 1914. Wircike tca ki iskwewiw ka ki oricowetcik. Taci e ici pe otcitc Allied Indian Trides of British Columbia 1922. Picicikw matci macikam kitci takonik ke aitotakik iskwewok kirika awacak, ki otapinawso iskwew e witcihat iskwewa e wapamosoritci kirika nitokihieskwewiw, 16 irik ki mihew awaca.




#Article 144: Big Bear (218 words)


Big Bear Mistahimaskwa tapwe icinikaso, Saskatchewan pe otciw wir kaie ka mihatc nehi Cris des plaines ka icinikatisoritci. Naha tca Mistahimaskwa e ici kaskerimakaniwitc nama kitci mireritam kitci masinahak niheriw Traité no 6 1876 ka pe aisparinik acitc ki ici kinowapitam e aitatisiritci otirinima kecpin nte matci e mitciparitcik. Mistahimaskwa ki miritiso niheriw Big Bear ata itemikaniw micta masko osam eki wecipamatc maskowa. Neki tca nte nehirosiwokw enko ni wirawow ka motci kictapitisiritci maskowa. Kanoweritam kaie osit masko apatcitaw ko okowak kitci mirikotc mackowisiniw mekwata matci wec e isparinik. Otatakon pisimw 1876 niheriw tca Traité no 6 ki itakaniwok nehirowisi okimawokw kitci masinahotisotcik mekwata aka e taciketc Mistahimaskwa ki tca mireritcikateriw. Ka takocinitc tca ki micta kockwamo  acitc  ki kiciwasiw ka petaketc eki masinahotosonanionik niheriw aka tca nte e ki otci kokwetcimakaniwitc wir. Pitcipipon pisimw 1879, micta arimaniw e ici pimatisitcik, nama tapwe aci tariwa picikiwa ka icinikatakaniwiritci kaie acitc ki micta akosinanioniw. Nama kitci pameritam niheriw Traité wir, ki tci matcaw Montana ki icaw kitci nta nipahatc pamitcitc picikiwa ka tacikeritci kitca koski pe kiwew kitci pe nta nanitonak kotakeriw ke mitcik mitowi namesa. Nama tapwe tariwa namesa kitci ki mihatc kaskina owitcana. Ntowatc tca ki iteritam kitci nta masinahotisotc Traité no 6 ni apitc nicwaso pitcipipon pisimw 1882. 17 kenositc pisimw 1888 ka poni pimatisitc Mistahimaskwa.




#Article 145: Joseph Guanish (111 words)


Joseph Guanish, 1931 ka nitowakitc nete Wolf Lake, Temiscamingue itekera. Ki okimawiw Naskapi otci, nictana acitc niarano pipona irikik. Ki micta miropariniw ka ici oreritak, ki mirakaniwok tipirowe kitci mihitisotcik ni apitc 1978 kirika kitci tiperitakik askiriw ni irikik e iskwarik 326 km² kitci ki ntohotcik, wepihapetcik kirika ke atosketcik awacamec. 
Ka mi tatopiponikarik 1990-2000, Guanish itapikopon ka waskapitcik ka kiciatisitcik iriniwok nete Kawawachikamach naskapie ka ici taciketcik kirika neta ici apikopon Conseil d’administration de la Société de développement des Naskapis, ka kispiwatakik naskapie arimowewiniw. Ni apitc 1994, ki oractawok kitci orowiparinik masinahikaniw naskapi arimowewin, nictowek arimowewiniw tatinikopon, ki micta nanakatcitaw wewerita kitci icinakonik. 

Ki masinahotiso Convention du Nord-Ouest québécois otci.




#Article 146: Alanis Obomsawin (103 words)


Alanis Obomsawin, nikamo kaie masinactetcitcikaniw ocitaw. 31 otatakon pisimw 1932 ki natawkiw nete New Hampshire.  Minawatc ki matciatikeriwa otcotcoma nete Odanak ekote eki taciketcik 9 pipona irikik minawatc ki koski atikewok aci tca neta Metaperotin ekote eki taci kiskinohamasotc nikamoniwiw kaie atisokaniw. Alanis Obomsawin micta miro kiskerimakaniwiw eki ocitatc masinactetcitcikaniciriw, nete ici otamiro ONF ka icinikatek otci nehirosiwa e ici tatamoritci kirika e ici arimikeritci kitci ki mirowatcihitisoritci, mitowi aniheriw Kanehsatake : 270 ans de résistance e ki ocitatc ki kanewiw aniheriw otci. Nictam ka newonik omasinactetcitcikanicic crise d'Oka de 1990 eki kanewitc 18 irikik ki tatiniw kaskina wiec e irikikaskomikak ota askik. 




#Article 147: Florent Vollant (207 words)


Florent Vollant, innu nikamowiriniw, Labrador pe otciw, 10 otatakon pisimw 1959 ka nitawkitc. Maliotenam ki taci matcekiw. Wir tipirowe orisanaham onokamowin kirika wir e ki wectatc nictam Festival Innu Nikamu.
Claude McKenzie icinkasoriwa ka ki witci nikamomatc nictam ka mi kiskeritakositc Kashtin ki icinikasookw. Ki kanewakopon new Félix ka icinikaterik ka cowermakaniwitcik nikamowiriniokw. Kaskina wiec pa nikamo, kaie pekon ki petowakaniwoka masinactetcitcikanik Mesnak, Yves Sioui-Durant e ki ocitatc kirika  Le silence des fusils Arthur Lamothe ka ki ocitawakoponen. Kaskina wiec aci ki pa aicaw e pa nikamotc aci kaie miro kiskerimakaniwiw. Mitcet kaie aci witci nikamomew mitowi; Éric Lapointe, Richard Séguin, Samian, Zachary Richard, Sakay Ottawa kirika kotakihi. 
Takoniw Maliotenam taci ke ici ocihakaniwiritci tekirepicica neki ka wi ocihatcik. Ivan Boivin-Flamand, Patrick Boivin, Louis-Philippe Boivin, enko neki atikamekw iriniwok mocak ka witcihietcik nete itekera. 
Nama orina weckatc ki kaneiw 41e Gala de l'ADISQ e ki oramakaniokopenen kewir. Neki tca kotakik; Elisapie, Maten, Shauit kirika Matiu. Ka wirakaniwitc, Ghislain Picard acitc Joséphine Bacon, e ki wicamakaniwitcik nikanik, ki itew naha Florent Vollant e arikasitc kirika... Akowir sekisikw, ni pe miro icanan « Soyez sans craintes, nous venons en amis ». Kaskina ki wicamew nikanik ka ki wirakaniwiritci e itetc; nama tepirak nin ni kanewin, kaskina oki kewirowow kaneiokw.




#Article 148: Ivan Boivin-Flamand (153 words)


Anohe Ivan Boivin-Flamand manawanik pe ototew, papawapikepitcikanke iriniw, 3 pitcipipon pisimw 1997 ka nitowkitc. Maliotenam tacikew mekwata kaie okomesa Scott Pien Picard. Peikociriwa omisa kaie niciriwa ocima, aric nehi ka ickweciwiritci, omisa nehi onitcanica aric ma ki otapihawsoriwa onikihikwa, Marjolaine Boivin kaie Nelson Flamand icinkasoriwa. Niaran tatopiponesipan ka matce metowaketc papawapikepitcikaniw okokoma e ki mirikokoponen ka awaciwitc. Napitc micarikopan otci wir e metowaketc. Ivan mireritam e arimotak kaki pa aicatc, kaie micta mireritam e witamowatc ka otci tacikemikotc ka waskakapowictakotc witciriniwa. Mitato acitc nicw tatotipikan metowakew opapawapikepitcikan kaie mitato acitc nicowaso tatiniw opapawapikepitcikana. Mitcet awiriw ki witci metowemew kotakihi ka nikamoritci kaie ka papawapikepitcikaniritci mitowi Florent Vollant, Pascal Ottawa kaie ka wapisiritci ki witci metowemew Zachary Richard icinikasoriwa. Mitcetiriwa witciriniwa kaki otci metowematc esko kewir e metowaketc anoheriw papawapikepitcikaniw.
Mitcet wec aci pa aicawok kitci ki nta metowetcik, kitci otci nikamohatcik, kitci otci wapitaratc e micta kackitatcik kewiriwow e papawapikepitciketcik kaie e nikamoriniwitcik.




#Article 149: Mantcoc (Coronavirus Covid-19) (487 words)


Nahwe akosiwin ka icinikatek coronavirus de 2019 matci kaie Covid-19 (e akiracamonaniwok ata itemikan coronavirus disease 2019) ekota we otciparik ka icinikatek SARS-CoV22, micta oke aniskehitotaniwon matci  awik e aierimotc e peciwamakaniwitc matci kaie e takinikatek kekocic e ki takinak ka ki makonikotc akosiwiniw minawatc e mi takinak otactimikw.

Nehi kirowe ka itamitcitaniwok, awik ka kisisowapinetc, e octotak kirika ka mitawitamotc matci nac kekat ka wi kipotamparitc, arimikew tca e reretc, ekota matci wetci nipahikotc awik. 

Picicikw arimatc kitci kasisitcaniwok, aka kitci peciwamitonaniwokw, kirowe neki ka oke akositcik, kirika matci kitci piskatek niketohinehon erowek nama orina kata aniskehitisonanion. 

Nete  akamikitcikamik ki otciparin ni apitc Atikamekw pisimw 2019 Wuhan,  Nipicke askik itekera.  OMS, organisation mondiale de la santé  enko ka mitatc ntokohiewinik  itekera ki witam kaskina awik kitci makonikotc nihe akosiwin ni apitc 30 kenositc pisimw 2020 nac e irikikaskomikak ota askik ni apitc 11 nikikw pisimw 2020.

Ka ki tca mi totcikatek, ki sikiskipihakaniwokw kaskina awik nete nipicke askik ni apitc kenositc pisimw 2020 nac nete kotakik pakwe emitikociwi aski, tariaw askik, nac ote kanata askik. Tekci ki nokiparin metowewinik, tohewinik kirika, kirika nipra ki raciparin coriak itekera. 

Nictam Wemotacik ki makoniko peikw iskwew ni apitc kakone pisimw ka 2020 piponikak. Mia kotc nete pa tacikekopon ka ici metowaniwok Mani utenam ka witamowakaniwitc e ki makonikotc mantcoca. Tecikotc ki witam e aiekowaminiwetc e ki pa witcitacikematc ka nta aiamihaniwok ka kiceatisiritci. Erowek ki iti kikew. Minawatc kotak ki mi taw, kiskinohamatawkamikok ka otamirotc, ki kipahikatew pemacic. Otakocik ki witamokw kiapatc e ki pe nicopariritci e ki makonikotcik masinahikekomikok. 
Manawanik, ni apitc 8 atikamekw pisimw ka 2020 piponikak, witamokw e ki pe nicoparitcik ka ki makonikotcik anihi mantcoca. Kecepwacik ki mitcetiwok e nta kiskerimitisotcik mackikirinikwecik. Ki kipahikatew kiskinohamatowikamikwa kirika ka ici otamironaniwok. Kitci ki kisisipatakaniwoki. Ka sosep kicikak tca, 11 atikamekw pisimw ka  2020 piponikak aci minawatc witamokw e taciritci, aci tca 8 itewok, aric mictahi nanakatcihakaniwok, tekci aka kitci orowitcik kirika pekonok kitci taciketcik omikiwamiwok. Erowek nama moci Opitciwan tawok ka ki makonikotcik. 

Ka tcipaiatiko kicikak 13 ka tatokonakisitc nikikw pisimw 2020 nictam ka witcikatek kaskina kiskinohamatawkoma kitci kipahikateki ota kepek askik. Nehirowisi otenowa kewirawaw ki nosinetawokw niheriw irakonikewiniw kepek kice okimaw François Legault. Mackikiriniw Horacio Arruda icinikaso ka mitatc ntokohiewinik kirika ka mitatc kicerinikiwama Marguerite Blais okima arotakaniskwew, kirika Danielle McCan, kice okimawinak itekera. Enko niki ka arimowetcik tato kicko e witamaketcik ke iti icinakonik, kaskina aci kekat nikahikatew otamirowina e kipitinakaniwitcik ka otamirotcik aka orina kitci micta aniskehitonaniwok. 

Manawanik, Wemotacik kirika Opitciwanik tekici kipaskohamok otenamiwow aka sa e mireritakik kitci pitikeparinik niheriw akosiwiniw. Kaie nosinetawokw tan e ici orakonikeritci kepek kice okimawa, aniheriw tca ka ntowertakok kitci ititoskaniwok; 

Mekwata aci otcihiewok aka rotc kitci kiotamitonaniwok mikiwamiskak kirika aka kitci mawotcihitonaniokw, arimatc tca ki kipahikatew ickotewapo ka ici atowaniwokw kitci ki minoparik nihe ka totcikatek.

Kice okimaw Kanata Justin Trudeau mictahi actaw coriariw kitci witcihatc iriniwa ka kipitinakaniwiritci e otamiroritci kirika kipitanam mackikiriw otci kitci miskaterik.  




#Article 150: Benoit Ottawa (140 words)


Benoit Ottawa, ka nitawkitc ni apitc  25 wapikon pisimw  1953,  Gabriel Ottawa kirika  Maggie Quitish ki icinikasoriwa onikihikwa.Ki poni pimatisiw ohweriw ka tatokonikasiritci  22 ka wasikatotc pisimw 2020 nete akosikamikokw Joliette. Mantcoca opanik ki otcineho.  Lucienne Newashish ki wikimepan, César Newashish kirika Marie-Agathe Boivin otanisa ki niciriwa okosa, mitcetiriwa osima kirika ot akwetosima. Ki icaw kewir awacak ka ki icirakaniwitcik nete Peikwakamik kirika peikw omisa. 

Kinec ki otamiro manikewinik itekera masinahikekomikokw ki arotakaniwiw. Mitceto pipona ki pe okimaciwiw. Ni apitc 1991 ka tato piponikak 20 kakone pismw nac asko 28 namekosi pisimw ki witcihiew e wectakaniwonik ka kipahikatek atikamekw askik e nicto tenowesitcik  Opération Nitaskinan  ka ki icinikatek. Kitci ki kiskeritcikatek tan e ici onactasomikak ka minatikwaniwok kirika kitci nihiparik ka natcipictowakaniwitc kice okimaw. Nama wirata tekici ki otci kipaskohikaniwon aric ma kitci kiskeritamotirakaniwitcik ka wapisitcik tan e icinakok natcipictakewin. 




#Article 151: Adélard Niquay (208 words)


Ki nitawkiw ni apitc ka 5 tato konakasiritci akokitcic pisimw 1949 ka tato piponikarik. Onikihikwa ki icinikasoriwa Georges Niquay kirika Annie Basile-Niquay
Wemotacik ki otciw. Ka ki pe omocomitc kirika okomitc, ki icinikasoriwa, Tom Basile, Marie (Marisht) Awashish kirika Jos Kinoce Niquay, Philomène Boucher-Niquay. Ki mitcetiwok, mitato acitc nicowaso ki taciwok, Véronique, Paul, Léon, Jean-Baptiste, Johnny, Anne-Marie, Pierre, (Adélard), Martha, Marie-Cécile, Gisèle, Jean-Marc, Marguerite-Justine, Jean-Guy, Chantal, Ernest, Jean-Yves et Norbert. 
Ki wikimew Simone Ottawa ni apitc ka 26 tato kanikisiritci otatakon ka tato piponikarik 1968, Edmond Ottawa kirika et Maggie Dubé otanisa. Niaran ki taciriwa onitcaniciwowa, ki pekociriwa otanisa Josiane ki icinikasoriwa, pamitcitc e ki nitawkitc, okosa kotakihi, Éric, Nelson, Tommy et Roberto ki icinikasoriwa. (Aric ma nicw ki onihewokw onitcaniciwowa ka ickwaterik omikiamowow ni apitc 1983 ka tato piponikarik). 
Ki micta kackitaw e metowaketc papawapikepitcikaniw, mocak ki metowewok kirika okomesa mitowi nehi Antoine Quitich. Ki micta kackitaw kirika onimiski ickote apiriw e mitatc. Opitciwanik pemacic ki nta otamiro nac wemotacik ka iti itatiketcik. Wemotaci ka mi ocitakanioki mikiwama, ekota e ki otamirotc e minatikwanionik. 
Ka poni pimatisitc ni apitc 4 ka tato konikisiritc wapikon pisimw ka tato piponikarik 1987 Wemotacik. E kotci ocitakoponen onimiski ickote apiriw e pikoparinik, ki iskowatowikopon mictikok ekoni ka pakicik e ki kiskimiepohikotc. 




#Article 152: Aiamihe mikiwam (206 words)


Saint-Jean-de-Brébeuf Manawanik
Nictam ka tcimatakaniwok aiamihe mikiwam, ekoni apitc 1904 ka tato piponikak, nico pipona epwamici orocowatcikatek Manawan oteno. 
Nicto pipona ki tacikatew e tcimatakaniwok, kotawinocic Lapointe icinikasokopon, naha tca kotak e ki nanakatcitatc kotawino Père Lemoine icinikasokopon.
Weckatc nikotwaso mitina otenosiwakopon e nta nikickowatcik kotainowa wemotacik, osam warowik e icawakoponen manawaniriniwok. Notc tca e apicacinik ki ocitawakopon. 
Kotawino J.E. Guinard ni apitc 1933 ka tato piponikarik otitiko Ka aiamihekanowapiritci Mgr Louis Rhéaume kirika kotawino Laurent Tremblay.
Ni apitc 1941 ka tato piponikak ki nokotakopon Louis-Roger Lafleur, e tca itetc manawaniriniwa otci, e micta kitimakisiritc aric e micta miro teheritci kirika e micta aiamihatisiwiritci. 
Epwamici tcimatakaniwok, Micen Kwetcitc (Michel Quitich) neta takonikopon omikiwam. Micerkiwamickicik icinikatamowakopon weckatc. Ata aric e wi itetcik weckatc omikiwam Micen Kwetcitc. 
Ki pe kiwotekopon ni apitc 1941 ka tato piponikarik, Manawanik ka kice aiamihekanowapitc Son Excellence. Monseigneur O. Comtois, kotawino Edouard Meilleur ni apitc ka tacikekoponen ota manawanik. 
Anotc mekwata ka tcimatek aiamihe mikiwam, ni apitc ki ocitakanionikopon 1940 ka tato piponikak, nico pipona ki tacikatew. Ki pikwactankoponen kotak aiamihemikiwamicic. Awacak neta taci kiskinohamakaniwakopon. Nama erowek otci peikw ki otci ocikohowakopon. 1942 ka kictakaniwok. 
Mitcet ki otamirowok neta iriwok, mitowi Claude Flamand kirika César Moar. Osapowakana nete ki otinikatekopon kice aiamihekiwamik Metaperotinik. 




#Article 153: Kinoce atisokan (1534 words)


Peikw iriniw kirika tca onahakicima nte ki nipowirikopan nte otanisa. Micikamarikopan tca niheriw sakihikan ka taciketcik. Micta ko ntohokopan naha iriniw. Tarikopan tca ko nte kotakihi iriniwa ka witcitacikematc, onahakicima witcitacikemakopan nac ki onitcaniciriwa. Nama tca orina kitci sakihew nehi onahakicima. Mocak tca e ki itatc « Ki ka ntohitinawaw ». Kekociciriw tca ko nte nipatakiponen, mani mawotcitakopan. Tepirak nanikotinaw peikw nte mawotcihakopan namesa, kekociciriw nte e nipatatc tepirak aka e wi acamatc nehi onahakicima. Nama sa kitci sakihew. Ki orata acamew, nama aric wiskat kitci tipipiriw e mitcisotcik kaskina nac ki itikokipan : « Ni ka ntohon nin, ni ka ntohaw nitiskwem. » Nama ki otci mireritam. Matakackitarikopan meka nehi onahakicima. Nama tca ki otci mireritam. Naha tca iskwew itekopan nte :

Micta warowik tca takonikopan minictikoriw, micta ko mitcenikopan neta waworiw. Kaskina wec nte aicinikakonikopan. Micta micarikopan niheriw minictikoriw. Ekote ka ici matcehotcik kirika nehi onahakicima nac nete ki micikawok. Iskwew tca naha ki kicatikew. Nete ka macakatcik. « Nete kir ici matca, itakopan naha onahakocima, kenin tca ote. » Niheriw tca iskwew ka ntoweritak kitci mitcik, kiackw waworiw ki ntoweritamopan kirika tca cicip waworiw. Ki witam nte irikik ke petaritci nehi, ki itekopan naha iriniw: « Kecpin tca nihe ntoweritaman, ka wi mitcik mani kita takinam niheriw. Itekopan aka. Kecpin takinake, mani kita pameritam nehiriw awocamec, kita wepinam ni. »  Aci e matcakopanen naha iriniw, marotc wir ki otci icaw. Apikopan e kimosamatc nehi onahakicima nte matceacikameritci. Ke takocin naha iriniw, petaw niheriw waworiw, micta mitceniw.  « Mictahi ni mitceno » itekopan aka. « Matca kiapatc icaw itakopan aka. Nete ma waseak* ica. »  Aci neta iteritam naha iriniw nika ni nta nikatihowaw*. Aci aka matcaw naha iriniw, onahakicima tca e nte e matceackameritci e iteritak nte aci nika ntowapamaw nicice. Ekoni e ici ntowapamakopanen. Ka iti sakietc, aci kotc … (5:45) e tca nikatihowatc* nehi onahakicima. Matakackitariw nehi onahakicima, nama aric kiskerimew. Ata ki tepwatiko, nama ki otci pamitako. Nac ki aimihew, ki nte petowew e aimihikotc. Nama ki otci pamtowew terak ki itew « Ekote ni tacike. »  Ekoni ici matcehokopanen nac nete kekat ka iti macikatc. Wapamakonikopan aka wircike e petcimickatc. Aci natcipahiko nehi otanisa. Kokwetcimiko ki itiko:

E ki tcani nikatihowatc. Aci aka matcakopan naha.
Ki wapamew nete mikona… (7:07). Kinoskosiriwa. Ka aka wamakopanen nehi nte aka sparhakopan nehi mikona. « Enko ke apitcihak itekopan naha, ni ka tca acokamiran. » E iti otapinatc nehi, ekoni ici opohotc naha iriniw.
Aci nete iti natakamepriw* kekat, kaie wamew kiackwa e mi mireritci, tetipareriw nte. Micta kanawapamew. Ekoni misiritci anehi kiackwa, mia kotc oskatikok ici pakitiniw. Mi cta aka kanawapatamokopan. Ekoni ici ponetc neta, nete tca ici matcatc orikasimonikiamikw. Aci aka wapamakopan nehi onahakicima tci pe tactimapariritci. « Kaa ! itekopan aka, mani kaki iteian ni ki onihaw. … ki matcerikotike ». Nama ki tci witamowew nehi ociceca e ki acokameritci. Mamiskaterimew aka nehi ociceca. Ki petaw niheriw waworiw e ki ntoweritamoritci. Ki aka itakopan nehi ociceca « Matca akotita nihe peikw waw, nta kiskerita. » Ekoni ici akotitatc, kosapepiriniw aka. « Mani nehe kaki mitcinawaw itekopan aka, aci ni pireciciw. » Minawatc kotakeriw ki akotitaw, okitc aka nte ispariniw nama kosapepariniw. « Enko tca nehe ke mitciikw tepirak. » Kanawapamakopan aka nehi onahakicima, nama wec ki otci itew. Terak ki ntotowew e ki aitikotc. Tapowe aka ki mitcikopan, Ki pakaham naha iskwew, kanawapatamokw niheriw waworiw e micta tca mirowacinikw. Wamitisowok neta onapema kirika. Wirawaw tepirak, nama wapamew ociceca. Aci ki mamiskaterimew. Kimotc nta kiskerimew, aric nikaniko aka kitci kiskerimikotc. Ekotca ka ponihatc.

Ekoni tca ka pa taciketcik notcimik e pa tca nta wapatak niheriw sakihikaniriw, ki wapatam nte atamipekok nte pamiskanowaniwonik. Mos neta matamew, wapatam ke e ki mitcisortci. Nac tekaci ki wacikamehew* neriw sakihikaniriw. Tacikeriw neta mosowa, nac ki nte kiskerimew tan nte tacikeritci. Mani kita matcaw naha mos ekote ni ke taciketc. Ka pe natcihatc ki kipotaw sipiriw, ki matactowew. Ekoni ici matcehotc. Atamik wapamew namesa e cta mitcetiritci nipik. Kaskina aka wapamew, kaskina wirew « Ekoni icinikasotc naha » Naha tcani namepar ka icinikatakiniwitc ka itakiniwitc. Nikotin e mickatc e iti sakiweparitc, wapamew nete e taci apiritci tetawitc nte sipik petactimotirew. Ekote ote ici pe itapiritci, kek wamakopan namesa e wepinakiniritci nete mitcik. Maskowa askani. E tca kakipepitc anaha masko, terak otapinew namesa, ekoni ici akwepinatc. Itakopan aka nehi maskowa « Onatcihew namesa ». Aci petowew neta onahakicima « Mani onatcihew, mani kita onatciew. Irikik ke apitcihatc, ekoni irikik ke apitcihatc. » Micta aka mamiskateritam naha kice iriniw e petowatc aka tca pa witcewatc. Minawatc kiapatc ki matceho. Ekoni ka acokamepritc*, wapatam neta minictikoriw e takonik minictikwapiskoriw. Micta arowactinikopan. Aci aka wapatam nte e papatikoparinik* wacekam neta. E iti icakoponen, ekoni ka wamatc namesa neta, e tca atcitcakicinitcik namesak. Ekoni askani nehi namekosa ka wamatc. Kanawapamew nac nte warowik e nte tacikeritci. Kek aka, erotc petowew nehi onahakicima e itikotc; « Akowir pecotcik ica, ki ka otamihawok. Ki ka kiciwahawok. Kecpin kiciwahate, nama ka ki mickan sakihikanik. » Itikokopan onahakicima. Nama wapamew, aric tca aimihiko. Kirowe askani nehi matakackictariw onahakicima patok wir. Ki maka tapowe iti icaw nte pecotcik ekoni eki nimiteticohatc* namekosa. Nama warowik icaw, aci micta mitcahaniw. Nama kirikec tapowe ki mickaw. Nac nete, aci nama kackitaw kitci positc tciman e micta tca mitcahanik. Aci aka itew nehi onahakicima: « Tapowe kiskeritam wir kirowe. » Ekotca anotc nehi namekosa, enko tcani tepirak aci anowotc ka atisokasotc namekos. Pecotcik nte 122 anowotc ka icinikatcikatek, ekote ko neta namekosak e nta taciketcik minictikocik itekera. Nama tca kiriperitamok niheriw nehirowisiwok e wepahapetcik kekotc e pakitihowetcik. Anowotc tca nehe minictikw, awik itohak niheriw, ekoni e micta mitcahak kaie micta rotin. Enko tcani niheriw namekos ka kiciwahakiniwitc, nipitepirihowok tca neki namosak. Kotc kirika e pitorahakiniwitc namekos, ockicikok tca nte e ici mokinakiniwitc micta ni rotiniw. Mocak ni ki otcihikwinan ninan nte e awaciak nac e iti kiciatisiak aka wiskat kitci potciwakinikakinitc. Kotc e totwakiniwitc, ekoni e micta rotinik. 

Ohwe tca kotak Kinoce atisokan e iti piponik. Aci mickotinikopan. Ki tcani matcewicamew nehi onahakicima kitci nta atosketcik. Tapowe tca ki matcawok, naha tca iskwew ki ni ocitakopan ke otacikonirtci onapema kaie tca naha takonikopan kice iriniw otacikan. Kiniwarikopan niheriw otacikan eki tca sosoketcik. Naha tca onahakicima pitoc itapikohikateriw. Ka pa taciketcik nte notcimik, kek micta nti icpokinokariw, kek aka itekopan, ki pomitewok nte. « Ekote ota ke nipahikw, katca pasonasonano. » Ekoni tapwe kitowetcik neta. Ekoni ici akotatcik otacikaniwaw tapickotc. « Ekoci nipa itakopan aka onahakicima, ni ka tca nanakitcitan kitacikano aka kitci ickwatek.» Mani nipaw naha iriniw. Ekoni ici atikotatc naha neriw onahakicima otacikaniw. Nte ki ici akotaw otacikan ka ici akoterik, minawatc kotak acikan ki ici akotaw. Ki aka kockonew naha onahakicima. « Aci ki ka kiwanano » Kisinariw. Aci aka kwetinam otacikan. 

Kek aka itakinikopan : « Mew ni nehe kitacikan. Nin ni nitacikan. » 

Itew aka : « ketcinatc atca ki ka kiwanano. » Ki mirew neriw ntowatc otacikan. 

Aci kita matcaw naham wir tca naha cikopi ki mawotcihew, mirapakoniw e ki tca okwekinak osit. Ka motetc, kek sikitciw aci tca kekat nete takocik. Aci naha iriniw micta ko *wakockaw*, minawatc ko matcaw, minatc ko kiapatc *wakockaw*. Ki aka petowakinikopan e micta tca sikitcitc : « bhbhbhbhb ». Nanikotina onawis petakosiw, nanikotinaw ko pe pecowetam. Aci ko minatc nte aicaritci. Ki aka tapwe kowiskopecaw* naha, aci kta micta miro petakosiw. Warowik ici petakosiw. « Tan nte kicice ? » « Ote ni petcimotew, nama ni ke otacikaniw. Ki ni ickwateriw otacikan. Nin tca neriw nitacikaniw ka ki pe piskak. Ni ki aric ntoweritamowaw. Ekotca terak e wakwekinocowetc cikopiwa» itekopan aka. Ki aka takocin naha iriniw e micta tca sikitcikoponen. Miskomik tca e motesan. E micta tca sikitcisan, tekci kotc mikwariw. « Tan ka aiciin ? » « Ki otcoctiactan* nitacikan .» E ki tcani otcoctiaskahan otacikan e ki akotakinionik. Itakinikopan aka « Tapwe matawesiw » Itakopan aka onahakicima. Wir kirowe matawesiw, ekonetci ki ponihatc onahakicima.

Micta kinowaw anihe atisokan. Ekonetci icinakok kinoce octikwan e micta mitcenikw oskaniriw octikwanik. Ekoni tca e titik neta atisokana. Niheriw tca nte e takwakinik ka pa aicakopawonen notcimik pa kiskinohamowakaso nehi onahakicima e micta tca kackitaritci e atoskeritci. Kek itikokopan nehi ociceca : 

Kek minawatc petowek, Aci pecotcik naha otekamitaw names. 

Nte aka itakopan « Ki ka icanano nte pecotcik. » Ekoni ici icaritci. Nte wacikamariw ni, ekote ni ka nikahotc. Ki aka petowew namesa. 

Tapowe aka ekote ka icatcik, ekote ka otototaperitci anehi mosa. Minawatc ki nipahawakopan. Ekoweriw ni kiapatc ka nte nekatcihatc, e ki tca itatc « Ni ka tca matcetan nihe wias, ni ka nta akotan nete onikimik. » Mictikwa ki matcehakopan. Atike ka taticak niheriw tcimaniw, atamik nte. Ki aka icakopan nte, e itatikatc nte. « Mani ka ki apitcitanano tciman. Ki ni pikotin, ni ki pikotitan. » « Marotc, itakopan aka, pekon ni ka pe ican nte. » Ekoni ka ici nikatatc nehi, kinec ki tonihoriw. Aci aka pe macikariw, micta miro tcimaniw pe apitcitariw. Enko tca naha mictikw, micta mitcaskosirikopan, eki tca okockotatc nehi kitci pe apitcitatc otciman.
Enko sani e ici itatisokasotc anaha kinoce atisokan. Kaskina tca kaki witak sakihikaniw, sipiriw. Tepirak tca ka ici nta ntowamatcik awesisa. Namekos kewir ki matewesiw. Ki iriniwiw kaie wir, pitc tca kiciwahikotc maskowa, ekoni ka matcatc.




#Article 154: Joyce Echaquan (580 words)


Joyce Echaquan, Diane Dubé kirika Michel Echaquan icinikasoriwa onikihikwa. 7 taciriwa onitcanica, Carol Dubé icinikasoriwa witcitacikemakana. 37 tato piponesipan ka poni pimatisitc akosikamikokw CHRDL ka icinikatek.

Enko naha iskwew e ki nekatcitatc akosiwikamikokw Coriet nac e ki ponipimatisitc. Akosi tehepan ko, ki mamitohiko otakosiwin, mocak ki matcetacohakaniwiw. Ki matcetacohakaniwikopon ka osteni kicikarik omitcimiocik ici akosikopon. Ni tca apitc 27 ka tato piponikarik kakone pisimw 2020 ki matcepitam takapikenikaniw ka pamiwotakaniwok kitci misinacteparitc tan e totowakaniwitc, 2 mackikirinikweca e totakotc kaie peikw mackikiriniwa. Irin kotc e ki nekasimakaniwitc e wi pitoskohakaniwitc mackikiriw aka ka miro totakotc, ata ki witam nama aric ki otci pamitowakaniwiw. Kaskina wiec ki aitakaniwiw e paporotakotc anihi ka ntokohieritci. Otanisa kirika ki ntowapamikokopon e nta kiskerimikotc ka wapamatc anaha ickwecic tekci aka e matciritci ki sekisiw aci tekci e makatetoneritci kirika e micta takisiritci. Irinikotc apitisiriwa wiak. Ki sa sekamo anaha ickwecic. 

Kaskina wiec ki mamowihitowinaniwon nehirowiskak e mikowerimakaniwitc ka ki aiciwitc e kitimakerimakaniwitc.

Aci peiko pipona esko ki orowiparik kitci masinahikan Commission Viens ka ki atotakaniwitcik kitci wectakaniwokw irakonike masinahikan otci nehirowisiwok ka nekatcihakaniwitcik otci, kitci ki poniparik kaskina wiec, akosiwikamikok, tipaskonikewinik, takonikerinik aka tca e ki otci tapwetak kice okimaw Legault e ki itetc, nama pot takonotike nekatcihitowin/nekasimiwewin kepek askik. 

Kata natowi kiskeritcikatew tan mia e ki aiciwitc kirika kata nta kiskeritcikatew wiak itekera kitci nanakatcitakanionik kekwariw ka ki nipahikotc mia. Peikw mackikirinikwecic ki wepakonakaniwiw aric itepanak matci kiapatc nicw kitc wepakonakaniwitcik, neki ka otamirotcik akosiwikamikok. 

Atikamekw okimawok ki nikickwewokw kepek kice okimawa Legault kitci natowi totakik kitci ki nihiparik anihe ka aisparitcik nehirowisiwokw, ka mitci totowakaniwitcik orina ka wi cikerimakaniwitcik ntokohiewinik itekera. Nictam ki wi nikickowew Legault nehi ka nikanipiritci nehirowisi okimawa Ghislain Picard, nama aric ki otci niheritam, ki itew Picard, tipirowe atikamekw okimawa kitci nikickowakaniwiritci nehi kirowe ka ki takickakoritci ni e ki iciwepanik neta akosiwkamikok Joliette. 

 ki otamirotakaniwon, Manawaniriniwok e ki mawotcitakaniwonik e ici ntoweritakik kitci ki miro nitokohakaniwitcik kitci ki miro icatcik wiec ka ici witcihiwaniwok. Ekoni apitc 24 namekosi pisimw 2020 ka tato piponikak ka oreritakik kice okimaw kepek aka e wi otapinak aniheriw ka wi ici irakoniketcik kaskina nehirowisiwa otci.  otipatcimowin.
Kiapatc nitoweritcikatew awacamec kitci otapinikatek anihe masinahikan 

Kaskina wec ki arimomakaniwiw Joyce Echaquan, ketcinatc kaskina awik kiskerimetike kirika Manawan atikamekokw. Tepirak kata pitikesinahikatew Joyce Echaquan pamikicikepatcikanik.

Kecpin wi tapwatcikewonen ekoci ota ica. 

Ekota  kotak e ici arimomakaniwitc ni apitc ka 2 kicikak pitci pipon pisimw 2020 ka tato piponikak.

Radio-Canada kitotakan, Eruoma Awashish ka petakositc e aiarimotak kekwariw ka ki ocitatc otci Joyce Echaquan. 
Kotak masinahikan Joyce e ici arimomakaniwitc Le journal La Presse 
 masinahikan ka ki orowiparik, 50 irik e tacitcik kanata askik tarasak ka witcitatcik kowiskw kitci icinakok pimatisiwin.

Peikw iriniw ki matceakotew otci Joyce Echaquan, tepirak e wi nta kipitanak wapikoniriw nete tcipaikamikok taci e ki ici rikwaskatakaniwitc anohwe Joyce. 14 namekosi pisimw 2020 ka tatopiponikak ka pe matcatc. 26 namekosi pisimw ki pe mitapew Manawanik. Mitcet ki pe natci witcewko atikamekwa e sokiteheckwatcik kirika e kacteritakik niheriw ka totamoritci otci nehirosiwa. Jasmin Lafortune icinikaso nahwe iriniw. Ocima ki pe ntowapamiko notcimik ka pe aitatc kirika otiskwema ki pe nosinehiko. Niheriw tca ocima, otapan ko ka nipawkaniwokw enkoweriw e ki erowek taci pe nipatcik mekwatc notcimik e mi aitatc. 

Ka pe takocinitc Manawanik, ki wectakaniwoniw kitci ki aimhikotc okimawa Paul-Émile Ottawa. Okimaw ki witam epitc kicteritakonik aniheriw ka totak. Coweritcikaniw ki mirew, micta mirotakoniw e ki itasinahiketc e ki atoskemotc kitci masinaskisikaterik. Mikona kirika wikwamotariw ki mirakaniwiw e cawerimakaniwitc, nac ki iti makocaniwon notcimicik.




#Article 155: Ickote e otciparik (399 words)


Aci weckatc nehe atisokan, epitc weckatc nama peikw iriniw kita kackitapan kitci mikowasitak neheriw wircike. Peikon aric, ki maka isparin nehe aci, miswatc aka e kiskeritakok tan pitc mia matci kaie tan nte mia ka itci isparik nehe, nehe peikon nika atisokan ka ki ici atisoketcik ka kiciatisitcik.
Ni apitc, micta iriniwok neta tacikepanak, okititin kaskina tacikewokopan, kirowe anotc icpatanarikopan wirowaw ni apitc. Mitcet nipasiwokopan, nama aric wiskat kitci otci nipawok. Kekwan wetci, na ma awik wiskat kitci kiskeritam, epitc aci nehe weckatc ka ki isparik.
Ni apitc, miro nokosipan pisimw, nama aric kicasikekopan tapwe askik. Kaskina tca kirika Iriniwok apitcitapanak awihiniriw. Tan mia e icinnakonikopanen, nama kipatc neta kiskeritakon nehe. Nehe ka ki itwaniwok, airmatc awacmec nicto mitana matci kaie nemitana maskowan irikik kitci ki wikasimitc peikw micta Iriniw.
Kecpin ko e kimiwonikoponen, micta koctasinakonikopan. Iriniwok, awesisak peikon kewir pisimw kasokopan. Ki aric micta copecteriw e kimiwonik, ki pamiskateritamowokopan neheriw e isparinik nac ki nte tawok kotakihik mictikok ka mirositcik, nama aric kiapatc kiskeritakon awin mictikw nta ka ki taritci.
Aci maka peikwaw ki micta kice kimiwoniw, Iriniwok kasowokopan atamaskik e ici actamacterik e kice matanarik, takonikopan ke ici kasotakik kecpin e mitci kicikarikoponen, ki maka micta onimiskiskariw, mia tca pismok e otciparinik nte e nta pitakeparinik ka ici mawotce icpatanarik itekera neheriw ickoteriw. Ki kiciramoteriw ka ickwa isparinik nac e poniparinik e kimiwonik. Ekoni apitc minawa ka sakasiketc pisimw, nac e kicitek askik.
Neki Iriniwok ka ki wapapitakik neheriw micta ickoteriw e ici pakitinik ki nta nantowapatamowokopan okititin. Nama kekwariw kitci miskamowokopan, mitcet ki pe noski kiwewok ka ici kapecitcik, pekatc ki pa matasiwokopan. Aci aric ki maninamok awihiniriw ka wikasimitcik aci maka kiciterikopan ni apitc.
Peikw neta iriniw ki tacikew okititin kirika witcicana kaie okoma. Tataw kiciko ki icaw taci ka ki ici paskisikeritci onimiskiwa nac peikwa ki kotci warikikew e ici mickociwonik, ekote ka tci takanak neheriw nictam.
Kaie na kiskeritakonokopan piwapiskw ni apitc, kiapatc asini kaie oskan apatanokopan. Ki maka otamapskowew asiniwa, ekote ka otci wapapitak e ki piskareparinik.

Pisiko maka e nanatwamatc witc iriniwa e wi nta witamowatc ka ki ici miskak. Nama awik ki tci tapowetowew. Ki aric kackitakopan peikw kitci matcetatc piwapiskoriw e nta kowetcitowoketc, nac ki kackitaw kitci iskohowatc otikona e pasoritci kaie e miro piskaretitatc.
Aci tca neta, ki miskatekopan ickote nac kaskina awik ki nte miro apitcitaw. Nama aric kiskeritakon tan pitc mia ka ickwa micta kinowaskositcik iriniwok.




#Article 156: Athanase Ottawa (173 words)


Athanas Ottawa, Matana ka ki icinikatakaniwitc weckatc. Ki nitawkiw ni apitc 2 wapikon pisimw 1902 ka tato piponikarik. Jospeh Ottawa kirika Sosan Wickitcan ki icinikasoriwa onikihikwa. Nictaw ki nipowiriwa otawiwa, enko aniha pamitcitc e ki wikimakoponen Joseph Ottawa ni apitc ka 13 tato konikisiritci  mikomi pisimw 1897 ta tato piponikarik. Nictam ki wikimakopon anihe Geneviève Kaweasiketc, ni apitc 17 tato konikisiritci mikomini pisimwa 1867 ka tatopiponikarik minawatc anihi Juri Ickotekan, ni apitc 18 tato konikisiritci mikomini pisimw 1887 ka tato piponikarik. Anihi tca otawi 14 ki taciriwa kaskina onitcanica.
Marie-Célina Pitcikwi ki icinikasoriwa iskwewa e ki wikimatc ni apitc 28 otatakon pisimw 1928 ka tato piponikarik. Mitato acitc peikw ki taciriwa onitcaniciwawa. Agnès Ottawa (Claude Flamand), Alice Ottawa (Soter Dubé), Annie Ottawa (Harry Flamand), Henriette Ottawa ( … ), Jos Ottawa (Philomène Dubé), Bernadette Ottawa (Thomas Quitich), Siméon Ottawa (Véronique Jacob), Samuel Ottawa (Cécile Jacob), Jacques F. Ottawa (Émilie Quitich), Suzanne Ottawa (César Jacob), Moïse  Ottawa (Élizabeth Flamand), aci mitcetirikopon osima.

Mocak ki wectaw orikahikaniw tatow e sikonik kirika onitcanica, osima e wawitcihikotc.  




#Total Article count: 156
#Total Word count: 36857